NO PROGRAM: 253 PAEDAHIPUN TIGAN KANGGE PARA LARE / NALIKA DHENDHAM KASIMPEN Sedhèrèk kula, kadospundi pawartos panjenengan ing dinten menika? Pengajeng-ngajeng kula, panjenengan tansah séhat lan wonting ing kaanan ingkang saé. Pepanggihan malih kaliyan kula, Lilis, wonten ing adicara Cahyaning Agesang. Dinten punika, ing pèrangan kaping sepindah, kita badhé ngrembag bebayanipun nedha tigan ingkang taksih mentah, lajeng ing pérangan kaping kalih ibu Arin STh badhé ndugi lan maringi siraman rohani kanggé panjenengan. Mugi pepanggihan kita ing dinten menika maèdahi kanggé panjenengan lan panjenengan dipunberkati. Sugeng midhangetaken adicara menika. Paédahipun Tigan Kanggé Para Laré Sedhèrèk kula, kita sumerep, bilih tigan ngandhut gizi ingkang dipunbetahaken déning badan kita. Tigan ugi saé kanggé keséhataning para laré. Salah satunggaling ahli gizi, asmanipun Toto sanjang, "wonten sawetawis paédah nalika para laré nedha tigan ing saben dinten" Dokter Toto menika naté naliti laré-laré SD wonten ing Kabupaten Wonosobo lan Wonogiri. Wonten ing daèrah Wonosobo lan Wonogiri kathah laré SD ingkang kekirangan yodium. Laré-laré menika kekirangan zat yodium, saéngga IQ nipun kathah ingkang mandap. Nalika sawetawis wekdal laré-laré menika disukani tigan kanggé ditedha, IQ nipun laré-laré menika nuli mindhak. Artosipun, bilih kapinteraning laré-laré menika ugi mindhak. Bab menika nedahaken, bilih tigan saged mbiyantu mindhakaken tuwuhing utek kanggé laré. Utekipun para laré badhé tuwuh kanthi saé, bilih laré-laré menika mboten kekirangan yodium, lan tigan menika ngandhut yodium. Ahli gizi lintunipun ugi sanjang, bilih tigan menika saé sanget kanggé tuwuh-mekaring para laré, awit tigan ngandhut zat ingkang asmanipun kolin. Zat menika kabetahaken kanggé tuwuh sarta kaginanipun utek para laré, lan ugi saged ngiyataken daya pangiling-iling. Tigan ugi ngandhut vitamin A, vitamin B, vitamin D lan E ingkang migunani kanggé njagi keséhataning jantung para laré, lan ugi mbiyantu tuwuh-mekaring balung lan untu. Vitamin-vitamin menika ugi saged ngadhang kanker lan mindhakaken daya tahaning badan. Tigan ugi ngandhut omega 3 ingkang saged ngirangi peradangan ing saluran pernafasan. Salah satunggaling penelitèn tumrap 29 (sangalikur) lare ingkang nandhang sesakit asma, manggihaken bilih laré ingkang ngombé lenganing ulam antawis 10 (sedasa) sasi, sakedhik ngalami asma tinimbang ingkang mboten ngombé lenganing ulam.
Omega-3 dados salah satunggaling nutrisi ingkang wigatos kanggé tuwuh-mekaring para laré. Sedhèrèk, menawi panjenengan kepingin laré-laré panjenengan lantip lan séhat, sampun ngantos kesupèn nyukani tigan ing tetedhanipun. Menawi mboten saged nyukani tigan saben dinten, saged ugi kaping tiga utawi kaping gangsal ing satunggal minggunipun. Reginipun tigan ugi langkung mirah tinimbang daging. Tigan ugi gampil diolah, saged digodhog utawi digoreng kémawon. Supados laré- laré remen, tigan saged diolah kanthi maneka werni olahan. Nanging wonten bab ingkang kedah diémut déning tiyang sepuh, magepokan kaliyan tigan menika. Para ahli gizi atur pitedah, supados mboten nyukani tigan ingkang taksih mentah dhateng laré-laré. Padatanipun tigan ingkang taksih mentah menika dicampur kaliyan jamu, lajeng diombé. Sejatosipun tigan ingkang mentah menika mboten saé kanggé sok sintena tiyang, menapa malih laré- laré. Kénging menapa tigan ingkang taksih mentah kok mboten saé kanggé laré-laré? Tetedhan ingkang kadamel saking tigan ingkang taksih mentah utawi setengah mateng, saged ndadosaken keracunan karana ngandhut baktèri, baktèri ingkang wonten ing tigan nggih menika Salmonella. Mboten sedaya tigan ngandhut baktèri Salmonella, nanging nanggulangi menika langkung saé tinimbang nambani. Baktèri salmonella gampil sanget ngrembaka wonten ing tigan ingkang dipunjaraken wonten ing hawa ruangan sawetawis dinten. Sedhèrèk, sedaya tiyang saged kénging salmonella, nanging menika kanggéné para yuswa sepuh, laré-laré lan ugi tiyang ingkang daya kekiyatan badanipun saweg ringkih, badhé gampil kaserang déning baktèri salmonella. Kados pundi kita saged sumerep, menawi yoga kita saweg keracunan baktèri salmonella? Tandha-tandhanipun badhé katingal 6-36 (nem ngantos tigang dasa nem) jam sasampunipun nedha tigan ingkang mentah. Tandha-tandhanipun nggih menika bentèr, madaran perih, diaré, muneg- muneg lan ugi luntak. Laré ingkang kénging baktèri salmonella saged mumet lan dehidrasi. Tamtunipun laré-laré menika ngraosaken sakit sanget nalika kénging baktèri Salmonella. Menawi tandha-tandha menika diraosaken yoga panjenengan sasampunipun nedha tigan, mila yoga panjenengan kedah énggal kabekta dhateng dokter supados énggal ditambani. Langkung saé mboten nyukani tigan mentah dhateng yoga panjenengan, kanthi alesan menapa kémawon. Sedhérék, tigan ugi saged ndadosaken laré nandhang alèrgi. Tandhanipun alergi karana tigan nggih punika : kulit gatel-gatel, eksim, abrit-abrit ngantos abuh. Tandha sanèsipun nggih punika : diaré, muneg-muneg lan luntak. Asring ugi ndadosaken sesek napas lan ugi saged ngganggu kerjanipun jantung, karana denyutipun jantung sangsaya cepet lajeng tekanan rahipun andhap. Menawi laré-
laré ngraosaken tandha-tandha alergi menika, énggal kabekta dhateng dokter supados énggal diputulungi. Menawi mboten, tamtu laré menika badhé ngraosaken sakit ingkang sanget. Sedhèrèk kula, menika kalawau paédahipun lan ugi bebayanipun tigan kanggé para laré. Tigan menika panic wigatos sanget kanggé tuwuh-mekaring utek para laré. Nanging menawi laré menawi alèrgi tigan, prayoginipun mboten disukani karana badhé ndadosaken sakit ingkang sanget. Tigan ingkang taksih mentah mboten saé disukakaken dhateng para laré, karana ngandhut baktèri Salmonella ingkang mbebayani kanggé kesèhataning para laré. Mugi-mugi yoga-yoga panjenengan mboten alèrgi tigan, temah panjenengan saged nyukani tigan, lan tamtunipun yoga-yoga panjenengan badhé langkung pinter menawi asring nedha tigan. Monggo dicobi nggih. Sedhèrèk kula, mugi-mugi menapa ingkang saged kula aturaken ing dinten menika, bab paédahipun tigan migunani kanggé laré-laré panjenengan, supados tansah nedha ingkang ngandhut gizi. Sakmangke wancinipun ibu Arin,STh ndugi lan atur siraman rohani kanggé panjenengan. Nanging sadèrèngipun, manga kita sami miyarsakaken satunggal lagu pepujen ingkang sampun kula cawisaken. Mugi-mugi kita kalipur lan diberkati. Sugeng midangetaken. Nalika Dhendham Kasimpen Sedhèrèk kula, panjenengan tamtu taksih kémutan ta, kaliyan Yohanes Pembaptis, salah satunggaling nabi ingkang kautus déning Gusti supados nyawisaken margi kagem rawuhipun Gusti Yésus ing alam ndonya menika? Yohanes Pambaptis nyorakaken supados sedaya tiyang mretobat lan purun dibaptis. Nanging ing pungkasan gesangipun miris sanget. Piyambakipun kapejahi kanthi dipuntigas sirahipun déning prabu Hérodès. Hérodès sampun nyepeng lan nglebetaken Yohanes ing pakunjaran. Nanging ingkang ndadosaken sirahipun Yohanes dipuntigas, nggih menika karana Hérodias, sémahipun Hérodès. Hérodias gadhah raos dhendham dhateng Yohanes Pambaptis, karana naté dipunaruh-aruhi déning Yohanes bab nenikahanipun Hérodès kaliyan Hérodias. Kedahipun Hérodès mboten mundhut sémah Hérodias, awit Hérodias menika sémahipun Philipus sedhèrèkipun Hérodès piyambak. Awit karana dipunaruh-aruhi menika Hérodias lajeng dhendham dhateng Yohanes, lan nyuwun dhateng Hérodès supados sirahipun Yohanes dipuntigas. Kados pundi kok ngantos saged Herodias nyuwun dhateng Hérodès , supados nigas sirahipun Yohanes? Mangga kita pidhangetaken cariyosipun nggih, mekaten cariyosipun : Asmané Gusti Yésus wis kondhang tekan endi-endi. Sang Prabu Hérodès iya mireng bab Panjenengané. Akèh wong sing ngira yèn Gusti Yésus kuwi Yohanes Pembaptis. Kandhané wong- wong: "Nabi Yohanes Pembaptis wis wungu saka ing antarané wong mati. Mulané kagungan kasektèn sing semono gedhéné."
Nanging wong liyané ana sing kandha: "Ah, kuwi Nabi Élia!" Wong liyané menèh kandha: "Kuwi rak nabi kaya dhèk jaman kuna biyèn." Krungu kandhané wong sing werna-werna mau Sang Prabu Hérodès ngandika: "Kuwi Nabi Yohanes. Mauné prejurit-prejurit wis dakkon nugel guluné, nanging banjur urip menèh." Awit mauné Sang Prabu Hérodès wis ndhawuhi para prejurit supaya nyekel Nabi Yohanes, banjur ditahan, merga wani melèhaké Sang Prabu Hérodès, olèhé nggarwa Hérodias. Hérodias kuwi bojoné Filipus, seduluré Hérodès. Aturé Nabi Yohanes marang Sang Prabu Hérodès mengkéné: "Sang Prabu mboten kénging nggarwa Hérodias, sebab menika sémahipun Filipus, sedhèrèkipun Sang Prabu piyambak." Iya merga enggoné melèhaké Sang Prabu Hérodès mengkono mau, Hérodias ngincim-incim Nabi Yohanes arep dipatèni, nanging ora bisa, merga dialang-alangi déning Sang Prabu Hérodès. Sang Prabu Hérodès dhéwé éring karo Nabi Yohanes. Mulané dhawuh supaya kalebokaké ing pakunjaran waé nganggo dijaga temenan. Sang Prabu Hérodès mirsa, yèn Nabi Yohanes kuwi utusané Gusti Allah. Yèn Nabi Yohanes Pembaptis memulang, Sang Prabu Hérodès seneng mirengaké, senajan piwulang mau marakaké penggalihé dadi wedi lan bingung. Wekasané Hérodias keturutan karepé, yakuwi nalika Sang Prabu Hérodès lagi mèngeti dina wiyosané. Nalika semono dianakaké pésta ana ing pendhapa kedhaton, ngulemi para penggedhé, para perwira tentara lan para pemimpining masarakat ing tanah Galiléa. Ana ing pésta kono, putra putriné Hérodias mbeksa apik banget, gawé kepranané para tamu kabèh sarta Sang Prabu. Mulané Sang Prabu Hérodès ngandika marang putri mau: "Kowé kepéngin apa, nyuwuna waé, mesthi bakal dakparingi." Malah dhawuhé mau dikanthèni sumpah, ngandikané: "Aku janji bakal maringi apa waé sing koksuwun, senajan nganti separoning negara pisan." Putri mau banjur metu lan matur marang ibuné: "Ibu, menapa ingkang kedah kula suwun dhateng Sang Prabu?" Ibuné ngajani: "Nyuwuna sirahé Nabi Yohanes Pembaptis." Putri mau banjur bali mlebu menèh ing pendhapa kedhaton, nuli matur marang Sang Prabu Hérodès: "Kawula mugi dipun paringi sirahipun Nabi Yohanes Pembaptis, kawadhahana ing baki!" Mireng aturé putri mau Sang Prabu Hérodès sedhih banget, nanging ora bisa nulak, jalaran wis kalah janji. Tur janji mau nganggo sumpah, lan wis diseksèni déning para tamu. Sang Prabu Hérodès banjur utusan prejurit supaya nigas guluné Nabi Yohanes Pembaptis. Prejurit mau nuli mangkat menyang pakunjaran lan nigas guluné Nabi Yohanes Pembaptis.
Sirahé diwadhahi ing baki, banjur ditampakaké marang putra putriné Hérodias. Putri mau banjur ngaturaké sirahé Nabi Yohanes Pembaptis marang ibuné. Sedhèrèk, kados mekaten kalawau cariyosipun, kados pundi Yokanan Pambaptis dipuntigas sirahipun. Piyambakipun dipejahi karana dhendhaming salah satunggal tiyang èstri ingkang naté dipunaruh-aruhi dening Yohanes. Nalika Yohanes ngaruh-aruhi Hérodias, tamtunipun Hérodias mboten remen lan lajeng nyimpen raos dhendham menika. Hérodias ngrantos wekdal ingkang saé kanggé mbales dhendham dhateng Yohanes, kanthi tumindak bab ingkang saèstu jahat. Nadyan piyambaké mboten gadhah kuwaos kanggé mejahi Yohanes, nanging piyambaké sumerep bilih Hérodès sèmahipun saged nindakaken bab menika. Hérodias ngginakaken kuwaosipun prabu Hérodès kanggé ngutahaken raos dhendhamipun. Sedhèrèk, saben tiyang tamtu nggadhahi raos dhendham, karana manah kita menika ugi saged dikuwaosi déning bab-bab ingkang jahat, kalebet raos dhendham menika. Dhendham menika saged njebul, menawi wonten tiyang sanès nindakaken tumindak ingkang mboten saé dhateng kita, lajeng kepingin mbales tumindak ingkang jahat menika. Badhé wonten raos lega, bilih dhendhamipun sampun saged dibales. Dhendham menika nuwuhaken tumindak ingkang mboten saé, utawi tumindak ingkang jahat. Nalika kita sumerep, bilih kita kepingin mbales tumindak jahating tiyang sanès tumrap kita, pramila raos dhendham sampun manggèn ing salebeting manah kita. Dhendham menika tansah nyuwun, supados kita saged nindakaken ingkang jahat ugi, minangka ujuding mbales dendam menika. Sedhèrèk kula, rasul Paulus atur pitutur kanggé kita ing dinten menika, pituturipun kados mekaten : Aja males ala marang wong sing gawé piala marang kowé. Padha ngudia nindakaké apa sing dianggep becik déning wong akèh. Sepindah malih kula waosaken, ingkang mekaten : Aja males ala marang wong sing gawé piala marang kowé. Padha ngudia nindakaké apa sing dianggep becik déning wong akèh. Pituturipun rasul Paulus menika kanggé kita, lan pitutue menika kedah kita simpen ing manah kita, supados kita mboten ngantos gadhahraos dhendham, lajeng nyimpen raos dhendham menika ing salebeting manah kita. Dhendham ingkang kasimpen badhé nuwuhaken tumindak jahat. Kita mboten angsal lan mboten kaijinan tumindak ingkang jahat, karana tumindak jahat badhé ngasilaken paukuman tumrap diri kita piyambak. Menawi kita mboten angsal nyimpen dhendham ing manah
kita, lajeng kita kedah tumindak menapa tumrap tiyang ingkang sampun tumindak jahat dhateng kita? Menapa kita kedah mèndel kémawon? Utawi kita nyuwun tiyang sanès ingkang mbalesaken dhendham kita? Sedhèrèk, rasul Paulus atur pitutur malih ingkang saé lan leres kanggé kita ing samangké ingkang taksih nyimpen raos dhendham wonten ing manah kita. Rasul Paulus ngendhikan mekaten : Kowé kuwi padha umaté Gusti Allah. Panjenengané ngasihi kowé lan milih kowé dadi kagungané. Mulané padha duwéa watak welasan, sumanak, andhap-asor, lembah-manah lan sabar. Padha tulung-tinulunga lan apura-ingapuraa, samasa panunggalanmu ana sing duwé rasa ora kepénak atiné. Kowé kudu apura-ingapura, kaya patrapé Gusti ngapura kowé. Sepindah malih mekaten : Kowé kuwi padha umaté Gusti Allah. Panjenengané ngasihi kowé lan milih kowé dadi kagungané. Mulané padha duwéa watak welasan, sumanak, andhap-asor, lembah-manah lan sabar. Padha tulung-tinulunga lan apura-ingapuraa, samasa panunggalanmu ana sing duwé rasa ora kepénak atiné. Kowé kudu apura-ingapura, kaya patrapé Gusti ngapura kowé. Supados kita mboten nyimpen dhendham, kita kedah sabar tumrap tiyang sanès. Lan ingkang wigatos, nggih menika ngapunten tiyang ingkang sampun tumindak jahat dhateng kita. Menawi kalih bab menika saged kita tindakaken, tamtunipun raos dhendham mboten badhé kasimpen ing manah kita. Kedah kita ènget, Gusti sampun sabar lan paring pangapunten dhumateng kita, pramila kita ugi kedah tumindak mekaten dhateng tiyang sanès. Mangga kita ndedonga : Gusti kawula mareg ing ngarsa Paduka nyuwun pangapunten. Kawula asring gadhah raos dhendham dhateng tiyang sanès, lan èwed nyupèkaken dhendham menika. Malahan kawula kepingin supados ènggal saged mbales dhendham dhateng tiyang ingkang sampun tumindak jahat dhateng kawula. Kawula nyuwun pangapunten dhuh Gusti. Mugi Paduka nulungi kawula supados kawula saged ngapunten tiyang sanès kados ingkang sampun Paduka tindakaken. Maturnuwun karana Dhawuh Pangandika Paduka ing dinten menika sampun ngémutaken lan paring berkat tumrap kawula. Amin.