TRADHISI BALANG SEGA ING DESA TONDOMULO, KEDUNGADEM, BOJONEGORO ( WUJUD, MAKNA, FUNGSI, LAN OWAH GINGSIRE KABUDAYAN) Dyah Ayu Puwandani S1 Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Surabaya Dra. Sri Sulistyani, M.Pd Dosen Jurusan S1 Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Surabaya Abstrak Desa Tondomulo, Kecamatan Kedungadem, Kabupaten Bojonegoro nduweni Tradhisi Balang Sega (TBS) kang ditindakake saben setaun sepisan sawise panen pari. Tradhisi kasebut minangka wujud rasa syukure masyarakat, kang wis dadi pakulinan kanggo nyuwun supaya antuk kaslametan, katenreman, diparingi rejeki, lan diadohake saka bebaya kang ana. TBS kasebut narik kawigaten kanggo ditliti amarga tradhisi iki durung nate ditindakake.Underaning panaliten, yaiku: 1) Kepriye mula bukane TBS; 2) Kapriye tata laku sajrone TBS; 3) Apa wae ubarampe lan makna kang kinandhut sajrone TBS; 4) Apa wae piguna kang kinandhut sajrone TBS; 5) Kepriye owah gingsire tradhisi sajrone TBS ing desa Tondomulo, Kedungadem, Bojonegoro gegayutan karo lumakune jaman. Ancase panaliten, yaiku: 1) Ngandharake mula bukane utawa sejarah saka TBS; 2) Ngandharake makna kang kinandhut sajrone adicara TBS; 3) Ngandharake tata rakiting adicara TBS; 4) Ngandharake piguna TBS tumrap bebrayan desa Tondomulo; 5) Ngandharake owah gingsire tradhisi sajrone TBS ing bebrayan desa Tondomulo, Kedungadem, Bojonegoro gegayutan karo lumakune jaman. TBS ing biyen lan saiki tamtune wis beda jalaran masyarakat minangka panyengkuyunge kabudayan uga wis beda. Beda-bedane iku bisa dideleng ing babagan uba rampe, tata laku, lan piranti panyengkuyunge. Faktor saka njero kang njalari owah gingsire TSKB yaiku discovery lan invention, dene faktor saka njaba yaiku difusi lan akulturasi. Kata wigati: Tradhisi, Balang, Sega, Kabudayan Jawa, warga ,owah gingsire tradhisi Abstrak Desa Tondomulo, Kecamatan Kedungadem, Kabupaten Bojonegoro memiliki sebuah Tradisi Balang Sega (TBS) yang dilakukan setiap tahun sekali, setelah melaksanakan panen padi. Tradisi tersebut sebagai bentuk wujud syukur masyarakat yang menjadi kebiasaan untuk memohon supaya diberi keselamatan, ketentraman, diberi rejeki, dan dijauhkan dari segala mara bahaya. Tradisi ini mempunyai ketertarikan pada penulis, karena tradisi ini belum pernah dilaksanakan.Rumusan masalah pada penelitian ini, yaitu 1) Bagaimana asal mula dari tradisi TBS, 2) Bagaimana tata laku dalam TBS, 3) Apa makna ubarampe dalam TBS, 4) Apa manfaat TBS, 5) Bagaimana perubahan budaya dalam TBS di desa Tondomulo, Kedungadem, Bojonegoro seiring dengan berjalannya jaman. TBS pada masa sekarang tidak sama pada masa lalu, karena masyarakat sebagai pendukung kebudayaan juga sudah berbeda. Perbedaan itu bisa dilihat pada bab ubarampe, tata laku, dan piranti pendukungnya. Faktor dari dalam yang menyebabkan terjadinya perubahan TBS yaitu discovery dan invention, kemudian faktor dari luar yaitu adanya difusi dan alkuturasi. Kata kunci :Tradisi, Balang, Sega, Kabudayan Jawa, perubahan budaya. PURWAKA Negara Indonesia kalebu negara kang sugih banget kabudayan. Kabudayan iku minangka unsur kang ora bisa dipisahake karo panguripane manungsa sajrone urip bebrayan ing masyarakat. Kabudayan iku uga wujud warisan saka leluhur kang kudu diugemi lan bisa dilestarekake amarga kabeh iku ngandhut paugeran dhewe-dhewe. Bakker (1984:22) ngandharake kanthi ringkes, yen kabudayan yaiku anggone nyipta, anggone ngatur lan anggone ngolah nilai-nilai insani. Sudikan (2001:2) ngandharake kabudayan minangka sakabehe kawruhe manungsa. Manungsa minangka makhluk sosial, kang digunakake kanggo ngerteni lan weneh kawigaten marang lingkungan sakiwa tengene uga minangka lakune pangalaman sarta manungsa. Saka panemune rong ahli mau sejatine nduweni teges kang padha yaiku manungsa nduweni akal lan lan pamikiran kang digunakake diolah ditrepake kanggo urip bebrayan. paugeran kanggo tata Kabudayan Jawa kalebu kabudayan dhaerah. Saben dhaerah ing tlatah Jawa nduweni kabudayan kang maneka werna. Kabudayan sing ana ing dhaerah kasebut 1
lokal. Kabudayan Jawa kuwi diarani kabudayan kang minangka maneka wernaning manggone ana isih kalebu wewengkon kabudayan Jawa. Wujud kabudayan lokal (Jawa) yaiku kayadene tradhisi, upacara adat, kesenian, ing liya-liyane. Kabudayan wis ngrembaka lan masyarakat wiwit jaman mbiyen nalika Islam durung mlebu ing pulo Jawa nganti islam ana. Mula akeh bab kang ndadekake kabudayan Jawa jangkep tinimbang kabudayan liyane. kabudayan lan ing tlatah Jawa luwih Tradhisi minangka saperangan saka kabudayan Jawa. Tradhisi uga nduweni wujud maneka werna. Tradhisi-tradhisi kang ana ing pulo Jawa lumaku wiwit jaman para leluhur nganti jaman saiki. Saka lumakune jaman kang wis ngrembaka, anane tradhisi bisa ngalami owah-owahan sairing karo lamuakune jaman, uga malah ana tradhisi kang ilang. Ilange tradhisi kasebut amarga akeh generasi sabanjure, kang ora gelem ngugemi lan nglestarekake. Senajan ana tradhisi kang wis ilang saka masyarakat, nanging isih ana tradhisi kang nganti seprene isih diugami lan dilestarekake dening masyarakat Jawa. Salah sijine yaiku Tradhisi Balang Sega kang ana ing tlatah Bojonegoro mligine desa Tondomulo, Kedungadem, Bojonegoro. ANDHARAN Tradhisi bersih desa minangka upacara adat sing isih diugemi dening warga desa Tondomulo. Tradhisi iki saben setaun pisan ditindakake kanthi tujuwan supaya masyarakat Tondomulo diparingi keslametan, ketentreman urip supaya ora ana bebaya apa-apa. Ing bab iki bakal diandharake asiling panaliten kang arupa andharan ngenani TBS lan alasan kena ngapa ditindakake TBS, tata laku lan uba rampe sajrone TBS, makna sajrone tata laku lan uba rampe TBS, panemune masyarakat marang TBS kasebut, sarta owah-owahaning TBS wiwit jaman mbiyen nganti saiki. 4.1 Gegambarane Desa Tondomulo Desa Tondomulo salah sijine desa kang ana ing Kecamatan Kedungadem, Kabupaten Bojonegoro. Desa Tondomulo dumunung ana ing sisih kidul wewatesan karo Kabupaten Nganjuk, saka kutha Bojonegoro kira- kira 45 km, saka kecamatan Kedungadem 6 km arah mangidul. Desa Tondmulo dumadi saka 7 dhusun, yaiku dhusun Loran, dhusun Tanggungan, dhusun Plak, dhusun Jantok, dhusun Kedung Bulus, dhusun Kedung Lele, lan dhusun Sumengka. Wilayah desa Tondomulo wewatesan karo desa Kesongo ing sisih wetan, lan desa Malang Bong kang manggon ana ing sisih kidule desa Tondomulo kasebut. 4.2 Mula Bukane TBS TBS iki ajeg dianakake saben sataun sepisan, kanthi tujuwan ngurmati leluhur kang njaga desa Tondomulo kasebut. Saliyane kuwi TBS iki ana minangka salah sijine pangucap rasa syukur marang Gusti Kang Maha Kuasa lan dhanyang ing desa Tondomulo kasebut. Sejarah mula bukane TBS iki ana sesambungane karo asal-usul. kang digawe kanggo 2 njenengi dumadine salah siji panggonan kang dianggep suci utawa kramat. Asal-usul mula bukane TBS iki diolehi kanthi cara lisan, yaiku crita rakyat kang wis diwarisake kanthi cara turun-temurun. Desa Tondomulo ing Kabupaten Bojonegoro. Kutha Bojonegoro iki wis ana ing jaman critane kerajaan Angling Dharma. TBS iki ana wiwit jaman biyen, TBS iki kalaksanan sawise panen pari ing dina Rebo lan pasarane Pon. TBS bisa kalaksanan amarga dina kang dipilih iki miturud ajaran Jawa, yaiku diwiwiti saka dina Senin kang ateges Suma, Selasa kang ateges Anggara, Rabu ateges Budha , Kamis ateges Respati, Jumat ateges Sukra, Sabtu ateges Tumpak, Minggu ateges Dite. Saka teges kang diduweni ing saben dina iku, kapilih dina Rebo kang nduweni teges Budha, ing kene miturut pamawas saka juru kunci tegese kuwi budha kang manggon ing jaman kerajaan Majapahit. Saka pamawas kuwi mau, masyarakat ing jaman nganggep yen TBS kuwi ana kawit majapahit. Saliyane iku pasaran Pon kang nduweni teges palguna (ratu utawa pangeran). Palguna kang ateges piguna, nduweni maksut yen nalika nindakkae TBS mesti nduweni piguna tumrap masyrakat, salah sijine kanggo nguri-nguri kabudayan Jawa supaya tansah ngrembaka. Babagan kasebut dipangararibawani dening masyarakat kang nganti seprene isih nindakake TBS sawise panen pari. Mula digawe dina Rebo pasaran Pon kanggo nganakake TBS ing desa Tondomulo. iki kalebu desa Informan uga ngandharake yen TBS iki kira- kira wis ana wiwit taun 1593. Senadyan TBS iki wis suwe nanging isih lestari lan ngrembaka sairing karo lumakune jaman. Masyakat mercayani akeh banget manpaat kang ana sajrone TBS iki, salah sijine nguri- nguri kabudayan kang ana ing tlatah Jawa, mligine ing desa Tondomulo. Tradhisi ing desa iki diarani TBS amarga, kalaksanan sawise panen pari sepisan, lha wujud saka rasa syukur kuwi masyarakat kono nganakake TBS kanthi cara balang-balangake sega putih kang diwadahi boran minangka wujud simbolis kanggo adicara kasebut. Saliyane kuwi sajrone TBS iki uga tujuwan kanggo reresik desa nduweni maksudlan Tondomulo saka bebaya kang ana. Mula saka iku masyarakat uga reresik pundhen kang digawe panggonan adiacara kasebut. Kayadene andharan saka Pakdhe Trimo ngenani adicara TBS, ing ngisor iki. ‡ 7%6 LNL RUD PXQJ JDZH XFDS UDVD syukur marang Gusti lan dhanyang ing pundhen gunung panji, ning uga gawe tradhisi bersih desa, ben desa iki adoh karo barang-barang kang kurang apik, lan tambah subur, ayem, tentrem UDN\DWH· ( Pakdhe Trimo, wawancara 12 maret 2014) Adhedhasar andharan kasebut TBS iki uga minangka bersih desa kang nduweni tujuwan, nyuwun marang Gusti supaya adoh tekan bebaya sarta kaberkahan, supaya asil panen taun iki kasil akeh lan lestari. TBS iki ora bisa yen dideleng saka aspek budaya wae, nanging uga aspek filosofis kang kinandhut sajrone TBS kasebut. Tradhisi minangka salah sijine wujud kanggo
ngurmati para leluhur, sarta wujud rasa syukur marang Gusti kang Maha Kuasa. Mula TBS iki minangka salah sijine prosesi kang dilaksanakake minangka wujud rasa bungah masyarakat desa Tondomulo amarga wis kasil anggone panen pari. 4.3 Wujud lan Makna Ubarampe ing Tradhisi Balang Sega TBS mujudake saperangane upacara adat kang ditindakake nalika sawise panen pari, miligine ing dina Rabu Pon sawise panen sing ngancik ing sasi Rajjab. Masyarakat ing desa Tondomulo nindakake tradhisi kasebut minangka wujudrasa syukur marang Gusti Kang Maha Agung, lan Mbah Kobot minangka dhanyang desa kasebut. Pangucap rasa syukur iku, minangka wujud kanggo pakurmatan marang apa kang diwenehi ing desa Tondomulo, kaya dene panen pari kang akeh, weneh kasuburan lan katentreman ing desa Tondomulo. Mula saka iku, masyarakat tansah ngugemi TBS iki, amarga masyarakat nduweni kapitayan, yen nindakake TBS bisa oleh kaslamatan tumrap desa Tondomulo. Ubarampe kang ana sajrone TBS, yaiku menyan utawa dupa, tumpeng, cok bakal, sega pikul, lan wayang iki kabeh nduweni makna dhewe-dhewe. Mula saka kuwi supaya luwih gamblang bab ubarampe lan maknane, kaandharake kaya ing ngisor iki. 4.3.1 Obong Dupa thengul. Sakabehing ubarampe Dupa yaiku kutug ( menyan) kang diobong lan digunakake ing adicara tartamtu. Dupa minangka salah sijine wujud saka salah sijine ubarampe TBS kang diobong nalika masyarakat nekani pundhen gunung Panji kasebut. Dupa kang digunakake ing adicara TBS iki nduweni makna kanggo mujudake rasa syukur lan ngilangi saka bebaya kang kurang apik tumrap adicara TBS nalika kaya kang lumaku. Bab kasebut diandharake dening pakdhe Trimo sing jlentrehake makna kang kinandhut ing ubarampe ngobong dupa utawa menyan ing pawon ngarep pundhen. Wektu nalika ngobong dupa iki dilaksanakake nalika prosesi TBS kawiwitan. Saben wong sing teka ing TBS akeh- akehe mesthi ngobong dupa. Ngobong dupa iki dilaksanakake wong lanang uga wong wadon, nanging akahe ibu-ibu kang obong dupa amarga ibu-ibu kasebut akeh sing nekani prosesi TBS. Ingkung Ingkung yaiku pitik kang wis dibeleh, diolah lan dimasak banjur digawe salah sijine sajen sajrone upacara adat. Pitik kang digawe TBS pitik kang digawe ingkung yaiku pitik kang dirasa wis pantes lan patut 3 dibeleh. Pitike bisa pitik jago utawa pitik babon. Ingkung iki minangka salah sijine ubarampe kang ana nalika TBS. Sega Pikul Sega pikul minangka salah siji adat kang wis mesthi ana sajrone adicara TBS. Sega kang dipikul iki sega putih kang diwadahi boran, kang dipikul dening masyarakat kang ana ing kidule pundhen Gunung Panji. Boran yaiku bahan kang digawe saka pring kang dianyam dadi wadhah kang bisa digawe wadhah segaga. Nalika prosesi TBS sega pikul saka arah kidul,dipikul dening wong lanang utamane mikul sega kang arep kanggo ing pundhen kasebut. Sega kang dipikul iku salah sijine sega kang dibalang-balangake nalika TBS. Sega kang dipikul banjur diklumpukake dadi siji, yen saka Pak tanduk utawa pandongan wis entuk Modinbanjur balang-balangan sega minangka salah sijine syarat kang kudu ana nalika TBS. Sega sing dadi balang-balang kuwi asli sega putih, ora ana campuran, dadine sega putih kang wis dicepakake ing wadhah boran kang dadi simbol nalika arep balangan sega. Balang-balangan kuwi minangka wujud rasa syukur amarga wis diparingi panen ing taun iki. Sajrone balang-balangan sega kuwi, masyarakat nduweni kekarepan lan makna kang kinandhut. 4.4 Tata Rakiting Adicara TBS Sajrone prosesi iki kalaksanan, masyarakat ing desa Tondomulo luwih disik nduweni tatarakiting adicara TBS supaya adicara kasebut lumaku kanthi runtut. Ing ngisor iki bakal diandharake ndenani tatarakiting adicara TBS. Slametan ing omahe juru Kunci TBS Adicara kang sepisan ditindakake sadurunge prosesi TBS kawiwitan yaiku slametan utawa bancakan kang samesthine wis kudu ana ing omahe juru kunci. Ing prosesi bancakan, kabeh masyarakat ing sakiwa tengene pundhen lan didonganidening pak Modin. Bancakan iki minangka wujud donga supaya prosesi TBS kalaksanan kanthi apik. iku nggawa ambeng siji Kayadene jenenge, prosesi slametan iki saka tembung slamet, kang nduweni teges nalika prosesi kasebut iki muga-muga para warga entuk kaslametan. Prosesi slametan kanggo wong Jawa kalebu salah sijine ritual kang wis akrab dilakoni wiwit lair. Geerz (1988:13) ngandharake slametan, yaiku minangka
wujud wadhahe warga kanggo ngetokake kabeh aspek panguripan sosial lan pangalaman pawongan kanggo ngilangake bebaya kang ana. Slametan kang ana ing omahe iki, minangka slametan utawa bancakan kanggo nolak bebaya, lan minangka simbol kanggo adicara TBS. Panganan kang wajib ana sajrone bancakan kuwi ora meshti, amarga masyarakat saiki wis akeh sing golek kapenak, dadine panganan kang digawe bancakan ya kaya adat biyasane, yaiku sega kang jajanan. Kang diwadhahi ember, slametan ing omahe juru kunci yaiku bapak-bapak kang melu nyengkuyung adicara kasebut. Bapak ing sakiwa tengene pundhen gawa berkat kanggo bancakan bareng- bareng antarne wong siji lan sijine. Sawise bancakan kang wis didongani dening Pak Modin, banjur berkat kasebut digawa mulih. juru kunci terus lawuh lan Ing desa Tondomulo adat slametan saben taun, nalika prosesi TBS mesthi kudu ana, kaya dene kang diandharake dening pakdhe Trimo Nata Sega Putih ing Boran kanggo Balang Sega Sajrone TBS iki ana salah sijine prosesi, yaiku nata sega putih kang diwadhahi boran, kanggo balang- balangan sawise ditanduke dening pak Modin. Sega putih kang dibalang iku minangka simbol kang digawe, kanggo adicara TBS. Tegese simbol balang sega kuwi nuduhake yen masyarakat kuwi wis panen pari kang akeh, mula rasa syukur kuwi disimbolkake karo sega putih kang wis didang kanggo balang-balangan. Makna kang kinandhut nalika sega putih saboran kang dibalangke. Tanduk( Ujup ) saka Pak Modin Tanduk saka pak Modin iki minangka salah sijine tata rakiting adicara TBS. Ing kene tanduke pak Modinnduweni tujuwan nyuwun dedonga marang Gusti. Supaya desa Tondomulo iki oleh kaslametan, kesuburan lan kamakmuran. Tanduk uga nyuwun donga supaya masyarakat ing desa Tondomulo iki bisa tansah rukun lan gotong royong ing babagan apa wae. Tanduk iki kalaksanan nalika wanci bedhug lan pas pagelaran wayang thengul oleh setengah lakon. Tanduk pak 4 Modin setengah lakon iki disebabakae ngenteni wong nglumpuk dadi siji kabeh, yen wis nglumpuk dadi siji kabeh, banjur pak Modin rawuh lan paring donga marang masyarakat desa Tondomulo kasebut, uga ucap rasa syukur marang Gusti Kang Maha Agung lan uga ndhanyang pundhen Gunung Panji. Saliyane kuwi tanduk iki kalaksanan nalika masyarakat wis ngumpul dadi siji lan wis padha cepak- cepak kanggo balang sega putih sawise tanduk utawa donga saka pak Modin. Balang Sega tanduk banjur punjering adicara, yaiku balang sega. Balang sega iki ditindakake sawise didongani karo Pak Modin. Balang sega ing kene uga nduweni tujuwan lan makna kang kinandhut ing adicara TBS iki. Tradhisi iki ora nduw,,eni tujuwan mbuwang sega, nanging minangka salah sijine simbol sajrone TBS. Masyarakat kang melu balang-balangan iki umume wong lanang, ananging uga ana wong wadon. Sawise adicara Balang sega iki ditindakake ana bocah cilik, iku, b,isa tuwa. Mula saka lan wong mudha, digambarake yen TBS sijine wujud paseduluran kang rukun, amarga ,ora mbedakake sapa sing kudu mbalang sega nalika punjerering adicara iki. Kaya dene k,ang diandharake karo Pakdhe Trimo kasebut . iki salah ‡SXQMHUHDFDUDLNL \DEDOang sega iki mbak, kang nduweni tujuwan wujud simbolis kang digawe kanggo ucap rasa syukur, balang sega iki ora terus diarani mubadhir, sega dibuawaki, iki mung simbolis yen masyarakat ing desa iki wis kasil lhak panen mula sega putih iki dibalang- balangake. (wawancara 12 maret 2014) amarga Adhedhasar andharan kasebut bisa dingerteni yen TBS iki minangka salah sijine cara kanggo ngucap rasa syukur marang Gusti kang Maha Kuwasa lan dhanyang kang wis njaga desa Tondomulo, yaiku mbah Kobot. Balang sega iki uga nduweni tujuwan ben masyarakat iki bisa rukun lan tentrem sajrone urip bebrayan.
Balang sega iki, saliyane nduweni makna pangucap rasa syukur lan ndadekake masyarakat ing desa Tondomulo bisa rukun, uga bisa nduweni tujuwan kanggo sarana hiburan, amarga nalika balang-balangan sega, kabeh pawongan sing teka nglumpuk dadi siji, banjur pada playonan kanggo balang-balangan sega kang wis dicepakake. Balang sega salah sijine tradhisi kang bisa narik kawigaten tumrap masyarakat. 4.5 Piguna kang Kinandhut sajrone TBS TBS mujudake salah sijine upacara adat kang wis dadi pakulinan saben taun ing desa Tondomulo. Mula adicara iki kalebu salah sijine upacara adat kang ora bisa dipisahake karo urip bebrayan kang ana ing Tondomulo. TBS iki nduweni piguna tartamtu kanggo uriping bebrayan tumrap masyarakat kang wis padha nyengkuyung. Mula saka iku piguna kang kinandhut sajrone TBS, bisa ndadekake masyarakat bisa nduweni rasa rukun, lan ndadekake adicara TBS iki tansah dijaga lan ditindakake saben sawise tandur pari. Adhedhasar andharan ing subbab sadurunge, mujudake yen sejatine TBS nduweni piguna tumrap kahanan masyarakat ing desa Tondomulo. Kanggo njlentrehake piguna kang kinandhut sajrone TBS bakal diandharake adhedhasar panemune Malinowski (sajrone Hutomo, 1991: 19) kang ngandharake, yen pigunane folklor kanggo nyukupi kabutuhan-kabutuhan nalurine manungsa kang ana sesambungane karo urip bebrayan. Adhedhasar konsep kasebut, bisa dingerteni yen sejatine warga kang nindakake TBS, nduweni pangarep-arep kanggo lakuning urip. Masyarakat desa Tondomulo kang isih ngugemi anane TBS padha nduweni alasan kang ana sajrone adicara upacara adat kasebut. Pagarep-arep kang saka masyarakat, yaiku minangka wujud kabutuhan naluri kang diduweni dening masyarakat kasebut. Owah- owahaning kang ana sajrone Tradhisi Balang Sega Tradhisi salah sijine kabudayan bisa iku ngalami nduweni sipat dinamis, saengga bisa owah anut iku, masyarakat lakune minangkasubjek nggunakake tradhisikasebutkudu nduweni sipat kang luwih kreatip kanggo tetep njaga kalestarine TBS. owah-owahan. Kabudayan jaman. Saliyane kang 4.6.1 Bedane TBS Jaman Biyen lan Saiki, jaman biyen,lan jaman saiki tamtune wis ana kang beda. Supaya mangerteni bab kang njalari pa,mbedane, mula bisa dideleng saka bab ubarapme, tata laku, kang ana sajrone TBS. Andharane kaya ing ngisor iki. 1) Tradhisi Balang Sega ing Uba Rampe Ubarampe kang digunakake ing TBS jaman biyen lan saiki ana bedane, bab iku bisa dideleng kaya tabel ing ngisor iki Tabel 4.4 5 Uba Rampe ing Biyen lan Saiki A spek 1 Ingku ng
Biyen Pitik jago Diangge p barang kang aji, ora saben dina bisa mangan 2 Gedh ang setan gkep Gedhang setangke p biyen wajib ana. jaman 3 Jajan an Tradhisio nal (cucur, nagasari, renggina ng, lsp) - Lumrahe dibuntel nganggo godhong 4 Sega putih 5 Tump Durung tamtu saben dina mangan sega putih - Tumpeng Saiki Bisa pitik jago, bisa pitik babon - Barang kang wis lumrah lan bisa dipang an saben dinane Jaman saiki, wis ake ora ngangg o amarga akeh jajanan pasar kang diangg ep praktis. Yen gedhan g kuwi saiki angel goleka ne - Modhe ren (roti, pukis, lsp) - Dibunt el ngangg o plastik/ kertas
Wis lumrah dipang an saben dinane Tumpe
eng 6 Cok Bakal 7 Lawu h banca kan 8 Berka tan
diwadha hi tampah Isih gawe godhong gedhang sing digawe samir tumpeng.
Jaman biyen endhas pitik ceker lan
Jaman biyen lawuhe ora usah dibuntel, langsung diseleh ning ndhuwur e sega - Gawe wadah ember lan dibuntel plastik ng diwadh ahi ember lan ditaleni kain supaya luwih gampa ng anggon e ngawa Jaman saiki uga isih ngangg o endhas pitik lan ceker - Lawuh e dibunte l supaya luwih praktis.
Isih pada gawa wadhah ember, nangin g saiki ana sing ngangg o kothak an supaya luwih praktis gawe bancak an. PANUTUP Dudutan Adhedasar dhata kang wis dikumpalake lan diandharake kang ana ing sub bab sadurunge bisa didudut asiling panaliten. Dudutan ngenani asiling panaliten mujudake sawijining bab kang wigati banget 6 lan cundhuk karo Dudutan kang bisa diandharake, yaiku: tujuwan nganakake panaliten. Acara TBS ing desa Tondomulo Kecamatan Kedungadem Bojonegoro dadi salah sijine kabudayan lan isih tradhisi kang wiwit biyen nganti saiki dilestarekake dening warga panyengkuyunge. TBS iki ditindakake kanthi tatarakit kang wiwit jaman biyen nganti saiki wis ngalami owah-owahan. TBS iki ditindakake nalika sawise panen pari ing dina Rebo pasaran Pon. Asiling saka panaliten iki yaiku, yen panaliten iki ngandharake makna, wujud, fungsi, lan owah-owahe tradhisi. Kabudayan mligine tradhisi TBS mujudake sawijining kabudayan kang asipat dinamis lan bisa owah gingsir ginawa mangsa. TBS ing jaman biyen lan saiki wis akeh bedane, utamane ing babagan uba rampe, tata laku, lan piranti panyengkuyunge. Pangrembakane jaman ing babagan teknologi melu mlebu minangka unsur anyar kang mangaribawani tradhisi. Dene Faktor kang ndayani owah gingsire TBS yaiku faktor intern kang awujud discovery lan invention, sarta faktor eksternal kang awujud difusi lan akulturasi. Pamrayoga Tresna bisa tuwuh jalaran saka mangerteni. Jalaran saka tresna, manungsa bisa ngugemi lan melu ngleluri. Semono uga ing tradhisi, kanthi mangerteni apa ikuTBS, uba rampe lan tata lakune, sarta makna lan pigunane, manungsa bakal menehi kawigaten kang gedhe. Mangerteni makna lan piguna minangka piwulang kang becik tumrap pamangune kapribadhen lan karaktere manungsa mligine minangka manungsa Jawa. Mula, luwih becik ora mung nindakake sawijining tradhisi, nanging uga ngaweruhi njaba njerone ngenani tradhisine iku. Urip iku owah. Semono uga masyarakat lan kabudayan kang ora bisa nyilaki owah-owahan. Pangrembakane jaman kudu disikapi kanthi sipat wicaksana lan selektif, tegese ora saben samubarang kang anyar iku ditampa, nanging kudu diselarasake karo kapribaden lan karakter minangka masyarakat Jawa lan sosial religi. Tradhisi oleh ngalami owah-owahan, nanging ora ngilangi inti lan esensi saka tradhisi kasebut. Bab kasebut kudune diwulangake marang para tongkat mudha minangka golongan kang nampa kabudayan Jawa. DAFTAR PUSTAKA Afifuddin. 2009. Metodologi Penelitian Kualitatif. Bandung: Pustaka Setia. Ahmadi, Abu.1985. Antropologi Budaya. Jakarta:Yayasan Obor Indonesia. Bakker SJ, J, W. M. 1984, filsafat Kabudayan Sebuah Pengantar. Yogyakarta: kanisius Danandjaja, James. 1986. Folklor Indonesia, Ilmu lain-lain.Jakarta:PT Gosip, Dongeng Pustaka Grafiti Press. dan
Herusatoto, Budiono. 2005. Simbolisme dalam Budaya Jawa. Yagyakarta: Hanindita Graha Widia. Hutomo, Suripan Sadi. 1991. Mutiara Yang Tak Sastra Terlupakan, Lisan.Surabaya: Hisky Pengantar Studi _________________. 2008. Simbolisme Jawa. Yagyakarta:Penerbit Ombak. Ihromi, T.O.1994Pokok-Pokok Antropologi Budaya. Jakarta:Yayasan Obor Indonesia. Kaplan dan Menners. 2001. Teori Budaya. Yagyakarta: Pustaka Pelajar. Koentjaraningrat.1987. Kebudayaan Jawa.Jakarta:Balai Pustaka _____________. 2003. Kebudayaan Mentalis dan Pembangunan. Jakarta: PT Gramedia. _____________.1987. Adat kebudayaan Mentalitas dan Pembangunan. Jakarta: Gramedia. Pengantar Hukum Luxemburg, Jan Van. 1992. Pengantar Ilmu Sastra. Jakarta:Gramedia Pustaka Utama. Maran, Rafael Raga. 2007. Manusia dan Kebudayaan dalam Perspektif Ilmu Budaya Dasar. Jakarta: Rineka Cipta. Moleong, Lexy J. 2012. Metode Penelitian Kualitatif. Bandung: PT Remaja Rosdakarya. Kamus Poerwadarminta.1976. Indonesia. Jakarta: Balai Pustaka. Soedarsono, Prof.Dr. 1986. Kesenian, Bahasa, dan Umum Bahasa Folklor Jawa. Yagyakarta. Sudikan, Setya Yuwana. 2001. Metode Penelitian Kebudayaan. Surabaya:Citra Wacana. Sukarman. 2006. Pengantar Kebudayaan Jawa. Surabaya: Unesa Uniperss. 7