Ongka 4, Kemis kaping 24 Januwari 1878 Surakarta Kulawisudhan ing Mangkunagaran nalika dinten Akad Legi tanggal ping 20 wulan Januwari punika Kawisudhan Lisiyun 1. Kanjeng Pangeran Arya Andayanata, Irstelitenan Kapaleri, kawisudha dados Ritmester Kapaleri 2. Raden Mas Suripta Twedhelitenan Infantri, kawisudha dados Irstelitenan Infantri Kawisudhan Narapraja 1. Raden Angabei Suma Martana, Mantri Lebet kawisudha dados punggawa, saha kapatedhan nama Raden Ngabei Jaya Martana,
Ongka 4, Kemis kaping 24 Januwari 1878 Surakarta Kulawisudhan ing Mangkunagaran nalika dinten Akad Legi tanggal ping 20 wulan Januwari punika Kawisudhan Lisiyun 1. Kanjeng Pangeran Arya Andayanata, Irstelitenan Kapaleri, kawisudha dados Ritmester Kapaleri 2. Raden Mas Suripta Twedhelitenan Infantri, kawisudha dados Irstelitenan Infantri Kawisudhan Narapraja 1. Raden Angabei Suma Martana, Mantri Lebet kawisudha dados punggawa, saha kapatedhan nama Raden Ngabei Jaya Martana, 2. Raden Ngabei Wiratmaja, Mantri Lebet, kawisudha dados Punggawa, saha kapatedhan nama Raden Ngabei Jayawiratma SURAKARTA Ing bawah Ngaikusuman sareng wonten jawah deres para pangindhung ingkang sami griya elak ingkalenan ngriku kathah igkang sami ngresula, jalaran bilih wonten jawah deres kalenan wau toyanipun lajeng ageg ngantos luber dhateng ing pakampungan ngriku, dente toya anggenipun saged luber wau jalaran saking ciyuting ngebuk ingkang celak peken pon, dados manawi wonten larahan keli boten saged lajeng semmangsang wonten ing salebeting ngebuk toya wau lajeng mambeg ing lenipun boten saged saner, mila saking atur panuwunipun para pangindhung ingkang griya celak ing kalenan ngriku mugi ingkang nguwasani buk wau sageda anyantuni kareteg, bilih buk lajeng kasantunan saiba ta suka pirenanipun para pangindhung sadaya, awit toya ilenipun lajeng saged santer. Katandhan B.K. Wirasukarna. Panjurung Bawah kadhestrikan Kutha Klathen nalika Januwari kaping 20 tiyang estri wasta bok Wongsawijaya, griya setatsiyon ing Klathen wanci dalu suduk sarira pyambak, ingkang kenging gurungipun terus dumugi ing githok denten ingkang damel mrawasa pyambak wau, dhuwung anjalari dados lan pejahipun ing wedal dalu punika, ingkang nunggil tilem among ingkang jaler tuwin bokipun, denten gedheg tuwin konten boten wonten labetipun punapa-punapa. Among gumuning manah kula, dening tiyang estri kok tahan nganyut tuwuh ingkang kados mekaten. Katandhan jayengratmaka. Omg sal[ [imola litja L;atjem sal;amglimg rajarka. Among ragi kuciwa sakedhik, margi ageng terusan sak wingking dhistrikan dumugenipun setatsiyun punika lepenipun kapinten dereng kadekekan keg ing mongka margi wau saben dinten dipun nambah sakathahipun para prayantun tuwin para tuwan tuwan ingkang boten sami pkantuk sewan kreta sami lumampah dharat medal ing ngriku, punika saking panuwunipun ing ngakathah dhateng keng kuwajiban mugi dipun dekekana kreteg
kang supados sakeca tiyanglumampah, ,saha nambahi karaharjaning kitha, titi, Pun Mingsaing Mlinjon. Panjurungipun yektyarja ing Srago, amratelakaken menawi pacinan Klathen kathah tiyang saking Ngayoja, sami mendha-mendha dados Congcun ing Ngepakan punika sayektosipun boten naming gethingan kimawon among ngaturi pemut ing saleresipun, titi, Kula pun Truna, ing Tawangreja. Kabar telegram Kanjeng tuwan KOlonel Pander Eidhen, awit saking karsaning kang jeng parentah ageng ing Batawi, samangke kakulawisudha jumeneng guprenur ing WEwengkon ngaceh, sarta gingsaheber ngatasing sipil utawi militer, ingkang wonten wewengkon Ngaceh wau. Kanjeng Tuwan ingkang wicaksana Litnan Jendral Dhenewe, pangagenging wdyabala tontra, ing Indiya Nederlan karsa dalem ingakng sinuwun kanjeng srimaharaja, dipun kulawisudha dados Kumenduring Nederlan Seleyo. Wo0nten kabar bilih prabu gung ing Itali, dhiktor Imanuwel sampun dumugi ing jangji, kondur dhateng jaman kalanggengan punika ciptaning Eropah masthi anjalari kathah ewah-ewahaning nagari. Kabar saking Jedhah bilih samangke ing puser bumi, katuwenan wewelak sakit kolerah. Samangke yakin bilih Turki kengser babar pisan perang kaliyan Ruslan, balatontra Turki nungkul sadaya, Ruslan suthik angendhoni, yen boten tinurutan panedhanipun, ing Turki sakalangkung Tintrim. Kabar Kentheng Ingpraja Gung Londhon Enggelan nalika tanggal kaping 18 wulan punika, gedhong wicara agung awit saking asma dalem sang mulku wanita kabikak dening kumisi, ing ngriku lajeng ngaturaken karsanipun praja Turki, murih rukununan kaliyan Ruslan, lajneg winangsulan prayogi anembunga dhateng Ruslan punapa sangprabu sunan ing Ruslan karsa arerembagan bab rurukunan kaliyan Turki, sang prabu ruslan inggih amreyogani, awit saking keteingal angenir ngemen-emenaken badhe dherek tutulung. Wasana Enggelan apitados bilih punika badhe anjalari saged angiligaken prakawis murih tata tentrem. Dene praja kakalih ingkang sami mangun yuda, boten wonten ingkang maoni dhaten gEnggelan anggenira tan ilon-ilonan sabab sampun kinukyana ing prjangji ngajeng, sakaliyan sami angajeni tindakipun Enggelan, makaten saurutipun, kajawi bilih ing pawingkingipun wonten nalar kang anteb ingakng badhe anjiyat dhaten gEnggelan
murih atata-tat ingkang pantes dipun lampahaken sampun ngantos amigunani, nagari sampun apitados dhateng gedhong wicara agung, ngatasing isyarat ingkang badhe katandhukaken bilih katingal wonten prelu ing pawingkingipun, tiyang Agung Loret Eyakopil anyantosani malih, bilih ngari Enggelan semu amutawatosi badhe tumandang alawan. Sang Prabu Sunan ing Ruslan kara amaringaken wangsul pedhangipun prajurit linangkung basah ing Turki Suleman, pratondha winangwang kasudiranipun. //i// Kang Srengkara, wahyae pang teksi,nuju gara Paing ari siyang,,kaping nem likur tanggalem kapitu wukonipun, dulkijah kang condra lumaris, Je warsa lumaksana, sancaya kang windu, kenterira kang nis duta, pinatrapen, kala wan kang dugi-dugi, rasa ardhidipengrat. (1) Anuruti, rarabiu penmangsi, lan pinatut cariytane kondha, sinungsekar moncapate, yektine ngimpunipun, mamalat sakranireng rakmi, dene wedharing kondha, neng sajuganipun, kang karya masih taruna, lenggah riya, paparabe sag ngapekik,dyan suradanamarta. (2) Arsa bangun lalangenan adi, kang wus lama, ta laran linaras, langen sejarah wedhare, mantaram duk rumuhun,mungmamalad amrih besuki, atuk kakang supangat, ginantungan rahyu, jalran saking pustaka, de sejarah sinung tembang lawan gendhing, pinirid pantesira. (3) ing samangke wus den sambadani, kalesanan, uparengganira, tan kacacat sabobote, kang sekar gyatinembung, winorsungut manis ing gendhing, binarungan kang rebab, gambang suling clempung, kapiyarsa ing mandrawa agumregeng alem arum widig-widig maweh lam-lame driya. (4) Ing sama wus rada ngebleki, data mleyot, kang gendhing lan tembang, runtut tata lalagone, tamba karya wilatngun mring sadaya ingkang miarsi, saweneh ana ngucap, ta sumedya lampus, yenmireng ingkang berdongga, rumingsyara, dene temah mullet ngati, anujeng parimana. (5) Prapta papa kondha langen crenti, ingkang gendhing, laju munya ngangkang, cinandhak senggak keploke, swara atrigumuruh, manabda sasenenge ngati, tan saruka piyarsa, sedhepira mungup, sesege angemurasa, senggak keplok mring lalangen wus nyeplesi, raket ket asung rena. (6) renanira, narnarik ngenani, ingakng kena, pupulunge driya, kapulut langetn gendhnge, nynyet lejed soteku, wit kaping tek resepa gendhing, krasa tuwuk tan boga, temah lelengut lengut, kapidih anyemenala, yen amireng cumengklinge kang senggani, karya panggugah brongta. (7) Ulun wus sun duk lan panti, cekliperkis singer wawangunanira, gumbuleng ing tebih tinon, kembang nganeng babatur, gamelir kuwung minum warih, potret banjeng tinata, gandes yendinulu, lir singgule suranggana, suryamuka ngapit apit kanan kiring, rebut padhang lan nanda. (8) Tempuhlawan gebyarira sami, lan rancakan gender rebab gambang, calempung kaladarane, balereng I dinulu, lir setaresmi andhadhari,nujusinipurnama, nyermomong asingup rimenge esmu angiwa, sungging clempung, keksi gandheng angler thathit kapule anjaladara, (9) Esthanira remeng remeng kadi, kasulastri angemurudi ta anyombrong senen cahyane, tejanira sumunu, malentrih liyep- lindri manis, aulunh sapnika, asung kang jujuluk,lawan wau kang suyasa, namanira taman suka langening sri, tuhu ngandhiprasaja. (10) Ari buda karsanipun kang wus tuhu sukeng galih,kang sejarah lalangenan, arsa kinibarken aglis, papanggil sanak tyang mitra, ing ngalantahun ngleresi. (1) Buda sonen sami rawuh, sadaya nyamintra sami, ambanjeng tepung akapang abayak turpekikpekik, tambah mamanoning prapta, kukuwunge risumari. (2) Tingjalemprek yen dinulu, datan wonten ingkang busik, naracak alusing sarira, lir putra baonon cinawi, wayah
lagya brahi sekar, kang warna asigid sigid. (3) Sedhep arum gandanipun, kadijimprayangan peri, wantune priyayi jaka, kakaduken genya sami, nggem lisah klonyo mawar lir sawarga udan sari. (4).Gunggung kumpul cacahipun wong samintra kang sumiwi, tigang dasa winentara, surunucahyanya sami, awit padha grah kusuma, tedhaking andana warih. (5) Mung satunggal sekar sekaripun kanglenggah madya pandhapi,nanging ulun dereng wikan, namanira kang priyayi, sami kagalih apyambak, mring priyantun ingkang nangkil. (6) Sisikoning kang priyantun, anglemberek ageng kusi, yen cinondra luwih condra, langkung saking rang wargi, dhara ageng estha kendhang, bakong lit sak klenthing sisih (7) Blekenek lenggah lir genuk, dyijarapah ngapit apit, sinawang langkung sebah tuhu kembange pandhapi, sewutan angsal satunggal,kangmirib wau pyayi. (8) Temah karya suka kalbu, mring sadaya ingkang nangkil tandangu sinung minuman strup asem kang kuliling wus waratatan kliwatan gya anambut tali api. (9) Pating crungat minum srutu yen upama lenggahkursi, estha sedhanyol raja, kunthegsi ingngere nagri,para sisya ingkang lenggah, memper kadirat panindhi. (10)Tempuh lan padhange lampu, boten montra montra lari, nrawang sumilak lir rina,katingal pamore sami, gethek cirine kang lenggah, kasorotan kang patroli. (11)Nunten malih medal suguh, watekambing kang gumanti, rumanti saprabotira, piring mubeng tharik-tharik brendhi biter setrup mawar, gelas adi sami mijil. Tansah nyang brenddhi .....pait temah wagar kawtong, alon alon genya bukti sarte, saking nimat raosing daging,, wit kabulet gajih, cinakot cumeplus.(1) rasa angler raose mring sentil, kang daging gumalong, gya inutuh minum brendhe, teka ngleler kentering mring telih mrutus rawe mijil wit panas kang wedhus. (2) Sampun dangu sami bukti, padharan bedhodhog sate mundur ginanti maneh, kuwih-kuwiha ing bandi kadi, kewran yen mastani, sakin gkathahipun (3) sampun radin kuwih gibinagi, gya sami pinulok, kopi maju kalawan meleke, kang priyantunkathah titikaning, wenehana guling, katuwuken ngantuk. (4) mung den Surawijaya tan guling, manggung dhelog-dhelog, gumun mring wedhus gajihe, salaminya bukti ingkang kambing, boya kadi iki, brengos kongsi luyup. (5) tangeh lamun yen winarna malih, sukane para nom,kasirulangen ringgit wedale, kinanthi saking kamar amijil, , karya cingak janmi, kathahkang nandhang kung. (6) keh ing anma galih Kenya yekti, duk dulu kang semog, gandes kewes sapolahe, netra blalak barliyan yen ngliring, slira tetel gilig, kula kedah nyiyum (7) kang pramona ngapit kanan kiring, minongka kanggumon, ngampingi marang atmajane, anjajaga yen ruru kang sari, sawiji priyayi,ingkang magung jenggruk (8) tanw inerdhar tengrannya kang kingkin, wis sami sumurop nyambi nyaati nandhang wirage, kang ginadhang mung jantunge ngati, wasana nyidrani, mila mangu gandrung (9) nanging samun sngut waktra manis, mung jro tyas kang gasong, dene wau kang mindha ringgite, sampun majeng lan maca kang tulis, sekar gendhing muni duduk kang calempung. (10) Ringgit ngelik den barungi gendhingipun, keplok runtut ing ngewasih, clempung kongas nendheng ngungkung, senggak rame adu manis, karya ngengleng mring kang tumon (1) tepung sungut jalu estripating grubyuk kasusu arsa ningali, dheket keket adu sikut, duk uning kang estha ringgit ngalembana jroing batos (2) jalu estri rebut ngalem sami muwus, ayu temen wog puniki, yen aja agagandhul-gandhul labuh layon sun lakuni, wit manis ing rebut enggon (3) gumergumruh ing jawi sami gumuyu,duk wrin gulang-gulang prapti, pinindha cina amungguh, myang encik tanapi ringgit, tan pamuwus iya patot (4) kang lelewa sadaya nyada digathuki, bias karya sukeng galih, pantes sira wong puniku, saenggon-enggon e pasthi, antuk sih ira wong agong (5) kang priyantun ageng alit ingkang lungguh, duk wrin kang gulang kang warni, sadaya asuka guguk, anutug astane maggalih, gumuyu ambata ruboh (6)kang sajuga gulang-gulang among lungguh, nyenyenggaki langen gendhing, swara erek melar mingkus, awit rada
sakit mengi,menggeh-menggeh ngalap nyaor (7)yen asenggak nunjang gendhing dadi semu, guyu seret esmu erik, nora dadi wagunipun, malah trep kalangkung manis, karya suka kehing uwong (8) langkung pantes yen asenggak nyambi ngantuk sarwa nyagak asta kalih, nyankukruk asenguk=senguk, lir patih ngastina nagri, tan ginapit langkung rajot (9) sareng wancii pukul kalih wayahipun sigra sinung bukti sami, yen andulu bujanipun karya eram mring kang bukti, ana kabeh kang tinakon (10) tan Cinatur sekul ulam kongsi wudhu, nutug sakaliring bukti, tan anawinancak kayun, yen dalu mangsakaneki, dene kadi sekar sinom (11) sareng luwar tuti samya para kadang boten mulih, cinawisan kamar juga,neng ngriku sami aguling, dene sangparta pekik lan den braja setameku, salatri datan nendra, wit ngeniken wau kalih, swaranira kang calempung a wangawang. (1) Pathetan clempung kapyarsa, narecek kretkkret lir jangkrik, gupamanggungpenethetan, thatheng nerdheng maweh brangti, cangci ulem kumrincing, swaranira lir megat kang umur, buh rasane tan bias, ngrasakake nikmatneki, bokmanawi punika nikmatan suwarga. (2)kang janma duk aneng donya, alena katrima yekti, wus tan kliru panjingira, surupe kawula gusti, gya binekta mring swargi, den rereayom surawadu, ringgit apsari uga, loka nonta sigra muni, gih makaten kang niscaya rasanira.(3) Yen kena ha dipun tebas, away nganti keneng pati nyandhing clempunge kewala, dug kenken wiryaning galih, ngiyon mangkono yekti, osiking tyas kang kawektu, aranjan makasasar, nut kentaring paes gendhing kaolira wau janma ywagawokan (4) Iku lakune kang keket, yen wus antuk duryat widi,nanging yen partakusuma, meksa during bias ening, kedah masih gingsir, yen renga clempung ngukung, gonjang ganjing gendhingnya, gambang main kendhang kalih, buwang sampur tiba egong pancek gongga (5) Mangkana kang para mitra, dungkap enjing bareng tangi, kang sarapan wus ramantya, wedang eh melek myang kopi, lawan gorengan wasi, sekul gudheg ngundhung-undhung, sami bukti asuka, dene duka rasami, sareng wikan urmate ki ageng taman (6) ageng alit para kadang, miminta mring suksma adi, kang supadya sigra sigra, sinung pangkat ageng malih, prasida angayomi, mring wong saka wlasayun, yen dulu kang nisduta wening kuat lir jaladri, iya muga, den ganjara kang raharja (7) Ywana sakara-kara, mung sinunga kang besuki, den tebihna poncabaya, sinunga panjuteng galih, agunga kang rejeki,kinasihan mring hyang agung, limut namarang durmala, ywa lirip ngulah utai, kang supadya awignam binapa nyapa (8) mangkana osikingkarsa, para kadang ageng alit, kang papaom trusing nala, gya pratistha amring kyai, ageng tamanlangen sri,jumurunga ing sakayun, dene sampun kacihna, linalutan kehingjanmi, nursing arja suka lila sring sasama (9) begsi lir diyu giswara, pranjana limpatan keksi datan kena jinajagan,lengeh-lengeh langkung wingit, wingitira piningit, pipingitan mring rahayu, tumrape mring sasama, mangkono ucape sami, wau mitra pamit butar sowing-sowang (10) ana ngalor ngidul ngetan lir kalesakentar warih, adhem jejet taman suka, kadimentas wongkapatin, angenani mring piker, sukanira duk ing dalu, puwara enjangira, suwung mamaprung temah sepi, lir suwarga, kaniran kang surareetna (11) kyai ageng narigana, lan kadange sawiji, ki juru martini estha, manggung mawan sabda kalih, kang supadya lestari, anggenira darbe kayun, kyai juru amojar Insya allah yen kadugin, nanging yayi sampun limut ing karsa (12) satuhuning ing yang suksma, boten nyega myang malangi,ingkapti saliring janma,amungkeda eling yayi, away supe anggosti, dating rahyayi kang prelu ki ageng taman manubda nistayanikupinikir, sampuntamat kyai kalih sami nendra. Sampun titi, manawi wonten umur panjang badhe ngaturi malih. Kasrat ping 27 Dulijah Je wongka 1806 Kula ingkang mantra Tuhu Punggungpun Sawantah.
Ongka 5 Kemis kaping 31 Januwari 1878 Nalika dinten Kemis kaping 2 Januwari 1878 wanci jam 8.00 enjing, abdi dalem priyantun dhistrik ing sapuluh, wasta mas Ngabei angunwarsita, tuwin sak karereyanipun 1 Mantri 1 langsir, 2 demang, saha 1 bekel, sami katimbalan ingpasamuwan pradata kabupaten kitha Klathen, awit kaparingan ganjaran saking kanjengparintah geng, nagari jalaran anggening sampun katingal saget anyepeng satunggaling konot bonggol kecu, wasta Wongsareja, inggih punika wongsareja ingkang dados beuroning nagari mirudani saha saking sesingitdan lajeng ngecu ing Nglawiyan, angrambyang dhateng sapuluh, delalah kacepeng sak barangipun mas inten awarni-warni,para pryantun pulisi sak kabupaten sami katimbalan, mangagem kulukan rasukan sikepan ageng, mas ngabei mangunwarsita, tuwin kancanipun mantra dhistrik ugi mangagem kulukan rasukan sikepan, pramila prayantun sadaya sami katimbalan supados sumereb paganjaran wau, dene ingkang dados ganjaran kados ngandhap punika: (1.) Panewu dhistrik kaganjar 1 iji dhuwung rongka ladrang kajeng candhana pendhok swasa, mendhak jene (1) mantra dhsitrik kaganjar 2 iji erluji perak kapergul jene (2) demang dhistrik kaganjar arta nyelangkung rupiyah demang 2 dados f.50. 1 Bekel ing patra arta seket rupiyah titi. Samsa Ing nagari Surakarta ing sapunika ketingal gema ripah loh jinawi, utawi kadursilan ageng sampunboten patos, awit encengipun angering kuwajiban, anjalari dados tata tentreming nagari, wah isenipun tiyang sakelangkung dening kathah, tur monca warni,pangraos sadaya radinan ing rinten dalu kebek tiyang lumampah anglur selur, dene sadaya margi prapatan meh dados peken. Saking wiraosipun tiyang sepuh ingang meningi kala jaman kina, salebetipun nagari isenipun tiyang boten wonten ingkang nyameni kados punika, tur ing kina monca nagari teksih lumebet kalamongsa,,,,,,,,,,dene inggih boten sami kalih sapunika menggah kathah ing tiyang, --------------kalabujana ageng ing mangkunagaran punika tiyang ingkang wonten saubenging cepuri katepsir kathahing tiyang kirang langkung 30000 tigangleksa jaler estri, dene menggah lelangen ingkang katingalan jawi lebet sadaya penitur, angebati, ngantos para ahli dongeng, utawi para ahli kontha, boten keconggah bilih angabarna dhateng sawarni ningali lalangen wau sadaya. Ananging sareng sapunika, dadyaning tiyang mawarni-warni, jaler estri kebeg daya, anggenipun murih ing arta boga, wonten ingkang mindha guru jati, saben ngemel nunten kathah tiyang tumempel ambebegta rembel. Wonten amindha pujongga kang langkung waskitha, aningalaken daya, supados lmintuwa arta boganipun. Wonten ingkang mindha pedhanyangan kasurupan ing bongsa lebet, tuwin amurih dados penadaran ugi amurih daya boga. Kabar kentheng Wadyabala tontra Ruslan sampun nosok kitha Adriyanopel, Garnisunipun angunduri dhateng Konstantinopel sang prabu Turki andhawahaken pangandika, para tiyang ing kitha KOnstantinopel kinen sumeta angrasuk dadamel sadaya,murih angekahi Aksagalja, praja Isaliyah sami atata rempit.
Panjurung kabar Nalika dinten Saptu Paing tanggal kaping 26 Januwaripunika, 78, wancijam ½ 6 sonten, lepen dhusun WEdhi, uruting lepen Gondhang, punika banjir sakalangkung ageng,peken ing wedhi sirna gusis, bango-bango sami karut ing toya banjir, ing mongka nalika banjir ing ngajeng sampun karisakan, sak punika peken langkung risak malih, sak derenging banjir ingkang nembe kantun puunika, sampun kaiyasaan kabendung, ingkang kadamel bendung bagor goni, sarana kaisenan wedhi, saklangkung kkah ilining lepen kailekaken sak lering peken, dados kailekaken margiing toya lami, sareng kabanjiranpunika suprndosipun ingkang ler dhadhal,utawi bendungan ingkang kidul ugi dhadhal, dados ilining toya paliyan, sisih ler akaliyan sisih kidul, mongka wragatipun anggeing yasa bendung tuwan Gadhungan telas f. 2000. Klathen ping 27 Januwari 1877. Kula pun R.D.B. Sairan Panjurungipun Jayengratmaka, ingkang kapacak ing pawarti, kamis kaping 24 Januwari, 1878 ongka 4, angandhakaken angening nganyut tuwuh bok wongsawijaya, ing setattiyon Klathen, punika katranganipun saking pandameling kang jaler, awit prakawis punika sareng prayantun dhistrik kutha, angisep-ingsep katrangan, kaleres bokipun Wongsawijaya jaler, ingkang nungggil tilem sagriya klayan wongsawijaya jaler setri, punika kapriksa ing parintah, matur blaka, anaming aturanipuntaksih miring, dereng kaaturakencumemplong, suprandosipun pulisi sampun anggalih, bilih anggening suduk jiwa bok wongsawijaya, kapandamel ingkang jalerm darunanipun anjalari anggening bok Wongsawijaya nelasaken yatranipun kang jaler, ing mangke wongsawijaya jaler sampun kinunjara. Kasrat ing Sidaarja ping 28 januwari 1878 Kula pun Pratamengsari. \======================== Nalika tanggal kaping 7 Januwari 78 lare nami Saminah saweg umur 4 taun anakipun Sawijaya Plunthungan dhistrik Kutha, punika kacempulng ing kalen, sumerepipun bapakipun dhateng ing sabin, lare sampun kemampul ing toya, jalaran dados pejahipun. Nalika tanggal kaping 8 Januwari 78 jam 3 siyang anakipun Tawijaya MOrangan punika kasambering gunter,ngantos geseng, anjalari dados pejahipun Kasrat ing mangunyudan ping 29 Januwari 1878 Katandhan pun Thole \=========================== Mangkunagaran Kala dinten Jumungah, ping 20 wanci pukul 12 siyang ing dhusun Gumunung dhistrik ing Banarata, wonten lare jaler umur 12 taun wasta pun Jimin menek lo ingkng manglung lepen Pepe, pangipun sempal lare dhawah lajeng keli, pinujonipun konangan tiyang ngarit rumput, dados kenging kaentasaken saking toya, samantenaanggenipun anulungi rekaos sanget, sabab lare wau ampun ageng, ananging sanadyan dumugiing ngentasan sampun malembung suprandosipun sged lajeng gesang, jalaran saking kaleresan pamulasaranipun. \====================== Punika serat saking Bongsa Ingggris sangkanipun saking Konstantinopel
Ing Konstantine Ing Konstantinopel ngriki dangu-dangu sangsaya angekahi, bilih, Prabu Murad boten gerah engetanipun kados ingkang dipun umukaken dening ing kathah, malah samangke wiwit para abdi kathah ingkang wungu katresnanipun dhumateng sang pranu Murad sanadyan nagari sasaged-saged anasabi menggah kawontenanipun sang prabu ingakng sayektos,suprandene maksa merejel para tiyang sami pirsa terang, bilih prabu Murad sayektosakas dhangan tan beda nalika anjenengi dhadhampar dalem, mila anggenipun solan salin dipun reksa, punika mratandhani murih anyirnakaken isarat kang badhe tumindak angluwari saking kunjara dalem,kang monga dhasar kang makatenpunika, mindhak andhangaken dhateng tiyang alit manawi dipun kikibi, aliya saking punika, prabu Murad kakepang dening tetelik kathah, punika ingakng asring angawrat-awrati warti, menggah ing kawujudaning sang prabu Murad, dipun jarag kalintu ing pamanggih utawi maksudipun, malah sampun nate sang prabu dipun garayang sarira dalem dening sawijining jaga bela, ngantos dipun oyog-oyog awit sang prabu karsa jumeneng ngajengan jandhela kang panuju menga, ingkang manglung ing lepen Bosporus murih anyegeraken sarira, kang mongka sawarnining karerehan wau ingkang dunungaken, prabu ing sapunika utawi abdi dalem sekretaris nama Sayid Basah. Ing ngajeng saderengipun prabu Murad angrenggani kaprabon, kapinujon sang prabu wonten ing kunjaran gangsal Akd laminipun nalaripun ginaib, mila lumintunipun kunjaran dhateng kaprabon sakalangkung bedanipun ajalari ngremukaken engetan, sareng kawandintenipun malih, ingkang pamandipun cidra ing tiyang, dene ilonipun Jusup ingkang dipun bombing badhe kajumenengaken nata, punika sadaya sami iyeg sakapti, andhawahaken dhumateng prabu Murad, sareng sadasa dinten malih abdi dalem Minister PanOloh sarta boten lan sesaken ugi kacidra, tuwin kathah malih ingkang dipun angkah pejahipun. Sang Prabu Piyambak nalika samanten panuju gerah, nanging gerahipun utawi panggaraping dhokter boten kapratelakaken, naming dhokter bongsa Itali wuwulangan kina, punika ingkang bate anyanthuk utawi anjampeni mawi dipun lintah, tuwin sasadipun iris-iris kapurih dhanganna sarana dipun damel kaluwen, dangu-dangu sang prabu Murad sangsaya ngranuhi gerah dalem, nunten anjalari tuna engetan dalem, wonteningkang damel dodongeng bilih sang prabu sakalangkung remenipun ngunjuk, ananging ingakng kulina anyumerepi bilih kabar punika, tan liyan naming panguman-uman dhteng sarira dalem. Wonten juru tenggan griya gedhong para ingkang kapitunan engetan, punika dipun jarak kapurih anyelaki sang prabu, lajeng purun angakeni yen sang prabu lajeng ngandika, bab anyelehaken kaprbon sarta dipun wastani andaleming, makaten tarekahipun par tiyang dipun anggep payakan bilih sang nata gerah engetan ingsaehning wonten ingkang badhenipun astani, sinten ingkang purun purun anggrayang sarira dalem, mila lajeng dipun santosani pakabaranipun sang prabu gerah edan sanget, lajeng pinaksa dipun singitdaken dhateng kitha Kurbahni caket lepen Bospurus lajeng nalika tangggal kaping 1 wulan Agustus 1877 para nata ageng ageng dipun aturi pirsa,menggah gerah dalem suda ing rembag, tuwin singkiraken saking kaprabon. Yektos botenipun kokojah wau, boten dipun manah, nanging ingkang mathok leres tan liyan naming kalia tanggal kaping 3 wulan Agustus pancenipun sang prabu awaras- waris, nitih titiyan sarta tedhak masjid, para ingkang langkung dipun wangsuli tabe, sareng tanggal kaping 11 Agusutus sang prabu ngarsakaken
ngulawisudha satunggaling guprenur ing Skutari wewengkon Albani, nama Basah Mustaf, punika dangu anggenipun kakarsakaken imbalan wacana, ing dinten wau ugi, sang prabu karsa aniti pariksa pemutaningpara durbrata ingkang sampun kacepeng ing kitha Bulgari, dipun dangu satunggal-tunggal sarta wonten ingkang kaparingan pangapura, salong dipun ukum kisas dipun timbang satunggal-tunggal pidosanipun. Sareng kalih dintenipun malih tanggal kaping 13 Agustus wonten parentah menggah panggarping tiyang gerah engetan Taksih wonten candhakipun. \================ Caryos warni-warni, Surakarta Sanadyan dhatenging uwos ingkang saking ngamonca, mongsa punika kenging kawastanan sepen ewa dene ing nagari Surakarta dumugi samangke boten kacingkrangan amagi saking kamirhaning Tuhan, regining rijeki kenging kawastanan sedheng, tinimbang wedalipun palawija utawi pantun ing taun kapengker punika saklangkung cidra saking kekaranganipun sabab sakinglandhunging katiga, pangaosing uwos sadhacin f.9 dumugi f.11, wektu punika tanah Paja sampun kathah ingkang panen konca tani kathah pangajeng-ajengipun bilih boten wonten sandhungannamtokaken badhe saged antuk sembulih saking kapitunanipun, katingal saking anggenipun nenanem sarwa rosa, menggah lampahing sadaya dagangan nagari miwah ing dhusun saklangkung kendho, anjalari kathah para garapan damelan kapeksa nganggur, salebeting wulan Mukaram warsa Je nagari utawi ing dhusun kathah ingkang alok icaling ayam boten kadosa, sarehning saben-saben wedalipun wulan sae lajeng kathah Ba, ingkang mlampah onglang-angling dhateng pakampungan inggih punika pakaryan ingakng saklangkung mayar, timbang nganggur tur yen angsal kenging kadamel wilujengan suran, kaom mongsa sumerepa boten, wonten kabar saking Samarang kalayan trang, manawi wilujeng boten kirang sawiji punapa, benjing wulan mulud punika, namtokaken nagari Surakarta, badhe kadhatengan kathah para nga,onca bongsa Cina,Koja,Arab, tuwin sanesipun jenis sami ngangkah mrelokaken badhe ningali sekaten taun Dal ngiras pantes anggelaraken wawadeyan barang dagangan ingkang peni-peni, ingkang sampun dangu sami nggenipun nglempak, pancen manawi saged pajeng kasade ing rarameyan gnriku, ananging wonten ingkang andadosaken cuwaning manah skaedhik, anjawi saking karsanipun sanpeyan dalem ingkang andadosaken cuwaning manah sakedhikm anjawi saking karsaipun sampeyan dalem ingkang sinahun tuwin kanjeng tuwan residhen, pangajeng-ajeng utawi pamuhinipun para ingkang badhe .....tenaken warung wau, bok inggih wontena sih kamirahan tuwin amarengaken paring lilah....warung warung kantos sabakda garebeg, semanten wau ingkang pancen boten adamel pakewed preluning para sowan bakda ngriku, saiba manambahi ramenipun. Dereng ami ing dhusun siti Sewu Krapyak bawah pangrembe, wonten para demang ingkang kenging prakawis polisi, amargi saking anggenipun kasukan kretu, ing mangke kabar dereng rampung. \====================== Kanti pandonga rahayu, tumeka amring sireki, Ngabei Suraprabawa, panyuwun ku rina-wengi,ing gusti allah taala, lan kanjeng rasullolahi. Muga sakeh ing dosa mu antuk pangapura nuli, ginanjara karaharjan enget langgeng sakpanginggil, kaekana sasedyan ta,prapta jaman Akir benjing. Rukuna karobojomu, kongsi kaki nini-nini, tumulya adarbe suta, jalu lastari basuki, adhuh babo bok ingiha, wuwuh nugrahaning widhi. Bisaha suwiteng ratu, ala denirng para gusti, bendara lurah wong uwa, welasa,
sih trisna yekti, aweta tinungu begja, linulutan sandhang bugti. Ginanjara wahyu luhung, tulus turun sugih mugti, kang candhakan lan cakepa, kabeh lampah reh utawi miwah den sihana konca, kadang warga myang sasami. Titi pustaka pangestuti nulis ring buda manis, ing salawe sasi sura, warsa dal kang nyengkalani,paman mudarmasuwirya, muhiluhur ngesthi siwi. Nalika tanggal kaping 11 wulan Sura taun punika,wonten tiyang estri bakul ing bawah Pakauman, punuju lumampah ing margi pakampungan ing carika sareng dumugi ngajengipun Mas Mangun Atmaja, marginipun lunyu tiyang ngestri bakul wau kapleset lajeng dhawah, daganganipun aliyala mawi inten ingkang wonten dariji rentah malesat among karegi skeet rupiyah, ali-ali lajeng ical,dipun padosi wungsal- wngsul boten pinanggih. \============================ Nalika ing dinten Setu tanggal kaping 26 Januwari taun punika, wonten satunggiling tiyang estri nebus gantosan dhuwung kaliyan sinjang ing pecinan sak ler Kreteg gantung sareng dhuwung kaliyan sinjang samun dipun tampeni saweg badhe mantuk wonten tiyang jaler dhateng menggangge cara bekel dhusun, tiyang jaler enggal angrebat dhuwung ingkang mentas dipun tebus dhateng tiyang estri wau nanging dipun rebat boten kenging kekah nggenipun nyepengi, ngantos ujeg-ujegan dados rubungan tiyang kathah, cina kang nyerat I gantos sumerep lajeng krodha, tiyang jaler kang ngrebat badhe dipun tandangi kaliyan para cina-cina, lajeng pun Juti lumajen gsarwi wicanten mekaten ya wong ngrebut goleke dhewe kok ora aweh ya dhing ngati-ati aku mengko bali karo gawa pulisi,muspra. \====================== Punika candhakipun Cariyos Serat Gedhog, lampahan Panji Raras Lawan maru-maruningsun, menek kasor dening mami, temah karya sak ing driya, yayi reh ing palakrami, mungtemen-temen kewala, sapakon ywa nylayani. Sirnakna arnalan rengu, anggonen yayi prayogi, ragil kuning duk miarsa, mesem sarya matur raris, dhuh kakang bok ingkang limrah, kalamunjalma awestri. Rebut sih tinandhing maru, yekti kedah angungkuli, samukawis ing kagunan supados kangge pribadi, tuwin jrih marune samya, wrin tingkah kang anggebati. Mesem angling retna galuh, mas yayi kurang utami, yen mangkono kadrawasan, widagda kaworan dhiri dudu jatining utama, mesem retna ragil kuning. Entyarsa alo umatur, dhuh kakang bok mugi-mugi, pun cubluk anglabetaa, ardetyas dahat kapengin, kadya pakarya pnika, reh sumungkem gurunadi. Angandika retna galuh iya yayi sun wuruki, nanging sira away corah,eh yayi pakarya iki, pangwasaning waranggana, dudupa kayaning jalmi. MOngsa kalawijilipun,lawan away corah yayi, yen kagunan saking ingwang, sandika dyah ragil kuning, sagsona sampun winulang, pratingkah sinom angrawit. Kusuma Condra kirana, sidhiprananembadani, kawikyaning waranggana, sinungkem mring rgil kuning pinanjingken jro g alih, retna ragil kuningjumbul, kagyat ing tyas rumaras, sanalika sarwa wasis, datan kewran kautaman ing wanodya. Mesityas kadya sinekar, sinanglir kang amaumpuni, ragil kuning mendhak nembah, umatur angangsih-asih,dhuh ugi anumusi, pun cubluk mantun balilu, raosing dalem driya,kadi tan kewran sakalir, estu lamun kawula boten katunan. Anglebeti mring paduka, tampi kabegjan nglangkungil, punapa karya mangsulna, sih paduka kang kapundhi, retna galuh, ling nyaris, yayi lamun mungguh ingsun, megsih geng piutangan, marnaging sira mas yayi, kaya paran kalamun aywana sira. Wit ning onggakadya lola, ing
mengko sira nglabuhi, ingsun yayi ora nyana, sihing hyang anemu urip mas yayi ragil kuningywa sira ngrasa pinunjul nadyan wusa bias, saniskara ing sabumi, away tinggal satatataning jalma. Langkung sukanireng driya, kusumayuragil kuning yata dupi wus antara, raratengan sarwa rakit, tinata langkung asri,munggenging balesupenuh, wusnyaputrikaliynya, sigra amancal wani, wangsul marang jro gentong tanpa sebawa. Kuneng Ni Dhadapan prapta lan jaka jangkung tan kari, Ni Dhadhapan kagyat mulat sesajen awarni-warni dinulu langkung asri, nironggdha aceluk-celuk marang tanggane samya, sapaweweh maran gmami, tetangggane kaura datan angrasa. Ni rondha dhdheleg tan mojar, ki jangkung asru denynagling, sibiyung kaya kandhuwan nemu begja pijer wedi, wong wedi menek mata, kamigilan pijer jringkrung kukup rail an sirah, gendruwone ngiwi-iwi, cobak wani cewowo nenebas-nebas. NI Ronghda meneng tan mojar tutukone gya tinitik, beras bumbu kalong samya nanging kalong mung sakedhik tabet genya ngratengi, kaitik labeting latu, Ni Rondha ngunguning tyas, sigra amanggih pambudi ayun wikan ing tingkah kalangkung samar. Yata sawusira nadhah ing dalu prasamya gulingm nahan kawuwus enjang nidhadhapan asru angling eh jangkung den agelis payo sunginen godhong mu, yen keri selak awan ki jangkung agya anyunggi, andhingini ni rondha kantun kan...... Nyalimpet umpet umpetan neng pojaok wisma angintip gedheg winengkang lon lonan kuneng samancala warni, kasilipan udani, sagsona kusuma galh, lawan retna onengan, wus warna manungsa mijil, saking genthong munggeng bale asiyaga. Duk nata saruning wastra, lan karya tataning weni, arereh datan anyana, kalamunirondha ngintip nidhadhapan duka uning, kamitenggengan andulu, cengeng kamedhap tesmak dupi dangu nulya eling, tebah dhada waskitha kanadyanira. Yen keyong kang dadi jalma, pawestri ayu linuwih,nirondha sigra lumajar, anjujuk megat ti kori, bapang lan kempis kempis ngadhuh adhuh sarwi muwus lah iki kang nyeluman baya karo widadari, yen manungsa saejeg during tumingal. Yata saliring kusuma, kabuth sigra snanduki, sarya umadeg kalihnya retna galuh alon angling bibiyuwa langgalih, wruh akarsaning dewagung, away baribin sira, kang mungguh sarira mami, lawan ariningsun angengser mring sira. Nidhadapan duk miarsa,kadhepek ingjogan linggih, ula ningali ujla, kang mindhag gebyar ing sasi, meh nembah tandya nuli, anyandhak sang retna galuh, dhuh bibi ayuwa nembah, sarwi tangane tinarik, lunggyeg balereta galuh angandika. Waler sangker bibirondha away kramaywa ngabagti, nirondha pinegsa egsa, rereh nuluya mituruti, wit sinambrameng manis, wigyane kusuma galuh,karya nir subasita, ni rondha gya mojar aris dhuh anira mas gusti tigas kawuryan. Katemben mulat mring sira lir basmi senening panti lan rambah-rambah pangawasa, karya pangunguning galih, dhuh weco anak mami, paran duk kamulanipun, dene keyo mancala, dadiputri aluluwih, yen sawegca, ilang sandeyaning driya. Kusuma condra kirana aris denira mangsuli, babasa tuhune ingwang, tan wruh mulabuka nguni, mung kadadene iki, dadi manungsa satuhu, amrga saking sira, sumarma yen amarengi, ingsun bibi tetepna satuhu amarga saking sira, sumarma yen amarengi, ingsun bibi tetepna satuhu suta. Lawan ki ariningwang away tahata amardi, duduhna pakaryanira, ingreh kapiutang urip ni rondha duk miarsi, tebah dhadhalan angadhuh, dhuh engger iya iya,mugi sang bathara luwih, nulusena nembadani ing sakarsa. Lagya eca paguneman,kasaruki jangkung prapti, laris godhonge wurtelas, ae-age gebol picis, dupi prapta ing panti, kagyat mulat asru muwus lah biyung iku sapa dhedhayoh mu wonging ngendi, ayu-ayu penganggone sarwa mubyar. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 6 Kemis kaping 7 Pebruwari 1878 Kabar kawat saking Eropah Londhon 22 Januwari sang prameswari tanah Enggelan anyarirani piyambak anglampahaken serat kawat dhateng sang pramiswari ing Ruslan angaliraken angggenipun kanjeng sultan ing Turki angarsa-arsa tentrem kagalih makten wau badhe anuwuhaken enggaling sinigegipun campuhing wadya bala. Wadya bala Ruslan sampun angancik lajeng amangggen ing kitha Adriyanopel. Para nayaka Turki samiangunjukaken rembag ingkanjeng sultan supados angenggalaken lalampah ingkang anuwuhaken tentreming nagari,ananging bilih prajanjiyanipun awrat sasaged-saged inggih amrayogekaken ambetahaken paprangan. Londhon 24 Januwari Turki sampunanampeni saking Ruslan prajanjiyanipun badhami ingkang awrat sanget ruslan anedha lintuning wragad perang, sha bilih dereg kabayar wadyabala Rusla taksih mange ing Turki. Londhon 29 Januwari, menggahprajanjiyan badhami wau in ngandhap punika. Bulgari badhe madeg piyambak pusaraing nagari kaasta in gprabu ingkang angagem sarengat nabi Isa, ananging taksih asok bulu bekti, Rumeni, Montenegro, tuwin Serpi pethal saking Turki, Bosni tuwin Ersegowinah sami madeg piyambak Kathah kedhikipun waragad perang saking Ruslan dereng terang Bab angrembag lampah ing baita, saking tanah liyan ing Sungapan dhardhaneleg ing mangke kasarehaken rumiyin awit ruslan tuwin Turki sami abadhami, prakawis wau kapasrahaken dhateng gelenging rembagipun para praja ing tanah Eropah sadaya. Ing mangke wadya bala Ruslan angangsah dhateng kitha KOnstinopel inggih punika kitha ageng ing Turki winastan Istambul. 3 Pebruwari wdya ala ing Nggriken lan badhe angangkah anglanjak dhaten gbawah Turki. 4 Pebruwari bubukaning badhami kendelipun ing ngayuda sampun dipun condhongi,pramila ing mangke campuhipun wadya bala sinegeg Praja Ruslan sampun anyanggemi rembagipun praja Ostenreik anggelengaken urunipun rembag para praja ing tanah Eropah sadaya. \================== Surakarta Nalika kaping 31 Januwari kapengker punika, lepen Pepe ing Surakarta, wiwit ageng toyanipun kumembeng kimawon, awit samanten jawahipun saklangkung deres, pramila toyanipun lepenlajeng rob ngluberi dhateng pakampungan Krapyak utawi bathangan, toya ngantos sadinten sadalu dereng lukak mila para tiyang kang celak lepen ngriku enggal damel ranggon, bilih banjir yen kados ingkang sampun kalampahan, wusana tangggal kaping 1 Pebruwari toya lepen lajeng surud. Katandhan Begog. \=========================== Surakarta Antawis dinten wulan Januwari kapengker punika, kula miring kabar mas Jayeng duta lurah kampong ing Ngadikusuman anakipun estri antawis umur 12 taun punika ical boten kantenan kapadosan meksa dereng kapanggih, ing wusana sanesipun dinten malih mas Jayeng duta miring yen lepen munggung bawah Mangkunagaran wonten rareestri gulunipun katangsulan satagen kaangsalaken pathok tengah ing lepen ngriku, ing wusana kasumerepan tiyang munggung ngriku, bangke rare lajeng karesikan kaliyan ingkang kuwajiban munggung ngriku, sanalika mas Jayeng duta lajeng
ngalcak dhateng Munggung anakyinaken jisim wau, anamin gsampun kapendhem milaklampahan mas jayeng duta lajeng dhudhuk kiwekasanipun yektos yen anakipun. O ibata susahipun mas Jayeng duta wau, ing wasana kilap katranganipun. Katandhan Ju Ru \=========================== Katur panjenenganipun tuwan redhaktur ingkang ngarang serat Bramartani,Manawi kagalih urup kauningan ing kathah cariyos kula ing ngadhap punika. Mugikapacaka ng Bramartani, ingkang medal kemis ngajeng punika Ingkang sampun kacariyos ing serat kabar rumiyin, ing mangke saking antawis sampun kalih taun laminipun sautnggaling redi tanah ing Sembuyan kabawahing kadipaten Mangkunagaran, awit saking dhawahipun ingkang kagungan kanjeng gusti pangeran Adipati Arya Mangkunagara, kadhudhuk saha lajeng medal toyanipun, ngantos sapriki taksih lestantun ilinipun saha amaedahi dhaeg ing ngatasing para abdi dbngsa alit, toya wau sarehninganyuwanten gumrojog mila redinipun kaparingan nama Ing Tirtaswara. Sarehning toya punika ing ngatasipun amongtani prelu sanget kados saminipun tatedhan ing ngatasing tiyang gesang, mila gusti kangjeng pangeran adipati Arya Mangkunagara, dereng antawis lamia paring dhawuh malih dhumateng abdi \nipun wedana panekara den mas Wiraasmara, sawarnining redi ing tanah Sembuyan, ingkang sami embes tuwin ngetuk medal toyanipun, andikaaken bedhel tuwin amiyaraken ilinipun. Sasampunipun raden Mas Wiraasmara lumampah anitipariksa, manggih satunggal panggenan ingakng dumunung wonten ing ngredi Kidanglayang, punika wonten toyanipun anymber, lajeng kadhawahaken andhudhuk, dupi sampun antawis lebet pandhudhukipun jedhug ing guwa, panjangipun 4040 wiyaripun 7 kaki, ing ngriku toyanipun gumorjog medal tigang panggenan,, agenging toya saking satunggal tunggling panggenan saking kinten-kinten wonten 6 dim pasagi. Toya wau ing mangke sampun kenging kaangge para tiyang tani, kadamel angurit winih pantun, saking antawis anyekapi kangge sabin sorotan kirang langkung 500 bau, dene redi punika saking karsanipun kanjeng gusti, kaparingan nama ing Tirtauapaya. Prenah saler kilenipun ing ngrdi tirtaupaya, wonten redi malih kawastanan ing pancuran sarehning punika ugi wonten embes-embesanipun mila inggih lajen gkinen ambikak, sareng sampun kadhudhuk angsal 10, kakilebetipun panjangipun 160 kaki toya lajeng medal, kathah kedhikipun katimbang kaliyan ing tirta upaya, antawis tikel tiga. Sakidulipun redi ing Tiryaupaya, antwis 2 pal tebihipun wonten redi malih ing salam punika inggih kadhudhuk saha lajeng jedhug ing guwa panjangipun 170 wiyaripun 5 inggilipun 3 kaki, ing ngriku wonten umbulipun agenging toya 2 kaki pasagi, wondening guwa wau mawi anywara gumledheg. Redi kakalih punika, saking karsanipun kanjeng gusti sami kasantunan nama ing pancuran kaparingan nama, ing Giriwaya, ing Salam, ing Tirtasebawa. Toyanipun redi kakalih kasebut ing wingiking wau, ing mangke ugi sampu nlajeng kangge para tiyang alit anggenipun sami angurit winih pantun, dene para abdi bongsa alit ingkang lumebet dhateng ing guwa sami kaparingan ganjaran warni arta tuwin pangange sapangadeg. Kaserat ing Surakarta tanggal kaping Januwari 1878 Kula pun Angsung pawarta. \================== Pakabaran
Wonten satunggaling tiyang estri wawrat sepuh, anama Priyasemita ing dhusun Karang Gumuk bawah kabupaten Wanasari (Ngayogyakarta). Dereng watawis lami bok Priyasemita kekesahan wasana nalikanipun lumampah karaos badhe gadhah anak mongka enggenipun lumampah tebih sakin gpagriyan jalaran punika sakalangkung bingungipun bok Priyasemita, temahan kapeksa manak boten mawi caraning manungsa, among akaliyan ngadeg kemawon. Sasampuning bayi lair saking guwa garwa, bok Priyasemita enggal anyandhak lungka kadamel nuthuki anakipun saha kaselehaken sangandhaping wuh, nunten dipun linggihi, suwawi kagaliya pun bayipejah punapa boten. Teka andadosaken eraming tiyang, dene bok Priyasemita anunadukaken panganiaya ingkang nyaleneh, kinten-kinten bayi wau punapa tumuwuh saking babedhangan O Allah, sanajana mangkaten rak inggih boten wenang yen dipun niaya murih dados warananing kawirangan. Sumongga ta dipun bataga, ingkang lepat punapa bok Priyasemita, punapa anakipun. Awit saking mbok Priyasemita anglampahi kadurjanan angimpes anakipun sapunika sampun kinunjara, anelakaken badhe tampi paukuman, ah punika kenging kacipta wawalesing bayi dhumateng bok Priyasemita. O punika saweg wawales ig dalem dunya, dereng wawales gagantunganing ngakerat mila ingkang ngatos-atos kemaown mbok Priya Semita. Katandhan Purbapawarta ing Sonyasana. \====================== Raden Saleh ing Pakualaman (Ngayogya) ingakng sampun gadhah panuwun dhateng Ng(A)ceh boten angsal klayan serat kakancinganipun Kanjeng tuwan Jendral Ktitimangsankaping 23 Agustus 1877 ongka 321 ing kangke badhe dhateng Samarang, sumedya tumut lumebet dados awak awaking baita dagang. \====================== Punika candhakipun serat saking bongsa Inggris sangkanipun saking konstantinopel. Sowaning kadhaton kapurih animbang raos menggah ingkang dados remukipun angen-angen dalem, dene sinten ingkang darbe parentah makaten wau boten terang, ananging parentah punika kekah amastani, manawi sang prabu boten gerah, ibu dalemprabu Murad Mundhut tondha matranipun bilih sang prabu boten gerah, inggih ugi dipun aturi pratondha. Wasana sanadyan sampun yakin bilih sang prabu ing saestu boten gerah, wonten priyagung titiga ingkang anteb sasanggenipun, 1 basah mikad, 2 grutpingsir sarta 3 Sayid Olisalam, punika sami sae kabrata amambengi, murih sang prabu anyelehna kaprabon ingkang dipun damel gegaran tiyang sampun boten saed ngapilaken sembahyang, punika boten kenging kalestantunaken ngasta pusaraning praja. Dene sang prabu Murad punapa yektos gerah makaten utawi botennipun, tanpa dipun titipariksa, sasadipun kiyuk kemawon, lajeng dipun anggep, lajen gdipun anggep yektos gerah, Eropah boten anyaruweni, mila dipun damel sakajeng-kajeng. Wonten dhokter nama LIdredhorep, punika tumut ambau kapine, sowan ing kadhaton sarta amambengi sawarnining abdi dkang badhe sowan tinjo, kenceng anggenipun angreksa sampun ngnatos areraketan kaliyan tiyang sanes, nalika samanten sang prabu dipun angggep kinunjaran awit gerah engetan, ing samangke maksih kinunjaran awit boten kagungan gerah, makaten kawujudaning sang prabu Murad anggenipun kasangsara, ewadene ing sarehning sang prabu awaras wiris mila saestunipun wajib angrenggani kaprabon ing praja gung Turki, mila pantes yen Abdul hamid lan mahmud dhamad sakayangipun amastani bilih sang prabu saestu gerah engetan, ewa dene ing prajagung Turki wonten panguwasa ingkang ngekahi sanget, dene ingkang kawastanan panguwasa wau, inggih punika sopta, anyempal dados kalih guyuban
dene ingakng anteb piyambak punika sakalangkung boten anecegi dhumaten glampah pangroda paksanipun sultan sapunika utawi dhateng ipe dalem. Taksih wonten candhakipun. \=============== dongeng enggal, ing dhusun Siti kalih atus bawah kaprajuritan Jayengtana, samangke kathah ingkang ngresula, saking beya wragadipun tiyang lakirabi, amragi ajining srakah sklangkung nggenipun awis makaten kyai pangulu boten suka, yen kasuda asaking sete kemawon. Dereng dangu wonten salebeting wulan Besar Je, wonten tiyang nglakekaken wajibipun antuk lare sasamiing dhusun ngriku, sampun saestu boten nilar adapt caranipun tiyang jawi, sareng kyai pangulu sampun dhateng lenggah, tumunten ingkang gadhah wajib anjawab (wali) tembungipun mila sampeyan kula aturi rawuh ing griya kula, prelunipun ingkang manawi pareng kula aturi aningkahaken, lare estri nami anukalih lare jaler nama pun Anu, pangulu wangsulanipun sae, among miturut ingkang dados dhawah kula, wali wangsulanipun sandika. Anaming sarehning panedhanipun mukal boten limrah kadi ing padhusunan sanesipun dede murwart sapakatipun tiyang alit wali lajeng boten nyuaweni, kantos ados ngudur seru. Ing ngriku pangulu lajeng amanggih akal dadakan ing knag makolehi gampiling antuk arta kathah, tembungipun sarehning bocah wdoniiku kula boten weruh ing nalika sunatem kang pun dadi kalumrahane aagama Islam mulane saniki kula kudu kudu ajeng niliki dhewe mungguh amale bocah wadoniku, supaya kula bias nuyekseni, temen spuna sunat lan derange, wali sanalika kaweken lagi tumon kiye aku, wondene para titiyang ingkang wonten ing ngriku ngantos mandongong, dangu-dangu, gumujeng kantos boya saged ngampet ing batos gadhah wicanten lo, kok lucu, kyai panglu apa arep kapengin ngajak cilukba. Sarehning pun Wali dereng nate sinau beselat kados kyai panglu, wah nandhang kaisinan makaten inggih lajeng boya ngetang gantosaken bendhonipun lajeng asok kropyak, sasampuning ngraosaken nyamleng, tanpa pamit lajeng kesah blenyeng, kabar pancen kalebet tiyang blater. \====================== Panjurung Kula mentas wiraos kaliyan bongsa kulit pingul ingkang kula wiraosi nalika cariyos jaman pajajaran kacariyos nyai Ratu ingkang ngedhaton ing SEganten kidul punika angsal putra ing Pajajaran, lajeng dados retuning bngsa seluman, utawi putra Pajajaran malih nama Prabu Mayanggada, punika kacariyos kawon prang kaliyan Welandi Sepanye, lajeng mugsa prabu Mayanggada, jumeneng retuning seluman wonten ing ngardi Marapi, salintangipun punika kathah kemawon cariyos ingkang makaten punika, mila ngantos jaman samangke tiyang jawi tegsih kapara kathah kang ngugemi, bilih kang Asma Jim prayangan perasetan, musthi kaanggep wonten dene bongsa kulit pingul makaten punika dipun ugemi musthi boten wonten dados kula piyambak sakalangkung pakewet anggen kula ngraosaken in wusana mugi wontena prasarjananing bramartani asuka akatrangan kang sayektos. Katandhan Bapakne Arimurti. \=========================== Punika candhakipun Cariyos sert Gedhog Lampahan Panji Raras. Ni Rondha gupuh saurnya, eh jangkung ingsun tuturi, ki tabok ayunira, roro sutaning sun iki, lunga sangkaning cilik,lagi mulih mauesuk, sira during kelingan, kijangkung mojar abekis, apa dadak iku anakmu temenan. Yen satuhu sutanira, dene beda lawan mami, iku roro warna endah, ingsun alalan wong cilik, ni rondha dhaduk miarsi, gumuyu sarya sru muwus, jangkung sira weruha, kamula bukane nguni, marma sira iku warnanira ala. Ingsun duk ngidhamken sira, nguntal pucung wutuh siji, wit banget
kapengin ingwang, lir sengkala anggarbini, mengko temanh nuhui, warnanira memper pucung, ki Jangkung mojar bentak, sira biyung salah kardi, lah jawane mengkono duk wijil ingwang. Jaka Jangkung mojar lamagkerik eh wong wadon roro, apa temen sireku anake, mring si biyung ora ngandel mami, apa siraku anake, apa sira apti, ngaku kadang mring sun. Sru gumujeng retna ragil kuning, gya umadeg apon, saryangrangkul mring ki Jangkung age, nabda pageneya ari mami, ora salahkapti, wong darbe sadulur. Rupamono karsaning dewadi, jer sadulur ingong, dhasar lanang mung siji dheweke,jaka Jangkung amiarsa angling, eh eh iku yekti sira bok ayuku. Eh bok ayu welasana mami, dene raganing ngong, tarimanen rong dhung lowung bae, dadi cager ana den wedeni, retna ragil kuning mesem ngajak lungguh. Ngarepintu mapan samilinggih, rumesep tinonton, jaka Jangkung Cinandhak ing kete, gya binuka sarwi den petani, nirondha ningali, mesem sukeng kalbu.Jangkung mojar biyung kadang mami, simbok ayu roro,lah ta sapa dhek biyen jenenge, rehne aku biyung during eling,nirondha nauri,iku bok ayumu. Ingkang tuwa silimaran nguni, bakayu mu kang nom, aran silakatangi mulane, ramanira ingkang [[ama rabi, wus mangkana nuli, agya retna galuh. Karsa lekas arsangraratengi, lawan ngandika lon,lah ta bibiyen panuju tyase, ingsun tukokna kapas kang becik,myang jontrakikisi, saput rantinipun. Ing sun ngantih darapona bibi ana pekahingong, ala nganggur kinarya sesamben, nyai rondha suka mituruti,gya dandan wus rakit, mring pasar agupuh. Jaka Jangkung tinilar, kepti, ni rondha gya minggok marang ngujung supama jujuge sampun prapta marek mring sareksi, sang wiku mangihi, angandika arum. Ana paran eh dhadhapan prapti,nirondha tur nyalon atur wikan kawula wiyose, wuku lun keyong kekalih nguni, mangkya dadya jalmi, kalih warna ayu. Wit rumaket amba ambil siwi, samya kapinujon, lawan sampun nuwuhi bejane, sang pandhita mesem ngandika ris, sokur iku becik, lah tetanya ingsun. Sutanara kowehi wewangi, bocah wdon roro, ni dhahdap nembah lo nature, inggih sampun ambapa parabi, kang sepuh respati, pun limaran wungu. Ingkang anem pun Silakatangi, sampun sami condhong, sang pandhita gumujeng delinge, becik temen gonmu memarabi, eh dhadapan mami, weh pusaka unjul. Weneh ena suta muro sami, konen padha nganggo kancing gelung ywa pisah samene, sang pandhita sigra denya ngambil,kacatur ing tulis, awarna cucundhuk. Kang satunggil kancing cundhamani, nguni kacariyos, dewi wilutama kang adarbe, kocap cundhuk wigya dadya agni, dene kang satunggil paparing hyang Guru. Sami darbe prabawa linuwih, sakrsanya dados nulyua cundhuk pinaringken age, nyai rondha tampi us wineling, wijanging pambagi,lan pitungkasipun. Eh dhadhapan mangakta tumuli, lawan wekas ingong, ingsun melu ngambil suta bae, lamun ana karya ingkang gati, tutura tumuli, marang jenengingsun. Ni Dhadhapan lenger awotsari,lampahnya smarang pasar ni rondha jujuge, jalma wade kapas gya mimilih, wus kadadyan regi, mung tuku sak bandhul. Para bebakul prasamya angling, dhadhapan sak mengko,tuku kapaslahen di godhonge, ni dhadhapan saurira aris,lagi ewuh mami, kinongkon anaku. Bocah wadon roro padha prapti, mentas angeloyong, jaluk kapas ngantih dhedhemene,lowung lowung menek dadi jarik, yata wus micisi,ni dhahdpan mantuk. Lampahira agya prapteng panti, wau sang lir sinom, agya mapandhadhapan praptane, katon kadya siwi kang sayekti, nirondha gya nganbil,gegendhonganipun. Sinelehken sarya muwus aris, engger sutaning wong, oleh kapas mung sak bandhul kiye, gonmu nganteh engger yen wus mangsil, gawe banyu mili, adol sambi tuku. REtna limaran mesem nauri, gampang kang mengkono, nanging bibi karsaningsun kiye,luwih becik yen adiya jarik,mundhak kehing regi,yen lawone alus. Sokur pisan lamun dadi bathik nirondha lingnya lon, engger iya ingsun nurut bae,eh limaran babo anak mami, tampanana iki, kang warta cucundhuk. Loro sosotya saking sareksi,sira kinen
nganggo,siji sewang lan ari mukuwe,yata cundyhuuk wus katampen sami, sotya cundha mani, kagem retna galuh. Duk pinasang estu busanani, cahyane sumorot, retna galuh mundhak sakalire, miwah sira retna ragil kuning cahyanira salin prabaweng cucundhuk. Nyai rondha suka aningali jaka Jangkung jmblo,mojar biyung sibok ayu kuwe tena wuwuh ayu anjekining baya ingsun iki, yen nganggowa bagus.Eh ta biyung, lamun kowe bali, lah jalukna ingong,cundhuk kaya sibok ayu kowe, yai rondha gumuyu nauri, iya tole becik lamun noleh sokur. Tasih wonten candhakipun. \=====================
Ongka 7, Keis kaping 14 Pebruwari 1878 Kabar kawat saking Eropah 5 Pebruwari: Ostenreik angaturi para praja, ingakng kalebet ing peperangan ageng, sami agelengaken rembag ing kitha Wenen Singaura 6 Pebruwari kajawi Ruslan sanesipun praja Sami anyondhongi prembagipun Ustenreik wau. Rumenia mambegi karsanipun Ruslan angendhih tanahipun tuwin tanah Besarabi. Turki anyantuni para nayakaning praja Wadya bala Grikenlan sampun angrbat kitha Domokse Rome 8 Pebruwari Imamipun agami Rumese surud Londhon 8 Pebruwari wadyabala Grikenlan tampi dhawah anyigeg anggenipun malebet ing bawah Turki Para praja sanes sami angaturaken pamrayogi, arumeksa dhateng bawah grikenlan ingkang sisih ler. Istambul 8 Pebruwari, anyondhongi pranatanipun sinigeging paperanganwadyabala Turki sami angothongaken sadaya beteng sajawinipun kitha, ingkang lajeng sami dipun iseni wdya bala Ruslan. \======================== Nalika ing dinten Isnen tangal kaping 11 wulan taun punika, siyang wanci jam tiga, tuwan Philip ingang ngarang srat kabar Bramartani, sampun dumugi ing janji, dene ing mangke sampun sami acondhong ing rembag ingkang anglajengaken pangarangipun serat kabar bramartani tuwanMudhi jurubasa tembung jawi. Menggah panjenenganipun tuwan ingang ajal wau, sanadyan priyantun sepuh, ananging taksih majeng dhateng kawajibanipun saha sanget pangudinipun dhateng tembungjawi, pramila kathah ingkang sami gadhah manah owe ling sumanten wau satitah punika, naming wajib sumngkem dhateng takdiring Allah. \===================== Semarang Nalika Akad sonten wanci jam enem mas Cakradipura sosoran jeksa ing Semarang, amanggih uwang gopok wonten tanganipun tiyang aasta pun Wongsa, ugi kaaran pun Mingu, saking ing dhusun Karangbranti, sareng koncapulisi anggaledhah ing griyanipu amanggih uwang gopok malih, pramila kakinten bilih pun Wongsa gadhah konca ingakng adamel uwang gopok wau, sarta sami amanggen ing dhusun karangturi, sarengkalanjak dhateng pagriyanipun dening tuwan AsistenPUlisi, sarwi kadherekaken mas Cakradipura, kagaledhah yektos taksih manggih uwang gopok sartapirantosipun adamel uwang wau, warni cithakan tuwin sanesipun. Ing LUmajang bawah Basuki wonten saweneh tuwan ingkang kaangkah dhateg juruipun masak badhe dpun upasi, menggahprakawis wau sampun kacihna, amargi upasipun kapanggih sampun kauwor, kalihan pohan tuwin wedang kopi, ewadene pun Juru masak boten kaladosaken dhateng parentah, mandar kaparingan sangu satus rupiyah,lajeng kinen kesah, awit kamanah bilih prakawis kaladeosaken mongka kados pundit analaripun pun juru masak kaluwaran sarwi kacirenan dhari prakaranya kurang sampe ternag,lahpunika kasaestonipun tiyang malah badhe mingut-mingut dhateng tuwan ing wekasan badhe boten sae ing kadadosanipun lalampah makaten wau ingkang karsa mugi kabatanga, punapa awit saking jugulipun tuwan punapa amargi anggenipun boten amituhu dhateng pulisi. \====================== Surakarta
Kanjeng Gupremen sampun ahdawahaken pranatan bilih bongsa Cina ingkang dudunung ing bawah Surakarta tuwin ing bawah YOgyakarta, wiwit ing taun 1878 sami kadhawhaaken asok paos pangaotan. Ing mangke jawahipun wiwit angrece, amurugaken segering bada tuwin tutuwuhan sami katingal angrebda, ananging andadosaken kathah radinan ingkang jeblog ingkang punika bilih nagar boten enggal andhawuhaken anyaeni, tamtu badhe kalajeng dados leleran. Para titiyang kiwa tengenipun ing dhusun Baki, sami angajeng-ajeng mugi nagari karsaha anggalih saenipun kareteg ing Kadahwung, awit badhe amikantuki dhateng para alit ingkang sami upados pangupajiwa malebet dhateng nagari, boten katebihen anggenipun lumampah,supados wangsulipun taksih kasaid ing padamelanipun sanes. Ing kampong Loji wurung wonten para tuwan kakalih, griyanipun sami kalebetan pandung, menggggah barang ingkang ical ngantos aregi,220 rupiyah, dumugi sapunika dereng kapanggih lacakipun. Pancen ing mangke pakampungan ing ngriku ragi resah, awit kapalanipun sapunika angadegaken saengga kados koplak makaten kadamel pondhokanipun konca dhusun ingkang bilih siyang sami kalekaran boten anyambudamel dalu anglembara kados codhot pados wowohan pramila para priyantunpulisi sami dipun autri,anyidikaken prakawis wau,s upados saged anindakaken ingkang kedah linampahan. Griya celak kunjara kakersakaken dhateng kanjeng gupremen katumbas saha kapirantosan kadamel amulasar pasakitan ingkang sami sakit tuwin para tiyang masakat ingakng kapanggih sakit wonten ing margi, menggah punika sanget amikantuki, cuwanipun ing pamuji wdhokter ingakng kapatah anggarap pasakit ing griya au naming satunggal mongka dhokter wau ingggih anggarap sasakit in gbeteng, dados badhe boten kasaid ing damelipun embok ingggih kanjeng upremen karsaha amaringi babantu dhokter malih. \=========================== YOGYAKARTA Sanadyan kecuingkang sami kacepeng, ingmangke saking dhawah karampunganipun pangadilan sami kapatrapan paukuman gantung, ewadee asring asring ktaksih wonten kecu, mentas punika tiyang dhusun ing Nitiyan bawah Kalasan wonten ingakng kalebetaken kecu, ngantos kenging barangipun aregi 3127 rupiyah. \=========================== Patrap ing kina ingkang kawedharaken ing serat kabar Mataram ingkang bilih katandukaken kados kados saged anyirnakakenlalampahan kecu, kadosta: Nalika suwargi Kanjeng Tuwan Jedris Mihilse, angasta panguwasa wonten ing pulo Sumatra, ingang sisih kilen, ing tanah ngriku kathah tiyang awon ingkang sami ambarak kewan kanjeng tuwan Jendral sanget anggenipun manggalih sirnanipun lalampah wau, pramila lajeng animbali bupati ing ngriku,sarwi angandika Manawa sira sajroing pitung dina, ora bisa angaruake wongkang padha ambarak kewan utawa nyanyagole masthi manira anggalih Manawa sira ora bias anglakoni kawajibanira, bupati warninipun ing ngajeng boten pisan amanah dhateng prakais wau, ing sapengkeripun tigang dinten wangsul sowan saha sampun saged angaturaken katerangan manggenipun bengoling para tiyang awon wau, kanjeng TuwanJendral ingakng cekak ing rembagipun lajeng andhawahaken sawatawis prajurit ing ngandikakaken anyepeng benggol bilih benggol boten purun anutut kinen anelasi, kapundhut lumadosing endhasipun kemawon kalampahan sanesipun dinten tatindhihipun para prajurit wau, sampun wangsul sarwi ambekta endhas tiyang, sareng endhas wau katitik dhateng bupati, sampu leres bilih endhasipun benggol lajeng kinen ananjir sarwi kapasangan undhang-undhang, sinten sinten ingkang ambarak kewan
sampu katamtokaken dipun patrapi paukuman tanjir, wekasanipun ing dalem salangkung taun ingkangkapengker boten wonten kewan ingang kabarak, punapa kasebut ngajengpunika boten kenging yen kadamela tuladha. \======================= Panjurung Nalika tanggal kaping 12 wulan walandi ingkang malampah punika, ing dalem Kamangkunagaran wonten pasamuan ageng, amarengi tingalan dalem wiyosan Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara, tetep yuswa 68 taun, menggah sanesipun kanjeng tuwan Residhen kadherekaken para tuwan tuwan sawatawis ingkang tumut anjenengi pasamuan wau, panjenengan dalem Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Anom sarwi kadherekaken para gusti sanesipun tuwin abdi dalem para ageng- ageng konduripun para tamu wanci jam tiga siyang. Sarehning Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara boten kendhat kendhat angggenipun kagungan karsa amangunwawengkonipun pramila pamji pandonga mugi mugipinanjangna ing yuswa. Sinengkalan pamuhi luhur esthining abdi PunTrisna \============================= Kula manjurung Bramartani,mugii lajeng kapacaka, dipun gelarna ing dintenKemis ngajeng punika. PasangggrahanDalem ing Langen Arja, wonten wit nognka satunggal, taneman nalika teksih dados dhusun, sapunika dumunung wonten saleripun dalem Pasanggrahansalebetipun epuri gengipun wit nongka katepus tepung gelang 2 kaki,7dim sapunika kanuju awoh teksih gori, 5 iji, medal ingpucuk pating garandhul kados pelem, ingkang tiga dados sadho,pol, genginipun kang ageng katepus tepung gelang 2 kaki,paosipun 1 kaki,kang alit gengipun 1 kaki, 8 dim, paosipun 10 dim nongka wau ingngajeng sampun nate awoh, limrah kados who nongka tumemplok nguwit para priyantuningkang badhe nyumerepi kenging lajeng dhumatenga ing Langen Arja. Katnadhan Lurah Juru Kebon ing Langern Arja. \================= Nalika dalem Senen tanggal kaping 8 wulan Sapar taun dal punika, wanci conten jam satengah 7 kaprenah sentananipun Ngabei REsa PRaja, abdi dalem panewu kaparak tengen, ing nagari Surakarta, tiyang jaler nami Sama Sesmita, watawis umur 30 taun jju lenggah wonten baturing pandhapi, pernah tritis emper ler ragi celak saka ingkang tengah iringkilen,patraping lenggah mawi ngrangkul dhengkul anyedhereni gedheg slukatan, asamsemita wau sumerreb tiyang setri wani ngumur satengah sepuh, jedhulipun saking pocot pandhapiingkang iring ler wetan, lumampah mangilen nurut tritising pandhapi, lampahipun sarwi nywelaken keben, sareng dumugi celak kaliyan anggenipun linggi Samasemita wau, watawis among, 8 kaki, tiyang estri wau katingal gumebyar, urubipun saengga obat watawis saangkir gocek dipun sulet, swaranipun jumebret sora kadya swaraning mariyem kang mungel dipun celaki,tyang estri musna,Samasemita wau anggenipun linggi ngantos malsat, jebolaken gedheg slukatan ingkang dipun sendheni, tangsulipun gedheg sami rantas, tlumpahipun gedheg sami rujat, melsatipun Samasasemita ngantos dumugi skaguru pandhapiingakng ler kilen, dhawah wotnenkameja dhepok, sareng katuwenan saking salebeting griya, Samasemita lajeng dhawah enget, dados sadangonipun kamitenggengen lajeng sami lumabet ing griya, sukonipun Samasemita sami babak lajeng dipun paremi,lajeng sami nedha sarwi gugujengan, punapa dene sami ngungun,rumaos menawi
Samasemita waku badhe sinamber ing gelap, rehning punika tiyang paitan wekel sarta temen ingkang sampun dipun lampahi, dados manggih wilujeng. \=========================== Punika candhakipun Cariyos serat Gedhog Lampahan Panji Raras. Yata lekas sang kusuma kalih, anata pirantos, kocap sampun pepak abahane, kacarita pangarape panguni, denira angantih sang kusuma galuh. Saben sendhet pisannuli mangsil, sakedhap kemawon,nundhung-undhung atusan benange, kapas wutuh mung kalong sakedhik, ni ROndha ningali,jomblo getun ngungun. Jaka jangkung ngadeg asisirig, bapang megal-megol, mojar biyung sira bakal sugeh, dene dola tikel sewu iki, ah nyata linuwih, roro sinyok ayu. Kuneng kendel denira angantih, benang wus ginodog, wus nya dhateng ngrakit tenune dupi nenun sang kusuma kalih, saben sen geg siji,lawon wus sak gulung. Dadya senteg pisan anigasi, tan pantara dados, pirang kodhik kinumpuk lawone, nyai rondha wuwuh tan bias ngling, ki Jangkung ngucemil dhengdhung nembang pucung. Dupi sampun sang retna denira tenun gya pasangg tawangan sang retna lekas ambathik, pembathike lawon siji sacoretkan. Laju terus warnaning bathikan manut, karya warna-warna, ing sakedhap netra dadi, wusnya nulya cinipta dadya babaran. Lawon alus anggrawit bathikanipun lir yangyanging wastra, tananaingkang nyameni, maya-maya gonad rum lir reratusan. Wusnya rampung sang retna ngandika arumn, bibisira dola, sakehe wastra diadi, nyai Rondha anjumbul mojar lah iya. Sak karsamu engger engger ing sun turut, kowatesi pira, rereegane jarik siji, snag dyah nabda, bibi mundhak rega, sira tan nganggo ngregani, rondha nabda,engger iya engger iya. Ya tan nganggo ngregani, rondha nabda, engger iya engger iya. Yata dalu kuneng enjingkang winuwus,ni Rondha mring pasar,lan Jaka Jangkung tan kari, geg tawa desa sunggen lan sagendhongan. Dupi sampun praptengpasar lampahipun, wadene ginelar, cingak kang sami ningali, ing wusana para bebakul kehprapta. Jejal rubung,katemben deninra dulu, asreg rertebutan, samya tetanya gumriwis, eh dhadhapan jarik siji rega pira. Gya sumaur lah anyangngen sekarepmu, tandya bakul kathah, anganyang ganti ngundhaki,jor rejoran kang saweneh ana ngucap. Sira iku dhadhapan kaya wong busuk, norta gawe rega,nanging bakal sugih picis, awit wade iki aneh ing saka praja. Marma muluk mendah warnane wongipun, kang darbe bathikan, pesthi yen ayu linuwih, eh dhaddhapan wade iki songka sapa. Kya sumaur wade kang gawe anakku, lagi padha teka, banjur jajal jajal bathik, kuneng wade yen wus dugi ing panganyang. Nulya sinung kang onja panganyangipun, ing sakedhap telas picise kongsi sarinjing, nidhadhapan sumlengeren dulu arta. Para bakul megsih kurang sami muwus, eh dhadhapan apa wademu ing wisma misih,lamun misih aku sesukpadha mrana. Muwus anthuk ijeh akeh wade iku, sesuk paranana, yata nidhadhap panuli,mawa buruh denira ambegta arta. Lan tutuku nempur midhe bumbu-bumbu, wusnya mantuk sigra, lan jaka Jangkung tan kari, nyai rondhalampahnyaprapta ing wisma.Gya pinethuk marang sang kusuma galuh,mang retna onengan, nirondha ngrangkul sarya ngling, adhuh engger iki begja gedhe prapta. Lah iku picise angundhung-undhung,ngong tan bias ngetang, dhuhdhuh engger paraniki, sakeh arta kinarya tutuku apa. Ora wurung sesuk bakul ambarubul kang padha kukulak,picise sineleh ngendi,pesthi lamun kebeg picis ikiomah. Mesem muwus sira sangkusuma galuh,bibiyen sembada, picis edumna tumuli,jalu estri sakehe sesanakira.Prihen milu, wisma saubenging wukuh, bibi dimen arja, dhukuh sidakarsa iki, nyai Rondha nembadani ing sakarsa. Kang winuwus enjang sawarnane bakul, prapta akukulak,para bebakul ningali,mringsang retna keh jeng ngejrih tanpa ngucap. Tingpalinguk kataman prabaweng cundhuk,kang mindha seseoka sumarma tan bias angling, wusnya mantuk neng marga samipocapan. Ngamun-amun kanarka pating balusuk, yata winursita,yayah karya pocapaning,
sakeh wade temahkatur mringpranata. Wit bebakul kangdagang mring ratu mungsuh, tinititi tinanggap, galu carita dumeling, yen dhadapan darbe suta estri endah. Para ratu agya denira angutus, tgelik miwah sugma, wangsulnya sadaya telik angaturken yen tuhu rondha dhaddhapan. Darbe sunu lir widadari anurun, Sri Brama kumara, sedyan ningali prbadi, tindakira lan pati gunasaronta. Sang aprabu napak wiyatan, wadu, prabuSruyadadadwa, ingkang rayi wus tinuding, kinen dhusdhi kusuma ing pawuguhan. Sang retna yu kena kawulan wus mabur, ngambah jumantara, lawan nyi lumantan kegsi,prabu kalih tindaknya gambuh lan wadya. Yata ingkang winuwus, kusuma kalihkang munggeng dhukuh, samya karyapekebonan duk rinakit, jaka Jangkung kang memacul, kang nenanem sanglir sinom. Nanging Ksusuma galuh lawan pangwasapakaryanipun, marma datan rekasa sakedhap warni, patamanan sridinulu, kawuryansekar tulnya byor. Bok rawi isiranu, wening mili mubeng lan tinurut, bebanjengan sari suruh turut pinggir,jejangganan kendhang kimpul, titimbangan lombok terong. Ni Rondha pijer ngungun, jaka Jangkungpijer amecucu, dhangak lenggak-lengak mubbeng asisirig, bungah gelis ngndhuh kimpul, ramban jangan terong lombok. Mendheg ngareping biyung,nuu caket laan retna galuh,jangkugn mojar biyung sabak ayu iki, seje bapa karo aku, sibapa katungkul dhekok. Taksih wontencandhakipun
Ongka 8 Kamis kaping 21 Pebruwari 1878 Kabar kawat saking Eropah Londhon 12 Pebruwari Kanjeng Pangeran Goskakop nayaka ageng ing Ruslan anglampahaken serat kawat dhateng ing Enggelan bilih enggelan anglampahaken baita kapal dhateng istambul Ruslan inggih anglampahaken wadyabala dhateng Istambul. Londhon 13 Pebruwari, Grabdherbi, nayaka ageng ing Enggelan amratelakaken bilih tanggal ping 14 Pebruwari, sadaya baita kapal Engggelan kaajeng-ajeng praptanipun wonten ing lautan Istambul. Baita kapal Ustenroik ingggih ing ngandikakaken sami bidhal dhateng lautanTurki. Istambul 13 Pebruwari,nayaka ageng ingTurki amratelakaken dhateng Wakiling Enggelan amambengi lumebetipun baita kapal Enggelan ing Sungapan Dhardhanelen sarta Enggelan badhe kajibahaken ing kadadosanipun. \================= Surakarta Nalika malem Rebo tanggal kaping 79 wulan punika, ing dalem paresidhenan wonten pasamuan ageng, amarengi tingalan dalem wiyosan ingkang sinuhun Sri Maharaja ing Nederlan sampeyan dalem ingkang sinuhun Kanjeng Susuhunan saha Panjeenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati Anom kanjeng gusti pangeran Adipati Ariya Mangkunagara, sami anjenengi pasamuan wau, sarehning sami suka pirena pramila bibaripun ngantos wanci jam tiga dalu. Ing salebetipun wulan punika ing Lawiyan wonten tatingalan ingkang elok awarni kupu kuning alit-alit sakalangkung kathah, pinangkanipun saking kile aburipun angetan saben enjing wanci jam songa sampun awit alur, boten kendhat-kendhat kajawi bilih jawah punika lajeng boten katingal dene aburipun wau sanadyan kapengkok ing wiwitan boten sumedya mencok. Menggah serat kabar Semarang inggih mratelakaken bab kupu wau, aburipun ugi saking kilen mangetan, dumugi sapunika dereng wonten kateranganipun punapa kupu wau ujud ama tutuwuhan, pamuhi pandonga ing ngakathah, mugi-mui makaten wau katebihna. \====================== Nalika dinten malem Saptu kaping 9 Pebruwari, 1878, wancijam 11 dalu, tiyang nami Biyang Rijem, rincangipun bekel Rejawijaya, ing Jomboran, punika badhe ngendhat, wonten wetan griya, kapernah ing ngemper, gulu sampun katangsulan bengkungipun piyambak, bengkung badhe katangsulaken ing blandarring ngemper, saha biyang rijem sampun ancik-ancik dhingklik inggil, kantun gedhandhulipun kemawon, tumunten lajeng konangan kang jaler, saha tongga tepalih kang miring cerekipun ingkang jaler tyang Rijem, dados boten estu ngendhat, margi kapambengan tiyang kathah. \==================== Nalika tanggal kaping 13 Januwari taun punika, gudhang Setatsiyon Kalathen kalebetan pandung, menggahingkang sampun kenging kabekta 4 kranjang isi the tuwin satunggal kranjang isi trasi, sareng tuwan Asisten tampi pratelanipun tuwanpangagenging Setatsiyon ing Klatehen lajeng tindak amariksani, kadherekaken pangagenging dhistrik kalathen sasampunipun amariksa lajeng andhawahaken galedhah, dhateng padhusunan kiwa tengening ngriku boten angsal lacak sareng sanes dinten anggaledhah ing dhusun Trunuh, ing griyanipun tiyang awasta pun Wongsa Setika amanggih the bungkusan pun Wongsasetika lajeng kacepeng, titipariksa kadugenaken wewh kateranganipun saha saged anyepeng pandung sanesipun.
\================ Yogyakarta Serat kabar Mataram amedharaken bilih ingkang sinuhun Kanjeng Sultan atampi pangkat Jendral Mayor, saking ingkang sinuhun srimaharaja ing Nederlan. Nalika tanggal kaping 13 tuwin kaping 14 wulan punika ing ngadil sampun anandukaken wawenangipun, durjana pitu sami anglampahi dhawah karampunganipun ing ngadil sami kagantung ngantos dumugi ing pejahipun cuwanipunng manah naming sasampunipun pejah, bangkenipun sami kalilan kapulasar dhteng warisipun saran kabayar tiga tengah rupiyah bangke satunggal, mongka ing sanes nagari bilih bangke makten wau, prasasat kabucal kemawon para waris boten kenging yen angopenan. \===================== Panjurung Bok Praya Semita ing dhusun Karang Gumuk (Ngayogyakarta) mentas pegatan kalayaningkang jaler, jalaran saking angggenipun malarat, mongka pinuju wawrat sepuh,sarehning ing griyanipun pinuju awis tedha, bok Praya Semita lajeng rena dhatenging dhusun Gathak Klatehen awit ing ngriku saweg mongsa panen, sareng tangal kaping 25 Nupember 1877, bok Praya Semita berah gentang, dereng ngantos rampung karaos badhe wawratan, laeng pamit kalayan kancanipun saweg dumugi sabin bok Praya Semita wau manak medaljaler, sakingkaengetanipun bok Praya semita, rumaos badhe boten wonten kadamela tedha,amargi uwos anggenipun Klempak-klempak among angsal 1 bthakan, langkung prayogi bayi dipun pejahi, sanalika bayi wau sirahipunlajeng dipun thuthuki siti garing, saweg rambah kaping 3 kasumerepn tiyangestri, 3 iji ingkang sami langkung, bok praya semita kaget bayi lajeng dipun urugi uwuh dipun lingghi, tiyang 3 taken mangkaten, kowe kuwi nglinggihi apa, bok Praya Semita mangsuli, kula boten nglinggihi napa-anapa,tiyang 3 pitaken malih, abang abang ana ngisor mu kuwi apa, bok Paya Semita mangsuli, temene kula niki sukermas tiyang 3 mangsuli, ngendi ana wong suker kaya mangkono, aku arep weruh, bok Praya Semita mangsuli, yektose kula niki kluron, lesan lagi sapelok tiyang 3 mangsuli, ngendi ana wong suker kaya mangkono, aku arep weruh, bok Praya Semita mangsuli, yektose kula niki kluron lesan lagi sapelok tiyang 3 mangsuli, nadyan kluron aku iya delok lesane, bok Praya Semita kemengan rumaos badhe kamanusan patrapipun, bayi lajeng kauncalaken tiyang 3, wau dhawah ngjaengipun sarwi wicantenmakaten O inggih ta lah mas temenipun kula manak, boten watawis dangu bayi kalejgn pejah, ingakng tatu sirah utawi rai. Ktandhan Siwalalana. =======\ Mugiparentah akarsa amurinani bayi wau, sarana amatrapi paukumaningkang agigirisi, awit lalampamakaten wau emeh kenging winastanPadintenan. REdhaksi. \============== Nalika Basah Usman anempuh barisanipun Ruslan angangkah jebol saking pangekeripun ala ruslan angantos kapejahan Opisir sadasa prajurit 582 ingkang tatu Opisir 47 prajuit 1210 mengah bala Turki ingkang pejah tuwin tatu 4000 tiyang sareng BasahUsman teluk balanipun ingkang kapikut dhateng Ruslan Basah sadasa, Opisir 2128 prajurit 44200 tiyang kajawi ingkang sakit tuwin tatu saklangkung kathahipun saha mariyem pitung 77 (dasa pitu) iji. \================= Bedhahipun kutha Plepna
Nalika Jumungah wonten tanggal kaping 7 Dhesember, Rus sampun sumerep bilih Basah Osman amirantos badhe anempah barisanin gmengsahpramila Rus ugi boten kantun anggenipun mirantos badhe ananggulang sapantesipun rinten dalu ing plandhakan kebek soldhadhu, para komandhan sampun sami tampi wangsit sakathahingpajagen samikarangkepan. Dinten Saptu sampun kalangkung suprandene ing pabarisan Turki dereng katingal ebah, smanten ugi dumugi akatipun ananging Rus tansah kencengpangajengipun tuwin panjagenipun kadhang kawis mariyemipun kawawas salebeting kitha, ananging Turki boten males. Salebetipun tigang dinten punika anglangkungi asrepipun (bedhidhing) ampak-ampak anglimputi, siti katingal pethak dening salju, kula numpak kapal turut barisaning Rus saking Gripikah medal ing Radhisofo dumugi ing Brostopek wonten tepining radinan ingkang anjog ing lopeskah, ing drigantara saklangkung peteng, Brakipun wadya Rus sami pethak dening salju, ananging para soldhadhu katingal sai kirang mlebet medal wonten ingkang angratengi tatedhan saweneh kakumpulan arengeng-rengeng, kados ambagekaken praptaning salju, okmanawi salju, ingkang nembe prapta angengetaken balegriyanipun ingkang tebih skaing ngriku, ing ngriku salju sampun dangu praptaipun sarta sampun kakendelipun naming sabawaning mariyem ingkang asring anyelani bebetipun ing palagan kapirengan saking katebiyan. Lampah kula dumugi ing kreteg yasanipun Jindral Skobelep ingkang anepangaken barisanipun kaliyan barisan ing Radhisofo cake ting Brostofek nalika samanten surya sampun serap sarta sanget petengipun kula dumugi ing Osudhol panggenanan barisipun JIndral Skobelef ing ngriku sadaya kapanggih sampun mirantos. Nalika samanten pinuju wotnen telik awawarti bilih Basah Osman sampun maringi rangsum dhateng wadyanipun kangge tiygang dinten punapa malih satunggal soldhadhu kaparingan patrun 150 ii, tuwin cari punya tunggal pasang, kados punika turki sampun angebahaken bala, Pukul sadaya wonten telik malih prapta ambekta warti, biulih Basah Osman balanipun kaklempakaken wonten caketipun kreteging lepen widh telik wau dhatengipun saking kitha Plepna, sareng sampun wawarti lajeng kesah, wonten kalih menut letipun nulya wonten telegram amratelakeen bilih salebeting kitha Plepna katingal wonten obor lumampah saklangkung kathah amratandhani bilih aturing telik wau leres. Sareng andungkap enjing jawahipun salju kendel naming kantun kepyur-kepyur kemawon antawis wanci pukul tiga wonten telik malih prapta awawarti bilih sakathahing beteng ing Krisirah sampun katilar dening Turki malah piyambakipun amesthekaken bilih sakathahing beteng ingkang ngajengaken barisipun jindral skobelef badhe katilar sadaya, piyambakipun sagah andedahaken marginipun dhateng beteng ageng ing Krisinah, sarta anggen anelasi bilih matur ngamondaka. Saksana telik wau kaanggep aturanipun jendral Skobelef dhawah ngajengaken balalonlonan sarta kadhawhan angatos-atos boten dangu beteng wau nunten kaejegan ing mangke Rus sampun terang bilih Turki saestu angedali, sampun prapta mangsanipun Arok bandawala pati, Jendral Skobelef lajeng dhawah anyantosani beteng ingkang sampun kaajegan amirantos bok manawi Turki nulya wangsul. Saksana byar rahina kapireng gumlegering mariyem tigang dasa utawi kawandasa, sareng mungel kaater kumreteging sanjata alit tuhu angebat-ebati, punika awiting yuda, Turki ingkang sampun sakawan wulan lamenipun ananggulang panempahing mengsah, sapunika gentos anempah plandhakan tuwin beteng ing mengsah, kula lajeng numpak kapal andherekaken para pangenging Rus anuyelaki palagan anggenipun sami campuh caket kareteging lepen Widh anjawi Rus wonten kalih mil
saturutipun parang wau katingal pating caleret gebyaring latu, inggih punika latuning mariyemipun ingkang sami abondayuda, saking katebiyan katingal awot dados satunggal ing payudan anulya peteng dening kukusing sandawa ananging teksih katingal calereting latu ingkang medal saking tutuking mariyem saklangkung angajrih-ajrihi sabawaning sanjata tuwin mariyem langkung saking satus. Punika lah katranganipun. Ing wanci dalu Basah Osman sampun angebahaken balanipunsata kaklempakaken aket lepen Widh sarana karetek kalih sagedipun langkung ing lepen Widh au, sakathahing grobag kalampahaken ing ngajeng sareng byar rainten ingakng katingal rumiyin deing Rus naming grobagipun arak-arakan kairid ing lembu, ajengipun alon sarta tata anyelaki pabarisaning mengsah, saking radinipun papan anggampilaken lampahipun grobag wau, bala Turki lumampah sawingkingipun groba minongka tameng mimising Rus awit grobag wau kaisenan pangangge tuwin barang sanesipun. Panempahing Turki anjujug barisanipun prajurit Grenadir saleripun radinan ingkang anjog ing Sopiyah, barisipun prajurit grnadhir punika, awit saking radinan wau dumui pojok ingngajengipun Opakes anunten sinambungan wadya bala ing Rumeniyah caketing Susurlah. Kabaripun Turki ingakng anempah braising Rus wau kathahipun 20.000 ananging ewet anggen kula mestani leres lepatipun awit papanipun saestu boten anyekapi, ananging samanten punika paneraking Turki saestu angeramaken sarta kenging kawastanan saklangkung wanter, nalika samanten Turki angatingalaken kaprawiranipun bokmanawi naming katimbangan denign jendral slobelep nalika ngrangsang baluwartining Turki kalih panggenan. Kados kados sareng Turki sumerep bilih tamengipun boten miguni malih awit lembu pangiriding grobag sampun kathah ingkang pejah tuwin salong lumajeng ajrih ungeling mariyem, Turki lajeng malumpat sakng aling-alingipun sarta susurak angebyaki olandhakanipun prajurit Granadhir Siberiyah, kadya lesus panempahipun anglonjok dhateng baterei, para upsir tuwin soldhadhu ingkang anjageni baterei, sirna enting tan kantun satunggal mariyem sadaya kacakup Resimen Granadhir Siberiyah sasat tumpesan. Barising Rus ingkang ngajeng dados sampun dhadhal ananging menggah Turki lajeng panerakipun badhe kapranggul barisan ingkang tengah, salajengipun ingkang wingking pyambak awit braising Rus sap tiga, samanten wau boten ngantos awit rus anulya enggal pulih malih, Jindral Satukof saking setapipun sinuhun ing Rus lan nunt3en angajengaken prajurit grenadhir, enggal samya gumregut angebyuki Turki, yudanipun saklangkung riwut naming sarana sangkuh kemawon dangonipun ngantos saprapat jam sakin griwutipun Turki sakedhap kasupen bilih anggenipun medal saking kitha wau sumeja ambobol saking pangekering mengsah,boten badhe ngrebat tuwin angekahi baterei, saklangkungpuguh angggenipun angekahi ingkang sampunika wangkenipun anutupi bantal, Turki ingakng wonten ing Bateri meh pejah sadaya, ingkang wonten ing plandhakan layak boten wnten aling-alingipun tansah kabendrong denign Rus nunten enggal kengser lajeng angunduri, unduripun Turki tansah kabendrong ing mengsah nulya samya lumajeng sasaran wonten ingkang amping-ampingan bonjodan grobag sarta amales nyanjata mengsah, ananging ingkang kathah-kathah samya angsal aling-aling wonten sapinggiring lepen widh saking ngriku anyanjatni mengsahipun. Nalika samanten wancinipun pukul ½ 9 panempahipun Turki sampun katamtokaken katulak ananging yudanipun taksih kawan jam dangonipun Turki kados sumelang bilih Rus angungsir, rus ugi angajeng-ajeng bokmanawi Turki wangsul anempah
malih, mila dados kendel sawangsinawang, sayektosipun Turki katingal badhe amiwiti anempah malih, sanajan Basah Osman gadhah abala tikel kathahipun sampun kabasakaken mokal sageda ambrojol saking pangekering Rus, langkung saking mariyem satus jumegur tan kendhat sakedhap sakedhap tyasng sami angajeng-ajeng campuh ing mengsah, ewed anggen kula nginten bilih punika wekasanipun prang ing Plepna. Taksih wonten candhakipun \======================= Punika candhakipun cariyos serat Gedhog, lampahan Panjiraras. Ana dewa nyalimur, awor turu karo kowe biyung, marma sibaka ayu kaya widadari, kuwasa sakalir punjul yen jalma nora mengkono. No rondha gya sumaur, layak bener ujarira kulup, retna galuh mesem kalane miarsi, ki Jangkung denira muwus, dene patitis cumeplos. Retna galuh satuhu, suta hyang Surya mila kasebut, punjulingrat ayu tan ana tumandhing, ing nguni susumbaripun, hyang Surya kapyarsenging don. Waranggana swargagung, warna kasor lawan retna galuh,myang putrining manungsa tanpa nyameni, yata pamungkas hyang guru, rudita myrasa wiraos. Hyang Guru gya dhadhawuh, hyang Narada kang kinen tumurun, retna galuh warnanira kinen malih, wrnakang sapalih sampun jiniwa musthi kawadon. Nguni ingkang winuwus, dadya retna angreni puniku, patih Kudanawarsa ingkang sisiwi, kang kantun kusuma galuh, sortitih cubluk tur bodho.Hyang Surya ngraos ngungun, analongsa susumbar katrucut, sawusira warna kinumpulkenmalih,paripurna retna galuh, tuhu sajagat kinaot. Kuneng gantya winuwus, kang lumampah gegana sang ayu, putrid prajotiswa dyah kenaka sasi, wus prapta ing prenahipun, luhur taman sigra anjog. Nanging prauytneng kewuh, maksih siluman datan kadulu, amrih ayuwa kawanguran ing sakapti, dyah kenaka wulan sampun, dumunung ngarsa sang sinom. Yata kusuma galuh, mulat lamun wonten putrid rawuh, datan samara mring seluman yegti uning, nanging sang kusuma galuh, waskitha kendel kemawon. Ayun wruh karyanipun,, wus kabatang yen cundakeng mungsuh, wit uninga yen kangprapta dede jinis, yata sang kusumaning ngrum, kenaka sasiduk anon. Marang kusuma galuh, ngungun anjetung micareng kalbu, jalma iki dudu sutane wong cilik, cahyane katon ngunguwung, pantes yen putraning katong. Nadyan putrining ratu, saejeg ingsun during andulu, jalma iki ayune punjul sabumi, jetmika semune luruh, kadya kumaraning wadon. Nengna kang wawandulu, nanging dereng wonten sapa aruh, kawuwusa sribrama kumara aji, saking jumantaraniyup, prapta dharat sang ngakatong. Singidan ing garumbul, jawi pakebonan doh kang singub,kyanapatih guna saronta tinuding, kinen ngupaya sang ayu, pundit prenahnya sang sinom. Mangkya sang prabu Nusul, yen wus tamtu ing panggenanipun, kyana patih lumagsana analisik, saubengan praptaningpun, angintip jawining kebon. Ampingan witing bulu,kyana patih kagyat duk andulu, jroning taman kawaspadan langkung asri, lan mulat wanodya ayu, roro kadya mugsa tinon. Cahya kadya andaru, kyana patih dkalimput panglinglamunpuniku dyah sekar taji,kyanapatih lengur-lengur, anjingleng piker melolo. Wit prabaweng cucundhuk, marma kyana patih kasalimur, mojaring tyas dudus wadine wong iki, mokalna dhadhapan iku, duweya anaak mengkono. Yata dupi panuju, retna ragil kuning lan ki jangkung, ngambil sekar mubeng duk pareklanpatih, kigunasaronta dulu,ming slep mu gulu anjongok. Ngucemil begja ingsun, siji sewa mengkono rawurung, singa singa narendra ingkang pinilih, kipatih sakalakuwur, kempas-kempis lan anjomblong. Dyah onengan duk gayuh, puspa menur dunadung kapluhur, prabaweng rising retna temah aming kis, mastra kempol kenigs pungkur, kyanapatih dupi anon. Aniba sambat ngadhuh, ngathang-ngathang tuju datan weruh, dyah onengan lan ki jangkung tan udani, yen ana maling gegedhug, eca kelangen sang sinom. Patih tangi jerunthul sandeyeng tyas dhelik ing gerumbul,piker piker lah ya gene ingsun wedi, iku anak
rondha dhukuh, ingsun papatih ing katong. Wusnya micareng kalbu kyanapatih sumedya nunungkul, cipta besus supaya away tinampik,kipatih ngupayaranu, manggih sumber nuli ngilo. JInggot saru cinukur, barengos dhawuk pinulas ngangus, pinggir sumber nemu pecahan kuwali, bekele binebet sabuk, lir bekungan sak pengisor.Pangrasanya wus bagus, cengkelak baligulune manglung,minglang- minglungmawang layan anglirik, jara jar angolah lambung, lir ta yungan megal- megol. Lan mojar dhingdhang-dhingdhong, sapa nampik mengkono rawurung, sun bera dhat nadyan dinuka narpati, ing sapisan iki erung,lah mongsa dadak kinethok. Ki patih prapta sampun, prenah genira duyk nginjen wau wira-wirikarusekan lan ngucemil mung selir asu pinenthung, denya ngungkuken pakewoh. Sang Prabu Bramakumara dangu nganti praptane kyana patih wagugen sang nata nusul, nalisik lonelonan, kaleresan wedalira saking pungkur, kipatih datan uninga, yen usul srinarapati, Piker bungah tetayungan sri narendra waspada aningali, mring kipatih salin lagu, megal megol tayungan srinarendra ngungun pinarpekan guruh, winedalan saking wuntat, cinandhak githoking patih. Pinidih asru ngandika, pageneya sipatih jebul baring, jinggote nganggo cinukur, besus sanora layak,kyanapatih kagyat dhodhok nembah matur,pukulun amba tan edan, siji sewang mangke gusti. Sang nata muncereng nabda, iku apa siji sewang daleming, apa takowe ginangggu, kono0 dhanyanging alas, kyanapatih anjongok sarya umatur, paduka gusti nginjena,lebeting tamanpuniki, Mangke paduka uninga, sampun baring kadi kula puniki, sang nata arjita nurut gya anginjen mring taman, katingalan jro taman kusuma galuh, kanglagya wawan paningal, lan retna kenaka sasi. Nanging sang nata tan wikan, tan anyana yen retna sekar taji, lawanmalih sang aprabu, kasilip tan uninga, lamun retna kena kasasineg ngayun dyah kenaka sasi wikan mring sang nata myangkipatih Taksih wonten candhakipun.
Ongka 9, Kemis kaping 28 Pebruwari 1878 Panjurung Asmarandana, dahat kredyat ulun dupi, maembang tingaling Koran, Bramartani ing wedale, ongka sapta respatinya, dwiwelas kang candrama, lek sapardal ingkang tun, ongkag warsa sinanggkal. Gumeter bebarakaning, bramana tunggal winarna, kocap wonten wawartne, lamun panjenengan tuwan, kang ngarang srat abr, C.F. Philip ajujuluk wus murud maringkamuksan. Kundur kaanan sjati, nintya sawagugening tyas, karantan rantan wiyose, lumantaring kasusatyan ring reh susilotama, tumerah dres marbuk arum, rarabing sabda noraga. Tuman marta maratani, satata kadarmanira, kawuryan lawannyatane, saha sakarya raharha, prasidaning dumadya, widagda mardawengkalbu, mamalate sotaningdriya. ARjuning nayamany jrenih, byaktyas lir musthi kamaya, tan duk king paribawane, mila sang gyaning pramitra, rumongsa kaoncatan,mitra ingkang ambeg sadu, sasaman seeming siniyan. Yakti sarjana berbudi, budi man budauyanira, ambebadra panggaliye, aruruh ririh mrih raras, mila kang nyaudara, jrih asih samya anggunggung kramating beglus sembada. Nging mene pan wus tinakdir, wajib sumungkeming suksma, pradene saking adrenge, mamuji mring sang kamuksan, manggih ya apureng hwang, yawn wonten sisiping ngenu, mugya antuk kapangaksama. Katandhan Arya Manungkara \\\\==================== Gumeter punapa boten dhateng watak nem kapirid saking Oyag bilih kasantunan gumleger: kados kenging, dados amirid saking gora, suwara ageng, dhateng watak pitu, Juru Gubah Sastra ing Pangecapan. \\\\\\===================== Panjurung Sanadyan para tumita sampun uninga, bilih gesangipun ing ngalam dunya kinarya ampiran, ananging bilih wonten sobat ingkang panggalihipun gumilang gumantung katresnan kados panjenenganipun tuwan Philip, ingkang sampun kalairaken ing Bramartani ongka 7 pinundhut ingkang among tuwuh, sumrandene ing piker maksa ruming gandanipun taksih lumengket ing adyaka sawama, saiba dhateng ingkang kecalan. Jalaran makaten punika sakalangkng antep sasanggenipun temahan aguwingakenmanah, mila anuwuhaken bebering asta kula dhuh Gusti Allah asipat rahman, mugi mugi swargi tuwan Philip kasirnakna ing sagunging dosanipun, jinembarna kuburipun, ginanjarna ing rahmat ngakerat, langkung malih pamuhi kula ing gustiAllah, ingkang kantun garwa swaya, mugi mugi tinetepna iamnipun, pinanjangna ing yuswa, wilujenga sakapti, Amin. Katandhan Mitranipun Batos Raden Panji Sudiradirja: dherek sungkawa. \\\================= Kabar kawat saking tanah Eropah Londhon 24 Pebruwari, Rusla angudi pasrahipun baita kapal Turki sadaya, ingakng sami kalapis ing tosan Turki angekahi saha asanggem badhe boten angulungaken baita wau dhateng Englan, Ruslan lajeng kendel ing pangudinipun. Istambul 24 Pebruwari, wawatoning prajanjiyan tentremingpaperangan derng kaasmanan. Badhaminipun bab badhe tentrem kaajeng-ajeng kalampahanipun wonten ing benjing-enjing. \\\==================
Nalika tanggal kaping 9 Pebruwari, calon Prabu ing Ruslan ingkang angirid bala Rus anglampahaken serat kawat dhateng ingkang rama sang nata ing Ruslan suraosipun; kalayan gupuh ing suka pirenaning manah, kawula asaos unjuk ing panjenengan dalem menggah ungguling jurit bala Rus ingkang kalampah ing dinten punika, amarengi tetep sawulankalihan bedhahipun kitha Plepnah, saestu sanget ing mobyoripun tumrap ing dhateng kagungan dalem balaingkang wonten ing Turki. Sareng rumaos bilih badhe kaandhap ingperangipun lampahing bala Turki anggenipun badhe ananggulangi, lajeng riwut asasar-susur, dene ingkang kapinkut dhateng abdi dalem Jendral RAdhetsni boten kirang saking 41 batalyon prajurit dhratan 10 Baterei prajurit mariyem 1 resimenprajurit kapalan tatindhihipun bala wau Basah Pesek, inggih punika bala Turki ingkang badhe amambengi bala Rus wonten margi ing Syipnah. Wah para tatindhih ing bala Turki ing kitha Widhin ing kitha Nis saha ing kitha Erserum kadhawahan anyarah wawatoning anggenipun badhe amasrahaken kitha titiga wau dhateng Ruslan. \\\\================= Surakarta Abdi dalem Rongga Pulisi Pangrembe mentas anyepeng sawer, ingakng agengipun sawatawis sami kalahan puca, sarta amanggen wonten ing barongan deling ing kampong REsaniten menggah panyepengipun sarana kajiret salajengipun sawer konjuk ing sangandhap smpeyan dalem katunggilaken kagungan dalem sawer ingkang lami, wonten ing kagungan dalem kebon Bandengan. Sadaya serat kabr amrateakaken bilih ing sanes nagari sanget anggenipun angudi, dhatengpara tiyang berah grobagan kapalan utawi lembon ingkang anggenipun amomot ngantos langkah saking ngekat andadosaken kewanipun ngantos poprok bilih poprok boten mawi manah tunanipun kewan lajeng dipun gebagi, malah sapweneh wonten ingakng ambenturi, lalampah makaten wau badhe amurugaken risaking kewan tuwin anyretaken wiji, mila kalampahan bilih wonten para momot ingkang asiya dhateng kewan utawi momotanipun langkah saking ngekat lajeng sami kapatrapan paukuman kaedhendha utawi kapeksa ing karya,naming nagari ngriki dereng kalampahan makaten mongka prayogi yen kagaliha. Ing Semarang enggal punika, mentas amatrapi paukuman dhateng tiyang kalih, ingkang sami asiya dhateng kapalipun satunggal kadhendha salangkung, ingkang satunggilipun kadhendha gangsal welas rupiyah. Sadangonipun nagari anggenipun andhawahaken parentah kenceng, ingngatasipun panggaraping margi ageng, sadaya radinan katingal prayogi, naming eman sanget sareng radinan sampun sae, lajeng katilar boten mawi dipun openi,pramila sareng angreceh jawahipun radinan kathah ingkang sami risak kawewahan ing saben dinten kaambah ing grobag pangambahipun wau boten mawi kaangkah ing prayoginipun bilih empering radinan wonten ingkang risak inggih lajeng minggah ing tengah, boten mawi wangsul dhateng emper malih, mandar anglur sarwi rengeng-rengeng: sairip kados ingkang jumeneng pribadi, punika pupapa boten wonten pranatanipun. \\\\\============= Serat kabar saking Batawi, anyariyosaken bilih bawah ing Bogor mentas wonten ingkang kaambahh ing kecu, makaten ugi ing Batawi inggih bade kaangkah ing kecu, wonten sawijinipun tiyang awasta pun NUdin angideraken serat dhateng kancanipun gunggung tigangdasa tiyang, sami kaajak ngcu ing mangsanipun malem Capgomeh, tiyang tigangdasa wau inggih sampun sami katingal mirantos saha sampun amiwiti mandung alit-alitan, saking cakutipun para wajib ing mangke tiyang sadasa ingkang sampun kacepeng, ingkang mangecu bawah ing Bogor inggih sampun sami kacepeng, dados boten nagari ngriki, utawi ing Yogyakarta kemawon ingkang dipun saba ing
kecu, naming sakedhik kaotipun ing bawah Batawi para durjana, lajeng karumiyinan ing pikajengipun,s aha tumunten kacepeng. \\\\================= Yogyakarta Wanci jam nem sonten wonten rencang estri, kakengken bandaranipun dhaten ging Pacinan antawis satengah jam wangsul mantuk wontening margi kakodhol tiyang kakalih, saking aturipun jedhuling tiyang sami saking los peken rahayunipun wonten tiyanglangkung, ingkang lajeng angancari teken dhteng tiyang kakalih wau, ingkang sami gupuh lajeng lumajeng, bilih boten makaten antukipun tiyang estri kados sami nalika kalairaken. Kabar saking ing Banten katampen ing Surabaya amratelakaken bilih kanjeng tuwan Panandhel ingkang jumeneng residhen ing nagari Banten badhe anggentosi kanjeng tuwan Watendhorep. Serat kabar Mataram angewedharaken wawartos bilih tiyang sakit ing dhusun ngadhusun dereng wonten mendhanipun tatedhan ing tanah sisih kidul dereng anyekapi, ananging menggah sasakit ing mangke waradin ing tanah jawi sadya, dene bab tatedhan ing ssaged saged nagari, sampun anjageni betahipun para alit punapa malih para tuwan ingkng sami amaosi siti, ugi sami anyekapi ing reotipun para tiyng ing padhusunan bawahipunpiyambak-piyambak saha sanget anggenipun angudi, dhateng pananemipun ewoning rijeki. \=========== Pasuruhan Bawah Paresidhenan Pasuruwan, ing sapunika kados boten amutawatosi bab tedha, margi taneman pantun samangke kathah ingkang sampun anjir-anjiri, mublak tuwin emping ijem kalih dene malih ing saurutipun radinan ageng alit kathah tiyang sadeyan jagung tunon utawi godhogan ketela, punapa malih ing peken peken kathah tiyang sami sade jagung garing ombyokan ketela tuwin pohung, pramila angasrepaken sanget. Nalika dinten Ngaat tangggal kaping 17, wulan Pebruwari punika, ing lepen ageng Porong bawah Sidaarja, toya banjir langkung ageng dumugi malem senen, ing kreteg Porong kirang sakedhik toyanipun kacep ing kreteg, para wadana dhistrik porong tuwin wadana dhistrik gempol, sakancanipun priyantun sadaya sami anjageni, sayektosiun anyumelangi, sarta malih bilih katimbang kaliyan toya taun kapengkre punika, agengan samangke. Ing nalika dinten Jumuwah tanggal kaping 15 Pebruwari 1878 ing pendhapi kabupaen Bangil wonten kumpulan ageng, para amtenar walandi sami ngangem kustim dene para priyantun jawi awit bupati mengandhap, mawi sikepan ageng basahan, dene para lurah dhusun ngangge sikepan ugi basahan. Awit panjenenganipun tuwan Asisten REsidhen karsa angramekaken sih ing kanjeng gupermenm tondha, trimakasih, awarni tiga medhali suwasa, dhumateng lurah dhusun tatiga, 1 lurah kampong Bendha Mungal dhistrik kitha, 2 lurah dhusun Pandhakan, 3 lurah dhusun Wanasunya, sami dhistrik pandhakan ingkang sampun lami anggenipun anglampahi ayahaning kanjeng gupremen, ingang kaliyan secatuhu, tuwin majeng dhateng kuwajibanipun, andamel karaharjaning dhusunipun sumrambah dhaten gpara alit, jalaran kasebut nginggil punika, sayektosipun anggengaken manahipun ingkang sami amundhi sih wau, dene liyanipun punika sami anggraita greguting kuwajibanipun. \\\=============== Madiyun Nalika ing wulan Januwariingkang kapengker punika, ing Jagaraga wonten tiyang katedha ing sima, enjing wanci jam enem tiyang wau mangkat saking griya, saha
angirid lembu dhateng ing sabin sareng dumugi ing panggenan dereng ngantos saged amasangi lembu, tiyang lajeng katubruk ing sima, menggah tiyang padhusunan kiwa- tengenipun ngraku, sae kaprraya lajeng sami mangun dadamel angepang wana ingkang dipun sudhungi ing sima wau, anangin boten angsal damel awit sima saged anjebol saha lajeng ical lacakipun. \\\\=============== Punika candhakipun cariyos serat Gedhog lampahan Panjiraras. Sang prabu Bramakumara, tebah jaja duk ningali sang putrid, asorakongsi gumablug, kyanapatihanyandhak, asta nta tinarik sarwi umatur,pukulun wontenpunapa, tebahjaja anglangkungi. Ngantos abrit ponajaja, srinarendra kagyat ngandika aris, eh pati akarya ngungun, anake si dhadhapan, angggungkuli wartane mring Retnagaluh, bayata anak pupujan, gumuyu rekyana patih. Ngandika malih narendra, kaya paran karepira eh patih, kyana patih nembah matur, boten ewet punika, mangke ulun ingkang ngambil kalihipun, sang prabu asru ngandika, ya klayatan den agelis. Kya patih ,matur sandika, kawuwus retna kena kasasi, wus anyana jroning kalbu, yen sri Bramakumara, tunggil lampah arsa ngambil mring sang ayu, kusuma kena kawulan, cipta arsa angayoni. Marang Sri Bramakumara, sigra matak montra kena kasasi, asidhakep astanipun, tumengat tan antara, prapta ri kang pangaribaa gumludhug, riris tedhuh wus tumama, marang ing srinarapati. Sang prabu dupi kataman, sanalika bingung tan aningali, marang ing kusuma galuh, myang taman tan katingal katon ara- ara srinarendra ngungun,miwah ki guna saronta, bingung gendhing tanpa budi. Sang prabu garjiteng nala, lamun kenika mayan kang linuwih, gya mtek aji sang prabu, mangsulken kang prabawa, nanging kasor srinarendra mantranipun, tuwin patih tanpa karya, temah mundur sribupati. Kundur lan papatihira, aneng marga wuyungan sribupati, wusnya tebih prenahipun, sigra napak gegana, laju kundur marnag pasanggrahan prabu, ing benjang arsa wangsula, yen wus amangun kasegtin. Kuning kang kantune taman, retnagaluh uuninga mring sang dewi, kena kawulan duk dangu, katonton solahira, wigya ngunduraken kadibyaning ratu, retnagaluh nebda driya, baya iki putri ngendi. Ayu gandes solahira, magsih Kenya dene luwih sinegti, bias ngilang bias mabur, wong iki galak ulat tenagane sarwa luwe dadi patut putrid iki arsa nyidra, iya marang awak mami. Dyah galuh dangu waspada, nanging api-api datan udani yata kusumaning ayu, retna kena kawulan, andhatengken karsa arepeki gupuh, para dyah condra Kirana, arsa nyandhak mring sang putrid. Prabaweng cundhuk tumama, tiba kongsep retna kenaka sasi, ing ngarsaning retna galuh, kunjem tanpa gulawat dupya antara dangu nglilir sang retna yu, ngungun pungun ngunguning tyas sang retna kenakasasi. Gegetn micareng driya, pageneya ing ing sun kongsep kabanting, dene wong iki tan weruh marang sariraning wang, apa darbe pangwasa ingkang pinunjul sanadyan silihdarbeya, pagenae kasoran mami.Lan anak wong padhukuhan yegti merang dellap mring tanah jawi, arsa nanduken prangalus lan putrid tanahjawa, wusana nyasor lan anak wong dhudhukuh, yata wusnya anglocita, sang retna krodham begjulig. Matak aji nya pamungkas, sanalika gumerswareng wiyati, dhedhet erawati tedhuh, riris satis kang prapta, bayu bajra mees taman lir pinusus, rusak ingkang kembang kembang, agya retna sekar taji. Uninga yen kasantikan, gya pinandeng sirna kang riris atis, prabawa sadaya larut, sortitih dibyanira, dyah kena kasasi wruh yen sirna kang hru, krodha mempeng arsa nyandhak,marang ing dyah sekar taji. Kongsep malih kapidhara, rambah katri denya mrih datan keni, kat gad kusumaningrum, retna kena kawulan, mesu cipta tiwikrama kang winangun, sarira pinesu dadya sarpa gengpanjang mawedhi. Sawusnya manila sarpa, gya katingal antara tan atebih, sang nata kroramanaut, galak katon kumelap, mangap ngablak diyung kengis kadya murub, netrane lir surya kembar, wisa sumembur lir riris.gebeki
taman,retna galuh eca kendel tan gingsir, atajem polatan ruruh, tanpa sandeyeng dirya, malah katon angalapus pita menur, tan riringaring babaya yata retna ragil kuning. Lan ki Jangkung duk uninga, mring kang sarpa gengpanjang gigilani, dyah ragil kuning lumayu, marpeki mring kang raka, sarya matur kakang bok sarpa puniku, paran kadadosanira, dene tanpa sangkan prapti. Mesem dyah Condrakirana, lah pesunen paningalira yayi, supaya waspadeng kewuh, apa kasupen sira, retna ragil kuning mesem sampun weruh, kadadyaning ponang sarpa,, yen sajati putrid adi. Dyah Ragil Kuning asigra, marepeki mring nggening sang pambudi, dupi parek kgat dulu, rising amindha sarp, dene retna onengan tan ajrih dulu, malah mesem angandika, ayu temen sarpa iki. Cacade sugih tenaga,bok den patut samitra luwih becik sang sarpa miarsa wuwus, garjita jroning nala, jalma iki bala wadi kang satuhu apawruh kddyaning wang, lah iya ayu ngunduri. Risang sarpa mangsah kroragora-godha, mekar geng panjng malih, ngadeg pethit molah, sumblak kadya kilat wreksa kang kasabet gusis, sol kaparapal, swara anggegegeteri. Jaka jangkung niba tangi kamigilan ni rondha kagyat prapti, sumusul mring taman, dupi uningeng sarpa, dherodhog lan jerit-jerit, anguwuh marnag, limaranden agelis.Lumayu walan arimu dipun enggal sang retna anauri, bibi emane- eman kembange akeh megar, dupeh sarpa gigilani,lah ngarah apa, ni rondha duk miarsi, Kuntrang kantring sakng maase kalintang, dhuh adhuh anak mami, age lumayuwa, yata kang kauwusa, wonten gegaman geprap ti jawining taman ingkang adarbe baris. Nateng siyem kalawanateng manila,prapta tunggiling kardi, arsa amisesa, marang rondha dhadhapan yata rising sarpa uning, yen praptanira, rising narpati kalih. Minger medal sang retna galuh tinilar, sang naga prapteng jawi, sedya ananggulang, praptane kang gegaman, laju sumebut dhatengi,krura angakak gora reh gigirisi. Taksih wonten candhakipun. \\\\\\\\==================
Ongka 10, Kemis kaping 7 Maret 1878 Kabar kawat saking Eropah Istambul 26 Pebruwari, wawaton tentreming paperanganingkang katawekaken ing wekasan Ruslan anedha pituwas waragad paperangan 2612 yuta rupiyah, menggah tatanggelanipun yatra wau, Turki kedahamasrahaken dhteng Ruslan, 6 baita kapal lapis tosan tuwin kitha Karse, Batum saha kitha Bayasid wah yatra 480 yuta rupiyah, tatanggelan bayar tuwin anakanipun bulubekti ingkang medal saking Bulgari tuwin ing Mesir Londhon 3 Maret Ruslan andhawahaken parentah, prajurit Londhon skawan dhipisi kedah sowan anglampahi isa damel dameling kuwajibanipun. Turki andhaahaken parentah dhateng wedananipun ing Sungapan dhardhanelan amambengana sadaya kapal pernag, ingkang badhe malebet dhateng Sungapan wau. Istambul 3 maret Badhami tentreming paperangan sampun kaasman dening Ruslan tuwin Turki, Ruslan amandekaken pangudinipun bulubekti dhateng Turki ingkang medal saking Bulgari, tuwin pangudinipun dhateng sawatawis baita kapal gadhahanipun Turki. \\\=========== Saking Acih nalika kaping 19 Pebruwari Kampung Dharat ingkang dipun santosani, sampun kenging kapendhet dening kompeni, wahdadamel kathah ingkang katut tiyang Acih ingkang pejah 27 Tongku Amin santanipun raja Itam inggih pejah,menggah wadya kompeni ingkang tatu 1 Opsir 2 Caradhadhu. Prajurit dharta tiyang 300 tinindhihan oprestepanlir, kautus dhateng Lonilampase, mawi kabiyantonan kapal perang satunggal supados anyirnakna lampahing bajag laut tuwin dharatan saha angucik wangsuling barang ingkang karayah wah lumadosing tiyangingkang sami amejahi tiyang dagang, sasampunipun lajeng anglajengna lampahipun dhateng Analabu, ing sasaged kalayan pirukun anyirnakna, lalampah ing kraman. \\======================== Surakarta Nalika tanggal kaping 19 wulanPebruwari, anakipun pun Merta Semita ing dhusun Prayan lare estri watawis umur 8 taun kapanggih pejah wontening sumur, sakingkinten-kinten lare wau badhe animba, lajeng kajrungup. Lare jaler anakipun Deang ing Satriyan antawisumur 13 taun kesah tanpa pamit dhatengtiyangipun sepuh, ngantos sapriki dereng wangsul sahakaupadosaninggih dereng kapanggih, jalaraning kesah amargi dipun gebagi bapakipun pramila sinten- sinten ingkang saged amratelakaken dunungipun lare wau, sami dipun aturi, lajeng angaturna katerangan dhateng priyantun pulisi bawahipun piyambak-piyambak. \\================ Yogyakarta Serat kabar ataram angwedharaken pamanggihipun para titiyang ingkang sami asring anyadran dhateng ing Imagiri, kadosta. Bilih tiyang anyadran dhateng ing Imagiri,amasthi marginipun mawi anyabrang ing lepen Opak mongka lepen wau ing mongsa jawah asring banjir, saha banjiripun sanget santeripun pramila sampun kerep wonten tiyang tiwas sarehning sampun tamtu ing saben taun kathahpara ageng tuwin alit anyadran dhateng ing Imagiri,mongka boten wonten margi sanesipun punapa boten amikantuki, bilih lepen Opak kayasanan kareteg, Menggah yatrapanjurung ingkang badhe kadamel ayasa tatenger,sih sujud dhateng suwargi Panjenengan Dalemingkang sinuhun Kanjeng Sultankaping 6 (VI) punapa boten sakalangkung
amigunani, bilih kadamel ayasa kareteg wau, wah manawi wonten kirangipun ing bondha, sampun kenging katamtokaken bilih karaton kakalih, amasthi badhe guyub aiyantoni ing rampungipun. \================== Angsal-angsalipun raden Mas Tumenggung Danukusuma, anggening anglampahi ayahan dalem atitipariksa, saking kabaripun ing mangke kathah para abdi dalem malah wonten wdanaipun satunggal sami atampi waweling pungkasan bilih taksih anglajengaken anggening boten anglampahi ing wajibiipun saestu sami kaundur sakingpangabdenipun. \\=============== Punika candhakipun Bedhahing Plepna. Ing palagan asri dinulu, ing wuri papanipun surem remeng-remeng, ing ngarsa radinan ingkang anjog ing Plepna kaapit-apit ingparang pajeg tengah kukus anglimputi, getering ngayuda angumandhang ing Dirgantara,yuda sadinten punika ingkang angggantung papesthenipun Basah Osman sawadyanipun boten papesthenipun kitha Plepna awit punika sampun kalindhih. Antawis pukul kalih welas ungeling mariyem tuwin sanjata alit sampun awit angawis-awisi, sakedhap engkas nulya kendel kados sumayan kukus sumilak sanalika ingpalaganyebet kados ing tembe badhe boten kaselanan malih dening swaraning ngayuda. Elet satengah jam sasampuning kendel ungeling mariyem anulya katingal bandera pethak kapanjer ingradinan.Plepna sampun bedhah Basah Usman arsa nungkul. Saksana wadya Rus asurak surak aningalaken bingahipun surakipun anyurambahi lebak ingkang karyaprihatin punika, punapa lih surakipun wadya Rus wau amratandhani bilih soldhadhu Rus amuji-muji dhtengmongsa ingkang anyirnakaken kamasakataning prang ingkang saklangkung awrat awis bilih sadaya samya rumaos bolong manahipun awit sampun lami anggenipun anganti-anti wekasaning prang. Boten antara dangu wonten satunggal upsir Turki prapta nitih turongga sarwi ambekta bandera pethak amurugi jendral Ganetsni Komendhani prajurit Grenadhir, sakedhap kendel wonten ngarenipun JIndral Ganetsni nulyua enggal wangsul salajengipun katawis bilih upsir wau pangaktipun dereng anyekapi, margi jendral Ganetsni amratelakaken bilih piyambakipun kedah pabenan kaliyan upsir ingkang pangkat basah. Jendral Sekobelef sakancanipun upsir samimajeng dhateng radinan ingkang anjog ing kreteg ngantos pambedhil tebihipun saking pabarisan Turki, antawis50 elo tebihipun saking kreteg nulya kendel upsir kakalih angawe kaliyan sapu asta pethakpratondha pamitran punika wangsulan sarana muslinpethak tumrap ing panjeran anunten wonten upsir prapta ambekta bendea pethak sarwi wicanten kaliyan juru basanipun jendral Sekobelef boten dangu lajeng wangsul upsir wau awawati bilih basah Osman badhe praptapribadi, sarta sadaya sami angalembana dhateng kaprawiranipun, semonipun sanalika kasupen bilih bangsanipun kang samya kataton kasiya dening GarnisuningPlepna wonten ing palagan pasiten sakiwatengen kula sasat kasasaban tilasaning prang, sasaenggen enggen kadhung kardening panjeblosing granat ing ngajengan kula wonten kapal pejah teksih wonten ing rakitan caketipun wonten soldhadhu Turki tanpa sirah kaprawasa dening mimising mariyem satunggalipun wontensangandhaping grobag ingkang sakawan muning sakiwatengnipun sadaya samya kanin sarwi akrukub kemulipun ingang sampun amoh, tiyang smanten wau boten wonten ingkang kumlisik sadaya samikendalangraosakensakitipun nantos anuwuhaken wijiling waspanipun kang samya aningali, nemu granat satunggal ingakng amarjaya tiyang samanten punika.
Samargi-margi sasat kaurugan dening Turki ingkang pejah tuwin kang tatu, punapa malih dening wangkening kuda lembu tuwin remukaning grobag, para dhokter Rus sampun awit ambebeti para tatu angentosi pirantos pangusung. Anggen kula aniningali kasaru praptanipun upsir kakalih,ingkang satunggal katawis bilih pangkatipun luhur, ngagem kopyah abrit ambranang, roking biru sarta ngagem sarung sta, sawanganipun meh rampingm upsir wau teksih nem-neman kados dereng yuswa 35 taun, ing ngajeng sadaya samya anginten bilih punika BasahOsman ananging sayektosipun sanes inggih punika pangagenging seta panama Tepikbei, amratelakaken biulih Basah Osma taton,para tus dereg sumerep bilih sng Basah katon anulya sami ningalaken prihatinipun sareng kapitakenanpanggenanipun Basah Osma Tepik Bei anudingi griya alit ing sabrang lepen. Sasampunipun awawarti tepikbei lajeng boten nedya wicanten malih, sanajan kagrudugan ing pitakenan tansah kendel kemawon, nalika samantenkawontenanipun meh lucu, ananging dangu-dangu angenes-enesi manah, awit balatontra sakaliyan taksih ajeng-ajengan boten wonten 500 elo letipun sami asikep dadameling ngayuda,sarta mathentheng angajeng-ajeng wekasaning rembag teik tansah kendel anjetung, dangu-dangu jendral Sekobelep semu duka wicanten tembung Inggris dhateng kula, seta, wong iki apa karepe gene ora clthu, tepik mak satan purun wicanten salajengipun terang bilih tepik wau dhasar kumet wicara, ananging sadintenpunika anggenipun kendel awit saking kuwuring manah, tan pegat pamandengipun dhateng pranahing sopoya, semunipun teksih angarsa-arsa mehemet ali babantu saking Sopiyah. Para Rus nulya kendel sampun kapupus anggenipun murih wicanten dhateng tepik bei, tuunipun JIndral Setrukop nunten rawuy ambekta wawenang kenging\ipun Bedhami, andaangu dhateng tepikpunapa piyambakipun angampil wawenangipun Basah Osman ananging tetela yen boten awit sasampuning ngandhukilajeng anyungklang wangsul. Sadaya sami kantun angentosi,wonten Turki sawatawis amurugi dhateng panggenanipun para upsir Rus wonten ingkang sanjatanipun akalungaken ing pundhak saweneh kacangking,prelunipun namungkapingin sumerep kemawon kancanipun ewon ingkang samya ngadeg ing parang sarwi sikep dadamelipun tebihipun naming 50 elo sakin gpanggenanipun para pangagenging Rus menggah sedrelan kemaon panggenging Rus badhe kathah sudanipun awit sadinten punika para upsir Rus langkung saking satus ingkang ngalempak ing panggenan ngriku, mongka dereng wonten emperipun bedhami. Ing gelingan sisih tengen bala Rus katingal sami anginggahi, Turki anilar betengipun siti, ing wusana jendral ganetsni rawuh nulya majeng, smargi-samargi sasat kapepetan dening tilasaning prang, para tatu sampunkausungan sadaya, ananging caketing karetek taksih kantun satunggal Turkinem-neman sanget angggenipun agung mateni saariranipun kapot jas kadamel kemul ransel tuwin sanjata kadamel bantalan tingalipun ladak darbe sanjata, dhasar tuhuprayogi sanjata damel Pibodhim semunipun teksih owel pisah kaliyan sanjatanipun,ananging dhokter ingkang mulasara nem-neman wau awawarti bilih sang anom badhe boten meningi sonten Taksih wonten candhakipun. \================ Panjurung Kula kerep aningali serat kabar, yen sapunika nagara dalem ing Ngayogyakarta kadunungan musthikaningkawruh, bab kabar wau yen mila kabar yakin ratu kula ingkang sinuhun Kanjeng Sultan badhe kagungan abdi ingkang utami, awit amaedahi dhumatengpara kawula dalem ageng alit sadaya, inggih punika sudrsananing kagunan
ingkang nuntuni kamayaraning tata tentreming nagari, sanajan botena trep kalayan ingkang sampun masthi, ananging ugi sampun kenging dipun wastani margining rahayu. Boten ta namungpunapa pamuhi kula ing gusti Rabilalamina, mugi-mugi ara abdi dalem salebeting pawengkon nagari ing Ngayogyakarta sadaya, ageng alita kula pupuji samiya amarsudi ambiyantoni satosaning nagara dalem ingkang murih dhumateng kamulyanipun anak isining nagari, Yen makaten sinteningkang nyantosani wisudaning lampah wau,manawi manawi ingakiripun pikantukpangalembana ingkang kalayan nyenengaken panggalih, ewa dene sanajan kula punika kawula ing ngrikanipunsuprandene angangkah angkah badhenyanyadong barkah dalem. Ingkang wasana pamuhi kula wau, kasembadana tekap ing salami-laminipun mugi mugi sampun ngantos kikirangan satunggal punapa. Katitimgnsan ing Ngadipala tanggal kaping 22 Sapar warsa Dal Sangkala 1807. Ngabdul Amin. \============= Sampun limrah ngagesang,yen tiyang .....sepuh punika suda samubarnagipun, boten kados nalika taksih nem umur salawe taun saestu awis-awis sakit, snajan asring lumampah dalu,s arta kajawhan tuwina nedjha ingkang carobo, inggih boten dados punapa, wahing saben dalu melek ngantos natas suprandene enjingipunlajeng kesahan. Angluruk ngaben sawung pri tuwin main kertu sasaminipun tarkadang ngantos dumugi serep ewa dene badan sakeca kemawon sareng sampun andungkap sepuh, menggah ting samubarang kedah mawi dugi prayogi, awit pun badan boten kuwawi nyambadani pikajenganing manah. Sanajan kabingahan ingkang anuntun dhumatengkamlaratan ingkang sampunlimrah kasumerepan, dereng wonten botoh saged dados sugih,jalaran saking anggenipun main, limrahipun sami anggondhi, sarta samongsa kacupetan manah, adad asring medalaken ipun ingkang tan prayogi. Tur tiyang ngabotohan punika, boten saged masthekaken menangipun ananging yen menang sangsaya kados dipun ungar, angangkah wewahing pamenangipun wasana pamenang wau dhadhal dene yen kawon ambenteri, kedah bujung pikawonipun tur awis kacandhak malah saya wewah kawon yenboten angsal anyambut-nyambut barang sagadhahanipun katombokaken kadamel bujung pikawonipun. Cariyos ingkang kasebut ing nginggil punika ugi leres ananging botoh boten anggadhahi ciptaingkang sumanten namunganjurungi bingah, utawi benteringmanahipun kemawon dene botoh anggenipun sok taksih ngabotohanpunika, sampun kakinten kadamel pangupajiwa kados ingkang rumiyin-rumiyin naming kadamel pangangurankemawon sarta boten ageng. Leres ananging yenkengingkamantunana babar pisan punapa kirang kabingahan ing ngalamdonya sanesipun sakngngabotohan ingkangkenging kaanggepangangguran sarta boten anuntun dhumatengpandamelan awon. Sanajan cariyos punika leres, sarta boten kenging dipun waoni, ananging kalimrahanipun tiyang punika, yen darbe reremenan sanajan sumerepa yen sabab punika badhe dados sasekaring karisakan boten nedya dipun unduri, kaemutna malih yen kenging ta, samongsa wonten ingkang welas amicanteni, wangsulanipunmakaten: wong wis kabanjur kapriye olee ngunduri,. Ingkang makaten punika wangsulanipun tiyang botennedya ddados se karana punika lugunipun kaparentah dhumateng awa nepsunipun, awit manungsapunika boten kuwasa nyandhat pikajenganipun ingkang boten prayogi, utawi ingkang badhe dhuawah ing tiwas. Kalih dene malih, inggih ta sanajan sampun limrah kasumerepan, tiyangnyeret ingkang tadhahipun ngantos tigang rupiyah ingdalem sadinten ananging ingkang nedya dados sae, sareng dipun wicanteni ingakng kalayanpamrina, saestu ingggih
lajeng dipun undur-undur,amasthi boten antawis dinten saged medhot suprandene tiyang nyeret ignkang kathah tadhahipun wau sanajan badan kera sarta sasakiten inggih dipun pilala, boten kados ingkang saged medhot dhateng badan lema tur awis awis sakit malah malah yen aningali tiyang madati sengit yen tiyang madatipu punika anjawi risak awak kalayan nalaripun awis ingkang kanggenan temen samongsa patagiyan sarta boten wonten ingkang dipun damel tumbas madat alitipun wanton anggagampil darbekipun sanak sdherek agengipun nyanyolong, kalih dene yen dereng nyeret boten kenging dipun ajak rembagan nalaripun dereng mutup,pijer kalakepan kemawo kalayan kesed dhumateng pandamelan, yen naming buntu rembagipun kalayan kesed kemawon boten dados punapa, nanging tiyang madati ingkang boten kacekapan, ingkang limrah lajeng medal nekadipun dhumateng kadurjanan kadosta mamadung ngecu, ambegal, ngapus-apusi, sapanungilanipun. Tiyang madat punika, kalayan tiyang doyan mendem undha usuk kemawon apyun kaliyan arak tetela yen angrisakaken badan, sarta ambibrahaken rembag, ananging sami sami angrisakaken badan enggal arak kaliyan apyun awit tiyang karem ngombe arak punika awis ingkang panjang yuswanipun kalih dene endeming arak anypekaken kerep dhmawah kanithan kadosta: ngantos supe dhumateng kawiranganipun utawi ngantos ngathang-athang wonten ing lulurung, dene tiyang madat punika dipun kathahana kados punapa, endemipun boten ngantos supe. Kula sayektosipun eram aningali ingkang sami sep angunjuk arak mendem ngantos supe, dene raosipun boten exa, kalayan manawi kaladuk pangombenipun dhumateng badan sakit inggih sanajan makatena ugi, ingkang sami sep taremwuru mongsa mastanana makaten. Cunthel. Pratondha Darmaopraceka. \===================== Saking dahat kodhenging manah, ingkang mugi wontena paring pitedahipun para sujana, aparing barkah tegesipun tembung kados ingkang kasebut ngandhappunika. Bab 1, Matreywata Prabuanih, para dretniloskawat atmawat para tuanih, aparing daranih, matreywatdaranih. Bab 2, Mustika Bramaracorah, suraking ampuhan titir sinajaraken mati dening alun- alun. Punika sami kados pundit menggahingtefesipun Anjawi punika kula kaengetan gadhah mitra asta Jayapremana, ing dhusun Taban manawi dhangan ing panggalih ugi kula nyuwun barkahipun karsa amaelu kodhenging manah kula wau. Wasana katur pamuhi kula dhumateng kasugenganipun mitra jayapremana wilujenga ing salami-laminipun kasembadana punapa saking jatinipun. Ing ngaksigonda, pun Mintawasita. Saking pitakenipun juru gubah sastra ingpangeapan,ingkang tumrap sangandhaping panjurung kula ing Bramartani ongka 9, kemiskaping 28, Pebruwari 1878, atur wangsulan kula dahat trima kasih, awit pun kula sampun angandhang ing kalepatan, ingggih punika awonipun titah mangkaten asring kalmput teka taksih matuh nalika taun sirah 6 amila sapinten kemawon suka sukur kula dene sampun wonten ingkang karsasudi anyaruwe, murih tatelaning kasedyan anjawi punika. Ananging kajawi kaparengipun juru gubah sastra ing pangecapan lo saseratanipun ingkang mungel boten dhata, punika mugi kasantunan aksaranipun 1 murdanya, naming angagema aksara na, gantya kemawon,kangmanawi saking cariyosipun tatiyang ingkangkenging kaanggep sumerep wenangipun angangge ga murda Nya
manawi kapasangan dha, punika ngemingaken bilih atunggiling ga, angsul boten dpunapa boten kalihlingga, sarta ingkang mungel, kasantunan punika punapa boten lepat kapirid sakinglingganipun santun bokilih, kasantunan. Serat kula panjurung ingkang tumrap bramartani ongka 9 ing nginggil wau inggih taksih wotnen ingkang kelintu ingpada kaping 4 mungel mamalat, saking pamanggih kula leresipun mungel,mamalad. Katandhan Arya Manungkara. \===================== Sanadyann boten amigunani saha boten andhanganaken dhatengpara ingkang maos awit kados wicantenipun lare caangkriman bilih angkrimanipun kabatang lajeng anebus cangkriman sanes anangingpanjurungpunika inggih kedah kula pacak ingkang sapisan kula sampun dipun wastani ilon-ilonen kapingkaliipun supados arya manungkara lega manahipunkapendel sagedangabruk mawi katontonaken ingngakathah dados kawentar anthenipun, kula sakalangkung gumun anggening arya manugnkara wasis ana sabalepatipun, tiyang sampun angnacik wulan wulan teka taksih matuh nalika taun sirah enem Juru ngarang. \================ Panuhun Ing dhusun Sikenong, kitha Klathen sareng wonten jawah deres para pangindhung kathah ingkang sami ngresula, jalaran jawah deres toyanipunlajeng ageng ngantos luber dhateng margi, dados tiyagn boten saget nyabrang, saha margi ingakng lami kaadekaken ing bango, mila ing kalen wau kapinnten uwotipun, sabab papanipun baten wonten kapepet ing bango,mila saking atur panuwunipunpara pangindhung ingkang celak kalenint ngriku mugi ingkang bawahaken angingsretabango wau saking sakedhik sakibata suka pirenanipun paa pngindhung sadaya, awit margi lajeng sakeca, angilangaken samara. Pun Pamuji. \============================= Camboran Mugi wontena ingkang karsa adunungaken bedanipun tembung, rondha tuwin wulanjar, menggah tiyang estri katilar ingkangjaler,mongka sampun anak-anak punika dipun wastani rondha, dene ingkang dipun wastani wulanjar wau, tiyagn estri, ingakng dipun tilar ingkang jaler, manawi dereng anak-anak, punika punapa leres. Punapa malih bedanipun tembung prelu bilih anggati, tuwin lahanak kalihan sunat, , sanadyan tembung kakalih wau sampun kalantur kaangge, punapa boten prayogi bilih katilar, awit dunungipunnamung angemungaken wontening agami, mongka ing mangke kaangge padintenan. \========================== Para tuwaningkang kajibahaken wonten ing nagari Surakarta,bab kawontenanipun konggresing Surabaya, angaturi dhateng para tiyangingkang sami bahe anggelaraken barang dhateng konggres wau, barang punika mugi kakintunakendhateng tokonipun tuwan Y ,Buselar,benjing tanggal kaping 5,April ngajengpunika. Surakarta kaping 5 maret 1878 Kalilan katandha dening Sekrataris ing Para tuwan wau C.E.Winter, 12.
Ongka 11, Kemis kaping 14 Maret 1878 Kabarkawat saking Eropah Londhon 7 Maret waragad perang ingkang kajibahaken dhateng Turki,kathahipun katamtokaken 1410 yuta ringgit tanah Armeniya kapasrahaken lintunipun waragad ingakng 1100 yuta ringgit kakantunanipun kabayar warni yatra. Surakarta Amarengi dinten Bakda Mulud wancijam wolu enjing, panjenengan dalem Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara, karsa amiwiti atrap banon tales angenipun badhe ayasa masjid dene adegipunmasjid wau wonteningpapan prenah sakilen dalem kamangkunagaran sarehning samukawis inking dipun sarirani, tamtu boten anguciwani dhateng ingkang sami aningali, saestu pranatanipun pasamuan wau inggih badhe angresepaken dhateng para tiyang ingkang sai anggatekaken nonton. Nalika dinten Akad lare pun Kendar atumut lurahipun anyanjata peksi wontening dhusun Mulangjiwan tumunten sami angaso wontening galengansanjata ingkang kapanggul pun Kendar, kaselehaken wontening galengan sareng badhe mangkat malih anggenipun mendhet sanjata pun Kendar mawi kageret platuk kacangkol anjalari sanjata lajeng mungel amrawasa epek-epek tuwin dhadhanipun ingakng tengen ananging boten andaadosaken bilahinipun pun Kendar kapulasara dhateng dhokter jawi kamangkunagaran malah sapnika emeh saras. Nalika tanggalkaping 11 wulanMaret 1878 wancijam 3 sonten, ing kampugn Kalurahan Kilen wonten lare estri watawis umur 10 taun, kacegur ing sumurlajeng katututan tiyang sepuh, kaentasaken lare pinanggih gesang, wilujeng ngantos sapriki, saking kinten-kinten lare wau badhe nimba lajengkajrungup. Pramila para priyantun, ingkang samikagungan sumur, ingkang tambiripun andhap prayogi kainggilna, supados ngicalakenmutawatos. Andadosaken pakewedipun para tiyang, ingkang kakesahan lampah dharat tuwi anumpak kareta, amargi rendheting angkenipun andadosi, kareteging Kenthong tuwin ing Ngampel. Sampun lami sanet anggenipun anggarap kareteg wau, mongka margi ingkang anjog ing Salatiga, angel bilih kaambahing kareta,jalaran manawi banjir lepenipun ngriku, boten kenging dipun sabrangi. Sakalangkung prayogi bilih abdi dalem arsitek, atarsudiha dhateng ing bab punika wau, kados tanah bayalali boten kenging winastan pangenan ingkang gigirisi dhateng piyambakipun kala kala alerep wontening ngriku, anjegnengi panggarapipun kareteg ing Kentheng tuwin ing Ngampel awit naming sawtwis patebihipun saking Bayalali,erliripun manawi wonten ing bayalali,piyambakipun angsal pondhokan sae, tuwin amanggih pakumpulan ingkang angresepi, ananging bokbilih wonen sanesipun ing bab ingkang kagatekaken (lokomotip). ==========\ Asring wontentiyang lumampah gegembyakanutawi numpak kareta ing wanci dalu akaliyan lalangen ingkang winastan ERmunikah, mawi binarung ing uran-uran (Menyayi) swaranipun sakalangkung rame adamel kageting tiyangjalaran kepetik kendhanganing karnanipun, sarta malih kenging katamtokaken saben dalu woten tiyanglumampah gegembyakan akaliyanura-ura utawi sisindhen sora, mawi sinelanan waanten calemedan lajeng sami gumujeng er-geran terkadhang broak-braok kados babadhutan mangkaten, menggah sadaya wau ing pangraos anggempal tentreming dalu, wah boten angajeni nagari dalem.Mila ingkangmangaktenpunika amasthiprayogi sirna deing wewenangipun pangreh nagari, saranakabebahaken dhateng tiyang patrol kemawon sampun cekap, bilih tiyagn patrol ajrih dhateng tiyagn ambrakasak arak kasanetan. Panjurung.
Ing kitha Klathen, parapolisi gen ingkang sami angsal gegadhuwan kapal bilih sami guying kapal kasambataken dhateng lare jamaka makapunika kapurih guyangsartanumpaki, ngantos jangkep lare,10 iji, patrapipun numpak sarta lumampah, lare, 1- iji, nyingklak ing kapal sareng dumugi nginggil kapal lajeng kajejeraken kepung radinan kapal lumampah rindhik,bilih ampun polisi agen katingal kapal kabandhangaken ing sakajeng-kajeng, saking babanteripun ing kapal lare kathah sami dhawah dados kasangsaranipun, ing mongka radinan wau bilih injiing kathah lare alit kang sami jajan utawi tetumasna kengken tiyang sepuhipun,mila sakingpanuwunipuningngakathah dhateng kekuwajiban mugi dipun panbengana,kang supados angicalakening samara. \===================== Panjurung Margi ageng Dhandheles awit saking bawah Bayalali saurutipun kantos dumugi nagari Pisa ding samangke katingal sae pamiyaranipun gumladhaging radinan adadosaken kamayaranipun para ingkang kekesahankalayanindhen,kareta, bendhi, tuwin piranti sanesipun,s ampun saestu badhe boten kacuwan, wonten ugi satuggal kalih karetegingkang sawek kadandosan ewadeneten sampun prasasat rampung, awit boten adamel kandhegingpara lumampah mila dipunwastani margi ageng dhandhelas sabab sakawit wonten radinan ageng sae ing tanah Jawi, saurut-urutipun ingkang saking sisih kilen mangetan, ingkang karsa dhawah angadani inggihpunika nalika panjenenganipun kanjeng tuwan guprenur jendral Dhandheles wontening tanah Jawi, dumugi saprki radinan wau lajeng dados tuladha. Namung wonten ingkang adadosaken pangunguning ngakathah, kosok wangsulipun margi Dhandheles, inggih punika magi ageng Kartasura lami ingkang anjok dhateng panularan dumugi peken Sewayudan ing samangke katingal kirang kaopenan katiten sauruting margi saking kilen pisan kathah ingakng lendhong, dalasan kareteging lepen Pelem Wulung (ingkang celak kalayan astana Lawiyan) kantos sapriki bokmanawi kirang langkung sampun wonten 15 taun tanpa kalintonan uwod, mongka margipunika ing ngatasipun titiyang alit saurutipun tanah Pajang amikantuki sanget makaten ugi para priyantun ageng taksih asring karsa angagem ngambah radinan wau kalayan prelu, kadosta bilih wonten santananing ratu ingkang seda, mongka kedah kasarekaken dhateng kadhaton lami ing Kartasura, inggihprelu pancen ngambah ing ngriku, sabab i8ng ngriku langkung celak, mindhak sapriki dereng lami kanjeng gustipangeran adipati Arya Mangkunagara, karsa tedhaking dhusun Pajang kalayan garwa Putra-putra,langkung ing lepen ingkang sampun kasebut,lintunipun kapal titiyan kareta dados katarik ing baunipun titiyang kathah saweg waged rawuhing sarang, boten punapaha samongsa katiga utawi asat wangsul manawi wektu rendheng lepen wau asring banjir kapara nalika ing wulan Pebruwari, kaping, 15 kapengker punika lubering toya lepen kantos belabor ing pakampungan astana lawiyan ingkang lebetipun 4 kaki, ing wasana pangajeng-ajengipun para prikonca alit mugi wontena kamirahaning ingkang ngasata nagari karsaha anggalih saenipun kareteg ing Pelem Wulung, awit bade anyingkiraken para mutawatosi pun manawi wektu rendheng. \=============== Ing Karaton Surakarta Kulawisudhan. Ing dinten Senen kaping 4 maret 1878 1. mas Sukarna, abi dalem Sekretaris pnakawan, ing Gedhong Kapilih, kakulawishdan, dados abdi dalem lurah, kaparingan nama Mas lurah Atmasukarsa, kakanthekaken raden Atmasudarsa, wonten ing Gedhong Kaniten Nglebet.
2. Mas Panewu Panjang, abdi dalem panewu Punakawan ing Gedhong Gudhang Minuman kakulawisudha, dados abdi dalem Lurah, anggentosi bapakipun, pakat lurah nama Nunggak semi, mas Lurah Atmaretja, kakanthekaken raden A"tmakarsika, wontening Gedhong Mejit Nglebet. Prayantun ingkang kakulawisudha, kalih punika, sakiba bingah ingmanahipun, ajalaran katurutan, panuwuning ing ngagesang, katandhan Kapengin. \\\===================== Yogyakarta Bab sasakit warni-warni, ingkang tumrap saleripun saganten indhi,bawah kabupaten Bantul Kadireja, Residhenan ing Ngayogyakarta, samangke sampun kathah mendhanipun awit pikantuk tulungan Usada, saking kanjeng parentah agneg nagari, wondene tiyang ingkang sami ginanjar sakit wau,jaler, estri anem sepuh, kadugi wonten tiyang gangsal ewu, langkunga boten kathah, kiranga kedhik. Wondene bab awising rijeki, sampun boten anguwatosi, jalarankanjeng parentah ageng nagari, paring kawelasan karsa nguluri tedha sawantawis wos, 90 dhacin arta kadugi wonten 1000 rupiyah gelo sanajan paparing wau boten anyekapana, ananging sampun kenging kadamel tutulaking kamlaratan. \\\\======================= Nalika ing dinten Saptu Paing tanggal ping 16 Sapar ingakng sampun kapengker, nuju jawah deres kadugi wanci jam tabuh tiga siyang, lataripun raden mas /riya Suryadi, kadhawahan warni sawe saking ngawiyat warninipun cemeng, boten antawis dangu warnining sawer katingal radi abrit lajeng rumambat dhumateng wit kalapa (tirisan) ngajengingpandhapi, antawis tiang kakiinggilipun sawer wau katingal jene,sareng makatenlajeng ical,icaling swer wonten suwara jumegur sk langkung sanget, tirisan katingal pating karowal ujuding sawer lajeng musna. Kula eram sanget dene wonte maujud warni sawet darbe suwara ingakng nglangkungi gegetering, badhe kula wastani gelap kok mokal sange yen gelap wau maujuda warni ingkang kados makaten. Ingkang punika sarehning sanget kodhenging manah kula,mugi mugi wotena karsanipun para sarjana, paring uninga menggah ing katranganipun bab ing nginggil wau, Sru sanget pangajeng-ajeng kula. Panjurung. \================ Kula eram sanget awit ing jaman sapunika, taksihwonten tiyang ingkang gugon tuhon Juru gubah. \================ Sanajan pangajeng-ajeng punika asring ambalenjani, ananging wonten saenipun, wondene saenipun, upami tiyang kekesahan tebih,pangajeng-ajeng wau adamel kamayaran sadumugining ngenggen. Boten wonten ingkang saed anglegani pikajenganipun satunggal-tunggaling tiyang awit budinipun manungsa sampun kapasthi boten saged marem-marem manahipun boten ajeg kemba dhateng ingkang sampun wonten angremeni ingkang taksih dados pangajeng-ajeng. Gesanging manungsa boten sanes naming kanthi bingah kalayan susah (gentos- gentos dhatengipun punapa dene kanthi supe utawi sirnanipun ing kaengetan sawatawis inggih punika ingakng nama tilem milanipun ngagesang ingkang katnhi kabingan kathah sarta awet punapa malih sakedhik kasusahanipun punika dipun
wastani begja, kosokwangsuliun kawastanan cilaka, ingih punika gesang ingkang tansah kanthi kasusahan awis kaselanan ing bingah utawi kasenengan anamung nglengkara yen manungsa naming angraosaken bingah kemawon. Kampung pamotan ping 4......Citrawikrama. \====================== Samarang Ing mangke sangsaya lami sangsaya kathah tiyangingakng kenging sasakit panastis saengga kathah ingkang anemahi pejah, ananging mangkatenpunika ingkang kathah rare alit sarta sakitipun boten angemungaken panas mawi watuk utawi lajeng boten saged wawratan tuwin toyan. Kajawipunika wonten pawartos bilih ing salatiga sapunika dados pangusenipun tiyang walandi tuwin jawi saking Samarang, ngantos griya griya ing nrgiku kamaripun sami kebek kapanthokan tiyang sakit saking moncanagari wonten kabar yen griya ageng ing kebon laut ingkang rumiyin sampun nate kaange griya pamulasara sumerep pitulungan dhateng para tiyagnnagari, ing mangke badhe kasudhiyakaken malih kaange panggenan amulasara para tiyangjawi sapanunggilanipun jalaran griya pamulasara setatserban sapunika sampun kebak. (slompret malayu). \==================== Punika candhakipun Bedhah ing Plepna. Rindhik sarta ewet lampahipun para upsir Rus anglangkungi tilasanint prang warni-warni pating salengkrah angurugi radinan, nulya dumugi samadyanipun wadya Turki, ingngriku teksih kebek papejah tuwin tetatu, ing pajagena teksih samya mirantos semunipun kados teksih angajeng-ajeng campuhing prang. Saya majeng saya bentet wadya Turki, ingkang dereng dangu mentas taker marus kaliyan kaliyan bala rus sapunika taksih mingut-mingut mndur mandir pamadengipun dhateng para upsir Rus, jendral Sekobelef anyariyosaken kala perangipun Honggari kaliyan Ostenreik ugi sampun badhe bedhami, anunggil lalampahan kaliyan para Tus sapunikal para upsir Ostenreik sawatawis kacidra dening mengsah. Mugi-mungi sapisan punika rahayuwa. Satus elo langkung saking kaeteg sampun boten saged anglajengakenlampah margi jejel wadya bala Turki, ananging saestonipun boten susah awit sampundumugi ing griya alitpanggenanipun Basah Osman nandhang brana,jendral Ganeski, setrugop kang liyanupsir sawatawis samya manjing ing griya alit wau, ingkangkathah kantun ing jawi. Dangunipun anggenira rembagan naming sawtawis menut awit prajanjeyanipun anungkul cekak tanpa langgeran boten kenging mengeng, BasahOsman sigra anyanggemi. Ingkang miring emperipun gumun ananging gampil ginalih sabab Basah Osman sampun tan sagen bongga. LIka badhe ambobol saking pangekering Rus kedah angothongaken beteng beteng sadaya, sampun kothng katamtokaken icalipun awit lajeng kaidenaning wadya Rus sarta kasantosan, Basah Osman sapunika manggen kapenah lebak mongka Rus ambarisi sawarnininig gegenaneng ingkang angapit-apit lebak punika mawi bala tikel tiga kaliyan balanipun sang Basah,mila Basah Osman kedah engggal anungkul awit ngekering Rus saya dangu saya ngangseg, kawontenanipun Basah Osman sami kaliyan tiyang agung Napoliyun III nalika kakepang dening Pruwisen wonten ing sedhang, ananging katimbang raja prangkrik taksih santosa, awit basah Osman tan darbe aling-aling kadadosanipun sapunika kabetah kedah masrahaken balanipun ingkang nate ambibrahaken kakiyatannipun Ruslan salebeting prang punika, sarta nate anulak panempahing papiliyanipun wadya Rus ngantos rambah kaping tiga, Basah Osman nulya nitih rata lajeng lumebet ing kitha Plepna.
Grutpores Nikolas (inggihpunika caloning nata ing Ruslan) boten pantara dangu rawuh amariksani bala, andhawahaken pangandika dhateng prajurit Grenadhir, nulya samya surak surak angegungaken gustinipun sang Grutepores Nikolas dhasar wasis angrentahaken tembung sah dhateng wadya balanipun sareng samya majeng lampahipun katingalan sampun santun warni, satunggal Turki sampun boten wonten ingakng sikep dadamel. Nalika pirembagan bedhami sakin gwatawis pukul kalih, sapunika pukul tiga turki sadaya sampun sami nyelehaken dadamelipun amiturut dhadhawahipun di anggenipun gnadeg inggih ngriku anggenipun nyelehaken dadamelipun ing saenggen-enggen tiyanglumampah kasandhung sanjata, sanjata pidhi tuwin Martini, ingkang amrawasapinten pinten rus nalika wulan Juli tuwin September, kadadosanipun sanjata waupintenpinten inking rusak kaidak kailes. Sareng andungkap dumugi ing Plepna nulya kapapakpintenpinten grobag paliyanipun inakng angiringaken wedaling wadya Turki saking Plepna, sadaya kaisenan barang warni-warni, salong isi paraestri, tuwin rare, tujunipun grobag punika taksih tebih dereng kaandhak mimising Rus wonten pawestri satunggal warninipun anggigilani, ngadhang margi sarta amimisuh kathah kathah dhaeng para tus sareng wonten soldhadhu Turki sapontha langkung abalengkrehiisinipun grobaging pawestri wa manggih keju lajeng kaemplok saksana pawestri pamisuhipun wangsul dhateng bangsanipun pyambak. Lampah kula nulya kandheg awit Basah Osman katingal wangsul badhe amethuk rawuhipun Gruteporep Nikolas ingang anjajari ratanipun prajurit kosak 50 iji, sarta kadherekaken upsir Turki 30 iji, ratanipun Grutporets Nikolas amurugi Basah Osman anunten sang senapati kakalih dangu sawang sinawang tan mawi ngandika ngantos kalih menut, wusananipun sang calon nata amaringaken astanipun atata beyan kaliyan lalawanipun ingprang, sarwi angalembana dhaeng kasudiraning mengsahipun, para upsir Rus sadaya samya angurmati dhateng senapatiningPlepna. Pangeran Karel ing Rumeniyah ugi murugi lajeng tetabiyan kaliyanmengsahipun Basah Osman angagem roki biru tanpa mawi tatenger, ngagem kopyah abrit ambranang, pasarinanipun ageng birawa, godheg ketel cemeng sarta pepet grana bethet netra cemeng semu kereng, ulatipun amratandhani kakencengan tuwin teteging manahipun. Ananging sadinten punika wadananipun katingal anjekethut paningal surem ambalerest amratandhani sengkeling panggalih. Para Rus sadaya tan kendhat angalembana dhateng kasudiranipun san senapati,malah wonten ingakng mastani makaen sanajan Basah Osman anukula, ananging kena uga di arani unggul yudane. Bokmanawi pangalembana makaenpunika radi kaladuken ananging ewed anggen kula mastani,s aehning ing mongsa punika sadaya taksih sami kasumukan dening nalar ingkang nembe kalampahan sajatosipun Basah Osman boten kenging katimbang kalayan wawatonan militer ingakng limrah, awit priyagung wau boten darbe bala ingkang tata, balanipun namungkenging kawastanan pandhaning tyas sikep dadamel tanpa taka tanpa pangajaran ngemungaken watakipun bongsa Turki bangun turutipun dhateng pangagengipun, inggihnalar makaten punika ingkang amratandhani katatalaning senapati,bilih senapati tanpa bondha,limrahipun pancen ambibrahaken nalar, meksa saged anuwuhaken kadadosan ingkang ageng,setapipun meh boten wonten upsir ingkang sampun aningalaken kawicaksananipun pramila awrating pangreksanipun kasanggi pyambak saran bala kang sawek ajaran kadugi anglawan leiyunipun gegelengan militer ing tanah Eropah ingkang ageng pyambak.
\================= Panjurung Sukra Epon angripteng artati, pingdwi candra malek rabya lawal warsa Dal ing sanga kalane, kawahanan amuluk isthaning wong, angulah titi, sekunging tyas tiarda, amres tyas mamangun, dahat ancuryaning driya, amiyarsa dados ngenge mitra mami, babahlak swanting kowan. Anggugurit ingsorah deramrih,mula buka saking basa Cina, jinarwa jawa ing mangke , mangkaten ujaripun, yawning bongsa Cina kapatan,mila angobar kertas, nilas duking dangu, wonten cina langkungkaya, sih siniyan sasaman semi pangeksi, kaliyan rabenira. Sanintya sagyanira karonsih, manggung mangun oneng kaonengan, kawngan kawibawane, ing ngari juga nuju, sakaliyan satata linggih, aneneg tepas wangunan, rinenggeng tatarub,pinalisir sura jenar, ginombyokan babara asilih-asih, asri lamunkawuryan.Patamanane neng natar atharik,nuju nedheng semune sumekar,kongas aminging, gandane, wimbuh karyeng wulangun, nanging rising janma kakalih, tan mulat srining taman,myang srining lyanipun,muhung kangkaiptengdriya, tan lyan tulus sadonira akaronsih, ringreh asmaratontra. Wus dinalih salwiring dumadi, kandhah dening sih- sininiyanira, myang raketing pikramane, sakalih-kalihipun, abipraya sae kakapti, barang kang kasat mata, kuciweng wawangun, mandar ngewakaken ala, dadya kadarpaning priya amaladsih, aris wicaranira. Dhuh dhuh adhuh sira wonding nganti,ingkang mongka dununging paningal, macung tan ana pindhane, kang kapyarsa kadulu,kang sangsaya mring sira yayi, temahkuciweng seara,ujwalane mesum,nukma maring wadananta,nadyan ingkang sari-sari milangeni, anengnging sariranta. Anging menengsotaning tyas mami, yensun rasa rerasaning driya, tan langgeng tan wuning tembe, prasamya keneng surud,pun dimarganipun papanggiyh,nutuk ken donasmara, iku susahing sun, apa sira wus kejekan, ingpamikir kaya sotaning tyas mami, lahmaraha sajarwaha. Supayane legaha ing ngati, nguninganiprasetyang kasidan, sang retna alon delinge, pan sarwi awotsantun, rerasane tumekeng kapti, angel tanduking manah, jiniyat umatur,lahlamunkawula paran, ingkang juga prakara wus ngleksanani, walesaning siniyan. Dtan paelan paduka yekti, nangingprakara mring katamtuwan,tanpened rinaosake, mangkaten eliripun,pikar-pikir pedah punapi, ing reh maringkamuksan, wus pacanganipun, menggah hyang latawal ujwa, anggadhuhken ingpati kalawan urip, janma sapramudita. Mila wajibbbastiti tumiling, ing sambawa sambaaning kridha, wit wrenang nandhuken pangreh, dhatengpralayanipun sumawana mring liyan ugi,yekti gadhah panguwasa tanpa esa wastu, kaliyan pribadinira, dadya ugering kawruh ingkang linuwih, waskitha kanyatahan. Temah saged andum milih bathi, awit kawruh papasthening winekang, kawenangan sajatine, saking titining ratu, kangnanduken kungkum lana adil,amlaksana myang dhendha, janma lampah dudu, kaleksanan katiwasan yeku m,ongka tandhanekalawan yekti,pae witing dumadya. Karsaning hyang pan kinarya gaib meh tumimbang maring pangawikan, tan ana kanyatahane, babasanurut entut,ngantepana tn papambudi, kadya ing reh paduka, namaken pan dangu, lah paraning marganira, ngeksi asta lungiyan akeroronsih,titining sangkanparan. Taksih wonten candhakipun Katandhan N.K. inggih Arya Manungkara.
Ongka 12, Kemis kaping 21 Maret 1878 Para priyantuningkang sami mendhet serat kabar Bramartani mongka wale ding bayaripun saha ingkang sampun sami kaemutaken pungkasan medaling Ngepos ing mangke kaaturan enggal angintuna yatra,bilih boten badhe katagih sarta mawikapratelakaken nami tuwinpakatipun wonteningserat kabar punika, sakingpangajeng-ajeng kula, mugi punika sampun anyekapana, amambengi kalampahanipunignkang kapratelakaken ing ngajeng wau, saha kauningana bilihsampunkalihkemis kapengker punika, para priyantun ignakng derneg bayar sampun sami botenkula kintuni serat kabar Tuwan Jonasportir enko. \============================= Surakarta Nalika kaping 13 Marret punika rare anama Ngariman ambyur sakingkareteg gantung dhatneg lepen Pepe, sedyanipun badhe adus ngiras lelangen ananging celaka temen dene cngkemipun katanggor baita ingkang pinuju lumarap wekasanipun ngarimananemahi pejah. Kala wingi wanci enjing wonten cina nupak dhosadho, kilap sakingkirang panatos- atosipun kilap kapalipunangiwar, dumugi sairinganipun dalem parensidhenan kapal ambalasak dhaengpanggenanipun para tiyangingang sami dhasar wontening sisih wetan margi ageng, lajeng anunjang tiyang estri ngantos tatua sanget. Salebetipun sekaten kula titi titi para tiyagnsami ajrih anerak undhangipun ingkang ngasta pangwasa nagariingkang tumemepleking pundit-pundi panggenan saparlunipun awit sakingpara pulisi sanet amarsudi sagedipun para tiyang angaji waji dhateng undhang wau kados dene dhateng bapa. Nalika dinten Andungkap bakda maulud Senen saweg kapengker punika, tiyang sumerep kaji pinten-pinten saengga angebeki kitha, nanging teka rdi anuwuhaken palengos dene para tilban wau, kathah ingkangkwastara dene kaji sayektos, mila embok manawi wonten artati lawatingkang kinanthongan dening tiyang abritan. Nalika tanggal kaping 5 wulan Rabingulawal kagungan dalem gongsa sakaten awit mungel sanadyan kabarung ing jawah tiyang aningali boten kendhat-kendhat dene tiyang ingkang sami dhasar ing alun-alun kathahipun tikel kaliyannalika ing taun ingkang kapengker, sareng ragi tingkas kathahpara gusti ingkang karsa aniingali, sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan saha garwa dalem kadherekaken putra dalem kanjeng gustipangeran adipati anom inggihkarsa anedhaki, ngantos karsa kendel ing sawatawis, tiyang ngamonca inggih kathah,ngantos kenging winastan ingkang lampahan dintenan inggihsasadeyan utawi naming gatekaken aningali kemawon konca kaji ngantos andher, niyatipun kakalih aningali angiras pantes nampeni paring dalem salawat. Sadangonipun gongsa sakaten amungel kenging kabasakakenbilih boten wonten raresah sebrotan sapanunggilanipun mongka adatipun manawi wonten tontonan punika para gentholajeng akakablak pendhok balewah, timang tuwin sengkang ingkang pating galebyar sampun kaanggep dados gadhahanipun terkadhang kados sampun wonten ingkangnampeni kencengan saking para ingkangambeg culika, ananging sumaten wau sampun kapalangan dening prayogininpunpranatan saha mawikaprabawan ing Rumeksanipun pramila pantes angalembanaha dhateng ingkang sami kadunungan wawenang arumeksa, menggahkathahipun tiyagn ngamonca sami aningali wau, awit agatekakenanggenipun badhe sumerep lalampahanipun bakda mulud dal ingnagari ngriki, amargi sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan karsa tedhak ingmasjid anjenengi anggenipun andongani ajat dalem abdi
dalem ma pangulu sakancanipun para ngulama sadaya, dede bedanipun bakda mulud Dal kaliyan bakda mulud ing sanesipun taun prtelanipun kados ing ngandhap punika taksihwonten candhakipun. \\\\\-================ Undhangipun Kanjeng gupremen anamtokaken sadaya para Asisten Residhen ingkang sampun tigang taunlaminipun anggening ngasta padamelan kapaedhan wewahing balanjanipun 50 rupiyah sawulan sasampuning nem taun laminipun kawewahan malih 50 rupiyah sawulan undhang punika tumindakipun wiwit tanggalkaping 1 Januwari 1878 (Slompret Melayu) Kanjeng tuwaningkang wicaksana guprenur jendral ign tanah Indiya nederlan badhe tedhak anjenengi pambikaking margi kareta asep saantawising Pasuruhan tuwin Surabaya manawi kapara yektos saestuprayogi. (Porstelandhe) Ing pulo Timur anandhang benter sanget ngantos wonten wana wanaingkang kobaran sirna rumputipun awit saking kikirangan rumput wonten kapal kathahipun langkung saking 5500 maesa 2600 ingkang anemahi pejah, samanten punika ingkang kasumerepan kemawon. \======================== Samarang Dhukun maripat sakit Wopnten tiyang benggala anjampeni tiyang sakit maripat ingkang sampun tigang taunlaminipun saed mulya, dhukun wau mawi tampi pituwas 5 ringgit. Enggal punika bojonipun tiyi nama Kasimin ing Samarang mania medal estri sukunipun among satunggal dene prenah ingkang pancen kadunungan suku satunggalipun among gatra tlapakan kala smaanten rare wau taksih gesang. (Slompret Malayu) ======\\\\\\\\ bandhah Tiyang pitados dhateng swaraning peksi Wonten ingkang amratelakaken bilih kthah titiyang ingkang sami pitados dhateng swaraning peksi, kaanggep tondha sasmitaning satunggal-tunggalipun lalampahan menggah piyandel ingakng makaten punika boten angemungaken dumunng wonten tiyang ing nusa Jawi, sanajana ing tanah sabrang inggih wonten tiyang ingkang pitados dhaeng swaraning peksi ing Bandhah among wonten peksi tigang warni, inggih punika peksi Wagur agengipun sa ayam wulu klawu semeng sukunipun abrit, 2 peksi sikatan 3 peksi tengkek ananging peksi tiga punika boten kaanggep dados pratondha punapa-punapa, among wonten ingkang anagekaken kagatokan sakedhik ing nuswa jawi boten wonten peksi tengkek amongsa kuthuk kajawi peksi wulung, yen ing Bandhah ingkang remen amongsa ayam punika peksi tengkek wau, wonten dene ingkang asring kaanggep sasmita punika peksi Onah, ulesipun ijem agengipun sami kaliyan peksi dara, sakawit ungelipun anyeplesi pamularing manngsa, dangu- dangu kados panjuguging sagawon saupami peksi Onah punika tansah mungel amasthi wonten tiyang tilar dunya utawi badhe wonten sasakit andhatengi, wonten malih peksi ingkang anama ponta anak maujudipun dereng nate kadengangan kajawi among kamirengang swaranipun kados singsoting tiyang ingkang sora, sarta tiyang saged aangyektosi aburing peksi wau sakin gpundi, yen mabur saking gigisik dhaeng dharatan amratandhani badhe wonten tiyang anglairaken bayi, kosok wangsulipun
amasthi wonten tiyang pejah, menggah ungelipun peksi Poncaanak among kaireng ing wanci dalu. ================\ NAGARI CINA PACEKLIK Titiyang sepuh tuwin rare maewu-ewu ingkang sami anemahipejah jalaran kaluweningkang sanget anandhang paceklik wau dhistrik Satunggal ingkang bawahipun angkung saking 5000 husuning salebeting dhusun dhusun wau sadinten- dintenipun wonten tiyang 500 utawi 1000 ingkang samipejahkaliren satunggal- tunggaling dhusun wonten tiyang ambibrah griyanipun prabotipun lajeng kalintokakenrijeki, ing saangsal-angsalipun amargi pnika ugi kathah titiyangingkang anemahipejah,jalaran anandhang tistis jisim ing tiyang boten kakubur, among kacempulngaken ing luwangan kemawon kathah prawan ingkang kasade dening tiyang sepuhipun. Wonten malih ingkang kasebut sertipun tuan Pandhita Rikaret kawrat ing serat kabar winastan Noretsinah Heral amratelakaken kados ing ngandhappunika. Manawi katandhing kaliyan paceklik ing tanah Indiya enggris wau taksih sangsara ing tanah ngriki ownten tiyang 8 utawi 9 yuta ingkang kikirangan tedha, inggih punika ing nagari Honan 2 yuta, ing nagari Sensi tuwin ing nagari Sihli watawis wonten sayuta, sarta malihing nagari Sansi, 5 utawi 6 yuta, titiyangingnagari punika sami anyade sitinipun tambah anyade anak-anakipun saha sami ambibrahi griyanipun miwah anedha oyod-oyodan tuwin bathang, dalah lempung inggih dipun tedha, titiyang jaler estri sarta rare sami gumlethek urut radinan akaliyanwuda kemawon kathahingkang anemahi pejah wontening ngriku lajeng kamongsa ing sagawon tuwin paksi gagak. Salebetipun watawis dinten punika kula miring pawartos saking kiwa tengen wonten rare alit alit ingkang kaolah tiyang sepuhipun piyambak nunten katedha. Wasana sinten ingkang ejegan manah welasan utawi sumerep ing lawiyeng tumitah ing sasaged saged amitulungana dhaeng titiyang wau nalika taun ingkang nembe kalampahan ngantos awon titiyang ing ngriki ingkang pikantuk pitulungan saking sasaminin gbangsanipun tuwin saking titiyang mona ingkang gigriya ing pasisir ngriku, mila ing mange ugi sami anulungana dhateng bongsa saking kasangsaran paceklik. \======================== Plepna sasampunipun bedhah Sakathahing kamesakata tuwin tatingalan ingkang sakalangkung anggigirisi sadangunipun pangepanging kitha, punapa malih sangsaraniupn wdya turki nalika niyat badhe ambobol, boten montra-montra yen miriba kaliyankamesakatanipun salebeting kitha, sipating jalmi prasasa kewan rumangkang tuut radinan amargi kikirngan tedha, atusan ingkang suraweyan sami nedha roti,sacuwil tuwin toya satetesmongka boten wonten ingkang kaduging mayaraken sangsaranipun utawi angentas saking pejah. Nalika Turki medal saking kitha, sakathahing para sakit tuwinpara tatu, katilar tan mawi dipun reksa, kadadosanipun kathah ingkang pejah, elet tigang dinten nalika Rus malebet ing kitha, sawek kaur amisah ingkang sampu npejah kalian ingkng taksih gesang, ing mesjid ing griya ageng-ageng kebek isi sasakit tuwin tatatu, panggenanipun sakalangkung reged awanipunrisak denign gandaning tatu ingang boten dipun pulasara, punapa malih gandaning wangke kang boten kapetak katumpuk wonten panggenan kang radi kiwa, ingkang suka kabar anyariyosaken makten. Kamar
kang kula lebeti kriyin isi tyang 10 iji 37 ingkang sampun pejah,ing akathah-kathah sampun andungkap namungpangruntuhipun kemawon ingakng taksih kapirengan tetela sami kirang nedha, ingkang taksih radi kiyat salong lenggah, amemelas prasasat agrentahaken manah pamandengipun dhteng kang sami malebet nyingkiraken mayit. Samanten wu sagedipuntutulung naung nyingkiraken skathahing mayit punapa malih saaged saged enggala angedumi roti tuwin toya, bokmanawi saged anututi ingkang taksih gesang, mongka ingkang kapatah pandamelan makaten punika boten anyekapi sarta kakirangan bondha, saking sangeting kaluwen salong sampun boten saged nedha nuntenkalajeng pejah, roti kang wonten tanganipun kadamel rebatan denign kang taksih gesang. Pirantosipun ngusung mayit naming wonten grobg tigang iji, soldhadhu Rus 50, iji kang kapatah ngusungi saking kamar, nginggahaken ing grobag utawi lajeng metak. Sareng sampun angsal tigang dinten soldhadhu Rus wau kagentosaken bongsa Bulgari ingakng sakalangkung sawenang-wenang patrapipun pambektaning mayit dipun seredi kemawon nunten kauncalaken ing grobag katumpuk kaliyan mayit, bilih grobagipun sampun kebak nunten kabekta dhatengkalenan sajawining kitha, momotan ingkang anggigilani punika asring wonten ingkang rentah, kauncalaken malih ing grobag lajeng kaidak-idak madhet supados sampun ngnatos dhawah malih. Makaten patrap pambektanipunmayit sadinten-dinten ambandreng turut radinan katingalan ing kathah anggigilani, dangu-dangu sampun sami kulina oten wonten ingkang nyaruweni. Dhoter Rus tuwin Turki ingkang kapatah amulasara sakathahing sasakit salebetingkitha cahahipun boten anyekapa andadosaken rekaosing pandamelanipun smanten punika pakumpulaning para estri bongsa Rus kang ambek welasan sadinten- dinten asuka kamayaran dhateng atusan para tatu tuwin para sakit sarana ambebeti tatunipun utawi anyekap kakiranganipun. Sajawining kitha ugi ageng kamesakatanipun bandhangan langkung sakng 20000 sami kakirangan nedha utawi sami kaken saking sangting asrepipun atusan papejah ingkang botenngantos kapetak, ing wna, ing lebak sawingkinging paredenpunapa malihing Genengan panggenan bitengipun Turki ingkangkala tanggal kaping 30 September karebat dening jenral Sekobelef kebak wakening Rus ingkang kapupu nalka smanten wangke wau salong sampun kasasaban balethok ingkangkathah akenthang-kenthang kamongsa dening srenggala tuwinpeksi, saenggen-enggen tangan suku pating carongat ing grumbul-grumbul ing kalen kale nisi rongkonganing tyang, makaten kawontenanipun ing Plepna. \==================== Ywaning kawruh kang maksih sinanding mapan ulun taksih tidha-tidha, tan kongang buka wadose, saking cariyosipun kehing kawruh tan pawatawis, dumadi tanpa guna, kawistareng semu, inggih ing Sanasadasa,lamun kenging pinardi awan pambudi, , mung amrih widadaha. Karsa paduka muhung supdi, ruruntungan manjing tepetloka yawn wontensalah swijine,pinasthi prapteng surud, yekti gampil mangunahneki, wit pangajenging tekat purun nganyaut tuwuh, sidaka ingkang sinedya nging jamak emanungsa asallin budi, pasanging masakala. Ulun nanting ing reh kados pundit, dimen datan karya semanging tyas, dhadhawuha sabarese, legek tyasig reng kakung, wus rumongsa kaseser aris, dadya ris angandika, sun manut ingreku., yawn ana katekan lina,ingkang kari mugalabuh angemasi,milu lebu tumangan. Dimen terus tuwuh ing prajangji, wani nempuh byat maring babaya, sandeyaning tyas sun tembe, bener sabda mu mau,janma wenang nanduken piker, kinarya nglimbang-limbang puwara kasebut, bedane lan mangkluk kathah, kaya sato kewan buburon wanadri, akeh lamun winarna. Muhung ingkang dadya walang ngatar datan liyanjalaran prkara,
sapala saka pikire, naming mangrusaklaku, ing prasetyakang wus kawijil, sira iyaangrasa, masa kalanipun iku, sandeyaning nala, sisip sembir baya aya balejani, temah brata anggana. Sang suretna aturira aris, sampu mangkaten panggalih tuwan, mung smpeyan pakartine, kang rinuruh mrih ayu, yekti datan bebenceng piker, budi angongka-ongka, awon temahipun, kalimputing sulegsana, amanungku babarken asmanta wingking, kurang piyandeling hyang. Tebih temen sungsate ginalih, teka ambudi bujating jagad, kurag karya salah gawe, priyamarek angimur, ngarih arih angasih-asih, dhuh nyawa bener sira, tan apalanipun, anyipta doh saking nyata, luput- luut anemu lara prihatin, kuneng antara lama. Sih siniyandenya laki rabi siyang ratri kadya angganingkang, mimila3wan mintunane, reruntungan reruntung, kilut kabuadayanireki duk samana kang priya, kapilut ing rawuh, uyang sranduning sarira, kaparak ing pageringkaraos atis, sakweh usada madal. Wus mangkana karsaning hyang Widhi, janma masa sageda suwala, datan antara lamine, gerah tumekeng surud, sangkusuma ana enbrangti, kalimput jroning nala, ngengleng kapirangu,kaonang- onang konengan, anenungku panungkuling pudyastuti,tita kencenging cipta. Amitemah labuh larapati, wimbuhan anonjisim gilang-gilang, tansah asayut driyane, dhuh lae jiwaningsun, ngantiya neng pangarib-arib, ulunmasa puruna, kantun lanpukulun, sanadyan prapteng antaka, wus kasedya gendhon rungon wong kakalih, tandya anjrit karuna. Sotaning tyas anin satitis, kagunturan ing reh kapiyogan, anyenyepnyeyep sarirane, kongas angekesingkng, kadalurung bawur ingbudi, buyarpating salebar, liwung gandrung-gandrung, tanggaping turidasmara, putek metek yayah tanmiyat wiyadi, aking kabyatan tresna. Datan kongang ambondakalani, ambirata sungkawaning driya, dadya nyipta patibahe, prasetyane kang ketung, katambetan ulah kayaktin, karobaning kurimang, tanaengganipun, trenyuh ing nala kagagas, kadrawaasan tan pegat ngame daleming mintoken papasiyan. Para gotrah samya bebolehi,ambengkas sagungingkawiyogan, dena sampeyan wus takdire, aywangugnuyu wuyung, aayangan gung poyang-paying, lir janma kapreyangyang, dhayung oleh kedhung, sayekti tanpa wekasan, siyang ratri satata aringik-ringik,dadra angombra-ombra. Destun mikir sampurnaning jisim, angruktiya lampah saha sahan, mrih kamulyan panunggale, karya wedha panutum, pata aran birating kingkin, sakin gsojaring dwija, wara duk ing dangu,atur nya mana dukara, naming babing lebu umanganing agni, sampun wonten kan gmalang. Wus kaseyd bela labuh pati, amampanga uwas katiwasan, anggalih dede jasade, pundit margane cundhuk, lamun boten tinepeng dhiri, rarasing sih prasetyanya amawa papacuh, mitranya andu anjaab,kabeneran sirarsa jumadheng kapti, lawan priyangganira. Nanging janma wajib ngistiyari, kang inaran maring kapenendan,kang wus kalumrah ing ngakeh, papasthening hyang agung, winenangken anampik milih,laanpangretinira, kang dadya wodipun, ngeboseni nuta prasetya, tan wunarik kabesturoning panggalih, saking pangandelira. Taksih wonten candhakipun. Katandhan N.K.inggih Arya Manungkara. \===============
Ongka 13, Kemis kaping 28 Maret 1878 Para priyantuningkang sami mendhet serat kabar Bramartani mongka wale ding bayaripun saha ingkang sampun sami kaemutaken pungkasan medaling Ngepos ing mangke kaaturan enggal angintuna yatra,bilih boten badhe katagih sarta mawikapratelakaken nami tuwinpakatipun wonteningserat kabar punika, sakingpangajeng-ajeng kula, mugi punika sampun anyekapana, amambengi kalampahanipunignkang kapratelakaken ing ngajeng wau, saha kauningana bilihsampunkalihkemis kapengker punika, para priyantun ignakng derneg bayar sampun sami botenkula kintuni serat kabar Tuwan Jonasportir enko. ===\=============== Surakarta Wonten ingknag cariyos bilih papajenganipun tiyang sasadeyan ing alun-alun salebetipun kagungan dalem gongsa sekaten mungel gunggung 99700 rupiyah. Yen ing nginggil punika temen saestu adamel eram. Nalika malem Bakda Mulud kapengker punika,para kaji ing Surakarta tuwin kaji ing ngamonca ingkang sami slawatan wontening masjid dalem saking kathahipun ngantos kikirngan enggen, wondene paring dalem arta slawat dhumateng para kaji kathahipun 3720 rupiyah. Sawatawis dinten laminipun kula anyumerepi kere 5 iji sami malanen adhedhe wonten ing kareteg awisan ingkang satungal kenging kawastanan sirna wujudipun manungsa, santun gatra jejember, para tiyang ingkang langkung ing ngriku sami api- api boten sumerep sarta atutup grana, sarehne para kere sampun kaparingan griya pamulasara,kula kedah angemutaken dhaeng pulisi, kere wau embok inggihkaparaken dhateng griya pamulasara wau. Panjurung. Punika candhakipun cariyos tedhak daleming Bakda Garebeg Mulud taun Dal. Bilih Bakda Mulud ing taun sanes dhawahipun wontening sadhengah dinten Mulud Dal lampahipun ing taun kedahkacundhukaken kalayan urup Jimiyah pramila dhawahipun tamtu wontening dinten Isnen Pon saweneh wonteningkang amastani manut dinten wiyosanipun Kanjeng Nabi Rasulolah, wontenmalih amastani bilih naming ana lurekaken adapt kinakemawon,dene tindak dalem dhaeng masjid lampahipunmakaten enjing wanci satengah sawelas kanjeng tuwan residhen sowan malebet kadherekakenpara tuwan sanes tuwin kanjeng gusti pangeran adipati Ariya Mangkunagara,kadherekaken putra santananipun ugi anyarengi sowan malebet sareng sampun atat lenggah ing sawatawis sampeyandalemingkang sinuhun kanjeng Susuhunan jumeneng, lajeng miyos dhateng sitiinggil rawuh dalem wonten ing siti inggil binarung ungelipun kagungan dalem gongsa monggang, suwukipun monggang lajen gsinelanan ungelipun kagungan dalem gongsa kodhok ngorek nunten abdi dalem anonon sami medal angirid lamahipun paredendhateng masjid suwukipun kodhok ngorek kagungandlaem gongsa sakaten mungel kaedhunaken saking ing siti inggil anungkalampahipun pareden kasambetan wiyosing ajat dalem ingkang karembat dening paraabdi dalem konca mutiyan, bandara raden adipati tuwin sakancanipun para abdi dalem ingkang sami soaningpagelaran nunten bidhal anyambeti lampahipun ajat dalem wau,boten antawis dangu lajeng upacara kaprabon kasepuhan tuwin kanemanugi kabidhalaken mawi kadherekaken putra Santana alit sareng andungkap
nipis sampeyan ingkang sinuhun angunjuk sarambahan kendel sahantawis jumeneng lajeng tindak ing msjid tiyang ingkang anngali sangsaya jejel kathahiun ngnatos bentek ing ngalun-alun sanadyan makaen kaungkulanprabawanipun karaton lajeng sami konjem asujud, sarauh dalem wonten ing masjid alenggah wonten samadyanipun ing surambi lajeng ajat dalem kaajengaken saampunipun sampeyanb dlem ingkang sinuhun andhawuhaken dhateng abdi dalem mas pangulu, dhawuh ing timbalan dalem kakaten tapsir anom ingsun asung dhahar marang eyang kanjeng nabi Rasulullah sarta ajating sun sira dongana, sareng sampun kadonganan lajeng adhawuhdhateng abdi dalempatih, Sasranagara sira bageya kang warata, abdi dalem prajurit ingkang baris wonten ngajengan kori masjid lajeng edrel makaenugi abdiu dalemprajurit anes ingkang sami baris wontening ngalun-alun inggih edrel binarung ungelipun mariyem saking beteng. Taksih wonten candhakipun. ===\\\\\\\\---======= Ing Klathen tansah kaget dening jawah,langkungmalih ing pinggir tanah Pareden Kidul, tanggulng margikareta asep sahantawisin gprambabab tuwin Srowotdhadhal sarta ing pandhan anemahi pituna sanget pinten pinten panggenan ing tanah pareden kidul sami kaglondoran siti, glondoran wau wonten ugi ingkang langkung ageng, ngantos amepeti lelowahing jurang,kados bendungan dinamel awit sakig punika angwinihi mamebeging toya lajeng ambuludag anggigirisi, temahan andhadhalaken bendungan siti dhumawah mangandhap awot kaliyan toya swaranipun ametik talingan toya nunten ambalabar pindha saganten ambanjiri dhusun-dhusun ingkang dumunung sakiduling Bogor, sakinten wonten sabin sawidak bau ingkang nandhang karisakan menggah sadaya pituna dereng kaetang. Postenlanden -==============\\\ Telegram saking Batawi amratelakaken yen pambikaking konggres bab amongtani benjingkaping 15 Mei ngajeng punika Posten landhen ========\ Tiyang anama Prawira sari ing dhusun Sandikan bawah Jatinom anegor wit singon ingkang wonten ing papan pemahanipun wasana wit wau angebruki anaking tangganipun ingkang pinuju aningali panegor wau. Posten landen ==================\ Tiyang suka pawartos saking Batawi, enkantor kawat ing WWeltevreden sampun tampi telegram inggih punika aranipun pirantos ingkangkaangge sarana ijemansaking katebiyan menggah wontenipun pirantos wau angriku wawit saking karsanipun kanjeng gupremen Nederlan badhe kacobi saantawising Weltevreden akaliyan Bogor. (slompret Melayu) =============================\ Padhataning tiyang Sundha Tiyang sundha kathah ingkang boten ajeng nedha daginging kidang, jalaran dipunpacuhi dening tiyang sepuhipun manawi ngantos anedha daginging kidang amasthi sakit utawi pejah, menggah sababipun makaten: Nalika ing kina tiyang Kuningan perang kaliyan tiyang sanes nagari sanes wasana tiyang kuningankatitih ing yudanipun lajengngungsi dhateng wana pareden, mengsah dhateng ing ngriku akalayan sikep dadamel sumedya amrajaya dhateng tiyangKUningan dumudakan wonten satunggaling kidang medal sakin gwana wau,awit saking punika mengsah angadhahi tarka yen salebeting wana boten wonten tiyangipun daos mengsah
botensaestu anandukaken sedyanipun dhateng tiyagn Kuningan ingakng makaten punika kaanggep pitulunganing kidang, pramila ngantos sapriki katelah boten purun nedha daging kidang. Wonten malih padatanipun tiyang Kuningan ingkang adamel gumujengipun ing tiyang,inggihpunika saben wonten griya kabesmenlajeng angguyang kapala kampong, sampun kadengan sapisan wonten griya kabesmen para tiyang lajeng angglandhang kapala kampong dipun dusi, dangunipun ngantos sasirepinglatu,mongka kapala kampong wau nalika samanten pinuju sakit kasrepen wasana kaala kampong lajeng anemahi pejah. Kados pundit dene wonten padatan makaten saestu adamel kodheng (Slompret Malayu). =================\\\ Yogyakarta Sambetipun Bramartani ongka 11 tuwin ngka 12 Bab kawontenanipun para tiyang sakit sasleripunsaganten indhi, nbawah regen Bantul Kadireja, residheni ingngayogyakarta, inggihpunika urut pasisir kidul tanah Gadhing, dene pratelan kula punika cekak naming prelonipun kemawon kadi ing ngandhap punika. Menggahawratipun para tiyang sakit wau, nalika wulanBesarkalayan wulan Sura ingkang kapengker punika, sareng wulan Sura tangal kaping 26 lapuripun regen Bantul katuringkang ngasta pangwasa nagari, tanggal kaping 27 dumugi tanggal kaping 28 ingkang ngasta pangwasa nagari Megadring (rerembagan) prelu karsa nidakaken komisi, dene ingakng diun pijiti ing warsa raden Tumenggung Danukusuma, acanthi, 1 raden Tumenggung Jayaningrat 2 Raden Tumenggung Kusumadiningrat 3 Raden Tumenggung Mangunjaya. Tanggal kaping 29 taksih wulan Sura parakomisi mangkat dumugi griyanipun tuwan piler pabrik ing Mangriran tanah Mataram dalu nyipeng ing ngriku, tebihipunkapetang saking pal nomer 1 -15 pal enjing para komisi mangkat lampahan 3 pal dumugi ing mengkang inggihpunika kikis tanah Gadhing, para komisi lajeng jajah tanah watawis 3 pal, dumugi ing kawedheninggh pucang anom parakomisi lereb ing ngriku wonten masjid kabar yasanipun para waliingjaman kina. Tanah Gadhing siti dhusun sakiwatengenipun ing pucang Anom rehdhistrik ing SRandhakan watawis lampahan 6 pal pasagi ingakng dipun jajah para komisi titipirsa, lamenipun 14 dinten inggih punka panggenanipun para tiyang kasangsaran jalaran sakin gsakit pramila para tiyangbumi boten saged pados pangupajiwa,tuwin garap pasabinan, menggah warnenipun padhusunan katingal reja, kathah griya ingkang ageng,ing ngatasipun tiyangdhusun saweneh pager banon rajakaya inggihkathah, mehsaben griya woten kandhangipun maesa lembu,ananging paabinan wonten ingkang bera, sababingkang garap sami sakit wujudipun sasakit beter tis kasrepensaweneh ngising rah umbel abuh rai suku, sartakowak (koreng). Tanah Gadhing urut pasisir kidul ujuripun mangilen awit pamancingandumugi sawangan Praga, watawis 16 pal dene alangipun mangaler awit tepining saganten indi, dumugi ing mengkang, watawis 6 pal, tanah Gadhing kaperang dados kadhestrikan 3 panji, kados tongga,bageyan kilen panji ing Srandhakan bageyan tengah, panji ing Panggang, 3 bageyan wetanpanji ing Kreteg ananging ingkang kabrekan para tiyang sakit kathah rehipun Panji Srandhakan. Reh Dhistrik ing Srandakan gugung ara tiyang sakit 3991 iji,petang karya 213 jung, yatra ingkang dipunganjaraken 785, rupiyah pethak 25 sen wos ingkang dipun ganjaraken 11250 pon.
Tanggal kaping 12 wulan Sapar para komisi nilar pakuwon ing pucang anom lajeng bidhal mangetanjajah rehipun dhistrik ing Panggang taksih tanah Gadhing ,lampahan 4 pal pasagi dumugi dhusun ing Bracan para komisi lereb ing ngriku makuwon enjing mangkat jajah tanah panggenanipun para tiyangsakit saweneh komisi lajeng dhateng bawahipun dhistrik ing kreteg lereb ing Grogol saleripun pamacingan, 3 diten sampunrampung anggenipun titipirsa, para koisi nilar pakuwon ing Bracanwangsul dhatengPucang Anom malih. Taksih wonten candhakipun. Yen ing kadrenganira wuspasthi, muhung nyipta labuh suduk jiwa, ywa sadaya daaya bae, gampang pratikelipun,yenmung nedya ngayaming pati, balik dipun waspada, ing kawruh kang luhung, suksmanenpatitisena, kaangwanging sangdyah meksa dereng rapih, dadya gupita sada. Ambebenges lathi supadya mrih, sungkawaning dirya aywadadra, lipura saki sarehe,mila amulasarembug, manaduken ingkang kinardi, rih reh byaawisaya, pangajeng asungsruh, saking gumrahing pawarta,papasaran moyang saenggone kampir,katut ombaking hawa. Wonten siseh waspada ing gati, labet saking kasudigbyanira, wus masuring kana-kene, bokmanawa puniku, bias nguripaken ing pati, dening kasiyatira,panembahanipun, awarna gana sepasang, linukokaken ing tirta tuli manjanih, winorarabing padma. Lan inungku pupuja semedi, yen ing rawuh mehkena dinadak, namtokaken inggal mulyane, kang sun susuwun mau, barabara bias nguripi, lamun orane iya,birata kung wuyung,dahat sengkunging paminta, arsa nyoba paran puwareng kadadin, Manawa katarima. Aparing a barkah mring sireki, ywa balero kadarpaningkarta, mikira lumrah ing ngakeh, yen sedyan ta tumutur,naming aja ganasing kapti, lah muga srantekena,sawataranipun, ing triwelas ri kewala,sedheng ngumpul prawangsanira kang tebih, tankarya semanging tyas. Nanging sang dyah tyas setan suririh, mandamewa ing nala grahita, manjelut anyel galiye,dhuh lae mitraningsun, katarimahsih anta sami, ing karsa wus kasedya, datan angrempelu, angonjot dirganing yuswa, naming wajib misungsung krameng puniki, prasetha kang kawahya. Suprandene ulun mituruti, saking karsanta kalingga murda, sungpratikel sayogyane, amrih mulyaning purug bokmanawa amujadahi,karsaning hyang wisesa, asih kawlas ayun, srananing reh pangupaya, amanjorken wisaya mamrih arjanti, patitising delahan. Nanging penet gadhahing prajangji,bilih sampuning triwelas siyang, priyambatanan ta wisesa, pejah ing gesangipun, datan wurung anempuh lalis,kuneng datan winarna, ingkang lengleng mangu, para gotrah parepatan, mrih udhuking pakarti kang gigirisi, dening gunaistiyar. Anyilipen panguburing jisim, maring sangdyah away kasatmata, titisunya prayogane, nwus mateng rembugipun winuwa mring astananeki, kang ngreksa sang lir retna, kadangnya Cinukup, sang dyah dupi lumaksana maring panti wus sepi kang punangjisim, wimbuh lir janma gil. Ayuyengan dahat poyang paying, mila miling ngingling patilasan, laju sadhepok angleleh, tyas limut anglilindur, jiwaning sun kentaring ngendi, suwene angrarepa,mamrih pamong luhut, srenggaran ta manuhara, apa baya umpetan soring guguling, pakasutan binlengkrah. Dadya para kadeyane sami, sayembara sing ngamaluyakna, ing gerah nandhang wirage, saking kabyatan wuyung, kapegatan tresna mring laki, yekti antuk pituwas, wastra warastranung, raja brana raja kaya, kontaping kang pawarta wus maratani, sakutha nagri nira. Wonten sing she ingkang ananggeni, mara sarwi sung usadasmara, anggere ginugubhe, apa pratikelipun, saranane kang minangkrati, wujud tirta muksa latri warna kacampur, dening maniking hernawa, ingkang seu biru katon milangeni, mimbani lape kaja. Mawaprabasa emper widuri, ingkang wilis ngunguwung kawangwang, lir mani teja mayane, jenar
sumunar mancur,mamba manik dumilah wening, winor dadya sawadhah, laju dipun neju,myang kapetegk ing kemayan, cipta maya mayaning uypayasandi, anunten kinen karya. Gambaring suyasa myang wedari, sangkepsesinya kang kalanenan, nyarupeni bale-bale, daluwang kang winangun, sinelehan arcanya tunggil, gambaring panembahan, myang sarto lyanipun, buburon wana samodra, pan sabilik-bilik sinung pan dam lilin, ngajenganing wiwara. Asisirat urab-urab sari, gondawida lawan rasamala, tinununeng padupane, nedhenging wanci nuju, titisunya siren raya lit, gambar samya ing ngobar, kaole kasebut, tebasaning reh prasetyan, lawan mongka pisuingsunging mangas tuti, maweh sasaneng paran. Kadya aat kang den leksanani, para bongsa Cina karya gambar, kalamun nuju kapaten, mangkatenpurwanipus, sapa wingking linuri-luri, tinepati nuladha, witnalikanipun, sang retna kenging bancana, kapegataning tresna amelas asih arda anganyutiwa. Ing wekasan teka saged lilih, datan wonten kang winalang driya, dadaya ageng mudhangate, wae parentahipun,ing ngagama kang den luluri, sairibing laila, gambar kang winangun,kilap temen lawan dora,jajarakan pawitanira anempil, nempil kojah ing mitra. Bongsa Cina pranakaning jawi, kang dadongeng yan pinaidoha, wus kasedya bakal mengeng, mengo anabda tambuh, sanyatane ingkang linuri wondene yogyanira, yen wonten angsuwruh, lugune kanang carita, dadya wimbuh ing pangawikan pratitits, datan angawugarwa. Katandhan N.K. Inggih Arya Manungkara. \\================ Kula kedah anyaruweni anggenipun arya Manungkara anyondra sangkala 1807 wonten ing panjurungpunika, kadosta Kawahanan muluk isthaningowng, wijangipun wahana tegesipun tumpakan punikapunapa dwipangga, punapa turongg, kakalih wau sami tumpakan dados angsal watak kakalih pramila mengeng dene istha punika tegesipun rupa, sampun genah bilih tatak satunggal. Jurungarang.
Ongka 15, Kemis kaping 11 april 1878 Serat kawat saking tanah Eropah Londhen 17 Maret REopbasah asaos unjuk dhateng prabu Ruslan anyuwun wangsulipun beteng parna, ingkangkenging dhateng Rus Ing kitha PIlipopel ing Adriyaopel ing Erserum tuwin ing kitha Istambul kathah sasakit ingkag winastan tipus. Londhen 20 Maret Ruslan agelengaken balatontra, dhateng tepis wiringipun prja Ostenreik. Prabu Ruslan asuteng, boten karsa anyuda dhendanipun payudan kathahipun kantun 516 yuta rupiyah. Londhen 21 Maret Obar Basah aba sami kaliyan para kraman ing Tesaliye saha mawi dipun sanggemi, paparentahan Maligi Londhen 4 April DHeitselan badhe boten malebet ing Konggres builih Engglen boten tumut (kongges punika tegesipun pakumpuylan ingkang angrembag prkawis ingkang amikantuki dhateng ngakathah. Londhen 6 April bilih Enggelan bikak kakarsanipun makatena wau badhe kaanggem wawatonipun badhami. Tukang REs kanjeng pnageran karel IngRumesi, apratela dhateng nayakaning Ruslan kanejng Pangeran goskakop aluwungsirna balanipun akaliyan angulungaken dadamel. Petresbureh 8 april sadaya serat wawartos ing Ruslan apratela bilih adegipun praja Ruslanboten amarengaken amiturutana pangudinipun praja Enggelan. Surakarta Nalika Jumungah kapengker punika sampeyan dalem ingkang sinuhun Kanjeng Susuhunan karsatedhak dhateng masjid anjenengi jumungahan mawi kadherekaken putra Santana dalem mandar anyarirani piyambak lenggah ing mimbar, anglsta kotbah, sanadyan agem dalem pinadha sayid kenging kawastanan prasaja sanget ananging saking katebiyan mancur cahya dalem,s ampun katingal anyuremaken prabanipun para gusti ingkang dherek. Kula miring kabar bilih mitra kula raden mas Kasan Ngalilputranipun angabei Atmadipura, ing Surakarta, kakulawisudha dados abdi dalem panji, kapatedhan nama raden Mas Panji Bratasasmita, mila sakalangkung bingahipun manah kula, makaten wau saestu, tuuwuh saking lumunturing sah dalem ing pamuhi kula dhumaten ggusti ingkang maha kuwasa, maringa nugraha ingkang lakung sangking punika. Kaserat kaping 7 Rabingulakir candraning sangkala muji luhur ngesthi ratu. Panjurung Mintasih. Bilih konca grobagan ngantos sapirki, dereng mendha-mendha angenipun kirang angatos-atos angalampahaken grobagipun. Kados nalika dinten Jumungah kapengker, wonten grobag kakalihkendel wonten ing loji alit tanpa wonteningkang jagi,lembunipun kaget lajeng malajeng,mongka wancinipunkathahlare sami dolan wontening lurung, menggah ngantos kalampahan anunjang, punka kadadosanipun kados pundit, manawi pancen wontenpapacakipun embokinggih par wenang anindakna ing sapikantukipun supados amambengi sampunngantos wonten ingkang kadrawasan. Ingkampung Kauman wonten tiyangkalebetan pandung, sareng kaelokaken pandunglajeng malajeng, dhatengkiwa panengengipun ing kampong loji, wurung. Wonten ingkang ceiyos bilih ingkampung wau, wonten ingkangjumeneng, senapatiing ngalaga dalu, amandhegani para awon ingang pangupajiwanipun naming pendhak dalukemawon, emanipun ingkang criyos wau, boten ananggenahaken namanipun ananging bilih konca pulisi pancen rumaos kajibahaken arumeksa tata tentreming
praja, kados badhe boten kewran pangudinipun dhateng panjenenganipun senapati wu. Tiyang kauman maratah sami ameme bathikan urut margi ageng tanpa anginten dhateng temahanipun bilih makaten wau boten dipun pambengi, embok manawi ngantos anjalari, giwaripun kapal tumpakan tuwin kapal rakitankadosanipunkados pundit Wonten tiyang ing dhusun Wanakarsa, bawah Kamangkunagaran gadhah anak jaler, watawis sampunumur kalih taun, lair mila lare wau calaina,maripatipun kalih pisam ambeleg, wah tedhanipun naming indhil katul boten doyan sekul. Ingkang ambawahaken kampong Malipakan bilihlega ingpanggalihipun saha oten kapambengan ing sanesipun damel dipun aturi mirsani margi bawahipun piyambak,bilih samupnnamung badhe kayektosan priyantun wau isinan punapa boten Serat saking ing Ngawi apratela,ilih kang anarik pamenang 80000 rupiyah loterei yatra ingSurabaya,ingkng rayi bupati ing Ngawi. Nalika tnggal kaping 25 Maret 1878,in gluwangan kadhistrikan pirantos pambucalan uwuh, wonten saweripun tiga iji, ingkang 1 lare angon, ingkang 1 pudhakbrama, ingkang1 lonthong-lonthong, sami dipun krutuki sela dhateng lare lare,lajengpejah, anamungingakng lonthong wau, dangu boten pejah-pejah, sareng mangaplajeng katingal badhe anguttahaken kodhok, wasana ingakng kautahaken sawer alit warni uga lonthong, sareng sampunmutah sawer lonthong agenglajengpejah. (Klathen). Nalika malem tanggal kaping 30 Maret 1878 wanci jam 3 dalu,griyanipun Nyonyah Abkong ing Pacinan,kalebetan ing pandung mawi babah, sareng wedaling durjana sampun bekta barang warni bokor kendhil tembagi, tuwin piring, kapinujon kapethuk kapambengan anakipun tongga, watawis umur, 15 taun lajeng dipun suduk ing durjana, kenging pipinipun ingkang tengen ngantosuwek untu rampal, saknalika ngantos kalenger,sareng enjingipunlajeng kaparingan usada ing panjenenganipun tuwan dhokter ing Klathen, bokmanawilare nunteninggal mulya. (Klathen). Nalika malem tangal kaping 2 Mulud Dal 1807 wanci jam 4 sampun angajengaken enjing, grianipun Babah Gatingswei ingkampung Mlinjon,kalebetanpandung, mawi babah wingking griya, kenging barangipun mas inten tuwin sanesipun watawis regi 720 rupiyah, anaing dumugi sapriki dereng angsal titik,priyantun pulisi tansah angudi kateranganipun. (Klathen) =========\\\================ Yogyakarta Kanjeng Tuwan Nedserbureh ingkang kakulawisudha,dados residhening Yogyakarta, kaangkat dados nayakaing Gagelengan ingkangkabebahan angrembag prakawis luhur, ing tanah indiya nederlan inggih punika ing tembung walandi dipun wastani Rapan Indhiye. Serat pawartos Mataram anampeni serat saking Batawi ingkang suraosipun kenging kaangggep yektos kadosta: Sanadyan panjenengan dalemkanjeng tuwan ingkang wicaksana guprenur jendral saestu atedhak dhateng ing Surabaya, karsa anyarirani ambukanipun lampahing kareta asep, saking Surabaya anjog ing Pasuruwan botenkenging katamtokaken bilih karsa atindak amartamu dhateng karaton kakalih, Mandar kathah ingkang sami semang, yenpanjenengan dalemkangjeng tuwan ingang wicakcana saestu atedhak,a wit pawartos ingkang saking tanah Eropah dereng gumathok. Kala wingi enjing sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng sultan tindak dhateng dalem residhenan kadherekakenputra Santana tuwin abdi dalem Karsa dalem
amartamu ngiras pantes anyedhahi kanjeng tuwan residhen Watendhorep anggenipunsampeyan dalem badhe kagungan damel asung salamet jalan dhateng kanjeng tuwan residhen punapa malih tindak dalem wau badhe amirsani barang, kagugnanipun kanjeng tuwan Residhen ingakngbadhe lelang. Wonten ingang sami cariyos terang,bilh para tuwan tuwan sae kakapti, kaliyan para ageng-ageng, tuwinpara pangagenging bongsa sabrang sami badhe asungpratondha dhumateng kanjeeng tuwan residhen Wantendhorep cihnanipun kalulutan dhateng tiyang nagari ngriki sadasa. \\\\\\\\=\\\\\\\\\\\\\\\\\ Banyumas Erat saking nagari wau apratela bilih wonten tiyang ingkang among tani, sami jajagongan awicanten, nak dika napa sumurup jalarane,saniki kabeh mawon padha larang regane, saniki pundit pundit wonten sakolahan anak kula lan anak dika padha menyang sekolah, boten anggarap sawah temahan kurang bau suku, okeh sawah padha bera. Wonten sekolahan bocah padha diwulang, anyekelpenpotlot daluwang lan mangsi, boten diwulang bekel pacul lan angereh waluku, dadine anak kula lan anak dika mung bias jaluk dhuwit diga we tuku sandhangan becik angancas pamagangan ametga empun padha isin angarap gawehane kuli. Besuk sepuluh lan limas taun engkas yenkula lan dika empun padha mati, suwawi diyektosana kados pundit kadadehane, sing bias nulis padha nampak pagaweyaning kuli, mara kula lan dika niku, gawene padha angusungrencek macul maluku, kabeh gawehane wongtani padha diecaki,lah anak kula lan anak dika, sing padha bias nulis lan maca, mung padha nyawangkemawon empun padha boten resep dhatengpanggawehan wau, yenkula rasak-rasakake ati kula nganti bunek, menggah wangsulanipun ingkang dipun ejak wicanten makaten kang yenkula malah bungah anak kula lananak dika, padha bias nulis lanbisa maca, mangke di badningake pundikang pinter dhewe,enggih entukpangkat dadipriyayi, sing bodho enggih bali teng asline malih,tegese saniki bias gentenan anak kula anak dika bias dadi priyayi, anak priyayi bias dadi kuli. Eliding wicanten punika makaten sadhegnah atiyang, boten mastani aeng alting pangkat kedah amraasudi dhateng kaindhakanipun anak makaten wau sampun ngantos kaanggepprakawis remeh, lare ingkang kaugung dadosipun saestu bodho bilih bodho saestu cekak ing panggayuhaipun mongka lare ingkangpancen calonanggentosi pangkat ageng, temahanipun kados pundit,lae punika upaminipun kados lunglungan bilih botendipun lanjari pun pasaged marambat. Jurungarang. \\\\\\\\\\=\\\\\\\\\\\\\\ BATAWI Kanjeng Tuwan Sekip ingkang sapunika jumeneng residhen ing Tiyo (Riau),ksumanggakakeningkanjeng gupremen supados kaangkata dados guprenur ing Sumatra, sisih kilen ananing kaandheg awit sakingkarsanipunkanejgn gupremen saunduripunkanejgntuwan Watendhorep badhe kakula wisudha anggentosi dados residhen ing Yogyakarta, ewadene saking pawartosipun sumanten wau dereng kinten awit badhe kagentosaken dhateng kanejng tuwan Eni,dados dhirektur Panbinen lan Sebestir. Ingkang kasumanggakaken angiseni lowonganipun ing Banyuwangi, tuwan Pandherweik Asisten ign Bogor,tuwan Metman asisten ing Tangerang, tuwin Tuwan Pitaseperpluh asisten pulisiing Surabaya, Menggah ingkang badhe kaangkat dados residhening Banten Kanjeng tuwan Pauddhemortanye, residhening Krawang. =\\\\\==============
Serat kawat saking Batawi awawartos kanejgn tuwan Sekip Residhening Riyo kaelih dahteng ing Yogyakarta. =\======================== SINOM Sapejahe Dasamuka peteng dhedhet anginangin, anggarugu gula dupa, sumawur sakin gwiyati, la sagung wangi-wangi, kumukus kumepyur arum, sagung para jawata, suka sengoraken sami, smya ngigel munggeng luhur madyantara. Keh katon mukaning dewa, tapake datan kaeksi,denya sasanti wus jaya, jayane sang jayengbumi,kombang lumeng wiyati, mamara pamrih rum-arum, wau sang Wibisana, duh pejah yeksa nrepati, malayoni nungkemi padaning raka. Sang Gunawan Wibisana, angarang tikbra anekani, masuking tyas kamanungsan, luhnya dres karasenggalih, sasambat amlasasih,dhuh kadang ingsunsatuhu, buminata Ngalengka, dulunen ta sembah mami, arinira sing Gunawan Wibisana. Kaka prabu Aksamanta, aturingsun nguni-uni, sakecapanana siwah, ing mengkok kabeh pinanggih, papatemahan pati, patine amurang laku,laku murkiadursila, silane kang denugemi, peksamungsuhringsang para marteng jagad. Jagad juga tanpa sama, nrepati rama sayekti, sosotya retnaning jagad, amumpuni jayeng bumi, mimiti anguwiti,ing bumi bathara wisnu,baboning sabuwana, barang tumitah kumelip,datan liyan mijiling wisnu bathara. Ngendroloka Janaloka, muwis nunurake budhi, bumilangit angina mega, wukir wukir jalanindhi, jurang lankali kali, alas lan saisinipun, lintang baskara wulan, tan lyaning wisnu mruwani, nadyan suket garinting lan kalamenta. Sangkane ana tumitah wisnu babone sayekti,ing mangkya angejawantah,teka wani ngajakjurit, tinuturan wwadi, sakehing ngaturkatawur,upama tanembaha, wuwuh katone lewih, sangsaya gunggungggungge praja Ngalengka. Mung murka ala kewala, ambeke ingkang ginanti,mung ewuh makewuh lampah, iku kang den kaluwihi, tan ana guna malih, among durmala pinuwung, suka mring siya-siya, puwa-uwa ambeg julig, liwat-liwat atur ku amrih raharja. Karya ngong welasing jagad prabu kadang ku sayekti, siya-siya maringjagad isine den obrak-abrik, pangrasane tan keni ing bilahi lara lampus, dhuh allah kadanging wang,liwat sedhih ngong ningali, dene iya patine pati druhaka. Endi rupane punggawa, kang matur angkara budi, tanlyankadang amrih aja, tetepe karatoneki, budi sikara budi, lah iki pinanggihipun, patine anggagaa, mati salah-salah sami, salah kabeh matine druakeng dewa. Mangke tetep kalampahan, nampik ingngatur sayekti, yen tanguni ginuguwa, pantes awe ting ngaurip,estu tetep pinanggih, ing karaton luwihluhur, narpati rama badra, sembahen akunen yekti, tuwangga nasak sak kaki binathara. Duk padha apa guneman kang padha paitan yekti, tan ana ginawe rasa, gempur panggawe kang becik, iki ta kang pinanggih, wong kadereng kudu berung, darung kasurang-surang, tan ana manggih basuki wong sineba tan ana reh kasubaga. Ana sabana babaya, ingkang babayani bumi, sabdayu tindak raharja, kaluhuraning kang pinrih kaki damituturi,miwah wewelinging ibu, padha kinen nembaha, mring wong agung dasarati, padha dewa paniku dewa musthika. Sagung bupati kang guna, gunawiweka undhagi, dene tan ana kinarsan, ngendi ana narapati, nora niteni-niteni, maring laku iya dudu,biru den gawe abang, abang ta den gawe kuning, nadyankena mongsa dadiya maskentar. Ingkang dudu panggawe panggawe nguni, agawe mirungga, pangrasane luwih becik, tan wruh kakembanging rusak, Dhuh kadang ku liwat lewih karya sedhih, patining narendra, teka nora amrih becik, ing mengko akarya susah. Ngandelaken paji poncasonaneki, endi togging karya,pangrasane luput pati, dene ta datankadiya. Dhuh putrane si ibu putuningkaki, anake sibapa, teka murang karma iki, pan sibapa pandhita ja. Amumpuni para marta sadubudi, sanadyan budaha kakibalawan sumali, iya tyase pinandhinga. Kudu-kudu angalap putrid mantili, keselak aturing wang, pira-pira kang
malangi, siji tanana dhinahar. Endi ana tan kandheg guturing kaki,pan ingjaman apa,bongga pituturing kaki, warahing ibu pinunggal. Pangrasane sanajan ibu jer estri,pitutur Karajan, sanadyan ta iku estri,jer kutrah ing witaredya. Koapagung papapira kang pinanggih, bongga ing wong tuwa, tan pantes maeg narpati,nora pantes paparentah. Sangsaya sru guna wandening ra nangis, Arya Wibisana, katut kulitena daging, katut otot balung darah. Dhuh kadangku patimu pati raseksi, dene nguni padha, puruita basalewih, mati mariya raksasa. Ah ngong matur panggawe awet basuki, teka anggung galak, tan pinirsa tutur becik dadak dudu kaandhupak. Parandene meksa matur kongsi ail, resnaning kakadang, away katekan bilahi, bilahi gagawa bala. Ah-ah adhah-adhah kadang tuwami,panggene ya wuta, tuli tuli tanpa tali, mung ala katula-tula. Lagi tumon wong kudu nedya bilahi, gampang tanpa srana, mila kedah den karepi, jer basuki nganggo beya. Cacad temen kakang prabu sira iki, sahardi-ardanya,dosanira amratani,mring sakehing wong atuwa. Maring bala maring langit lawan bumi, mring isining ngalas, miwah isining jaladri,kabeh padha pinidosa. Sang Gunawan wibisana denya nangis, danguning sasambat,kalangkung marmaniningali, wong agung rama wijaya. Kadya nmgungun ambelani kaprihatin, Laksmana widagda,myang Sugriwa narapati, dhedhep tan ana ngandika. Myang bala wre kabeh tan ana cumuwit, dhedhep sapayudan,nadyan mega lawan angina, meneng tan ana lumampah. Kadi milu jetung ingkang bumilangit, baskara kalaran, sirep-sirep wetu riris, wong agung Rama Wijaya. Tinon sampun adangu denira nangis, sang Rama Wijaya, airirih denya marani, mring Gunawan Wibisana. Lan taruna Laksmana lan Sugriwaji, Anoman Anggada, prasamya milu marpekta, neng pungkuriira narendra. Narpati Rama Wijaya angandika kadi angarih-arih, eh Wibisana ta uwus, away prihatin dahat, Dasamuka pan uwis manggih linuhung, narendra pejahing rana, wus punagi nguni-uni. Apan iya dasamuka, wus amangun ing kautaman nenggih, krana gagahing ratu,kacakrawarteng jagad, nora ming ket ing wacana wus kawuwus, tan surud darana gana, kautamaning narpati,etepi patining raja, aprang ramen nurtug sagelarneki, ing aprang anggung angamuk, amrih ayuning bala, iya amrih karusakanireng mungsuh, wajibing ratu rumeksa, balane menang ajurit. Ing mengko si Dasamuka, balanira kabeh rempu ing jurit, punggawa satriyanipun, remak ngasmareng laga, sira wana anglabuhi melu lampus, uwus tan ana cinacad, patineratu sayekti. Luhung ta prasetyakena,tanpa tuwas yeku sira tangisi, pancukanen mring pratunu, aterna mringkamulyan, malar-malar nem muwa apurenglampus, mungguh hyang jagad pratingkah, amanggiya sawargadi. Kagyat arya Wibisana, wungu nolih dheku ngarsaning gusti, bukuh misih senggruk-senggruk, anut kang pangandika, angejepi marang ditya wadyanipun prapta kang ngateri wreksa, aking lenga lawan agni. Tinunuwang kening raka, kalih wus pinujan dupa semadi, kumutug kukus kumelun, minantran sampun sirna, wangkenira ingakng raka, kalihipun, sineksi bathara Rama, narpati ngandika malih. Eh Gunawan wibisana, sira ingkang madega narapti, Nglaengka gumantya prabu, siniwiyeng raksasa, prabawan ta mardi keng bawana nulus, kretarta mumpuni guna, wiweka asih ing dasih. PUlih nap raja Ngalengka, rahayune payunen waluyaning, raksasa kyeh mudha punggung, lumrah ati durjana, undhangena ngalap paing rehirreku, wenang anut marene, tingkah kang murka ing bumi. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 16 Kemis kaping 18 April 1878 Bramartani punika mawi wonten wewahanipun. Ingkang karsa amanjurung dhateng pangarangipun serat pawartos punika dipun aturi angintunaken panjurungipun wontening dinten Selasa, mugi anggatekna ing panuhun punika. Jurungarang. Panjurungipun pun Merdi boten kapacak tanpa damel makaten ugi panjurungipun pun Putri Cina, kauningana dhateng prayantun kakalih wau, bilih pamurihipun serat pawartos punika, angentaraken sadaya pawartos ingkang pancen amigunani sumrambahipun dhateng ing ngakathah, punapa malih angresepaken dhateng para ingang amaos mugi sampun kaanggep pancen pakelempakanipun sadaya serat ingkang isi tembung sapurun-purun, tembung anglengkara, punapa malih papanipun tiyang angungasaken kasagedan utawi kawruh ingkang dereng kasumerpan ing ngakathah, mindhak dipun ewani,mongka serat pawartos punika,kauningan ing sahandhap sampeyan dalem ingkang sinuhun ing Surakarta, tuwin ing Ngayogyakarta, inkangmasthi saha sakalangkungprayogi dipunpundhipundhi, sampun ngantos akarsa angandika amaoni, kakatenugi para gusti sanesipun dene panjurungipun prayantun kakalih wau, kenging lajeng katampen wangsul bilih boten badhe kasuwek-suwek awit anggregedi. Menggah panjurung ingkang ing tembe badhe katampen saha kaajeng-ajeng sanget dhatengipun ingakng isi pawartos aneh-aneh, angalembana utawi angaturi pamrayogi, dhateng lalamapahipun nagari, angaturi itedah pranatan ingakng amikantuki dhateng konca alit, amitulungi dhateng lalampahanipun nagari, anjarwani tuwinandunungaken lenggahipun tembung, anggitaningkang angresepaken wulan ingkang amikantuki kula wisuhan sapanunggilanipuningkang ancen pantes kapiyarsa dhateng para ageng, ing wasana panuhun kula mugi sampun ngantos andadadosaken cawanipun panggalih bilih ingpanjurung wonten kalintunipun ing tembung, kenginga kaewahan. Juru Ngarang. =============\============= Kulawisudhan Kanjeng tuwan Andre wiltense, Lid ing Rad Pan Indhiye,kakula wisudha dados pise Presidhen. Kanjeng Tuwan Nederbureh ingkang mentas kaelih dados residhening Yogyakarta, ingmangke kakulawisudha, dados lLid ing Rad Pan Indhiye. Kanjeng Tuwan Sekip Residhen ing Riyo kaeelih dhateng Yogyakarta TuwanMIster Metman Asisten ing Tanggerang, kaangkat dados Residhen ing Banten. Tuwan mayor KOnrolir Pangkat satunggal kaangkat dados Asisten ing Sukapura Raden Mas SasraKusuma, wadana ingTulung Agung kaangkat dados bupati ing Berbeg mawi pangkat Tumenggung, saha kalilanangangge sasebutan Raden Mas Tumenggung Sasrakusuma. Mas mangun Sudirja, Asisten Wadana ingPIngit (Prapak) kaangkat dados wadana ing Sumawana. Mas Mangunredja, wdana ing Sumawana (Kedhu) kaparingan lereh, kalayan kaurmatan saha sarehning anggenipun angabdi,laminipun sampun langkung sakin gseket taun pramila mawi kaparingan medhali salaka, tatengeripun apangawulan satya tuhu. Tuwan Opresteseher, kalilan pamit dhateng tanah Nederlan awit sakin gerah..
Serat kawat saking tanah Eropah. Londhon 11 April Bala Ruslan anyelaki Buhares kitha ing Rumeni. Londhon 14 April dheitselan tuwin Ustenreik sami anduwa pambadalipun Rumei dhateng Ruslan anggenipun bdhe angendhih tanah Besarabi, ingkang kalebet golonganipun tanah Rumeni. Istambul 14 April utusan Unten REik ing Istambul saweg rarembagan ing prayoginipun biuli bawah Turki ing Bosni tuwin ing Hersogwina, ngantos kedah kaejogan balanipun Ustereik. Serat kawat saking Batawi Lereh mawi pensiyun kanjeng tuwan Koster,Prokurur Jendral tuwan Jansen mayor. Kaundur saking pangkatipun tuwan Meiyer, Asisten ing Gorontalo. Kaangkat dados Asisten ing Gorontalo tuwan Palem ing tanggerang Tuwan Dhiklu. Kaangkat dados Mayor tuwan Koblein Bidhalipun Kanjeng tuwan Ingakng wicaksana dhaeng ing Surabaya, katamtokaken wonten ing wulan Mei kaping 9 sarta mawi kadherekaken kanjeng tuwan sekretaris Jendral Kanjeng tuwan Dhirektur ingkang angereh sadaya yasan-yasanipun Kanjeng Guopremen tuwin tuwan Setram juru rembag, Kanjeng tuwan Jendral Seteimetse tilar donya. Surakarta Nalika dinten akad ingkang kapengker punika, kanjeng tuwan Residhen akarsa tindak amriksani Radinan ingkang anjalari sdaya radinan risak ing pundit-pundi ing mangke sengkud sami kasaenan. Saestu bilih radinan sae, ingkang angambah sami sanget panarimahipun punapa malih konca candhak kilak dhateng ing peken-peken lampahipun boten rakaos saha amigunani dhateng lembu tuwin kapal momotan sarta lembu grobagan, kalilanana acumandhaka sakedhik mugi ingkang sami kabebahan angulat-ulatakenin gpanggaraipun radinan konca ingkang sami anyaeni, kadhawahana amantes anggenipun angrakal mawi kawradina sampun ngantos sakajeng-kajeng, ingpanjerengipun krakal wau. Ing mangke kathah para tuwan tuwan dagang, tuwin para tuwaningakng sami angadani lelangipun barang, sami angresula, awit randhatipun pandamelan ing kantor lelang, bilih mentas adamel lelang, ingkang masthi naming angentosi swatawis dintenlajeng kenging anampeni serat pratandhaning papajengan ing mangke boten saged kalampahan makaen wau, kedah angentosi ngantos pnten-pinten dinten kadosta: serat pratandhaning papajenganipun lelanging kagungan dalem tatilaranipun barnag suwargi kanjeng ratu kadhaton ugi ngantos sapriki dereng medal pramila tuwan tuwan ingkang sami angadani lelang wau, ingggih dereng saged etang=etangan kaliyaningkang sami amitados. Sakalangkung amigunani dhaten gpara dagang, bilih kanjeng gupremen anarsa anggalih sirnanipunlalampah makaten wau. Nalika tanggal kaping 1 wulan taun punika, ownten priyantun akesah jagonga dhateng ing Malinjon mawi dipun iring rencangipun sarehning lampah kasesa, sarta wanci dalu wah peteng, dados kasasar ing lampahipun ingkang anjalari priyantun wau kajegur ing sumur, rencang gupuh anyandhak lantaraning timba, ingkang awit saking kasesa, tangsulipun lantaran pedhot rencang lajeng kajrungup ugi kacegur, ing wasana kapireng ing bengokipun lajeng wonten tiyagningkang tatulung, sami angentasi tiyang kakalih wau, saking sihipun ingkang maha kuwasa, sami wilujeng. (Klathen).
Ing sak punika m,argi sak wingking kadhistrikan ingkanganjog ing Setatsiyun Klathen saha sanesipun margi ugi sampun sami kasaenan anuntuni dhatengkamayaranipun para ingkang lumampah, pramila pantesmangalembanaha, dhateng ingkang samikajibaha rumeksa margi-margi wau. (Klathen). =======\================ Yogyakarta Sampeyandalem ingkang sinuhun kanjeng sultan kagungankarsa, putra dalem pambaeng, miyos saking garwa ampeyan Kanjeng Pangeran Ariya Dipati Wiyana, kaangkat dados kanjengpangeran Angabei. Lelangipun kanjeng tuwan Watendhorep ingkang ing mangke sampun lereh, anggenipun jumeneng residhen ing Yogyakarta, sakingpawartosipun angantos angsal 53000 rupiyah menggah taksiranipun ing ngakathah, pancen naming angsal sapalihipun argi waum ananging apit saking trisnanipun para ageng, tuwin para tuwan-tuwan dhateng panjenenganipun kanjeng tuwan WAtendhorep punika ingkang aurugakenindhakin gargi, kdosta: rakatan tigang pasang pajeng 3600 rupiyah, kanthil pajeng 1000 rupiyah, pasuryanpajeng 1100 rupiyah, kursi panyeratan pajeng 500 rupiyah, meja panyeratan pajeng 1000 rupiyah manggsenpajeng 300 rupiyah, sadaya barang sami mindhak arginipun, dene sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng sultan karsa anedhaki lelangan wau, saha kathah bang ingkang kakarsakaken mawi angonjoni ingarginipun. Pawartosipun benjing bilihkanjeng tuwan Watendhorep bidhal saking Yogyakarta, badhe kacaosan kareta asep mirugan mandar wonten paa kanjeng pangeran salong rayi dalem ingkang sinuhun kanjeng sultan sami badhe angateraken dumugi ing Semarang. Dereng sami wonten sawatawis abdi dalem priyantun alit ingnag kapatrapan ukuman ptksa ing karya, awit sami kacihna kanggenan aside apyun peteng, ingkang rumiyin parapriyantun wau, sami kapocot saking kalengganipun. ================\============= Sumaos dhateng ingkangkasdu paring panjarwa. Manawi wonten sih kawelasanipun priyagung sarjana, mugi aparinga barkah, sasumerepan saking kakodhengan kula ing kawruh papasthen ngandhappunika, saestu andadosaken kaasayaning manah, sarta badhe kula aosi sanget. I. Wates pameranging wujudipun ingkang tinakdir. II. Parincining wujud ingkang sangking takdir III. Pamawrating kadayan manawi kenceng utawi kendho lampahipun IV. Anerangna dene pulas inakng wawrat sawihye kemawon kacemplungaken V. ing toya ingkang wawat 10 pon toya teka malih rupenipun ing saatawis. Sabab saking punapa dene kasturi sakedhik kemawon kadekekaken ing griya, teka ambetipun saged amradini sagriya, mongka kasturi wau manawi katimbang boten patosa suda ing wawrat. VI. Kabekta saking sababpunapa, dene wowohan punika kabentenaken wawargenipun ing nalika enem nyadham dumugi mateng. O priyagung sarjana badhe sapinten pamundhi kula, bilih amarengaken esung katrangan dhumaten gpitakenipun tiyang bodho kados pun kula, awit kapingin anget saking cariyos,kawruhmangkaten dados rereganing kabektan tuwi gedholaning kasangsaran, inggihpunapa boten.(?) katandhan Cekuk Balilet. =======\=\\\\\\\\\\\\\\ Manawi pareng mitra kula raden Mas Kusumawicitra ing Yogyakarta, wontena karsanipun nganggit cariyos kawontenanipun Bagda Mulud taun Dal punapa
lalampah-lampahipun ingkang kaagem ing karaton dalem yogyakarta, supados nambahi saserepan tuwin pepaking cariyos ing kabar Bramartani, Katndhan mitra paduka pun Kumadaya. ========\=============== Wangsulan dhateng Mintawasita Ing serat saloka tuwin paribasan wonten ingkang nybutaken panjarwa, saking pitakenipun Mintawasita, ingngaksigonda, ananging kula piyambak taksih radi kodheng awit kathah temen panamuning raos andadosakenpangandhr kados ing ngandhap punika. I. II. Matreyat prabuanih, para dretnilos kawat, atmawal para buanih, apa paring daranih, tegesipun matreyat: angiwag prabu:ratu, anih, lumuh, para:para, dretni melik,los kawat: wingka, sami kaliyanlukawat lokawat tuwin lung kawat, atma: anak:nyawa:wat wisesa, parabu, ratu, anih lumuh, apa paring, paring dara: prawan nih lumuh, lancari tegesipun angiwat sang ratu lumuh, paramelik wingka,amisesa nyawa sang ratu lumuh,anganiaya estrilumuh, angiwat estri lumuh, kajenging saloka mangkaten,ratu sampu ngiwat bojoning kawula meliking kawula kaupamekna wingka, rau sampun angahan mamejahi, sampun ngnatos anganiaya estri, sampun ngnatos angiwate estri. Musthika brama racorah, suraking ampuhan, titir pinajaraken, mati dening alun alus, punika salokanipun ing durjana, ingkang mungel musthika punika tembung kalantur leresipun mungela musika, dados angadhahi teges tikus bramara: kumbang, corah,misuwur,cingkrah. Kanjenging saloka, durjana yen sampun kdos tikus tansah angririsak utawi yen sampun kados kombang, tansah adamel eleng ing saenggen-enggen sampun misuruw awonipun, tegesing suraking ampuhan durjana yen sampun kawartos ing kathah awonipun wenang dipun cepeng, tegesipun titir minadaraken inggihpunika sisirating titir, durjana yen sampun dipun titiri, wenang kapejahan, tegesipunmati dening alun-alun durjana pejah saking alunipun, yen sampun misuwur awon kukum ingpidosanipun. Menggah ingakng kula kodhengi naming ing bab I ingnginggil punika, dene apa paring, tekaka tegesan anganiaya, tuwin angiwat yen saking pamangih kula kados taksih anyemberet. Tondha Asma Monekulen. Titir pinajaraken punika saking pamanggihkula, punapa boten taksih kalintu, alun punika tegesipun wartos pramila sae bilihkasantunan ing tembung tutur pinajarakentutur punika kondha, kondha punika pawartos. Jurungarang. =====\========== Panjurung Bramartani Candhu puspa kang winiweng tulis, dongeng sakin gdyan ronggawrsita, swargikang sampun sumare, mangkana purwanipun, wonten guru jawa berbudi, kiyageng ing Lowasta, ing dhepok JOngmeru, kagengan sabat sasanga, pangayune kang anama kimas Micik langkung denya siniyan. Pakumpulan ingngari sawiji, kimas Micik umatur ring bapa, kyai ulun ing mangke, jro tyas sanget kapencut, darbe esmu saweran adi,murih sirnaningsamar, yen lumakwa dalu, alon mesem alon nabda, iya micik dheket engsun gya winisik, swara ris manjing karma. Lara wingwang anak- anak uling, bismilahiallaubrahala, uwis mungi ku japane, mungguhbratane bisu, limangngejam tan keni angling, micik tampi manembah, sukarenengkalbu,sinrang
lampah nya kalakyan, ku uwigya masmicik ladak undhagi, wruh sandining sampeka. Dahat sarjana ngedheng tanpa klir, sumara wang tekenga wang-awang, prabawa kobreng singkire, ing garsingarseng guru, ameng-ameng midering tegil,arsalelangen ula, mrmaning hyang antuk, sarpa tunggal welang melang, gya cinepeng tan polah manuk lir tali, kabungkem tutukira. Lir jinahatan sawala nuli,kinalunken sawe munggeng jongga, tanpa esangsangan rante, myang sekar mlathi arum, yayah para satriya lewih, wimbeng mring pasamowan duk samana nuju, sipining tyas sarpanulya,ngulat ngulet puuking pethit umanjing, wiwaranireng grana. Trus I pasuanjo lamas micik niba kabentus ing sela gilang, kapala emmek temahe, dadaya jalaran lampus, tan kawruhaning guru nuli,sarpa inggarsasaba, upajiwa nulus, amanggeliding wicara, sapa nedya dahwen siya sameng orip, anak wawales tmat. Katandhan triman Jamedita Meribengamas. =============\=\\\\\========== Punika candhakipun cariyos pejahipun Dasamuka Ngentekna pituturira, ing becik ke sasolahingprajadi, apan ta sira pinutus, ing susila tankurang, ing wiweka nora entek ing karma tuhu, tetapi yayi yen sira,pitutur amarentahi.Mring balanira sadaya,barang sira mamrih panggawebecik,amrihutama tinemu,aja atinggal sarat, iya wajib sarat wong arsa pitutur, dheweke anetepana,denpanggah den anglakoni. Yen sira wus kalampahan, angawruhi kalawan anetepi,tan angel balanireku sagung mantra punggawa,betya patihagung kang mamatah laku kabeh pdha bisaena, ing reh ayu kramaniti. Warata sarewangira, sarereyan kabeh sayekti pinrih panggawe rahayunipun, jer wus netepi sira,panggawe kang den pituturaken iku, sapatih lan sapunggawa, kabeh wus padha nglakoni. Samantri-mantri warata, wong acilik mongsa na gelem kari, sahanak sarabinipun, kudu milya sadaya, nadyan praja muilu tangi nedya ayu, marmane wajibing raja, agawe tulada becik. Yekti tinelad sajagad, yen retune ireh wus denugemi, tetep ing ngagama tutug, sumebaring parentah, marma yayi prayitnanen yeningprabu, yekti tiniru sajagad,mungguhin rehala becik. Ala atiniru ala, yen abecik pasthi tiniru becik, anut sasolahing ratu, tiniru isining rat,lawan sira elinga bathara wolu, poma iku munggeng sira, lire kang sawiji-wiji. Wowolu sariranira, yekti nora kena sira ngoncati,salahsiji saking wolu, cacat karatonira, yen tigala salah siji saking wolu,kang dhingin bathara endra, bathara surya pingkalih.bayu ingkang kaping tiga, kuwera kasakawanipun nenggih, baruna kalimanipun, Yamacondra lan Brama, jangkep wolu den pasthi mongka ing prabu, anggeanira ngasthabrata sayekti ing narapati. Lampahe bathara Endra, ngudanaken wangi wangi ing sabumi, dana sumebar sumawur, mara tani sajagad, kawaratan gung alit sawadyanipun, apn oramilihijanma, lakuning endra sayekti. Iku yayi lakokena, sawaadyane kabeh kamoting bumi, dening yama lampahipun, kila rakrama ala, wong durjana ing praja kabeh linebur, nora ngetungkadangwarga, yen durjana den pateni. Barang kang laku dursila, ing ngupaya kabeh dene osak-asik sanggone ingngungsi tinut, kacandhak pinatenan, reregeding praja pinrih biratipun, mangkono bathara Yama, goning rumekseng prajadi. Maling mamalaning praja, pinrih ilang dursila ngreregedi, angundhangi wadyanipun tan kena ulah ala, ingkang sandhing panggawe ala tinundhung, kang ala wus pinatenan, sajinis setumpes tapis. Kang jinis panggawe ala, lah anggonen bathara Yama yekti, surya kaping tiganipun,lakune para marta, ngudanaken sabarnag reh arum-arum, amanjingaken rarasan, asreping kang den tetepi. Tan galak nutut sakarsa, tan karasa wadaya pinrihhing becik, tanana erengunipun sumusup amrihkena, ingkang pinrih rinasan rarasan alus, pangngsepe reresepan, kasesep kena kang pinrih. Tan age saliringkarsa, nadyan mungsuh tyase kena pinulih, tankatenger pan rinasuk, pangisepe sarasa, kang kaing pat bathara condra inglaku, apurasarananira, ameruhi ing sabumi.
Mrih eca isining praja, ingpangreh ewa wangi lan mamanis, sawuwus amanis arum, saulat parikrama, guyu-guyu eseme winoring tanduk, satindak datan rekasa, mung marentah ken mamanis. Ambek sanasa buwana, trusing manah marta-marta mamanis, sangsaya pru arum-arum, asih sagung pandhita, kaping lima lampahe bathara bayu, anginte pakaryaning rat, budining rat den kawruhi. Tanpa wangen tanpa tengran, gening amrih met budining dumadi, kena kabudayanipun, ing ngreh datan kawruhan, bias met budining sasaminipun, dursilamylya kawruhan, sasolahe wdya keksi. Sinambi angupa boga, myangbusana anggung among kamuktin, tan ana antaranipun, amrih kasukaning bala, amamaes saparayoganing wadul, sata gung tyase sinuksma, gunaning yuwana pinrih. Ign tyas datan kena molah, sasolahekabeh wus den kawruhi, dibyan dana-dana tinut, lampah sul\suila arja, wus kakenan jagad kautamanipun, mengkono bayu lampahnya, iya enggeten sayekti. Kaping nem sanghyang Kuwerta, anggung mukti bogasrya ngenaki, tan anggepok raganipun, namakake sarana, kang wus kinon amusthi pasthininglaku, among pracaya kewala, denira tan amrih silib. Gunging praja pinarcaya, dananya sru kayekten den ugemi,nora ngalem nora nutuh, samo asina sama, rehning suka prih kabeh kairyan wus sinung, tan wruh ing ngupaya sira, tuhuning pribadi pinrih. Kasaptanira baruna, agung agem sanjata lampaneki,bias basukining laku, amusthi ing wardaya, guna-guna kaanan kabeh ginelung, angapusa isining rat, putus wiweka kaeksi. Angapus sagung durjana sedhih kingkin dursila juti pinrih, saisining rat kawengku, kesti kang ala arja, tempuhing sarana datan kegah- keguh, kukuh kautamanira, tuladen baruna yetki. Bratane bathara Brama, garwanira rarasati. Nora tungkul rumekseng gung alit, kyating rat katoton,sabuwana yen owahlakune, angunggulahaken sarwa gusthi, anggung tanapilih, panggusthininglaku. Tinutaken tinatuman yekti,ing reh kang ginayoh, pinaryitnan panggawe obahe, ngowahaken iku geng binudi,yen laku wus becik, panggahen den kukuh pratingkah ayu ananimbangi, kang ngakrya karon, wawasening lakunira tembe wawalere away sira lali, wuwus ingkang nguwis, gumelaring ngayun. Angen-angen tyas away lali, angkuen babadhong, asemadi angkuhken susupe, tulusing kang manah mangunening, abingggela yekti, tatag laring kalbu. Anggung sukanendriyanireki, taywagung wirangrong,yen kagem reh wolu makuthane, makutha aya kathung kalapi,liring reged ati, buwangen de gupuh. Ririh bener uwiteneng ati, ulat denkatongton, putusing tyas sumuk mamanise, ing tyas ingkang ananangi runtik, japanen sayekti, ardanuting nepsu. Ing tyas suci sumuk ulat manis, sagung rehkang wengkon, ing tyas reget sirung ing ngulate, susetya satya mais prak ati, ayeming tyas titi, pangre nora luput. Sarjana mongka gandaning bumi,raratus kakonyoh, ngulahaken ing ngrat kaluwiye, arjaning praja tan lirip bakit, yetan winoworing, pangridhuninglaku. Pakoliye yenpanggah tan osik,bakuh ing pakewoh, away miris yen miris dadine, kalonglongan darajade gempil,lakokna sayekti, ngawruhi wadyagung. Mongka akasing jagad sayekti,rumeksang gung anom, mamariksa amaring balane, ngelu mules waras kinawruhi, sajronign prajadi, aja na katungkul. Apura para mrtamongkawit, anggepen den manggon, kalepasan bae pamawase, away keguhdumeh gedhe cilik, ing reh bener sisip, wawasenden putus. Mungguh ing suka miwahpriatin ing wadya katongton,gampang ewuh ingpraja sukere, den karuruh ing reh kang aririh, den katemu budi, budinen sakayun. Arjaningpraja nora manasi, tan ana lalakon, ngowahaken marang pikukuhe, pengkuh ngaubi rumekseng bumi,kaluhuran pasthi, pinayu pikukuh. Yayi prabi WIbisana pasthi,luhure kaprabon kang wus kocap busananeng jagade, kamulyan peni peni mamanis, away boten sireki, duweking prajagung, Emas mongka busananing dasih, kang nganglang nging kewoh, kang nanggulang praja susukere, kang jagani jagad siyang rari, nora angel ta yayi
arjaningprajagung. Nora kena yen pineting maling, malinge katanggor, saking nora nana pangungsene, denya rempeg saprajareki, rumeksane sami, tan ana talutuh. Talulutuhe kacepit kapipit, kepengkok kasompok, lami-lami mareni alane, rih malu- mala amilayati, ulate katawis,bok kawawlas kawus. Sagung ingkang ala dadi becik, ingkang becik wuwoh, imbuh susila karahayone, sakng kena prabawan ta yayi, pracayeng prajadi, sawadyaning rayu. Prihentemen para sarjaneki,kang bias ambobot, ing botepot amrih sujanane, ing rat panut panurageng budi, pragyana udani, jroning jurang parung. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 17, Kemis kaping 25 april 1878 Surakarta Tuwan Jonas Portir angaturi uninga dhateng para priyantun ingang sami tumbas serat pawartos Bramartani, bilih sampun amitungkas aksara enggal kadamel anyantuni aksara lami ing pangecapanipun saha ingkang kaajeng-ajeng dhatengipun ing wulan ngajeng punika pramila mugi wontena pangaksamanipun para priyantun wau bilih ing mangke aksaranipun ing Bramartani wonten ingkang bubu. Juru ngarang. \=================\========= Serat kawat saking Batawi. Kasandekaken pangelihipun kanjeng tuwan Sekip Residhen ing Riyo dhateng ing Yogyakarta Kaangkat dados residhen ing Yogyakarta, kanjeng tuwan Panbuk ing tanah Padhang Kanjeng tuwan Kornet Sedhegrut ing Banyuwangi kanjeng tuwan PitSeperpluh.. Serat kawat saking Eropah Londhen 15 April Turki angundhangaken ing sasaged saged badhe anampik prajurit liyan ingkang badhe dipun isekaken ing Istambul makaten ugi anampika prajurit Ustenreik ingkang badhe dipun isekaken ing Bosniye tuwin ing Hersogwinah. Londhen 21 Aprilpanyadenipun Torpedho dhateng sanes nagari kalarangan (torpedho punika: pirantos igkang baledos ing salebeting toya, mangangkah risakin galwanipun mengsah). Sadaya serat pawartos ing Enggelan sami angalembanam kalempakipun wadya ingkang badhe kaangsahaken wonten ing Pulo Malta, Bukares 21 April balatontra ing Rumeni abidhal dhateng ing Karpaten anyingkiri kapethukipun kaliyan balatontra Rus.. Londhen 22 April enggelan tuwin Slan sami anyondhongi rembagipun Duitslan sami anyingraken balatontra tuwin palwanipun perang saking Istambul supados anggampilaken konggres. Istambul 22 April para nayaka ageng Turki sami anyegah panyaruwenipun enggelan dhateng prakawis ing Istambul. \================\ Raden Mas Tirtapraja, jaksa ing Bojanagara, kakulawisudha dados bupati ing tanah ngriku, saha kalilan angangge sasebutan Raden Mas Tumenggung Tirtapraja. =========\============= Surakarta Serat pawartos Indiya Nederlan atampi wartos saking Bogor, bilih Cina anama Gaok Kim Jun ing Bogor wau, angsal pamenang ingang kathahipun 80.000 rupiyah lotrei arta ing Surabaya. Serat pawartos Bintang Barat angwartosken bilih tuwan Pandhenbos Komis Pangkat Kalih ing kantor Reken Kamer, ingkang angsal pamenang wau. Wonten malih pawartos saking Ngawi, amratelakaken ingkang angsal pamenang wau ingkang rayi bupati Ngawi. Punika ingkang leres ingkang pundit 3 Ing mangke sampun terang papriksanipun,bilih ing palataran kadhaton ngantos saged kalebtan tiyang ewah, awit saking smbrananipun ingkang sami tenggak caos pramila
saking karsa dalem ingakng sinuhun kanjeng susuhunan ingkang ing nalika samanten sami teng tak caos sami kapatrapan cengles laminipun saubengan. Bilih andulu cacriyosipun ing kathah, kumedah acumandhaka sumundhul ing atur, ingkang sami tenggak ing konten brajanala kalih pisan tuwin ing konten galadhak mugi sami kaparingana nawala, ingkang anerangaken wawaler tuwin patrapanipun tumrap dhateng para tiyang ingkang sami langkung ing konten wau, awit bilih wonten tiyang lumampah ing ngriku, ingkang sami tenggak patrapipun sapurun-purun, andhendha utawi anganggrak katawis bilih naming angangge leresipun piyambak dados anilar wawaton kina. Serat pawartos Mataram angwedharaken pamanggh, bab kathahipun lampah juti ing mangke, menggah jalarannipun lampah wau, saking pamanggihipun awit ing amngke kathah tiyangingkang remen kasukansanadyan lenggahipun tembung kasukann naming badhe anglairaken anggenipun mangun suka, ananging bilih anuruti panasing manah, kasukan wau asring-asring andrawasi, kathah tiyang ingakng cekak budinipun lajen gkamipurun agagampil gadhahanipun sanak wekasanipun boten sae, pramila amrayogekaken bilih nagari karsa agalih wawaler dhatng makaten wau, sanadyan pandung kacepeng kaukum bucal kecu kacepeng kaukum gantung, inggih badhe boten anyirnakaken lampah juti, manawi boten kaudi icaling jalaranipun, sampun saestu ing pagesang punika, boten kenging kaupamekaken kados sarem asin sadaya, ananging ingkang kathah-kathah asring boten kamanah ing kawekasanipun. =========\============= Yogyakarta. Kanjeng tuwan Watendhorep bidhalipun saking ing ngriki, mawi kaateraken para gusti, para agneg tuwin para tuwan tuwan saweneh wonten inakng wangsul ing statsiyun wonten malih ingakng wangsul ing Prambanan tuwin ing Surakarta, para gusti wonten ingakng angateraken dumugi ing Semarang. Wonten ing Prambanan sami kendel sakedhap tuwan Lawik mawi amedharaken tatembungan mangalembana dhumaeng panjenenganipun kanjeng tuwan Watendhorep. Mas Mangku atmaja tuwin mas Mangun Taruna ing kampong Suryadiningratan sareng sadalu sami kapandungan menggah lebetipun sakng padung mawi ambabah, sareng sampun anelas-nelasaken barang, medalipun ugi saking ing babahan sasampunipun babahan lajeng dipun urugi malih, dados pun pandung anggenipun anandukaken patrapipun sakalangkung tanak sanget. =====\========== Rembang. Raden ADipati Tirtanagara, ingkang anggenipun angasta panguwasa ing Bojanagara 31 taun laminipun saha ingakng sampun angampil tatengering sih dalem srimaharaja Nederlan Ridering Ordhenederlan Senleyo ing mangke sampun dumugi ing janji, atilar donya yuswa 80 taun. ====\========= Sampun kaping pinten kenmawon anggen kula niteni acanthi suka pirenaning manah pasaja, tinimbang redhaksi ingakng sampun swari, tumraping pamanggih kula kados kangelanangewahi anggenipun karsa nampeni sawarnining srat pajurung, sawab ingkangngasta panguwasa pangaranging kabar Bramartani sapunika sakalangkung anglegakakenmanah, saksinipun boten karsa adedangu lampahing panjurung, tegesipunmakaten , kajawi rupaking papan manawi sakinten panjurung wau panten ingggih lajeng kapacak, bilih boten pantes ingggih lajeng aparing wangsulan, amila dahwen kula punika saengga kagalih prayogi, mugi karsaha amacak.
Ing Madha punika, salebeting kaoncatanjawahsawatawis, anggen kula garunengan dereng kendhat kendhat,inggih saking kewan maesa, ingakngkaangge piranti minongka ubenging puteran tebu, dhateng tiyang sakiwa panenengeningdhusun ing Tanjung anem, kagalihasaben dalu kemawon wiwit wanci jam pukul 11 dalu ngantos pukul 4 siyang, saweg dipun kendeli, punapa boten kasebut nganiaya kewan ingkang pantesipun kataning dalu pnika leren, sanajan parentah ageng, boten andhawuhaken undhang-undhang, bilih sawarnining kewan botenkenging kasambut damelaken ing masa dalu, ananging sacelaking ngriku ingkang kajibah amatut punapa boten tahan ngetrapaken. Gajahan lami kaping 21 Rabingulakir Dal 1807. Katandhan pun Welasan. Bilih ing tanah-tanah bawahipun Kanjeng Gupremen sampun wonten pranatan ingakng amambengi tiyang anganiaya kewan saben-saben ing Semarang pulisi rol angukum para tiyang ingkang sami anganiaya kewan nagari Surakarta kados dereng wonten pranatan makaten, mongka badhe amikantuki sanget mugi kagalih acuresing wiji. Jurungarang. =============\============= Yenpareng ing panggalih panjenenganipun tuwan ingakng ngarang Bramartani mugi karsaha macak panjurung kula punika,minongka urun anjarwani pamintanipun prayantun ignkang sisilih nama mintawasita, ing Ngaksigonda. Ing ngandhap punika tembung tuwin jarwanipun TEmbungipun Matre Yataprabu Anih Para Dretnih Los Kawat Atma Watpara Buanih Apapa Ring Daranih TEgesipun jawah Ratu Tumingal Kendel Sadhengah Oseking tilar sanalika Nyawa Awit sadhengah kendel tedhanipun Sakit Ing sariranipun Ingkang dipun kajengaken mangkaten Ratu sampu pedhot mariksani pangasrepaning praja, sageda anggesangaken thuthukulan kdos jawh. Sadhengah ingkang osik tilar ing sanalika amargi sadaya ingakng pinanjingan nyawa yen kapisah ing tedha andadosaken sakit ing badanipun. Musthika Bramara Corah Soraking ampuhan Titir Pinajaraken Tamtu kang pinilih Kombang Carewet Swaraning kathah Tutur mbok manawi wetah ing tembung'
Pinajaraken Mati Dening Alun-alun dipun padhangaken pejah saking' ombak geng ing samudra Ingkang dipun kajengaken tembung musthika bramana corah wu,. Langkung prayogi,amurihing kautamenpunika, angisep-isepa, kados kombang ngupaya madu, yen sampun kapanggih, sampunngantos kabrabeyan. Dene ingkang dipun kajengaken paribasan, suraking ampuhan titi pinajaraken, mati dening alun-alun. Ucaping tatiyangkathah, sami tutur tinutur, mamrih atela, pejah ing durjana, saking alun-alun kalakuhanipun. Urun kula anjarwani ing nginggil punika Sumongga ing mitra kula minta wasita. \===========\\\ Sampun sawatawis lami kula boten anyerepi panjurungipun mitra kula kawung kridha mugi karsaha angregengi Bramartani, utawi andugekna panganggitipun bab nge,mi kodrat saking pamanah kula, maedahi dhateng para punggung ingkang kados kula punika sabab kula punika sawatawis reme dhaeng cariyos ingkangdereng kula sagedi, tuwin miring yen wonten para saged anganggit tanggit mawi kasekaraken sabab pamanggih kula sasat angsal wuwulang ing bab pangrimbagipu tembung utawi lemesipun ukara, atur kula wau aki grumaos kula kirang saserepan. Katandhan Sumadriya, ing dhukuh Koripan. ========-\================ Ing sasaget-saged kula kedah amanguyubagya, dhateng para tiyang ingkangsami anggayuh dhaeng kasagedan awit kosok wangsuling panggraita, punika ingakng anuwuhaken indhaking kawruh, ananging mugi sampunngantos kadosingang sampunkalampahan sageda angampet ambegan panas barananbilih kaweleh sampun ngantos anandukaken tatembungan ingkang boten angresepaken dhateng para ingkang amao eliripun makaten tiyang enem kedah angudi wuwulang tiyang sepuh dereng kasep anampeni wuwulang. Jurungarang. =============/=============== Panjurung saking medyan boten kapacak awit namanipun ingakng manjurung boten kaprasajakaken Jurungarang. ===============\============== Ingkang manawi panjenenganipun saudara tuwan Redhaktur pareng mugi karsaha macak ing kabar Bramartani,minongka kapanjurung katur mas Sastradirengga, ing nagari Surakarta Adiningrat. //Pinandara// Ing sarkara wredi mamrih sidi, utamaning wreksa, ron anggiwi, jilrimbage suwedha, main lawung serat saha kang salam taklim pngeweweh basa karma, partamantri ngayun, katura ing sumitramba, jerweng ruksmi, aksara tinrapan sunggeng mas Sastra Adirengga. Panti panjang kang tinutup samengdyah sumewa, kaparnah ing kanan, kampong kappa ratengene radyata, nala kudu ing nagari, Surakarta deng Prabu Mentar ing pura, Srekesawa sunu wiyosipun yen sambada, ombakgung ing udadik lendhang rambat wet ulu atur cangkriman. Kismarenga, timbang mawor kapteng lamun rujuk gambaring buwana, wit ramba, twoh pindha
crème yen karsa awon nganggur sarpa langking, bale ing panting mung samben cagak lenggah, aniniti itung arta pamet ing bandaran,pinten banggi, nglepas hrutan paewambojeng dadya grindaning manah. Sotyarengga kiswaring pawestripadapalwanusung murwasmara, yen tanyun batang ing tembe ywa nyedana pung bendu kang sindura, pangusapraemg palesta, barang kaywa dadiya panglipur tanpa pinardi manjumbang, amanjurung warata atur pawarti ing Bramartani kabar. Kawan wanda, langening prajadi kalih lingga, ing ngarsa busana, buntulan kasagedane wanda kalihingpungkur tanpa sandhang nanginging wuri piyambak mralayata, purnawanda catur,pinisah dadya dwalingga, kang salingga, ing ngarsa punika sami pangucaping kawula. Ing Barandha kang katuju matis,kang salingga dumunung ing ngwuntat, ngweh wanci truh tumedhake giranging tyas bras pulut sukeng manah para mongtani nanging sring karya semang ing wongkang lumaku punapa wujud kawula, wus pitanom tuduhing wiku kang sidik, cupana kawruh nyata. Pangajaping pruita kangpinrih, titi sampurnanireng mangripta, manembah hyang kumpulan kyeh jumungah arinuju ping limalas wesa ing wanci tabrala lyu lekira Rabingulakir taun Edal Isaka ing ngetang dwijawara maletik bujongggeng ngajeng tondha panmasucipta. =====\============= Punika candhakipun cariyos pejahipun Dasamuka Petenging guwa guweng wanadri, wawasen kang kinon, sarjanaweh kawruh ing ngisine, pinandukin gsastra wus kaeksi, Pamanahan sungil sungapan sastrayu. Prayogyanya wruh robbing jaladri,jaba jro katong ton, parang-parangcuribataning we, sastradibya sabarang pakarti, tan kulediramrih, pragyananing laku. Saratan asusuluh rihtiti, titikawinengkon, mamala kang amuleting tyase, rinampasingpitutur sayekti,ririhen den keni, kinulit rinasuk. Rasukening kramasinipering, wruh eneng padudon, robana rumamanis pawore, amrih aja sangsayeng pakarti, sdaningkamuktin, nir gerah manaput. Yen wus kakenan reh kang sawiji, wisata kang ngadoh, kasubaga prayitna ambeke, susila mrih kasat mateng gusti, denya wus miyarsi, prabu Nyamrih ayu. Samuaning kang sumiweng sami pasangkarahayon, munahing kang durcarasilane, denya amrih sinatmateng aji, kawawaseng bumi, wikrama satuhu. Ratu away amiseseng rukmi pan yayi tan padon, emas iku pasamuan gone, pan wajibe busananingbumi, yen sira kukuhi, wisaningprajagung. Saguna-guna gununging bumi, kondhanging kaprabon, upaboga sawdya-wadya keh, tan apilih sawadya gung alit, tan bengganging kangsih, mrih sapraja lulut. Kawibawaning prabu ta yayi, yen ambekira bot, andumaken ing kawibawane, iku cacading karaton yayi, rusak dama nisthap, rusak patinipun. Karana jroning urip puniki, ana kangden antos, mung sadhela tan langgeng uripe, yayi rupak amaning wong urip, jamane wong mati, tetep ananipun. Yen laliya pangrehireng bumi, wus tha nyatan padon, pira-pira rusake patine, tuna yayi wong madeg narpati, tiwasa ing pati, Wibisana nuhun. Gunaning ratu priyen amardi, tinut karahayon, lan rekasanen marga pakewuhe priya lestari sagung lumaris, wajibing narpati, becik ki margagung. Damaring praja uywa mati-mati, sadeging kaprabeon, away mendhag madhanga jagade, mongka panariking reh sayekti, ing pati pinanggih, kautameng prabu. Yen aresik prajanira yayi, sagunging kang tumon, praja kalwan kontap prawirane, takut mulat kaaharjaning bumi, trusing budi yekti, wibisana nuhun. Tialsing wadya kang galak nguni, ing ngunen away doh, manjing maring ratu kagunane, iya dadi busananing bumi, atur tanpa uwit, sikakna kadya su. Prabu Wibisana awotsari, wresa mya anomblong, miyarsa ring prabu pituture, lan maninge adegira yayi, ngalengka narpati, winonging tumuwuh. Nguni kadya pinisan prajeki, sira madeg katong, iya ingkang dadipanawane, mamawa suka isining bumi, de prabunya titi, titih yen megatruh.
Isining rat lengeng kadya mrihandulu, ing reh prabu tama kalih, kasmaran myarsa pitutur, samodra ombake aris, minggir gumulung agolong. Ima-ima amutir langkung tumiyung, sumerot kangmarutaris,kadya matag nginggelipun, sang lalita wiwirmir, ngurmati sang madeg katong.Darma samangkin apanggah manah nira nut, ring pamulang pasangg putih, netepi ambeg pinunal, amolah arjaning bumi, prabu Gunawan kinaot. Patitising pasang tuju tanggap satur, mumunah manah menuhi, marjayeng mamala lulut, binengkasing pasang suci, Wibisana waskitheng don, angler tela karirisanmongsa pitu, rumesep sumurup ening, sinantya prasetyanipun, kadya tunggil yayah bibi, denira mrih karahayon. Purwa tarumandira ring gunung-gunung, anjetung tanana mosik isthane jengleng pitutur,pradapanira tumaling, kadya mrih alingan karo. Subali beksa wawengrat tuhu-tuhu, rum-arum sumekar amrik, pala-pala mendhung-mendhung, wijah denira miyasa, ireh samulang kaprabon. Liman malumanungkut lalenipun, anglabet kalingan amrih, kadya myarsa apitutur, andak meletu mili lir pasang talingan karo. Sekar janbu kintaring angina sumawur, wala kang ngimrak ngigeli, urmat suka suka dulu, mring sang Gunawan atampi, wulange subaga katong. Hong samuluk munya tepi telaga gung,lir suwareng ronwangneki, mriya niniling warta yu, kidang masil marepeki,lir kantun meleng pawartos. Sing asing akagyat ing kidang umangsul, lir cipta kantuning kardi, mekar macicil angungun, katingal sinungsung angina, netrane kalih malerok. Sato-sato setyanut pasangan runtut, nulya reh rengganing bumi,prabawa bawanengnulus, sang rumekseng prabu titi, wuruning rum-arume wor.Wus sineksen walantaga kutu-kutu, ing reh molahaken bumir, isining rat mangintya puku puku kipik-kipik, suka ngin arum umawor. Miri muntel ing ngetal kuntul adulur dalidir ngider-ideri tepining kang setu-setu, bodalayu ngilayoni, arum sumawur sumerot. Titip atap tepining setu aturu, tan ana winalang ati, linang nglangana rum-arum, keridening maruta ris, mamri amarasing panon. Sakeh murka-murka marimurkanipun, mangimur-imur ngamori,sarjana jenak majenu, jinanten mardu mrikmanging, mapanggah puguh ginugon. Nora betah ninitih botoh kabutuh, baswara basa basuki, sastra amardi mamredu, sihira susela aning, kena bawaning kaprabon. Tan akendhat narendra pituturipun, lir candhana munggeng ruksmi, dinupan ngambar rum-arum, tinon suwarna nelahi, rumesep kadang kinatong. Wutah atah nerpati jroning tyasipun, mawantah mamrep punagi, destuning reh mamrih luhur, mangayubagyaning bumi,mantiring prabu kinaot. Lawan yayi prabu den nastiti, aniteni ing wadya punggawa, amrenahaken karyane, kang bias ing ngalembut, away wehi agalling kardi, kang bia maring ngagal, away wehing lembut, kang prakosa ing ngayuda, ana ingkang prakosa sabarang kardi, den bias matah-matah. Miwah wdya kang alul semadi, karem marang pangulah mumuja, tulusena pangggawene, away ta wowor sambu, keron laku dhompo ing budi, tumpang soning prakara,reged empanipun, yayi prabu Wibisana, wateking wong tumpang sosa barang budi, cacad marang wiweka. Ing ngunen punggawa pekik-pekik, yayi dadi kumalaning praja, ambusanana jagade, punggawa kang dibyanung, aprakosa maring ajurit, yeku minongka wisa, amisahing mungsuh, punggawa kang bias basa, basukine marang karma kukuh titi, karyanen tuwanggana. Sarta ingkang wigya barang budi, wruh ing santa budi para marta, lepas amrang wekasane, wekasing reh rahayu, aja adoh lan sira yayi, palane away pegat, reng wangen amuwus, wuwus marang kauwusan, wekasaning urip ing kunemu pati, pati patitis mriya. Nora neda angrehira yayi, iya marang ing jagad sadaya, lawanjagadira dhewe, myang waler sangkeripun, luputing wong angulah bumi, lawan angulah badan, padha pajunipun, pondurane keri kanan, yenwis kena kangdadi gagawa sisip, den awas kinawruhan. Kawruhana sadina ywa lali, pamada marmurub tan kanginan, ata jem dadi urube yayi pepeteng pitu,
yuyupan singkuren ugi,ing luputing kabadan lawan praja iku, sami amitung prkara, yen kareksa brukut pangunjaraneki, maring pitung prakara. Yayi PrabuWibisono iki lire pepeteng pitu ing jagad, iya sawiji wijine, mungguh jenenging ratu, away cidra maring papatih, papatih away cidra, mring punggawanipun, kang para punggawa aji, anyidrani iya ingkang para mantra para mantra ywa cidra. Marang janma desa uanma tani, anbalike dadi saprakara, patih ja cidreng retune, miwah punggawanipun, iya aja cidrengpapatih, lan mantra away cidra, mring punggawanipun, miwah saturate pisan, yen nerak katemahan salaya budi-budi mrih kabudayan. Yeku wite ingkang memetengi, peteng pipitu yeku kapala, dene yayi kapindhone, ing jenengira ratu, ing Santana mantra kakasih, away sih yen wus katrap, adiling prajeku, yen ratu iku gagampang, maring adil lan maring mantra kakasih, yen katrap ing ngalingan. Iku yayi pepeteng ping kalih, dene pepeteng kang kaping tiga, papatih lan punggawane, aja matur ing ratu, ngaturaken dadiya mantra, mringanak miwah kadang, myang santananipun, kalamun during prayoga, during bias basa busaning mantra, basukining wiweka. Apan sarating akarya mantra, iya nora kena gina gampang, dhingin wuha ing ngawake, lamun wekasan lampus, nora awet jamaning ngurip, kapindho mantra wruha, wekasaning dudu, lawan wekasaning iya, lan wekasing lor kidul kulon udani, wetan miwah ing tengah. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 18, Kemis kaping 2 Mei 1878 Serat kawat saking Eropah Londhen 22 April kawontenanipun prakawis bakdanipun kenedeling paprangan ing mangke sigeg ngwastenreik dereng anamtokaken karsanipun, gesehipun Ruslan kalihan Enggelan anggenipun badhe amborong aken dhateng ing konggres sadaya wawaton ing prajanjiyan sigegipun parangan ingamngke ing ngatasipun prakawis punika, praja kakalih wau dereng saged rukun. Londhen 25 April rembagipun Kanjeng Pangeran Bismarek wawatonipun konggres punika anyguhana para nata, supados anupiksanana wawatonipun prajanjiyan tata tentreming tanah Eropah,bakdanipun paprangan ing Setastopol ing taun 1856 mawi anggalih kawontenaniun ing sapunika, jalaran sakingperangipun Turki lawan Ruslan.Enggelan anggalih bilih rembag wau mengeng: Inggih punika saking wegigipun kanjeng pangeran Bismarek nayaka ageng ing Dheitslan supados sampun ngantos kajodheran punapa ingkang kaangkah. Juru ngarang. Londhen 25 april awit saking kendhatipun pawartos atasipun anggening Enggelan tuwin Ruslan sami badhamiyan pramila kakinten melang ing wekasanipun. Londhen 27 april Ruslan badhe sigeganggenipun malebet ing Konggres bilih wawaton rembagipun kanjengpangeran Bismarek: Sadaya serat paartos ingkang asring angwedharaken osikipun para nayaka ageng, sami amratelakaken bilih sadaya praja sami ayeg badhe anglairaken paamnggihipun dhateng Ruslan tuwan ageng Turki,babkawontenanipun wajanging prajanjiyan ing tentremingpaperangn saderengipun angalempak wonten ing konggres. Istambul 25 April kraman ing kitha Pilopopen sami kinukup betengipun dadakan prajurit Rus sarta saged amikut tiyang sewu. (Pawartos punika mengeng sanget awit mawi katerangaken bongsa punapa ingakng angraman kados nunten wonten pawartos ingakng anerangakenlampah wau. Jurungarang). Kanjeng Pangeran Nikolas ingang rayi prabu Ruslan pangiriding balatontra Rus ing Turki, ing mangke kondur wangsul dhateng Ruslan amargi saking gerah kagentos Jendral Tonleben. ==========\=========== Surakarta Benjing ing dinten Akad tuwin ing dinten Rebo, kaping 5 tuwin kaping 8 Mei badhe wonten tatingalan sulapan ing komidhen ingkang badhe anggelaraken kawruh wau tuwan sispester kalih tuwan Peng, menggah andulu suraosing pinten-pinten serat pawartos tuwan wau kawegianipun ing sulapan pancen sakalangkung adamel eram sampun misuhur ing aji seluman saha kathah lampahanipun engal inking badhe boten amboseni, eman bilih para gusti boten anedhakana. Salebtipun capuri griyanipun tuwan ingakng amaosi siti dhusun Jengkilung, kalebetan sima barong, ingkang ngantos saged amejahaken belo satunggal awit saking grobyagipun ing kapal tiyang ingkang jagi sami kaget lajeng asikep dadamel pramila sima lajeng angles medal konten ageng mawi anilar ingkang kamongsa. Ing peken Jalen bawah ing Klathen sakidulipun Rdi Jabalat wonten tiyang estri ewah ingkang anglanggena kemawon andadosaken sukakipun ing siweneh, ananging susahipun ing kathah, sakalangkung prayogi bilih konca pulisi nyirna lampah wau, tiyang ewah kacepeng lajeng kaladosna dhateng griya panggenanipun pamulasara,
utawi kapasrahna dhateng akrabipun, punapa boten kawical ing wenangipun pulisi, anyirnakaken lalampahing kang murang cara. Saestu badhe boten anggumunaken bilh ing mangke kathah pandung, kagalih apiyambak wonteningkang amaosi siti ing bawah redi kidul kapandungan sanjatanipun kakalih, ingakng ing sonten samikapasrahaken dhateng tiyang jagi, sareng enjingipun sami ipyak tuwan lajeng aminta saraya dhateng konca pulisi, sasampunipun katiti pariksa,konca jagi wau lajeng sami kapatrapan paukuman karya paksa, tiyang satunggal naming wolung dinten, dados dereng mirib pisan-pisana dhateng regiing barang ingkang ical. Salompret Malayu angwartosaken bilihing mangke sakingkarsanipun kanjeng tuwan ingkang wicaksana guprenur jendral indhaking balanjanipun para mantra guru, katamtokaken ngantos dumugi 150 rupiyah sawulanipun. Dereng lao wonten kapal ambruk awit saking awrating momotanipun tiyang ingakng anglampahaken lajeng amecuti bunguring kapal wau ananging kapal maksa boten kawawi ngadeg among cakekalan kemawon sanadyan sampun katingal amelas asih makaten ewadene anggenipun amecuti taksih anggganter kemawon. Embok inggih nunten wontena patrapanipun ing lampah makaten wau. Tiyang anglampahaken grobag sapi utawi maesa, remen angumbar pakaremanipun anumpak ing grobag akaliyan ura-ura boten pisan amanah dhateng bebekanipun sami kados nalika dereng wonten undhanging wawaleripun nagari, kingkang amambengi biih tiyang anglampahaken gorbag boten kenging anumpak ing grobagipun,kilap bilih wawaler wau boten kaudi ing kalampahanipun. Yogyakarta Wonten pawartos bilih tuwan Silpester kalihtuwan eng, sami guru sulapan badhe angungasaken kasagedanipun wontening kamar bolah, mandar katimbalan ing karaton ing ngandikakaken ambeber kawigyanipun. Sampun terang pawartosipun bilih panjenengan dalem kanejng gusti pangeran adipati Ariya Surya Sasraningrat badhe tindak dhateng ing Surabaya anjenengi pambikakipun koggres lerep wonten ing kabupaten. P[anjenengan dalem kanjeng sultan ing tanah Nutei inggih karsa tedhak dhateng Surabaya, lerep nunggil wonten ing kabupaten bidhalipun saking nutei kaater tuwan Asisten ing tanahwau, saha anitih kagunganipun palwa piyambak. Kanjeng tuwan Panbak ingkang saking Kedhu kaelih jumeneng residhen ing ngriki, sampun rawuh saha sampun anampeni wawenang pamengkunipun nagari ngriki, saking tuwan asisten residhen Yekel ingkang sak bidhalipun kanjeng tuwan WAtendhorep amakili jumeneng residhen. Nalika ing dinten Jumungah ingakng sampun kapengker, wonten prajurit ing Pakualaman titiga sami kasengker ing nagari, awit kadakwa kaanggenan barang kecon saking Rejawinangun. Menggah nagari anandukakensuraosing paribasanb, sing sapa kaedhokan barang cohlongan tindake padha karo kang anylong, prajurit wau inggih badhe amethukaken minggahipun dhateng ondha lajeng anggedhandhul wonten ing dirgantara, bilih boten wonten ingkang purun anampeni barang peteng, sanadyan
boten asirna, ananginglampahipun kecu badhe wonten mendhanipun awit saestu pakewed anggenipun anyingkiraken baangipun kecon. Nalika kaping 25 April kapengker punika, wonten Nyonyah-Nyonyah wangsulipuns akng dhusunbawah ing Sleman wanci lingsir siyang sami anitih garobag sareng dumugi ing kareteg kali Sempor kaandheg dahteng konca begal sareng katututan konca ingkang sami angateraken anggenahaken andhegipun grobag konca begal lajeng sami malajeng, menggah lalampah makaten wau, mugi kagalih asirnanipun. SEMARANG Wonten konca gardhu ingang saweg anawekaken ayam wonten pekenlajeng kacepeng dhateng konca pulisi, awit ayam wau katitik bilih gadhahaning tangganipun ingkang ical kateranganipun ing titi pariksa tiyang gardhu wau, bilih anglampai jagi pancen damelipun purun nyanyolong. Ing kitha ngriki wonten tiyang Arab kakalih, ingkang sanget adamel susahipun kona alit awit damelipun jajah pakampungan apariman bilih dipun sukani ing saminatipun tiyang, lajeng amamisuh saha angundhamana. Selak dhateng tedhakipun kanjeng Nabi Rasulullah, lajeng amaksa indhakipun paweweh, bilih boten katurutan lajeng anjenger boten kasha-keseh, sakathah pakampungan ingakng kontenipun griya sami kaineb supados sampun ngantos kajujug ing tiyang Arab wau, mandar dereng tarimah anjajah pakampungan kemawon angalanjak dhateng peken-peken anedha ing kawontenanipun ing ngriku, punapa konca pulisi boten sumerep punapa pancen sumerp ing lampahan wau. ==============\========== Banyumas Lokomotip atampi serat tembung Malayu, ingkang anggugat dhateng lampahanipun saweneh prayantun ageng. Tuwin ingkang angrumeksa dhateng yayasanipun kanjeng gupremen anitipaken kajeng jati wonten ing kabupaten wonten ingkang ical kamanah bilih tiyang ing kiwa panengenipun ing ngriku ingkang amendhet tuwan wau lajeng sowan ingkabupaten anyumanggakaken galedhahipun pambatangipun tuwan wau boten lepat ananging tanpa damel awit dalunipun lajeng wonten dhaah anyirngkiraken kajeng wau, mandar serat wau mawi andumuk tiyang titiga, ingkang namanipun naming kabawur aksaranipun ngajeng kemawon. Puniak candhakipun cariyos pejahipun Dasamuka Lan weruha isining jaladri, tuwin isining wana sadaya,utameng bumi langite, lawanmanising tembung, wruhing tembung kangkandel tipis, miwah kang dawa cendhak,mandheg lawan laju, myang purwa madya wasana, basa mantra sudarsananing prajadi, busananing nagara. Kang ngapekik utamaning mantra, ulat tangguh trusing kalbu tatag, tangginas marang karyane, ayem marang pakewuh, ririh rereh maranging pamrih, aris maring rarasan,putusing rahayu, tetg yen nama wilaga, titih teteh tetehla mring siyang ratri, ratrine puuruita. Mantri sasmita busaneng budi, mrih durcara awasing wiwirang, nora gumungggung ambeke, arjaning tyas kadurus, deresing kawiweka niti, titika tan antara, pantaraning atur, weruh sandining sameka, suleksaa tan galak tututing liring, larang liring sandeya.Mantri mukya kondhanging prajadi, kang wus tatal reh tinula-tula, tuman tutut tutulade, tan dadak tindak tanduk, wruh ing dududangdanan dadi, kasuda pinisuda,kangluput linimput, winong winanguning karma,supayane miyata kang miyatani, putih ingpangupaya. Wruharing reh sareh saking ririh, yen ingkang wus bias gancanga was, wus kawawas pakewuhe,ninstha madyaning laku, kautaman kacipteng galih, gagala nora gagal,mantra agul-agul, manggala golonganing prang, myang bicara putus
musthikaning mantra, sumehing pasamuhan. Tan asama semuning sasami, sumuking netya madya utama, tinamantra mapamete, susila dursilayu kontapinet sakin gpawarti,samangsane tinatap,wus atap tan luput, putus patitising tingkah, kang mangkono away doh kathiken yayi busana naeng praja. Mantripunggawa lajering bumi, nora kena yayi sengawonga, adage wisma pamane, ana sakane guru, ssakarawamanri lit-alit, yen ana kang nganyelag, upamane bubuk, iku mantra kang durcara, mamarahi iya nora anguwati, marang adeging wisma. Kapingpate pepeteng ta yayi, away amet artaning punggawa, lan aja mundhut sutane, lan ka ping limanipun, yayi aja nglarangi kali, aja nglarangi alas, tegal tegal gunung, ara-ara lan samodra, isi apa yayi aja denlarangi, upajiwaning wadya. Kaping neme away songgarugi, marang sagunging prajuritira, miwah juru tampingane, aja panereng bendu mring parjurit mring juru tamping, kang sira patah jaga, nadhahi pakewuh, tetepe pitu durjana, singgahena gegelah regeding bumi, kabeh wisaning praja. Peteng pitu jroning badan yayi, patrapingpati-pati pantaka enda dadi reregede away karem dya ayu, away kaem ing ngemas-manik, sosotya nawaretna ing atinunukul kekes sedya tyasira arda kunjaranen ingpuja sarta semadi, kasukan apesena. Yen sira mrih utamaningpati, iya yayi prabu wibisana, tumusa praja utamane, anggepa ngreh wadyagung, yenlupute padhanenyayi lawan luputing pejah, iku yayi prabu, yen luput dera mrih pejah, yekti luput pangrehira ingprajadi, padha kang dadi beak. Tunggal peteng pitu jroning jisim, away ngekehaken ing susumbar, iku wong sumekti, dhewe, ambega prawira digung, iku yayi petenging ati, apan iku larangan, tanpa tutkawuwus, yayi dudu duwekira, kagungane kang akarya bumi langit, kibir dirdireng jagad. Lawan aja galak sireng lathi, anggung duduka tan angapura mimisuh saru wuwuse, tunggal pepeteng pitu lamun ora ilanging galih,nora bias utama ing patining ratu, kaletheg arsa nanacad, iku yayi susuker-nyukera galih barang salayeng karsa. Bekaning pati mala-malilat mullet ati lulut nora kentas, bekaning praja ruwede, tutur katawur-tawur,nora tawar denya mrih yekti, sisingading ngandika, dinadak tinanduk, kasulaka pelak-pelak, ing tyas gugup nora kongsi anggagapi, agah antur kageyan. Lamun ana punggawan ta wegik, nanging drembawa egana ingmas, didimen dadi setyane, ampuh kinarya panduk, maringmungsuh asring kajodhi, nora kalawan aprang, panungkuling mungsuh, yayiprabu Wibisana, yen wus pepak kondhang pangulah nagari Subaga Jayengrana. Lamun sumebar murah ira yayi, yen sumawur parmartanira mung suprapta nungkul dhewe, saksat bathara guru, panganggepe pasing wong sireki, sawab legawanira pracayeng pakewuh dene sira wus pratama, rergeding badan sampun angawruhi wruh reregeding jagad. Mungsuh jroning badan wus kajodhi,mungsuh susukering praja bias, binengkas basuki kabeh, yeku digdaya tuhu, sureng rana ng ngagal alit, panjatine wisesa, wasistha kawengku, kakangira Dasamuka, tami munjuling praprakosa linuwih, nanging agal kewala. Mungsuh ing badan tan den kawruhi, pira yayi wawrating ngayua, aprang ngalan sira dhewe, tan wurung kasoripun, ing sayekti yektine yayi, timbang kalawan sira, kaprawiranipun, kari kasujananira, iya pira kuwate wong gedhag-gehdig, paisih kuwat nalar. Yayi prabu den awas den eling, baboning kang marang kaluhuran, apura parikramane, adil pan suku bau, adil iku pan madya yayi, apura pan utama,betah dadiluhur, samektanen yen kaandhat, poma yayi apura wruseneng galih prabawa paribawa. Rihent temen apuranira piander mahangabing sajagad nura geng bias basane basuki sabiyantu babayane nora bayani, reksanen buta desa, buteng gunung gunung kabeh salina parentah, padha nuta tapa rentah winangun iki, wawangunan kamulyane sajagad dumadi, kareksane birating durjana, dursila saleh lepase, suyasanenpinangguh, guwa peteng lan jurangtrebis, kalikalikalingan, ing sastra sang prab, amadhangi sabuwana, jroning guwa katon pinanduking tulas, padha reged katawang. Kasma lama-
lamalaning bumi, yayi pryen waluya kang ala, elinga melik kalalen,lilanana ja nglulu, tutulanen dimen katali, away kongsi katula, tula alanipun, dene rarumekseng bala, bala bane marang bala angelebi, kalaban sabuwana. Prabawane sarjanan ta yayi, prayogyaa kretagyananira, wigya susila darmaweh, ayunira ta mayu, ngilangaken malaweh mukti mrih tati parikrama, kramanira nulus, sira nrepati gunawan, susi lawan punya wan marta menuhi, sampating pasang seta. Datan liyan setyanira nguni, among muhunga pura kewala, wibisana tur sembahe, mugyestuwa pukulun, sabdaning Sabinatharadi, sang prabu Wibisana, matur sarwi muwun, danawadiya reksasa, kethen yutan sakarine kang ngemasi prapta mring Wibisana. Buta wana rasa sampun anunggil, dhedhek smadyaning rananggana. Ing pasanggrahan siwine, dereng karsa ngadhatn, rehning pura tapis kabesmi, Prabu Rama Wijaya nelasken papuruk, mring narpatiWibisana pyuking tresna sasak kulit nunggil daging, otot babalung darah. Tan kamutan mringputri Mantili, sabedhahe nagari Ngalengka,mring Wibisana kareme, denya imbalan wuwus, sapuruke katampan sami, sadaya tanpa ila, dadya wewah sengkud, yen dereng atika duga,nyndhul atur lre kang sawiji-wiji, wijaning karaharjan. Samya sengkuda kang anampani, kang anampakaken suka wutah tanapi tatah tinetah tata titi tinutuh, tutuhune iwah linuwih, wuwuhe wonten owah, pamuwahing ayu, kayungyun ywananira, jagad jagad jejeg Ngalengka nglangkungi, kalengkaning srinata. Eh yayi prabu Ngalengka, ana karyane masmanik,sosotya mya nawaretna ing gedhogan gantungen yayi, mongka praboting bumi, beya busananing ayu arsine prajanira, gumantung lawan mas manik,saregepa ambecaki prajanira. PUnggawa ambeg dipongga, sira nginguwa ta yayi,lanpunggawa ambeg singa, lan ambeg andadka sami, padha akathiken sami,lawan ingkang pinadha nujum, kang pindha pinandhita, sira aduweya yayi kabeh iku dadi busananing praja. Wadya kang becik swaranya, lawaningakng pekikpekik, lawankang bisa lah-olah, kang bisa mamatut malih, kebon kebon prasami, yayi ingunen sireku, away pegat mumuja, bang prakaraning bumi, atasena maring hyangjagad pratingkah. Kuneng sang bathara Rama, wijaya amituturi, marang prabu Wibisana, kadereng samya denya mrih, ing kamulyaning bumi,panggahingpanganggepipun, narpati Wibisana, tinut sawulangeeki, tan tinilar reh saking bathara Rama. Taksihwonten candhakipun.
Ongka 19 Kemis kaping 9 Mei 1878 Kulawisudhan Raden Tumenggung Danukusuma, bupatiing Sukapura, tanah Prayangan kalilan angangge sasebutan tuwin nama, Raden Tumenggung Wira Adiningrat. Kamantunan ing pangabdenipun mawi kalulusaken ing sasebutanipun Raden Angabei ARja Adinagaa,Jaksa ing Japara, mas Ngabei Wongsapraja, wadana ing Ngambal bawah Bagelen, RadenPUrwa Taruna, wadana ing Bagi tanah Madiyun. Kaangkat dados patih ing kabupaten Basuki, pangajeng jaksa kyai Sastradirana, dados wadana ing Bagi, Mas mangundirja, sosoran wadana ing TEgal Omba, dados wadaa ing redi Kendheng tanah Surabaya Mas Ngabei PUrnasuputra, sorsoran wadana ing Karanggan, kaangkat dados wadana ing Cicuruh tanah Prayangan Radenkandhuruhan taruna reja sorsoran wadana ing Cikuru, kaelih dhateng ign pulumas Prawiradimeja, wadana ing Arjawinangun tanah Pranaraga. Ingkang dados wadana ing Arjawinangun mas Sastrarea, sorsoran wdana ing sawo,s ami tanah pranaraga. Panjurung punika manawi kagalih prayogi kacithaka ing Bramartani. Para murid ing pamulangan dalem Kadanurejan, ingkang sampun sami kakulawisudha kados ing ngandhap punika pratelanipun. 1. Mas Agus Sumadi, kakulawisudha dados Panji Dhistrik ing ngangin-angin bawawh Kabupaten Suleman kapatedhan nama Mas Panji, Natadirja. 2. Den Mas Sujiman kakulawisudha, dados Demang Pamaosan Dalem ing Nglendhah Kilenpragi, bawah kabupaten Sentolo, kapatedhan nama, Den Demang Suradikara. 3. Den bagus Mulya, kakulawisudha, dados Mantri KUmetir Rehing kadanurejan kapatedhan nama, Den Angabei Kramadigda. 4. Den Bagus, Samadikan kakulawisudha, dados panji Dhastrik ing Cepit bawah kabupaten Bantul Kadireja, kapatedhan anam Den Panji Jayasemantri. 5. Mas Suwapa, kakulawisudha, dados carik Rehing kadanurejan kapatedhan nama Mas Angabei Sastrawirana. 6. Den Mas Kusniya Malibari, kakulawisudha dados Panji Dhistrik ing Candhen bawah kabupaten Bantul Kadireja, kapatedhan nama RadenPanji Jayadireja. 7. Raden Mas supiya kakulawisudha dados MantriGladhak kaptedhan nama, Raden angabei, Jagadimeja. 8. Den Mas Suratman kakulawisudha dados Panji dhistrik ing Gudheyan bawahKabupaten Suleman kapatedhan nama Den Panji Natadigdaya. Murid pitu iji wau, kawical cereng saged ananging sampun lowung anyekapi, nampeni dhawuhing parentah. O sapinten ta mayaripun parentah angreh aken tiyang ingkang boten cupet budi, tuwin cotho ing ngastanipun. Ingakng punika dahat ing pamuhi kula dhateng ing kaluhuran dalemkaraton ing Ngayogyakarta,mugi-mugi lulusa ing salami-laminipun, somawana, mawi dipun pariksani ing kasagedanipun, Eksamen. PUnika sakalangkung prayogi sanget. Pun Pamuji sukur Surakarta TErang dhawuhing panjenenganipun kanjeng tuwan Residhen Kanjeng Raden Adiapti angundhatngaken wawaler, ingkang satunggal tumengrap dhaeng para tiyangingakng pangupajiwanipun amragat maesa tuwin lembu, ingkang satunggal tumerap dhateng
para tiyang, ingakng sami maha angendhih sawarniin gradinanpramila kum,edah angalembana dhateng parentah ingakng boten kendhat amarsudi dhateng arjanipun praja. Ing mangke kabupateningSrage katingal regeng, sampun sawatawis wonte griya gedhong satunggal yasanipun tuwan habo kadaleman dhateng Tupan asasten Residhen ingkang sanesipun sami gadhahanipun bongsa Cina, ingkang sami manggen adadagang wonten ing ngriku, in gpeken sasadeyan inggih mindhak anedahaken bilih tiyang alit kathah angsalanipun yatra, awit gelenging pambudadaya ing ma,,,,,kathah anggening pus angedalaken waragad naming radinan ing bawah Sragen taksihkathah ingakng risak ing pintenpanggenan wonten ingkang bendhong, ngantos asring-asring anugelaken indhen dene jalaraning risakipun radinan wau, awit para garap sabin kathah ingkang angendhih margi emper utawi kagarap kadamel ananem pantun dados grobag maesa, sapanunggilanipunsami anaajangradinan ageng, andadosaken risakipun. =\===========\=\\\\\\\\\\ Yoygkarta Nyambeti Bramartani ongka 17 Bidhalipun kanjeng tuwan Watendhorep sagarwa putra, saking Setatsiyun Yogyakarta, nalika dinten Jumungah Kliwon wanci jam 9 langkung 45 menut tanggal kaping 19 wulan april taun 1878 wondenten inakng sami ngateraken sakalangkung kathah, para sageding ageng jawi, walandi, tuin Cina, kiranglangkung 150kalebet musikanabdinipun ingkang sinuwun Yoygkarta sareng dumugi setatsiyon Prambanan kendel sadaya inkang numpang tumedhak kanejng tuwan Watendorep sagarwa putra tuwin para mitra lenggah jajar karap munggeng karsi, wonten griya anarcaket setatsiyun wau griyanipun renggawawrenen sakalangkung tresebaken pradongga munya binarung musikan tinembang angrespaeni, dhedhaharan rinakit ing meja wedang sarta minuman dipun ideraken mubeng, lajeng kudhisi rambah-rambah. Sareng meh mangsanipun mangkat kanjeng tuwan sagarwa putra tuwin para mitra, ingakng bahe lestantun ngageraken sami nitih kreta asep kadosta: 1, tuwan Presebik litnan colonel Komendham , 2 tuwan Van Den Bareh, juru basa sepuh, 3 tuwan Lawik , 4 tuwan Antuwan Rap, 5 tuwan Krumer, 6 tuwan Asman, 7 tuwan Akerman, 8 tuwan Panespen, 9 tuwan Pandhenber, Asisten ing Klathen, 10 raden tumenggung kusuma diningrat regenyog, 11 Litiyamling, kapitan Cinayogya, 12 Raden Riya Jaganegara, wadana Gladhag ing Yogya, kreta Asep tandya mangkat sadaya para ageng-ageng Jawi, Wlandi, ingakng sami tinilar lir pinedhot katresnanipun. Jam 12 kreta dumugi setatsiyun Surakarta, kendel kanjeng tuwan sagarwa putra tuwin para mitra, sadaya tumedhak ingkang methukaken wonten setatsiyon kanjeng tuwan residhen ing Surakarta, kanjeng pangeran adipati Arya Mangkunagara, kolnel komendham tuwin litnan colonel komendham, tuwan Asisten residhen pangeran Arya Kondasuputra, pangeran Arya Gondasiwaya,musikan kalih pontha, ingkang mungel rumiyin musik mangkunagaran majeng ngean lajeng gantos musik kumpeni mungel majeng ngilen sareng sampun sami tabeyan kanjeng tuwan sagarwa putra, dipunaturi dhahar wonten kamar setatsiyun wenang kanjeng pangeran adipati Arya Mangkunagara, wedang sara minuman dipun ubengaken lajeng kundhisi rambah- rambah. Sareng sampun bibar dhahar sarta meh mangsanipun mangakt kanjeng tuwan sagarwa putra tuwin para mitra, ingkang badhe lestantun ngateraken sami nitih kreta asep kadosta: 1 raden tumenggung Kusumadiningrat Regen Yogya, 2 Litiyamling kapintan Cina, 3 Raden Riya Jaganegara, sadaya nunggil kanjeng tuwan, wondenten para mitra ingkang kantun wonten setatsiyun Surakarta, sami mrantandhani rudah ing wardaya,
saweneh ngrentahaken waspa, jam 12 langkung 45 menut kreta mangkat bablas lir maruta, tan mawi kendel dumugi setatsiyun Kedhungjati kendel, 6 menut saweneh ingkang numpang tumedhak tehoyan kreta lajeng trus dumugi setatsiyon Samarang wanci jam 4 langkung 20 menut kanjeng tuwan saarwa putra tuwin para mitra sami tumedhak lajeng nitih kreta rakitan kuda, kanjeng tuwan sagarwa putra makuwon losmen Bajong, Raden Tumenggung Kusumadiningrat regen Yogya, wonten eren losmen nomer 1, litiyamling kapitan Cina Yogya, wonten kampong dharat. Dinten Senen Pon wanci jam satengah 7 enjing kanjeng tuwan sagarwa putra tuwin para mitra sampun sami rawuh wonten Ngebum (palabuhan prau alid) boten dangu kanjeng tuwan sagarwa putra tuwin paa mitra sami nitih prau alit kathah panunggilanipun ingkang numpang kirang langkung, 100 para ageng ingkang ngateraken dumugi prau ageng Wilemdri, kanjeng tuwan jendral mayor ing Semarang, kanjeng tuwan Gupenur ing Silibes Asisten REsidhen ing Semarang, Raden Tumenggung Kusumadiningrat, regen Yogya, litiyamling kapitan Cina Yogya jam 7 prau asep alit mangkat babalas manengah ing samudra ler barat jam satengah 8 langkung 10 menut prau asep alit kendel sampun gathuk kaliyan prau asep ageng Willemdri wau, saweneh manggen kamaripun piyambak-piyambak miturut nomer kacisipunsaweneh mubeng ningali bekakas prau, tuwin toya isining samudra, saweneh minggah dhateng dheg (plataran sanginggiling kamar) saweneh dhahar roti ingkang dipun sudhiyakaken munggeng meja, manut karcis kamaripun dene kanjeng tuwan sagarwa putra manggen wonten ing dhek klas kamar nomer 1. Sawek sami tetabeyan kanjeng tuwan sagrwa putra kaliyan para putra t ta sarugendha mungel ingkang sami ngateraken sadaya gancang wangsul nitih prau asep alit mangkat wangsul boten dangu prau asep ageng katingal mangkat mangilen dhaten gBatawiyah, lir nyarat kanjeng tuwan gupernur ing silibes kaliyan Asisten residhen ign samarang ngateraken dumugi Batawiyah jam 8 langkung 10 menut angaktipun prau asep Willemdri,jam 8 langkung 45 menut prau asep alid dumugi ngebum kanjeng tuwan jendral mayor Samarang, tuwin para Wlandi sanesipun raden tumenggung kusumadiningrat sarta Litiyamling, sami mentas ing dharatan lajeng sami nitih kreta rakitan kuda jam 12 siyang, raden tumenggung Kusumadiningrat mangakt dhateng Setatsiyun Samarang, jam 1 mangkat kondur jam 6 sonten dumugi setasiyun surakarta nyipeng jam 7 enjing mangkat kondur dhateng yogyakarta, wilujeng sadaya. Panjurung. Pasuruhan Ing salebetipun wulan Maret ingakng kapengker, ing Pasuruhan jawahipun sakalangkung deres ngantos anuwuhaken banjir ageng, dene banjir wau anjalari kathah griya cacah 300 wuwung sami tiwas sadaya padhusunan ingkang celak ing lepen ugi kathah ingkang tiwas taneman rosan pantun sapanunggilanipun radinan ageng tuwin radinan padhusunan kathah ingakng risak salong wonten ingang larut menggah kapitunanipun boten saged anerangken. Saking cacriyosanipun tiyang ing pasisir, ing salebetipun wulan April kapengker punika, ing dhusun Kramat dhistrik karaton bawah ing Pasuruhan ingseganten ugi wonten jawah deres binarung lesus ageng, anjalari kathah baita ingkang medal amendhet ulam sami kerem mandar tiyang ingkang anglampahaken baita wau, sawatawis wonten ingkang ical kaupadosan ngantos sapriki dereng kapanggih, ingang sanesipun amanggih nugraha, saged angalangi minggir dumugi ing pasisir. ================\========== Panjurung
Nalika wektu ing dintn akat tanggal ping 2 Jumadiawal taun punika, wanci jam pukul 8 enjing, griyanipun mas Surapawira, ing kampugn Serengan bawah (Gedhong Kiwa) kadhatengan utusaning nagari, prelu anggaledhah saking kakinten awade apyun ingkang boten winenangaken gancnging cariyos salebeting griya sepen ananging saunduring para galedhah dereng ngantos sami dumugi ing wradinan ageng, cundaka ingkang satunggal wasta karyadikrama, anglancangi rumiyin angosak-asik payoning bangonipun mas Surapawira wau, kapanggih wonten cepuk isi cemengan sarta pespesan apyun gunggung pangaji 5 wang, andadosaken pangungunipun mas Surapawira estri ingakng saweg mande wonten ing bango wau, jalran thukuling barang wau tetela rerekan inggihpunika mijil saking tanganipun mas Karyadikrama, sanajan mas Surapawira jaler estri gadhah paben ewadene sanalika sami lumados ing kantor. Amila atrap makaten punika saengga tembe wonten ungguling pabenipun mas Surapawira, anamung congsun adreng, kalampahan sami nyanggi katemenan, saestu badhe anggampilaken kengsering para ingkang agal pangkatipun sarana pinaeka atrap makaten. Pun Sumengka. Bilih lampahipun panggaledhah, kados ingkang kasebut ing nginggil punika, kados sampun mangsanipun parentah amurinani konca alit adhedhawah ingkang kenceng dhateng sadaya lurahkampung, tuwin dhateng para konca polisi kawedanan bilih wonten kona anggaledhah amesthi jenengi, mawi mulat dhateng patrapipun ing panggaledhah wau, awit sasumerep kla ing sanes bawah, boten wonten patraping panggaledhah ingkang sawiyah-wiyah, wah malih mugi kagalih apiyambak bilih tiyangpurun anglampahi dados cundaka pak apyun saestu bongsa asor, sampun boten maiben bilih botentaha dhateng ing raiged. Jurungarang. ==============\==== Katur mitra kula dahat Menggah ingkang dados karsa sampeyan, babkewe keeling boten prelu kapacak ingserat pananggalan, katimbang kaliyan pangkat wadana, punika kasaklangkung amethuki dhateng pamanggih kula, bilih kapirid saking pangkatipun sayektos alit sanget, ananging bilih kajujug saking prelunipun kanjeng gupremen angwontenaken griya pamulangan, ing indiyo Nederlan lajeng pinanggih wardinipun anyebar wijiningkawruh, dhawahipun lajeng mantesi, awit kagendong dhaten gpreluning mantri guru. Wondening parakne kling ingkang tan kuciwa kasagedanipun, pantes kalajengna dados guru dhistrik supados sampun sirna ing wiji wau, suwawi takagalih, sapinten ta kang jeng gupremen amarsudi indhakingkautamaning kawulanipun, ing pundit-pundi sampun sumasta dening guru, suprandene sastra tuwin wicara dereng jangkep, pratondha saking kula pyambak tur kandhi pambudi, ewa dene tansah udhar kemawon. Langkung malih kabar ing sapunika ing dhistrik-dhistrik badhe kaparingan guru,. Lah boten saklangkung prayogi, tondha dereng pegat sih kawelasanipun kanjen gupemen dhumateng kawulanipun ing Nusajawi, saibata mayaripun dhumateng konca alit. Katandhan mintranta Cepakakrodha. \===========\ \\\\\\\\\\\\\\\========== Kados sampunkalebet ing papesthen bilih bongsa kula ing tanah Jawi malah kasengsem dhateng tembung liyan pramila kenging kabasakaken manawi dhatengtembungipun piyambak kathah ingkang kapiran sampun pinten-pinten serat kula anguningani, sanadyan serat ingkang saking piyantun ageng pisan magandhap inggih asring-sring wonten ingkang katrocoban angangge tembung liyan dados boten
wonten ingkang paring tuladha, wekasanipun kula naming acumadhong ingpangaksama, dene kula akamipurun cumandhak sumundhul ing ngatur, kados ingakng kasebut ing ngajeng wau, ananging kula kedah anglairaken osiking manah kula, owel bilih kalajeng. Jurungarang. Kadadosanipun prang. Sampun limrah bilih prang punika kadadosanipun amesakati,boten ngemungaken dhateng ingkang andon prang kemawon dalasan ingang kantun ugi kasrambah, ananging awis kados lalampahan ingkang kacriyosakening ngandhap punika. Nalika Ruslan prang kaliyan Turki,Ruslan kaecalan tyang ing payudan langkung saking 100000 kamesakatanipun ing tanah Ruslan sakalangkung ageng cariyos punika anyublik saking pratelanipun pakumpulaning tiyang ingkag sami misungsungi dhateng kulawarganipun para soldhadhu. Ing Polos (kadhistrikan alitisi:15 padhusunan) wonten isinipun tiyang 6000 dados 830 batih, ingkang 118 batih kaleres angladosi tiyang lumebet soldhadhu, kadadosanipun ingang kantun sakalankung meskat lajeng buyar, sami nyunyuwun turut radinan ngupados teedha, wonten ingkang nglampahi kadursilan saweneh pejah kaliren, wekasanipun ingRuslan ingkang sakalangkung kathah tyangipun 12 presen (%) ingkang anyandhang kamesakatan ageng, 12% ingakngkapeksa kedah anyumpeni betahipun sadinten- dinten, kajawi punika pinten-pinten batih ingkang kaecalan jaler, tiyang sepuyh, anak utawi sadherek bokmanawi punika ingkang ngupadosaken tedha sadinten-dintenipun, dereng lami wonten satunggal batih angsal wartos pejahing kakung Kaptin A wonten ing payudan, ananging lalampahan kala pejahipun boten kapratelakaken dhateng kulawarganipun awit sajatosipun anggirisaken manah. Kaptin S, anyariyosaken makaten, kula nunggil barisan ingang ngajeng piyambak mentas angungsir Turki sawatawis ingangnuju sawek ambalejedi, utawi kados adapt ignakg kalamapahan aniksa para pejah tuwin ingkang kataton ing payudan anulya kula miring sabawanipun tyang nedha tulung, kula tolih boten aningali punapa-punapa kajawi tumpukan mayit ing ngriku pitulungankula mesthi tanpa damel ananging kula miring malih sasambat kados tyang badhe pejah, kula enggal mangandhap saking kuda, amurugi penahing sassambat wau, ing ngriku kula aningali daging mentah kelem ing marus ingkang sampun kenthel sakiwatengening daging wau wonten epek-epek satunggal sisih, mawi sarung asta, sarta grayahan, saeng kula tungkuli lajeng katingal sipatingjalma, ananging sampun boten katawis sipatanipun awit maripat satlapukanipun kacukil, tiyang wau kakeletan gesang-gesangan naming kantun epek- epekipun kemawon ingkang boten dipun keleti, mila katingal pethak kados mawi sarung asta. Tilasan jalma ingakng warninipun anggegilani sarta ingakng taksih kadunungan gesangpunika (kasebutaken jalma sampun botn kenging) gumlethek sawatawis tindak saking wangkening kuda satunggal kuda wau tetela bilih tatunggilanipun resimen kula, kula lajeng anungkuli amaspadakaken ingknag nyandhang sangsara wau, bokmanawoi konca kula pyambak ananging sampunn boten katawis naming angruntuh nedha lampus, dhokter W kaliyanupsir sawatawis anulya tumut anyelaki, dhokter wau amratelakaken bilih sampun boten kenging dipun mulyakaken, tanpa niyat kula lajeng anyepeng tanganipun satunggal sarwi amijilaken tembung welas, sareng miring swara kula lajeng anyeluk, Nikolas, karsaning Allah, sampurnakna aku, swaranipun kula kados sampun nate wanuh ananging boten saged amastani, bokmanawi awit sakinglathinipun kairis, kula lajeng pitaken, kowe sapa, wangsulanipun, aleksis saestu piyambakipun sapunika kula terang, dereng wonten kalih jam dangunipun mentas nedha kaliyan kula, sampunlami anggen kula wanuh
piyambakipu akonca kula nalika puruita. PIyambakipun kataton kudanipun pejah kenging sanjata, salajengipun Turki nuju sawek aniksa piyambakipun kasaru praptanipun wadya Rus lajeng sami lumajeng. Ingkang kawelas ayun lajeng amithes tangan kula sarta aken anyirnakaken dhokter W lajeng anyampurnakan sarana kaanjata kaping kalih leres keteking manah, kunarpanipun lajeng kula ulesi kaliyan kemul kula, sart akula petaking kalen pinggir radinan. O, ingkang sami kadunungan amengku krprabon mugi-mugi awelasa dhateng kawulanipun amurih sirnanipun lalampahan kados makaten. Bandhangan Ing serat pawartos ingakng kawastanan Winerpres amratelakaken bandhanganipun Rus lan kala Mangunyuda kaliyan Turki, balatontra kingkang wonten ing Asiyah angsal bandhangan kados ing ngandhap punika. Basah, 14, Soldhadhu 50500 mariyem 662, tarub 15000, sanjata, 12000 tatedhan tuwin obat mimi sakalangkung kathah, kuda 18000, dadameling bala rucah boten kalebet ing etang, punapa malih dadamel ingakng risak, sasakit tuwin tetatu kapanggih 12000. Balatontra ingkang wonten ing Eropah angsak bandhangan s
Ongka 20, Kemis kaping 16 Mei 1878 Serat kawat saking Eropah Londhonkaping 30 April Ruslan angangkah supados praja liyan angrujuki, ing pambaginipun tanah Turki. Enggelan tansah amirantos ing payudan. Istambul kaping 1 Mei, jendral Todleben tatindhihipun balatontra Ruslan boten angsal dame ling pangangkahipun supados lengseripun sawatawis palwa Inggris tuwin Balarus ingkang sampun sami cumawis ing sacelakipun Istambul. BOngsa Rus amesani bilih ing ngayudanipun kalihan Inggris samun boten kenging dipun singkiri. Bongsa Turki wonten ingkang akraman (Punika ing tanah tanah ingkang boten kaisenanprajurit Rus. Jurungarang) Londhen kaping 1 Mei:60:Opisir angirit prajurit 600 gelenganipun prajurit Rus lautan sami dhateng ing Amerikah, saking kinten-kinten angkahipun badhe amirantos baita bajag. Ruslan kaping 4 Mei pawartos ing jawi amestani, bilh prabu Rus kalihan prameswari ign Enggelan sami rujuk anggenipun sami rarembagan tanpa lantaran. Londhob kaping 3 Mei sampun waradin pawartosipun bilih Ruslan sampun amirantos wedalipun baita bajag menggah saestu mangunyuda kalihan Enggelan Cundakanipun bongsa Peniyen ingang woten ing amerikah sanget amarsudi supados kancanipun amadega kraman malih ing Enggelan. ( Anggenipun Ruslan amedalaken baita bajag wau, pangangkahipun badhe ambajag sadaya palwa inggris utawi sanesipun baita ingkang awawrat barang Inggris dene Peniyen punika bongsa Iren ingkang karatonipun sampun kaendhih dhateng enggelan saha ingakng sampun asring asring amadeg kraman angangkah angsuling karatonipun malih, cundaka kasebut ing ngajeng wau ingkang angojok-ojoki inggih Ruslan menggah lalampah makaten wau pangangkahipun Ruslan naming ambidhung lampahipun enggelan supados kuwur ing sadaya ingkang dipun niyati, anggenipun badhe amambengi sadaya kajengipun Ruslan atasing pamerangipun tanah Turki, dados anjalari enggalipun badhami, inggihpunika panggelaring kalantipan ingkang dipun wastani, pulitik. Juru ngarang). ==========\=============== Nederlan kaping 2 Mei, para nayaka sami angrujuki, anggenipun kanjeng pangeran Willem Fredherik Hendrik rayi dalem srimaharaja badhe dhaup kalihan putrid ing Dheitslan. ========\========= Serat kawat saking Batawi Kaangkat dados asisten REsidhen ing Kabumen tuwan Perebumpoler Kaangkat dados Bupati ing Banjar nagara Atmadipura Kamantunan kalayan lulus ing pakurmatanipun bupatiing Banjarnagara Dipatiningrat. Kulawisudhan Kawrat ing nawala dalem srimaharaja Nederlan katiten kaping 20 Maret 1878 ongka 10 raja ing Edhibesar tongkucihik kaangkat dados ridhering Ordhe Nederlan Senleyo. Kaundur saking saking pangkatipun mawi kalulusaken ing pakurmatanipun kanjeng tuwan Sewapi, residhening Menadho, sahakaparingan pansiyun. Kaelih dhateng ing Kehdu Kanjeng twuwan Eiting, residhen ing bagelen, kaangkat dados residhen ing Menadho tuwan Pe, A. Mantes asisten Resiodhen ing Surakarta, dados residhen ing Tigortuwanye, G.F.Ridhel Asisten Residhen ing Biliton, dados
residhen ing Bagelen tuwan Elmilok Odwer, asisten residhen ing Bangil dados residhen ing Lampong tuwan Aletir, asisten residhen pulisi ing Makasar. Saking panyuwunipun kalereh mawi kaparingan pensiyun saha kalulusaken ing pakurmatanipun tuwan G.P. Y. Okkerdhe, colonel Atministrasi. Kaangkat dados Kolonel Atministrasi tuwan Y.Ofsethedhe, dados litnan colonel Atminisetrasi tuwan G.I.C.Prasser, dados mayor atministrasi tuwan Y.Falek, dados mayor Inganteri tuwan L.F.Nikse, tuwin tuwan E.Perne. Surakarta Tiyang patrol ing loji wurung anglengkara anggenipun anandukaken kuwajibanipun pancen anjagenana sirnaning lampah juti, malah piyabakipun ambarung lampah wau, nalika ing dinten Setu piyambakipun pados mangsan ing pawonipun saweneh tuwan ingkang manggen ing ngriku, ing pawon wau boten wontenbarnag malih naming bantal amoh, ing sanadyan makaten bantal wau inggih kaanggep urup pramilalajeng kabekta, enjingipun kaurut lacaking kapuk kendel ing griyanipun katiti pariksa bantal kapanggih sampun dipun jalumati, pun patrol lajeng kasengekr kapanggenaken dhateng ing griya, ingkang naming dipun bandhani rengeng-rengeng kemawon saged angsal tedha, supados sageda anglejaraken pikiripun ing sakeca tuwin botenipun temahaning lampah juti. Serat pawartos Inggris angedharaken bilih paceklik ing tanah Cina sanget agengipun ing sangsi, ing Cansi, ing Onantembing ler, saha ing sili tembining kidul ingkang sanget piyambak guprenur ing Sangsi anglapuraken builih naming ing ngriku kemawon ing sadintenipun inking pejahkaliren sewu tiyang, gangsal utawi enem yuta tiyang ingkang anyandhang sangsara, dados pitu saking paradasanipun tiyang ing sangsi, ing tigangpanggenan liyanipun sangsi, ingkang sami kasebut ngajeng wau oten patosa, kapendhet sadaya tiyagningkang kasangsaran wonten sadasa yuta tiyang, dados tikel gangsal kaliyan tiyang ingkang kenging paceklik ing tanah wawengkonipun Inggris mongka ing tanah wau sampun amirantos margi sepur sadaya, ewadene boten saged amitulungi ing sangsaranipun alit dados ugi kathah ingkang sami pejah kaliren pramila lajeng saged amirid bilih ing tanah Cina, ingkang boten wonten margi sepur, masthi sakalangkung kathahipun ingkang pejah kalren, wangkenipun tiyang sami gumlethek wontening radinan kamongsa dhateng sagawon tuwin sanesipun ugi wonten ingkang tatulung, ananging boten mirib dhaeng kawontenanipun ing sangsara, kathah ingkang sami atilar balegriyanipun ingkang dhateng Cinsin kemawon ngantos tiyang 50 ewu, wonten ingkang anglempak ing panggenan gunggung tiyang tigangewu, tiyang samanten wau lajeng kapaeka, dipun kropok gesang-gesangan kemawon. Para tiyang ingakng sami kakesahan mongka medal ing jurug sanget anggenipun sami angresula, awit asring dangu anggenipun angentosi tambangan wah bilih angleresi banjir baita amutawatosi, jalaran tiyagn ingakng sami angentosi tambangan wau daya- daya sageda andugekaken lampahipun lajeng sami amalumpat dhaeng baita, boten mawi amanah temahanipun wonten ingkang cariyos bilih angleresi pekenan tiyang ingakng anumpang ngantos jejel mongka tiyang wau sami ambekta wawratan sunggen utawi gendhongan kalampahan manawi sanget saratipun baita lajeng asring-asring kerem, rpamila prayogi sanget bilih lalampah wau kagalih asirnanipun tur gampil awit among adhawahaken wewahipun baita tambangan tiyang Cina ingkang mendhet sasilipun tambangan wau, ing saestonipun boten amanah pejahipun tiyang, ingkang sanalika sami amrasahaken nywanipun ingkang masthi naming angudi kauntunganipun kemawon.
Yogyakarta Ing wektu punika, para tiyang sakiwatenging pakampungan Ledhoksari bawah Pakualaman kathah ingkang sami angresula, awit margi alit ing Ledhoksari, ingkang anjok dhateng ing lepen Cohde sapunika dipun pejahi, ngantos para tiyang boten saged lumampah, bilih boten kalintu saking karsanipun lurah kampong, ingpakampunganipun sampun ngantos kaambah dening para Congsun, mongka margi wau sampun kina-kemina, boten ngemungakenpara tiyagn ing kiwa tengening ngriku kemawon ingkang ngambah, dalah para tiyang ngamonca ingkang saking sepur tamtu medal margi ing ledhoksari. Ingkang punika sakingpanuwun pangajeng-ajeng kula, sarehnign pejahipun margi wau, kula dugi boten terang sakin gdhawuh ingparentah Pakualaman, mugi para priyagung ingkang ngasta panguwasa karsa atitipariksa, agesangaken margi wau malih, wsana badhe andadosaken kemaryaranipun para tiyang ingakng lumampah. Kaserat kaping 10 wulan Mei, taun 1878 Katandhan Sutarja. Samarang Serat pawartos Semarang awedharaken reseping manah, awit nagari sanget ing pamarsudinipun dhateng lalampah ingkang kawentar saweg sawatwis wulanpunika, bab pambektanipun tiyang estri tuwin lare estri dhateng ing Singapura, ingkang ing ngriku lajeng kasade dhateng tiyang Cina, tuwin dhateng tiyang Keling, wah nagari sampun saged anyepeng tiyang kakalih ingkang dados lantaranipun tuwin ingakng ambiyantoni lalampah wau, ing mangke sampun sami kaukum dene ingakng dados benggol dereng kacepeng, makaten ugi ing sadangonipn nagari pados katerangan bupati animbali para she utawi tiyang, ingkang sami dados lantaran amabenaken tiyang anumpang ing baita, ingkang sami kadumuk magepokan lampah wau, kadhawahan angatos-atos dhateng temahanipun. Kapal asep awasta Bintang, ingakng mentas dhaeng saking singapura alabuh wonten ing Semarang, ambekta kaji 35 wonten kancuhanipun tiyang Cina 35 mawi nyonyah Cina tulensatunggal. (Bilih lajeng sami malebet dhaeng nagari ngriki,kados ing Cayudan mindhak arja, ing Kauman tiyagningkagn ahli cuci inggih wewah., Jurungarang). BATAWI Nalika kaping 8 Mei Paduka Kanjeng tuwan Besar amiyos siniwaka wonten ing dalem pasamuwan ing Reisweik mawi ginarebeg para ageng-ageng balatontra dharatan tuwin lautan mengah karsanipun paduka kanjeng tuwan Besar, badhe amaringaken tatengering sih trisna dalem srimaharaja dhumateng raja ing Edhi Besar Tongkucihik tatenger wau warni kruwis ing Ordhe Nederlan Senleyo, sareng paduka kanjeng tuwanbesar sampun lenggah, raja Tongkucihik kairid malebet dhateng kanjeng tuwan residhen ing Batawi tuwin kontrolir ing Edhi, raja lajeng dipun ancarani nunten majeng angabekti. Paduka kanjeng tuwan besar jumeneng amiuyosaken pangandika makaten banget anuwuhakeparengingpanggalih manira, pakenira sowan ing ngarsa manira awit pakenira kalebu ing gelengane pawong mitraning kanjeng gupremen kang padha setya tuhu saha kang uwis antara pirang pirang taun lawase, ing mengko manirapariweruh marang pakenira, Manawa sampeyan dalem srimaharaja karsa paring tatenger marang pakenira, atimbangane setya tuhu pakenira, payo pakenira titenana kaceke, marang kang padha kadunungan nugraha, wenang anganggo tatenger mau, wekasane manira aparing pemut marang
pakenira, supaya angajenan sih trisna dalem srimaharaja, muga-muga iku kang anuntuni marang mantebpakenira menyang kalakuhan kang angluhurake pakenira. Sareng sampun amiyosaken pangandika wau, tuwan sekretaris jendral lajeng ing ngandikakaken ngulungaken tatenger wau, dhateng tuwan residhen ing Batawi ingkang lajeng kapasang ing jajanipun raja Tongkucihik, sareng sampun lajeng sami lumengser. Heram Sekalie Saija mendengar kabar darie orang-orang jang bias baca bahasa Hollanda, djikaloe soerat kabar De Locomotief jang baroe kaloewar kemaren inie, ada jang membantoe kabar die sitor dan menjritakken samanja Bendoro radenToemenggoeng Rgen die Banjoemas sampe membikin kaget olehsamoewanja orang, krana itor kabar tida njata,dan sanget djoesta, soenggoe tida sekalie kalie ada tandja. Hal darie keadaanja die Banjoemas, Bendoro RadenToemenggoeng tadie, banjak sekalie bekakas roemah, bolenja lelang darie toewan toewan atawa toeroenan darie doeloe saija bias bilang djoega djikaloe Bendoro Raden Toemenggung Regent die Banjoemaaas sampe dan radjin samoewamoewanja. Maka darie itoe dengen segala hormat, saija harep sekalie padoeka Toewan Toewan atawa priaijie djawa, djangan sampe pertjaja pda itoe kabar, krana itoe kabar tjoema darie orang djahat ameonja perboewattan adanja. Begitoe djogea, ada orang jang kasih kabar lagie pada saija, djikaloe die dalem De Locomotief tadi, ada orang jang menjritakken saija ponja sobat M.P.D.M. itoe kira kiranja apa p betoel, apa tida, saija beloom biasa nganggep, krana adanja die banjoemaas sepia sadja, dan saija ponja sobat M.P.D.M. tadie, sekarnag baroe soessah (prihatien) dia kepingin djadie P.r.j. kiranja tida nantie enget perkara begitoe roepa, tapie djikaloe jang bikinkabar tadie, taoe trang darie kedjalannannja M.P.D.M. saija harep sekalie dia branie taroek dia ponja nama die dalem soerat kabar De Locomotief biar saija bissa bikin perkara pandjang, darie al itoe kedjalannja, M.P.D.M. maka djikaloe jang toleis itoe kabar tida branie taroek dia poenja nama jang betoel, soenggoe tida bole die tetepken, dan saija bias bilang djoega jang bikinkabar die atas tadie, orang tida ponja engettan, tjoema darie koerang seneng atir, mendjadie toleis samoea-moeanja sendiri, biar sator sama lain dapat boessoek; kaloe tida, itoe orang, baroe kena sakit gila: op kalap. Tertoelis pada harie 7 Mei 1878 Bertanda tangan pada jang TOELOES HATIE. Sarehning pawaretos ing Lokomotip ingknag kasebut ing serat punika, ugi kapethik ing Bramartani, ongka 18 Pramila wangsulan ingkang anangkis pawartos wau, inggih kedah kapacak ing Bramartani. Jurungarang. Panjurung Kula sampun amaos serat kabra Bramartani, ongka 19 Kemis kapig 9 Mei, 1878 panjurungipun pun sumengka, amratelakaken bilih griyanipun Surapawira, ing kampong Serengan, Surakarta, manawi dipun beseli apyun kalayan mata-matapak, nami Karyadikrama, lo,punika boten nagari kimawon, ing Klathen ugi wonten, mata- mata patapipun makaten, griyanipun babah Bungkwik,dipun beseli apyun kalayan mata-matapak, nami Sariya 2griyanipun bah tada ingwat, dipun beseli tikek layan mata-mata sarima, 3, griyanipun Jaresa, dipun beseli apuyun kalayan mata-mata Trunadimeja.
Kasebut ngingil sadaya wau, ngantos dados prakawis katur ingparentah, pramila saking panuwun kula para priyantun ingkang ngantos-antos tuwin ingkang prayitna, sabab bokmanawi para sundaka apyunanglampahaken babenteran tamtu andadosaken susah. Titipun Sayekti. Sanadyan asliling wawenang sasade apyun kanjeng gupreme ingkang andareni, kados boten bilih angajanana adameling yanak makaten punapa nagari dereng karsa amurinani. Jurungarang. Punika candhakipun cariyos pejahipun Dasamuka Samya amukti wibawa, wanara kabeh gung alt, akeh warnaning sugata, myang busana sotya manik, winongka sawaryadi, para prawira tinemu, sembulih sudirengprang, pamalese wus pinanggih, suku suka gung alit balawanara. Wus ampurna paripurna, denya madeg narapati, Ngalengka gagahapurba, misesa sih amartani, sagung butaneng wukir, pitekur gundhala gundhl samya medhun sungur mat, ring sang madeg prabu titi, tata teteh titih prabu wibisana. Winong wong kaonang-onang, wawangunaning tyas ening, subaga pangupaboga, ingpapantaran patitis, putus tatas undhaging, apan dhe abondha bandhu, bubune nyalir retna, tan owah anrusi batin, pinnasthi kananendra ambeg utama. Cinaritakaken duk ing nguni, kala aneng gunung maleawan, kang rayi runtuh waspane, miwah duk aneng gunung, regsa mukatinutur sami, sasolah-solahira, ngesah pisahipun, nulya tinutur angkatnya, pangluruge angirid balawresami, ngebeki wanawasa, . batharendra ing samargi-margi, nugrahane sabrang kamulyan hyag ngendra asenget sihe, myangpapanganan agung, kiniriman saking swargadi, wusnya tamat sadaya, kang raka pitutur,lan angemper lampahira, kang wimana kalangen samargi-mampir, retreponang wimana. Buta kang mikul wus deningoni, dening srimha prabu Gunawan, lawan ing nginuman kabeh, guci maewu-ewu, nora kandheg denya ragagi, mangkana kinen sigra, mesat lampahipun, dedel ngayuh jumantara, meh kaundhulingngendra loka kawingkis, gegere abusekan. Samya ngudanaken wangi- wangi, nguwuh-uwuh aja pedhakpedhak, sawarga maras atine, apan arsa dudulu, para dewajrih den pepeki, sang prabu wibisana, ngatag wadya miku, kawuwuren ngedohana, lan sawarga sagsana medhun tumuli, amet ing sawetara. Lan ing ngendra loka wus den dohi, daya eca lampah sawetara, kinen delken salompete, wong agung amamangun, lawan prabu Ngalengka malih, sagung kramawikrama, kramaning tumuwuh, kang tinitahdadi raja., lawan ingkang tinitah dadi wong cilik, mungguh wekasing pejah. Yayi prabu kang katingal iki,. Tilas patapan pandhita raja, yayi katara rakite, papasangan kadhatun, gapurane sadaya mawi, pamengkange ringanan, asipat manguntur, parbata kinonthe pura, Wibisana wadyane kang den abani, ririhen lampahira. Dadya tutug samya ninigali, nrepati rama alon ngandika, yayi prabu ngalengkane, budinen pandhiteku, iki raja kudu anepi, apa ta budi andhap, apa budi luhur, ratu lumuh paparentah sungkan karon Wibisana awotsari, nuhun sumanggeng tuwan. Nrendra Rama mesem deny angling, payo yayi truna sudarsana rinebut sapakoliye, truna sumitra matur, nuhun duka datan kadugi malih prabu ngandika, lahta yayiprabu, sugriwa Manawa ana, kang akarasa sugriwa mesem wotsari,nuhun patik bthara. Mangu-mangu mwanganndika ris, narendra ratu Sutawijaya, pandhtia iki krsane, suci ing dhewekipun, karatone mulya sayekti, marmane tadinasang, neng pucuking gunung, wus kudu suci kwela, nora nedya susuker aja nempeli, yayi
mungguh manira. Nanging rebut seneng iku yayi,yen ing ingsun lumaku satitah, ing Bathara sayaktane, yen tinitah waktingsun, nganggo badan wadhak puniki, yen ingsunalumuha, ingsusukeripun, pandudu bathara endra, jijim alus yen sira yayi lan mami, tan kena singgahana. Yen aja na susukere yayi,aran suci iya mong saha, iya iku timbangane, aran wadhag lan alus, ing sun kumbah dhadhage yayi, sun wewejek supaya, bias moring ngalus, kariya aransatunggal, pan siwadhag yen bersih linimputing sih,mung si aluskahana. Jaman roropan maksih cinangking, nora nimpang titah ing bathara, yen kinudu alus bae, wus tinena winuwus, ing purwane yayi ing nguni, jer nora nana aran, wadhag lawan alus, gelare tinitahana, yap agene yayi kudu den singgahi, destun lumuh kangelan. Kang marentah pinarentah iki, iya yayi panggawening wadhag, pan uwus kinarsakake, balik ta kinon iku, angadili padha dumadi, yenbener pira-pira, kautamanipun, mengkono bae yeningwang, lahing kono rebuten ingkang prayogi, yayi prabu Ngalengka. Ana ujar kang patang prakawis bratasopana yekti waskitha, den awas ing panunggale, pasemon papat iku, ingkang bratapan laku yayi, sopana pan dadalan,yekti iku tuhu, waskitha sampurneng tinggal,wruh ing sangkan paran urip maring pati, patiprapta minulya. Jenenging brrata pan laku yayi,buru atangi alungguh iya, dene supana wredine, atangi turu lungguh pan lumaku dunungireki, dununge yekti iya, atangi lumayu, dening wrediningwskitha, ya aturu turu lumaku atangi, atangi tangi ilang. Taksih wonten sambetipun.
Ongka 21, Kemis kaping 23 Mei 1878 Serat kawat saking Eropah Erlain kaping 13 Mei, Prabu ing Dheitselan kacidra ananging boten tumama, dene ingkang anyidra lajeng kacepeng. Londhen kaping 13 Mei Cundaka praja Ruslan ingkang kapesthekaken wonten ing Londhen andugekaken lampahipun dhateng Ruslan sasampunipun amartamu dhateng kanjeng pngeran Bismarek (Bismark). Cundhaka wau amanah bilih boten wonten pakewedpu Ruslan amiwiti ngunduraken balanipun saking Istambulsanadyan bala Turki dereng atilar betengipun ingkang badhe kapasrahaken dhateng Ruslan utawi palwa enggelan ingkang lapis tosan sai taksih wonten ing saganten Marmorah. Berlin kaping 13 Mei cundhaka wau ugi boten ambekta serat serat saking Enggelan ananging ingkang kaesthi dening praja Enggelan kacungga angwedharaken. ===========\=========== Kulawisudhan Kamantunan saking padamelanipun kalayan lulus ing kaluhuranipun Raden Adipati Dipadiningrat bupati ing Banjarnagara tanah Banyumas. Kaangkat dados Bupati ing Banjarnagara patih ing PUrwareja tanah Bagelen Mas Ngabei Atmadipura,mawi kalilan angangge sebutn Raden tuwin pangkat Tumenggung, dados ing mangke sasebutanipun Raden Tumenggung Atmadipura. Pangageng jaksa ing Kabupaten TEgal Raden Wirakusuma, wadana ing Bumiayu. Jaksa ing kabupaten Demak mas Wiryakusuma, carik ing kabupaten Ondherkolektur ing kabupaten Majakarta tanah Surabaya, kadunungaken ing Jombang, mas Darmareja, wadana ing Majareja. =========\============= Surakarta Bojonipun Mas Ronggasutadikariya ing Sukaarja angendhat sarana gantung dhiri wonten ing Balandar, nalika konangan sampun kapanggih pejah. Sareng anakipun ingkang taksih suson nangis anakipun jaler ingakng umur kawanwelas taun kaget sarehning dilahipun pejah medal amendhet latu, wangsulipun aningali bilih embokipun angganteyong, lajeng anjelih sasambat nedha tulung, tongga tepalih tuwin konca pulisi sami dhateng, tangsul nunten tatas ananging kalajeng pejah. Anggenipun agantung dhiri mawi ancik-ancik kursi, awit ing ngandhapipun wonten kursinipun ajampalik nalaripun ingkang anjalari ngantos angendhet wau derneg terang, ananging kathah ingakng amestani, bilih kaliyan ingkang jaler boten nate paben malah kalebet rukun utawi boten nate paben kalihan sanak saderek wah sawawratipun radi gadhah. Nalika tanggal kaping 8 angrintenaken tanggal kaping 9 wulan Mei punika, tiyang ingkang awasta pun Payana ing dhusun Kali Alang, saking kakesahan wangsul ing griyanipun ambalejog ingkang wonten ing griya boten anginten bilih wangsul ing dinten wau, pramila payana saged anguni-uni, anggenipun andon resmi bojonipunkalihyan pun Kramajaya, ingkang anunggil sadhusun kalihan piyambakipun, ing sanalika pun payana kaengetan bilih dipun tandhingaken lajeng ajajabang mawi ngawinga, nunten angunus dhuwungipun katumamakaen dhateng pun Kramajaya, prenah sangandhaping walikat kiwa, eled gangsal dinten pun Kramajaya pejah, pun payanajaler estri kacepeng. Wisa ing mangsi, dereng lami wonten lare estri sakit jalaran anggenipun andilat mangsi, ingkang tumetering sinjangipun sakitipun lare wau katingal kados kaletetan warangan sareng katiti mariksa mangsinipun ingkang kadilat wau warninipun wungu,
kados mangsi wau kacamburan aniline manawi ing ngriki dipun wastani, tores, mongka aniline punika camburanipun warangan pramila mugi pawartos punika dadosa tuladha, awit kathah para taruna tuwin wanodya sanadyan boten anganten supados katingal minger-menger lathinipun sami dipun teres. Ing mangke sampun kaping kalih kula kapethuk papatih dalem anitih titian amirsani radinanan sastu katah paedahipun makaten wau: awit anyarirani piyambak boten naming anggep aturipuning ngandhap bilih tindakan malih mugi karsa amedal ing radinan bawah Malipakan samun pinten pinten indhen ingkang tugel wonten ing ngriku, bilih wanci dalu mongsa petengan sanget amutawatosi, menggah kalantur- lantur risak ipun radinan wau, saking pawartosipun amargi diya diniya arebat ereh, sawneh mastani bacah kamanunggagaran wonten malih ingkang kenceng amastani bawah kasunanan. Ing sak punika tiyang wewadeyan dhumateng peken Klathen, langkung margi ageng kathah samara utawi ajrih, bokmanawi katunjang kapal jalaran kapaling agen 8 iji, saben enjing dipun guying lare jaka-jaka, kabandhangaken sak kajeng-kajengipun, ngantos asring numbuk tiyang wawadeyan tuwin kapal dhawah setrikel sukonipun, miwah asring ngasring meh numbuk rare alit ing mongka saben enjing kathah lare lare, ingkang sami jajan anamung sangking kinten kula, paguyangipun kapal wau boten terang saking lurahipun agen, pramila sangking panuwun kula, dhumateng ingkang ngasta panguwasa, mugi andhawuhana dheng lurahipun agen wau, sampun ngatos kapal dipun ken angguyang lare ugal-ugalan. BATAWI Nalika raja ing Edhi wonten ing nagari Batwi, kairid ing kanjeng tuwa Residhen katontonaken ing kawontenanipun ngriku, ugi kairid dhaen gkantor Bank, sarawuhipun wonten ing kantor wau, kapethukaken dhirektur, nunten kairid malebet mawi kabagekaken dhateng presidhen sareng sampun amirsani pirantos adamel wang kertas saha anggenipun anandukaken pirantos wau, nunten kairid dhateng gedhongipun uwang, ingkang wonten isinipun yatra salaka pitulas yuta, yatra jene kawan welas kethi, sanesipun uwang kertas saking ngriki lajeng kairid dhaeng gedhong pirantosing payudan sang raja amlengak aningali kathahipun sanjata Ehterlad ing mangke saestunipun raja ing Edhi wangsulipun ing Aceh, saged andorakaken pawartos ingkang kawentar ing tanah wau, bilih kumpeni anginggahi nagari ing Aceh,lajeng anyigegaken payudanipun boten amargi saking kirangipun bondha, ananging sumanten wau awit naming kaangkah tepang rukunipun kemawon bilih saged inggih badhami. Probalingga Ing tanggal kaping 6 wulan punika patih ing Lumajang angaturi uninga dhateng tuwan Asisten bilih tiyang Cina Cunsing ingkang adudunung ing ngriku, kakinten kaenggenan apyun peteng, tuwan Asisten kadherekaken patih lajeng tindak ing griyanipun tiyang Cina wau, atitipariksa sae pemahanipun kakepang, sawingkingipun griya wonten tumpakan kajeng, punika sakingpitedahipun patih lajeng kaelih, siti nunten kadhudhuk sareng pandhudhukipun tigang kaki lebetipun katingal wonten guci tiga wonten ususipun ingkang sami dipun iseni candu, dipun bobog awrat 16 43: (Tur boten grobyagan boten gedandapan boten asawiyah-wiyah, tandukipun amrayayeni, mongka saged angsal apyun samanten kathahipun boten kados nagari ngriki, bilih badhe anggaledhah sanadyan prayantun ingkang anjenengi lampahipun pating pancolot tiyang ingkang sami andherek lajeng angepang pemahanipun ingkang badhe kagaledhah, bilih ingkang boten sumerep aningali pratingka makaten saestu
kakinten badhe anyepeng tiyang ingakng ambang kang parentah, wekasanipun ing salebeting griya ingkang kagaledhah sepen naming ing sajawinipun wonten cnongsun ingkang manggih apyun naming sapes, saestu lampahipun duta epakan ing ngriku asring aseing anglengkara mila ing pakampungan kedah prayitna. Jurungarang Pasuruhan Ing gunung awu bawah ing dhistrik Jati wonten lalampah ingkang anggigirisi, wonten tiyang estri awasta pun asinah, katilar kesahan dhateng ingkang jaler, sarehning dereng tau tateka tilar, dados ragi caceklungen pramila engggal upados panglipuring longkanging manahipun apapanggihan kalih tangganipun ingkang awasta pun saidin saweg papahian katungka dhateng ing sadherekipun ingkang jaler, awasta pun angger, ingkang boten saronta lajeng angunus dhuwungipun katumamakaken dhateng pun saidin, punika boten amales ananging lajeng malajeng, katututan kacandhak ugi kasuduk malih, temahan andadosaken pejahipun sadherek wau lajeng wangsul dhaeng panggenipun estri, punika inggih dipun suduk ugi pejah, wangsakanipun lajeng amanggihi dhateng lurahipun dhuwung taksih kali gapah glaputrah, angaturi uninga bilih piyambakipun mentas amejahi tiyang kakalih,sadaya nalar kacriyosaken lurah ing sanalika anaratap kakinten bilih pun angger anggadhahmanah awon dhatengpiyambakipun saking prayitnanipun lajeng sanjang badhe medal sakedhap wangsulipun medal konten mbutulan anubrul pun angger saking wingking, ingkang boten bongga lajeng amasrahaken badanipun awit punika ingkang pancen dipun niyati nalika dhaeng amanggihi lurahipun. Pranaraga Ing Pranaraga wontenlalampah ingkang anglangkara sanget. Wonten tiyang kakalih saking ing dhusun Lembah, sami kadakwa mahaha mejahi tiyang estri awasta embok Sampir, nalika katiti pariksa tiyang kakalihwau angakeni isadakwa, malah amratelakaken nalar nalripun sadaya ingkang anjalari ngantos amejahi embok Pampir, prakawis wau lajeng kapasrahaken pangadilan Mider, kapesthekaken bilih tiyang wau, saestu kapatrapan paukuman gantung ananging boen awit nalika prakawis kaajengaken nunten wonten tiyang estri sowan asaos atur bilih piyambakipun ingkang awasta embok ?Sampir, malah amirantos saksi, ingkang ugi sami anyandikani aturipun embok sampir, para ingkang ajenengi pangadilan sami ajenger, sareng amiyarsa aturipun ambok sampir tuwin saksinipun pasakitan kadangu punapaha, ingkang wau angakeni, aturipun ing pangakenipun wau, awit kabujug ing konca pulisi, dene embok Sampir anggenipun boten katingal aturipun awit saweg kesah rena dhaeng ing balitar, sumongga prakawis makaten punika punapa boten angodhengaken, ewa dene pasakit lajeng kaluwaran. =============\==============\ Panjurung Ing wulan Mei punika dereng antawis lami,kula saking kaliyasa numpang kaeta latu badhe mantuk dhateng Ngambarsari, sarenglampahing kaeta latu dumugi ala ing Dlanggu, ing ngriku wonten satunggal tiyangjawi,bekta pikulan saha kranjang kothong, wau tiyang dipun bitheni cina tiga akalayan tiyang jawi satunggal kancanipun wau Cina,dados tiyang satunggal kakrubut sakapan, wau tiyang ingkang dipun bitheni ngantos trayaban boten sumedya lawan naming kranjangipun kaobat- abitaken kalayan mlajeng, ing nalika punika, kanjeng tuwan asisten residhen ing Klathen ingkang pinuju nitih kareta latu angawuningani pratingkahing kang makaten angutus abdi upas mlajeng murugi panggenan tiyang ingakng sami udreg udregan
wau. Tiyang sakawan ing kang kakrubut saha tiyang satunggal ingkang dipun pisakit kairid ing upas kaaturaken ing ngarsanipun kanjeng tuwan sadaya tiyang gangsal wau kadangu namanipun saha kaseratan ingkangjeng tuwan, rampung ing pandangunipun kareta latu lumampah. Ing salebeting kareta latu, kula pitaken tiyangingkang sawek numpang saking Dlanggu, punapa prakawisipun wau tiyang satunggal kakrubut sakawan, cariyosipunmakaten Cina tiga punika Congsun pak apyun kancanipun satunggal tiyang jawi punika polisi, dene tiyang ingkang bekta kranjang punika kagledhah, resik boten bekta barang peteng, lajeng iketipun kajabut tiyang ingkang kagledhah wau grunengan awit panjabutipun iketanpajawat, ing selajengipun dados kerengan tiyang satunggal kakrubut sakawan. Lampahing kareta latu dumugi ala ing Klathen kula kenel ing ngriku, ngiras tuwi dhaeng griyanipun pawong mitra kula nami patratruna, ing ngriku kula cariyos bab patrapipun congsun ingkang ambek sawenang-wenang wau, patratruna anyariyosaken praingkahipun para congsun ing Klathen manawi gledhah ugi sanget anggenipun angedir-ediraken sanaosa dede congsun tiyang pa king Klathen ugi makaten ingkang awit boten wegah ambucal arta awit ing ngriku wonten artakas tiyang pakwau boten riringa adamel liyanating tiyang sarana ambeseli apyunsampun kathah ingkang kalampahan Ingknag punika sanget ing panyuwun kula, ingkang mugi-mugi ig parentah agaliha bab tukang pak asring amberseli punika. Sinerat ing Ngambarsari kaping 19 Mei, 1878 Kusumaningrum. Kula pun Sutawilaca, gagriya ing dhusun Nglimbangan dhistrik Boja, kabupaten ing Kendhal (Samarang) kula sanget kumacelu angaturi serat ing panjenenganipun tuwan ingkang ngasta kabar Bramartani, ing nagari Surakarta adiningrat. Nuwun bilih kapareng utawi adanganing panggalih, saha selaning papan pasamuwan Bramartani, serat kula punika mugi kapacaka ing pasamuwaning Bramartani wau, awit andadosaken gumuning manah kula, nalika kula ningali ungeling kagungan dalem gongsa sekaten, waktu wulan Mulut ing taun Dal 1807, sareng ing dintenipun garebek, punika saklangkung andadosaken bingahing manah kula, jalaran aningali karameyan tuwin titingalan saklangkung aneh aneh sahasaklangkungkathah warni- warni manawi kasenbutna, dene songsong seret ingkang mega ring alun-alun langkung sangking kathah katingalan abyor, tumunten kula apitaken dhateng rincang kula ningali, griya ing salebeting nagari Surakarta, bab warnining songsong wau, ingkang kula tangletaken,songsong ingkang ngandhap seret lajeng ijim, tengah seret lajeng abrit, punika songsong punapa, wangsulanipun konca kula, punika panewu pulisi,lajeng wonten malih songsong ingkang sami rupinipun kalayan nginggil, wangsulanipun konca kula punika songsong jaksa, utawi panewu dhistrik sarta panewu lit, kula lajeng pitaken malih, songsong ingkang andhap seret lajeng abrit, tengah seret lajeng ijim, punika wangsulanipun songsong ingkang andhap seret lajeng abrit, tengah seret lajeng ijim, punika wangsulanipun songsong abrit pulisi, utawi gantridhintrik saha mantra litmiwah rongga, punika ragi andadosaken cuwa manah kula, margi adamel sami kimawon, pancenipun menggah nagari karsaha andamel sanes-sanes songsong wau tantu kenging kula damel omong-omong,manawi pitakenan sadherek kula ing pasisir sareng kadamel sami, dados manah kula kodheng. Kasrat kaping 13 Mei 1878, kula pun Sutawilaca. Punika candhakipun cariyos pejahipun Dasamuka
Kang ran Brata tangi turu linggih, iya dene ing ngaken pangucap, ingkang Sopana karane, lungguh tangi lumaku, iya dene ing ngake nenggi, pan lampah ing bather, yekti tegesipun, atangi turu lumayuwa, iya deneing ngaken ananireki, dening suksma kawekas. Pra lambine kang waskitha nenggih, turu lumayu atangi ilang, dene ing ngaken sucine, de hyang Bathara luhung, iku yayi den amakitis, ing panunggaling papat, aja salang surup, ing brata miwah sopana, ping tri yekti kaping pat waskitha yayi, kabeh mungging sarira. Ingkang brata upamane kulit, kang sopana daging upamanya, kang yekti balungpamane,ingkang waskitha sungsum, kulit iku yayi ngemuli, sabaranging pratingkah, kamot kawitipun, kabeh kang dhatan kawruhan, iya nora kawertu saking ing kulit, kawot dening wawadhah. Kan gSopana upamane daging, denemongka margining kaulyan, kang yekti balung pamane, teteping kuwatipun,barnag tingkah yekti nguati,waskitha sungsumika,wingiteningipun, kang bratakodhang pangucap,nirken wuwus kang ala mrih wuwus becik, sopana kundhang lampah. Nirnakaken regeding kang margi, angresiki mrihayuning tingkah, kang yekti nenggihkondhange, nunugel ing rehipun, ala becik rampungkatawis, tiwas kitha akondhang, ening ingpandulu, tan samartan kasampuran, nora pangling prenahe hyang otipati, kawawas jroning badan.Yen tinggala brata sopaneki, nora arus sabarang pratingkah, siya=siya pagawene,yen tiganggal sireku, kiwaskitha lawan ki yetki, katampik nora kena,pamorireng dunung,yayi prabu Wibisana, papat iku iyatan kena ginempil, busana tunggal tingkah. Parandene ana anglakoni, tinggal katrimung anganggo waskitha, den sirnakaken badane, gantolih ananipun, mung anane hyang otipati,pineleng moring badan, yeku kang wus punjul tan nganggo rasarumasa, iya kabeh dudu kabeh den kawruhi, ing kono paran krsa. Aja sira ngendhong endhong budi, miwah yayi truna sudarsana yayi Sugriwa wus dene, padha uruna wuwu sapa kolih ing budi yayi, katiga matur nembah, prasamya anuhun narendra rama ngandika, basa aran yayi aranoragingsir lawankang duwe aran. Mila yayi den angati-ati,ranprabu Gunawan Wibisana, ing Ngalengka diprajane, ing pati teahipun, yej tiwas sabumi puniki, anampik marang sira,langitlangitipun, angoncati marang sira,ngendi rone yen ora bias akardi lara tibeng ngantara. Ngendi nggenira temah ing pati yayi ujare ang wus suatama,ingngendra loka parane, iku cacad kalangkung dadi manakawan pireki, sunika bathara Indra nora ngelti nemu, iku kandhangan antara, durungluwih ingpatipatipatitis tan arsa mangkonoha. Dadi ewuh ing ngaup yayi, burukahana ing ngarantiwas, amburu wawarta maneh, yenbenera wong iku, kaya priye ing sira yayi, sang prabu Wibisana, tur sembah umatur, yenmenggah ckawula, nuwun sabda anyanthak salahs atunggil, ing cupet kang kahana. Asor asor wonten den nututi, ing pawarta manawikapiran, tan wonten dhegendholane, narendra sru kumuku, iya bener sireku yayi,dadi wong wruhing ngawak, upamane tengu, ganjarane anjaluka, iya kaya ganjaane ingkang ngesthi, mongs bias atompa. Sangsaya suka gumujeng sami, samya ngiras kasukaneng tawang maksih lajeng rarasane, wong agung ngandika rus, anon peksi parenjak muni, munang prabu ngandika yayi manuk iku, radakaduka, micara, wawadine kemba yen ora den angling, apan iku wawarah. Dadi kedhik gunane kangpeksi, siparenjak remen ngajak ajak, tutur tutur panggawene, yayi becik sipuyuh, anggagayuh amrih awadi, yen wus duwe panggonan, ,....sanajan den orpak-oprak, lamun ora meh kapidak nora gingsir, sakin gpanggonanira. Nganggo mongsa kalane yen muni, unine gemat tuhu widagda, anunggalaken gustine, unine senguk-senguk, ngehuk ngeuhuk tegese yayi, yaiku gustinewang, wruh ing nguripipun, lamun winekasing pejah, milanipun sipuyuh rahayu budi, nadyan sami peksiya. Peksi jalak agalak ing budi, ntualaken sagung kaprawiran, yeku wong besus ateke, tan wun amrih ginunggung, barnag karya kamoran amrih, dene lelewa ika, besus tankawuwus,
marma yayi barnag karya, nora nana ngungkuli ayu basuki, bias busaneng basa. Ora orane sibesus yayi, ana pamriye angungkulana, marang sapadha-padhane, yeku reregedipun, panggawene si jalak yayi, marmane sininggahan, alethek kang dudu, pucangan adhanganika, nusi ala tegese panggaweyayi, satumalamunala. Yen pinikir arsa deb kanoagum, oabgawe aka ubgjabg sasuma, dadi sagajah gedhene, sing maniti nguniyu, manata ngategese yayi, pangaaawe kabecikan, linampahan dangu, aras- arasen tumindak, cengdil nuji wulangasinganga yayi, tegese alaku ala. Lembat nora gulawat annuli, wulang ngena tegese saka lembat, nora gula wat jatine, winulang glis gung luhur, kadi macan tan aya julig, yayi padha kayuwa, ing wana puniku, titenana becik ala, kayulengki sugih rira ngangangreeki, arang dadi dandanan. Padha kayu rawan kan gprayogi, lurus rahayu sasolahira, atapa sapa kantuke, ana ganjaranipun, sinunga rum swarane yayi, unine kayu rawan, ngong ningning rahayu, padha sarpa sarpa cawa, pinandhita thasnya kadya prabu meki, naga basuki nama. Narendra Rama samargi-margi , barang kapyarsa barang katingal, saisining donya kabeh, pinet upaminipun, amrih tekad aja pinanggling, tan pegat aneng tawang, denira lalaku, yen rereb ngeeki wana, sangsaya gung katingalan kapiyarsi, tutug angraras driya. Taksih wonten sambetipun.
Nomer 22 Kemis kaping 30 Mei 1878 Surakarta Nalika tanggal kaping 27 wulan punika ing Mangkunagara wonten pasamuan ageng, enjing supitipun putra dalem Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Ariya Mangkunagara ingkang anama Raden Mas Sutyakta, sonten tatengeripun Krama tuwin jumeneng dalem tetep salangkung taun laminpun nalika enjingipun ingkang anjenengi sakedhik namungkanjeng tuwan residhen kalihan tuwan Komandhan kadherekaken para tuwan tuwan asisten residhen upsir tuwin tuwan tuwan sanesipun saha para gusti kasunanan ingkang rawuh inggih naming sawatawis sareng sampun atata lenggah saantawis lajeng sami jumeneng tindak dhateng pungkuran dalem anjenengi risipun sasampunipun wanggsul atata lenggah malih angunjuk wedang, boten dangu lajeng angunjuk sampanye kalih rambahan sapisan kanjeng tuwan residhen aparing wilujeng dhateng ingakng supit kaping kalihipun kanjeng gusti asung tarimakasihdhateng kanjeng tuwan residhen tuwin dhateng ingkng sami anjenengi sadaya, nunten bibar. Sontenipun mawi dhansah tuwin dhahar, wiwit jams atengah wolu nyonyah-nyonyah tuwin tuwan-tuwan sampun sami dhateng, angajengaken wanci jam wolu kanjeng gustipangeran adipati anom rawuh miwah kadherekaken para gusti sanesipun sawatawis bote dangu kajeng tuwan residhen sarimbit inggih rawuh, kanjeng gusti pangeran adipati ariya Mangkunagara taksih wonten dalem dados ingkang angancarani para tamu, amungingkang sami kapatah arumeksa pasamuhan ing dalu punika, anguntabaken wanci jams atengsh sanga kanjeng tuwan residen jumeneng malebet dalem asng wilujeng dhaengKanjeng Gusti Pangeran ADipati Aiya Mangkunagara tuwin dhateng ingkang garwa, kadherekaken para tuwan tuwan tuwin nyonyah-nyonyah sanesipun sareng sampun lajeng sami medal sajawinipun puri amirsani lalangen kembang api ingkang angresepaken dhaeng ingkang sami aningali, saha wonten kalih ingkang sareng kasuled lajeng ambeber kados layer, wonten saseratanipun satunggal suraosipun asung wilujeng dhateng kanjeng gusti pangerana dipati ariya mangkunagara, ingakng jumeneng tuwin kramanipun tetep salangkung taun laminipun ingkang satunggal suraosipun ambagekaken dhateng para tamu, sasampunipun lajeng wangsul dhatengpandhapa kalih wiwit dhansah, tamu ngantos jejel prassasat boten wonten papan ingkang sela, wanci jam satunggal wiwit dhahar, jam tiga bibar dhahar, kanjeng tuwan residhen tnunten kondur, tuwan tuwin nyonyah sanesipun inggihlajeng sami anututi, wnaci jam sakawan bibar, andulu kawontenanipun kamangkunagaran ing mangke, tindak-tanduk tuwin prabawanipun ingkang jumeneng, kados tamu sonten wau sadaya gupuh ing sae kakapti, anengeri sangkalanipun pasamuahan wau. Amuji luhuring gusti. BATAWI Ing Batawi wonten lalampahan inking agigirisi, angudi ngrebdanipun Tanah Jawi, ingkang kaangkah sakingindhak tuwin gampilipun lampah ing tiyang dagang Kanjeng Gupremen ing mangke ayasa palabuhan enggal in gTanjung Priyok tanah Batawi, saking taksiranipun waragad kathahipun mayuta-yuta, sakin Batawi dhumteng Tanjungpriyoking mangke sampun kayasanan margi kareta asep naming mirantos amurugaken tuwin amangsulaken tiyang, ingkang samaberah anyambut damel dhateng ing palabuhan wau, mawi kairit ing tatindhihipun lampahipun makaten wau ing sadangunipun wilujeng, dumadakakan ing sawatawis dinten punika, ing sabripun padamelan kareta asep wangsul dhateng ing Batawi, dumugi ing Antep Kapuran kareta asep mandheg dene andhegipun wau kados katotog saksana tiyang ingkang
anumpak kareta ing ngajeng piyambak sami anjelih, tuwan-tuwan ingkang wonten kareta ing ngajeng lajeng samimalumpat medal sareng aningali kawontenanipun ing sanalika sami anjemer, kareta ingkgnkang wonten ingkiyambak ngados ingkang wonten sawingkingipun lokomotip kajegur ing ngawas anjanpalik rodha wonten ingnginggil ngantos kareta sakawan ingkang kapanggih tumpang tinumpang, tiyang ingakng sami anumpak sami pating karuntel sambatipun amelas asih, dene lokomotip taksih wonten margi sepur, ananging risak sanget para tuwan tuwan wau boten saged agayuh jaranipun sangsara punika, tiyangingkang pejah kapanggih gangsal ingkang tatu kawaandasa tiga, ingkang lajeng kaleken dhateng rumah sakit. Panjurung Kabar Nalika tanggal kaping 6 Mei punika wonten durjana 5 iji bekta maesa 7 iji medal sakilenipun dhusuning Sokagunung bawah Selagiri, saking kidul mangaler, kaandheg dhateng kajinemanipun ing dhusun ngriku boten purun kendel malah ngagar-agar dadamel sarehning kajinamen wau tanpa rencang dados naming kakodholkemawon sareng dumugi salering redi bawah Kademangan ing sanaarja lajeng nedha tulung, nunten katulungan dening kajinemaning Sanaarja, wekasanipun durjana ingkang 4 lumajeng,ingkang 1 kacepeng, ananging boten gampil panyepengipun awit durjana sumedya purun sarta nandukaken dadamelipun sarehning dipun kalihi dangu-dangu kenging karebat dadamelipun lajeng katangsulan durjana wau saking pangakenipun bekel bawah Gumiwang, ing anggadhah maesa tyang ing Ngeramaka, sami bawah kawadanan Baturetna. Manawi kagalih saben wonten maesa kabekta ing durjana purugipun sadaya mangetan mongka kedah anglengkungi benawi, gumun sanget gampilipun lampah ing durjana wau, boten wonten ingkang kacegatan punapa boten wonten penggikanipun punapa malih bilih nuju toya ageng, tyang ingkang nglampahaken tambangan punika punapa boten kenging panggrayang magepokan durjana, saking pamanah kula menggah pulisi karsa nyantosani, panyabrangipun durjana saestu boten gampil kados sapunika. Sampun wajoib pulisi amurinani darbeking tyang alit ingkang kadamel lalabanipun para durjana. Ing Ngargakumlara, Mei 1878, Kukila. Ingkang manawi panjenenganipun tuwan Redhaktur Contheng, mugi karsaha macak cariyos kula punika, minongka atur panjurung kula ing kabar BRamartani. Nalika dinten Kemis dalu angrintenaken Jumungah Wage, tanggal kaping 29 wulan Rabingulakir ing warsa Dal punika, bojonipun Mas Ronggasuta Sukarta, ing kitha Sukaarja, pejah anganyut tuwuh, sarana sabuk setagenipun piyambak katangsulaken ing pangeret nunten dipun angsalaken gulunipun, kalampahan nemahi pejah, gumantung wonten ing griya wingking, p[ara tiyangkathah ingkang sami raraosan nuwuhaken kawelasan dhateng ingkang sami sumerep, jalaran boten saged andugi darunanipun, saking watawis umuripun bokmas Sutasukarta punika saweg 35 taun, dados samahing prayantun tanpa kawayuh, sarta boten kacupetan kadonyanipun, saha anak anak jaler estri 6 pasusopn, iba-iba ingkang sami gadhah wajib dene wonten lelampahan ingkang tangerh binudi makaten, dados punika saking judheging pirembag lajeng dipun wastani dilalah kawadanan ing Sukaarja ingkang saweg semu peteng panggalihipun ondergen, mila kula kamipurun tumandhaka, anglairaken pamangih makaten dene dereng ngantos antawis sataun sampun wonten pawartos prakawis raja pejah ngantos tigangpanggenan, dene prakawis kadurjanan pandung, ambabah griya bradhat maesa kapal sapanunggilanipun inggih boten sepen, ingkang maksa Indergen saweg kerep tugur angrampungaken pangarapipun margi ageng
sacelaking wongga pakabaran risakipun radi sanget, wasana pamuhi kula mugi-mugi sageda parapulisi aneepi punapa dhawuh pangengetengetipun kanjengparentah ageng sampun ngantos kendel paribasan, sokwontena ugel-ungelan tata tamtu kanthi tentrem nanging dereng nate kalampahan konca pulisi budi tentrimipun tatiyang alit baahipun piyambak-piyambak, ingkang sampun kalampahan ingkang dipun parlokaken kajawi amarsudi, kacepengipun durjana kecu, inggih punika anata bawahipun, ingkang badhe amikantuki dhateng sariranipun pribadi, O kathah tatembunganipun ingkang murih kodhengipun manah titiyang alit, supados lajeng miturut angasili dhateng pulisi wau, pantes andadosaken panggalihipun ingakng kagungan kaajiban sanadyan dipun wantu-wantu dhawuh undhang-undhang, tuwin sarana serat iber-iber ewadene maksa dereng kalampahan maksudipun ingkang badhe anentremaken tiyang alit, mongga ta kagalihya saking telasipun tembung kadamel mendhet bau sukuning tiyang alit ingkang tamtu kajawi pasthinipun damelanipun piyambak. Kenging tandang tulung sataun kaping 3 gugur gunung sataun kaping 2 kulijiyat mnawi wonten pandamelan kaeteg risak wah gugur gunung yen wonten krsa dalem ingkang sinuhun tedhak ameng-ameng ingkang mawi dhawuh dhateng pulisi, wonten malih genipun damel tembung dhawuh geger celeng: Lo sumonggaha sinten ingkang saget jarwani tembung geger celeng wau, ewa sapunika pulisi, delasan demang panatusipun ingkang boten wanuh kalih kalamangsi, maksa saget anegesi kados sami gadhah bau sastranipun mila boten paiben manawi konca alit kalampahan wonten ingkang tilar padhusunan, tuwin indhaking sakitan ingkang sami wonten ing kitha kitha, ngantos kadhawuhakenpara bupati sageda murih sudaning lampah kadurjanan, anyakedhikna pasakitan, supados dados tentreming tiyang alit, badhe mikantuki yen sageda kalampahan, nanging pamanggihipun ingang nampeni sulaya sanget, bokmanawi gadhah garunengan makaten, (Iyah durjana oleh ebi sasuda priye, jaba durjana remeh aja di ukum: utawa wong nyolong cangkem karut saking luwene wong cilik cupet budi akale). Lo punika gen kula manah malah ing panampi mongka kanjeng parentah wau boten pisan pisan murih kendho lampahing pulisi, nami katingal sih kawelasanipun dhateng kawula alit sarta murih tentremipun dhateng sawarnining tiyang isining nagari, tandhanipun kawula alit ingkang sakit kaparingan jampi, ingkang kakirangan tedha kaparingan uwos utawi arta, kados ingkang sampunkalampahan tiyang ingkang gadhah batih 5 sapangandhap kaparingan arta 6 rupiyah kaparingan uwos ½ dhacin ingkang gadhah batih 6 sapanginggil kaparingan arta 8 rupiyah kaparingan uwos 1 dhacin, saha dhawuhaken sami kaanggeya, paitan anyambudamel, supados saged dumugi mongsa panen mila sampun boten kirang palimarma, ing ngatasipun ingkang ngasta praja naming para ingkang angampil panguwasaning padhusunan taksih dereng saget anetepi dhawahingkang sampun dipun sanggemi, sami murih atentrem ing bawahipun pamuhi kula para nayaka: sami wunguwa ing panggalih murih tentremipun tiyang alit bokmanawi saged suda kawontenaning durjana. Katur ing dinten Salasa kpaing 11 wulan Jumadilawal ing warsa dal ongka 1807. Ra Sa Ma Wa. Panjurung ing Bramartani Kula apitaken dhateng Mas Sastramiruda, kados ing ngandhappunika, kadospundi mas menggahpakurmatanipun ing bagda garebeg mulut taun Dal punapa kabekta miturut padatan ing jaman kina kimawon, punapa pancen kabekta saking angering karaton jawi, dene pangraos manawi badhe mungel kagungan dalem gongsa sekaten, solah bawaning tiyang, kados ngoregaken nagari, ageng alit nagari miwahing dhusun sami iyegipun.
Sangsulanipun Mas Sasramiruda. Adhi yen dika takon bab bagda Garebeg sasi Mulud utawa Garebeg sasi Pasa, lan bagda garebeg sasi Besar, mulane kaagem pasamuan gedhe, ing panjenengan dalem gusti kula, ingkang sinuhun kanjeng Susuhunan niku miturut agama Jawi, luwih malih bagda sasi Mulud ingkang nuju taun Dal, pakurmatan wiyos lan surude, gusti kanjeng nabi Mukamat, kaya ingkang kasebuting Sadad sajarah kalimah loro, mungguh pakurmatan gedhe ing dalem sataun kaping teluniku, yen karaton dalem ing Surakarta ngriki, kawontenane ajad dalem gunungan, lan prajurit ingang padha drel sapa dene kunthisi pakurmatane mariyem padha mawon, nanging Manawa bagda garebeg sasi Mulut kacek ngnaggo, kinurmatan unining kagungan dalem gamelan sekaten, lan kagungan dalem mariyem gedhe ing ngalun-alun muni sapisan, yen nuju bagda garebeg mulut taun Dal wuwuh drel sarupane prajurit nelu rambahan, lan wuwuh mariyem gedhe dadi muni kaping pindho, pakurmatan mariyem ing ngloji saempune didongani ajad dalem, utawa wuwuh ajad dalem amumule, kanjeng nabi Mukamat, Asah anwau sega , ingakng adang para ngulama, dangdange nama Kyai Wudha, panjanganya ing Balwong, kanjeng Sempaya dalem miyos ing masjid sapanangkilan dalem kadherekaken putra Santana dalem saha kanjeng tuwan residhen kalayan para tuwaningkangsami sowan punapa dene kanjeng pangeran adipati arya mangkunagara, saputra santananipun sami dherek wiyos dalem, kanjeng raden Adipati Sasranagara, sakancanipun bupati jawi lebet sami anjarri dherekakenlampahing ajad dalem, ingkang sinuhun rawuh dalem ing nmasjid, lenggah ing dhampar jajar kalih kanjeng tuwan residhen, ontening Surambi ingkang direngga griya limas an alit, parlu dhawuhan donganing ajad dalem mumule nabikitamu katam, sarampunging pandonga wau, banjur abdi dalem prajurit ingkang padha baris kurmat drel rambahping 3, sakumpeni kumpenine, disauri mariyem ing beteng ngloji, sarampung pakurmatan, ing kang sinuhunn, dhawuh dhateng papatih dalem ambage ajad kados adad, tumunten kondur saking masjid, tindak dalem tumurun saking undhak-undhakan surambi, ingkang sinuhun angandika uluk salam, abdi dalem kanjeng kyai Mas pangulu, sakancanipun Olami sami anjawab, dene awite sarupane, ingkang padha bukak took, utawa ingakng dodol ditata, lagi telung bagda mulut niki, unine kagungan dalem gongsa sekaten loroniku, lagi kawit bagda garebeg mulud dal niki, ingkang wau gongsa kalih rancak adi sak pagongan kiduling gapura ngrika. Kula pitaken dhateng Mas SAstraMiruda Lo mas cariyos sampeyan manawi bagda mulut taun Dal, mawi kinurmatan mariyem saking beteng ingngloi, punika punapa sampun adatipun makaten, kalih sampeyan nyariyosaken ungelipun kagungan dalem gongsa sekaten naming mungel sarancak, wonten pagongan sakidulipun gapura masjid, lah griya pagongan ing salering gapura punika, punapa damelipun, sarta sakondur dalem saking Surambi, sampeyan dalem ingakng sinuhunl punapa lajeng kondur angadhaton, punapa mawi kendel lenggah ing sitinggil malih. Wangsulanipun Mas Sastra MIruda Omg sarawuh dalem ing sitinggil ingkang sinuhun lenggah siniwaka ing bangsal manguntur malih, kaya adapt bagda garebeg ing taun Dal, dene bab pakurmatna mariyem ing beteng niku, lagi caritane, ing sajumeneng dalem ingakng sinuhun kanjeng susuhunan Pakubuwana kaping IV ingkang wau yen nuju bagda Garebeg Mulut taun Dal, pakurmatan rampunge andongani ajad dalem, kagungandalem mariyem ing ngalun-alun, utawa mariyem ing sitiggil padha diunekake, ingkang nyumet prajurit sarageni,lan prajurit galagala, inggih punika setabel bongsa kulit pingul, dadi ing sakniki mariyem beteng niku, minongka lirune mariyem ing sitinggil
mungguh kagungan dalem gamelan sekaten, caritane ingkang wau dhasar ming sarancak, ingkan gsak niki ditabuh ing pagongan saloring gapura, dene ontene sekaten dadi loro, ingakng yasa sampeyan dalem ingkang sinuhun Pakubuwana kaping 4 mungguh omah pagongan ingkang lor, nalika dereng onten tuwan tuwan mawi panata asisten residhen, pangagenge bongsa Walandi, ing karaton dalem nagari Surakarta, pangkatipun Oprup, dereng mawi songsong, manawi nuju bagda Garebeg mulut taun Dal, tuwan Oprup sapanunggilanipun para tuan tuwan Walandi, dherek wiyos dalem dhateng masjid, nanging boten lajeng lenggah ing Surambi, sadangunipun ingkang sinuhun, jenenging nggenipun dongani ajad dalem, siniwaka wontening Surambi wau, tuwan Oprup sapanungilaipun, sami ngentosi wonten ing griya pagongan, Manawa sampeyan dalem badhe kondur dhateng sitinggil para tuwan tuwan walandi, lajeng methukaken tindak dalem, wonten tarup sangajenging taratag surambi, naming tuwan oprup ingkang majeng wonten sangajenging undhak-undhakan lajeng angandthi asta dalem ingakng sami anjajari boten owah kados nalika wiyos dalem Taksih wonten candhakipun bab swaraning gongsa sekaten. Ingkang sampun kacriyos ingkathah, para durjana ing tanah Italiye kathah ingkang ambekta utami, ananging awis kados bonggol satunggal anama Talariko, saking ambekipun kasatriyan asring dados pangauban para meskin utawi tyang ingakng kasangsaran pramila sanget kaajeng-ajeng dhaeng para meskin ananging dados satrunipunpara sugih, awit punika asring kapatrapan amarnekaken pituwas saklangkung kathah. Anuju satunggal dinten pryantuningakng kagungan pasitening kalabriyah anama Baroka, sampun kasusra kasugiyanipun kapeksa marnekaken arta 1000 wukat bilih boten kalampahan talariko badhe damel kapitunan ttiga, baroka sampun sumerep saupami boten anglaksanani, pangancam-ancam punika badhe kalampahan nunten amarnekaken sapanepanipun talariko, arta samanten wau boten nedya kadamel pangasilan piyambak naming badhe kangge pisungsunging tiyang ingkang sami kasangsaran. Ing ngandhap punika anyariyosaken kapurunanipun: Talariko pinuju lumampahing pareden kaandhek dening Kenya satunggal sarwi awicanten melas asih, o Talariko kula punika badhe kawinan kaliyan pun Giyopani, sanajan tanpa bektan giyopani ugi purun saupami wontenna wragadipun awit kyai pangulu boten purun nganwinaken tanpa wragad, wangsulanipun, iya, engger, yenkowe karo pacangamu mengko bengi emoni aku ana saburining masjid bakal tak tekani panjalukmu, sasampuning wicanten makaten talariko nunten anglajengaken lampah, ing wanci dalu kang among lulut sampun manggen ing panggenan kang tinuding, angentosi talariko sarwi asenik-senik, boten dangu talariko prapta tan saronta lajeng anggobyak kontenipunkyai pangulu, ingakng gadhah griya anyapa, sapa iku, wangsulanipun, aku talariko, Kyai pangulu pitaken sarwi gumeter,talariko. Wangsulanipun, iya talariko, dhawuh marang sira angrupakna tuwit 100 wukat. Kyai Pangulu misuhur kumetipun sampun anggraita badhe manggih kasusahan bilih anyukengi, mila lajeng enggal angulungaken arta sarwi gumeter, sareng arta sampun katampen talariko lajeng wicanten sarehningmengko wis ana kang digawakake, dhawuh ku bocah loro iki kawina, lalakon iki dadiya pangeling-eling ing tembe aja lenggana ngawinaken wong meskin. Patrap makaten au sampun rambah-rambah andadosaken marinanipun nagari, ananging tanpa damel nagari anggenipun amurih kacepengipun Talariko nunten
andhawuhaken ganjaran ageng dhateng sintena ingkang saged angladosaken talariko pejah utawi gesang. Sreng sarana makatenpunika ugi tanpa guna, nagari lajeng bedhami kaliyan talariko, kapurih manggen wontening pundit ingkang dipun senengi anangin angesrahana basanipun ingakng antep sampun ngantos anglampahi kados ingkang sampun, talariko anyanggemi,milih pulo ing Lepari,nalika taun 1855 imah-imah salajengipun lestantunnedha anakaning artanipun kemawon. =============\ Lampahan Aeng Anuju satunggal dalu wonten tyang andhodhog kontenipun dhokter Broka, sareng kawengakan wonten satunggal tyang dhusun badhe kapanggih kaliyan dhokter Broka, tyang dhusun lajeng kabekta malebet anunten mratelakaken bilih ingkang estri sakit dadakan kemawons arta angajeng-ajeng kausadan dhokter Broka, Ing mongsa punika jawahipun salju nuju deres pagriyanipun tiyang dhusun wau tebihipun antawis lampahan tigang jam samanten punika dhokter Broka boten mawi biih nglampahi kwajibanipun saksana aken nganmbili kuda,let sadasa menut nunten mangkat tyang dhusun lumampah ngajeng, dhokter anjojog sawingkingipun nalika samanten peteng andhedhet sakedhap sakedhap tyang dhusun anyepengi apusipun kuda, supados dhokter Broka sampun ngantos kasasar, ameng-ameng makaten punika sampun sawatawis jam dangunipun sampun langkung tengah dalu, dados sampun celak dhusun ingkang dipun purugi, tyang dhusun sigra andhingkluk lajeng nyimpang margi alit dhokter katilar, dangu anggenira anganti-anti, tyang dhusun boten wonten wangsul, dhokter lajeng aceluk-celuk ananging sakiwa tengenipun ngriku boten wonten sabawanipun tyang kang mangsuli. Jawahipun salju saya deres tuwin asrep anjekub wekasanipun dhokter arsa nglajengaken lampaha anurut radinan anjok ing dhusunan ngantos dangu anggenipun pados pondhokan lajeng angsal sepengan ing griyanipun pangagenging ngriku, enjingipun dhokter lapur dhateng pulisi bab lalampahan ingakng nyalawadi punika, saha lajeneg mantuk pagriyanipun pyambak wekasanipun titipariksaningpulisi elok sanget, makaten kawontenanipun. Tyang dhusun wau mentas tetumbas saking kitha, kadalon anggenipun mantuk, tyang dhusun punika limrah gugon tuhon sakalangkung ajrihipun dhateng dhemit ingkang saba dalu bilih nuju mongsa bedhidhing, asring ambebeda dhateng tyang lumampah ijen kadadosanipun tyang dhusun wau ajak-ajak tyang kapurih ngeteraken ananging boten kadugen kajengipun nunten manggih akal angapus krami dhaten gdhokter Broka, api-api bojonipun sakit kapurih sarenga lumampah kaliya piyambakipun, sareng sampun celak griyanipun dhokter katilar salajengipun boten dipun openi, sang dhokter wau dados kalebet ing paekan. Dhokter Broka sareng kacariyosan makaten lajeng gumujeng latah, Brabrastha dukanipun boten nedya amrakawis dhateng tyang dhusun wau. Panjurungipun Mas DArmasanyata boten kapaak awit warninipun naming badhe angwentaraken saweneh tiyang, ingkang punika saweg angungasakenelmu padhukunan tuwin pangasihan mongka makaten wau ing jaman sapunika ingkang cepak naming anandukaken apus. Juru ngarang. ===============\ Punika candhakipun cariyos pejahipun Dasamuka' \\Mijil\\ Peksi Manyura sembadeng warni, abagus kinaot, aparigel anteng pangigele lamun muni unine kapinrih anganggep ngakoki, marmane ngunguwung. Rama Wijaya ngandik malih, eh ta yayi katong,mungguh ing sira apa karsane, yayi barang kang
kumelip iki, apa ta kinanthi, myang pinisah iku. Prabu ngalengka umatur raris, pukulun sang katong, kinanthiya bilih tanpa gawe, aran sami tinitah pribadi, punika sor nenggih, ing manungsa luhur. Ewa punika nuwun pun patik ing sabda sang katong, sri Bthara Rama andikane, iya uwis kanyatahan ugi, prandene kang luwih, pan kabeh kinukup. Kang satengah mengkana denying aling, kaloreyaning ngong, tambuh tambuh iya kang rinampe, during tamtu badane sawiji, yeku ngrurubedi, tan wan karya kuwur. Kang saweneh yayi ana angling, panggawe mangkono, bener pane kudu cecebuce, sapa kang den arsa karsa malih, liyan manungseki, kang tinitah luhur. Upamane kulub tanpa ragi, cemplange karaos, yekti pedahana raagine, pan mangkono ana muwus malih, yen mangkana yekti, endi beneripun. Prabu ngalengka matur wotsari, tan kenging pinadon, dadya temah saseneng-senenge, samya amrih kautameng pati, pati kang patitis, tatasing pangawruh. Wonten pandhita kuwat atapi, sataun angalong, tapa ngeli sataun lamine, pan sataun angon surya yekti, parandene mati, anitis ing kuwuk. Kang makaten paran kadipundi, sanget salah enggon, daya lamun saras sakuwuke, kuwuk pileg lawanmengi gering, mung kang den adhepi, pitik duk tumurun. ARsa nubruk kawenangan nuli, ginebug ing lodhong, kalesedan putung boboyoke, dadi rubunganing rare cilik pandhita niwasi, makaten pukulun. Paran kamurahan batharadi, punapa tan yektos, genga brata mekaten welase, warti barang titah Bathara di, barang ingkang pinrih, yen emen tinemu. Narendra rama ngandika malih, yayi kang mangkono, during guguru iku yektine, during duwe panganggep kang yekti, kasusu sumuci binguka dalurung. Mila datan kena ginagampil, waluyaning layon, ika mau kasiku semune, bangeting tapa kinibir yekti,marmane kuwalik, dadak dadi kuwuk. Tur kuwuk kepileg sarwi mengi, tiwase kalakon, denya masthi tan mawi sumondhe, barang karya yayi niniwasi, pomadipun eling, reh nyamadeg prabu. Kuneneg kangnganggungkalangen margi,mrih waluyeng layon, sang maruta suta inglampahe, sampun kalampahan ingkang weling, pan samargi- margi, rinusuh karuruh.
Ongka 23 Kemis kaping 6 Juni 1878 Kabarkawat saking tanah ERopah Berlin, 2 Juni prabu ing Dheitselan kacidra malih, ngantos kataton ingkang tumama gatri tigangdasam ing sirah, ing bau tuwining pungkuran ingkang sami lajeng kacukilan utawi boten amutawatosi, ingakng anyidra sanalika lajeng angangkah sampurnaning badanipun. ==========\============= Menggah wawartos ingpaprangan dereng gumathok saweneh serat pawartos angwedharaken bilih Enggelan sampu nmirantos anggenipun badhe mangasah dhateng Ruslan saweneh malih angwedharaken bilh anggenipun mirantos wau sampun ragi kentho, awit kalempakanipun para nata nunten badhe kalampahan kacriyos wonten ing Dheitselan ing kitha Berlin Benjing tanggal kaping 16 wulan punika. Cundakanipunpara praja ingkang badhe anyarirani para nata dereng kawartos ing namanipun ingkang sampun kawehdaraken saweg saking praja sakawan ing dheitselan kanjeng pangeran Bismark anyarirani prajanipun saha ingkang kapilih anjejeri kalempakan wau, ing Enggelan Lorenbekonsepil tuwin Grapsalisburi, ing Ostenreik Grap Andrasi, ing Ruslan Grap Suwalop. Kanjeng Pangeran Gorsekakop tuwin Jendral Inyatip kakalih wau nayaka ing Ruslan boten kacariyos bilih badhe kautus dhateng ing Dheitselan,para prayagung ingakng kasebut ing ngajeng wau sadaya sampun kondhang ing triloka, ing wegig tuwin kalantipanipun wasis angereh obah-osikipun praja liyan inggih punika ing tembung walandi binasakaken politik. Kulawisudhan Tuwan A.Y. Sepan asisten REsidhen ing anagiri, kaelih dhateng ing nagari (Surakarta) Tuan F.L. Watendhorep asisten residhen ing Batang, Pakalongan kaelih ing Bangil Pasuruhan. Kalerehaken sakin gpasuwitanipun Raden Panji Wiranagara wadana ing Bangkalan Laut Madura Raden AStrakusuma, wadana jaksa ing kabupaten Banyuwangi, ing mangke kalilan angangge nami Radne kUsumamijaya Kaangkat dados Wadana ing Bangkalan Laut Raden Darmasastra, wadana ing Balega laut Madura. Wadana ing Balega laut Raden Ariya SAsranagara, Mantri Aris ing Kamal Madura Wadana ing manggar Demak mas Martawijaya, mantra Gudhang kopi ing Banyubiru, Ambahrawa. Wadana ing manggul pacitan radenDipadimeja, jaksa ing Pacitan Onderkolektur ing Kudus Jepara, Mas Kartawijaya, wadana ing Singen kidul Semarang Patih ing Kabupaten Galuh, ceriton Raden Demang Dhendhadirja wadana ing Penjalu. Kalerehaken saking Pasuwitanipun bawah Sidhehin Litnan Cina ing Pacitan Raden Tumenggung Mangundirja ing Kabumen Bagelen ing mangke kalilan angangge nami, Raden Tumenggung Arungbinang Kaparingan tatenger ing Kautamen Warni madhali jene dhateng mayor Cina ing Surabaya, TEbungkeh Warni madhali salaka dhateng pun Wiryawijaya, tiyang mangindhung ing Surabaya Warni madhali Bronse dhatheng parmadirana tuwin dhateng arsamenggala, ingkang wau bekel ing PTuwaton tuwining Kalijurang, Tegal.
Surakarta Awit saking pitedahipun konca metengan pulisi saged anyepeng pandung julig kakalih, ingkang satungggal awasta pun Ambiyah, ingkang satunggal awasta pun Kecil tiyangkakalih wau ingkang dados wiri ing loji wetan sareng panggenanipun sami kagaledhah ingkang kapanggih sadaya dadosanipun para tuwan tuwan tuwin sagombyok sorog palsu. Sanadyan etangipun konca tatanen jawahpancen sampun kandel ing dhusun-dhusun kiwa panengenipun ing nagari, jawhipun taksih wonten ingkang angreceh, mandar ingnagari wonten kawan dinten punika, jawahipun inggih saben sonten wah deres sanget pramila saking pawartosipunkathahpantun ingakng tiwas. Yogyakarta Kanjeng Tuwan REsidhen adhawah dhateng Raden Adipati supados angraksaha, sampun wonten tiyang Cina amanggen ing panggenan ingkang dereng katamtokaken dados dudunungipun punapa malih amanggen ing dhusunan boten pisan kalilan bilih dereng kaparengaken ing kanjeng tuwan residhen. Ing dhusun Badhoyo wonten tiyang estri arencang lare, medali jabang bayi sampun mawi untu sawelas wonten ingakng kados siyung sakawan iji, saking cariyosipun ing bapa, nalika piyambakipun nonton topeng, sanget anggenipun agugujeng buta. Saking pawartos ingakng terang nunten badhe wonten para kanjeng pangeran ingkang badhe apalakrami, satunggal badhe kadhaubaken angsal putra dalem putrid, ingkang miyos saking garwa dalem kanjeng ratu kancana. Sampun lami anggggen kul akadunungankarkat badhe asumengka ing atur bab pamanggih kula, ing kawontenanipun sasampunipun wonten pranatan dalem bab utang apiuang, ingkang kadhawahaken nalika tanggal kaping 9 wulan siyam ing taun Je, ongka 1798 sanadyan nalika andhawahaken pranatan wau, naming amurih arjanipun nagari sak isenipun ananging tumadukipuning nadil maksa dereng timbang awit bilih wonten abdi dalem anyambut anggenipun damel pratondha boten anetepi pranatan wau, punika manawi ngantos kasereg ing pangadilan prakawis lajeng kaebrakaken kemawonterang bilih nagari naming ambungganaken dhateng ingkang anyambutaken sampun boten karsa anggalih icaling yatra, utawi boten karsa angudingani lepatipun ingkang damel pratondha, angggenipun amahanerak pranatan wau, pramila kula akamipurun amastani, bilih tanduking Adil ing lalampah makaten wau dereng timbang, menggah kagalih sasampunipun pranatan dalem kaundhangaken dumugi ing sapunika,, sampun pinten pratondha ingkang kaparingaken wangsul dados pinten kemaown yatra ingkang ical anuwhaken pangrasulaning kawula, punapa ingggih nagari angideni icalipun yatra ingkang tanpa serap saking pamanggih kula makaten punika, kosokwangsulipun sakedhik-kedhika boten angal awit nagari angudi sanget dhateng sirnanipun kadurjanan punika naming dumunung anggenipun angraksa darbekipun kawula,pramila panerakin gpranatan dalem wau, punapa boten pantes kaewokaken dhateng lalampahan kadurjanan, makaten undhangipun pranatan dalem saestu kapasrsahaken dhateng para kawadanan supados kawradinaken dhaeng para kalerehanipun piyambak piyambak ados tiyang kedah anganggep bilih para abdi dalem sadaya sami sumerep pranatan dalem wau, mongka wekasanipun wonten abdi dalem ingkang anyambut namungpratondha boten anetepi pranatan dalem inggih wonten kemawon pawadanipun dhateng awicanten dhateng ingakng badhe anyambuti wong mung rukun dhewe mawon nganggo sowan parentah, ampeyan empun wanuh teng kula, rak enggih pitayane among dhuwit samonten mawon sakijuweting pambujuk utawi asring asring wonten ingkang katindhih ing reh, inggih
lajeng angsal anggenipun ayambut kadadosanipun dumugi ing janji katagih mubeng gayeng, wekasanipun inggih kalajeng boten anyaur, lampahan makaten punika punapa sanesipun kalihan apus. WEkasanipun mugi sampun anuwuhaken dukanipun para wajib anggen kula acumanthaka sumundhul ing atur kasebut ing nginggil punika, lepat bilih kul a katmipurun amestanana, manawi nagari dereng anggalih wewhipun pranatan dalem wau, apatrap paukuman dhateng ingkang amaha nerak naming panuwhun kula mugi nunten kadhawahna. Kaserat ing Cipta Arja amarengi wulan jumadilakir tanggal kaping 4 Ing taun Dal sangkala tinengeran atur kombul kaesthi ing gusti: Panjurung. Pun Tepa. ==========\============== Kalawan suka bingah ing manah kula amacak panjurungpunika, amargi suraosipun naming amurih wewah atentreming nagari, wah malih wewahipun pranatan dalem kados ingkang kawdharaken ingpanjurung au, saking pamanggih kula badhe boten anggempalaken menangipun paparentahan. Jurungarang. ===========\================= Candhakipun bab waraning gongsa sekaten. Pitaken kula dhateng mas Astramiruda, kados pundit cariyos sampeyan bab sudanipun ungele kagungan dalem gongsa sekatn teka sampeyan wastani kirang tabuh punapa wonten tatimbanganipun tembung ingkang kaladuk ing tabuh. Wangsulanipun mas Astramiruda. E adhi mulane onten tatembungan kurang inggih wonten timbangane kaladuk, ananging ingkang jimrah padha ngangggo, konca nayaga utawa dhalang tumrap dhateng panabuhing gamelan, saka pangandikane suwargi gusti kula kanjeng pangeran Arya Kusumadilaga, yen pinuju raosan kalih para karerehane, wiyaga utawa dhalang, ing bab panabuhe gamelan Manawa gamelan wau kurang bobot kudu kurang tabuh tegese lirih panabuhe, yen ngantikaseron panabuhe masthi swarane agor, Manawa gamelan kaduk bobot kudu kaduk paabuhe, yen nganti kalirihen panabu wau amasthi suda serenge, mulane swaraning kagungan dalem gamelan sekaten ing sakniki suda untae, sarta boten anyupak serenge kaya saben ingkang empun kalakon amasthi lirih panabuhe, sabab abdi dalem wiyaga, ing amngke nabuh gamelan roro ingkang wau sekaten sagendhing niku ingkang nabuh niyaga loro dadi bias ngantepa nabuhe supaya metu serenge amarga kagungan dalem gamelan sekaten wau dhasar wujude gedhe kandel mulane Manawa di tabuh seru untase swarane: Kula pitaken dhaten gmas Sastramiruda Saupami mas bab panabuhipun gongsa lami kados ta gongsa siyem bondhan sapanunggilanipu akaliyan gongsa inggal damelan ing sapunika punapa sami ugi yen tipis kedah ririh panabuhipun manawi kandel kedah dipun tabuh seru. Wangsulanipun mas Astramiruda Niku adhipadha mawon janji gamelan kandel kudu seru panabuhe, kurang lawas napa kagungan dalem gongng monggang kyai surak, nika yen nabuh kudu tangan roro diantep sakayange upama ditabuh tangan siji boten bias muni, saking wujude gedhe kandel, mulane saben sagendhing monggang, wiyos dalem garebegan, wiyyaga ingkang nabuh konca nenem gagenten ingkang lumrah mung kelar kaping telu ingkang kawilang rosa, kelar nabuh kaping nem abdi dalem wiyaga kabeh boten wonten ingkang kelar nabuh kaping sapuluh, tur niku nganggo di dhawuhake: sinten wiyaga ingakngkelar nabuh kyai surak rambah kaping rolas boten gagenten diganjar munggah ing pangakte yen wiyaga jajar banjur dadi panglawe mengko ten saurute nanging dereng onten ingkang kalakon kelar abuh rambah kaping sepuluh, jabanalika
ingkang sinuhun Pakubuwana kaping IV niku rayi dalem ingkang nama Kanjeng pnageran Arya Mangkubumi nuju miyos dalem garebeg nyuwun lilah nabuh kyai surak kuwawi nabuh sagendhing di asta piyambak. Kula pitaken malih dhateng Mas Astramiruda Ing sarehning sampeyan tate suwita ing panjenengan dalem kanjeng paneran Arya Kusumadilaga pamireng kula kanjeng pangeran Arya Kusumadilaga suwargi punika kawartos ahli dhateng gongsa utawi ringit wacucal sasaminipun, punapa dene kacariyos angsring kanjeng pangeran wau, angringgit gedhog purwa, ngantos dados tuladhaningpara gusti ingkang remen angringgit, punika mas punapa sampeyan sumerep dhateng pathokaning pun tiyang ngringgit wacucal, supados sageda ngringgit sae, sabab pamanah kula sami samiya bngsa lelangening praja, ringgit wacucal punika, kangge nagari miwah ing dhusun, wontening ngarsaning gusti, tuwin griyaning tatiyang alitpangraos kula smi kimawon, nanging owel dene dhalangpunika boten masthi gadhah pakem lampahan ringgit, langkung malih dhalang ing padhusunan manawi ngringgit sakajeng-kajeng ipun piyambak, mongka ing jaman sapunika lelangen ringgit wacucal wau boten ngemingaken bongsa jawi kimawon, sanajan para tuwan tuwan bongsa walandi tuwin bongsa cina kathah ingkang sami remen ringgit wacucal saupami wonten ingkang saged anganggit pakem lampahan sasuluk gendhingipun utawi pocapan sabanyolanipun punika iba-iba suka senengipun inkgang seja saget anglampahaken ringgit, saestu sok tiyanga sampun mirsa pakem wau lajeng saget angringgit, sarta badhe boten tilar pakem ingkang sampun kaagem ingkaraton, Wangsulanipun mas Astramiruda. O dhi bener karep dika saupama onten ingang karsa nganggit pakem lakon wayang purwa, kang bias genah sagendhing suluke, resik pocapane, tekan banyole pisan niku pasthi sinten ingang maca pakem wau: kaya kaya banjar bias mayang, awit wileting pocapan kanthi ugering lelakon ingkang rinembuk, sanajan banyolan wau, kagawa cucude ingkang mayang, ananging onten uga ugere ingkang den arani banyol ajeg, niku banyol saksat ugering lelakon, tegese sawiji-wijininglelakon kang pancen kudu nganggo banyolan ajeg wau, ananging pangira kula boten sok dhalanga bias nganggit pakem kaya karep dika niku, yen boten ahli kasusastran utawa ingkang saged angringgiyt jangkep ugering padhalangan, jaba taksih ya gusti kula kanjeng pangeran arya kusumadilaga,layake botenkaweken, sabab pangandikane sawarga kanjeng yen wong kang pengin bias mayang, ingkangg di arani becik akeh pathokane kang kudu diweruhi, yen kula boten pisan pisan bias anggayuh, dene nggon kula bias kondha plencat-plencat niki ngeling eling cariyos sakajeng wau. Kula pitaken malih dhateng mas Sastramiruda E, inggih leres sampeyan pasaja boten pisan pisan andungkap ugeripun padhalangan tiyang pancen dede dhalang saha naming miring catcatan sangkingpangandikanipun kanjeng pangeran Arya Kusumadilga, witne kula punika tiyang dhusun tebih sangking praja, boten midhanget pisan-pisan sangking bab pdhalangan wau, ewadene sangking remen kula ningali ringgit wacucal, tuwin kapengin sumerep ugeripun tatiyang ngringgit prlu kula saben miring wonten tiyang nanggap ringgit wacucal ananingali boten tebih tuwin rekaosing margi ing galengan kalampahan kathahkonc dhalangpunka ingkag sami kula kulinani ananging kula teka saged angsal saserepan kados ingkang kula kajengaken punika boten, sanajan ingkang kula pitakeni dhadhalang ingkang sampun sepuh, inggih meksa ura kimawon saserepanipun, tangeh yen miturutapakem ing karaton malah angsring wonten dhalang wau ingkang boten pirsa aksara, dede en ngringgit punika naming manut lampahan ingkang sampun
dipun engge bapa kakinipun kimawon, ewadene nggenipun ngringit inggihsaget pajeng, ingggih sangking jumbuh ingkang nanggap kalih dhalangipun, yen ta dipu pirsanana ugeringpadhalangankaos ingkang mangartos boten kadugi ningali, mila yen sampeyan dhangan mas cobi kula sampeyan dhamangaken bab pakem lampahan ringgit purwa, kapratelakna sagednhing pathet tuwi greget sautipun, ingkang sampun limrah kaanggge ingjaman spunika, tuwin ugering tiyang ngringgit ingkang pancen kedah dipun sumerepi inggih sadungkap dungkapipun pamanggih sampeyan, benjing manawi kula mantuk dhateng dhusun kenginga kula damel angsal angsal dhateng sobat kula dhalangingkang taksih nem-neman, sokur yen sampeyan saged damel tuladha pakem ingkang kantun angangge kimawon supados kula saged anglampahaken ngringgit. Wangsulanipun Mas Sastramiruda. Inggih adhi pryoga, yen dika jaluk sumurup ugere wong ngwayang, ingkang kudu di sumurpi, utawa tuladha pakem lelakoning wayang ingkang empun mupakat di agem ing karaton, naming bab patokon dika, lelakon annggitan ingkang resik sagednhing pathetane, niku kula dereng bias genehi tuladha sak niki, marga lagi kula ngupaya tatilaran swargi kanjeng pangeran ARya Kusumadilaga, kula rumiyin diparingi tuladha pakeming kari nganggo kimawon, Manawa empun katemu kula wenehake dhateng si adhi, dene ingkang samangke pakem ingkang kula anggge tuladha punika lampahan konsa, napa dene kula pratelakake ugere wong amayang sapatrape bakal pamayange, lan araning suluk utawa greget sauté, napa malih unggah-ungguhing pathet bakal tampaning gendhing pawayangan ingkang kanggo sawengi kaya pangandikane kanjeng pangeran arya kusumadilaga dhateng kula ing ngandhap punika. Punika dhawuhipun kanjeng pangeran ARya Kusumadilaga dhaeng ingkang ngabdi nama Mas Sastramiruda. Sastramiruda: Yenkowe arep weruh, pathokane wong amayang: akeh ingkang kudu disumurupi, sanadyan gamelan salendro iku: kena katamtokake, ing dalem sawengi ginawe rambah telung pangkat, kaya ta gendhing pathet nem kanggo jejer, adeganing wayang kapisan tekan wayah tengah wengi, tumuli genti gendhing pathet sanga, tumeka wayah jam satengah papat banjur ginantenan gendhing pathet manyura, nganti sabubaring lelakon wayang, ananging anauga yen nuju kadhatonan, utawa paseban jaba, utawa babak unjalan pancen isih pathet nem nyilih gendhing manyura, kagawa denign pantese wayang kang bakal jinejer, ananging ingkang kena sinilih mau gendhing dhamanyura gedhe, amarga tunggal tibaning gongane, dadi kena isih dipatheti nem, dadi gendhing ing pawayangan iku ora ajeg mung krawitan iku kang ajeg kanggo ing jejer. Sanajan suluk utawa grget sauté iya warna-warna, ana ingkang manut gendhinge ingkang mentas muni saweneh warna-warnaning suluk kagawa surasaning wayang ingkang disuluki, ingkang ngajeg iya ana, kaya suluk pathet nem gedhe kanggo yen jejer suluk kloloran kanggo kadhatonan, suluk lasem kanggo yen mentas jaranan suluk tutur kango yen wayang susah utawa mati, greget saut mau iya rupa-rupa, kang ajeg iya yen jejer greget saur ada-ada arane, loro greget saut asta kosala, raras barang miring kangggo yen arep wayang mangkat jaranan, utawa yen nuju prang kembang, bangbang manahiku suluke greget saut padha astakosala, liyane sulukan greget saut ingkang wistak tuturake, padha ora ajeg, mulane paitane wong amayang iku, kudu lebda marang gendhing lan ing sabisa-bisa, kudu netepi ugering padhalangan. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 24, Kemis kaping 13 Juni 1878 Surakarta Nalika Akad kapengker punka kanjeng tuwan Mattes rEsidhen ing Menadho, ingkang wau asisten residhen ingnagari ngriki, bidhal dhateng Semarang badhe andugekaken tindakipun dhateng Menadho, ingkang angateraken dhateng ing setatsiyon ngriki kalebet kathah, kanjeng tuwan residhen kanejng gustipangeran adipati ariya mangkunagara mawi kadherekaken putra Santana sawatawis para gusti Santana dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan sarta para tuwan tuwan tuwin nyonyah-nyonyah, sareng sampun andungkab mangsanipun bidhal tuwan asisten REitenbah angaliraken esthining manah,bilih sae kakap li kalihan ingkang sami karsa angateraken asung wilujeng dhateng kanjeng tuwan Mattes saha amanmuji mugi tindakipun lastantuna, sarta kaarsa-arsa nunten sami sageda kapanggih malih, pancenkathah ingkang asih dhateng panjenenganipun kanjeng tuwan Mates jalaran anggenipun pradhahing bojakrama, dadosa dhengah tiyang boten awing-awangen asowan sampun saestu bilih tiyang ageng kagungan watak regu, para alit inggih sami anebih. Nalika tanggal kaping 7 wulan Juni punika kanjeng pangeran Ariya Nusumayuda karsa anengeri wiyosanipun taunan dene panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati anom kadherekaken para kanjengpangeran sanesipun, saha kanjeng tuwan residhen kadherekaken tuwanmilitere komandhan tuwan asisten residhen tuwin para tuwan tuwan sanesipun sami karsaha anjenengi pasamuan wau, mengggahkonduripun wanci pukul kalih dalu, kanjeng pangeran Ariya Kusumayuda ing mangke tetep yuswa 64taun. Nalika tanggal kaping 7 juni punika ing Ceper wonten rare jaler watawis umur 14 taun kalindhes kareta sepur sukunipun kalih pindhah tugel jalaran anggenipun amethukaken rawuipun bendara, saking bingahipun boten saronta angantosi andhegipun ing kareta,lajeng anglunjak konten bdhe kawengakaken ananging kapleset suku kalih pindhah dhawah sangandhapipun rodha. Kalayan suka bingahing manah kula awawartos bilih sampun andadosaken parenging karsanipun kanjeng tuwan ingkang wicaksana guprenur jendral aparing tatengering kautamen warni medhali jene, dhateng raden mas adipati ariya Condranagara, bupati ing Kudus saha ing sratipun kakancingan kanjeng tuwan besar mawi amrasajakaken regepipun dhumateng raden mas adipati ariya condranagara, sanadyan prayantun taruna ananging raden mas adipati ariya condranagara pancen sampun kathah labetipun serat serat ingkang kanggenipun maalani dhateng bongsa kula ing tanah jawi, inggih kathah ingkng sampun katedhak ing tembungipun saha sampun sami kaecap sarta kaparingaken saking kanjeng gupremen dhateng pamulanganipun tiyang jawi, punapa malih ing rembag rembag manggepokan prakawis ageng, katawis ing secatuhunipun. Yogyakarta Kanjeng tuwan Residhen sampun andhawahaken pranatan bab pajaginan ing padhusunan ingkang saking pawartosipun bilih kalampahan ing satemen-temenipun saestu andadosaken rejanipun ing padhusunan. Tuwan Lamres ing dhusun waringin kadhatengan kecu, ananging saking tatagipun konca ingkang jagi, durjana boten saged malebet, wonten tiyang dhusun sepuh satunggal ingkang kaleres jagi, angirid kancanipun tiyang gangsal punika ingkang sami amapagaken durjana,ingkang lajeng sami wangsul sareng katututan lajeng buyar, sarehning mongsa petengan dados ical lacakipun, tiyang sepuh wau boten
sapindhahpunika kemawon anggenipun anadhahi dhatengipun kecu, naliika ing kembang arum wonten kecu, inggih tiyang srpuh wau ignkang mandheganipara tiyang, ingakng sami ananggulangi dhatengipun kecu, owel sanget bilih nagari boten anggalih, angganjar tiyangingkang makaten labetipun tangeh sanget bilih upados tatimbanganipun awit sakdangonipun bawah ing Yogyakarta kaambahing kecu, dereng sapindhah wonten cariyosipun bilih konca jagi wonten ingkang purun ananggulangi dhatengipun durjana, ingakng kathah kathah samipating jarundhul upados dhelikan terkadhang ngan mandar wonteningkang sigedheg kalihan si andhuk, pramila tiyangingkang pantes dados tuladhanipun ing kathah, prayogi kaparingana tatenger,punapa malih nagarikados boten kakilapan dhateng pikantukipun ing ganjaran. Surabaya Nalika kanjeng tuwan ingkang wicaksana guprenur jendral alerep wonten ing Surabaya, amaringaken tatengering kautamen dhateng pra ingkang kasebut ing ngandhap punika; Warni Madhali Jene dhateng bupati ing Surabaya, amargi anggenipun amahalani ing tatanen tuwin ing sabarang kriya. Warni madhali jene dhateng bupati ing Surabaya, amargi anggenipun amahalani ing sabarang kriya. Angggenpun amaringaken madhali dhatng pun Wriyawijaya, nalika kanjeng tuwan besar tindak dhateng masjid ing Ngampel dene tuwan ekretraris jendral mawi angandika dhaeng pun Wiryawijaya, anjeliraken sapiten ajinipun tatenger wau, ngantos mulung dhateng tiyang mangindhung, pramila angajeng-ajeng mugi lalampah punika adadoss tuladhanipun ing ngakathah, sasampunipun bupatilajeng anyambeti, angandika dhateng para priyantun ingkang sami wonten ing ngriku, supados animbanga sapinten ajinipun ganjaran punapa malih ingkang dhumawah dhateng tiyang mangindhung, angajeng-ajeng mugi sadaya priyantun anelakaa ing lalampahanipun Wiryawijaya awekel dhateng kawajibanipun amajeng ingpangudinipun dhateng indhaking badan supados ing tembe saged anuwuhaken sih katrisnanipun para ageng, lajeng asung wilujeng dhateng pun Wriyawijaya, angajeng- ajeng mugi anak putunipun ing tembe wonteningkang anuruni lalampahanipun ingkang ngantos anjalari nugrahaning badan kados ingkang dhateng piyambakipun. Panjurung Bramartani Ingkang dados pangunguning manah kula, para tiyangingkang sami pados pandamelan dhatng nagari punika,kajawi ingkang sumedya beberah, saestu boten mawipirantos utawi tanpa paitan arta, dhangsul titiyang ingakng sumedya sasadeyan punika tamtu kedahmawi apawitan arta, saha mawi pirantos, kados ta titiyang estri ingakng sade wedang serbad kalih tatedhan punika pirantosipun, kendhil siti satunggal ngiras damel godhog wedang, lajengkadamel ider,kendhil wau mawi dipun pirantos I salanngkenging dipun angking, tuwin mawi cidhuk candhthing alit mangkok tiga, tampah satunggal kadamel wadhah tatedhan, pirantos makatenpunika pancen wonten ingkang gadhah dhsar kasaosaken yen wonten ingkang karsa nyewa, sewanipun ing dalem sadinten 2 sen, dene pirantosipun sade cao punika sewanipun sadinten 4 sen, menggah ingkang sade saoto sewanipun bekakakas sadinten 6 sen, denten bab paitanipun samangsanipun sampun dhateng ing nagari sami nyambut arta bobodan, kaetang ing dalem arta 2 rupiyah, pendhak sonten nicil suwang sawulan pundhat manawi sampun jangkep sawulan tiyang ingakng sami sasadeyan wau sampun ngangge paitan artanipun piyambak, denten ingmangke sabin tanah mekenan
kidul ingkang tanem pantun genjah wanci meteng, ingkang tanempantun lebet wanci gumadhung tuwin mapak wujudipun tanem katingal prayogi,langkung malih eginipun wos mirah, ingakng andadosaken tambah katentremanipun paratiyang alit, uwos ingkang pdhak sabethaking regi 55 dhuwit ingakng uwos kobre sabethakan, 50 dhuwit, yen uwos wuluh sabethakan regi45 dhuwit,kawitipunmirah tedha ing wulan Sura kang kapengker punika ngantos samangke, mirahing tedha ingkang sampunkaariyos wau, andadosaken ngunguningmanahipun para tiyagn mekenan ingkang sami tandho pantun, sabab gadhah kaengetan bab pantun sanadyan wulan siyam dumugining wulan besar kaetang sampun pajeng, ciptaning manah tuwin ngandat awisipun tedha ing padhusunan punika, yen taneman pantun ing sabin sampun wani mapak dumugi panenipun pantun gendjah, rehning katungka wedalipun palawija kathah, tuwin pantun gaga inggih tulus mila lajeng mirah tedha damel rugi ingakng sedya tandho pantun, saking pangintenkula kados mongsa punika, mirahipun tedha lestantun dumugi benjing panenipun tnah mekenan,margi tanah sanesipun mekenan sampun kathah pantun sepuh, kados ta tanah sakilen bayat sapangilen ingakng saleripun lepen dengkeng,pantun sampun katingal jene. Ingkang dados pauhi pangujap kula,mugi mugi para parentah galiya bantosaning bab dhawahan ing pundit-pundi lepen ingkang sakinten sageting manggah toyanipun, yen kalampahan manawi saget mewahi kaarjaning padhusunan. Katur ing dinten Saptu kaping 24 wulan Sapar warsa Alip ongka 1803. Katandhan Kawula Waspada. Panjurung cariyos dhusun bawah Surakarta Tatiyang ing padhusunan tanah Pajang utawi tanah Sukawati, ingkang sami amongtani ananem pantun rendhengan taun Je ongka 1806 panenipun wonten salebetipun wulan Jumadilawal warsa Dalpunika ongka 1807 manawi ningali wedalipun ing pantun anglangkungi lema, kabekta katiganipun dangu dados siti saget bungkak,rendhengipun wiwit jawah tanpa labuhan lajeng gebyagi mawon, andadosaken gampilpanggarapipun sabin, tuwin para tani sami cipta suka bingah, kayektosan sareng anyebar wiji pantun lajeng lestantun lema, meh sipat tiyang ingakng sami nyebar wiji, swami tirah jalara saening thukulanipun ing wasana pangajeng-ajeng ipun para among tani wau lepat kawontenanipun sabin tadahan sabin sorotan tuwins abin inggadhon sanadyan wujud wedalipun pantun lema sami nyuda isinipun ingkang nuu bekja boten saget bekta mantuk pisan jalaran sakng lemaing tanem sareng mrakatak lajeng sami rebah, dados sami gandhor, dene ing mangke regining pantun mirah sanget ingkang saes pantun cempa 1 gedheng 50 sen pantun wulu ingkang sae 1 gedheng 70 sen pangaosipun uwos taksih kalebet pajeng, ingkang uwos pethak sabethakan 40 sen uwos kober 1 bethakan 35 sen uwos wuluh 1 bethakan 30 sen ing peken dhusun masaran kidul saben pekenan pangraos kebak tiyang sami anguyangaken pantun prakawis pulisi wilujeng kasarasanipun tiyang alit salong wonten ingkang ginanjar sakit benter tis, sabawah dhestrik masaran ingkang lapur naming 40 tiyang, mugi para ingkang sakit wau lajeng sami kaganjar saras,s ampun gnatos kasusulan cariyos sasakit malih dene amamelas tiyagning padhusunan nalika rendhengan taun JImawal ingkang daweg kapengker punika enggeninipun sami nanem pantun boten saget kamedalan jalaran rendhengipun kirang jawah ing sapunika saget medal boten tulus jalaran mrakatakingpantun taksih kagengen jawah. Boten etang ingkang badhe kula cariyosakenpunika upai ngalem legining gendhis: anyaremi sganen, ananging kedah kula lairaken ugi mahalanikasumerepaning ngakathah.
Menggah kamemetanipu para dhokter, anjampeni sasakiing manungsa, sampun kathah kimawon kayaktosan mulya dening usada dhokter wau, ananging ingkang dados pangunguning manah kula, banjampinipun sakit katrapen, mongka sam-samiya sakit, 1 pelnthing, 2 pathek, manawi boten kaleresan sanajan boten tiwaspejah, inggih mlarataken dhaeng gesanging manungsa,kados ta angewahaken dhateng sipat tuwin cotho boten sagetangupajiwa, wonten jampiingkang sampun limrah dipun anggge ing tatiyang bongsajawi, sok wontena tiyang sakit katrapen dipun usadani prusi, inggih saged saras nanging sangkit sanget raosing jampi wau sakit kathah tiyangingkang boten tahan, ing saupami katrap wau dipun papas punika sang saya aniwasi,monga bongsa tiyang jawi meh kenging katamtokaken rare utawi tiyang sepuh asring sakit cacaren tuwi katrrapen sanadyan ing nagari Surakarta sampun lami kawontenanipun dhokter dereng wonten ingkang sakit katrpenparlu kadhogeraken, sabab ing sawiining priyantun wonten ingtakng thukul katrapipun dipun jampeni dening dhokter inggih boten saget tumunten saras, nalika tuwan dhokter Herlop anjampeni sakit katrpen jampiniun warni toya dipun opyok-opyoken yen raosiun boten sakit ananging inggih dangu mulyanipun, sarengkula sumerep tuwan dhokter Korbin anjampeni prayantun dhukul katrapipun punika jawi kaopyok-opyokaken yen raosipun boten sakit ananging inggih dangu mulyanipun,s aeng kula sumerep tuwan dhokter Korbin anjampeni prayantun dhukul katrapipun punika jawi akopyok - opyok ing toya katrap wau mawi dipun gegering saben enjing pinggiring katrap dipun cublesi tatah uter, ingkang dipun angge sungu, yenkakrap wau sampun katingal abrit lajeng dipun jampeni warni galepung pethak, inggi saget lajeng saras nanging raosipun sakit. Mongka pairing kula awit tuwan dhokter sakit, anjampeni tiyang sakit katrpen raosipun boten sakit inggal mulya, saeng tuwan dhokter kornelis punika pinuju anak kula saweg umur 22 wulan sakit katrapen, watawis dhungkulipun katrap wau wonten 30 thukuling babonipun wonten ing bathuk, punika kula suwunaken jampi, dhateng tuwan dhokter Kurnelis, dipu paringi salep wujutipun biru, saking welingipun saben rare wau entas akaparingan jampi rambah kaping kalih ingkang kantun saweg kangge sapara tiganipun anak kula sampun saras tilasipun katrapan pamawi belang cemeng, tirahipun jampi kalih bageyan wau dipun damel jampeni bubul inggih saras kula pitakeni raosipun jami punika sakit punapa boten, aturipun rare ingakng bubulen raosipun boten sakit. Sanadyan resik pangumbahipun inggih boten karaos merkinding, malah gadah raos lemes. Wonten malih rencang kula paksa ima punika katrapen kula sukani jampi tiahan kantun sapalih dhus inggih lajeng saras rehning tiyan sampun sepuy, mawi ngeres linu,sadaya ros rosan sami karaos sakit, kapinujon wonten sadherekipun angsal manyawak, agengipun ing gigiripun saweg satengahpunika dipun sukakaken dhateng pak Saiman, sareng pak Saiman nedha ulam manyawak dereng ngantos telas manyawak satunggal, babalungipun ingkang kraos sakit tuwin jimpe sami saras ng sapunika sampun pulihkakuwatanipun dipun angge nyambud damel baberah, tumut malu tiyang pandhe, ing saben dinten boten wonten ingakngkaraos sakit. Mila mugi-mugi anambahana kaluhuraning kaprabon dalem, gusti kula ingkang sinuhun saking karsa dalem anyarasaken dhateng kawula dalem ingkangsami nyandhagn sakit, sami kalilanyuwun jampi dhokter. Katandhan Pak SAsada. Candhakipun bab swaraning gongsa sekaten aturipun mas SAstramiruda. Kawulanuwun ingkang dipun gelengaken panunggilanipun suluk utawi greget saut punika pinten punapa wastanipun, saha dhawuh dalem babak unjalan punika punapa: Dhawuuhipun kanjeng pangeran.
Ingkang diarani suluk kawit pathet nem 1 pathet nem gedhe,2 pathet nem cilik, 3 pathet lasem, 4 pathet kedhung, 5 suluk koloran, 6 suluk Tlutur, liralirune suluk nem bab iku manutpantese wayang ingkang dipun suluki sajroning pangkat kapisan. Pangkat pindhopathet sanga 1 pathet jengking, 2 suluk sendhon Elayana 3 pathet sanga, pangkat ingakng kaping telupathet manyura, 1 pathet manyura cilik, 2 pathet manyura gedhe, 3 pathet engking manyura, 4 suluk Astradatan manyura cilik, 5 suluk sastradatan manyura gedhe, 6 suluk tlutur barang miring. Dene greget saut pangakt sapisan, 1 ada-ada 2 greget saut nem gedhe 3 greget saut nem cilik, 4 greget saut astakosala, Pangkat kapindho,1 greget saut sanga gedhe, 2 greget saut sanga cilik,pangkat ping telu 1 greget saut manyura cilik 2 greget saut manyura gedhe. Dene ingkang aran babak unjalan, yen nuju jejer utawa adegan liyane, maka ana wayangkang teka, muni gendhng utawa ladrangan iku arane babak unjalan, dene pangakt telu mau manawaseleh tampane manut sakarepeingkangmayang, inking ginawe tondhaiya awit teka ing pathetan,mulane wong mayang iku, kudu bias akasembadan wiyagane ingkang padha nabuh, ora bisane kasembadan kabeh, ugerepanggender 2 pangrebab 3 pangendhang, 4 pangegong, nayaka papat iku ingkang kudu dadi kanthining dhalang. Aturipun Mas Sastramiruda. Kulanuwun ingkang dipun wastanicariyos pagedhongan punika, punapa ginem salebetipun kadhatonanan, utawi ingakng dipun wastani pangagalan kalih prang sekar tuwin prang sampak punika kados pundit, saha dhawuh dalem bab niyaga, ingakng kedah dipun pilih, parlunipun panggender parngrebab pangendhang pangegong, maka sami-samiya nayaka nabuh gong sapunika kula manah remeh piyambakpunika kadospundi wiwijanganipun. Dhawuhipun Kanjeng Pangeran Ingkang diarani carita pagedhongan niku, dudu pocapan kedhatonan, endi carita lelaoning wayag oranana wujude, iku diarani kocap ing pagedhongan dadi ora sawiyah lakon di ucapake padehongan pancen ana lelakoning ayang ingkang nganggo carita kocap ing pagedhongan mungguh ingkang diarani prang gagalan mau, iya ora sawiyah lakoning wayang nganggo prang gagalan, kudu ana pancene dhewe,lelakon ingkang nganggo prang gagalan, dene prang kembang yen wis nganggkat salin pathet sanga prang buta utawa liyae, kang nganggo papati, ora jejer iku diarani prang kembang, yen kang aran prang sampak iku, endi prang ingkang wekasan dhewe, utawa banjur kalumpukan bubar iku prang sampak, tegese prang gagalan mau, dene prang ora nana papati upamane sawiji lelakoning wayang mau, ana ingkang paprangan sawengi pisan tanpa papati, iku kena di arani tanpaprang kembang kabeh iku kalebu prang gagalan. Patakonmu baleyaga, kokira ingkang nabuh gong iku ora susah amilih bener yen tumrap niyaga nabuh liyane gamelan wayang, dene yen niyaga padhalangan malah malah rada parlu, awit dhalang amayang iku yen nuju carita, gunemaning wayang, utawa greget saut ingakng angrewangi panggendere, kudu jineman utawa griming bakal greget sauté. Sasmitaning dhalang anjaluk gendhing, utawa seleh gentining pathetan, iku nayaga pangrebatb ingakng nampani, dene sesek tambaning irama nayaga pangendhang ingang nandukake, utawa kendhang iku minongka ototing dhalang, amarga tindak tanduking wayang, sanadyan sajroning paprangan ingang ngendhang kudu ngawasake kang sarta anggemblaki, mungguh nayaga ingkang nabuh gong kudu angengon marang sasmitaning kendhang nalika agem blaking wayang, luwih maneh sesek
landhunging iraa, sanajan sajronign paprangan utawa suwuke, iya kudu angrungokake swaraning kendhang, mulane tak arani uger, upama yen sajroning gamelan muni playon kempule juju utawa gendhol iya bubrah ake kang adha nabuh, gelis e wong mayang yen niyaga, kang nabuh gender, rebab kendhang utawa kempul during kulina nabuhi wayang, iku wis ora bias becik pamayane. Aturipun Mas Sastramiruda Kawula nuwun ingkang dipun wastani gongsa ayak kayakan, utawi plajengan punika punapa, manawi kaengge ing paringgitan kadadosaken pinten pangkat ing dalem sadalunipun. Dhawuhipun kanjeng pangeran Gamelan wayang ingkang diarani playon iku pancen kanggone ginawe, anabuhi wayangperangan utawa yen nuju wayanglumaku anglurug, cengkoke kaya ayak- ayakan ming kacek seseg iramane, dene arane plaon ma iya miturut apa pathete, kaya ta pathet nem playone 1 playon tanggung pinjalan 2 palyon kanggo perang gagalan. Pangkat ingkang kaping pindho, yen wis wayah tengah wengi, gentipathet sanga, playone sanga gedhe loroplayon sanga cilik, padha kanggo wayangperangkembang, iramane mundhak sesege katimbang karoplayon nem, manawi swayah jam telu, yen ana wayang perangan utawa mangakt anglurug ikuplayone diarani srepegan sanga, seseging irama iya mundhak sawatara, tinimbang perangkemabgn mau. Pangkat ingkang kaping telu yen wis wayah jam satengah papat nyandhak pathet manyura iku playone iya manyura iramane, wuwuh sesege sawatara, katimbang srepekan sanga mau. Dene ingkang diarani gamelan wayang ayak-ayakan ugere miturut pathet utawa suluke aran lan cengkoke ayak-ayakan ikuwarna-warna, sairib kaya gendhing seje aran iya beda cengkoke, pancen kanggone ginawe gamely wayang lumaku,seseg tambaning irama ora tamtu,manut apa sakatepe ingakng mayang, murih prayoga lan kapenake goe anindakake wayang. Pangkat kapisan 1 ayak-ayakan enm gedhe, 2 ayak-ayakannem cicik 3 ayak-ayakan lasem 4 ayak-ayakan anjangmas, 5 ayak-aayakan tlutur. Pangkat kapindho 1ayak-ayakan sanga gedhe 2 ayak-ayakan sanga cilik 3, ayak- ayakanjengking. Pangakt kapign telu 1 ayak0-ayakan manyura, 2 ayak-ayakan sastradatan. Aturipun mas Sastramiruda. Manawi amirit dhawuh dalem bab tandukipun tiyang angringggit, katimbang kawontenanipun ing sapunika, saestu awis ngkang netepi paugeranipun padhalangan, pamireng kula tiyangingkang sami nglampahaken ringgit yen sampun bibar perang sekar sang sanipun manawi plajengan irama lajeng kasesegaken me sami kalihyen plajengan perang sampak, sarta pamireng kula ayak-ayakanipun boten pisan jangkep kados dhawuh dalem wau Taksih wonten candhakipun.
Ongka 25 Kemis kaping 20 Juni 1878 Kulawisudhan Raden Mas Ariya Pakuningprang, Kapitn ing Wadya Pakualaman kaangkat dados pangeran. Kaangkat dados Maor Kapitan Ek Tuwan W. Lihput asisten REsidhen ingSukabumi Prayangan kaangkat dados residhening Bagelen. Tuwan G.R.LUkardhi, Asisten REsidhen ing Brebes Tegal kaelih dhateng ing Kendhal Semarang Kaangkat dados Asisten REsidhen ing Brebes TEgal tuwan H.F.Y. kanterpiser, ingakng wau asisten REsidhen ing Juwana Japara Laangkat dados ajung Insepktur ing Pangawikan jawi, tuwan Y.Y. Panlimbureh Braower. Amargi saking gerah kasandekaken pangangkatipun tuwan Milokangowe, dados Residening Bagelen. Amargi saking gerah kalilan seleh tuwan K.W.H.Lihput Asesten Residhen ing Kendhal Semarang. Kaangkat dados asisten Residhen ing Wanagiri tuwa Pangnurdhen ingkang wau asisten REsidhen ign Lumajang. Kalilan pamit dhateng tanahERopah Kolonel ng Generalen Setap tuwan Peiper. Kaparingan lerehingpangabdinipun mawi kalulusakening pangkatipun wadana, raden cakradiwirya, wadana ing Karangkobar, banyumas, kaangkat ddos wadana pangulu ing Magelang, Kedhu, Mas Mohammad Jaid ingkang wau pangulu ing Ngisanan bawah Magelang. Kaangkat dados wadana ing Jember Besuki, Mas Nitisastra, ingakng wau namugnkaampilan pangkat wau. Amargi saking sakit kaparingan lerehing pandamelanipun mas Kartawireja, wadana ing rajamandhala, Prayangan. Kaparingan lerehing pandamelanipun mas ARtadireja, wdana ing kitha Semarang Kaangkat dados wadana pangulu ing Landrad ing Prabalingga, Raden Kusumawinata, pangulu ing Tongas bawahPrabalingga. Kaangkat dados wadana ing Cawi Gebang, Cirbon mas Sujana sastra, jaksa ing Indramayu. Kaangkat dados wadana ing Karang KObar, mas sumareja, ingkang wau asisten wadana ing ngriku Kaangkat dados wadana ing Ngambal Mas Surareja, ingkang wau jaksa ing Kuthaarja. Kulawisudhan ing Mangkunagaran Radne Mas Suyadi putranipun Kanjeng Pangeran Ariya Gondasuputra, ingkang sampun dados ?SErsan Plonter, abdi dalem prajurit wiratana, kawisudha dados Twedhelitenan sarta kapatedhan nama, Radne Mas panji Wirasuputra. Surakarta Kalayan suka bingahing manahkula asung uninga dhateng para ingkang sami amaos serat Bramartani, bilih tuwan Jonasportir sampun angsal sastra enggal pramila benjing ing kemis ngajengpunika serat wau badhe kaecap kalayan sastra enggal ingkang punika mugi andadosna parenging karsanipun ingkang sami maos. Jurungarang TEGAL
Ing kampong Tegalwangi wonten tiyang estri rencang lare medal kembar,anangng lare kembar wau dhempet dados badanipun naming satunggal endhasipun kalih, bau sakawan suku inggih sakawan menggah tiyang ingkang nonton saben dinten anggili kemawon saweneh wonten ingang ambekta sekar konyoh kados adapt saben ingakng kathah mawi angsung yatra, kala rumiyin ing tanah Eropah ugi wonten tiyang kembar saking ing nagari Siyam ingkang anontonaken wujudipun ananging boten dhempet punika kenging kawastanan gandheng, ing wetengipun wonten dagingipun ingkang agandheng tiyangkembar wau, mandar sampun badhe katarekahpara dhokter ingkang wegik wegik ing kawruhipun daging wau badhe kapagas ananging wekasanipun boten siyos awit daging wau kados salumbugnan lampahipun ambegan. Tiyang kembar wau ngantos umur 40 taun mandar saki imah-imah, sumongga sami kabatos kemawon lampahipun anggening salakirabi wau. Seselan Wonten tiyang jaler mentastangi tilem asambat bilih sayah sanget ingakng estri amangsuli kapriye oleh mu turu sawengi ngaceput ora nglilir,kathik asambat kesel kang jaler sumaur iya bener ananging sawengi aku angimpi angusungi bata ora kemput kemput. Nalika amarengi dinten Pambikakipun pagelaring barang kriya tuwin sanesipun ingkitha Pareis punika tiyangingkang sami aninalikakinten kiranglangkung saking 500000 kathahipun dene kareta ing dalem satengah jam ingkangdhateng kathahipun 19088 dereng angetang sanesipun pirantos awarni-warni ingkang sami unjal ambekta tiyang ingkang sami aningali. Pambatang cangkriman Ing sanadyan sampu lami boten wonten latipun anggen kula ambatang cangkrimaningkang tumrap bramartani ongka17 kemis kaping 25 April taun 1878 mawi katandhanan dening Padmasucipta, awit ing sawau kula naming ngentos dhumateng pryantun ingkang dipun tuju, inggih punika pu Sastradirengga, ing sarehning dumugi samangke pun sastra Adirengga andilep kemawon mongka kula punika watak boten sabaran, dados anglumpati dhumateng kumecapipun sastradirengg, leres lepat masaborong dhumateng panggalihipun padmasucipta, kados ngandhap punika. 1 Konca mandhung, suawi kula aturi budi, katandhan Kumaki. Kula sampun amaos serat Bramartani ongka 23 bab panjurungipun Tepa, punika inggih leres, sokwontena tiyang nyambut yatra tamtu tepangklayan sae, tembungipun rerukunan sae, sareng dumugi ing prajangji, mendheng kelek, lajeng sumbar kapurih gugat, punika punapa sanesipun kalayan tiyang ngapusi, ing mongka ingkag gadhah yatra wau dereng nampeni dhawah yen boten kenging nyambutaken yatra,tuwin ingkang boten adhah dereng nampeni dhawah, yen boten kenging nyambut ytra, saking kinten kula ing tembe boten wonten tiyang rerukunan sambut sinambut,sababingkang gadhah yatra ajrih nyambutaken kaliyan tiyangingkang boten gadhah. Kula pun Yakim. Panjurung Bramartani Pened kinasmaran dening, sangyanging kang para janma, yan sarasa seger awake, berngangang karan santosa, katon ayeming driya, nadyan kerep pakatutuh, myang miskin mring bondha beya. Taksih katon marek ati, seos lan tatiyangkanang,
amenggrik raranen bae, aclum cahyanpun biyas, yawn kawawas sangsaya, anglayung ulate sebut, nadyan sugih raja brana. Raja kaya kebo sapi, myang asliluhuring pangkat, tan mengini lamun tinon, sarira sawangkunarpa, pramilane sayogya, angudiya mring pangawruh, kang nuduhken kasarasan. Isarate nybg abutum ysadatab jebebg ribggam rubyryg kab nydgabgatemjanyrwat tuvabubg bgibggam wut nabybgsa tabjebam bantijajebubg sarasuoybm mila ing sakadarira. Amardi lawan marsudi, anglimbang miwah angreksa,lire amargi tegese, sabarang panjoring lampah, pinrasudi mrih dadya, tinimbang mudhangatipun, lawanpraboting sarira. Angreksapancen pinanti, ya jiyat pangreh ng ngongga, den pakena sapapane, tinimbang tibaning ngawak, sampun kirup babasan, kadya ing reh budhug-dhumuk, mamakmu takari wuntat. Ing kabudayan tan uning, angler ujaring saloka, andaka ngrurah sarine, angleka tan wrining pringga, murinana sasarweca, puwara amanggih dudu, dadakan karya wigena. Yeku tepanireng dhiri, kadadak wirondanira, dumadi sedyane kecer, kathekeran mrih waluya, kacocok bengengesan, dreman ambarbar panggunggung, tan wrin lukitaning basa. Yawn takwantahing budi, beda lawan prasarjana, kathah pating clekuthike, baud anamun surahsa, ambabitken ukara, lerege tarap aturut, maweh dirganing asmara. Witneyan among mamanis, wilet luwese araras, meh mehmrucuten raose, karoban gita laela, sinaroja basarja, widagda mamalad kalbu,mardaweng tyas manuhara. Nahen wuryaning palupi, ngatasing minta usada, pathokane kacariyos, parlu piandeling manah, ping ro pamulasara,ping tri sasirikanipun, duk dangu wus kalampahan. Nyataken ngandeling galih, wonten ingakng nandhang roga, angundang dhokter sedyane, usada kanang pininta, kawah hyang maring tuwan, muhung jampi urus-urus, dupi dhokter wus amriksa. Cocok lan kawruhireki, urus-urus jkang usada,tandya wrogoh kanthongane, amendhet potlod lan kertas, sinrat saparlunira, ing sasampunipun rampugn, kalepat annuli lunga. Kang sakit datan matrti, yan serat dadya sorogan mring marobat parane, aestu angsal tetomba, rusurun kang pininta, nging dhokter sawaunipun kalimput sajroning nala, Sung serat datan ameling, kinen dhateng kamarotat, adya kang minta jro tyase, paran dhokter den teka, kapintanan usada, mung srrat pawewehipun, kalepat annuli lunga. Karya wagu gening galih, tambane teka sapala,panamungkertas semene, masataora iyaha, wit mau sun wus jarwa, minta jamu urus-urus, ananging susah ing mana. Kapriye ggon ku ambukti kajaba lawan tarekah, dalancang laju dhineplok kalayan sinungan toya, dupi ajur sadaya, pineresan ngantos apuh, toyane dinekeken gelas. Den inum lajeng dalinding, mencretan sahmuncrat kekeling driya agaweok, idhep palamun mangkana, tan susah- susah manah, angundang dhokter ing mau, weru atambane kertas. Taksih wonten sambetipun Arya Manungkara. Panjurung saking Klathen bab alun kalakuhanipun lurah para estriingkang pancen tdhah karsa, boten prayogi kapacak sarehningparalurah makaten wau kalebet ing rereksanipun pulisi, pramila lampahanipun lurah ing Klathen anggumunaken. Jurungarang. Punika candhakipun swaraning Gongsa Sekaten. Dhawuhipun Kanjeng Pangeran Iya bener gonmu angarani wong ingkang padha amayang sanajan dhalang, iya maksa owah tanduke, lanora bias netepi ugere, jalaran kurang sambada karo nayagane, ing sapatine panggender si Jlamprang during ana nayaga ingkang bias gender dadikanthining dhalang tegese anykupi ing sparlune angenderi wong amayang, apamanehpanggenderwonglanang, iku sang reyageseh, awit wong lanang mau najan
bias marang gendhing gender, utawatrampilweuh pancen thuthukaning gender bias wijang genderan kang lungguh ing tabuhan pancen dijejelang rakep sriwilan pancerlomba lan adu manis, utawa sampurna jinemane, ananging ingkang lumrah panggender wong lanang iku, ingkang kapisan tanduke kau, kapindho tangane tibaning gender antep,mulane pancengender iku kudu tinabuh nayaga wadon, sabab oleh dhasar entheng ing tangane, sapa ingkang seja kapengi bias mayang padha netepana ugering padhalangan, utawa amarlokna panggender ingang kulina nabuhi wong mayang. Kula pitaken dhateng mas Sastramiruda. E mas bab cariyos sampeyan pakem lampahan punika kados pundit, kula sampeyan sumerepaken. Wangsulanipun, adhi patakon dika pakem lakoning wayang iku, onten ingkang tinembungan pakem balungan, utawa di arani pakem dhinapur gancaran, pakem loro kang bakal kula gawe tuladhaniki adhi, ingkang kagem ing kaaton ananging taksih dereng sawiah wong bias banjur nglakoni amayang, amrga taksih akehgesehe, mungguhpatrape ing pamayang,naming parluuruting kang padha jinejer, tuwin ancer- ancer guneming wayang ingkang parlu. Punika Balunganipun lampahan Kongsa angaben Sawung. 1. Jejer nagari Madura,prabu Basudewa,miyos siniwaka, ingkang ngadhep arya Prabu Ugrasena, parekanmarak wurining nata, gunemipun anggalihputra tiga, ingkang sami dipun gadhuhaken wonten dhusun ing Widarakandhang, kasaru sowaniipun ingkang putra ingakng dipaten kakalih raden kongsa, gunem nyuwun idi bdhe ngadegaken kambengan anaben jalma, ingkang dipun damel sawung abdinipun kamisepuh yaksanama Sratimontra, saha sinuhun Madura, karsa abiyantoni kalangenan ngaben jalma wau, sang nata pareng kongsa pamit mantuk linilan dhinawuhan nyarantosaken pangabenipun sawung, angentosi sang prabu badhe utusan angupdos swung, saunduripun raden kongsa, arya Prabu dipun utus tuwinputra ingkang wonten ing Widrakandhang ugrasena dipun utus ngupados swung sang naga lajeng kondur ngadhaton. 2. Raden Prameswari, Dewi maendra kalih dewi Badraini, konduripunPrabu Basudewa sami methukaken lajeng lenggah satata gunem ajeg, sang nata lajeng lenggah pamujan. 3. Ngadeg pasowan pagelaran arya Prabu Ugrasena, ingkang ngadhep patih Saragupita, kalih prabawa, sami gunem andum damel lajeng mangkat kapalan. 4. Ngadeg ing kadipaten Raden Kongsa ingkang nadhep yaksa sratimontra, paekan kalih ngadhep ing wuri, gunemipun mangke sampu kalilan karsanipun bdhe ngaben jalma,lajeng miji punggawa yaksa tiga, dipun utus mundhut palaralara, dhateng dhusun widarakandhang, bupati yaksamangkat bekta prajurit kanthi Togog Saraita. 5. Ngadeg ing Widarakandhang, Ontagowa, kalih ingkang estri nama Nyai Sanggupi, tiga anakipun nama laraireng, gunem ngajeng-ajeng suwanipun ingkangsami kesah,kasaru rawuhipun arya Prabu kanthi saragupita, kalih prabawa, ontagopa medal ing pandhapa gunemipun Arya Prabu dangu radenKakrasanakalih Raden Nayarana, ontagopa matur,yenputra kalih sami kesah boten kantenan jujugipun, ontagopa lajeng dipun gebagi,sartadbinawuhan angupadosi aryaprabu tuwin patih sami kondur, katungka dhateng ing danawa, caraka kadipaten, gunem mundhut anakipun Ontagopa,lajeng prang gagalan, Ontagopa kasor, subadra dipun bekta mlajeng nyai Sanggupi, angungsi manjing ing wana.
6. GAra-gara ngadeg pamadi wonen tengahing wana, ingkang ngadhep panakawan 3 gunem kesahipun sampunlami boten pamit dhateng kadang- kadangipun, semar ngajak mantuk pamadi boten purun, lajeng lumampah kapanggih nyai sanggupi sarta raraireng, nedhapitulung nggenipun kinuya- kuya ing yaksa, parta sampun kadugi,nyai sanggupi kesah, danawa dhateng anedha subadra, pamadi ngekahilajeng prang sekar, danawa kasor pejah tiga pisan, yaksa lit samilumajeng ngiring togog saraita, pamadi madosi subadra. 7. Ngadeg patapan ing Giripurna, bagawan Padmanaba, kalih Raden nayarana, gunem sampu lami denirapuruita, pandhita sampun telas wulangipun kacakep sadaya,resi padmanaba tinedha pejahipun suka, dipun prajaya ing Curiga datan tumanma, nunten angulungaken sekar wijayamulya, kalih sanjata cakra, sarta ameling yensempun ngemasi,lajeng ngabinswi kuwandhanipun , sapejahing pandhita raden Nayarana medals akn gpatapan kapanggih raden Udawa dipun jak mantuk udawa tinuduh jujug widarakandhang, nayarana dhateng Madura, sareng sami lumampah simpangan wonten ing margi. 8. Ngadeg ing patapan Agrgasonya wasi jaladra agentur tapa, tinurunan ing jawata bathaa Brama maringing neggala, sarta paring wangsit bab lampahane raden Kongsa, jaladara dhinawuhan dhateng madura jawta mumbul dhaten gkahyangan jaladara tumurun sakin gpatapan seja dhateng Madura, wonten margi kapanggih raraireng, dipun waduli yen mentas binujeng danawa, lajeng dipun potha-potha ing Raden Pamadi, jaladara nilarkang rayi seja manggihi pamadi, sahantawis lampahipun kapethuk ing radennayarana, jaladara tinaken pasaja yen badhe ngukum pamadi, Nayarana menggak jaladara maksa, andugekaken sejanipun. 9. Ngadeg Pamadi tuwi Punakawan tiga, gunem kecalan lacak genipu madosi laraireng, jaladara dhateng sareng sampun taken namanipun pamadidipun jak prang aturipun ajrih, lajeng dipun candhak dhateng jaladra,nuntenprang gagalan jaladara kasor nayarana mangsah pamadi sapunakawanipun sami oncat, Jaladara Nayarana, Raraireng laeng dhateng madura, neja ningali ngaben jalma. 10. Ngadeg tengahing wana Raden Bratasena kalih Raden Ugrasena, sami taken tinaken pitnongka tuwin paranipun, Bratasena ngupadosi Pamadi, dipun tantun katandhingaken Sratimontra purun, nanging yen saget unggul dipun biyantonan gene madosi arjuna ugrasena samunanyagahi nunten mangkat dhateng Madura. 11. Ngadeg nagari Madura, prabu Basudewa aryaPrabu guneman nggenipun mirsani, putra ingkang sami dipun gadhuhaken ing Widarakandhang, nunten dhaengipun Ugrasena,matur yen angsal sawung Bratasenadinangu matur purwawasana nipun, prabu Basudewamiji prabawa kinen paring pirsa ing raden Kongsa, yen sampun angsal sawung Arya Prabu Ugrasena sami dikakakenmirantos pangabenipun bratasena, pinarnah salering pagelaran prabu Basudewa badhe ningali saking sitinggil, aturipun sami sendika. 12. Ngade ing kadipaten Raden Kongsa, kang ngadhep ditya Sratimontra gunem pejah e bupati Yaksa ingakng dhateng Widarakandhang, kasaru soanipun Patih Prabawa, paring uninga yen kang paman ing Tanjunganom sampun angsal sawung papan pangabenipun wonten ing ngalun-alun, prabu Mung dursratimondra sampun dhinawuhan karsane raden Kongsa, lajeng undhang wadya kdipati sami baris ing kiwatengening waringin kembar, raden kongsa sampun budhalan sawadya yaksa sadaya.
13. ngadeg Arya Prabu Ugrasena, patih Saragupita kalih Prabawa, gunem agala- gala dhateng Bratasena, lajeng dhawuh masang kendhang Prabawa ngaturi uninga yen Raden Kongsa sampun mapan ing sangandhaping waringin kembar, lajeng sami angungelaken galaganjur sami manjing kendheng sawungkalih, raden nayarana ningali kalih raraireng, nanging boten saged sumerep kaling-alingan raden Pamadi laraireng dipun ancik-anciaken dhteng Raden pamadi, nayarana majeng nggenipun ningal, Sratimontra pirsa jaladaraanilar mengsah nyuander jaladara kacandhak lajeng dipun saut jangganipun, sratimondra dipun nenggala pejah kongsa lajeng tumurun saking palenggahan nubruk Kakrasana, karangkut boten saged ebah, Narayana tutulunglajeng cinandhak kalenggak kalih pisan dipun kakah ki dhateng RadenKongsa,jaladra musthi nenggala kongsa dipun cocok jajanipun pejah, wadya yaksa ngurbut bratasena tutulunglajeng prang sampak nunten sami ngumpul, Pabu Basudewa, ARya Prabu, Ugrasena, Arjuna, raraireng, Bratasena, jaladra, nayarana, lajeng tancep kayon. 14. Lo dhuwur niki adhi balungan lakon ingkang kula tuturake pancen ingkang dede dhalang, kira kula taksi hewuh bakal panganggone amayang. Atur kula dhateng Mas Sastramiruda O Leres ingnginggilpunika sasat naming cathetan jangji cumanthel kemawon, manawi sampeyan adhangan ingkang kawastan pakem dhapur gancaran mugi kapratelakna supados kula saget animbang tuwin manawi sagedlajeng kaangge dhateng ingkang dereng sumerep Taksih wonten candhakipun.
Ongka 26 Kemis kaping 27 Juni 1878 Surakarta Sampun rambah-rambah kula angemutaken dhaten gpara wajib babpatraping lampahipun para tiyang ingkang anglampahaken grobag asrin-asring kula ningali para tiyang wau sami tilem wonten ing grobagipun sanadyan amealiingpanggenan ingkang ajejejl tiyangipun patrap makaten wau punapa boten badhe anjalaridhateng sangsara, mentas punika wontenlare katunjang lajeng kagilesing grobag pejah ing ngenggen punika ingkang lepat tiaygn ingkang anglampahaken grobag awit nalika grobagipun anunjang piyambakipun wonten ing wingking grobag sanalika tiyanginakng anglampahaken wau kacepeng ingpulisi,pangajengajeng ingkathah mugi tiyang wau kapatrapan paukuman ingkang awrat supados anuwuhaken sirnaninglena ing wingking, punapa konca pulisi tuwin konca ageningpulisi pancen boten saged amambengi lenaning konca grobagan punapa aluwung agatekaken panggaledhahing apyun peteng, embok bilih makaten wau kathah eres-eresipun. Serat pawarti, orstenlandhen asrng asring anyariyosaken lare kacempulng ing sumur, awit sakng kirang wawekanipun tatiyang ingang kampungan dereng lami ing dhusun Tegalmaja bawah Ngaroh kabupaten ing Wanagiri, ugi wontenlare umur 3 taun adus ing sendhang, kancanipun naming 1 ugi taksih lare, sarehning sendhang wau radi lebet lare wau lajeng kaleleb andadosaken pejahipun, sumongga kagalih asinten ingkang bdhe katempah, tur gampil tarekahipun amurih mambengi cilakan makatenpunika, bilih nagari karsa andhawahaken dhateng para pulisi, supados andhawahna kenceng dhateng para lurah-lurah dhusun amargerana sawarnining sumur tuwin sendhang sendhang, saking pandugi kula saged sirna cilakan makatenpunika, Aannging bilih namungkadhawahaken kemawoninggih tanpa damel kedah dipun priksani kalampahanipun dhadhawahan wau,punika rak inggih kalebet wajibinpun pulisi, sasaged saged amurih sirnaning bancana warni-warni, ingkang amurugaken dhateng karahajan sampun kok namungnampeni tuwin mutusi prakawis kemawon. YOGYAKARTA Pangadilan luhur ing Batawi mentas angluwari tiyangtiga welas ingkang sami kadakwa angecu saha ingkang saking dhawah ing krampungan pangadilan ing nagari ngriki, sami angsal paukuman gantung dumugi ing pejahipun kathah serat pawartos ingakng anyanyampah lalampahan wau, awit kamanah bdhe anjalari pangrebdanipun lampahan mangecu, mongka luwaripun tiyang wau naming waton saking aturanipun nalika kapriksa wonten ing ngarsanipun pangadilan sami amatur bilih anggenipun anggakeni ing pandakwa,, awit sami dipu pisakit, mongka ing satemenipun boten naming nalika taksih wonteningkadhestrikan anggenipun ambelok sukunipun kalihpindhah, sanadyan anggenipun angluwari wau saestu mawi awaton ing angger, ananging kenging dipun wastani bilih boten mawi kagalih tumandukipun ing wingking, pramila konca pulisi mugi angangkah alalampah, ingkang sampun ngantos anjalari luwaripun para kecu ingkang sami kacepeng, amargi anggenipun adarbe atur bilih sami dipun pisakit amila sami angakeni ing pandakwa. Prabalingga Ing dhusun Besuk bawah ing Jabung ing wanci dalu wonten tiyang ingkang dipun pejahi, nalaripun tiyang wau badhe kabradhat lembunipun ananging purun ngantos acampuh kaliyandurjananipun ing wekasan sarehning kakrubut tiga, ingang
gadhahlembu anemahi pejah, menggah saking cancutipun tuwan Asistening kareksan durjana ing mangke sampu kacepeng ingkang kalih. Camburan Wonten tiyang pitaken dhateng lare estri, kowe apa trisna marang bapakmu, wangsulanipun lare o saklangkung trisna kula, malah benjing bilih bapak sampun sepuh sanget kados pun kaki tuwin sampun nyalemong, bdhe kula sukani golek kajengipun kadamel dolanan. ======== Ayeming tandangipun prajurit Nalika prangipun Prangkrik kaliyan Suwisen wonten satunggal upsir taruna bongsa Prasman ingkang sakalangkung anggenipun amarsudi dhateng kawruh bab lampahing mimis pinuju lumampah sanginggiling baluwarti ingkang rumeksanipun kajibahaken dhateng sang taruna wau, anunten sumerep bilih wonten soldhadhu Pruwis satunggal mawas sanjatanipun pamawasipun mawi katambemaken ing kakajengan supados anteng, sang pekik lajeng mawas semprongipun satwi wicanten, becik , bedhil su adhel iki sipat dhadhaku, tak delenge kadadeane. Sareng sanjata mungel sang taruna lajeng anyatheti ayem-ayeman, ing dalem 500 eo giwaring mimis sunadhel kurang luwih 1 elo. Sobating Wonten rencang matur dhateng bendaranipun, bendara, manawi panjenengan adamel rasukan kula aturi damel ingkang radi panjang, bendaranipun amangsuli, lo sabab apa, klambi ku iki rak wisp antes. Rencang sampun leres ananging boten saged gentos ngangge kaliyan kula, awit ing griya kula kaliyan sampeyan. Panjurung ing Surakarta Sampun rambah-rambah ing pustaka warti angengetaken bab sumur ingkang tanpa talundhak, ananging para kuwajiban dereng karsa anggalih, ing nalika malem Senen ingkang kapengker punika, sumur ing kampong jagalan kabar angsal lae jaler kapanggih sampun pejah wonten salebeting sumur, andadosaken pangunguning kathah kang sami ningali, dene lare wau marginipun kacemplung ing sumur dolanan serupan sami rare kathah, ingkang anggumunaken nalika kacempung boten mami wonten sambatipun, tur rare kang kacemplung wau watawis sampun umur wolulas taun, dipun padosi kancanipun, boten nyana bilih kacemplung sumur, punika kasangsaran amargi sumur tanpa talundhag, dalu petengan saestu samar. Pun Gumun Bantu Penget Ing pakabaran mas Bei Setrawijaya ing Widuran sakilen kapatihan, kerengan dalu kaliyan cina ngantos sampyuh samilabet kalih pindhah, menggah nalaripun dereng ugmathok, wonteningkang mastani mas bei wau ngremeni bedhangbojonipun cina punika, wonten malih mastani mas bei wau paben udur nedhapasewan griya kang dipun nggeni cina wau. Pun Sabab Punika candhakipun bab usadanin gdhokter Kang kanggo ngurus-urusi, kene nora kurang dluwang, sasenik kertas ku eteh, sawusira garundelan, mapan arsa sareyan, dereng dugi selak mancur, sebute akarya eram. Sawengi tan kober guling, istijab tomba daluwang, den apet meksa macethet, kuneneg enjangnya winarna, tuwan dhokter Umara, takon kaya pagenyangsung, usada
sing kamarobat. Jupuken sun arsa uning, kang sakit apelompongan, umatur paran tegese, de ambe kinen amawa jampi ising kamar obat, boten rumasa saestu, aminta jampi lyanira. Apan mung tuwan pribadi, kang paring dhteng kawula tondha sih maring dasihe, ing wau ulun meh sowan atur mana dukara, istijabe jampenipun, kang sinung ken mring kawula. Katungka rawuhing mangkin, paduka aneneg wismaba, dados kaparengan mangke, mahyaken sotaning driya, saharseng tyas nitnyasa, ulun mamuji pukulun, nuwun dene datan nyana. Manawi kamurwat yekti, saking usada samatra, naming tintabu ujare, tuwan dhokter ristatanya, mengo ta akondhaha, nalika wingi sun angsung, sasuwir kertas ring sira. Ing kono wus ingsun tulis, apa sapa mintanira, urus-urus saparlune, jaluka mring kamar obat, amesthi den asungan, kang sakit trekeng jekutrut, eh bok punapa kewala. Yen ulun matur tan yekti, damel damel mring kadoran, ulun bandhani acekek, kalamun minta lyanira, kajawi mungpaduka, paparinging kawlasaayun, wekas saged wluya. Larak mangkaten ing wingi, duk ulun gadhah paminta, anywyun jampi wiyose, urus-urus kang supadya, tuwan paring usada, paduka teka sawastu, paparing dhateng kawula. Awarni kertas sasuwir, sinrat pinaringken amba, kawula wangsul ge age, kalepat nunten akesah, raosipun ing manah, yektipunika saestu, sarananipun kinarya. Kadamel ngurus-urusi, naming wake weding manah, dene dalancang wujude, lamun kawula mamaha, dangu ing ngajurira, rekaos pangeledipun, tan mesthi rasuk mring ngongga. Dados angruruh pambudi, wasaa amanggih trekah, kajaweni pun dhineplik, srana mawi tinoyanan, tumunten pineresan, dinekek glas kula inum, boten let saprapat ejam. Temahan lajeng dalinding, mencret sasuker lir toya, sapinten gen ulun gawok, sadalu tan saged nendra, pijer kbled wawratan, dupi pampek raosipun, renang saranduning badan. Entheng anyolahken dhiri, malah sotaning wardaya, idhep palamun mongkono, ingkang den enggo usada, thokthelkertas kewala, masa kuranga angruruh, dluwang the maksih kathah. Kula nuwun mumugi, sampun anarik daduka, panutuh ulun mak clemong, ora susah suseh manah, magnaturi maring tuwan, dhokter amesem ngacemut, adhelek pamyrsanira. Ngungune karaseng galih, binudi saya karasa, tan saged ngampet gujenge, kang sakit alon turira, kados pundit paduka, dene gumujeng aguguk, akarya semenaging driya. Dhokter mesem sarwi angling, lah wis kabeneran baya, sathithik aak lirune, pancene kitir minongka, panjaluking udasa, maring apoteker naming, yeku pangandelira. Daluwang bias murusi, dadya pathokaning cipta, angandel parabot gedhe, ananging mungguh ing wuntat, kapiandelen away, yen during gathuk mring kawruh,kang srana binudipanjang. Eliding kanang kinteki, kawruh minongka dadalan sumingkir sing gugon tuhon, mila pambudayanira, ambek naluri samya, tetep anetepi wuwus, ila-ilaning ngatuwa. Beda ingkang ahli piker, rekasa barang sinedya, aniti- niti nalare, yen mencok mring kasunyatan, ing ngandel wus sayogya, nanging tankenging tinutuh, samya mrih maring sarkara. Gugon thun ingkang mikantuki, yen wus pinaring lawan daduga, prayoga myang watarane, mangkaten pamenipun, ing sambawa pinet pralambi, saking sambadanira, yawn gugon thon mung, tan ing ngadum sakala, anuwuhkenkabesturoning panggalih, pan guting panggraita. Kuneneg gantya kang winuwus malih, tanlyan ing bab prakara usada, kang wus kocapa wartane ing Adhepartensinipun, Bramartani saben respati, wonten kanang panjarwa, kaole kasebut, istijabipun usad, olowei kawentar ing ngrika- ngriki, saestu kang carita. Mikantuki kangge ajampeni, ulun sampun anyoba priyongga, salep tuwin pil olowe, dhumateng labet tatu, mung sapisan tan ngaping kalih, garinglajeng waluya, nging tatekahipun, ing Koran datan jinarwa, yawn namakenusada salep olowi, myang sasirikanira. Ingkang wajib dipun uningani, dhateng prayantun ingkang sedyarsa, angagem saking olowe, salep muepilipun, kang rumiyin mesthi tumiling, pamalang piwelingan, Professor liripun, sebutaning
pamitungkas, kinenthilken neng jampi warni buk alit, sawatawis jinarwa. Mung pinethik sasirikaneki,myangpangagemipun kang usada, urwayeng ggal waluyane, ingkang kedah tinurut, lamun wonteningkang jajampi, olowe salep mongka, tekara angunjuk, angeled pil kang prayoga, katumbuk na inggih epil olowei, sampun ngantos camboran. Kang kapisan sasakit manawi, datan amawa tatu karasa, likaten myangkraos jimpe, miwahkang otot kaku suku tanganir dayaneki, ing pundit kanang roga, ing saderengipun, kasalep siniramana, wedang manget-manget bilih sampun wardrin, sinalep pasayogya. Sampun ngantos kaseranging angina, rineksaha ing saparlunira, dhaharan sasirikane, away anginum anggur, samukawis ingkang ngenemi,myang ebir boya kena, ing prayoginipun, mung ngunjuk katoya tawa, kalangkungan pikantuk aminum ais, mitulungi usada. Ing samangke bab kalih prakawis, muhung nyatakaken ing sasirikan,ywankawarak sakit tembe, nadyan datan jajamu, yen katiti oleh ing dhiri, mayarken sawatara, prasasat jajamu, sanadyan jawi usada, lamundatan anyirik-sirikaneki, jampininr tanpa karya. Mikantukisirikan-sirik, katambahan mawi kausadan, binandha, nlan pangandele, sayektin kanangrawuh, kathikaran lumayu ngenthir, ing bab dwi kang winarna, sasirikanipun, janma kang nywara serak, ampek sesek napas pijer kempis-kempis, myang susuken kang iga. Sampun ngantos purun ngunjuk ebir, anggur sadhengahinuman keras,kenging kalamun wedan gteh, tan penad lamun nyandu,kadamela kang radi titpis, sarta kaentosana, tekeng asrepipun, wedang kopi boya kena, babar pisan kathah pahalanireki, anarik tan sayogya. Bangsaning kng sayuran sinirik, kajawi setup daging myangkethang, daging sapilawan pethet, roti kering puniku, sami saes lamunbinukti, nambahi kakuwatan, nanging menggah gulyun (kaldhu), esop tigan mamanisan, kuwih kuwih bangsaning kang amis-amis, tanprayogi dhinahar. Ping tri lamunkaparak sasakit, gondhong uci-uci masemubang, abuh serak suwarane, myangkatuwuhan bingsul, away ngunjuk bongs ngendemi, dhahara srepasrepan, ing prayogenipun, ping catur lamunngemurah, mong kol wudun, anyirik kadipuneling, bangsaning miminuman. Wedang kopi prayogi sumingkir, nadyan anggur kalawan madherah, tan yogya den unjuk mangke, ping gangsal kang cinatur, ingkan gtumrap tatiyang estri, mongka sring katendhakan,gya nyagaap santun myangkedhik wedaling erah, ginulangak kiyek mikantuki, angger ngebahken bdan. Taksih wonten sambetipun, Arya Manungkara
Ongka 27, Kemis kaping 4 Juli 1878 Surakarta Pitedah Bilih para tiyangingkang dudunung wonten ing bawahipun sdhengah praja, sami rumaos kaleban palimarmamning sang ratu, ingkang saestu sami amangayubagya ing pangerehipun dhateng tatatentrem ananging awis sanget ingkang gadhahpanggraita makaten mander ingkang kathah krekatipun naming ambidhung lampahipun praja, anggenipun angudi dhateng tatatentrem wau, pramila praja ngantos angabdekaken prikonca ingakng samijinibahaken arumeksa indhakipun sadaya lalampahingkang anuwuhaken tatatentrem kadosta anyantosani tindakipun sadayapranataning nagari, ananggulangilampah kadurjanan amancas lilampahing para data, tuwin arumeksa sadhateng indhakipun arjaning nagari, dene para nagari ingakng boten angudi dhateng lalampahan wau, ingkang saestu temahanipun badhe risak pramila praja ingang boten kendhat-kendhat angangkah dhateng indhakipun tatatentrem pantes dipun alembanaha, inggih punika nagari kula surakarta, dereng lami bawahkakalih ing naari wau mentas angundhangaken pranatan malih, asuraos papacak dhaten gpara jagal sami kadhawahan amanggen ing sacelakipun para priyantun ingkang ambawahaken dudunungipun saha bilih badhe amragat kedah amariksakaken lembu tuwinmaesanipun rumiyin ingkngsalajengipunkacirenan dhaten gpriyantun wau punika pangangkahipun nagari naming badhe anyirnanaken lampahipun amamdung rajakaya, saking pamanggih kula makatenw au sakalangkung prayogi, awit para durjana sanadyan ignkang sampun julig julig ingkang sami dipun wegahi namungpambiratipun cihna, pejahipun dening saksi utawi dening nalar boten kamanah, sapinten ta indhakipun arjaning nagari amargi sakingpranatan wau, ananging taksih wotnen malih ingkang pantes kagalih dhateng nagari, inggih punika ingkang ing mangke badhe kula lairaken wonten ing ngarsanipun para wajib saking panuwun kula mugi kalimbanga ing prayoginipun kadosta sampun kerep kemawon nagari anyepeng kecu, anangin pejahipun naming dening saksi utawi dening nalar, awit awis sanget ingang kacepeng kalayan cihnanipun sanadyan nagari saged amanggihcihna wau inggih awis ingkang gumeleng, mandar kathahingakng sampun kalebur kadamel dandosan sanes menggah kagungan dalem cakathakan ingkang ical kapanggihipun sadaya prabot inggih sampun kalebur, ing bawah kapatiyan kapandungan dandosan ingkan ical kapanggihipuninggih sampun kalebur, cekakipun kados kula sampun boten susah amratelakaken malih, para kriyapunapa ingkang pangupajiwanipun tedah kaaspadakaken dhateng nagari, saestu para nayaka ning rat sampun alimpad ingpanggalihipun bilih kula kadhawahan angwedharaken ing saestunipun badhe kajodherean ing pangangkah kula. Kala katur nalika cangkalaning taun tinengeran Parentah uhur mangesthi suci Jurungarang. Kulawisudhan Kamatunaningpanganbedeniun bupati ing Pakalongan Raden Tumenggung Ariya ATmajanagara Kaangkat dados bupati ing Pakalongan wadana ing Plubon bawah Cirebon radenAriya Kusuma Adinagara, mawi kaparingan pangkat tumenggung, saha kalilan angangge sasebutan raden tumenggung Ariyakusuma adinagara Kangakat dados wadanaing seragi, pakalongan raden Sumadipura, ingkang wau wadana ing Pakalongan Kaangkat dados wadana ing Temayang, Bujanagara, mas Dana Adiwijaya, ingkang wau Asisten Wadana ing Kedhu Adhem.
Sadaya serat kaat saking tanah eropah sami awawartos bilih cundakanipun para praja sampun sami samapta ing kitha Berlein (Berlin) saha sampun miwiti angrembag sadaya nalar-nalar, manggepokan prakawis campuhing payudanpraja Ruslan kalayan Praja Turki, punapa malih angrembag sdaya wawatoning badhaminipun tentreming paperangan ingang ngantos anjalari kalindhih ing praja Turki, kuwatosipun para praja sanes naming bilih praja Ruslan aculik ingpangangkahipun gelaripun naming anggantekaken sabdaningratu, anggeningpanjenenganipun nata ing Ruslan badhe amurinani bongsa natsarani, ingkang sami dipun aniaya bongsa Islamananging ing sajatosipun naming badhe angelar wawengkonipun ing sarehning wawartos wau taksih kathah ingkang sulaya, punapa malihawit saking cekakipun tangeh yens ageda teang ingpanedhakipun ing tembung liyanpramila arumeksa kalintuning serep ingkang sami amaos ing mangke pamacakipun waartos wau kasumenekaken rumiyin. Ace(h) Papethikan saking serat wawartos ing Batawi, ingkang medal kala kaping 17 Juni: Serat kawat saking kanjeng tuwan guprenur ing Ngace (Aceh), tuwin saking tuwan ingkang amandhegani sadaya kapal ingkang wonten lautan ing Elerripun tanah Sumatra, kados ing ngandhap punika, wadya ingkang mangngagsah gedhung boten angsal damel amargi boten saged andugekaken lampahipun ing campuhipun kalayan mengsahingakng anglangkungi kathahipun wadya wau kapejahan prajurit nem ingkang kataton tiyang salangkung, sadaya tatu ing kalewang, Litnan Arensedhe wolep ugi kataton mengsah kapejahan tiyang kalih atus skeet, wadya ingkang wangsul dhaeng ing Blangmeka kintunan Bantu, ing pedhadha wadya ing samalangan kalayan wadya ing pasangan sami ajeng-ajengan samalangan aminta saraya dhateng kumpeni, pangageng ing Blangpanjang abadhami badhe rumaket dhateng kumpeni. Papethikan saking serat wawartos ing Batawi ingakng medal kala kaping 24 Juni Kaping 16 tuwin kaping 17 amentas ing bawah Blangme. Kaping 18 guprenuripun piyambak ingkang mandhegani lampahipun wadya ugi amentas lajeng amapan wontening kitha karang. Kaping 19 lajeng amangkat saha nginggahi papanipun mengsah ing Blangpriya, prajurit ingkang pejah enem ingakng tatu skeet tiyang, dene mengsah ingkang pejah tuwin kataton tiyang gangsal atus ingkang katilar wonten ing betengipun tiyang satus wolungdasa sami pejah sadaya,katawis bilih unduripun mengsah kasesa, amargi adapt ing salaminipun perang papejah boten nate katilar, tuku laksmanaing bulu pasangan tuwin pangageng titiga sanesipun ugi kapanggih pejah, tanah gepu angsal Bantu saking tanah ingakng sami tepang wates, raja bayu anglairaken mugi kaparenga anungkul. Kaping 20 Juni, mengsah sami anywun nungkul saha lereping payudan sadinten tuku cihik ing gedhung aseleh paparentah andhateng anakipun pambajeng tuku bintara pakan ingkang lajeng anungkul saha kapranata ing uduripun wadya sampun lajeng sami wangsul dhateng pasanggrahan amargi tata-tat anggening bdhe anginggahi tanah pasangan. Camburan Dereng lami ing took took wonten ingkang sade gelas pangunjukan ingkang lepat ing pecah, sanadyan kadhawahna inggih boten saged pecah, ingamngke mentas wonten lalapah bab gelas wau, ingkang prayogi kalimrahaken ing nagari Bohemen wonten tiyang atumbas gelas wau, kaglundhungaken kauncalaken inggih boten benthet punapa malihpecah, ing wanci sonten gelas wau kaisenan toya ingkang kacambur kalih gendhis sanalika wonten ungel ingkang jumedhotipun sami ungelig sanjata,
sareng katuwenan gelas kapanggih sampun mawut pramila ingakng sami angagem gelas wau prayogi angatos-atos. Tiyang kakalih sami acampuh wacana, ingang satunggal asanjang,Manawa prajaInggris sida perang kambi praja Rus Inggris baca angetokake prajurit 80000 satunggalipun amangsuli, eh iku apa, prajurit samono iku pdhane kembang, kang cukup sinebarake ingpakuburan. Nalika pambikakipun pagelaring barang ing kithaPareis ingakng anjejeri republic ing Prangkrieik anyryhi 30000 tiyang supados sami anjenernganapasamuan wau, amarengi dinten wau tiyang ingkang saking sanes nagari wonten 300000 ingkang saking bawahipun Prangkreik piyambak kiranglangkung wonten sayuta, ing sontenipun wanci jam sanga ingkang anjejeri republic amanggihi tamu 4000 wonten ing dalemipun. Paceklik ing nagari Cina dereng wonten mendhanipun ing tanah tanah emeh sapalih tiyangipun ingkang pejah, ingang taksih gesang sami anandukaken karosan anggenipun angangkah sambeting umuripun. Ing Batawi wonten Cina estri ingakng arencanglare medal tiga, ingkang jaler sanget anggenipun bingah, awit saged andorakaken dhateng lampahing papesthen bilih para ingkang angangge buntut pancene awoning kewan amargi saged manak tiga. Papn ingkang dipun etrapi griya panggelaring barang wiyaripun 270 000 elo pasagi, tosan ingkang kaangge ing griya wau kathah ipun 34.000.000 pun kajeng 7500 elo pasagi, waragadipun 35.000.000 prang ing dalem wolulas wulan pangggarapipun rampung. Ing wawengkonipun kitha Pareis wontrn griya pondhokan 5.500 isi kamar 130.000 enem dinten angajengaken pambikakipun panggelaring barang, kamar 112.000 ingkang sampun kasewa. Panjurung ing Surakarta Gugon tuhon, meh dados kalimrahan bilih dhukun jawi dipun westani saged mendamel dhateng ingkang dipun dhukuni, kabar rencangipun raden ngabei Surawasesa, lare estri nalika dereng ngalami wawrat ngantos lami, ing mongka kepengin sange gadhah anak, kalampahan lajeng madhukun boten antawis lamilajeng wawrat, sareng dumugi ing wanci lare estrikang wawrat lajeng nyakiti badhe gadhah anak, ananging rekaos sanget anggenipun nyakiti ngantos pitung dalu, lajeng kapulasara ing dhukun sanes-sanes megsa botensaget medal jabang bayinipun, ing wusana lare estri wau lajeng dados lanpejahipun anjalari dhukuni amurih wawrat wau dipun upadosi boten pinanggih. Menggah wiraosipun para dhukun yen kapanggih dhukun kang rumiyin saestu yen saged lair sartawilujeng, ananging kedah kathah wragadipun, punika punapa yektos. Punjawi gumun Tiyang estri saged awawrat punika awit saking kodrat tullah, boten amargi saking isaratipun dhukun ]Juru gubah Punika candhakipun bab usadaning dhokter Sampun ngantos Kendal tan prayogi, lawan away ngunjuk-unjuk unjukan, anggur tamarindhe dene, bangsanipun kakeut, ping nem lamun busung kang sakit anyirik kasayuran, away dhahar bulyun kaldho sop setub daging muyangkenthang, ewa dene sayogyane ingpambukti, daging sapi myan gmenda. Dene olah ala waran mung asin, away ngunjuk toya kathah kathah, sakedhik den worna dene, tawas sampun kaladuk, ingkang parlu ngebahken dhiri, srana amlampah-mlampah ping sapta winuwus, kalamun agerah manah, mara sauwas thethekan asenak-senik, kumepyur perindingan.
Wungu sareyogya minum warih, ingkang asrep nelasna sagelas, sakelangkungprayogine, yawn ais kang den minunm, badhe sareminum mamalih, away ngunjuk minuman, bangsane kanga sung, amumetaken mring sirah, wedang kopi kasirik kasaawatawis, utawi lamun dhahar. Den antiya asrepipun sami, lamun sarywa miring mangiwa, kaindhes pulung manahe, ebah ywa grusa-grusu, anyolahaken sariraneki, akandhiya duduga, ping astha winuwus, ras-arasen sasakitnya, miwah katon ayana layung ngellentrih,puniku kang sayogya. Kinompresa ing ngembunireki, lawan toya tawa away pegat, sakira trus mring dhadhane, miwah ngunjuka anggur, den egroga kalayan wariyh, dene sirikanira, sampun ngantos ngunjuk, bangsaning minuman keras, ingkang mumetaken panon amendemi, aywa dhahar sayuran. Panarekah ingang mikantuki, kakliyeka ing saparan-paran, ngupadosa ingkang enggen, sakeca awanipun, kaping nawa ing bab gumanti, sakit saking kuwaya, kang nganaken ngelu, mumet peksarsa anutak, tutuk pait tan septa kalamun bukti, kumosor idonira. Dipun emut apyun ngunjuk ebir, angggur bangsaning minuman keras, sanget datan sayogyane, sanadyan wedang bubuka, kasirika mung ingkngkenging, wedang the winantara, ingpandamelipun, katipisana kewala, sasayuran daging sop setup utawi, bulyunlawan wowohan. Kuwih kuwih ingkang amis-amis, kasirika dene ingkang kena,mugn kenthang godhogan bae, lawan pambuktinipun, ngupados a ing samukawis, ingakngamamrih kuwat, sarta dipun nemut, kliyek-kliyekngruruh papan, ingkang wiyar sakeca awanireki, sayekti ing gggal saras. Kaping swlas ing bab kang winarni, sakit toyan kang kaworan erah,prayogi dhahara age,krokot sasenengipun, anggerdoyan sayaprayogi, bilih kapara kathah, angunjuka madu, winor lawan toya tawa, nangng away angunjuk ingkang bangsaning, inuman ingkang keras. Anggur sampanye jenewer brendhi, gantya ing bab ingakng kalihwelas, sakit bengang sasamine, yen inuman wus munthuk, kadya sakit toyan ing nginggil, samya nyirik kang keras, ing wewahanipun,wedang kopi winalangan, miwah away adhahar daging kang asin, acar lawansadhengah. Ingkang winoran cokak kasirik, anyktiya dene yawn wedang an, ywaliya pan naming eteh,tipis pandamelipun, sayogyane ingkang binukti, sdhengah kangmrih kuwat, kadya tapuniku, daging said aging menda, sakarsane dhahar ping tiga saratri, pan ora winangenan. Ping triwelaspileg kang sasakit, kanthi watuk ing prayoganira, nyegah aminuman dene, kalayan wedang bubuk, toya tawakang mikantuki,ngunjuk sasenengira, datan karya rapuh, ping catur welas ing ngnadhar, denesakit wawratan rah yogya nyirik, ywa dhahar sasayuran. Myang wowohan ingkang leegi-legi, kuwih kuwih lawan tigan ayam, powan sirikanekabeh, tan ana penedipun, myang inuman keras tan kenging, deres ken wedaling rah, nadyan wedang bubuk, yogya sami sinirika, awit dadya sanget ing sasakit ngising, titi dyan manungkara, ARya Mangungkara Awit sakngkirangipun sastra,pramila kathah tembung ingkang pancen angangge nalugas panggubahipunkapasangan kagundhel makaten wau mugi kauningana para ingkang sarju manjurung, kaarsa-arsa sampun ngantos andadosaken cuwaningpanggalih. Juru ngarang.
Ongka 28, Kemis kaping 11 Juli 1878 Kulawisudhan Raden Ngabei Suradiputra, kamantunan ing pangabdenipun mawikalulusakeningpangkat saha sasebutanipun. Raden Panji Natadirja,kamantunan ing pangabdenipun mawi kalulusaken ing pangkat saha sasebutanipun. Raden Panjikartawinata, wadaa ing warukaangkat dados patih ing Kabupaten Rembang <as bratadirja, asisten Wadana pangkat satunggal ing Jatinguwat dhistrik Karangampel kaangkat dados jaksa ing kabupaten Indramayu, Ceribon Raden Pringgasudirja, aAsisten wadanapangkat kalihing kaliwuluh kaangkat dados jaksa ing kabupaten Ledhok Bagelen. Babah Kwik aki,litnan bngsa Cina ing Ambahrawa,kaangkat dados kapitan bongsa Cina ing MagelangKedhu. Surakarta Nalika tanggal kaping 7 wulanJuli punika ing Lebet karaton pasamuan agengkados adatamarengi tingalan dalemwiyosan sampeyan dalem ingakng sinuhun kanjeng susuhunan teep yuswa 50 taun wanci jam satengah sewelas siyang kanjeng tuwan residhen asowan malebet asung wilujeng dhumateng panjenengan dalem mawi angirid kanjeng gusti pangeran adipati ariya Mangkunagara m saha putra Santana, tuwan komandhan para tuwan Asisten Residhen saha tuwan tuwan sanesipun saeng ;apuiran adapt saben sampun konjuka uningan ing sangandhap sampeyan dalem saha sampun sami angunjukwilujeng dalem kendelipun edrel abdi dalem prajurit saking kasa dalemlajeng agebyakaken kalangenan dalem badhaya, dhasar wanodya endah warninipun karengga ing busana, aningali kingkinipun ing sanalika, kaungkulan prabawad dalemmantherring cahya dalem ingakng anyuremaken guwayanipuningkangsami sowan inggihsaestu lajeng saged angemper jamanipun bathara estdra, sigeging beksanipun bahaya sampeyan dalem jumeneng saking palenggahan dalem lajeng angirid kanjeng tuwan residhen kalihanpara ageng ageng, sami asowan garwa dalem ingkang lenggh wonten ing dalem prabayasa, sasampunipun lajeng lenggah dhahar, wanci jam satengah tiga bibar dhahar tatalenggah malih wonten ing pandhapi sakedhap nunten kanjeng tuwan residhen pamit kondur. Derenglamiing ngriki wonten tiyangkakalih sami anglunasi raganipun., 1. Abdi dalem lurah kadipaten anom ingkang dados nalar kakinten anggenipun kadunungan tikepeteng,malah sampunkarampungan prakawisipun wonten kabupaten Kartasura,lajeng oncat saking paukuman dumugi ing griya enjingipun kapanggih pejah sarengkatitipariksa ing ngandhapipun patileman wonten gebyasisi air keras gelenging pamanggih pejahipun wau angombe toya wau, awit ing ngajeng boten sakit. 2. Sudagar wasta pun SEtra ing Sangkrah asuduk sarira,jalaan sakit ewah. Bawah ing Klathen katuwenan durjana kecu, ing salebetipun pitung dinten ngantos sakawan panggenan papatih dalem sampun prapta wonten ing kabupaten wau, sanadyan naming andhawuhaken kemawon utawi angereh lampahipun angudi ing katerangan ananging tindakipun papatih dalem wau saestu mahalani sanget awit para jibahlajeng sengkut anggenipun anindakaken papriksan pramila pantes ing ngalembana mugi enggal angsal katrangan. Pangayubagya prakawis panjurung bab ungeling kagungan dalem gongsa sekaten
Sakalangkung anggen kula mangayubagya prakawispanjurungbab ungeling kagngan dlem gongsa sekaten, dene sakalangkung munfangati dhateng titiyang ingkangdereng nate sumerep utawi mangertos wijangipun. Ingkang kalih dene malih prakawis ringgit bab gongsa, gendhing tuwin cariyosing ringgitipun, punika inggih sakalangkung sanget maedahi tumrapipun dhateng tiyangingkang sami dereng sumerep sulangipun, awit sami sami kalangenan cara jawi ringgitpunika waradin satanah pulo jawi nagari miwah padhusunan para tiyang sami remen sadaya, sarta sampun lami wontenipun, ananging awis awis tiyang ingakng sumerep sulangipun patraping dhalang tuwin niyaganipun mila ing pangajeng-ajeng kula, mugi-mugi kalajengna ingkang pratela kados ingakng sampun sarta malih bilih sampunpratela sadaya prakawis ringgit purwa lajeng mratelakna prakawis ringgit dedhog, ringgit kalithik, ringgit goleg, ringgitbeber, ringgit tiyang, topeng, beksan raket, dhadhap, badhaya tuwin srimpi sapanunggilanipun, punapa malih ringgit madya, saking cariyosingngakathah, panjenengan dalem kanjeng gustipangeran adipati ariya Mangkunagara kaping sakawan ing Surakarta, punika karsaha yasa ringgit madya wau, punika kados pundit kawontenaning ringgit miwah cariyosipun, mila kula gadhah atur panuwun ingkang samanten saestunipunkula midhanget kabar yenpara bujongga ageng ingnagari Betawi utawi tanah Nederlan sami amarsudi prakawis kadosingkang kasebut ing nginggil wau,nanging dereng angsal pathokan ingkang kenging kaanggep resik utawi prayogi ingkang kenging kaenut, sabab badhe kadamel paugeran utawi wawatoning tembung jawi, punapa dene badhe katandhing kaliyan pinangkanipun cariyosing ringgit. Ing wasana bilih kalaksanan atur panuwun kula wau, menawi wonten ingakng kula kirang dhamang, tamtu kula nyuwunpitaken, saha ingkang mugi-mugi karsahaparing katrangan ingkang kalayan sukapirenaning galih, sampun kalentu serep lajeng ngajak perang sastra. Ing Betawi kaping 3 Juni taun 1878 Kula pun Bagus Jaka Mubtadi. Sakalangkung andadosaken bingahing manah kula, ing batawi wonten ingkang nyaruwe dhateng isenipun serat wawartos bramartani, sadangonipun kula angarang serat wau, punapa malih anglimbang sadaya panjurung, ingkang kula angkah pancen indhakipun sanadyan sakedhik kawawartosipun ananging ingkang kapacak suraosipun sgeda amahalani utawi angresepi dhateng ingkang maos manawi naming angudi wawartos kemawon kula manah gampil sanget ananging makaten wau enggal amboseni, ingkang amaoslajengkemba, pramila ing sasaged kula badhe ambiyantoni panedhanipun pun bagus jakamubtadi, ananging panuwun kula mugi anandukna ambeg sareh sakedhik cuwaning manah kula naming kedhik awit saking punapa bagus jaka mubtadi boten amarsajakaken namanipun makaten wau badhe anuwuhaken indhakipun karuh. Juru ngarang. Ingkang manawi pareng condhong ing panggalih saha wonten selaning papan, mugi panjenenganipun tuwan redhaktur karsaha macak atur panjurung kula punika: Ronkamal wredining palwa, sinom sekare puniki, busanapamardikiswa, sungsalam bongsaa walandi, rarenggan pustakaji, serat saha tabe ulun, kurmat akathah-kathah, amisungsung marang gusti, puter wisma katura ing saudara.
Rema santun warna seta, mrih jujur palwa lumaris, tuwanmudhi ingkang ngarang, ing pustaka Bramartani, curiga wreksa sami, matur rampung karyeng wuduh, ri sampuning kadyeka, wijil rat putra rimurti, wiyosipun lamun sambada ingkarsa. Janma ababantu warta, panjurung amba punika,atrap landheyaning katga ubaya datan pawangkit, kapacaka ing benjing, ing purwa dhendha san gprabu, ariras pati ngarsa, tutup cala kthahkan wjink, wruju parta lumarap mring mitra ningwang, Tegesing kang basa priya, unggyan wus sah den ing seri, kanang asisilih aran, kawining sekar linuwih, garwa srimaespati, kusuma wicitra kidul, baluwarti Ngayoja, wreksa minongsa ing siking, tyas sulaya yen pareng driya paduka. Pser kang mawa buntala, mugi karsaha paparing, sawija nugubah puspa, anggitan paarta nagri, ngayogja rikalanig, ing warsa dal bagda Mulud, maha lani ing kathah,mrih wikan ingkang dereng wrin, punapa ta paene miwah saminya. Kaliyan ing Surakarta, ingkang wus pinacak mungging, Bramartani titi sinrat, ari Saptu tanggal kaping dewi dasa marengi, jumadilakir lekipun, warsa dal snengkalan, sabda muluk ngesthi tunggil, tondha nama kawula pun ngarsa-arsa. Panjurung minongka wangsulan dhateng ingkang batang cangkriman. Kula sampun anampeni bramartani ongka 20 1878 kanthi pambatangipun cangkrimanprayantun ingkang sisilih nama kumaki, ingkang punika andadosaken bingahing manah kula dene panganggit kula cangkrimanpancen ingakng kula tuju,prayantun ingakng sisilih nama mas Sastradirengga, kampong kaparak tengen ing nagari Surakarta,ingangke wonten sanesipuningkang nyaruwe, ila kelangkungpanuwunkula ananging andadosna pamirsa, pambatang sampeya mandhungpunika taksih nalisir dereng condhong kalih sedya ning manah kula, rehning sapunika wonten ingkang manggalih, dados kulak aping kalihi, pinten banggi yen wontenpara wigya krsa ngudhari, manawi sampun kabatang ing liyankaping tiga maksa nalisir saestu kula lairaken, saesthining manah. Pinandara: ing sarkara wedi, mamrih sidi utamaning wreksa, ron anggi wijil rimbane,suwedha mai nglawung, serat sarta kang salam taklin,pan wewah barekrama, partamantri ngayun, katura ing sumitramba, jarweng ruksmi aksara tinrapansungging, mas sastra adirengga. Panti panjang tinutupan sami, dyah sumewa kaparnah ing kanan, kampong kaparak tengene,radya tanala kudur,ing nagarisurakarti, prabu mentar ing pura srikesawa sunu, wiyosipun yen sambada, ombageng ing udadi klentheng rambat wit, ulun atur cangkriman . Kisma rengat timabgnmawor kapti, lamun rujuk gambaring juwana, wit rambat wohpindha sreme, yen karsa awon nganggur, sarpa langking bale ing panti, mung samben agag lenggah aniniti itung, arta pamet ing bandaran, pinten banggi nglepas utanpaewem boji, dadya srindaning manah. Sotya rengga kiswaning pawestri, pada palwa nungsumur wasmara, yen cundhuk yun batang tembe, ywa edana wung bendu,kang sindura pangusap rai, palesta barangkarya, dadiya panglipur,tanpa pinardi manjumbang, amanjurng warata atur opawarti, ingbramartanikabar. Kawan wanda langening prajadi kalihlinggaing ngarsabusana, bunttulan kasagedane wande kalih ing pungkur, tanpa sandhang nanging ing wuring, piyambak mralayata,purnawanda catur,pinisah dadya dwi lingga, kang salingga ing ngarsa punika sami, pangucaping kawula. Ing barandha kang katuju matis, kang salingga dumunung ing wuntat, ngweh wanci truh tumedhake girangingtyas bras pulut sukeng manah par among tani nanging srikarya semanging wong kang lumaku, punapa ngujud kawula puspita nom tuduh ing wiku kang sidik, cupana kawruh nyata.pangajaping pruita kang pinrrah titi sampurnanireng pangripta, manemba hyangkumpula kyeh jumangah ari nuju,
pinglimalas warsa ing wanci tibra lalyalekira, rabinglakir taun edal basaka ing ngetng, dwi jawara maletik bujanggeng ngajeng, tondha padma sucipta. Punika candhakipun cariyos ringgit lampahan Kongsa abenaben wngsulanipun mas Sastramiruda Inggih leres adhi pamikir dika,pakem balunganiku sasat mungancer-ancer sanajanlakon gancar ingkang bakal kula tuturake ngisor niki, dereng kena banjur ginawe sinau mayang, sadhengah wong nanging yen ingkang empun weuhpatrap ing wong mayang pasthi bias nganggo, sabab guneme empun kamot. 1. jejer nagari Madura, Prabu Basudewa, ingakng mare king ngarsa Arya Prabu kalih Ugrasena, parekan kalih ngadhep nurining nata, gunemipun sang prabu galih inakng putra ing kadipaten ing sapunika awis katingal mandar kacariyos tansah agagagabah prajurit yaksa, mila prabu Basudewa, radi sungkawa,kraos ingpanggalih amutawatos ing pagedhongan nalika raden kongsa papta ataken sudarma, kalampahan pinarbutaningwadya Santana madura ami kasor,prapta ing sitinggil lajeng anyandak dhateng prabu Basudewa, jinujung den ikal arsa binanting, sareng dipun akenip un atmaja, minta janji yenprabu Basudewa puputra dipun suwun raden kongsa ingkang misesani, milakalampahan dupi para tgrwa babar dipunsuwuraken jabang bayi sami lajengpejah, nanging sayektine putra tiga saikaparingaken dhateng jurutani, wonten dhusun ing Widarakandhang. Kasaru patih Saragupita ngunjuki uninga yeningkang putra raden Kongsa sowan kendel ingpagelaran, raden ugrsena dikakaken nimbali satriya ingkadipaten dhatenga ing sitinggil,s areng sampunkadhahuhaken radenkongsa minggah ingsitinggil kairit ing raden Ugrasena (Babak Unjalan). Sareng samun ngabekti kongsa caket sangajenging dhampar,matur nyuwun lilah badhe ngadgaken kmabengan ngamben janma wontening ngalun-alun ingang dinamel sawung pangajenging yaksa wasta sratimontra, sinuhuntuwin ingkang paman sami karsaha biyantu kalangenan ngaben janma wau sang nata sampun anglilani, nanging raden kongsa dikakaken ngentosi ing saangsalipun sawung ingkangpantes tinandhing kalih sratimontra, raden kongsa pamit mundurmantuk linilan. Arya Prabu Ugrasena sami nyngkemi pangkoning nata, karaos manawi raden Kongsa sejadhe sak karaton Madura, Prabu Basudewa kaduwung ing driya semunipun raden kongsa murihkawiyakipun putra ingakng sami dipun umpetaken, sang nata dhawuh dhateng ari kalih, arya Prabutinuduh dhateng Widarakandhang, amariksananana para putra, ugrasena dipun utus ngupaya sawung, janma ingakng pantes tinandhing lan yaksa sratimontra, sang prabu kondur ingkadhaton, satriya kalih sami tumurunsangking sitinggil dhateng ing pagelaran, 2. Ngadeg ing kadhaton Prameswari dewi Mendra kalih dewi Badraini,konduripun prabu Bsudewa sami mthukaken,lajeng lenggahing prabasuyasa, gunemipun sang nata paring pirsa, yenkang putra ing kadipaten nywyn kalilana ngaben janma wonten ing ngalun-alun, sartanywun kabiyantona, pangbenipun jalma wau sang nata sampun mituruti utusan ngupaya janma ingakng pantes kinarya sawung, tinandhingn kalih sawung ing kadipaten, deneingkang rayi arya Prabu dipun utus dhateng dhusun widarakandhang, mirsani paraputra ingakng wonten ing widarakandhang, ing tembe sampun ngantos aningali kambengan, sang prabu lajeng tehdak ing sanggar pamujan. 3. Ngadeg ing pasowan pagelaran arya Prabu kalih Ugrasena sami lengggah satata, ingkang ngadhep patih Saragupita kalih Prabawa, gunem paring
wuninga dhateng patih raden kongsa nyuwun adhe ngabenjanma wonten nglun-alun, sinuhun ampun anglilani milalajeng utusan ngupados sawung, tuwin rekyana patih dikakakenumiring dhateng Widarakandhang, raden Ugrsena badhe lumampah nyalamur kimawon, sareng sampunrembag pandum pandamelan tumunten undhang budhal kapalan. 4. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 29 Kemis kaping 18 Juli 1878 Kulawisudhan Raden Adipati Sasranbagara, bupati Madiyun kamantunan ing pangabdenipun taksih kalulusakening pangakt sasebutanipun Raden Mas Sasradipura, Asisten wadana ing Dilapa Oteran kaangkat dados bupatiing Madiyun saha kalilan angangge sasebutan Raden Mas Tumenggung Surakarta Sekar Suraretna Suraretnakarenaning nala mungga, yun ngrarengga, asrilangening kalangyan, yekimongka, bubukanireng pradongga, langendriya, salendro pathet manyura. \\Langen driya\\ Kinanthi kidung sinawung, narawus wareng senggani, lagu gendhing langendriya,karengen mrih reneng galih, marma malad pinardawa, kadaring sang murweng kardi. Mangabi wadeng kalangun tedhak dalem sang maliki, sumaana narpamudha, jeng gustipangrandipati,anom amengkunagara, gitanng wardaya kadi. Katman wayaning wahyu, kayuwanan angyomi, tanpa élan rahmatingyangkang sumrambh maring dasih,kasangsaya rawuhira,jeng tuwan yekel risdhensi. Miwah rising nararyanung, uwajeng pangrandipati, ariya mangkunagara, anglirkagunturan dening, ruging calaratus gonad, kablabak samudra gendhis, kandhempu wara manungku, sukuring yang mangstuti, kaswaring jeng srinarendra, pajampayang maha suci, anganjara dirgayuswa, widada tan walang galih. Lumuntur mring garwa sunu, sawadya tatamrtani,pudyambana rambahana, maring sang sudyarsa sami, wonten pasamuan namba, manaduka rasa santi. Ing mangke taunan ulunri anggara sitaresmi, rajaplek kaping nembelas /Dal umur ridasawarsi, sangkala muji luhurnya, sarira pangram ngabei. Panjurung Sasampunipun tabe kaurmatankula katur ing panjenengan ing ngandhap punika kula angaturi panjurung Nalika ing dintenAkad legi punika amarengi pasamuhan tingalan dalem wiyosan panjenengan kanjeng gustipangeran adipati Ariya Mangkunagara karsaha ngngkat putra dalem gusti Suripta, kajumenengaken pangeran mawikaparingan sesbutan ariya Andayakusuma, sarengkaantawisaken tamu sampun boten wonteningkang rawuh malih, wanci satengah sadasa para upsir ing wdya mangkunagaran kadhawahan majeng, makaten ugi abdi dalemnarapraja, sareng sampun sami majeng panjenengan dalem kanjeng gusti lajeng jumeneng, gusti kanjeng pangeran Ariya Prabu Prawadana ing ngandikakaken majeng, supados angundahngaken nawala dalem jumenengipun gusti Suripta, sareng sampun para upsir tuwin para nara praja sami mangandhap atata lenggah malih lajeng jumeneng, supados angundhangaken nawala dalem jumenengipun gusti Suripta sareng sampun para upsir tuwin para narapraja sami mangandhap atatalenggah malih lajeng jumeneng angirid para tamu amirsani prajurit dhepilir, angurmati jumeenngipun putra dalem kanjeng pangeran Ariya Andayakusuma, sasampunipun pasamuankados adapt. Katur tanggal kaping 16 wulan Rejep sakala tinengeran sabdaruhur kaesthi ingputra .Asungwarti. Yogyakarta
Wonten wawartos saking nagari wau,bilih sampeyan dalem ingang sinuhun kanjeng sultan sampun amarengakening karsa dalem anglairaken esthining panggalih dalem dhateng para abdi dalem sadaya, manawi sadhengah prakawis kedah rampung ing dalem wolung dinten lungsenipun ing dalem kawnwelas dinten. Kalayan sekeling ggalih panjenengan dalem samu anguningani, bilih kathahpara abdid alem ingkang sami derengalimpad saged amancing dhateng mongsa,pramila ingakng sinuhun kanjeng sultan andhawuhaken ing timbalan dalem bilih panjenengan dalem badhe boten amawang dhateng tiyangipun sinten ingkang boten angestokaken dhawah dalemwu, badhekapatrapan paukuman. Panjurung Bawah kabupaten ing Klathen kecon sekawan engggen ingang kekalih enggen pikantuk cihnanipun, tuwin durjananipun ingkang ngecu, ingkang pikantuk katrangan wau,mas Ronggamangunwigena ing Sutran, dene durjana sak punika sampun dipun kunjara manawi masRonggawahu lakar sampun nate nate damel katrangan ingkang dados reregeting nagari,masRongga wau namungkuciwa sakedhik dene boten bondha naming bandhu,pramila wiyar jajahanipun boten kewran dhateng agal alusmila menawi istu mugi wontena karsanipun ing parentah angindhaki pangaktipun ingkang supados tetuladan ing wingking. Paminta. Bilih estu makaten inggih naming sumadhong kemawon ananging ingkang sampun kalamoahan papatih dalem pancen boten angawrataken aganjar dhateng para tiyang ingkang labet dhateng nagari. Jurungarang. Panjurung kabar Bawah kabupaten ing Klathen,konca amongtani, kathahpangresulanipun, jalaran anggenipun sai nanem pantun sai boten medal,malahkepara tiyang satunggal kalih, tanemipun sami dipun riti awit sami gabug sadaya. Ing sak punika, bawah Klathen, wonten sesakit benter tis mawi watuk krewek korengen.. Ingkang punika prayagung sarjana, mugi aparinga pitedah usada, ingkang supados nunten waged mulya, ingkang sami nandhang sangsara wau. Katandhan pun Secablaka. Panjurung ingkang manggepokan sambutanipun rongga ing samangkok boten kapacak sakalangkung prayogi prakawis lajeng konjuk ing nagari, awit sambutan ingkang kirang saking satus sanadyan pratondha boten manut pranatan dalem inggih badhe katindakaken. Jurungarang. Wangsulan Bramartani ongka 16, tanggal kaping 18 April 1878. wonten seratanipun Kumadaya, Suraosipun kula dipun suprih nganggit cariyos kawontenanipun bakda garebegmulut taun Dal ingkang kapengker punika, nagari Yogyakarta. Ingkangpunika kula inggih mangertos sadaya, bab kawontenanipun bakda gaebeg mulut taun dal ingnagari Yogyakarta wau, ananging kula boten kongang yen nuruti pamintanipun mitra kula,kumadaya wau, awit kathah padamelan kula ingkang perlu kula lampahi, pramila mitra kula sampun cuwa ing wardaya. Mangkaten malih sarehning kawontenanipun bakda garebeg mulut taun dal ing nagari Surakarta sampun kapratelakaken ing Bramatani, panginten kula bablampah-lampah
boten sanes kaliyaning nagari Yogyakarta, sanadyan wontena ingkang nalingsir nanging sawatawis kemawon atas samiugi. Ing wasana bramatani ongka 28 tanggal kaping 11 wulan Juli 1878 kula ningali tondha nama, ngarsaarsa, dene suraosipun jumbuhkaliyan kumadaya. Ingkang punika mugi sampun dados cuwaning driya,kula boten saget nuruti pamintanipun mitra kula ngasa-arsa,ananging kedah ugi kula mangsuli kaliyan sasenenging manah, awit seseratanipun mitra kula anglangkungi alusing tembung, wah panawungipun ing gendhing kalebet edi, ing ngatasipun tiyang sak kula. Kusumawicitra, naming sampun radi lami asring sisinglon nama. Kosokwangsuling panggraita, punika ingkang anuntuni dhateng ingdhaking kawruh, pramila kados pundit saged mindhak bilih paramitra ingakng dipun tantun imbal sastra, manggepokan dhateng kawruh, mongka wangsulanipun lajeng pepet kados ing nginggil punika, ananging ingkang kula ajeng-ajeng sampun ngantos kados ingkang sampun kalampahan nanmung papoyokan kemawon awit makaten wau boten amakangsali, mandar amboseni, kados ta lampahipun jumeneng......dam tuwin kramanipun putra dalem inggih boten wonten ingkang nyaruwe pamacakipun. Jurungarang. Serat saha ingng taklim, katur panjenengan tuwan redhaktur Bramartanine, sampuning kadya punika, awiyos pun kukila,mring tuwan asung panjurung, mugi karsaha amacak. Ing pustaka Bramartani, wedale ngajeng punika, awit kasmaran wedhare, ingpanggalih kang cinipta, nyantuni kang carita, tembugn olankang winuwus tatindhih para durjana. Sang rinaldhorinaldhini, kasub ing ngrat pramudita,ing Italiye prajane, sinantunan tembungjarwa, sartamawi rinengga, macapat kang sekar pucung,supados rahab kang maca. Ing wanagung kan gpetegira kalangkung, rungkut ingkang guwa,pethut kecu gone guling, gya ginugah marag rosah prameswara. Manis arum dyah rosah pamuwusipun, rinalldho wunguwa, kanca muwus padha tangi, diwangka rapan wus mijil sumambrurat. Sang abagus, lonlonan genira wungu, ngliling wadananya, dyah rosahngrungkebi aris, wanti-wanti angarasi lathinira. Nulya ngrungu, sagawon pan samya jegug sigra samya gita, angrasuk busaneng jurit, angiseni samya rangkep sanjatanya, Rinaldho wus, asikep dadamelipun, mareg gening bala, padha slamet konca mami, esuk-esuk ana dodolan punapa, ana mungsuh ing mengko wus prapteng ngayun, marek sabalanya, ananging bakal udani, wana suta tandangira ig ngayuda. Samya guyup sadaya pamuwusipun, unggul apa sirna, orek wukir lan wanadri, kasurambah dening suwara wurahan. Yudanipun dulunen sadayanipun, mindhak sudira nyananging kedah angunduri, tanpa guna wutahe ludiranira. Sang pinunjul samana kinepang sampun nrajang baris sigr, turut parang nulya manggih, sasingidan aneng kutha ning satriya. Onggwan samun rinaldho sarasa sampun, dhinisorahprapta, ing ngriku angarih-arih, sarwi ngrangkulrinaldho lungayanira. Alon muwus rinaldhini wong abagus, anggunga landriya, dhasar wanter sireng jurit, nanging lluwes solahira ing ngasmara. Ing Ngargakumlasa, 11 Juli 1878 Kukila. Gancaring cariyos kados ing ngandhap punika. Ing jaman kina ing nagari Italiye kathah begalaningang ngantos kaconggah anadhahi utusanipun nagari, Rinaldho wa babonggoling para durjana begal ingkang misuhur ing kasudiranipun priyataruna bagus dhasar wasis tan dukipun ing asmara, ingkang katembanganen ing nginggil punika lalampahanipun nalika mangecu
pacangkramanipun saweneh graf ing Italiya, sadaya dandosan resika bekta sadaya, mandar anakipun estri grf wau dipun andon ing asmara, inggihh punika ingkang awasta dhinisorah, menggah dyah rosa wau boyongan ingkang ing nganggep bojo. Jurungarang Camburan Nalika awitipun pambikaking Tentun Steeling ing kitha Pareis kathah para juru nyalimut saking sanes nagari sami dhateng, ingkang sae kapraya angangkah sosotya ingakng sami kagelaraken botenipun inggih dandosanipun ingkang sami aningali, ananging pulisi inggih boten kaweken ingkag anjageni ing sadinten-dintenipun wonten konca: 1200 kajawi 77 ingkang mangangge busana caranipun tiyang mangindhung, menggahingkang dipun waspadakaken pulisi naming wanodya satunggal anggen-anggenipun sakalangkung endah, saha sadangonipun aningali kanthen kaliyanpriya satunggal panganggenipun inggih kenging kawastanan boten prasaja, sami amondhok wonten ing griyapondhokan ingkang ageng piyambak sanes dinten wangsulipun aningali, priya wau santun busana panganggenipun rencang, punika malahan ngindhakaken sujananipun pulisi, saestu sareng katitipariksa ing pondhokanipun koperipun kagaledhah pulisi amanggih dandosan sosotya sapanunggilanipun aregi 25 000 rupiyah, ingang warni yatra 5000 rupiyah, sareng kakalih punika kang cepeng kancanipun inggih lajeng sami kacepeng. Sang nata ing Nederlan tuwin putra dalemkanjeng gusti pangeran adipati anoms ami badhe apalakrami, ananging saking wawartosipun boten mawi amundhut pasumbang: Ing mangke latereitirang prakawis ingakng sampun kaparengaken lah puika arginipun sugih ,wudhunipun kaanggepa kawon kasukan kemawon ananging manawi anarik inggih angsal behel. Ing kitha lehndhen wonten tiyang edan pejah, sareng kabedhel wadhukipun isi 1841 barang alit warni-warni, kadosta, 20 iji gesper 14 beling, 10 krikil 3 klosbolah,1 cangkokan tembagi, 1 uncek 1 dom9 kancing kuningan ruwin, 1782 dom bundhel nalika gesangipun tiyang wau pancen remen anguntal-untal ejahipun punika inggih jalaran saking anggenipun anguntal sepatu kalelegen. Amarengipabikakipun tentunseteling ing kitha pareis tiyang ingakng sami aningali kathahipun 97000 ingang bayar 86500 bayaripun tiyang satunggal sarupiyah. Punika candhakipun cariyos ringgit lampahan kongsa, aben-aben 4. ngadeg ingkadipaten raden Kongsa kang ngadhep ditya sratimonra, punika kaparnahpaman arinprabu Gorawongsa ing Gilingwesi, cethi kalihing wuri, ing pagedhongan nalika,Prabu basudewa grogol ing wana sinangsraya, garwa kang wasta Retna Maerah, kacidra ing resmi dening prabu Gorawongsa, temahan garbini, arya Prabu Dinawuhan anglunas wasana naming dipun singkiraken ing wana, temah ababar den Kongsa, mila punika linulutan dening wadya yaksa, gunemipun RadenKongsa paring wuninga, yen karama anglilani genipun badhe ngaben jalma, sarta smpun karsa biyantu badhe ngupados sawung,sratimongra kinen ngatos atos, raden kongsa nimbali punggawa danawa, ingkang gantung lampah (babak unjalan) sareng sampunprapta dhinawuhan mundhut palara-lara dhateng dhusun widarakandhang, kalilan bekta konca golongan tuwin kanthi togok saraita, yaksa pamit linilan medal ingjawi undhang pradangdan mangkat bupati sarta prajurit yaksa sagolongan. 5. ngadeg ing widarakandhang ontagopa,kalih somahipun nami nyai Sanggupi, tuwin anakipun wasta Rara Ireng, gunemipun angajeng-ajeng kesahe, atmajanipun Raden Kekrasana, kalih Raden Nayarana, tiga raden udawa, rara ireng kedah aken ngupadosi
kesahe kadang tiga wau, kasaru rawuipun Arya Prabu Kanthi patih kalih Ontagopa medal anata palenggahan ingpandhapa, nyai Sanggupi Rara Ireng sasaji sugata, sasampunipun tataontagopa ngabegti,ngaturi raharja rawuhipun Arya Prabu tuwin Rekyana patih Saragupita, patih Prabawa, arya Prabu paring wuninga yen raden Kongsa, badhe ngaben jalma wonten ngalun-alun, timbalaning nata putra tiga sampun ngantos kesah saking widarakandhang, amargi ing semu raden Kongsa murih katingale putra ingkang sami dipun umpetaken Ontagopa matur yen Kakrasana nayarana sami kesah kanthi Udawa, boten kinanten purugipun, malah sampun lami dipun upadosi dereng pinanggih,Arya Ptabu Kalangkung duka ontagopa dipun cametheni, nunten dhinawuhan ngupaya, aturipun sagah arya Prabu pamit kondur, patih kalih sami umiring, saungkuripun arya prabunyai Sanggupi medal dhateng pandhapa ontagopa sanjang yen tami duduka,margi kesahe atmajane, gunem badhe nunten dipun upaya, kasadu gegering tiyang padhusunan ingWidarakandhang, kandhatengan prajurit danawa ing kadipaten, Ontagopa medal jawining dhusun, ing kaentri dipun kenyingedaken atmajanipun Rara Ireng. Bupati yaksa kanthi togog saraita,kapanggih ing kyai Ontagopa wusing binagekaken danawa, dhawuh karsane RadenKongsa mundhut palara-lara,atmajane Ontagopa kang nama Lara Ireng, Ontagopa boten suka, temahan prang gagalan, ontagopa kasor kacepeng gesang dipun rut wit jambu danawa manjing padhusunan angrarayah sareng ngupaya rara Ireng nanging sampun binekta ngili ing iyungipun, yaksa sami ngetutaken sapuruge rara Ireng(Banyol ajeg) togog saraita sami sagah ngipuk amrih gampil Rara Ireng binekta dhateng kadipaten nunten sami lumampah yaksa kendel lampahipun. Nyai Sanggupi, kalih lara ireng kapethukakenlampahipun dhateng togog, nanging togog kalih saraita sami kenging pangedhepanipun Nyi Sanggupi, malahkadanan ing raraireng sami daleming, Rara Ireng binakta lajeng lumampah ing Nyai Sanggupi, ngantos tebih manjing ing wana, sareng togog saraita kawethuk bupatinipun taksih sami daleming, ngomyangaken Rara Ireng, danawa nunten sami ngalcak sapuruge raraireng nangingsampun boten saget kacandhak. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 30, Kemis kaping 25 Juli 1878 Serat kawat saking Eropah Anggenipun kalempakanipun para praja,ingkang samiprakawis campuhing Ruslan tuwin Turki,wontenin kith aBerle... ..(NAKAH INI SOBEK_SOBEK DAN TAK TERBACA) Kulawisudhan ... .. Surakarta ... .wulan juli punika, amarengi tingalan dalem... dipati anom sampeyan dalem ing... titiga, mawikajenengankanjeng... .ing sawatawis tuwan tuwan, meng... ..enjing., asasarengan pisowanan... ..mangkunagara, mawi kadherekakan... .atatalenggah sawatawis... .kapatah angandthi putra sampeyan... dalem jumeneng ka... paraingakng sowan ngiisipun sareng sampun rampung... ..sampeyan dalem tindk wangsul... .tatlenggah sakedhap nunten pangu... .maos angunjuk kalih dalem ingkang sami kasupi... .la dalem kanjeng gusti pangeran ... .wedanakanjeng tuwan residhen... .Lajeng paitankondur, para ingakng sowan sanesipunlajeng lumengser saking ing ngarsa dalem Ingmangke kagungan dalem kareteg ingang anjog ing Tanjung anom sampun dados sanget anuwuh pamuhi panuwhunipun para alit mugi nagari nunten anyantosanana panggarapipun kagungan dalem kareteg ing pelem wulung, awit punika inggih badhe amigunani dhateng ing ngakathah. Benjing tanggal kaping 26 wulan Juli punika, kanjeng gusti pangeran ADipati ARiya Mangkunagara kalihan Kanjeng tuwan REsidhen badhe tindak dhateng ing Sembuyan alalangen ngiris pantes amurwani anggenipun badhe aya sabendungan. Ingkang manawi maengaken saking karsanipun tuwan REdhaktur,panjruung kula ing ngandhap punika mugi kapacaka ing Pustaka Bramartani. Inggih punika ing nalika tanggal kaping 7 Juni 1878 utawi kaping 6 Jumadilakir, Dal 1807, Mas Ngabei Mangun Sanjaya abdi dalem mantra Cacar ing kihta Klathen, tampi ganjaran sakng kanjeng parentah ageng ing Betawi, warni medhaliye Prunggu, denten anggenipun maringaken ganjaran wau wontening pandhapi kabopaten, kanjeng tuwan Asisten esidhen ugi anjenengi, tuwin sadaya pryantun sami katimbalanb, mangagem kulukan rasukan sikepan ageng nyampingan, sareng wanci satengah sasdasa, kanjeng tuwan Asisten Rawuh ing kabupaten, tuwin prayantun sadaya sampun sami sowan,lajeng kanjeng tuwan asisten dhawah dhateng ingakngbupati, supados andhawahaken ingkangbupati lajeng nandhika andhaahaken bilih ing dinten punika mas Ngabei mangunsanjaya sakingkarsanipuning kanjeng parentah ageng Betawi,kaparingan ganjaran medhaliye, saking dening setya tuhu ing parentah, anglampahi ayahaning nagari, inggihpunika kala taun ingkang nembe kapengker punika, sadaya kabupatosan tiyang alit sami kathahingkang ginanjar sakit cacaren namungingkang kalebet wawengkonipun mas Ngabei Mangun Sanjaa wau boten patos sawonten mila punikakanjengparentah ageng betawi amaringi tatenger,ingakng supados dadosa tatuladanipun sadyaa prayantun, sareng sampun lajeng ingakng bupati amaringaken ganjran wau, katempelaken ing pranajanipunmas Ngabei Mangun Sanajaa, ing saestunipun kanjeng pangeran ageng wau boten kakilapan dhaten gabdinipun ingkang setya tuhu indg damelan, ananging teka owel sanget paprentahan ing nagaringriki dereng angulawisudha indhaking pngkatipun tuwin blanjanipun, mongka mas Bei
mangun Sanjaya wau pancen prayantun saregep ingpandhamelan, ing sak punika kanjengpanrentah ageng betawi sampun anggalih amaringi tatenger, ingmongka sak lami kula wontening bawah Surakarta ngriki, dereng wonten prayantuningang tampi ganjaran saking kanjengparentah ing Betawi,inggih saweg sapisan punika, mila punika sampun nandhakakenbilih Mas ngabei Mangun Sanjaya wau pantes manawi kaparingana ganajaran indhaking pangkatipun tuwin balanjanipun. Kaping 21 Rejeb Dal 1807. R.Z. Ganjaran punika dhatengipun sarenti, mengggah paentah punika saestu aniteni lalampahanipun para abdi, bilihpantes kaganjar malih boten wande inggih badhe wonten lumunturing sihipun,namungpamuhi kula ingkang mentas kaganjar ing mangke sagedaamomong badanipun piyambak sampun ngantos angangge watakipun lare ingang kaogung, awit sih ng gusti dhumawahipun dhatenging abdi boten wonten bedanipun pramila para abdi ingakng dereng anggsal nugraha kaganjar, sampun ngantos kadununganpanggraita bilih kabedakaken lajeng kemba anggenipun anglampahi bekipun, anggen kula saged anglairaken pamuhiingnginggil punika, ingkang kaganjar sampun ngantos kadunungan watakipun lare ingakng kaogung, amargi kula sampun asring-sring ayektosi, kathah para alit ingkang kalunturan sihing gusti, lajeng supe dhateeng kawujudanipun ing ngajeng, sumagahdhateng sabarng prakawis wekasan anyingkuraken dhaten gbandaranipun kados tuwuhing paribasan kawuk ora noleh salirane, utawi kere munggah bale, punika amargi saking lalampahan makaten wau, tangeh bilih abdi ingkangsampunmakaten alabeda dhateng bendranipun mandar angaji mumpung sadaya lalampahanipun lajeng naming amangkasalaken badanipun piyambak. Jurungarang. Camburan Bongsa Cina sadaya ingkang jaler masthi angangge kucir, menggah kucir wau dunungipun sami kalihan lare angangge gombak kaotipun kucir mawikasambetan songa utawi lawe wenang saha kakalabang, dados ing sadinten-dintenipun ing nagari Cina, mayutan yutan tiyang sami kacukur rambutipun pramila kathah juru cukur ingkan gider,awit paletheking surya dumugi serapipun boten kendhat-kendhat anggenipun ider, mawi amanggul pirantosipun kawadhahan ing sarumbungan ingakng mawi kapassangan sirah naga, sarta aneh sanget tandukipun kalihan tiyang ignakngkacukur, kapethuk tiyang ingakng rambutipun sampun ragi panjang thukulipun punika lajeng tanpa tembung anyandhak tiyang wau kalinggih aten ing dhngklikipun sarwi kaisik-isik ingg githok boten antawis dangu tiyanglajeng angalentuk wah angorok dados gampil anggenipun anyukur utawi anggenipun angoroki kupingipun bilih sampun kucir kaudharan lajeng akakalabang malih, sanadyan kuci wau cihnanipun anggenipun kabawah dhateng praja Tartar, ananging ing mangke bongsa Cina sampun amatauh anggenipun angangge kucir, mongka nalika ratu ing Tartar anelukaken nagari Cina, andhawuhaken bilih tiyang Cina kedah angangge kucir manut caranipuning Tartar, kalampahan kathah tiyang Cina ingkang kakethok gulunipun awit anggenipun amarengkang, tur ing mangke kuir wau kathah gunanipun kadosta: para rencang kangge anyulaki prabot griya, para guru kaangge angerangket lare ingakng bele, jurugan kapalan minongka pecut tiyang ignakngcupet budinipun mongka badhe anganyut tuwuh boten susah upados tangsul mangkaten ugi bilih konca pulisi anyepeng durjana tngsul prasasat sampun cumawi, bilih angerangkul wanodya mongka ragi mengkak-mengkok supados raket inggih kucir sarana lisahipun dhuyung awit lajeng kagubetaken.
(Lokomotip). Punika candhakipun cariyos ringgit lampahan Kongsa aben-aben. 6. Gara-gara sakendelipu ngadeg Pamadi, wonte ntengah wana,kang ngiring punakawan semar nalagareng petruk, kocapa ing pagedhongan, sadadosipun nagari ngamarta, arjuna lolos tanpa maturing kadang, sampun lami kesahipun, semar angajak mantuk arjuna datan arsa, nulya miring swarning janma karuna, lajeng dipun purugi kapanggih nyai Sanggupi kalih Rara Ireng, sasampunipun Tanya tinaya nyai Sanggupi masrahaken Rara Ireng dhateng Raden Pamadi, apratela yen binujung danawa, caraka ing kadipaten, parta sagah angekahi, nyai Sanggupi pamit totoya dhateng sendhang nanging boten wangsul, katungka dhaengipun yaksa anedha sembadraPamadingekahi, lajeng prang sekar, bupati yaksa kasor pejah tiga pisan, togok saraita tuwin .....yaksi sami lumajeng. Pamadi sapunakawanipun sapejahing danawa, sami ngupados.......ra Ireng, margi sadangunipun bondayuda kalih danawa Rara Ireng kesah angles kimawon,mila lajeng sami dipun laaksa...... 7. Ngadeg patapan Giripurna, bagawan Padmanabam kar.........yan, lenggah ing balepacrabakan,kocpa...satriya ing Widarakandhang punika putra ing Mandura sampun lami wonten ing wukir, kanthi.....den Udawa,...samipuruita dhateng......telas wulange dhateng .......angudi dhateng sang tapa...agal empit....den nayarana,bagawan ....lakaken, narayana nari....kaing tiga datan tumama, ya mlya tuwin sanjata cakra.......wpmdala nas,oua. Marauama...snjata carka sang ,,aprayala,,,manitis dhateng raden ing Dyawrawati, Rden Udawa,,,nonurubing dahana, .....ingprabadan kapanggih, raden Ulatupunapa,kali boten wonten....nanipun,Udawa ....mahan matur miteges......ron malih Udawa dipu kenmamtuk dhateng .....lajeng dating nagari Madura, ......saking patapan. ...............Sonya, wasijaladara, kocap ing patapanputra ing Madura ingkang pambajeng nama radenKakrasana,.....nitipaken ing dhusun widarakandhang,aljeng kesah amaraelakaken ........argasonya, para pwasijaladra, agentur samadi ...Bathara Brama, jaladara udhar asta yen tapane jaladara wus tinarima,praptaning kang sineksi,,,,sasiliring bang, sarta sinerepakenlampahan tuwin......ane raden Kongsa, sajatine RadenKongsa atmajane prabu Wongsa, tuwin bathara Brama dhawuhaken karaninghyang Pra...Guru kakrasana pinatedhan sanjata nenggala,s areng tinampanan nenggala musna,manjing astanipun Jaladra ingakng kanan,nunten wangsit manawi manggih karya awrat asta dipun pususa, sa,,,,,,,,,,nenggala mingis selaning dariji kanan, sasampunipun jawata....sit dhateng Kakrasana, pamit wangsul ing Kayangan, Kakrasana dhawuhanlajeng dhateng Mandura, kakrasanna ngabekti jawata mumbul ing gegeana, nunten raden Kakrasana gumurun sakngpatapan, wonten ing margi lampahipun kapethuk Rara Ireng, sareng aRarangkulan...Rara Irengkaruna kakrasana, tanyamila Rara Ireng kesah sngking Widarakandhang, datan pakanthi, Rara Ireng matur yen widarakandhang dhateng yksa ing kadipaten, padhusunan kajarah karayah Ontagopa kilap pejah gesangipun, Rara Ireng binakta ngung......Nyai Sanggupikesah Rara Ieng ngaken dipun potha-photha dhateng Pamadi, sagetipun pisah sareng Pamadi bondayuda kalih danawa, dipu nkinten Pamadi lajeng nglantunlampahipun Rara Ireng, rden Kakrasana anilar Rara Ireng badhe ngukum Pamadi,lumampah gagancangan, Rara Ireng angetutaken. Saantawis tebihing lampahipun Kakrasana kapethuking Raden Narayana, nunten kendel sami bage binagekaken tuwi awawarta ing purugipun sowing-sowang, Narayana matur mila tindakipun ingkang raka gita-gita, wonten karsanipun punapa, jaladra wawarta yemkapanggih RaraIreng ing widara kandhang rinisak yaksa
kadipaten, sareng ngungsi kapanggih Pamadi Subadra dipun potha-potha, punika ingkang badhe idpunulati kang nama Pamadi, badhe dipunjak gandhengan ast angaben kaprawiran, dene purun majanani dhaten gingakng rayi Rara Ireng. Raden Nayarana, aturipun sampun gantos kalajengaken karsanipun badhe ngukumPamadi, sababtiyangpancen sae, tutulung sayektos, yen ta sampun na wotnen Pamadi kados pun Subadra lajeng boyong danawa, mila sampun gegan-geganen manawi kedhuwung, punika rare remennganben aben wiwicanten, kakrasana wangsulanipun yen kapanggih Pamadi, boten ngiri raden Nayarana, dipun tingalankemawon, narayana dheku ajrih, kakrasana nglajengaken lampahipun. Taksih wontencandhakipun.
Ongka 31 Kemis kaping 1 Agustus 1878 Surakarta Derenglami ing ngriki wonten priyayi anganyut tuwuh, anakjaler pambajengipun demang Resawirana ingkang sampu kawakilaken pandamelanipun embank putra pangabeyan sakawit ngudur kaliyan Nyai LurahAmongboga, prakawis anggenipunngunduraken lorodan ulam dhateng rerehanipun, sareng kamanah lepat sanget lajeng kesah mantuk cucul tumunten dhaten glepen sangkrah, dumugining ngriku gulu dipun tangsuli rsukanipun gabayak kasingsetaken lajeng nyenplung lepen, wondene pejahipun wau kakinten wancijam 9 dalu, sabab mantukipun saking lebed jam 8 menggah umuripun saweg 38 taun griya kampong ing Baladan. Lalampahan ingnginggil punika emeh sami kalihan lampahanipun juru pawonipun prabu Lodheweik kaping XIV ing Prangkreik, Prbau Lodheweik wau badhe anyungata para tamu, kados ingkang kapratelakaken wonten cacathetaning pasugatan wonten ola-olah an ulam laut sareng dumugi wancinipun pasugatan sumaos olah- olahan ulam laut wau dereng rampung,s akng jrihipun juru pawon sanalika lajeng asuduk sarira. Nalika setu kaping 27 wulan punika, Ki Kramajaya atawis umur 60 taun griyakampugn Kratonan pejah kapanggih sampun mabet wonten ing Sumur mati, menggah sababipun naming sumerlang bilih kajibahaken dening parentah ngatasing prakawise anakipun, murih sampun kcihna lajeng damel gelar dandos pamit kesah jagong, wekasan ngantos 3 dinten boten mantuk, sareng putunipun pados kajengmriku sumerep bilih pun kaki kemambang, mila sareng kaentats taksih mangangge mrabot. Akat siyangkendel jam 3 tangal kaping 28 punika, griyanipun Nisasemita, pangindhung, kaliyan griyanipun kina, Trunadongsa, jajar, sami kampong Kratonan, kabesmen cacah wuwung telas griya 9 iji, sakin gngakenipun sasemita, latu wau tanpa sangkan, ananging tongga ami mastani latu anggenipun rerateng pyambak. Yogyakarta Konca pulisi mentas anyepeng tiyangingkangsampun ajujuluk ratu adil pangangkahipun kilap badhe ajumeneng lajeng ayasa karaton piyambak kilap badhe angnedhih karaton kakalih,punika sanadyan sampun rampung titi pariksanipuning mangke dereng wonten katernganipun amirid gugon tuhonipun para alit lalampah makaten wau saestu badhe agempalaken tentremipunpraja ing sawtawis pramila prayogi sanget biih patrapanipun kaewokaken dhateng patrapanipun para kecuing nagari ngriki, supados anggirisiing tembe. Serat pawartos Mataram mentas anampeni serat saking prayantun tanah gupremenan angalembana dhateng lurahipun papethikaning suraosipun kados ing ngandhap upnia: Saweg neme punika angsal paparentahan sae, kenceng ananging leres ign panggarpipun dhateng saliring prakawis punapa malih kyai lurah tatembunganipun jawi sanget alusipun saha resik ngantos para tiyang rumaos boen kaconggah angewahana, ingngajeng bawah ngriki asring asring kadhatengan kecu, ananging ing mangke pranatanipun kenceng sanget kados boten yen para kecu sami purun andhatengana malih, tuwan saestu boten kakilapan bilih ing tanah Sukawati asring- asring wonten tiyang ingkang remen kecu,punika sabanipun asring dhateng tanah ngriki, para kecu, maling krayok cule, maling, nayab,ngutil bajingan nguladara, botoh, salingkuh, saliring lampah kadurjanan samai sirna, sadaya wau tuwuhipun amargi saking kyai lurah, Mataram amangsuli makaten saestu bagja sanet nagariignkang saged amastani makaten ananging sadaya wau punapa temen inggihpunika ingkang kaajeng-ajeng ananging kula dereng pitados panyeratipun serat wau saking pamanggihkula, warnenipunkdos kawarahan saking ing nginggil kula sampun wanuh dhateng nagari ingkang dipun dunungi prayantun wau, mongka ing
ngajeng pancen kirang tentremipun ananging ing salebetipun enem wulan kados dereng saget tentrem kados ingkang kasebut ing nginggil wau. Panjurung Sarehne cangkrimanipun dyan Padma Suipta dereng kabatang malih, mila ing mangke anglairaken pamanggih, menggah pambatang kula cangkriman wau kalajengking. 30:7:5:80:7 Ktandhan pun Sugyarto Cangkrimanipun mitra Padmasucipta punika pabatang kula, kilat bau, ananging manawi lepat smpun dados duka, sabab kula punika taksih bodho, sokur lajeng karsa ambatangaken, tamtu andadosaken bingah kula. Slasa ping 30 REjep Dal 1807. Korespondhen. Panjurungipun Salamet boten kapacak awit amaosaken siti dhusun punika,kalampahanipun boten amargi kapeksa menggah wiraosipun tiyang kaduwung, saestu boten kenging kadamel watonipun amencasi prakawis, kemis ingngajeng punika kula angajeng-ajeng panjurungipun salamet angaken bilih anggenipun anyerat panjurungipun ingkang boten kapacak naming awaton pamuring-muring kemawon. Wangsulanipun Padmasucipta dhateng Bagus jaka Mutabdi boten kapacak awit badhe megataken pawong mitran punapa malih badhe anyuwakaken manahipun para tiyangingkang angudi dhateng indhakingkawruh, tiyang sampeyan pancen saged punapaha awad-awad boten saged mas bilih kula entasi ing wiraos sampeyaning tembe kaduwung sampeyan sasaged-saged inggih mangayobagya dhateng pangudining indhakipun kawruh. Jurungarang. Punika candhakipun cariyos ringgit lampahan Kongsa aben-aben. 9. Ngadeg Pamadi: ingkang ngadhep punakawan, 3 gunem genipun angalacak lampahipun Rara Ireng, dereng saget kapanggih, boten andugi, dene inggale tebih kesahipun Rara Ireng, kasaru dhatengipun Raden Kakrasana, jujug ngajenging raden pamadi, sareng smpun ataken tinaken raden kakrasana ngaken yen kadangipun Rara Ireng, Pamadi dipun jak ayuda, yen saget ngasoraken Kakrasana, Rara Ireng dipun paringaken dhateng Raden Pamadi, aturipun Raden Pamadi mopo boten neja bondayuda, Raden Pamadi lajeng dipun candhak lambungipun dening Raden Kakrasana, linarak binanting nunten kabucal dhawah punakawan sami angajani, Raden Pamadi pinurih anglawani prang, Raden Pamadi lajeng mangsah, Raden Kakrasana kasor,kenging dipu cepeng dhateng Raden Pamadi boten saget budi, sarta dipun sabetaken bantala, sambat sambat minta tulung dhateng Raden Nayarana, mangkana rara Ireng pangka panggih Raden nayarana, bade wawadul malih dipun welehaken, kawastan remen angaben aben kadangipun, ing mangke kasor ingkang raka sambat sambat minta tulung Rara Ireng dipun atak tutulung Rara Irengkesah kalih wicanten, (emane aku metu wadon, yen dadiya lanang sadulur ku ding pilara tak kira bareng mati).Raden Nayarana lajeng manggsah tutulunging kadang, Raden Pamadipirsa yen wonten ingkang tutulung, Kakrasana binalangaken dhawah tebih, sareng dhatengipun Raden Nayarana, RadenPamadi lenggah sarta dheku, Nayarana angajak yuda, sarta ngaken yen kadanging Kakrasana, kaparnah nem,a turipun Pamadi boten neja purun tuwin sareng nayarana dhateng aturipun lajeng cape boten gadhah bayu, sampun rumaos kawon Semar Nalagareng Petruk sami dhateng (banyolan ajeg) Narayana gumujeng ngucap boten bingah dipun kawoni ing bapa
kimawon, dene tumrap papuyuh dereng pethil yen sawung dereng abar, teka angaken sampun kawon, najan asor ungula, yen sampun kalampahan ngabe kaprawiran, semar matur dhateng Raden Nayarana, mratelakaken manawi bandaranipun boten matur lamis, yen sampun rumaos ajrih tuwin kawon inggih sayektos, boten gadhah watak remen jeglong, anyekolong, punapa aturipun punika temen dipun antepi, anodhi ing Raden Pamadi, yen temen kawon badhe dipun pejahi,aturipun Raden Pamadi, najan dipun pejahi inggih purun, narayana narik curiga,pamadi dipun prajaya wanti-wanti boten tumama, raden Nayarana sangsaya duka, pamadi dipun wastani angegungaken kadigdayanipun, curiga dipun sarungaken pamadi dipun ken males manawi ajrih sangkng ngajeng punapa saking ing wingking, Nayarana lajengmungkur, aturipun raden pamadi tiyang sampun boten saget gulawat, semar matur dhateng raden Nayarana yen badhe pirsa gonyehe bandaranipun dipun prajayaha wonten ing tengah lepen, punika saestu lajeng apes pangraos dipun gebaga ing carang kimawoninggihlajeng pejah, nayarana mituhu, pamadi dipun jak dhatenging lepen aturipun lumampah malih sageda gulawat mawon sampun boten saget, Nayarana jungjung raden Pamadi boten kuwawi nalagareng petruk sami dipun ken angencangi jungjung inggih boten kuwawi semar dipun ken tumut jungjung, aturipun manawi murih saget kajungjung gapil yen wontena Kenya ingkang taksih parawans unthi, nanging ingkang gadhah kalairaan dinten AnggaraKasih kalung usus, liya punika mongsa kuwawiya begta bandara, Nayarana mangsuli punapa yektos, aturipun semar mongga sampeyan yektosi: yen dora atur kula semar cariyos bandaranipun nate damel totohan dipun usung tiyang sadasa boten kuwawi,sareng angsal prawan sunthi lair Garakasih, jungjung ijen kuwawi, raden Nayarana kaenget RaraIreng kalairanipun nymleng kados aturipun semar, Nayarana nimbali rara ireng, semar saha anakipun sami sumingkir Subadra dhatengipun ken gendhong pamadi,binakta dhaha teng tengah lepen badhe dipun pejahi, Rara Ireng nunten anggendhong raden Pamdi Nayarana angrumiyini,samarga-marga Rara Ireng dipun gerayangi jajaniun dhateng Raden Pamadi, sareng dumugi tengah lepen dipun brukaken raraireng awawacanten. (Lah rasakna bakal dipateni si kakang kowe, pamadi angaras nguap dipateni cik ben) Subadra jengkangaken pamadi lajeng kesah raden Narayana,prapta narik curiga, sareng sampun celak Raden Pamadi sapunakawanipun angoncati,mumbuling gagana, raden narayana kangg geg ingpanggalih dangu anjenger dipun raos raos kaduwung, rumaos manawi dipun jeglong eraming manah wegigipun pamadi teka condhong kalihpunakawanipun, Raden Nayarana,lajeng marek enggenipun ingkang raka, sami lenggah tuwin Wara Subadra, kakrasana apitaken nggenipun bondayuda, kalih Raden Pamadi, aturipun Raden nayarana, pamadi sampun dipun pejahi, sapunakawanipun kuwonda lajeng dipun larung ing lepen, kakrasana ngajak dhateng Madura, aningali ngaben jalma, Raden Narayana pinurih ngetutaken ingkang rayi rara ireng, sarta sami amisaha panggenan, sampun sami rujuk lajeng sami umangkatr, kakrasana llumampah piyambak narayana sareng wara Subadra.. 10. Ngadeg tepining wana, raden Bratasena, sadadosipun nagari Ngamarta, Pamadi lajeng lolos saking praja,RadenBratasena lajeng angupadosi nanging dereng saget kapanggih dumugi pinggiring wana talatah Madura, Bratasena kendel anganginangin warta, mangkana lampahipun Raden Ugrasena, angupados sawung jalma ingkang pantes tinandhing kalih ditya Sratimontra, sampun jajah ing dhusun-dhusun urut pareden dereng angsal, sareng sumerep dhateng Raden Bratasena lajeng dipun purugi prapta jajar lenggah saantawis dangunipun dereng sami angucap raden Ugrasena angrumiyini nembrama katemben pangih tuwin Tanya aran pinangkanipun, Bratasena pasaja,pinangkanipun utawi mratelaken aran, raden Ugrasena tinanyan pinangkanipun utawi nama sampun awaleh, Bratasena tinanya ingkang ngayoga,ngaken manawi
Atmaja Pandhu, patutanipun kalih dewi kunthi , ugrasena angrangkul dhateng raden Bratasena, sarta anyerepaken manawi arining retna kunti ingkang waruju, Ugrasena Tanya mila raden Bratasena dumugi wna jajahan Madura, punapa karyanipun Bratasena amangsuli yen angupadosi raden Pamadi sampun angu dereng pinanggih, raden bratasena tatanya dhaeng paman punapa karyanipun ngantos lumampah dumugi ing wana tanpa kanthi, raden Ugrasena awawarah lampahipun kauts ingang raka sinuhun Madura, ngupaya janma ingakng kadugi kadamel sawung, tinandhing aken kalih yaksa wasta sratimontra, raden Bratasena dipun tantun kedugi, nanging yen sampun kalampahan damelipun nyuwun dipun biyantonan nggenipun angupadosi ingang rayi raden Pamadi, Raden ugrasena anyagahi bratasena lajeng dhateng nmadura, lumumpat ugrasena gendholan paningsetipun sena, sareng dumugi wakesingpraja, lajeng sami lumampah. 11. ngadeg prabu Basudewa, kang ngadhep arya prabu tuwi patih Saragupita kalih prabawa, cethi kalih sami ownten ing wingking gunem nggenipun dhateng widarakandhang, tuwin angajeng-ajeng genipun atusan angupaya sawung, kasaru dhaengipun Raden Ugrasena, kalih raden Bratasena, sasampunipun ngabektidinangu matur,lampahipun angupaya sawung,punika sampun angsal kapratelakaken manawi pulunanipun atmaja pandhu patutan sakning ingkang rayi dewi Kunthi, Bratasena rinakul Pabu Basudewa utawi arya Prabu sami suka ing panggalih, andangukaarjanipunignkang rayi retna kunthi tuwin para putra pandhawa, Sena matur sadaya raharja nanging kadangipun ingkang pamadya punika kesah dipun upaya dereng kapanggih, raden Ugrasena angaturaken pamintanipun raden Bratasena yen sampun kalampahan damelipun nyuwun dipuniyantoni genipun madosi raden pamadi, sang nata sampun anyagahi, prabu Basudewa ngandika dhateng Arya Prabu. Raden bratsena dikakaen bekta dhateng sitinggil, punapa dene lajeng ngamirantos pangabenan ing ngalun-alun, sakidul waringin rakit, andhawuhna baris para prajurit, sang nata badhe ningali ing sitinggil, Prabawa dikaken dhatengkadipaten andhawuhna dhateng raden Kongsa yens ampun angsal sawung tandhingipun Sratimontra, Sena nyuwun pangestu, nunten sami medal. Taksih woonten candhakipun.
Ongka 32 Kemis kaping 8 Agustus 1878 Surakarta Benjing-enjing sampeyan dalem ingkang sinuhun Kanjeng Susuhunankasa tindak cangkrama dhateng Tegalgonda, garwa dalem putra dalem tuwin Santana dalem sawatawis sami andherek menggah tindak dalem dumugi ing Dilanggu anitih kareta asep mirunggan saking Dilanggu dumugiing Tegalgondha anitih kareta. Nalika ing dinten malem Kemis angrinakaken tanggal kaping2 wulan punika wanci jam 1 dalu, griyanipun mas Bekel Marta bau ingkampung Gandhekan Kiwa kabesmen cacah wuwung telas griya 3 iji, ananging latulajeng boten amremeni dhateng ing griya sanesipunmalih, jalarankapalangan dening sengkutipun para tandang. Nalika in dinten Malem Saptu angrinakaken tanggal kaing 4 ugi wulan punika wancijam 2 dalu, ing kampong bawah PUspakusuman tembing Ler, ing kampong Reksaniten tembing Kidul wonten griya kabesmen cacah wuwung telas griya 10 iji, ingkang dados wiwitan pandhapinipun mas Bekel Reksawijaya, kapedhaking puspa kusuman, kala samanten sumiliripun ing angina kapara santer, andadosaken kuwatosipun para tiyang ingkng gagriyaing sakiwatengenipun ngriku, kang mawi latu ingkang angsal empan-empan mauud alit gampil kaserang katutlampahing angina temahan salong anibani payoning griyapating taledhok, malah wonten ingkang kabuncang ngantos dumugi sawetaning prapatan Secayudan amandheg mayong, ingkang sami anglampahaken anginten bilih latu sampun sirep, jalaran boten katingal kebulipun awit pinten-pinten prakawisingkang angantawisi lancuring paningal, ananging sayektosipun kala samanten lampahing kebul boten andedel minggah among angampar-ampar mangaler, leres ingkang anginten bilih sampun sirep, pramila lampahipun lajeng anguler kambang: Satitahnja sadja. Bangil Dereng dangu wonten sawijining juru nglampahaken grobag wawrat gendhis saking pabrik Sukareja, badhe kabeta dhateng gudhang ageng ing Pasuruwan, saking aribipun lajeng anendra ngorok senggar-senggur, sapraptanipun ing margi ageng celak pinggir lepen, dumadakaken lembunipun giwar, grobag sawawratanipun kacegur ing lepen, sang nendra ngolir kagugah dening toya, enggal katulungan dening ingkang kwajiban pulisi, kalapuraken ing parentah,lajeng kapatrapan ukum 3 dinten ing krakalan, jalaran anggenipun lena. Wonten sawiining tiyang estri amanggih 1 iji patruman mawi isi, sareng dumugi griya anggraita badhe kacopot mripatingpatruman, kadamel karahipun cucuk kondhe, sareng kathuthuk lajeng baledhos amrawasani jarijinipun keri gangsal pisan. Panjurung Sakalangkung sanget suka bingahing manah kula, dene panjenenganipun tuwan jurungarang Bramartani adhangan ing panggalih auruti atur panuwun kula kadosingkang sampun kapacak ing Bramartani taunpunika ongka 28 sarta nelakaken condhonging panggalih kalayan esthiing manahkula. Saestunipun sampun antawis lami anggen kula gadhah niyat badhe angaturi panjurung punika, nanging manah kula sakalangkung sumelang, bokmenawi panjenenganipun tuwan jurungarang boten kersa anganggep dados kula katunan sanget, angeceh-eceh pandamelan kaliyan arta waragading pos, sarta malih sumelanging manah kula wau bokmenawi wonten lepating panyerat kula bab patraping sastra uttawi tanduking tembung tamtu badhe dipun cempad dening para sujana, sarjana, berbudi, wicaksana,
awit sampun kathah tuladanipun ingang sampun sami kasebuting Bramartani, saben wonten panjurung ingkang lepat linggning sastra utawi tanduking tembung tamtu lajeng dipun waoni utawi kabantah, utawi kajelir-jeliraken lepatipun, ingkang makaten punika kula wegah sanget rumaos boten kaconggah angladosi, mila anggen kula badhe manjurunglajeng boten siyos, awit nalaringkang samanten wau tanpa damel,naming badhe anyrinakaken karesepaning panggalihipun para titiyang ingkang sami maos bramartni kemawon. Wondene samangke sampun kalampahankula aturr panjurungpanjenenganipun tuwn juru ngarang anelakaken kaparenging panggalihipun kados ingkang sampunkapacak ing Bramartani ongka 28, wau, milaing wingking kula inggih badhe kumapurun malih angaturi panjurung, nanging kula prasadu, bokmenawi wonten lepating panyerat kula utawi tanduking tembungipun, para titiyang ingkang sami maos bramartani mugi mugi sampun wonten ingang ambantah, utawi ngajak paben, kula sakalangkung mopo boten kaconggah angladosi. Kajawi sangking punika, kula anglairakenreseping manah kula amaos bramartani salaminipun panjeenenganipun tuwan ingkang ngarang Bramartani punika dados juru ngarang, awit boten wontenpanjurung ingkang sepi paidahutawi ngewak-ewakaken, naming saprakawis ingkang taksih andadosaken cuwaningmanah kula, namungpanjurung cangkriman, punika saking pangraos kula piyambak kok kirang paidah, awit paidahipun naming tumanduk dhateng lare lare kemawon supados lantippambudinipun, Ing Betawi kaping 18 Juli 1878 Kula pun Bagus Jaka Mubtadi. Bagus Jaka Mubdi mugi amaos bramartani ongka 16 kados lajeng sumerep dhateng esthining manah kula, ing pangarangipun serat wau, pinten banggi pra saged iyeg ambiyantoni ing kerkat kjula, angudi dhaeng wetahipun tembungjawi, supados serat bramartani ing tembunganipun dadosa tuladha, sanadyan kiranga pawartosipun, ingkang sami maos sampun ngnatos anggalih tuwiningpamaosipun ingggih yektos pangarang kados ingkang sampun kalampahan anuwuhaken cuwaning ingkang sami manjurung, pramila sarehning sanmpun kenging kayektosan ing pangangkah kula, pamuhi kula mugi para sarjana ingamangke sami sarju amanjurung, anggitanipun sampunngantos tansah kagebeng kemawon makaten ugi panjurungipun bagus jaka Mubtadi inggih kula ajeng-ajeng dhaengipun. Jurungarang Minogka Cumadonging Lumunturigsih. Asring srig kna dhusun amastani, manwi wonten tiyang estri arencan glare meal dhamit, mongk jinurung ing tuwuh kenging lajeng dados jodhonipun. Anenggih wont satungaling tiyagn wasta bok Ragayuda ing dhusun Sukarami, gdhah weak dhampit, sapar umur 2 wulan lajeng kapisah, ingkang estri dipu rimatipiyambak, dene ingkang jaler kasukakaken ipenipun estri, ananging saderengipun kapish nunggil nysy kaliyan sdherekipun estri dhaeng biyungipun pribadii, ing sapunika rare kakalih smpun umur 5 taun sami wilujeng, wasana pangintening bapa biyung badhe boten nylayani pamanggih ksebut ing nginggil wau. Pramila sking dahat cumadhaka kula akumacelucumundhul ing atur anuwunlumunturing sih palimirmanipun priyantun sujana, punapa asah saking paningkahipun awit salami kjula dereng miring tuwin anyipati lalampahan makatenpunika.
Dahat angrsa-arsa pun Surangkara. Saking pamanggih kula paningkahipun lare dhampit kasebut ing nginggil punika, amurang sarak ingkang kasebut ing Kur'an wonten ing jus sakawan patsal pitulikur, sanadyan paningkahipun naming anuruti gugon thon kadamel isarat kemawon inggih botenkenging. Juru ngarang Camburan Amugn kadamel kasenengan. Upami kula ing saben dinten saged tangiing wanci jam nem enjing, miwahlajeng enget manah adamel kasenenganipun para tiyang, amitulungi sarana angular-uluri dhumaeng paa tiyang ingkang andhadhepa anyuwun papariman, anRarapu tuwin asung basa manis arum dhumateng ing tiyang ingkang sawegkagebeng ing kausahan, anedahaken marginipun ingkang yekti dhumateng ing tiyang ingkang lampahipun kasisip, ambok manawi sakelangkung mupangati, tur prakawis manggkaten punika wau gampil dipunlampahiing dalem kawan likur jam rampung. Cobi kula ejrahipun bilih kula ing dalem sadinten sage d anandukaken aamel kasenentganipun satunggiling tiyang, saking ing saprakawis kemawon, ing dalem sataun amesthi saged angsal 355 tiyang, upamiumur kula ngantos dumugi 40 taun sarta ing sadinten dintenipun boten kendhat, ambandrengaken angggenkula lalangen adamel kasenengan mangkaten wau gugunggunging pikantukipu tiyang ingkang sami kasenenganmanahipun saestu angsal 14160 tiyang lah mugi kagalih ya ing bab prakawis punika, suwawi samikula aturi ambatang, punapa kula kongng anglampahi. N.K. Inggih Arya Manungkara. Punika candhakpun cariyos ringgit lampahan kngsa ngaben-aben. 12. Ngadeg raden Kongsa, kang ngadhep ditya Sratimontra, gunem pejah ing caraka, denng raden Pamadi angrebat atmajaning ontagopa, sratimontra dinangu wartaning jawi, aturipun gendering ngakathah ingkan gpaman Raden Ugrasena sampun dhateng angsal sawung, raden Kongsa medharaken karsanipun, ing tembe yen wonten katingal jalma priya satunggal pethak terus ingkang satunggal cemeng terus punika dikakaken anyirnakaken kasaru sowanipun prabawa, sasampunipun ngabekti dinangu karyanipun maturkautus ingkang ramamatedhakaken pangestu, saha matedhani pirsa yen ingkang paman sakaliyan sampun angsal sawung, sarta sampun mirantos panggenan kambengningpun ing ngalun-alun, aturipun Raden Kongsa sendika prabawa dikakaken rumiyin raden Kongsa mundhut parnah ngnadhap waringin kembar sawadyanipun sadayua prabawa aturipu sendika saunduripun patih Prabawa, raden Kongsa ngandika ing Sratimontra, dikakaken pradandosan lajeng budhal a dhateng ngalun-alun, sratimontra medal ing jawi, undhang para bupati bodhol dhateng ngalun- alun, amirantos tarup tuwin panggungan pinarakanipun raden kongsa para prajurit dhinawuhan baris sangandhap waringin kurung, tuwin margi margi pamengkang sami jinagenanan, para bubati sami winangsit karsanipun raden Kongsa, lajeng smi umangkat rden kongsa sawadyanipun. 13, Ngadeg sitinggil arya Prabu Ugrasena Bratasena patih Saragupita, NBratasena tinantun punapa ingkang dipun ajengi tuwin manawi purun asantun busana, wangsulanipun boten susah asantun pangangge, ingkang dipun ajengi naming nedha minum waragang, sampun dipun paringi inuman lajeng amucang. Kasaru dhatengipun patih Prabawa, matur yen raden ongsa sampun mirantos, arya Prabu ngandika ing rekyana patih sami dikakaken udnhang baris ing ngalun-alun, anepungana baris ing adipaten, sarta samiya angatos-atos, saha pasanga kentheng watesing kambenganipun
tuwin mawi yata tabuhan badhe angabenipun, aturipun patih sendika, arya Prabu Ugrasena Bratasena sami dhateng pagelaran, prajurit sami baris amasang wates ingkambengan sinungan kentheng, tuwin ingkang sami anyandhiyani tarup wringinkembar, arya prabu Ugrasena Bratasena, sami wonten saleringpagelaran, aprajangji tohipun kalih raden Kongsa, sasampunipun dados lajeng dhawuh angungelaken gongsa Brasena manjing ing kentheng, atayungan ditya sratimontra magnsah amandhapan, sareng parek Bratasena kendel amalangkerik, sratimontra anggigila gambirasura, Bratasena tajenm amandeng kimawon, surak wadya kasepuhan tuwin wadya kadipaten gongsa kajangtur sratimontra Bratasena, Tanya tinaya, sratimontra susumbar senapinurih ana makna punapa dadamelipun, Bratasena sumaur boten susah mawi sanjata, nanging dede caranipun manawi bondayuda adhinginana, sratimontra mangsah anggronyaut raden Bratasea panggah datan tumama, sratimontra dipun uja amilih panyakotipun saking wuri tuwin ngasadipun kirigaken sratimontra dhawah rumangkang anulya tinendhang malesat tangi wangsul badhe nyaut dipun rumiyini, kacandhak pinggangipun jinunjung dipun bucal dhawah ngajengipun raden Kongsa, wadya kasepuhan surak ambal ambalan kadya manengker triloka, sratimontra dipun inumi wragang nunten mangsah malih anggigiro Bratasena tayungan sareng celak lajeng ngadeg amalang kadhak, sratimontra madhapankalih lelewa angulat ulataken wawelinge raden Kongsa, nanging deren gwonten katingal, milamubeng gene amrih papan, sinigeg ingkang yuda. 14. Ngadeg raden Pamadi, aningali sapunakawaniun ing pagedhongan sampu kawartos lami yen ing ngalun-alunmadura badhe wonte tatingalan kambengan ngaben janma, sadhatengipun rdenUgrasena angsal genipun ngupaya awung, tiyang sapraja oreg, ingmangke kalampahan tiyang saknagari, kadosdipun suntak, sami aningali kantos jejel, raden Nayaranakalih Rara Ireng pados papan ingkang sela boten wonten, dumugi wurining Pamadi,raden Narayana saget katingal margi ngajengipun rden Pamadi Nalagareng petruk sami wedhakan susuker, tiyang sami boten tahan celak, mila padhangkimawon, Rara iren gtaksih dereng katingal, lajeng dipun tantun kaancik-ancikaken tunggak Rara Ireng purun, raden Nayarana, anjungjungingkang rayi dipun amplokakend hating radenPamadi pangucapipun titip kadangipun dhateng tunggak, Pamadi boten mangsuli, raden Naayana misah pangenanipun, Raden kakrasana nggenipun ningali sendhen wantilan dirada, sratimontra dangu ngggenipun alelewa,Bratasena dipun sendheni, nunten dipun penek saking wingking, sratimontra pirsa dhaeng Kakrasana,badhe tumurun kasarengan dipun kipataken dhawah pinggir kendhang,lajeng nubruk kakrasana dipun saut jangganipun sratimontra gereng-gereng ngucap aken umales, karasana musus astanenggala mingisp selandariji, sratimontra dipun nenggala pejah, RadenKongsa tumurun sangkingpalenggahan,kakrasana jiambak sak9ing ngiringan dhawah kalenggak, dipun kakahi raden nayarana neja tutulung sareng prapta yitnanipun Rden Kongsa Nayarana, dipun rumiyini kajambak dhaah krungkep dipun kakahi kalih pisan sarta dipun dhawahi asta dhateng raden KongsaKakrsana musus enggala kongsa tinebakjajanipun pecah, pejahing ngenggen, bupatiyaksa gumulung mangsah Bratasena badhe ngukunm Kakrasana raden Ugrasena anyerepaken kakrasana punikaputranipun ignkang Uwa madura,malahdipun jak tutulung anyirnakakenyaksa, Brasena mangsahlajeng prang sampak, wdya yaksa punggawanipun pejah dening Ugrasena Bratasena ARya Prabu animbali kakrasana kalih nayarana, tuwin prta Rara Ireng sami kabekta minggah ing sitinggil ditya alit sami bibar maleduk angungsi wana. 15. Ngadeg prabu Basudewa, Braasena arya PrabuUgrasena, kakrasena narayana, RaraIreng Pamadi sasampunipun sami nganbekti radenPamadi pinangku ing wentis kanan Subadra pinangku ing wentis kering, Prabu Basudewa, angandika Pamadi
sampunkrama yen boten jodho subadra Rara Ireng sampunkrama yen bten jatu karma kalih arjuna, sami kaseksen ing kdang tuwin ....tancepkayon. Lo adhi pakem nikikanggo lakon sawengi, empun kalebu genah yen dika sumeja anglakoni mayang,upama ngupaya ingkang kena banjur ginawe mayang luwiye teka pakem niki sasumurup kula dereng onen, anjaba pakem anggitan iya sanesuwarga kanjeng pangeran Arya Kusumadilaga,ingkang diparingake kula rumiyin, marga kamot sabarang patrape yen angringggit, upama kaya wong mayang di buki ing saklakon salakone, nganti kalebu kartas 40 kaca utawa 50 kaca, mawa-mawa dawa cendhakinglelakon wau ananging gone iya rekangjeng dereng nganti rampung lagi oleh limang lakon. ATur kula dhateng mas Sastramiruda O inggih kados manawi pakem dhinapur kados dhalang angringgit sadalu kalebetaken sak gendhingipun ngantos kawandasa utawi skeet kaa, tiyang nggen sampeyan damel pakem gancaran punika mawon sampun semanten panjangipun, tur punika kula dereng saget lajeng nglampahaken ringgit, amargi taksih kirang, suluk greget saut sarta gendhing poacpanipun, langkung malih umpak-umpakan tuwin banyolipunlah ingkang sampeyan wastani ugeripuntiyang ngringgit punika kados pundit kula mugi sampeyan paringi pitedah. Wangsulanipun Mas Sastramiruda Adhi dhawuhe kanjeng wong mayang ana ugere, ingkang kudu dilakoni, utawa ana ingkang kudu dicegh nalika anglakoni amayang, kaya kang tak tuturake ing ngisor iki. 1. Ontawacana wong mayagn bias awijang-wijang, swaraning wayang aja nganti anaingkang padha 2. enggep wog mayang aja nganti kemba, pamikire utawa patrape, 3. Enges wongmayang bias agawe welasaning wayang utawa neng sem ena yenngucapake wayang pangantenan. 4. Tutuk wong amayang aja nganti nyuda ucap-ucapan tuwin anggedhong lelakon. 5. Banyol wong mayang bisaacucut gawe guyuning uwong 6. Sabet wong mayang panyekeling gapit kudu resik tindak-tanduking wayang najan perangan bias awijang. 7. taksih wonten candhakipun.
Ongka 33,Kemis kaping 15 Agustus 1878 Papethikan pawartos kawat saking Ngacih (Aceh) Tiyang ing kalihlikur mukim sami kaandhapingyudanipun ingmangke pangadegn ing ngriku sami anywyn badhami, wangsulan colonel Panderheidhe inggih karsa baami,bilih para pangageng wau sami angladosaken Panglima Polim tuwin abib MOhamad Saha sanesipun ingkang angojok-ojoki mampangm bilh boten enggal kaleksanan inggih aluwung nglajengaken ydanipun mongka wadya kumpeni sampun angancik ing telengipun mukimwau. Surakarta Nalika kaping 12 Agustus punika tuwan Treibel komandhaning prajurit Dragonder ajal ing gesangipun tuwan Tribel boten kendhat atatulung, pramila kalulutan ing sasami, saha katrisnan ing para gusti, tangeh saged amanggih timbanganipun watakipun para andhap punika ingkang kathah kathah, bilih ra celakaken para ageng ingkang cepak lajeng ambek kumingsun angungsil-ungsilaken badanipun punika tuwan Tribel boten malah prasaja sane ting wicantenipun andhap asor solah tingkahipun nalika layonipun kakuburaken mawi karengga ing cihnanipun para prajurit tuwin pakumpulan masoneri, para tiyang ingkang angateraken jejel menggah paa agengingakng sami anjenengi kanjeng tuwan residhen panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati anom kadherekaken putra Santana dalem sawatawis panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati ariya Mangkunagara,kadharekaken putra Santana dalem tuwin para opisir ing wadya Mangkunagaran. Sarehning kula boten anypati piyambak utawi boten sumerep ingpranatan uparenganipun tindak dalem cangkrama hatenging Tegalgonda, tuwin tindak dalem ibu dalem kanjeng ratu ageng saha panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati anom amirsani candhi-candhi ing Prambanan ngiras kapangggih panjenengan dalem kanjeng ratu amangkubuwana ing Yogyakarta, pramila kula boten saged amacak ing sakedhik-kedhika, ing kawontenanipun ing mangke kula tansah angajeng-ajeng panjurung bab ing punika, anglekara sanget bilih abdi dalem ingkang sami andherek boten wonten satunggal tunggal ingkang kadununganing kawigyan saged anganggit tindak dalem wau,eman sanget awit saking pawartosanglangkungi endahipun. Tuwan Semit anggugat dhateng tuwan Mailse, awit kakinten kalintu anggenipun angracik jampi, ingkang ngantos dados jalaran pejah ing anakipun kalampahan pangadilaning Semarang utusan jaksanipun atiti pariksaha,kados ingakng kawedharakeningserat pawartos Semarang, sarehning boten wonten kateranganipun gugat wau boten kaangsalaken. Nalika ing dinten Senen tanggal kaping 4 angajengaken tanggal kaping 5 Agustus wanci jam 9 dalu, ing griyanipun kapala Agen wasta Singadiwirya, ing Klathen,kadhatengan walandi suldhadhu, 3 iji, sami ing beteng Klatehen, dhatengipu ing griya wlani ingkang satunggal lajeng nyandhak pistul, ingkang kaselehaken ingngamben pistul pinuju kaisenan wasana platukipun kainggahaken madhep mangilen, ingkang pinuju wonten ngajengipun Sakiman kalih bok Karyadikrama, tumunten pustule lajeng mungel, pelor kenging pupunipun sakiman ingkang kiwa, butul trus lajeng kenging kupingipun bok karyadikrama, ingkang tengen, ugi butul, pelor lajeng trus dumugi ing gedhek, tiyang 2 lajeng sami dhawah, akapidhara, anaming boten dados punapa, tuwin boten dados tiwasipun, wlandi waulajeng kaladosaken ing ngasistenan. Nalika tanggal kaping 5 ruwan Dal 1807 1 mas Singadiwirya kapala Agen 2 Arjapracek Agen sami ing klathen 33 bahabigwik, cosuntang kisan, punika sami
nyepeng tiyang pawestri 2 iji, sami bekta apyun cacah 6 kati, wonten ing margi gondhang, tiyang setri kakalih lampahipun sami anyelamur, kalamomor, sami bekta aniani, reka-reka sami badhe derep supados sampun gnatos katawis, suprandosipun kacepeng lajeng kakunjara. Nalika dinten Jemungah paing tanggal kaping 10 wulan Ruwah punika 1807 panjenengan dalem kanjeng gustipangeran adipatianom ing Surakarta, tedhak ameng- ameng dhaten gprambanan, punika ing setatsiyon Prambanan, mawi karengga kadekekan palengkung urut margi ngantos dumugi ing candhi Sewu, saklangkung samuwa, saha ing setatiyun ing peken Pramabab ingkadhestrikan miwah candhi Sewu sami kadekekan gongsa, para tiyang sami aneningali tehak dalem wau, saklangkung anggening rame, ajejel sek-sekan, dalah tiyang ing Klathen sami marlokaken ningali tedhak dalem. Sampun rambah-rambah, kapaling agen kaguyang rare ingkang dhadhugalan, kalampahan nalika tanggal kaping 1 Ruwah punika, kapalipun agen cacah 8 iji, sami kaguyang kabandhang-bandhangaken dening rare jaka, ingkang besur, sareng dumugi ing ngajeng oacubab Jkatgeb kare ubgjabg satybggak wastam dtab Bagus Sukarta, ppunika dhawah amangkureb ngantos tatu, ing ngalmbe gusi guwin kulit rai smi nglonyom, saking panuwuning para tiyang, mugi parintahan dhawuhna dhateng lurah agensupados amambengana, kapalipun sampun ngantos kaguyang in glare, ingkang dhadhugalan makaten, manawi boten kapambengan ing wingking tamtu dados tiwasipun. Panjurung Yogyakarta Rayi dalem kanjeng pangeran Aiya Adiwijaya, saking karrsa dalem kadunungaken wonten ing pulo Bangka, garwa tuwin putranipun sami andherek. Embok pijen ing dhusun sangkang kabegal kapendhetan babektanipun telas telasan ambalejed kados nalika lairipun. Panjurung nyuwun dipun guyubi Dahat andadosakenarsayaningmanah kula, dupi aningali panjurungipun bagus Jakamubtadi ing Batawi, dene sampun karsa anglingga watak wantahipun ingkang budi, dados condhong kaliyan garentesing manah kula, sami amastani kirang migunani bilih ing Bramartani isiya poncabarkah kadosingkang sampun, ing mangke saking pangajeng-ajeng kula dahat mangayubagya dhumaenging panggalihipun tuwan Jurungarang, sanadyan ing bramatani kirang apa wartosipun sakedhik anggeripun kathah isinipun cariyosingkang leregipu gumepok dhateng ing kawruh, sakin gpangintenkula ingkang mangakten punika emperipun tumunten andadosaken dhaganipun titiyang ingkang sami maos, sarta ugi saged mahalani dhumateng tiyang ingkang taksih cekuk balilet kados pun kula, ewadene atasingpangleresan utawi panaruwe mugi sampun lajeng kaebrug boten prayogi kemawon, balik dipun slusura ingpigunanipun awit larak katawis bilih suraosipun ing pamilah tuwi ing panerang wau tatela salwirng kasedyan tegesipun kalayanbares, lo mangkaten wau yen murih amungupaken tuwi amengakaken panampinipu ing liyan sayektos, ing panerangipun sampun teka angayah miwah sampun agahananyagedi wicara, saha kanthi pangerng- erang, panasten ttundhonipun lajeng andhapur angisin-isin, dados ingkang dipun leresaken inggihanrimah,lajeng ngupadosi punapa ing saprayoginipun embok manawi tiyang ignkang sasilih na,a pun cepak krodha saged animabgn raos saking kawontenanipun prakawis punika,
Sampun lami temen kula boten nate katrenjuh panjurungipu mitra kula para priyantun 1:K.W.:2 Nawungkrida, 3, bekisar mas, 4 jakamayeng, teka beteah temen sami amempen, cobi para mitra kula aturi angguubi rekanipun kula ingkang kados warana amothah nedha berkah seserepan kados ing ngandhap punika. K.W. utawi kawungkridha kula suwunimawarwi kula endheel-endheli ing panyuwun, mugi manjurunga cariyos ingkangmawi kasekaraken awit kula sakelangkung resep aningali anggitan sampeyan rumiyin punika. Bangkisarpas sampun mawi ewed pakewed kula aturi andugekaken panggubahipun sakin gtembung arab dhateng ing tembungjawi bab ilmu palak sarta kawruh sanesipun. Jakamayeng kula aturi asung pariwara patrap rekanipun tiyang angungkat-ungkt prakawis. Wasana kula pun ancak agra bebahan kula among amirengaken sarta bilih saged amendhet paidahipun. Kaserat ing Besuki tanggal kapin g13 wulan Ruwah Warsa Dal sinengkalan Pujongga Ruhur Angesthi Kawruh katandhan REksi ancak Agra. Angojahaken kabar reregeding prakawis dhusun Mangun marsana, griya dhusun (Ngelo) ingang minongka demang panatusing dhestrik prambanan sami bawah kabopaten Kalathen kadugi anampeni arta kathahipun 50 rupiyah saking bekel wasta Pawirasetika, griya dhusun prajenan ugi bawha Klathen. Arta samanten wau kajengipun dadosa pikuwat panulakipun gugatipun lurah patuh saking nggenipun kadakwa adamel bekel pawingking miyankanipun siti sakikil tanpa lapur,emeh kemawon saged batal prakawisipun katondha nalika lurah patuh nedha katringan dhateng dhistrikipun mawi kawangsulan ijeman sami sanalika, mengggah gugading lurah patuh boten pikantuk karana, sanajan kapara yekti angggening damel bekel pawingking sampun 20 taun dumugi sapriki, wangsulanipung dhistrik ingkang makaten malah adamel lanjarraning lepatipu kang sarira, sawab lurah matuh anggenipu anenun serat gugat boten sinambi leyeh-leyeh, anangin gkanthi wawaton ingkang saged angira bilih punika prakawis angelna rampungan dening dhistrik amila kalangkung gampil wasananipun dhistrik anyorog ngahing prakawis dhateng kabopaten. Kasebut nginggil punika prelu kabopaten amanggalih sudana pun lalampahan ingkang kula sampun rambah amireng kabar bilih para demang panatus anggenipu saregep nampani arta peteng punika dunungipun among kadamel awak-awaking dhistrik marga saengga kawenang ngandening paentah gampil dhistrik amocot dhateng demangipun, mila saupami para parentah kabopaten pulisi dhusun boten karsa anggalih babpunika saestu badhe amanjangaken pangurun kula, sabab sanajan dhistrik boten wenenangaken adamel ponising prakawis ananging saged adamel danguning prakawis dhusun. Ing tinarja, kaping 10 Ruwah Dal 1807. Katandhan dening Atmajawirya Panjurung wangsulan, katuringang ambatang cangkriman Ing kabr Bramartani ongka 31 medal ing dinten Kemis kaping 1 wulan Agustus taun 1878 wonten suraos pambatangipun cangkriman priyantun ingkang sisilih nama Sugyarta, kaciren tanggal kaping 30 ulan REjep warsa Dal ongka 1807 panganggit kula cangkriman kabatang kalajengking, Utawi saseratipun mitra kula ingkang sisilih nama, korespondhen anungggil titimongsa tuwin sareng wedalipun ing Bramartani ongka 31 suraosipun cangkriman kula kabatang, tilat bau, menggah pambatangipu mitra kula sakaliyan ingngingggil punika, andadosna pamirsa taksih nalisir, nanging
sampun anggepoki, margi cangkriman kala ing iwngking piyambak wandanipun mawi pejahi, ta, saha mitra kula mawi mrasajakaken manawi taksih bodho, yen lepat ing pambatang sampun ngantos dados eruning manah, ingkang punika mugi andadosna sirnaning sumelang, mandar, angindhakna reseping panggalih, ing bab tepanging kakaruh, tuwin lalantaran irembag ingkang badhe mikantuki, inggihing sadungkap- dungkapipun piyambak piyambak, teka wotnen ingkang duka, punapa malih ingkang dipun dukani, punika panen dede leresipun sanajan ing ngatsipun ingkang sami lantaran pirembag, wonten ing pasamuwan bramartani, punika jalaran amarsudi indhaking kawruh, tegesipun leres lepat kedah kawastara igkathah, langkung malih para sarjana, ingkang karsa manjurung supados angregengi bramartani, sabab pamanggih ing manah kula piyambak serat anggaitanipun para sujana, saestu angidnhakaken saserepanipun tiyang punggung kados kula punika, mila kula tansah mangajeng-ajeng, sangking lunturing panggagalih para sarjana, karsaha manjurung rareggan ing Bramartani, ingkang langkung prayogi, supados maedahi tuwin angrerepa ingkang maos. Dene pangangggit kula, cangkriman mawi sekar, saha kula sukaning tembang wangsalan pancen ingkang kula angkah, sageda anambahi regenging bramartani, atelada ingkawigyanipun para sarjana mila ingkang kula tuju mitra kula, ingkang sisilih nama mas Sastradirengga, ing kampgn kaparak Tengen nagari Surakarta, jalaran kula enget mitranipun kridhamardhawa, anama Trusthasastra, atunggil kampong tuwin praja kaliyan mas SAstradirengga, nalika ubaling pustaka Bramartani, ingkang ngasta pandamelan redhaktur tuwan F.L.Winter, punika prayantuningkang nama TRusdhasastra, kerep nganggit wgsalan tanpa kasekaraken, utawi remen nganggit cangkriman, mila kula tiru-tiru damel cangkriman kula dadosakensatunggal kaliyan wangsalan supados resepa ingkang karsa mirsani, yen wonten kawekenign panggalih, pambatangipun cangkriman mas Sastradirengga, pamurih kula sageda matur dating mitranipuningkang nama Trusdhasastra, wasaa ngantos punika, ingkang kula tuju ig manah derengkarsa paring wangsulan ananging sampun wonten sanesipun prayantun ingkang karsa nyaruwe mila sakalangkung suka bingah kula, rehningkula sampunanglairaken upami sampun kabatang ing liyan gambuh kaping tiga, taksih nalisir, saestu kula lajeng amedharaken saesthining manah, ing mangke kula medharaken ancer-anceripun ingkang kula damel cangkriman wujudipun bongsa langening praja, ing saupami para mitra, ingkang pancen remen dhateng bab wangsalan ugtawi cangkriman karsa awon nganggur kadamel cagak lenggah, sasemben amungu panggalih, bok bilih gadhah paedah, anyuda kabesturon. Katur ing dinten Jumungah kaping 10 wulan Ruwah ing warsa Dal ongkag 1807 Katandhan kula pun Padmasucipta. Wangsulan Ing bramartani ongka 19 tanggal kaping 18 Juli taun 1878 wonten serat wangsulanipu mtira kula kusumawicitra ing nagari Yogyakarta, suraos saking pamurihipun mitra kula pun Kumadaya panjenenganipun kusumawicitra karsa anganggit kawontenanipun bakda mulut taun Dal upnapa lampahipun ingkang sampun kagem ing karaton dalem kakaklih, punapa sampunpancen ......sanesipun. Ing sarehning sampu sahantawis dangunipun dereng amangsuli mila kula angaturi serat suraosipun sami nyuwun dhateng panjenenganipun mtira kula kusumawicitra, mugi karsaha nganggit pawartos bakda mulut warsa Dal punika punapa sami tuwin sanesipun supados mikantuki dhateng ingakng dereng sumerep.
Ing wasana dipun mitra kula kusumawicitra boten kaconggah angangkat jalaran kathah pandamelanipun ingkang parlu kedah linampahan sarta paring priksa sarehning cariyos kawontenanipun bagda garebeg mulud Dal sampunkapacak ing Bramartani ignkang kagem ing nagari Surakata saha mitra kula Kusumawicitra anggen sampu sumerep sadaya ing salampah-lampahing badgda garebeg mulud Dal ingkang kagem nagari Ngayogya ing ngatasipun sampeyan galih sami, sanajan wontena ingkang nalisir naming sawatawis. Ingkang punika mugi sampun andadosaken rengatin gpangglih manawi sampun wonten selaning pandamelan ingkang parlu mitra kula kusumawicitra amedharna ingakng dipun cariyosaken nalisir punika punapa gesehipun, sokur karsa macakiing kabar Bramartani,s anajan kapacak a Koran mataram kimawonkados sampun cekap dados nama gagentosan tinular tular ing pawwartos dene ing bab engggen paduka angaken sampun lami asring asisinglehnama punika boten dados punapa ing sasenengipun angagenan. Kawula pun Ngarsa-arsa mitranipun Kumadaya. Candrarini Kang agya gita srinata, ing Surakarta nagari, Pakubuwana ping sanga (IX), mangun wasitaning estri, ingkang cinitreng ari, respati tanggal ping pitu, jumadilakir wulan, kanembe sangkaler warsi,miarsakna trus ingkang sabda narendra. Lwiring kang wiyata arja, ujar ugering pawestri, kang winayuh denya karma, yogya ngupakareng dhiri, manjrenih mardiweni, ing widagondarum-arum,rumarah ngadiwarna, winoring nayanamanis, mangesthi \ya ing reh cumondhonging karsa. Awit jenenging wanudya, pegad denya palakrami, nistha nirkadarmanira, winardenira dumadi, sami lan mangun teki, kang badhar subratanipun, punggel kaselan cipta,marma sagunging pawestri,marsudi \ya widadaning palakrama. Den kadi duk jaman purwa, garwane sang pandhusiwi, kang kocap laying wiwaha, lilima ayu linuwih, tiga putrining aji,kang kalih atmajeng wiku, pantes dadya tuladha, estri kangkang gep ing krami, winursita dyah lima candranign warna. Kang sepuh warasumbadra, saking mandura nagari, admaja sribasudewa, ing arna ngresepken ati, jaid kang netra lindri, prasaja ing driya tanggguh, semu kurang budaya, awijang dedeg respati,kuning wenes labete among kapama. Tan pati ngdi busana, mangu kadung yenlumaris, jedmika arang ngandika, tan egu semunemanis, ririh tanduking angling, lumuh ing wicara sendhu, amot mengku ngaksama, tuhune pribadipinrih, setyyeng priya datan langgana sakarsa. Mring maru kadya sudara, rumaketanswaleng ati, sanadyan kurang budaya,legawa anrusing batin, winong wong widadari,labed kadangira wisnu, marma sang dananjaya, pamengkune esmu erring, maruniira anggepe sami nyuwita.Myang rana sribaladewa, miwah prabu arimurtimkalangkunging trisnanira, marnag dyah banoncinwi,kadangestri satunggil,pinisah panggenanipun, marma tansah anduta, wau sang naendra kalih, Tanya warta mring sang retna madubrata. Taksihwonten candhakipun. Candhakipun cariys ringgit purwa lampahan Kongsa ngaben-aben Pangandikanipun kanjeng Pangeran 7. kawiradya, wong amayangkudu bias umpak umpakaning karaton ingkangginawe jejering lelakon wayang, utawakarta kartine sawiji-wijining nagara, sarta resik rarengganing kadhaton. 8. Paramakawi, wong amayangkudu bias ing tembung kawi dasanama, ingang ginawe anegesi jujuluking ratu, utawa satriya ingkang padha diucapake sajroning jinejer mau.
9. Amardi basa: wong amayang kudu bias bas kedhaton, sarta bisaha ambedakake basaning wayang sawiji-wijine kaya ta pangucaping dewa, pandhita, raatu satriya, punggawawadya spanunggalane utawa ucaping buta marang rajane: wijanga tekan swarane. 10. Paramasastra, wong dhalang kudubisa marang kawruhlayang, supaya kena ginaweha anjejerake lelakon, lan ginawe ngawruhi laying ingkang kena ginawe suluk tun greget saut. 11. Awicarita, dhalan gkudu luwih tutuk barag kandhane sajroning amayang, sarta angawruhana, apa barang kang gumelar ingkang bakal kanggo ing pawayangan. 12. amardawa lagu dhalang kudu lebda marang tembang gendhing ingang padha ginawe awayang. Dene ingkang cinegah wog amayang. 13. Angowahi balungan lan jejering lelakon wayang, kang wis dipathok ingpakem kagem ing karaton utawa kagem ing kadipaten anom. 14. Aja duwe seneng lan gethng, marang sawijing wayang, utawa lelakoning wayang 15. Yen carita aja mtu teka ing kelir lan guneme mengkono uga aja sawiyah-wiyah. 16. Aja nganti anggegarap utawa anyemoni,nganti gawe erune sawiining uwong 17. Aja banyol ingakng gepok wadi, utawa lekoh nganti saruri dungu ing uwong. 18. Sajroning amayang aja nganti bisa acubak lakoning wayang, kawit jam satengah wolu isa atutuk wayah jam nem esuk bubare, najan awa cendhak kalelakoning wayang bisaha ajeg aja ngati kabogelan kurang lelakon utawa karinan, Aturipun mas Sastramiruda. Kawula nuwun ingkang dipun wastani lampahan wetan utawi lampahankilen, punika kados pundit, punapa inggih sami kagem ing karaton tuwin kalebetaken kagungan dalem pakem sadaya, upnapa naming waton kasenenganipun dhalang piyambak. Dhawuhipun kanjeng Pangeran. Mungguh patakon mu lelakoning wayang, ingakng diarani lakon wetan utawawa lakon kulon niku, abdi dalem dhalanging kasepuhan, karo abdi dalem dhalang ing kadipaten iku pakemlakoning wayang ana bedane sawtara, amorm misah,lagi caritane nalika bedhah ing Mataram, abdi dalem dhalang arane kyai Anjangmas, ngungsi marang kedhu, bojone kyai Anjangmas mau kabandhang ing mungsuh marang Kedhiri, sanurunge tentrem dahuru, nyai ANjangmas amulang lakon wayang marang dhalang tanah wetan ingkan gdilakokake lakon bagong, sasuwene ambarnag wayang nyai Anjangmas banjur mangggon ana ing Pranaraga, Dene kyai Anjangmas banjur nusul panjenengan dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan Parbu mangkurat marang ing Tegal, sajroning isih dahuru, dhalang anjangmas iya isih ambarang wayang,anglakokake lakon Petruk. Pangandikanipun Kanjeng Pangeran Arya Kusumadilaga. SAstramiruda, patakon mu bab pathetan, ananging pawayangan diarani suluk, utawa suluk ana ingkang tinembungake sasendhon, pathetaniku cengkoking rebab, ingkang de aani suluk panembunging dhalang, tegese suluk iku sasmita, anuwuhake pasemonning wayang ingkang den suluki, utawa pasemoning dhalang marang nayaga gone bakal anjaluk gendhing, dene sasendhon iku, tegese sindhen, endi suluk ingkang datan parebab mung dibukani swaraning dhalang karo gender, iku sasendhon arane, mungguh ingkang den arani suluk pananggalan iku,mung binedaing ngaran bae, kaya ta pathet manyura gendhe,sinilih ginawe suluk wayahing pethet nem, kagawa patute dhalang ingkang den suluki, atawa suluk kloloran ginawe anyuluki wayang yen nuju pondhongan ing wayah pathet sanga, apa maneh suluk tlutur iku pancenpathete nem, yen ana wayang welasan ing wayah pethet manyura,. Iku nganggo suluk tlutur barang miring, supaya aja salin pathetane, dadiingkang ngaran suluk pananggalan iku, suluk
ingkang anyelani pathete, dene bab greget saut, diarani tembang kawin, aha-ada ing ngaran kawin gurisa, iku pancen sakingkaliru pakecapaning dhlang ing desa bae, amarga pangrungu ku cnekgoke, ada-ada utawa greget saut padha nanging apalane dhalang ing desa iku arang ingkang turut tutuk sapada. Taksih wonten candhakipun MadMasucipta.
Ongka 34, Kemis kaping 22 AGustus 1878 Surakarta Tuwan P abdi pulisi karesidhenan ing ngriki, awit sanget anggenipun angudi sirnanipun ngabotohan mentas anampeni ganjaran sarana kabithi bathukipun ngantos emeh kalenger, anlika amikut para tiyang ingakng sami keplek kados wonteningkang amanasi ingmangke tiyangingkang kacepeng samikakunjara, bilih para lurah kampong tuwin priyantun pulisi kabupaten sami sumerep ing bekipun kados boten kalampahan ing babotohanngantos angrebda, embok ingggih dipun galih awit makaten wau marginipun dhaeng kanisthan. Yogyakarta Tuwan Skirlir ingkang angereh siti pamaosan ingkarawelang, kaalembana awit anggenipun anarekah inggahipun toya saking ing lepen Praga boten mawi dhawahan mongka toya wau ingmangke, ngantos saged angoncori atusan bau siti, ingkang ing ngajeng boten asal toya, sapinten gunanipun tumraping dhaeng konca alit. Pasuruhan Saking karsanipunkanjeng gupremen dhistrik Wanareja kaliyan PUrwareja, ing sapunika kadherekaken ing kabupaten Bangil, ingkang wau tumut dhaten gPasuruhan dados ing Pasuruhan sapunika kantun 10 dhistrik, ing Bangil dados 6 dhistrik. Ing salebetipun wulan punika ing salebeting kunjaran kawedanan Wanareja, Bangil wonten satunggal pesakitan anganyut tuwuh sarana sabukipun pyambak, katangsulake ingrujining kori lajeng kasindhetaken ingjangganipun, wondening margining kacepeng tyang pulisi, awit angobar taneman rosan nagari. Katur ing sang Martamengbudiman Panjenengan tuwan Jurungarang Nuwun kula sampun amundhi sih palima sampeyan, anggatekaken madhangi ingakng dados petenging manah kula bab rare dhampit, atur sumaos kula ingkang dados sredaning dasih, kula junjung ing ulu dwara, katumanem ing sotaning ardaya, dadosa jimat tan lir uwaling suwndani, salancana, kasunaran ing tanaya, mityakardakula, awit sampun gumayeng driyamba. Waana atur sakalangkugn langkung ing panuwun, winantu gunning pamuhi mugi panjenengan tuwan ginanjara gunging basuki kabula ingkang kaprayang, tuwinlanggena dados pandapenga ubanipun para cikrang budi kadyakula. Kairing tabe kurmat akathah-kathah kula pun Surangkara Pangalembana punika kasangetan ngantos boten wonten ngengehanipuning tembe. Jurungarang. Panjurung. Ing sadinten-dinten anggen kula kekesahan ing dhusun-dhusun, sasampuning jadheg kuwajiban kula, kula anglajengaken usiking manah amarlokaken isaating ngagesang, kula lajeng lenggah kempal dhaeng sawetawis konca dhusun, ing nriku kula angimutaken kathah-kathah nalar ingkang anggendeng dhaeng kawilujenganipun, ananging ing mangke kula jujug ingkang prelu kemawon. 1. Mengggah pirantos tuwin nalar mendhanipun griya kabasmi, awiting masa punika benteripun sakalangkung, siliripun kenceng sanget anggigirisi, supaods dipun prelokaken satunggaling griya, angathahaken bul cukil gumbeng, sami kasenan toya, saana kanthiya ondha tuwin ganthol.
2. Saupami sampun bakda ngratengi bukti, supados latu dipun siram pejah, dilah- dilah kaseleh ingkang prayogi, sampun kantos kagepokan dening samukawis ingakng kasilir, awit watak dhusun dilah kacandthelaken ing gehdeg, dilah ajug-ajuga seleh sangajenging patilemanipun, utawi celaking sampiran, saha salongtanpa dedilahan, among sami angeloni badhiyangan dhedhak sapanunggilanipun awit pagriyanipun sami kapara dhe pondhami utawi alang- alang, langkung malih sanginggiling poga pawon, katumpukan dening jalu tuwin klobot punika prelu dipun singkrihaken, awit amutawatosi sanget. Nalar ingakng kawdhar punika, boten angemungaken sapisankemawon anggenkla ngimutaken,ananging derengwonten ingkang amarlokaken, saupami ingon-ingon tumindakipun ngantosi dipun gering, utawi dipun cemetheni dening ingkang ngangen. Ingkang mawi sampun asring angggen kula nyipati, saben griya kabasmi aturanipun ingkang darbe wisma, kabawur dening jalaran ingakng kasebut wau, akaen punika sayektos badhe angendhakaken pambudinin gpulisi, angegungaken dhaengparalampah juti, saengga kantos nglanjak ingliyaning griya, paukukanipun katemah pyambak awit saking sumbrananipun. Ingkang mawi ing masa punika amesthi andadosaken suka bingahipun para durjana, gampil panulubipun. Waana atur panyalemong kla punika saupami wonten ingkang kalepatan, among cumadhong gunging pangaksamanipun ingang sami sudyapti. Titi. Pun Surangkara Kula sanget amangayubagya dhaeng panjurung punika, Jurungarang. Bab angopeni ayam Ingah-ingahan patik ingen ingkang kawicalkathah misilipun dhateng ing manungsa punika among ayam, awit pinten-pinten prakawis mupangatipun ingkang acanthi paidah, ingkang remeh kemawon kadosta:Basaning olah-olahan kuwih-kuwih tuwin ulam-ulaman punika emeh kathah ingkang dipun wowori tiganng ayam wau, menggah ayam babon punika bilih umuripun sampun dumugi sanga utawi sadasa wulan saestu tumunten angendhog, upami tiganipun sampun ngalempak wawanwelas utawi gangsal welas iji mongka boten dipun nelong- elong, amesthi lajeng dipun angremi, wondene bilih tiganipun wau dipun pendheti, sampun tamtu ing salajengipun anggening anigan wreden sanget, embok manawi ing dalem sataun saged pikantuk tigan 100 iji, saking ing satunggilipun babon kemawon. Menggah dumuluring paniganipun wau gumantung wontening pangopenipun ingakng angingah, kados pundit ing pasabanipun utawi anggenipun anedhani, manawi ing pasabanipun ayam wontening jembekan tuwin ing engggen supek saestu tansah sasakit ten kemawon, pramila prayoginingpangumbaripun kedah wonten ingpapan bunar, kados ta wonten ing enggen wiyar utawi wontening pasuketan, punika ingkang andadosakenkasarasan miwah benjing manawi anigan sampun tamtu ageng-ageng, wondene bilih niyat amakani ayam prayoginipun kapakanan uwos, yen boten uwos inggih jagung,nanging kaekuma toya rumiyin dangunipun sadalu, langkugn denign mikantuki bilih purun amakani jagung godhogan ingkang taksih manget-manget awit punika ingkang anginggalaken ing pangendhogipun, sangaya langkung prayogi malih bilih purun amakani gandum nangng sampun ngantos gandum inakng taksihinggal saking ingpangolahipun, dene ingkang amikantuki wau kedah amiliya gandum ingakng sampunwayu,
kairis-irisingakng alit-alit rumiyin, pinten banggi bilih saged amakani godhogan uwi elandi, ingkng sampun radi asrep, sabab punika doyananipun sakathahing ayam, anangingsampun ngantos kalandengaken ing pendhak-pendhak amakani teka uwi mangkaten awit manawikasengkuten ingpanedhanipun boten lami amesthi sakelangkung lema, temahan mindhak among subur badan kemawon, wekasan badhe anyakedhikaken in gpangendhogipun, pramila anggenipun makani mangkaten wau mawiya kapanci, enjing sapisan sonten sapisan, samanten ugi sampun ngantos kaladuken, menggah paidahipun dhaeng ing ayam bilih kaumbar wonten ing papanbunar utawi wonten ing pasuketan wau kalih prakawis ingakng sapisan ayam saged kikirab tuwin kekipu, saba angruruh kasenenganipun piyambak, ingkang kaping kalih saged milih anunucuk uler, cacing, rumput tuwin wiji, inggih pundit ingkang dipun senengi, ingkang upami boten gadhah papan wiyar ingakng cekap kadamel angumbar supados ayam pikantuk painggaran, among pakanipun kemawon sampun ngantos katlendhekan malahkapara kaladuk kan tinimbang ayam ingkang angsal pasaban wonten papan wiyar. Wondene bilih wonten ngkang sumeja angangremaken ayam, ayam ingkangageng saestu saged angangremi tigan kathahipun gangsal welas iji, dene ingkang alit among saged angangremi tigan tiga welas iji, ananging anggenipun ngupados tigan ingang badhe kaangreman wau, kedah ngupados tigan ingnag laminipun saweg gangsalwelas dintten ing saderengipun dipun angremi sampun ngantos kadelehaken wotnening enggen asrep rumiyin, kang mawi bilih kadelehaken ing enggen asrep embok manawi dados uwukan sarta kemlekeren, kacariyos tigan ingang dhapuripun bunder dados babon dene ingkang dhapuripun lonjong dados jago. Ingkang manawi anggenipun angangremi sampun sami anetes, ing dalem kalih utawi tigang dinten kuthukipun sampun ngantos kapakanan punapa punapa rumiyin, yen sampun nyandhak dumugi kawandinten tumunten kapakanan katul, pinten banggi bilih saged amakani kuliting roti kaubek kalayan tigan madon, mugi sampun ngantos kasupen andelehi toya pangomben ingkang asrep tuwiningkang bening, sarta anyawisi bubukan banon ingkanglembat awit punika dados kabingahanipun kaangge akekipu, maidahi andoyanaken nedha. N.K.InggihArya Manungkara Candhakipun Candrarini. Garwa ingkang panenggak winarni, apaprab Dewi manuhara, sakin gpratpan Wijile,putrinira sang wiku, manik ara ingkang palinggih, wukir tirta kaama, ing wrna pinunjul,kadya gambar wawangunan, netra jait anteng pamulune manis, yen paeswimbuh endah. Nadyan ngusug yekti maksih manis, wonda rurup kang bau awijang, maya-maya sapangane, amarda pangunguwung, kuning wenes masemu dhilis, lwir hyang pudhak sinurad, katonwananipun, tanpa epipindhanira, ondakara katawenging ngimanipis, rumamyang asrah nista. Anyunari ingang siti resmi, kuciwane panaung samantra, dene lugas gegelunge, ananging meksih munggguh, sarwa ramping sranduning dhiri, marmantha kurang madya, ing prembayunipun, lwir tawon gungkang gumana, lambungira satata kang mikatoni, kadya sekar kintaka. Lathi dhamis agula sathemlikekta kadyakang manggis karengat kengis dening wiragane,waja amiji timun, renteg rampak kang pucuk kuning, kimilat wor wicara, weh kesarkang dulu, sarwa lus sasolahira, yen amesem iraban arang kaeksi, sinamunpangandika. TEmbung arum rumaket amanis, tandukira angengayuh driya, bisa nuju ing karsane, priya myang marunipun, pinapangkat
genyangalnggati, susila anoraga, sepi ingpiyangkuh, enget trahing dwijawara, betah nglapa kareming bongsa ngastuti, asmara mring sasmita. Panengah dewipalupi, atmajanireng pandhita, bagawan kadwa wostane, dhepok wukir ya sarata, endah respati warna, liringa anunjang biru, sumowot kadi kartika. Dhemes sehdp marek ati, kadya prati marinengga, , sarenteg bangbang awake, maweh brongta kang tumingal, liringe pindha uwlan, tanpegat mangesmu guyu,,kengis kang waja gumebyar. Antenge wekasan keksi, sumeh ingpasemonira, pantes yen amathet lambe,ngiras mintonaken waja, pangun tetesing toya, kataman baskara nawung, lwir tranggana mrih sasana. Jajawelarweweg isi, gmah ingkang payudara, parigel patrape solahe, kewes kedaling wicara, tinut liring nging netra, tandang tanduke rumengkuh,mring priyamyang marunira. Bisa cawis ngeladeni, kang dadya kaeming priya, myang putra cethi sedene marma wong samadukara, ajrih asih sadaya suyut tur mawakayungyun prabawa wijiling tapa. Garwanira sang Parta sumenthi, ingkang winiraos, retna gondawati kakasihe, sriarjuna yana kang siniwi, nateng sriwadari, ing wrnapinunjul. Dedeg ngrompoh, kang sarira ngelnttrih, amrdapa tinon, kuning weneng wingit pasemone, anteng dyatmika luruh yen angling,mring wiweka titi, kurng gujengipun, Rema memak ngondra wila-wilis, ngerompyoh kang sinom, jonggga lumung welar pranajane, maya-maya liwr cengkir paningit, agandhewa gadhing, wijang baunipun. Wiragane anenangi branti, yen lumampah alon, membat madya alemes lambunge, angler tunjang lumembak ing warih, kasiliring ngangin, wah gandanira rum. Susileng tyas sumawi teng laki, dumulur sapakon, kinawruhan sisiku marune, winiweka winorran mamanis, yen rengat pinlimping, ing wicara arum. Wasis slwir pakaryaning esti, raratus kekonyah, widadari sang dyah pagurone, winulang en mringn marune sami, mrih dadiya kanthi,ngladosi mring kakung. Taksih wondten candhakipun. Candhakipun cariyos Ringgit PUrwa. Lampahan Kongsa ngaben-aben janma Bokmanawa karepe arep arani tembang kawi, dadi tembang kawin, ada-ada gone ing ngaran kawin gurisa iku kira-kira awit apalane ingkang mau nganggo tambang laku 16 orane bisa anembang prawira lalit dadi ginawe tembang gurisa, yen karepe ing sabenere, suluk ada-ada iku ginawe adeg-adeging jejer, supaya dhalang elinga bakal pangucaing ratu ngkang jinejer, dene suluk greget saut iku, sasmita ning wayang anepsu utawa bakal abondayuda, lan dadi sasmita ning dhalang marng nayaga, yen bakal angunekake gamelanplayon, manta apa kareping dhalang, ingkang sinastan ing greget saut mulane niayaga nabuh I wayang iku ora kena sawiyah niyaga kudu kulina duga-dugane masang tanduking wayang. Anjaba ingkang kanggo ing pawayangan, pancene pathetan iku, lungguhe ing gamelan salendro, ingakng diarani sendhon lungguhe ing gamelan pelog, iya ginawe telungpangkat, ingkang kapisan sendhon lima, kapindho sendhon nem, kaping telu sendhon barang, dadi ana wong ingkang ngarani patehet barang iku kaliru, mungguh gamelan pelog kudu angaran sendhon barang. Aturipun Mas Sastramiruda. Kawulanuwun saking pangandika dalem wiyaga pagender sagedadhateng gendhing gender punapa wonten ringgit wau ingakng mesthi kedah gegendhing gender, utawi ingakng dipun wastani gendhing ageng, punika kados pundit, ingkang sami akngge ing paringgitan punapa malih ingkang dipun wastani ladrangan tuwin gendhing mirong, saha ingakng sami tinembungan inggahing gendhing utawi dhawah ing gendhing, punapa denten malih,kawula amring miring tiyang amastani gendhing
taledhek menggah sadaya wau punapa inggih sami kaangge ing dhalan gangringgit, tuwin manawi wonten lenggahipun piyambak-piyambak kados pundit pamijangipun. Pangandikanipun kanjeng pangeran. Sastramiruda patakon mu bab gendhing gender, ingang pesthi kanggo ing pawayangan iya ana, kaya ta wetuning buta prepatan gendhng ngejangkrik genggong,, gendhing dhendha kang enggo metuni setanan yen gegodha, gendhing tlutur kagawe wetuning wayang ingkang nuju susah, gendhing dreg sapanunggalane ginawe, wetuning buta raton utawa sabrang pandhelengan Manawa wis pathet manyura, apa dene dhalang yen nuju mung okala (angruwatt) iku kudu nganggo gendhing gender, kaitan gendhing keneng, Manawa wis nuju nglaeng gendhinge dhendasanti, utawa yen marengi lakon perange tinandhing, bima suyutdhana, iku gendhinge sinta, ingkang tak tuturake iki,ming gendhing gnder ingkang lungguhe, kasrambah kanggo ing pawayangan,mung duh panunggalane akeh, nanging ora parlu kango ingpadhalangan, dene pancene yen muni gendhing gender ora nganggo rebab,ing sarehning pangender ing saiki, akeh ora cakep marang gendhing gender, dadi kudu tinuntun marang kaya gapa ngrebab ingkang bisa gendhing gender, gendhing gedhe iku ora ana, sangkane karan gedhe cilik mau, saking pangucaping ngakehbae, yen salubune gendhing mau ugere ming warna papat, ingkang kapisan gendhing kapindho ladrangan ingakng kaping telu mirongg kaping papat teka tawang, pangkate kethuk ana ingkang kethuk arang, ana ingakng kethuk kerep, itunganing kethuk sadurunge gendhing munggah, ana ingkan gkethukloro kerep atawa arang, ana ingkng kethuk papat kerep utawa arang apa dene ana ingkang kethuk wolu, mungguh bedane gendhing lan ladrangan, utawa gendhing mirongka-rongka tawang,s arta ingakng den aani gendhing taledhekan, ing ngisoriki pratelane. Taksih wonten cnadhakipun Padmasucipta.
Ongka 35, Kemis 29 Agustus 1878 Kulawisudhan Raden Panji Mertanagara, patih ing Kabupten Pakalongan kganjar cihnaning kautamen ing pasuwitan warni medhalye jene, sumerep sih tatengeripun kanjeng gupremen atasing langgeng tuwin kasetyanipun ing pangabdenipun. Raden Tumenggung Atmadipura, bupatiing Banjarnagara Banyumas ing mangke kalilan angangge nami Jayangara RadenDemang Pawirakusuma, patih ing Sukapura kolot Prayangan ingmangke kalilan angangge nami Suryanataningrat Raden Wongsanagara, wadana ing Cicalengka, Prayangan ing mangke kalilan angangge nami Adikusuma Raden Paji Condrawinata, asisten Wadana ing Sentana reja, kaangkat dados wadana ing Majareja. Mas Sastradipura, wadana ing Rancak kaelih dhateng ing Panjalu, swargadipura, wadana ing Endramayu, kaelih dhateng ing Rancak sami baah kabupaten ing Galuh, Cirebon. Surakarta Kanjeng tuwanignkang wicaksana Vice Admiral Komandhaning Wadya Lautan ing tanah Indiya Nederlan mentas rawuh ing nagari ngriki, sarehnign rawuhipun wau inasakaken lahanan pramila boten kasegah aben abening sima, lerep wonten ing ngriki kalih dinten lajeng tindak angsul dhaeng ing Semarang, ing sonten angrintenaken konduripun ing dalem paresidhenan mawi jagongan sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan panjenengan dalem kanjeng gusti pangerna adipati anom kadherekaken putra tuwin Santana dalem sawatawis panjenengan dalem kanjeng gustipangeran adipati ariya Mangkunagara, kadherekaken putra Santana kamangkunagaran sami anjenengi. Yogyakarta Nalika tanggal kaping 23 wulanpunika kanjeng pangeran Tepasana, putra dalem suwargi ingang sinuhun kanjeng sultan Amengkubuwana ping IIIyuswa 70 taun atilar duya kondur ing kalanggenan. Serat pawartos mataram angwedharaken bilih ing salebetipun enem wulan bawah ingkedhu, kaambahing kecu ngantos sangang panggenan menggahpanggenan wau sadaya sami celak tatel watesing nagari ngikri, kadost ta ign Kaliwungu, angsal langsatlaniwun kathah, ingkang gadhah griya kaniaya saha kaerut ing saka. Ing Ngablak angsal-angsalanipun sedheng, griya karisak, ing ngelo, angsal- angsalanipun sakedhik ing jare angsal-sangsalanipun kathah, ing Kaliurang, angsal- angsalanipunkathah ing jrangkah, angsal-angalanipun namungprabotan griya, ing gimbal angsal-angalanipun prabotan griya, ing Brubuhan .....angsal-angsalanipun prabotan griya tuwin lanbu. SAdaya kakeconwau ingkang kalapuraken naming stunggal pramila kathah kasidhem awit para bekel utawi panganggenging padhusunan ing ngriku ajrih bilih kamantunan ing pandamelanipun. Semarang Serat pawartos Searang angwedharaken kados ingnandhap punika Ranadiwongsa lurah ing Kuwu sampun angsal 34 taun anggenipun anglampahi pandamelanipun sarehning sampun wiwit sepuh pramila pryantun wadana ingkan ambawahaken dhuwun wau amrayogekeken bilihpun Ranadiwongsa aseleha ingpandamelanipun sakawitpun Ranadiwongsa acukeng, rumaos bilih taksih kngkat dhateng bekipun awit
saking cupetipun tuwin mawi amundhi ubayanipun prayantun wadana wau, bilih seleh anakipun ingkng kagentosaken pun Ranadiwongsa lajeng andherek sareng tiyang dhusun sami kakakalempakaken ingkang amilih dhateng anakipun Ranadiwongsa sapalih, ingkang sapalihipun amilih tiyangingang wasta pun SEtra, boten mawi amawang dhateng labetanipun pun Ranadiwongsa, punapa malih dhateng ubayanipun payantun wdana, pun SEtra lajeng kaangkat dados lurah, pun Ranadiwongsa boten anarimah nunten asaos unjuk dhateng kanjeng tuwan residhen ing SEmarang, anyuwun mugi kanjeng tuwan akarsaha nymenekaken pangangkatipun pun SEtra wau, manawi amras.....ken bilih selehipun wau, amargi amundhi ubayanipun.....bilih kadaosanipun sadaya wau.....patrap salingkuh, kados kanjeng tuwan.......Ranadiwongsa, inggih sampun kerep kemawonbilih sa....punika, asring angasoraken adil. Panjurung Sawatawis dinten punika kula mieng pawartos bilihawit saking karsa dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan abdi dalem lurah punakawan titiga sami kaganjar kawisudha dados abdi dalem Oernas sarta wonten satunggaling abdi dalem punakawan kawisudha dados abdi dalem lurah punakawan. Kula miring pawartos malih bilih nalika dinten senen kapengker punika abdi dalem Ordenas wonten ingakng kakarsakaken dados panewu tuwi bekelipun abdi dalem Ordenas mawi kaparingan indhaking tedhanipun saha abdi dalem punakawan satunggal kakarsakaken dados abdi dalem lurah punakawan, wondene ing mangke saking karsadalem abdi dalem lurah punakawan, wontdene ing mangke saking karsadalem abdi dalem panewu tuwin bekel Ordenas abdi dalem Ordenas sadaya sami kaparingan sesebutan raden ngabei. Wasana kula badhe sakalangkung bingah, manawi paprentahan nagari jawi amirib paprentahan gupremen Nederlan sabendinten angundur abdi dalem saking kalenggahanipun ingkan awoning kalakuhan utawi boten netepi ing kawajiban kosok wanggsul aganjar indhaking pangkatipunabdi dalem ingkang sae ing kalakuhan sarta netepi ing kawajiban. Katandhan Sidi Pangripta. Panjurung kabar kasangsaran nalika ing dinten Rebo tanggal tanggal kaping 29 wulan Ruwah taunpunika, anakipun Raden Panji ing Grobagan wasta pun Ngawe, dados abdi dmosikan ing Cakranagaran, rehning dinten padusan badhe pasa, pun Ngawe kesah adus dhateng lepen Ganggang, mawi rencang tiyang kalih dados tiga kalih piyambakipun, sareng dumugi ing ganggang tiyang tiga wau sami adus bigah-bigah, dhasar toyuanipu ageng ngelresi ragi bening ananging lena yen ing lepen ganggang punika kalebet santer ilenpun ing toya, ing wusana pun Ngawe kablebek ing toya dados lan pejahipun, rencangipun kalih sami saet mentas jisimipun pun Ngawe ugi kenging kaentasaken. Pangenget enget nalar ingkang makaten punika tiyang sumedya adus susuci ing wusa pasuci babar pisan, mongka ing lepen Ganggang sampun asring-asring wonten tiyang kablebek wonten ing ngriku, yen dah punapa mangakten punika. Yekti Walgita sinawung sekar, pangkur miwah tur tale sagunging, kaurmatan ulun katur, mring panjenengan tuwan, mudhi ing kang anjurubasani tembung, jawimyag jurupangarang, ing pustaka bramartati, Dahat kumarcelu amba, tumut atur panjurung mung sadremi perlu janma kang dereng wruh, gancarireng narendra, maha raja
Willem kaping tri kang mashur, jumeneng kalipatollah ing Nederlan gusti mami. Kalamun sarju ing driya, mugi mugi karsaha masak munggwing,bramartani kemis ngayun, rumuhun kang jinarwa, nagri wlandi duk ingkuna-kunanipun, kareh ing Sapanyol praja, nanging dahat karya kikin. Parentah saka makama, nganti dadi prang astha dada warsim purwane mene winuwus, duk sama Nederlan, prang pungggawa sangking Sepanyol sadarum, ananging tiyang Nederlan, kang rasa anggadhah siti. Saingga terah tumerah sami andarbeni ing kakang pribadi,kawrat prajangjeyanipun, ing pratondha lawan cap, miwah raja sepanyol pamintanipun, ywa nganti cidra ngubaya, patembaya ywana lingsir. Mong seku tanah Nederlan, dereng wonten ingakng jumeneng aji, tksih setad oder juluk, tegese wakil raja, ran bupati kajumeneng namanipun, setad oder kangjeng tuwan, Prinnes Willem Van Oranye. Ing Sepanyol lama-lama, nulya nilar patembaya ig ngarsi, wah punggawa nyabegdiguung, ngangge saweneng wenang, siya-siya nganiaya patrapipun, samana para pratiwa miwah jeng pangram Oranyi. Nuwun ingkang pangadilan, mring sepanyol pratingkahipun abdi, nateng sepanyol kawuwus, angggalih datan karsa, aturipun sadaya tan pinaelu, malah sakalangkung duka, srinarendra sigra nuding, Punggawa ertopansalba, tegesipun ing....kinen angencengi dhawuh, prajurit kinandhenan, sangangewu tan ucap ken lampahipun, ertohpanalba wus prapta, dhawahken abdikeng aji, Ing sasolah ambek siya, ngongsa ongsa nganiaya sesame, kathah denya karya lampus, marang wong tan padosa, malah langkung saleksa lan wolungewu, sujanma kang pinejahan, tiyangkang tan nut agami. Inggih sami punejahan, yata wau tuwan Willen Oranyi, sakalangkung dukanipun, jajabang winga-winga, dene aturpanuwun ora ginugu, malah akarya niaya, kathah mateni sujanmi. Samana p[ara punggawa, ing Nederlan sabayan tu ing kapti, tandya angalawan ing pupuh duk salebeting warsa, sewu ponca atus lan sawidak wolu, denira abondayuda, nganti wolung dasa warsi. Duk nalika sajroning prang, kitha Ledhen kinepang nganti lami, susah ing janma kalangkung, tan bangkit mamet tedha, dadya janma mangan kapanggihipun, sawe kodhok tikus kadhal, sagawon sami binukti. Angantikathah kan gpejah, sing kaliren telas ingkang binukti, sangking wau pamrihipun, nateng sepanyol marma, ngepang kitha dipun prih sami anungkul denya tan bangkit anadhah, lawan sampun ngantos mijil. Tumut Bantu jeng pangeran, pan Oranye Willlem kan gmangsah jurit, taksih rame aprang pupuh, nanging wadya jrokitha, datan wonten kang teluk anungkul mungsuh, malah burgemswerira, rinubung dipun tangisi. Maring wadya kananira, tembungipun dhuh tuwan kados pundit, yen awet maktene temtu, sadaya sami pejah, botena satged ngupaya bukti aluwung, teluk malih maring mengsah wwaktu punika kang dadi. Bugemester aran tuwan, pandherdherep duk samana mangsuli, burgemester delingipun, ehkona pawong sanak, ingsun ikilahpatenanana rumuhun, bathang ku padha pangana, naming ing sapungkur mami, Away pisan nganti sira, angulungna kutha ae tan eling, bangsamu wus akeh lampus, iya kinaniaya, wong seapnyl ambege daksura digung,lah padha sira rasakna, apa maneh ing sakiki, Taksi wonten candhakipun. panjurungipun mangunbrata katiten kaping 13 Agustus punika boten kapacak awit boten amrasajakaken namanipun temen, menggahpanjurungipun ingkang kantun kula boten amawa ing pamacakipun saha sanget tarimakasih kula dhateng mangunbrata, punika warninipun panjurunging kang migunani. Candhakipun cariyos ringgit purwa, Lampahan KOngsa ngaben-aben. Pangandikanipun kanjeng pangeran Arya Kusumadilaga.
Sastramiruda praedane, gendhing karo ladrangan, ingkang kapisan gendhing iku cengkoke sathithike loro, yen ingang diarani ladrangan angemingake cengkok siji, utawa gendhing mau nganggo munggah apa dene ngangoniba, Manawa ladrangan tanpa munggah tanpa niba, ingkang denten bungake munggah biba ning gendhingiku, unining kethuke, kaya ta kawitane gendhing kethuk loro banjur munggah dadi kethuk papat sapadhane amarga akeh unining kethuk mau dadi den arani mungggah, ingang sinebutake gendhing aniba, iku salin kawit lan tan tibane ing gendhing kaya kawite kethuk kerep gendhing niba ladrangan, utawa kawite kethuk arang niba dadi kethuk kerep, dene ingkang den arani gendhing mirong iku, ora nganggo munggah utawa niba, kethuke ajeg kaya ladrangan nanging malik kendhang bae, bab gendhing katawang ora kasrambah ig pawayaga kagem begsaning kalangenan dalem badhaya, ingkang tinabuh ming kethuk kenong, kemanak kendhang egong, bokmanawa iku merit aritane gendhinging gamelan ing surendrabawana, nalika isih jaman kadewan. Mungguh ingakng den arani gendhing taledhekan, pancene ingkang mau endi gendhing anggitae panjak ambarangake taledhek, sabab ingjamankuna taledhek ambarang iku tabuhane mung trebang karo kendhang, ingang ambukani gawe gendhing iya ming cangkeme panjake, bareng taledhek ambaranganggo boning telu rebab kendhang egong, endi gendhing kethuk kerep utawa ladrangan, iku iya ginawe ambarang taledhek, dadi wong ingkang during sumurup angarani gendhing taledhekan, amadene ana saweneh gendhing olehe, teka taledhek ing ngamonca, yen gendhing ingkang asli teka ing ngamonca mau ing Surakarta kene wis ana, nanging bedane cengkoke, iku iya banjur karantekan asline, yen ingkang pancen gendhing mau ing Surakarta kene ora nana, iya ming den arani apa jenenging gendhing bae, ing bab gone saweneh, ana ingkang ngarani gendhing gedhe cilik, bokmanawa pamikire, dispirit ingkang ken.....keh di anggep gedhe, ingkang kethuthuk sathithik di anggep cilik, ATuripun mas Sastramiruda. Kawula nuwun ingkang dipun wastani gongsa runtutingrarasipun, saha ingkang panjenengan dalem dhawuhaken bab engkoking gendhing, utawa ladrangan, wonten ingkang cengkok satunggal tuwin kalih, punapa dentenmalih, ingkang dipunw astani irama, lomba sarta irama rangkep punika kados pundit, mengah kanggenipun ing paringgitan Pangandikanipun Kanjeng pangeran. Sastramiruda bab aingang den arani Irama gelis suwene elete unining kethuk tinembangan aran landhung cekaing irama, sajroning agendhng, mungguh rangkep lambaning irama, elete gelis muni ning kethuk iku, ing ngaranan irama lomba, amarga pangimbale saron utawa ingkang gambang ora bias angrangkep, dene patrape gamelan pawayangn mau iramane ora ajeg kendho kenceng kang gawa patuting wayang. Patakonmu bab cengkoking gendhing, iku tibaning kenong, utawa ingkang amarengi karo unining egong, angonn thuthukaning wilahaning gamelan, yen gendhing mau sabe tibaning egong, ora ngalih-ngalih ming manggon sawilah bae, iku aran cengkoke siji, yen tibaning ngeong ngalih wilahan loro utawa telu itunging cengkoke iya manut loro utawa telu, kaya mangkono saurute, mungguh ingkang den arani gamelan runtut rarase, upamane gamelan sagrengan, ingkang ginawe nabuhi wayang utawa gamelan gedhe, ingkang bias amor swarane, apa sapituruting wilahan, iku aran gamelan runtut rarase, dadi tegese saruntut mau awot tegesing raras sewaraning gamelan, nyatane yen raras mau swara utawa serenging swara, kayata saron panerus,karo demung wujude gedhe cilik salagi di thuthuk dhewe dhewe, ingang gedhe iya gedhe unine, nanging
yen tinabuh bareng ora sulaya, labete runtut raras bisa padha, mengkono sapanunggalane gamelan sarancak mau, jangji runtut rarase endi ingkang tunggaljenenge iya amor swarane, sanajan kawat kayu epring utawa wuluh, manawi wis runtut linaras iya bisa awot ing swarane. Aturipun mas Sastramiruda. Kawula nuwun ingang dipun wastani janturanipun dhalang angringgit, punapa inggih gendhingipun ingkang kajangtur wau utawi manawi wonten sanesipun ingkang angadhahi nama janturan, saha kawula asring nilingaken dhalang manawi ngringgiyt ingkang nuju jejer, enggenipun ngocapaken, mawi tembung karma sagatra, tumunten sagatra malih ngoko, dados prakewet enggen kawula angraos pancen ingang leres idpun angge punapa tembungipun karma, punapa ingkang rtembung ngoko, anjawi punika bab pocapanipun rinnggit, para dhalang sepuh-sepuh ing padhusunan sami ngangge karma inggil, dados nymleng kados tembungipun tatiyang alit matur ing gusti, sarta dhawuh dalem bab tembungkadhaton punika boten kalampahaken, najan jejer Suyudhana Durna Sangkuni tembungipun inggih boten mawi basa kadhaton, tuwin umpak-umpakanipun ing karaton sadaya kasami,namungjujulukpun ingkang piyambak, ananging boten mawi dipun teges, menggahpancen tembung ingkang kaleres kaanggeing padhalangan kados pundit ing pamijangipun. Katur dinnten Jumungah kaping 24 wulan Ruwahing Warsa Dal ongka 1807 taksih wonten candhakipun, Padmasucipta.
Ongka 36, Kemis kaping 5 September 1878 Surakarta Kala wingi enjing ing pengkeran loji ageng wonten baris ageng kados adapt amarengi tingalan dalem taunan kanjeng gusti pangeran adipati anom Raja PUtra Narendra ing tanah Nederlan. Ing mangke koncapulisi ing Mangkunagaran anggresula, amrgi sangking pananduking patrap calunthangan pager banon sawetan dalem gondasiwayan asring asring kagempuri, sanadyan prasasat boten kendhat kendhatipun jageni, maksa dereng saged anyepeng tiyang ingkang anandukaken patrap wau. Kala wingenipun dalu nyonyah S ingkang amaosi siti dhusun ing Brengosan kakecu, sareng barang darbekipun sampun gusis kabekta sadaya, griya lajeng kabesmi, menggah konca jagi boten ananggulangi dhatengipun durjana, mandar lumajeng tuwin boten anedha tulung, tiyang makaten wau punapa botenkenging kaewokaken dhateng patrap ge.....dhektur anganthuki, saking pawartos bupatipulisi ingkang ambawahaken siti dhusun wau, sampun anyepeng tiyang sadasa ingakng kakinten tumut angecu. Yogyakarta Nalika tanggal kaping 30 Agustus kapengker punika, tiyang awasta pun Talesana bekel ing dhusun Gadhingan kabawah ing Gamping kakecu, sareng durjana sami ambedhah pager cepuri talesana lumajeng, bojinipun kaajak boten purun ingang lajeng anyelakilesung badhe kagendhong, ananging katututan durjana sakawan ingakng satunggal angethungaken dedamelipun embok Talesana kinen sumingkir,s asampunipun durjana lajeng a.....andadosan ingkang wonten ing griya, unduripun mawi anggerek maesa,konca ingkang sami sadya tanda dhatengipun nalika ecu sampun sami kesah, dene rawuhipun konca pulisi kenging kaupamekaken kados tiyang angladosaken sambel bibaring dhahar, Nalika tanggal kaping 2 wulan punika ungelipun kenthongan angangkang, kawontenanipu kados ing ngandhappunika. Konca ingkang sami ajagi, patoman ing Muja-muju, enjing wancijam sakawan sami ningali bilih wonten tiyang angarit godhong tom sareng dipun celaki tiyang wau lumajeng, kacandhak pejah wonten ing dhusun Tempel. Camburan Wonten prajurit ingang dipu sanjata mengsah kenging ilatipun tatas sanalika dhokter anandukaken tarekah ingkang gumunaken dhokter waulajeng amagas alat sagawon kaengukaken angkemipun prajurit wau prajurit nunten saras ananging anggadhahi meda, bilih amambet sasuker anandukaken watak ing sagawon. Pulisi anyepeng sawijining kusir ingakng karetanipun anunjang nini-nini, wonten kapulisen kadunungaken ing kalepatanipun awit bilih amanengenake kedhik nini wau boten katunjang, batur wangsulanipun inggih leres ananging bilih kula manengena sakedhik saestu anemahi sangsara ingang sawek nalaripun kula anunjang parawan. pawarti padhusunan bawah Sukaarja Kula miring pawartos nalika ing dinten Jumungah wage wulan Ruwah warsa dal punika, sakinten wanci jam pukul ½ 12 griyanipun mas Bei Sutasudarta abdi dalem prayantun panewu dheskrik ing kitha Sukaarja kabsmen anglanjak griya sanes kirang langkung telas griya 20 iji, ingkang dados wiwitan kabasmi ugi griya pawonipun mas bei wau, kinten-kinten jalaransumbrananipun ingkang sami ngratengi tatedhan.
Ing dinten malem Saptu Paing griya Cina tengga pak Lekek angrangkep sade tike, ing dhusun gahtak masaran, kabaesmen telas griya 2 iji, kateranganipun latu pandameling durjana: Kawegiganing tiyang lampah juti, ing dhusun dhenokan sakiduling kitha Sukaarja, kawartos wonten tiyang gadhah damel mantu, mawi angungelaken gongsa, sarta tiyang ingakng gadhah damel wau kalebet cekap sareng ramening tiyang ingkang sami jagong, wonten griya ingang kaparnah kidulin ggriya ingkang dipu nenggge jagongan, dipun basmi ing durjana sareng ubaling dahana guguping tiyang kathah barang amalipun ing kadarbe damel bebas sami kaaturaken ing tiyang durjana arewa- rewa tandang tulung, patrap makaen wau mikantuki sanget dhateng ingakng seja culika. Wonten tiyang awsta Nalapawira, pakabaran pandamelanipun asring ambegal aring- aring, amindha asmaning para gusti manda nalika pun Nallapawira wau ambegal santri badhe kesah ngaji dhateng Panaraga lajeng kawuningan ing pulisi Sukaarja, wasana sareng katangkep pun Bonggolmiruda, kancanipun tiyang kalih sami kacepeng lajeng katur ing nagari kapatrapan dipun bucal, ing mangkepuna Nalapawira bonggl wau, andugekaken pandamelanipun begal aring-aring wonten ara- ara ing sambi lengek-lengek sawetan dhusun Teguhan, andadosaken samaring tiyang ingakng sami lumampah ing ngriku. Tiyang dhusun ing Gubangan wasta Kertamenggala, kabawah dhestrik masaran Kidul, anglampahi kadurjanan mandung pantun, kaptrapan ukuman pandamelan paksa, dereng dumugi wangening paukuman lajeng miruda, wangsul mantuk ing Balegriyanipun malih, ingkang andadosaken pangunguning manah kula, bekelipun ing Gubangan wasta Sutadrana, kaparnah sadherekipun jaler kalih kretamenggala kan gminggat wau, teka lajeng purun kanggenan sarta boten repot ingparentah, tuwin panggengipun dhestrik sumerep dhateng pun Kertamenggala inggih boten dangu katranganipun mila saged mantuk, nanging pun minggat naming sarana asantun nama pun Mirmagati, punika saget nambak wilujeng tanpa nyaur sambutanipun paukuman dhateng nagari, ingakgn dereng dipunlampahi, bokmanawi pun Mirmagati wau, kedah angsal panjurung dipun belanana ingpaukumanipun, saking pooating bekel tuwin demang pulisi sakin gkandheg kampiran ngingu angubungi lampah kadurjanan, najan pangagenging dhestrik inggih kalebet tilar kawajiban dene lumadosipun durjana sakin gpiyambakipun mantuk tanpa katerangan. Katandhan Sedyarja. Panjurung nyuwun teranging pakabaran Ing sarehning kula miring kabar menawi ing sak punika kanjen gparentah aeng ing Surakarta, aaparing wawah dhateng sak wenining tiyang boten kalilan simpen sekul aking, ingakng punka sarehning kabar wau ragi aneh ananging sawek kabar medal saking para abdi alit, punika punapa sak yektos, bilih kabar wau sayektos, saking panyuwun kula mugi wontena para priyantun akarsa paring kabar menggah paedahipu tuwin sababipun anggening boten kenging simpen utawi tan dho sekul aking ingkang supados kula saget ananjangi dhateng.....ingkang sami wade kuwih kuwih gipang, tuwin tiyang jawi ingkang sami wade ampyang cengkaruk, pun minta. Awit tuwuhipun pawartos punika ingkang saestu naming sakin ggethok tular, mongka sampun amaratah tiyang pakampungan padatanipun angakingaken sekul wadhang, pramila prayogi sanget bilih nagari lajeng ampas pawartos wau. Jurungarang. Esmen
Ing nalika tanggal kaping 28 wulan punika, ing pamulangan jawi Caruban (Madiyun) para siswa dipun titi prksa kados adapt saben, ing ngriku para siswa amintokaken ingk kasagedanipun wondening ingkang anjenengi papriksa wau 1. Kanjeng Tuwan Presidhenipun KOmisi Pamulangan 2. Kanjeng Tuwan Sekretarisipun KOmisi Pamulangan 3. Kanjeng Rahaden Mas Tumenggung Sasradipura, Liding KOmisi Pamulangan 4. Rahaden Mas Cakra Amijaya KOmisi Pamulangan Saha para priyantun ing ngriku sadaya sami dherek mirsani. Ing sabibaripun pariksa lajeng amaringaken ganjaran dhateng para siswa ingkang masthi tampi, kadosta buku warni-warni, gambar warni-warni, pethen alit wadhah pulas, pethen alit wadhah bekakas ukur tuwin anggambar, saha bekakas panyeratan sapanunggilanipun. Muridipun wulan punika naming wonten 170 iji, ingkang tampi ganjaran murid 58 iji. Ping 30 Agustus 1878 Kula pun Sukapawarta. Pinandara sagunging emanis, kanang tabe lawan kaurmatan, kang winantu-wantu dene, trus sucining kang kalbu tumutura sayogya maring, sudara dahat sreda, kang limpading kalbu wigya ing ngreh wicaksana, putus tataing sastra miwah kakawin, mumpuni kaninditan. Kang panengran tuwan JOnasportir, jumeneng ing redhaktur pustaka, Bramartani panggelare, ing tri bawana kasub, doning sakeh karma lan niti, marma pantes ing ngaran, wasitaning kawruh, pasamuaning sarjana, denya mintonaken tata lawan titi, prajagu Surakarta. Tarlen muhung tur warta sademi, denya tampi nugrahe ywang suksma jeng gupremen papasiye, mring abdi kang linuhung, setya tuhu inglair batin, kanjeng gusti raden mas, adipati juluk, anenggih cakranagara, kang rinengga ing songsong jenar bupati, prajadi panaraga. Amarengi ari kemis paing, ping sajuga ing wulan ramelan, warsa dal de sangkalane, prawata sirnanipun, bujonggga kang amengkubumi, nuju mongsa katiga, julungwangi wuku, mring pandhapa Panaraga, prapratiwa sadaya kempalan sami, busana geng basahan. Para tuwantuwan angestreni, jineengan marang sripaduka, jeng tuwan besar residhen kang jumeneng Madiyun, lan jeng tuwan Asisten kanthi, kontrolir ing Gemulak, teni agemipun, monca bupati kangprapta, ing Madiyun gusti jeng raden mas nami, tumenggung Srasradipura. Ngagem teni prajuritan pekik, dhasar taksih taruna rinengga, baludiran busanane, murwanipasrahipun,kanjeng tuwan residhen maring, jeng gusti Panaraga, gya tuwan kontrelur, amaos ingkang palekat, tembung wlandi akathah-kathah winarni, dene cekaking karsa. Rehning prja Samara ta mangkin, wus kinumpul maring Panarga, amarga sangking cilice, patihira kaundur sinung pangkat wadana dhistrik, samaranta deneta, wadana linugsur, kirang taberi ing kaya, aleleda marma mene den kendeli, lawan malih wadana. IIng geng mulak ugi den kendeli, brastha lawan dhestrik kira pisan, dadi nir juga dhestrike, rehning wadana sepuh, lan kolektur kinen amukti, pensiyun pinaringan, benjing badhenipun, jaksa jrunita wadana, ing gemulak jru tulis golektur sami, kinendelan sadaya. Marma samene brusahan sami,s amrata akeh lulungsuran, priyayi lawan upase, akarya ngresing kalbu, jeng gupremen yen nora galih, yekti keh kawlas arsa, mangsuli ing ngayun, pra tuwan sami tur kurmat, atur tabe maring wau kanjeng gusti, nulya mijil sampanyah. Nging kuciwa teka sepi mamrig, pradanggane amempen kewala, witan pinareng mangsane, pasalagi pupucuk, adoh msrik ngraronce kardi, wit
kirangpara nyonyah, yekti nora mungguh, pasamuwan kiran Gretna, tanpasekar purwa kanthi tan mepeki, samene panaraga. Wajibpinuji gemahing nagri, saya arja wuwuh ng jajahan, tanpa prang anungkul dhewe, kaluhuraning prabu, yen ing kuna arebut....kit, samangke kang warastra, munglimpading kalbu, lan secatuhuning....ntah, anastiti taberi sabarang kardi, yeku lungiding astra. Dha.....ka sub ing satanah jawi kanejgn bupati ing Panarga, anetei salokane, jejeging adilipun, para marta asih ing dasih, mumpuni ing kadamrman, kasujanan putus, berbudi tur wicaksana, anglenggahi utamaning ulun amri, asih maring mamitran. Semu sume...ing pamulu wingit, ruming lesan lamun angandika, renyah sedhep wor...seme... kuciwa wancinipun, yen ingsurya wus rada lingsir, tebihingkang beragan, mungpangesthinipun, den sasi angsal nugraha, putra wayah nglulu luriya ing panggalih, kadi kang panjenengan.pra prati...bdisanegari, ajrih asih ing cipta ambapa, samya nut ing sabarang....adoh pakrti dudu, wong dursila durcara sepi, mityas sukaar...wong tanine tulus, sai wutun wutun kuna, kang ngamane.......nukang besi, dedagang tulus dagang. Nora nana kang lumaku juti, wongsa praja anandhang agama, mamalad olul amrine, ing sasolah den tinut, mamawajib ingkang nagari, milih bupatinira, kang maha mbegsadu, bangkit metyasingkawula, wruh ing sarak netepi lurah agami, tan kadi sapunika. Kathah ingang amilih bupati, kang balasar anasar ing solah, mung karemaring karamen, tebih sangking pamilut, tyasing dasih ingkang kaswasih, angger taksih taruna, cukat tandangipun, tebih ing budi utama, mung serenge gumriyeng amemedosi, sapari prentahira. Krasna brangas asal nuli dadi, barang prentah tan nganggo matara, rajin ing sabarang gawe, satemah nisthanipun, karya rusak marig wong cilik, dudu gnggonanggonan nata, iku pamrihipun, mung angger tuk pangaleman, nora nimbang tembe lamun pothar-pathir,mung ngrebut karajinan. Tanlyan siku walere pinusthi, solah tingkah saruning busana, puniku ginedhekake, yen kurang ingpanglulu, pangaleme angrubagini, tumuli antuk cela, ewa jroning kalbu, sapa brangkit doracara, ngalembana akarya manis ing gusti, yeku tuk panembama. Lamun abdi ing gal dadi mantra, lamun mantra gya dadi wdana, nora mungbupati babehe, kang mahambeg kadyeku, lurah sanes bongsa mimirit, ambege goragadha miwah tyas kumingsu, nguni nagri panaraga, dhistrik kira sakawan juga anami,kuthaing Panaraga. Nulya dhistrik ku tukang kaping tri, pulung dhistrik kang kaparsakaan, arjawinangun namane, wuwuh inggal mung telu, samarata parang landhes trik, jebeng samene dadya, jangkep dhestrikpitu, mrma saya megah arja, panaraga apanjang punjung awukir, loh jinawi sapraja. Toya tumumpang samargimargi, singasinga kang tinanem medal, sugih sugih wongkanine, sangking pamerdenipun, kanjeng gusti ing panaragai,cipta prasujanma, samarata sagung, suka lir amanggih retna, dene bangkit kareh kanjeng gusti malih, nguni ing samarta, Ingakng jumeneng bupati anami, radian mas Yumenggung Bratadirja, tan dangu puput yswane, kang putra taksih timur, marma wonten bupati wakil, dene panegranira, raden mas tumengung Arya Kusumadiningrat, kenging godhanastha darunaning cethi, nganti manggih sangsaya. Mundur sangkingpalenggaha wakil, praja samarantagya den asta, kanjeng gusti salamine, angrakep nganti dangu, luwih sangking sawindu nuli, putra kabratadirjan, wus diwasanipun, jumeneng ing Samarta, lama-lama pinindhah mring nagri Ngawi, Samarata suwengan. Ciptaning lit marma sukasami, kadi antuk dining seijawara, temtu dadi panggen denge, paring sukara ayu, tebih sangking kang waler sarik, kadi puspita lama, katranganing jawuh, samene karoban tirta, maya ingkang minongka kang maosadi, temtu nuli tumruna. Taru semeron ingggal gumanti, karuksekar angambar sapraja, amrik angi gandane, ,
tumanduk kang rum-arum, maweh suka sukaning janmi, titi pangarangira, tarlen minta maklum, galap gangsuling pawarta, temtu kriang dhemes kirang pacak saking, tuniguning kawigyan,. Nadyan doning kang pratomeng kawi, bramartani kempalanin gsastra, yekti wonten lan alane, yen jejer bagus tulus, lir arjuna mentar pribadi, tan nganggo panakawan, yekti rda saru, cariyos ulun punika, den galiya won-awoning bramartani, luwung dadya gujengan. Nadyan dipun gugujeng tanisin, rehning dhusun tebih pramasastra, marma mung nuwun dukane, kedhik rada nyanyanyaru, mung kinarya pratamengwarti, supadi kauningan, kang jumeneng baru, anggaliya kautaman, Saking kula pangindhung ing Panaragi Ngabei mangunbrata. WEwah ngaturi cangkriman Kanthi sinawung ing kidung, cangkriman kapulamugi, sumongga sami kabatang, wonten dayannng sujanmi, kalamun tumraping sarak, wanodya wajib den kawin. Nging nora batalken wulu, wonten malih kang pawestri, yen kagepok wulu batal, nging tan kena dipun rabi, lah sumongga rinebata, kang sudyarsa angecupi, Ngabei Mangubrata. Kanthi dahad ngayunan-ayun, wangsulan sing mitra mami, dyan panji padmasucipta, gen ulun purun mudhoni, ambatang cangkrimanira, kasebuting Bramartani. Rehne wus ubaya ngayun, yen wus kabatang kaping tri, meksa nalisir kewala, karsa ngaliraken pamanggih, punapa esthining driya, mangke wus jangkep kaping tri. Mongka tan kabatang estu, marma ulun yuna udani, punapa babarira, kangsampun kasebut ngarsi, sampun ngantos tanpa wekas, anglenther boten kagalih. Opel den wira ngethiyu, nyerat nganggit tembang kawi, kajawi sakingpunika pamurih kula ing wingking, cangkriman pataken soal angsala wanuli. Liti paminta sulangsul, cinitra anggara ari, tanggal ping nem wuwulan siyam, warsa dal kang nyengkalani, mitra para sang sugyarta, resi luhur ngesthi siwi. Candhakipun Condrarini Garwa kang pamekasipun, nama sang Wara Sirikandhi, saking nagari Cempala, reja ingkang asisiwi, srimahaprabu Drupada, ing warna tuhu linuwih. Jenar pasariranipun, kadya kancana sinangling, wadana nuksmeng ssongka, ulate galak amanis, budiman ingkang umiyat, sedhed dedege respati. Nandhang kang wicara tanduk, gandes luwes ngelayoni, tulus raharjaning driya, kalamun slanggapan angling, data mawi tiningalan, sinandi nglilin gdariji. Amung lawan kakungipun, kalamun den anindakani, patitis saulonira, cumondhong mapan ken liring, esmu sumeh guyunira, gumebyar kang waja kengis,. Narawung lwir thathit barung, tumempuh sumyarngene..........driya, marma lamun den ladosi, marang sang retna cempala, sang narpati sandhe anangkil. Lawan sukane sayu, maos sagung srat palupi, kang sekar wisati kandha, swara arum tan brebegi, kenyut sang gya kang miarsa, yen sampun den warsitani, Bakit mantues lan memangun, jumbuhingkang busanadi, tumrapa marang sarira, ing warna tibaing panji, nyamlenge tan pindho karya, dadya tuladanign estri. Miwah marang para maru, rinasuk dipun slondhohi, nora keguh rinengonan, gapyak gapyuk den srowoli, dadya nora bias duka, lejar lumantur ingkang sih. PUwara momong agunggung, marang sang warsrikandhi, tuwin rising dananjaya, antuk babah dening ratih, nanging sang retna cempala, tangeh yen ageng kang alih,. Awit wus waskitheng tuduh, dadya denira malesih, begti marang marang tuwa, gemati mrign dewi
kunthi, pamunjunge saben dina, sakarsane den turuti. Yen kacarita ing dangu, estri kangkang gep ing krami, nalika duk jaman purwa, wus ta wilang yen utami, marma yogya pinirita, pakolee pinarsudi. Pinangkat sakadaripun, kang kanggo ing jaman mangkin, ywa kongsi tan patulatan, buwwang caraning dumadi, bokmanawa tibeng papa, ina lupute pribadi. Dumrunuh keh sami nutuh, kaduwunge angranuhi, sanadyan dipun pupusa, jronig urig maksih eling, yen kena away mangkana, becik rahayu lestari. Panjurungipun sugyarta bab amaosi tuwin amaosaken siti benjing kemis wingking kapacak.
Ongka 37, Kemis kaping 12 September 1878 Kulawisudhan Raden Adipati Wiradipura, buypati ing BOndhawasa, ing mangke kalilan angangge songsong jene, amargi setya tuhu ing pangabdenipun dhateng kanjeng gupremen. Surakarta Ingmangke saking kassa dalem ingkang sinuhunkanjeng susuhunan putra dalem ingkang ments kasupitaken sami kaparingan dalem... .Raden mas ingMandhawud kaparingandalem anunggil sawcapuri kalih an ing PUrbanagaran tilas dalemipun suwargikanjeng ratu kadhaton bandara Raden Mas Suwendra kaparingan dalem tilas dalemipunkanjeng pagneran Ariya Natakusuma, pindhaipun bandara raden mas Suwendra nalika tangggalkaping 10 wulan Ramelan wanci jam pitu sonten mawi karengga kadherekaken para kanjeng pangeran saha Santana dalem sawatawis ingkang salajengipun sami jagongan. Tnggal kaping 8 wanci sonten ing kampong Suranatan wonten griya kabesmen telas griya tiga, enjingipun wanci jam wolu ing kampong bawah Kadipaten anom inggih wonten griya kabesmen telas griya satunggal ageng, saking cakutipun tongga tepalihingkang sami tandang, latu boten saged amaramend hteng sanesing griya, sanadyan wontena ompa ananging kirang gunaniun awit kakirangan toya, mongka bilih kareksa ha ing saestunipun bawah kadipaten anom pancen boten kirang toya, ing mangke ilinipun toya ars-arasen sanget katawis bilih badan leash boten dipun upakara. Ing salebtipun wulan siyam punika, manawi ing wanci dalu tiyangmireng swaranign mercon tuwin long, wonten ing margi-margisarta ing pakampungan mangkaten punika saetu andadosaken sumelang embok bilih anjalri wontenipun bancana latu, awit ing amngke nedhengipun brang barang sami garing, gampil kajalran urubipun kalih dene tiyang angungelakenutawi nyumet marecon tuwin long saderengipun angsal lilah punika punapa boten wenang kasaru we agengipun kacepeng. Milanipun sakingpanuwun mugi parentahkarsa andhawuhaken dhateng para pulisi angulat tulataken kasebut ing nginggil wau. Katandhan ARjasucipta. Saking pamanggih kula sadaya patrap ingkang amutawatosi, pulisi kajibah amurih sirnanipun ananging priyantun pulisi pakampungan pancen sanget anggenipun sami lumuh, kadosta, tiyang ngabotohan punika, ingggih boten wonteningakng anyaruwe,lalampahanipun para pulisi makaten wau, punapa amargi sakingpunggungipun punapa amrgi saking sengsemipun dhateng ing rukun. Jurungarang. Yogyakarta Konca pulisi mentas amikut gogolongan kecu, ingkang sami kalebet julig julig inglampahanipunkadurjanan para kecu wau badhe nandukakenlampahipun dhateng ing dhusun ngampon sakilenipun Nagari, mandar sampun ambesmi griyanipun dhistrik ing ngriku, ananging konca pulisi... . Para kecu wau, saking pawartos babenggol titiga ingkang tumut kacepeng, awasta REsawijaya, saking ing Lojajar, Mustam saking ing Dayu Wongsawijaya, saking ing Ngerel. Tiyang awasta pun SEtra ing kampong Mangunkusuman anggadhah lembu ingkang mentas anak-anak medal satunggal mwi suku gangsal kathah tiyangingakng sami
aningali, andadosaken untungipun pun Setra wau, awit sinten sinten ingakng sami nonton mawi anilari tumbasanipun sekar konyoh. Sakal;angkung andadosaken suka pirenaning manah kula, ing sapunika sampun wonten karsanipun kanjeng parentah naari bawah gupremenan, sami angencengaken pirantosipun amambengi urubing latu. Kayektosan kula aningali ing salebeting kampongan tuwin adhusunan sakalangkung angresepaken manah, awit aningali pekawisan tuwin magi alit-alit sami resik, sinaponan injing sonten sarana kasiram toya, ngajeng winging griya mirantos dening Bul dhukil gumbeng cinanthel ing ngongkek, lwir gumandhuling angklung, ondha sinendhen ing griya cinanhtelan ing ganthol, langkung malihing saben dalu patrol angidreri kampong anggugah-gugah. 1. angimutaken bab panyelehing dilah, sasaminipun samukawis ingkang amutawatosi. 2. Ingkang darbe wisma kapurih medala aningali ingah-ingahanipun tuwin angidreana balegriyanipun. Watak ingkang sampun sanadyan paprentahan sakngnginggil kenceng, anangng bilih kiran gopen tuwin tabrerinngprayantun ingakng kawajibnan utawi mawi amawangsanes wajibipun, saking pamanggih wujudipun wau badhe boten nylayani, urubing colok lisah petoliyun. Surangkara. Betawi Ing dinten Rebo tanggal kaping 4 wulan September, utawi kaping 7 wulan Ramelan punika, ing Betawi wonten pasamuwan angurmati ingalan dalem taunan kanjen ggusti pangeran adipati anm rajaputra narendra ing tanah Nederlan, Ing wanci jam satengahpitu enjing para prajurit dharat miwah kapalan sapanunggilanipun sampun sami apacak baris wonten ing ngalun-alun Palis utawi Waterloplin braising prajurit sekutree wonten bingkilen majeng ngetan, leripun lajeng kasambetan braising prajurit dharat sakingtangsi weltpredhen (Batawi kitha enggal), nunten kasambetan barisipun prajurit dharat saking angsi mister kornelis (sakidulwetaning Weltevreden), prajurit punika ingkang sapalihOnderopisir kemawon, ingkang damelipun naming anggugulang kawruh paprangan sarta katemtokaken ing tembe badhe dados opisir,braising prajurit punika wonten bing ler majeng ngidul, wetanipun atepang kaliyan braising prajurit Artileri utawi setabel, nuntenkasambetan prajurit kapalan kapaleri utawi Wiusar. Sareng wanci jam pitu kanjeng tuwan ingkang wicaksana guprenur jendral rawuh ing ngalun-alun iku anitih kareta, dumugining ngalun-alun ingkang bing kidul lajeng tumedhaks aking kareta saha majeng jumeneng wontening ngriku, kaayap ing kanjeng tuwan Litnan Jendral sapanekaripun andhungan ageng alit sadaya, boten dangu prajurit sekutre sapanunggilanipun wau lumampah mangetan urut-urutan medal ing ngarsanipun kanjeng tuwan ingakng wicaksana guprenur jendral ingkang sarta sami urmat, miwah tabuhanipun inggih kendel ing kananipunkanjeng utwan ingkang wicaksana kalayan mungel, dereng kendel kendel bilih dereng tabhaning golonga ingkang sanesipun wau dumugi ng ngriu, yen tabuhan ingkang sanes sampun dumugi ing ngrikulajeng ...........tap (tabuhan mirunggan) ingkang boten kesah saking sakananing kanjeng tuwaningkang wicaksana, ingkang sarta tansah mungel kemawon sasampunipunmubeng sapisan kanjeng tuwan ingkang wicaksana lajeng kondur, para prajurit sapanunggilanipun wau sadaya inggihlajeng bibar sami mantuk sewang-sewangan.
Dalunipun ing dalemipun kanjeng tuwan ingkang wicaksana guprenur jendral ing Riswik weltrevreden dhahar bujana ageng mawi dhansah, para priyantun ageng-ageng sami rawuh saos bekti, ingngriku kanjeng tuwaningakng wicaksana guprenurjendral anggenipun angiyaraken wilujeng alemkanjenggustipangeran adipati anom, tetep yuswa tigang dasa sanga taun wancijam kalih welas dalu bibar. Menggah kaurmatan kados ingkang sampun kasebut wau sadaya, sampun ajeg sabentanggal kaping sakawan wulan September inggih kados makaten Ing Betawi kaping 7 wulan September taun 1878 Bagus Jakamubtadi. Punika candhakipun Sepanyol bedhah Nederlan. Wus riwut abondayuda, nganggo cira pepe kateluk aris, cintraka apa bok temu, lah iya ing sabisa, bias pa angrukti gegamanipun, sawega ing jronig kuth, wong Sepanyol abangkit. Angrurah sajroning praja, wiktu burgemmester manabda sarwi, angunus ing pedhangipun, ayun suduk sarira, sangking mangat denya labuh kithanipun, wusana ledhen raharja, tan kareh Sepanyol malih. Punggawanira suminggah, sing Nederlan awit ingkangpakarti, tuwan Willem karsanipun, bedhah tamping samodra, wit Nederlan jro kitha ingggil kang laut, dupi tamping wus binedhah, jro praja dadya jaladri. Wong Sepanyol kathah pejah, kurambyangan marma kathah sumingkir, dereng kendelperangipun, aneng laut lan harat, ing mongseku rada unggul perangipun, willemOranye Pangeran taksih lestantun ajurit. Marma sinebut unggul prang, wit jeng pangram Willem datan mekasi, ing ngaprang taksih lestantun, benjang putra oan wayah, kang ngakarya sampurnanira prangpupuh, ing ngandhap badhe kajarwakake sawuse mengsah sumingkir. Jeng Pangran paring ganjaran, maring wadya jro kitha Ledhen warnil, tetedhan sadaya tuwuk, kang mentas manggih baya, lawan wisma gedhonglangkung aggengipun, yek akadhimi nama, tegese wau kang panti. Griya ageng pamulangan, marma dadya pusakaning nagari, duk samana wonteniun, saingga sapunika Akadhimi tagsih santosa kalangkung, sawusing tampi ganjaran ,janma suka suka sami. Dupituk pitulas warsa, kanjeng tuwan Willem Oranye lalis, sedanira kalataun sewu ponca tus lawan, wolung dasa sakawan tanggal sapuluh, ing wulan Juli kawarna, jeng tuwan denya ngemamasi. Nora seda sangking gerah, awit sangking cinidra dening telik, cundaka kang mara sadu, utusaning narendra, ing sapanyol tiyang Prasman asalipun, baltasar girares nama, nalaripun denya nyilip. Pinaeng jugari pngran, tedhak saking daleman mawi abdi, mlampah mlampah karsaniun, saweg prapta gapura, wontenjuga sujanma aneng ing ngriku, busana sarwa gombalan, sanget................diminta ngemis. Kanjeng Pangeran uning, langkugn welas sigranedya mapeki, arum pangandikanipun, sira iku wong apa, amemelas sandhang kalawan warnamu, apa kurang kang kopangan, pun sudra umatur raris. Dhuh gusti botenkadosa, mila ngantos makaten inggih sangking, cupet sandhang pangan ulun, ing sari arinira,ingkang amba tdha anamungpapasung, ngiras anak lawan kadang, kang welas miyat ing dasih. Lamun pinaeng tan angsal, anenedha sayekti nora bukti,marma sing paminta ulun, dhatengkang murbeng ngalam,yen aweta makaten luhungpinugut, sampun andadwa wiring, mring donya kawelas asih. Menawi pinujeng karsa,mugi wonten peparing dalem gusti, ddosa pasambet umur, ing sadinten punika, kanjeng pangram sakelangkung welasipun, sigra paparing ardana, kaglih yen sudra yekti. Tksih wonte candhakipun. Pethakan saking sarat dhalang basa Mlayu
Kang pinurwa ing lagu artati, caritane duk ing jaman kuna, ana sawijining rajeng, Omayon paljujuluk, tanah Cina prajanireki, panguwasa mya krajanya, mayan ta pinunjul, lan misuwur namanira, yayah kadya tatkala ing jaman nguni, tan araja tumimbang. Aprawitani tya maning ngaji, kinajrihan dening raja liyan, kang celak lawanprajane, sadaya samya nungkul, adadya reh bawahireki, marmane maharaja mulyane akomuk, pindha she pirdun ing kuna, ruhurira tanpa Suleman Nabi, kawasalir Iskandar. Den susuhun lan ing ngaji aji, angemperi kaya raja dara, dene kabeh nayakane, mratah waskithengkalbu,amumpuni salir pakardi, sata pangeranira, prakos wadi byanung, satya asadu ing budya,pratiwane wng becik paham ing ngelmi,nir kuciweng samatra. Sakabehe gedhongesang aji,s amya isikang dyanawimala,liinuwih kasudanane, tangeh rinonce tembung, dewadyanta kathah nglangkungi, kongsi tan keneng etang, gyanira sang prabu angreh sagung wadyabala, awawaton adalang munag ing ngeber budi, marma seneng kalintang. Daruna saking widagdeng aji, tuwin saking wibudyambeg darma, titiyang kang neng krajane, samya amolihuntung, dene julukireng narpati, Omayon pal tegesnya, nalamat rahayu, mula sinebut mangkana, karsane para wong sajro nagari, manggih akaslametan. Patihira aran mangkubumi, asubadya ingpambekanira,lan langkung eber budine, turida mring piyatu, myang maringwong nandhang rudatin, lan marang para rondha, kabeh wadya prabu, panganggepira mring patya, nora beda kalawan yayahireki, sih tresna trus ing driya. Deta wau patih mangkubumi, tuhu kendel marang adilaga, wrinpratikel aprang kabeh, wicaksana jro rembug,lan sumurup terang sakyehning, prakara jro nagara, yen atyang kang ayun, sumedyaakrya resah, bias bujuk pinrih abali badhami, nyang malih kyai patya. Salamine datar nate ajrih, jrone rudahya bugnah kewala, tan kontra sadei bae, lir giyo ta kang labuh, datan ajrih tinempuh angina, wit saking sagedira,jroningnagara gung, satata gemah raharja, ya marmanta kipatih ran kogesteri, rembug becik tegesnya. Sang prabu ugi ngunignani yenkipatih wong waskitheng driya, mula banget pitayane, ing nganggep lir sadulur, apa dene sumitra becik, rinaket kinasihan, tanwinengku batur, mangkono uga kipatya, langkung ajrih ngastawa marang narpati, sasatya sredanira. Kacarita nujuwa ring sawiji, sang ngnata lan rekyana patya, miahkabeh pangerane, numpak kuda sadarum, yun bebedhag marang wanadri, nalika dugi wana, macan banthengipun, kiang kidang lan manjangan, celeng- celeng, mulat manngsa lwih ajrih, samya mlayu sasaran. Ugi kathah kang kena ing mimis, sarta tatu awit kenapanah, ana dene kangcinakot, denng sona pamburu, gya wontenkang nguculen paksi. Alang ing aranira, yapeksi pemburu, nulya mabur akalangan, kogsi tkan samadya ning widik-widik, nyamberri mamanukan. Sawusira gyanbebedhag sami,antuk kewan myang manuk akathah, sang nata parentah age,kinen leren sadarum, para ingakng andherek sami, dhinawuhan ambekta, paburuwan wau winawan maring kahatyan srinarendra kondur dhinerekenpatih miwhpara pangeran. Duk samana kondurre sang aji, prbangkara anedheng bentarnya prakuda lendhuk lampahe, wadya kesel sadarum, saking gyane tetedhag sami, winimbuh kabaskaran, sanget sumukipun, ngalentreh alumaksana,kongsi datan tahan amring soroting rawi, ngorong salit kalintang. Sangprabu aparentah aglis, marang patih arsararyan kedhap, daruna langkung mepune, pangandikaning prabu, baya patih sawastuuning,gon kang neta panas, ingakng rada seyub, Mangkubumi lon atunya,lwih prayogi padukarsararyan awit, bentere datan jamak. Yen tan rayan pukulun kawatir, lamun prabu temah dadya rongga, myang wadya sanget susahe, dene ang punanggunung, ingkang tinon sakig ing ngriki,akathah wit-witannya, saka mantyane sayub,mang ana sendhange juga, pan ing ngriku kados konging den rayani, sakeca awanira. Durungnganti telas turing patih, sangnarendra anggbrag itiyan, miwah kabehkang andherek,lumirig sangaprabu,mugahmarang sukuning ngardi, gampang ing dalanira,
tan tara sawangu, dumugi pucakin gngarga, sakalangkung sang nata acaryaeng ngaksi, beciking palemahan. Sakabehingprawiwitan sami, samya lemu aruhur sadaya,miwah atepu epange, gembuleng...dinulu, godhongira ijo andadi, nenggih senening surya, tambi salumebu,dadya luwih edhumira, awa asrep ilining anginsumilir, karya segering ongga. Ana uga..............mangkok, mila mrene-mrana, aluwih bening banyune, kehkekembangan arum, kongas umrik sinerang angina, langkung langenwinulat, yata sang aprabu, dhawah tata palenggahan, apratistha ana teining parigi, badhe karsa lenggahan. Sangaraning sendhagn signet wening, kilong-kilong mancorong lir irya,mang luwih sakamatise, kathah minakadulu, samya ume saliras liri, tuywa lintang aliyan, sanget asringipun, malad rarasing wardaya, milanipun sang nata kacaryan galih, gyanira lelenggahan. Srinarendra angandika aris, mangkubumi di tumameng ngarsa, linggih pare king sun kene, dene wdya sadarum, panwus kinen kapaa ebih, wit arsa paguneman, lan ihtiyaripun, sawuse amantun sayah, gya mumuhi kawasaning maha sukci, kang wus katoning jagad. Sakabehe tatanduraniki, apa dene sakeh kekembangan, maha kawasa kang gawe, arga kabyaktanipun, gunung-gunung myang kali-kali, lawan sakehing kewan, pan samya atutur, amarng para manungsa, lamun allahkang paring jiwa sakalir, kalawan amarentah. Sinarendra lan rekyana patih,nulya ami ngidung gegentenan, mangkene kidunge rajeng, manuk kang mancok iku, neng uwit kang awarsari, ngucap Allah akbar,dene erinipun, ngucap gedhening hyang suksma, sigra patih nambungi angidung genti, mangkene kidungira. Gusti Allah ngutus ingang ngangin, angluruhken godhongmring bantala, darapon lemu dadine, de gusti karya jawuh, angeberi ksigi siti, mrih tuwuhing tanuman, purna kidungipun, nenggih gyan lenggah sang nata, cedhak uwit sawiji alangkung mencit, garowong myang wus tuwa....barindhil ngarang pangergaring, ngingna tawon nalane growongan, pamase eram galiye, miyat tawoon puniku, dene mabur mring ngendi- endi, brengengeng swaranira, ngandika sang prabu, marang rekyana patya, eh delengen tawon kangwan cilik iki, tansah alunga teka. Lakunira lir wong nambut kardi, angkubumi alon ing ngaturnya, de tawon punika kabeh, leres dhawuh sang prabu, apan sami anambut kardi, mandar pranatanira, abecik satuhu, menggah kewan tawonika, dadya tladha kang becik tumrap sujanmi,lantiyangkang mangretya. SAged angsal wlang ngre nagari, awit tawon ana rajanira,, kang mrentah kawula kabeh,nenggih raja puniku, langkung ageng lan sasamining, sadaya samya urmat, mangistha weng tuduh, dene rising tawon raja, apratistha ana ing kadhaton adi, samadyanireng tala. Kadhatone tinombok ing lilin, langkung awig ipakirtyaira, alempeng kaya ingngukor, tuwin pasaginipun, ceples kadya dipunjangkani, sapinggiring kadhatyan, kathah griyanipun, kang den goni prakawula, apa dene sang raja tawonpuniki, angereh adipatya. Ulubalangjaksa lawan mantra, sarta kathah tawon ingkang dadya, reksapintu rkaton rajeng, prajurit tuwi nmadhur, samya jagi pratawon cilik,gyae manambut karya, sakeh wmadu, adadi kaya nagara, pira pira dalan terusaningpanti, kenceng yayah sinipat. Ing sasaged saged badhe kula lajengaken Ktandhan penyalnBasah ing Lamongan.
Ongka 38, Kemis kaping 19 September 1878 Kulawisudhan Kaangkat Raden Dawuwijaya, Asisten Wdana iing Pamoyan dados Anderkolektur ing Sukapura Kolota Priyangan Mas Danasemita, Carik ing kantor Bojanagara, dados Jaksa Pangkat ajung Raden Mas Danuwinata, Asisten Wadana ing Dhupok dados wadana ing Balepanjang, bawah magetan Tanahh Madiyun Mas Sastrakusuma, Jaksa pangkat Ajung, dados wdana ingWaru, tanahRembang Mas jaya Amisastra, Asisten Wadana ing Sumber, dados jaksa Pangkat Ajung, tanah Rembang Kaparingan lereh saking pandamelan lastantuning pangkatipun Mas Wiradiwirya, jaksa pangkat ajung ing Bojanagara. Surakarta Ing nagari ngriki mentas kadhahtengan tiyang,saking sanjangipunignkang sami angetutaken asli saking Turki, tilas raja ingnagari Yaman ajujuluk Sarip Ahmat SayitIslam bilih kapirid ing jujulukipun tebih sanget sungsatipun kalihan kawujudanipun tiyang wau sanget angggenipun lethek tuwin tandukipun dhateng sasaminng titaha sawiyah-wiyah, anggepipun sampun boten wonten tiyang sae, tiyang suci namungliyaning awakipun embok bilih pancen tiyang majenun manawi pancen tiyang Turki ingkang asli, utawiignakng priyantun saestu nate sarawungan kalihan sanesing bngsa, dhatengipuning tanah liyan ingkang masthi mawi ambekta serat pangirid, saha sumerep dhateng tata, kados tiyagnwau bilih estu tiyagn Turki, ingggih pancen wedalan minggiran jujulukipun wau naming kadamel tedheng kemawonamurih kaajenanana. Mugi-mugi ingnagariliyan sampun ngantos wonteningkang gugon tuhon. Kareeg ing Balong sanget risakipun menggahprenahipun boten tebih kalihan griyanipun priknca pulisi, ingkang anbawaheken pakampungan wau, kados daring sumerep malih kareteg wau risak bilih otenlepat nalika kanjeng tuan kul Eniyus sampun anamtokaken pandamelanipuntuywin andadosi kereteg wau kajibahan dhatengpacinan sanadyan makatena punapa priyantun pulisi ingngriku boten wenang anyaruwe, kados saweg ririwud angenipun amaringi, pralilahipun tiyang ingkangsami jajanggongan puputan punapa punika kawonte eres-eresipun awit bilih sampun kalapuraken ingkang saestu nagari lajeng anindakaken ingakng masthi linampahan. Yogyakarta Nalika tanggal kaping 14 wulan punika wonten lalampahan elok ingakng masthi anuwuhaken panggraitanipun para ageng, supados arumeksaha nagari ngriki sampun gantos karisakan. Ing dalunipun tanggal wau wonten kaki-kaki kirang langkung umur 74 taun dereng terang sangkanipun sakin gtanah ing pundit, sampun angangkah abesmi griya peken tujonipunkadengangan ingkangjagi peken wau kakilajeng kacepeng saha kaladosaken dhateng nagari, nalika kapariksa tandukipun kados tiyang ewa, angaturakenniyatipun badhe abesmi wa, supados pacinan arisaka loji ageng ambaledhosa, latu lajeng amaremena dhateng ingkaratoningkang supados sirnaha, wekasanipun ingkang sinuhunkanjeng sultan badhe kajayat ayasa karaton enggal awit piyambakipun mentas angsal wisik dipun atag abesmi amargi jumenengipun karaton samun sepuh, wah ing sasirnanipun adeging karaton kedah wonten ing mambirata kados nagari boten kirang
prayitnanipun ananging kumedah sumundhul ing atur, bok bilih lampahipun kakiwa uwonten kosidanipun awit aturanipun mawi anggepok wadosipun karaton kakalih. Camburan Wonten tiyang estri kalihan kaum asasarengan numpag kaeta asep estri ambekta awisanipun nagari warni renda wedala tanah Brusel adi sanget kadamel uparengganipun praboting para estri, sareng andungkap dumugi watesing tanah liyan tiyang estri katingal biyas cahyanipun kaum welas asih lajeng apitaken egger dak deleng cahya mu biyas apa kowe lara, wangsulanipun estri: boten kiyahi, kauningana anggenipun biyas cahya kula punika, tuwuh sakig bagektan kula awarni awisaing nagari, renda saking tanah Brusel kaum lajeng wicanten gampang engger, marenekna dak sasabane jubahku kene, renda lajeng kaulungaken dumugi ing wates estri mudhun saking kareta, lajeng katitipariksa dening pulisi ingih wilujeng, kaum anututi mudhun kaandheg kncapulisi aiken kyai sameyan napa bekta awisaning nagari, wangsulanipun ora engger, lah napa kang menthol-mothol ditekem iku, wangsulanipun kalayan waskitheng tyas sarwi anudingi iki para bote wadon wangsulan punika anuwuhaken leret panampining konca pulisi, ingkang sarwi gumueng laeng angeculaken pun kaum. Wonten nem-neman kalih sami wasisipun dhateng panggenanipun tiyang sasadeyan ingang satunggal awicantn mara adha rukun angrakit ukara, sapa ukarane kang dawa iku ambayara, sabarang kang padha dipangan wong loro, sareng sampun sagah ing wicanten wau amiwiti, aku gitik sarwi anemamakaken camethinipun satunggalipun bote saronto lajeng anebus dak sokol inggih ngayang anggenipun andhawahaken bithi. Wangsulan katur ing Sumitra Ngabei mangunbrata. Nuwun mugi sampun andadosaken runtiking pangalih, kula dherek nyelani sakedhik pamanggih, ambatang cangkriman sampeyan sagayuh-gayuh kula, saupami boten condhong inggih sumadhong pituwah sampeyan. 1. Wanudya boten ambatalaken wulu, nangingkenging dipun ningkah, inggih punika mara sepuh estri tilaranipun mara sepuh jaler, ananging ingkangdados semah anakkipun estri dereng baleg umuripun tuwin ingkang derng kantos asmara, ing ngriku lajeng pirakan aingkah dhateng tilas mara sepuhipun wau. 2. Wondene wanudya ingang batalaken wulu,nanging boten kening kaningkah, inggih punika 1 biyung kuwalon tilaranipun bapa, 2 ipe estri sadherekipun semah, ananging kenging ugi kaningkah saupami biyung wau katilar dening bapa saderengipun kaasmara, utawi ipe sadherekipun ingknag dados semah samun pirakan.dados kalajeng-lajeng anggen kula atur katrangan, kacariyos wonten 1 rondha darbe weak, 2 pambajeng ipun estri dereng balek umuripun ing ngriku dipun semahaken pikantuk priya taruna, sareng karaos raos kedangon anggenipun ngantosi, semahipun kapirak, antawis sawetawis dinten sang taruna sowan dhateng kyai Akim aningkah dhateng tilasing marasepuipun wau, dhaar sae warninipun kaetang rondha sekar wasana atur kula punika sumongga ing sampeyan. Pun Surangkara Candhakipun cariyos bab ringgit purwa: lampahan kongsa ngaben janma Pangandikanipun kanjeng pangeran Arya Kusumadilaga. Sastramiruda ingang den arani janturane wayang iku duduga melane ingkang jinantur enenging ricikan gamelan mau diarani sirepan, dene ingkang den arani anjantur,
dhalang nalika acarita sajronign sirepan, kalirune ingang padha ngarani, seseg tambaning irama tinembungake janturan, mulane ssaweneh ana prayayi begsa,mundhut gendhing kebogiro janturan, iku karepe akon angunekake kebogiro nganggo katambanake iramane, ewadene sarehning wis kaprah kalanturing tembung mau niyagane iya banjur bias anampani. Dene dhalang yen carita nalika kajejering wayang nganggo tembung karma di wor ing tembong ngoko, karepe tembunge karma iku wicaraning dhalang marangkang nanggap utawa marnag prayayi liyane ingkang miyarsaake, ingang tinembungan ngoko iku,jejering caritane, ingkang ora kanggo ing pawayangan mung tembung karma inggil kajaba dhalang wayang gedhog ingakng nganggo karma inggil saupama dhalang ayang purwa nganggo karma inggil jujuluking ratu ora ditegesi, iku dhalang during weruh ugere amayang, dadi bakal ora nana prabedane ucap ucapane wayang gedhog karo wayang purwa. Aturipun mas Sastramiruda Kawula nuwun rumiyin pundit wotnenipun ringgid danaare wonda, ingkang mripat kalih akaliyaningakng mripat satunggal, utawi ringgit lanyapan mantunipun sangkuk ringgit liyepan sami kajait punika kalajaman punapa, saha kawula asring miring saweneh wonten ingkang remen ringgit amila angsala ringgit tatahanipun cemca pangrawit utawi tatahanipun KyaiGonda, ngkang dereng kajujut menggah kawit wontenipun ringgit jujutan kala jaman punapa, sagetipun angyaktosi tatahanipun tiyangkalih wau kados pundit, dentening sapunika sampunkathah tiyang saget natah sae, punapa boten wonten ingang anyamiwarninipun. Pangandikanipun kanjeng pangeran. Kaananing wayang iku ingkang dhingin buta kethek matane loro, wayang layapan sangkuk wayang liyepan ora di jait bedane wayang tatahane Crema pangrawit karo tatahane kyai Gonda, yen tumrapa wong bathik padha lemese utawa resike, tatahane kyai gonad iku anyengka ruk padhang, tatahane Crema Pangrawit angremit, sanajan ing jamankuna, utawa saki akeh wong bias natah becik, nanging during ana ingkang nimbangi tatahane wong roro iku, utawa wujuding tatahan wayang mau, ora beda karo kaananing aksara, seje tangan iya beda pasemone, kawite wayang lanyapane ora sangkuk, wayang liyep pan dijait, nalika panjenengean dalem ingakng sinuhun kanjeng susuhunan pakubuwana ingkang kaping III iyasa wayang babone wayang iyasan ing kartasura, panatahe Crema pangrawit karo kyai Gonda, basa dadi saklakon diparingi jenengKyai Pramukanya, dadi iku wiwitan wayang iyasan karaton ing Surakarta. Mungguh kawite buta kethek diwngun mripat siji,nalika panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati anom ingkang kaping II, ing Surakarta iyasa wayang babone kyai pramukanya, dadi rong lakon ingang sakothak diparingi jeneng kyai mangu sakothake maneh diparingi jeneng kyai Kanyut. Dene kawite ana wayang dijujut kapisan panjenengan dalem kanjeng gustipangeran adipati anom ingkang kaping pindho mau, iyasa wayang abbone kyai pramukaya, diwangun mripat siji buta kethek sarta kabeh di jujut, basa dadi sak lakon kasaosake marang karaton, katelah karan wayang kadipaten, iku banjur akeh ingkang ayasa wayang, padha nganggo wawangunan ing kadipaten, bareng ing sajumeneng dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan Pakubuwana ingkang kaping IV iyasa wayang babone kyai Mangu basa wus dadi salakon diparingi jeneng kyai JImat, iku wuuding wayang uga jujutan angungkuli wayang jujutankapisan, tumuli karsa dalem amangunkagungan dalem wayang kyai jimat wau, iturun maneh basa dadi saklakon diparingi jeneng kyai Kadung, iku kawite para gusti, utawa ing Surakarta akeh ingkang iyasa wayang jujuta kapindho, sangking padha kapencut marangkagungan
dalem wayang kyai kadung, ananging teka anaingkangbisa tiru ora, sabab kyai kadung mau dadi pangungunan dene wayang jujuta tekan wadonane dinulu isih sebetan kaya wayang during dijujut. Dene ingkang milala wayang lawas oleh atatahane Crema pangrawit utawa tatahane kyai Londa, iku bener, sabab wayang tatahane wong roro mau, ingkang during dijujut amasthi iyasane para gedhe, dadi ora kurang prayoga ing panggarape, sarta wyang lawas iku ginawe mayang, luwih kapenak ditimbang amayangake wayang jujutan. Aturipun Mas Sastramiruda. Kawula nuwun ingkang dipun wastani ringgit Kantep ringgit Murgan , ringgit Dugangan, ringgit panggungan, ringgit katongan, ringgit Pranakan, ringgit dhagelan ringgit ricikan, punapa denten malih kawula asring miring dhalang punika yen nuju ngringgit dipun tembungaken mangggung, punika kados pundit pamijangipun Taksih wonten candhakipun Padmasucipta. Panjurung amedharaken anggitan kula Cangkriman Puspita gandheng panuduh, sekar kinanthi knapti, tambang pangreh ing turongga, basan wigar kayeng dasih, pustaka tabe kawula, katur tuwan C.H.Adhi. Radya pangggah nirlampah dur, ing Surakarta nagari, janma mendrang pasaosan, redhaktur ing Bramartani, sri umantar tulangmatswa, rismpuning wiyosneki. Sisaning wreksa tinunu, tengan wong dhusun nggulati,yen pareng condhong ing driya, mabantu trap jejeran kris, panjurung amba punika, kapacaka rirespati. Tembung trus asng praruhur, atmaja dyah raras sati, laju katur ing prmitra, sagotra trah jayeng murti, sajuga ye kan gpaparab, raywa mbeg ladak kuaki. Dwi parab ardananya gung, Sugyarta korespondhen tri, kitha tanah Pangasalan who klenthengrumambat kang wit, minaruntung ing samodra, ambatang cangkriman mami. Lagosik kayun tan muwus, ing nguni maksih nalisir, mangejum ruweting tembang mangya mba wedhar ken mamrih, babag tyas wredi srenggala, sami sukaha ingg galih. Kawan wanda sasstra wujud, garakapa busana dwi pinisah dadya dwilingga, salinggga ing ngarsa mawi parabot buntu pepetan wigyan kasasgedan yekti. Sami pangucaping wadu, ing bandara gerah ratis, ingkang salingga nglegena, amejahi ta ing wuri, kapat weh wancining jawah, tumurun suka wong tani. Kinumpulan wanda catur, gerah kapat anetepi wujud bongsa langen praja. Kagungan dalem sang aji, enggo nama gerah kapat, dinunung gedhong citingggil. Titi palesteng pagelung, cinitreng ri Saptu kaping tiga ing wulan Ramelan, warsa dal den sangkalaning "swara Muksa Murtiningrat, Padmasucipta nandhani. Lir satpada pari kudu mamrih, mamaduning puspita upama, tan pegat pamarsudine, kadarmaning kakaruh, kang rinuruh dadya wangari, rasapen rinancana, parjamba mauyun, sumaos byantaring tumun, jurubasa mudhi kang jumeneng redhaksi, lwire juru pangarang. Ngarang sagung pustaka pawarti, myang madara lagunin glukita, bramartai mrih senene, wahyan ta gyan saharju, ulun atur panjurung naming, samatra tanpa pedah, among trimah luwung, ngiseni papan kang sela, ywaningingsep anyenyep tan maha lani, kongas lir tanpa raras. Tarlen muhung minta pangaksami, kumamwi amba mawi ngrancana, nglinut ing katamaningreh, jujul tyas kadalurung, pangratine awarti kontit, tan tantuman katula, katali keng kalbu, tanwrin sindhining pangripta, kang rinukti, kaen purwa kaning kawi, kocap tanah Eropah. Lamun dungkap ngajengken eleking, dhesember ping ponca myang sadrama, wus samapta pangruktine, prahamong dagangipun, paguyuban anyedhiyani, nyadeni kalangenan, mamrih senengipun, raywa lit sinung bojana, badhe mongka tondha kaurmataneki,
riageng Sin Nikolas. Mula buka rikala ingnguni, kang inaran riageng punika, mung pinggaraning prarare, temahan para sepuh, kapilayu kilut byantoni, ngetebi pasamuan, alwir nguumbyang-ngumbyung, kadadyaning painggaran, sru wapepek beleg maneka menuhi, srining pangupakara. Winarnaha ingkang sarwa-sarwi, len balaburing boja sadrasa, tangeh gananjara ing reh, yapya wus wanci nuju, dinten ageng wiwit byar enjing, wuryaning pasamuan, prarare wus ngrasuk, busana suma abingtyas, kasat mata ing neya ing gartan sipi, tnadya paran pinaran. Papanggiyan mitranipun smi, sakulawang sawanda-wandawa, sanintya sasasantine, tan lya wilujengipun, ari ageng, Sin Nikolas, wangwang abawa suwara, wulinga ing kayun, riwid dhasar wamirasa, yeku mongka asahan supangastuti, tatal kang tinatula. Tinelaten wus linuri-luri, dera aslinipun duk ing kina,mangkaten sing cariyose, wuspirang pirang taun, antarane prapteng samangkin, wonten janma sajuga, bebete kasebut, gelengan wong bongsa waswa, santa budya mas u ring ngaranan mursid, sumbageng rat supunya. Taksih wonten candhakipun. Punika candhakipun Sepanyol bedhah Nederlan Pun Meskin ngrogoh kandhutan, ngambil pistul den tamakaken maring, jeng pangeran jajanipun, ngandhep terus walikat, dhawah kantu pundhusdha sigra lumayu, kawarta sareng sakala, cinepeng au pun pekir. Sadangunira kantaka, jen gpangeran au a amamuhi, sambat sambat delingipun, dhuh gusti Allah amba, nuwun mugi wontena welas pukulun, miwah dhateng bongsa kula, kang sami kawelas asih. Dupi jeng pangeran sambat, abdinipun soldhadhu, ingkang jagi, miwahpunggawa angrungu, sigra mlajeng uninga, atutulung wah bujeng dursilanipun, saingga pekir kacanhak, jeng pangram tan dangu lalis. Dursila kang indha-mindha, janma sudra wus winiyasat mati, kinaningaya rumuhun, linabrak pinapala, ingkang sanget gigirisi denya nglampus, panjangkalamun jinarwa, yata sawusing ngemasi. Putra gumantya kang rama, apanegran kanjeng pangeran moris, ugi dereng jumeenngprabu, taksih kadi kang rama, setad oder denya prang taksih lestantun, jumenengira jeng pangram, angsal catur dasa siki. Taun wau jeng pangeran, moris seda kapetang jroning warsi, sewu kalawan nematus, salawe duk ing tanggal, tigalikur wulan April kang lumaku, ginantyan ari peparab, jeng pangeran Pridhirik Hendrik. Taksih dereng jumeneng nata, setad Oder pangakting rama nguni, taksih rame perangipun, lawan Sepanyol praja, denya jumeeng antuk kalihlikur taun, jeng pangeran nunten seda, duk nalika jroning warsi. Sewu satus kawandasa, sapta tanggal nem likur maret nuli, ginantyan putra jujuluk, wau kangjeng pangeran, Pan Oranye Willem kaping kalihipun, anunggak semi kang eyang taksih Setad Oder nami, Dupya antuk satunggal arsa, denya jumeneng kendel tan aprangmalih, kacrriyos nederlan ungggul, sepanyol kang kasoran, marma lajeng bedhamikakalihipun,niring prang nalika warsa, sewu lan nematus luwih. Kaandasa wolu nulya, kacariyos jeng pangram Willem ping dwi, denya jumeneng lagi antuk, triwarsa nunten seda, duk nalika ing salebetireng taun, sewunematus kalawan, skeet tanggalira kaping. Nenem ing NOpember wulan, nagri Wlandi suweng angantos lami, singga kalih likut taun, setad Oder tan ana, awit garwanira jeng pangeran wau, ing wektu sedaning raka, sangsori saweg garbini. Dupi babar miyos priya, diwasane ing sajronipun warsi,sewunematus lan pitung, dasa kalih punggawa, ing Nederlan rembag wau rising sunu, inunjung gumantyeng rama, Willen Oranye ping katri. Setad Oder apalenggah, lami-lami ngiras jumeneng aji, ing nagri Inggris winuwus, marma jumeneng nata, aneng Inggris awit dados putra mantu,nira narendra Inggeland, dene ingkang rayi kalih. Mongseku kitha inggelan, perang ageng lan bangsanipun sai, sakalangkungresahipun, marma amintasraya,jeng pangeran Willem Oranye abantu, wit prabu inggris wus linggar, aneng nagariing Paris. Jeng
pangram Wllem ping tiga, denya yuda unggul tentrem kang nagri, marma jengpangeran kasub, prawira ing ngayuda, mondra guna pinilih tandhing suibyanung, rembaging para punggawa, sadayaing nagri inggris. Taksih wonten candhakipun. Katandhan Arya manungkara. Candhakipun pethikan saking serat dhalang basa Mlayu Wonten dene sang bremara aji, amakir tya yndhang-undhang praja, angger miwah pranatane, tumrap dasih sadarum, taman kenaka lamun ngambil, madutapi malam, sing dondhengahipun, anging kudu amalapa, saking sekar ingkang arums arta adi, yen ingkang manrang undhang. Pandeya regeding kang dhiri, reksa pintu anglarangi waswa, nora kena amalebeng, saha wangwang den antup, dene reksa dwara yen nganti, ngelirken kawajiban, lan suka lumebu, marang sawiji sadpada, kang amawan mamala sang raja pasthi,uning tar kakilapan. Tawon ingkang kalupan mring wajib, sinebaken marang pangadilan, pinarik saprakarane, wusingpamriksanipun, kapatrapan ukuman pati, madukara kang manrak, undhanging prjeku, uga katrapaukuman,miturut kang wus katamtu undhang nagri, kalawan sabenernya. Apan ana ruwiyaning janmi, samantara jaman kunanira, wong angereh karjane, kang dadi watonipun, pantuke anulad sking, pangreh ing Mdukara, atas prajanipun, tandya kirekyanapatya, sigeg denya awawarah marang gusti, tantara srinarndra. Wungu saking denira aguling,lalawanguna dika jroning driya, miwah aaspadakakem karyaning tawon wau, pangruruhing maduning sari, sarta panggawenira, don pratisthanipun, lawan pratikel prayoga, myang sang nata parmati ancar yengggalih,mring wateking sadpada. Dene sanget taberi ing kardi, apa maneh paran karanira, para tawon sakabehe, adarma wntunipun, samya tulung tinulung genti, tana kang pincakara,myang ganggu ginanggu, arukun asih siniyan,sabiyantu niskara kang den lakoni, temah dadya santosa. Sang aprabu awacana aris, yen wong gedhe lan cilik sadaya, wisudha tunggil budine, nglakoni pantesipun, yayah kadya pratawon iki,niscayakang nagara, agemah rahayu pageneta madubrata, kewan asor, andarbeni stup sami, wengis liring wujudnya. Nging antupe auhung kinardi, amangreksa marang angganira, tanpisan tinamakake, menyang sahayanipun, supayane anandhang sakit, lan ora sesengitan, karo kawanipun, kaya adating manungsa, wit temene wawatekanireng janmi, antya ing paenira. Wewantuning pramanungsa sami,ambancana genti binancana, campah cinampah saane, weh wineh srikingkalbu ing ngalanan genti ngalani, kongsi tandarwa suka,jroning uripipun, marga tansahwancakdriya, mbok Manawa ana wong liyan yunkardi, ing kasangsayanira. Mangkubumi umatur wotsari, leres pangandika padukendra, nging tawon kalakuahane, tan ana gesehipun, laksitane...ugi, nengguh ngatasing janma, benten watekipun, sarta karepe tan sama, deta hanma tinitahakenhyang widhi kalawan jiwaraga. Menggah kawontenaning sujanmi, awit saking kakalih prakara, kang linuwih ing geesehe,ingang sajuga alus,de akasar ingang satunggil, nyawekulangkung terang, raga sru alimun, jiwa ingakng amarentah, raganira lumaksana ingpanuding, pamara wulanbala. Sanggyaning kang para janma smi, sinung mulya ina asor uga, wau watek sakalihe, suwala karonipun, lankarana wateking janmi, datan dadi stunggal, samene myang besuk, lakunira beda beda, sarta malih, wit saking punika ugi, ngumbar awanepsunya. Anyegiti mring liyaning janmi, amimisuh nepsu lan anacad, miwah gawe duryasae, tan wrin ing angganipun, sarta watekira pribadi, kang tansah dipun cipta, lepating lyanipun, tan ngatung beciking liyan, yata wau srinaranata anggalih, yen leres tu ing dhatya. Sang aprabu alon denya angling, rehne janma wateke kadyeka, dhemen ngumbar karepane, kang jeneng awa napsu, marma saka panggalih mami, lwih becik wong amisah, singkeh akeh iku,
marta paneng Sonya sana, supayane badanira dadi sukci, sakawatek kang ala. Mbok Manawa amangunteki, bias ngreksa away nganti angsal, kasusahan ing kalbune, kaya kang akeh mau, wit jatine manungsa iki, kadi angganing palwa, neng madyaning laut, kang pinrang angn lan ombak, ya mulane begya kang kalis bilahi, slamete keng plabuhan. Apan lagi jeneng ing wang amngkin, asinung wrin kalawan truwaca, tan semang sathithik bae, yen wong martapa wastu, amalabdasan tosa sidi, ana dene sing sapa, kumpul uripipun lir awor ula biludhag, apa maneh moita bang kit ngenderani, pialanireng janma.Ingsun ora agawok sathihtik, desa dhengah kang mangulah tapa, srumalarat ing uripe, ngasepi dunungipun, wit mangkono lakunireki, pantenmanungsa ingkang bening budinipun, ngupa unggyan palindhungan, karanane aseneng enggaring kapti, datan bias pinanggya. Antarane para tiyang sami, ingakng darbe kalakuhan ala, abab punikuing mangke, ingsun adarwakayun, amangarah nebihken dhiri, saka manungsa kathah, darapon asinung, seneng lan rengening driya sarta aneh moliha arja basuki, satata sadyakala. Kangsun puji ing rahina ratri,mugi allah kaswasih mradana, sawargankang langkung gedhe, angalap jiwanng sun, sinuceken saking ing sisip, duk aneng nusapada, lan sampurnanipun, nihan ni rekyna padya, langkung kagyat, duk mirengngandika aji, marga tan condhong ing tyas, mangkubumimebah tur nya aris, ulun asrah lepatnyuwun duka, sadarpa tur panaruwe, leres dhawuh sang parabu, kang umahya sing akalbudi, ingkang matyan taterang, ugi ulun weruh, lamundarsananing liyan, saban-saban akarya regeding budi, tanmasthi sung kadarman. Tuwin malih ana sarken saking, margi ingkang nuntun mring kotaman, dewong tapa iku luweh, wyatna agaminipun, saha tobat marang ing sisip, nging yen ginagas-gagas, gampil antukipun, kasidaning rengpangretyan, yenmanungssa uripe aluwih becik, kumpulan karo kathah. Katimbag lan urip neng asepi, tebihkaro sasamining janma, sabab yen amatuhake, ya marang angganipun, amanyegahi ngining kapti, miwah kaarsan ala, becik temahipun, sagung kang paa budiman, samya tutur wong kang kulineng asrami, adoh sing kabecikan. Ajalaran gone mangunteki, kurang terang marang pangretiyan, lan sirna akalbudine, marma tyang tapa wau, den larangi dening agami, yekti paduka nata, wus sinungan wruh, yen tiyang karem neng Sonya, tan nagungi paedahe tinimbang saking, wongurip lan tyang kathah, arawita kaarsan hyang widhi,kyehningjanma ing sapramudita, tulung tinulung ngagenten, sawastu datan lamun, tiyang saged gesang pribadi, lah sumongga paduka, ayun amangalbu, yen ing tira amartapa, sinten ingakng asung nandhanglan rijeki, sri nata ngarti keng tyas.
Ongka 39 Kemis kaping 26 September 1878 Surakarta Para durjana ingkang sami mangecu ing Brengosan sampun sami kacepeng, menggah barng ingkang kabekta inggih sawatawis sampun sami kapangggih, amrayogekaken mugi nagari amatrapana paukuman ingkang sakalangkung awrat bilih naming kapatrapan ukum gantung dumugi ingpejahipun warninipun naming kaanggep ukum padintenan awit ngantos sapriki taksih wonten kemawon lalampahan makaten sanadyan ing ngriki wonten mendhanipun ananging inggih asring-asring wonten. Patrap calunthangan bawah ing Mangkunagaran ingkang sampun kagiyaraken wonen pasamuhan bramartani,ngantos ing mangke dereng wonten mendhanipun mandar puncu banon rulah urut margi wingking dalem ing Suryadiningratan sami dipun gempuri, panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati ariya mangkunagara sampun andhawahaken dhateng abdinipun pulisi sami ing ngandikakaken jageniananging ngantos sapriki dereng angsal katerangan sanadyan patrap ugal-ugalan boten kenging kaewokaken dhateng lampahanipun durjana, ananging makaten wau andadosaken pangungunipun ing ngakathah. Baah ing bekonang kathah tiyang tani ingakgn sami anyadeni maesanipun awit ing mongsa katiga punika rakaos sanget anggenipun angupadosaken ingonipun punapa malih bradhatan nggih angrebda, mandartiyang alit ing hdusun Nongkageneng sami kagepok ing raos bab ing bradhatan wau. Yogyakarta Nalika ing dinten salasa tanggal kaping 24 wulan Punika, panjenengan dalem kanjeng gustipangeran adipati Ariya Suryasasraningrat seda. Yogyakarta Kanjeng tuwan Residhen mentas angundhangaken bilih tiyang anumpak kapal utawi kareta samikaawisan ingkang ngantos anglanjak wonten ing papan ing alun-alun ingkang kadamel angepang ajat dalem maleman makaten wau badhe angindhakaken regengipun pasamuan bilih para wawit anggatekaken kalampahanipun. Pulisi bawahing Klathen sampun angandheg kapal ngantos pitung dasa iji kathahipun ingkang lumebetipun tan paserat lulusan menggah kapal wau pancen kathah ingkang peteng pinangkanipun kados sampun boten maiben. Serat pawartos Mataram angedharaken bilih wonten panji dhistrik mentas anedha pasumbang, kadamel amragadi pasegah tindakipun kanjeng tuwan residhen dhateng ing Redi Kidul ing dalem sajung salangkung sen bilih pundhutan wau waradin dhateng para tuwan ingkang sami amaosi siti kdos kenging kaanggep bilih terang ing nagari, rpamila ragi anyaleneh awit naming tuwan satunggal ingkang kapundhutan wah tuwan wau dunungipun tebih sakin ging redi kidul ing wasana lalampah wau anuwuhaken pamanggih bilih pun panji anyahak wawenang, angangkah angsala yatra, sarehning seratipun pamundhutan pacap dados kodheng amestanana bilih pancen pun panji ingkang amundhut embok bilih carik utawi abdinipun sanes ingkang gadhah akal makaten wau, ananging inggih kenging ugi bilih nagari pancen andhawahaken dhateng para panji, amundhut panjurung wragading pasegah wau, kadadosanipun para panji ssaged-saged angangkah wangsuling gadhahanipun yatra, snadyan pamundhut wau boten amurwat ananging makaten wau adedahaken lalampahan angudi angsaling yatra. Cariyos dhusun Camboran
Ing dhusun Serut bawah dhistrik ing Lepen Soga, kabupaten ing Klathen, tiyang amongtani anggenipun sabin ing masa rendheng an ingakng sampun kapengker punika, sami tiwas gabug, katiga punika sami nanem terong dipun tedha ing ama tikus. Rencangipun bekel nama Wongsareja ing dhusun Jethak baah Klathen nalika kaping 1 wulan Siyam punika, kapandungan maesa sarakit, sapriki dereng kapanggih, pasabinan ing prayan sapannggilanipun baah dhestik Gedhongan, nggenipun nanem pantun katiga punika, anci gumadhung, sami risak kaparag ing ama tikus, mongka nyan regining uwos sabethakan ingkang wuluh 6 kethip, uwos ingkang pethak sabethakan reginipun 8 wang, tujunipun pangaosing palawija kalebet mirah, sarta tiyang sabin kala rendheng kalebet tulus. Tyang kenging paekan ing dhusun tukuman bawah Klathen, sampun sawatawis lami, wo0nten tiyang wasta Ki Jagalesana, punika kepandunganingkang kenging kabekta ing durjana, barang warni-warni kaadhahan ing pethi, aturipun ing parentah sadaya pangaos 500 rupiyah, nalika dereng pranatan dhestrik panatus pulisikang ambawahaken wasta Ahmad Darum ing dhusun pangkol, ingkang kaleres patrol bekel ing tukuman wasta sontareja, saking kencenging dhawuhing kabupaten supados sageda acepeng durjana wau, pun ahmad Darum alih sontareja wau, adamel paekan maturingparentah amastani tiyang, mondhok ing dhusun tukuman wasta pun Kertasetika,punika ingkang dipun aturaken amandung ing griyanipun jagalesana, salajengipun ingkang dipun dakwa kacepeng, lakejng katur ing nagari, griyanipun ingkang dipun pindhoki pun Ketasetika, dipun galedhah sepen, sarehning datan pcihna, ahmaddarum kalih Sontareja wau, kenceng angaken sumerep nalika wanci bangun ditntennuju kapandunganipun Jagalesana, pun Kerta setika lumampah mangilen anyunggi pethi, sami kadugi imbar sumpahipun, sareng saksi sampun kasumpah kertasetika kabucal dhteng ing Riyo laminipun 5 taun, saantukipun saking ngari sontareja,boten dangu lajeng sakit busung, badanipun sadaya sami abuh kalajeng pejah, ahmadarum agantos taun sakit anututi pejah, dados pasakitan mantuk saking bucalan saksikalih wau sampu pejah lami sanadyan panjang celak gesanging manungsa punika saestu samun tinakdir piyambak-piyambak, ananging andadosna pangenget-enget sampun ngantos wonten kumapurun dhateng sumpah ing nagari. Sedyarjo. Candhakipun Cariyos bab Ringgit PUrwa: lampahan Kongsa ngaben janma. Pangandikanipun Kanjeng Pangeran Arya Kusumadilaga Sastramiruda patakon mu bab tembung ing padhalangan ingkang den arani ayang Kantep, iku sarupane wujuding wayang ingang kasuthangen (kadawan sikil) kurang sembada katembang ing paakane, iku tinembungake wayang kantep, pamiride tembung mau songka arane wong tiba lungguh, tinembungake wong teka kantep pasthi dawa salonjoring sikile,katimbang awit lungguh ing bokong tekaning endhase. Dene bab tembung in gpadhalangan ingkang den arani wayang Murgan, ing sarupa- rupane wayang ingkang ginawe tanpa babon, iku tinembungake wayang Murgan, pamaride songka ing tembung mrunggan utaa tembung Mirungga, tegese karepe andhewe, ora manut ing ngadate, wong agawe wayang kudu ana babone, dadi tumrap patembunging wong ambathik, diarani bathikan rujagan, ing pambathike kapaksa datan papola. Mungguh bab tembung ing padhalangan ingang den arani wayang dugangan, sarupane wayang bala punggawa kurawa, buta lan kethek, ingkang ora milujinejer ing panggungan,iku padha aran wayang dugangan, parlu ginawe ganepinglakon wayang,
utawa lakuning perangan, pamiride tembung wayang dugangan mungguh saben saben wayang mau perang ra banjur anamakake gagaman mung jangkah jinangkah dhingin utawa sarana tangan. Ing bab tembung ing padhalangan ingkang den arani wayang panggungan, keliring ayangiku perang telu, ingkang kaparnah tengah benering balencong, manengen saasta kurang sathithik, mangiwa saasta bener, iku arane paseban, tancepaning wayang sakiwatengening paseban diarani panggungan, dadi ingkang den arani wayang panggungan yaiku wayang ingkang padha dijejer kiwatengening paseban, mulne diarani wayangpanggungan marga panatane, diurut kawit kang dhuwur dedege, tumurun tumurun upama undhak-undhakan, pangetrape wayang ing panggungan kiwa, utaa ing panggungan tengen padha tinembungake anumping. Ingkang tinembungake ing padhalangan den arani wayang katongan, sarupane wayang ratu ingkang padha jinejer ingpanggungan, ingkang den arani ayang pranakan, kabeh wayang putraning ratu,lan atmajaning satriya, aliya bambang lan wayang wadonan, ingkang padha milujinejer ingpanggungan iku tinembungake wayang pranakan. Ing bab ingkang tinembungake wayang dhagelan, yaiku sarupane wayan gsetanan wujude buta cilik datn paprabot, parlu ginawe wadu barate bathara kala yen dhalang anuju ngruwat, utaa ginawe wadu barate bathari durga, pamiride mulane den arani wayang dhagelan tegese buta tanggung. Dene ingkang tenembungake wayang ricikan akeh kaujudane tgese ricikan mau wayang prabot ganeping lelakon, mulane kagungan dalem wayang ing karaton ana arane kothak dhagelan, iku isine ming wayang setanan utawa wayang ricikan nganti sakothak kebak, supaya ganepa ginawe lelakoning wayang, dene yen wayang ingakng kanggo ing wong dhalang jangji wayang ricikan sapanunggal den ewis ana patangpuluh rupa iya wis kena ginawe nglakokake lelakoning wayang, munggguh ingkang parlu kanggo wayang ricikan mau gagaman jaran prampogan utawa kayon. Pamiride tembunging wayang prampogan mau dene wujude prajurit pdha asikep tumbak mungguh wayang kayoniku ginawe jejer sadurunge ana wayang ingakng metu iku nuduhake sasmita kareping dhalang bakal gentine ayang ingakng jinejer, dadi tembunging padhalangan gone angarani kayon mau pancene kayun tegese karep, bokmanawa kayon mau anane bareng panganggita wayang walulang bareng dadine kelir lan balencong sarta tancepanng wayang. Taksih wonten candhakipun, Padmasucipta. Candhakipun Sint Nikolas. Kawelantrah kontaping paarti, wirotama mirut sesiningrat, kataman kasusatyane, tyas ayuwahmamayu, ayuning kang susilajanti, jatmita amandhita, sudigbyeng tyas wimbuh, sinembah-sembah ing kathah, kanang anung amanungku pudyastuti, titising reh kasidan. Kadarmanya sumirat martini, datan pegat pangesthining cipta, karya rhaayuning akeh, dan kasupunyanipun, tarlen muhung kinarya tampsil, santosanireng dhawak, mandar lyan dinulur, kinarya reh lobamurka, danardana ing raya lit sabenari, miwah jaajakatira. Anyapuken kawat mring palangip, anguluri maring kang kabetah, sakelangkung nastitine, ing dana kang dinunung, sinalusur sangkaning aris, saking panamurira, nungku pudya ginung, pramila datan karatan, ing siyasat kusut kasmala kasarik, siniksa ing pangweke. Ajujuluk rising maha yogi, Sint Nikolas tanah ing Eropah, kang mongka dhadhepokane,nenggih kadarpanipun, saben ari angikis ratri,mentar anamur sudra, kawiryan kapungkur, yawn kacundhuk rare kanang, pangon kathah kakaring den parepeki, tandya angsung ardana. Ya pyan dungkap wayah madyaratri,laju jujur ngrampid padedesan, angrureuh tiyang kaluwen, sarta
susah kabutuh, bondha tanpa dera tan kanthi, mamres pambudidaya, anginte sapangu, ngrungoken liring rarasan, kaya paran kang dadya witing pandeling, ing yogyaningmadya. Lamun monganing reh saking awit, begsilar jamamrih pang udsaha, teka kapareging conpreng, papal gyanira ngupul, maksih mardi margining dadi, nadyan tiwas terabas, malah saya sengkut,ngudi ngupaya sarana,mrih santosa, dyan wiku Sint Nikolasi, musthi pangrekadaya. Atutulung masang byu asandi, anandukaken pakarti sampeka, titi sunya ing panjere, apudaradinunung, samadyaning wismanineki, hungyaning kang mamelas, menggah warninipun, kang mongka pamulungira, arta wastra waneh baksana pinanci, tan koningan ing janma. Lama-lama ngradon ingkang tampi, kathah sudra ingkang katambetan, saking tanwrin prawitane, tambuh pandakwanipun, kang pasrama teka cumawis,mulat nganan atowang, ngering maksa suwung, dadya panglocitanira, baya baya bokmanawa sing dhadhemit, kang ngasih ing ngapapa. Taksi wonten candhakipun. CandhakipunSepanyol bedhah Nederlan Jeng pangram jinunjung nata, anggentosi kaprabon nagri Inggris, ngadhaton wontening ngriku, dene tanah Nederlan, taksih kareh ing nama isih sinebut, pangkating lama kewala, Setad Oderyening Wlandi. Dadya wau jeng pangeran, winastanan awsta pangkat kalih, lulus denya madeg rabu, angani surudira, kanjeng raja datan aatilar sunu, seda nalika ing warsa, sewu sapta tus kakalih. Jalaran dhawah sing kuda, kang jumeneng setad Oder annuli, sangking Prislan asalipun, adipati panengran, jeng pangeran Johan Willem Priso iku, terah ingkangjeng pangeran, Willem Sapisan ing nguni. Nging tedhak saking wanodya, wus kaping pat dene nagari inggris, wau kang jumeneng ratu, wanodya ipenira, jeng pangeran willem ingkang ping Telu, dupi praptanipun warsa, sewu pitungatus luwih. Sawelas kanjeng pangeran, Johan Willen Priso tumekeng janji, jalaran kerem ing ranu, wektu anitih palwa, ginentosan putra ingakng ajujuluk, pangeran Willem kaping pat, saingga praptaning warsi. Sewupitungatus lawan skeet juga Oktober tanggal kaping,kalih likur pangram lampus, gyaninantyaning putra, jeng pangeran willem ping gangsal jujuluk, wau ta kanjeng pangeran,jumeneng dereng ngantos lami. Kalangkung sungkaweng driya, dene abdi kathah kan gboten asih, jeng pangram lingsem kalangkung, murca sangking Nederlan, aneng inggris nalika sajroning taun, sewu pitungatus lawan, sangangsdasa gangsal kaping. Wolu januwari wulan, jeng pangram pindhah sing nagri Inggris, ing Dhitslan sinedyeng kayun, wau sapraptanira, jeng pngeran ing dhitslan tumunten surud, ing salebetipun warsa wolulas atus nem luwih. Jeng pangeran atilar putra, jalu taksih wonten nagari Inggris, dereng wonten wartanipun, lamun arsa gumantya, ingkang rama wau ta Nederlan sampun, kajumenengna narendra, sangking nagari ing Paris. Luwi Napoliyon Parab, ingkng rayi kanjeng raja suwargi, Banaparte Napoleyon, Keiser nagri Prasman, luwinapoliyun namungkawantaun, denya jumeneng ing Nederlan, nulya kondur den timbale. Ing raka srimaharaja, duk nalika salebetipun warsi, sewu astha tus sapuluh, mantun jumeneng nata, sabab bipun mila katimbalan kondur, wit negri ayun nempal, wlandi lan nagari Paris. Sajroning gangsal wlas warsa, nagri Wlandi tan ajumeneng aji, dupi salebeting taun, sewu astha tus lawan, gangsalwelas wau ta ingkang winuwus, putranira jalu pangram, Willem ping gangsal suwargi. Kang wonten nagri Inggelan, kinondurken mring nagriWlandi malih, jinunjung jumeneng prabu, aneng nagri Nederlan, dening sagung para punggawa gung agung, ajujuluk kanjeng raja, Willem Pangeran Oranyi. Taksih wonten candhakipun. Mangunbrata.
Candhakipun Pethikan saking serat dhalang Basa Malayu. \\i\\ Lamun tiyang mangunbrata, kadi pundit gyane bangkit, nanduken liring pakaryan, kadosta: aya sapanti, sawastu yawning janmi, darbe kaarsa nandur, kedah ngangge pandaya, pacul parang sasamining, yen mangirtya pandaya wau sadaya.Sinten kan gayun masunga, sasandhangan tuwin bukti, miwahlamun angaryaha, kongsi sadarganng urip, ugi dereng mabangkit, amolih pirantos wau, kang kinaya sarana, antuk isarating urip, sumarmane tyang budi man amananda. Boga muhung sapulukan, taman kalakyan binukti, yen tarmanungsa atusan, kang nambut kardi rumiyin,mrih labda dring sami, tiyang sajuga wus tamtu, tan bias agaweha, barang sawiji pakarti, parlu wonten ingkang suka pitulungan. Tiyang tan molih tulungan, saking satunggaling janmi, yen uripe pipisahan, mila dhuh srinarapati, away pisan angapti, ing bab amartapa wau, sae ngatasing janma, ulun purun amastani, datan wonten tyang saged gesang priyongga. Karanten sakin gpunika, sampun sandeya ing galih, prayogi rising nararya, tetep mulya madeg aji, yayah ing ari mangkin, wit sakin gpandriya ulun, manungsa mangunbrata, sanest yang budi myang mursid, nging jatine mung are sanget kelikan. Sang nata rarat wacana, turria umijil saking, budi kang linuwih padhanging sira wus amarteni, ywandon kang akeh janmi, tansah ana para padu, congkrah prakara dakwa, dupi kang prapadu uwis, rinampungan siji kalah siji menang. Ingkang tinetepken kalah, braminta mesgulng ati, krana tanyun ngaku lepat, puwara salami-lami, ruwet rentenging nagri, tan ana entyarsanipun, kipatih matur sigra,punika panambang patik, para paben tan apiprakara dakwa. Yakti gampil rinampungan, miturut undhang nagari, marma sangyaning titiyang, pantes amituhu sami, ukum kang wus psthi, aneng jroning undhang wau, darapon sumerepa, kang leres miwahkang sisip, pangrampunging prakararan pangadilan. Nareswara angandika, sapa kang wigya myang adil,bias ngrampungi prakara, waton bener ing salami, matur nembah kipatih, kangreksa adil puniku, ingkang apangkat raja, sabab kathah para janmi, ingakng karya duryasalan manrakprentah. Lawiya srinaradipa,angelresken kang tan sisip, anglepatken kang asalah, lawan dangu narapati, ngring priye gon sun bangkit, antukpangretiyan iku, kang trang mrih amarentah, sakabehe para dasih, waton ukum kang adil, ywa kongsi salah. Lan priye goning sun bias, uninga kyehningprakawis, karo ing sabenerira, umatur rekyanapatih, sangkaya narapati, puruita kawruh ukum, ukum undhanging praja, myang adile kang nagari, tuwin malih sadaya waton Karajan. Tan ana kan gbecik sajuga, ngatsing jeneng narpati, amuhung adil punika, miwah Karajan sang aji, yun tan widada yakti yen nir ukum bener wau, sarta wajib paduka, aningtrang tyang ageng sami, miwah paring pangkat kang pantes dheweknya. Sang ratu kawogan ngreksa,kalayan pangatiyati, ywakongsi tyang ageng ika, cumangkka paparing aji, lan niaya kang alit, daruna kajatenipun, tiyang ageng akathah, kang mamet untung pribadi, tan ngemuti angajeni ratunira, Myang saban karya pitenah,mring tiyang alit nagari, tan mamrih basuki arja, marma yogya narapati, maham nen ring lakuning, tiyang amangreh prajagung, yawn kang katinggalan, sadaya pnrih auning dadya mangke wicaksajenengira. Darapon para kawula, tamana kang salah kardi,muwah karya uruara, sungsang saya mring sang aji, awit sangyanging abdi, karepane datan mungkul, sapalih gumirig sang, sapalih nut pribadining, boten tamtu setya tuhu mring sanarya. Lan sakyeh tiyang ing parja, widagda ing tembung manis, kang ngimurdriya narendra, amarga punika pasthi, paduka sirna saking, cethil lan wengis ing wantu, marma sang nareswara, kedah wicaksaneng galih, anganthiya sanis karaning kawigyan. Manawi wonten candhakipun
Ongka 40, Kemis kaping 3 Oktober 1878 Kulawisudhan ing Mangkunagaran, nalika dinten Septu tanggal 28 wulan September 1878 1. Mas Ngabei Jaya maharja Panewu kawedenan Kartipraja,kaelih pandamelan dados Panewu ing Girilayu, Karang pandhan. 2. Raden Mas Ngabei Jayanatarja, panewu Gunung Jumapala, kaelih dados panewu kawedanan kartipraja. 3. Mas Ngabei SAstrapradata, panewu Gripir Nagari, kaelih pandamelanipun dados panewu gunung Jumapala, sarta kapatedhan nama Mas Ngabei Arjapradana. 4. Raden Ngabei Tirtamarta, mantra Katemengggungan kawisudha dados panewu gripir nagari, sarta kapatedhan nama Raden ngabei Tirtaprabawa. 5. Mas Ngabei Poncamartana, mantra Gununggirimarta, kawisudha dados panewu Gunung ngadiraja. 6. Mas Ngabei Arjaprayitna, Mantri Gunung Nguntaranadi kaelih ing Girimarta 7. Mas Sasrawilaga, Jurutulis kawedanan ing Baturetna, kaisudha dados Mantri Gunung ing Nguntaranadi, sarta kapatedhan nama Mas Ngabei Sasrtawilaga. 8. Mas SAsrtrasuwarna, Jurutulis kawedanan ing Wanagiri, kawisudha dados Mantri Gunung ing laroh, sarta kapatedhan nama Mas Ngabei Arjasuwarna. 9. Mas Ngabei Arjasumbaga, mantra Gunung Kampung TEngah, kaelih dados mantra Emban kawedanan Mondragini. 10. Mas Ronggasastrabaya Jurutulis kawedanan Reksapraja, kawisudha dados mantra gunung kampong tengah, sarta kapatedhan nama Kyai ngabei ARja Ubaya 11. Mas Ronggasastrasasmita jurutulis ngarsa dalem, kawisudha dados mantra carik ign ngarsadalem,s arta kapatedhan nama mas Ngabei Sastrasasmita. 12. Mas Ronggasastra Wiguna, Jurutulis ing temenggungan, kawisudha dados demang ing Temenggungan sarta kapatedhan nama Mas Demang SAstra Wiguna. SURAKARTA Nalika ing dinten Akat Pon tanggal kaping 2 wulan Sawal taun punika, wanci pukul 3 siyang, putranipun kanjeng pangeran Ariya Adikusuma seda, ing salajengipun kasarekaken ing ngastana Nglangkungan. Nalika malem Akat tanggal kaping 2 wulan Sawal punika, abdi dalem prajurit miji pinilih, wasta Margapinilih, ingknag gegriya wonten bawah ing Puspakusuman, manggen sakidul regol, wanci jam satengah sanga dalu, griyanipun kang ngajeng kobong, jalaran kabesmiing pandung, saking rikat guyupipunpara tongga kang murih sirnaning latu, sanalika lajeng pejah, dahana boten saget mraman, ewadene sareng wanci jam satunggal griya kang wingking dipun wangsuli katedha ing dahana malih, temahan curna, telas griya satunggal dados sadalu wau pun marga Pinilih kabesmen kaping 2 tlas griya 2 iji, inggih talah agumun kula pun Marga PInilih, punapa saking sembrananipun, punapa saking panginggit-inggitipun ing dursila, anggenipun kalalutan ing latu. Nalika tanggalkaping 24 September, wonten tiyang sakinging dhusun Mager angangkah badhe abasmi griyaing dhusun Gadhing, ananging kadengangan katututan boten kacandhak saking yinanipun para tiyang ing dhusun mager dalunipun sami kajagenan sareng wanci jam sakawan dalu drujana wangsul saweg badhe anandukaken awonipun kadengangan malih katututan kacepeng, tuwuh saking
awanepsu tiyagn wau lajeng kapotheng-poitheng, lah punika ujudipun adil ingkang agigirisi. Nalika malem Isnen tanggal kaping 29 wulan September, kanjeng pangeran Ariya Surya Atmaja kagungan damel jagongan amarengi tingalanipun taunan tetep yuswa 40 taun menggah ingakng anjenengi pasamuan wau, panjenengandalem kanjeng gusti pangeran adipati anom kadherekaken para kanjeng pangeran putra dalem tuwin Santana dalem saatawis kanjeng tuwan residhen tuwin tuwan tuwan sanesipun watawis semunipun ingkang sami rawuh sadaya sami seneng, bibaripun wanci jam kalih dalu. Wonten pawartos bilih tiyang dhusun ing Wrus Brang WEtan sami sowan ing parentah anyuwun adil awit sami boten tarimah bilih dhapuranipun deling sami karisak tiyanging Asem Legi, saking panimbangipun tuwan Asisten ing Klathen tuwuh sakng aturipun ingkang sami angrisak dhapuran deling wau badhe kalintonan ing sawujud tiyang ing weru sami dereng narimah. Sanadyan sampu limrah tiyang ing dhusun sami kadunungan ambeg gugoh tuhon katarik sakin gkirangipun pambudi trakadhang ingakng sampun sinebut nama priyantun tiyang ing dhusun gugon tuwonipun taksih dipun cangking kadosta: Sapunika wonten pawartos ingkang kalangkung andupara inggih punika nalika ing dinten saptu tanggal kaping 3 wulan warsa punika, tatiyang ing padhusunan tanah Sokawati Kidul sami miring manawi badhe wonten prayantun anggaledhah griya-riya ing padhusunan, serating pawartos sinen tiyang ingakng simpen sekul aking, tuwin inthil menir katul punika lajeng kabekta dhateng nagari, tiyagn sakcihnanipun, badhe anampeni paukuman pandamelan paksa wonten ing PulauAcih, saha sampun wonten ingkang kalampahan kagledhah kawartos dalasan pangangge ingang dipun rawat I lajeng kapundhut ing prayantun,mila sadinten wau tiyanging padhusunan sami kagegeran manahipun piyambak-piyambak, sami anyingidaken karag menbir katul, saweneh woten ingakng dipun pendhem tuwin kacemplungakening sumur saweneh dipun bucal ing ngara-ara, ingakng tebih sangking padhusunan, dene tiyang ingakng darbe para bot angkep punika anggujengaken, awit sami manggul bagor dhateng sabin anyingkiraken karagkatul sinjang sinjang sami dipun sabukaken ngantos kados tiyang estri nuju wawrat, sarta gadhah adhuwung kalih tiga inggih dipun sengkelit sadaya, sareng dalu malem Akat ngantos jejet ing dhusun-dhusun pangraos boten woten sabawaning walang salisik sangking kekesing manah para alit, sareng Akat enjing tiyang alit sami ataken tinaken dhateng prapat monca dhusun sasenengipun piyambak piyambak, ing sapunika sampun tentrem saking bab punika, ingkang andadosaken pangungun naming ingggalipun waradin cariyos dupara wau, sareng sadinten punika saged dumugi sabawah afdheling ing Sukaarja. Ing dinten Senen dalu angrintenaken Slasa kaping 6 wulan WArsa punika ing dhusun Brumbung kadhestrikan Masaran Kidul wonten griya kabasmi telas 4 cacah wuwung rehning kang darbe griya kawical cekap griyanipun kalebet ageng mongka ing dhusun gnriku awis toya pajahing latu ngantos byar enjing panjenenganipun dhestrik boten anindaki malemipun kemis tanggal kaping 8 tunggil wulan Ramalan punika tiyanging dhusun Kalideres wasta Pak Siyam kapandungan maesa cacah 4 gedel mongka tiyang ingkang gadhah wau pinuju kagnjar sakit benter tis. 16/9 6:07. Palyadunya. Yogyakarta Para durjana ing mangke sangsaya majeng kapurunanipun dereng lami ing dalem residhenan ing griya pancen podnhokan mentas kaecalan dilah Setolep, mongka ingngandhapipun gumantunging dilah wau wonten konca maanan ingkang jagi, kilap
konca macanan wau sweg pinuju ginilut dayaning panendra winastan Arip kilapan pancen kadunungan patrap culika ingkang binasakaken gedheg angandhuki, punika dereng terang. Nalika dalunipun tanggal kaping 24 wulan September, wanci jam tiga, ing dhusun mangun wonten konca grobgan kabegal ingakng anglampahaken grobag wau kagandhen sirahipun boten dangu pejah ing ngenggen durjana lajeng angrucat lembu saking pasanganipun kabekta malajeng, grobak katilar,mengggah pawartos anginan wonten bekel satunggal ing dhusun Kenthungan kilen bab ing punika wau kenging kagrayang. Ingkang sampun dados paengipun kanjeng gupremen sasurudipun kanjeng gusti pangeran adipati ariya Suryasastraningrat ignkang badhe kaangkat anggentosi kanjeng pangeran ariya Suryadilaga, mayor Twedhekomandhan wadya Pakualaman putra pandhadha suwari kanjeng gsuti pangeran adipati Pakualam kaping Kalih (II), mengggah kepyukipun benjing tangggal kaping 9 wulan punika, ajujuluk kanjeng gusti pangeran Adipati Prabu Suryadilaga. Nalika ing dinten Slasa wanci jam 12 siyang tanggal kaping 24 wulan September kanjeng gusti pangeran AdipatiSurya Sastraningrat, sampun atilar dunya kndur dhumateng ing rahmatullah, yuswa 38 taun. Ing dintenipun Rebo injing angkatipun layon kasarekaken ing pasareyan kitha ageng, wondene ingakng sami angurmati jenengi, ingakng sinuhun kanjeng sultan, sarta para pangeran, kanjeng tuwan risidhen, kanjeng tuwanmiliter kuandhan, kanjeng tuwan Aisten, sata para tuwan tuwan sanesipun inggggih kathah, para bupati sawatawis, punapa malih tamu sangking nagari Surakarta, kanjeng gusti pangeran Adipati Arya mangkunagara, kadherekaken kanjeng pangeran ARya Prabu Prangwedana, tuwin kanjeng pangeran Gondasiwaya. Wondene menggah pakurmatanipun rerengganupacara kadipaten ing Pakualamaninggihboten newah kados ngadat, punapa malih militer ing nglaji ageng inggih angurmati drel sarta lajeng jajari dumugiing tukak sarta mriyem ing nglaji ageng mungel kaping 9. Mekaten malihingkang anguntapaken dumugi ing pasareyan ing kitha ageng wau, kanjeng tuwan risidhen kanjeng tuwan militer kumandhan kanjeng tuwan Asisten,s arta tuwan-tuwan sanesipun sakwetawis, miwahkanjeng gustipangeran adipati Arya Mangkunagara sak putrinipun. Nunggil dinten Rebo, sontenipun wancijam 6 kanjeng tuan residhen tindak dhatenging Pakualaman kadherekaken tuwan Jurubasa, menggahperlunipun sangking karsanipun kanjeng gupremen sak surutipunkanjeng gusti pangeran adipati Suryasastraningrat wau, ingakng kakersakaken gentosi jumeneng kanjeng pangeranmayor ARya Surya dilaga. Jayeng Sunarja. Punika candhakipun cariyos serat Gedhog lampahan Panji raras. Jejer ing ngarsa pungkur, bancakdhoyok kadi Wesi Wutuh, sakeh braja tan ana ingkang negasi, gada bindi goplak-galuk, kang pinenthung megal-megol. Pijer denira udur, tan angrewes udregdebuk dhacung bancak angling wong mekasar padha baring wong tutur lagi den rembug, pijer kesusu angroyog. Ki Dhoyok asru muwus, sibancak iku sida kepaung, lagi tumondhemene den uli-uli, cobak yen gelem mangamuk, pesthi pepatine ewon. Ki Bancak sumaur, puluh-puluh lagi suthik ngamuk, dhoyok angling kami weteh ingsun iki,lah ya uwis ingsun nurut, sigra tangane wong roro. Mulung sami angacung, wong mekasar talenana ingsun, wong Mekasar saya ebatkeh muringring, sigra pinusara gupuh, jalma ronurut kewon. Tinuntun sumarunthul, laju
katur mring kang para ratu,lan ngaturken tingkahe jalma kekalih, para nata sami ngungun, dene warnane mengkono, Luwih kasegtenipun sigra kinen angunjara gupuh, winor panji nom. Sang Prabu Bramakumara, suka arsa among ....., mulat marang raja putra, jenggala estu tan mosik, eca nggenira linggih, neng sorwreg salengguk-lenguk, nulya matah punggawa, sami prawira segti, arya Bagaspati dadya titindhihnya. U...nan kang para nata, punggwa miwah papatih, tinangaran sareng mangsah, yata wus sen sang panji, kasupenya andadi, wus nirsandenyaningkalbu, mangkaa tumedhak, rising jawata kekalih, hyang basuki kalawan bathara sra.....hyang Girinata, angalingi mring sang panji,hyan gbasuki, .........hyangSamba gya malih warni, amindha sang apanji, panji temen, hyang basuki kang mawa, siluman datan kaeksi, panji tinon jumeneng angasta langkap. Arya Bagaspati mulat, lamun para sang apanji, jumeneng ngasta Gondhawa, angling Arya Bagaspati, eh sagung koncamami, den nganti-ati ing kewuh, si Panji kaya kaya, gone liwung uwis mari, ketarane iku angadeg prayitna. Yen temen gone waluya, abot sinongga ing jurit, lah kabeh padha kariya, ingsun umangsah pribadi, dyan arya Bagaspati, marepak meh prapta ngayun, lolong kang ngekinira, sedhengan aprang jemparing, Arya Bagaspati asru asusumbar.Eh eh sang satriya ditya, payo tandhing lawan mami, ingsun arya Bagaspatya, manggala sumbageng segti, ing aprang pilih tandhing, Makasar dadya tutungul, sedheng tandhing lan sira, yata sang amindha Panji, gya nauri lah payo sanarsanira. Ywa kacuwan ing tyasira, sagendhing mu sun ladeni, mesem arya Bagaspatya, anggarjita sajronig ati, temen iku si Panji, wus maridenira liwung, dyan bagaspati mojar, eh panji nukul aris, kadya paran tingkahmu nadhahi ing prang. Mung suh lawan patang..., lan akeh punggawa segti, sira mung kari prayongga, ingsun eman sira Panji, yegti tanemu pati, Sri bramakumara prabu, asih maranging sira, yata sumbar den kendeli, sumarmanya mangkana denya pocapan. Arya bagaspati arsa, uninga tyase sang panji, yen wus nir kunjanapati, yata panji tiron angling, wruh antara Bagaspati, yen mungguh sariraningsun, yegti datan suminggah, nadyan awuwuh amaning, wus sedhenge jatining satriya dibya. Suka kinarubut ing prang, Arya Bagaspati myarsi, ing tembung wus tan kaworan denya kingkin tan nglabeti, sang Arya Bagaspati, tan wrin lamun kasalimur, mungsuhira jawata, nyana sang panji sayekti, arya Bagaspati sigra matak montra. Pangapesing sakrusura, ing tingkan kadya semadi, wusnya gya menthang gandhewa, bah niti sula pinusthi, angling sang bagaspati, eh panji den yitne kewuh, tri sulagya lumepas, gumebyar saengga thathit, nging tra.....sumimpang jrih mring jawata. Tan montra parek lan ongga, mu.....Bagaspati lamunjemparing sumimpang, ngungun jenger tanpa angling sigra amenthang malih, senjata dibya winangun ing montra arda narendra, den lumepas kang jemparing, megsa nimpang yayah kadya palarasan. Ebat anggoyang kepala, sira arya Bagaspati, amicara jronig nala,lamun mengkono si Panji, sapa bias nadhahi, desakeh gegaman luput, kagunan tanpa dadya, mempeng arya Bagaspati, cipta arsa angetog sudiranira. Wiyoganya musus asta, aji pamungkas kinardi, tan antara astanira, kang pinusus mjil agni, saking seleng dariji,kumantar sangsaya dangu, pawaka uws angrebda, kadya kang wisma kabesmi,kang dahana ginetak mumbul gegana.Pani pinrih amarwasa, marang sang amindhapanji, suraking wadya gumerah suka denya aningali, saweneh ana angling, si Panji tan wurung lebur, pinanganing Hyang Brama, saben arya Bagaspati, yen tumandang sayekti mungsuh esir. Keh solahe kang mumuja dibyane sang Bagaspati kuneng wau kang dahana, kang murub munggeng wiyati tibanira ambalik, mring wuritan arsa laju, nibani wong Mekasar, busekan pating jalerit....keh malocot tuwin geseng kaparwasa. Gumerah agundem gundem yata arya Bagaspati wruh yen balik
nadhana, nibani rowangpribadi, sigra denya nglepasi, senjata baruna gupuh, mijil wengantariksa, anibani ponang agni, wusnya sirep mundur arya Bagaspatya. Arya Bagaspati ngundhangi punggawa, eh sagung konca mami,padha umangsaha, amrih dadya kakawal, nanging den angati-ati, ingsun tur wikan mring sagung para aji. Kang liningan agya denya nabuh kendhang gong nberine tinitir, mangsah sasarengan sikep pdha....kunta, punggawa lan para mantra, nalika perak, lan...... Taksih wonten candhakipun. Teks selanjutnya kertas sudah sobek-sobek dan tidak terbaca.
Ongka 41, Kemis kaping 10 Oktober 1878 Surakarta Nalka ing dinten Selasa Paing, tangggal kaping 11 wulan Sawal taun punika, ing kampong Bujanagaran griyanipun Mas Carangsutikna, wancijam sedasa siyang kasayaban, durjana bedhat lemantun, beta barng isenipun lemantun telas-telasan, ing mongka griya pinuju suweng, mugi andadosna kaprayitnan pawingkingipun. Katandhan pun Bengkuk Nalika tanggalkaping 2 wulan Oktober punika sonten wancijam 7 griya tuwin wande sakiwatengenipun radinan agenging Krisak bawah Wanagiri kabesmen telas sadaya,jalaran kasuled dening pandung, cacah wuwung ingkang brastha dening latu kirang langkung 30 iji, pitunanipun kataksir boten kirang saking 1000 rupiyah, mandar wontenkapal satunggal gadhahanipun cina gramen saking pacitankatut kabesmen, bokmanawi cina punika ingakng dipun angkah, awit watosipun cina wau bekta arta sawatawis kathah mondhok wonten ing Koplak ingkang kasuled rumiyin griyanipun Nyonyah Cina sakidul wetaning Koplak sarehning angina saking kiduls arta santer dados sakedhap latu lajeng nglanjak griya ingkang kathah-kathah, dangonipun naming ½ jam. Ing Bramartani 26 September ongka 39 anyariyosaken bawahKlathen kadhatengan ama tikus sakiduling nagari ugi makaten tikus wau boten ngemungaken nedha krowodan kemawon dalasan wit kopi ugikathah ingakng risak dening tikus wau jalaran pangipun dipun antasi ngantos kantun wit kaliyan pupus nginggil kemawon bilih ama tikus wau boten nunten sirna,andadosaken sumelangipun ing tyang alit bilih mongsa pantun, sapunika nagari sampun andhawahaken murih sirnanipun ama wau,tiyang alit kadhawahan madosi tikus, satunggal tikus kaparingan satunggal sen ananging sakingpamanggih kula boten nyekapi, tiyang alit kirang sengkutipun awit panggenanipun tikus wau angel ngerong sangandhaping sela, dados rekaos pandhudhukipun, pramila amrayogekeken bilih kajawi kaparingan pituwas ign pangudi sirnanipun tikus wau, tiyang mawi kageregaken saha kabebahan tiyang satunggal kedah angladosaken tikus pinten, ingkang anggumunaken sanget tikus wau angggenipun lajeng wradin ing pundit-opundi, o mugi-mugi lajengnunten sirna ama wau. Pakabaran ing dhusun Sendhen Dhestrik prambanan ingKalathen, nalika angrintenaken dinten akat pon ing wulan ruwah warsa dal punika, griyanipun Rongga ing dhusun wau, katuwenan ing durjana kecu, angsal barang sawatawis ananging sami rahayu boten wonten kaasangsaran, dados kalih kalih kecu ing brangosan boten let satengah wulan. Ing dinten Jumungah ping 25 wulan siyam warsa Dal punika, ing dhusun Tanjung dhestrik masaran bawah Sukaarja, wonten bangke sampun kaku gumalimpang sangandhaping wit asem pernah sawetan dhusun Caket, kinten-kinten tiyang pejah awit sakit, kawujudanipun tiyang taksih nem, tanpa labet kaaniaya,sareng sampun kapariksa pangagenging dhstrik dhawah angubur jisim wau, ingakng andadosaken pangungun dene panggenaning tiyang pijah wau kalih dhusun celak sanget teka sampun kaku saweg kasumerepan punapa punika dalu ngaken dipun rondhani kang mongka ing dhusun tanjung dipun griyani demang panatus pulisi,langkung malih pawartos pangburipun jisim wau tanpa dipun suceni, punapa sak caranipun tiyang pejah, naming parlu dipun pendhem bok bilih dhistrik kang bawahaken saweg katendhakan kaum, punapa punika ingkang dipun wastani tiyang pejah, kapendhem cemeng.
O Inggih Ta lah. Yogyakarta Kala wingi wancijam sanga enjing kanjen gpangeran Ariya Suryadilaga, ingkang piniji ingkangjeng gupremen agentosi suwargi kanjeng gusti pangeran Adipati ARiya Suryasastraningrat rawuhipung dalem paresidnan mawi kadherekaken Santana ing Pakualaman sawatawis sareng wancijam sadasa para tamu sampun sami sampata,kanjeng tuwan residhen lajeng angundhangaken nawalanipun kanjeng gupremen bilih ing mangke ingkang kapiji jumeneng ing kadipaten pakualamankanjeng pangera nAriya Surya Adilaga, mawi pangkat sasebuta Kanjeng Pangeran ADipati Ariya Prabu Suryadilaga, sasampunipun wanci jam sawelas kanjeng tuwan residhenangirid ingkangmentas jumeneng dhatenging kadhaton ingakng asowan mangabekti ing sahandhap sampeyan dalem ingakngsinuhunkanjeng sultan sakingkadhaton wawul dhateng dalem paresidhenan sawatawis dangunipun kanjeng pangeran adipati ariya Prabu Suryadilaga angrumini kodur, boten dangukanjeng tuwan residhen rawuh ingdalem Pakualaman kadherekaken para tuwan sanesipunatata lenggah sawatawis dangunipunlajeng angunjuk kalih rambahan ingkang rumiyinkanjeng tuwan residhen asung wilujeng dhateng kanjeng pangeran adipati Ariya Prabu Suryadilaga, sasampunipun kasumenekaken sawattawis nunten kanjeng pangeran Adipati ARiya Prabusuryadilaga angunjuk wilujengipun kanjeng tuwan residhen saha para tuwanignakng sami wotnen sadaya, sakonduripunkanjeng tuwan residhen pasamuhan bibar. Panjurung Kula mentas katamuwan sadherek agriya dhusun in gPulung bawah Panaraga madayin anyariyosaken kencenging pulisi, sarta lampahipun pangasilaning tiyang alit, saha dadosipun tataka arjaning sagari wau, nunggil kados cariyosipun Ngabei mangunbrata, ingkang sampun kapacak ing Bramartani ongka 38 taun punika, ingkang kadamel bubukaning cariyos tamu kula wau. Wonten tiyang badhe nyanjata celeng kancanipun tiyang kalih nanging celeng wau lumajeng lumebet dhateng papringan sareng karundhuk ing parpingan punika wonten sabawaning karusekan, lajeng dipun sanjata mawi mimis kinjeng, wasana kalentu angengingi pawestri ingakng pinuju karusekan angangkah ebung, ing saknalika dereng pejah, sapinten kaduwunging kang nyanjata, tuwin agengingkang nandhang sangsara, tiyang tiga babayang ingkang kataton dipun bekta dhaeng dhusun griyaning bekel, sahantawis dangunipun tiyangingkang kanin lajeng pejah sareng sampu nkapriksa ing pulisi,jisim dipun kubur, tiyang ingkang nyanjata kaladosaken ngersaning parentah kalayan saksinipun, sareng sampun kapariksa ing pangadilan tiyang kangnyanjata kaleres boten kukum, kalilan mantuking balegriyanipun, prakawis dereng rampung angestosi serat pones, lo puneng I bagenipun maedahi dhateng ngandhap utawi dhabe paentah, sami kauntungan kalih-kalihipun. Dene cariyosipun bab pangasilaning tiyang alit, anjawi pamulasaraning sabin tuwin pategilan, sami kaprasudi kalayan santosa, tatiyang alit sami dipun dikakaken nenem kopi presil, ing sak kuwawinipun piyambak piyambak, yen sampun mongsa ngundhuh wohipun katumbas ing parentah, lami-lami para alit arebat tan kathaha kebonipun kopi, andadosaken cekapipun para tiyang alit kanjeng parentah inggih ageng untunganipun langkung malih pangreksaning bab pulisi sapanunggilanipun sampun boten kakirangan, mila sampun kados kimawon kaarjaning Panaraga. Ingkang dados pangunguning manah kula, awit ingkang waucariyosipun tamu kula sadaya kula wastani boten wawaton temen, amargi pangraos dereng sadasa taun
dumugi dinten punika, ingpanaraga nalika palamnipun ingkang dipun namakaken warok gegeg, punika ing nagari wau dipun tembungaken letuh, dados leres mitra kula pasi ancak agra: genipun mastani panruwe tuwin pamilah wau, yen dipun talusur andadosaken prayogi ing kadadosanipun, sanes ugi kalih ingakng gadhah watak, anutupi tingkahipun ingkang salah, ngantingalaken kasaenanipun kemawon saestu ingkang boten anyptati piyambak lajeng tumut anggunggung, dados karoban alem supe dhateng awonipun, dados pun awon angsal panggenan barukut,mongka kathah alem wau, ingkang cumipta kadamel ruruba ing pasuwitan,mila pamuhi kula para wajib amrayatna dhateng kawulanipuningkang watakipun kirang pasaja ing atur, angangkah pikantuking badan pribadi. Katur ing dinten Slasa kping 3 wulan sawal ing Sadal ongka 1807 Katandhan dening pun Maudara, ing Trajutresna. Pambatangipun cangkriman mitra kula ingkang jujuluk Surangkara kawrat ing Bramartani ongka 38 cangkriman kula ingkang ongka 1 dereng leres anggenipun mastani, wondening ingkan gongka 2 ingkang sampun condhong mila ing sapunika kedah kedah kula awedharaken cangkriman ongka 1 wau leresipun lare estri ingkang dereng baleg punika yenkademek tiyangjaler sanes boten ambatalaken wulu, ananging kenging kanikah, mila puanuwun kula mugi sampun angantos dados runtiking panggalih, awit kula anyulayani pamanggihipun saha sapnten pinten suka pirenaning manah mitra kula Surangkara karsa paring pambiyantu sangking atur kula cangkriman wau mila kula matur saklangkunging panuwun. Kula punMangubrata. Panjurung rarepen Mangayubagya Kasmaran wrin mikantuki, kabar Bramartaniongka tigang dasa nem ing leke, ping gangsal September candra,nenggih warsa punika, ing ngriku wonten panjurung, sing ngabei Mangunbrata. Sinuwung sekar artati, amuji kadarmaning sang, pinantu sihing srirajeng, narendra gung ing Nederlan, lan Mahayakaken kaarjan in gpanaraga sawastu, ulun dahat mangastawa. Puja mba ing ngariratri, kang mugi prajamanira, kararancan mulyane, karahayon samadenta, wit sing pamarsudisang, lirnya radya ye kang kasub,loh jinawi kartaarja. Amurah barng binukting, kang tanitulusing karya, mendah dene mupangate, sayakti janma ing desa, nadyan kalis durjana, lamun tan tulus mamacul, kekes nemah tilar wista. Mring ngujang mung mamrih bukti, ingkang gampnag ngupajiwa,wong tani wutun wateke, tan nateng babaki pundhak, angsal bias sasawah, amongtani bias tulus, atentrem teerusing manah. Rumasa cumpum punyinukti myang ytedhaning anak rayat, lastari arja ciptane, paran saget kalaksanan, rendheng sawah keh bera, yen katiga larang banyu, lemah nela suket sirna. Temah dadysa bumi suci, wit resik tan suker padhang, terpinri thathukulane, yen kang wajib datan kirang, pamardi lan parentah, tansah kalaban ing ngatur, kang samya kinen rumaksa. Betah tindak nguciwani, amengo ingk kawajiban,mung mrih asiling badane, pribadi yen mituruta, tuwindak lan santosa, najan tanpa bondha bau, yakti mulyaken ngakathah. Pratikel kang mahalani, lamun para kinuwasa, masa wurunga dadine, ing sapangkat met prayoga,ing wawengkon priyongga, yen sarta lawan pitulung, ing sang maha kinawasa. Yan tansah kagebeng dening, pangupakaranira kang, rumakarandhant mulyane, parlu arebut pakangsal, ciptane maasa dadak, parentah mring dhusun- dhusun, jangji tan ana raresah. Ing sayakti karan rajin, sartantuk pangalembana, kurang pangan sapantese, wong kuli tanda diapa, ujer kanjengparentah arambahparing pitulung, marang wong kang kurang pangan. Mila datan mamrih ugi,indhaking pangupajiwa, arebut keneng tanduke, alali lamun manungsa, tentreme lawan tedha,
murih untung rebut dhucung, anbubaraken manungsa. Kang samyo mah minggring- minggring, giris krep keneng paekan, kang rumaksa pangggawene, sugih swara kamandaka, kinarya lilinduran, tatatentrem uapipun tondha sudaning durjana. Purna sagung pudyastuti, mugi kang mahakawasa, angsungmulya puwarane, titi cinitra risoma, ing loktri wulan Sawal warsa Dal sakalanipun Giriruhur bramanengrat. Amin. Murwagita sinawung mamanis, nyangkalani duk riyadi siyam, lir wukir rubuh swarae, dimen doh wartanipun, prapujongga sunga pawarti, karameyaning praja, Panaraga kasub, endahingkanangrasanggan, amarengi duk ingngari Saptu Paing, kaping sajuga sawal. Ing warsa Dal wukunipun langkir,mongsa kapat marengi katiga, enjang denya ngangkatake, jeng gusti pitrahipun, ing kauman rinenggeng margi, kinurmatan ing munggang, weh suka kang dulu, dadya tontonan samarga, ginarbeging sagung prangulama musthi, wah cinongsongan jenar. KOnduripunjeng gusti singmasjid, gya busaa miwahprapratiwa, ngadi-adi panganggene, tenigeng akekampuh,pukul sanga denya umanjing, rame swareng pradongga, mariyem jumegur, tandya sami nguswapada, mring mandhapa ing gusti radian dipati, sawusnya tur pranata. Kinen mundur asoaneng jawi, anganteni rawuhe jeng tuwan, yarman asisten REsidhen dupi pukul sapuluh praptanipun ptatuwan sami, ngagem kustim bludirran, lan tuwan Kontrolur, roken sagung tuwan tuwan, kinurmatan pradongga mariyem malih, kathah tontonanira. Warna-warna sadiya ing jawi, prapunggawa wus manjing sadaya, samekta ing ngarsa andher, asri busananipun murub mubyar ambalerengi, kasongan jwaleng surya, baludire mancur, karya senening pandhapa, untabira priyayiing panaragi, kadya girikusuma, Kalihkihta kempal dadi siki, samarata lawanpanarga, pepak prasumiwi kabeh, wadana onderipun tan petungan kang para mantra, sambongko pilan cacar, miwah mantra guru, ing saben dhistrik sinungan, mantra dhudhug sarta kumetiring kopi, lawanpraju panitra. Kanjeng tuwan mahyaken pamuhi,maring gusti kanjeng Panarga, miwahkang pratiwa kabeh, sukara arjanipun, aleberra mring swami siwi, lankadang kula warga, nandhanga rahayu,binarung swaraning surak, den wekasi mariyem awanti-wanti, karyoreg kang pratala. Wali- wali denira gundhisi, kanjeng gusti anulyannambrama, sungpamudya pratiwane, miwah turing priyantun, susuhlih mring radian mas patih,kang munjuk ingngayunan, tan sah ungelipun, mariyem ambal-ambalan, sasaosan minuman lir toya mili, ing ngiderkenpratuwan. Prapriyayi uga wus pinanci,purwa carma karape marapat, warna- warna inhumane, punapa karsanipun, anggur asem sampanyeh brendhi, sopi anggur madhera por tuwin lmirmut, petrup selsewater pepak anggalasah botol pleslan guling- guling, ing siti tingg gulimpang. Sami kasandhung kasimpar janmi,kumarampyang kumrincing kumrapyak, udan minuman mangsane, karya sukaning kalbu, pra punggawa tansah mamuhi, ing kaluhuranira, jeng gusti punjul, denya rumsep mring wadya, pangrekuhe lir putra wayah pribadi, karya trenyuh ing driya. Ciptaning tyas wawalesing gusti, tanlyan muhung bekti sungkemira, boja pati wawalese, dene tamantri bawuk, sami sinung minuman adi, kang dadya srining warna, mung kang gandhul gagandhul, ing jajakeri sajuga, onder karangsari dhistrik Panaragi, Mas Kyai Onggakrama. Antuk madhali perak pribadi, sangking setya tuhu jroningkarya, wus lama ing pangabdine, jambul wanen meh ciklu, marma nagri sung trima kasih, madhali cihnanira, bekti sungkemipun, mringjeng gupermen tan kadya, liyan praja, angger katon rema putih, nulyeng ggal tuk onderstan. Nora kena dinuga ing piker, seje praja susating pranatan, lamun karsaning gupremen, yekti wrata sadarum, yen mangkono apilih kasih, susahe kanglinepas, untunge kang tulus, mangsuli malih ing ngarsa, rasenggane tontonan kang aneng jawi, kanthipinurweng kata. Taksih wonten candhakipun.
Cakraning tyas ingindarpayani, amahyaken carita sarana, rinancana sinawung reh, ing lagu manis merdu, kaarsan ta ambok manawi, maladyun panupiksa, katama gunasru, tumrap sagung bongsa srengga, atanapi janma sudra bab pamardi, lan tresnane mring weak. Kang jinejer gitanireng tulis nata dewi Proteyah mariyah,Padma Hertohkang mandhre, ing saksen kang kalebu, wewengkoning dhitslan prajadi, antyakinontap warta, ing jronagara gung, utawi ing moncaradya, pamardine marang siwayanireki, miwah kaswasihir. Nenggih wau sang Hertoh Garini, pantes dadya retnaning kusuma, ngatasing kabudayane, miwah ing ayunipun sanajana wus lunges dewi, maksih katon gumilang, mancur cahyanipun,mapindha wulanpurnama,lir sutondha yawn sinung trawaceng galih,mumpuni ing kadibyan. Lalana amring gelaring bumi, amanjajah nungsa miwah praja, nginte iryapurakabeh, sawastu tan kacundhuk, kang umimba sang kadiratih, ing bab pamadinira,mring siwayanipun, tanapi ing kasredanta, sumarmane laksitane patut yekti, tinulad para srengga. Jeng Dayita darbe putra siji, ajujuluk Erenes Pangeran Kalulun pekik warnane, cukat ayitnan kalbu,myang sutikna marang sakalir, wasana duk pangeran yuswa kawantaun tinilar seda ing rama, dadya kari piniara dening wibi, adan ingkang kocapa. Sabakdaning sang ERtoh ngemasi, amaha dewi gung kapasuk unang,karasarasa driyane, senggayayah tumutur, belalaya asuduk dhiri, nging samenthang tan tega, tilar wekanipun puwara manglipuring tyas saparan don kang putra tansah kinanthi, mungwing ing asta kiwa. Katemahan rising narenswari, amiyat mring weak pribadya, pinardi wneruhake, ing utamaninglaku, lan kawigyan kang migunani, dupi wau kang putra wus sinungan weruh,warsita darma ingrena, watekane asadu santa utami,kangibu nulya seda. Jeng Pangeran gung katrap rudatin de tinilar seda ibu rama, sanidya krantal kalbune, bingung sengkel kaduwung, kang kali kamung yayah wibi, katoneeng padonetra, ing siyang myang dalu, glangsarane pakasutan taman bisa nendra sakejap pangaksi,mung orem kang kagagas,. Sudarane sang Hertoh winarni, prenah paman lawan jeng pangeran punika kang banjurake, pariaraning ibu, saka mantyan den ta amamrih,marang pulunanira, ywa kongsi acundhuk lan tiyang tan santa budya, tuwin tiyang kang cidra mala ing kapti, wau paman jeng pangran. Amamilih pamonging pamreti, yeka guru kang putus kawigyan tuwin utama ambeke,kinen mulang sang bagus, aja kongsi driyasmara mring, arsa yan kang tan yogya,ingpakantukipun guru satata mangarah, endraning kanjeng prangran saking ing budi, kang marang kaduryasan. Sang pangeran winulang agami, laku tama kalawan kasetyan sarya arda pangungkihe, mugi ERenes ayun ngwindasaken malaning dhiri, yeku watak ugungan, kang tan guna tuhu, myang mandar sung byama atma, lan pangeran pinrih gambuh sabenari, mrtambek anoraga. Aprawita sang sang guru udani, yank eh para putrabongsa srengga,kang ngegungken panggaliye ciptaning para guru, laku becik wiwit anglindhih, pangrasa kang kadyeka, saking anomipun, yen kalunta tan wun bakal amandeya kcintrakanireng dhiri, ana ing ngalam padhang. Pamong wulang kabeh seka kapti, amanduken sarat mong kagaran tumrap ingpariwarane, mrih Erenes saharju, nandharaken anggane tuwin se ing tandukira,mring sasawenehipun lan maranga sudra pisan sarka guru atitir gyan mituturi, marnag ERenes pangram.Kuciwane kang para dumadi, myang kapesane neng ngalam dunya, tan nganggo mawang janmane, srengga lan sudranipun atanapi tiyang winasis ugi sami kapesan myang kacuwan tamtu, sumarmane nora kena, yenmimirang sasama sami dumadi, rajan ring badrak ala. Akaranten sakyeh ning wiyati, kang tumanduk marang jeng pangeran saking sangya gugurune, barkahe magunagung, milanira kala gumanti, dadya Hertohsuahntya, utamaninglaku, meh tan ana timbangira, para dasih sumungkem amanganjali, asih wahya dyatmika. Data tita ing ngalami-lami, rising Hertoh asusutakathah, pinardiing Kawruh kabeh, manulad
patrapipunduk jenenge winulang wibi, tanapi duk winulang ing gugurunipun yayah duk maksih taruna, nulya kyehning para putra putra sami, ing ngagya puruita. Marang guru ingkang wus mumpuni, saniskaraning kang kawadagdan myang utamapambekane, sartaang Ertoh dhawuh, marnag para priyayi akim kinen srinitipriksa,kawimbuhanipun gyane prawek pruita, sarya maneh apan samya den dhawuhi, gosthi lan pamong wulang. Ing babpatrap beciking pamreti,marang sagung ingkang para putra, deta lamun wus pinanggeh, patrap pamuruk wau,nulya kinen nindakna aglis nenggih Ertoh priyongga, sru panitinipun wulanging guru mring putra,sarta ERtoh karsa tumut sung wiyati, inggih sakawigyanta. Risang Ertoh adadya ripuning, samubarang ingkang kaladukan kaya ta dhahar myang ngombe, kaarsanireng kalbu, sakeh putra nulada sami, ing sapratingkahira, sakeh para sunu, apan pinaringan serat pranatane laksi tanireng dumadi, ana ing ngalam dunya. Sarta Ertoh suwarah supadi, kyehnin gputra yogya angestokna, kalawan ing astatine, pranataning tumuwuh, away kongsi tinerak wani, sarta sami linilan maharsayeng kalbu, marang lampahkang prayoga, anyegah alampah kang done tan becik yeku ingkang mangkana. Taksih wonten candhakipun, kaandhan D.M.H. Candhakipun pethikan saking serat dhalang basa Malayu Nanging kalamun sang ulun, wicaksana ing panggalih, wigya maliha reng ongga, tebih ising tiyang kadyeki, reh bujuk teka kawahya, ing janma dreng kidinrengki. Nata ywa kelu karuhun, mring palading basa manis, kedah sinungwrun priyongga, kang dora miwah kan gsidi, yen paduka hyan uninga, kalawan titi taberi. Laksiteng wdya sadarum, mamengi kang badhe kardi, sangsayamyang uruara, wastudeging kraton aji, satiti salama-lama, lan luhur mulya matyanti. Sidya nawas kitheng kalbu, adadya wit ing raharji, tumrap nararya priyongga, atanapi para dasih, deta sagung para raja, parlu kedah sabenari. Akarsa amangrarembug, lan tiyang budi myang arip, sarta tiyang wicaksana,miwah ywa lupa sang aji,ngrejakenkarajanira,mrih linulut sakeh dasih. Saha supadi sadarum, tentrem seneng denya urip, lawn molih kauntungan, mangkya ulun yn wawarti,kang darbe lampah kadyeka, raja aran dhabi kelim. Tatkala ngreh nagri Hindhu, satata areja basuki, awit saking rembukira, ingkang nama Bidhapai, tiyang waspada ing driya, saliring kukum mumpuni. Sang Dhabi kelim antyasu, angraket mring bidhapai, minta wulang ngreh nagara,mamrih reja lan basuki, sarta tiyang sanagara, rukun seneng gyane urip. Sakehing wiyatanipun, bidha pai marnag aji, samya katurut sadaya, data nana ingkang kari, marma pantes tinuladha, dening sagung praarpati. Panguwasaning prabu wau,kamantyan agung andadi, kongsi pirang pirang warsa, prajane tetp nityami, arukun tiyang nagara, tan ana drengken sakserik. Risang Dhabi Kelim prabu, lwih kondha asmanireki, dumugi terah tumerah, marma pantes narapati, angruruh komntaping asma, mrih praputra wayah sami. Nebut kabecikanipun, myang barkat lawan pamuhi, reh kluhuran myang kamulyan,yan kang sinuwus ngemasi, sirna labete tan ana, paeka darman lan nami. Tan sirna maksih misuwur,pamane ratu s binesmi, nadyan genine wus pejah, gandane anilas wangi,kongas umrik mrene-mrana, ambune amanrambahi. Nalika kipatih matur, ing bab raja Dhabikelim, lawan bidhapai Brahman, sang nata gung sukeng galih, angembang sekaring driya, lir mawar ngisep bun enjing. Nareswara ngandika rum, marnag patih mangkubumi,lah ingsun ingin kalintang, miyarsa kanang wawarti, ing bab dhabi kelim raja, sarta Brahman bidhapai. Muwah ingsun gung kacelu, amiyarsa kang panggosthi, tiyangbudi sakaliyan, pan kosi watara lami, tan ana tiyang kang wigya, nyaritaken marang mami. Ingmangkya sun ngucapsokur, amarang hyang murbeng bumi, dene sira patih wikan, ing carita kang sruadi,yogya sira sung uninga,
rembuge wong mau kalih. Awit ingsun ayun mungut, kinarya wiyata yekti, sakakawruhe wong limpad,kang misuwut ngendi-endi, meh tana timabganira, atas sangerehing nagri. Ana tiyangkang sung tutur, yen ilating janma budi, upama soroging wisma, kang isi kawruh sakyehning, sumarma awit punika, sira patih karya becik,Iya marang angganing sun, lan kabeh isi nagari, kang sarana amambukak, gedhonging kang kawruh adi, sabab ing sun antuk wulang, mangrehrahayuning nagri. Lan paradasih sadarum santosa uripemangkin, sarta basuki raharja, wau patih Mangkubumi, nulya wiwit acariyta, kang den brangta ni sang aji, Manawi wonten candhakipun
Ongka 42, Kemis kaping 17 Oktober 1878 Kulawisudhan Surakarta Raden Mas Adipranata, kapitan Prajurit Prawira anom kaangkat dados Mayor mawikaparingan pangkat tuwin nami Raden Mas Ariya Praiwrawinata Raden Mas Jayengranu, kapitan prajurit Wira Utama, kaangkat dados mayor mawi kaparingan pangkat tuwin nami Raden Mas Ariya Gondawinata. Raden Mas Surya, Kapitan Prajurit Jayatanantaka,kaangkat dados Mayor Suratetana mawikaparingan pangkat tuwin nami Raden Mas Ariya martawinata. Pawartos saking tanah ERopah Praja Ruslan tuwin Praja Serpiye sami bote nkarsa angudnuraken wadyanipun saking wawengkonipun praja Turki, mongka makaten wau sampun sami dipun salesihaken nalika kalempakipun para cundakaning para praja liyan wonten ing kitha Berlein, mandar praja ruslan sampun angebahaken wdya dhateng ing tanah Rumili, awit praja wau angencengi badhaminipunpiyambak nalika kendelipun paprangan badhe boten amiturut pranatanipun Konggres ingkitha Berlein. YOgyakarta Sasampunipun kanjeng tuwan residhenangpykaken jumeneng ipun kanjen ggusti pangeran adipati ARiya Suryadilaga, lajeng angandika makaten Pangeran Adipati, kalarumiyin wawengkoning Pakualaman areja sanget sdaya ingkang amanggen wonten ing wawengkon wau, sami arumaos asrep manahipun ing wanci dalu tilemipun boten mawi angangenangen dhateng barang darbekipu nkala samanten ingkang jumeneng rama ing jengandika, sasurudipun rama ing jengandika ing bawah Pakualaman kirang tentremipun pandung tuwin kecu asring-asring wonten, ingkang sami kapiji anggentosi rama ingjengandika, boten pisan-pisan saged anyameni lalampahanipun, punika ingkang anuwhaken kawontenanipuning Pakualaman ing mangke. Kanjeng Gupremen angajeng-ajeng supados makaten wau ing mangke sirnaha, pramila ing sasurudipun pangeran adipati ariya Suryasasraningrat ingjengandika ingkangkapiji anggentosi, awit apitados bilih ingjengandika badhe boten anyulaayani ing karsanipun bilihingkang sami kaereh ing wawengkoning Pakualaman sami sae kakapti ing kanjengipun kados tentreming wawengkon Pakualaman wangsul areja malih,menggah wangsulanipun kanjeng gusti pangeran adipati ariya Suryadilaga cekak aos bilih badhe anggatekaken sadaya dhawahipun kanjeng tuwan residhen saha ing salaminipun gancaring cariyos nalika jumenengipun kanjeng gusti pangeran adipatiAriya Suryadilaga, sakendelipun gndhing ungsukan ing Beteng lajeng angungelaken mariyem kaping sangang rambahan. MESIR Sarehning wawengkonipun tanah punika kirang raharjanipun sambautanipun ingkang jumeneng Kedhip ing dangu-dangu sangsaya mindhak mongka para nayaka ingkang kaangkah naming indhakingkasugiyanipun piyambak piyambak boten pisan-pisan arumeksaha dhateng kaluhuranipu npraja, pramila sang kedhip tuwuh saking eklasing galih, aminta sraya dhateng praja Enggelan amurih praja wau, angutus nayakanipun ingkang linangkunging kawegiganipun supados amranata apa asilanipun tanah Mesir, ing mangke utusan wau ssampun angaturaken pratelanipun saking pamanggihipuningkang badhe anuwuhaken raharjanipun tanah Mesir punika sang Kedhip kedah angrucat paparentahanipun ingkang naming awaton adat kina,
paparentahan wau kapranataha kados paparentahanipun para praja ing tanah Eropah, punapa malih babing asilanipun nagari tuwin pangadilan sadaya manuta pranatan wau, sang Kedhip sakalngkung parenging karsa lajeng angundhangakenpranatan wau, tuwin ing amngke sampun kalampahpunapa malih ingkang kapitados bab ing asilanipun nagari tiyagninggris tuwin tiyang Prasman menggah ingkang kajumenengaken patih Gubarpasah,ingkang sanajan wiyosanipun ing Mesir ananging watakipun bongsa tnah Eropah, awit timur mila punapa malih wulanganipun pancen wonten ing tanah ERopah. Manisipun jeng tuwan redhaksi, denya asung panrimah mring amba, palastaning pangecape, nederlan gancaripun, kang winahyeweng ing Bramartani, respati kaping tiga, Oktober ing taun, sasra astha tus lan sapta, dasa astha, tinengeran ongka kaping, kawandasa sumarma. Srukamantyan sukareneng ati, dene atur panjurung kawula, karya jeng tuwan sarjne, dene ta karsanipun, kinen marna carita malih, ing Belgi denya pisah, wonten gancaripun saklangkung puteking driya, dene ulun dereng uning sayekti, babating kang pawarta. Marma tarlen anuwun aksami, sangking dening cupeting kuningan, muhung tur wata sanese, babatipun rumuhun, sang aprabu ing nagri Paris, Napoleon Banapartah, kang kasub pinunjul, prawireng prang mondraguna, ing ngayugya wus karya gancaring warti, nging pinugut kewala. Kang ngumiyat sing watawis mami, kirang dhamang tan wruh kang daruna, purwamula bubukane, sang prabu Napoliyun, nguni-uni sanes narpati,trah punggawa kewala, dene asalipun, singpulo Kursika bawah prajeng prasman kala timure sang aji, sakolah jroning kutha. Dupi sampun wigya manjing upsir, aneng prja Prasman lama-lama, minggah kaptin mayor kunel, singga jendral jinunjung, saderenge jendral palinggih, kang jumeneng narendra, ing Prasman jujuluk, luwi kang kaping nembelas, nalikaing taun sapta wlas tus luwih, sangangdasa lan tiga. Daurugengjeng raja bilahi, cinepenging wadya nya pribadya, sagarwa lawan putrane, sang prabu gya linampus, kinunjara garwa lan siwi, tan lama prameswara, sinedanan sampun, sami pinocok kang murda, kadang putrid sawiji dipun pateni, sang nata tilar putra. Mung kakalih jalu lawan estri, putra kakung seda ing kunjaran, wus raja Luwi namane, kaping pitulasipun nanging tiyang Ingggris mansami, tanpurun nebut raja, nagri liyanipun, Inggelan moncapraja, wus ngarani putra Luwi aran aji, yata sawusing seda. Luwi kaping nembelas lan sori, miwah putra sajronign nem warsa, ing Prasman suweng pamase, dupi praptaning taun, sewu lawan sapta tus luwih, nawadasa lan nawa, jendral Napoliyun, jumeneng konsul anama, aneng Prasman prasasat jumeneng aji, tyas swarda ambeg murka. Durga ngong saonggsa karem juti, sabuwana yun rinenggep asta, samana nanelukake, prang rame para ratu, ing Eropah ingkang ginitik, singga dungkap ping warsa, sewu wolungatus, catur Napoliyun sigra, jumeneng nata sangking karsane pribadi,jujuluk ing narendra. Napoliyun lir winahyweng ngarsi, para nayaka prasman sadaya, wus rempeg golong karepe, tansah denya mrep mungsuh, ing ngayuda asurasakti,prawira mondraguna, keh kitha kacakup, sadherekira titiga, wus sing ngankat jumeneng narendra sami, kadang juga ing Dhistslan. Kang sajuga jumeneng ing Itali, nulya pindhah ing Sepanyol praja, ing Nederlan sajugane, Natong Nederlan wau, apa parab srinarapati, Luwi Napoleyon nala, , sajronireng taun, sasra lawan astha tuss sad, denya madeg nata lagya caturwarsi, sigra wau ngandikan. Aneng prasman nalika ing warsi, sewu wolungatus lan sadasa, linungsur panjenengane, sing karsanireng prabu, nagri wlandi ayun kinardi, wewah ing praja Prasman, dimen saya agung, nunten kaasta pribadya, Luwi Napoliyiun suwaleng kapti, nut karsaning karng raka. Awit sampun uning kang panggalih, yen kang raka kemauk ing karsa, nembe jumeneng pamese, tur pangggalih tanjujur,ngong saongga sasra kah kapati, wau sang
natong Prasman, pradandan anglurug, arsa mrepnagari Ruslan, kala taun sewu wolungatus luwih, kalih wlas kanglumampah. Praja Mosko binedhah rumiyin, wong sapraja tan anglawan prang tinilar adoh aleres, wisma tan nemanipun, binasmenan tan anakari, supados wadya Prasman, tan antuk angaup sarta nora angsal nadhah, dhasar wektu puniku marengi atis, kekayon sami sirna. Wadya Prasman tan atahan sami, marma keser Napoliyun sigra, wangsul kondur sawdyane, tan lama duking taun, astha wlas tustriwelas nuli, sang prabunglurug marnag, ing Dhitslan pinethuk, wadya Prusen miwah wadya Moncapraja, denya prang ing kitha Lipsih, rinebut para raja. Keser Napoliyun sorting jurit, lan sawadya bibar kondur marang, Prasman ing Ngelot lampahe, samarga binabujung, keser Napoliyun kajodhi, cinepeng gya jinengkar, saprajuritipun, ingkang sami saseliran, aneng pulo Elbuh kabawah Itali, punika jroning warsa. Astha wlas tus catur wlas lumaris, praja Prasman gya ngadegan raja, Luwi ping astha wlas mangke, kaprenah arinipun, lawanLuwi ping Sad wlas nguni, srinapoliyun denya, kinendhang meh antuk, samadya warsa miruda, kondur marang praja Prasman jujug maring, priyagungipun praja. Kang paparab iya Marseilei, artosipun sanginggiling Jendral nguni dadya punggawane, sang prabu Napoliyun, ugi dados Ran marseilei, datan tumut binucal, tetep pangkatipun, dupi wau nata inggal, myarsa lamun marselile sampun balk, giris tandya umentar. Ngungsi dhaten gpraja gen ing Belgi, Napoliyun wus umadeg nata, wadya Prasman suyud kabeh, wit sangking teesnanipun, kendel wanter asih ing dasih, raja Luwi aminta, sraya para ratu, wus sami samekteng yuda, , pakempalan aneng ing nagari Belgi,keser Napoliyu myrasa. Gya tengara arsa mapag jurit, nglurug aneng Belgi sedyanira, praraja myarsa wartane, sigra denira methuk, aneng dhusun waterlo panggih, rame denira yuda, kathah ingkang lampus, mengsah rewang ting sulayah, keser Napoliyun apes ingngajurit, kasor konduring yuda. Mundur marang nagri Prasman malih, lerep wonten praja satus dina, sang prabu lengser karsane, ngungsi tilar kadhatun, Amerikah sinedyeng kapti, wit prajayun rinisak, kinepung praratu, sang prabu prapteng samodra, ayun numpang palwa Inggris udani, sigra wau pinegang. Sang aprabu tan suwaleng galih, apuwara kinendhang kenmarang, pulo Sentelenerane, taksih anunggi taun, astha wlas tus poncawlas nguni, duking waterlo yuda, marseile sampun, kacepeng para punggawa, pinalastrandipundrel denya ngemasi, napoliyun winarna. Sentelene dupi wus nem wasi, sang aprabu puput ingkang yuswa, seda duk kala warsane, sewu lan wolung atus, slikur sigra pinetak nuli, ingngrikukang ngastana, samana kacatur, dupi tuk sangalas warsa, layonira sang prabu pinindhah maring, sajroning kitha Prasman. Denya mawalayon duking warsi,sewu astha tus lan catur dasa, sarira lan busanane, mayit sadaya wutuh, mung satiwel ingkang sasisih, dlamakan ingkang rentah, langkung elokipun, dewus pirang pirang warsa, layonira sang prabu tan wonten gigrig, samana nagri Prasman. Raja Luwi ping wolulas malih, wngsul jumeneng mring nagari Prasman, lulus raharja jenege, saingga seda sepuh, warsa sewu asthatus luwih, kawwanlikur anulya, wau jumenengipun, raja Karel ping sadasa, kadang raja Luwi ping nembelas ugi, saweg antuk nem warsa. Nagri Prasman dauruging malih,wadyanira prasamya babela, anulya kinendhangake, srinarendra ing taun, asthwlastus tridasa nuli, ingkang jumeneng nata, LUwi Phillip prabu, yeku kangkagungan karsa, angondurkenlayonira ribupati,napoliyon maring Prasman. Raja Luwi Philip taksih ahli, lawan Prabu Luwi ping Pakbelas, nanging wus tebih urute, denya jumeneng wau, Luwi Philip asthawlas warsi, dau rumalih praja, prayitna sangprabu,sigra lolos sangking pura, maring negri inggris nalika ing warsi sasra asthatus lawan. Catur dasa astha kang lumaris, nagri Prasma jroning kawan warsa, sepitana an rajane, wonten pangagengipun,ran Presidhen kanjumeneng nami, Napoliyun punika, kapenakanipun, lan prabu napolyun swarga, putranira LUwi
Napoliyun nguni, kang jumeneng mring Nederlan. Dadya thukul treh Napoleyun malih, ingkang jumeneng PResidhening Prsman, us catur warsa lamine, salebetireng taun, astha wlas tus lawan skeet dwi,presidhen aparentah sangkingkarsanipun, ayunjumeneng narendra, prapunggawa lawanprajurite sami, embag mangayubagya. Dadya jumeneng prabu kangkaping tri napoliyuning Prasman Nagara, marma kaping triparabe, wit kang uw rumuhun, wus puputra jalu satunggil, timur denria seda,yen sampun na lampus, yektijumeneng narendra, dadya aran Napoliyunkangping dwi,marma wau sang nata. Jumeneng nata ing naari Paris, parab napoliyun kaping tiga, puwara wonten prang rame, ing rpislan mengsahipun, gung pepejah datan pawilis, sang nata jroning ngaprang, nungkul maring mungsuh, tan susah malih jinarwa, awit dereng lama yeti wus keh myarsi, amene tanpa raja. Raja Prasman wangsul kadinguni, pangagenge residhen kwela, ripiblig iku arane, titi pangapusipun, ping sadasa risoma manis, sawal jroning warsa dal, kapat julung pujut, kapetang ponang sangkala, wiku musnaliman anunggangingbumi walandi kaping sapta. Wulan Ojtober ingkang lumaris, astha wlans tus sapta dasa astha, tanlyanulun ngaturake, kakusaruning tembung, mugi smya paring akasami, wonten galaping sastra, miwah gancaripun, suka kalamun cineda, dimen karya wewah lan pencaring kawrin, ngabei mangunbrata. Candhakipun natadewi Protayah Mariyah Pratingkah kang datan mawi wangkid, apa dene pratingkah akng ala, sang Irtoh srupandriyane, mugi putra sadarum, mituhuwa amya nglakoni, kawuhe mring agama, myang wulanging guru, supadine amanggiha, kaarsayan kang umahya sangking sidi, lan tebih sing sangsaya. Kacarita duk praputra sami, sampun tekeng diwasaning yswa, miwahkathah pangawruhe, winawan rama lalu, mring paguron ageng nagari, anulya kinen lenggah, pinrih amangrungu, wiyata kalaning mudha, kadipundi lampahe dera mangudi, wimbuh begyaning wadya. Supayane pratanaya sami, alanteh analika taruna, nulya den paringi kabeh pakaryan kangpakantuk, sarta samya pinardi apti, ajar pakaryan teka, ing sangsiptanipun, sawiji-wijining putra, pinaringanpangkat ing saprayogining, kabawah ing jeng rama. Karya wau ing satunggil tunggil, katimbanglan kawigyaning putra, lan kedah linakon dhewe, ,s arta mawikatuntun, dening abdi Ertoh sawiji, ingkang sampun awigya, traping karya wau, dene abdipuni ingkang,amulang myang amardi anakireki, antuk urmat sing Erta. Risang Ertoh sru anggumateni, ngatas pamardimring kulawarga, yennuju samya sumiwe, apan nganggo dinangu,pangkat apa ingkang kapilih, utawi dadya tontra, yen wus padha matur, pangkat ingakng rinemenan, ning wikara kapruitakaken mawi, katimbang lan kang pangkat., Don pamulangirengprawan mawi, ana sajroning prabasuyasa, wit lampahingpakaryane, munggweng jroning kadhatun, sarta Ertoh mawi maringi, serat serat akathah kangkinarya muruk, kalaan smya ignngagya alalana marnag liyaning nagari, wragde pinaringan. Kinenngruruh kawidagan sami, anjembarken panduking panetra, mrih moncar kaengetane, kalusur tuk ing pangawruh, saparandon pinrih ngulati, lamun wus padha wgiya, marang kawruh tuhu, anulya sami ginanjar, kaprangyayeningkang sampun dipun pilih, sasenenge priyongga. Kacarita duk Ertoh hyan lalis, amumulang prasiwayanira, ngatasing tata tatane, manyembah inghyang agung,lan panganggep maring dumadi, kinen sidya na marta,myang pangrengkuhipun,kawajibane praadya,pinrih lawan suka senenging kangkapti,sata malih arsaha. Angayogmi sidining pra abdi, away kongsi ngawra-awratana,s arta pangreh ing wdyane, rinesepa ing kalbu, alandhesan wigyanig budi, kang sarta anyidikna, gyan abdi sadarum, nglampahi anggernagara, myang pinrih arukunlan akrabe sami, ywana ingkang sulaya. Sarta maneh ywana kaang drekeni, mring kang
gadhah bondha langjung kathah, bangkita menggaka napson, lamun ana kang kojur,karya lepat angganireki, yawning dadya sulaya, pinrih ywa kang nepsu, apa dene mumungsuhan, tuwin arsa mananduken wawalesing, luwih becik Manawa. Prakarane pinasrahna aglis, marang mitrane wogn sakaliyan, kang temen-temen driyane, dimen banjur rinampung, risampuning rampung prakawis, baliya rukun padha, lankarya atuhu, marang arjaning ngakathah, aja ana kang mamet untung pribdi, kalawan away pisan. Andindhaken pangawasa tuwin, kaasilan ing pawedalira kang tan yogya pakantuke, lan dipun kawlas ayun, atutulung marang wong miskin, tanapi wong amlarat, ingkang sampun sepuh, sart adipun waspadakna, aja ana titiyang miskin kan gnganti, kawase satan yogya. Ri sampuning Ertoh saung wiyati, ingkang putra de sajuru samya, nyabarken sangara kabeh, lawan sudibyeng kalbu, away tan bias adarbe gingsir, darwa apa narima, ing nitya manipun, aja kaladuk pangrasa, ing kamulyan ingkangsampun den gadhahi, sarta yun alembana. Tamat. Candhakipun babpitrahing Bupati Panaraga . Gumrudug manjing sadarum topeng reyog badhut ringgit andher mringngarseng mandhapa, plataran jibeg mawarni, gongsa angklung suling rebab, gumarumung kapiyarsi. Kang mongka tutunggulipun, gandarwonan jalu estri, saestha kadya raksasa, kiswa gimbal angajrihi, ngandhan-andhan kalenthangan, brengos duk capang sakuping. Godheg wok brisnetranipun, malolong bunder smu brit, bregagah amalang kadhak, prakoswa dedeg geng inggil, nganti sundhul ing tritisan, semahe wewe pinirit. RAmbat gimbal dhawul-dhawul, kopeking susu sakendhi,kese keser klengsreh lemah, genging gsami, kalawan gandarwo priya, pating regunuk ing ngarsi. Wurine setanan pnuh, ngangge kedhok monca warni, wonten muka pulas rekta, jenar cemeng miwah wilis, coreng-coreng belang-belang, kweh warnane kang mamedi. Busanane pinapatut, lawan warnanipun rai, ana wiron kakuthungan polang-polang lurik-lurik, wonten ingkang wastra puspa,baju sekar dipun anggit. Wonten wstra taru-taru, baju ron sineling-seling, dene teka kadiwarta, cariyosing kaptin inggris, kang kalaut aneng palwa, kalunta-lunta kaswasih. Kang ngaan robene sonkrisu, kat gawrong kacara bali, tholang-tholang geng kalintang, wonten kinarya pawesti, warna-warna kakedhokan ngangge racukan mathinthing. Mathentheng weteng mathunthung, ign saestha kadi bunting, tinabuhan kanthi trebang, salomprete ngalik-alik, kang beksa asalang tunjang, mencak migel ting pandhalit. Kadya ing sawastunipun, kang ngingranan dhadhemit, wingking reyog baya k bayak, pating parehgol sasirig, barongan bareng barengan, ing wuri anggigilani. Ting paroggeel tandang ipun, lir sarpa kru rama ringis, kanang prstha tul denta, ing tengah sawarna panti, geng inggil ginarbong endah, linungsir lan pinalisir. Cita mawarna winangun, lir papajangan pangantin, wawisman winaweng janma, ing jro doning widadari, yeku sakathahing tandhak, busana angadi-adi. Pratingkele tan pinikul,lumampah suku pribadi, pinilih kang endah-endah gamelan ing kanankering, ginotong lir lokanonta, ngrarangin dipun carmani. Wonten lelampahanipun sinulukan den sindheni, rame aneng palataran, tan dangu tandhake mijil, beksa neng ngisor taratag, mameden ingkang mentoni. Buburon wna aselur,ginotong aneng jro joli, rineka kadi kurungan, kethek bendghung den clanani, tetopen sinung rsukan, kayungyun endah ing warni. Marma kathah kang dudulu,lanang wadon gedhe cilik, seseg jejel pelumpelan, jroning kabupaten nganti, meh cuwak kehing sujanma, kadya kang sela blekithi, Gumludhug saengga ladhu, gadebeging wong lumaris, gelang-golong gagolongan, ngaler ngidul naningali, miwah rameningn pucangan, sakanan keringe kori. Menek meh wus prapta ruhur, kalorot dhawah ing siti, marma sring dadya gujengan, sinurakan wanti-wanti, gumergumer dergumerah, akarya tuli kang myuarsi. Kang dadya srining pandulu, prajanma kang
niningali,kathah sami pepayungan, wit anggendhong rare alit pepayung nganti atusan,lir puspa amonca warni, Lawa sutra payungipun, ana rekta jenar wilis, dauseta biru kresna, marma tontonan mawarni, sing biraining wadana, samya amawa pribadi. Jor-joran pambektanipun, angedi-edi pangeksi, kang wajib dipun laela, wadana slaung pribadi, endah ipun tatingalan, wijile nganeh-anehi. Taksihwonten candhakipun.
Ongka 43, Kemis kaping 24 Oktober 1878 Serat kaat saking tanah Eropah Istambul kaping 14 Oktober, wadya Ruslan ingkang sampun kaunduraken ing mangke kawangsulaken malih dhateng Adriyanopel Turki. Ingkang wontenanipun Turki kalih anustenreik ing mangke katingal sami manentheng, mandar wadya Turki wonten ingkang kakintunaken dhateng ing Bosni, ingkang badhe angalang-alangi tanah wau kadunungan wadya Ostenreik. Serat kawat saking Senapati Wdya ing Ngacih konjuk Sripaduka Kanjeng Tuwan Besar: Kitharaja kaping 13 Oktober aabib Ngabdurahman sampun tumungkul enjing wanci jam pitu piyambakipun asowan pitados kala ingkang wonten anak galung, ingkang lajeng angirid pun abib wau mawi kairing ing prajurit dhateng ing kitharaja: Menggah anggening amasrahaken prjah gesangipun wontening pasamuhanipun para pangagenging wadya dharatan tuwin lautan sanalika lajeng kaimbar. Sanesipun dinten Tungku mudha Taid inggih anungkul sowan pasrahipun ingpejah gesang ugi mawi pasamuhan paa pangagenging wamyadharatan tuwin lautan, nunten kaimbar. Surakarta Kala wingi sampeyandalem ingang sinuhun kanjeng susuhunan animbali abdi dalem /arsitek tuwan Bikar, saeng sowan wonten ing ngarsa dalem sampeyan dalem ingakng sinuhun kanjeng susuhunankara amatedhakaken satunggale arloji jene mawi rante tuwin medhalyon dhateng pun abdi dalem wau, tondha cihnanipun ing kaparenging karsa dalem dhumateng ing lalabetipun. Serat pawartos Dheporstanlandhen anggiyaraken bilih kanjen gpangeran Ariya Londhasiwaya badhe angayoni, damel sumur bur wonten papan dalemipun piyambak menggah pirantosipun sampun kathah ingakng dhateng, sanadyan kangjeng pangeran Ariya LOndasiwaya bab ing Indhakin gkasagedanipun naming tuwuh sakingtaberinipun sasarawungan makaten ugi sadaya padamelan ageng alit ingkang sami dipun ayoni, kadadosanipun sadya samiprayogi, boten wonten ingkang kenging dipun cacad. Ing nagari ngriki naming wonten dhukun satunggal ingkang bab lampahipun atutulung tiyang esri arenang lare, sampun angsal wulang ing pamualnganipun kanjeng gupremen ing Batawi, rpamila prigel sangetpatraping anggenipun tatulung, inggih punika abdi dalem dhukun pun embok sarinah, ananging emn sanget pun embok Sarinah wau sasanggenipun awrat pramila rag rikuh ilih atutulung dhateng ing sanesipun ing mangke wonten dhukun sanes ingkang dudunung ing ngriki, ingmanggen wonten ing griyanipun pun Wongsa, tiyang sade gandhos ing kampong PUrwadiningratan dhukun wau inggih sampun nate angsal wulang, wonten ing pamulanganipun kanjeng gupremen ing Batawi,menggah namanipun embok Sarimah. Kala tanggal kaping 19 angrintenaken tanggalkaping 20 wulan punika, ing griyanipun pun Nayadrana ing dhusun karang sumapura kadhatengan kecu ing salanipun punDurjana sakedhik sanget naming 13 rupiyah, sakingpawartosipun para kecu dhatengipun sakng Yogyakarta, sahaingkang dipun angkah pancen demang ing Karang Sumapura, anangingkalintu ing griyanipun pun Nayadrana, pramila prayogi sanget manawi konca pulisi karsa angulat-tulataken embok bilih para kecu wau awit naming sakedhik angsalanipun manawipados wewahipun dhatengingg griyanipun pun demang wau.
Yogyakarta Nalika tanggal kaping 19 wulan punika ing dalem paresidhenan wontenpista dhansah tuwin dhahar, kanjengtuwan residhen karsa anyugata dhateng kanjeng gusti pangeran adipati Ariya Prabu Suryadilaga, ing sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng sultan tuwin prameswari dalem gusti kanjengratu kancana inggih anjenengi pista wau, punapa malih kanejgng usti pangeran adipati Ariya mangkunagara inggih rawuh. Benjing tanggalkaping 2 NOpember ngajeng punika ing dalem Pakualaman badhe wonten pista, ingkang manut paartosipun badhe angresepaken ing kadadosanipun andulu sasawanganipun ing mangke, kados ing tembe wawengkoning pakualaman saestu wangsul prayogi malih, sanadyan pangangkatipu kanjeng gustipangeran adipati Ariya Prabusuryadilaga, andadosaken runtikipun manah, ananging kanjeng gupremen pancen boten kagungan pamandeng sanesipun dene bilih allah utangala angudaneni karsanipun kanjeng gupremen saha aparing langgenging kasugengan dhateng kanjeng gusti pangeran adipati Ariya Pabu Suryadilaga, saestu kataharjanipun wawengkon Pakualaman badhe enggal katawis. Candhakipun Fitrah Tengah ari kondure tetami, miwah kang nanonton, kantun para pratiwasakohe, para onder wadana manginggil, pinatedhan bukti, lan jeng gusti kumpul. Para manri miwah para Naib, ketib sapangisor, palang bekel tinata tedhane, aneng masjid samana kan gbukti, ing madyeng pandhapi, suka-suka nutug. Warna-warna minuman umijil, tansah aguguyon, sangking resep rumesep angepe, suba sita wus datan ginalih, jen ggusti murwani, denira paring tus. Tarlen muhung pamudyeng basuki, yweng suksma darapon, sungkararjan sawarga ahline dinohaken sagung suker sakit, ing wuri lestari kayuwananipun, Dinulura saciptaning batin, sing sukaning batos, prapratiwa surak surak rame, nulya malih jeng gusti kundhisi,mring para priyayi, geng alit sadarum. Amedharken raosing panggalih, dhuh sakeh miteng ngong, away dadi cuwalan serike, Manawa na kaluputan mami, jejering ngaurip, sok akeh kang limut. Solah tingkah munala wan muni, yen ana kacenthok, ing bebasan akarya kredyate, sun maminta aksama mu sami, punggawa sakalir, tur sembah tumungkul. Nora bangkit malesih ing gusti, tan lyan sruning batos,jiwaraga kang dadya lirune,ajrih asih sumungkeming batin bibaripun bakti, sampun liwat luhur. Sowang sowing denira sosami, asarwus rumantos mring lun ulunlawan turanggane, artawa tanggeming prapriyayi kampuh kuluk langking, sami ngangge baju. Kelet putih prasami mathinthing, lawunge cinoncong, pontha-pontha lawan sabawahe, palang bekel wus samimiranti, kemput urut pinggir, dhangah apepayung. Kanjeng gusti wus mijil ing jawi,nora ngagem dodot, ngagem kuluk bapangan arane, lenggah aneng paseban ing jawi, kursi wus sumaji, sadhiyan tatamu. Para tuwan nyonyah kang ningali, ing pasowan amor, lanjeng gusti gya munya kang bendhe, lawan munggang garjitaprasami, nyepeng sodor nitih, kuda kudanipun. Pandhan-pandhan tetandhingan sami, asrilamun tinon, nirig lembat respati solahe, besus besus kang sami anitih, keh wigyeng turanggi, parigeling lawung. Ki Dangulu miwah Ketileib, tumut nyepeng sodor, bau cemeng nglewe sarebane, racak ngangge rajut kang turanggi, pantes lankang nitih, weh reneng pandulu. Kehing kuda rantap-rantap keksi, saestha yen tinon, kadya pagrjajarak sikile, carongoting sodoe busanani, lawan janur kuning, papaesing lawung. Rawe-rawr lir sulur waringin, yen winiyat sing doh, rembyak- rembyak maweh sritingale, ngawe-awe nut siriging wajik, sestubusanani, rengganing lun-alun. Tengah bandera pinanjer inggil, kaledhere tinon, sing kadohan akarya senene, umbul umbul kanan kering margi, tinempuh ing angina, saestha kukuwung,
Tejanipun kang ngasta nagari, yeku jeng bupatos, marma ngimbuh lun-alun arsine, keksi sing doh kumelap nyeneni, biru rekta putih, dumelng dinulu. Dhasar lun-alun ing Panaragi, satuhu kinaot resik-gasik gumrining sitine, wrata bersih sukete balindhis, katiga wus lami, tan ana kang thukul. Pukul gangsal hyang Rawi wus lingsir, sampak lan kekayon,jwalanira sumongrot sorote, tempuh lawanpakeyan turanggi, miwah tepi-tepi, tarakipun kuluk. Ting galebyar lir thathit sisiring, karya sukeng batos,rempek rampak turongga tandange, bangkol-bangkol sirige keh dadi, nut rarasing gendhing, ratuna keh baut. Kehing janma kang naningal, tan petungan agung alit, jalu estri ambalabar,lirjaladri tanpa tepi, anganti tumpangntindhih, mubeng sacangkok lun-alun, kaisening sujanma, lir gugunungan kaeksi, ngarsa andhap ing wuri tumpang tumpangan. Cik-ancik ing pager bata, mukajan malir upami, wismaning tawon tetala, cublik cubliking kang rai, sunaring netra kadi, enthunging tawon kadulu, tan among jroning kutha, janma urut pinggir wukir, marma kethen ayutan gunging sujanma. Perlu miyat karameyan, dhuh adhuh kang aningali, dene sami busanen danh, tan ana kang katon busik, awit wektu riyadi,punapa sadar benipun mangsane papameran, keh sosotya lan retnadi, pating glebyar kasonganing diwangkara. Sangkelat lan sutraleksana, kulambine wong ningali, endah-endah ing wanita, wong kuning samya jakiningm mathinthing mindhing-mindhing, yu-ayu keh mesu guyu, kadya sekar setaman, monca warnaning pawestri, ting parelok lolok-loloking wadana. Sinome amicis anjrah, kathah ingang dhangir alis, thi-athi anujweng karma, cacenthunge amalipir, lir tontonan swargadi, adi-adining kang dulu, dhedheg bendi kareta, marapet pepet ing pinggir, kang nitihi dayitaning kang pratiwa. Tan susah malih winahya, temtu tan sami janma lit lir pisang munggeng tadhahan, meloking warna kaeksi, wreksa wuleting alit, ngatonken pasemunipun, wau ta ingkang watang, dupi mider wanti-wanti, tandya neseg pradongga turonga mangrap. La wung wus samya binuwang, turongga keh ander pati, balapan ata badnhangan, lancing linancang ing ngarsi, kuda saingga thathit, raharja saayanipun, pukul nem denya bibar, kempal kerid dening patih, putra dalem radian mas Cakradipura. Ginarbeg para pratiwa, mijil sakilening panti, pasowanlampah tinata, songsong sodore den ampil, tinon danat respati, ririh rempeg lampahipun, marak aneng paseban, nulya sinugata warih, selsewaterlan setrup ucaping janma. Nyamlengipun denya watang, teka marengi ing ngari, setumarma wus sayogya, netepi setoning nami,maleme minggu latri, bujona pista lan nayub, mring jroning kabupatyan, pratuwan nyonyah keh prapti, prappratiwa bapangan gem- agemira. Patih kolektur wadana, samilenggah aneng kursi, onder wdana ingngandhap, kasukan miwah mamain, setoter tengah latri, mijil dhadhaharanipun, minuman warna- arna, wus ingnadhah gya kundhisi, kanjeng tuwan asisten surak gumerah.jeng gusti tumutur dhawah, kundhisi aganti-ganti, surak use balambalan,kurmat mriyem gegeteri,barung mrecon nimbangi, nganti oreg swaranipun, tumulya tandhak medal,jeng gusti karsa murwani, rame umung keplok surake gumerah. Tur larih pratuwan tuwan, litnan cina lanpriyayi, sami tuhunjuk-unjukan, ganti-ganti kangmurwani, anganti gagat enjing, pukul gangsal bibaripun, gungipun wonten ningal, moncap raja kathah prapti, sasadeyan ing plataran warna-warna. Bebakul sugih sakala, wiwit enjing kongsi ratri, wangsal wangsul mulih bethak, sakedhap bae wus enting, marma suka kepati, ing plataran ngundhung-undhung, tarutaru pawuhan, sinapon ngnati saari, dereng telas saking gunging roning tedhan. Baledar saparan paran enjinge malih keh prapti, para pensiyun angguran samya prelu mangastuti, wus lenggah kanjeng gusti, ing madyaning pandhapa gung, pra putra prasantana, adaya dipun timbale, mentas ujung siyang kinen tunggil dhahar. Leseyan anganti siyang, pukul tiga bibar sami, titidenya barang tembang, tarlen minta pangaksami,
sarukakening warti, eman lamun tan cinatur, endah ingkang rarenggan, rinipta ing Panaragi, depangindhung pun Ngabei Mangunbrata. Tamat. Candhakipun cariyos Pethikan saking serat dhalang Basa Malayu Nayaka wak trawotsari, nulya murwani carita, alon teteh ing nature, inggih jeng srinaranata, nalika jaman kina, wonten raja nagri indhu, kang kalika ing buwana. Kranten jaya anta-anti, ing ranangga ngrurah rwang, meh tan ana timbangane, puwara keh ratu liyan kabawah ing sang raja, nganjalingus w wapadasru, wingwrin tyas konjem bantala. Wau endra bathara ji, asinung kawicaksanan, kretarta ing kawruh kabeh, ngatasing pamusthi praja, ngeman mrig prakawula,mila den sihi trus kalbu, dening wadya lir sudarma. Deta sang minulya aji, Dhabikelim jujuluknya, ireku tansah mandriye, prasida arjaning praja, senenging kawulanta, samiya amolih untung, tebiha saking sangsara. Sakyehning kitha kaeksi, akathah ponang dipongga, titihane maha katong, kang kenaingngnaggo aprang, balatan raningang, kathah prakoswa dipbyanung, sudira tanggoning yuda. Dhabikelim narapati, langkung sugih raja brana, tanapi raja penine, lamun kasudananira, kawijanga sadaya,byakta tanapurnanipun, rinonce ing gitarengga. Saluruh Karajan aji, ana kuthane myang praja, akathah pakampungane, aresmi gemah raharja, tiyang alit sadaya, derantuk baksananipun, krana becik tan kuangan. Sangya lurung geng jro nagri, tan akaton wong miminta, kang sarta titiyang kere, jalaran ing bab pariman, linarang datan kena, wong jonjang bubruh myanglumpuh, rare lola tiyang wuta. Lan tiyang sepuh kang sakit, tanapi janma cintraka, tan kaliwatan jugane, samya pinaringan boga, sandhang arta balonja, dening kaadilan prabu, myang tan kirang ing prangreksa. Sang nata tan pisan apti, angluhurken jenengira, ngatasing kaniytamane, muwah tan limut sapisan, marng pangreh nagara, kang para data sadarum, kanimpuna lan sidyana. Pangkume marang abdi, gedhe cilik tanpa bda, utawa bau kapine, tansah wewaton kasidyan, tandya ingkang kawarna, rikala sang prabu lungguh, mungging dhamparing Karajan. Nitiradya lan bupati, saerehira pratiwa, sadaya samya sumiwe, anaing poncakarana, kulayaduha kthah, kang sowan ing jro kadhatun, tarap neng ngabyantarendra. Tantara srinarpati, andhawuhakenpangandika, kinen karya pista gedhe, lan ngaya mring liyan praja, nimbali prabudiman,lantiyang akim sadarum, pinrih mumulya riaya.. Riwusing para tetami, ingkang saking moncaradya, samepta sowan kedhaton, sang nararya nulya lenggah, manggihing pratetamya, lans ung panembrameng rawuh, kanthi rum artati sabda. Tan sapangu srinarpati, alalwa paring sasmita, lumekas bujana andon, gya tekakangpasugatan, samya enak sadaya,myang adi ing warnanipun, neng tipayaruksmi slaka, Ing tatkala jronig bukti, tinatap langen ing praja, yeku kyehn ing unen-unen, lan lagu arum mangraras, satata weh wulinga, marang sagunging tetamu, kang lagyeng camam bujana. Sawuse sadaya sami, katek bujana don suka, bubar dhahar gya sang raje, akarsa imbal wacana karo para tetamya, ing bab ikmat lawankawruh, atanapi kabecikan. Antara pratamu sami, ana ing sajuganira, kang lwih becik gupitane, atas eberireng budya, sojare tiyang teka, yawn eber budi puniku, ingknag abecik priyongga. Wit tyang ageng alit samil, wreda tanapi taruna, bangkit amitongtonake, kamurahaning atinya, nengguh tiyang kadyeka, asih samining tumuwuh, sarta tinrima ing Allah. Rinaos raos sang aji, yen rembuge tyang budyeka, bener lan becik kinaot, milar sapinet warsita, nulya nata paentah, marang sajuga abdinipun, manbuka perbendha aran. Arta pirang-pirang kethi, barangkancana salaka, kang molek molek warnane, lan sotya nawaren endah,kathah sami winaya, sing perbendha aran wau, sigra binage sang rja. Marang kabeh tiyang miskin, tuwin titiyang warondha, lan rare loola sakehe, sarta marnag paa wibra, muyang wong ngelmu samuha, ing jroning nagri sang prabu, tanana kang kaliwatan. Sawuse srinata
mbagi, kang punang dyana wimala, tumulya kondur ngadhaton, anjujug mring pajungutan, risaksana anendra, ing reh wardaya sang prabu, manyotar daka lesatan. Dumadya sajroning guling, sakedhap kehdp nypena, nihan kang katon ngimpene, ana wong mota sam teka, cahyane marakata, maestha purna maenu, anabda marang pamasa. Lah sang prabu Dhatikelim, rehne rireke paduka, weh saharse mring wong akeh, tan ngeman mring kasudanan, byaktarda berbudyanta, mangkya mbar sasungireku, ganjaraning kamurahan. Sira ari benjing-enjing, durunge angkara mraba, karsa anitih kudage, nuju angetan kewala, yekti mangkepaduka, manggih raja brana agung, alarang pangaosira. Sajati aprawiteki, irantuk wimbuh kamulyan, kaluhuran ngebatake, anganungi para raja, sageng napping buwana, tamating supenanipun sang srinulya wungu nendra. Antya sutrasthaning galih, sigra ngarcana hyang suksma, kaya adapt ing sabene, pendhak ingnalika enjang, ngucape sokur mrin gAllah, saksana sang mahamulku, amundhut turongga kuswa. Sampuning nata manitih, gya linggar saking puraya, anuju mangetan bae, sigra prapteng ara-ara, jembar angilak-ilak, tanpa duk sinadinulu, nareswara nir sadarga. Lalungak sianganangan ngeri, tuwin mulat marang wugyat, nggih dereng wonten kang tinon, kang tetes lan kang supena, nanging dupi sang nata, dumugi anggraning gunung, kang ana guwane juga. Akaton wong kaki- kaki, lungguh neng ngarep ing guwa, sang nata mrepeki age, arsa ararywan sakedhap, tyang kaki-kaki ika, akasar panganggenipun, lir wong ahli manguntapa. Amanganggo tilban putih, ujwalake swane pethak, kaya salaka warnane, sing waktrane pa katondha, lamun tiyagnmursada, nulya mareki sang prabu, nganjali sujuding lingira. Suwawi risang narpati, ywan saharju tyas paduka, tedhaka ing guwa ngrike, ngingsepi samun kahanya, paelan puraendra, rinengga sarwendah murub, weh kacaryan sinatmata. Nanging kawruhana ugi, Manawa raja dukina, inggih akarsa kapanggoh, lawan janma pekir tapa, yeku minongka cihna, berbudi darmaning ratu, tan tampik ring miskin sudra. Nata mangsuli sabdaris,eh wredaywadarbecipta, yawn ingsun gampang pinanggeh, tiyang saleh lir adika, mangkya sun kadreng dahat, amimitran lan sireku, temen-temen trusing driya. sArta ing paminta mami, lamun sira duwe susah, umatura ng sun age, wit ing wngtutulung arsa, krana pangajaping wang, yen sira nyembah hyang agung, nyuwuna barkah mring kita. Sawuse sridhabikelim, wawan sabda lan wong tuwa, anyengklak nitih kudane, dwisthane ayun umangkat, wong tuwa nulya mojar, lah nata pupundhen ulun, karsa amandheg sakedhap. Mirengnaing ngatur patik,lamun tiyang mangunbrata, kaya dene lulun kiye, kinira tiyangmalarat,ing guwa wisma amba, wonten raja brananipun,kang pantes katur sang nata. ARta bondha ulun teki, dineha ing rukmi slaka, myang sosotya lan liyane, barang ingkang endah-endah, pusaka saking bapa, nguni duk tumekeng lampus,ngingpukulun alenggana.Ngangge barng kang kadyeki,asta maning wrdaya mba, muhung yitna mring hyang widhe, sarta jaman kalanggenan, tuwin slameting jiwa, kasudananing donyeku, datan pisan kula etang, Anging paduka narpati, kengin gngangge ardaneka, seraaya gung pigunane, lan mrih basukining praja, marma pukulun minta, yn amalap sadayeku, kang aneng guwa punika. TAtkaleka sribupati,langkung sukaning wardya, dene kabeh ingkang tinon, ceples lan supenanira, gya pajar mring kireda, kaananing impenipun kang katon sajroning nendra. Wong wreda matur wotsari, inggih sang maswa narendra, supena paduka mangke, mongka dhawuh ingpangeran, den arsa ganjar sira, raja braneku sadarum, kang wonten guwa punika. Taksih wonten candhakipun. Ktadhan penyalin Basah ing Lamongan.
Ongka 44, Kemis kaping 31 Oktober 1878 Pawartos saking tanah Eropah Ingmangke sampun tamtu anggenipun sampeyan dalem srimaharaja Badhe apalakrami, angsal putrid ing Waldhek tanah Dheitselan menggah benjing punapa dhaupipun dereng katamtokaken. Pawartos kawat. Sarehning bongsa natsarani ing tanah Turki, sami anyuwun kaayuban ing Ruslan pramila unduripun wadyaning praja wau kasigeg. Tanah Bosnia sampun kadunungan wdya Ostenreik Kajawi ingkang sampun kapranata wonten konggrs ing Berlin Ruslan ing mangke rarembagan kaliyan Turki, bab pambayaring lintuning waragadipun peranging kaliyan Turki. Grikenlan angucik mulungipun pasiten bawah Turki, ingakng sampun katamtokakening konggres kagelengaken dhateng bawahipun praja wau. Abib abdurahman badhe kaangkataken dhateng ing Mekah, mawikapatehdan balonja sawulanipun 25.00 rupiyah. Surakarta Raden Angabei Dipamartana abdi dalem Panewu pangrembe krapyak mentas anyepeng tiyagn wonten ing margi, jalaran nalika dipun takeni ngaken nama ADipati Jganagara, ingmangke tiyang wau sampun kakunjara, sarta katindakaken papriksanipun ing salajengipun parentah nagari mugi sampun ngantos kabesturon tiyang ingkang makaten wau naming kaewokaken dhateng tiyang ewah. Nalika kaping 28 Oktober punika wanci jam 8 dalu woten soldhadhu kakalih sami adamel reresah wonten margi sacelaking griya pajagen ing Natakusuman sareng kadhatengan tiyagn tandang soldhadhu ingkang satunggal malajeng magnaler satunggalipun mangidul ingakng malajeng mangidul wau ing samargi-margi kaulasara dening tiyang ingkang tandang ngantos rekaos sanajana sampunboten pisnan-pisan kaconggah anglawan ewa samanten wonten satunggaling priyantun anamakaken dhesipun dhateng soldhadhu ngantos gumuling ing siti boten ngarejet, acumandhaka sumundhul ing ngatur patrap makaten wau, punapa boten kenging kaewokaken dhateng tanduk siya aniaya, leresipun bilih tiyang adamel raresah lajeng kacepenga, nunten kaladosna dhateng parentah. Yogyakarta Nalika kanjeng gusti pangeran adipati ARiya Mangkunagara wonten ing ngriki, karsa tuwi dhateng kanjeng raden ADipati Danureja ingkang pinuju gerah, awit sakign suka bingahipun dipun tuweni wau, kanjengrahaden adipati anyaosi tatenger arni waos ingkang mawi kataretes ing sosotya, saha sanet ampuhipun tiyang kaberet sakedhik kemawon masthi andadosaken pejahipun, sarehning sampun katelah dados adatipun bongsa walandi tuwin jawi, bilih anampeni bongsa lalandhep kedah kalintonan yara, tegesipun lalandhepingakng katampenan wau sampun ngantos amagas pawong mitranipun pramila nalika kanjeng gusti pangeran adipati ariya mangkunagara anampeni waos wau, lajeng angulungaken talen satungggal. SEMARANG Ing dhusun Sidarawuh mentas anuyepeng tiyang amandung lare, anakipun tiyagn ing dhusun Elo Ireng, pun Siman ingakng mandung lare wau, sasasmpunipun dipun
pulasarangantos alempe-lempe,kadangu lajeng angaken bilih anggenipun anglampahi mandung lare, amargi saking pangojok-ojokipun saweneh kaji, mawi dipun epahi satus rupiyah, sanalika yatra lajeng kadedahaken para tiyang ing ngriku, sasampunipun siman kaladosaken dhateng ing dhisrik. Sawatawis dinten laminipun pun Kasan dipun ken ken lurahipun atumbas eis mawi kabektanan yatra kertas anganggsal ruiyah, saha kaetutaken anakipun lurah wau, lare saweg umur sakawan taun eis boten dhateng, pun kasan boten wangsul pun lare boten manthungul ibata priatosipun tiyagn sepuhipun pun lare, mandar kesahipun pun kasan wau boten anilar lacak sareng watawis gangsal dinten laminipun pun lare katilar wontening dhusun Buyaran kapupu tiyang amande ingkang lajeng kaladosaken dhateng wdana ing Grogol ing mangke lare sampun kawangsulaken dhateng tiyang sepuhipun, sumongka sami kagalihtiyang kakalih kasebut ingnginggil punika, pantes tuwin murwatipun kaukum punapa. Kaji Dul Sukur ing dhusun kalayaran kaatag kesah saking dhusun wau, awit anggenipun aside apyun peteng kapenging anggenipun anandukaken patrap salngkuh, ananging pun kaji kabujung ing melik pramila sanadyana murang sarak mandar adodro panyadenipun apyun kalampahan katundhung wau, ing mangke Dulsukur badhe angaleh dhateng ing kalayaran kidul esrinipun boten pruun saking bebeging manah estrinipun dipun penthung, ngantos kalenger kagrijug toya kalih tong saweg saras tiyang sepuhipun pun estri sami alok boten tarimah. Camburan Wonten kere angemis wontening tepinng radinan saweneh kaum ingkanglangkung amurugi lajeng andhawahi yatra, kere sakalangkugn panarimahipun sarwi amumuhi, makaten lah sanet panuwun kula kiyai kaum mugi panjeenngan dalu punika kondur dhateng ing jaman kalanggenan lo mengko ta aja kasusu, besuk barengan bae, mulane kowe dak pujekake dawaha umurmu. Wontennem-neman kakalih sami pethukan wonten ing margi, ingakng satunggal lajeng angaruh-aruhi, lah kabeneran aku katemu kowe,arep atakonmarangkowe ananging lagi kalalen ayo padha amampir menyang bak men kene dhisik sareng sampu nsami lumebet ingkag wicanten wau lajeng aken anyadeni bakmikalayan ubarampenipun sasampunipun telas anggenipun sami anedha, ingakng wicanten wu anyambeti, e iya, kaelingan aku saiki, saktemene aku arep utang dhuwit marangkowe, dak enggo bayar bakmi kangpadha dipangan mau. Lare ingkang wicanten temen wonte tiyang ingkang anglampahaken yara dintenan apitaken dhateng anakipunjaler, thole, kowe besk arep dadi apa, lae amangsuli, tiyang murka bapak lo iku pagaweyan apa thole, inggih bapak saben tiyang mantes mendhet yatra saking sampeyan masthi wicantenipun dhateng kula makaen: o iki besuk iya dadi wong murka kaya remake. Isarat sirnaning tinggi. Amben ingkang kathah tingginipun saestu boten anentremaken tiyang tilem icalipun tinggi wau gamil sanet epang utawi godhongipun uwit kalampis bilih kaselehakening panggenan ingkang kathah tingginipun sawatawis angunipun tinggi lajeng sirna, isarat wau sampu kathah ingkang anyobi, wekasanipun amikantuki sanget. Kula nuwun panjenenganipun redhaksi manawi kaparne ghdangan ing panggalih,s aha sela ing papan, atur kula punika mugi kapacaka ing pakabaran taning Bramartani. Awit inggal punika kula manggih serat katiwar,wonten ing pawuhan, sareng kula tingali cucuwilaning bramartani, tilas meal dinten kemis kaping 17oktober 1878 ongka 42.
Ing ngriku wonten tatembunging sastra, anirokaken pangandikanipun tuwan risidhen,nalika kepyakipu jumeneng dalem kanjeng gusti pangeran adipati ARuya Suryadilaga, pangandikanipun kanjeng tuwan risidhen makaten, (pangeran Adipati kala rumiyin wawengkoning pakualaman arja sanget, sadaya ingkang manggen ing wawengkonw au sami rumaos asrep manahipun, kala samanten ingakng jumeneng rama ing jengandika, sasurudipun rama ijengnadika bawah Pakualaman kirang tentremipun, pandung tuwin keu asring aseing wonten, ingkang sami kapiji anggentosi rama ing jengandika,boten pisan-pisan saged anyammeni lalampahipun) Saweg dumugi samantenpamaoskula lajeng kogug, kalampahan tangi salebeting sanubarikula, tumunten mangasahkalam panurat, winahyeng pabaratan ing Bramartani punika, awit sanget pangunguning manahkula, dene kok pangandikanipun kanjeng utwan risidhen mawikatambahan (pandung tuwin kecu asring wonten) lololo punika kados pundit nun nun. Punapa malih suraosing tembung panjenenganipun kanjeng gusti kang kaping III kagelengaken dhamel sudaning tentrem ing Pakualaman, bnab punika inggih kirna gkayektosanipun, kang mongka saking sumerep tuwin pamireng kulak ala jumenengipun kanjeng gusti pangeran ?Adipati ingkang kaping III wau dereng wiwit gempalingtentrem, pangraos kula tesih raharja. Wasana ing mangke wonten ingkang nandhukaken pangerang-erang, satengah ngansoraken kaluhuraning gusti kang kaping III punka sinten, manawi priyantun ingPakualaman sumonggata kula aturi mratelakaken asma apngalipun ingkang saestu, badhe kula aturi ngabentik swaning kalam nglairaken lulungidan, supados sawatawis anyenengaken pabarataning Bramartani. Ngayogyakarta kaping 29 Oktoer 1878 Katandhan Mas CEkruk TRuna. Kula boten amawang amacak panjurung punika, embok bilih kawastanan bau kapine, inggihleres nalika jumeneng ipun suwargi kanjeng gusti pangeran adipati ARiya Suryasasraningrat ingakng kaping III, balejat balejat kaengetan kula wontenipun kecu bawahing Yogyakarta among balenteng balenteng kemawon nalika samanten bawah ing Pakualaman kaambahutawi boten kula boten kaengetan kilap bilih pun cekruk turna sage amratelaken wonen utawi botenipun sampun angsah kalam panurat tam as muindhak agigirisi, sanadyan angabentik swaraning kalam utawi anglairaken lulungidan ngemungna anggepok nalar ignkang mahalani dhatengityang ignakng angaken balilu kadosta kula. Jurungarang. Candhakipun cariyos pethikan saking serat dhalang Basa Malayu. Nalikane sribupati, miring ature wong tuwa, langkugn asta magaliye, tumulya ngatag wadyanta, kan glumirig laksana, ngetoken arta bondha gung, saking guwa don kiwreda. Ring sampuning para abdi, junjungi sela goraya, alal wakeh barang katon yeku makutha kancana, pinatik ing sosotya, cahyane gumilang mancur,tialep mamaladriya. Kalpika, mawaretnadi, gelang lan kalung apelag pinarmata abramurob gugubahan moteara, myang pethi mas akathah, isi rerenggan sadarum sakarukmi lan salaka. Srinarpati Dhabikelim andhawuhaken pangandika, ambukak pethi sakehe, dupi punang pethi menga, sangnata sru ancarya, karanten katon supenuh, isi barang pupuluhan. Sadya apik ing warni, alarang pangaosira, datan karuwan tapsare, deta pethi kang sajuga, suan tyan dah kawruyan awig ing pakirtyanipun sinasotya amradipta. Kuncine kan gpethi adi, sinasri ing nawaretna, abramarkata lawene, sanggyaning kang para miyat dheleg kabyataneram akakenen driyanipun kacelu andarbenana. Nanging tan ana kang bangkit ambuka pethi punika, awit an ana soroge,
wus ing ngubrets den upaya, peksa taman pinanggya,mongka sang gsrigung mahayun uning jrone ethi ika. Wus utusan sang maswaji, marang sajuganng wdya, animbali tiyang pandhe, muyang mawan pirantinira, nanging ugi tan wigya, amambuka pethi wau, temah kalagyan binedhat. Wus umenga kang pethi, ana bogeme sajuga, , kalalun peni rupane, parekising dhadhapuran, ginawe sing kancana, nyulah senene lir tengsu, sungkumesar kang tumingal. Bogem den ambil sangaji, sanalika dipu buka, isine tan ana maneh, mung gulungan sutrapethak, amawa tutulisan, yah udi ing sastranipun sarta dene basanira. Sang nat tatkala ngaksi,nitya saeraming nala, dyan dangu marang abdine, nihan delinging sabdanta, apa ta pakenira, wruh tegese salayang iku, kang dinangu matur nembah. Mok bilih serat puniki, pepengete tiyang kina, kang rawat bondha sakehe, wonten ing guwa punika, ana maneh kang mojar yawn isi jimat mrih sampun, bondho kaana kang ilang, Nging ature para dasih, sikitan ana ginega, aprawita sakabehe, smya tan bias umaca, tulisan kang ratistha, aneng sutra pethak wau, lan tan mangreti basanya. Nareswara mgamdola ros. Omg sim la[emgom la;omtamg. A,amgrimgi omg imomge. Ti;osam di,imimg sira. Mata gua mgitis wadua. Djomawijam a,amgririj. Tyang p[arameng basa monca. Kang Liningan mentar aglis, lampahe agegancangan, mangya cekakne kanangreh, cara kagyane ngupaya, janma wrin basa monca, wus olehden irit laju, sowan ingngarsa narendra. Duk tiyang alim sumiwi, banjur sinambrameng nata, wit saka sukeng galiye, dene kaarsaning driya, denira yun uninga, artinign tulisan wau, masthi bakkal kaleksanan.Wus seda ngusawatawis, gone janma alim prapta, sang aja parentah age, amendhet gulungan sutra, kang mawa tutulisan, saksana pinring ken gupuh, saryan dhawuhken andika. Ingsun kaliwat mahapti, wikan tegeseing tulisan, kang tumrap ing sura kuwe, marga ingpanarkanigwang, anyebutken prakara, ingkang maguna aperlu, ngatasingjeneng manira, Sasampuning tiyang alim, umaca ing kang tulisan, kan gana ing sutra uteh tamat yitna surasanya, sigra matur sang nata, mangkana ing sojaripun, dhuh rising maha narendra. Byaktane serat puniki, ardana kang luwih endah, tinimbang rukmis lakane, tuwin sosotya sadaya, sabab serat punika, isi wuwulang kang ayu, sarta nasihat sunyata. Kang karya slamet sang mulki, saha marang Karajan tamyang tiyang praja sakehe, ing mangkyambayun umaca, tulisan kang neng sutra, sarana sinalin tembung, lah mangkaten ugnelira. Ing sun using srinarpati, iyaingkang sah ing ngalam, nyimpen laying wasiyate,lan kyehning dyana wimala, ana enggon punika, mamrih ing ngalam sadarum, dening Dhabikelim raja, Daruna ing wang wus tas dik, sabakdane ing sun seda, Dhabikelim sangakatong, kang marentah bongsa iNdhya, lawan oleh bondheka,myang serat wasiyatipun, drapon manggih gung kabgyan. Kawruhana Dhaikelim yen tyang suciing wardya, wastu tan winutakake, denig cahya mas salaka, tuwin senen sosotya, nanging sinten janmanipun,ingkang kukurangan yitna. Taksih wonten candhakipun. Katandhan PenyalinBasah ing Lamongan,
Ongka 45,Keis kaping 7 NOpember 1878 Pawartos saking Eropah Praja Ruslan andunungaken wadya wontening Bulgarei tuwin ing Rumili, tanah Turki, kathahipun 120000 tiyang. Prenah sawetanipun edi Balkan tanah Turki Praja Ruslan tuwi Grikenlan sami angebahaken wadyanipun. Praja Turki mentas angundhangaken pranatan Bab lamahanipun paparentahan ing wawengkonipun golongan tanah Asiye, makaten wau tuwuhing rembagipun praja Inggris. Tiyang alit ing masedhoni bawah Turki sami amadeg kraman anyuwun kagelenga dhateng Bulgarei, ingkang ing mangke sampun pethal saking Turki. Sadaya serat pawartos ing Ruslan sami mangajapa laganipun malih saha wadya Ruslan ingkang wonten prenah eleripun Istambul boten purun oncat saking tanah Turki,mongka kesahipun wau sampun katamtokaken nalika konggres. Pawartos saking Aceh Tuku Bait ingang mesas anungkul sampun kalilan wangsul dhateng Cutbodhoh, ing mangke angaturi pratela bilih tuku Lamkunyit ingkang anggentosi tuku Nekpurba ng Mukim Songa, ugi anyuwun nungkul tuku Imam Saha pangageng sanesipun ing Lamjampu, , tuwin wakilipun pangageng ing Indrapurisaha Imam pintang ugi pangageng ing Indrapuri sampun sami sowan ing Kitharaja Surakarta] Wonten pawartos ingkang sampun kawentar, bilih ing salebetipun wulan Besar sampeyan dalem ingkang sinuhun Kanjeng Susuhunan Badhe amikramekaken putra dalem titiga. Kadosta: Kanjeng Pangeran Ariya Mataram kadhaupaken angsal Raden ajeng Kusretna martanyah, purtainipun Kanjeng Pangeran Ariya PUrbanagara. Raden Ajeng siti Suyah kadhaupaken angsal kanjeng Pangeran Tumenggung Bratakusuma. Raden Ajeng Umi katun kadhaupaken angsal raden mas Ariya Atmaja. Ing mangke para tiyang aninali telikipun pak apyun sami kinen bilih medal ing radinan ginarebeg konca pulisi, angler tenung ingkang badhe anumpes manungsa, sampun boten wonten kendhatipun saben dinten anjajah pakampungan galedhahi griya, utawi angandheg tiyang wonten ing margi, tur angsal-angsalanipun boten amirib kalihan pratingkahipun saweneh anggumunaken anggenipun asring amanggih apyun wotening panggenan ingakng wau sampun jalimet panggeledhahipun mongka botenkapanggih ing sakedhik-kedhika, punapa patrap makaten boten kaanggep anyalawadi,pramila para wajib mugi anggalih alalamah makaten wau, saha para saksi ingkang majeng ing rol ing mangke prayogi kaimbara, tiyang galedhah makaten kados pulisi bawah ing Rembang punika ahdemenakaken patrapipun boten pating karoncal ajalalatan tur ing wulan ingkang kapengker ing salebtipun sadasa dinten angsal- angsalanipun 363 katicandu,lah makate ta :Prawira saha amaregi pituwasipun. Mentas punika wanci dalu sacelaking kaparapatan Gemblegan wonten prayantun mendem kadhabyang denng arganipun sakalangkung andoadosaken gidhuh tuwi kagetipu tiyang ing pakampungan anunten wonten satunggaling tiyangkampung anggugah tiyangjagi upados anandukaken wewenangipun dhateng tiyangigakng damel gidhuh wau, ananging tiyang patrol amangsuli kalayan gampil Omas kula ajrih yen tiyan gmedem ditogake mawon inggih empun leres sanget wangsulan wau, awit
sasumerep kula dereng wontenpranatan ignang amatrapi dhateng para tiyang ingkang adamel kagetipun pakampungan kacepenga inggih tanpa damel: Kawattos wonten tiyang kalih tiga ingkang pejahkaparag sasakit kolerah, awit saking punika sakalankung amikantuki bilih titiyang ing mongsa mangke, sami anjagi badanipun sarana angombe ingkang mawa raos benter, inggih punika wedang jae tuwin weang mrica, sarta anedhaha ubat anget amargi isaat wau sampun katondhaha maedahi. Saweg wonten jawah sawatawis dinten margi salebeting kihta kathah ingkan gadados leleran prayogi sanet bilih nagari bab ing punika angencengna dhawuhipun dhateng paa tpiyantun pulisi kabupaten lurung bawah kadipaten sampun awitipun karikil ing mangke lurung wau katingal sae. Yogyakarta Pasamuan in gPakualaman nalika tanggal kaping kalih wulan punika, mawi anyuled kembang api, katingal bilih angresepaken ingkang sami ajagong,sampeyan dalem ingakng sinuhun kanjeng sultaninggih anedhaki mangagem pangagemipun jendral mayor, kadharekaken para pangeran putra Santana dalem tuwin abdi dalem para nayaka saha sanesipun bibaripun wanci jam tiga enjing. Mentas punika tiang kakalih awasta pun Kasan raji tuwin pun Nayawijaya, ing dhusun Samiran bawah ing Kretek sami dhateng ing wana tenunan bawahing Redi Kidul badhe angrencek kajeng, wonten ing margi saelaking wana wau sami aningali sima,ingkang angleresi tilem Kasan Raji boten saronta lajeng anamakaken kudhinipun temahan sima pejah. Para wajib sami dipun aturi anuweni, bilih mangke ing kampong beskalan golonganipun kampong Gandhekan tuwin ing Pacinan sami wonten ingakng ngadegaken ngabotohan mandar ingkang asuka pawartos wau dhateng serat Mataram amratelakaken bilih papanipun angabotohan kaelih dhateng ing sanes panggenan sarehning pratela pangelih wau naming kasamun kemawon kados para wujib lajeng saged anggayuh pikajengipun sanadyan anglengkara bilih ingakng keener wau purun maha anerak parentah ing nagari, anangig embok bilih sawek kasupen. Prayangan Ing Cianjur wonten tiyang lawas ta oun aswata oyb Auo ubgajbg abgabgjag naga anehagukare a\estru abana oyh Hybagm kare way bgabtis jatatib gabgsak oabggebab wag sabget hybag ubg abgje jaoykasara wibteb ubg rinag sajum auo jaceoebg debubg oykusu ubgajbg sanoyb abgjebu ubg jakeoatabuoyb atyruoyb jakubty tutabguoyb ubgajbg oabceb vadge duoy boehagum ubgjabg duoyb abgjag vihibuoyb ubgjabg nebtas duoy oegat saga abybgguk sagrutajakugab oyb Hybag waym ababgbgjaterabgabuoyb oehaguoy hybag oabcebjaabgjagm awut sasanoybuoyb oegatjakugab vihibuoyb oyb Hybag vadge duoyb ravebu viteb oyryb. Ing mangke bawah ngriki codhot angrebda, ingakng sanget angrisakaken palairnanipun para alit. SAMARANG Pulisi ments angentasi jisim sakin gpalabuhan sarehingjisimw au kelemipun mawi dipun bandhuli jangkar, pramila pulisi gadhah cipta bilih pancen jisimipun tiyangingkang dipun niaya, katiti pariksa katernagnanipun inggih yektos pancen tiyang maha dipun pejahi, awit nalika gesangipun angimbalaken kopi dhateng palwa, dipun ajag sakuthu nyidhem kopi wau boten purun pramila lajeng dipun pejahi kancanipun.
Camboran Wonten tiyang atutuwi ingg griyanipun tiyang sugih ingkang sanget ethilipun sarenglumebet ing griya, tiyang cethil kapanggih angadhep meja saweg anyathoki laler, sareng panyathokipun laler angsal satunggil lajeng kalebtaken ing wadhah gendhis saha katutupan ing tutupipun tmu apitaken menggah partap mangkaten wau, wangsulanipun tiyang cethil kadamel teetnger manawi gendhis kacolong denign rencang, nunten sumerep awit laler ingakng wonten salebeting wadhah gendhis amasthi abur, dados katawis bilih wadhah wau ments dipun ungkabi. Ing Bandhah wonten tiyang kakalih sami andhudhuk bangkowang angsal satunggal iji ageng, ingakng sakalangkung adadosaken cikrak-cikrakipun bangkowang nunten katedha tiyagnkakalih, wasana boten watawis dangu sakng panedhanipun lajeng sami karaos sakit ing padharanipun temahan tiyang ingkang satunggal pejah, saking papriksaning dhokter bankowang wau wonten upasipun jalaran mentas katedha sawer. Ing tanah Amerikah ler wonten sasakit tular tumular ingkang kawastanan ing tembugn Malayu penyakit Dhememkuning, ngantos ewon titiyang ingakng kasrambah sasakit wau, saha kathahingkang anemahi pejah, pawartos ingkang kabekta denign Meil mentas punika amratelakaken bilih nalika wulan September ingkang saweg kapengker ing tanah Amerikah sampu nwiwit wonten mare Asrep pramila panimbangipun para titiyang manawi sasakit wau badhe lajeng sirna, sabab kapirid sadangunipun benter suda, sasakit punika wonten mendhanipun. Ing kitha paris kadhatengan sudagar bongsa cina kathahipun 50 tiyang, ingkang anggerlaraken barang daganganipun dhateng ing kitha wau, menggah sudagar wau kairid deningprayantun geng kakalih tuwin prayantun alit kakalih ingkang ugi sami ambekta barnag warni-warni kathah pangaosipun ignakng badhe kasaosaken dhateng marsekalek Makmahon inggih punika ingkang jumeneng angasta pusaraning praja Prasman. Purwakanira makirti, rumancana kapustaka, duking ngari Buda Wage, ping astha likur ing wulan, ramelan dal kang warsa, dene ta sangkalanippun, wiku sirna liman tunggal. Laksitan ingakng winarni, katanireng basa arab, saking usul denir amet, gita sinawunging sekar, asmarayun miarsa, jeng nabi caritanipun, kang wajib pinint-pinta. Ranabi paras palupi, nahanta purwaning warta, jeng Rasul mongka dutane, gusti ingkang maha mulya, jumeneng kalipatolah, arum pangandikanipun, sapa sapa kang manitra. Maring asmaning ywang Widhi, sastra nadyan rinawatan, yekti doh poncabayane, luput sakehing niyaya, roga bilai sirna, teluh satruse tan maprrung, cedhak ing sukara arja. Ngandika bagendha Ngali, sapa sapa ingkang ngucap, sipate gusti ngong gedhe, ganjaraniraignbenjang, sami tawab ing kakbah rijumungah kaping satus, sidkah retna sapawata. Mardikaken janma siki, amaca kuran sawrsa, nganti ping sewu katame, iku kang mongka ganjaran,malih denya ngandika,jeng nabi kgungan dhukuh, ing ngaena-en ranira. Lan janjam arane warih, talaga ran kalkaosar, gusti jeng bai yektine, panguluning sagung duta, panutupe agama, iya panjenenganipun, pinuji muji pribadya. Kang ngasih maring ing dasih, gung denya asung manpangat, ari delahan ing tembe, dadya panutuping bongsa, Aimkures kalawan, Arab nabi im sadarum, bongsa tipta lanmadinah. Tya mah kalipah jeng nabi, kang rama radyn mangabdalah, ngadul muntalib putrane, jumeneng adipati Mekah, trah sing jeng Nabi Aam, kaddyan sitilan ranu, nging jeng nabikang sarira. Sayekti badan rukani, wredine atmarabana, panrohila picahyane, yeku kang minongka bapa, bapane roh sadaya, ing ngaken rasa ywang agung,kanjeng nabi kanangrena. Dewi Aminah wawangi, sinung wenang simpen rasa, terah ping satus urute, lan jeng nabi Braim marma, guti nabi Mukamad, kakasihira ywang agung, panutup nom pasarengat.
Kang mongka dutanira ywang, trahira nabi Ismangil,bebangsanira wijil rab, nahanta wau jeng nabi, panjenengan tan inggil, tan andhap lamun dinulu, yen jajar laning kathah, jeng nabi inggil pribadi, cahyaning kang wadana lir ondakara. Meles cemengkanangrema, saben ing riya di kaji, kanjeng nabi denya paras, wimbuh ing ahya nelahi,lir basonta sisiring, jronin gngimba alisipun, idep tumengeng tawang, tingal jait kocak lindri, esemira kadya madu pinusthika. Lathi mengeh-mengeh reta, waja lir mutyara keksi, gumebyar mindha sasotya, kumbalatinap julandhir, jajenggot kawanyari, rungih-rungih grananipun, jongga manglung araras, wijanging jajarespati, lamun sare brangengeng ing swaranira. Lir sadpada nguswa sekar, tanpegat denira muji, sawungunira anendra, tandya denya magngastuti, nging tanpa wulu awit, jeng nabi andikanipun, jroning nala tanendra, bau anggandhewa, gadhing, melik-melik kanak angler sudama. Walikat kanan cinitra,lailaaillelaahi, walikat ing kering munya mukamad rasullahi, kanjeng nabi sinelir, kagungan salembar wulu, mawa gonad mrik ngambar, kongas rumelir kasturi, pusering rajeng nabi amawacahya. Kadya surating baskara, karya trangireng sabumi, wangko amimba kancana, wentis tarincing awingwing,kadi gamparan gadhing, jeng nabi sampeyanipun, sami umijil toya, lamun dinuteng ywang widhi, tindakira jeng nabi kalangkung gancang. Lamun mangsahing ngayuda, miwah yen apranglawan jin, tan lyan pinrihnut agama, jeng nabi prawireng jurit, suratan waspangalih, yentedhak dharat pepayung ngawiyat imaseta, datan basah dening riris, yen lumampah ing toya kalis kewala. Tan teles dening udaya, antengjatmika mumpuni tan pati gumujeng suka, mung eseme winor angling, sumeh pamulu manis, yen rongga sungsu keng kalbu, dadya kang pangastawa, swandana borak anami, geming astrajenmparing tan kena pisah.Kucing mongka kalangenan, lawan sonaning wanadri, tan rena miyating cecak, susuring lathi kinardi, balung manyawak yekti, lamun wektunig asujude, kangjeng nabi mukamad, yen ulun salam dhingini, lamun andum jaraan gunging sasotya. Kancana wastra busana, mring sakabat miwah pekir yatim nora kaliwatan,jeng nabi tan arsa ngambil, nadyan kedhik tanapti, gandanira kanjeng rasul,kongas rume angambar, lir sariing biratwangi,sweda minging lirarasing puspa gonad. Swara rum lamun ngandika, jumeneng panguluning mukmin, panuntuning janma sasar, jeng nabi sihing tetami, mukjijat mijil warih, sing supit jarijiipun, sela bangkit rarasan, sasongka dhawahing ngarsi, ngaldakeng kut kinenjeng nabi lumampah. Dahat wiranging ywang suksma, tansah udrasa ing batin tanpa tika gungan suka, sring salat wektuning ratri, tanpegat amumuji, yen siyang gugn siyamipun, senenkemis puwasa ujwaleng cahya nelahi, trus tumerusing ingga kasapta sawara. Pakareman mung titiga, kang mawa gonad rum wangi, kadwi tanlyan kung wanita, katrisalat kang kaesthi, yswanira jeng nabi, sadasa tri langkungipun, surat maring Madinah, rabingulawal lumaris, ing warsa Dal ping Dwi wlas ing ngarisoma. PUtra wowolu sadaya, dewi patimah annuli, Umikaltum kang pamadya, REtnajenap rinenami, dyah rukiyah tumuli, jalu panengeranipun, ngali kasim rinira, priya malih ngalibraim, Ngalitayit Ngalitair kang pamekas. Sasang dayitanira,dewi katijah wawangi, Dyah Ngaisah lanLatibah, REtna Kasipah annuli, kusumajenap nami, maemanap kang rum-arum, saonah lan Sukiyah pamekas lanang wewangi, dewi Umi Salamah kang masung bronta. Taksih wonten candhakipun.
Ongka 46, Kemis kaping 14 Nopember 1878 Surakarta Salowongipun abdi dalem panewu Carik kapatiyan Raden Ngabei Wongsaatmaja, ingkang kapiji anggentosi raden Rongga sasra Senjaya Mantri arik ing Kapatiyan kaparingan Sesebutan tuwin nama Raden Ngabei Sastra Sanjaya, kapatedhan lenggah siti 4 jung. Ingknag kapiji anggentosi Raden Ronggasastra Senjaya magang Mas Arjadikrama, kaparingan sesebutan tuwin nama Mas Rongga Sastra Pramana, kaptedhan lenggah siti 2 jung. Kabayan Kapatiyan Raden Karya Simbarja kawisudha dados abdi dalem mantra Gowong, kaparingan Sesebutan tuwin nama, Raden ngabeiKarya Simbarja, kapatedhan lenggah siti 3 jung. Pawartos bab waos sakin gDanburejan inkang kasaosaken dhateng pnajenengan dalem kanjenggusti pangeran ADipatiAriya Mangkunagara, ingkang kula tedhak wonten ing Bramartani ongka 44 mungel bilih waos wau kataretesing sosotya, ananging kayektosanipun boten saestu bilihdhapuripun waos paniwah aneh awit ingngandhapipun wilah ing sanginggilipun methuk, kiwa tengenipun mawi dhapur janma tuwi garudha,sirahipun mawi kapasangan sosotya kadamel maripat dados sosotya wau naming kapantes kemawon pramila tuwuhipun pawartoskataretes wau, saking kinten-kintennamung saking andon pamireng, inggih punika wiwinihipun paribasa: sudaning kiriman undhaking pawarta. Nalika dinten Saptu tanggal kaping 9 wulan Nopember punika, kanjeng Pangeran Ariya Panular seda, ing dinten Salasa kaping 12 ugi wulan punika, abdi dalem wadana bupati gunung ingkang sampu lereh raden Tumenggung Mangkupraja inggih seda. Kaum ing Pandhanan bawah ing jatinom anandhang sangsara, amargi pinuju tilem kagrujug wedang kaliha ingkang estri, ingkang ddos jalaran saking kinten-kinten kados bojonipun sepuh, sampun boten saged angampah manahipun ing sadangonipun dipun wayuhm kalampahan kaum sayah anggenipun andadosai griyanipun bojo enem mantuk lajeng ambethang wonten ing griyanipun bojo sepuh, ingkang lajeng anggodhog gawe wedang kadamel anggrujug wau. Mentas punika witipun kalapa tiyagn anama Sawikrama ing dhusun Kauman (Sukaarja) kasamber ing gelap sanalika tapasipu murub sarta latunipun andhawahi pagyoing griyanipu sawikrama lajeng mubal saha amremeni griyaning tongga tepalihipun ngantos wonten griya 6 iji ingkang kabesmen bebas dados awu. Cina dagang wacucal lembu ingkang manggen ing sakidulipu griya pajagen ing Natakusuman asring-asring angepe wacucalipun wonten sapinggiring margi, ambetipun wacucal wau anglangkungi banger, mongka ambet makaten wau pancen asring anjalari tiwasing seger kawarasan punapa priyantun pulisi ingkang gadhah beking ngriku boten kadunungan ing ponjadriya, mugi parentah karsaha anyaruwe. Nalika marebenter anginipun angidit saben wanci dalu titiyang kampong sami sawatos ababbaya latu, sapunika sareng mare rendheng meh saben dalu jawahipu angriwis kathah tiyagn boten saged tilem angles, jalaran sumelang manawi griyanipun kalebetan durjana, awit wektupunika kawatos radi kathah pandung. Sarehning wektu punika mare jawah, parentah nagari tanah Andhawuhaken kenceng dhteng para priyantun pulisi, supados amardi dhateng para tiyang kampong angurug margi bebahanipun piyambak-piyambak ingkang jeblog sarta parentah nagari sanget pamarsudinipun dhateng saening ting ing kampong kajawen saha wonten prayantun ingkang kabebahan anitipariksa tingting wau, saben dalu.
Ingpeken sarta ing warung-warung kathah tiyang sade semongka, krai, pelem kuweni, pakel tuwin who-wohan sanesipun ingkang wektu mangke kedah dipun sirik jalaran rencang kula mentas nedhakrai lajeng kemawon sakit padharanipun saha murus mawi luntak-luntak gemoking badanipun anyep kula kinten manawi kaparag ing kolerah nanging kula prayitna enggal kula ombeni jampi ingkang sampun kalimrah, lajeng mantun. Ing mangke para tiyang mugi ingkang prayitna ing pamomongipun rare ingkang taksih alit ing yogyakarta anakipun Nyonyah Dhe, ing ngriki anakipun abdi londa atmajan sami ical. Yogyakarta Sangking karsa dalem kanjeng guti pangeran adipati ARya Prabu Suryadilaga, saha sampun biyantu karsa akaliyan kanjeng tuwan REsidhen radinan marging kareta ingkang sangking sepur weh, ingakng notok banon beteng ing Pakualaman, punika sangking karsa dalem banon beteng wau kabecah radinan kaleres mangidul anjok ing waung tanjung, ing dinten Akat tanggal ping 10 NOpember punika sampun awit kagarap, punika sak iba manawi sampun kalampaha dados konca ingang tumedhak sangking sepur utawi para kusir kareta sewan temtu sami bingah sanget awit margi saya sekeca wah mindhak celak ingkang mesthi kaoal kareta sewan boten wonten ingkang mogok. Utawi malih ing sak punika sadaya bawah ing kadipaten Pakualaman sampun kathah indhakipun sae sarta ayem utawi abdi dalem ingkang sami anyambut damel katingal sengkut. Samarang Tiyang anama Ngadi Paing dhusun PIlang lor dhistrik Singen Kidul kala kaping 6 Nopember punika kapejahan dening anakipun jaler anama parja, sarana penthung, wondene ingkang dados sababipun boten terang, wonten ingkang mratelakaken manawi pun Parja andarbeni sakit ewah, dados anukulaken panggagas manawi anggening mejahi bapakipun among jalaran saking kalintu ciptanipun. Camboran Wonten tiyang dhusun apit kan marginipun dhateng kunjaran ingkang dipun pitakeni amangsuli yen sampeyan tako dalan kang anjog kunjaran sampeyan metu capurining tongga kula ngarep nika, yen sampeyan anemone memehan sampeyan cangking, ing ngriku sampeyan mesthi tekan ing kunjaran. Akalipun tiyang ambekta apyun peteng saking pulo Bali dhateng tanah Jawi, kados ingngandhap punika. Tigan kambangan ingang dipun kamal punika sampun limrah ing satanah Indiya Nederlan kadhempul ing awu ingakng kaulet kaliyan sarem sarehne sampun kasumerpan manawi tigan kamal mentah punika kadumunung wonten ing dhempul awu mangkaten wau, tiyang ingkang ambekta apyun peteng lajeng kathukulan akal bilih bektanipun apyun peteng prayogi kareka adipun dhempul ing awu kados tigan ingkang dipun kamal wau, supados sampunngantos gampil kadengangan denng pulisi bum sarta akalipun mangkaten dhempul ingkang isi apyun kadekek wonten ing ngandhap tigan kamal lan kadekek wontening nginggil. Panjurung
Ingkang manawi adadosaken kapareng saha condhong ing panggalihipun panjenengeanipun tuwan ingakng angarang Bramartani, panjurung kula kang kasebuting ngandhap punika mugi kapacaka. Ing nalika dinten malem Jumungah Legi kaping 31 Oktober ignkang saweg kapengker punika, panjenenganipun tuwan, L.H, Mirop Buk Odher ing Pabrik Delanggu, sampun karsa damel tatingalan sulapan, ingkang saengga ngantos adadosaken gumuning ing ngakathahingakng sami aningali, sanajan ing nagari Surakarta sampun kathah tatingalan makaten wau, ewadene kula dereng nate anyumerepi kados ingakng sawek nembe punika, menggah warnining tatingalan wau kados ing ngandhap punika pratelanipun. NOmer 1 Walandi kasuduk pernah ingpadharan sarta kawedalaken ususipun, rah medal belabaran ngantos dumugi pejah, lengen katengkel dados kalih,jongga kapagas pisah sangking ing gembugn, patrap makaten wau antawis wonten saking ½ jam layoning Walandi lajeng kabuntel ing sinjang pethak boten dangu saged mulya malih kados ingkang wau. Nomer 2 tuwan ingkang nyulap kabesta kenceng lumebet ingngandhap meja, kakrodhong ing sinjang pethak wonten ing ngriku ngungalaken biyolah, (Rebab Wlandi) mawi kagendhingaken cara Walandi, cara Jawi, cara Cinten tuwin cara Malajeng. Nomer 3, peksi gelathik 1 iji, kakethok gulunipun kalebetaken ing bumbung blek lajeng kasenjata, saged gesangmalih medal sakin gsalebeting roti. NOmer 4 Kulti isang dados pelem Kajawi punika taksih warni-warni, kekathahen bilih kula pratelaaken sadaya, dene kathahing tiyang sami aningali, saking kinten kula kirang langkung 2000 salaminipun ing pabrik Delanggu wonten tingalan dereng kadospnika, saupami tuwan ingkang nyulap wau karsa mundhut panjurung minongka pituwas dhateng sakathahing tiyang ingkang sami ningali, kados dene para barang sulap saiba angggenipun badhe manggih kauntungan, saking kinten kula bilih ing dalem satunggal tiyang kapundhutan 25 sen kemawon badhe boten owel yen katimbang kawontenaning tatingalan. Sinerat kaping 6 NOpember 1878 Kula adreng anunuwun ing panjenenganipun tuwaningkang ngarang serat pawartos Bramartani, mugi karsaha amacak panjurung kula ing ngandhap punika. Tiyang sugih punika kenging kawastanan remen atulung dhateng tiyang ingkang nandha kamlaratan nanging anggenipun remen tutulugn wau acanthi pangangkah sageda pikantuk kauntungan saking tiyang ingkang dipun tulungi, wujudipun inggih punika juru anggantos ingakng sampun kasumerepan ing kathah. Tiayng malarat punika saged dipun pikantuk arta kalayan gampil ingkang kaangge anyanggi kabetahaning gesangipun saben dinten boten liya sarana saking anggantosaken bara darbekipun dhateng tiyang ingkang mampu anggantos mangkaten punika andadosaken dhangan ing kalih kalihipun, jalaran tiyang ingkang malarat sagedpikantuk arta kalayan gampil sarana anggantosaken darbekipun wau, tiyang ingkang anggantos angsal kauntungan ananging ingakng andadosaken panggrantes tuwin karantanipun tiyang malarat punika, denesaupami anggantosaken barang regi 60 rupiyah among pajeng 15 utawi20 rupyah, mongka kabuburanipun manawi kasade pajeng 40 rupiyah utawi langkung, dados liya sareman juru angantos angsal kauntungan 20 rupiyah utawi langkung, mengggah pangantosipun dhateng barang remeh inggih mangkaten ugi,saupami regi 5 rupiyah among dipu najengi 50 utawi 75 sen mila bilih katimbang timbangtiyang anggantos wau boten yekti panulungipun dhateng tiyang malarat pantes yen
katembungna, anulung menthung. Ewa samanten sanajan juru angantos punika anggenipun angagagi penthung mawi ancik-ancik amingkklik-mingklik murih saged gumamplneg pamenthungipun dhaten gsirah ing tiyang malarat (anggeripun kolu) ingkang badhe kapenthung inggih boten niyat mundur, wasana manawi juru anggantos tanpa tepa sarira, amasthi badhe damel pitunaning nagari, amargi saking awanipun tiyagnmalarat ingkang dipun tulung dipun penthung, mila saupami wontenpranatan ing bab wau ingkang pikantuk dipun lampahi ing kalih-kalihipun saestuprayogi sanget. Sinten ingkang boten dados juru angantos utawi boten anandhang kamlaratan saged animbang bab punika ing saleresipun, Kaserating kampong Pasar Kaliwon tanggal kaping 10 ing wulan Nopember taun 1878 Katandhan Sedyarja. Tamatipun pethikan Kitab saking Usul. Ingkang winahyweng palupi, nalika jeng nabi paras, mahyaken ing patanyane, janma marign Abubakar, mangkana aturira, dhuh tuwan ingakng linuhung, mugi sidkah ing pawarta. Dahat kumacelu uning, nalika jeng nabi Paras, paranta ingprawitane, riwulan miwah kang tanggal, gemingker puspunapa, sasananing wektu nyukur, ing pundit dununging praja. Bagendha BUbakar angling, mitreng sun iya sayogya, wajib sun marna gancare, nalika kondur singaprang, lawan narendra Lakad, marengi ing Mekah dhusun, jeng Nabi amaos Ku'ran. Tantaraja Brail prapti, sarta mawa ayat Ku'ran maring jeng nabi ature, dhuh kakasih ing ywang Suksma, amba dinuta mawa, ayat Kuran ing pukulun paduka kinen peparas. Ayat sawusnya tinampi, nuwun sandika turira, benjing punapa karsane, denya ayunyukur amba, Jabrail pamit nulya, marak ing ngayuanipun, gusti ingakng maha mulya. Umatur denya tinuding, kekasih tuwan tatanya, benjing punapa parase, sabdanira hyang wisesa, ri soma ing Ramelan, ping nawa wals tanggalipun, jabrail wangsul pepangya. Umatur ing kanjeng nabi, punapa andikeng suksma, jeng nabi mali ature, sinten ingkang kinen maras, jabrail gya umarak, ywang suksma andikanipun, Jabrail kang nuykur sira. Iya mring kekasih mami, nanging neng ngarsaning cahya, Jabrail wus wangsul tureng, ing jeng nabi kang ngamaras, yekti amba pribadya, neng ngarsacahuya ling nya rum, jeng nabi paran kinarya. Karepus tanjdya jabrail, wangsul maturing pangeran, ywang wisesa andikane, kinen malap ron kastuba, aneng jronign sawarga, iku minongka karepus, jabrail gya lumaksana. Mung salembar warna wilis, endah ing warna gumebyar, lir sutra ijo aluse,jabrail wus panggih lawan, jeng nabi lon turira, punika mongka karepus, taruning wreksa kastuba, Wus pinaras kangjeng nabi, Jabrail atur uinga, cacah ing rema gunggunge, sakethi lawan saleksa, triewu tritus lawan, tri dasalangkung papitu, jeng nabi aris ngandika. Eh mitreng ngong jabarail, dene tatan wonten rentah, rambut ingpundi puruge, jabrail alon turira, andikane hwang suksma, mring widadari sadarum, kinen malap rema tuwan. Sinten sinten kang ngrwati, pustaka lepat ing roga, dene pura sadosane, siksa kubur nora kena, rineksa dening allah,ing donya ngakeratipun, tinekan sabarang cipta. Kang tanyun maa lan myrasi, sinungllak nate denira ywang, marma mukmin sakabehe, den sami simpen carita, duk kanjeng nabi paras, sapa kang nora mituhu, yekti munapek ing suks,a. Bektine nora tinampi, dene kangngasimpen padha, sinung rahmat sadinane, dening pangram ping sawelas, lamun pinaeng rongga, yekteng ggal waluywanipun, winawa mentara arja. Ing dharat laut basuki, tan kasasar ing sacipta, kewan sagalak-galake, pragalba jrih tan yun marak, rinekseng malaekat sampurnapangriptanipun, pangindhung pun mangunbrata. Titi tamat/
Ongka 47, Kemis kaping 21 Nopember 1878 Pawartos kawat saking ing Aceh Tongku lamkunyitnekpurba sampun lumebet ing Kitharaja, saha badhe anungkul ing ngajeng piyambakipun kalih an para Imam ing MUkim sanga sampun sami atilar wawengkonipu tongka Kertug saking mukim tiga inggih sampun lumebet punapa malih para ageng ingkang kawical inggil-inggilanipun para ingkang sami ambawahaken mukim enem likur, ugi sampun sami asaos atur ing panungkulipun Surakarta Nagarimentas angundhangaken pranatan bab ingpatrapanipun tumrap dhateng para tiyang ingkang anglampahaken kareta, mandar badhe amewahi arjanipun praja, bilih nagari ugi karsa andhawahaken patrapan tumraping dhateng tiyagn angabotohan kados para ageng inggih boten kakilapan sanadyan makaten wau naming katembungaken kasukan tegesipun kalangen ananging pandamelan wau pancen amalarati, saha murugaken dhateng awa ingakng angsoraken dhateng badan. Nalika tanggal kaping 18 wulan punika putranipun kanjeng pangeran Ariya ADikusuma seda, dados ing salebetipun taunpunika putranipun tiga ingkang seda.l Kula mentas anampeni serat saking kanjeng tuwan ignakng angereh lampahing serat kawast tuwin serat pos anedahaken prayoginipun ambayar waragading srat pos wontening panggenipun angkatipun, awit makaten wau badhe anyirnanaken lalampah, anggening srat serat boten ngantos katampen dhateng ingkang sami dipun kintuni, sakin gpamanggihkula pitedah wau inggih boten wonten awonipun bilih katuruta, mandar sakalangkung prayogi, manawi ing pojokaning ngalamat kawrahana ingkang kintun supados bilih srat wau boten katampen lajeng genah anggenipun badhe amangsulaken dene ingkang kintun serat sumerep nalaripun, amargipnapa seratipun boten katampen. Yogyakarta Serat pawartos mataram angedharaken bilih nagari badhe angundhangaken pranatan amatrapi dhateng ityang ingakng sami angabotohan awit kagalih angrebdani pun sadaya lampah juti, amargi ing mangke kathah tiyang ingkang sami ngabotohan, lakar makaten temahanipun ngabotohan inggih dhaten gpandamelan kanisthan. Pasamuan tingalan dalem wiyosan katingal bilih angresepaken awit para tamu unduripun sami wanci sonten. Para tiyagn ing Brosot mentas amanggih ulam wonten ing gisik ingkang anglangkungi agengipun embok bilih punika ingkang kawastanan ulan lodan, sarehning para tiyang kawalahan ing pambektanipun ulam wau dhateng nagara pramila lajeng kajorogaken dhateng ing laut malih. Samarang Anuju satunggil dalu tiyang anama Kastamah ing kampong Bokoran abedhahi kancanipun lek-lekan wonten ing griyanipun ngantos jam sakawan enjing kastamah saweg amapan tilem sareng wanci palethekin gsurya estrinipun nedya anggugah piyambakipun supados sampun kasep anggening dhateng pandamelan wasana sareng kastamah kaoyog-oyog dening estrinipun boten kemruget sarta gemoking badanipun asrep punapa dene boten ambekan amratandhani bilih sampun lay, awit saking punika kastamah estri lajeng anjelih sarosanipun. Ratpanyustesi ing Samarang angrampungi prakawisipun raden Kusumadiputra wdana ing manggar demak kadakwa angangge tiyang pancen langkung saking tamtu sarta
mawi anggebag dhateng tiyang wau, raden kusumadiputra kaleres kapatrapan paukuman bucal laminipun sataun lah punika ingkang kawastanan adil. ==============\=============== Kudus Ing Kudus wonten rare anama Sajimin anuju satunggil dinten mentas nedha rosan cangkemipun kalebetan tawon ingakng andadosaken jalaraning pejahipun sareng cangkemipun katitipriksa wonten ingkang labet kenging antup ingang andadosaken eram dene tawon wau anganggep jdohi pangolahan kilang dhateng cangkemipun Sajimin. Camburan Ing tanah Eropah wonten kaca praksana panjangipun 30 kaki, gunanipun kaangge aningali rembulan surya tuwin lintang. Para tiyang jawi kathah ingkang boten ajeng anedha keju, jalaran nginten manawi keju wau kadamels aking puwan sagawon tuwin babi, mongka satemenipun kadamel sakin gpuwan lembu. Ing Nedrelan tiyang adamel martega sarana pirantos rodha ingakng kalampahaken dening sagawon kakalih. Wonten ingkang sanjang manawi badhe aniteni tetengering tiyang pinter utawi busuk saged sumerep saking kawontenaning sirahipun sinten ingakng sirahipun ageng, inggih saged tuwin moncer budinipun ingkang sirahipun alit lonjong masthi busuk sarta cupet budinipun anangin gmangkaten punika dereng kenging kaanggep yekti, jalaran ginempa dening kawruhipun para dhokter ageng sampun aniti pariksa utakipun manusa sarana kapecah sirahipun kathah kedhiking utak manut ing umur, tiyangingkang umur 30 dumugi 40 taun utakipun langkung kathah, sangaya kathah utakipun sangsaya landhep budinipun. Makaten malih tiyang wigya sampu anitipaiksa utakipun para bongsa, menggah ingakng utakipunkathah sarta awrat piyambak tiyang Dhtislan mila tiyang Dhitslan wau langkung pinter, dene ingkang utakipun sakedhik piyambak tiyang Afrikah. Wonten katrangan malih utaking tiyang jaler wawrat 2 kati, 6 ½ tail utaking tiyang estri wawrat 2 kati 2 ½ tail dados kaot 4 tail awrat utaking tiyagnjaler,mila engetaning estri awis ingkang nyameni engetanign tiyang jaler. Para dhokter ageng sampun pikantuk pangawruhing ngatasing panjaginipun seger kasaosan inggih punika ananem sesekatan saubeng tuwin salebeting griya, awit sekar sarta godhongipun angisep awa awon ingkang dados lantaraning sasakit. Ing sawatawis dinten laminipun, sderengipu genging jawah, dhusun Kauman caket kiduling kadhestrikan Masaran bawah Sukaarja, sakinten wanci jam gangsal sonten, ing Dirgantara mendhung katingal gumandhul, swaraning galudhug angoregaken bantala, boten antawis dangu, lajeng wonten prahara, anggigirisi wor dhawah ing jawah annging boten deres, gumledheging angina tuwin rame alokin grare ingang sami angon lembu maesa, sumerep carat taun parnahipu ler, ingkang katrajang ing prahara wau, kathah kakajengan ingkang rungkat tuwin griya-griya, ingkang mowat- mawut payonipun, salebeting kepyur-kepyur grimis, wonten swaranin gbaledheg jumebles rambah kaping kalih, angsal wit kalapa ing dhusun kauman wau, kaleres pemahanipun biyang KUcir, sami sanalika tapas mancung balaraking klapa punika murub,latu katampeking prahara, katutipun dhawah ing payon kandhang utawi girya, ubaling latu prahara taksih anggigirisi, nangin gkaleresan dene angina lampahipun ngenceng mangidul, dados ingkang kabesmi naming kawan pemahan judheg dumugi dhadhah ingkang kidul, mongka ing dhusun Kauman punika, tiyang gagriya kalebet
kerep sarta kathah tatiyang ignakng kalebet cekap ing kadosnyanipun dados griyanipun ingggihkathah ingakng ageng-ageng, wonten tiyang prapat sakiduling dhusun kauman, wastaning dhusun Kangukan, tiyang Kangukan wau damelipun bakul ojogan dhateng peken ing Munggi, saweg dhateng miring aloking griya kabesmen ing Kauman lajeng tandang, pamektanipun dagangan tuwi ndhuwung dipun tilar ing rgiya, naming tiyang wau lumajeng tandang ambekta arit, rehning dhusun Kangukan kalih dhusun ing Kauman, naming let sabin watawis sabau mujur, boten kalinga- alingan dhusun sanes, dados tatiyan gestri sami ningali saking dhadhahing dhusun Kangukan ingkang pinggir ler, wasana griyanipun tiyang ingakng tandang wau kadhawahan latu, lajeng mubal telas dalasan baangipun samikaasmi boten wonten kang katututan. Andadosna pangenget-enget ingpadhusunan manawi wonten bancna latu, yen sakinten riya ingakng kabesmi wau sampun mubal prayogi tongga ingakng radi celak amirantosa pajagining griyanipun piyambak, sanajan ignakng caket panggenan latu griyanipun sampun dipun rebahaken, rehning griya payonipun sami welit yen kadhawahan latu ignggih inggal mempanipun,s ampun asring asring ing padhusunan punika, wonten griya kabesmi,lampahing latu plencat-plencat, gugon tuwonipun tiyang ing dhusun lajeng dipun wastani latu salat, nanging istunipun inggih latu kabekta ing angina, langkung malih kang kabesmen marengi wanci siyang, amrgi latu ingakng katut ingmaruta boten katingal wujuding latu, mila nalika wulan sawal, dhusun Gathak sakiduling dhusun ing Padakan, bawah dhistrik Nendho, wanci siyang wonten gray kabasmi, kasarengan lampahing maruta, temahan griya sadhusun bebas,punika inggih plencatanlampahing dahana dhasar ing dhusun punika griyanipun kalebet kerep. Katandhan pun Maudara, ing Trajutresna. Rarasing sarkara kang kinapting, denya sekung tyas mardawengka, mastuti tayeng hyang dene, pan doning deya tan wruh, jinurung tepa palupi, suta wangsa wandawa, mamardiyeng sadu, warga samya mengeta, dayaning kang kabudayan ring dumadi, yayah ing saniskara. Karana wit karenaning nguning, jaman buda tumrah in gsamangkya, dene angggit anggit purwane, pinet sane panipun, ing wong dhalang yekang marsudi, gancaring lelampahan, kresna sekar mungguh, ing mangkya rinegeng tembang, monca pat mrih dadya sukaning tyas sami,kang maca myang miarsa.kang winarah sajarahireki, pinunggel wit sutalen swaya, kang samya anurunake, pandhita myang praratu, pencar dadya enem prajadi, ing wiratha witira, daya triprajeku, Astina lawan Ngamarta,ing Madura apencar daya prajatri, Kumbina Nglesanpura. Duk makirtya ing risoma manis, enjang wanci ing gathita astha, nembe las dilkangidah lek, nuju ing wuku Tolu, masa Gangsal warsa Dal maksih, Winduadi lumampah, ing sangkalanipun, Giri Ruhur Naga raja, ingkang langanmasaran kidul dhukuh ing, nagari Surakarta. Yekang mongka wuryaning kintaki, narendra dinagari madura, srikunthi boja juluke, wingit ratonipun, turkeringan sameng narpati, kalising parangmuka,mangkana sang prabu, dhaup lan putrid Wirtha, apuputra sakawan sajuga estri, kang sepuh sinungaran. Raden Basudewa gmantyaji, neng madura putra kang panenggak, dewi Kunthi kakasihe dhaup lan Prabu Pandhu, dewa madeg astina nagri, arine malih priya, nama Arya Prabu, jumeneng nateng kumbina, kang waruju ing rama sinung kakasih, rahaden Ugrasena. Madeg nata nglesanpura nagri, Prabu Basudewa pan wus karma, titiga Prameswarine, satunggil putrinipun, prabu Rama Bad lawan gri, mantili kan gpanengran, maendra sang ayu, garwa taruna singarga, nama Endhang Maesah, garwa paminggir, dyah Badraini nama. Ing ngantara sang prabu sisiwi, patutira lan retna maedra, kakalih sami priyane, asarenglairipun, ingkang
sepuh sinung kakasih, rahaden kakrasana, kang taruna sinung, nama raden Nayarana, garwa sangking Argacinidra ing resmi, denign sang raksasendra. Gorawongsa nagri Gilingwesi, temah patutan sajuga priya, pinarnah ing kadipaten, siniweeng wdyadiyu, raden Kongsa kakasihneki, garwa paminggiringkang, patutan sang ayu, anama WAra Sumbadra, atmaja tri samya ginadhuaken maring, kiayi Ontagopa. Ing Widarakandhang dhukuhneki, sapejahing kongsa kakrasana, gumantyeng rama parabe, Sribaladewa sampun, dhaup utri Mandrakanagri, dyah erawati nama, kadang kalihipun, nayarana sinugn parnah, aneng kadipaten sampun mangunkrami, suteng Kapi Jembawan. Apaningran endhang Jembawati, Wara Sumbadra tunggil kadang nya, neng kadipaten ARjune, kuneng gantya winuwus, Gajah Oya Astina nagri,ing nguni kang akarya, Palasara wiku, duk dhaup putri Wirata, Durgandini neng Silugangga nambangi, amila sang kusuma. Atmajendra namur nanambangi, dene sang retna anandhang mala, amis gandaning anggane, sasmitaning dewanggung, tembe mulya yen anambangi, marengi mangsanira, Palasara wiku, anyabrang angsung usada, paripurna sang retna laju karabi sang dyah Darbe paminta. Taksihw onten candhakipun. Lir sadpada mangingseping sari, denya ngungsed mrih uning ruwiya, ngini jeng nabi gerahe,pindara ing kinung, dimen rena kang ngamiyarsi, ribudapa ing tanggal, sawal ping salikur, ing warsa Dal kang lumampah, kuruwelut mongsa kalmia marengi, katiga sinangkalan. Wiku musna anunggangi bumi,depa ngindhung dahat sudra papa,tan ana malih karyane, mung sedya apitutur, kojah ingkang pantes linuri, ing sasameng tumitah, mung pangesthinipun, ywanganti manggih cecedan, sarukakening sastra minta aksami, denya maksama ngripta.Pranunganung kang pratomeng kawi, yogya sami mamasung manpangat, den nyambamarna gancare, gustijeng nabi rsul, dupi roga satemah lali, sarira wus karasa,lamun arsa surut, wus maklukim rasullullah, sarira lum lir sasongka lagi, katawengan ing ngima kawangwang, surem kang condra kenyare, wus lama gerahipun, nanging nora sanget kang sakit, marma sayah wus leash, ciptanireng kalbu, tansahmamangening driya, siyangtari denya yun tumekeng lalis, wus takdiring pangeran. Kanjeng nabi kalangkung priatin, kang kagalihing wuri kayapa,umating sun sadarna, yen wus sun tilar lampus, nora duwe panutan malih, lah sapa kang daderah, muga taywang agung, netepna santoseng driya, ing nagama denpadha katrima sami, bekti sumungkemira. Lan onowa tembe mitulungi, agamengsun pitutur mring umat, den cadhanga ganjarane, miwah nugrahanipun, kanjeng nabi alon denyangling, mring garwa dyah Ngaisah, undangen sutengsun, nini ptimah dening ggal, tan antara sang retna lan putra putrid, Kasan-Kusen karuna. Kanjeng Nabi rum denira angling, adhuh nini apa tan amyrta, lamuningsun lara dene, lama nora kadulu, dene becik sapungkur mami, amomong sutanira, den sareh pitutur, surupna ing kautaman, lawan sira den begri maring ywang widi, rehning kapurbeng priya. Iku dadi ing susulih mami, den mituhu ywa nganti duraka, kaesthiya pituduhe, sira woding tyasing sun, dhuh anaku lola samangkin,lah kasan kusen padha, mituhweng ibumu, den becik sapungkurring wang,lah tanini lakimu undangennuli, lawan kabeh sakabat.Sanak kadang den pepakna sami, ingkang adoh padha kongkonana,, jalu estri sakabehe, samana sampun kumpul, marak aneng byantareng nabi, samana andikanya, gusti kanjeng rsul, sanak sanak ngong sadaya, ywa pepeka benjang ing sapungkur mami, den mituhweng agama.Aywa karem ing pakarya juti, den mituhu panggawe utama, rumaketa sami trane, ywatinggal begtinipun, lan dhangan adaderah sami,mringpara bagnsanira, dhuh Ngali sutengsun, manira titip ing sira, dayitamu ala becik sira wajib, pitutur lan daderah. Miwah sakeh sanak sanak mami,lamun ana kaluputan ingwang, sun aminta aksamane,mumpung sun durung
lampus, manawa na kalalen mami, prasabat aturira, sadaya gumrumung, tan rumaos karya dosa,kanjeng nabi ririh angandika malih, yen ana sun pepala.Prasabat matur mesmu tangis, ting garumung munjuk tan rumasa, sarwi kumembeng waspane, saweneh sambatipun, adhuh gusti paran kang dasih lamun paduka tilar, sinten apitutur,nora andarbe panutan, mung paduka gustikang asihing dasih, nulya sareng karuna.Keh solahe prasakabat sami, ana dhikir kabanjur andhawah, sru buneg puteg driyane, saweneh tangisipun, sami maos Kur;'an kapyarsi, rame swareng karuna, sasabatjeng rasul, gumergumer der gumerah, kadya rugingprabata swaraning tangis tan ana nolih wuntat. Taksih wonten candhakipun. Mangunbrata.
Ongka 48 Kemis kaping 28 Nopember 1878 Pawartos kawat saking tanah ERopah Bombay, 12 Nopember Jendral Ridhulep wadya Inggris sampun dumugi ing Ketah. Sang amir ing tanah AFgasnistan sampu nambidhatlaeken unta satus iji, sami dipun momoti sandawa tuwin mimis saking Kandhahar dhateng ing Kabul. Petresbureh" 14 Nopember Ruslan angrujuki anggenipun prangkrik anglantari, rembagingpangudinipun Grikenlag angendhih tanah bawah Turki.Tiyang ing masedoni baah Turki sami amadeg kraman pasang rakitipun braising kraman sakalangkung prayogi. Olwar, 15 Nopember wadya ing Afganistan sampundumugi ing Kandhahar, sang amir amasanggrahan wontening Yelalabad badhe amethukaken wadya Inggris wotnen ing redi Kiber tuwin ing Ketah. Turki, 15 NOpember ing tanah tanahigkang sampun sami dipun oncati wdya Ruslan kathah titiyang Natsarani sami mahadipun pejahi, titiyang ing Bahdad sami amadeg kraman. Kalkutah, 23 Nopember Kanjeng tuwan ingakng wicaksana guprenuring tanah tanah kabawah Inggris sampun anundhangaken dunungipun anggening praja Inggris angebahaken wdya dhaeng tanah Afganistan tumanduking payudanipun wdya au naming maligi dhateng sariranipun Amir menggahbarang darbekipun tiyang alit badhe dipun atosi, pupanamalih badhe boten anyaruwe dhateng pwetahing maliginipun tanah wau, ananging praja inggris kedahananggulangi rumojongipun praja liyan. Wadya Inggris ampu mangangsah beteng ign AAlimuswid saha sampun kadunungan. Pawartos saking Aceh Ing mangke tanah-tanah ignang sampun sami anungkul kabenan sadaya, jawahipun sanget, kathahpara ageng ingkang anyaosaken katemenanipun saha sami anywuna ayoman ing kanjeng gupremen. IngSurakarta Nalika kaping 24 Nopember punika wanci enjing ing dalem kapatiyan wonten pasamuan amarengi siramipun kawandasa dinten bandara Raden Ayu PUrwanagara, kajawi sawatawis tuwan tuwan saha para abdi dalem bupatiingkang sami rawuh, panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati anom inggih anedhaki, kadherekaken sawatawis, pangeran putra tuwinsantana dalem awit saking tanduking boja kramanipun ingkang kagungaan damel ingkang ngantos anuwuhaken rumeseping paa tamu, pramila jam tiga siyang pasamuan wau saweg bibar. Amarengi dalunipun tanggal kapin g26 Nopember punika, pasakitan ing kunjran wonten ignakng ambobol ngantos pitulikur tiyang ingang saged oncat. (Porestenlandhen). Ing mangke titiyang sadeyan ing parapatan Secayudan sansaya angrebda, kenign g binasakake ngantos baleber dhateng ing radian pramila amutawatosi lampahig kareta tuwin kapal anyegah tuwuhingsangsara bab ing makaben wau, prayogi sanget bili nagari karsa andhawahaken parentah, watesipun tiyang sasadeyan wonten ing tepinipun margi ageng. Ingkang bopati polisi Kalathen, panjenenganipun Rade Mas Tumenggung Mangunkusuma, saeng mariksani serat bramartani ongka 33 kapengker sami salebeting taun punika anyariyosaken demang Mangunmarsana panatusing dhistrik Prambanan anggenipun purun purun nampeni yatra besel saking bekel prajenan,
menggah rikating cariyos pun mangun marsana ing sanalika lajeng kapariksa ing kabopaten temen lajeng kabayang dhateng ing kunjaran, kocapa taksih satunggal awasta demang Wirya Semita, ugi panatusing dhistrik Prambanan, punika inggih tunggil kareman, purun-purun nampeni yatra ingakng dunungipun dados pikuwat pamenanging prakawis kathahipun 150 rupiyah, saking kyai Sakrama, griya ugi ing dhusun prajenan mandar punika satengah mengsahipun Pawira Setika , sabab kyai Sakrama bekelipun pawingking wah busukipun sanget prasasat dipun kecu alus- alusan, mila cariyos punika kacupet samanten kemawon rumiyin tembe saengga ingkang bopati karsa nglaksanani angunjara dhateng Wiryasemita saestu badhe kathah candhakipun ingakng ngwedharaken lampahan kadya punika, wondene gunanipun kasebut nginggil punika naming angreksa para pangagenging paprentahan dhusun sampun ngantos kalepetan gandaning hawa ingkang marbuk arus wasana dipun ngatos-atos para ambek reged. Panjurung. Yogyakarta Ing nagari ngriki tanah sisih kidul kathahtitiyang ingkang samikatrapen,kathah ingkang amestani bilih jalaranipun sasakit wau, awit toya ing tanah ngriku reget sanget ananging kados sanes punika jalaranipun ing tanah wau kathah kapal momotan ingkang masthi boten waradin sami saras sadaya, asring-asring wonten ingkang dipun tarajang sakit pileg bilih wonten kapal pileg pejah, palajengipun saestu dhateng ing jagal ingakng lajeng sami andhasaraken ulamipun kewan pejah wau, mongka rumasuking ulamipun kewan pejah saking sakit sampun tamtu anuwuhaken sasakit embok inggih para ingakng andarbeni bek enggal aparing dhawah sirnanipun lalampah anawekaken ulamipun kewan sakit saha nagari karsaha angudi supaods para jagal sampunngantos angleledi gemuk dhateng para priyantuningkang saged amlesedaken ing jejegipun (Porstelandhen). Amarengi dalunipun ingkang angrintenaken dinten tindakipun kanjeng tuwan residhen dhateng tanah Kilen Praga, raden mas Tumenggung LOndakusuma angumiyini, mawi kadherekaken abdi dalem wadana tuwin pangageng sanesipun ingkang sami gadhah wawengkon ing ngriku, sami badhe amethuk rawuhipun kanjeng tuwan wonten ing dhusun Kamusu, ananging lerepipun para pangageng wau wonten ing ngriku, boten pisan-pisan anyigekaken pakaremanipun para durjana ing dhusun Jumeneng, utawi malihpara durjana kados pancen badhe angatingalaken bilih boten ajrih utawi angaosana dhateng para ageng wau, awit ing daluning rawuhipun raden mas tumenggung Londakusuma griya ingkang celak pasanggrahan lerepipun wau kakecu, wah kalampahanipun pangecu wau cakut sanget awit sareng para ageng wau sami wungu lajeng atandang para kecu sampun oncat saking ngriku, wah kathah angsal-angsalanipun.(LOKOMOTIP). Wektu punika, ingkang ngsta panguwasa ing Pakualaman karsa amulyakaken margi, margiingkang sangking sepur mangidul punika sampun katerusaken mangidul dumugi margi ageng sakiduling beteng ing Pakualaman, wondene margi ngajengan ing danukusuman mangidul punika inggih ugi katerusaken dumugi margi ageng sakidul beteng, pramila bilih sampun rampung panggarapipun margi wau badhe andadosaken kamayaranipun para tiyang ingkang lumampah dhateng sepur, anamung para tiyang ing bawah Pakualaman ingkang sakilening beteng, sami angresula, awit margi alitingkang sanging margi ageng anjok dhateng lepen Codhe, sami kapejahan dhateng kapala kampong ing Jagalan Ledhoksari, margi wau sangking pikajenganipun kepala kampong sapunika dipun elih wonten ing Jagalan sangajengipun kandhang maesa, punika andadosaken susahipun para tiyang ingakng sami lumampah, sabab
ingngajengan kanhdang maesa jevlokipun sanget kathah sesukeripun saha nyumelangi bilih wonten maesa ingkang giras bokmanawi ing tembe badhe anddosaken sangsara. Ingkang punika, saking panuwun kula, sarehnng ingkang ngasta panguwasa ing Pakualaman karsa amulyakaken margi, mongka pejahipun margi alit sakilen beteng wau ingngajeng boten terang saking dhawuhing parentah, ingakng ngasta panguwasamugi mugi karsaha dhedhawuh bikak gesangaken margi alit ingakng lami, supados andadosaken kemayaranipun para tiyang ingkang lumampah. (Panjurng) Batawi Saeneh griya ing kampugn tanah Nyonyah, saben ing wanci dalu dipun sawati kalayan sela, nanging boten kantenan sinteningakng nyawati, praila wonten ingkang mastani manawiingkang nyawati setan, anunten saweneh walandi tilas soldhadhu, ingakng dudunung sacelaking griya wau, dhateng ing ngriku ambekta sanjata ingkang sampun dipun iseni sarwi wicanten seru, bilih piyambakipun sumerep punapa punapa amasthi dipun sanjata, temahan griya wau boten dipun sawati malih, sanadyan sampun tetela bilih ingkang anyawati griya wau panen tiyang, amargiajrih dhateng pangancamancam pun gugon guhon inggih taksih adreng amastani,bilih ingkang nyawati griya wau bangsaning wisaca. Madiyun Mentas punika wanci enjing ing Madiyun wonten lindhu, ananging among sakedhap sarta boten sanget. Camburan Sarehning nalika pambikaking panggelaripun barnag kagungan ingang damel saking kataberen ing tanah Paris boten wonten ingkang sampun angintunaken gongsa, ngantos kalampahan kajeng gupremen angarsakaken tumbas gongsa regi 3500 rupiyah, ingkang kinintuaken dhaeng panggelaran wau, ananging sanget andadosaken gelaning manah, dene gongsa wau boten dipun kantheni wayaga pisan ingkang nabuh wektu tiningalaken ing kathah, mila temahanipun para tiyang ingkang ningali boten mangretos dhaten ggunanipun gongsa wau, malah wonten soldhadhu ingkang nginten manawi bonang punika wadhah janganipun para soldhadhu ing Indhiya Nederlan kenong kakinten wadhah janganipun ing Opsir,dene gong kakinten wadhah janganipun ing jendral. Awit saking lepasing budinipun bongsa Eropah ngantos saged anganwontenaken pirantos pinten-pinten ingkang anggawokaken, tiyang anenun sinjang sarana pirantos ingkang kalampahaken dening toya, utawi denign kukus punapa malih sapunika wonten pamanggih enggal pirantos olah-olah sarana panasing surya. Candhakipun ringgit PUrwa: lampahan Kresna Sekar. Praja ingkang sami lawan nagri, ing Wiratha sang resi Mamuja, dadya praja Astinane, samana patutan wus, jalu raden Biyasa pekik, gumantya ing Astina, jujuluk sang prabu,Kresnadipayana Krama, dhaup putri giyanti retna ambiki, ambini kang taruna.Dadya maru lankadang pribadi, retna abiki apan ptuta, kakalih sami priyane, Dhestharata kang sepuh, raden Pandhu dewata runi, ambini apatutan,jalu wastanipun, rahaden arya Widura, tnaya tri anandhang cacat prasami, rahade Dhestharata. Apan wuta netranira kalih, pandhu dewa tengeng jangganira, arya Widura sukune, ingkang ing kanan gejug, ing sawunya karma putraji, Dhestharata dhauplan, Gandari sang ayu, atmaja Prabu Gandara, raden Pandhu wau plawan dwi Kunthi, putrid nagri Madura. Garwa taruna raden Dewi Madrim, putrid sangking nagari Mandraka, dupi
wus karma putrne, anulya sang aprabu, KResna dipayana sumilih, ing putra kang panenggak, gumantya kaprabun sripamasa amagawan, neng retawu sang prabu Pandhu sisiwi, gangsal prasamya priya. Tiga patutan sing dewi Kunthi, Puntadewa kalih Pratasena, tigarahaden pamade, kalihpatutanipun, ingkang saming retna yu Madrim, Pinten lan Tangsen kembar, dene kadangipun, Dhestharata wus patutan, lan Gandari satus wuragille estrei, warnane yu utama. Ing nalika prabu Pandhu lalis, nagri astina sinrahken kadang, Dhestharatapulunane, Pandhawa maksih timur, mring kang nguwa pinarnah sami, aneng ing Gajahoya, lawanibunipun, dewi Kunthi Datan pisah, wulucumbu umiring dedewi Madrim,lina margi konduran. Dupi diwasa sang pandhu siwi, sinikara marang ingkang uwa, asandi sinung prajane,sebagyarsa pinandum, karya balesinung piranti, samya ing ngisenobat, saka blandar usuk, sadaya pring wuwutuhan, paanggrahan bale sagalaraneki, tan antara den obar. Aneng jronign pawaka mawredhi, pandhu dayita lan prahatmaja, tan kantun wulu cumbune, pamarmaning dewagung, sung sasmita garangan putih, tutulung tuduh marga, mringpratala pitu, luwaring sangking babaya, Bratasena dhaup land yah Nagagini, putreng hyang Ontaboga. Samantara mijil sing pratiwi, Putnadewa Bratasena miwah, ari raden pinten tangsen, cemuris kang tumutur, , suwita mring Wiratha nagri, dewi Kunthi arjuna, lan Teiwulucumbu, samya mring ngartawu arga, ing nalika punika Dena tinandhing, yuda lan Rajamala. Parta kinen tutulungnulya glis, mring Wiratha nanduken bramasta,dadya marga antakane,raja mala ing dangu, rupa kenca-kenca kakalih, samya sareng palastra, detanaya pandhu,katri prasamyakadangnya,lawan resiKresnadipayanananging, kadadyaning sukreta. Tunggil yayah dyah Rekathawati, Narpadayita srimatsanata, mangkana ring sang pamease, mass anta kang sung tuduh, mringkang wayah sang pandhu siwi,kinon ababat wana,marta bawahipun, jajahan nagri Wiratha, dupi dadya prajawinastan samangkin, nagari ing Ngamarta. Raden Puntadewa madeg aji, ajujuluk Prabu Yudhistira, Bratasena ingakng kinen, babat ing wana Munggul, pawenang wus dadya raneki, judhipati arjuna,kinen babat sampun, aneng wana madegonda, sinung aran ing Madukara samangkin,dewa yah kalihira. Taksih wonten candhakipun, Candhakipun gerahing Gusti Rasul Samana wonten sakabat, juga aran kasha marak mangarsi, sarya londenya umatur, amba nguni kadukan, duk mangsah ing ngayuda riwut prang pupuh, satemah ambaka taman, paduka gebag camethi. Samangkin kawula arsa, males maring paduka nuting tudig kang para sabat sadarum, kendel denya karuna, sarwi nabda ingkasah anguwus- uwus, eh kasha liwat daksura, tanpa ngrasa siraiki. Jeng gusti kaya mangkana, teka dadak sira yun amisakit, apa wus tandarbe kalbu, kapan gusti mamala, maring sira away ta sira sadebus, jeng nabi arum kang sabda, wus jamak manungswa lali.Lah away maido sira, dimen males kasah payo tumuli, males mringmanira mukul, mumpung sun during ngajal, paran tembe yen nganti malesireku, ing ngakerat dad apa, mumpung isih padha urip. Prasabat nangis sadaya, eh ta kaah malesa maring mami, sunungguh ing gustiningsun, baya tatan panalar, karanjingan apa sira edan taun, becik aturna kewala, angapura maring gusti. Nuwun camethi pun kasha, nguni ingakng dipun karya anggitik, jeng nabi amatag gupuh mringputra dyah patimah, kinen ngambil sang retna udrasa muwus, melasa sih aturira, rama amba kang nglampahi. Sanadyan rapteng antaka, sarwi bekta camethi aneng ngarsi, mring kasha ris wuwusipun, dhuh manira kewala,kang nauri jeng rama sambutanipun,mara kasha anggitika, sanadyan tumekeng lalis. Semu runtik aturira, dede gusti sang dyah kang karya sakit, tan wonten paedahipun,jeng nabi lon ngandika, lah tanini camethi ulungna gupuh, kasha inggal amalesa, prasakabat samya nangis. Eh kasha kaliwat
dadraha pasira iku kaworan baring, sang dyah patimah srumuwus, dhuh kasha kaningaya, apa baya kang tinemu badhenipun, pun kasha matur nalika, tuwan amukul pun dasih. Kenging pupuser kawula, kangjeng rasul gya buka kanang nabi, yeku puser tegesipun, tandya keksi gumebyar, lir basonta andhadhari wektu bangun, sumorot ujwalanira, sumunar marang wiyati. Langit trus sapta sawarga, kasonganing cahyaning puser nabi, cengengengleng jetungngungun, kasha nungkem mi pada, sarwi nangis melas asih aturipun, dhuh gusti nuwun aksama, pun dasih kalangkung sisip. Cidra matur komondaka, nuwun tuwan aksamaasamangkin, sampun ngantos ari lampuys, dados punapa amba, mrma dasih paduka akamipurun, matur dora komondaka, muhung yatna tuwanangling. Nalika ing masjid mahya,mring saka bat sinteningkang umaksi, ing puser tuwan sawastu, manjing jroning sawarga, tanpa kira- kira marma amba matur, dora cara mrih uninga ing puser paduka gusti.Sampun lami patik arsa, yun uninga nanging boten marengi, angsal margiingkang patut,ngandika rasullulah,iya kasha sun apura sado samu, insakllah manjing sawrga, lumrahe wong goroh sami. Sayekti anemu siksa, naming sira dora manjing swargadi, wus pasthi karseng hyangagung sira manjing sawarga rpasakabat sadaya sami gegetun, myat pratikele pun kasha, dora tema mijil suci. Taksih wonten candhakipun Kula pun Pangindhung mangunbrata
Ongka 49. Kemis kaping 5 Dhesember 1878 Ing Surakarta Ing mangke sampun umum pawartosipun bilih sameyan dalem ingkang sinuhun Kanjeng Susuhunan sampun andhawahaken palakramanipun putra dalem titiga kalampahanipun benjing tangal kaping 23 Besar punika, ing sapekenipun panganten sami kaundhuh dhateng dalem panabean sabibaripun dame ling ngriki lajeng ing dalem kapurbanagaran inggih wonten damel mugi-mugi sampun ngantos wonten jawah kemawon. Para tuwan ingakng amaosi siti dhusun kathah ingkang sami angresula, awit pangrebdanipun kadurjanan ingkang tumrap dhumateng tataneman ing sabin makaten wau sakin gpamangihipun awit para pandung ingkang sami kascepeng naming kapatrapan paukuman sakalangkung entheng,ramila para tuwan wau ing salebetipun wulan punika, sami badhe angalempak rerembagan ing sirnanipun kadurjanan wau (Porstenlandhen). Panjenengan dalem kanjeng gusti pangeran adipati Ariya mangkunagara mentas angsal tikus saking tanah Sembuyan inggihpunika ingkang dipun wastani tikus ama, mengggah wujud tuwin warninipun inggih kathah emperipun dhateng tikus sanes- sanesipun naming bututipun kados buntut bajing, saha mawi sawiwi kados walang kappa. Pramila kathah tiyang dhusun ingkang asring-asring amastani, bilihama tikus wau dhatengipun dhawah saking ing nginggil cariyos makaten wau inggih kenging kaanggep awit kayektosanipun tikus ama mawi sawiwi, dados saged abur. Ing mangke kanjeng pangeran Ariya Gondasiwaya sampun amiwiti ing pangeburipun sumur, wonten ing papan dalemipun piyambak ingkang anggumunaken ing ngakathah, tiyang dereng nate atampi wulang, punap amalih dereng nate anyipati padamelan makaten mongka naming tumuwuh saking taberi tuwin saking kencenging karsa, sadaya pandamelan ingkang dipun asta kanjengpangeran ariya Gondasiwaya kadadosanipun tamtu sae, eman sange dereng kagungan karsa tindak dhateng nagari ageng, iba indhakingkawruhipun. Yogyakarta Sampeyan dalem ingkang sinuhun Kanjeng Sultan karsa anjenengi anggenipun abdi dalem ringgit tiyang sami anggegulang, menggah ingakng badhe kagebyakaken lampahan Pragolamurti (Postenlandhen). Amargi saking deresipun jawahing jurang lepen kuing kathah siti jugrug tiyang ingkang wonten ing ngandhap sami alit manahipun bilih ing balebering toya siti wau kabut lajeng angurugi sabin sabin ingkang wonten ing ngandhap (Postelandhen). Camburan Sareng panggelaring barang kagunan tuwin pakriyan wiwit badhe kasigeg ing mangke tiyang ingkang ningali ing sadinten-dintenipun 150000 tiyang, punapa malihing dinten nalika tedhakipun kanjeng tuwan jejering para nayaka ing Prangkrik dhateng ing pasamuan mandar mawi ginarabeg para kanjeng pangeran saking praja ing ngamonca, badhe amaringaken tatenger dhateng para tiyang, ingkang barangipun onjot tandhingipun tiyang ingkang aningali ngantos jejel tanpa wilangan pangeleting panggenan tiyang satunggal ngantos pajeng seket rupiyah. Benjing amarengi ing dinten dhaupipun srimaharaja ing Nederlan para ageng ingakng dipun suruhianjenengi damelipun ngantos tiyagn 3000, ingmangke ing tanah -tanah ingkang sami kabawah Nederlan sami anglempakaken yatra, tumuwuh saking rumeseping para tiyang piyambak-piyambak dhateng sarira dalem srimaharaja, bilih
sampunnganlempak badhe katumbasaken tatenger, nunten kaonukaken dhateng ing Nederlan. andhakipun ringgit purwa, lampahan KResna Sekar Raden PIntentangsen sinung sami, wismeng patinggi ing Padhusunan, bumi rata wulan maleh, ing sawojajar sampun, rinarengga pantes nulya sri, tan ana kang kuciwa, aparipurna wus, kuneng mangsuli arita, duk pandhawa sagotra keneng piranti,kabasmi tutumpesan. Sru marketer wong sapraja tis-tis, tyas karantan tateleng pawarta, tutur tinutur jatine, juti singular jeng tuwuh, ingpulunan denya mrih dhateng, tita katareng tingkah, kahana tinunu, nunungkul dera mrih laya, de kang dhat sukeng tyas sandi makingkin, dhestharata lan garwa. Retna aha Gandari lan Sangkuni, tiga punika anunggal karsa, cipta lestari pamrihe, praja Astina wutuh, yakti tulus wibawa mukti, putra pambayun nulya, ing ngadegen ratu, jujuluk Srikurupatya, Raden Arya sangkuni mongka papatih, wise sareh ing praja. Mengku bangbang lumluming prajadi, kadang nata wus sinungan parnah, sayarja astina mangke, srikurupati sampun, dhaup putrid Mandraka nagri, dyah Banuwati nama,kadang kang waruju, kusuma dursilawatya, dhinaupken lan satriya Banakeling, ran Rden Jayadrata. Sampurnaning karya amarengi, wonten brahmana sabranga jawa, ngatras maruta wijile, Durna paparabipun, dahat pinarcaya wit saking, ingnguni rikalanya, awasta ginacupu, kalebeng jro Jalatundha, dhahyang Durna punika ikang saget ngambil, prasetyanig narendra. Bapa guru marang sang maharsi, mila mangkya mongka tuwanggana, Sokalima asramane, kang dadyan delingkewuh, kadang paripeyaniraji, narpati Ngawongga, rising suryasunu, kinudang manggalaning prang, bratayuda sumanggup tandhing kasektin, lawan nata pandhawa. Miwah wonten atmajaniraji, sri santanu murti ing Talkondha, Dewabrata paparabe, sinamiing pangrengkuh, lawan Durna tinaritari, kathah amonca praja, ulubalangipun, sadaya samya sumewa, myang agugning prajurit mantra bupati, tuhu tanpa wilangan. Saben masa samya atur putrid, panunungkul bulu bykti miwah, peni-peni sadayane, myang raja peni tan wun, sotya retna kang ngadiadi, kianrya rengganingkang, kadhaton mas murunb, kucek ujwaleng baskara, sarawungan lan rengganig kenyapuri, Astina karyasmara. Kuneng anuju ing ngari, respati srinaranata, siniweng siti bentare, lenggah mungging dhapar denta, pinatik ing sosotya, arja pramudani babut, den ayap sagung pawongan.manggung badhaya saripi, nompa upacaranata, babak dhalang kacumase, tanapi arda walika, kinebutan lar badhak, lantaran pedhang myang tulup, tameng jemparing gandhewa. Kongas gandaning narpati, dumugi ing pangurakan, sirna ing kamanungsane, apindha jawata ingkang, den ayap waranggana, repidhem baanipun, mugnpaksi kuk lawan jalak. Muny imbal ganti-ganti, ing saluhuring taratg, mewahingg siningkaprabon, wdya ingkang nambut karya, pandhegendhing kemasan, cat kapyarsa swaranipun, araras lir mandaraga. Maweh ascarya kangnagkil, sinten jujulukingnata, prabu Kurupati dene, ngratoni kadang kurawa, aparab Suyudhana, suyut ingpapingilipun, danamaring paparingnya. Suyut Kurawa wit saking, rebut pingil marmanira, jaya pintana parabene, jaya unggul pinta puja, srinata ingnastina, rosa ingpamujanipun, parab anggandirasuta. Atmaja dyah anggandari, jujuluk Duriyodhana, durrimustika tegese, Yod dhana araing yuda, musthikanin gpaprangan, andina dana lumintu, asung boja busanarta. Lir pendah ilining warih, warata marma kasusra, lelabuhanireng katong, narendra anjalasutra, alus pangreh ing wadya, anoya gumana angsung, mamanising adya bala,, Bumi kapetak ambeking, narendra marta utama, ginunggunga pambekane, kadi datan pawekasan, karta katining praja, astina ngungkur ken gnung, angereingken pasabinan. Ing kanan praja banawi, amangku peken bandaran, loh barang tinandur tuwoh, amuruh buja busana, tebih laku
dursila,janma dagang siyang dalu, tan ana sang saying marga. Gemah arjaning nagari, kasub ing ngamonca praja, keh janma prapta sedyane, awisma aneng astina, kayungyun yuning narpa, denira tansahmamayu, kamulyaning wadya kuswa.Makater prang muka wingwrin, nungkul tanpi nungkulingprang, mangestu padaning katong, ing ngariras patisoma,s ang nata siniwaka, pepak para kadang prabu, ulubalang pecat tondha. Tondha mantra myang prajurit, aglar lir kembang palasa, ing paglaran tinon abyor, surem sunaring raditya, kataman prabaningkang, busananing pratiwanung, kang caket ngarsaning nata. Resi Durna lan Sangkuni, kang mongka patih wisesa, waskitha ing driyanya ngreh mrih unggul ing ngering praja, luwesing pamicara, rumating tyasira putus, ring juti tan kawastara. Kuneng nabda sribupati, mring pandhita sokalima, paran bapa Durna dene, ngong piji sowan andika, umatur dhahyang Durna, timbalan nata kang dhawuh, salami tan kadi mangkya. Guguping tyas kula margi, wanter timbalan paduka, sang nata ngandika alon, away kaduk beleng driya, andika ywa katenta, atampi ganjaraning sun, umatur pandhita Durna. Pukulun srinarapati, sare pimanara sapta, ing ngakilem datan darbe, cipta tampiya ganjaran, ing gatri myang raina, tan pegat esthiign kalbu, yen wonten karsa paduka. Pun bapa upami ruksmi, lineler binasmi tondha, dora satuhu sang katong, yen mundhut jaya kadibyan, ingkang tinatah mendat, amalurut sinalukun, sinanjata latah latah. Myang kaluwihaning jurit, angracut bayuninglawan, panglesrebing sarba sato, singawara kaprapta nembah, panututing turongga, pangendhakign dwi pangeku, katur sadaya sumaga. Sang nata nabda rumanis,enggeh bapa ngong tarima, prasetya andika kabeh, ing samangkeya tyas manira, tan cipta ngajijaya, resei Durna turira rum, wangsul kula tinimbalan. Paraning karsa narpati, mangsuli sabda sang nata, bapa durna sumarmane, dika ngong piji magnarsa, enggihlamun sambada, driyanta prayoginipun, andika mawiya karma.Dhahyang Durna ngling pamuji, Ijagadewa bathara, monyor kenthos waloh gembor, samaranti samalola, pritgantil buntut kisa, andhe-andhe nora wurung, neng mata dadi mamala. Taksih wonten candhakipun. Tamatipun gerahing Gusti Rasul Kanjeng nabi angandika aris, kabeh sanakingong, away anamulih mring wismane, tunggonana manira ing jawi, ywa akeh kaeksi, sung ruweting kalbu. Tandya para sakabat wus mijil, udrasa gmuroh, neng na wau Ngijrail praptane, mamba janma arab aneng kori, warnane ngajrihi, prakosagung luhur. Kiswagimbal wus awarna putih, netrane sumorot,lir baskara kembar sisiringe, nguwuh-uwuh ulun minta idi, wabu kanjeng nabi,ngandika mring sunu. Tingalana nini ana janmi, neng dwara anguwoh, minta idi yun manjin gdelinge, sangkusuma gupuh amarpeki,Ngijrail lonangling,uluk salam matur. Dhuh sang retna putrane jeng nabi, umatura gupoh, amba ayun panggih sudarmane, sang dyah dhawah kantaka tan eling, jrih miyat ing warni, dangu pungun pungun. Matur alon pinagsa sanget jrih, sang retna dharodhog, sinten tuwan ing pundit wismane, aneng dwara paran sedyeng kapti, ngijrail nauri, jama ngarab ulun.ARsa panggih lawankanjeng nabi, sang dyah wangsul alon, netyapucat kamantyan ajriye,matur maring kang rama ing kori, sujanma kang prapti, prakoswa gung ruhur. Kiswa gimbal netyane lir rawi, gumebyar sumorot, ngaken tiyang sing Arab wijile, ing salami ulun tan ningali, janma memedosi, kang kadya puniku. Swaranira angajrih-ajrihi, ulun andharodhog, temah dhawah kantaka asuwe, kanjeng rasul dupi amiyarsi, wrnane wus salin, sarira pyuh lesu.Dhasar nandhang gerah sampun lami, Ngijrail wus rawuh wus kaesthi jeng nabi surute, amarengi ari soma kaping, kalih wlas ing rabi,ngulawal kang santun. Praptanipun wau sang Ngijrail,jeng nabi lingnya lon, dhuh suteng sunnnini sayaktine, tamuprapta iku dudu janmi, sing
Arab sayekti, dadalane lampus. Nggon sun pisah lawan siranini, miwah putu karo, iya iku ngijrail dutane, ywa wisesa dhuh woding tyas mami, tanduwe sudarmi, adhuh putuning sun. Kasa-Kusen den becik sunlalis,jeng nabiu lingnya lon,s anak ingsun ngijrail praptane, paran ingkang sinedya ingkapti, punapa yun ngabil, inggih atmaningsun. Lahpunapa tinjo bae maring, jeneng suntur nya lon, amba naming tutuwi yektine, nanging ulun paduka sung idi, ing ngutus hyang Widi, Atma kinen mundhut. Kanjeng Rasul angandika malih, de teka katinaros, lamuns ampun hyang suksma karsane, dhawuhipun amba kinen nari, yen tuwan tanapti, yekti amba wangsul.Kinen nurut sakarsanta yekti, jeng rasul ling nya lon, sampuntelas jeng nabi delinge, paran ingkang winicara malih, mung arsa pepanggih, lawan mitra ulun.Sang Jabrail ing pundit samangkin, dene datan tinjo, tur nyari sang Ngijrail samangke, wonten langit kapisan anganti, rawuh tuwan kanthi, kang malekat agung. Tan antara Jabarail prapti, sungsulam tur nya lon, dhuh jeng nabipramalekat kabeh, angentosi atma tuwan sami,s apti tukang langit, wus menga sadarum, Kanang swarga sampun den paesi, rinenggeng para bot, waranggana andher sacethine, ngarsa-arsa prapta tuwan sami, rasullullah anglng, paran umat ulun.Benjing ing wuri kang sami bekti, miturut yang mann, lah punapa tinemu ing tembe, jabarail matur sami ugi, lan tuwan sayekti, kanugrahanipun. Malah kongsi ridelahan benjing, jeng rasul nabda lon, lah sumongga lekasena age, sang ngijrail anulya ngideri, ing kanan lan kering,nipun kanjeng rasul. Kanjeng nabi wus rongeh kaeksi, tan buh kang karaos, sang Ngijrail ing dagan adage, jarijine sukuwus tinarik, kang kakalih dugi, dalamakanipun.kanjeng Nabi wus karaos sakit, angandika alon, lah lerena ing sakedhap bae, sangngijrail wus kendel tur nyaris, paran tuwan apti, jeng nabi ling nya rum. Inggih sangking raosipun sakit, lah malih den alon, sang Ngijrail miwiti asareh, kanjeng Nabi aken kendek malih, dahat ting asakit, tan kaawa ulun. Sakarate wong arsa ngemasi, ngijrail tur nya alon, dhasar inggih asakit raose, janma lalispunika jeng nabi, kaakasih ing widi, mendah sanesipun. Kadipundi karsa tuwan amngkin, ambanut sapakon, kanjeng nabi malih andikane, dugekena nanging den aririh, Ngijrail miwiti, prapteng jajanipun. Miwah sulbi wus santun pangeksi, seak ingkang panon, atmakumpul punika purwane, keh rencana panggodhaning ngeblis, kang tan tuk rahmating, ywa suksmana enkung. Keh warnaning mamrih gingsir, kang tantuk rahmating suksma, sakala limut imane, jongga seret sru kasatan, angucap datan bias, sarira leash kaklangkung, dahatkapengin ing nadhah. Kadi kaliren wus lami, panarikira kang atma, sapira-pira sakite, nulya nagodha rencana, mamba rena sudarma, miwah anawarna guru, dayita kalawan weak. Mawa papanganan adi, narma dawening kalintang, angajak sasar pamriye,lamun ngnati tinampanan, pastheku dadi sasar, anamimba sanakipun, mitra kang sring kinasiyan. Kalangkung denya mlas asih, ngarih-arih angrarepa, mamrih tinut saujare, marma sami den waspada, kang santosa ing tekad, aywakena ing pambujuk, wektu sakarating lena. Den beti maring yang widi, ing kono tan nemu sasar, sinungan rahmat patine, lawan ana tatengeran, iya patang prakara, ing dalem sakaratipun, katon ingkang cahya kresna. Kadwi katon cahya abrit, katrikaton cahya jernar, cahya seta kacature, yen cahya ireng katingal, sira dhikir dening ggal, napi isbat iya iku, setan Yahudi kang cahya. Awor lan nepsu kang nami, luwamahiku wus pisah, lan ati agung godhane,dhikir mudipun santosa, napi isbat lan lapel, wajib takonamring guru, cahyeku tumuli sirna. Yen cahya jenar kaeksi, punku nepsu amarah, wus pisah lawan atine, setan luwes ingkangprapta, ngrancana anggodoha, marma den becik pujimu, karane kuluwih gawat. Setan luwes sara wasis, nadyan janma tan sakarat, pinanjinganan garbane, ambuujuk mamrih sasar, alikane manungsa, amaca Kur'an gya metu, ing dubur denya singeda. Malekat ingkang genteni, madon abining manungsa, yen raywan ing pangajine, malekat tumuli mentar, setan luwes kang
prapta, lamun janma iku sujud, sarta muhi setan lunga. Tansah denya wira-wiri, setan luwes langkung guna, yen katon reta cahyane, puniku nepsu suwiyah, wus pisah lan wardaya, setanmardudi kang muncul, den santosa dhikirira. Lamun cahya katon putih, puniku luputing godha, wus kapungkur rencanane, marma dipun gugulanga, away tyas ambek swarda, tembe bok sasar ing lampus, balik den kaesthi padha.Tyas rahayu santa budi, kadarmane den gedhekena, mituhu ing sarengate, away pegat gung dadana, karya reneng sasama, wus titi pangriptanipun, pun Ngabei Mangunbrata. Tamat.
Ongka 50 Kemis kaping 12 Dhesember 1878 Serat kawat saking Eropah Palakrami dalem srimaharaja sampunkatamtokaken wonten tanggalkaping 7 januwari 1879. Sadaya serat serat manggepokan solah bawaning praja Ruslan ingkang tumrap dhatengparanagariing madyaning tanah Asiya, ingkang mentas kawedharaken sami asuraos bilih General Kofman tan kendhat imbalan sastra kalihan amir ing tanah Afganistan angwedharaken biih prabu Ruslan angrsa-arsa, supados sang Amir amangsulna cundaka praja Inggris, mongka ing mangke tanduk makaten wau kadunungaken tumuwuh saking General Kofman primadi. Panjenenganipun sang nata ing tanah Itali kacidra, ngantos kataton sakedhik pangagenging para nayaka badhe anyepeng tiyang ingkang anyidra,temahan kataton ngantos badhe andadosaken pejahipun. Para nayaka sami asaos onjuk dhateng sang nata ing Turki, mugi atepang rukun kalihan praja Grinenlan saderengipun praja liyan sami amor ing prakawisipun. General Roberet sesampun amikut kitha Peirwarkortal ambeskupmariyem kathah saha mengsah sanget anggening kandhap ingpayudanipun, wadya Ruslan badhe boten oncat saking kitha ADriyanopel tanah Turki, bilih Turki wau dereng angestokaken sasanggemanipun. Surakarta Sampun kathah serat pawartos ignang sami angwentaraken bilih kanjeng tuwan ingkang wicaksana mister Panlasebergen badhe aseleh paparentahanipun menggah ingkang kaparengaken saking karsa dalem srimaharja, badhe kaangkat angentosi kanjeng tuwan Johir Mister Dhentekse, ingmangke jumeneng lid ing Irstekamer tanah Nederlan. Kanjeng tuwan Dhentekse kawentar sanget ing utawmi tuwin wegigipun dhateng pangereh ing praja, saha amunjuli ing pangolahipun dhateng pahasilaning nagari,punap amalih dhatenging paparentahanipun anrang tur teguh, boten mawi awangwang saha sampun pundhuh dhateng ing kawontenanipun tanah jawi, wit kala rumiyin sampun nate dados Atpokat wonten ing ngriki. Ing ngriki tuwin ing Yogyakarta ingakng sami tampi tatenger, bab anggenipunanggelaraken barang dhateng ingk kitha pareis (Paris) ingngahdappunika pratelanipun. Kanjeng Gusti pangeran Adiapti Ariya Mangkunagara, angsal medhali Salaka, bab pandameling gendhis pasir saking Rosan. Tuwan Panaspen berputse, dhorepal angsal patondha mamunjuli, bab pandameling nila. Tuwan Operbek angsal medhali salaka, bab padameling endhis pasir saking Rosan. Para tuwan tuwan ing Yogyakarta sami angsal medhali salaka tuwin pratondha mamunjuli, bab pandameling gendhis pasir saking rosan. Siti dhusun pamaosanipun para tuwan ing Gemampir tuwining pakem anggsal medhali slaka, babapndameling nila. Raden Mas Ma'un putranipun Raden tumenggung Arjadipura, kawisudha dados abdi dalem mantra Gedhong tengen kaparingan nama Raden Mas Ngabei Arjakusuma, akalayan lenggahsiti 5 jung. Tuwan Buning ingkang andarbeni pangecapan ing Yogyakarta mentas amintokaken serat pananggalan tembung malayu sastra Walandi,kaangge ng taun ngajeng punika, pangarangipun tuwan F.L. Winter ing ngriki, menggah sastra tuwin wujudipun boten
anguciwani, mawi gambar dalem srimaharata ing Nederlan saha kawewahan pratelan dunungipun para ageng tanah Gupremenan. Yogyakarta Nalika Jumuwah kapg 6 Dhesember punika sonten wancijam wolu ing tepining redi Marapi wonten suwara jumegur, naming sawatawis dangunipun katiti pariksa pipining kawah gempal sakedhik ingkang dhawah ingkawah anjalari suwara jumegur wau. Menggah benjing amarengi palakrami dalem kanjeng raja, saking pawartosipun ing nagari ngriki badhe wonten pasamuan gentos gentos ing dalem paresidhenan ing kadhaton tuwin ing dalem Pakualaman. Panjurng Bab Kawruh taneman Sami-sami kawruh pawedaling bumi, kawruh tataneman punika amigunani piyam dhateng manungsa, sakathah manungsa tuwinkewan-kewan sami angsal tedha saking tataneman sarta manungsa saged pikantuk sasandhangan praboting griya, jampi jampi saha rerenggan edi-edi sakin gtataneman wau, salaminipun manungsa gesang wonten ing ngalam dnya ingkang dados tedhanipun boten ling saking pawedaling tataneman. Kajawi tataneman ageng ytuwin alital ugi wonten ingkang kalebet gegelenganing tataneman inggih punika luput jamur sarta talutuh. Paperanganipun ageng tataneman punika kadosta: Oyod wit pang, godhong, sekar, who tuwin pucuk sanajan ta taneman wau kathahipun ngantos ewon tiyang ugi saged angyektosi satunggil tunggilipun saking daya, ambet alus sarta kasaripun. Manungsa tuwin sato kewan anggenipun anenedha sarana cangkemipun nanging panedhanipun tataneman sarana ototipun ingkang sami bolong. Satunggal-tunggaling taneman anggadhahi otot bolong kakalih, ingkangsatunggal gunanipun angisep awa tuwin bun satunggilipun angisep mubarang teles saking ing siti ingkang dados tedhanipun wujuding otot wau oyod sarta godhong. Oyot punika ingkang dados pikekahing wit tumanemipun wonten salebeting siti, godhong-godhonging taneman sami megar wonten sanginggiling siti, mangkaten ugi oyod-oyodipun sami analesep ingsiti amrika-mriki saha angisep ingkang dados tedhanipun sarana ototipun ingkang bolong. Wit punka thukulan oyod menggah lampahing tedha wau mangadhap manginggil wonten salebeting wit amadin dhateng sakathahing pang tuwin godhong-godhongipun sadaya. Godhong wau inggih kados oyod minongka prabot kangge angisep tedha, tandhanipun manawi tiyang angrampasi godhonging taneman seminipun amasthi lami jalaran prabotipun wonten ingkang kirang. Saben-saben tiyang sami eram sumerep godhong-godhong kadunungan otot salaminipun godhong punika alus ingakng nginggil tinimbang ngandhap sarta ingkang ngandhap kathah bebolonganipun kaannge ngisep bun manaa tiyang badhe sumerep punapa inggih temen mangkaten amethila godhong kacurana toya ingngandhap nginggil amasthi lajeng kayekten bilih ingkang nginggil tuunten beset tinimbang ing ngandhap ait ingngandhap wonten bebolonganipun ingkang ngisep toya wau. Katandhan S.P. ing Kratonan. Yen kapareng dhangan ing panggalihipun tuwan ingakng ngarang serat Bramartani, serat kula punika mugi kapacaka ing abaratan Bramartani, kados ingkang kasebuting ngandhap punika. Ing bramartani ongka 48 kaprateandhan Lokomotip, angabaraken yen ing dinten dalunipun angrintenaken tindakipun Kanjeng tuwan Residhen dhateng tanah sakilen
pragi, kaleres dhusun celak Pasanggrahanipun Raden Mas "Tumenggung Gondakusuma wau kakecu,kalampahan tandanging kecu senggkut sanget, saking sabab punika cariyos boten patitis, ugi wonten ing nalika dalu wau swaraning gundhala ingkang saklangkung anggegeter, anamung dursila mandung lembu, saking tangginasipun raden tumenggung kapala dhistrik ing Jumeneng ingkang ambawahaken dhusun ingkang kapandungan wauy, lajeng kaparingan parentah ingakng dahat anteb, piyambakipun sampun boten susah andherek methuk rawuhipun ingkang jeng tuwan residhen, kinen angupadosana raja kaya ingang ical satiyangipun dursila ingkang ngantos kapanggih, yen boten saed angleksanani dhawuhing parentah mas kapala dhistrik sampun angresula anampeni ganjaran saking kanjeng parentah aeng ingkang bareyot, sanalika mas kapala dhisrik sareng nampani dhawuhing parentah ingkang saklangkung anteb lajeng pratigya,ngusap rawis sarwi matur sandika, antawis sakawan dinten pun dursila sacihnanipun lembu sami kacepeng, sasampuning trang papriksanipun pulisi, dursila sacihnanipun lajeng kaladosaken dhumateng kabupaten ing Suleman, salajengipun kaunjuk ing nagari, sanalika pun dursila amanggih karaharjan agriya gedhong ignkang tansah dipunjagi kalayan prayitna, Lah punika menggah katranganipun andadosna sumerepipun kisanak ingkang matang tuna anumbak luput. Ewadene amarengi ing dinten malem Jumungah wage ugi salebetipun wulan sela ingkang kapengker punika,ing dhusun Morangan clak-celak ing kabupaten Suleman bawah dhisrik ing Jumeneng wonten dursila culeng, sakala wau pun durjana kasembadan sasedyaniun, boten wonten ingkang alang-alangi lampahipun, anangin gsarehning kapala dhistrik ing jumeneng ingkang ambawahaken dhusun Morangan wau dereng sirep pangulad-dulading jaja, boten antawis dinten pun durjana culeng, sampun sami kapikut kapurpara amrkungkung dening kapala dhistrik ing Jumeneng, salajengipun kaladosaken dhumaeng kabupaen ing Suleman,menggah ing katrangannipun gumantung ing karsanipun kanjeng parentah ageng. Mangunan kaping 9 Du;lkijah warsa Dal, ongka 1807 Gunapraceka. Candhakipun ringgit purwa lampahan Kresna Sekar Sinuhun sintenkang apti, ajodho kalih pun bapa, desampun lungsesamangke, sang nata malih ngandika,s anajan wis satuwa, manawi andika sarju, karma manira kaduga. Ing pundit kang wonten putrid,atmaja kadang ing nata, ing sanuswajawa kabeh, ing jengandika ywa taha, lah para ucapena, pandhita Durna turipun, nun inggih-inggih sandika. Ambagenggeeng dennya linggih, kendel derengamicara, mangangen-angen driyane, mesem-mesem kajuwitan,byar enget matur santak, dhuh sinuhun kangpanuju, conthonging paminta amba. Najan kathah para putri, pan inggih naming sajuga, bibi pan dukapunebeng, atmaja Prabu Bismaka, Retna Rukmini nama, kasusra warna yu punjul, datan wonten kang cinacat. Ngasorken resmining sasi, najan para waranggana, sarwaka sor sabarang reh, miriba ayuning warna, kantun gandes wiraga, miriba wiraga kantun, amrak manah leng-ulengan. Yen pareng karsa sang aji, mung punika senenging tyas, sang nata manis wuwuse, bapa ywa marasing driya, luwih bagja andika,manira ingkang anyuwun, ing paman prabu Bismaka. Nar pangandikeng Sangkuni, paman arya kaya paran,mungguh karsaning sun kiye, supaya bias kalakyan, apa ing ngong priyongga, mring kumbina anunuwun, supaya pareng sang nata. Putrine tulus karabi, marng bapa sokalima, rekyana patih tur nya lon, pukulun menggah kawula, tan rembag yen paduka, tindak pribadi saestu, asompok sabarang karsa. Prayogi den waranani, kanthiya ing pamiluta mangkaten tan damel kaget, sadaya karsa narendra, kawrata ing pustaka, punika pamanah ulun, ewa punika sumangga. Kuneng ature Sangkuni, ing driya cipta umewa, mring pandhita Durna
dene katongton sih ing narendra, yata sri syodhana, sapadurat datan muwus, wasana ngandikeng Durna. Paran andika ngrembagi, resi Durna lon turira, langkung prayogi sangkatong, aturipun palebaya, nata malih anabda, sinten prayoga lumaku, mring kumbina tur pustaka. Supadiywa nguciwani, umatur pandhita Durna yen pareng karsa pantese, jawi raka paduka endra, anak dipati Karna, ingkang dados kanthinipun, prayogi pun Jayadrata. Kalih punika watawis, datan kirang ing waweka, amawrat gamil myang angel, sang nata sarju mangagya, marang rekyana patya, paman Sangkuni den gupuh, karo sira timbalan. Iya kakang adipati karma lan Si Jayadrata, den pareng prapta ngarsengong, Sangkuni sandika mentar, prapta paglaran pangya, Karna jayadrata sampun, kalih samya tinimbalan. Sandika anulya kerit, minggah marang siti betar, sadaya cingak kang anon, anarka yen ana karya dene karo Santana, prasamya andeling kewuh, tinimbalan ing narendra. Ya taraha den apatih, ngirit karma Jayadrata, prapta ing byantara katong, katri samya sareng lenggah, karma ing ngawe nulya nyakup asta wusnya angsul, lenggah jajar lawan Durna. Gya satriya banakeling, umangsah mangaraspada, dupi wus mung dur gya linggeh, keringing rekyanapatya, sang nata rumanabda, kakang dipati marmeng sun, miji pisowan andika. Ywa kaduk beleng panggalih, karma umatur noraga, yayi aji saestune, dahat gitaningtyas kula, tampi timbalan nata, neng jawi agung kumepyur, dupi prapta ing ngarsendra. Windhagring manggih usadi, raosing tyas paripurna, tan lyan pangesthiing batos, yen wonten karsa paduka, anglar-elar jajahan, ngripak jahjaaning satru, kula sandik lumawan. Nabda rum sri Kurupati,kakang adipati Karna, prasetya andika dene, sadaya kula tarima, nangng dede punika, kang dadya praluning kalbu, marma kakang adipatya. Andika ingong timbale, ing mangke manira arsa, atur pustaka wiyose, ing paman Prabu Bismaka, tan wonten kang prayoga, ambekta serat saestu, kathaha parasantana.Kurawa tan pantes ugi,mung andika kang sambada, dipati Karna tur nya lon, sandika paran ing karsa, pun kakang tan lenggana, nanging menggahkarsa prabu, atur pustakeng kumbina. Nabda rum sri Kurupati, kakan gwit pun bapa Durna, ngopurih karma yaktine, lumirig ingkang pininta, dhaup putrid Kumbina, marma andika ngong tuduh, kanthiya pun Jayadrata. Sayakti saged matawis, ewet gampiling pratingkah, away ming kalih karyane, karma atanggap ing driya, sahandika ing nata, ngandika malih sang prabu, marnag raden Jayadrata.Eh sindureja sireki,lumaku wadadi kontha, kakan gdipati lakune, marang nagara Kumbina, anggawa laying ingwang, sindur ja nembah umatur, kawula nuwun sandika.m,angkana Sri Kurupati, anuduh karya pustaka, datan dangu serat dados, sampun pinaringken marang, adhipati ngawongga, sampun atur pamitipun, karma nyakup asteng narpa. Gya Jayadrata ngabekti, pamit nguswapadeng nata, wusnya kalilan kalihe, karma pamit marang Durna, paman sang dwijawara, kantuna sumiweng prabu, kula mangkat mring Kumbina. Durna inggar turnya aris, O inggih anak dipatya, mugi raharja lampahe, kula anjujurung pudya, nanedha ing Bathara, pinarenga driyanipun, inggih ramak mra tuwa. Ing tembe yen antuk kardi, prasatsat anak dipatya, lan Jayadrata kaliye, asung jodho ing kawula, e Hongwilaheng jagad, pratingkah jawata estu, asidik tan keneng samara. Marang titah dahat ngadil, weh sukawinales arja, nak diapti kauling ngong, yen istu jatukrama mba, lawan bibi paduka, pun rukmini pitung dalu, pitung dinten kula embank. Eman-eman ngambah siti, sanajan sene bobotan, mlangkringa ngembanan makseh, lawane eman wijik toya,yen jejet keneng tirta, legane ing manah ulun, cawik kasanten kewala. Sangkuni gumuyu angling, ii wake gondhel Durna, paran karepira dene, keh akeh kaul kang longka, yen ora kalaksanan, cinakoting ula dumung, Durna sumaur cikbena.nadyan keh ubaya mami, jangji sida dhaup lawan etna ruksmini pasthine, sakeh ing kaul kalakyan, titenana yen dora, Durna mencep
manthuk-manthuk, gantya Raden Jayadrata. Pamit marang Durna resi, tuwin adipati Karna, ngling mring Sangkuni pamite, mirah Raden jayadrata, yata sang mantra mukya, jumurung ing kalih ipun, mamuja arjaning marga. Wusnya sareng mundur kalih, tumurun sing siti betar, laju marang pasowane, yata kang maksih sineba, sang prabu Suyudhana, arum pangandikanipun, eh andika bapa Durna. Ing samangkin ngong lilani, umantuk ing sokalima, nanging ngong pamduming gawe, andika jurung gapuja, nanedha ing Bathara, lastari ne karsaningsun, myang andika mamanguna. Ing asrama aywanganti, tembe kuciwa kawuryan, durna sandika ature, nata ngandika ing patya, pama Sangkuni sira, yatna ing karya myang mangun, endi kang during sembada.Sandika aturing patih, sang nata malih ngandika, dhawuh katimbalaning ngong, mring kakang dipati Karna, sun liilani anggawa, kurawa sakayunipun, myang dhawuhna kang sewaka. Padha bubar na samangkin, ingsun kondur angadhatyan, patih sandika nulyage, ambubarken wdya bala, kang samya asewaka,nulya jeng kar sang aprabu, sangking dhampar palenggahan. Sagung kang wadya prajurit, sadya amapan kurmat, tangara barung swarnae, kadya manengker triloka, sangkuni lawan Durna, kalih sareng unduripun, prsamya kakanthen asta. Taksih wonten candhakipun. Panjurungipun pun Sastrarespati botenkapacak awit boten amrasajakaken namanipun ingkang satuhu, eman sanget amargi kula kapiadreng badhe anuh. Sanget panuhun kula dhateng pangindhung mas mangunbrata, panjurungipun saestu samua wontening bramartani. Juru ngarang.
Ongka 51, Kemis kaping 19 Dhesember 1878 Pawartos kawat saking tanah Eropah Kastuta: Kanjeng Tuwan ingakng wicaksana juemeng angereh tanah-tanah wawengkoning praja Inggris anampeni wangsulan saking san gAmir ing tanah Afganistan tatembunganipun angrampek kalampahanipun wangsulan wau kakinten bilih sasampunipun wadya Inggris saged amikut beteng ing Asimusyid. Londhen wonten tiyang bongsa Prasman kacepeng ing tanah Inggris awit sampun anglairaken pikajenganipun anggening badhe anyidra sang rameswari ingtanah Inggris. Bombay, pawartos pungkasan angwedharaken bilih kitha Dhekah tanah Afganistan sampun kapikut para tiyang ing ngriku bote purun ananggulangi ing mangangsahipun wadya Inggris sadaya pambekel ing kitha karet kaibar sami angaturaken pitulungipun tiyang tiyang ambekta tatedhan boten kendhat. Sang raja ing tanah Kasmir angaliraken suka bingahipun tutulung dhateng wadya Inggris ananging ingkang dados pamanggihipun migunani sanget bilih sang raja kasmir anjagenana wates-watesing tanah afganistan, bala pikutan ing beteng Alimusnyid sami kairid dhateng ing Pesapur, ingakng pangkat prajurit sami kalerehaken ingkang pangkat pangageng sami kaangggep ing sarananipun mongsa paperanganing tanah Eropah. Wadya Inggris ingkang mangangsah dhateng tanah Afganistan kathahipun 29100 tiyang,kajawi tiyang 12 000 prajurit andhungan. Kalkuta, Kolonel Atwug ingakng mandhegani panjawatipun wadya Inggris dhateng tanah Afganistan sampun dumugi ing kitha sutigurdhin wdyanipun amir ing Kabul kaangsahaken mopo, para priyantun tuwin para ageng ing Yelalabad sami angaturaken panunggkulipn, margi ing redi kaguta ingkang tepang wates kalihan tanahkabawah Inggris kapanggih boten kajagenan ing prajurit. Surakarta Nalika ing dinten salasa srah-srahan palakramanipun putra dalem saking dalem kapatihan kasowanaken ing kadhaton mawi kadherekaken abdi dalem para bupati jawilebet pulisi tuwin pamaosan sak panekaripun kapontha dados tigang gelngan kajajaran piyambak-piyambak kala wingi enjing ningkahipun mawi kajenengan para ageng, tuwin para abdi dalem ingkang pancen kalilan sowan ing palataran kadhaton inggih sami umareg sareng wanci jam satengah sadasakanjeng tuwan residhen kadherekaken para ageng tuwan tuwan tuwin tamu sanesipun rawuh ing kadhaton punapa malih kanjeng gusti pangeran adipati ariya Mangkungara kadherekaken putra Santana dalem sawatawis inggih sowan bakdanipun ningkah an pasunggata minuman kaajengaken nuntenkanjneg tuwan residhen angunjuk wilujengipun putra dalem ingkang sami apalakrama, pasunggata minumankaunduraken lajeng angunjuk wedang, kendel drel tuwin suwukipunkagungan dalem gongsa, kanjeng uwan residhen kondur kadhrekaken sadaya tamu, sonten wanci jam pitu putra dalem kaparingaken medal dhateng ing kabatihan mampir ing dalem paresidhenan sampeyan dalem ingkang sinuhun kanjeng susuhunan inggih anedhaki mangagem busananing jendral andungkap dhateng ipun panganten kanjeng tuwan residhen rawuh, ca sampuning panggihipun panganten pasunggata wedang tuwin minuman kasaosaken watawis kendel satengah jamm ingkang sinuhun kondur, watawis dangunipun para tamu lajeng majeng dhahar bibar dhahar lajeng sami mangunsuka. Menggah uparengganipun srah-srahan pangarakipun pangantenpunapa malh ing dalem kapatihan tuwin adinipun pasunggata sadaya boten anguciwani, inggihpunika
anelakaken mirahing sang prabu,, tuwin wegigipun ingkang pinasrahan amandhegani kagungan dalem damel. Yogyakarta Ingkang gadhah koplak ing dhusun Bratadiningratan katamuan konca culeng, ing wanci dalu konten koplak wau kathothok dipun sapawangsulanipun bilih konca tebih sami badhe mampir jajan sarehning anggenipun sasadeyan ing dinten punka sakedhik angsalipun ingkang gadhah koplak gupuh lajeng angengakaken konten ciptanipun badhe amanggih lintoning tuninipun asiyang, sareng konten menga lajeng wonten tiyang sakawan malebet sami kathokan kemawon wah raidipun calerongi angus sanalika ingkang gadhah koplak lajeng malajeng, barang darbekipun dipun tegakaken para culeng lajeng asengkud anggening ngangkudi barang, angsal kalih belah rupiyah. Sela Brani (Magneet Steen) Kacriyosa celakipun ubeng-ubenganipun jagat ignkang sisih ler, inggih punika ing tanah Nurwagen, saha ing Swedhen utawi ing Enggelan, katingal wonten maujud parincen sareng kayektosaken maujud wau kalebet jinising papelikan, warninipun cemeng meles anyiti teles, sela punika ing tembung welandi dipun wastani: magnet tegesipun selabrani. Boten angeramaken yen titiyang ingkang dereng nate anggagas dhateng agenging kadayanipun satunggil-tunggiling maujud anggumuni ing watekipun sela brani, dene daya panggendengipunboten katingal nanging among kadadosanipun ingang kenging katingalan, dayaning sela brani saged anarik waja utawi tosan, ananging menggah kawontenanipun ingang katingal inggih among kadadosanipun kemawon, geseh bilih katandhing kaliyan tiyang ingkang mamendhet sadhengah, tanganipun kedah ngacung, wujud kedah kacepeng,lajeng kapurugaken dhaten ging enggen ingkang dipun kajengaken, sanajan tangan kacelakna kaliyan wesi, wesi punika boten kesah saking ngenggen, sanes manawi kacelakan selabrani, sabab wesi lajeng katingal murugi dhateng ing sela brani, mongka selanipun brani boten mebah, sarta boten katingal yen anandukaken daya, sanajan manungsa boten sumerep dhateng purbaning dayanipun sela brani, among saking tumuwuh ing ngakalipun angreka,lajeng kapanggih pigunanipun ingkang estu. Punapa dene ing bab selabrani punika kenging kadamel tataran manawi amurih sumerep dhateng ing Prakawis Elektrisiteit, sabab sami daya ingkang boten katingal, ananging saking sampurnaning pambudinipun manungsa, ngantos saged amiyakta langitanipun, inggih punika panganggening daya ingkang tumrap ing telegrap,s arta pirantos ingang tumrap ing griya inggil tuwin pucaking manara. Wondene kawontenanng sela brani wau kenging kaperang dados kalih bagiyan, ingkang sapisan maligi kakemelaning maujud saking parincen, ingkang kaping kalih maujud saking tarekah, katranganipun mangkaten: amendheta tosan utawi waja, ingakng kasar sratanipun, tumuntne kagosoka kaliyan kakempelaning sela brani, bilih sampun mateng ing panggosokipun saestu lajeng katularan gadhah daya panggendeng ing sawatawis. Kacriyos kithanipun ing nagari welandi wonten selanipun brani wawrat 300 pon tumunten wonten ingkang angyektosaken sapinten dayaning panggendengipun dhateng ing tosan, temahan sela brani samanten wau kuwawi anggendeng tosan ingakng wawrtipun 230 pon wasana sareng katebihaken ing sawatawis dayaning panggendengipun radi aber, ananging yen kagalih ing saleresipun sela brani kaliyan tosan wau embok manawi inggih gendeng ginendeng. Katnadhan Manungkara ing Kadhipala.
Panjurung kabar camboran, cariyos ing padhusunan Ing dhusun Nglungge wedalipun ing sabin Gadhu ingkang sapunika sampun wanci sepuh, salong katrajang ing gabug, ing Baki spanunggilanipun genipun sabin gadh pejah margi katiga panjang toyanipun sami sat, bawah Klathen sarap sapanunggilanipun kadhestrikan gesikan sami katrajang ama tikus, ingkang boten karisak ing tikus wedalipun sae, pasabinan ing trotok hombong sapanunggilanipun, ingkang dugi ta\enipun sami tulus, kang katilar toya nalika wanci pantun meteng sami gabug, pasabinan Tukuman Prayan KOripan bawah dhistrik GEdhongan kaparag ing ama tikus, ingkang boten risak tuwin katututan toya wedalipun sae, ing sapunika tiyang tani ingkang angsal toya sorotan sampun wiwit garap pijeyan, kawontenanipun jawah ing masa rendheng punika, tiyang tani amastani rpayogi, awit mawi labuhan boten lajeng gebyag kados rendhengan ingakng sampun kalampahan, ing samangke tiyang tani saget nanem palawija, ananging ngadat manawi rendhengan dangu labuhanipun sabuiin ingakng tadhahan asring kirang prayogi, jalaran angrumput tanemipun tuwin kalungse ing masa, menggah kawontenanipun ing dhusun regining uwos taksih kalet mirah sabethakan, 8 kati 5 ½ kethip, kabekta saking mirah tatedhan jagung tuwin kasepa, kawilujenganipun tiyang alit sami saras, nanging ring sang tikus tingalipun dereng karsa sumingkir, kilap yen dereng wancinipun angalih panggenan tuwin para ama griya, ingang taksih andumugekaken karsanipun, nalika kaping 28 wulanDulkangidah Warsa Dal punika, dhusun ing Guyangan tani bawah dhestrik Masaran, tiyagn wasta Pawirasetika, gadhah anipun maesa, 3 iji, kapandungan, wulan kaping 4 Besar punika, ing dhusun Gathak nunggil dhistrik Masaran Cina tengga pakter akaliyan sadeapyun ingakng kobongan griyanipun kala katiga, punika kapandungan kapal estri wulu abrit, sapirki inggih saestu sami amleng. Ing Bramartani pepenget nalika kaceiyos wonten kecu, ing dhusun Karang Samapura, naming angsal tiga welas rupiyah, pakabaran saking kalintu ingkang pancen badhe dipun angkah ing kecu, para wajib samiya ngatos-atos, punika kayaktosan cariysoipun bawah dhestrik Gesikan wonten cina katamuwan kecu nanging ing cariyosan boten terang barangingakng kenging kabegl ing kecu, kala tanggal kaping 2 angrintenaken dinten REbo Paing, dhusun ing Tebas bawah dhestrik Kalisoga, dipun rawuhi mas keu, ingkang lajeng mundhut punapa sak kajeng-kajengipun, pakabaran wonten tiyangingkang kaleres tangganipun badhe tutulung, karumiyinan kataton kilap pejah gesangipun, pun kecu inggih lestantun sak nalika wau amanggih wilujeng, manawi cariyos punika kapara yektos ingggih talah, prayantun dhestrik ing Kalisoga, awit wulan Madilakir dumugi besar punika, boten wonten kalih atus dinten bawahipun kadhatengan kecu ping 4 pamuji kula mugi mugi para durbrata lajena kapikut, nanging ing pangajeng-ajeng kula, bok inggih kalampahan, yen wonten durjana, kados ta pandung maesa kapal lembu, ingkang sampun angsalan kewan wau, kantos kalih tiga utawi langkung punapa inggih teka boten gumarubyug inglampahipun,denten dereng wonten kacariyos pandungkapranggul ingpulisi rundha, tuwin pun kecu manawi mundur inggih dereng wonte cariyosipun ingakng kapranggul konca rundha, mongka pawaretos awit wulan madilakir ping 27 dumugi wula Besar 1 wonten kecu ping 10 panggenan dilalah pun keu kalih pun rundha sami wilujeng boten panggih pinanggih, bokmanawi pun randha gadhah manah ewet prakewet kantosa kapanggih kecu dereng wanuh, langkung prayogi dipun upadosi siyang, tur sampun pisah kalih kancanipun kathah yen kapanggih anampeni ganjaran, dene yen boten kapanggih boten dados punapa naming kapitunan lampah. Kawula pun Maudara, ing Trajutresna.
Panjurung camboran ing kabar Bramartani. Kang kacariyos ing kabar Bramartani ongka 47, kemis kaping 21 Nopember taun punika, wonten pamrayogiing bab anglampahaken serat medal ing pos,ingkang punika aktosan kula piyambak ngantunaken serat dhateng dhusun Sumbersari, kawadanan Bululawang, agdheling Malang, residhensi Pasuruwan, ingkang kula kintuni tiyang nama Baiman, ing sadangunipun kula kintun rambah ping sakawan, mardar ingkang kantun punika, mawi mastakaraja ingkang sampu katunggilaken wonten ing ampolop ongkosipun 20 ½ sen, inggih maksa boten dumugi, serat kula boten wangsul, ananging inggih boten mawi nama kula kaserat wonten pojoking amplop wau, dene pirsa kula yen pakintun kula serat boten dumugi, margi ingkang kula kintuni sera ting sapunika sampun mantuk dhateng Surakarta ngriki mila langkung prayogi sinten ingakng kintun mawiya,amratelakaken nama tuwin manawi botngsa alit amratelakna pakampunganipun, supados manawi wangsul seratipun inggala katampan malih. Kajawi punika upami kakintun serat dhateng sawijining tiyanging padhusunaningkang sami anunggil residhensi,punapa inggih kenging kakintunaken wedal ing pos, awit sangking kinten-kinten, manawi saget kalampahaken kados dene lampah ing serat - serat ingakng sami medal ing pos dhaeng parisidhenan saensipun kados sangsaya, adamelkamayaranipun para ingkang sumedya kintun kinintunan serat wau. Palnyadyana. Kathah tiyang agami Islam ingknag dereng sumerep jujulukipun gusti kanjeng Nabi Rasullullah, mila prelu kula angaturi katrangan sakedhik, naming paedah dhumateng ingkang dereng uninga. 1. Akyan satitah, wredenipun sadurunge ana makluk 2. Adam Mukim, wredenipun sadurunge sinung aran 3. Adam Ilapi, wredeipun kala linairaken 4. Rohilapi, wredenipun sadurunge linairaken 5. Kaspidultiyah, wredenipun minongka pasimpenan ujar kang pesthi 6. Kakekatulkaji, wredenipun kakekat ing dumadi kabeh 7. Badlulngalam, wredenipun sarat aiya kabeh 8. maklumat, wredenipun sahanan kang gumilang-gilang sawiji 9. Rasullullah, wredenipun tinungal sarupa, sabadan sanyawa 10. Roh Rambani, wredenipun miinongka tibangn sih, wekasaning sih, iya iku kang dinadekaken dhingin. Punika candraning mongsa, sumonga sami kayektosan punapa inggih leres, awit punika pangarangipun para pujongga. 1. sotyamurcasangking Ngembanan 2. Bantalarengka Candranipun mongsa sakalih, mangsanipun siti nela 3. Sutamanuting bapa Candranipun mongsa katiga, mangsanipun lulungan sami anurut ing lanjaran. 4. Waspakumenbeng jronin gkalbu Candranipun mongsa sakawan, mangsanipun sumber pepet 5. Pancuran mas sumawuring jagad. Candranipun mongsa gangsal, mangsanipun wiwit dhawahing jawah 6. Rasamulya kasuciyan
Candranipun mongsa kanem manggsanipun wowohan nedheng 7. Wisakentar ing martua Candranipun mongksa kapitu, mangsanipun kathah sesakit 8. Anjrah jroning kayun Candranipun mongsa kawolu, mangsanipun kucing gandhik 9. WEdharing wacanamulyua Candranipun mongsa kasanga, mangsanipun gasir sami ngenthir, gareng sami gereng, 10. GEdhong minenjronig kalbu Candranipun mangsa kasa dasa, mangsanipun sato kewan sami meteng 11. Sotya sinarawedi Candranipun monga dhestha, mangsanipun peksi sami ngeloloh 12. Tirta sah sangking sasana Candranipun mongsa sadha, mongsa badhidhing. Dados ing sapunika dhawah, rasa mulya kacuciyan mangsanipun wowohan nedheng, pangraos kula inggih kok nyamleng, wektunipun sawo itheng- itheng,lajeng pelem sami meteng, benjing tangalkaping 26 wulan Dulkajah punika gantosipun wisakentar ing maruta, kathah sesakit, mugi sami angatos- atos menggah ingkang dhinahar, sampun ngantos dhahar bongsa lelandhep, kados ta semongka, timun, krai, wowohan ingkang kecut-kecut. Pepanggih ingkang migunani ing ngatasipun para langip, paedahipun tiyang ingkang sami tumbas serat kabar bramartani, ingkang sapisan miren gpawartosipun nagari ingkang tebih tebih, kaping kalih angindhakaken ing kawigyanig sastra, kaping tiga, lepiyanipun bramrtani,menawi sampun kawaos, cariyosipun ingkang sae-sae,utawi ingkang mawi sekar, kados ta cariyosipu ringgit purwa lampahan Kresna Sekar, punika eman sanget saupami boten ba kempalaken kewesin gpangripta utawi saening cariyos, yen ta katedhak langkung sangking rrwah mila panuwun kula dhumateng panjenenganipun tuwan redhaktur, pangesapipun cariyos ingkang mawi sekar sampun ngantos kaget, awit prayogi kadamel anglantahaken pasinaon. Atur panjurung kula badhe kula kendelaken rumiyin, ngaso ngupados cariyos ingkang sae, benjing cariyosipun serat kressna sekar menawi sampun rampung,kula badhe wiwit ngaturi panjurung malih, sampun angantos ngregoni. Kulapangindhung pun Mangunbrata. Candhakipun ringgit PUrwa,lampahan Kresna Sekar. Yata aling, sarsang prabu, atindak sang, king sitinggil, kendel ngajeng, ngiwiwara,ngungkurken warana asri, den ayap srimpi badhaya, kang samya mangampil-ampil. Upacaranira prabu, dangu umulat renggani, gopuramane kawarna, genging wiwara pendhardi, angungkuli nguhurira, witing pucang, miwah tiris. . Pucuking gopura sinung, sotya geng sakepuh jenggi, rebut praba, lan baskara, gumilap ambalerengi, sirap reng usuking karya, pesipyansalaka putih. Rinaja wredi pindhagung, turutirah tebegneki, ing ngukir patrap-patrapan, sasakawaja sinungleng, talundhag sra sah jarambah, akik biru banglan kuning. Inebing wiwara sinung, gedhah ing tengah sinungging, gambar jalwestri yen menga, pindha bedhang, nganti anti, yen minep lir papasiyan, kacaryan kang tembe uning. Dwarakan nan keringipun, sinungan gupala sami, arca parung sukinarya, rambut pamor negraneki, mirah gengma brengos kawat, ing
nguntonsalaka acih.Irunge jinora terus, tekeng kuping kanan kering, ing jro den ingoni kombang, yen menga mineb kang kori, gereng-gereng pindha yaksa, giris tyas kang tembe meksi. Saking samba den pamatur, tan montra arca kinardi, kadya satu uning yaksa, dhasar astinan nagari, pasiten pasir polatan tur tumumpang toya wening. Langkung remining kadhatun, pager gedhong ngesinuji, sarwa sri samya kancana,murunb ujwa lanelahi, tan paeddhu rendra loka, nata yen moyos kinangkil. Ngrasuk busaneng kaprabun, aja jamang tinundha tri, kancing grudha mung kurema, dennore arja ssusumping, gugubahan sureng patya, akelat bujanting-anting. Sotya sangsangan lur rulur, nagakarang rangan simpem, bajug kanan kering astha, abingggel retna mantesi, kakroncong naga mamongsa, uncal tutup rasa ruksmi. Kampuh limarbeprem linut, para daukup gubegsri, calanaci, dhegubegan, dhuwung tinatah sotyadi, warongka winangun ladrang, alandheyan tungggak semi. Taksih wonten candhakipun Ms sastra REspati kula kapiadreng nunten badhe amaos panjurung sampeyan serat trisula. Juru ngarang.
Ongka 52,Kemis kaping 26 Dhesember 1878 Pawartos kawat saking Eropah Dhesember, benjing tanggal kaping 21 ingkang amandhegani wdya Ingris badhe malebet dhateng kitha Yellalabad sarta lajeng ananjrak wonten ing ngriku. Sang amir los mawi amasrahaken wenangipun dhateng sang Yakubkhan. Surakarta Nalika ing dinten Senen kapengker punika, putra dalem ingkang sami apalkrama, amarengi sapekenipun saking dalem kapatian kakondurakening kadhaton,menggahsumuanipun pangarak asritinon ing malemipun Rebo ing kadhaton sakin gkarsa dalem amangun pasamuan dhansah para tamu nyonyah-nyonyah tuwin tuwan-tuwan ngantos jejel punapa malih saking ing ngamonca inggih kathah, pasugata tuwin tandukipu putra dalem ingkang sami kapatah among tamu angresepaken manah, pramila bibaripun pasamuan wau ngantos anungkap enjing. Papethikan serat dhateng juru ngarang serat pawartos Semarang asuraos sawatawis laminipun kula mentas dolan dhatengpadhusunan ing Surakarta, sonten wanci jam sanga kula miring ungeling titir, boten dangu tuwan ingakng kula pondhoki dipun lapuri,bilih saweneh kajinemanipun kacidra, saksana lajeng kalapuraken dhateng pangagenging dhistrik menggah dudunungipun pangageng wau watawis wonten gangsal pal tebihipun suprandosipun sanadyan jawahipun deres saha kedah anyabrang lepen alit-alit ingkang pinuju sami banjir,wanci jam kalih dalu sampun dumugi ingpanggenan bancana, sasampunipun titi-pariksa lajeng mangkat dhateng Karanganyar, lampahan kirang langkung inggih enem pal tebihipun mongka wnaci jam gangsal enjing kaliwon Karanganyar sampun dumugiing panggenan bancana wau, lajeng adumugekaken titipariksanipun manrei dhistrik temahan jam sadsa enjing sampun saged anyepeng tiyang sakawan ingkagn kenging ing graying magepokan prakawis wau, saking kinten-knten nalaripun cidran wau amargi saking rebatan wanita, wekasanipun kula lajeng amelehaken dhateng tuwan ingkang kula pondhoki wau, kados pundit seratpawartos asring asring anyampahi dhateng lampahanipun pulisi, mongka ingkang kula sipati piyambak lampahipun atrangginas wangsulanipun makaten konca pulisi wau sami abdi kamangkunagaran tedhanipun laot wah kaereh dhateng papatih ing ngriku, ingkang sampun kawentar wegig tuwin wekelipun. Praha ingkang umidid ing swatawis dinten punika andadosaken susah tuwin kuwatosipun para tiyang ingkang sami lalampah wonten ing lautan, langkung malih dhateng tatiyang ingakng anggaota, wonten ing labuhan Samarang, nalika dinten Minggu, awit baita asep ingkang badhe dhateng ing batawi ngantos pukul 2 siyang saweg rampung anggenipun angigahaken tiyang sara anggenipun anginggahaken barang-barang ingang kaemot, sabab saking agenging ombak ingkang anyempyok- nyempyok dhateng tembokipun lepen Baru, ngantos pucuking tembok ingkang bingkilen jugruk, ing mangke lanteranipundados kaelih dhateng ing dharat tebihipun 325 elo. Makaten malih ing ngriki tuwin ing Yogyakarta ugi kathah wit-witan ingkang nemahi karisakan, boten sol ananging sami tugel tuwin rampal epangipun, malah pilar tembok kawartos kathah ingkang sami benthet. Ing waktu samanten wotnen rare ingkang raraosan, tobat tanduraku pdha rusak dening prahara, nganti entek ake akal, enggon ku anandur wiwit nalika samana saiki wus antra telung sasi, dadi karugiyan akuangarep-arep prasasat wus kablondrong, tumunten wonte rarte ingkang anjawab tembungipun sumengah, pilungguh nama rang prayayi pulisi awit iku juru agawe atata-tentrem.
Semarang Nalika dalunipun tanggal kaping 21 Dhesember punika griyanipun Kaji Mukamat Nur kemasan ing kampong Krangkeng kalebetan durjana pandung sarana ambikak kori, kenging barangipun awarni mas inten kakinten regi, f 280, tuwin arta krtas regi f 320 gunggung, pitunanipun dados f 600, dene sumerepipun kaji Mukamat Nur bilih griyanipun kalebetan durjana, jalaran saking kgugah dening tiyng jagi, awit korinin ggriyaingkngwau dipu kuncimenga, sareng kaji Mukamat Nur tangi, aningaliyen loroganing meja sampun menga, sarta boten wonten isinipun sakalangkung kumelaping manh kaji Mukamat nor andakwa bilihdurjananipun rencangpiyambak anama Sarip awit punika ingkang kapurih angunci meja wau nalika ing wanci sonten mila lajeng kalapuraken dhateng pulisi, pulisi tampi palapuranipun kaji Mukamat Nur enggal titipriksa dhateng griyanipun tiyang ingkang kengin gdakwa, temen barang barang sarta artanipun kaji Mukamat Nur ingkang kabekta pandung, kapanggih wonten ing ngriku, Sarip nunten kacepeng ngakenni mandung. Bojanagara Tatiyang ing nagari samikatingal suka seneng, awit sangsaya wewah-wewah ajaniun ing nagari, sanadyan ing mangke masa jawah, meh saben sonten angreceh, suprandene boten kendhat wonten panganten dipun arak, wondene kawontenanipun rerengganing panganten wau warni-wani, wonten ignkang katumpakaken kreta, wotneningkang katumpakaken kapal,manawi pinuju ingkang katumpakaken kapal punika mawi upados kapal ingkang sampun dipun sinau saged angengon wirama utawi ingakngsaged aniteni dhawahing kenng saha gong, menggah pranatanipun mangkaten: ingkangminongka pangajur anjajari wonten ing ngajeng pyambak reyog kalih rakit, mawi ing ngulu-ulu gong sawinastan geedhenceng,ing smadyanipun wonten rarenipun kakalih antawis sami ngumur 10 taun, panganggenipun kados taledhek sarwi angigel wonten pundhaking bdhudipun, sawingkingipun rare kakalih ingkang anjanggru tumunten pangurung-urung rontek, tiyangipun ingkang ambekta sami joget tatayungan, landheyanipun kacongcongaken, andadosaken asrining paningal, tumunten kasambetan dening para wanondya mangangge sarwa adi, ingkang wonten sawingkingipun pawestri wau sinoman jaler ugi sami angigel pating kathuwel pratingkahipun kados rare jamurean,. Sarta mawi ngunjuk janewer sarwi surak surak angedhasih inggih pnika ingkang anambahi ramenipun. Yen ing panganten wau dumugi margiprapatan, mawi kendel pangantenipun lajeng mudhun sakin gtumpakan, kapal ingkang sampun kasinau wau tumuntenkaabanan tilem denig panegaripun, inggih lajeng tilem malumah kados kaal ingkang tilem kapatos, panegar trangginas amratingkah joget wonten sanginggiling badanipun kapal, sinendhonan denign gendhing sekar gadhung bagelen, dhasar kathah wiraganipu napancak jonga, pating gedhaklik. (Slompret Malayu). Panjurung \\sinom\\ Dhuh kimas S.P. Kratonan, ulun dahat nayogyani, pustakanta ingkang tumrap, bramartani tanggal kaping, sapta wlas dul kijahi, taun dal sangkalanipun, sewu astha tus sapta, dene surasane tulis, kawenangan sira buka elmu kodrat. Nyataken kawruh taneman, nuli bramartani kaping, pat likur ing wulan Besar, wonten kang manjurung malih, prakawis sela brani. Detandhane asmanipun, nungkara kadi pala, maya kajating tyasmami, amisungsung kadarpan manadukara. Kacaryan langening gira, lir ngusyaruming kang sari, sumyah rumasuk mring ngonggga, dadya
nambrama ing angling, sanking losing sukapti, paduka sakalihipun, sun daliih samya limpat, pambudi temen winasis, amimiyak kawruh maring kayektian. Punika pahalanira, prasasatan paseriring, ulun kapingin kalintang, nanging cinegatan dening, kethul datap kuwawi, anggayuh kang radi muluk, nedya mupusing kodrat, kuwatir yen den arani, datan amrih saya atasing ngagesang. Supaya away ing ngaran, kurang lesninging pambudi, awit ujaring bebasan, ilat minongka gemboking, angenangen utawi, tembung mongka kuncenipun, yen ilate tan ngucap,manah buntutan pambudi, raosing tyas rinawengi manggung semplah,. Pramila amrih sumimppang,mtranira amulasih, minta brkah seserepan, yen mlethek raditya ari, risedheng masa enjing, teka alengtingalipun, panas setan patiya, beneh yen ing tengah ari, sang raditya tumenggel neng jumantara.Katingal alit tinimbang, nalika mletdhek duk enjing, nanging panase kajamak, sumelet mring ngongga tuwin ngancik trrancenging wanci, suda malih panasipun, nanging raose sabadan, beten nalika duk enjing, myang punapa kang winastan candhik ala. Cariyosipun pun biyang, kang samya momong rarya lit, kadhatoning ngendraloka, ing masapunika sami,konten dipun bikaki, dadya prabanira mancur, sumorot mring ngakasa, maweh senenning pangeksi, sangking kathah rerenggan tumejang kara, lo nanging paduka away,gumujeng punika awit, cariyos satiyang kuna, ingkang langip ing pambuedi, geseh lawa watawis, kawruh padka kang laung, tumrap ing kayektian, pratondha sruwa cumawis, kasat mata datan mawi binawuran. Katandhan Magangan Keniten ing Wiryadiingratan pun T.R. Candhakipun ringgit purwa, lampahan Kresna Sekar Canelasi, nasotyabyur, mubyar songsong pinaradadi, sang nata lamun lumampah, lir rinubung kilat thathit, sunar ujwa, leng busana, wimbuh senening narpati. Kuneng tindaking sang prabu, gantya kawuwus jropuri, prameswari kang paparab,kusumayu Banuwati, kaojating liya praja, sanadyan para absari. Tan tumimbang warnanipun, gandesing solah respati, cahya anukmeng sasongka, yen angusut mundhak manis, jeleh jelalat wiraga, karuna wuwuh prak ati.Wayah bangun umun-umun, ayune wus jejel piput,najan mentas wungu nendra, prak atine, tumpang tindhih, yen cinondra, warnanira, kusumayu, banuwati. Sanajan kang para putus,swargja na para binakit, kurang condra,luwih warna, sedheng dedege repati, carma abengnglek paras, maesan mastaka neki. Kiswarda angroing bakung,pilingan napak ing pdhil, babathuk pacak acala, ngarencang bayune wilis, sisinome micis panjrah, athi-athi ngudhup turi. Imbam lengkung, abitangsu, netrane jait alindri, pipi trapsedheng lan karma, tinon maya maya manis, grana rungih, mali carma, turut treping pasuneki. Lathi sedheng yen dinulu, tan mucang masemu abrit, pindha kang manggis karengat, waja gempung yen kacincing, ing ngujung katon gumebyar , apacak tetesing warih. Singa mulat leleng mangu, sadhekan pacak mantesi, uwange nyang kal kapisa, jongga angling gadhung mathis, pamidhangana raumas, sasalang pepet tur isi. Jajawi jangkang pambayun, sengoh pindha cengkir gadhing ngaluwengi, wong awonga, lir pendahna, dhingkinir, lambungena won gumana, aturur lengganga gilig. Ing tepak pungkurranipun, kenceng tipis lir winangkis, asingset walikat asta, andhengklang gandhewa gadhing, bau wijang angarencang, kumambang kang otot wilis. Pek-kepek tipis aturut, mucuk tang jangkang dariji, kananka mawa ujwala, tinon kadya wintang ngalih, cacethik mungal araras, sedhengtraping bocong ramping. Pupu turut lir siniku, cingklok lenggang, jengku kalih, bunder pindha, astagina, gagars kenceng ing wentis, akiyal aos ngemanak,tlapakan gamparan gadhing. Polok bunder sedheng putut, jajempol lawn dariji, tinon pindha sirah sarpa, kanaka patingparelik, tungkakneka diji nongka, kakencent lenggang atipis. Liring ngelir kilat barung, tangkep gapyak swara
manis, gendheng-gendheng yenngandika, gonas-ganes angsung brangti, yen nuju risoma miwah, respati nata siniwi. Miyos marang siti ruhur, sang retna lenggah umungging,parnahpananggap suyasa, deneyap parekan sami, anompacapuri miwah, kaprabonin gprameswari. Sangkep sangarsaning pintu, klangenan badhaya srimpi, taatalengggah babanjengan, yun den ajar begsa gendhing,pradan gangrarangin raras, salendro senggak ngadhasih. Awimbuh langening gambyang, yen sang retna mulang asring, baksa pribadi upadya, tinulud ukelin gsrimpi, janma kang samya tumingal, najan sami ning pawestri.Lelengjetung, tyase wuyung, mandhekel amarbes mili, lir kena gunawisaya, nayaga kang anabuhi, singamulat sanalika, lali cengkok keing gendhing. Malongo getun angungun, byar eling yen den kepraki, kang asenggak mangap-mangap, cangkeme nanging tan muni, kang keplok gathung kiwala, pek- epeke tanangkepi. Ing tyas parasamya kayungyun, marang sang sri tanareni, pantes kaojating jagat, dupi wus dugi bagsaning, sarimpi sang retna lenggah, wonten pawongan tur uning. Yen sang nata kondur sampun, dumugi ing srimanganti, prameswari ngagyamarang, pawongan kinen mangambil, toya kang neng sangku miwah, keset pangesating warih. Wus pinarnah ngarseng pintu, tantara jajaran keksi, bucu wujil para wija, mire badhayan srimpi, sang nata prapta ing natar, nulya jumeneng sang putrid. Ngarseng wiwara tumurun, parek mendhak angabekti, nyandhak padaning narendra, kakalih wus den wijiki, anulya kakanthen asta, sarimbit tumindak manjing. Ing Prabasuyasa laju, lenggah ing jramah sang aji,lan garwa porek satata, ginelaran pramadani, angambar ginanda wida, sinebaran sarisari.Kabanton jaje badan rum, myang ukel ting para cethi, kasiliring samirana, kongas angebeki puri, antara denira lenggah, sumaos dhaharan aji. Mawarna sangkep sawegung, wowahan kan gadi-adi, tan towang tinanyakena, myang lah-olahan mepeki, samya nyami sasegeran, sang retna matur wotsari. Jeng sinuhun den ten dangu paduka miyos tinangkil, sang nes lawwan saban saban, paran darunanireki, nata rumangsuli nabda,dhuh bok ratu Banuwati. Ya marmane yayi ingsun, suwe miyos ing sitinggil, ngong nimbali, bapa durna, lan pamanarya sangkuni, padha angrembuk si bapa, Duna iku, sun kon rabi, Milih asenenging kalbu, putrid atmajanin gngaji, ng ngendi ingsun kaduga, nglamar kang sarta bawahi, nembah matur prameswara, punapa purun nglampahi. Dewus lunges wancinipun, nata manabda rumanis, yayi mengko bapa durna, kaduga ngalkoni rabui, yen dhaup putri Kumbina, arane retna Rugmini.kasub warnane yu punjulngasorken resmining sasi, kasusra ing moncapraja, akeh satriya buapti, kasmaran miyating warna, kadhotyas marga pakering. Dene atmajaning ratu, liwat dinamada yayi, ing mengko uwis diwasa, iku during mangun krami, ingsun laksanani uga, sibapa pamintaneki. Manira bajur anuduh, marang kakang, adipati, kana lan sijayadrata, lumaku anggawa tulis, jabaning laying ngong wekas, ambobota, gampang sungil. Ing laku away katlanjuk, kang kamont rjoning kintaki,liyane pangalamaring wang, yayi marang si Rugmini, pamiluta yen sang nata mundhut peni, rajapeni minongka srananing sunu, ingsun ingkang minangkani, raja brana, ing ngastina, diangsua pindha warih, mung putrine kaparenga dhaup lan sibapa yayi. Sang retna matur wotsantun, wor gumujeng mathet lathi, langkung umami karsendra, mrih santosa wit sangking sih, paduka dhateng sang dwija, nanging inggih kados pundit. Tebih malah nyamutyamut, Kenya jodho kaki-kaki, paran lamun wiraosan, punapa nyebut kang kyai, sepuh wewah calaina, komperen badan waradin. Punama ing tembe purun, pun rugmini anglampahi, panganten prabote cuplak, yata sagung para cethi, kang samya sumiweng ngarsa myarsa turing prameswari. Gumuyu abata rubuh, gumer saweneh nyukikik.mabantu batnu asuka, cukakakan kang kapering kapikel apijet manah, ana kongsi matbes mili, Kan gnrih samya ngampet guyu, kapoyuh sor angebesi, wastra sampur kaompolan, ana kapentut dharidhit, ing ngapet-ampetan
kena, mak dhut prêt sora swaraning. TEmah ger-geran ginuyu, kancana ana ngruhi, erlo us wongkurang ajar, duleg tan angon dudugi, meneng jrih kang ing ngaruhan, samuran medal mring jawi. Taksih wonten candhakipun.