1I1Il(jUllga~ o Setasa 0 Rabu 0 Kamis 0 Jumat 4 5 6 7 8 9 10 11
12 Sabtu 13 20 21 o Mar OApr 22 OMei 23 OJun 24
27 26 Jut 0 Ags OSep 25 28 OOId '~~.~L1}:!~fnIt :JQ1lm~.rl~a TIri mangrupakeun sahiji rasa medium keur ngungkabkeun dina basa gerak. Tangtu gerak anu nu rek aya maksud salah diigelkeun ditepikeun. Kuring bog a pamadegan, mun nempo gerak ibing jaipong anu tur dinamik aya gam- boga sifat atraktif baran nu teu bisa disumputkeun ngeu- naan karakteristik wanoja Sunda zaman kagam- kiwari. Dina ibing jaipongan pinuh barkeun yen wanoja Sunda teh someah, sumanget, wawanen, ham pang tur matak birit, pikayungyuneun. teh kuat, lincah, ti siklukna. Jaman harita, kira-kira taun 1978 di Bandung geunjleung ku ayana pintonan "Ketuk Tilu Perkembangan" anu di kreasikeun ku Gugum Gumbira. Harita Gugum teh kapeto kudu nyieun hiji garapan keur dipintonkeun dina raraga festival seni rakyat di Hongkong. Ngan memang sarnemeh ayana acara festival eta oge, Gugum teh geus resep kana kasenian nu aya di Tatar anu kacida beungharna yen Sunda. Da kabuktian Gugum mindeng ka unggal wewengkon disuklakna di siklukna anu kabeneran rakyat. Tah aya raramean harita oge Gugum teh meumeujeuhna ngabajidor, haget resep menca/rnaenpo, ngibing kursus, resep lalajo longser, banjet, nyieun lagu-lagu jeung sagala rupa degung, Cianjuran, kasenian Sunda. Atuh pohara pangala- man dina widang kasenian Sunda kaci- da mundelna. lamun Gugum Pantes tuluy boga kahayang keur nanjeurkeun seni rahayat, da cenah loba pisan kau- nikan nana. Katutug katurug Gugum inget kana kahayang Soekarno keur nanjeur keneh jadi Presiden kungsi ngu- capkeun kahayangna supaya para seni- rahayatna ma- man nanjeurkeun sing-masing jeung ngalarang motekar- keun kasenian Barat. Geura ujang jujut geuning ngaprak ngibing topeng, Prung wae Gugum nyieun garapan anu dicokot "Ketuk Tilu Perkembangan" tina seni Ketuk Tilu. Tadina Ketuk Tilu seni hiburan, hirupna teh ngan saukur oge di pasisian, sanggeus diropea ku Gugum jadi seni pintonan matak hoo- keun anu nempo, ngageunjleungkeun anu neuleu. Dumasar kasa musyawarah para "Ketuk Tilu perkemba- ngan" 'kudu ganti ngaran lantaran cenah kurang payus, da ketuk tilu mah teu inohong kudu ~ik:~bangkeun deui, cenah. Atuh Gugum satekah polah neangan keur pingara- ~e~n eta ibingan, ay.anu mere saran "bojongan" tapi Gugum can cob. Tuluy manggih banjet, Atuh taun 198o-an Jaipongan mimiti istilah Jaipongan leutik nepika golongan jalma jegud k~wentar ka ma~a~mana, ~lkareuues kana jaipongan. Harita mah "gengsi" mun hajat teu nanggap Jaipongan teh. tma bobodoran ti mimiti rahayat . Ay~ parobahan anu penting ngenaan karakteristik wanoja Sunda mun nempo tma Jaipongan. Baheula awewe ngan saukur bisa pasrah sumerah, dulang tinande k~maha nu ngatur kumaha nu ngawasa. Tapi dina tahun 19Bo-an umumna wanoja teh ba.roga pamadegan .sorangan tur pada marjoangkeun supaya aya dina posisi nu sa~a ~eung kau~ l.ala~. Ceuk basa ~aayeunakeun disebutna teh emansipasi cenah. Awewe lo~a n~ ]a,dl sarjana, lo~a nu jaradi pangusaha, pajabat jeung sajabana. Atuh tangtu wae awewe payus mun lmcah, hampang birit, tur caralakan. Wanita d~n~ kapercayaan masyarakat Sunda Baheula boga tempat anu pang- l~hurna.tur dipihorrnat. Eta kagambarkeun dina carita-caritajaman baheula, saperti dm.a ca~l~~Pantun .Sunda anu ngagungkeun tokoh Sunan Ambu, Dewi Asri, oge dina ieu pasipatan can~a se~en saperti Pu.rbasari ayuwangi tur ~anta ?oga kharisma, pinter, wibawa, bisa dipercaya, kalem, wamta dl~a wa~ tma, pmuh ku kadeudeuh, mere atikan alus, jeung sabar. Kaum halu~ bud~ pekerti W~mta dina .so~Ja-budaya pakuat pakait sabar, kaibuan, geulis, ]:ung ngu~amakeun rasa (emosional). Desengkeun lalaki boga sim- bol: kuat, ]antan, ]eung rasional. Tah keur jaman feodal di masyarakat Sunda dibeda- jeung sajabana. Dina posisi jeung simbol-simbol kayaning: seni IUlplng Huma. Qnpad 2011 --' ----
bedakeun, Da tingkatan masyarakat oge nyakitu deui, aya kaum menak, santana, jeung cacah atawa somah. J aman ieu mah awewe teh dina kalangan mana wae oge aya dina posisi anu handap, ditungtut kudu pasrah sumerah kumaha nu kagungan . .Kaayaan mimiti aya perobahan waktu jaman Raden Dewi Sartika nu boga kahayang supaya kaum wanita palalinter. Atuh ti harita loba kaum wanita anu palin- ter tur boga kawani. Kadieunakeun zaman Orde Baru, posisi kaum wan ita Sunda tembong aya kamajuan dina nanjeurkeun jati dirina. Wanoja Sunda loba nu beuki maju, jadi pajabat, jadi pangusaha, jeung sajabana, darajatna dina kahirupan dunya geus sajajar jeung kaum lalaki. Atuh aya pasipatan-pasipatan wanita anu tangtu milu robah. Kayaan kahirupan kaum wanita kagambar oge din a kahirupan tari. Mun urang nempo sajarah tari di Tatar Sunda, ampir saruajeung kahirupan wanita dinajaman- na. Tari anu dianggap buhun nyaeta Ketuk Tilu anu digunakeun keur upacara. Dina ketuk tilu aya ronggeng anu jadi pupuhuna. Ronggeng boga peran penting sabab upacara anu bisa ngahubungkeun dunia luhur jeung dunia manehna jadipimpinan handap. kapercayaan kana elmu gaib beuki ngurangan atuh ketuk tilu tehrobah fungsi jadi seni keur hiburan. Ronggeng dina seni hiburan bogacap anu kurang hade. Kaayaan kitu ku kaum menak mah dipake kasempetan supaya barudak awewe tong diajar tari. Situasi jeung kondisi kitu mimiti robah waktu Tjetje Somantri kira-kira taun 1950-an nyieun tarian pesenan Bung Karno, anu diterapkeun ka barudak awewe di kalarigan menak, Ti harita loba wanoja nu resep tur dialajar tari. Karakter tarian umumna halus. Awal taun 198o-an di Tatar Sunda geunjleung kuayana tarijaipong. Aya gaya nu beda jeung ibingan nu geus aya, ruang gerak teuaya wates siga tariTjetje Somantri anu geus baku, tapi aya gerak sorangan. Sakujur awak bisa diusikkeun ti kalaluasaan keur ngembangkeun mimiti sirah, leungeun, awak, jeungsuku kalawan bebas pisan. Gerak penca saperti gibas, tangkis, giwar, meupeuh, najong, depok, jeung sajabana distilasi jadi gerak nu endah, Jaman beuki maju, manusa beukipalinter, conto gerak anu bisa dibaca tur aya kaitannana jeung karakteristik wanoja Sunda. Gerak suku saperti luncat, depok, ngerecek, mincid, sirig, Urang guar sababaraha
Jaipongan ngandung simbol-simbol sonteng, jeung sajabana ngagambarkeun yen wanoja Sunda teh gesit tur hampang anu bisa dibaca oge ditafsirkeun ku tiap birit. Gerak galeong awak oge sirah anu jalma. Kuring maca yen jaipongan ngan- dibarengan jeung dung kabebasan kaum wanita. Tina gerak belenyehna wanoja anu kenes, amis budi. Gerakan jaipongan anu diungkapkeun kagambar leungeun anu laluasa,· yen wanoja Sunda kiwari boga pamade- ngagambarkeun yen wanoja Sunda teh .·gananu sumanget, leber wawanen, ham- pang birit, someah, kuat, gesit, pajuang, panjang boga lincah, jeung teu pikaboseneun. Tah taun lengkah sarua jeung lalaki, teu heureut zooo-an gerak jaipongan anu dikem- lengkah siga baheula. Gerak lenturna bangkeun ku murid-murid Gugum aya awak ti tungtung suku nepika sirah bisa kagambarkeun tambahan radajalingkak. Ieu bisa dibuk- karakter wanoja anu tikeun dina kahirupan ayeuna wanoja- fleksibel teu kaku dina nyanghareupan pasualan. Aya dinamika anu karasa rupa- wanoja Sunda aya anu jalingkak, contona teu risi mun awewe naek motor anu dian- rupa boh din a musik atawa ibingan cokeun keur lalaki. Atawa loba wanoja saperti tempo anu alon, sedeng tur gan- anu bisa naek tangkal, ngalakukeun cang anu di tata dina jaipongan kagam- pagawean-pagawean anu pantesna keur barkeun yen wanita Sunda teu matak lalaki. Tah katempona geus teu aya wates . pikaboseneun. dina masalah nu kitu. Ngan aya nu rada Eta sababaraha conto gerak jaipong kurang cob anggapan yen wanoja Sunda anu ditafsirkeun ku kuring. Masih seueur tah eta mah mun teh loba pamalesan, keneh anu tiasa diungkapkeun tur diba- ea, ditafsirkeun ku sing saha wae. Tafsir dibaca anggapan pamalesan geus teu relevan deui keur bisa wae beda sabab dina seni, kreator nyuguhkeun hiji karya dumasar kana ayeuna mah. Ngan lamun aya nu nye- tafsir sorangan. Tah butkeun yen wanoja Sunda resep dang- ditepikeun ka apresiator keur ditafsir- dan, masih satuju keneh da geuning mun nempo dangdanan para pangibing mah keun deui. Tafsir si apresiator tangtu sarerea nembongkeun bakal beda-beda gumantung kana pan- kageulisannana, da dangdan teh tangtu- na keur nutupan kakurangan nu aya dina diri manusa.*** ku lambey rindatna soca tur ngagambarkeun simbol pemberontakan lengkah tur pasipatan ekstroper, din a Jaipongan emosina tina oge hayang alaman masing-masing. -------------------- r