DOKUMEN SANGAT RAHASIA UJIAN SEKOLAH SMA SANTO THOMAS YOGYAKARTA TAHUN PELAJARAN 2023/2024 BAHASA JAWA Kelas XII MIPA/IPS Alamat : Balirejo Utara, Mujamuju, Umbulharjo, Kota Yogyakarta 55165, Telp. (0274) 566402 2024 1
MATA PELAJARAN Mata Pelajaran : Bahasa Jawa Jenjang : SMA Program Studi : MIPA/IPS GURU MATA PELAJARAN Nama : Dra. C. Kusumandari Nomor WA : 0856-2905-217 PELAKSANAAN Hari/Tanggal : Kamis, 4 April 2024 Waktu : 10.00 - 11.30 WIB PETUNJUK UMUM 1. Siapkan kertas lembar jawaban 2. Tulis mata pelajaran 3. Tulis nama, kelas dan nomor ujian 4. Tulis hari, tanggal ujian 5. Kerjakan soal, jawaban ditulis di kertas lembar jawaban 6. Lembar jawaban difoto dikirim ke nomer WA guru mapel 2
A. SOAL PILIHAN GANDA 1. Kawaosa teks pawartos ngengingi Kraton Ngayogyakarta ing ngandhap punika kanthi premati! Ingkang Jumeneng Nata ing Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat ajejuluk Sampeyan Dalem Ingkang Sinuwun Sri Sultan Hamengku Bhuwana Senapati ing Alaga Ngabdurrahman Sayidin Panatagama Kalifatullah. Sasampunipun wonten Sabda Raja, 30 April 2015 jejuluk ingkang jumeneng nata ing Kasultanan Ngayogyakarta kagantos dados: Ngarsa Dalem Sampéyan Dalem Ingkang Sinuhun Sri Sultan Hamengku Bawana Ingkang Jumeneng Kasepuluh Surya ning Mataram, Sénapati ing Alaga, Langgenging Bawana Langgeng. G.K.R. (Gusti Kanjeng Ratu), Kekancingan Asma tumraping Garwa dalem Padmi (Praméswari). Adhedhasar teks pawartos ingkang kacithak kandel wonten ing nginggil kalebet unsur.. A. When B. What C. Who D. Why E. How 2. Kawaosa kanthi premati! Miturut Pangarsa Komite Museum Radyapustaka ingkang ugi pamerdi budaya Jawi, Winarso Kalinggo, dinten Slasa (29/9), kawitanipun bakda kupat utawi kupatan punika mujudaken tradhisi kangge sesaji mring arwahipun lare. Miturut kapitadosanipun tiyang Jawi jaman rumiyin, arwahipun lare badhe wangsul dhateng dalemipun tiyang sepuh. Adhedhasar isinipun, teks wonten ing nginggil punika ngrembag babagan ... A. Museum Radyapustaka B. Winarso Kalinggo C. Bakda Kupat D. Wong tuwa E. Bocah 3. Kawaosa geguritan "NGGER" ing ngandhap punika! NGGER ... dening: Ki Dwija Disastra Ngger ... Duk ing nguni lumantar sang Narapati praja iki lila legawa manunggalake dhiri nglabuhi adeging nagri nglilakake kaskayane nyengkuyung jejeging Republik iki Duk ing nguni praja iki nate dadi kutha garaning nagri dimen lestari kamardikan kang wis ana tangan Senadyan laladan kari saperangan Ngger... .., kuwi dudu dongengan nanging kasunyatan kang tinulis ing lembaraning jaman ... Isinipun teks geguritan ing nginggil inggih punika ... A. B. C. D. E. Cariyos adeging negari Republik Indonesia Nyariyosaken lelabetanipun Ngayogyakarta kangge Republik Indonesia Ndongengaken adeging satunggaling nagari ingkang kabiyantu dening negari sanes Nyariyosaken menawi Ngayogyakarta nate dados Ibu kota Republik Indonesia Nyariyosaken bilih Republik Indonesia boten badhe mardika menawi boten wonten Ngayogyakarta. 3
4. Kanggé maos geguritan kanthi saé, kedah nggatosaken wirasa. Wirasa inggih punika ... A. Tiyang ingkang maos geguritan kedah nggatosaken kedaling pocapan rikalanipun maos geguritan kedah cetha, lan saged mbèntenaken ing antawisipun sedaya foném. Tiyang ingkang maos geguritan kedah nggatosaken ébahing salira, asta, suku, lan pérangan badan sanèsipun supados saged nyengkuyung kanggé mahyakaken suraosing geguritan. Tiyang ingkang maos geguritan kedah nggatosaken membat mentuling swanten, sora lirihipun swanten, lan panjang cekaking swanten. Tiyang kajumbuhaken utawi kaselarasaken kaliyan suraosing geguritan. Tiyang ingkang maos geguritan kedah nggatosaken sinten ingkang ngripta geguritan lan kados pundi kawontenan gesangipun. B. C. D. ingkang maos geguritan kedah nggatosaken polatan ing pasuryan ingkang kedah E. 5. Rikalanipun ngripta geguritan supados geguritan punika rinaos endah saged ngginakaken purwakanthi, tuladhanipun: "remuk rempu dadya rempah". Purwakanthi ingkang makaten punika, namanipun .... A. B. C. D. E. Purwakanthi guru swara Purwakanthi guru sastra Purwakanthi guru basa Purwakanthi guru gatra Purwakanthi lumaksita 6. Kawaosa cariyos pengalaman punika! DURUNG TUKU WIS OLEH IMBUH Dina iku dina Minggu Legi, Pak Bari ngingklik menyang pasar Legi saperlu tuku sapi kanggo nanjakake asile nebasake pari. Bareng tekan pasar, Pak Bari nggoleki Pak Ipin tangga desa tukang blantik sapi paling kondhang. Pak Ipin wonge grapyak nyedulur trus yen dhuwite kurang bisa entuk utang. Ananging Pak Ipin ora katon ana njero pasar. Sakesuk njepluk Pak Bari ngenyang sapi nanging ora kasil amarga regane sapi tikel loro. Bareng weruh Pak Ipin, atine Pak Bari nyicil ayem. Pak Bari arep nyeraki Pak Ipin, ananging rasane prekewuh amarga wong sing padha tetuku ing kono kanthi kontan. Pak Bari banjur ndhodhok lungguh kira-kira let-e limang meter karo Pak Ipin, sing wektu semana uga lagi ndhodhok. Pak Bari trus enggal-enggal njupuk krikil sak jempol trus dislenthikke tumuju Pak Ipin, tujuane sembranan, gegojegan lan supayane Pak Ipin mengo nyawang dheweke. Ndilalahe Pak Ipin menyat ngalih, trus krikil sing dislenthikake Pak Bari ngenengi bokong sapi. Sapi kaget trus mundur-mundur karo njondhil, sikile ngapyuk lethong sapi cuwer, muncrati sak awak sakojur Pak Bari. Pak Bari banjur lunga kluntrung-kluntrung njegur kali caket Pasar Legi. Apa tumon, wong durung tuku wis entuk imbuh(imbuhe lethong cuwer). Panjebar Semangat no. 48 tanggal 25 Nop 2000 Tuladha cariyos pengalaman ing nginggil punika nyariyosaken raos ... . A. B. C. D. E. Getun Isin Seneng Kuwatir Dhuhkita 7. Kawaosa punggelan cakepan sekar Megatruh punika! Iku lagi sirep ing jaman Kala Bendu, Kala Suba kang gumanti, Wong cilik bisa gumuyu, Nora kurang sandhang bukti, Sedyane kabeh kelakon. 4
Ajaran moral ingkang saged kapendhet adhedhasar cakepan sekar Megatruh ing nginggil ... . A. B. C. D. E. Tiyang alit ingkang kathah gumujeng Kakirangan sandhang pangan Jaman ingkang kebak ing gumujeng Jaman Kala Bendu kathah sesakit Kala Bendu sampun gumantos jaman ingkang sae 8. Kawaosa cakepan sekar Asmaradana punika! Aja turu sore kaki, Ana dewa nganglang jagad, Nyangking bokor kencanane, Isine donga tetulak, Sandhang kalawan pangan, Yaiku bageanipun, Wong melek sabar narima. Titikanipun sekar Asmaradana ing nginggil inggih punika ... . A. B. C. D. E. 8i, 8d, 8e, 8k, 7n, 8n, 8a 8i, 8a, 8e, 8a, 7a, 8u, 8a 8a,11i, 8u, 7a, 12u, 8a, 8i 12 a, 7i, 6a, 7a, 8i, 5a, 7i 12 a, 8i, 6a, 8a, 8i, 5a, 7i 9. Kawaosa cakepan sekar Durma punika! Duk samana Rawana mumbul ngakasa, Mboyong Raden Sinta Dewi, Sang Sinta anggana, Tinilar ingkang garwa, Ramawijaya lan rayi, Lumebeng wana, Anglari kidang rukmi. Adhedhasar cakepan sekar Durma ing nginggil, isinipun ngandharaken ... . A. B. C. D. E. Raden Ramawijaya mboyong Dewi Sinta Dewi Sinta mlebet ing wana sesarengan Raden Ramawijaya Rahwana mboyong Dewi Sinta ing wana Rahwana ndhustha Dewi Sinta Raden Ramawijaya saha Rahwana nglari kidang ing wana 10. Paugeraning sekar Macapat ingkang sampun gumathok inggih punika guru gatra, guru wilangan, saha guru lagu. Dhawahing swanten ing pungkasaning gatra. Ukara punika minangka katrangan bab ... . A. B. C. D. E. Guru wilangan Guru pada Guru gatra Guru lagu Guru swara 5
11. Kawaosa wacana mawi aksara Jawa punika! Adhedhasar wacana mawi aksara Jawa ing inggil punika, kadospundi watakipun Bambang Taruntung? A. Tanggel jawab B. Boten gadhah pendhirian C. Tresna asih dhateng sinten kemawon D. Setya tuhu E. Boten remen sulaya 12. Greget, sawiji, sengguh, ora mingkuh. Kadospundi manawi unen-unen punika kaserat mawi aksara Jawa? A. B. C. D. E. ?g}[gtSwiji,se=guh[aormi=kuh, ?g}getSwiji,se=guh[aormi=kua\, ?g}getSdiji,se=guh[aormi=kuh, ?g}getSwiji,se=guh[aormi=kuh, ?g}[gtSwiji,se=guharmi=kuh, 13. Metode panyerating karangan punika warni-warni. Salah satunggalipun inggih punika metode narasi ingkang tegesipun ... A. Karangan ingkang isinipun ngengingi pamanggih kanthi linambaran pawadan-pawadan ingkang mathuk. B. Karangan ingkang nyariyosaken satunggaling prakawis ingkang dumados kanthi wekdal utawi kadadosan ingkang runtut saking kawitan dumugi pungkasan saengga pamaos kados dene nglampahi piyambak kadadosan kasebut. ingkang C. Karangan isinipun ngejak para pamaos supados kepilut tumrap punapa dipunandharaken panyerat. D. Karangan ingkang isinipun nggambaraken satunggaling obyek saged awujud panggenan punapa dene wewangunan kanthi trewaca saengga pamaos kados dene mangretos piyambak prakawis ingkang dipungambaraken punika. E. Karangan ingkang isinipun ngandharaken kanthi cetha dhateng pamaos adhedhasar kasunyatan. 14. Kawaosa wacana mawi aksara Jawa ing ngandhap punika! Piwulang punapa ingkang saged kapendhet saking cakepan sekar Sinom wonten ing Serat Wedhatama punika ... . A. B. C. D. E. siy=rt]iluz da/si=[ank\ [wo=[zksignF sene=[znesunesu anJgiawnepSu 6 ingkang
15. Kawaosa wacana mawi aksara Jawa punika kanthi premati! ptTengalm\.sisih [ao[sF[nsisih[l/min=ktnD p]lyautwigugu/. Adhedhasar wacana mawi aksara Jawa punika, pralambang sekawan tenaga alam minangka makna saking motif bathik ... A. Parang B. Soblog C. Truntum D. Kawung E. Semen 16. Taman minangka papan ingkang asri saha edipeni. Ukara punika manawi kaserat mawi aksara Jawa inggih punika ... A. B. C. D. E. ?qmnmin=kppNHi=k=as]ilnaefipeni.( ?tmnMi[n=okppNHi=k=as]il[nfi[pn. ?tmnMin=kppnHi=k=as]isa[afi[pni. ?tmnmin=kllnHi=k=as]il[nHfi[pn. 17. Kawaosa wacana ing ngandhap punika! Kesenian srandhul kalebet drama tari ingkang saben tlatah beda-beda awit saking cariyos ingkang dipungelaraken. Paraga ingkang nindakaken kesenian srandhul punika tiyang jaler saha estri. Cacahing paraga ingkang dipunbetahaken inggih punika 14 ingkang kaperang 5 tiyang minangka niyaga, wondene 9 tiyang minangka paraga lakon. Sandhangan saha basa ingkang dipunginakaken wonten kesenian srandhul adatipun inggih sami kalihan tiyang dhusun ing gesang padintenanipun. Piranti utawi tetabuhan ingkang dipunginakaken inggih punika angklung, ketipung, saha kendhang. Pagelaran kesenian srandhul punika wonten ing lapangan, wondene minangka pepadhangipun ngginakaken obor. Awit saking punika, srandhul dipungelaraken ing wayah dalu. Bab durasi-nipun boten gumathok amargi prakawis punika gumantung kersanipun tiyang ingkang nanggap srandhul. Mula bukanipun kesenian srandhul awujud mbarang utawi ngamen ing tlatah Wonogiri, salajengipun wiwit moncer ing dhaerah sisih lor saha tengah inggih punika Bayat, Klaten, Prambanan, Sambilegi, Wonocatur, Sayegan, Bangunjiwa, saha Kasihan. Sisih kidul punika pesisir Pundong, Kreteg, Bambanlipuro, Srandakan, Sewon, Banguntapan, Sedayu saha Kasihan. Paragraf punika kalebet jinising karangan ... . A. B. C. D. E. Deskripsi Argumentasi Eksposisi Persuasi Narasi 18. Kawaosa katrangan ing ngandhap punika kanthi premati! Jathilan inggih punika pagelaran seni ingkang ngrembaka wonten ing tlatah Ngayogyakarta. Jathilan ugi kasebat jaran kepang, jaran dor, utawi kuda lumping. Penari ing Jathilan mbekta cemethi utawi pecut. 7
Jathilan punika beksan rakyat ingkang sakral amargi kangge nimbali roh kapal (kuda) ingkang dipunanggep saged njagi katentreman. Ginanipun beksan Jathilan inggih punika ... A. B. C. D. E. Mahargya para pamirsanipun murih kapilut njathil Nglelipur masarakat kanthi ngginakaken pecut Tontonan ingkang sakral saha wigatos Pakurmatan dhateng jaran kepang awit sampun paring pangayoman Nimbali roh kapal ingkang kaanggep saged njagi katentreman 19. Kawaosa wacana bab seni Jathilan ing ngandhap punika! Jathilan ing jaman sapunika minangka pagelaran panglipur ing pahargyan manten, tetakan, saha sanesipun. Beksan dipuntindakaken kanthi pasangan. Penari Jathilan punika samangkenipun saged ndadi. Busananipun wonten kalih jinis inggih punika busana asli utawi realis kadosta sruwal sadhengkul, jarik, batik, kaos lengen panjang, stagen,srempang, sampur, iket, sumping saha kacatingal cemeng. Kadospundi kajengipun ndadi punika? A. B. C. D. E. Trampil anggenipun mbeksa Nggatosaken iramaning tetabuhan Nglaras kaliyan kawontenan Nedha saha ngombe kanthi boten limrah Ngginakaken cemethi minangka pirantos mbeksan 20. Kawaosa pethikan cariyos wayang "Dewa Ruci" punika! Bima lajeng nyuwun ngangsu kawruh dhumateng Dewa Ruci. Pungkasanipun Bima saged mlebet miyos talingan kiwa. Dumugi padharanipun, Bima namung saged mirsani langit ingkang kosong, boten wonten punapa- punapa, boten mangertos kiblat. Dumadakan Dewa Ruci katingal wonten ing papan punika. Dewa Ruci maringi waluyan. Bima ngraosaken remen. Boten ngraosaken luwe, sakit lan sayah. Ananging Bima boten pareng lenggah wonten ing padharanipun Dewa Ruci. Dewa Ruci lajeng maringi wejangan malih babagan hakikating ngaurip kaliyan pagesangan jalma. Pungkasanipun, Bima saged wangsul wonten ing nagari Ngamarta. Adhedhasar cariyos wayang "Dewaruci" ing nginggil punika, ajaran moral ingkang saged dipunpethik inggih punika ... . A. B. C. D. E. Tiyang sekti boten prelu saking tiyang sanes Prihatin kedah dipuntindakaken supados ing tembe manggih kabagyan Ngangsu kawruh saged damel tiyang gesang sengsara Sampun lingsem meguru dhateng tiyang sanes Kekancan raket namung manawi wonten prelunipun 21. Pranatacara punika kedah ngugemi sapta-ma nalika nindakaken jejibahanipun. Salah satunggalipun perangan sapta-ma inggih ma-tanggap ingkang ateges ... A. B. C. D. E. Trampil saha trengginas, sembada ing karya, saha boten ngleler Tanggap, tangguh, mrantasi, saha ngentasi karya Blegering wewujudan, adi ing sarira, edi ing busana, luwes, saha pantes Tanggap ing swasana, kawonten gumbira punapa dene sungkawa Boten rongeh, boten gumeter, anteb anteng, ewahing perangan salira 22. Pranatacara punika minangka punjering kawigatosan wonten ing pasamuan, pramila pranatacara kedah ing ingkang kedah dipuntindakaken minangka pranatacara kados nggatosaken patrapipun. Patrap ngandhap punika ... . A. B. C. Ngadeg lelendhehan Asta ngapurancang Ngadeg jejeg kanthi kaken 8
D. Paningal tumuju ing andhap E. Mesem ingkang dipundamel-damel 23. Patraping salira ingkang boten dipunkeparengaken nalika nindakaken jejibahan minangka pranatacara inggih punika ... . A. B. C. D. E. Ngadeg kanthi lelambaran setunggal suku Ngadeg jejeg saha pamawas mriksani para rawuh Polatan sumeh, dipunkantheni esem ing lathi Polatan nengsemaken saha boten kadamel-damel Ngadheg kanthi kapitadosan dhiri 24. Kawaosa tata urut acara perpisahan klas XII punika! (1) Tanggap sabda pangarsaning pawiyatan (kepala sekolah) (2) Atur pangandikan pangarsaning panawung kridha (ketua panitia) (3) Atur sapala ketua OSIS (4) Tanggap sabda komite sekolah Tata urut acara perpisahan siswa klas XII ingkang leres inggih punika ... . A. B. C. D. E. (1), (2), (3), (4) (1), (2), (4), (3) (2), (3), (1), (4) (2), (4), (3), (1) (3), (2), (1), (4) 25. Kawaosa wicara sesorah ing ngandhap punika! Sepindhah kula minangka sesulih saking ingkang nandhang duhkita, ajeng ngaturaken agunging panuwun dhumateng para takziah sedanten ingkang sampun kersa rawuh saha paring donga dhateng almarhum Bapak Akbar Suhendra. Mugya Gusti Ingkang Maha Agung kersa nampi sadaya amal sae almarhum Bapak Akbar Suhendra, dipunapunten sadaya lepatipun, saha dipunpapanaken ing sisih-Ipun, aamiin .. Adhedhasar pethikan wicara sesorah ing inggil punika, tembung-tembung ingkang lepat inggih punika ... . A. B. C. D. E. Ajeng, panuwun, sedanten Sepindhah, ajeng, sedanten Ngaturaken, panuwun, sedanten Sepindhah, ngaturaken, panuwun Sepindhah, panuwun, dhumateng 26. Kawaosa wicara sesorah ing ngandhap punika! 1. Bapak RT ingkang satuhu kinurmatan, Bapak Camat Kraton ingkang satuhu kinabekten, saha sadaya para rawuh ingkang bagya mulya. Sumangga kanthi sesarengan nyengkuyung program pamarentah kangge mangun nagari murih makmur, adil, saha rukun. 17 Agustus 1945 punika minangka tanggal mardikaning bangsa Indonesia, pramila saben tanggal 17 Agustus, Bangsa Indonesia mengeti Dinten Kamardikan. Jejibahan kula panjenengan kangge ngisi kamardikan punika inggih kanthi mangun bangsa amrih saged dados bangsa ingkang luhur. 2. 3. 4. Makaten ingkang saged kula aturaken. Mbokbilih anggen kula matur, wonten lepat saha kirang subasita, kupat duduhe santen, sadaya lepat nyuwun agunging pangapunten. Puji sukur konjuk dhumateng Gusti Ingkang Maha Kuwaos awit saking welas asihipun, kula panjenengan saged pepanggihan ing acara Pengetan Dinten Kamardikaning Bangsa Indonesia punika. 6. Minangka generasi mudha, kedah purun caos bekti, tansah njagi saha tresna dhateng bangsa 4. Makaten ingkang saged kula aturaken. Mbokbilih anggen kula matur, wonten lepat saha kirang subasita, kupat duduhe santen, sadaya lepat nyuwun agunging pangapunten. Puji sukur konjuk dhumateng Gusti Ingkang Maha Kuwaos awit saking welas asihipun, kula panjenengan saged pepanggihan ing acara Pengetan Dinten Kamardikaning Bangsa Indonesia punika. 6. Minangka generasi mudha, kedah purun caos bekti, tansah njagi saha tresna dhateng bangsa Indonesia. 9
Adhedhasar punggelan wicara sesorah Pengetan Dinten Kamardikan ing inggil, perangan isining sesorah dipuntedahaken ing nomer ... . A. B. C. D. E. 1, 5 3, 6 2, 3 5, 4 1, 2 27. Titikan lelagon campursari dipunandharaken kados ing ngandhap punika ... . A. B. C. D. E. Tetabuhanipun mligi alat musik modern Kalebet lelagon asipat nasional Tema lagunipun nasionalisme Trend lagunipun ngenut pangripta Ngginakaken basa Jawi 28. Kawaosa cakepan lagu campursari ing ngandhap punika! Mas mas mas aja dipleroki, mas mas mas aja dipoyoki, karepku njaluk diesemi, thingkah lakumu kudu ngerti coro, aja ditinggal kapribadhen ketimuran, mengko gek keri ing jaman, bokya sing eling dek ... . Seratan tembung thingkah, coro, saha kapribadhen ing cakepan lagu campursari ing inggil punika lepat. Tembung-tembung punika ingkang leres kaserat ... . A. B. C. D. E. Thingkah, cara, kapribaden Tingkah, coro, kapribaden Thingkah, cara, kapribaden Tingkah, coro, kapribadhen Tingkah, cara, kapribaden 29. Titikan panyerating artikel ingkang sae inggih punika ... A. B. C. D. E. Basanipun endah Isinipun angel dipunpahami Asil saking nurun tiyang sanes Ngginakaken basa ingkang prasaja Boten sistematis 30. Ukara minangka pambukaning seratan prakawis empon-empon ing karya jurnalistik inggih punika ... . A. Taneman temulawak punika dipuntanem kanthi cara konvensional ing skala alit kanthi migunakaken teknologi budidaya ingkang prasaja, awit saking punika, sisah nemtokaken panggenan punjer pambudidaya temulawak ing Indonesia. Meh ing saben tlatah padesan mliginipun ing dataran sedang saha inggil saged dipunprangguli temulawak mliginipun ing lahan ingkang eyub. 10
B. C. D. E. Ing Indonesia namung setunggal perangan temulawak ingkang dipunginakaken inggih punika rimpang temulawak kangge damel jamu godhog. Paedah sanesipun kangge ngusadani jerawat, nambah napsu anggenipun dhahar, anti kolesterol, antiinflamasi, anemia, antioksidan, saha panyegah kanker. Kencur kalebet taneman ingkang gadhah gagang semu saha rungkut. Ron kencur punika bunder saha wiyar kanthi pucuk ingkang ciyut, radi kandel. Ron taneman kencur anggenipun thukul nglengsreh ing sainggiling siti. Empon-empon inggih punika maneka warni taneman ingkang mliginipun dipunginakaken minangka jampi tumrap sesakit tertamtu. Empon-empon awujud oyod, woh, utawi ron-ronan, nanging boten sadaya oyod, woh, saha gegodhangan punika kawastanan empon-empon. Temulawak saha kencur punika tuladha jinis empon-empon ingkang sumadya ing Indonesia. Taneman kekalih punika gadhah paedah ingkang migunani tumraping tiyang gesang. 31. Kawaosa seratan jurnalistik ing ngandhap punika! Prosesi upacara tedhak siten utawi pitung lapanan inggih punika bayi umur 245 dinten. Upacara punika dipuntindakaken nalikanipun bayi sepisanan napakaken sukunipun wonten ing bantala. Ubarampe upacara tedhak siten inggih punika kurungan ayam ingkang dipunparingi rerenggan. Salebetipun kurungan dipunlebeti dolanan, potlot, kalung emas lan sapanunggalanipun. Manawi si bayi mendhet potlot, ing samangke si bayi manawi diwasa saged dados panyerat utawi pengarang. Manawi si bayi mendhet kalung emas, ing tembe badhe dados tiyang sugih. Salajengipun kanthi dipuntuntun tiyang sepuhipun, si bayi minggah genter alit ingkang dumados saking wit tebu. Sasampunipun punika, ibu bayi nyebaraken arta receh supados tamu sami ngalap berkah saking upacara tedhak siten punika. Seratan ing nginggil punika kalebet struktur karya jurnalistik perangan ... A. B. C. D. E. Tema Pambuka Isi Dudutan Panutup 32. Kawaosa wacana bab bathik ing ngandhap punika! Motif bathik wonten gandheng cenengipun kaliyan lingkungan alam. Motif rikma wonten ing pelepah taneman kolang-kaling dipunwastani bathik motif kawung. Saking sekar kenikir, miyos motif bathik ceplok kembang kenikir. Saking sekar asem miyos bathik semen kembang asem. Saking woh manggis miyos motif bathik ceplok manggis. Saking mekrokipun sekar alit miyos motif bathik truntum. Saking mata parang ingkang risak miyos motif parang. Kangge ngisi ruang ingkang kosong dipunparingi motif utawi gambar sekar sirih, rembyang, cengkehan, sekar delima lan sapanunggalanipun. Warninipun bathik abrit pethak saking warni gendhis klapa, ijem pethak saking gadhung mlathi. Warni abrit dipunemba wana kabesmen. Filosofi agraris bathik sapunika wonten ingkang nyebal saking pakem saengga winastan bathik gaya baru ingkang mboten ngewrat filosofi, namung kangge karemenan kemawon kadosta motif bathik Wahyu Tumurun, Wirasat, Sri Kuncoro, Bokor Kencana lan sapanunggalanipun. Adhedhasar wacana ing inggil, seratan punika kalebet jinis karangan ... . A. B. C. D. E. Narasi Deskripsi Eksposisi Persuasi Argumentasi 11
33. Kawaosa andharan ing ngandhap punika! Ing kabudayan Jawi punika wonten pirantos wawan pirembagan kalihan tiyang sanes ingkang awujud serat. Serat Jawi punika mawarni-warni jinisipun. Jinis serat Jawi antawisipun inggih punika serat undhangan saha lelayu. Kekalihipun dipunginakaken minangka ngaturi pirsa dhateng tiyang sanes. Adhedhasar katrangan punika, serat undhangan tegesipun ... A. B. C. D. E. Ngaturi supados rawuh ing wekdal saha papan ingkang sampun katemtokaken. Ngaturi pirsa bab sedanipun satunggaling tiyang Ngaturi kabar ingkang damel remen penggalih Ngaturi bab wigatos ngengingi jejibahan Ngaturi kabar ingkang damel sisahing penggalih 34. Salah satunggaling titikanipun serat prajanjen kados kaserat inggih punika ... . Kedah mawi segel Boten gadhah kakiyatan ukum A. B. C. Wonten nomer seratipun D. E. Wonten pihak I saha II Isinipun prakawis boten wigatos 35. Kawaosa cakepan uyon-uyon ing ngandhap punika! Umpak: Kolik priya priyagung Anjani suta, Tuhu eman wong cidra isih nom noman, Mong ing tirta tirta wijiling sarira, Sapa baya banget ngudi kawruh basa, Gerong: Padha gulangen ing kalbu, Ing sasmita amrih lantip, Aja pijer mangan nendra, Kaprawiran den kaesthi, Pesunen sariranira, Cegah dhahar lawan guling Adhedhasar cakepan uyon-uyon punika, ajaran moral ingkang saged kapendhet inggih punika ... . A. B. C. D. E. Kedah prihatin kanthi cara ngendhaleni hawa nepsu Kathah anggenipun dhahar lan nendra Gladhen ing kalbu amrih lantip Sinau sasmitaning batin Gadhah sipat prawira 36. Kawaosa punggelan cerkak kanthi irah-irahan "Raden Rangga" ing ngandhap punika kanthi premati! Satunggaling dinten Raden Rangga kadhawuhan nyingkiraken ula ageng ingkang ngganggu warga ing Patalan Bantul. Ula ingkang ngubet sariranipun saged dipunkawonaken, ula pejah amargi endhase dikeplak ajur dados sawalang-walang. Raden Rangga boten ateges menang, sariranipun kraos lungkrah, balungipun remuk kados dipunlolosi nalika dipungubed ula, wekasan Raden Rangga seda, trep kados sabdanipun sang atapa ingkang dipunpilara tanpa dosa. Adhedhasar punggelan cerkak punika, unsur intrinsik ingkang kacithak kandel inggih punika ... . A. B. Tema Alur 12
C. D. E. Penokohan Latar Sudut pandang 37. Kawaosa katrangan ing ngandhap punika! Cariyosipun panjang (1) (2) Gunggunging tembungipun boten langkung saking 5000 (3) Gunggunging tembungipun boten langkung saking 10000 (4) (5) Kawaos langsung purna utawai sadhodhokan Alur cariyosipun tunggal Adhedhasar ing nginggil punika, titikanipun cerkak inggih punika ... . A. B. C. D. E. (1), (2), (3) (1), (3), (4) (2), (3), (4) (2), (4), (5) (3), (4), (5) 38. Kawaosa katrangan ing ngandhap punika kanthi premati! Pak Fajar tindak tumuju dhateng ruang guru. Asta kiwa ngasta tas ingkang katingal awrat, wondene asta tengenipun ngasta buku-buku kandel ingkang ugi katingal awrat. Salajengipun, satunggaling siswa inggih punika Ardi kepanggih kalihan Pak Fajar punika. Ardi badhe mbiyantu Pak Fajar mbektakaken barang-barangipun. Ukara ingkang trep dipunaturaken Ardi dhateng Pak Fajar inggih punika ... A. B. C. D. E. "Pak, kepripun tasipun, awrat napa boten?" "Pak, kula astakaken tase nggih nanging nyuwun tambahan biji." "Pak, nuwun sewu! Kula bektakaken!" "Pak, mangga kula bektakaken tasipun supados bapak boten kawratan." "Mangga kula gawakake, Pak, ning sedhilit wae ya." 39. Kawaosa cakepan sekar Sinom ing ngandhap punika! Amenangi jaman edan, Ewuh aya ing pambudi, melu ngedan nora tahan, Yen tan melu anglakoni, Boya keduman melik, Kaliren wekasanipun, Ndilalah kersa Allah, Begja-begjane kang lali, Luwih begja kang eling klawan waspada Adhedhasar cakepan sekar Sinom punika, piwulang ingkang kawrat ing salebeting sekar Sinom inggih punika ... . A. B. C. D. E. Tiyang gesang punika kedah tansah eling lawan waspada Kedah ewuh ing samukawis bab Nindakaken prakawis awon supados boten kaliren Tiyang begja punika tiyang ingkang keduman melik Ngedan murih gesangipun saged begja 13
40. Kawaosa katrangan bab upacara pengantin ing ngandhap punika kanthi premati! 1. Boten wonten nebus kembar mayang ing H-1 2. Tigan dipuntempelaken ing bathukipun penganten kekalih 3. Tigan dipunidak dening pengenten kakung 4. Wonten upacara sindur binayan 5. Dhahar walimah piyambak-piyambak, boten dulangan Adhedhasar katrangan ing nginggil punika, ingkang kalebet upacara penganten gagrag Ngayogyakarta dipuntedahaken ing nomer ... . A. B. C. D. E. (1), (2), (3) (1), (2), (4) (1), (2), (5) (2), (3), (4) (2), (4), (5) B. SOAL URAIAN 41. Kaserata ukara ing ngandhap punika mawi aksara Jawa! Nalika bidhal sekolah, kedahipun salim lan matur nyuwun pamit dhateng bapak saha ibu. 42. Kasebatna 4 (sekawan) unggah-ungguhipun nitih sepeda motor! 43. Kadospundi tata caranipun unggah-ungguh ngaturi uleman (ing dalem) ingkang leres punika? 44. Kasebatna tata urut upacara panggih manten gagrag Ngayogyakarta! 45. Kawaosa pethikan wicara sesorah bab Dinten Pahlawan ing ngandhap punika kanthi premati! Salajengipun, kalaresna seratan tembung-tembungipun ingkang lepat! Dinten meniko tanggal 10 November minongko dinten Pahlawan. Poro mudho kedah tansah ngengeti laboh labetipun poro satriyo kusumo bongso. Sampon ngantos dados tiyang ingkang boten saged ngaosi dhumateng leluhuripun. 14