38 KEWIRANGAN Bu Sulis: Parinem: (nyeçlak) Dalem, buo Bu Sulis: Kowé sowana pak Kusuma ya, Par! Parinem: Kok kerep dipunutus sowan pak Kusuma. Bu Sulis: Waah, aku çéwé ya kepeksa kok, Par. Parinem: Nyaosaken arta malih menapa ? Bu Sulis: Lha, iki mau aku mentas tampa layang menèh, jaré si Andri kuwi butuh kanggo ... ngrakit gelangé. Jaré Andri gelangé njaluk ditrètès. Berliyané ana, ming ongkosé ndandakké ora ana. (ngundang) Par! Parinem! Mréné, Par! Parinem: Kala embèn menika jamipun! Wah, lha kok kaping-kaping nggih, bu? Bu Sulis: Ning kowé ora perlu mrutur karo Agung lho, Par. Wis kanggo awaké çléwé waé. Meneng waé ya! Parinem: Ha, nanging bu Sulis menawi kelajeng-lajeng nggih rernuk mangké. Bu Sulis: Pancèn. Coba ta. Lagi pirang dina nggoné tukar cincin si Agung karo Andri, wis pi rang èwu ·çluwitku babIas. Parinem: Lho, menika pak Kusuma piyambak menapa dèn Andri ing kang mbetahaken, bu? Bu Sulis: Yèn layangé kuwi saka mas Kusuma, nanging jaréné si Andri sing mbutuhaké. Parinem: Dèn Andri ki kok ya piyé ngono, wong lagi pepacangan kok wis njaluk kuwi njaluk iki, butuh sitik-sitik nyuwun penje nengan nggih, buo Bu Sulis: Aku ya gumun lan ngungun kok, Par. Lagi saiki waé wis jalukané sing werna-werna, mengko yèn wis dadi garwané terus kepriyé. Parinem: Wah, nggih ceta ngereti niku, buo Bu Sulis: Mangka yèn ndeleng bocahé ki rak ya ... alus, lomah-lamèh, kaya ora duwé maksud apa-apa. Lan apa-apa ming 'nggih' hiya ta?! Parinem: Wah, menawi kaliyan dèn Andri menika, kula kémawon ing- J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
184 Javanese Literature since Independenee kang laré setri perlip kok, bul Bu Sulis: Ah! Sssss! Kowé ki sing ora perlip waé apa! Parinem: Lho, inggih kok, buo Ayu, alus, lomah-Iamèh. Wah jan, nggregetké. Kula sok kepéngin njiwit pipiné. Bu Sulis: Hus! Kok omonganmu terus kaya ngono! Parinem: Inggih. Wah jan, dèn rara Andri niku pun ... ! Ha ning kok saiki terus main arta nggih, bu. Durung dadi garwané wis njaluk iki njaluk kuwi. Niku ingkang mboten nocogi. Bu Sulis: Lha aku sing kojur yèn Agung ngerti, Par. Sebab Andri rak pilihanku. Aku sing mernahké. Lha Agung ki rumangsa yèn kudu manut aku. Ya ming 'ngga nggih', ha ning yèn Andri kaya ngono aku sing cilaka, Par. Parinem: Mangka ngaten nggih, bu. Nanging menapa menika namung kab ar ngayawara menapa mboten kula piyambak mboten mangertos. Pak Kusuma menika kacriyos penju~i ageng! Bu Sulis: Haaa? Ah, kowé krungu saka ngendi, Par? Wong <;lèwèké ki isih priyayi, isih kalangan ningrat lho, Par. Parinem: Ingkang criyos menika nggih batur sarni batur, lajeng ~ateng batur malih, lajeng kula mirengipun saking mbakyu Marta, réncang sebelah, nalika dèn Agung tuk ar cincin ugi mbantu kula. Kacriyos menawi ma in menika atusan èwon kok, buo Bu Sulis: Ah, aku kok lagi krungu saiki, biyèn-biyèn ya ora, wong çlèwèké ki rak isih ningrat. Parinem: Ah, ning nggih katah kok, kalangan ningrat ingkang sarni ngaten kok, bu. Malah sok langkung ageng, ming ora ketara, nggih 'ta. Lan, cobi, bu, nalika tindak mriki dalu-dalu sepisan an kaliyan dèn Andri menika nitih mobil ta? Sakmenika rak sampun mboten kagungan mobil. Bu Sulis: Lha, mobilé ana ngendi kabaré? Parinem: Telas, telas kanggé main. Woo, kacriyos menawi main, atusan èwon sampun. Nanging menawi pinuju sasap, wah nggih ketingal mentèrèng, nanging menawi pinuju kawon, dalem ipun menika kémawon rak sampun naté dipunga~èkaken ta, bu. Bu Sulis: Ah mongsok! Parinem: Lho, menika nggih namung dongènganipun mbakyu Marta, réncang griya sebe1ah mriku. Bu Sulis: Lha kowé kok ora kançla wingi-wingi, Par? Parinem: Mireng kula inggih nembé kémawonkok, bu. Namung saking réncang sarni réncang. Gumun kula menika, nalika rawuh J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Kewirangan 185 kaliyan dèn rara Andriana menika, rak taksih nitih mobil, kok sakmenika sampun mboten kagungan. Bu Sulis: Wah, mengko terus nurun menyang Andriana ya, Par. Lha wong saiki waé wis kaya ngono. Lan gumunku ya, jeng Kusuma kuwi kok ya arang-arang sanjan-sinanjan, malah kaya arang ana ndalem. Parinem: Lho, bu Sulis menika kadospundi ta? Ingkang putri menika mainipun rak nggih, wah, kiya:t sanget. Bu Sulis: Kiya:t piyé ta, omongmu kuwi? Parinem: Lho, tegesipun botoh ageng. Bu Sulis: Hiya Ita? Dadi ora mung sing kakung ta? Parinem: Malah ingkang asring da:dos raosan réncang-réncang menika malah ingkeng putri kok, bu. Bu Sulis: Wah, yèn ngono réwang-réwang kuwi luwih ngerti wadiné tangga-tangga siji lan sijiné ya? Parinem: Woo, réncang-réncang menika langkung mat wewadosan se tunggal-setunggalipun lho, buo Mila sampun gem am pil me nawi kaliyan réncang-réncang! Penjenengan baçlé priksa kiwa tengen mriki, sampun kecatet sedaya. (meneng seçléla) ... Terus kepriyé nggonku mangsuli bab layangé mas Kusuma iki. Aku kuwa:tir yèn keterus ... terus. Bu Sulis: Parinem: Utawi ngaten kémawon, bu. Penjenengan nyefaJti çlateng dèn rara Andriana. Lha, isinipun sumangga, menapa baçlé dipun semayani, menapa baçlé dipunparingi. Bu Sulis: He-eh ya, Par. He-eh, aku tak nulis layang menyang Andriana. Mengko kowé sowan mrana lan kudu kok-wènèhké Andriana lan tunggonana, kepriyé jawabané. Syukur yèn mas Kusuma pinuju ora ana ndalem. Parinem: Inggih, sakmenika kémawon. Bu Sulis: Ya wis, tak nulis layangçlisik. Gamelan (pamisah adegan) Kusuma: Andri, perhiasan kuwi rak wis dipasrahké aku, lan kanggo peningset ta, Andri. Lha, malah dibalèkké, kepriyé karepmu? Andri: Mbénjing kémawon menawi sampun nikah, pak. Kusuma: Wèh ... kowé ki wis ngerti sing jenengé peningset durung, Andri? J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
186 Javanese Literature since Independenee Andri: Menawi kula cekap mawi cincin menika rumiyin, pak. Kusuma: Sebabé? Andri: Sebab kula rumaos dèrèng ngga<;lahi hak mawi perhiasan ing kang saking mas Agung. Kusuma: Kuwi wis dadi tata cara, malah yèn penganggon kuwi kok enggo, kuwi tegesé kowé ngatonaké katresnanmu. KaJtresnan mboten peri u dipunpamèr-pamèraken, pak. Andri: Kusuma: (muntab) Aaah, kok kaya ngono jawabanmu, Andri. Kuwi wis dadi rembugané wong tuwa, ya bapak-ibumu lan tante Sulis. Saiki barang-barang mal ah kok-balèkké, kuwi mengko dikira kowé arep gawé pokal sing ora~ora. Apa kowé ora seneng karo masmu Agung? lnggih, remen. Andri: Kusuma: Naaah, kena apa barang-barang peningset kok-balèkaké? Mengko dikira kowé arep me<;lot pepacangan iki, Andri. Kula mboten saged nyimpen barang-barang ingkang dèrèng hak kula, pak. Andri: Kusuma: Hiya wis bisa, nanging rak bisa kok~titipaké menyang aku Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: utawa ibumu. Kadospundi anggèn kula nitipaken, menawi bapak ibu tansah mboten wonten ndalem. Lan, kula kaliyan mas Agung ba<;lé murnèkaken katresnan. Apa katresnanmu ora murni saiki? Kula kaliyan mas Agung namung kados déné dipunpanggih aken déné tiyang sepuh. Katresnan kula kinten mboten saged dangu, menawi kula kaliyan mas Agung piya'llbak mboten madosi katresnan ingkang murni. Terus, carané murnèkaké katresnan? Mila perhiasan menika kula wangsulaken, upacara-upacara menika kita anggep mboten wonten. lngkang won ten namung Agung kaIiyan Andriana cobi kakanti mekaten menapa saged. Menawi saged menikaateges kul a kaliyan mas Agung saged manggihaken katresnan ingkang murni. Aaah, kuwi mung apa, Andri! Panci mboten wonten tegesipun, ketingalipun, nanging tumrap kula kanti semèlèh saged nampi katresnan, pak. Ha ning lucu kowé! Barang wis ana tangan kok dibalèkké mung aIesan sing ora ketemu nalar. Apa ta alesan kaya ngono kuwi, rak mung alesan ah ... golèk-golèk, Andri! Tumrap bapak mbokmenawi mekaten, nanging tumrap kula Andri: J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Kewirangan 187 Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: wonten kesanipun ingkang langkung lebet, pak. Ha ning rak dikira sing ora-ara. Terus dikira aku, ibumu, kowé nyulayani rembug déning 'tante Sulis. Apa gela, apa arep mec,lot 'tunangan ... Menawi dipunkinten kémawan mboten menapa-menapa, pak. Uger saknyatanipun mbaten. Lan menawi kula sampun saged manggihaken katresnan ingkang murni kul a sampun marem. Kowé kudu ngélingi ya, nc,luk, yèn wong 'tuwamu kuwi duwé panjangka sing mulya, kowé bisa éntuk joc,la sing bisa gawé mulyamu, mulyaku lan mulyané famili-famili Kusuma. Saiki wis éntuk pancadan kaya déné karo masmu Agung. Wis ara perlu sing néka-néka sing dipikir. Matur nuwun, pak. Ming kari nglanggengaké katresnané masmu Agung, katres nané tante Sulis lan katresnané wang tuwamu lan katres nanmu 'c,léwé. Lajeng kadospundi anggèn kula saged damel amrih katresnan menika langgeng sedaya? Yèn saiki wis gampang. Kowé ora susah kakéhan réka, ora susah kakéhan pikiran! Dados kul a kedah nampi menapa kémawon, inggih saking mas Agung, saking 'tante Sulis lan ugi saking bapak ibu? Kudu mengkono, kuwiamrih langgengé katresnan! (unjal napas) ... Awmt Itumraping kula, pak. Awrat sing kepriyé? Lajeng kula minangka wayang, nampi menapa kémawon ing kang kedah kula tindakaken! Ngantos mangké saklami-Iami nipun kula kedah tansah kèndel, nampi menapa ingkang tu manduk wontenc,liri kula pribadi? Kuwi kuwajibanmu, Andri! (meneng sec,léla) ... Lan saiki mupung durung 'kebacut, matura mas Agung yèn perhiasan kuwi arep kok-engga! Kedah kula suwun malih? Amrih ora nimbulaké pandakwa sing ora-ora. Apa manèh yèn tante Sulis krungu, munc,lak ora seneng. Jaluken barang barang kuwi. Yèn kowé ora seneng nyimpen, aku utawa ibumu sing nyirnpen. Menapa kedah mekaten? Kudu, Andri. Nanging barang-barang menika sampun ngantos ... Andri: Kusuma: Andri: J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
188 Kusuma: Andri: Kusuma: Andri: Kusuma: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Javanese Literature since Independenee Ngantos apa? (sajak wedi) ... sampun ... ngantos ... kados déné nasibipun mobil kagunganipun bapak ... utawi dalem menika ingkang sampun naté dipuncepengaken ... Ora, Andri. Aku ngerti yèn barang-barang kuwi kudu dirukti sing apik-apik. Bénjing-énjing kula baçlé matur mas Agung. Nhaaa ... dadi aja nganti nimbulaké pasulayan sing ora apik tumrapku lan tumrapé tante Sulis! Wis ya, aku tindakan çlisik. (lunga) Meneng sef!éla (adoh) Kula nuwuuun ... ! (seru) 000, ayo, Par ... mlebua waé, Par ... wis, terus mlebu ... ! (nyeçlak) Kok sepen ndalem, dèn Andri! He-eh! Lagi paçla tindakan bapak ibu. Kono, lingguh kono! ... Hus, lingguh nçluwur waé! Kok terus arep lingguh ngisor. Wis, lingguh nçluwur, Par! Ah, sampun mriki kémawon. Wang bapak ibu ora ana ndalem kok, Par. Wis, lingguh nçluwur waé! (meneng seçléla) ... Ana apa, diutus tante apa mas Agung? Dipunutus bu Sulis. Menawi kula sowan mriki kok pinuju sami tindakan ta? (meneng, unjal napas seçlih) ... Ah, ya ... Diutus apa, Par? Inggih namung nyaosaken serat. Lha -tiyang dèn Andriana dipunajeng-ajeng kok awis-awis rawuh. Lha kowé ya ngerti çléwé ta, Par, wong aku kudu tunggu omah, kejaba sekolah. Mas Agung ora ngarep-arep aku? Waaah, menawi dèn Agung menika sampun, sasat mbo ten naté lenggah wanten ndalem. Rawuh çlog çlahar saré, mangké tindakan malih. Bareng dadi <;lokter ya mal ah ara tau ana ndalem. Lha, mengka ... aku mrana mas Agung ya ara ana ndalem. Lan mas Agung çléwé ya wis ngendika, témponé ming malem Minggu. Serat kanggo sapa, Par? J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Kewirangan 189 Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Kagem penjenengan, dèn. Nanging menawi malem Minggu dèn Agung rak tin dak mriki ta? (ngguyu) 00 ... ya mesti! Lho, 'tegesipun menawi sampun dipunatur mekaten nggih saé kémawon! Lha, nanging mbok nggih penjenengan menika sowan keng tante, senadyan mboten pinanggih dèn Agung. Aku ya kepéngin sowan Itante, nanging angger ana ngomah aku terus tunggu omah, bapak ibu mesti ,tindakan. Tindakan<;la:teng pundi kémawon ta? Ah, ya embuh, Par. Endi layangé tante Sulis? (meneng se<;léla) ... Nanging ngaten, dèn Andri, kula dipun ngendikani keng tante ... wah priyé ya, nggonku matur ... Layang apa ta? Kok nganti kaya sajak penting! Wis ta, ulungna ta, Par! (meneng) ... Keng tante ngendika, menawi ... wah arep !tak-aturaké kok sajak malah medèn-medèni, ning yèn ora ... (meneng) ... Ngaten inggih, dèn Andri, keng tante namung meling: ditampa lan diwaca kaya déné maca layangé tantené <;léwé. Mangga, sampun! (karo mbukak layang) Kok sajak penting banget! (terus me neng) ... (kagèt) ... tante Sulis??? Anèh! Ah aku ora naté ... ah mongsok ... ! Par, kowé ngerti isiné layang iki? Babar-pisan mboten, dèn Andri. Babar-pisan ora 'tenan? Nanging anèh, Par! Aku ora naté ... ah, aku ora naté ... ah, isin aku karo tante Sulis! Kowé ora naté dijak rasanan bab aku karo tante? Raosan kadospundi? Mboten na:té! (susah) A<;luh! (lunga) Pak! Bapak! Bapak! Ngendikanipun keng bapak ,tindakan!? (adoh) He-eh, nanging mau tindak metu wingking . .. (nye <;lak) ... Tante Sulis ora ngendika apa-apa nalika kowé arep diutus? Inggih namung menika wau welinganipun menawi penjeneng an nampi serat menika amrih dipunanggep kados déné maos seratipun ingkeng tante piyambak! (nirokaké) ... Ka ya déné la yangé saka tante <;léwé? Pancèn aku nganggep kaya déné tanteku<;léwé, nanging ora bisa tak anggep kaya ngono, Par! Iki soal sing gawat, sing nyangkut jenengku, asmané bapak lan ibu, Par! (menggèh-menggèh) ... soal çluwit ... aku ora naté ... ora naté matur bapak, lan J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
190 Javanese Literature since Independenee aku ora naté nyuwun supaya bapak kersa matur tante Sulis. (meneng) ... Ah, lucu kahanan ik i, Par! (sajak wedi lan bingung) ... Ah mesti tante Sulis ndakwa aku sing ora-ora, dikira aku mbungahi. Parinem: (nyabaraké) ... Sabar! Sabar 1a, dèn Andri! Keng tante mboten ndakwa mekaten, namung neçla keterangan, menapa leres. Lan kula kin ten menawi leres mekaten, ah malah bu Sulis remen, sebab penjenengan sampun nganggep kados déné ibu piyambak, tiyang sepuh piyambak. Apa yèn nganggep kaya déné ibuçléwé, wong tuwa çléwé, kuwi mesti kudu njaluk apa-apa, njaluk çluwit? Andri: Parinem: Inggih mboten, nanging kanti nglairaken pepénginanipun Andri: menika rak sampun nganggep tiyang sepuh piyambak. Ah, kanggoné aku ora bener, Par. Salah yèn kaya ngono. Apa manèh aku iki lagi pacangan, ora duwé hak tumindak kaya ngono. Parinem: Lajeng kadospundi nggih? Andri: Parinem: (saya lirih sériyus) ... Apa bapakku? Menawi sera;tipun menika kacriyos saking keng bapak ... kula inggih dipunbektani serat-seratipun ingkang sampun naté dipuntampi hu Sulis. Coba! ... Kok-gawa? ... Inggih ... menika! (mbukak layang, meneng) ... Açluh! (nangis) ... Tenan ... tenan, Par. Iki seraté bapak. Açluh, bapak Itegel karo putrané ... ! Isin aku ... wirang aku, Par! Bapak ... kok dadi tegel nulis layang kaya ngéné! Aku sing kanggo kuçlung ... Oouh tegel penjenengan, pak! Kesangeten penjenengan, pak! (nangis sesenggrukan) Andri: Parinem: Andri: Parinem: Dèn rara Andri, sampun muwun ta ... sampun ngaten ta, kèndel tal (terus nangis sesenggrukan) Andri: Parinem: (ngerih-erih) Sampun tal Menawi mboten Ieres nggih mangké matur bu Sulis! ... Sampun lajeng ngaten! (arep mèlu na ngis) ... Sampun dipungalih ingkang lebet! Mangké kul a matur, dèn Andri! Dra, Par! Dra! Iki sawijining pukulan sing hébat tumrapku, Par. Aku wirang bangelt. Aku isin banget, Par. Jenengku didol déning wong tuwakuçléwé ... ! Aku wis manut diçlawuhi apa waé. Pacangan karo mas Agung - Yooh! Tukar cincin - Andri: J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Kewirangan Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Ändri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: Parinem: Andri: 191 Yooh! ... Nanging aku saiki didol jenengku, Par ... ! Aku ora naté kepéngin gelang trètès. Aku ora naté ndandakké jam tangan sing larang regané ... ! ('terus mingseg-mingseg) Menawi mekaten penjenengan kedah nerangaken çateng bu Sulis, dèn Andri! Temtu mboten menapa-menapa! Woo, bu Sulis menika longgar penggalihanipun kok, dèn rara . . . . Nanging raiku tak-wènèhaké ana ngendi, Par! Lho, menawi penjenengan rak mboten menapa-menapa tal Nanging, aku putrané bapakku, putrané ibuku, Par. Lha inggih, nanging penjenengan piyambak rak mboten menapa-menapa! Kowé ora ngerti perasaanku, Par. Aku yèn sowan bu Sulis tegesé aku nggawa jenengé wong tuwaku, martabat kehormat an keluwarga Kusuma. Nanging yèn kaya ngéné iki, apa tegesé martabat lan kehormatan keluwarga Kusuma sing wis rusak, hancur ana ngarepé tante Sulis! (mingseg-mingseg) (meneng) ... Lajeng kadospundi? Menapa penjenengan atur balesan? (isih nangis ora mangsuli) Saénipun penjenengan nyefa!t, ngendika menapa wontenipun, dèn Andri. ... Nyerat, balesan, bab kuwi gampang tak-'tindakaké kanti sepuluh menit rampung. Nanging soal iki ora mung cukup sepuluh menit rampung, Par. SaaI iki dawa gançlèng-cènèngé. Ora, aku ora arep nulis layang balesan katur tante Sulis! Lajeng kadospundi? Yèn perlu aku peçlot karo mas Agung. (kagèt) Dèn rara Andri! Ah sampun ngaten! Wis, muliha, Par! Balia, Par ... muliha ... ! Ah sampun lajeng ngaten ta, dèn rara Andri! (rada nggetak sitik) Wis ta, balia, muliha! Aku bingung, aku durung bisa matur apa-apa! Nanging saaI iki kudu bèrès! Bèrès ingkang kadospundi! Lajeng kadospundi atur kul a mangké? Kowé ora susah matur apa-apa. ~turna kahananku kaya ngéné! Menawi dipunpunçluti priksa keng tante? Matura aku ora bisa atur balesan! Nanging kula 'temtu dipunpunçluti priksa. Aturna kahananku, ha tik u ancur, rasaku wirang! Aku ora J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
192 Parinem: Andri: Parinem: Javanese Literature since Independenee bisa apa-apa. Matura! Wis, balia! Ah mbok sampun kagalih mekaten ,tal (ngusir-usir) Wis balia, balia! Matura saksenengmu <;léwé! Wis muliha, muliha, Par! (gela) 000, nggih sampun ... pareng ... pareng! Soemardjono, Hèda (saduran bébas saking 'Hedda Gabier' déning Henrik Ibsen), Sandiwara Radio Daérah R.R.I. Studio Yogyakarta, series no. II scenes 3, 5 and 6; 1968. 39 MBOK YA MÈSEM (lagu dolanan) é, mbok ya mèsem, mrengut pédahé apa é, mbok ya ngguyu, susah pédahé apa panjalukku, <;lik, tetepa ing janji aja éwa, aja tansah cuwa nadyan aku uga tan selak ing janji é, mèsema, tansah tak-entèni yo bareng angudi luhuring kagunan watoné tumemen mesti kasembadan J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:24:21AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.