Tabel 3.1 Jinis Kagiyatan lan Andharan Wektu Nyusun Proposal suwene wiwit saka sasi Oktober 2022 nganti sasi Maret 2023. Kagiyatan lan A. Papan lan Wayah Panaliten 4. 3. BAB III METODHE PANALITEN No. panaliti tumrap guru mata pelajaran basa Jawa lan siswa kelas VIII. Saka Nov panaliti milih sekolah yaiku adhedhasar observasi kang uwis ditindakake dening 23 5. SMP Kristen 1 Surakarta, kang alamate ana ing Dalan Abdul Rahman Saleh No.1, Okt Pasarujukan Proposal Jan andharan wektu panalitian diandharake ana ing tabel 3.1: Panyusunan Laporan Apr Analisis Dhata 2. kurang variatif, amarga namung nggunakake materi kang ana ing buku teks basa observasi mau dimangerteni yen materi ajar kang digunakake ing pasinaon ing Jinis Kagiyatan Jawa satemah ora narik kawigatosane siswa. Mulane bisa nggawe siswa ora Perizinan Panaliten nggatekake pasinaon basa Jawa ing kelas. Panaliten iki ditindakake enem sasi 7. 2022 Mar sekolah iki isih kurang. Medhia kang digunakake guru basa Jawa ing sekolah iki 1. Feb Des 2023 6. Pangumpulan Dhata Ngajokake Irah-Irahan Setabelan, Kecamatan Banjarsari, Kutha Surakarta, Jawa Tengah, 57139. Alesane Anggone panaliti nggolek dhata kanggo tambahan informasi ditindakake ing
ora nggunakake angka-angka utawa cara statistik. Panaliten iki nggunakake yaiku dhata awujud tetembungan yakuwi transkrip pacelathon kang ana ing film C. Dhata lan Sumber Dhata marang guru mata pelajaran basa Jawa SMP Kristen 1 Surakarta, Ibu Doorkas, perwakilan siswa kelas VIII, lan pakar basa. Anggone panaliti ngolah dhata uga nggunakake maneka warna metodhe alamiah (Moleong, 2009:6). Panaliti cekak Unggah-Ungguh lan asil wawanpangandikan kang ditindakake panaliti Metodhe kualitatif yaiku metode panaliten babagan fenomena kang B. Metodhe Panaliten ora bisa ditliti migunakake panaliten kuantitatif, kanggo keperluan evaluasi, kanggo mangerteni bab-bab kang durung akeh dimangerteni, sarta digunakake nggunakake metodhe kualitatif amarga dhata kang diklumpukake dening panaliti kanggo nliti babagan underaning prakara kayadene motivasi, nilai, sikap, lan cara 1. Dhata Dhata yaiku fakta-fakta kang asale saka kadadeyan sabenere ing wektu tartamtu (Lubis, 2002: 1). Dhata kang digunakake ing panaliten iki yaiku: a. Frasa lan tetembungan kang kalebu tindak tutur direktif sajroning transkrip film cekak Unggah-Ungguh. Panaliti ngentukake dhata mau kanthi cara nganalisis tembung, frasa, lan tetembungan kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh banjur dipilih, endi wae kang kalebu ing tindak tutur direktif. dheskriptif. Jinis panaliten iki bisa digunakake kanggo kaperluan mangerteni kadadeyan marang subjek panaliten antarane prilaku, tindakan, motivasi, lan liya- prakara bab kang rinci babagan situasi lan kasunyatan, nliti babagan prakara kang 24 Metodhe kang digunakake ing panaliten iki yaiku panaliten kualitatif pendekatan pragmatik, utamane ing bidhang tindak tutur direktif. pikir. liyane kang awujud tembung-tembung lan basa ing konteks alamiah kanthi
b. Transkrip wawanpangandikan. Dhata arupa transkrip 2. Sumber Dhata a. Dhokumen Panaliti nggunakake dhokumen awujud film cekak kanthi irah-irahan Unggah-Ungguh kang diunggah dening kanal 8 Productions ing medhia Youtube. Dhokumen arupa film dianalisis kanggo mangerteni wujud lan fungsi tindak tutur ing sajroning tuturan. b. Informan Ing panaliten iki, informasi dientukake saka informan yaiku guru mata pelajaran basa Jawa SMP Kristen 1 Surakarta, siswa kelas VIII SMP Kristen 1 Surakarta, lan ahli basa. Informasi saka guru mata pelajaran basa Jawa lan siswa kelas VIII digunakake kanggo mangerteni perkara ing pasinaon babagan pacelathon. Informasi saka guru lan siswa uga digunakake kanggo nganalisis gayutane film cekak Unggah-Ungguh tumrap pasinaon mangerteni wosing pacelathon. Informasi saka ahli basa bisa digunakake kanggo nguwatake. D. Tatacara Njupuk Subjek Panaliten Cara kang dipilih panaliti kanggo njupuk subjek ing panaliten iki yaiku cara milih sampel kang disengaja (purposive sampling). Cara milih sampel kang disengaja iki kalebu ing desain sampel nonprobabilitas utawa bisa sinebut nonpeluang, amarga subjek kang dipilih ditentokake amarga alesan tartamtu (Indrawan & Yaniwati, 2014: 105). Pamilihan subjek panaliten didhasarake karo objek panaliten yaiku materi ajar mata pelajaran basa Jawa kelas VIII. Kristen 1 Surakarta, siswa kelas VIII SMP Kristen 1 Surakarta, lan ahli basa. 25 wawanpangandikan karo guru mata pelajaran basa Jawa SMP wawanpangandikan dientukake saka kagiyatan
pasinaon SMP kurikulum 2013 semester ganep ing KD. 3.4 Menelaah dan lan bisa diajak komunikasi kanthi gampang. Subjek katelu, yaiku ahli basa dipilih Jawa SMP, siswa kelas VIII, lan ahli basa. Guru mata pelajaran basa Jawa kang SMP kang dipilih dadi subjek uga saking SMP Kristen 1 Surakarta. Anggone uga dipilih amarga durasine mung 6 menit 49 detik. Durasi kang cekak iki nggampangake guru nalika mulang amarga bisa dibaleni nalika siswa durung direktif lan uga nyritakake babagan bocah kang nglestarekake budaya satemah panjenengane nduweni pengalaman mulang kang akeh. Ibu Doorkas nate mulang Unggah-Ungguh karya Youtube 8 Productions. Anggone panaliti milih objek 26 Alesane panaliti milih Ibu Doorkas minangka subjek panaliten yaiku amarga materi ajar kang diteliti disinau dening siswa kelas VIII SMP. Siswa kelas VIII Panaliti milih objek panaliten arupa film cekak kanthi irah-irahan menangkap isi dialog. Pawadane panaliti milih film cekak mau amarga dalan crita materi mangerteni wosing pacelathon ing kelas VIII, lan mangerteni masalah apa panaliti milih siswa kang didadekake subjek panaliten didhasarake karo keaktifan cocog kanggo umur siswa kelas VIII SMP. kanggo menehi panemu apa tuturan kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh bisa wae kang ana nalika mulangake materi mau. Siswa kelas VIII dipilih amarga digunakake minangka materi ajar bab mangerteni wosing pacelathon ing pasinaon film cekak Unggah-Ungguh gampang dimangerteni dening siswa amarga Subjek kang dipilih kanggo panaliten iki yaiku guru mata pelajaran basa panaliten arupa film cekak amarga film ngandhut pacelathon kang jumbuh karo nggunakake basa padinan lan nggunakake ragam basa Jawa ngoko. Film cekak iki minangka objek panaliten amarga pacelathon ing film cekak iki sarat tindak tutur dipilih yaiku Ibu Doorkas, guru mata pelajaran basa Jawa ing Kristen 1 Surakarta. basa Jawa kelas VIII SMP. mangerteni isi film cekak mau. Panaliti milih film cekak Unggah-Ungguh
ing ngisor iki: E. Tatacara Nglumpukake Dhata 27 2. Wawanpangandikan Miturut Afrizal (2014:186) wawanpangandikan yaiku kagiyatan nindakake pacelathon kang ditindakake dening pewawancara, wong kang nakonane pitakonan, lan uga terwawancara wong kang menehi wangsulan saking pitakonan. Wawanpangandikan kang ditindakake dening panaliti yaiku wawanpangandikan terbuka, amarga subjek kang terwawancara mangerteni yen dheweke lagi diajak wawanpangandikan. Sanajan uwis nyepakake dhaftar pitakonan, nanging subjek kang diajak wawanpangandikan bisa menehi wangsulan jumbuh karo apa kang dirasakake lan bisa menehi panemune babagan sawijining prakara awujud uraian. Wawanpangandikan ditindakake marang guru mata pelajaran basa Jawa, siswa kelas VIII SMP Kristen 1 Surakarta, lan ahli basa kanggo nglumpukake informasi babagan masalah kang ana ing pasinaon mangerteni wosing pacelathon, uga tanggepane informan bab tindak tutur direktif kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh lan gayutane karo pasinaon materi pacelathon. Sadurunge nindakake wawanpangandikan, Tatacara nglumpukake dhata ing panaliten iki ditindakake kanthi cara kaya 1. Analisis dokumen Teknik analisis dokumen yaiku kagiyatan kanggo nglumpukake dhata kang ana gegayutane karo prakara kang diteliti (Indrawan & Yaniwati, 2014: 139). Dhata dokumen bisa awujud layang, laporan, foto, simbol, lan liya- liyane. Ing panaliten iki panaliti nganalisis dokumen arupa transkrip film cekak Unggah-Ungguh. Teknik analisis dokumen diwiwiti karo maca lan nyathet bagean endi wae kang kalebu tindak tutur direktif. Sawise mangerteni bagean endi wae kang kalebu tindak tutur direktif, banjur dikelompokake nut jinis- jinise tindak tutur direktif. Asil mau digunakake kanggo analisis relevansi materi mangerteni wosing pacelathon.
1. Triangulasi Sumber Triangulasi sumber bisa dimangerteni minangka cara mriksa kaabsahan dhata migunakake pirang-pirang sumber kang beda nanging nggunakake cara kang padha Sugiyono (2014: 83). Sumber kang digunakake panaliti kanggo mriksa kaabsahan dhata yaiku dhata wawanpangandikan saka guru mata pelajaran basa Jawa, perwakilan siswa kelas VIII SMP Kristen 1 Surakarta, lan ahli basa. Sumber arupa asil wawanpangandikan mau banjur dibandingake lan dianalisis kanggo mangerteni relevansi film cekak Unggah-Ungguh karo materi pasinaon babagan mangerteni wosing pacelathon. Sawise panaliti nglumpukake dhata, kagiyatan kang kudu ditindakake F. Tatacara Ngesahake Dhata Anggone mriksa kaabsahan dhata nggunakake triangulasi bisa nggunakake sumber, metodhe, penyidik, lan teori. Ing panaliten iki, panaliti nyetitekake kaabsahan dhata nggunakake: 28 yaiku nguji sah utawa orane dhata kang uwis diklumpukake. Kanggo nguji cekak kasebut. determine the truth about some special phenomenon, rather the purpose of triangulation is to increase one's understanding of whatever is being dhata. Stainback ing (Sugiyono, 2014:85) ngandharake menawa "the aim is not to narasumber diputerake film cekak Unggah-Ungguh supaya mangerteni isi film keabsahan/ validitas dhata panaliti nggunakake triangulasi dhata. Miturut investigated" ancas saka mriksa kaabsahan dhata iku dudu kanggo nemtokake kanthi mbandhingake siji dhata karo perangan liyane kang ana ing sak njabane bener orane samubarang, nanging kanggo ningkatake pangertene panaliti. panemune Moleong (2013: 330) triangulasi dhata yaiku teknik nyetitekake dhata
29 2. Triangulasi Teori Fakta iku bisa dipercaya apa orane kanthi migunakake maneka teori, lan diarani panerangan bandhing (rival explanation). Triangulasi digunakake kanggo nguji kaabsahan dhata nggunakake pirang-pirang teori. Sanajan nggunakake maneka macem teori, nanging teori-teori kang dipilih mau digoleki dudutane satemah bisa luwih gampang dimangerteni. Panaliti mbandhingake teori pragmatik saka Glanberg, Wijana, Rohmadi, Levinson, Tarigan, lan Yule. Panaliti mbandhingake teori tindak tutur saka Black, Yule, Saddock lan Searle. Panaliti mbandhingake teori tindak tutur direktif miturut Searle, Yule, lan Ibrahim. Panaliti uga mbandhingake jinis verba kang kalebu ing tindak tutur direktif miturut Ibrahim, Kreidler, lan Searle, nanging panaliti luwih condhong marang teori saking Ibrahim. Panaliti uga mbandhingake teori materi ajar saka Ratumanan lan Rosmiati, uga Yuberti. G. Tatacara Nganalisis Dhata Tatacara kang digunakake kanggo nganalisis dhata ing panaliten iki yaiku tatacara interaktif. Cara analisis iki ditemokake dening Miles lan Huberman. Miles lan Huberman (ing Moleong, 2009: 178-180) ngandharake menawa anggone nganalisis dhata nggunakake cara analisis interaktif ditindakake kanthi cara dibolan-baleni. Nalika nggunakake cara nganalisis dhata jinis iki, panaliti bisa nindakake analisis babagan jumlah dhata, uwis cukup apa durung nalika nindakake proses nglumpukake dhata. Yen dhata kang diklumpukke durung cukup sikluse bisa dibaleni. Kagiyatan kang kudu ditindakake nalika nganalisis dhata migunakake cara interaktif yaiku nglumpuke dhata, ngelongi dhata (data reduction), nyuguhake dhata (data display), lan narik dudutan (conclusion drawing/ verification). Teknik interaktif kang digunakake ing panaliten iki kaya mangkene:
30 4. Narik dudutan (conclusion drawing/ verification), nalika dhata uwis ditemokake lan digolongake kagiyatan pungkasan yaiku narik dudutan saka dhata kang uwis diklumpukake. Ing kene, panaliti kudu mesthikake yen dhata kang diduweni uwis bener. Tatacara analisis dhata interaktif miturut Miles lan Huberman digambarake ing bagan 3.1: 3. Nyuguhake Dhata (data display), dhata kang uwis diolah banjur digolongake. Ing panaliten iki, panaliti nggolongake dhata trankripsi tuturan film cekak Unggah-Ungguh miturut jinis tindak tutur direktif. Dhata awujud tetembungan kang kalebu tindak tutur direktif ditliti meneh lan disusun kanthi urut. Dhata arupa asil wawanpangandikan kaliyan narasumber uga disuguhake lan diwenehi panerangan babagan wangsulane narasumber. Tahap nyuguhake dhata ditindakake supaya panaliti nganalisis dhata-dhata mau. 1. Nglumpuke Dhata, dhata kang digunakake ing panaliten iki yaiku transkripsi tuturan saka film cekak Unggah-Ungguh. Ing sajroning film cekak Unggah-Ungguh ditemokake anane 60 dhata awujud tuturan. Dhata sakliyane yaiku transkripsi asil wawancara panaliti kaliyan guru mata pelajaran basa Jawa, siswa kelas VIII SMP Kristen 1 Surakarta, lan ahli basa. 2. Reduksi Dhata, dhata kang uwis diklumpukake banjur diseleksi meneh supaya nggampangake anggone ngolah dhata. Dhata kang digunakake ing panaliten yaiku 47 dhata kang ngemot tindak tutur direktif saka transkripsi tuturan film cekak Unggah-Ungguh, lan 13 dhata transkripsi film cekak Unggah-Ungguh kang ora kalebu jinis tuturan direktif ora digunakake.
2. Nglumpukake Dhata Urutan panaliten kang kapindho yaiku kagiyatan nglumpukake, nyaring, ngelompokake data kang awujud tuturan ing film cekak Unggah-Ungguh banjur nganalisis dhata kang uwis diklumpukake manut karo golongane tindak tutur direktif. Sakwise nglumpukake dhata dibanjurake karo nganalisis gayutane materi ajar film cekak Unggah-Ungguh tumrap pasinaon menelaah dan menangkap isi dialog. Dhata gayutane film cekak lan pasinaon dientukake kanthi cara nindakake wawanpangandikan tumrap guru, siswa, lan ahli basa. panaliten iki yaiku: ditindakake ing awal panaliten nganti nyusun laporan panaliten. Urut-urutane Bagan 3.1 Tatacara analisis dhata interaktif Miles lan Huberman (Moleong, 2009: 180) Urutaning panaliten ditindakake kanggo ngandharake kagiyatan kang 31 1. Nyepakake Urutan panaliten kang sepisan yaiku nyepakake. Panaliti nemtokake dhisik masalah apa kang arep digoleki solusine. Sakwise nemtokake masalah, digawe irah-irahan kang sabanjure diajukake dhateng dhosen. Nalika irah-irahan uwis entuk pasarujukan saking dhosen, panaliti bisa nindakake kagiyatan nyusun proposal lan milih-milih ing ngendi lan kapan arep nindakake panaliten. H. Urutaning Panaliten
3. Nyusun Laporan Urutan panaliten kang pungkasan yaiku nyusun laporan. Dhata-dhata kang uwis dianalisis ing kagiyatan sadurunge, disusun satemah dadi laporan skripsi kang wutuh nut karo struktur kang uwis ditentokake. Anggone nyusun laporan skripsi diulat-ulatake dening dhosen pembimbing. Laporan skripsi dadi syarat kelulusan mahasiswa sarjana. Saka bagan 3.2 bisa dimangerteni menawa ana telu urut-urutane panaliten iki, yaiku: Gambar 3.2 Bagan Urutaning Panaliten Nyepakake Nglumpukake Dhata Nyusun 32