Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya Ganestya Saraswati Pendidikan Bahasa Daerah (Jawa), FBS, UNESA Abstrak Maryunani Purbaya sawijining pangripta sastra Jawa Modern kang reriptane akeh ngrembug gegambarane kadurjanan salah sawijine yaiku korupsi. Cerbung Geger Nusabiru iki uga nggambarake kadurjanan korupsi, lan uga tindak durjana liyane. Anane gegayutan antara karya sastra karo kanyatan kang dumadi, mula panliten iki nggunakake tinthingan Strukturalisme Genetik. Underane panliten yaiku: (1) kepriye aspek tematis sajrone cerbung GN?; (2) kepriye gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN?; (3) kepriye pamawase bebrayan agung ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan sosial?; (4) kepriye pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN?. Ancase panliten yaiku: (1) ngandharake aspek tematis sajrone cerbung GN; (2) ngandharake gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN; (3) ngandharake pamawase bebrayan agung ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan sosial; (4) ngandharake pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN. Panliten sastra iki nggunakake metode diskriptif kualitatif. Sumber data cerbung GN anggitane Maryunani Purbaya, kapacak ing kalawarti Panyebar Semangat. Data panliten arupa tembung, ukara, wacana, lan solah bawane paraga sajrone cerbung GN. Data ekstrinsik kang gegayutan karo pamawase bebrayan agung sajrone kasunyatan sosial lan pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN. Tata cara nglumpukake data yaiku metode pustaka lan wawancara. Instrumen kanggo nindakake panliten iki yaiku panliti dhewe. Tata cara pangolahe data nggunakake analisis isi kanthi tinthingan strukturalisme genetik. Asile panliten kapisan aspek tematis sajrone cerbung GN, kapindho gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN yaiku nyogok, rajapati nalika kahanan eling lan ora eling, nyolong, dagang barang ilegal, rerebutan kalungguhan kanthi cara ngancem lan nyulik, korupsi, mrawasa, lan nylundhupake candhu. Katelu pamawase bebrayan agung kaperang dadi loro, pamawase pangripta yaiku kabeh bab kang dumadi sajrone cerbung-cerbunge Maryunani Purbaya minangka kaca benggala lan kritik marang kahanane kang dumadi ing negara iki nalika lan kabeh reriptane kawedhar kanthi nggunakake imajinatife. Pamawase bebrayan ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan sosial, salah sawijining yaiku tindak kadurjanan korupsi, anane pawarta tumrap polahe para panguwasa yaiku nyolong kayu alas lan rerebutan kakuwasan kanthi cara nyogok, selaras karo kadurjanan korupsi kang dumadi ing jaman saiki. Kapapat pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN kayata EHEDVDQ‡Sapa Salah Bakal bakal kalah. Kabeh paraga-paraga kang tumindak durjana sajrone cerbung GN iki wekasane kalah, saperangan ana kang nindakake tobat lan liyane ana kang nemahi patine. A. PURWAKA Sastra wujud tresnane manungsa marang awake dhewe, wong liya, realitas utawa kanyatan, angen-angene lan marang Jagad Gumelar. Karya sastra dhewe, mujudake gambaran refleksi kasunyatan minangka kaca benggala panguripane manungsa. Mawas lumantar pengalamane dhewe lan bebrayan, pangripta nyiptakake daya kreatifitase kang awujud karya sastra kasebut lumantar medhia basa nggunakake imajinasine. Wujud medhia basa terbitan swasta kang digunakake kanggo ngemot reriptan sastra awujud cerbung yaiku Jaya Baya, Panyebar Semangat, lan, Joko Lodhang. Sajrone panliten iki ninthingi cerbung anggitane Maryunani Purbaya. Maryunani Purabaya kalebu pangripta kang produktif ing taun 1960-an. Pangripta lair ing kutha Ponorogo iki nate dadi Dhosen Seni Rupa ing Universitas Negeri Surabaya nganti taun 1997. Cerbung-cerbung kang kasil karipta lan kapacak ing kalawarti yaiku Geger Nusabiru, Lemah Wijiling Lelakon, Kadurakan Gedhong Telu, Ngluru Gempilane Katresnan, Alvin, Leledhang Ing Dalan Simpang, Sesulih Sulaman Kembang Parangmenang lan Renda-Renda Benang Sutra. Sajrone panliten iki cerbung kang digunakake yaiku Geger Nusabiru. Cerbung GN iki nyritakake kadurjanane para paragane kang mujudake tumindak durjana, awit paraga- paragane nggayuh kekarepane kanthi cara licik lan sabanjure nggawe cilaka marang paraga-paraga liyane. 1
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya Tumindak iki kalebu tumindake para panguwasa merdaya kalungguhane kanggo kapentingan pribadhine dhewe. kabeh pepinginan kanthi cara licik mujudake pirang- pirang gegambaran kadurjanan, salah sawijine yaiku korupsi. Gegambarane kadurjanan sajrone cerbung Geger Nusabiru iki uga nyritakake babagan kadurjanan korupsi lan kadurjanan liyane kang saemper karo kasunyatan sosial. iki yaiku ngandharake aspek tematis lan gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN, banjur pamawase bebrayan agung kaperang dadi loro yaiku pamawase pangripta ngenani kadurjanan nalika ngripta cerbung GN lan pamawase bebrayan ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan sosial, lan pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN. Tujuwan sajrone panliten sastra 2009:91). Karya sastra bisa dimangerteni cikal bakale lan kedadeyane kuwi saka landhesan struktur sosial tartamtu. Bab iki uga disengkuyung dening Goldman sajrone Endraswara (2008:56) menawa karya sastra kuwi luwih tumrap asal-usul ditengenake asal-usule. Gegayutan reriptan sastra mujudake tinthingan strukturalisme genetik. Analisis unsur intrinsik sajrone panliten iki tema yaiku gambaran ngenani munjerake marang kadurjanan sajrone cerbung GN. Dene unsur ekstrinsik bakal digayutake karo pamawase bebrayan agung kang kaperang maneh dadi rong pamawas yaiku kapisan pamawase pangripta ngenani kadurjanan nalika ngripta cerbung GN, lan kapindho pamawase bebrayan ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan sosial, banjur kang pungkasan yaiku pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN. Babagan cerita kang diceritakake sajrone cerbung kuwi kasuguhan ana maneka werna tema. Tema salah sawijining unsur intrinsik kang paling wigati sajrone karya sastra, awit tema dadi gagasaning cerita kang paling umum. Salah sawijine tema kang dadi punjering cerita cerbung GN sajrone panliten iki yaiku ngenani kadurjanan. Miturut Ensiklopedia Kriminologie saka andharane Vernon C Baruham lan Samuel B. Kutash sawijining tumindak kang nuduhake gejala-gejala utawa faktor kang banget yaiku manungsa kang ora bisa kahanan-kahanan ngrekadaya tartamtu kang bisa maujud kanthi becik dening bebrayan ing sakiwa tengen. kanggo nemtokake Miturut Soekanto (1991:409-410) kang njalari anane tumindak durjana yaiku kahanan ekonomi kang lumayan kuwat bisa mujudake tumindak durjana. Golongan iki nganggep awake kebal saka ukum lan liyane, amarga bab perangan ngendhalekake sosial ngenani kakuwasan lan dhuwit kuwi kalebu kabutuhan kang utama. Saliyane anane kalodhangan- kalodhangan kang maujud sajrone kahanan sosiale. Saka kalodhangan-kalodhangan kang ana kasebut mula bebrayan awit ora percaya marang nile lan norma-norma ukum kang ana (Soekanto, 1991:411). iku, Kanggo mangerteni gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN iki, ana saperangan bab kang kudu digatekake. Endraswara (2008:50) ngandharake yen mangerteni wujude karya sastra kuwi bisa kanthi cara ninthingi teks sastra iku dhewe. Unsur pamangune karya sastra ana rong perangan yaiku unsur intrinsik lan unsur intrinsik ekstrinsik. Gegayutane antara unsur lan ekstrinsik iki nggunakake tinthingan Strukturalisme sawijining paham ngenani unsur-unsur pamangune karya sastra, sajrone unsur kasebut nduweni sesambungan antara unsur siji karo unsur liyane nganti wutuh (Ratna, sajrone panliten sastra strukturalisme genetik. Goldman (sajrone Endraswara, 2008:57) uga ngandharake menawa strukturalisme genetik kalebu panliten sastra kang nggayutake antarane struktur karya sastra karo struktur bebrayan, lumantar pamawasing jagad kang diandharake (Endraswara, 2008:57). Awit saka kuwi, Goldmann (sajrone Faruk, 1999:12) strukturalisme genetik mujudake maneka werna konsep, yaiku donyane manungsa sajrone bebrayan, subjek kolektif, lan pamawasing jagad. Subjek kelompok kawangun saka kahanan kang ana sajrone kedadeyan sosial. Gegambarane kedadeyan sosial kuwi kaya dene pangowah-owahaning sajrone bidhang sosial, ekonomi, politik, lan budaya. Panliten sastra iki kanthi nggunakake tinthingan strukturalisme genetik iki luwih nengenake tumrap reriptan kultural kang agung, sajrone karya-karya kasebut kinandhut karya-karya filsafat lan karya sastra agung kang asipat filosofis lan sosiologis (Faruk, 2012:160- 161). tegese Panguripan sajrone bebrayan ora uwal saka perkara-perkara kang tuwuh uga dijalari saka pirang- pirang faktor. Perkara sosial yaiku perkara kang ngemu nilai-nilai sosial lan moral, bisa uga tumindak imoral yaiku tumindak kang nyebal saka ukum lan nduweni sipat ngrusak (Soekanto, 1991:397). Faktor-faktor kang njalari anane perkara sosial yaiku saka manungsa utawa kelompok sosial kang nduweni kakurangan-kakurangan sajrone awake, kaya dene faktor ekonomis, biologis, biopsikologis, gambaran kadurjanan, talak, nakale bocah, konflik rasial, lan kapercayan kalebu (Soekanto, 1991:401). lan kabudayan. Kayata faktor kabudayan (2008:125-126) pamawasing jagad kalebu perkara kang mligi sajrone tinthingan strukturalisme kuwi genetik. Pamawasing sawijining gambaran eling tumrap kelompok kang makili Miturut Ratna jagad 2
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya kelas sosiale. Mula saka kuwi, karya sastra bisa dingerteni sosial lan dumadine (unsur genetik) mawas saka latar mburi sosial tartamtu. Sajrone panliten sastra iki kanthi nggunakake konsep pamawasing jagad kasebut lumantar pamawasing pangriptane. bisa dingerteni Pamawasing jagade pangripta sajrone panliten iki yaiku Maryunani Purbaya, bisa dingerteni saka gegambaran pamikire lumantar cerita-cerita kang diandharake sajrone cerita cerbung GN. Landhesane tintingan strukturalisme genetik saka andharane Goldmann (sajrone Faruk, 1999:12-16) yen strukturalisme genetik sawijining tinthingan kang ngrembug bab unsur intrinsik kang banjur digayutake karo kanyatan sajrone bebrayan kang kayata konsep-konsep kasunyataning manungsa, subjek kelompok, strukturasi, lan pamawasing jagad. Goldmann (sajrone Faruk, 1991:17) uga ngandharake menawa konsep struktur kuwi asipat tematik. Struktur kang asipat tematik, yaiku temane. panliten kang dipunjerake Sabanjure anane gegayutan antarane sastra lan kanyatan sosial, mula panliten iki kanthi nengenake ing babagan pamawase pangripta lan bebrayan. teori nggunakake nduweni tartamtu ing perangan B. METODHE Panliten sastra iki nggunakake metode diskriptif kualitatif. Sumber data cerbung GN anggitane Maryunani Purbaya, kapacak ing kalawarti Panyebar Semangat. Data panliten arupa tembung, ukara, wacana, lan solah bawane paraga sajrone cerbung GN. Data ekstrinsik kang gegayutan karo pamawase bebrayan agung sajrone kasunyatan sosial jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN. Tata cara nglumpukake data yaiku metode pustaka lan wawancara. Instrumen kanggo nindakake panliten iki yaiku panliti dhewe. Tata cara pangolahe data nggunakake analisis isi kanthi tinthingan strukturalisme genetik. lan pamawasing kasunyatan sosial, 4) njlentrehake pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung Geger Nusabiru anggitane Maryunani Purbaya C. ANDHARAN 4.1 Aspek Tematis Sajrone Cerbung GN anggitane Maryunani Purbaya Aspek tematis iki ngandharake maneka werna gegambaran kadurjanan sajrone ringkesaning cerbung GN anggitane Maryunani Purbaya. panjlentrehane aspek tematis kasusun kanthi runtut awit wujud kadurjanan siji klawan kadurjanan sabanjure. 4.2 Gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN anggitane Maryunani Purbaya Gegambarane kadurjanan sajrone cerbung GN iki ana maneka werna, bakal kaandharake ing ngisor kanthi gamblang. 4.2.1 Nyogok (suap) Tembung nyogok (suap) iki ana sambung rapete karo bab dhuwit, yaiku nyogok utawa nyuap nganggo dhuwit (Poerwadarminta, 1985:958). Sajrone cerbung, paraga Kemlungkung kalebu panguwasa anyar ing tlatah Karangputih sisih wetan. Dheweke sugih lan dadi panguwasa, mula saben mungkasi perkarane nggunakake dhuwit. Kanggo njebol wadhuk banyu tlatah Karangputih, dheweke nggunakake dhuwit minangka pirantine saperlu narik kawigatene wong liya amrih gelem nglakoni apa kang dadi prentahe. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan analitik.Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan latar panggonan: ing ‡.HMDED FDS QDJD VLQJ LODWH FDZDQJ SLWX Ana layang iku diterangake, yen sing nyekel layang iku bakal entuk bebana satus ewu ringgit, samangsa wis kasil njebol wadhuk banyu .DUDQJSXWLK·*11R-1 Juni 1985, kaca 24) Tata cara analisis data sing ditindakake sajrone panliten iki yaiku: 1) mangerteni isi cerbung, cara iki wis bisa nuduhake bab kang paling anja sajrone cerbung kajupuk salah sawijining unsur kang kaanggep cundhuk karo kajian kang digawe sajrone panliten, 2) nganalisis data, cara iki minangka kasil saka data kang wis diklumpukake kang uga cundhuk karo landhesan teori kang digunakake yaiku tinthingan strukturalisme genetic, 3) njlentrehake asil analisis, cara iki bisa ditemtokake saka underane panliten kang wis ana, yaiku: 1) tematis sajrone cerbung Geger njlentrehake aspek Nusabiru anggitane Maryunani Purbaya, 2) Njlentrehke cerbung Geger gegambarane kadurjanan Nusabiru anggitane Maryunani Purbaya, 3) njlentrehake pamawase bebrayan agung ngenani kadurjanan sajrone sajrone Pethikan kasebut bisa ditegesi, yen Isi layang tumuju marang prentahe Kemlungkung kanggo njebol wadhuk Karangputih. Katrangan ngenani dhuwit iku dening sawijining Kemlungkung kanggo narik kawigatene wong sing gelem nglakoni marang prentahe, wong kang ngemban prentah saka dheweke iki kalebu wong-wongane saka Gerombolan Nagalangu. cara licik kang digunakake 4.2.2 Rajapati Kadurjanan rajapati ing kene kaperang dadi loro yaiku rajapati nalika kahanan eling lan rajapati nalika kahanan ora eling. 3
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya 4.2.2.1 Rajapati nalika kahanan eling Rajapati nalika kahanan eling iki tegese ora ana samubarang utawa pangaribawa liya kang njalari patine pawongan liya. Kanthi sadhar iku kalebu tumindak kang kelakon kanthi nalar, akal, lan pangrasa kang isih waras. Kaya kang dumadi sajrone cerbung GN iki, nalika kuwi Lurah Tunggono butuh katrangan kang cetha kanggo ndhudhah sapa sejatine dhalang saka rusake waduk banyu ing Karangputih, nanging durung tutug anggone mangsuli dumadakan salah siji saka pawongan telu mau nemoni pati, bebarengan karo tumekane gerombolan Nagalangu. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan analitik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan paraga: ‡1JJLK 1JJLK .XOD VXPHUHS 1DPLQH .HP·GXUXQJ HQWHN WHPEXQJH ZRQJ LNX wis kedhisikan plesate bandhil wesi sing natap sirah. Wong gundhul iku kepeksa njrebabah ilang nyawane, lambe keburu sadurunge PLQJNHP·*11R-1 Juni 1985, kaca 24) Pethikan kasebut bisa ditegesi menawa Kuping Dawir seneng mabukan. Buktine dheweke sawise ngombe tuwak utawa bir, banjur paclathon ora kaya wong waras lumrahe. Yen dipikir kanthi nalar, ngombe tuwak dudu kalebu dolanan kang becik, apa dene samubarang kang beja. Mula ora nggumunake sawise mabuk, dheweke bisa ngomong sakerepe dhewe, lan ngajak taruhan kanthi menehi dhuwit rong atus ewu kampil marang Sambong Gentur manawa dheweke gelem ngombe tuwak rong goci. 4.2.3 Nyolong Nyolong yaiku nindakake apa-apa kanthi dhedhemitan (Atmodjo, 1996:70). Kaya kang dumadi sajrone cerbung GN iki, Blandong Layapan dadi wong kapercayane Kinanthi lan Gemulung. Kakuwatan kang didarbeki digunakake kanggo ngusungi kayu-kayu colongan menyang cikar. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan analitik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan latar panggonan: Pethikan mau bisa dingerteni, yen patine salah sawijinig wong saka pawongan telu kasebut bebarengan karo tumujune gerombolan Nagalangu. Iki mbuktekake, menawa gerombolan Nagalangu ngrekadaya ngilangi tilase amrih ora dingerteni dening Tunggono. Awit ngrusak wadhuk banyu ing Karangputih kuwi saka prentahe Kemlungkung, kanthi tujuwan kepingin oleh kalungguhan luwih murakabi minangka paguwasane tlatah Karangputih. kang ‡%ODQGRQJ /D\DSDQ GDODK Sengawale loro, sajake wis rada suwe ngenteni ana papan kono. Prentahe keprungu gandhang yen wong- wong rosa cacah wolung puluh iku kudu enggal nindakake pakaryan ngunggahake balok-balok ND\X LNX PHQ\DQJ FLNDU· *1 1R -22 Juni 1985, kaca 23) 4.2.2.2 Rajapati Nalika Kahanan Ora Eling Rajapati kanthi ora eling bisa maujud jalaran kena pangaribawa saka samubarang liya. Samubarang kasebut uga bisa njalari pawongan kuwi owah pikir lan pangrasane. Kaya kang dumadi sajrone cerbung GN. Pangaribawa saka njaba yaiku faktor kang maujud sawise ngombe omben-omben kaya dene tuwak, bir, lan omben liyane kang mangribawani dheweje dhewe tumuju bab kag ora pener. Kuping Dawir lan sakancane kabeh padha mabuk, pikirane wis ora jangkep kaya lumrahe. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gamblang marang gegambaran pethikan dramatik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan pamaragan: ‡$MD PURQJJD-mranggu lur! Iki dolanan sing becik! ora angger uwong entuk kabegjan kaya awakmu! Nek ora percaya, iki dak tambahi maneh sakampil! Wis gek QGDQJ RPEHQHQ· No. 23-8 Juni 1985, kaca 21) Pethikan kasebut bisa dingerteni, yen Blandong Layapan lan kabeh sakancane bebarengan ngenteni prentah saka Gemulung ing Alastuwa, kanggo ngusungi balok-balok kayu asil tebangane kang sadurunge tanpa ana ijin luwih dhisik saka kamituwa Alastuwa. 4.2.3.1 Ladak Kecangklak Wong kang asipat angkuh utawa kemlungkung bakal nemahi cilaka kang dijalari saka polahe dhewe, iki ‡Ladak Kecangklak· NDLEDUDWDNH angkuh marang Blandong Layapan kekarepane. rumangsa disepelekake banjur Blandong Layapan dheweke Janurkuning. Nanging pungkasane dheweke malah nemahi cilaka saka polahe kasebut. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan dramatik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan latar pamaragan: ND\D EHEDVDQ langsung mbabati ‡%ODQGRQJ /D\DSDQ POXPSDW ODQ PEDEDW pawongan klambi putih iku. Ananging gaman mingis-mingis sing kumilat iku mbalik nunjem awake dhewe kanthi sampurna. Semono cepete lan pawongan klambi putih iku ngendhani 4
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya mbalekake VHUDQJDQNDQWKLWXQWDV·*11R- 10 Agustus 1985, kaca 21) Pethikan kasebut bisa ditegesi, menawa Blandong Layapan kena karma saka polahe dhewe. Dheweke ora gelem ngakoni apa kaluputune, dalah ora gelem mertobat dadi wong kang luwih apik tumindake. Gamanne kang mingis-mingis darbeke dheweke pranyata mbalik nunjem awake dhewe kanthi sampurna. Lan pungkasane Blandhong Layapan nemahi tiwas. 4.2.4 Dagang Barang Ilegal Ilegal yaiku samubarang kang asipat peteng ateges ora miturut paugeran utawa ora sah (Atmodjo, 1985:373). Selaras karo kedadeyan sajrone cerbung GN, Bandaragung kalebu pamarentah sugih alas, nduweni pirang-pirang puluh hektar alas. Saudagar Gemulung manfaatake kayu-kayu alastuwa kasebut kanggo kapentingan lan kabutuhane dhewe. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan dramatik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan pamaragan: yen balok balok jati sing disimpen ana Alastuwa wis cumawis kari nggawa. Mula Bendung dak prayogakake mandhegani rombongan cikar sing bakal ngusung kayu-ND\X LNX· 36 1R -15 Juni 1985, kaca 20) Pethikan kasebut bisa ditegesi, menawa Saudagar Gemulung saliyane sesambungan mitra karo warga Nagalangu uga marang warga Watudakon. Tlatah Watudakon minangka tlatah kang luwih cedhak papane saka Alastuwa. Mula anane kalodhangan amba murih bisa nyolong kayu-kayu kasebut. Sabanjure asil kayu colongan didol menyang Kawah Mati dening Gemulung minangka saudagar. ‡.DQWKL VHPSR\RQJDQ .LQDQWL Q\HGKDNL wusana Janurkuning dirangkul lan diarasi ana derese eluh lan getih kang padha mili bebarengan. Percayaa ndhuk, percayaa! Aku bakal ndadani kaluputanku! Wong tuwa sing NHEDNGRVD·*11R-17 Agustus 1985, kaca 24) Pethikan kasebut bisa dingerteni, menawa Kinanthi awit njaluk pangapuran marang Janurkuning, sasuwene kuwi dheweke ora bisa nguripi Janurkuning nganti dhiwasa, apa dene Kinanthi lan Gemulung sasuwene kuwi bebarengan tumindak luput. Tunggono luwih dhisik ngelingake Janurkuning yen Kinanthi kuwi ora liya ibu kang sejatine, sawise kedadeyan kasebut wusanane Kinanthi ngakoni apa kang dadi kaluputane lan dheweke netepi janji bakal ndadani kaluputane kasebut. 4.2.5 Rerebutan Kalungguhan jabatan Kalungguhan yaiku pangkat utawa (Atmodjo, 1985:153). Rerebutan kalungguhan ing kene kaperang dadi loro, yaiku kanthi cara ngancem lan nyulik. 4.2.5.1 Rerebutan Kalungguhan Kanthi Cara Ngancem Ngancem yaiku niyat kanthi tujuwan nyilakani utawa nyusahake liyan (Atmodjo, 1985:40). Sajrone cerbung GN iki, Kemlungkung nggayuh kekarepane minangka lurah anyar nganggo cara licik yaiku kanthi cara sesambungan raket karo gerombolan Nagalangu. Sawise nggeser kalungguhane Lurah Tunggono, dheweke ngancem wargane amrih bisa ngrenggani lan gelem nampa dheweke minangka lurah anyar. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan dramatik.Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan pamaragan: 4.2.4.1 Yiyidan Mungging Rampadan Wong kang wiwitane tumindak durjana bisa Mungging Rampadan· %HEDVDQ LNL VDHPSHU NDUR karo bebojowan Sasuwene tumindake Kinanti. Gemulung, Kinanthi bebarengan tumindak durjana. Saben dina nyambut gawene nyolong kayu-kayu jati kang mapan ing Alastuwa. Ora selawase wong wong ala iku tumuju wektu, bisa wusanane Kinanti kalah tengahing paprangan dikalahake dening Janurkuning. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan dramatik. Bisa iki kang gegayutan karo diwawas pethikan ngisor rerangken kedadeyan alur: tumindak ala sateruse, wektu ing ‡3XQJNDVDQH :HOLQJNX ZDQWL-wanti marang sira kabeh. Poma dipoma aja nganti ngalang-alangi, aja nyaruwe lan mbangkang, marang apa kang dadi keputusane pemimpin- pemimpin desa Karangputih! Sapa sing wani, sapa sing mbanggel, bakal entuk pidana abot, lan bisa uga mulih tanpa aran. Eling-elingen! Mula kanggo mahargya jaman anyar iki, ayo padha seneng-seneng, mangan enak, ngombe enak! 0DQJJD RUD VXVDK ULNXK SDNHZXK· *1 1R 26-29 Juni 1985, kaca 19) yen Kemlungkung pancen kemlungkung utawa sombong. Sawise dadi lurahe Karangputih ora mujudake pakarti kang patut dituladhani, nanging dheweke malah ngancem Pethikan kasebut bisa ditegesi, 5
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya kanthi ngetogake tetembugan kang anggegirisi. Kaya dheweke weneh paukuman pati marang wong kang ora sarujuk apa dene mbanggel marang prentahe. 4.2.5.2 Rerebutan Kalungguhan Kanthi Cara Nyulik (panculikan) Panculikan yaiku nyolong utawa minggatake wong (Atmodjo, 1996:297). Sajrone cerbung GN iki, Kemlungkung bisa kepenak nggeser kalungguhane Tunggono minangka ing wewengkone Karangputih. Kemlungkung lan gerombolan Nagalangu nggunakake cara licik kanggo ngrebut kakuwasan sajrone tlatah Karangputih. Sambong Gentur lan Tunggono pranyata disidhemake ing kunjara Balenagabandha, yaiku papan pakunjarane gerombolan Nagalangu kang dedunung ing Kawah Mati. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan analitik.Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan latar panggonan: ‡7XQJJRQR Lurah ODQ *HQWXU VLQJ DQD QMHUR lawang krangkeng iku mesem, krangkeng dibukak, wong papat iku padha UHUDQJNXODQ ‡*1 1R -3 Agustus 1985, kaca 23) lan sawise Pethikan kasebut bisa dingerteni, yen Tunggono lan Sambong Gentur dadi kurban panyulikane warga Nagalagu. Lelorone bareng didhelikake ing njerone kerangkeng Balenagabandha. Pethuke wong loro kasebut wiwit Pujotiti lan Janurkuning bebas mlaku-mlaku njlajah papan dununge Kawah Mati. wong wadon loro iku bisa kanthi bebas saka pangaribawane klambi khusus kanggo warga Nagalangu. 4.2.6 Korupsi Korupsi yaiku sawijining tumindak kang ala, kaya dene panggelapan utawa nampa dhuwit saka wong liya (Poerwadarminta, 1985:524). Sajrone cerbung GN iki, paraga kang tumindak korupsi yaiku Sabil, Bingun lan Talang. Katelune warga Recabandha, Recabandha minangka papane wong-wong sugih bandha, ngaurip mung kanggo golek lan ngolehake bandha donya saakeh- akehe. Kamangka, Pujotiti lan Janurkuning didadekake sandra lan manfaatake kahanan njaluk ganti rugi arupa dhuwit. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan dramatik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan pamaragan: kita sakawit iku golek dhuwit! Saiki wae sing kena didadekake dagangan lan bisa ngasilake kauntungan, kudu enggal digarap. Bingun ya kudu ngerti yen kanggo ndandani lawang gapura loro lan asu rong puluh iku ora kurang saka rong atus ewu ringgit. Mula bener kandhane Sabil, yen kita kasil njaring pendhekar loro iku, teges kita isih duwe kauntungan rong atus ewu ringgit. 5DN\DQJRQRWD%LO·*1 1R-13 Juli 1985, kaca 20) Pethikan kasebut bisa dingerteni, menawa antarane Sabil, Bingun, lan Talang nyandar Pujotiti lan Janurkuning minangka tebusan kang mbakal digawa menyang Kawah Mati Gunung Gombal dipasarahake marang Pangeran Cepuk lan Ronggosan. Saliyane telung paraga kasebut, paraga Blandong Layapan, lan Salipan uga tumindak korupsi. 4.2.7 Mrawasa Mrawasa yaiku tumindak kanthi ana unsur pamaksan (Poerwadarminta, 1985:741). Sajrone cerbung GN iki, mawrasa katindakake dening paraga Awuran. Dheweke lagi kepingin nglakoni saresmi karo wong wadon. Sasuwene kuwi dheweke adoh saka bojo lan simpenane, dene mangerteni ana wong wadon loro dheweke kepencut kepingin ngrasakake madune nanging kanthi cara meksa.Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan analitik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan pamaragan: ‡:LV SLUDQJ-pirang dina iki aku ngelak 3DP2KDKHKP$GRKERMR$GRKVLPSHQDQ· (GN No 26-29 Juni 1985, kaca 20) Pethikankasebut mratandhani menawa Awuran kena pangaribawa saka omben tuwak. Dheweke adoh bojo lan simpenan, awit sasuwene dadi bau tangane Saudagar Gemulung lan Kemlungkung wis suwe ora dilayani wong wadon. Nepaki Pujotiti lagi enak mangan, Awuran njupuk kalodhangan kasebut kanggo mrawasa Pujotiti saka mburi. 4.2.8 Nylundupake Candhu (Narkoba) Candhu menehi pangaribawa kang ala tumrap awak, nanging akeh bebrayan kang remen mangan obat jinis iki. Kaya kang dumadi sajrone cerbung GN iki, paraga Sabil kalebu warga sugih bandha donya ing tlatah Recabandan. Sabil bisa sugih mblegedhu awit dagang candhu, banjur candhu-candhu kasebut diedol menyang Bandaragung kanthi cara diselundupake. Andharan kasebut bisa dideleng kanthi gegambaran pethikan analitik. Bisa diwawas pethikan ngisor iki kang gegayutan karo rerangken kedadeyan alur: ‡6DELO VLQJ ODJL Q\DWKHWL FDFDKH FDQGKX sing bakal diselundhupake menyang kutha 6
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya iku bola-bali mesem, krungu Bandaragung gemontange gentha ing sela-selane jegog asu NDQJ PDZXUDKDQ· (GN No 28-13 Juli 1985, kaca 19) Pethikan kasebut bisa dingerteni, yen Sabil lagi nyatheti arep kang diselundupake menyang kutha Bandragung. Sabil kagolong manungsa kang serakah, awit sakabehing samubarang direkadaya bisa ngasilake kauntungan tumrap dheweke. Dadi kayadene bab sadulur, kanca, apa dene tangga teparo yen ora ngasilake kauntungan bakal ora nduweni piguna. cacahe candhu rencanane 4.3 Pamawase Bebrayan Kadurjanan Sajrone Kasunyatan Sosial Agung Ngenani Pamawase bebrayan agung sajrone panliten iki kaperang dadi rong pamawas yaiku kapisan tumrap pamawase pangripta ngenani kadurjanan nalika ngripta cerbung Geger Nusabiru lan pamawase bebrayan ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan sosial. 4.3.1 Pamawase Pangripta Nalika Ngripta Cerbung Geger Nusabiru Darni (2002:6) ngandharake yen akeh karya- karyane Maryunani Purbaya ngemu tema kadurjanan, saliyane cerbung GN uga ana cerbung-cerbung liyane kang nyritakake babagan kadurjanan. Kaya dene cerbung kanthi irah-irahan Ngluru Gempilane Katresnan, cerbung iki panculikane wanita kang dadi tresna asihe Nariman. Nariman kang dadi paraga utama ing kene dipilara kanthi disuntik nganggo dosis kang dhuwur banget. Pangripta percaya marang sipat-sipate Nariman yen jujur lan luhur ing tembe burine bakal ngolehake kamulyan. Banjur tumindak durjana ngolehake paraga-paraga kang paukuman saka asil tumindake (Darni, 2002:8). Cerbung Kadurakan Gedhong Telu nyritakake bab kadurjanan kang ditindakake dening Lik Ayu. Dheweke sawijining wanita kang tumindak nistha, ngajak lan meksa Panoriman kang dadi paraga utamane supaya gelem nglakoni saresmi karo dheweke. Nanging Panoriman kalebu pawongan kang diberkati cahya iman, dadi sipate ora bisa dikalahake marang bab durjana. Awit dheweke uga nylametake Bandar kang dadi rencana durjanane Lik Ayu (Darni, 2002:9). pamikir kang ora patiya pinter lan ora nduwe asal-usul kang cetha mula wekasane paraga-paraga kang tumindak durjana kasil melbu kunjara (Darni, 2002:10-11). ing Dalan Simpang. Cerbung iki nyritakake paraga Sarokah minangka aparat pamarentah kang tumindakemalah gawe rugi rakyat lan nyimpang saka bab bebener. Paraga Madurasa kalebu penegak keadilan. Lan adhike Madurasa kanthi aran Madusiwi kalebu paraga wanita kang tumindak durjana kanthi nggayuh sakabehing cara kanggo mujudake pepinginane, salah sawijine yaiku wani marang bojone. Banjur paraga Neo Maksiya kalebu paraga kang ing bab tumindak maksiyat perbankan. Paraga Sarokah, Dermis Lunglungan, lan Baron Bordosa kalebu aparat pamarentah kang srakah kanthi nggunakake kalungguhane nggayuh lan nuruti kabeh pepinginane mung kanggo kapentingan pribadi (Darni,2002:12-13). Cerbung Leledhang lan nistha utamane Kembang Parangmenang iki nyritakake bab durjana kanthi cara ngrampas lan mbabat wanita nggunakake cara kasar. Paraga durjana kaya dene Gobang, nuwuhake rasa cemburu karo Triman. Saliyane kuwi ana paraga Dermis uga seneng nrima dhuwit sogokan saka wong-wong kang nyewa pondhok susun kang uga dadi tanggung jawabe. Pangripta isih tetep nengenake babagan bandha, kuwasa, lan wanita kang cundhuk tumrap bab durjana. Lumantar kakuwasane, paraga Babitlan Sarwagemet gelem nrima dhuwit suap utawa sogokan lan imbalan-imbalan liyane kangawujud wanita (Darni, 2002:14-17). Cerbung Sesulih Sulaman Saka kabeh cerita cerbung-cerbunge Maryunani Purbaya, panjenengane medharake paraga-paraga asipat ala padha nindakake kadurjanan. Kabeh paragane mujudake kaonaran, tumindak durjana, lan tumindak imoral. Miturut Darni nalika panjenengane nate wawan rembag klawan Maryunani Purbaya. Miturut seratane Darni (2002:18), yen sakabehing bab kang dumadi sajrone cerbung-cerbunge Maryunani Purbaya minangka kaca benggala lan kritik marang kahanane kang dumadi ing negara iki nalika reriptane kaserat. Mawas marang kahanan ing negara iki, kamangka Maryunani Purbaya medharake kedadeyane kasebut lumantar cerbung- cerbunge nggunakake imajinatife. 4.3.2 Pamawase Bebrayan Ngenani Kadurjanan Cerbung Avin, ing cerbung iki Sandariman kalebu paraga utama lan dadi sawijining paraga kang nduweni tugas kango mbranthas kadurjanan ngenani pangrusakan usaha angkutan Mayangsari. Paraga Grayak, Gragas, lan Sarkah minangka karyawane lan wong-wong kapercayane UD Mayangsari kang nduweni maksud ngrebut lan nguwasani usaha dagang kasebut. Karana Sajrone Kasunyatan Sosial Kadurjanan kang ana sajrone cerbung Geger Nusabiru iki uga dumadi kasunyatane ing bebrayan nalika taun 1985. 4.4.1 Gegambarane Kadurjanan Sajrone Kasunyatan Bebrayan 7
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya Gegambarane kadurjanan kang kapisan yaiku tumindak durjana nyogok (suap). Bisa kawawas ing pethikan artikel warta daerah ngisor iki: Sopir-sopir Bandung. kendharaan kesangkut kasus nyogok. Udakara wong 80 kang kesangkut kasus nyogok anggota Polri ing Operasi Zebra ing Cirebon durung suwe iki wis ditindak dening pihak Polwil kono. Sopir-sopir kendharaan umum iki, nalika kendharaane ketangkep padha mbudidaya nyogok dhuwit gedhene Rp 1.000 nganti Rp 2000 nanging dening petugas kepolisian jalan raya sogokan kasebut ora ditanggapi, malah langsung diajokake marang Pengadilan, laras karo tumindake kang nerak hukum. (PS, 1985:15) wengi (2/5). Susno ora kabotan bengi kuwi uga dilebokake pakunjaran. Dheweke kober ngilang seminggu sasuwene, banjur ngrekam video ing yotube kanthi kandha yen dheweke manggon ana sakiwa tengene Bandung. (PS, 2013:5). Pethikan artikel kasebut nuduhake yen Susno lan gelem diceblosake Duadji pasrah bongkokan nyalahgunakake menyang kalungguhane minangka pimpinanan ketua partai Demokrat lan mantan Kabareskrim Mabes Polri kanthi tumindak korupsi. Tindak durjana korupsi iki uga ana sambung rapete karo tindak korupsi nyolong kayu jati peteng. Bab iki bisa kawawas ing pethikan pawarta ngisor: kunjara. Dheweke tindak Pethikan artikel kasebut nuduhake durjana nyogok kang katindakake dening para sopir kendharaan umum marang sawijining Polri ing kutha Cirebon. Gegambarane kadurjanan liyane yaiku ngenani tumindak korupsi. Tumindak durjana iki dumadi ana ing sadhengah negara, salah sawijine kang kerep lan isih banget ngrembaka tumindak korupsi iki ana ing negara Indonesia. Pawarta iki bisa kawawas ing pethikan artikel ngisor iki: Jerat Kadurjanan Alas karo UU Korupsi? Menawa Bisa. -UU ngenani kebun utawa alas ora kuwat kanggo ngilangake pelanggaran kang dumadi. Miturut panliti Indonesia (ICW), Donal Fariz, Jakarta Pusat, Rabu (14/3) dibutuhake pangrekadaya kang gedhe kanggo nyekel tersangka kadurjanan ing sektor alas, yaiku kanthi nggunakake UU Tindak Pidana Korupsi. REPUBLIKA.CO.ID, JAKARTA Korupsi Rp 3 Milyar Ing Ditjen Bea Cukai. Kurang ketate pengawasan saka pihak ndhuwuran, njalari dumadine korupsi kang gedhene Rp 3 miliyar ing kalangane Direktorat Jenderal Bea lan Cukai. Wektu iki tilas Kepala Bagian Keuangan Ditjen BC Kmr lan saksi-saksi cacah wong 18 isih terus dipriksa dening pihak kang wajib. Dakwa Kmr ditangkep didakwa nindakake korupsi Rp 1.4 miliyar. Asiling pamriksaan gabungan Kejaksaan lan BPKP ngungkapake manawa cacahe dhuwit negara kang dikorupsi, kang sakawit dikira mung Rp 1,4 miliyar jebul luwih, ora kurang saka Rp 3 miliyar (PS, 1985:7). Data taun 2011, kadurjanan ing bab alas wis ngancik 9,146 triliun, cacahe iki luwih akeh tinimbang taun 2009 kang mung 2,31 yuta hektar. Panyebab kang utama, UU ngenani alas isih nduweni akeh kakurangan. Kaya dene ora anane pangerten ngenani pangrusakan liar. Mula saka kuwi, menawa penganggone UU korupsi lan pangolahan dhuwit bisa digawe dening aparat panegak ukum. Miturut pamawase Donal, perkara ngenani idin lumrah dadi bab kang utama sajrone bisnis alas. Idin iki bisa metu lumrahe yen ana sogok utawa suap. Pethikan artikel kasebut nuduhake yen para kalangan Direktorat Jenderal Bea Cukai nindakake korupsi nganti ngrugekake negara, awit gunggunge ora sithik. Tindak durjana korupsi nganti saiki isih kelakon katindakake marang pejabat-pejabat dhuwur kang tamtune nduweni kakuwasan kang luwih. Bab iki bisa kawawas ing pethikan artikel ngisor iki: Susno Duadji Pasrah Bongkokan. Sawise kober dadi burone aparat Kejaksaan Agung seminggu suwene, mantan Kepala Badan Reserse Kriminal Polri, Komisaris Jenderal Susno Duadji wekasane pasrah. Terpidana kasus beselan PT Arowana Lestari iku mara dhewe menyang Kejaksaan Tinggi DKI Jakarta, Kemis tengah Panliti Indonesia yaiku Donal Fariz ngandharake yen sesambungan karo bisnis alas utawa perhutanan kuwi bab kang utama yaiku bisa apa ora ngolehake idin saka pihak kang nduweni wewenang luwih. Nanging luwih asringe, idin bisa diolehake nalika ana transaksi nyogok utawa suap marang wong kang weneh lan nampa dhuwit.. Saka andharan ing ndhuwur mau bisa kadudut, yen sajrone bebrayan kuwi pamujudane kadurjanan dirasa wis lumrah utawa wis dadi bab kang lumrah anane. Kaya kang dumadi ing bebrayan saiki, yen kadurjanan wis angel diilangake. Senajan ana wewenang saka pihak liya kang nduweni kuwajiban kanggo mbranthas kabeh wujud kadurjanan kasebut, nanging nganti jaman saiki kadurjanan isih ana, malah tansaya ngrembaka lan akeh nuwuhake maneka werna jinis gegambaran kadurjanan. 8
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya 4.4 Pamawasing JagadNgenani Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru anggitane Maryunani Purbaya Pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone FHUEXQJ *1 LNL ELVD NDDELUDWDNH ND\D EHEDVDQ ‡Sapa Salah Bakal Seleh· 7HJHVH ZRQJ NDQJ WXPLQGDN OXSXW pungkasane bakal kalah. Banjur wong kang tumindak luput kasebut wekasane ngolehake paukuman kang padha ganjarane karo tumindak durjanane. Bab iki uga dumadi sajrone cerbung GN, yen kabeh paragane kang tumindak durjana wekasane bisa kalah kanthi saben paragane ngolehake paukuman selaras karo tumindak durjana kang dilakoni. Paraga kang kena paukuman sajrone cerbung GN iki ora dipilara nanging luwih dhisik diwenehi pangerten lan tetembungan kang sareh kang kebak pitutur, nanging tumrap paraga kang mbangkang utawa isih kukuh marang kekarepane nindakake kadurjanan bakal oleh paukuman pati. jaman saiki. Pungkasan ing korupsi kang dumadi pamawasing jagad ngenani kadurjanan sajrone cerbung GN kayata EHEDVDQ ‡Sapa Salah Bakal Seleh· WHJHVH sapa kang salah utawa luput wusanane bakal kalah. Kabeh paraga-paraga kang tumindak durjana sajrone cerbung GN iki wekasane kalah, saperangan ana kang nindakake tobat lan liyane ana kang nemahi patine. 2. Panyaruwe Cerbung Geger Nusabiru anggitane Maryunani Purbaya iki ngandhut pesen kang becik tumrap kabeh pamaos. Pesen kang kinandhut kaajab bisa menehi lan panggulawentah kang becik. Lumantar tuladha panliten nyengkuyung pangrembakane sastra ing jagading kasustaran Jawa. iki, uga kaajab bisa KAPUSTAKAN iki bisa sampurna. kanthi kabeh wewadine kadhudhah Pamawasing sakabehing jagad kanggo mbrastha tumindak durjanane para paraga ing cerbung GN iki lumantar para paraga Pendhekar Pitu. Pamawasing jagad ngenani kadurjanan mujudake sawijining tumindak kang ora sarujuk. Sajrone cerbung Geger Nusabiru iki kanggo mbrastha gegambaran sakabehe kadurjanan kang ana bisa kasil kaleksanan lumantar pendhekar Janurkuning, Pujotiti, Tanjung Pamungkas, Sambong Gentur, Candhiwangi, Condrowati, lan kang kapungkaan yaiku Sentana. Kadurjanan sajrone cerbung GN D. PANUTUP 1. Dudutan Saka andharan mau bisa kadudut, yen anane maneka warna gegambarane kadurjanan, yaiku nyogok, rajapati nalika kahanan eling lan rajapati nalika kahanan ora eling, nyolong, dagang barang ilegal, rerebutan kalungguhan kanthi cara ngancem lan rerebutan nyulik, banjur korupsi, mawrasa, lan nylundhupake candhu utawa narkoba. Aminudin. 2011. Pengantar Apresiasi Karya Sastra. Bandung: Sinar Baru Algesindo Arikunto, Suharsini. 2010. Prosedur Penelitian Suatu Pendekatan Praktik. Jakarta: Rineka Cipta Endraswara, Suwardi. 2006. Metodologi Penelitian Sastra. Surabaya: Universitas Negeri Surabaya Darni. 2002. Kekhasan Ekspresi Maryunani Purbaya. UNESA: Jurnal Ilmiah Prasasti Damono, Sapardi Djoko. 1993. Novel Jawa Tahun 1950- an: Telaah Fungsi, Isi, dan Struktur. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa ____________________. 2001. Ikhtisar Perkembangan Sastra Jawa Modern Periode Kemerdekaan. Yogyakarta: Kalika Dirdjosisworo, Soedjono. 1984. Ruang Lingkup Kriminologi. Bandung: Remadja Karya CV Fanani, Zainudin. 2002. Telaah Sastra. Surakarta: Muhamadiyah University Press Faruk, DR. 1999. Pengantar Sosiologi Sastra dan Strukturalisme Genetik sampai Post-Modernisme. Yogyakarta: Pustaka Pelajar Manut pamawase pangripta tumrap kadurjanan nalika ngripta cerbung GN yaiku kadurjanan bisa maujud dijalari saka telung perkara yaiku kakuwatan, bandha, lan kuwasa. Kabeh bab kang dumadi sajrone cerbung- cerbunge Maryunani Purbaya minangka kaca benggala lan kritik marang kahanane kang dumadi ing negara iki nalika lan kabeh reriptane kawedhar kanthi nggunakake imajinatife. _________. 2012. Metode Penelitian Sastra Sebuah Penjelasan Awal. Yogyakarta: Pustaka Pelajar Hutomo, Suripan Sadi. 1975. Telaah Kasusastran Jawa Modern. Surabaya: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa Indonesia Luxemmburg, Jan Van. dkk. 1992. Pengantar Ilmu Sastra. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama Najid, Moh. 2009. Mengenal Apresiasi Prosa Fiksi. Pamawase bebrayan ngenani kadurjanan sajrone kasunyatan tindak kadurjanan korupsi, anane pawarta tumrap polahe para panguwasa yaiku nyolong kayu alas lan rerebutan kakuwasan kanthi cara nyogok, selaras karo kadurjanan sosial, salah sawijining yaiku Surabaya: University Press Nurgiyantoro, Burhan. 1995. Teori Pengkajian Fiksi. Yogyakarta: Gajah Mada University Press Purbaya, Maryunani. 1985. Geger Nusabiru. Surabaya: Panyebar Semangat 9
Kadurjanan Sajrone Cerbung Geger Nusabiru Anggitane Maryunani Purbaya Moleong, Lexy J. 2006. Metodologi Penleitian Kualitatif. Bandung: PT Remaja Rosdakarya Ratna, Kutha Nyoman. 2009. Teori, Metode, dan Teknik Widodo, Wahyu. 2006. Singkar Reripatane Siti Aminah (Tinthingan Strukturalisme Gentik). Surabaya: Unesa Penelitian Sastra. Yogyakarta: Pustaka Pelajar Atmodjo, S Prawiro. 1996. Bausastra Jawa. Surabaya: Rosyidi, M. Ikhwan dkk. 2010. Analisis Teks Sastra Mengungkap Makna, Estetika, dan Ideologi dalam Perspektif Semiotika, Hermeneutika Strukturalisme Genetik. Yogyakarta: Graha Ilmu Teori dan Formula, Djojo Bojo Poerwadarminta, W.J.S. 1937. Baoesastra Djawi. Tokyo: PN Balai Pustaka Poerwadarminta, W.J.S. 1985. Kamus Umum Bahasa Indonesia. Jakarta: PN Balai Pustaka Santoso, Wijaya Heru. 2010. Pengantar Apresiasi Prosa. Surakarta: Yuma Pressindo Soekanto, Soerjono. 1991. Sosiologi Suatu Pengantar. Jakarta: CV Rajawali Sumardjo, Jakob. 1988. Apresiasi Kasusastran. Jakarta: PT Gramedia Sumijati, Prof. 2001. Manusia dan Dinamika Budaya. Yogyakarta: Bayu Indra Grafika Stanton, Robert. 2012. Teori Fiksi Robert Stanton. Yogyakarta: Pustaka Pelajar Teeuw, A. 1984. Sastra & Ilmu Sastra Pengantar Teori Sastra. Jakarta: Pustaka Jaya-Grimukti Pasaka Teeuw, A. 1984. Pengantar Teori Sastra. Jakarta: Pustaka Jaya-Grimukti Pasaka Quinn, George. 1995. Novel Berbahasa Jawa. Semarang: IKIP Semarang Prass Wellek, Rene dan Austin Werren. 1990. Teori Kasusastran. Jakarta: Gramedi Darni, Dr. Hum. 2012. Kekhasan Ekspresi Maryunani Purbaya. KA_FINAL.pdf. (Diakses dina Jumat tanggal 5 April 2013 jam 09.15) Rachman, Taufik. 2012. 9 Lokasi Penyelundupan Narkoba Meluas. Semakin (Diakses dina Senin tanggal 29 April 2013 jam 13.00) Rakhmawaty. 2013. Bs Sering Bertengkar Dengan Nasi. Istrinya (Diakses dina Senin tanggal 29 2013 jam 13.00) Gara-gara Sidari, Ray Pratama S.H. Pengertian Kejahatan. (Diakses dina Jumat tanggal 12 April 2013 jam 10.20) Arianti, Suci. 2008. Gonjang Ganjinge Bale Wisma Sajrone Cerbung Poyang-Payingan Anggitane Strukturalisme (Tinthingan Brintik Mbah Genetik). Surabaya: Unesa Nuriya, Anes. 2007. Cerbung Kinosek Ing Lindhu Anggitane Suryadi WS (Tinthingan Strukturalisme Genetik). Surabaya: Unesa 10