35 KAMAR BANJ)OSA Wiwit jam loro awan udané 'teka deres banget, kaworan angin pisan. Mençlungé isih kandel ireng ngençlanu ana ing tawang. Nganti jam nem soré udané meksa durung terang, agawé seçlihé pak Jaka. Jana isih énak énak gawé walesan, jaréné arep mancing menyang kali. Seçlihé pak Jaka merga wis nyepakaké barang mateng, kang kanggo jaminan wong melèk mengko soré. Klasa sepuluh wis cumawis, diyan kecèran lima wis cume pak kabèh. Cekaké persiyapan jagongan wis komplit. Mangka udané isih deres, gèk durung ana ututé arep te rang, mençlungé isih kandel. Kahanan saya munçlak peteng lan sepi nyenyet, gawé mrindinging gitok. Swara gumrojoging kali Buntung kang pernahé ana buri omah kurn rosak nggegirisi ati, saya gawé tambahing miris atiné pak Jaka. Pak Jaka lungguh <;lelog-çlelog karo sangga uwang, dongané ndremimil. Weruh kahanan kaya ngono Jana gumuyu klécam-klècem, ngerti apa sing lagi dipikir déning pak Jaka. Mula lawang énggal ditutup, amrihé supaya pak Jaka ora nyawang wit rançlu alas ing kuburan Kobra kang angker. Lampu kecèran loro wis dipasang mubal-mubal urubé. 'Kang, wanguné udané arep sawengi natas, mençlungé isih kandel.' 'Ayaké ya ngono, Jon,' wangsulané sajak aras-arasen. 'Yèn ngono mengko ora ana wong njagong mréné.' 'Mestiné, wong udané isih deres ngono. Coba saiki rasakna, sepiné kaya ngéné, gèk omahé mencil. Saupama ana apa-apa mbok mbengoka nganti cangkemé suwèk, ora bakal ana wong teka. Mula-mula sing kumentus ya kowé, wong omah kaya ngéné kok gelem ngenggoni.' 'Sarèh çlisik, kang, aja banjur nesu. Witikna coba pikiren, yèn aku nolak omah iki, gantiné banjur end i. Omah iki wis kdbèt banget kanggo pon <;lokané sakanca. Suk yèn kanca-kanca wis teka, rak ora sepi kaya iki.' Pak Jaka ora mangsuli. Awit durnadakan keprungu swaraning manuk bencé lan kolik ngganter. 'Trèmbèlané! Isih soré wis ana manuk keparat muni.' 'Lha wis uniné ngono kepriyé manèh, kang. Kaé ya kéwan duwé nyawa, lan ya butuh muni.' 'Ambumu! Ngertia kuwi sasmita ala.' 'Kok ngerti.'? J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:39:25AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
162 Javanese Literature since Independenee 'Manut unining buku primbon.' 'Ah, kang, mbok aja percaya nemen-nemen karo tahayul, munçlak nyiksa menyang batiné 'çléwé.' 'Lagi sepisan ji iki dadi wong kemançlahan bara mborong ngalami lela kon kang durung naté tinemu salawasé urip,' ngono grenengané pak Jaka karo ngiling wédang tèh kentel kang lagi baé digoçlog. Jana uga mèlu ngiling ana gelasé. Kanti nyruput wédang kang isih manget-manget Jana nyambungi gunemé pak Jaka diénggokaké liya. 'Gilo, kang, wajik lan rasikané anggoné maringi bu lurah rak isih.' 'Va kono, panganen çléwé, wetengku wis wareg.' Jana mèsem karo njupuk wajik mangan télap~tèlep ora lèrèn-Ièrèn, let seç1.éla wajik lan rasikan sepiring wis babI as mlebu wetengé Jana. 'É ... la lala, rada klalèn aku. Iki dinané rak malem Slasa-Kliwon ta, Jon.' 'Yèn malem Slasa-Kliwon banjur arep apa, kang?' 'Aku durung gawé sajèn.' 'Sajèn kanggo apa, kang?' '1;)apurmu! Sajèn ya kanggo sing 'tunggu omah kéné, goblog,' wangsulané pak J aka setengah nesu. 'Yèn ngono, kanggo nyajèni awaké ·çléwé. Wong sing tunggu omah ya mung wong loro til iki,' karo mèsem. 'Gobiogrnu kebangeten banget, Jon. Mestiné ya kanggo nyajèni sing ora katon.' 'Kaya ta, angin lésus, ya kang?' 'Trèmbèlané! Guneman karo wong ndableg. Wis ora urusan.' Bubar celatu ngono pak Jaka banjur menyat, nanging lagi limang jangkah banjur mak jegagig mbalik ora sida, nuli lungguh lincak manèh, awit atiné krasa mrinding. Udané saya deres. 'Udan keparat ora 'terang-terang.' 'É, kang, aja misuh. Witikna piyé, lagi usum rençleng, sap a bisa ngowahi lakuning mangsa.' 'Iya yèn énggal terang. Yèn sawengi nçleçlet, rak sida ora ana wong sing teka mréné.' 'Yèn aku malah kebeneran, kang, sawengi bisa natas anggonku turu kepénak, ora dibribèni wong jagong.' 'Ambumu!' Dumadakan Jana njingkat, pak Jaka mèlu kagèt. 'Trèmbèlané! Omahé tampuh, ngendi-endi bocor. Iki mengko arep turu ngendi, kang?' 'Va turu kéné. Yèn bocor ya dibenakaké <}isik.' J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:39:25AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Kamar BanQosa 163 'Aku wegah njupuk an~a ana njaba, kang. Arep ngranggèh ara gadug.' 'Ayo punjèn.' Jana nuli dipunji pak Jaka mbeneraké gen~èng sing tampuh. Nanging merga suwé, pak Jaka suwé-suwé awaké ora kuwat banjur n~re~eg, wu sana mak gentawil Jana ,tiba. Tibané natab lawang kamar sepèn sing wiwit ~èk wingi angèl dibukak. Mak grobyag, Jana mbengok sambat lara. Lawang sepèn menga ngeblak. Pak Jaka, tanpa mikir menyang Jana sing tiba lagi ngelus-elus sirahé, mbengok seneng karo tu ding-tu ding njero kamar sepèn. 'Begja kemayangan banget saiki. Tibané kamar sepèn iki isi temp at tidur komplit karo klambuné. Ayo, Jon, pa~a turu kana baé kepénak, anget ora ketampuhan.' Jana, sing isih pringisan, mèlu nyawang kamar sepèn. Trengginas banjur menyat mlebu kamar, kuwatir ke~isikan karo pak Jaka. Nanging sepira kagèté bareng ce~ak lan ditama:také, sing diarani temp at tidur mau tibané ... ban~osa salurubé komplit. Sanalika mbalik mlayu. Tekan lawang mak gabrus tumbukan karo pak Jaka sing arep mlebu. Wong loro pa:ting cekakar pa~a tiba kabèh. Jana tambah benjnt sirahé ketatab saka lawang, déné pak Jaka sirahé uga benjut ketatab lingir saka. 'Trèmbèlané! Mlayu ara ndelok,' gunemé karo ngemèk-emèk sirahé uga benjut. 'Aja misuh, kang. Coba tamatna tempat ti dur kaé, apa bener tempat tidur kanggo wong urip.' Pak Jaka namataké sing dikira tempa:t tidur mau. Sanalika awaké banjur n<;lre~eg wèl-wèlan, awit lagi ngerti, sing diarani tempat tidur mau tibané ban~osa salurubé kang wis rontang-ranting. Malah payungé isih katon sumén<;lé ing san~ingé. 'A~uh mati ... hiyungé semprul! Ora ngimpi, ora ujar, salawasé aku urip, ya nembé sepisan iki nemahi ana lelakon sing kaya ngéné seremé. Nyata sembrana tenan pak Sura, karo pak lurah iki, ana wong tuwa kok kanggo dolanan. Iya awas mengko titènana.' Ngono gunemé pak Jaka genti misuh kam pak lurah lan pak Sura, terus marani Jana kang isih pl'ingisan lara. Awaké isih katon n~re~eg wedi. Tangané Jana dicekeli kenceng. 'Piyé, Jon? Aku wis ora kuwat manggan omah sing angker kaya ngéné. Yèn terus-terus, kiraku sida mati kak u tenan awakku. Sapa gelem turu ana amah iki kang isi ban<;losa. Sing kebangeten banget ya pak lurah. Aya Jon, rikat,lawangé sepèn Itutupen manèh.' Jana alan-alon menyat, lawang sepèn ditutup rapet, banjur lungguh J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:39:25AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
164 J avanese Literature since Independenee ana lincak. Pak Jaka nututi ing sançlingé. 'Sabar çisik, kang. Saupama kang Jaka ora gelem turu ana kéné, lha arep turu ana ngendi? Gèk mangka udané isih deres ngéné. Mbok ditata <J.isik atiné, aja kaya bocah cilik. Aku çéwé bareng weruh kahanan kaya ngéné, atiku ya paça baé karo kang Jaka. Nanging bareng dak-pikir jero, wong mung ban<J.osa baé 'teka diwedèni, awaké çéwé rak tukang kayu, sok gawé ban<J.osa kaya ngono. Karo manèh barang mati, mangsa bisaa urip. Mula atimu kendel-kendelna ta, kang!' Lagitekan semono dumadakan unining manuk buntel mayÎ!t muni saut-sautan ora kaya sabaéné, saya agawé mirisé atiné pak Jaka sing wis kebacut cilik. '~naké ayo wong loro pa<J.a mapan turu baé. Yèn wis turu rak ora wedi,' sambungé J ana. 'Kang, gajegé kang Jaka nggawa kantong kang isi rajah. Mbok coba dijajal, awit sakabèhing piandel mau kudu disentosani karo batin,' sam bungé Jana manèh bareng ora olèh wangsulan. Kanti rikuh pak Jaka banjur nyan<J.ak kasangé, kabèh isining kasang diwetokaké. Dlingo benglé nuli digècèk ana waton ambèn, banjur dipi lisaké ing pilingané, kan<J.ané sumrepet. Bubar kuwi wong loro pa<J.a mapan turu ing ambèn dadi siji. Lampuné isih tetep kencar-kencar pa<J.ang. Let se<J.éla Jana wis turu ngorok. Mung pak Jaka sing isih klisikan wedi, mripaté tansah mandeng lawang kamar sepèn. Nanging suwé-suwé, saka dayané awak kesel, banjur les sida turu kepa:ti. Byar trontong-trontong wayah ésuk pak Jaka tangi ucek-ucek mripaté, karo lingak-linguk nggolèki Jana ora katon. Dikira Jana wis tangi <J.èk mau-mau lan lagi resik-resik, mula pak Jaka banjur mèlu metu. Digolèki menyang sumur sepi, pawon uga sepi, banjur menyang pakebonan uga sepi. Pak Jaka wiwit arep muring rnanèh, dikira Jana lunga tanpa pamit ninggal çèwèké. 'Cah sembrana kurang duga. Minggattanpa pamit. Iya dititènana suk yèn ketemu.' Lagi ,tekan semono anggoné grenengan, dumadakan banjur keprungu sambaté Jana njaluk tulung. Pak Jaka banjur nilingaké swara mau pinangkané saka endi. Bareng ditilingaké, tekané saka pèrèngan kali sing njuleg. 'Cah kurang ajar, dolanan baé ana pèrèng kali,' batiné karo marani. Nanging kaya ngapa kagèté bareng nginguk mengisor, weruh Jana ngglétak ana lowahan bambing karo bengok-bengok njaluk tulung. Di kira Jana tiba keplèsèd mrono, mula énggal bali menyang omah njupuk J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:39:25AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Kamar Bançlosa 165 tambang dawa. Tambang nuli diuncalaké mengisor, sing nc.luwur digu bedaké wit. Kanti ngrekasa Jana bisa munggah, ambegané munggah mec.lun. Karo isih grundelan pak Jaka ngomèl: 'Wong ora urus. Dolanan mbok sing patut. Untung ora modar.' 'Mengko sik ta, kang. Kok cepak temen nesuné. Ana rembug dirembug c.lisik, aja sok nyalahaké,' wangsulané karo isih krenggosan. 'Lho kepriyé ta sing sabeneré?' 'Ngéné, kang. 'Bener kan<;lamu <;lèk mau bengi, énaké luwih becik lunga saka omah sétan kéné. Pancèn omah iki kebak sétan lanc.lemit, gandar wa lan ilu-ilu tètèkan. Saiki aku wis ngandel. Buktiné wis ana. 1!èk mau bengi aku turu rak bareng karo sampéyan ta, kang?' 'I ya bener, kowé turu ana sanc.lingku.' 'Lha ya kuwi. Ngerti-ngerti bareng aku tangi wis ana lowahan bambing kana, kanti ara dingertèni ngalihku. Saiki wis ceta yèn omah kéné pancèn omah <;lemit, omah sing angker lan gawat 'temenan. Mula beciké ayo énggal tata-tata, ninggal omah kéné.' Wang loro énggal-énggal mlebu ngomah terus tata-tata. Bareng wis rampung banjur énggal-énggal ninggalaké omah mau, dikancing rapet. Niyaté wang loro arep nemoni pak lurah, awit rumangsa digawé dolanan. Any Asmara, Gendruwo Kali Buntung (in: Tulaçla No. 2, Surabaya, 1967). J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 07:39:25AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.