Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 NGUNDHAKAKE KATRAMPILAN NYEMAK CRITA PEWAYANGAN KANTHI MEDHIA COMPACT DISC SISWA KELAS IX A SMPN 2 PAKEL TULUNGAGUNG TAUN PAMULANGAN 2015-2016 Minten, Dr. Surana, S. S. M. Hum Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah (Jawa) Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Surabaya Abstrak Sajrone kagiyatan prasiklus ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung ditemokake saperangan perkara sajrone pamulangan mata pelajaran basa Jawa, mligine ing materi nyemak crita pewayangan. Cacahe mung 16,7% saka 30 siswa kang kasil nggayuh biji KKM. Guru kurang maksimal anggene ngetrapake katrampilan dhasar mulang nyemak crita pewayangan. Crita pewayangan minangka salah sawijining wujud sastra gancaran kang ngandharake nilai gesang kang wigati ing critane, anannging kurange kawigaten siswa marang crita pewayangan jalaran basa sajrone crita pewayangan kang angel dingerteni lan gaya pamulangan kang malehi njalari crita pewayangan ora disenengi siswa. Bab kasebut nyebabakake kurange katrampilan siswa sajrone nyemak crita pewayangan. Prelune anane sawijining medhia pamulangan kang bisa narik kawigatene siswa saengga siswa seneng sinau crita pewayangan lan bisa ndadekake siswa paham ngenani basa crita pewayangan. Mula saka kuwi medhia Compact Disc ditrepake sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan supaya bisa narik kawigatene siswa ing pasinaon. Adhedhasar landhesan panliten kasbeut, underane panliten, yaiku (1) kepriye undhak-undhakane katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung? (2) kepriye undhak-undhakane aktivitas siswa sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung? (3) kepriye undhak- undhakane katrampilan nyemak siswa sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung? Tujuwan panliten, yaiku; (1) ngerteni undhak-undhakane katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung, (2) ngerteni undhak-undhakane aktivitas siswa sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung, lan (3) ngerteni undhak- undhakane katrampilan nyemak siswa sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung. Jinis panliten iki, yaiku panliten tindkaakne kelas kang kaperang saka telung siklus. Saben siklus kaperang saka petang tahapan, yaiku perencanaan, pelaksanaan, observasi, lan refleksi. Subjek panlitian yaiku guru lan siswa kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung. Tatacara pangumpule dhata nganggo teknik tes lan nontes arupa observasi. Anggone analisis dhata nganggo teknik analisis dhata kuantitatif tumrap asil tes lan teknik analisis dhata kualitatif tumrap asil observasi. Asil analisis panliten nuduhake katrampilan guru ing siklus I kanthi skor 26 kategori apik. Sajrone siklus II mundhak kanthi cacah skor 31 kategori apik banget, lan ing siklus III mundhak maneh ana ing cacah 34 kanthi kategori apik banget. Aktivitas siswa ing siklus I kanthi rata-rata 13,1 kategori cukup. Sajrone siklus II mundhak dadi 16,06 kanthi kategori apik. Banjur ing siklus mundhak maneh ana ing kategori apik banget kanthi rata-rata skor 21,6. Asil pasinaon katrampilan nyemak crita pewayangan ing siklus I ngasilake biji rata-rata 64 kanthi kategori cukup. Sajrone siklus II mundhak dadi 77 kanthi kategori apik. Banjur ing siklus III mundhak dadi 84 kanthi kategori apik banget. Ketuntasan klasikal ing siklus I, yaiku 43%. Banjur mundhak ana ing siklus II kanthi cacah 77%. Pungkasane ing siklus III kasil nggayuh katuntasan klasikla 93%. Adhedhasar asil panliten bisa didudut menawa pamulangan nyemak crita pewayangan kanthi medhia compact disc bisa ngundhakake katrampilan guru, aktivitas siswa, lasn asil pasinaon nyemak crita pewayangan siswa kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung. Paedah panliten iki, yaiku bisa weneh input marang sekolah 1
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 sajrone proses ndandani pamulangan, saengga proses pamulangan bisa luwih efektif lan mutu pasinaon ing sekolah bisa mundhak. Saran kanggo guru, yaiku supaya nerapake pamulangan kanthi medhia compact disc sajrone pamulangan pelajaran liyane supaya siswa luwih wigati lan remen marang pasinaon. PURWAKA Landhesaning Panliten sinaune, komunikasi motivasi sinau. luwih efektif, lan nambah Nyemak minangka kabisan weneh pemahaman marang pesen lisan kang informasi kanthi katindakake kanthi sengaja. Sadurunge bocah bisa nondakake micara, nyemak, lan nulis, bab nyemak kang wiwitan katindakake. Miturut Tarigan (2007: 31) sawijining proses kagiyatan nyemak minangka lisan kanthi kebag mirengake kawigaten, pemahaman, sarta weneh pemahaman makna komunikasi kang wis kaandharake dening panutur lewat tuturan utawa basa lisan. lan lambang-lambang apresiasi, Sajrone weneh pasinaon guru dikarepake bisa nduweni katrampilan kang luwih apik sajrone basa Jawa. Guru dikarepake pinter ngelola kelas supaya kagiyatan pasinaon bisa lumaku lan bisa nggayuh tujuwan pasinaon. Sajrone pasinaon basa Jawa bisa nggunakake medhia kang ana. Medhia dilarasake karo ruwang lingkupe soswa sabendina. Kayata medhia Compact Disc kang bisa dienggo weneh materi pasinaon kanthi variatif. Kanthi panganggone medhia audivisual pasinaon bakal luwih nyenengake dibanding tanpa anane medhia lan dibandhingake karo medhia liyane. Sajrone pangetrapan medhia audivisual siswa bisa ngurangi rasa walehe sasuwene pasinaon lan siswa bisa seger nalika nggayuh tujuwan pamualangen. Lumantar medhia audivisual bisa nggayuh tujuwan isa weneh nyemak kanthi pambiyantu marang siswa bisa paham lan ngolehake informasi kang diandharake. langsung saengga Medhia Compact Disc kang awujud Compact Disc iki kalebu multimedhia kang dhasare nggunakake komputer. Maksude, medhia pasinaon iki arupa kumpulan medhia kang diwujudake menyang aplikasi sistem komputer, saengga nuwuhake medhia arupa teks, suwara, lan gambar. Komputer tantu wae bisa nampung maneka kepenginan guru kanggo ngajarake menyang siswane lumantar model pasinaon kang dipengini. Kanthi anane akeh medhia kang digabung kanggo pasinaon, nyebabake siswa luwih kreatif lan gelem sinau kanthi mandhiri. Kaya kang diaturake Koesnandar (2003: 8), menawa tujuwane sinau karo luwih aktif multimedhia yaiku ndadekake siswa Medhia audiovisual arupa Compact Disc banget migunani kanggo mbiyantu proses komunikasi antarane guru lan siswa. Medhia Compact Disc bisa diarani piranti kang sarwa guna tumrape pasinaon ing sekolahan, embuh iku arupa tembung kang ditulis utawa diunekake (Sulaiman, 1985: 12). Kanthi ngecakake medhia Compact Disc ing pasinaon, mula guru ora dadi faktor utama sajrone proses pasinaon ing kelas. Compact Disc iki sumadya ing njerone maneka werna, kaya aplikasi flasplayer, video pewayangan, lan liya-liyane. Naning sipate isih linier, amarga ana watesane nggunakake, ora bisa bebas kaya kumpulan aplikasi komputer liyane. kang bageyan video ya lumrahe bisa ditonton kaya nonton film. Senajan medhia Compact Disc wis dikenal sajrone proses pasinaon, lan bisa mbiyantu pasinaon. Naning uga isih ana kurange, yaiku kanggo ngecakake kudu ana sarana komputer utawa leptop. Saka siswa kang cacahe 40 ing kelas, kabukti ing mata plajaran Basa Daerah kanthi materi iki isih durung tuntas manut KKM. Saka 40 siswa, amung 13 bocah kang wis antuk biji luwih saka 70, sisane isih ana ing sangisore 70. Dadi kena diarani isih ana 32,5 siswa kang durung lulus saka materi iki. Anane pangetrapan medhia Compat Disc sajrone panliten iki dikarepake bisa narik kawigaten siswa lan aweh motivasi tumrap siswa. Guru uga bisa mbimbing siswa sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi gampang lan nyenengake. Medhia Compat Disc iki dikarepake bisa ngowahi minat siswa nyinaoni basa Jawa mligine ing kawasisan nyemak crita pewayangan, saengga siswa bisa ngancik ketuntasan saka kuwi sajrone pasinaon. Mula kaleksanan Panliten Tindakan Kelas (PTK) ing siswa Kelas IXA SMPN 2 Pakel Tulungagung kanthi Medhia Compact Disc Siswa kanggo Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pawayangan. Underaning Panliten 2
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 Adhedhasar lelandhesane panliten ing ndhuwur, mula ing panliten iki bisa dijupuk underan ing antarane: (1) Kepriye undhak-undhakane katrampilan guru sajrone pasinaonan nyemak crita pewayangan marang siswa kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel kanthi medhia Compact Disc ? Adhedhasar underane panliten ing ndhuwur, mula bisa dingerteni tujuwan saka panliten iki, ing antarane yaiku: 1. Ngandharake undhak-undhakane katrampilan guru sajrone pasinaonan nyemak crita pewayangan marang siswa kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel kanthi medhia Compact Disc. (2) Kepriye undhak-undhakane aktivitas siswa sajrone pasinaonan nyemak crita pewayangan kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel kanthi medhia Compact Disc ? (3) Kepriye undhak-undhakane asil pasinanon siswa sajrone pasinaonan nyemak crita pewayangan kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel kanthi medhia Compact Disc ? 2. Ngandharake undhak-undhakane aktivitas siswa sajrone pasinaonan nyemak crita pewayangan kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel kanthi medhia Compact Disc. 3. Ngandharake undhak-undhakane asil pasinanon siswa sajrone pasinaonan nyemak crita pewayangan kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel kanthi medhia Compact Disc. Pamecahe Perkara Medhia pasinaon nyemak arupa Compact Disc dipilih, merga durung anane paket pasinaon arupa Compact Disc kanggo pasinaon basa Jawa. Maneka medhia Compact Disc kang ana durung akeh lan bisa narik kawigaten siswa, dadi mung minangka tontonan sajrone komputer kayata film. Saliyane kuwi akeh sekolah menengah pertama kang wis nduweni laboratorium komputer. Saka asil observasi, siswa katon seneng nalika proses pasinaon kang ana ing laboratorium komputer. Paedahe Panliten Panliten iki, dikarepake bisa weneh maneka paedah mligine kanggo murid, guru, lan sekolah. Paedah sajrone panliten kaandharake ing ngisor iki. 1) Kanggo Siswa: siswa bisa kalatih daya elinge, imajinasi, lan konsentrasi murih luwih kamotivasi sarta minat marang katrampilan nyemak. Panliten iki uga dikarepake bisa menehi motivasi siswa kanggo ningkatake prestasine sajrone mata plajaran basa Jawa. Sanajan medhia Compact Disc wis dikenal sajrone proses pasinaon, minangka medhia kang nduweni keuntungan, nanging medhia iki nduweni kekurangan. Salah sawijine, yaiku kanggo nggawe medhia kasbut mbutuhaje peralatan kang mligi lan katrampilan nganggo komputer. Semono uga kanggo nuduhake uga mbutuhake peralatan kusus kang larang. Pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ditrapake ing sekolah menengah pertama (SMP), amarga miturut pamawase Piaget sajrone Dahar (1988: 183) tingkat operasi formal ana ing umur watara 11 nganti 14 taun. Wewatekane bocah ing antarane yaiku wis sitematis lan anane proses kompleks kang ora winates ing objek kang konkret wae. Bocah uga wis bisa mecahake perkara kanthi mikir hipotesis, deduktif, rasional, abstrak, lan reflektif kanthi weneh evaluasi ing informasi. 2) Kanggo Guru: panliten iki nduweni masukan marang guru ngenani medhia pasinaon, kang luwih inovatif kanggo bisa ningkatake profesionalisme guru lan ningkatake kuwalitas pasinaon. 3) Kanggo Sekolah: panliten iki bisa aweh sumbangan ide sekolah kanggo nyiptakake medhia pasinaon kang lan bisa didadekake inovasi anyar sajrone proses kagiyatan ngajar ing sekolah kasebut. 4) Kanggo Peneliti: penelitian iki dikarepake bisa nambah wawasan lan menehi sumbangan bahan acuan kang gegayutan karo katrampilan nyemak lan medhia pasinaon modern. TINTINGAN KAPUSTAKAN Sardiman (2011: 21) ngandharake sinau kuwi minangka rerangkening kagiyatan jiwa-raga, psiko- fisik kanggo tumuju ing pangrembakane pribadi manungsa sautuhe. Sinau sastra ora mung bisa paham marang hakekat sastra, nanging bisa weneh apresiasi karya sastra kasebut. Tujuwane Panliten tujuwan supaya siswa nduweni pambiji tumrape sawijinng karya sastra, mligine pewayangan. Kanthi nyinaoni 3 Pasinaon sastra sejatine nduweni
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 karya sastra mligine pewayangan, siswa dikarepake nduweni penghargaan kang tumrap karya kasebut. luwih Proses apresiasi tumrap karya sastra mligine ana ing unsur instrinsik karya sastra, bisa weneh pemahaman ngenani cara pengarang ngandharake maksud, sikap, lan pebijian terhadap serita. Mula saka kuwi, guru dikarepake bisa milih metodhe lan medhia kang trep. Medhia Compact Disc medhia kang beda, kayata teks, grafik, bunyi, lan video. Mulltimedhia yaiku program pasinaon kang terintegrasi nggabungake teks, grafik, gambar, foto, suara, video, animasi, lan liya-liyane kang nglibatake interaksi anatarane penggunane lan medhia kasebut lumantar komputer. Adhedhasar maneka pamawas ing ndhuwur dikarepake kanthi medhia Compact Disc bisa weneh pangaribawa teks pewayangan siswa kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung. tumrap pasinaon nyemak Sajrone pasinaon mbutuhake alat bantu kanggo njlentrehake maksud lan nggayuh tujuwan pasinaon. Sarana bantu kasebut kudu bisa narik kawigatene siswa sajrone pamulanga. Mula saka kuwi pasinaon arupa audio visual obah, audio visual meneng, visual obah, visual meneng, lan tes dibutuhake sajrone pasinaon. Saengga bisa aweh pangaribawa tumrap siswa sajrone proses pasinaon. Salah kang dikarepake bisa narik kawigatene siswa yaiku teknologi komputer. Tegnologi komputer bisa nekakake medhia. Komputer minangka salah sawijining medhia kang bisa nransfer maneka simbol sajrone informasi saka wujud siji menyang wujud liyane. Mula perlu anane medhia kang asipat. sawijining medhia Medhia minangka sawijining medhia kang dijangkepi kanthi alat kanggo ngawasi samubarang kang dilakoni user utawa pengguna, saengga pengguna bisa milih samubarang kang dikarepake kanggo proses sabanjure. Umume medhia iki bisa lumaku kanthi pitulungane saperangan alat, yaiku: komputer, mouse, keyboard, sound, lan liya-liyane. Medhia kang dikarepake ing panliten iki yaiku arupa CD software. Objek medhia bisa arupa: teks, image, animasi, audio, full motion lan live video, interactive iki orientasine ana ing konten kalebu ing njerone yaiku itas, grafis, sound, lan maneka tata cara kanggo ngewangi siswa suoaya cepet paham. link (Satrio : 2008 ;4). Medhia Adhedhasar gambaran CD kang akeh nduweni kaluwihan yen dibandhingake karo medhia pasinaon konvensional. Anggone nggawe medhia CD bisa kanthi manfaatake program aplikasi kang wis disedhiyakake dening Microsoft. Program-program aplikasi kang disedhiakake Microsoft yaiku Microsoft Word, Microsoft Power Point, Exel, Microsoft Microsoft Access, lan Microsoft Front page. Program- program bisa nggampangake guru kanggo ngrancang multimedhia. Sajrone panliten iki, multimedhia komputer digawe nganggo program aplikasi Microsoft powerpoint. aplikasi Microsoft kasebut Medhia Compact Disc pasinaon mandhiri iki, yaiku multimedhia pasinaon jinis CAI (Computer Assisted Instructional) Utawa pasinaon kanthi basis komputer arupa Compact Disk, isine arupa program software program lan kompetensi nyemak sajrone ati kang kudu digayuh peserta didik, petunjuk, film pewayangan, teks crita pewayangan, kamus lan latihan soal. Program soft ware utama yaiku power point dkanthi aplikasi hyperlink, slide transition, lan costum animasi. Program penunjang kaya VCD Cutter kanggo ngedhit dhata arupa film, Cool Edit kanggo ngedhit dhata arupa winamp (musik). CAI (Computer Assisted Instructional) yaiku panganggone computer kanthi isi langsung dening siswa kanggo ngandharake pasinaon, weneh latiyan, lan ngetes kemajuan pasinaon siswa. Sawetara kuwi miturut Roestiyah (2001:154) menawa kanthi sarana komputer bisa diwarahake cara- cara nggoleki informasi anyar, ngrampungake, banjur ngolah sawijing pitakonan. saengga ana jawaban tumrap Adhedhasar andharan ing ndhuwur banjur dingerteni menawa kanthi pitulungan tegnologi komputer bisa digandhengake karo manek medhia dadi (1998: 1), sawijining medhia. Miturut Najjar multimedhia nganggo kombinasi tampilan maneka Katrampilan Nyemak Nyemak, yaiku ngrungokake apa kang diomongake utawa diwaca dening wong liya kanthi titi, niti priksa lan weneh paham kanthi tliti. Proses nyemak, yaiku proses kanthi mirengake bola-bali kanthi kawigaten marang apa kang diucapake sawijining pawongan lan weneh pemahaman marang makna kang tersirat. 4
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 Miturut Saddhono lan Slamet (2012: 11) nyemak minangka sawijining proses kagiyatan kang aling wiwitan katindakake dening manungsa sajrone ketrampilan basa. Banjur miturt Tarigan (2008: 31) nyemak, yaiku kagiyatan mirengake lambang-lambang lisan kanthi weneh kawigaten, pemahaman, apresiasi, interpretasi kanggo ngolehake informasi, nangkep isi, sarta makna komunikas kang diandharake dening pamicara lumantar ujian utawa basa lisan. Saengga kagiyan nyemak minangka kagiyatan kang disengaja, direncanakake kanggo nggayuh proses tujuwan. Sawijining pawongan ora bakal bisa nyemak menawa pawongan kasebut ora nduweni maksud nindakake suwalike, kagiyatan sawijining pamicara uga nglakoni kagiyatan merga na tujuwan kang dikrepake saka panyemake. nyemak kasebut. Banjur Salah sawijining tujuwan aktivitas wong kang sumber ing nyemak yaiku pese kang diandharake pamicara. Ana saperangan antarane yaiku: 1) Nyemak kanggo ngolehake fakta. tujuwan nyemak, Kanggo ngolehake fakta, salah sawijining cara kang dienggo yaiku kanthi nyemak. Sarana kang dienggo sajrone nyemak kanggo ngolehake fakta ing anatarne bisa nganggo medhia audio, radio, TV, tape recorder, lan seminar. 2) Nyemak kanggo nganalisis fakta. nganalisis dikarepake fakta, ngenani maneka fakta yaiku Kang ngandharake unsur pemahaman. Tujuwane yaiku ngolehake hakekat makna kang paling inti. 3) Nyemak kanggo ngevaluasi fakta. Kagiyatan nyemak ora bisa dipisahake karo kagiyatan micara minangla sawijining sesambungan komunikasi. Intine, komunikasi bisa lumaku kanthi lisan lan tulisan. Komunikasi lisan kasebut ngenani aktivitas nyemak lan micara, banjur komunikasi lisan ngenani maca (2008: 35) ngandharake kalungguhan lan sesambungan nyemak, micara, maca, lan nulis sajrone katrampilan basa kaya ing ngisor iki. 1) Katrampilan lan nulis. Tarigan Evaluasi fakta bisa katindakake kanthi maneka pitakonan, kayata (1) apa salah fakta kasebut?; (2) apa fakta kasebut nduweni bobot?; lan (3) apa ana gegandhengane antarane fakta kasebut karo kaguyatan nyemak? Menawa fakta-fakta kang ditampa dening penyimak nduweni biji, akuran, lan ana relevansine, mula fakta kasebut bisa dienggo kanggo nambah kawruh tumrape panyemak. nyemak mujudake katrampilan 4) Nyemak kanggo ngolehake inspirasi. langsung kang apresiatif, reseptif, lan fungsional; 2) Katrampilan micara minangka langsung produktif lan ekspresif; katrampilan 3) Katrampilan nulis mujudake katrampilan kang ora langsung, produktif, uga ekspresif; 4) Katrampilan maca minangka katrampilan ora la langsung kang nduweni wateg apresiasif, fungsional. Sajrone proses nyemak ana saperangan aspek- aspek suprasegmental, ing anatarane yaiku: (1) teknan swara, (2) dawa endhege swaea, (3) dhuwur endkeke swara, (4) intonasi swara, lan (5) rima sarta irama. Bab iki perlu digatekake amarga katrampilan nyemak minangkani katrampilan ngerteni pesesn sajrone bunyi basa. Tetembungan inspirasi asring dinggo alesan saka tindakan nyemak. Inspirasi biasane teka saka kagiyatan nyemak ceramah, TV, lan seminar- seminar ilmiah. Sawijining pamicara kang inspiratif yaiku pamicara kang nduweni tujuwan weneh dorongan, motivasi, emosi, lan weneh semangat penyimak. Saengga penyimak bisa oleh inspirasi saka samubarang kang dianhdrake pamicara. 5) Nyemak kanggo ngolehake hiburan. Hiburan bisa diolehake saka kagiyatan nyemak, kayata nyemak lagu-lagu saka radio, TV, VCD, lsp. Radio minangka hiburan kang paling murah kanggo saperangan masyarakat Jawa. Saliyane radio, sarana hiburan kang liyane yaiku TV. Adhedhasar andharan ing ndhuwur, panliti bisa weneh nyemak minangkani penerimaan pesan gagasan, pangrasa, lan pamikire uwong. Tanggapan ngenani penyimak lisan minangka respon tumrap proses komunikasi. dudutn menawa Tujuan Nyemak 6) Nyemak kanggo ngowahi kemampuan micara. Cara Ngundhakake Kawasisan Nyemak Cara ngundhakake kawasisan nyemak salah sawijinie bisa kalaksanakake kanthi pakulinan kanthi sadhar mbedakake antarane pendhengar kang efektif lan ora. Miturt Webb (sajrone Tarigan 2008: 70) cara 5
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 ngundhakake kawasisan nyemak, yaiku kanthi cara: (1) Paham ngenani maksud tuturan; (2) Ora kesusu; (3) Paham ngenani maksude dhewe; (4) Nggatekake pambeda ing anatarane panganggo basa; (5) Paham ngeanni prasangka tumrape diri; (6) Paham ngenani prasangka pamicara; (7) Nyemak pamicara nganti rampung; lan (8) Manfaatake nyemak saapik-apike. ngerteni katrampilan nyemak crita pewayangan siswa sawise dikeneki tindkakn, banjur siklus II nduweni undhak-undhakane ngerteni tujuwan katrampilan nyemak sawise ditindakake perbaikan sajrone kagiyatan pasinaon adhedhasar refleksi ing siklus I. Saben siklus kaperang saka petang tahapan, yaiku perencanaan, tindakan, observasi, lan refleksi. kanggo crita pewayangan Kawolu cara ing ndhuwur minangka cara kanggo ngundhakake konsentrasi sajrone kagiyatan ing nyemak. Mula saka kuwi sajrone kagiyatan panliten iki panliti ngupayakake kawolu usaha kasebut bisa lumaku sajrone proses pasinaon. METODHE PANLITEN Subjek Panliten, Panggonan Panliten, lan Wektu Panliten Prosedur Tindakan ing ndhuwur prosedur panliten (1) perencanaan, (2) pelaksanaan, (3) pengamatan), lan (4) refleksi. Kapapat langkah pangetrapan utama kasebut sajrone panliten iki kaandharake kaya ing ngisor iki. Adhedhasar andharan ing panliten iki kaperang saka Subjek sajrone panliten iki yaiku guru lan siswa kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel Tulungagung. Panliten iki dilaksanakake ing siswa kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel Tulungagung kanthi cacah 30 siswa kang kaperang saka 6 siswa lanang lan 24 siswa wadon. Guru minangka subjek panliten kang melu ditliti sajrone panliten iki. Guru kang dadi subjek panliten yaiku panliti kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel Tulungagung. Panliten tindakan kelas iki manggen ana ing SMP Negeri 2 Pakel Tulungagung. Rancangan Panliten tahapan arupa nyusun rancangan tindakan kang nerangake ngenani apa, kena ngapa, kapan, ing ngendi, dening sapa, lan kepriye tindakan kasebut kalaksanakake. Sajrone panyusunan rancangan kudu ana kesepakatan ing anatarane panaliti. Panaliti kudu nemtokake fokus prastawa kang perlu anane kawigaten kang mligi kanggo diamati, nggawe instrumen pengamatab sasuwene tindakan kasebut lumaku. Perencanaan minangka Panliten iki kantindakake ing semester gasal taun ajaran 2015/ 2016. Watara wulan Juli-Desember 2015. Tetimbangan iki kapilih amarga ing wulan Juli, bakal kaling-kalingan dening libur hari besar. Banjur ing minggu keloro, katelu, lan kapapat wulan Agustus bakal kaling-kalingan persiapan hari kemerdekaan RI. Prosedur Panliten Panliten ngenani pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi media Compact Disk minangka tujuwan tindkan kelas kang duweni panliten ngundhakake katrampilan nyemak crita pewayangan sajrone pasinaon basa Jawa ing kelas IXA. Miturut Subyantoro (2009: 10) PTK minangka sawijining panliten kang ditindakake kanthi sistematis reflektif kang katindakake dening guru minangka panliti saka tahap perencanaan nganti tumeka tindakan ing ngarep kelas arupa kagiyatan pasinaon. Panliten iki nggunakake rong siklus, yaiku proses tindakan siklus I lan sklus II. Sadurunge katindakake sklus I, siswa diwenehi tes awal kanggo ngerteni kabisan lan katrampilan siswa ngenani crita tujuwan kanggo pewayangan. Siklus I nduweni Tindakan implementasi isi rancangan, yaiku ngenani utawa pangetrapan tindakan kang kelas. Tindakan dilaksanakake dening panaliti kudu manut utawa adhedhasar rancangan kang wis digawe ing tahap rancangan panliten. Guru nglaksanakake prose pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc . Panindakan panliten iki dirancang kanthi telung perangan, yaiku tindakan apresiasi, tindakan kagiyatan lan panutup. Katelune kaandharake kaya ing perangan ngisor iki. Tindakan panliten minangka ing panliten inti, Kagiyatan Awal Kagiyatan apersepsi minangka tindakan pra- kagiyatan kang dilakoni kanthi wektu ± 15 menit. Kagiyatan apresepsi kaperang saka: 1) Salam, pengkondisian kelas, ndonga. 2) Guru nyiapake medhia pasinaon yaiku Compact Disc . 6
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 3) Guru nindakake apersepsi kanthi tekon langsung marang siswa kanggo ndhudhah kawruhe siswa. "Hayo bocah-bocah, sapa kang pewayangan?" "Sapa kang ngerti apa wae crita pewayangan kuwi?" 4) Guru ngandharake kompetensi lan tujuan pasinaon kang bakal digayuh. 5) Guru weneh motivasi marang siswa kanggo nggayuh tujuwan pasinaon. Dokumen kanthi sawijining foto uga kudu dilakoni. Ana saperangan bab kang dilakoni sajrone tindakan observasi ing panliten iki, ing antarane yaiku. 1) Nindakake pengamatan katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc . 2) Nindakake pengamatan aktivitas siswa sajrone pamulanga nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc . Kagiyatan Inti 3) Nindakake pambiji sajrone katrampilan nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc . Kagiyatan inti minangka punjere kagiyatan kang sajrone kaandharake kagiyatan pasinaon siswa sajroe nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc . Kagiayatan inti iki lumaku watarane ± 50 menit. Kagiyatan inti kasebut kaandharake kaya ing ngisor iki. 1) Guru njelasake sejarah pewayangan kulit. 2) Tanya jawab guru karo siswa ngenani critane pewayangan kulit. 3) Guru weneh conto soal kanthi medhia Compact Disc lan siswa disuwun kanggo nyemak crita pewayangan kasebut. Refleksi Sajrone komponen iki, guru weneh kajian lan weneh lan tetimbangan kanthi dhampak saka tindakan kang wis ditindakake kasebut kanthi netepake maneka kriteria kang wis digawe. Menawa saka panliten kang sepisan siswa isih durung bisa nggayuh kewasisasn kang dikarepake, mula perlu dienekake siklus sabanjure. Bab-bab kang bakal dingerteni sajrone kagiyatan refleksi ing anatarne yaiku: 1) Bab-bab kang Wis Bisa Kagayuh refleksi kagiyatan jero ngenani asil 4) Guru mbentuk siswa sajrone klompok kang heterogen. 5) Kanthi acak, perwakilan kelompok nyritakake isi crita kang diwaca. 6) Siswa saka kelompok liya diwenehi kalodhangan kanggo tekon ngenani materi kang durung cetha. 7) Guru menehi kalodhangan takon ngenani materi kang durung cetha. 8) Guru weneh motivasi supaya siswa luwih semangat Sajrone sepisan dilaksanakake dening panaliti yaiku ngandharake bab-bab kang wis bisa kagayuh. Adhedhasar bab sadurunge, indikator kang kudu digayuh siswa sajrone panliten iki yaiku bener orane angone nyemak, paham orane isine crita, lan cepet orane angone nyemak. Adhedhasar kapapat indikator kasebut sabanjure panaliti bisa nemtokake perangan kang wis bisa kagayauh sajrone panliten. kang sajrone proses pasinaon. 2) Bab-bab kang Durung Bisa Kagayuh Panutup Tata Cara Ngumpulake Dhata Kagiyatan panutup kalaksanakake kanthi wektu ± 15 menit, andharan ngenani kagiyatan panutup kajabarake kaya ing ngisor iki. 1) Siswa bebarengan karo guru weneh dudutan tumrap materi kang wis disinaoni. 2) Siswa ngerjakake lembar evaluasi. 3) Guru nglaksanakake tindak lanjut. Observasi Sajrone komponen iki guru ngamati dhampak utawa asil saka tindakan kang ditindakake marang siswa. Tes kanthi mangsuli pitakonan-pitakonan sajrone medhia Compact Disc kanggo mangertene pencapaian kawasisan nyemak crita pewayangan. Ngumpulake dhata minangka sawijining upaya kanggo ngumpulake katrangan kang nyata lan bisa dipertanggung jawabake kanggo kebutuhan panliti. Pengumpulan dhata iki nduweni tujuwan kanggo ngolehake dhata kang nyata, reilabel, lan akurat kang ana gandhenge karo panliten. Tata cara ngumpulake dhata ing panliten iki, yaiku tes lan non tes. Kanthi instrumen tes, panliti bisa ngerteni kabisan siswa sajrone nyemak crita pewayangan, banjur wujud instrumen non tes dienggo kanggo pedhoman observasi. Tata Cara Tes 7
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 Instrumen tes, dienggo kanggo ngerteni kabisan siswa sajrone nyemak crita pewayangan kanthi sistematis. Proses pambiji diwiwiti kanthi nindakake tes awal utawa pre test sadurunge menehi perlakuan, banjur tes nyemak crita pewayangan ing siklus I lan siklus II sabubare diwenehi perlakuan yaiku kanthi pasinaon nganggo medhia Compact Disc. Tes kang kawiwitan nduweni tujuwan kanggo ngerteni kemampuan siswa sajrone nyemak crita pewayangan. tes sajrone siklus l lan siklus II nduweni tujuwan kanggo ngerteni kabisan siswa sajrone nyemak crita pewayangan sawise diwenehi perlakuan. Jinis tes kang dienggo yaiku tes subjektif awujud tuliasn. 100 saka jumlah skor katelu aspek pambiji ing ndhuwur. Adhedhasar pedhoman penskoran ing dhuwur, bisa dingerteni menawa asil tes nyemak crita pewayangan siswa. Siswa kang oleh asil apik banget yaiku siswa kang ngolehake biji 85-100, siswa kang oleh asil apik yaiku siswa kang oleh biji 71-87, siswa kang ngolehake asil cukup yaiku siswa kanthi skor 55- 69, siswa kang oleh asil kurang yaiku siswa kang ngoehake skor 30-54 banjur tumrap siswa kang oleh asil kurang banget yaiku siswa kang ngolehake biji 0- 29. Ing ngsior iki kategori katrampilan nyemak crita pewayangan. Ana telung aspek kang didadekake kriteria panliten sajrone tes nulis, ing antarane, yaiku (1) Nemokake isi pesan saka crita pewayangan ; (2) Nemokake karakter paraga sajrone crita pewayangan; lan (3) Nuduhake relevansi crita pewayangan karo kahanan jaman saiki. Analisis Dhata Teknik analisis kang katindakake yaiku kanthi kuantitatif lan kualitatif. Kalorone kaandharake kaya ing ngisor iki. Proses biji akhir siswa bisa diolehake saka Teknik Analisis Dhata Kuantitiaf rumus ing ngisor iki. Teknik analisis dhata kuantitatif dienggo kanggo nganalisis dhata kuantitatif. Dhata kuantitatif diolehake saka asil tes nyemak ing saben siklus I, siklus II, lan siklus III. Asil tes tulis kanthi prosentase katindakake kanthi langkah-langkah: (1) ngrekap biji kang diolehake siswa kanthi nemtokakae biji adhedhasar skor teoritis kang diolehake siswa, (2) ngetung prosentase ing saben interval, lan (3) ngetung biji rata-rata ing saben aspek pambiji. Luwih jangkepe mangkene. ngerteni nggunakake rentang pambiji mula nggunakake Kanggo biji rata-rata kelas rumus ing ngisor iki. Nemtokake biji adhedhasar diolehake siswa skor teoritis kang Sajrone panliten iki nganggo pendhekatan PAP kanthi pambiji skala-100. Skala 100 asale saka prosentase kang negesake skor siswa ing saperangan tes kanthi wates minimal angka 0-100. Adhedhasar pedhoman pambiji kasebut, panliti bisa ngerteni asil tes nyemak crita pewayangan siswa. tes katindakake ing saben siklus, yaiku ing sajrone tindakan ing pungkasane siklus. Menawa siklus I asile isih kurang utawa durung bisa nggayuh target kang ditrepake, mula bakal katindakake siklus sabanjure. Katrangan: B : cacahe butir kang dijawab bener Guru bakal ngerteni kabisan nyemak crita pewayangan siswa kang ngolehake biji apik banget, apik, cukup, kurnag, lan kurang banget. Siswa bakal ngolehake biji maksimal menawa siswa bisa oleh biji dhuwur saka aspek pambiji ing ndhuwur. Siswa bakal ngolehake biji maksimal menawa siswa oleh skor total (sajrone wujud pilihan gandha utawa skor jawaban bener) St : skor teoritis menawa siswa kasil mangsuli sekabehanepitakonan kanthi bener. (Poerwanti, 2008: 6-15 - 6-16) Ngitung Biji Rerata 8
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 Anggone ngitung biji rerata sajrone panliten iki, kajlentrehake kanthi rumus ing ngisor iki. Indikator Keberhasilan Katrangan: M Ʃ fx N : biji rata-rata (mean) : jumlah sakabehe bijine siswa : cacahe siswa (Indarti, 2008:26) Pasinaon nggunakake medhia Compact Disc bisa ngundhakake kawasisan nyemak crita pewayangan siswa kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel Tulungagung kanthi indikator kaya ing ngisor iki. 1) katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc mundhak ana ing kriteria minimal apik yaiku bisa ngancik ing biji 71. Nemtokake prosentase ketuntasan pasinaon klasikal Sawise iku, banjur digoleki persentase ketuntasan klasikal kanthi rumus: 2) Aktivitas siswa sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc mundhak ana ing kriteria minimal apik, yaiku bisa ngancik ing biji 71. (Aqib,dkk.2008:41) Katrangan: P = persentase katuntasan klasikal Adhedhasar etung-etungan asil pasinaon siswa ing dhuwur, banjur asile dikonsultasikake karo kriteria ketuntasan minimal kang diklompokake sajrone rong kategori tuntas lan ora tuntas, kanthi kriteria kaya ing ngisor iki: Teknik Analisis Dhata Kualitatif Teknik kualitatif dienggo kanggo weneh anlisis marang dhata kualitatif. Dhata kualitatif diolehake saka dhata notes arupa pedhoman observasi. Miturut Poerwanti (2008: 6.9), asil analisis kasebut nduweni guna kanggo (1) ngerteni siswa kang nandhang kangelan sajrone nyemak crita pewayangan, (2) ngerteni kesulitan-kesulitan siswa sajrone nyemak crita (3) ngerteni undhak-undhakane pewayangan, kawasisan siswa sajrone katrampilan nyemak crita pewayangan. Dhata observasi kagiyatan dianalisis kanthi cara weneh dheskripsi asil pengamatan lan jlentrehan saka lembar kasebut. lan Asil-asil analisis kasebut dienggo kanggo ngerteni sajrone siswa kang ngalami kangelan kagiyatan nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc sara kanggo ngerteni owah-owahane tindak tandik siswa sajrone nyemak crita pewayangan ing siklus I lan siklus II. Saliyane kuwi, uga kanggo ngerteni tanggapan siswa tumrap pasinaon nganggo medhia Compact Disc. 3) cacahe 80% siswa kelas IX A SMP Negeri 2 Pakel Tulungaung bisa nggayuh ketuntasan pasinaon individu sajrone aspek katrampilan nyemak crita pewayangan kanthi cacah ≥ 71 nganggo medhia Compact Disc . JLENTREHAN LAN ANDHARAN Sajrone bab iki kajlentrehake asile Panliten Tindakan Kelas (PTK) kang diolehake saka asil pasinaon siklus I, siklus II, lan siklus III. Saben siklus kaperang saka petang tahapan salaras karo tahapan ing PTK, yaiku rencana, tindakan, observasi, lan refleksi. Asil katrampilan siklus I minangka kompetensi siswa nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc lan asil observasi katrampilan guru lan aktivitas siswa. banjur siklus II lan siklus III minangka tindakan panyampurna saka kekurangan ing siklus I sajrone pasinaon nymeak crita pewayangan lumantar medhia Compact Disc ing siswa kelas IXA SMPN 2 Pakel Tulungagung. Jlentrehan Siklus I Proses pasinaon ing siklus I minangka pangetrapan tindakan wiwitan panliten pasinaon nyemak crita pewayangan lumantar medhia Compact Disc. Tindakan kang katindakake ing siklus I minangka upaya kango ngundhakake lan mecahake perkara kang tuwuh sajrone pratindakan utawa prasiklus. Asil panliten sajrone pamulangan siklus iki minangka asil saka tes lan nontes (observasi). Panliten siklus I katindakake katindakake ing tanggal 19 Agustus 2015 materi ing siklus I yaiku nyemak crita pewayangan kanthi lakon "Bale Sigala- gala". Alokasi wektu kang dienggo yaiku 2 jam pasinaon (2 x 40 menit). Tahapan kang katindakake ing 9
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 siklus I, yaiku ngrencanakake panliten, nindakake panliten, observasi, lan refleksi. Luwih jangkepe ing ngisor iki. SMPN I Pakel Tulungagung bisa dideleng saka tabel ing ngisor iki. Tabel 4.4 Asil Observasi Katrampilan Guru Siklus I Ngrencanakake Panliten Siklus I Panliten iki nggunakake medhia Compact Disc kanggo pasinaon nyemak crita pewayangan. Sadurunge nindakake panliten, panliti ngrencanakake panliten kang bakal katindakake, kanthi: 1) Perencanaan perjanjian karo pihak sekolah; 2) Perencanaan perjanjian karo mitra kerja kang bkal aweh pambiyantu, yaiku observer. 3) Nyusun Rencana Pelaksanaan Pengajaran (RPP) pasianon; No Indikator 1. Mbukak pasinaon 2. Ngandharake tujuwan pasinaon 3. Nerangake materi marang siswa 4. Nayangake medhia Compact Disc crita pewayangan Indikator kang digayuh 2 3 √ 1 √ 4 √ √ √ √ √ √ √ √ Skor 2 2 3 3 4) Nyiapake arahan-arahan kang dibutuhake sajrone pasinaon kanthi medhia Compact Disc; 5. Nglompokake siswa dadi 6 klompok √ √ √ 3 5) Nyiyapake instrumen tes lan nontes, kayata lembar observasi; 6. Weneh bimbingan sajrone dumadine dhiskusi √ √ 2 Nindakake Panliten Siklus I Proses pasinaon sajrone siklus I minangka tindakan wiwitan ing panliten pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc. Sajrone siklus I katindakake sapertemuan. Adhedhasar tabel 4.2 kasebut dingerteni menawa kriteria pambiji sajrone siklus I, angliputi nemokake isi pesan saka crita pewayangan, nemokake karakter paraga sajrone crita pewayangan, nuduhake relevansi crita pewayangan karo kahanan jaman saiki. Adhedhasar asil tabel ing ndhuwur , banjur bisa dietung rata-rata biji siswa Saengga biji rata-rata biji siswa ing siklus I cacahe 64. Prosentase klasikal siswa ing siklus I bisa dietung kanthi rumus . 7. Weneh bimbingan marang siswa presentasi asil parembugan klompok √ √ √ 3 8. Weneh penguatan marang siswa √ √ √ 3 9. Nutup pasinaon Jumlah skor Rata-rata Kategori Asil Observasi Aktivitas Siswa Siklus I √ Observasi √ √ 3 26 2,89 apik iki katindakake nalika proses pasinaon apresiasi crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung. Pangolehan dhata iki saka respon siswa sajrone aktivitas siswa sajrone nampa pasinaon kanthi medhia kang ditrepake dening guru. Saengga bisa dingerteni menawa prosentase ketuntasan klasikal pasinaon nyemak crita wayang ing siklus I cacahe 43% lan isih durung bisa nggayuh ketuntasan klasikal cacah 80%. Asil Observasi Panliten Siklus I Sajrone observasi iki ngandharake katelu asil observasi, asil observasi antarane yaiku katrampilan guru, asil observasi aktivitas siswa, lan observasi katrampilan nulis siswa. Luwih cethane kaya ing ngisor iki. Asil Observasi Katrampilan Guru Siklus I iang Objek kang dadi indikator sajrone observasi iki, kaperang saka 7 dheskriptor, ing antarane yaiku nanggepi aprsepsi, nggatekake andharan guru, tekon lan njawab pitakonan, ngamati tayangan medhia Compact Disc crita pewayangan, nggarap lembar kerja siswa sajrone klompok, nglapurake asil kerja klompok, lan nggarap soal evaluasi. Sajrone tindakan I panliti diewangi dening sawijining kanca minangka observer. Revisi Siklus I sajrone tindakan siklus I, yaiku pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing siswa Asil Observasi katrampilan guru Revisi kang kudu katindakake kanggo siklus I, yaiku (1) Guru luwih ngundhakake aktivitas siswa nalika dhiskusi klompok; (2) Guru luwih ngundhakake 10
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 pengkondisian siswa nalika pmulangan; (3) Guru luwih ngundhakake kreatifitas nalika proses pasinaon; (4) Guru luwih nengenake ing materi crita pewayangan, supaya siswa gampang anggone nyusun lirik, lan (5) Guru luwih ngundhakake kawigaten nalika weneh bimbingan sajrone pangetrapan medhia Compact Disc. nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc II katindakake sapertemuan. Adhedhasar tabel 4.6 kasebut dingerteni menawa kriteria pambiji sajrone siklus II, angliputi nemokake isi pesan saka crita pewayangan, nemokake karakter paraga sajrone crita pewayangan, nuduhake relevansi crita pewayangan karo kahanan jaman saiki. siklus I. Sajrone siklus Jlentrehan Siklus II Adhedhasar asil tabel ing ndhuwur , banjur bisa Tindakan sajrone siklus ii iki katindakake kanthi rencana lan persiapan kang luwih mateng ketimbang ing silklus I. Anane revisi pasinaon kang ngarah marang undhak-undhakan asil pasinaon,asil panliten kang arupa tes biji nyemak crita pewayangan kanthi medhia compact disk siswa kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung mundhak. Saliyane kuwi, sajrone siklus I iki swasana pasinaon tinimbang swasana ing siklus I. Kaya dene ing siklus I, jlentrehan asil panliten siklus II iki katindkake kanthi cara nyajikake tabel lan jlentrehan tafsiran makna tabel kanggo asil tes lan jlentrehan kanthi dheskriptif kanggo dhata nontes. Luwih jangkepe mangkene. luwih kapenak Ngrencanakake Panliten Siklus II Kayata ing tindakan pasinaon siklus I, anggone ngrencanakake panliten siklus II isih padha karo siklus I, ananging ana saperangan owah-owahan. Bab kuwi disalarasake karo asil refleksi ing siklus I. Rancangan panliten Siklus II kaya mangkene. 1) Perencanaan perjanjian karo mitra kerja kang bkal dietung rata-rata biji siswa Saengga biji rata-rata biji siswa ing siklus II cacahe 77. Prosentase klasikal siswa ing siklus II bisa dietung kanthi rumus Saengga bisa dingerteni menawa prosentase ketuntasan klasikal pasinaon nyemak crita wayang ing siklus II cacahe 77% lan isih durung bisa nggayuh ketuntasan klasikal cacah 80%. Asil Observasi Panliten Siklus II Kaya dene ing siklus I, sajrone observasi tindakan siklus II iki ngandharake katelu asil observasi, ing antarane yaiku asil observasi katrampilan guru, asil observasi aktivitas siswa, lan observasi katrampilan nulis siswa. Luwih cethane kaya ing ngisor iki. Asil Observasi Katrampilan Guru Siklus II Asil obesrvasi katrampilan guru sajrone panliten siklus II diolehake dhata kaya ing ngisor iki. Tabel 4.10 Asil Observasi Katrampilan Guru Siklus II aweh pambiyantu, yaiku observer. 2) Nyusun Rencana Pelaksanaan Pengajaran (RPP) pasianon kanthi anane saperangan revisi adhedhasar (materi crita wayang refleksi ing "Drupadi"); siklus I 3) Nyiapake arahan-arahan kang dibutuhake sajrone pasinaon kanthi medhia Compact Disc; 4) Nyiyapake instrumen tes lan nontes, kayata lembar observasi; No Indikator 1. Mbukak pasinaon 2. Ngandharake tujuwan pasinaon 3. Nerangake materi marang siswa 4. Nayangake medhia audiovisual crita pewayangan Indikator kang digayuh 3 2 √ √ √ √ 1 √ √ 4 √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Skor 4 4 4 4 Nindakake Panliten Siklus II Tindakan panliten siklus II minangka tindakan pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc salaras karo RPP kang wis diowahi lan revisi kang katindakake. adhedhasar refleksi Tindakan siklus II kaperang saka telung kagiyatan, yaiku kagiyatan pambuka, kagiyatan inti, lan kagiyatan panutup. 5. Nglompokake siswa dadi 6 klompok 6. Weneh bimbingan sajrone dumadine dhiskusi 7. Weneh bimbingan marang siswa presentasi asil parembugan klompok √ √ √ √ √ √ √ √ √ 3 3 3 Proses pasinaon sajrone siklus II minangka tindakan tindak lanjutlan perbaikan saka pasinaon 8. Weneh penguatan √ √ √ 3 11 .
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 marang siswa 9. Nutup pasinaon Jumlah skor Rata-rata Kategori √ √ √ 3 31 3,44 Apik banget Asil Observasi Aktivitas Siswa Siklus II Observasi aktivitas siswa sajrone kagiyatan pasinaon nggunakake lembar observasi. tindakan, observasi antarane, yaiku pelaksanaan tindakan, refleksi, lan revisi. Panliten siklus III katindakake ana ing dina Rebo, tanggal 23 September 2015 cerita pewayangan kanthi irah-irahan "Drupadi". Pasinaon dieloni dening 30 siswa kelas IXA SMPN 2 Pakel Tulungagung. Luwih cethane kaandharake ing ngisor iki. Ngrencanakake Panliten Siklus III kanthi materi pasinaon nyemak Revisi Siklus II Adhedhasar refleksi siklus II sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing kelas IXA SMPN 2 Pakel Tulungagung, revisi kang kudu katindakake. Sajrone subbab iki anggone ngrencanakake panliten siklus III isih padha karo siklus I lan II, ananging ana saperangan owah-owahan. Bab kuwi disalarasake karo asil refleksi ing siklus II. Rancangan panliten siklus III kaya mangkene. a. Nggawe rancangan refisi pasinaon adhedhasar Katrampilan guru siklus III. b. Nyusun RPP ngenani materi crita pewayangan Saperangan bab kang perlu kaundhakake saka siklus II, yaiku: 1) Guru kudu nuwuhake motivasi lan weneh tujuwan pasinaon kang bakal katindakake sajrone apresepsi. 2) Guru sajrone nerangake materi kudu ngundhakake panganggone basa Jawa lan weneh penekanan sajrone perangan-perangan pokok. kudu tekon marang ngandharake pitakonan kanthi ringkes lan cetha sarta weneh siswa wektu kanggo mikir. 3) Guru sajrone siswa 4) Compact Disc disalarasake karo tujuwan pasinaon. 5) Guru weneh jawab marang ketua klompok supaya siswa bisa nggawe klompok kanthi apik. tanggung kanthi lakon "Dewa Ruci". c. Nyiapake sumber pasinaon, medhia pasinaon Compact Disc, sarta sarana pambiyantu kang trep. d. Nyiapake alat evaluasi arupa LKS lan tes tulis utawa lembar soal. e. Nyiapake lembar observasi kanggo ngamati katrampilan guru, aktivitas siswa sajrone pasinaon, lembar pambiji katrampilan nyemak crita lan pewayangan. Nindakake Panliten Siklus III Tindakan pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi lakon Dewa Ruci ing siklus III kaperang saka telung kagiyatan, yaiku kagiyatan pambuka, kagiyatan inti, lan kagiyatan panutup. Luwih jangkepe mangkene. Revisi 6) Guru luwih bisa nyegah anane individualis ing klompok. 7) Guru weneh dudutan klompok sawise presentasi. 8) Guru nyiapake reward. 9) Guru weneh tindak pasinaon Aktivitas Siswa 1) Siswa nggawe cathetan cilik nalika kagiyatan lanjut sadurunge nutup nyemak. 2) Siswa nganggo basa Jawa nalika takon lan mangsuli pitakonan saka guru. 3) Siswa nggatekake langkah-langkah nggarap LKS Jlentrehan Siklus III Kayata jlentrehan ing jlentrehan siklus I lan siklus II, sajrone jlentrehan siklus III bakal nlentrehake ngenani petang perangan sajrone tindakakn siklus I, ing Adhedhasar refleksi siklus III sajrone pasinaon nyemak cerita wayang kanthi medhia Compact Disc ing kelas IXA SMPN 2 Pakel Tulungagung, revisi kang kudu katindakake yaiku kaya ing ngisor iki. 1) Ngundhakake katrampilan guru sajrone nguwasani kelas. 2) Ngundhakake aktivitas siswa kanthi individu lan klompok. 3) Ngundhakake aktivitas siswa sajrone ngandharake pamawas. 4) Nuwuhake swasana kelas kang tertib, saengga pasinaon bisa lumaku lancar. 5) Adhedhasar jlentrehan tindakan siklus III sajrone pasinaon nyemak crita pewayang kanthi medhia Compact Disc mundhak ana ing siklus III iki. 12
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 Saengga bisa didudut menawa, siklus III,minangka siklus kang pungkasan sajrone panliten ngundhakake katrampilan nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc siswa kelas IX A SMPN 1 Pakel Tulungagung. ngolehake skor 26, banjur ing siklus II oleh skor 31, lan pungkasane ing siklus III oleh skor 34. Undhak-undhakan Aktivitas Siswa Siklus I, Siklus II, lan Siklus III Andharan Makna Asil temuan Panliten sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing siklus I, siklus II, lan siklus III kaandharake ing tabel lan grafik ngisor iki. Undhak-undhakane aktivitas siswa Sajrone perangan makna asil temuan panliten iki bakal ngandharake ngenani rekapitulasi saka siklus I, siklus II, lan siklus III adhedhasar asil observasi katrampilan guru, asil observasi aktivitas siswa, lan asil tes katrampilan nyemak crita wayang siswa. Luwih cethane ing ngisor iki. Undhak-undhakan Katrampilan Guru Siklus I, Siklus II, lan Siklus III Undhak-undhakan katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ing siklus I, siklus II, lan siklus III kaandharake ing tabel lan grafik ngisor iki. N o 1 2 3 Undhak-undhakan Aktivitas Siswa Biji Siklus I Siklu s II Cacahe skor Rata-rata skor 93 3,1 3 1 82 6,06 Kriteria ukup C apik Siklus III 648 21,6 Apik bange t Undhak-undhakan Katrampilan Guru No Biji Siklus I Siklus II Siklus III Undhak-undhakan kaandharake sajrone grafik 4.11 iki. aktivitas siswa bisa 1 2 Cacahe skor Rata- rata skor 6 8,9 2 2 1 3,44 3 34 3,8 Indikator Aktivitas Siswa Siklus I, Siklus II, lan Siklus III 3 Kriteria Apik Apik banget Apik banget Undhak-undhakan katrampilan guru bisa kaandharake sajrone grafik ing ngisor iki. 50 INDIKATOR AKTIVITAS SISWA Indikator Katrampilan Guru Siklus I, Siklus II, lan Siklus III 0 SIKLUS II SIKLUS II SIKLUS III INDIKATOR KATRAMPILAN GURU 40 20 0 SIKLUS II SIKLUS II SIKLUS III Adhedasar tabel lan dhiagram ing dnhuwur katona anane undhak-undhakan aktivitas siswa. Bab iki kabuti menawa sajrone siklus I aktivitas siswa kasil ngolehake cacah skor 393 kanthi rata-rata 13,1, kategori cukup. Ing siklus I aktivitas siswa kasil ngolehake cacah skor 482 kanthi rata-rata skor 16,06, kategori apik. Banjur ing siklus III kasil ngolehake skor 648 kanthi arata-rata 21,6, kategori apik banget. undhak-undhakan anane katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita wayang. Bab iki dibuktikake menawa sajrone siklus I Adhedhasar Undhak-undhakan Katrampilan Nyemak Siswa Siklus I, Siklus II, lan Siklus III undhak-undhakane katrampilan nyemak crita pewayangan siswa ing Kanggo ngerteni 13
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 siklus I, siklus II, lan siklus III bisa kaandharake ing tabel lan grafik ngisor iki. Undhak-undhakan katrampilan nyemak siswa bisa kaandharake sajrone grafik ing ngisor iki. Indikator Katrampilan Nyemak Siswa Siklus I, Siklus II, lan Siklus III Panganggone medhia ing panliten iki, njalari siswa ora kaku sajrone sinau ngenani wayang. Ing sadurunge anane medhia, pasinaon crita wayang katon malehi amarga tetembunga-tetembungane saka crita wayang kang mboseni, anannging sawise nganggo medhia Compact Disc iki, siswa katon seneng mligine karo gambar lan swara asli saka rekaman. Mula saka kuwi panganggone medhia iki bisa nuwuhake rasa gampang lan remene siswa nyinaoni basa Jawa. 100 PANUTUP 0 SIKLUS ISIKLUS IISIKLUS III lan gambar ngenani rekapitulasi undhak-undhakane katrampilan nyemak siswa ing ndhuwur, dingerteni anane undhak- undhakan saka siklus I kanthi rata-rata skor 64; siklus II rata-rata skor 77; lan ing siklus III ngolehake rata- rata skor 84. Adhedhasar tabel Dudutan jlentrehan dhata, undhak-undhakan katrampilan nyemak crita wayang kanthi medhia Compact Disc siswa kelas IX SMPN 1 Pakel Tulungaung bisa didudut: Adhedhasar andharan lan Katrampilan guru sajrone pasinaon nyemak crita wayang kanthi medhia Compact Disc ing siklus I ngolehake 26 kanthi kategori apik. Sajrone siklus II oleh skor 31 kanthi kategori apik banget. Banjur ing siklus III ngolehake skor 34 kanthi kategori apik banget. Implikasi Asil Panliten Panliten kang katindakake nuduhake menawa katrampilan nyemak crita pewayangan kanthi medhia Compact Disc ngalami undhak-undhakan. Saliyane katrampilan nymeak siswa, asil pasinaon siswa uga mundhak. Undhak-undhakan kasebut bisa kasajekake saka asil obesrvasi kang katindakake ing siklus I, siklus II, lan siklus III. Menawa dumadi undhak-undhakan katrampilan guru, aktivitas siswa, lan katrampilan nyemak crita wayang siswa. Mula saka kuwi, saperangan ing antarane yaiku. implikasi asil panliten kasebut, Aktivitas siswa sajrone siklus I ngolehake skor 393, kanthi rata-rata 13,1, kriteria cukup. Sajrone siklus II kasil ngolehake skor 482, kanthi rata-rata skor 16,06, kategori apik. Banjur ing siklus III oleh skor 648, kanthi rata-rata skor 21,6 kategori apik banget. Asil pasinaon katrampilan nyemak crita wayang siswa, ing siklus II ketuntasan pasinaon nggayuh prosentase 43% kanthi skor rata-rata 64. Siklus II katuntasan pasinaon nggayuh prosentase 77% kanthi rata-rata skor 77. Banjur ing siklus III kasil ngolehake ketuntasan pasinaon klasikal kanthi prosentase 93%, skor rata-rata 84, lan kategori apik banget. bisa Sajrone proses pasinaon kanthi medhia Compact Disc, nuwuhake swasana pasinaon kang ayem, iki weneh peluwang marang siswa aktif, wani, semangat, lan sregep anggone sinau. Sajrone pangetrapan medhia Compact Disc ing panliten iki, kanthi ora langsung lan langsung oleh panghargyan lan pengakuan saka guru kanthi penguatan-penguatan. Pasinaon kanthi medhia Compact Disc, diwiwiti kanthi guru lan siswa nembangake ana sawijining gandhengane karo crita, nerangake saperangan materi, lan lumebu ing medhia. tentrem, lan nyenengake. Bab tembang kang didudut menawa medhia Compact Disc bisa ngundhakake panganggone katrampilan nyemak crita peawayangan siswa kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung. Saengga Saran Adhedhasar dudutan ing ndhuwur, saran kang bisa kaandharake teka panliten iki, yaiku. Kanggo Guru Guru disaranake nerapake medhia Compact Disc ing pasinaon liyane, utawa materi kang liyane , lan ngembangake medhia kasebut, amarga efektif lan efisien sarta bisa narik kawigatene siswa. 14
Ngundhakake Katrampilan Nyemak Crita Pewayangan Kanthi Medhia Compact Disc Siswa Kelas IX A SMPN 2 Pakel Tulungagung Taun Pamulangan 2015-2016 Kanggo Siswa Luwih becik, kanggo siswa luwih semangat sajrone pasinaon, mligine basa Jawa, sarta luwih sregep maca lan mirengake sarta ndelok crita-crita pewayang. Isbandi, Sam.1983. Pemilihan dan Pengembangan Bahan Pengajaran Membaca. Jakarta: (P3G) Pengembangan Guru Proyek Depdikbud Isroi Kanggo Sekolah Luwih becik, kango sekolah menehi pelatiyan marang guru ngenani cara pasinaon lan medhia kang inofatif. Saliyane kuwi, sekolah uga bisa nambah perangkat pasinaon mligine medhia kanggo pasinaon ing sekolah, mligine pasinaon basa Jawa. KAPUSTAKAN dan Pengembangan Media Untuk Pasinaon. Jakarta: CV Rajawali Arifin 1997. Pemilihan Anderson. Ronald H. Anitah, W Sri. 2009. Strategi Pasinaon di SD. Jakarta: Universitas Terbuka. Arikunto, Suharsimi. 2007. Prosedur Penelitian. Jakarta: Rineka Cipta Arikunto, Suharsimi. 2009. Penelitian Tindakan Kelas. Jakarta : Bumi Aksara. Arikunto, Suharsimi. 2010. Prosedur Penelitian:Suatu Pendekatan Praktik. Jakarta: Rineka Cipta DePorter, Bobby dkk. 2010. Quantum Teching. Jakarta: Kaifa Ena, Ouda Teda. 2004. Membuat Media Pasinaon dengan Piranti Lunak presentasi Hairuddin dkk. 2007. Pasinaon Bahasa Indonesia. Jakarta: Depdiknas Hamalik, Oemar. 2002. Proses Belajar Mengajar. Bandung: PT Bumi Aksara Hasibuan dan Mudjiono. 2010. Proses Belajar Mengajar. Bandung: RosdaKarya Hernowo,2005.Menjadi Guru yang Mau dan Mampu Mengajar secara Menyenangkan.Bandung: Mizan Learning Center 15