113 BAB V DUDUTAN, IMPLIKASI, LAN PANYARUWE A. Dudutan Saka analisis kang uwis ditindakake panaliti babagan wujud sarta fungsi tindak tutur direktif sajrone film cekak Unggah-Ungguh lan wawanpangandikan marang guru, siswa, lan ahli basa kanggo mangerteni gayutane asil panaliten minangka materi ajar tambahan ing pasinaon mangerteni wosing pacelathon ing SMP, bisa dijupuk dudutan kang kaya mangkene. 1. Wujud tindak tutur direktif ing film cekak Unggah-Ungguh ana enem jinis yaiku tuturan panjalukan (requestives) kang akehe 15%, pitakonan (questions) akehe 17%, prentah (requirements) akehe 26%, larangan (prohibitives) akehe 4%, menehi idin (permissives) 11%, pitutur (advisories) akehe 27%. Saka asil panaliten bisa dimangerteni yen tuturan kang paling akeh ditemokake yaiku tindak tutur direktif pitutur (advisories) kanthi jumlah 13 dhata. Akehe tuturan pitutur ing film cekak iki disebabake panulis skenario duweni kepenginan supaya para pamirsa bisa oleh pitutur babagan apa kang becik lan kurang becik saka tuturan kang dituturake dening paraga. 2. Fungsi tindak tutur direktif sajrone film cekak Unggah-Ungguh ana 16 jinis. Tindak tutur direktif panjalukan duwe 4 fungsi yaiku njaluk kanthi tumemen, njaluk, ndonga, lan ngajak. Tindak tutur direktif pitakonan duwe siji fungsi yaiku nakoni. Tindak tutur direktif mrentah duwe 4 fungsi yaiku mrentah, ngarahake, ngomando, lan ngarepake. Tindak tutur direktif larangan namung duwe siji fungsi yaiku nglarang. Tindak tutur direktif menehi idin duwe 3 fungsi yaiku ngolehake, ngatogake, uga nyarujuki. Tindak tutur direktif pitutur duwe 3 fungsi yakuwi nuturi, ngelikake, lan ngusulake kang tuladhane kaya ing tuturan. Saka 16 fungsi, fungsi nuturi dadi fungsi kang paling akeh
pacelathon kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh luwih akeh panutur kuwi minangka nasehat utawa pitutur kang becik anane. 3. Film cekak Unggah-Ungguh duweni gayutan karo pasinaon basa Jawa ing KD. 3.4 Menelaah dan menangkap isi dialog kang diwulangake ing kelas VIII semester ganep lan bisa digunakake minangka materi ajar tambahan amarga jumbuh karo 10 kriteria materi ajar lan mupangati. Tindak tutur direktif kang ana ing pacelathon sajroning film cekak Unggah-Ungguh bisa nambah tuladha dialog ing pasinaon mangerteni wosing pacelathon saengga siswa bisa luwih mangerteni apa wos saka pacelathon. B. Implikasi Adhedhasar dudutan kang uwis diandharake sadurunge, panaliten iki duweni implikasi kang bisa dadi tambahan panaliten basa yaiku ing teori pragmatik utamane tindak tutur direktif. Panaliten iki duweni rong implikasi yaiku implikasi teoretis lan praktis kang dijlentrehake kaya mangkene: 1. Implikasi Teoretis Panaliten iki menehi sumbangan marang panaliten basa utamane tindak tutur direktif kang ana ing film cekak. Panaliten iki duweni implikasi kanggo nambahi panaliten marang film cekak Unggah-Ungguh kang durung nate ditliti sadurunge. Panaliten iki nliti babagan panggunaan basa ing tuturan masarakat ing urip padinan kang diwujudake ing medhia film cekak kang ana ing piranti Youtube. Ing panaliten iki bisa dientukake wujud lan fungsi tindak tutur direktif saka ditemokake kanthi cacah 10 dhata. Bab kuwi disebabake saka panutur duweni pangandel yen samubarang kang dikandhakake dening 114 ngemot tuturan kang nduweni ancas kanggo ngandhani pamirsa nindakake urip padinan. Ing kene, panutur ora meksa mitra tutur utawa babagan apa kang becik lan apa kang kudune ditindakake kanggo pamirsa film kanggo nindakake apa kang uwis dikandhakake nanging
115 tuturan kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh. Ing panaliten iki panaliti ngandharake teori-teori ngenani pragmatik, tindak tutur, film cekak, lan materi ajar kanthi cetha lan jangkep saengga bisa nambah seserepan anyar kanggo pamaca. 2. Implikasi Praktis Panaliten iki duweni implikasi praktis kanggo guru, siswa, sekolah, lan panaliti sanes. Panaliten kang uwis ditindakake dening panaliti bisa digunakake dening guru minangka rujukan kanggo nggawe materi ajar utawa milih materi ajar tambahan supaya materi kang digunakake kanggo pasinaon ing kelas bisa luwih akeh jinise lan luwih narik kawigatosane siswa. Saka panaliten iki, guru uga bisa nambah seserepan babagan tindak tutur direktif kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh. Kanggo siswa, panaliten iki bisa digunakake kanggo nambah seserepan anyar babagan tindak tutur direktif kang durung nate diwulangake dening guru ing jenjang sekolah. Panaliten iki kaajab bisa ngundhakake kabisane siswa kanggo mangerteni apa teges sabenere saka tuturan kang dituturake dening wong liya marang dheweke. Siswa kaajab uga bisa ngecakake piwulang becik kang ana ing sajroning tuturan kang ana ing film cekak Unggah-Ungguh ing urip padinan. Pihak sekolah bisa nggunakake panaliten iki kanggo ngundhakake kualitas pasinaon basa Jawa saka panggunaan materi ajar kang luwih narik kawigatosane siswa nalika sinau. Implikasi praktis panaliten iki kanggo panaliti liyane yaiku panaliten iki kaajab bisa dadi referensi lan acuan kanggo panaliti sanes supaya bisa nindakake panaliten sajinis kang nyuguhake ide utawa gagasan kang luwih amba saengga ana bab anyar saka panaliten ing bidhang tindak tutur direktif. 3. Implikasi Pedagogis Pihak kang bisa nggunakake panaliten iki yakuwi Guru. Ing kene, guru bisa mangerteni piranti kanggo ngentukake materi ajar alternatif yaiku lumantar Youtube, saengga anggone ora mung nggunakake buku,
116 modul, utawa lisan, nanging uga nggunakake materi kang narik kawigatosan, amarga panggunaan materi ajar kang sipate teks nyebabake siswa bosen lan kurang nggatekake apa kang diwulangake dening guru. Saliyane kuwi, guru uga bisa nggunakake teori-teori kang ana ing panaliten iki kanggo nggawe materi ajar kang bisa digunakake nalika mulang. Pihak liyane kang bisa nggunakake panaliten iki yaiku siswa. Siswa bisa entuk alternatif materi ajar kanggo nyinauni basa Jawa kang luwih narik kawigatosan, saengga saliyane siswa entuk hiburan sawise nonton film cekak nanging dheweke uga entuk ilmu anyar babagan panggunaan basa Jawa ing urip padinan. Ora mung kuwi, siswa uga bisa entuk pesen bab nilai moral lan apa kang kudu ditindakake nalika urip ana ing masarakat. Saka asil analisis ing panaliten iki siswa bisa mengerteni kepiye solah bawane nalika nindakake komunikasi marang wong kang luwih tuwa, lan kepiye anggone kekancan kang becik. C. Panyaruwe Saka analisis kang uwis ditindakake dening panaliti marang tindak tutur direktif ing film cekak Unggah-Ungguh lan wawanpangandikan kang uwis ditindakake marang guru, siswa, lan ahli basa, panaliti bisa menehi panyaruwe. Panyaruwe iki ditujokake marang guru, siswa, lan panaliti sanes. 1. Kanggo Guru Guru supaya bisa ngundhakake anggone nggolek utawa nggawe materi ajar kanggo pasinaon ing sekolah. Guru bisa milih materi kang narik kawigatosan, modern, lan jumbuh karo apa kang disenengi siswa jaman saiki. Guru uga bisa milih materi ajar kang ora mung menehi seserepan babagan ilmu nanging uga babagan pitutur kang ngandhut apa kang kudu ditindakake siswa ing urip padinane. Salah sijine kanthi
117 nggunakake film cekak Unggah-Ungguh kanggo materi ajar tambahan ing pasinaon mangerteni wosing pacelathon. 2. Kanggo Siswa Siswa bisa nambah seserepan babagan undha usuk basa Jawa saliyane apa kang uwis diwulangake dening guru ing kelas supaya bisa nindakake komunikasi marang wong liya kanthi luwih becik, lan gampang anggone sinau pasinon basa Jawa ing sekolah. Siswa kudu bisa milih tontonan, ora mung tontonan kang bisa menehi hiburan nanging uga bisa menehi seserepan anyar babagan basa Jawa utawa nilai moral kaya film cekak Unggah-Ungguh. 3. Kanggo Panaliti Sanes Panaliti sanes bisa ngundhakake panaliten basa utamane tindak tutur direktif. Panaliti liyane bisa nliti tindak tutur kang ana ing tuturan sajroning film cekak abasa Jawa liyane saengga film cekak abasa Jawa bisa diweruhi marang masarakat. Panaliti sanes uga kudu nggunakake sumber teori kang cetha lan pener saengga bisa digunakake kanggo sumbangan kajian tindak tutur direktif.