Edisi : 040/MT PDM Bantul/2024 17 Mei 2024 M / 9 Dzulqa'dah 1445 H Nglestantunaken Lingkungan Gesang Miderek Islam Khutbah sepisan َ َ َ ُ َ ْ ُ ْ ُ َّ ِ� َﺪْﻤَ ﻪُﻨْﻴِﻌَﺘ ْﺴ �َو ُه ُﺪَﻤ ﻐَﺘ ْﺴ ذﻮُﻌ ﺷﺮ ْﻦِﻣ ِﷲﺎِﺑ ِرْوُ ،ُهُﺮِﻔ �َو �َو ِ � أ ِتﺎَﺌّ ِي َﺳ ْﻦِﻣَو ﺎَﻨ ِﺴ ْﻦَﻣَو ُ � ْﻦَﻣ ،ﺎَ ﻞ ِﻀُم ِﻟﻨﺎَﻤ ﻓ ُﷲا ِه ِﺪ ﻟﻪ ﻼ � ﻬ أ � ﻔ ﻻ ُه َﺪ أ ُﺪَﻬ ﻚْ�ِ ﻀُﻳ ﻟﻪ َيِدﺎ ﻻِإ َ ﺣَو ُﷲا أ ُ ﻞِﻠ ﺷﺮ ﻓ ﻼ ﻫ ﻟﻪِإ ﺷ ن ﻻ � ا ًﺪ ﻟﻪْﻮ ُﺳَرَو ُه ُﺪْﺒ أ ُﺪَﻬ َّﻢُﻬ َّﻤ َّﻤ َﻋﻠﻰَو ٍﺪ َﻋﻠﻰ ِﻞ َﺻ ُ أَو ،ُ ﻟﻪ � ﺷ ن ، � ا ﻠل �ْﻴ ِﺻْو َّﻣ ُﺪ ُسﺎَّﻟﻨا ﺎَﻬ ﻘَﺘِﺑ ْ َّﻤ أ ﺎَﻴ �َو ْﻢ ﻌَ� ﺎ ىَﻮ � � أ ﻔ ِﺴﻲ : أ ٍﺪ . � ِلآ . ِنﺎ َﻄْﻴ ﻘَّﺘُﻤ ذْﻮُﻋ � َﻌ لا َزﺎ نْﻮ ُﷲا ﺸلا َﻦِﻣ ِﷲﺎِﺑ ا : ﻟﻰﺎ لﺎ ﻗ � ِﷲا ﻘ ﺪ ﻓ . أ ﺎَﻳ . ِﻢْﻴ ِﺟّ �ا اﻮُﻨَﻣاَء َﻦ َّﻖَﺣ َﷲا اﻮ ُّﻳ �ْﻮُﻤ َّﻦ َﺮلا ﻻَو ِﻪِﺗﺎ � ﺎﻬ ﻟﺬا ِ � ﻘ � ﻘ ًﻀﺎ, ُّم ْﻢُﺘﻧ ا ْﻳ نْﻮُﻤِﻠ ْﺴ ِرْحَ َو أَو َ� دا َس َرَه َوٱ ل ﺎﻗ . ﻻِإ � ِ ل ظٱ ِ� ٱ َ َ َ َّ َ َ ْ ْ َ َ َ َّ َ َ َ َ ْ َ َ ْ َ َ ْ َ ُ َّ َ َ ّ َ ُ ُ ْ َّ َ َ َ َ ُ َ ْ ُّ َ ْ ْ َ ُ ْ َ َ َ ُ َ َ ُ َ ّ َ َ َ ْ َ َّ َ َ ْ َ ُ َّ َ ُ ُ َ َ ْ َ ْ ْ َ َ َ ُ ّ ف ل ْ ﻟﺤا َ ْ ُ 1
َّ َ لَع ْمُه ل او ُ لِمَع َّ ىِ ٱ � َ ضْعَ� مُه َ قيِذُ ِ� ِساَّ� ٱ َ ىِدْي � َ ْتَب َس اَمِب ك نوُعِجْرَي َ Jamaah Jumat ingkang minulya. Ing wekdal ingkang sae menika mangga tansah ngaturaken raos puji puji pangalembana, , awit sedaya sih raos syukur dhumateng Allah nugraha rahmat taufiq hidayah saha inayah- ipun. Sholawat saha salam mugi tansah katur . Lan dhumateng kanjeng Nabi Muhammad mboten kesupen mangga tansah mbudidaya iman saha taqwa amrih mindkaipun raos Jamaah Jumat ingkang minulya. dhumateng Allah
. Ing al Quran surat Luqman ayat 20, kaserat َ� َّسل اَّم ِ� ٱ َ�ٰ اَمَو ِ� ٱ ِضْر خ َس ت ْم mekaten, َر ِتٰ � م � � ل ًةَرِهٰ َ�ُي ةَنِطاَ�َو غَب ْس نَم ُهَمَعِن َنِمَو أَو ِساَّ� لِدٰ ٱ ۗ � ۥ ٍ�ِنُّم �َو ى ًد �َو ٍبٰ ه ِ� ٱ �ِك , apa sira kabeh padha ora meruhi kanggo َ َ ْ َ َّ َّ ُ َ َّ أ اْوَر َ � ٱ ن لَع �ْي ْم ْ� غِب ِ ل َ ُ ً َ َ ُ َ َ ْ َّ َ َ ُ لِع ٍ� � ِ yentha gusti Allah wus Jawinipun damel tumungkul 2
sira kabeh apa apa kang ana ing langit lan apa apa kang ana ing bumi, lan paring nikmat-e marang sira, (nikmat) kang katon uga kang ora katon ? sewiji manungsa iseh akeh kang maedo anane Allah tanpa nganggo ilmu, utawa pituduh, utawa kitab suci kang terwaca. "damel tumungkul"
ing ayat menika wonten pitedah bilih Allah sampun paring pitados dhumateng manungsa minangka kholifah ing lumahing bumi menika. Ananging kedah waspada sampun ngantos damel derdah saha ngginak-aken reh praja kanthi klentu, mboten sengaja linangkung dipun sengaja, temtu badhe tuwuh kapitunan saha risakipun lingkungan tundonipun namung manungsa piyambak ingkang badhe nandhang. Tembung gesang, Ing pamawas islam bilih ingkang dipun inggih menika wastani sedaya mahluq saha menapa kawontenanipun sedaya kagem manungsa. Sedaya sami gegayutan kanthi saeka kapti pramila lajeng dipun sebat ekosistem. Sedaya menika minangka tata rakit riptaning 3 lingkungan gesang tuwuh saha tumengkar
gusti Allah ingkang linangkung edi saha damel lajengipun panggesangan sedaya mahluq kalebet manungsa. Pramila saking menika, pranatan agami islam tansah paring piwucal amrih harmonis saha njagi lestantunipun lingkungan gesang. Lingkungan gesang kedah tansah dipun jagi amrih lestantun saha asri. Allah sampun paring � ْصِا َدْعَ� ۗاًعَم َطَّو ا �ا ِ� اْو ُدِس ِضْر داَو اَهِح فْو �َو dhawuh ing surat Al-A'raf ayat 56 mekaten, ف � �ِنِسْحُم ٌبْ�ِر َتَ َنّ َ �َر ِم ق �ا لا ِ ْ َ َ ً ْ ْ خ ُهْوُع َ ْ َ ْ ْ ّٰ نِا "Lan aja pisan pisan sira agawe rusak ing lumahing bumi sak wuse digawe kanthi apik.lan padha nyuwun sira marang Piyambake kanthi rasa wedi lan kebak ing pengarep-arep. Sak temene rahmate gusti Allah iku cedhak banget marang wong wong kang gawe ngamal becik". Jawinipun, Ayat menika paring pitedah kanthi pertela, bilih umat islam estu dipun awisi, sampun ngantos damel risak ing lumahing bumi kurepe langit. Ayat menika paring dhawuh supados 4
sedaya umat manungsa sami sadar saha ihtiyar amrih lestantunipun lingkungan gesang, saha estu dipun tebihi sedaya tumindak ingkang tumpesipun nuwuhaken ekosistem panggesangan manungsa piyambak. kerisakan saha patuladan saking Rasululah Wonten ingkang nedahaken bilih Muhammad rasulullah estu estu peduli awit lingkungan gesang. wonten seweneh kedadosan setunggal wekdal saweneh sahabat sami mepe lulang satokewan galak hasil saking beburon. Pirsa kawontenan mekaten lajeng Nabi muruki saha .ﺎَﻬْﻴ ﻠُﺟ dangu sahabat sahabat kasebat mekaten, , ُ ُ ُ َ ُ َّ َ ْ ﻠَﻋ ِبﻮ ﻛُّﺮلاَو ِعﺎَﺒ ِّﺴلا ِدﻮ ﻟ ْﻦ � � ب "padha Waspada sira kabeh! Aja pisan pisan migunak-ake kulit kewan galak iki miangka pelana. Jalaran perkara iki bisa numpes anane kewan kewan iku mau.." لﻮ ُﺳَر �ا � ِ ِﺲ Jawinipun (Hadits Abu Dawud dan Nasa'i ) Saking hadits kasebat, kula lan penjenengan saged mangertosi sepinten agengipun raos peduli, bilih Nabi Muhammad , ngawisi kulit 5 kulit satokewan galak, menika dipun agem
dados peralatan. Amargi gungungipun namung sakedik ing tembe saged tumpes. Pramila kanjeng nabi paring piwucal mliginipun raos peduli awit lestantun-ipun satokewan margi sampun langka, sampun ngantos tumpes/ Jamaah Jumat ingkang minulya. punah. tumuju lestantunipun lingkungan gesang miderek islam Sepisan inggih menika, Perkawis perkawis wigatos jawab minangka khalifah Allah di lumahing bumi. Allah ِرﺎَﻬَّﻟﻨ َوٱ ِضْر َﻤ َّﺴل َﻮ ِﻞْ ﻟﻴ َوٱ َوٱ َوٱ sampun dhawuh ing QS Al Baqarah ayat 164, ٱ ٱ ِﻖ ﺧ ﻠ ِت ِﻓﻰ نِإ ﻟ ﻔ ﻠ ِﻚ ﺧ ﻠِﺘ ﻷ ِﻒ َسﺎَّﻟﻨ ﺎَﻣَو ﺎَﻤِﺑ ﺎَﻤ َّﺴل ُﻊ ُ ﻔﻨَﻳ َﻦِﻣ ٱ لَﺰﻧ ﺤَ ٱ ﺗﺠ ِﻓﻰ ٱ ٱ ٱ ﻟﺒ ِﺮ ىِﺮ ﻟ ِﺘﻰ أ ِء � َﺪ ﺎَّﻣ ﺎَﻬﻴِ� ﺎَﻬِﺗْﻮَم ضْر ٍﺔَّﺑ ﺎَﻴ ﺚَ�َو ﻌَ� ِﻪِﺑ ٱ د ا ﻛﻞ ﻦِﻣ ﻷ ﻓ ﺄ ﺣ ٍء ﻦِﻣ ِبﺎ َﺤ َّﺴل ِضْر َ ﺎَﻤ َّﺴل ﺨ َﺴُﻤ َ�ِّﺮل �َﺑ ﺗَو َوٱ َوٱ ٱ ٱ ٱ ِﻒ�ِ ِﺢ ﺼﺮ ل ِﺮ ﻷ ٍمْﻮ َﻳاَء ٍﺖ � ﻌ ﻠِﻘ نﻮ ﻟ ﻘ ل , (Sak temene anane kedadeane ing langit lan bumi, gilir gumantine bengi, prau kang lumaku ing dhuwure banyu segara nangkut apa , kesadaran saha tanggel َ ٰ ْ َّ ْ ْ َ ْ ٰ ُ ٰ ْ َ َ ْ َ ٓ ٓ َ َ ْ َّ ْ َ َ ْ ٓ ٓ ِّ ُ َ ْ َ َّ ْ َ َ ْ ٓ ْ ٰ َّ ْ ِء ِّ ُ َ َ َ ْ Jawinipun 6
apa kang mingunani menungsa. Lan apa wae kang Allah wes ngedun-ke seka langit arupa banyu udan, nuli amarga banyu udan iku mau panjenengane ngurip-ake bumi sak wise garinge/ matine, lan panjenengane nyebar ing bumi kabeh lakune angin karo serupane kewan, mega/mendung kang diiguh ing antarane langit lan bumi; temen ing (perkara) iki kabeh ana tanda-tanda (keesaan lan maha agung Allah) tumrap kaum kang padha gelem mikir) lan Kaping kalih , awisan, bilih sedaya kedah nebihi saking sikap boros saha mengkonsumsi sampun paring kanthi israf, Nabi Muhammad َ ﺛ ْﻢ ةَ dhawuh mekaten, �ا ﺜﺮ نِإ ﻼ لا ِلاَﺆ ُّﺴلا
ْ َ َ َ َ ْ َ َ ً َ َ َ َ ﺔَﻋﺎ َﺿِ�َو َّ ُ �َو ِلﺎَﻤ ﻟ َهِﺮ ﻛ ﻗَو لﺎ ﺛ ﻞﻴِ� ﺎ � , lan temen panjenengane (Allah ) duka marang wong kakean omong lan kakean pitakon kang ora migunani lan tingkah laku ngabul abul arta banda." Jawinipun (HR Muslim) 7
israf, saged ugi dipun panggihi ing QS Al-A'raf: Awisan awisan supados mboten boros utawi 31, Ar-Rum: 7, Sad: 26, Yaasin: 19, saha sanesipun. Kaping tiga , awisan supados mboten njalari polusi saha tumindak ingkang damel risak Rasulullah panggesangan, lingkungan ﺨَﺘ ْﺴُم َ � ﺎَﻬﻴِ� ْﻢ ﻠُﺣ ﺎَﻴ ﻨَﻴ � ُّﻟﺪا ةَﻮ ةَ نِ�َو ُﺮ sampun paring dhawuh mekaten, Muhammad نِإ ﺧ ِﻀﺮ ﻔِﻠ ﻈ ﻒْﻴ ﻠَﻤ ﻛ � ﻌ نﻮ , (Sak temene donya iku endah, lan sak temene gusti Allah iku ndadekake sira minangka khalifah ing lumahing bumi supaya panjenengae mirsani kepiye olehmu ngemonah bumi).
ْ َ ْ ُ ْ َّ َ ٌ ٌ ْ َّ ُ ُ � �ا ُ ْ َ َ Jawinipun Sekawan supados lestantunipun panggesangan). Nabi Muhammad ﺎَﻬْﻴ ﻠَﻋ ُه َﺪَﻤ أ ِﺪْﺒَﻌ ل َ َ� ﻟا ْﻦ ﺿﻰْ ﺄَﻳ sampun ngendika mekaten , ، نِإ �ا � ن � ﻷا � ﻠ ﻠَﻋ ُه َﺪَﻤ ﺎَﻬْﻴ ﺸﺮَ � ْو ﺸﺮلا َبَ ﺤَﻴ ﺔَ�ْ � أ , "Allah ridha marang kawulane memuji marang , tansah njungkung ْ َ َ ْ ْ ْ ُ َ َ َ َ َ َ َ ْ َ َّ ْ ﺤَﻴ � ، ﺔ ﻞ َ َ َ ْ َّ kang mangan Jawinipun lan 8
Panjenengane, lan nginum lan memuji marang Panjenengane " (HR Muslim saking Anas bin Malik) Kanthi nedha dhaharan saha unjukan kanthi prasaja saha syukur, ngemu suraos bilih piwucal islam, tansah nengenaken panggesangan ingkang prasaja saha efisien. Hal menika dipun tindakaken minangka saweneh njungkung sumber daya alam saha lestantunipun Jamaah Jumat ingkang minulya. lingkungan gesang. implementasi" miderek Islam supados lingkungan gesang menika saged Sepisan lestantun ? Lajeng kepripun " , damel mindakipun kesadaran saha ekonomi piwucal ing babagan lingkungan gesang, kalebet sirkular paring pangertosan ing ekonomi linier kagem paring kapitalisme liberal, prinsip-prinsip alternatif ing sistem ingkang dipun wucal-aken dening ingkang kasunyatan namung Kaping kalih damel risak lingkungan gesang. gesang ingkang , paring pambiwara praktik supados emut 9 tansah
lingkungan gesang menika lestantun, satemah saged ugi dipun warisi sedaya anak putu generasi candakipun. Agama Islam sampun paring paugeran kepripun supados gesang kanthi sae saha damel lestantunipun lingkungan Kaping tiga gesang menika. , bilih kagem nglestantunaken lingkungan gesang, kedah dipun sengkuyung sedaya umat manungsa. Pramila sedaya lapisan masyarakat lampit kedah nderek kerit lingkungan nyengkuyung. Nglestantunaken gesang kalebet ibadah ingkang sedaya umat samangke badhe ngraosaken hasil saha manfaat �َو ْﻢْﻴ ِﻈَﻌ ِﻟﻲ ُﷲا َكَرﺎَﺑ ِ�َﻌ �ﺎَّﻳِاَو ْﻢ ﻟا ِﻓﻰ ْﻢ اْﺮ ﻟَو ْ ingkang ageng. ﻘ ﻔ � ﻻا َﻦِﻣ ِﻪْﻴِ�ﺎَﻤِﺑ ﻞَّﺒ ِّ�ِﻣ ْﻢ ﻟﺬاَو ِتﺎَﻳ ﻨِﻣَو � ﻘ ﻛ ﻟﺤا ِﺮ ﻟا ُﻊْﻴِﻤ َّﺴلاَﻮ ﻢْﻴِﻠَﻌ ﺗَو ﻼِﺗ ﻪ ﻧِا ﻪ ﻫ ْ ْ َ َ ُ َ َ ُ ُ ﻟا ِن �َو ْﻢ ِ�َ ْ ْ َ ْ َ ِّ َ َ ْ ُ ْ َّ ُ ُ ُ Khutbah kaping kalih َ ْ ْ َ َ ْ ْ ْ ﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨ َﻢَﻌ أ ْيِ ﻻا ِﺔَﻤ ﻻاَو ِنﺎَﻤ � �ِ ﻴﻠﻋ ْ� ﺧ ٍﺪَّﻤ َﻋﻠﻰَو أَو ِ � ﻷا ِ ﻧ ِمﺎ ا ِﻟﻪ . ﻼ ْﺳِ ِم ﻟا ِﻪِﺑﺎ َﺤ ْﺻ ُ ﻼ َّﺼلاَو ة . ِماَﺮِﻜ َ َ ْ ْ ٰ ٰ َ َ َ . ْ َّ ﻟﺬا ِﷲ ُﺪْﻤَ َﻋﻠﻰ ُم ا ﻟﺤ ﻼ َّﺴلاَو َ ٰ 10
َ ْ َّ ْ َ َ َ َ ٰ ْ ُ َّ ْ ُ ا ُﺪَﻬ ا ُﺪَﻬ ُسْو ﻚِﻠَﻤ أَو ُم ﻼ َّﺴلا ﻻِا َ لا ُﷲا ﺷ ن ﻘ ﺪ ﻟا ﺷ ن ﻻ ﻟﻪِا ﻌَ� ﺎَّﻣ ﻟﻪْﻮ ُﺳَرَو ُه ُﺪْﺒ � ا ًﺪَّﻤ � . ُﺪ ﺸﺮلا ُﺐ ِﺣﺎ َﺻ ُ ﺎَﻴ أ . ِماَ ﻹاَو ِفَ ﺣِ ِﺘﺮ � َّﺘُﻤ �ْﻴ ِﺻْو ﻘَﺘِﺑ ْ ُسﺎَّﻟﻨا ﺎَﻬ نْﻮ �َو ْﻢ لا َزﺎ � ِﷲا ىَﻮ ﻘ . ﻔ ِﺴﻲ ﻘ ﺪ ﻓ � أ ﻼَم َو َﷲا ﻪَﺘ ﺎَﻬ ﻠ َﺼُﻳ ﻟﻰﺎَﻌ َﻋﻠﻰ نْﻮ � ُﷲا ﺄٰﻳ ِّ ِﺒﻲَّﻟﻨا �ِﺋ � ﻘ لﺎ نِا ﻠ َﺳ َو ِﻪْﻴ ا .ﺎًﻤْﻴِﻠ ْﺴ ﻠ َﺻ اْﻮُﻨَﻣٰ أ َﻦ ﻠَﻋ اْﻮ ﻞ َﺻ َّﻢُﻬ ﻠ َﺳَو � اْﻮُﻤ ْﻢ �ِ ﻠل ﻟﺬا َﻢُﻬ �ِﻤِﻠ ْﺴُﻤ ِتﺎَﻤِﻠ ْﺴُﻤ َﻋﻠﻰ َو ٍﺪَّﻤ ٍﺪَّﻤ َﻋﻠﻰ لاَو َ ﻏا ّ ْﺮِﻔ ﻠِل ا ﻠل � � ِلٰ أ � ْﻊ ا . ِتﺎَﻨِﻣ دا َّﻢُﻬ لاَو َ ﺆُﻤ ﺆُﻤ َءﺎَ�َﻮ لاَو َء لاَو � ﻨ ﻟا ﺎ ﻐ ﻼ �ِﻨِﻣ ﻠل ْ� ﻻ ﺎَﻣ َ � َكُ نْﻮُﻋﺎ َّﻄﻟاَو ﻪُﻌ ﺪَﻳ �َﺑ ْﻦ ﻻاَو ضاَﺮ ﻟاَو � ﻏ ﻧِ ﺎ م ﺘﻦِﻔ ﺔَّﻣ َﻋﺎ َ َّبَر ﺎَﻳ يِﻧْو ُﺪ �ِﻤِﻠ ْﺴُﻤ ﺬٰﻫ ﺧ ﺎَّﻴ ِﺴ ﺔ َّﺻﺎ ِﺮِﺋﺎ َﺳ ْﻦ �َو ﻼِﺑ لا ِد ﻧِا ا ا ﺎَﻨَّ�َر . َ ِﻓﻲ ﺎَﻨِﺗ ﺔَﻨ َﺴَﺣ ﺎَﻴ ﺔَﻨ َﺴَﺣ ِةَﺮ ِﺧٰ ﺎَﻨِﻗ َو لﺎَﻌ � ُّﻟﺪا ِﻓﻲ َو �ِﻤ ﻻا ﻟا دﺎَﺒِﻋ .ِرﺎَّﻟﻨا َبا ﺬَﻋ ﻟﺎِﺑ ُﺮُم ﺪَﻌ ﻨَ�َو ِنﺎ َﺴ ﺄَﻳ َﷲا ﻻاَو ِل ﺣِ � نِا ِﷲا ﻟا ِﻦَﻋ ﻠَﻌ ﻨُﻤ ﻈِﻌَﻳ .ِﺮ ﻟ ْﻢ ﺗ ْﻢ نْوُﺮ لاَو ِءﺎ اوُﺮ ﻓ . ذﺎ ﻛ ﻔ ﺤ ﺸ ﻜ � � ﺬ ﻛ ﺬَﻳ َﻢْﻴ ِﻈَﻌ دِﺰَﻳ ِﻪِﻤَﻌِﻧ َﻋﻠﻰ ُهْوُﺮ ﺷا َو .ْﻢ ﻟﺬَو .ْﻢ ﻟا َﷲا �ْﺮ ُﺮ ﻛ ﻜ � ﻛِ َﺒﺮ ُ ا ِﷲا � ُّ َ ْ ُ َ ْ َّ َ ْ ُ ْ َ ْ ْ َ ُ َ َ َ ْ ُ َ َ َ ُّ َ ُّ َ َ َّ َ ُ ِّ َ ُّ ِّ ّٰ َ َ ِّ ْ ْ َ ّٰ ْ ُ ٰ َ َ ْ ْ ْ ْ ّٰ َ َ َ ْ ْ ْ َ َ َّ ْ َ ْ َ َ َ َ َ ْ َ َ َ ْ َ ُ ْ َ ً ً ْ َ ْ َ ْ ٰ ً ً ْ ْ ْ ْ ْ َ َّ ْ ْ َ ْ ْ َّ َ َّ ُ ْ َ َ َ َ َ َ َ ْ ُ ُ ْ ُ َ ْ ُ ُ ْ ٰ ْ ْ ُ ُ Dening : Ustadz Bambang Wahyu Nugroho, M.Si. Group WhatsApp : 11 َ أ َ أ َ �