QUR'AN SUCI JARWA JAWI DALAH TAFSIRIPUN Maulana Muhammad Ali
The Holy Quran Yasanipun	Ingkang	Anjarwakaken	Design	Layout :	Maulana	Muhammad	Ali :	R.	Ng.	H.	Minhadjurrahman	Djajasugita	&	M.	Mufti	Sharif :	Erwan	Hamdani	&	Basharat	Asghar	Ali Cetakan	2001 Darul Kutubil Islamiyah Jl.	Kesehatan	IX	No.	12	Jakarta	Pusat	10160 Telp.	021-3844111 e-mail:	Website:	Indonesia	-	-	-	-	Internasional -
JUZ I SURAT 1 AL-FATIHAH (Pambuka) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ayat) Pathinipun 1. Allah, Gustining sagung dumados, nuntun sagung dumados dhateng punjering kasampurna- nipun. 2. Mahamurah saha Mahaasih-Ipun kapintonaken ing sadèrèngipun tuwin ing sasampunipun manusa andadosaken awakipun piyambak pantes nampèni kamirahan lan sih-wilasa wau. 3. Garapipun Pangéran dhateng manusa punika kados déné garapipun gusti dhateng abdinipun, milanipun angger- angger-Ipun wawales asifat muwung lan ngapunten. 4. Manusa gumantung dhateng panjenenganipun sarta Panjenenganipun kapareng amitulungi manusa. 5-7. Panyuwun supados tansah kareksa wonten ing margi ingkang leres utawi margi ingkang tengah-tengah sarta sampun ngantos nyimpang mangiwa utawi manengen. Katerangan gerban Surat Fâtihah utawi Pambuka punika gadhah nama sanèsipun malih. Kados déné ingkang kadhawuhaken wonten ing Quran piyambak (15: 87), surat Fatihah punika ugi kanamakaken Sab'an mina-l-matsânî, tegesipun: ayat pitu kang tansah kawaca marambah-rambah. Mila kanamakaken makaten, awit surat Fatihah ingkang isi 7 ayat punika, tansah kawaos marambah-rambah déning sadaya tiyang Islam nalika nindakaken sembahyang, apesipun ing sadinten sadalu ambal kaping 32. Surat Fatihah ugi kasebut Fâtihatul-Kitâb, tegesipun Bubukaning Kitab, kados déné ingkang kapangandikak- aken ing dalem Hadits makaten: "Salat iku ora sampurna manawa ora nganggo maca Fâtihatul-Kitâb" (AD, Tr). Awit saking punika, mila ugi lajeng kasebut Suratu-sh-Shalah, tegesipun Surating Sembahyang, jalaran maos Fatihah makaten dados bakuning sadaya sembahyang, sami ugi sembahyang ingkang katindakaken kanthi sasarengan, punapa ingkang katindakaken kalayan piyambak. Surat Fatihah ugi kasebut Surâtu-d-Du'â, tegesipun Surat Panyuwun, awit sagemblenging surat punika isi panyuwun utawi donga dhateng Gusti Ingkang-Mahaagung, sarta jalaran sami-sami panyuwun, surat Fatihah punika boten namung kalebet unggul piyambak manawi katimbang kaliyan panyuwun ingkang kasebut ingkang kawarsitakaken ing dalem Quran donga ingkang kawengku wonten ing Surat Fatihah, punika ugi kagolong ingkang unggul piyambak. Surat Fatihah ugi kasebat Ummu-l-Kitâb, tegesipun Baboning Kitab, jalaran surat Fatihah punika isi sagemblenging Quran, kalayan ringkesan. Sawenèh namanipun sanès, kadosta: Surat Pangalembana, Atur panyuwun, Tatales, Simpenan, Kang-anyakup ing sakabèhé, Kang-nyukupi, Kang-marasaké, Usada. ing Kitab Suci sanès-sanèsipun, nanging dalasan ing antawisipun donga Surat Al-Fatihah utawi Fâtihatul-Kitâb, punika isi 7 ayat, satunggal ruku' (jejer), sarta anggènipun kadhawuhaken wonten ing Makkah, awit sampun terang manawi Surat Fatihah ipun wahyu ingkang tumurun ing jaman wiwitan. Tuwan Muir, ingkang mérang-mérang sadaya wahyu ingkang tumurun wonten ing Makkah dados gangsal mangsa, anggolongaken Surat Fatihah punika wonten ing dalem mangsa ingkang kapisan; nanging anggèning piyambakipun anggolongaken Surat Fatihah, ing sadèrèngipun surat ingkang kaping 96 punika lepat, awit kathah sanget pasaksèn ingkang nedahaken, bilih surat 96 punika wahyu ingkang tumurun rumiyin piyambak. Saèstunipun pancèn boten saged namtokaken wekdalipun tuwin netepaken urutipun tumuruning surat-surat kanthi trep; éwadéné sampun
2 Pambuka boten wonten semang-semangipun malih, bilih surat Fatihah punika mesthi kagolong wahyu ingkang tumurun rumiyin piyambak. Ing dalem Quran 15: 87 Surat Fatihah punika kanamakaken Sab'an mina- l-matsani, ayat pitu kang kawaca marambah-rambah, inggih punika namanipun Surat Fatihah ingkang misuwur, mangka surat 15 ingkang sampun terang tumurun nalika jaman Makkah, punika boten saged yèn ta kagolongaken dhateng èwonipun wahyu ingkang tumurun ing jaman Makkah ingkang akhir. Kajawi punika, sampun terang bilih Fatihah punika dados ubarampé ingkang baku tumrap wonten ing dalem sembahyangipun para Muslimin, wiwit nalika sembahyang dipun wajibaken kapisanan dhateng sadaya tiyang Muslimin. Ing mangka kathah sanget pasaksèn ingkang nedahaken, bilih punika kalampahanipun boten let dangu kaliyan anggènipun Kanjeng Nabi jumeneng dados utusan. Jalaran, sembahyang punika boten namung kasebut wonten ing dalem surat ingkang tumurunipun kagolong rumiyin kémawon, kadosta ing surat 73, nanging ugi wonten lalampahan sanès ingkang awawaton babad, ingkang nedahaken bilih sembahyang punika katindakaken déning para titiyang ingkang ngrasuk agami Islam jaman wiwitan. Pindhahipun Kanjeng Nabi dhateng griyanipun sahabat Arqam, punika gelar yekti ingkang adhadhasar babad, kalampahan akhir-akhiripun nalika taun ingkang kaping 4 sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng utusan. Déné pindhahipun wau, kapeksa déning anggènipun badhé nyingkiri panguya-uya ingkang kasandhang déning para titiyang Muslimin, sabab saking anggènipun sami nindakaken sembahyang wonten ing panggènan, ingkang gampil kataman ing pangaru-birunipun titiyang kafir. Dados cariyos lalampahanipun Sa'ad ingkang "kaliyan sagolo- nganipun titiyang mukmin singidan dhateng lèngkèhing redi ing sacelakipun Makkah perlu badhé nindakaken sembahyang," punapa déné anggènipun daredah kaliyan tangga-tepalihipun, kados déné ingkang dipun cariyosaken déning tuwan Muir, punika kénging kaanggep dados pupucuk anggènipun badhé ngungsi dhateng griyanipun sahabat Arqam perlu nyingkiri pangaru-biru wau. Surat Fatihah punika dipun irah-irahi kaliyan ungel-ungelan: Bismillâhi-r-Rahmâni-r-Rahîmi. Ungel-ungelan punika ugi dados irah-irahanipun sadaya surat-surating Quran ingkang cacahipun 114, kajawi namung satunggal ingkang boten, inggih punika surat ingkang kaping 9. Nanging ugi wonten ungel-ungelan punika ingkang nyelip wonten ing tengah-tengahipun surat, inggih punika 27: 30. Dados kasebutaken ing dalem Quran jangkep 114 ambalan. Ungel-ungelan punika wonten ing kalanganipun para Muslimin kerep sanget dipun waos, ngantos ungel-ungelan wau dados ungel-ungelan wiwitan piyambak, ingkang dipun sinau déning laré-laré anakipun para Muslimin, saha ing saben dintenipun, saben-saben badhé tumandang ing damel, para Muslimin mesthi mawi maos bismillah wau langkung rumiyin. Bismillâh punika dados sarinipun surat Fatihah, boten prabéda kados déné anggènipun surat Fatihah punika dados sarinipun Quran. Déné anggènipun para Muslimin tamtu mawi maos ungel- ungelan wau saben-saben badhé miwiti nindakaken padamelan ingkang wigatos, punika kanggé mratélakaken, bilih tangkepipun manahing manusa dhateng Allah Pangéraning ngalam sadaya, punika makaten kedahipun: ing sadaya prakawis wonten ing dalem gesangipun ing sadinten-dinten, manusa kedah tansah nyuwun pitulung dhateng Ingkang-Mahakawasa, inggih punika tuking sadaya kakiyatan. Dados pinanggihipun wonten ing dalem gesangipun manusa, kasawijènipun Pangéran punika tansah kacetha kanti cara ingkang boten wonten ingkang nyamèni wonten ing pundi kémawon ing dalem babading agami. Sajakipun tumurunipun Bismillâh punika boten antawis dangu ing sasampuning tumurunipun wahyu ingkang sapisan, inggih punika wiwitanipun surat 96; jalaran Bismillah punika dados sapéranganipun surat-surat ing Quran ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Suci, dalasan surat ingkang celak piyambak. Langkung-langkung suraosipun Bismillah punika wonten sasambetanipun ingkang rapet kaliyan lalampahan nalika tumurunipun wahyu ingkang sapisan, kados déné ingkang kapangandikaken déning Kanjeng Nabi Suci piyambak. Nalika wahyu ingkang sapisan wau katurunaken dhateng panjenenganipun, panjenenganipun wau nuju wonten ing guwa ingkang misuwuripun nama guwa Hira'. Wahyu wau dipun ampil déning malaikat, ingkang lajeng dhawuh dhateng Kanjeng Nabi supados maos. "Kula punika sanès tiyang ingkang saged maos," makaten wangsulanipun Kanjeng Nabi. Dhawuh lan atur wangsulan punika dipun ambali kaping tiga, wasana malaikat lajeng andhawuhaken: "Macaa kalawan asmaning Pangéranira Kang anitahaké, Panjenengané anitahaké manusa saka getih anjendhel; macaa lan Pangéranira iku Ingkang-Mahamulya" (Bkh). Kanjeng Nabi ingkang miturut bukti-bukti ingkang kénging pinitados sanget boten saged maos lan nyerat, lajeng saged maos kalayan pitulunganipun Pangéran. Lah makaten ugi sadaya tiyang Muslimin, dipun paringi piwulang, supados saben badhé tumandang ing damel mawi nyunyuwun pitulunganipun Juz I
Surat 1 Pambuka Gusti Allah, Ingkang-Mahamirah, Ingkang-Mahaasih. Dados terang manawi tumurunipun Bismillah punika boten let dangu ing sasampuning tumurunipun wahyu ingkang sapisan. Kajawi tembung Allah, ingkang ing basa Arab dados tembung aran asmanipun Pangéran, ing dalem Bismillah wau ugi nyebutaken asma sifat kakalih ingkang enggel, inggih punika: Ar-Rahmân lan Ar-Rahîm. Ar-Rahmân tegesipun: Pangéran Ingkang-Mahamirah, Ingkang nglubèraken katresnan-Ipun dhateng sagung titah-Ipun, sarana nyedhiyani sadaya kabetahanipun ing sadèrèngipun sami katitahaken. Ar-Rahîm tegesipun: Pangéran Ingkang-Mahaasih, Ingkang sarwa welas-asih pangrengkuhipun dhateng kawula-Nipun, sarana maringi woh dhateng pandamelipun kawula ingkang boten sapintena punika. Dados kajawi maringi wasita, bilih manusa punika tansah gumantung dhateng Ingkang-Nitahaken, Bismillah punika ugi aparing wasita ing bab Kasawijènipun Pangéran sarana mawi tembung Allah, awit tembung wau boten naté kanggé namakaken sesembahan sanèsipun déning tiyang Arab. Makaten ugi anggènipun ngagem tembung Ar-Rahmân lan Ar-Rahîm, punika mengku karsa paring wasita, sapinten genging katresnan miwah sih-wilasa-Nipun ingkang agung saha tanpa wates dhateng titah-Ipun. Lumèbèring katresnan-Ipun ingkang agung atanpa wates wau, Panjenenganipun boten mawi mundhut lilintu, kados déné piwulang agami Nasrani ing bab panebusing dosa punika. Makaten ugi sih-wilasa- Nipun sakalangkung agung, ngantos Panjenenganipun kapareng maringi woh ingkang atanpa wates kathahipun dhateng pandamelipun manusa ingkang boten misra. Awit saking punika paparing-Ipun karahayon inggih langgeng, boten kok namung ing sawatawis wekdal, kados déné piwulangipun agami Wédha. Pamanggihipun tuwan Rodwell ingkang mastani, bilih ungel-ungelan Bismillah kados ingkang wonten ing dalem Quran, ing sakawitipun kawarahaken déning juru-kidung Umayyah ing Thaif dhateng tiyang Qurasy, punika semunipun tuwuh saking kalèntuning panampi. Jalaran wonten tandha- yekti ingkang boten kénging pinaiben malih, ingkang nedahaken, bilih titiyang Quraisy punika tétéla manawi boten sami sumerep Asmanipun Pangéran Ar-Rahmân sarta ngaken manawi boten sami tepang kaliyan asma Ar-Rahîm wau (25: 60). Kajawi punika tiyang Quraisy piyambak boten purun nganggé rarangkèn Bismillah kados déné ingkang kawulangaken déning Kanjeng Nabi punika. Tandhanipun, ngantos nalika taun Hijrah ingkang kaping 6, inggih punika nalika tiyang Muslimin damel prajanjian bedhami kaliyan tiyang Quraisy, Suhail Bin Amr, wawakilipun tiyang Quraisy, boten purun ngirah- irahi serat prajanjian bedamén wau kalayan Bismillâhi-r-Rahmânir-Rahîmi. Wicantenipun: "Aku ora ngerti ngéné iki," awit saking punika, mila serat prajanjian bedhamèn wau lajeng dipun irah-irahi: Bismika Allâhumma, inggih punika rarangkèning ukara adangiyah ingkang limrah dipun anggé déning titiyang Quraisy (Tb). Manawi sawenèhing bangsa ugi sami gadhah rarangkèning tembung bangsanipun ingkang kados makaten wau kanggé ngirah-irahi serat-seratipun, punika kula boten maiben. Ananging, wontenipun ungel-ungelan ingkang kanggé ngirah-irahi serat-seratipun ing antawisipun golongan sanès, kadosta golongan Yahudi, golongan Sabi'i, golongan pandhèrèkipun Zoroaster, punika boten teka lajeng nedahaken, manawi Kanjeng Nabi mendheti wulangan saking ngrika-ngrika. Ingkang nama éndah saèstu, punika wonten ing pamilihing tetembungan. Jalaran, jatos-jatosing wasitanipun agami Islam punika badhé nyampurnakaken agami, sarta kasampurnan punika katerangaken wonten ing iketaning ukara Bismillah, inggih ingkang dados wiwitaning tembung ing bubukaning wasita wau. Agami Islam boten naté ngaken-aken bilih sadaya piwulangipun punika dèrèng naté kawulangaken ing sadèrèng- dèrèngipun. Kosokwangsulipun, agami Islam ngaken manawi badhé nucèni lan nyampurnakaken agami ing kina-kina (5: 3). Tembung Bakhsyaishgar lan tembung Dâdâr, ingkang ateges: "Ingkang- Mahangapura" lan "Ingkang-Mahaadil," boten saged nyamèni kaéndahanipun sifat kakalih: tresna (Mahamirah) tuwin sih-wilasa kados déné ingkang kawengku wonten ing tembung Ar-Rahmân lan Ar- Rahîm. Sifat kakalih, tresna lan sih-wilasa, kagem nyifati Pangéran, tur dados sifat ingkang enggel, punika saèstu sampun cekap kanggé ngleresaken kalèntunipun para titiyang ingkang remen nacad agami Islam, inggih punika ingkang sami maoni, bilih Allahipun agami Islam punika Allah ingkang ambeg wengis tuwin ambeg siya. Surat Fâtihah punika donga ingkang sakalangkung wigatos sanget, inggih margi saking surat Fatihah wau dados rukun ingkang baku piyambak ing salebeting nindakaken sawarnining sembahyang, sami ugi punapa katindakaken kalayan sasarengan punapa katindakaken piyambak. Ayatipun pipitu ingkang tansah kawaos wongsal-wangsul, punika dados donga panyuwun pitedah tumrap sok tiyanga Muslim, apesipun 32 ambalan ing sadinten-dintenipun. Awit saking punika tumrapipun tiyang Islam, surat Fatihah punika langkung wigatos sanget katimbang kaliyan donga "Rama Kawula" tumrapipun 3
4 Pambuka tiyang Nasrani. Lan inggih ugi wonten malih bédanipun. Donga "Rama Kawula," punika asuraos nyuwun rawuhipun Kratoning Allah. Wangsul tiyang Muslim: nyuwun panggènan ingkang leres wonten ing kraton wau, ingkang sajatosipun kraton wau sampun rawuh. Cetha manawi punika dados isarah ingkang nyasmitani, bilih rawuhipun Kanjeng Nabi Suci punika jatos-jatosing rawuhipun Kratoning Allah, ingkang badhé rawuhipun sampun kawedharaken déning Kanjeng Nabi 'Isa dhateng pandhèrèkipun (Markus 1: 15). Dados donga wau donga ingkang kawulangaken dhateng tiyang Muslim supados katindakaken, milanipun sarana katrangan punika, lajeng sampun boten wonten leresipun malih ingkang amastani, bilih ungel-ungelan ingkang wonten ing surat Fatihah wau boten laras kaliyan panganggep bilih Kitab Quran punika nyata wijiling pangandikanipun Gusti Allah pribadi. Ayat donga sanès-sanèsipun ingkang kamot ing dalem Quran, inggih kados makaten kawantonanipun sarta boten mawi dipun bukani kaliyan tembung: "ngucapa" utawi tembung sanèsipun ingkang nunggil suraos. Minangka conto cobi kacocogna kaliyan donga ingkang kasebut ing ayat ingkang wekasan ing surat 2, lan ugi donga ingkang kasebut ing 3: 7, 8 lan 3: 190-193 tuwin sanès-sanèsipun malih. Donga utawi panyuwun, punika mesthinipun inggih kanggé tiyang ingkang andodonga utawi tiyang ingkang nyunyuwun. Mila inggih boten perlu ndadak mawi dipun bukani dhawuh, ingkang suraos andhawuhaken dhumateng manusa, supados andodonga mawi donga ingkang kadhawuhaken wau. Sawenèhipun tukang-nyukarta mastani, bilih donga ingkang kados makaten wau namung pantes dipun anggé déning tiyang ingkang wuta cala-ina lan tiyang dosa, ingkang mek-mekan ngupados margi wonten ing salebeting pepeteng. Makaten punika pamanggih ingkang lepat. Donga ingkang adiluhung punika esokipun raosing manahipun jiwa ingkang suci, supados kareksa tansah dumunung wonten ing margi ingkang leres, punapa déné kalisa ing sambékala. Donga ingkang kamot ing surat Fatihah, punika sakalangkung adiluhung, ngungkuli sarupining donga ingkang maujud wonten agami punapa kémawon, malah sami-sami donga ingkang kasebut ing Quran, kalebet ingkang unggul piyambak. Dalasan para tukang-nyényédha Kitab Quran ingkang jadhug-jadhug, ugi kapeksa sami ngalembana, sarta wedaling pangalembana wau margi saking "kapranan déning rohipun." Sagemblenging surat punika isi 7 ayat. Tigang ayat ingkang wiwitan, nerangaken sifating Pangéran ingkang enggel-enggel, inggih punika: agunging paparing-Ipun rejeki, kamirahan-Ipun, sih-wilasa- Nipun tuwin piwales-Ipun, dados ateges medharaken kaluhuran tuwin pinujinipun Pangéran. Déné tigang ayat ingkang wekasan, asuraos medharaken wonten ing ngarsaning Pangéran Ingkang- Nitahaken, gandrungipun jiwaning manusa kepéngin lumampah wonten ing katulusan ingkang kalayan trep, boten keplèsèd mangiwa lan manengen. Déné margi ingkang tengah-tengah, punika nerangaken bilih manusa punika tansah gumantung ing Allah. Sifat-sifat ingkang kasebutaken wau, punika sifat- sifatipun Pangéran ingkang medharaken mahamirah-Ipun ingkang anglimputi, pangitik-itik-Ipun, punapa déné katresnan-Ipun dhateng sadaya titah-Ipun. Déné gagayuhan ingkang kadhawuhaken supados dados gagayuhanipun jiwa wau, punika inggil-inggiling gagayuhan ingkang saged ginayuh ing tiyang, inggih punika margining katulusan, margining nugraha lan margi ingkang sepen ing sambékala. Pamanggih ingkang rupek, ingkang mastani bilih Gusti Allah punika namung dados Pangéranipun satunggaling bangsa utawi umat ingkang tartamtu, lebur déning katrangan: bilih paparing-Ipun lan katresnan-Ipun punika sami kémawon anggènipun kalubèraken dhateng sadaya manusa, malah dhateng sadaya titah ingkang maujud ing sadaya ngalam. Makaten ugi pangertosan pangitik-itik lan katresnan kados déné pangitik-itik lan katresnanipun tiyang sepuh, kados déné ingkang kawengku ing tembung Sang Rama, punika lajeng atanpa teges manawi katandhing kaliyan kamirahan tuwin katresnanipun Rabbipun sadaya ingkang kumelip, inggih punika Ingkang nyedhiyani lan mranata kabetahanipun sagung titah, tedhanipun, lan kasampurnanipun titah wiwit sadèrèngipun katitahaken pisan. Malihipun, donga ing surat Fatihah wau medharaken gagayuhan jiwa ingkang adiluhung, inggih punika: kepéngin anggayuh kaluhuran ruhani ingkang atanpa wates, ingkang sampun boten dipun jajaruhi malih déning sarupining pamanahan dhateng kabetahan badan wadhag, kadosta: nyuwun "rejeki kawula ing dinten punika," malah ugi ingkang sampun boten dipun jajaruhi malih déning pamanahan nyuwun pangampuntening dosa tuwin nyuwun kalis saking salwiring pituna, awit gagayuhanipun jiwa wau badhé anggayuh dhateng panggènan, ingkang ing ngriku sampun boten wonten kalepatan lan pituna malih. Surat Fatihah mulang dhateng pun jiwa, supados anggadhahi gagayuhan badhé anggayuh kaluhuran ruhani ingkang adiluhung, inggih punika drajat ingkang sampun kagayuh déning para titiyang ingkang sampun kaparingan nugraha, para nabi, para shidiqin (para tiyang temen), para syuhada' (para babanten) lan para shalihin (para tiyang tulus) (4: 69). Surat Fatihah maringi ancer-ancer ingkang nuju dhateng punjer ingkang luhur punika, inggih punika punjering nugrahanipun Pangéran, Juz I
Surat 1 Pambuka ingkang ing ngriku sampun boten wonten malih barang ingkang boten ngremenaken lan lepat inggih sampun boten wonten malih. Nadyan donga "Rama kawula ingkang wonten suwarga" punika inggih wonten éndahipun, meksa atanpa teges mawi katandhing kaliyan kaluhuranipun surat Fatihah ingkang anyrambahi lan angédab-édabi punika. Saèstu badhé atanpa gina, manawi tiyang badhé madosaken tandhing ingkang ngèmperi suraosipun surat Fatihah ingkang adiluhung punika wonten ing Kitab sanès-sanèsipun. Langkung-langkung, sifatipun Pangéran sakawan ingkang kasebut ing surat Fatihah ngriki, punika dados pambantahipun pangertosan lepat ingkang dados bakuning sawenèh agami ingkang kalebet ageng ing donya punika. Upaminipun asma Rabb, ingkang ateges Pangéran ingkang paparing, punika mengku suraos bilih sagung dumados punika, tumitahipun kadamel supados ing tembé wingkingipun saged anggayuh ing kasampurnanipun manut kadar kuwaosipun piyambak-piyambak. Ingkang makaten punika saged nedahaken lepatipun pangandel ing bab "dhumawahipun Adam ing dosa," inggih punika pangandel ingkang mastani, bilih manusa punika asal mulanipun dumunung ing kawontenan ingkang sampurna, lajeng keplorod mangandhap. Nyipati Allah Pangéraning ngalam sadaya, punika ateges ngrebahaken sawarnining panganggep ingkang rupek ing bab paparingipun Pangéran nugraha ruhani, saha panganggep ingkang mastani, bilih paparingipun nugraha ruhani punika winatesan namung dhateng sawenèhing nagari, sawenèhing bangsa utawi ing wekdal ingkang tartamtu. Dados nerangaken: bilih paparing-Ipun ingkang ageng piyambak, inggih punika paparingipun Wahyu Ilahi, punika boten winatesan namung kaparingaken dhateng sawenèhing nagari, dhateng sawenèhing bangsa lan namung sawenèhing jaman kémawon. Sifat Mahatresna saha Mahamirahipun Pangéran, kados déné ingkang kamot ing Ar-Rahmân punika nglepataken pangandel bab panebusing dosa lan pangandel Allah puputra, jalaran sifat wau mengku suraos, bilih paparingipun Pangéran nugraha dhateng para manusa, punika anggènipun kaparingaken boten mawi mundhut wawales utawi pupulih dhateng para manusa. Awit Ar-Rahmân makaten tegesipun Pangéran Mahamirah ingkang paparingipun nugraha dhateng manusa ingkang sakalangkung déning kathah punika, tanpa kasrananan ing pandamelipun manusa ingkang murugaken ngangsalaken paparing wau sadaya. Déné sifat Mahaasih kados déné ingkang kawengku ing Ar-Rahîm, nedahaken lepatipun piwulang Wéda, ingkang mulangaken bilih Pangéran boten kuwaos paring ganjaran ingkang matikel-tikel tur tanpa wates dhateng pandamelipun manusa ingkang winates, ingkang inggih margi saking punika karahayon ingkang dados pandumanipun manusa, inggih namung kanggé ing sawatawis wekdal, sanajan pikantukipun karahayon wau sampun mawi nglangkungi ngalaming gesang ingkang marambah-rambah punapa. Jalaran Ar-Rahîm punika ateges Pangéran Mahaasih-wilasa, inggih punika Dhat ingkang maringi ganjaran tikel-matikel tanpa wates. Sifat ingkang kantun piyambak, inggih punika: Gustining dinten wawales, punika anduwa piwulang ingkang maiben bilih Pangéran punika asifat agung pangampuntenipun. Ingkang enggel piyambak, inggih punika i'tikad tumimbal lair. Awit Mâlik makaten sanès kok ratu utawi pradata, ingkang kawajibanipun angembat trajuning pangadilan kalayan jejeg ing antawisipun lalawanan kalih. Nanging Panjenenganipun punika Gusti, dados para titiyang ingkang dosa punika inggih titah-Ipun. Awit saking punika, Panjenenganipun kuwaos nglebur dosa, tur boten kénging winastan boten adil utawi pilih asih. Sampun kula terangaken ugi, bilih surat Fatihah ingkang isi 7 ayat punika mengku sadaya ingkang kasebut ing dalem Quran. Inggih awit saking punika mila ing Quran 15: 87, kados déné ingkang sampun kasebutaken ing ngajeng, kapangandikakaken surat Fatihah punika Quran kang agung (Bkh). Pancèn inggih makaten saèstu, Kanjeng Nabi Suci piyambak namakaken surat Fatihah wau Ummu-l- Quran (Baboning Quran) (Bkh). Jalaran Quran punika Kitab ingkang ngundhangaken kaluhuranipun Pangéran lan mulangaken margi ingkang leres dhateng manusa, mangka piwulang kalih bab punika sampun kawengku wonten ing suraosipun surat Fatihah. Tatalesing iman, sifatipun Pangéran ingkang enggel piyambak, inggih ingkang dados tatalesing sadaya sifat-sifat, punapa déné kados pundi kedahipun sasambetanipun manusa kaliyan Ingkang-Nitahaken, sadaya punika sampun kacakup pathinipun wonten ing ayat pitu ingkang cekak ing dalem surat Fatihah ingkang adiluhung punika. Kasampurnanipun malih, saged kacetha saking anggènipun surat Fatihah wau kawiwitan kalayan pangertosan ing bab Kapangérananipun Gusti Allah (ing ngriki pancèn dipun jarag mawi tembung Pangéran, boten mawi tembung sang Rama), lan pasadhèrèkanipun para manusa, malah-malah manunggilipun sadaya titah, jalaran manunggilipun titah punika boten kénging boten mesthi tutwingking kaliyan Kasawijènipun Ingkang-Nitahaken. 5
6 Pambuka Kalayan1 asmaning Allah,2 Ingkang- Ingkang-Mahamurah, Mahaasih.3 (Sadaya)4 pangalembana pu- nika kagunganipun Allah, Pangé- raning5 sadaya ngalam.6 1 2 Ingkang-Mahamurah, Ingkang- Mahaasih. 3 Gustining7 dinten8 wawales. Ing Tuwan pangabdi kawula saha ing Tuwan panyuwun kawula pitulung. 4 5 Mugi Tuwan anuntun kawula ing margi ingkang leres. 6 Marginipun para tiyang ing- sampun Tuwan paringi kang nugraha.9 7 Sanès (marginipun) para ing- kang kadhawahan bendu saha sanès (marginipun) para ingkang sami sasar.10 1. Paduka Maulana Muhammad Ali anggènipun anjarwani tembung sasana ba ing ngriki, manut kalimrahanipun jarwan ing basa Inggris, inggih punika: in, ingkang manawi dipun jawèkaken ateges: atas namané. Nanging panjenenganipun ugi memèngeti para maosipun, bilih raosipun tembung sasana ba ing basa Arab, punika béda kaliyan tembung sasana in ing basa Inggris, kados déné ing ukara in the name of God; awit in ing basa Inggris punika mengku teges: marga saka utawi atas namané, nanging manawi ba ing basa Arab, mengku teges asarana utawi lumantar, utawi ingkang langkung cèples malih: kalawan pitulungé. Dados menggah ing sajatos-jatosipun ukara wau suraosipun sami kaliyan ukara: kawula nyuwun pitulungipun Allah, Ingkang-Mahamirah, Ingkang-Mahaasih (AH). 2. Tembung Allâh, miturut pamanggih ing babagan punika ingkang leres piyambak, punika tembung aran kanggé nyebut Dhat Ingkang wontenipun saking karsa-Nipun pribadi, mengku sawarnining sifat sampurna (TA-LL). Ater-ater al punika boten kénging pinisah saking tembung Allâh wau, awit punika sanès susulan (Msb-LL). Al-ilah punika tembung sanès, sarta boten wonten titikanipun punapa-punapa, ingkang nelakaken bilih tembung Allah punika tembung camboran Al-ilah. Tembung Allâh punika boten naté kanggé namakaken barang sanèsipun kajawi Pangéran ingkang sajati, sarta mengku sadaya asma'u-l-husna (asma ingkang linuhung) (TA-LL). Bangsa Arab boten naté namakaken satunggal kémawon ing antawisipun brahalanipun ingkang kathah punika kalayan tembung Allah. Awit saking punika, ing rèhning punika tembung aran asmanipun Pangéran, lan boten wonten saminipun ing basa sanès, milanipun ing ngriki kula lastantunaken kémawon nganggé tembungipun ingkang asli. 3-10. Mirsanana kaca candhakipun. Juz I
Surat 1 Pambuka 3. Ar-Rahmân lan Ar-Rahîm punika sami saking lingga rahmah, ingkang ateges kaalusaning budi ingkang mahanani lumèbèring kasaénan (kamirahan) (Rgh), dados inggih mengku suraos sru-tresna lan asih. Ar-Rahmân lan Ar-Rahîm punika sami déné tanduk kriya wacaka, namung béda wazan utawi rimbagipun kémawon, nanging sami anggènipun nedahaken teges ingkang dipun sangetaken. Ar- Rahmân, miturut rimbag fa'lan, nedahaken sifat asih ingkang sanget, déné Ar-Rahîm, miturut rimbag fa'il, mengku suraos sifat asih ingkang marambah-rambah tansah kapintonaken (AH). Kanjeng Nabi Suci piyambak naté nerangaken tembung kakalih punika, tuwin sanajan tembungipun béda, pantoging panyuraos, sami kémawon tegesipun kaliyan teges ingkang manut panglimbanging kawruh nahwu (paramasastra). Dipun riwayataken Kanjeng Nabi ngandika makaten: "Ar-Rahmân iku Allah Kang- Mahamirah kang tresna lan asih-É kapintonaké nalika nitahaké jagad iki, déné Ar-Rahîm iku Allah Kang-Mahaasih kang tresna lan welas-asih-É bakal dipintonake bésuk ing dina akhir" (AH) inggih punika tumrap wonten ing wohing pandamelipun manusa. Dados sifat asih kados déné ingkang kawengku ing Ar-Rahmân, punika sampun kapintonaken wiwit duk nalika manusa dèrèng katitahaken, inggih punika wonten ing tumitahipun sadaya samukawis ingkang dipun betahaken déning gesangipun manusa ing donya ngriki, tur sadaya wau sanès saking ikhtiyaripun manusa piyambak. Déné sifat asih kados déné ingkang kawengku ing Ar-Rahîm, punika kapintonaken sasampunipun manusa nindakaken punapa-punapa ingkang saged anjalari pikantuk sadaya wau. Dados sifat Ar-Rahmân wau nedahaken sifat tresna lan mahamirah ingkang sakalangkung ageng, déné Ar-Rahîm nedahaken sifat sih-wilasa ingkang atanpa wates tur tansah kalubèraken kalayan lumintu atanpa kendhat. Para ahli basa sami sarujuk anggadhahi pamanggih, bilih sifat Ar-Rahmân punika lumèbèripun anyrambahi dhateng tiyang mukmin lan dhateng tiyang kafir, déné Ar-Rahîm namung tartamtu dhateng tiyang mukmin (LL, Rgh, LA, TA). Awit saking punika mila tembung Ar-Rahmân wau kula tegesi Pangéran Ingkang- Mahamirah, awit teges wau ingkang langkung nyrambahi anggènipun mengku raos nglubèraken lan damel kasaénan. Éwadéné kula inggih ngakeni, ing basa Jawi boten wonten tembung ingkang sami tegesipun kaliyan tembung Ar-Rahmân wau, dalasan tembung ingkang ngèmper-èmperi ngemu suraos tresna lan kasaénan kados déné ingkang kawengku ing tembung Ar-Rahmân wau, inggih meksa boten wonten. Perlu dipun pèngeti, bilih Ar-Rahmân punika sanajan sifat, nanging kados tembung aran sarta namung kagem Pangéran piyambak. Malah tembung wau panganggénipun lira-liru kaliyan tembung Allah, kadi déné ingkang kacetha ing 17: 110. Mila Ar-Rahmân punika boten saged dipun anggé nembungaken sifat asihipun manusa, nanging manawi Ar-Rahîm saged. Para ahli basa nyebutaken, wonten kawontenan satunggal ingkang nylenèh, inggih punika Musailamah Tukang-doracara, punika dipun juluki déning pandhèrèkipun: Rahmân ing Yamamah. Nanging ngetrapaken tembung aran ingkang kados makaten punika pancèn dipun anggep kéngang-kénging kémawon. Rèhning tembung Rahmân ingkang dados asmanipun Pangéran punika tétéla dèrèng naté dipun mangertosi déning titiyang Arab (25: 60), pramila saged ugi anggènipun pandhèrèkipun pun Tukang-doracara anjuluki piyambakipun makaten wau, namung mengku sedya nyanyamah dhateng titiyang Muslimin. 4. Al wonten ing tembung al-hamdu punika kanggé istigrâqu-l-jinsi, tegesipun: mengku sadaya jinis (AH), terangipun: anedahaken bilih sawarnining pangalembana kalebet wonten ing ngriku. 5. Tembung Arab Rabb punika boten namung mengku suraos ngitik-itik, anggulawenthah utawi ngupakara kémawon, nanging ugi ateges mranata, nyampurnakaken lan anjangkepi (TA, LL) mindhak majenging sadaya samukawis, wiwit nalika wonten ing kawontenan babakal, ngantos dumugi inggil- inggiling kasampurnanipun. Miturut Rgh, Rabb ateges: anggulawènthah satunggaling barang nglang- kungi santun-sumantuning tataraning kawontenan, ngantos dumugi pantoging kasampurnanipun. Milanipun Rabb punika lajeng ateges: Ingkang ngawontenaken sadaya ingkang maujud, inggih punika Ingkang nyudhiyani sadaya kabetahanipun sadaya titah, lan ingkang namtokaken langkung rumiyin tumrap satunggal-tunggaling titah, kasantikan manut kadar watesipun piyambak-piyambak, saha Ingkang nyudhiyakaken sarana wonten ing dalem kadar watesipun wau, murih satunggal-tunggaling titah wau saged lastantun nglajengaken kamajenganipun, ingkang ing wasananipun saged anggayuh pantoging kasampurnanipun. Dados ing ngriki saged kacetha bilih tembung Rabb - ingkang jalaran dèrèng manggih tembung sanèsipun ingkang langkung prayogi, lajeng kula tegesi kémawon: Pangéran - punika mengku suraos ingkang langkung luhur lan langkung wiyar tinimbang tembung ab, ingkang ateges rama, awit manawi dipun timbang tembung ab utawi rama punika namung anggadhahi teges ingkang winates sanget. Awit saking punika mila wonten ing donganipun tiyang Muslim, manawi nyebut Pangéran, nganggé tembung Rabb utawi Pangéran, boten ab ingkang ateges rama. 7
8 Pambuka 6. Tembung ingkang dipun tegesi sadaya ngalam punika tembung: 'âlamîna, inggih punika jama'- (meervoud)-ipun tembung 'alam (saking lingga 'ilm, tegesipun weruh), wantahipun ateges: sarana ingkang anjalari tiyang saged nyumerepi satunggaling barang. Mila tembung wau lajeng ateges ngalam utawi titah, jalaran asarana punika Ingkang-Nitahaken saged kasumerepan. Kalayan mengku teges ingkang winates, tembung wau ugi dipun anggé kanggé nembungaken sagolongan utawi sapéranganing titah utawi manusa (LL). Awit saking punika ing 2: 47 tuwin ing panggènan sanès- sanèsipun malih, tembung 'âlamîna punika ugi dipun jarwani sakèhing bangsa. Kapangérananipun Allah ingkang anglimputi, kapacak wonten ing wiwitaning dhawuh ing dalem Quran, punika mathis sanget kaliyan sifatipun agami Islam anggènipun kanggé saindhenging jagad, inggih punika ingkang andhawuhaken ngakeni ing kayektènipun nabi-nabinipun sadaya bangsa. Dados ingkang makaten wau ateges nyirnakaken sadaya paham agami lan paham Kapangéranan ingkang rupek-rupek. 7. Limrahipun tembung: Mâlik punika wonten ing basa Jawi dipun tegesi: Ratu. Nanging punika kirang leres. Mâlik lan malik punika tembung kalih ingkang béda sanajan nunggil asal. Mâlik tegesipun: Gusti utawi Ingkang-kagungan, nanging malik tegesipun: ratu. Miturut kawruh sharaf (kawruh patokan pangrimbag ing tembung ing basa Arab), wewahan aksara (kados déné aksara alif ing tembung Mâlik), punika mahanani tembung wau lajeng gadhah teges ingkang dipun sangetaken (AH), dados Gusti utawi Ingkang-kagungan, punika langkung katimbang ratu. Déné mila tembung Mâlik utawi Gusti ingkang dipun agem, punika kanggé anedahaken, bilih Gusti Allah punika boten kénging winastan lepat margi boten adil, manawi Panjenenganipun ngapunten kawula-Nipun, jalaran Panjenenganipun punika boten namung ratu kémawon lan boten namung pradata kémawon, nanging sajatosipun Panjenenganipun wau malah Gusti Ingkang-kagungan. 8. Wonten ing dalem Quran, tembung yaum punika kanggé anembungaken sadéngah wekdal, wiwit wekdal ingkang sakedhap sanget (55: 29), dumugi sèket èwu taun (70: 4), mila inggih saged mengku teges wekdal ingkang sakedhap boten winates utawi wekdal ingkang dangu tanpa wangenan. Miturut LL: Yaum punika wekdal sami ugi raina utawi dalu (Msb); wekdal lugu, dalu utawi sanès dalu, sakedhap utawi boten sakedhap; ugi ateges dinten, terangipun: wekdal wiwit mlethèkipun surya dumugi serapipun. Miuturut Rgh tembung yaum ateges: wekdal, inggih wekdal punapa kémawon. Punika teges ingkang mathuk piyambak. Rèhning ing dalem Quran kathah sanget ingkang nélakaken, bilih angger-angger piwalesing Pangéran punika tansah tumindak ing sadhéngah wekdal, sarta ing rèhning boten wonten dhawuh ingkang ngiyataken pamanggih, bilih angger-angger wau boten badhé tumindak rumiyin ing sadèrèngipun dumugi wahyaning dinten ingkang katamtokaken, mila angger- angger wawales ingkang kasebut ing ayat punika, mesthi inggih angger-angger ingkang tansah tumindak ing sadhéngah wanci. 9. Para titiyang ingkang sampun kaparingan nugraha, punika miturut I'Ab titiyang sakawan golongan ingkang kasebut ing 4: 69, inggih punika para nabi, para tiyang temen, para susatya (para babanten) lan para tiyang tulus (AH). Punika anedahaken, bilih manawi miturut Quran Suci, nugraha ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi, sawenèhipun ingkang baku piyambak inggih punika paparingipun Pangéran Wahyu Ilahi, punika taksih lastantun saged dipun paringaken dhateng para titiyang tulus ingkang anut ing margi ingkang leres. 10. Dipun riwayataken Kanjeng Nabi naté ngandika makaten: "Wong kang padha dibendoni iku wong Yahudi lan wong kang padha kasasar iku wong Nasrani" (AH). Saèstunipun dhawuh hadits punika namung minangka katrangan kémawon, sarta boten matesi tegesing tembung ingkang asli, ingkang kagem wonten ing dhawuh ngriki. Karsanipun Kanjeng Nabi, namung badhé damel mangertosipun tiyang Arab, bab kawontenanipun umat kakalih ingkang sampun sami dipun sumerepi, inggih punika anggènipun kala-kala sok nyimpang saking margi ingkang leres utawi margi ingkang tengah-tengah, kaladuk condhongipun dhateng sisih ngrika utawi sisih ngriki; kadosta tiyang Yahudi angemohi Kanjeng Nabi 'Isa, abdinipun Pangéran ingkang tulus, malah mastani bilih panjenenganipun punika tukang dora-cara; kosokwangsulipun titiyang Nasrani sami kemrikanen sarta nyengkakaken ing ngaluhur Kanjeng Nabi 'Isa, ngantos dumugi pangkat Kapangéranan. Agami Islam mulangaken: margi ingkang tengah-tengah ingkang kedah dipun enut, sampun ngantos tumiyung dhateng gegethingan lan sampun ngantos kaladuk ing tresna, jalaran ingkang sapisan wau saged anjalari kataman ing bebenduning Pangéran kados déné kawontenanipun titiyang Yahudi, déné ingkang angka kalih saged nasaraken tiyang kados déné kawontenanipun tiyang Nasrani. _________________ Juz I
SURAT 2 AL-BAQARAH (Lembu) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (40 ruku', 286 ayat) Pathinipun: Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' 1. Tatales ingkang minangka dhadhasaring Islam. 2. Lalamisan. 3. Mahatunggalipun Pangéran. 4. Jembaring kasantikanipun manusa. 5. Weca-weca Israil kanyataan ing dalem Quran. para titiyang Israil wau. 1. Tatales ingkang minangka dhadhasaring Islam. 2. Lalamisan. 3. Mahatunggalipun Pangéran. 4. Jembaring kasantikanipun manusa. 5. Weca-weca Israil kanyataan ing dalem Quran. para titiyang Israil wau. Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' Ruku' 28, 29. Pegat. Ruku' Ruku' Ruku' 32, 33. Kedahipun perang punika karana yakti: gagambaran saking babad Yahudi. Ruku' Ruku' Ruku' 36, 37. Angedalaken arta karana yakti. Ruku' Ruku' Ruku' 8. Risaking kalakuanipun tiyang turun Israil. 9. Saya sami pugal manahipun. 10. Prajanjianipun sarta anggènipun sami nyidrani. 11. Sami ngemohi Kanjeng Nabi. 12. Anggènipun mengsahi Kanjeng Nabi. 13. Kitab ingkang rumiyin-rumiyin dipun suwak. 14. Tuntunan sampurna namung wonten ing Islam. 15. Prajanjian Kanjeng Nabi Ibrahim. 16. Agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim. 17. Ka'bah minangka punjer. 18. Nalar-nalaripun déné ka'bah dipun dadosaken punjeripun titiyang Muslimin. 19. Cobi ageng punika perlu kanggé anetepaken punjer punika. 20. Kasawijèn punika wekasanipun mesthi unggul. 21. Angger-angger kina kaéwahan sawatawis: tetedhan awisan. 22. Wawales sarta wasiyat. 23. Siyam. 24. Perang pananggulang. 25. Jiyarah haji sarta para tiyang ingkang adamel risak. 26. Cobi sarta kasusahan ageng. 27. Pitakènan warni-warni. 30. Lakinipun malih èstri ingkang kapegat tuwin randha. 31. Wewahan papancèn tumrap para èstri ingkang kapegat tuwin randha 34. Peksan ing salebeting agami punika dipun awisi. 35. Umat ingkang pejah, kados pundi anggènipun anggesangaken. 38. Riba' punika dipun awisi. 39. Prajanjian sarta saksi. 40. Para Muslimin badhé dipun damel menang.
10 Lembu Namanipun lan ingkang kawarsitakaken Namanipun surat punika, mendhet saking cariyos ingkang kaandharaken wonten ing ayat 67-71 bab mragad lembu. Rèhning ingkang baku surat punika ngrembag bangsa Yahudi, sarta rèhning kados déné ingkang katerangaken wonten ing tafsir angka 84 lan 108, kabrahalan ingkang ngoyod wonten ing antawisipun bangsa Yahudi punika nyembah lembu, mila karana mèngeti wigatosipun lalampahan wau, sampun mungguh manawi surat punika kanamakaken lembu. Surat punika ingkang baku piyambak ngrembag bab titiyang Yahudi tuwin pambantahanipun tiyang Yahudi dhateng Islam. Milanipun kathah pranatan-pranatan, ingkang piprincènipun béda kaliyan angger-angger Yahudi, sarta pawadan-pawadanipun titiyang Yahudi anggènipun ngemohi kanabianipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika karembag wonten ing surat punika. Manawi ringkesan isining surat punika dipun waos kalayan tliti, ing ngriku tétéla bilih ruku' ingkang pinten-pinten punika satunggal kaliyan satunggalipun saged mathuk, dados pandakwa manawi worsuh panatanipun, punika tuwuh saking kirang lebet anggènipun manah kémawon. Surat punika kawiwitan kalayan pratélan cekak bab tatales ingkang minangka dhadhasaring Islam. Sasampunipun nyebutaken wonten ing ruku' ingkang sapisan bab angsal-angsalanipun ngarepi utawi angemohi lan sasampunipun ngrembag bab lalamisan wonten ing ruku' ingkang kaping kalih, lajeng wonten ing ruku' ingkang kaping tiga nyaring kayektènipun tatales-tatales wau, lan sasampunipun langkung- langkung Kasawijènipun Pangéran, sarana mendhet pasaksèn saking yasanipun Pangéran wonten ing jagad sawegung punika. Ruku' ingkang kaping sekawan gentos anedahaken bilih manusa punika kaparingan kasantikan ingkang jembar, nanging manusa nandhang rekaos margi saking anggènipun musprakaken wewenganipun, sarta bab punika dipun gambaraken wonten ing dalem cariyosipun Adam. Ruku' ingkang kaping gangsal lajeng anggelar kawontenanipun bangsa Bani Israil; piyambakipun sami dipun dhawuhi kados pundi Quran anggènipun nuhoni wahananing piweca-piweca ingkang kasebut wonten ing kitabipun; kalih ruku' candhakipun mligi kanggé anerangaken nugrahanipun Pangéran ingkang sampun kaparingaken dhateng piyambakipun sarta ambegugukipun, lajeng kasambetan ruku' titiga ingkang mangandikakaken bab risaking kalakuanipun, bab pugaling manahipun, tuwin anggènipun sami nyidrani prajanjianipun. Ruku' ingkang kaping sawelas mangandikakaken anggènipun sami angemohi Kanjeng Nabi Suci, sarta ingkang kaping kalihwelas nyebutaken anggènipun mengsahi kalayan sanget dhateng Kanjeng Nabi tuwin upayanipun dhateng Kanjeng Nabi. Ruku' ingkang kaping tigawelas nyebutaken bilih kitab suci ingkang rumiyin-rumiyin dipun suwak sarta pranatan ingkang langkung saé lan langkung luhur kaparingaken awujud Islam, agami sumarah ingkang kalayan ambabar pisani. Ruku' candhakipun nerangaken bilih saé ingkang namung sapérangan-sapérangan punika pinanggih wonten ing sadaya agami, nanging ngemungaken ing dalem Islam kémawon, sampurnanipun agami punika. Ruku' ingkang kaping gangsalwelas ngèngetaken titiyang Israil bab janji kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim, inggih punika janji bab jumenengipun satunggaling nabi saking antawisipun trah Isma'il, lajeng kasambetan ing ruku' sanès ingkang ngrembag bab agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Punika wau minangka kanggé ambubukani rembag bab prakawis Qiblah ingkang dipun elih dhateng Ka'bah, inggih punika padaleman suci ingkang kabangun déning Kanjeng Nabi Ibrahim; ruku' kakalih sambetipun, kajawi ngundhangaken Ka'bah dados punjer anyar tumrap ébah-ébahan ruhani, ugi paring katrangan nalar-nalaripun déné wonten éwah-éwahan wau. Ruku' ingkang kaping sangalas memèngeti para Muslimin, bilih piyambakipun kedah nandhang cobi ageng rumiyin ing sadèrèngipun saged nguwaosi Padaleman Suci, ingkang wiwit sapunika lan saterusipun dados punjeripun para titiyang Muslimin; sanajan ing ngriku kabrahalan anyrambahi, nanging sampun tinamtu boten kénging boten mesthi badhé sirna, kosokwangsulipun Tauhid utawi Kasawijèn mesthi badhé unggul wekasanipun; bab punika kacethakaken wonten ing ruku' ingkang kaping kalih dasa. Béda ing dalem prakawis ingkang alit-alit kaliyan angger-angger Yahudi lajeng katerangaken minangka tatandhinganipun piwulang baku ingkang sami, inggih punika piwulang bab Kasawijènipun Pangéran; lajeng wiwit ngrembag angger-angger bab tedha, wawales, bab wewenang andarbèki raja darbènipun tiyang ingkang tilar donya, siyam, perang, haji, minuman keras, ngabotohan, laré yatim, kawajiban-kawajibanipun tiyang jaler dhateng rabinipun, pegat, lan bab èstri randha wonten ing ruku' sawelas iji candhakipun. Ruku' kakalih candhakipun mangsuli rembag bab perang, ingkang perlu sanget katindakaken manawi umat Islam kepéngin suminggah saking pejah, sarta maringi gagambaran saking babad Bani Israil. Ing ruku' ingkang kaping tigang dasa sekawan kula sami kaparingan dhawuh bab mahakawasanipun Gusti Allah anggesangaken tiyang pejah, sarta para tatales-tatales wau, Juz I
Surat 2 Lembu Muslimin dipun dhawuhi sampun ngantos sami migunakaken peksan tumrap ing dalem prakawis agami, kados déné ingkang katindakaken déning mengsah-mengsahipun. Tuladha warni kalih lajeng kasebutaken wonten ing ruku' sambetipun, ingkang satunggal saking babadipun Kanjeng Nabi Ibrahim, satunggalipun saking babad Israil, kanggé anedahaken kados pundi anggènipun kagesangaken malih umat-umat ingkang sampun pejah. Kula sami tumunten kaparingan dhawuh wonten ing ruku' ingkang kaping tigang dasa nem lan tigang dasa pitu, bilih mindhak agengipun umat saha karaharjanipun umat punika gumantung wonten ing tindak pangurbanan; sarta bandha ingkang katanjakaken karana yakti, punika nadyan sakedhika dikados punapa mesthi badhé nguwoh tikel pitung atus utawi langkung. Lah, rèhning para Muslimin sampun dipun janjèni bandha ingkang mluwah-mluwah wau, minangka wohing pangurbananipun, mila ing ruku' candhakipun para Muslimin dipun wantos-wantos sampun ngantos nindakaken prakawis riba', ingkang tundhonipun namung badhé murugaken kaladuk tresna ing bandha ngantos nglangkungi wates, awit ngumpuk-umpuk bandha punika sanès maksud ingkang kedah katuju ing gesangipun tiyang Muslim. Nanging para Muslimin ugi kadhawuhan wonten ing ruku' ingkang kaping tigang dasa sanga, supados sami rumeksa dhateng raja dharbènipun, sarana migunakaken seratan manawi lalayanan prakawis arta lan mawi saksi. Wekasanipun para Muslimin kaparingan piwulang nyunyuwun menangipun ingkang wekasan yakti. Dados, sambet-sumambetipun bab ingkang karembag punika tanpa wonten pedhotipun, déné manawi perlu gantos ingkang karembag, inggih katindakaken manut satitahipun. Sasambetanipun kaliyan surat ingkang sampun Sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun punika sampun genah. Ing wekasaning surat ingkang sampun wonten panyuwun katuntun dhateng margi ingkang leres (1: 5); lah, ing ngriki tuntunan wau kaparingaken wonten ing wiwitaning dhawuh: "Iki Kitab, ora ana semangé ing jeroné, tuntunan" (ayat 2). Malih, panyusun wau nyuwun supados kula sami kadunungna wonten ing marginipun para ingkang sampun kaparingan nugrahaning Pangéran (1: 6), ing ngriki kula sami dipun paringi sumerep wonten ing ayat 5, sinten ingkang sami dumunung wonten ing margi ingkang leres punika lan sinten ingkang badhé angsal kabegjan punika. Makaten ugi, panyuwun wau nukulaken pépénginan kula sami nebihi marginipun para ingkang sami kadhawahan ing bendu lan ingkang sami sasar (1: 7), surat punika tumunten kémawon paring pitedah, bilih sinten ingkang boten mraduli dhateng pepéngetipun Kanjeng Nabi, lan boten purun manah-manah punapa déné boten purun mirengaken (ayat 6), boten kénging boten ing wasananipun manahipun mesthi badhé katutup saking yakti; lah, siksa ingkang nyisahaken punika, wujudipun bendu ingkang kadhawahaken dhateng piyambakipun punika (ayat 7); sarta sinten ingkang anggadhahi panganggep bilih iman punika cekap namung pangakening lésan thok, alias namung lalamisan, menggah ing sajatos-jatosipun piyambakipun punika tiyang ingkang sasar, awit piyambakipun punika nama nguyang sasar mawi pitedah ingkang leres (ayat 16). Sok tiyanga ingkang maos Quran Suci, mesthi saged nyumerepi kalayan gampil, bilih boten wonten surat sanès ingkang langkung mathuk-mathis nyambeti surat Fâtihah kados surat punika; sarta boten prabéda lan ing wiwitanipun, ing wekasanipun inggih cetha manawi asasambetan kaliyan surat Fâtihah. Nanging sanajan surat punika sambetipun surat Fatihah, menggah ing sajatosipun surat punika surat ingkang wiwitan, awit surat Fatihah punika kapapanaken wonten ing nginggil piyambak, jalaran punika pathining sadaya dhawuh Quran. Punika suka pasaksèn ingkang sakalangkung déning terang gamblang, bilih panatanipun urut-urutaning surat-suratipun Kitab Suci Quran punika nyata adhadhasar ing kawicaksanan. Surat punika kalayan mathis kawiwitan kalayan sabda bubuka ingkang andhawuhaken maksud ingkang kasedya ing tumurunipun Quran Suci, sarta ing ayat-ayatipun ingkang wiwitan ngemot tatales-tatales ingkang minangka dhadhasaripun agami Islam, ingkang menggah ing sajatosipun saged dados tatales dhadhasaripun agami-fitrahipun manusa (agami ingkang sarwa laras kaliyan kudrat dumadosipun manusa). Piwulang dhadhasar punika wonten gangsal prakawis, ingkang tiga isi pranatan téori, inggih punika prakawis-prakawis ingkang kedah dipun andel utawi dipun imanaken, déné ingkang kalih pranatan ngamal, inggih punika piwulang baku ingkang kedah katindakaken. Wondéné prakawis ingkang kedah dipun imanaken wau inggih punika: iman dhateng Gaib (barang ingkang boten satmata), wijang-wijangipun makaten: iman ing Gusti Allah, iman ing wahyuning Pangéran ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi tuwin dhateng para andika nabi ing sadèrèngipun, lan iman ing gesang ingkang badhé dhateng. Déné prakawis ingkang kedah katindak- 11
12 Lembu aken, ingkang kasebutaken sembahyang, inggih punika esoking raosing manahipun manusa wonten ing ngarsanipun Pangéran Ingkang-Mahaluhur, tuk ingkang angilèkaken jatining asih saha kalomanipun Pangéran ingkang kalayan mengku teges ingkang jembar. Angsal-angsalanipun manawi manusa angèstokaken dhateng piwulang dhadhasar punika, kasebutaken wonten ing ayat 5, inggih punika katuntun dhateng margi ingkang leres saha sami begja. Makaten ugi, ingkang dipun anggé mekasi surat punika inggih mangsuli malih piwulangipun baku agami Islam bab iman ingkang sakalangkung jembar, sinartan ing panyuwun menangipun yakti; sarta menggah ing sajatosipun sagemblenging surat punika anggambaraken kayektèning piwulang dhadhasar ingkang kadhawuhaken wonten ing wiwitaning surat. Saupami surat punika dipun elih saking panggènanipun, yekti boten wonten malih surat sanèsipun ing sagemblengipun Quran punika, ingkang kénging kanggé gentosipun lan ingkang saged nyekapi sedya dados bubukaning Kitab Suci Quran. Titimangsa Tumurunipun Namung wonten semang-semangipun sakedhik bilih surat punika katurunaken ing Madinah, lan kagolong wahyu Madaniyah jaman wiwitan piyambak. Déné semang-semangipun punika tumrap ayat 21-39 tuwin ayat 164-172, nanging nalar-nalaripun semang-semang wau ringkih sanget. Paugeran: sadaya ayat ingkang wonten dhawuhipun "É, para manusa" kagolong wahyu Makkiyah, lan sadaya ayat ingkang wonten dhawuhipun "É, kang padha angèstu" kagolong wahyu Madaniyah, punika panggebyah-uyahipun sawenèh mufassir ingkang boten kénging dipun gondhèli. Para marsudi Quran bangsa Éropa mendhet paugeran wau saking kitab Itqân, tanpa mawi ngèngeti bilih nadyan Itqan piyambak boten gondhèlan sanget-sanget dhateng paugeran wau, sarta tanpa mawi manah dhateng gelar yektinipun ingkang nyata. Jalaran surat ingkang kaping 4, inggih punika Para èstri, punika sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi ing sagemblengipun punika kagolong wahyu Madaniyah, suprandéné dhawuh ingkang wiwitan piyambak mungel "É, para manusa." Makaten ugi surat ingkang kaping 22, ingkang para mufassirin sarujuk angakeni manawi kagolong jaman Makkah, punika wiwitaning dhawuh mungel "É, kang padha angèstu." Dados panglèlèran ingkang dipun anggé netepaken ayat 21-39 kagolong dhawuh ingkang tumurun ing Makkah, punika tétéla boten saged ngrampungi ing damel. Déné pasaksèn saking bab ingkang karembag wonten ing ayat-ayat wau, makaten ugi ing ayat 164-172 lan 256-258, ugi nuwuhaken semang-semang yèn ta ayat-ayat wau tumurun ing Madinah, punika saking pamanggih kula namung gagasanipun pun tukang nyela blaka; jalaran paugeran ingkang gumathok, kanggé amilahaken bab ingkang karembag wonten ing wahyu Makkiyah utawi Madaniyah punika boten wonten. Paniti-priksanipun para saged Éropa ing jaman ingkang akhir-akhir punika langkung tumiyung dhateng wawasan ingkang leres manawi katimbang kaliyan pamanggihipun ingkang grusa-grusu para tukang niti-priksa ing wekdal ingkang sampun- sampun. Ing bukunipun "New Researches" tuan Hirschfeld nerangaken makaten: "Manawi kita boten angsal pitulungan sanès ingkang premati, ingkang asring mokal sagedipun ambédakaken antawising wahyu Madaniyah kaliyan wahyu Makkiyah akhir .... Ungeling dhadhawuhan wahyu Madaniyah, punika boten prabéda lan wahyu Makkiyah, kebak isi dhawuh ingkang tumuju dhateng titiyang kathah, cariyos, tuwin pangandika ingkang adhapur pasemon utawi sanépa." Nanging perlu kula wewahi katrangan, bilih kathah pupuntoning pamanggihipun para juru-panliti-priksa bangsa Éropa ingkang boten kénging pinitados, punika adhadhasar panggebyah-uyahipun para tukang merdèni bangsa Wétanan ingkang groboh. Semang-semang ingkang tumrap ayat 285 lan 286, inggih punika ayat ingkang mangka wekasaning surat, punika ugi atanpa waton. Ayat 285 punika namung ngambali malih sifatipun agami Islam ingkang ajajagadan, ingkang sampun katetepaken wonten wiwitan mila, inggih punika ing ayat 4, sarta ingkang dipun ambali malih wonten ing tengah-tengahing surat, inggih punika ing ayat 136; ing tigang panggènan wau sadaya kasebutaken bilih angèstu ing kayektènipun sadaya nabi punika dados dhadhasaripun agami Islam. Déné ayat 286, punika mulang nyunyuwun; anèh sanget manawi anggènipun kagolong dhawuh ingkang tumurun ing Madinah dipun semang-semangaken. Kula dèrèng naté mrangguli hadits ingkang kénging pinitados, ingkang nélakaken bilih surat punika wonten péranganipun ingkang tumurun ing Makkah. Nadyan wonten pisan, meksa kula kumedah ngaturi pèpènget dhateng para maos ingkang ngatos-atos anggènipun nampi. Dados sagemblengipun surat punika kagolong wahyu Madaniyah wiwitan. Kula semang-semang sanget dhateng hadits-hadits ingkang nyebutaken bilih dhawuh larangan bab riba' ingkang kasebut ing ruku'- Juz I
Surat 2 Tatales dhadhasaring Islam RUKU' 1 Tatales ingkang minangka dhadhasaring Islam 1. Mahawikaning Allah. 2. Quran, panuntun sampurna. 3, 4. Tatales ingkang mangka dhadhasar. 5-7. Kadadosanipun ngajengi sarta ngemohi. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Ingsun, Allah, Ingkang- Mahawikan.11 ruku' ingkang wekasan punika tumurun nalika jaman ngajengaken sédanipun Kanjeng Nabi. Saged ugi ayat-ayat wau tumurunipun ing jaman ingkang langkung kantun katimbang kaliyan ayat sanès- sanèsipun ing surat punika; nanging nitik ing 3: 129 inggih sampun wonten dhawuh awisan kados makaten punika, cepak botenipun manawi ayat-ayat wau tumurun nalika ngajengaken sédanipun Kanjeng Nabi. Manawi katitipriksa saèstu surat punika, tamtu badhé nuwuhaken pupuntoning pamanggih, bilih mèh sagemblengipun surat punika katurunaken sadèrènging tumurunipun surat candhakipun, inggih punika surat ingkang kaping tiga. ___________ 11. Dhawuhipun ingkang asli mungel: alif, lâm, mîm. Aksara pangringkesing tembung, kados déné ingkang kasebut ing ngriki punika, wonten ing jarwan Quran ingkang kathah-kathah dipun lugokaken kémawon, boten dipun jarwani. Aksara sawatawis utawi inggih aksara satunggal thil, ingkang pinanggih wonten ing wiwitaning sawenèh surat-suratipun Quran Suci, ingkang sadaya wonten 29 surat, punika kawastanan utawi kacekak kémawon muqaththa'ât. Miturut paham ingkang dipun gega, aksara-aksara wau kanggé pangringkesing tetembungan. Bangsa Arab asring migunakaken aksara-aksara sacara kados makaten wau wonten ing kidungipun, kadosta wonten ing kidung makaten Ing ngriku qâf punika kanggé pangringkesing tembung waqaftu, jawinipun aku mandheg (AH). Tuladha sanèsipun malih kasebut ing kidung makaten Fa' ing ngriku kajengipun fasyarrun, jawinipun: iya bakal olèh ala, déné ta' kajengipun tasya', jawinipun kokarepaké (AH). Ing pawicante- nan limrah asring kapireng fa' minangka kanggé mangsuli tiyang ingkang pitakèn: apa kowé gelem teka? Ing ukara punika fa' wau gadhah kajeng jawinipun: yèn mangkono ayo mangkat karo aku (LL). Aksara ingkang kanggé pangringkesing tembung punika wonten ing sadaya basa kalebet limrah; namung wonten ing kasusastran Arab panganggénipun gadhah cara piyambak, inggih punika aksara-aksara wau, anggadhahi teges sanès, samangsa kanggé wonten ing panggènan sanès; déné tegesipun saged kasumerepan saking gathuking suraosipun. Makaten punika pamanggih- (kawaos alif, lâm, mîm), kados déné ingkang pinanggih ing ngriki lan ugi ing wiwitanipun surat ingkang kaping 3, 29, 30, tegesipun: Ingsun Allah Ingkang- 31 lan 32, punika kanggé pangringkesing tembung: Mahawikan. Alif kanggé pangringkesing tembung ana, lam kanggé tembung Allah, lan kanggé mim tembung a'lamu (AH, IJ), inggih punika aksara ingkang wiwitan, tengahan saha pungkasanipun tembung ingkang kacekak. Ngulami sanès anggadhahi paham bilih aksara-aksara wau kanggé ngringkes sawenèh sifatipun Pangéran. Déné manawi sadaya wau ugi kanggé namakaken surat, punika boten teka lajeng kénging kanggé watoning panginten-inten bilih sadaya wau boten anggadhahi teges. Pamanggihipun tuan Golius ingkang anèh, inggih punika ingkang mastani manawi alif lâm mîm punika cekakaning ukara amr li Muhammad, ingkang cariyosipun ateges: miturut dhawuhé Muhammad, ipun I'Ab(AH). Panjenenganipun lan IMsd sarujuk anggènipun nerangaken 13
14 Lembu __ ora ana semangé ing jeroné - tuntunan tumrap kang padha bekti,14 Iki12 Kitab,13 2 (Yaiku tumrap marang) kang padha angèstu marang Kang- tankaton15 lan padha anjumeneng- 3 punika kajawi boten wonten watonipun miturut kawruh nahwu (paramasastra Arab) lepat pangiketipun ukara. Leresipun wonten ing basa Arab lajeng mungel makaten: bi amri Muhammad. Nanging manawi makaten lajeng boten saged kacekak mawi aksara alif, lâm, mîm. Tuan Rodwell nalika nerangaken tegesipun aksara nun ingkang wonten ing wiwitanipun surat ingkang kaping 68, nerangaken makaten: "Tegesipun pasemon punika tuwin tunggilipun ingkang pinanggih ing dalem Quran, punika boten dipun mangertosi déning titiyang Islam piyambak, dalasan nalika abad sapisan." Pamanggih makaten wau lepat, jalaran tegesipun aksara-aksara punika kathah-kathahipun wonten aluranipun saking para sahabatipun Kanjeng Nabi, awit saking punika pamanggih ingkang mastani bilih punika sadaya dados "tetenger sinandi utawi aksara cekakaning asma (sandi asma) ingkang kaserat déning ingkang gadhah wonten ing nuskhah ingkang dipun sukakaken dhateng sahabat Zaid nalika panjenenganipun wau mriksa seratan Quran atas dhawuhipun Khalifah 'Utsman," punika boten pantes kamanah, sarta ing salajengipun punika cengkah kaliyan pasaksèn ingkang terang adhadhasar babad, ingkang cetha wéla- wéla bilih aksara-aksara punika nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi piyambak sampun wonten lan kawaos margi dados péranganipun surat. 12. Tuan Palmer negesi tembung dhâlika punika: kaé, sarta anggadhahi pamanggih manawi dipun tegesi iki lepat. Nanging LL nerangaken: "Tiyang punika manawi dipun anggep ina dipun tuding mawi tembung hâdhâ, ingkang nedahaken barang ingkang celak dunungipun; makaten ugi barang, manawi dipun aji-aji, dipun isarahi mawi tembung dhâlika, inggih punika tembung ingkang kanggé nedahaken barang ingkang tebih dunungipun." Terangipun, tembung dhâlika ing ngriki punika boten teka nedahaken barang ingkang tebih dunungipun, saha boten kénging dipun tegesi kaé, nanging punika nedahaken anggènipun Quran dipun aji-aji. 13. Ing ngriki Quran dipun wastani al-Kitâb, utawi Kitâb. Asaling tembung: Kataba, jawinipun nyerat lan ugi ateges nglempakaken (LL) sarta kitâb, punika seratan ingkang jangkep langkep. Dados serat iber-iber punika ugi kénging winastan kitâb, sarta inggih ateges makaten punika dhawuh ing 27: 28, 29. Quran Suci katembungaken kitâb, punika sampun kasebut wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang sepuh sanget, sarta anggènipun ngagem tembung wau, punika nedahaken kanthi cetha bilih Quran punika wiwit-wiwitan mila pinasthi dados kitab ingkang jangkep, tuwin ingkang cumithak boten namung wonten ing èngetanipun manusa kémawon, nanging ugi kaserat mawi seratan ingkang kénging tiningalan. Awit manawi boten makaten yekti boten kénging sinebut al-kitâb. Dados anggènipun ngagem tembung kitab, punika dados pasaksèn ingkang cetha, bilih panataning urut-urutanipun dhawuh Quran - ingkang upamiya boten makaten yekti wurung winastan kitab - punika sampun katindakaken déning Kanjeng Nabi Suci piyambak. Déné nuskhah ingkang dipun klempakaken déning sahabat Zaid nalika jamanipun Khalifah Abu Bakar, punika anggènipun ngurutaken manut tatanan ingkang sampun wonten nalika jaman Kanjeng Nabi. Katranganipun tembung Quran mirsanana katrangan angka 228. 14. Para ingkang sami anjarwakaken Quran limrahipun negesi tembung muttaqî, punika: tiyang ingkang ajrih ing Allah utawi tiyang ingkang tulus. Nanging ing ngriki kula sulaya kaliyan kalimrahan wau. Asalipun tembung saking waqâ sarta mengku suraos nebihi, anjagi utawi rumeksa (LL). Miturut Rgh wiqâyah ateges ngreksa satunggaling barang saking samukawis ingkang saged damel pituna. Muttaqî punika tandhuk kriya wacaka, déné tembungipun kriya ittaqâ, ingkang tegesipun anjagi sanget utawi rumeksa sanget dhateng badanipun piyambak. Miturut LL: "Miturut istilahipun hukum: anjagi sanget utawi ngreksa sanget dhateng badanipun piyambak saking dosa utawi saking samukawis ingkang sakinten mitunani badanipun bénjing ing dinten akhir." Dados tembung muttaqî punika ingkang langkung mathuk dipun tegesi tiyang ingkang rumeksa awakipun (saking awon), utawi tiyang ingkang ngatos-atos (anggènipun netepi kawajibanipun). 15. Mirsanana kaca candhakipun. Juz I
Surat 2 Tatales dhadhasaring Islam aké salat16 apa déné amèwèhaké barang paparing Ingsun;17 4 Lan kang padha angèstu ing barang kang kadhawuhaké marang sira lan barang kang kadhawuhaké ing sadurungira;18 lan marang akhirat padha yakin.19 15. Al-ghaib punika ingkang boten satmata utawi ingkang boten saged ginayuh ing akal limrah, kadosta bab wontenipun Allah, punika yakinipun ingkang saèstu namung saged kagayuh lantaran Wahyuning Pangéran. Déné manawi tembung ghaib punika dipun tegesi wawadosipun agami, kados anggènipun negesi tuwan Sale, punika lajeng nama nyamboraken piwulang Nasrani ingkang samar- samar punika dhateng piwulangipun Islam ingkang sarwa terang. Prakawis kedah kumandel dhateng barang gaib, kaèngetana bilih sadaya kawruh punika mesthi adhadhasar sawenèhing tatales ingkang kiyat, déné kanyataanipun, punika namung kaseksèn wonten ing wohipun. 16. Tumrapipun bangsa Arab tembung shalah punika ateges donga utawi panyuwun. Tuladhanipun kados kidungipun A'sha nalika nerangaken sajeng makaten: Tembung ing ngriku ateges andongakaké (IJ). Ing panggènan sanès juru-kidung wau nerangaken Tetembungan ing ngriki punika sami kaliyan jawinipun andongakaké dhèwèké (IJ). Ing dalem Islam, Ash-shalâh punika mawi sarat rukun lan mawi cara piyambak, sarta dados pranatanipun agami ingkang katamtokaken. Piprincènipun kula aturi mirsani ing Purwaka. Ing dalem Quran, tembung kriya ingkang kanggé nembungaken tiyang nindakaken sembahyang, punika aqâma, jawinipun rumeksa satunggaling prakawis wonten ing kawontenanipun ingkang saking saleres-leresipun (LL). Dados sembahyang ingkang dipun karsakaken déning Quran punika boten namung waton nindakaken upacaranipun kémawon, nanging ugi kedah kareksa saleres-leresipun, inggih punika netepi ruhipun sembahyang ingkang sajati. Kaèngetana bilih kajawi sembahyang wajib, ingkang katindakaken sadinten kaping gangsal, taksih wonten malih sembahyang cara Islam kanggé satunggal-tunggaling tiyang manawi badhé ngesokaken saraosing manahipun. Perlu ugi katrangaken ing ngriki bilih manawi miturut Quran Suci, sembahyang punika jatos-jatosing sarana kanggé nucèkaken manah, jalaran "sayekti salat iku angedohaké manusa saka laku nistha lan laku ala" (29: 45). 17. Nanjakaken samukawis ingkang sampun kaparingaken, ingkang dipun karsakaken ing ngriki inggih punika dadana, inggih sawarnining dadana, boten kawatesan, utawi damel saé dhateng sadaya titah. Boten prabéda lan pranatanipun Islam sanès-sanèsipun ingkang maédahi sanget dhateng saindhenging kamanusan, dadana punika inggih dipun pranata déning Islam ingkang kalayan tamtu lan ajeg. Boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang kénging lumebet dhateng pasadhèrèkan Islam, sadèrèngipun tiyang wau sanggem ngedalaken sapéranganing bandhanipun saben taun kanggé ambantu warganing pasadhèrèkan ingkang kikirangan. Bagéan ingkang kadhawuhaken kedah dipun pasokaken dhateng "bandha simpenan kanggé tiyang kathah" (public funds) makaten wau dipun wastani zakat, inggih punika sawarni paos, limrahipun pangaos sapra sekawandasanipun sawenèh rajadarbé - inggih paos ingkang dados sasanggènipun tiyang sugih kanggé kaperluwanipun tiyang ingkang kekirangan. Kados pundi sarat rukunipun kawajiban zakat, tuwin piprincènipun sanès-sanèsipun, kasebut wonten ing Purwaka. Kajawi pasokan ingkang kawajibaken punika, dhawuh ingkang kagem ing ngriki punika ugi mengku sawarnining lampah dadana manasuka, wiwit nyarahaken badanipun namung muhung kanggé lalados kamanusan, dumugi "mèsem" dhateng sasami; awit mèsem dhateng sasami punika miturut pangandika Nabi kalebet dadana. 18. Ing antawis agami-agami ing donya punika, namung Islam piyambak ingkang masang tatalesing agami ingkang sakalangkung jembar, inggih punika angèstu dhateng sadaya nabi-nabinipun 19. Mirsanana kaca candhakipun. 15
16 Lembu 5 Yaiku wong kang padha miturut tuntunan saka Pangérané lan yaiku wong kang padha begja. 6 Sayekti, wong kang padha - kafir padha ingatasé dhèwèké, apa kopépélingi apa ora kopépélingi20 - iku padha ora bakal angèstu. jagad. Ngakeni kasunyatanipun sadaya agami, punika dados sifatipun Islam ingkang miyambaki. Dhawuh ingkang mungel: lan barang kang kadhawuhaké ing sadurungira, punika nyakup wahyuning Pangéran ingkang katurunaken dhateng sadaya umat ing ngalam donya punika, jalaran ing panggènan sanès ing dalem Quran kadhawuhaken makaten: "Lan ora kena ora, saben umat, ing kono mesthi wis tau ana juru-pépélingé" (35: 24). Nanging Quran boten nyebutaken asmanipun sadaya nabi, jalaran: "sawenèhé ana kang Ingsun caritakaké marang sira, sarta sawenèhé ana kang ora Ingsun caritakaké marang sira" (40: 78). Kaèngetana ugi bilih tembung anzala (lingga: inzâl) ingkang ing ngriki kagem nembungaken tumurunipun wahyu, punika asring kagem ing dalem Quran kalayan mengku suraos irsâl iblâg, jawinipun andhatengaken utawi andumugèkaken satunggaling barang wonten ing utawi satunggaling panggènan, dados boten mesthi ngemu suraos nurunaken saking nginggil mangandhap. Mila saben tembung wau dipun anggé gagandhèngan kaliyan wasitanipun Pangéran, kula tegesi diturunaké ingkang mengku suraos diwahyokaké utawi didhawuhaké, jalaran inggih wahyu punika wujudipun wasita ingkang kaparingaken dhateng para manusa. Ugi dipun pèngetana bilih dlamir mukhathab mufrad: kaf, punika dipun tegesi sira, utawi kowé, makaten ugi jama'-ipun (kum), ugi dipun tegesi sira utawi kowé, jalaran ing basa Jawi boten wonten tembungipun ingkang trep. 19. Angèstu ing gesang sasampunipun pejah ingkang kasebutaken ing ngriki, punika rukunipun iman ing dalem Islam ingkang kaping gangsal. Ngemungaken iman punika ingkang saged andadosaken manusa umumipun ngrumaosi saèstu bilih manusa punika tanggel dhateng sadaya pandamelipun. Gesang sasampunipun pejah punika miturut agami Islam, alam ingkang wiwitipun duk ing kalanipun manusa pejah, namung kababaripun ingkang sampurna, badhé kelampahan bénjingipun malih, manawi wohing pandamel ingkang katindakaken wonten ing dalem gesang sapunika punika ngrasuk kawujudanipun ingkang wekasan. Kaèngetana bilih iman ing Allah lan iman ing akhirat kados déné ingkang kasebut ing ngriki, inggih rukunipun iman ing dalem agami Islam ingkang wiwitan lan ingkang wekasan, punika ingkang asring mengku teges angèstu ing sadaya rukuning iman ing dalem Islam, kadosta ingkang kasebut ing 2: 285 lan sanès-sanèsipun. Tembung akhirat boten ateges wahyu ingkang tumurunipun ing jaman akhir, punika sampun cetha wéla-wéla manawi dipun cocogaken kaliyan panganggénipun tembung wau ing panggènan sanès, kadosta ing 12: 37. Ing ngriku kasebutaken Kanjeng Nabi Yusuf ngandika makaten: "Sayekti aku iki ninggal agamané wong kang ora padha angèstu ing Allah, sarta marang akhirat dhèwèké padha maido." Malih kasebut ing 27: 3: "Kang padha ngadegaké salat lan bayar zakat lan wong mau padha yakin marang akhirat." Saèstu, boten leres sanget negesi tembung al-âkhirat: wahyu ingkang pinasthi badhé dipun paringaken ing jaman sapengkeripun Kanjeng Nabi Muhammad saw. jalaran korining wahyu punika tansah menga tumrap para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi sadaya, sarta inggih sampun maèwu-èwu tiyang ingkang sampun necep saking tuk punika. punika ukara seselan minangka katerangan (parenthetical) (AH), lan inggih kedah dipun tegesi makaten wau. Manawi dhawuh wau dipun tegesi sacara limrah, inggih punika ukara seselan ingkang minangka katrangan wau kadamel ukara limrah, ayat wau lajeng atanpa teges, jalaran ayat wau lajeng mungel makaten: "Sayekti wong kang padha kafir, iku padha baé ingatasé dhèwèké apa sira pépélingi apa ora; iya ora padha angèstu." Lah ingkang makaten punika rak sami kémawon kaliyan mangandikakaken, bilih tiyang ingkang sampun naté kafir mesthi boten badhé iman. Saèstu katrangan ingkang lepat. Béda manawi ukara wau kadamel ukara seselan minangka katrangan, tegesipun lajeng terang sanget. Inggih punika: tiyang kafir ingkang boten purun anggapé babar pisan dhateng pèpèngetipun Kanjeng Nabi, punika inggih boten 20. Dhawuh ingkang mungel Juz I
Surat 2 Lalamisan 7 Allah wus ngecap ing ati- atiné lan ing pangrunguné, sarta ing pandelengé ana tutupé tuwin bakal padha olèh siksa kang gedhé.21 RUKU' 2 Lalamisan 8-16. Tiyang lamis sarta pandaluyanipun ing tindak dédé lan pangina. 17-20. Sanépa kakalih. 8 Lan sawenèhing wong ana kang ngucap: aku angèstu ing Allah lan ing dina akhir;22 nanging sajatiné wong mau padha dudu wong kang angèstu. badhé saged ngalap faédah saking piwulangipun Kanjeng Nabi. Panyuraos ingkang makaten punika laras kaliyan ruhipun Quran Suci. Manawi boten makaten mulangaken Quran punika nama tanpa teges, jalaran yektinipun tiyang ingkang sami ngrasuk Islam, punika inggih saking éwonipun titiyang ingkang ing sakawitipun kafir wau. 21. Kula aturi mèngeti bilih inggih namung para kafir wau ingkang ing ngriki kapangandikakaken sami wangkot manahipun, ngantos boten purun anggapé dhateng piwulang saha pèpèngetipun Kanjeng Nabi punika; bab punika sampun kacetha wonten ing ayat ingkang sampun. Boten sadaya manah dipun cap, nanging namung manahipun para duraka, titiyang dosa ingkang sami wangkot, ngantos boten purun anggapé panguwuhipun juru-pambangun kémawon, ingkang dipun cap punika. Para titiyang wau sami boten purun ambikak manahipun kanggé nampèni yakti, boten purun migunakaken talinganipun kanggé mirengaken punika, tuwin boten purun migunakaken mripatipun kanggé nyilahaken antawisipun leres lan lepat. Bab punika kasebutaken kalayan cetha wonten ing 7: 179: "Padha duwé ati, iku ora dianggo mangertèni; lan padha duwé mripat, iku ora dianggo andeleng; lan padha duwé kuping, iku ora dianggo angrungokaké; iki kaya raja-kaya." Lan kasebutaken wonten ing 41: 5 makaten: "Lan padha calathu: Atiku iki katutupan saka apa kang koajakaké marang aku lan kupingku ana tindhihé lan ing antarané aku lan kowé iku ana aling-alingé." Manawi dipun cocogaken kaliyan ayat kakalih punika, sampun cekap anggènipun anedahaken bilih dhawuh ingkang sapisan, ingkang mangandikakaken "manah lan pamireng dipun cap," punika wonten ing dhawuh ingkang kaping kalih kapangandikakaken "gadhah manah boten dipun anggé mangertosi, lan gadhah talingan boten dipun anggé mirengaken," lan kasebutaken wonten ing dhawuh ingkang kaping tiga "manahipun wonten tutupipun lan talinganipun wonten sumpelanipun." Dados dhawuh ingkang mangandikakaken "manahipun dipun cap," punika ingkang dipun karsakaken namung makaten: para kafir wau boten sami purun anggapé dhateng pèpèngetipun Kanjeng Nabi, lan suthik mangertosi lan mirengaken sadaya ingkang kadhawuhaken, awit saking punika anggènipun boten purun wau lajeng dados cap ingkang ngecap manah lan talinganipun. Rèhning Allah punika ngicipaken para titiyang wau wohing anggènipun anglirwakaken, mila lajeng kapangandikakaken, bilih Panjenenganipun, ingkang ngecap manah lan talinganipun wau. 22. Angèstu ing Allah lan ing dinten akhir ing ngriki punika sami kaliyan ngakeni sadaya rukunipun iman ing dalem agami Islam. Mirsanana katrangan ing angka 19. Titiyang ingkang kapangandikakaken ing ayat punika, para lamis, inggih punika para titiyang ingkang tansah dados tuking riribed tumrap Kanjeng Nabi wonten ing Madinah. Sadèrèngipun Kanjeng Nabi rawuh ing ngriku, Abdullah 0bin Ubaiy punika wonten ing Madinah ngriku dados tiyang ingkang kajèn kèringan, 17
18 Lembu Juz I ing Allah lan wong kang padha angèstu, nanging ora liya kajaba apus-apus awaké dhéwé lan padha ora ngrasa.23 9 Padha sira apus-apus 10 Ing atiné padha ana lalarané, nuli Allah amewahi lalarané, lan bakal padha olèh siksa kang nglarani, amarga saka anggoné padha goroh.24 11 Lan nalika padha dipangan- dikani: aja padha agawé wisuna ing bumi, padha ngucap: sanyatané aku iki malah wong kang padha agawé pirukun. tur piyambakipun wau kepéngin sanget dados panuntun. Nanging sareng Kanjeng Nabi rawuh, saha dipun akeni déning para titiyang ing kitha ngriku dados pangagenging papréntahan républik ing ngriku, Abdullah bin Ubaiy kécalan pangajeng-ajengipun ingkang dipun impi-impi wau. Piyambakipun lan titiyang ingkang sami manut ing piyambakipun lajeng asikep lalamisan dhateng Kanjeng Nabi lan dhateng para sahabatipun. Prakawis kawontenanipun para lamis, karembag wonten ing ngriki kanthi panjang, tuwin ing 3: 148-180, ing 4: 60-152, ing 9: 38-127 lan ing surat ingkang kaping 63 tuwin kala- kala ing panggènan sanès-sanèsipun. 23. Khâda'ahu punika tegesipun mamrih utawi karep arep ngapusi dhèwèké (LL) .... Tiyang dipun ungelaken makaten, manawi boten kadumugèn kajengipun. Jalaran kathah sanget tembung kriya ingkang miturut rimbag fa'ala namung mengku teges tandangipun tiyang satunggal, tuladhanipun kadosta: jawinipun aku ngoyak maling (LA-LL). Tembung khâdâ'â wau manawi dipun anggé magepokan kaliyan Pangéran ugi gadhah teges Panjenengané mangsulaké apusé marang dhèwèké (TA-LL). Salajengipun mirsanana katrangan angka 27 lan 637. Nanging kaèngetana, tembung khada'a punika ugi ateges taraka (Q), jawinipun nilar, kados déné ing ukara jawinipun ninggal kamulyan (TA-LL), makaten ugi khâdâ'â ateges ngèndeli, kados déné tetembungan / (S-LL). 24. Sasakit punika sakiting manahipun para lamis ingkang kasebut ing nginggil, déning rawuhipun Kanjeng Nabi, jalaran lajeng sandé anggènipun badhé dados panuntun. Allah mewahi sasakitipun, punika tegesipun sakiting manahipun wau saya wewah-wewah déning nyumerepi kamenangan miwah kamajenganing tebanipun Islam. Déné wewahing sasakit dipun tembungaken bilih Allah ingkang mewahi, punika kacocogna kaliyan 71: 6, ngriku kapangandikakaken bilih Kanjeng Nabi Nuh munjuk dhateng Pangéran makaten: "Ananging panguwuh kawula malah namung angindhakaken mlajengipun." Ing dalem lalampahan kalih warni wau, wewahing sasakit utawi raos emoh punika angsal-angsalaning pandamelipun piyambak. Nanging sarèhning anggènipun Allah ngutus Nabi lan kamenanganipun Nabi wau punapa déné pangajakipun Nabi wau nyababaké tindak wau, pramila kadhawuhaken bilih Allah utawi pangajaking Nabi wau ingkang nyababaken. Makaten ugi ing 95: 5 kapangandikakaken: "Nuli Ingsun ambalèkaké dhèwèké dadi soring asor;" mangka kaplorodipun dados asor punika wohing pandamelipun tiyang piyambak, déné Pangéran namung nukulaken wohing awon ingkang katindakaken déning tiyang wau. Utawi sasakit ing ngriki ateges ringkihing manahipun (AH). Jalaran para titiyang wau boten gadhah kawantunan ngemohi Islam kanthi ngeblak, sarta ringkihing manahipun wau saya wewah-wewah sareng Islam saya mindhak-mindhak kamenanganipun.
Surat 2 Lalamisan 12 O, lah, satemené wong mau agawé ora pancèn padha wisuna, ngrasa.25 tukang ananging padha 13 Lan nalika dipangandikani: Padha angèstua kaya anggoné angèstu wong-wong iku, padha ngucap: Ngapaa aku iki kabèh padha angèstu kaya olèhé angèstu wong bodho-bodho iku? O, lah, satemené malah dhèwèké iku sing padha wong bodho, nanging padha ora weruh. Ut. beng- golé 14 Lan nalika padha katemu karo wong-wong kang angèstu padha ngucap: aku padha angèstu; lan nalika dhèwèké karo sétan- sétané26 padha ngucap: satemené aku kabèh iki ngéloni kowé, aku mung padha angguguyu. Ut. ngi- nakaké 15 Allah bakal males anggu- sarta guyu27 wong-wong mau 25. Anggènipun sami rumaos damel rahayu punika makaten: para lamis wau sami nyampuri golongan kalih-kalihipun. Nanging sajatosipun anggènipun makaten wau inggih mawi ngalap faédah sarana nanem wijining pasulayan lan wisuna wonten ing antawisipun sadaya golongan. Malah menggah ing sajatos-jatosipun para lamis wau tansah dados tuking wisuna, awit lahiripun sami anggolong dhateng para Muslimin, nanging sajatosipun tansah sami sekuthon nglawan para Muslimin lan ambiyantu mengsah-mengsahipun para Muslimin. 26. Syayâthîn utawi sétan-sétanipun punika ingkang dipun karsakaken para kanca-kancanipun nunggil awon, kados déné ingkang kasebutaken kanthi terang wonten ing ayat 76 makaten: "Sarta manawa padha ketemu karo wong kang padha angèstu, acalathu: Aku iki padha angèstu, déné yèn wis padha dhèwèkan siji lan sijiné padha calathu ....." salajengipun. Ing ngriku boten kasebutaken bilih sami piyambakan kaliyan sétan-sétanipun, nanging piyambakan kaliyan tiyang sanès saking éwoning golonganipun. IMsd ngandikakaken bilih ingkang dipun karsakaken sétan-sétanipun punika panuntun- panuntunipun ing dalem kakafiran (IJ). Teges ingkang makaten punika kaserat wonten ing margin. Kf lan Bd ngandika bilih syayâthîn utawi sétan-sétanipun, punika para titiyang ingkang nyamèni sétan menggahing umedènipun lan anggènipun atindak duraka. Sajatosipun ing basa Arab tembung syaithân (sétan) punika anggadhahi teges kados déné ingkang dipun terangaken déning A'UB: "sawarnining tukang atindak gumedhé lan atindak duraka saking golonganipun jin, manusa lan sato kéwan" (Rgh). Milanipun tembung wau kéngang-kénging kémawon kanggé nembungaken tiyang ingkang ambeg gumedhé, sawer lan sanès-sanèsipun. 27. Tembung istihzâ' ingkang kasebut ing ayat punika katerangaken déning Kf makaten: Tegesipun, ngesoraken lan nginakaken; jalaran sedya ingkang katuju déning tukang anggugujeng, punika namung badhé nyapèlèkaken tiyang ingkang dipun gugujeng, sarta ngesoraken kawonte- nanipun, tuwin malih adamel camah lan asor piyambakipun. Tembung "angguguyu," inggih punika 19
20 Lembu nyrantèkaké pandaluyané kanthi padha bingung mak-makan. 16 Yaiku wong kang padha nguyang sasar kalawan pituduh, mulané ora bathi dadagangané, sarta dudu wong kang manut dadalan kang bener.28 sanépané wong kang ngurubaké geni,29 ananging bareng wis madhangi sakukubané, Allah mundhut papa- dhangé wong-wong mau lan nilar wong-wong mau30 ing jeroning 17 Sanépané kaya saminipun tembung "istihzâ" ing basa Arab, dipun tegesi: "nginakaké," punika ngiyataken katerangan Kf wau. Nanging teges makaten punika namung kaserat wonten ing margin, déné teges ingkang kula anggé punika teges ingkang langkung dipun rujuki déning para paramèng basa, kadosta LA nerangaken makaten: "Ingkang makaten punika kénging, sarta punika malah kaanggep satunggaling katerangan ingkang langkung dipun rujuki déning para paramèng basa, inggih punika ateges Panjenengané bakal males dhèwèké kalayan siksa laras karo anggoné padha angguguyu; dados siksaning awon kapangandikakaken kalayan katembungaken mawi maknanipun awon wau; tuladha sanèsipun malih wonten ing dalem sabdanipun Allah makaten (wantahipun: wawalesing ala iki iya ala papadhané), ing ngriku "ala" ingkang kaping kalih punika sanès ala saèstu (nanging siksa)." Manawi dipun cundhukaken kaliyan 6: 10 teges makaten punika saya langkung cetha malih "Lan sayekti temen para utusan ing sadurungira padha diguguyu, ananging apa kang padha diguguyu, anglimputi dhèwèké sing padha angguguyu." Ing ngriku kapangandikakaken bilih siksaning anggugujeng punika: piyambakipun badhé kataman barang ingkang dipun gugujeng. Ing kitab-kitab Arab kathah tuladhanipun. AH nyebutaken kidung ing ngandhap punika: ingkang manawi dipun tegesi wantah makaten: poma di poma aja ana wong kang atindak bodho marang aku kabèh, jalaran yèn mangkono aku kabèh mesthi iya atindak bodho, kalayan kabodhoan kang ngungkuli wong bodho; ing ngriku ingkang dipun kajengaken: pidananipun tindak bodho. Dados awit saking punika, Allah bakal males angguguyu punika sampun leres. 28. Para titiyang wau sampun sami dipun paringi pitedah dhateng margi ingkang leres, nanging boten sami purun nganggé, mila sasar. Mila titiyang wau kapangandikakaken nukar sasar kaliyan pitedah, inggih punika ngurupaken satunggal kaliyan satunggalipun. 29. Ingkang ngurubaken latu punika Kanjeng Nabi, inggih punika ngurubaken oboring papadhang. Dipun riwayataken wonten hadits pangandika Nabi ingkang kawiwitan kalayan pangandika makaten: "Sanépaku iku kaya déné sanépané wong kang ngurubaké geni ......" (Bkh). Langkung-langkung suraosipun sanépa ingkang kados makaten punika cocog kaliyan sanépa satunggalipun, inggih punika jawah, ingkang para ngulami sami sarujuk punika minangka sanépanipun wahyuning Pangéran. 30. Papadhanging mripatipun ingkang pancènipun kénging dipun anggé ngalap paédah papadhang ingkang dipun urubaken déning Kanjeng Nabi kapundhut. Kasebutaken ing ngriki bilih ingkang mundhut papadhanging mripatipun punika Gusti Allah. Nanging Panjenenganipun wau sabab ingkang angka kalih, sanès sabab ingkang angka satunggal, ingkang nyababaken icaling paningalipun wau. Mirsanana katrangan angka 21 lan 24. Juz I
Surat 2 Lalamisan pepeteng lilimengan31 - padha ora bisa andeleng: 18 Budheg, bisu, wuta,32 mulané padha ora bisa bali. 19 Utawa kaya déné udan deres (kang tumurun) saka mendhung,33 kang ngemu peteng lilimengan sarta bledhèg tuwin kilat; wong mau padha nyumpelaké darijiné ing kupingé jalaran saka jume- blèsing bledhèg, awit saka wediné mati, lan Allah iku Kang-nglimputi wong-wong kafir. 20 Mèh baé kilat mau nyamber pandelengé; saben kapadhangan, ing kono padha lumaku, lan nalika kapetengan padha ngadeg anjejer; lan yèn ta Allah iku ngersakna, amesthi mundhut pangrunguné lan pandelengé; sayekti Allah iku marang samubarang kawasa. 31. Tembung dzulumât punika jama'-ipun dzulmah, jawinipun pepeteng. Tembung jama' wau dipun agem perlu nedahaken pepeteng ingkang sanget, èmperipun kados déné pepeteng ingkang sap- sapan makaten. Pramila ing ngriki tembung wau kula tegesi pepeteng lilimengan, murih cundhukipun kaliyan tembungipun jama'. 32. Bokmanawi ingkang dipun karsakaken déning sanépa punika para titiyang ingkang kasebut ing ayat 6. Milanipun sanépa ingkang sapisan wau kénging katumrapaken dhateng para titiyang wau, dados boten dhateng para lamis. Utawi inggih kénging kasuraos nyanépakaken para lamis ingkang sami ambeguguk ngutha waton wonten ing margi ingkang lepat lan boten purun ngalap paédah dhateng papadhang lan pitedah ingkang dipun ampil Kanjeng Nabi. 33. Tembung sama' punika tegesipun ingkang wantah péranganing sadaya barang ingkang inggil piyambak, mencit piyambak utawi ingkang luhur piyambak, sarta ateges langit, utawi méga (mendhung) (TA). Sama' punika tembung aran ingkang kénging dipun anggé jama' lan kénging dipun anggé mufrad (LL). Wonten ing sanépa wau jawah punika kanggé nyanépakaken wahyuning Pangéran. Pepeteng lan bledhèg kanggé nyanépakaken cobi, babaya lan kasusahan ingkang mesthi nyartani ing sumiyaripun yakti. Déné thathit nyanépakaken kasaénan (kasenengan) ingkang kala-kala sok dipun panggih ing salebetipun sami nandhang kasusahan lan rekaos. Inggih cobi lan rekaos punika ingkang dipun karsakaken wonten ing dhawuh: yèn padha kapetengan banjur padha ngadeg jejer. Ingkang makaten wau ugi kadhawuhaken wonten ing 22: 11 makaten: "Lan sawenèhing wong ana kang anggoné angabdi ing Allah adegé ana ing pepèrèng, dadi, manawa becik tumiba ing awaké, iku dadi maremé, lan manawa dhèwèke kataman coba, ambalikaké rainé." Rekaos lan kasusahan ingkang kasandhang déning para Muslimin nalika jaman Islam wiwitan, punika dados papalang ageng ingatasing sumiyaripun Islam lan ngunduraken titiyang ingkang ringkih manahipun, ingkang upamia wonten ing kawontenan ingkang saé, yekti sami remen anggolong dhateng golongan Islam. 21
22 Lembu Juz I RUKU' 3 Mahatunggalipun Pangéran 21, 22. Namung Pangéran piyambak ingkang kedah dipun kawulani. 23, 24. Panantang dhateng (wedharing sabdanipun Pangéran). 25. Wohipun angèstu. 26, 27. Sanépanipun pangéran palsu sarta panduwanipun. 28. Pasaksèn saking dumadosipun manusa. 29. Samukawis punika katitahaken tumrap kabetahanipun manusa. tiyang ingkang semang-semang dhateng wahyu padha para manusa, ngabdia ing Pangéranira, kang wus nitahaké sira sarta para manusa sadurungira, darapon34 sira padha kejaga (saka ing ala), 21 É, Ut. méga, payon 22 Yaiku Kang wus andadèkaké bumi dadi anggon-palèrènan tu- mrap marang sira sarta langit dadi wangon,35 apa déné (Kang) nurun- aké banyu saka ing méga, banjur didamel ngetokaké wowohan dadi rejeki tumrap ing sira; mulané aja sira padha gawé sisihan tumrap marang Allah, jer sira rak padha weruh. 34. Tembung la'alla punika tegesipun ingkang asli mengku suraos pangajeng-ajeng, nanging wonten ing pangandikanipun Pangéran, asring mengku suraos mesthi lan kénging dipun tegesi "satemené" (LL). Miturut AH, tembung la'alla ateges kai, jawinipun supaya (darapon). Dipun terangaken sababipun, bilih manawi tiyang ageng utawi tiyang berbudi nyukani pengajeng-ajeng, punika sampun boten wonten semang-semangipun malih piyambakipun mesthi sumedya nuhoni, dados tumrap piyambakipun tembung wau mengku suraos janji. 35. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing katerangan angka 33, tembung sama' punika tegesipun ingkang asli: panggènan ingkang inggil piyambak, mila tembung wau kénging dipun tegesi langit, inggih punika wangwung ingkang gumelar ing sakubenging bumi tuwin ingkang katingalipun wonten ing nginggil lan ing sakubengipun mèmper kados déné plengkung ageng, sajak panggènan serapipun surya, rembulan tuwin lintang-lintang. Tembung bina' ateges wangon (LL) kalayan miturut suraosipun ingkang sakalangkung jembar, liripun sadhéngah yayasan utawi dadamelan ingkang dumados saking pépérangan ingkang kakempalaken dados satunggal manut tatanan ingkang tartamtu. Mila wonten ing pangandikanipun Kanjeng Nabi Sulaiman, tembung bina' punika dipun anggé nembungaken badaning manusa. Pangandika wau makaten: . jawinipun: sing sapa ngrusak wangoné Pangérané dhèwèké mesthi bakal dila'nati; suraosipun / jawinipun sing sapa matèni wong kalawan ora bener (I'As). Ing ngriki langit punika kasebut wangon, amargi punika yayasanipun Allah. Tembung bina' punika ugi dipun anggé kalayan mengku teges payon utawi langitaning griya, lah makaten ugi tembung wau kasebut kanggé nembungaken langit biru ingkang wiyar ing sanginggil kitha punika. Nanging perlu ugi dipun terangaken bilih tembung sama' punika inggih dipun anggé kalayan mengku suraos sanès-sanèsipun ingkang mawarni-warni. Sama' ateges mendhung (méga) punika asring sanget dipun anggé, malah ing ayat punika ugi mengku teges wau, bab punika dipun kiyataken déning dhawuh candhakipun.
Surat 2 Mahatunggalipun Pangéran Ut. rowa- ngira 23 Lan manawa sira ana ing sajroning semang marang apa kang wus Ingsun dhawuhaké marang kawula-Ningsun, ta mara gawéa sa-ebab baé kang madhani iku,36 lan nyambata panuntunira saliyané Allah, manawa sira nyata padha temen.37 lah 24 Ananging, manawa sira padha ora nindakaké - lan ora pisan sira bakal padha nindakaké - lah di ngati-ati sira marang geni kang urub-urubé manusa lan watu;38 iku disadhiyakaké marang para kafir. 36. Panantang ingkang kados makaten punika ugi kasebut ing 10: 38, saha wonten ing 11: 13 para ingkang sami semang-semang dipun tantang supados sami damel surat sadasa ingkang kados makaten, tuwin ing 17: 88 kasebutaken saindhenging kamanusan boten badhé saged damel kitab kados déné Kitab Quran. Punapa namung margi prakawis saéning ukara miwah saéning pangiketipun kémawon? Kitab Quran piyambak boten mangandikakaken makaten sarta Hadits pangandika Nabi inggih boten wonten ingkang mangandikakaken makaten punika. Déné prakawis Kitab Quran dados babaraning kasusastran Arab ingkang linangkung tur boten wonten ingkang ngungkuli, sarta ingkang tansah kaanggep dados tutungguling kamurnènipun kasusastran Arab, punika sampun cetha. Nanging kalangkunganipun Quran ingkang ageng piyambak, ingkang boten wonten kitab sanèsipun ingkang nyamèni, punika kawasanipun damel éwah-éwahan tuwin pambangunan ingkang angédap-édapi. Inggih kalangkungan punika ingkang kadhawuhaken wonten ing wiwitaning dhawuh Quran makaten: "Kitab iki - ora ana semangé ing jeroné - pituduh tumrap para kang padha bekti." Éwah-éwahan ingkang dipun wontenaken déning Quran boten wonten ingkang nyamèni wonten ing babading donya sarta dipun akeni déning sadaya fihak, jalaran manawi Kanjeng Nabi punika "wonten ing antawisipun sadaya nabi tuwin para gugununganipun agami, ingkang ageng piyambak" (En. Br. cap-capan kaping II bab Koran), agenging kasilipun wau, boten wonten sanès sababipun kajawi inggih awit saking Quran punika. Dhawuh-dhawuhipun Quran kawasa nyirnakaken piawon warni-warni ingkang sampun ngoyod, kadosta: panyembah brahala tuwin kasukan minum, ngantos boten wonten tilas-tilasipun malih wonten ing jazirah Arab, saha kawasa ngempalaken bangsa Arab ingkang remen peperangan punika kadadosaken bangsa satunggal, sarta saged ambangun bangsa ingkang bodho kadadosaken tukang nyepeng oboring ngèlmu tuwin kawruh. Kajawi punika, saben tembung, dhawuh Quran punika tansah anggelaraken kamulyan saha kaluhuruanipun Pangéran, kanthi lampah ingkang boten saged dipun samèni déning kitab suci sanès-sanèsipun. Dados dumugi ing dinten punika panantangipun Quran wau tetep dèrèng naté wonten ingkang saged minangkani. 37. Tembung syuhadâ' ingkang dipun tegesi rowang utawi panuntun, punika jama'-ipun tembung syahîd, tegesipun tiyang ingkang nyukani katrangan ing sadaya prakawis ingkang sampun dipun sipati, utawi tiyang ingkang nyumerepi lan nglahiraken punapa ingkang sampun dipun sumerepi wau, utawi tiyang ingkang kasinungan kawruh kathah sanget (LL). Syahîd ugi ateges imam utawi panuntun (Rz), utawi ing ngriki ateges rowang (Bd). 38. Ingkang dipun jarwani watu punika tembung al-hijârah, jama'-ipun tembung hajar. Mila dipun namakaken makaten awit séla punika gadhah daya nahan margi saking atosipun (tembung kriya hajara anggadhahi teges nahan, ngalang-alangi, ngawisi lan sasaminipun) (LL). Tembung watu ing ayat punika limrahipun dipun suraos brahala ingkang sami dipun sembah déning bangsa Arab, awit dalasan séla wungkul pisan tarkadhang inggih sok dados sesembahanipun bangsa wau. Nâr utawi latu, punika tumrapipun bangsa Arab dados pasemonipun peperangan, bab punika ugi kaseksèn déning Quran 23
24 Lembu 25 Lan wartanana becik para kang padha angèstu lan nglakoni panggawé becik, yèn bakal padha olèh taman, kang ing jeroné kaliné padha mili;39 saben pinaringan pangan wowohané ing kono sa- thithik,40 padha ngucap: Iki kang kaparingaké aku dèk anu kaé; sarta padha diladèni kang saèmper iku;41 apa déné ana ing kono padha olèh jodho kang padha suci42 sarta pa- dha ana ing kono olèhé manggon. piyambak. "Samangsa padha ngurubaké genining paperangan, iku Allah kang nyirep" (5: 64). Dados saged ugi ingkang dipun sasmitakaken ing ngriki punika brahala-brahala tuwin tiyang sami sirna nalika merangi Kanjeng Nabi, minangka pasaksèn ing wontenipun siksa ingkang badhé andhawahi piyambakipun bénjing ing gesang sasampunipun pejah. Nanging tembung hijârah punika ugi gadhah teges sanès. Miturut LA manawi tiyang katempuh déning tiyang ingkang anggigiris, punika lajeng katembungaken: "Wong iku ditempuh kalawan hajar-é bumi." Nalika Sayidina Mu'awiyah matah 'Amr bin 'Ash dados salah satunggaling jurumisah kakalih ingkang tinanggenah supados suka pancasan bab pasulayanipun Sayidina Mu'awiyah kaliyan Bagéndha 'Ali, Ahnaf matur dhateng Bagén- Tiyang ingkang wicaksana, linangkung lan wasis pinatah nempuh ing panjenengan (LL). Awit saking punika, mila saged ugi ingkang dipun karsakaken kalayan tembung hijârah wau para panuntun, ingkang sampun kadhawuhaken ing ayat ingkang sampun. dha 'Ali makaten 39. "Taman kang ing ngisoré kaliné padha mili," punika gagambaran ingkang asring pinanggih wonten ing dalem Quran kanggé anerangaken gesangipun para titiyang tulus ing bénjing. Ing panggènan sanès, kalimahing iman ingkang suci, punika dipun sanépakaken kados déné tataneman ingkang tansah angedalaken wohipun ing sadhéngah wekdal (14: 24). Dados iman makaten kados déné wiji ingkang katanem wonten ing siti, saged semi dados taneman sarta ngedalaken wohipun, manawi kaupakara punapa mesthinipun. Lèpèn punika nyanépakaken pandamel ingkang saé, inggih punika kaperluan ageng tumrap thukulipun wiji. Kajawi punika ugi mengku sasmita bab badhé kamenangan- ipun para Muslimin; bab punika kula aturi mirsani 2419. 40. Rizq punika ugi ateges hadzdz, panduman utawi pérangan (LL). Wowohan ing gesang sasampunipun pejah, punika wohing pandamel ingkang katindakaken ing nalika gesang sapunika punika. 41. Bokmanawi ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika makaten: Manawi para mukmin kadhawuhan ngicipi sapéranganing wohing pandamelipun ingkang saé bénjing ing gesang ingkang badhé dhateng, para titiyang wau sami badhé nyipati wowohan wau mèmper sanget kaliyan wowohan ingkang sampun dipun raosaken déning jiwanipun nalika wonten ing gesang sapunika punika, ngantos para titiyang wau lajeng sami nginten bilih inggih wowohan wau ingkang kaparingaken malih. Awit wowohan ing gesang ingkang badhé dhateng punika badhé ngèmperi kaliyan wowohan ruhani ing / gesang sapunika punika. Utawi punika ateges: Iki kang wis dijanjèkaké marang aku kabèh biyèn, déné kang saèmper iku punika kénging dipun suraos bilih wohing pandamelipun punika mèmper kaliyan pandamelipun wau. 42. Jodho kang suci punika saged ugi para sémahipun para mukmin ingkang ugi mukmin, kados déné ingkang kapangandikakaken ing panggènan sanès: "Dhèwèké sarta para jodhoné padha ana ing èyuban, linggih ing ambèn dhuwur aléléyangan" (36: 56). Nanging ingkang cepak kémawon saged ugi punika éwonipun nugraha wonten ing gesang kasuwargan ingkang badhé dipun paringaken, sami ugi dhateng tiyang jaler lan dhateng tiyang èstri. Kawontenanipun nugraha punika ingkang sajatos, katerangaken ing panggènan sanès, nalika nerangaken tembung hur ing 2356. Nanging perlu ugi Juz I
Surat 2 Mahatunggalipun Pangéran Ut. sangi- soré 26 Sayekti Allah ora lingsem adamel sadhéngah - sabarang lemut utawa kayata sadhuwuré; wondéné wong kang angèstu, padha weruh, yèn iku temen kasunyatan saka Pangérané, lan wong kang kafir padha ngucap: Apa ta karsaning Allah ngagem sanépa iki? Iku diagem nasaraké ing akèh sarta diagem nuntun ing akèh, lan ora diagem nasaraké (wong siji-sijia) kajaba wong kang padha murang yakti.44 sanépa43 katerangaken ngriki bilih sadaya nugraha wonten ing salebetipun gesang kasuwargan, punika miturut pangandikanipun Kanjeng Nabi "barang kang durung tau dideleng ing mripat, durung tau rinungu ing kuping lan durung tau kumrenteg ana ing atiné manusa." Awit saking punika dhawuh-dhawuh ing Quran ingkang nerangaken nugraha wau, punika sampun dipun lugokaken sanget-sanget anggènipun nyuraos. 43. Sanépa ingkang kadhawuhaken ing ngriki, punika bokmanawi sanépa ingkang nerangaken ringkihipun sesembahan palsu, kados déné sanépa kamlandingan ingkang kapangandikakaken ing 29: 41: "Sanépané para kang padha ngalap pangayoman saliyané Allah iku kaya déné sanépané kamlandhingan kang gawé omah; lan sayekti, ringkih-ringkihing omah iku omah kamlandhingan - lamun ta padha weruha" lan kados déné sanépa laler ingkang kadhawuhaken wonten ing 22: 73: "É, para manusa! sawijining sanépa wis digelar, mulané padha sira rungokna. Sayekti kang padha sira uwuh kang saliyané Allah, iku padha ora bisa agawé laler siji, sanajan padha golong anandangi, apa déné saupama si laler iku anggondhol apa-apa saka dhèwèké, iku ora padha bisa anjabel; apes kang anguwuh lan kang diuwuh." Ing ngriki sanès kamlandhingan lan laler, nanging lemud ingkang kasebutaken, jalaran ba'udlah utawi lemud punika wonten ing antawisipun bangsa Arab kadamel sekar lathi titah ingkang apes, mila mawi badhé nerangaken punapa-punapa ingkang sakalangkung apes, wicantenipun . jawinipun: luwih apes katimbang lemud. 44. Ayat punika saged suka katerangan ingkang cetha, Allah nasaraken manusa punika kados pundi. Gusti Allah boten nuntun manusa dhateng sasar lan boten nedahaken ing manusa dhateng margi ingkang lepat utawi boten meksa ing manusa supados sami lumampah ing margi ingkang sasar. Nanging manawi manusa punika dados tiyang ingkang murang-yakti, inggih punika, langkah saking wates, lan inggih makaten punika ingkang nama Alllah nasaraken ing manusa. Dados: Gusti Allah nasaraken manusa, punika menggah ing sajatos-jatosipun sami kaliyan anggèning Panjenenganipun andhawahaken pancasan dhateng manusa bilih sami dumunung wonten ing sasar, jalaran ing ayat ngriku sampun kasebutaken kanthi terang, bilih Panjenenganipun boten nasaraken satunggaling tiyang, kajawi manawi tiyang wau pancèn dados tiyang murang-yakti. Tembung adlalla punika wonten ing basa Arab kanggènipun kalayan mengku suraos kados makaten wau, kados déné ingkang kasebut ing kidungipun Tarfa Nitik suraosipun tembung ing dalem kidung punika, ateges kancaku ngarani aku dumunung ana ing sasar. Gagandhèngan kaliyan bab punika, ing salajengipun kaèngetana: sapisan, ing ngriki katerangaken bilih Allah boten anasaraken satunggaling tiyang, kajawi tiyang ingkang murang- yakti; makaten ugi ing panggènan sanès kadhawuhaken bilih ingkang sami dipun sasaraken déning Gusti Allah, punika tiyang ingkang atindak dédé (14: 27), tiyang ingkang nglangkungi wates (40: 34) lan tiyang kafir (40: 74). Kaping kalih, ingkang nuntun dhateng sasar punika sétan (28: 15 lsp.) utawi 25
26 Lembu 27 Yaiku kang padha nyulayani janjining Allah sawusé dikukuh- aké, sarta medhot barang kang wus kadhawuhaké déning Allah supaya disambunga, apa déné agawé wisu- na ana ing bumi; yaiku wong kang padha kapitunan. 28 Kapriyé ta déné sira padha kafir ing Allah, ing mangka sira iku mauné padha mati, banjur Pan- jenengané anguripaké ing sira? Tu- muli bakal matèni ing sira, banjur anguripaké ing sira nuli sira bakal padha dibalèkaké marang Panjene- ngané. 29 Panjenengané iku kang wus anitahaké samubarang kang ana ing bumi kabèh tumrap ing sira, sarta45 Panjenengané tumuju ma- rang langit, wasana nyampur- nakaké iku dadi langit pitu,46 lan ingkang anjalari manusa lumampah wonten ing sasar, punika para panuntuning umat ingkang bodho- bodho (6: 120, 41: 29 lsp.). Dados idllâl,utawi nasaraken ingkang mengku suraos nuntun dhateng sasar, punika boten kénging katumrapaken dhateng Gusti Allah, jalaran nasaraken ingkang mengku suraos nuntun dhateng sasar, punika katumrapaken dhateng sétan. 45. Tembung tsumma (ingkang ing ngriki dipun tegesi sarta) punika limrahipun mengku teges nuli utawi banjur, lan punika tembung pangiket (panggandhèng) ingkang mengku suraos tumruntun. Nanging kathah sanget tuladha bab panganggénipun tembung wau wonten ing basa Arab, ingkang boten mengku teges tumruntun. LL nalika nerangaken ingkang makaten wau mawi nyebutaken dhawuh ing 39: 6 ingkang mungel ingkang ing ngriku terang bilih tumitahipun sadaya manusa saking jiwa satunggal, punika menggah ing urut-urutanipun boten langkung rumiyin katimbang lan tumitahipun jodho. Wonten tuladha sanèsipun malih ingkang kasebutaken, inggih punika pawincantenan Arab limrah: jawinipun: apa kang kotindakaké ing dina iki agawé gumunku, banjur (éwadéné) apa kang kotindakaké dhèk wingi iku luwih anggumunaké banget. Ing ngriki mawi tembung tsumma, sanajan barang ingkang katindakaken kala wingi punika langkung rumiyin katimbang lan ingkang dipun tindakaken ing dinten punika (LL). Tembung tsumma ing ayat punika sami kaliyan tembung tsumma ing ukara pawicantenan wau, inggih punika lugu tembung pangiket, boten mengku suraos tumruntun urut-urutan. Awit saking punika mila lajeng kula tegesi sarta, jalaran tumrapipun ing ayat ngriki inggih teges punika ingkang cèples piyambak. Miturut Akh tuwin wawaton sanès-sanèsipun malih, tembung tsumma punika asring anggadhahi teges wa, jawinipun sarta (LL). Pratélan bumi katitahaken sasampunipun langit, kateranganipun mirsanana 79: 30. 46. Bab tumitahing ngalam donya ingkang miturut piwulangipun Quran, tangèh lamun saged katerangaken wonten ing tafsir ingkang rupek punika. Éwadéné manawi namung ular-ularan kémawon saged katerangaken sawatawis wonten ing ngriki. Sapisan, kaèngetana langkung rumiyin bilih tembung sab'a, ingkang wonten ing basa Arab ateges cacah pitu, "punika ugi dipun anggé kalayan cara ingkang Juz I
Surat 2 Jembaring kasantikanipun manusa Panjenengané iku marang samu- barang mahawikan. RUKU' 4 Jembaring kasantikanipun manusa 30. Luhuring lenggahipun manusa wonten ing jagad. 31-33. Jembaring kasan- tikanipun nampi kawruh. 34. Kakiyatan saé lan kakiyatan awon. 35. Dipun awisi celak- celak wit. 36. Kénging cobining piawon dados ical tentreming manah, sarta memengsahan anglimputi bumi. 37. Mratobat ingkang mangsulaken dhateng wilasanipun Pangéran. 38, 39. Ingkang sami anut ing yakti badhé manggèn ing katentreman, nanging ingkang nglirwakaken, badhé manggèn ing kasangsaran. 30 Lan nalikané Pangéranira ngandika marang para malaikat:47 boten gumathok, kadosta ateges pitu, utawi langkung, warni-warni, utawi kathah, kados déné kateranganipun Bd ing 9: 80 (LL). Miturut LA saminipun tembung Arab cacah pitu, pitung dasa, lan pitung atus, punika sadaya déning tiyang Arab dipun anggé kanggé nembungaken wilangan ingkang kathah: pitu lan pitung dasa banjur pitung atus punika asring kasebut wonten ing Quran saha hadits pangandika Nabi, sarta déning bangsa Arab dipun anggé nembungaken wilangan ingkang kathah tuwin kathah sanget." Makaten ugi Az nerangaken tembung sab'ina, ingkang jawinipun pitung dasa, kados déné ingkang kasebut ing 9: 80 punika "dipun anggé kanggé nembungaken wilangan ingkang kathah lan kathah sanget, boten nedahaken cacah ingkang trep," dados, (lah makaten pangandikanipun Az punika makaten: sanajan sira tansah nyuwunaké pangapura marang dhèwèké (LA), inggih punika dipun tegesi tansah, boten dipun lugokaken 70, awit punika suraosipun tembung sab'ina ingkang sajatos. Awit saking punika mila langit pitu punika kénging ugi dipun tegesi langit ingkang kathah sanget cacahipun. Kaping kalih, tegesipun tembung sama', ingkang asuraos samukawis ingkang katingal ing sanginggil kita, punika sampun ngantos dipun supèkaken. Rgh nyethakaken teges wau makaten: "Satunggal-tunggaling sama' utawi langit, punika langit manawi katumrapaken dhateng barang ing sangandhapipun, saha nama bumi manawi katumrapaken dhateng barang ing sanginggilipun." Kaping tiganipun, ing 65: 12 kasebutaken, rèhning langit punika pitu mila bumi inggih wonten pitu; punika cocog kaliyan panyuraos kasebut nginggil. Kaping sekawan, langit pitu, punika ugi naté kasebut margi pipitu (23: 17). Miturut panyuraos punika dados buwengan lampahipun (falakipun) satunggaling lintang utawi planit, punika inggih kénging kawastanan langitipun. Malah yektinipun panyuraos punika saged mewahi saya terangipun suraosing dhawuh ing 65: 12, jalaran satunggal-tunggaling bumi pitu punika lajeng gadhah langit piyambak-piyambak. Dados, bumi pitu, kawewahan bumi ingkang kita enggèni punika, punika dados planitipun solar system kita cacah wolung iji, ingkang enggel-enggel lan ingkang baku-baku. Utawi langit pitu punika kénging dipun suraos sadaya makhluk bangsaning lintang. Lah manawi mawi panyuraos punika, ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika lintang pitu ingkang ageng-ageng ingkang saged tiningalan ing nétra-kapala. wau) tegesipun dhawuh Saprakawis malih perlu pinèngetan ing ngriki, inggih punika, sama' utawi langit, punika wonten ing 41: 11 kasebut dukhân, jawinipun kukus utawi uwab. 47. Ing basa Arab, malaikat punika tembungipun malâikah, inggih punika jama'-ipun tembung malak. Kacariyos bilih tembung wau asal saking tembung malak ingkang ateges panguwaos utawi kakiyatan, jalaran malaikat punika titahing Pangéran ingkang nindakaken karsanipun Pangéran, kénging winastan malaikat punika titahing Pangéran ingkang tinanggenah ngreksa sarupining daya kakiyatan ingkang tumindak ing ngalam donya punika. Utawi asal saking tembung alukah (mufrad- ipun: mal'ak, saking kelanturing tembung ma'lak), tegesipun: risalah, jawinipun ngampil ayahan, awit para malaikat wau titah ingkang padamelipun dados juru-pantawis antawisipun Allah lan manusa (IJ). 27
28 Lembu Ut. tanah Sayekti Ingsun lagi arsa gawé wong kang maréntah48 ana ing bumi,49 padha munjuk: Punapa Tuwan badhé tiyang ingkang badhé adamel wisuna ing ngriku sarta mutahaken rah,50 ing mangka kawula punika sami amul- yakaken kalayan puji Tuwan saha angluhuraken kasucian Tuwan.51 adamel Dados teges asli warni kalih wau mengku suraos nyebut padamelan ingkang baku, ingkang katindakaken déning para malaikat. Bab prakawis wontenipun juru-pantawis ingkang makaten wau, sampun dipun akeni déning para titiyang tulus ing sadaya jaman lan sadaya nagari. Bab sanès- sanèsipun ingkang gagandéngan kaliyan pandamelipun para malaikat, badhé dipun rembag wonten ing papanipun piyambak-piyambak. Nitik sadaya ingkang sampun katerangaken ing nginggil bab pandamelipun para malaikat, tétéla manawi Gusti Allah ngandika dhateng para malaikat, punika menggah ing sajatos-jatosipun wedharing karsa, ingkang kedah katindakaken déning para malaikat wau. Dados boten teka lugu ngandika utawi imbal wacana utawi ngandika saraséhan kaliyan para malaikat, punika boten; wangsul punika wedharing karsanipun Pangéran dhateng para makhluk juru-pantawis wau, tur ingkang sami tinanggenah nindakaken punika déning Pangéran. Prayogi dipun terangaken pisan bilih para malaikat ing ngriki, punika ingkang dipun karsakaken inggih para malaikat ingkang kaprasahan bab prakawis punika, dados boten sadaya malaikat ing sajagad (IJ). 48. Tembung ardl punika kénging dipun tegesi bumi utawi sadhéngah tanah utawi nagari ingkang tartamtu. Tegesipun tembung ardl ingkang kantun wau kasebut wonten ing panggènan sanès ing Quran Suci, malah sawenèh ngulami wonten ingkang nyuraos tembung ardli ing ngriki tanah Makkah (Rz). 49. Punika nedahaken manawi manusa punika pinasthi langkung luhur ngungkuli sagung dumados. Tembungipun ingkang asli, khalîfah (saking tembung khalafa, jawinipun ngantuni utawi dhateng utawi anggentosi tiyang sanès ingkang sampun boten wonten utawi ingkang sampun pejah), punika tegesipun ingkang asli: gegentos, mila lajeng mengku teges: ingkang ngasta pepréntahan ingkang minulya utawi ingkang ageng piyambak, ingkang anggentosi palenggahanipun tiyang ingkang sadèrèngipun (TA-LL). Tembung Jawi "Kalipah" punika inggih tembung wau, ateges: susulihipun Kanjeng Nabi. IMsd saha I'Ab nerangaken bilih tembung khalifah punika tegesipun tiyang ingkang mancasi utawi maréntah titahipun Allah kanthi idin-Ipun (IJ). Sagaduking panyuraos kula, sadaya ingkang kasebutaken wonten ing dhawuh ngriki, punika dapur istingarah (entar), ingkang ngisarahi bilih manusa wonten ing bumi punika sinung panguwaos ngungkuli sagung dumados, salajengipun ngisarahi bilih Gusti Allah badhé anjumenengaken kawula-Nipun ingkang tulus saking éwonipun para manusa wau, supados nuntun tiyang sanès dhateng margi ingkang leres. Satengah saking anggènipun nyuraos para mufassirin ing tembung khalifah wau: tedhak turunipun Adam (Az), inggih punika manusa sadaya. Pamanggih punika leres, sarta dipun kiyataken déning Quran piyambak, ingkang andhawuhaken, tumuju dhateng sadaya manusa, makaten: "Panjenengané iku kang wus amisuda sira dadi pamaréntahing bumi" (6: 166); tembung ingkang kagem mangandikaken "pamaréntah" punika khalaif, inggih punika jama'-ipun tembung khalifah. Dados ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika sadaya manusa. Dhawuh-dhawuh ingkang nerangaken bab Adam kasebutaken wonten ing 2: 30-39, saha ing 3: 58, 4: 11-25, 15: 28-44, 17: 61-65, 18: 50, 20: 115-124, tuwin ing 38: 71-85. Manawi ngarsakaken katerangan ingkang langkung panjang, kula aturi mirsani tafsiripun dhawuh-dhawuh wau. 50. Bokmanawi ingkang dipun karsakaken wonten ing dalem pitakènan punika gambaripun sagung para manusa ingkang peteng (awon). Kepéngin maréntah, punika adhakanipun murugaken manusa damel wisuna wonten ing bumi tuwin mutahaken rahipun sasamining manusa. 51. Tasbih, utawi mahasucèkaken ing Pangéran, punika sajatosipun ateges angundhangaken bilih Panjenenganipun punika suci saking cacad, utawi saking rereged, utawi saking sadaya samukawis ingkang nyudakaken ing kaluhuran-Ipun (LL). Déné para malaikat sami angundhangaken mahasuci- Juz I
Surat 2 Jembaring kasantikanipun manusa Pangandikané: Ingsun iki maha- wikan ing barang kang sira padha ora weruh. Ut. aran 31 Lan Panjenengané ameruhaké Adam52 ing sawarnaning barang,53 banjur dipintokaké marang para malaikat; tumuli ngandika: Mara Ingsun kandhanana arané kabèh iku, manawa nyata sira iku padha temen.54 32 Padha munjuk: Mahasuci Tuwan punika. Kawula sami boten gadhah seserepan, kajawi ingkang sampun Tuwan paringaken sume- rep ing kawula. Saèstu Tuwan punika Ingkang-ngudanèni, Ing- kang-wicaksana. nipun Pangéran, punika ateges bilih cacad boten saged dipun sifataken dhateng Panjenenganipun, kadosta Panjenenganipun ngantos kapareng damel tiyang maréntah wonten ing bumi, tiyang ingkang boten sanès pandamelipun kajawi namung muntahaken rah, ingkang lajeng nama langkung kathah awonipun katimbang kaliyan saénipun. Kosokwangsulipun, mutahaken rah, punika wonten masakalanipun sok perlu kanggé ngusadani awon tuwin kanggé nyirnakaken panganiaya. 52. Ing ngriki punapa déné ing panggènan sanès ing Quran Suci, boten wonten ingkang nerangaken bilih Adam punika kawitaning manusa, sarta boten wonten ingkang nerangaken bilih ing sadèrèngipun Adam boten wonten titahing Pangéran, makaten ugi boten wonten ingkang nerangaken bilih wiwit tumitahipun manusa punika sareng Adam sampun wonten, saha boten wonten ingkang nerangaken bilih tumitahipun bumi punika saweg nalika nem èwonan taun kapengker. 53. Nalika nerangaken tembung asma', ingkang tegesipun wantah aran (inggih punika jama'-ipun tembung ism) Rz ngandika makaten: "Panjenenganipun mulang ing Adam sifat-sifatipun sadaya barang, kawontenanipun tuwin wawatekanipun, jalaran sifat-sifatipun satunggaling barang, punika ingkang nedahaken kawontenan ingkang sajatos barang wau." Awit saking punika dados Adam kaparingan ngèlmunipun sadaya barang, punika ateges bilih Adam punika sinung kasantikan ingkang sakalangkung jembar tuwin kawruh ingkang linuhung ngungkuli para malaikat sadaya. Utawi, saged ugi ingkang dipun karsakaken punika anggènipun saged wicantenan, awit punika jatos-jatosing tukipun kamulyaning manusa ngungkuli titah sadaya punika. Inggih ing babagan punika ugi, ingkang kadhawuhaken déning Quran wonten ing sanès panggènan, makaten: "Panjenengané anitahaké manusa, amulang dhèwèké caraning anyethakaké." Mirsanana katrangan angka 2405, inggih punika katranganipun dhawuh ing 55: 3, 4. 54. Manusa punika saged dados tukang damel wisuna lan tukang mutahaken rah. Nanging piyambakipun punika linuhung; mila panganggepipun para malaikat dhateng manusa, ingkang namung nyawang dhateng péranganing gambaripun ingkang peteng, punika sanès panganggep ingkang leres. Saged ugi manusa punika kadunungan awon, nanging saénipun menang anyrambahi. ing atasing kawruh kasinungan kasantikan ingkang Kapèngetana bilih tembung sidq (ingkang wantahipun ateges temen) punika terkadhang sok ateges shawâb, jawinipun leres, boten prabéda kalayan tembung kidhb (tegesipun ingkang lugu: gogorohan), punika tarkadhang inggih sok ateges khathâ', jawinipun: lepat (Rz). 29
30 Lembu Juz I 33 Panjenengané ngandika: É, Adam, padha sira kandhanana arané (barang-barang) iku. Bareng wis padha dikandhani aran-aran, (Allah) ngandika: Apa Ingsun ora wis ngandika marang sira, yèn Ingsun iki ngudanèni ing wawadi- ning langit-langit lan bumi sarta ngudanèni barang kang padha sira lahiraké lan barang kang padha sira singidaké?55 34 Lan nalikané Ingsun ngan- dika marang para malaikat: Padha sumungkema marang Adam,56 ban- Ut. bektia (ing Allah) karana Adam iku 55. Dhawuh ingkang mungel "Samubarang kang padha sira singidaké," punika ingkang dipun karsakaken sifat-sifatipun manusa ingkang adiluhung, ingkang langkung anyrambahi katimbang kalayan awonipun, ingkang tansah sumingid boten kawistara, ngantos manawi sampun kababar lantaran ngèlmu paparingipun Pangéran. Nalika manusa dumunung wonten ing tataraning kamajenganipun ingkang wiwitan, kasantikanipun manusa anggayuh dhateng kamajengan punika taksih sumingid, nanging awonipun amutahaken rah sampun kababar ngeléla. 56. Sajatosipun tembung sajada punika sami kaliyan tembung khadla'a, jawinipun andhap asor utawi sumarah (TA-LL). Wonten ing dalem sembahyangipun tiyang Muslim, sujud punika katindakaken sarana nyèlèhaken bathukipun kalayan tanganipun kakalih tuwin dhengkulipun wonten ing siti. Nanging wonten ing dalem Quran Suci asring kémawon tembung wau dipun agem namung / kalayan mengku teges nungkul sumarah. Tetembungan limrah ingkang mungel jawinipun: ngurmati ing dhèwèké utawi awèh pakurmatan marang dhèwèké (Ham-LL). Inggih ngurmati utawi sumarah ingkang kados makaten wau, tegesing tembung wau wonten ing dhawuhing ayat punika. punika Aksara lam ingkang wonten ing sawingkingipun tembung kriya, punika kala-kala sok ateges karana. Kadosta wonten hadits pangandika Nabi makaten: suraosipun: manawi panah lumepas ngantos nglangkungi ing lésanipun, langkung ing sanginggilipun, dhèwèké banjur nungkulaké awaké marang iku (LL), Makaten ugi inggih punika: nungkulaken sirahipun karana panah wau. / punika tegesipun: prau iku miring jalaran angin (TA). Awit saking punika ing margin dipun sukani teges satunggalipun. Punapa ta tegesipun para malaikat sami ngurmati utawi sujud dhateng Adam punika? Boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang gadhah paham bilih malaikat sajagad dipun klempakaken sadaya wonten ngajengipun Adam tuwin lajeng kadhawuhan sujud dhateng Adam kalayan nyèlèhaken bathukipun wonten ing siti. Kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing ngajeng, malaikat punika juru-pantawis ingkang nindakaken karsanipun Pangéran. Manawi manusa punika sampun saged anggayuh ing kasampurnan jalaran kasinungan ngèlmunipun sadaya barang ingkang bangsa Ilahi, terangipun manawi manusa sampun kawedharan ing wahyuning Pangéran, daya kakiyatan saé ingkang pangreksanipun dados bebahanipun para malaikat, punika lajeng nungkul dhateng piyambakipun. Nanging daya kakiyatan awon, punika taksih lastantun milawani dhateng piyambakipun, ngantos manawi piyambakipun punika sampun nandhang sawenèh cobi, piyambakipun saweg saged nelukaken daya kakiyatan awon wau. Makaten punika katerangaken déning Quran piyambak kalih ambalan, inggih punika ing 15: 29 tuwin ing 38: 72, nalika nerangaken Adam, makaten: "Bareng iku wus Ingsun
Surat 2 Jembaring kasantikanipun manusa jur padha sungkem, ananging Iblis57 ora:58 padha mopo sarta gumedhé, lan dhèwèké iku éwo- ning para wong kafir.59 Ingsun ngandika: É, Adam, manggona ing taman,60 sira 35 Lan gawé ganep langkep sarta ing jeroné wus Ingsun tiyup sarana ruh-Ingsun (wahyu-Ningsun), padha tumundhuka marang dhèwèké, sumujud." Lah ing ngriki boten nyebutaken bilih sadèrèngipun para malaikat sami sujud, Adam kaparingan ngèlmunipun sadaya barang langkung rumiyin, nanging katerangaken bilih Adam kaparingan wahyuning Pangéran. Dados punika nélakaken bilih pratélan warni kalih wau sami suraosipun. Bokmanawi perlu ugi dipun terangaken pisan, bilih Quran Suci boten salaminipun ngagem tembung Adam wau kalayan mengku teges ingkang tartamtu. Panganggénipun tembung wau mengku teges ingkang umum, inggih punika ateges sadaya manusa, déné sujudipun para malaikat punika inggih anggadhahi teges umum. Minangka tuladha upaminipun dhawuh ingkang kasebut ing 7: 10-11 makaten: "Lan sayekti temen Ingsun anetepaké sira (manusa) ana ing bumi, sarta ing kono Ingsun andadèkaké panguripan tumraping sira; sathithik temen anggonira padha atur panuwun. Lan sayekti Ingsun wus anitahaké sira, tumuli Ingsun ambangun sira, nuli Ingsun angandika marang para malaikat: padha sujuda marang Adam" (7: 11). Ing ayat sanès, ugi nunggil babagan kapangandikakaken, malah ngagem tembung basyar (tiyang), "Nalika Pangéranira ngandika marang para malaikat: Sayekti Ingsun lagi anitahaké basyaran (manusa) saka lebu; lah bareng iku wus Ingsun gawé sampurna sarta ing jeroné wus Ingsun tiyup kalawan ruh(wahyu)-Ningsun, tumuli tumundhuka marang dhèwèké, sumujud" (38: 71-72). 57. Iblis punika sanès panunggilanipun para malaikat, kados déné ingkang katerangaken wonten ing 18: 50, ingkang mangandikakaken bilih Iblis punika "golongané jin, mulané nerak paréntahé Pangérané." Déné malaikat punika kapangandikakaken wonten ing 66: 6 bilih: "ora padha ambangkang ing Allah tumrap sabarang kang diparéntahaké marang dhèwèké, sarta nindakaké sabarang kang didhawuhaké." Dados Iblis punika ingkang nandukaken daya kakiyatan awon: boten sami kaliyan ingkang nandukaken daya kakiyatan saé. Salajengipun kaèngetana bilih Iblis lan Sétan (basa Arab: Syaithân) punika sami. Kitab Quran ngagem tembung Iblis, manawi piawonipun pun Iblis wau namung ngundher wonten awakipun piyambak, nanging ngagem tembung syaithân, utawi sétan, manawi piawonipun namani dhateng sanès. Utawi Iblis punika ingkang gumedhé, déné sétan tukang ambubujuk. Dados ing ayat angka 36 piyambakipun dipun namakaken Syaithân, punika jalaran ing ngriku piawonipun namani dhateng Adam. Tembung Iblis punika asal saking tembung balasa, jawinipun: mupus, déné syaithân, saking syathâna, jawinipun tebih, utawi saking tembung syatha, jawinipun sirna. 58. Barang ingkang dipun kajawèkaken sarana tembung illâ (tegesipun wantah: kajaba), punika tarkadhang boten sami jinisipun kaliyan barang ingkang kalebetaken ing cacah. Dados pratélan ingkang dhumawah ing sasampunipun illa, punika pratélan énggal, boten wonten sambetipun kaliyan ingkang rumiyin. Awit saking punika anggèn kula anjarwani boten kados jarwan ingkang limrah-limrah: kajaba Iblis, nanging kula jarwani: nanging Iblis ora. 59. Piyambakipun kapancasan kafir punika boten teka margi boten purun sujud dhateng Adam; wangsul boten purunipun sujud wau margi sampun karumiyinan kafir, salajengipun punika ngiyataken pratélan ingkang nerangaken bilih Iblis utawi Sétan punika titah ingkang nindakaken awon. 60. Sampun terang kasebut ing ayat angka 30, bilih manusa punika kapanggènaken wonten ing bumi, pinasthi supados maréntah. Dipun panggènaken ing taman (suwarga), punika ateges ngalami gesang sakeca tuwin seneng, boten kairing ing rekaos lan kasusahan, kados déné ingkang kacetha wonten ing dhawuh candhakipun: "Padha mangana wetune, umbaran endi ing sakarepira." Éwadéné taksih wonten kateranganipun gesang wonten ing suwarga ingkang langkung cetha malih, inggih punika ingkang kasebut ing 20: 117-119, makaten: "mulané aja nganti sira sakeloron diwetokaké saka ing taman mundhak cilaka. Sayekti ana ing kono sira (tinamtu), yèn ora bakal kewudan. Lan ana ing kono (tinamtu), yèn sira ora bakal kaluwèn lan ora bakal kepanasan." Punika sadaya nedahaken bilih gesang ing suwarga punika ateges gesang seneng, sakeca tuwin bingah, boten mawi rekaos utawi susah. 31
32 Lembu Juz I lan sarta mangana wetuné,61 umbaran endi ing saka- repira, lan aja sira cedhak-cedhak wit iki,62 mundhak sira dadi éwo- ning wong kang atindak dudu. jodhonira, 36 Ananging sétan amlèsèdaké wong sakaloron ing kono63 sarta ngetokaké sakaroné saka ing (kaanan) kang didunungi; lan Ingsun ngandika: Padha lu- ngaa,64 sawenèhira satru marang sawenèhé, lan ana ing bumi sira pinaringan panggonan sarta upa- jiwa nganti tumeka mangsané.65 iku saka 61. Tembung raghadan ing dhawuh punika kénging dipun suraos kados sifatipun tembung aran ingkang kaanggep sampun kasumerepan (sampun genah), ukaranipun lajeng makaten: jawinipun: pangan kang akèh banget. Utawi kénging kasuraos punika nerangaken kawontenanipun jawinipun tiyang Adam lan Khawwa' (Ibu Kawa), tuladhanipun wonten ukara makaten: ingkang gesangipun tansah kaombèran, utawi tiyang ingkang gadhah barang-barang kathah sanget tuwin gesang sakéca lan nyenengaken (LL). Dados dhawuh wau ugi kénging dipun tegesi: Padha mangana saka kono samangsa-mangsa sira padha karep, kalayan mluwah-mluwah samubarangé. 62. Wit ing ngriki kasuraos: awon, jalaran inggih awon punika ingkang murugaken manusa keplorod ing asor, sarta inggih awon punika ingkang dipun awisi déning sadaya Nabi-nabinipun Allah supados dipun tebihi déning manusa. Quran piyambak wongsal-wangsul tansah paring pèpènget dhateng para manusa, supados sampun ngantos celak-celak kaliyan awon wau. Syajarah utawi wit dados tembung entar, punika sampun genah, manawi kacundhukaken kaliyan dhawuh ing 20: 120. Ing dhawuh wau katerangaken manawi pun sétan ambujuk ing manusa sarana mastani wit wau witing kalanggengan tuwin karaton ingkang boten saged risak. Kateranganipun pun sétan ingkang makaten wau mesthi kémawon akosok wangsul kaliyan kawontenanipun ingkang sajatos, awit pancèn anggènipun sétan nerangaken makaten wau mengku sedya badhé ambujuk Adam. Nanging kapèngetana bilih witing kalanggengan punika sami kémawon kaliyan karaton ingkang boten saged risak; punika ambuktèkaken bilih tembung syajarah wau tembung entar. 63. Sétan punika dados sarana éwahing kawontenanipun Adam lan Khawwa'. Saka "kono" tegesipun saking kawontenan gesang sakéca ingkang dipun dunungi ing sakawit. 64. Sampun boten wonten semang-semangipun malih tembung habth punika ateges anjojrog mangandhap, utawi mlorod saking nginggil mangandhap; nanging wonten ing kapustakan tembung wau asring dipun anggé kalayan namung mengku teges: pindhah saking satunggaling panggènan ing ayat 61, ateges: lungaa utawi lumebua dhateng panggènan sanès, kados déné marang kutha. Tembung wau ugi gadhah teges: éwah kawontenanipun. Miturut LL habatha punika ateges medal lan ugi ateges keplorod. Salajengipun tembung habth gadhah teges dhumawah ing awon; utawi dados asor utawi ina; utawi nandhang pituna utawi susut. / 65. Kawontenan énggal ingkang dipun alami déning manusa, inggih punika kawontenan memengsahan satunggal kaliyan satunggalipun. Kawontenan énggal wau kosokwangsul kaliyan kawontenan gesang sakéca, awit ing kawontenan wau manusa ngadhepi sawarnining kasusahan lan rekaos. Ing dalem kawontenan gesang ingkang kados makaten wau tiyang tulus lan tiyang duraka sami kémawon, sami déné kedah ngalami. Malah menggah ing sajatos-jatosipun inggih cobi lan rekaosing
Surat 2 Jembaring kasantikanipun manusa 37 Tumuli Adam tampa sabda saka Pangérané, mulané Panjene- ngané bali (paramartané) marang dhèwèké;66 sayekti Panjenengané iku Kang-tansah bola-bali (para- martané), Kang-Mahaasih. 38 Ingsun ngandika: Lungaa saka (kaanan) iku, kabèh baé; mu- lané samangsa ana tuntunan saka Ingsun tumeka marang sira, lah sing sapa manut tuntunan Ingsun, ya padha ora bakal kataman kuwa- tir sarta ora bakal padha susah. 39 Wondéné wong kang padha timbalan- iku uwonging kafir timbalan-Ingsun,67 lan angemohi gesang wau ingkang murugaken tiyang saged anggayuh kasampurnan. Kawontenan sakéca ingkang wiwitan, punika sanès kawontenan ingkang sampurna, wangsul punika namung kados déné kawontenanipun laré alit, sanajan saged ugi ingkang dipun alami punika kawontenan sakéca tuwin seneng saèstu; nanging rèhning tiyang punika kedah anggayuh ing kawontenan sampurna, mila inggih kedah ngalami cobi, ingkang boten kénging boten dados kanthinipun panggayuhing kawontenan sampurna wau. Ingkang makaten wau kacethakaken wonten ing ayat 38, ingkang andhawuhaken dhateng sadaya manusa, sinten ingkang kepéngin anggayuh kawontenan ingkang sepen saking sawarnining kukuwatosan lan kasusahan, kedah sami andhèrèk ing tuntunaning Pangéran. Kawontenan "sepen saking kukuwatosan tuwin kasusahan," punika wonten ing Quran Suci kanggé nggambaraken tujuaning ngagesang, utawi kawontenan ingkang sampurna piyambak, ingkang gagayutan kaliyan gesang sapunika punika. 66. Tembung Arab taubah (tobat) punika sajatosipun mengku kateranganipun tobat ingkang sajati. Tâba, tegesipun ingkang sakawit: wangsul, dados tetembungan tâba ilallâhi punika tegesipun ingkang asli: wangsul dhateng Gusti Allah, sarta manut istilahipun agami, tembung taubah punika ateges: wangsul dhateng kawontenan pamanut-miturut. Dados taubah punika mengku kajeng ambangun gesangipun kalayan pambangunan ingkang sampurna. Lah, inggih makaten punika tobat ingkang miturut Quran Suci. Dados taubah punika boten kok namung lugu maos ungel-ungelan sawatawis, nanging nyaèkaken gesangipun kalayan saèstu. Tembung tâba wau ugi kanggé nembungaken anggènipun Gusti Allah nampi pitobat, ingkang ugi mengku suraos kados déné tegesipun tembung wau ingkang asli, jalaran tumrap prakawis punika Pangéran ngrengkuh dhateng tiyang ingkang sampun tobat wau kalayan sih-wilasa. 67. Tembung âyah (jama'-ipun: âyât), punika asring sanget kasebut wonten ing Quran Suci, sarta mengku teges warni-warni. Tegesipun tembung âyah ingkang asli punika tandha utawi titikan ingkang pratéla (Rgh), ingkang kanggé nyumerepi satunggaling barang. Dados tembung wau ateges tandha yekti ingkang mengku suraos: bukti, pratandha, utawi cihna (TA-LL). Ing panyuraos punika tembung wau ugi mengku tansah kapangandikakaken mawi tembung âyât, boten mawi tembung mu'jizat. Dados ingkang makaten wau anedahaken bilih mu'jizat, punika sanès pangéram-éram, nanging pasaksèn utawi tandha yekti ingkang pratéla ing kayektènipun satunggaling Nabi. Nanging ingkang asring sanget kagem wontening dalem Quran Suci, tembung âyât wau ateges: ayahan utawi dhawuh (ingkang dipun ampil déning para andika Nabi), sarta inggih manut panyuraos punika déné tembung wau kanggé mastani ayat-ayatipun Quran teges mu'jizat utawi pangéram-éram, ingkang wonten ing Quran 33
34 Lembu Juz I geni, padha ana ing kono olèhé manggon.68 RUKU' 5 Weca-weca Israil kanyataan ing dalem Quran 40-44. Prajanjian kaliyan turun Israil tuwin kanyataanipun wonten ing rawuhipun Kanjeng Nabi. 45-46. Dhawuh sabar lan salat. 40 É, para turuning Israil, padha ngélingana nugraha-Ningsun kang wus Ingsun-nugrahakaké marang sira sarta padha nuhonana janjinira marang Ingsun, Ingsun mesthi iya bakal nuhoni janji-Ningsun ma- rang sira;69 lan mula mung marang Ingsun dhéwé kuduné wedinira. ing barang kang wus Ingsun dhawuh- aké, dumunung ambeneraké kang wus ana ing sira,70 lan aja sira 41 Lan padha angèstua Suci. Inggih punika klempakaning dhawuh-dhawuh Quran ingkang lalajengan dumugi sacuthelipun, utawi sapéranganing Quran ingkang satelasipun pérangan wau dipun prayogèkaken kèndel rumiyin pamaosipun (TA, Msb-LL). Nanging ingkang asring tembung wau mengku teges tandha yekti utawi ayahaning Pangéran utawi Dhawuhipun Pangéran, ingkang mengku suraosipun ingkang sakalangkung jembar. 68. Tembung khalada punika tegesipun ingkang asli manggèn utawi manggèn ingkang dangu; jalaran tembung wau sami tegesipun kaliyan tembung aqâma utawi kaliyan tembung (A). Mila tembung Khawâlid (jama'-ipun tembung khâlid), punika tegesipun: séla tigang iji ingkang kanggé banciking kwali. Milanipun dipun wastani makaten, awit séla tiga ingkang kanggé pawonan wau lastantun wonten ing panggènanipun ngantos dangu, sanajan tilas adeging griya sampun sirna (LA- LL). Awit saking punika tembung khâlidun punika lugu ateges manggèn, tuwin boten kedah mengku suraos langgeng tanpa wekasan. 69. Kacocogna kaliyan Pangandharing Torét 26: 17-19: "Ing dina iki kowé wus padha anampani prasetyaning Yéhuwah yèn bakal tetep dadi Allahmu, sarta yèn kowé mesthi padha ngambah dalan pitedahé, anetepi pranatané lan papakoné tuwin saraké, apa déné angèstokaké sadhawuhé kabèh, lan uga ing dina iki Yéhuwah mundhut sanggemanmu, bakal tetep dadi bangsa kagungané piyambak, kaya kang dadi prasetyan marang kowé, sarta mesthi anetepi sakèhé papakoné kabèh, supaya kowé diparingana pangkat kang luhur, angungkuli sakèhé para bangsa kang wus dititahaké, dadia margining puji lan misuwur tuwin kaluhuran." Déné "ngèstokaké sadhawuhé kabèh," punika tegesipun ngakeni kayektèning wahyu ingkang katampi déning nabi ingkang kajanjèkaken wonten ing Pangandharing Torét 18: 18, kados déné ingkang kalayan cetha kasebutaken wonten ing Pangandharing Torét 18: 19 makaten: "Ana déné sing sapa ora amiturut marang dhawuh ingsun, kang dilahiraké terang saka ing asmaningsun, iku amesthi sunsiksa." 70. "Dumunung ambenerake" ing ngriki ingkang dipun karsakaken tetela manawi kanyataaning wahananipun piweca ingkang kasebut ing Pangandharing Torét 18: 15-18: "Yéhuwah Allahmu amesthi bakal anjumenengaké Nabi siji, kapundhut saka ing antaramu, iya saka ing tengahé para sadulurmu, kaya aku mangkono, iku padha korungokna ..... Ingsun amesthi bakal anjumenengaké Nabiné siji,
Surat 2 Weca-weca Israil padha dadi kawitané wong kang ngemohi, lan aja padha nampani pangaji sathithik71 ijolé timbalan- Ingsun; lan mula mung marang Ingsun dhéwé kuduné bektinira.72 42 Lan aja padha nyarub yakti kalawan dudu, lan aja padha ngum- petaké yakti, kang mangka sira padha weruh.73 43 Lan padha anjumenengna sa- lat lan ambayara zakat sarta padha rukuka karo wong kang padha rukuk iku.74 sunpundhut saka ing antarané para saduluré, iya kaya sira mangkono, ing lésané bakal sunisèni pangandika-Ningsun. Sarta apa kang sunparéntahké iku bakal dilairaké marang bangsa iki." "Pangandikanipun Pangéran" ingkang kajanjèkaken ing ngriki" dipun isèkaken dhateng lésanipun Kanjeng Nabi" wau, boten wonten malih-malih kajawi namung wonten ing dalem Quran piyambak, sarta malih boten naté wonten nabi satunggal kémawon ingkang ngaken bilih rawuhipun punika nglaksanani wahananing piweca punika, kajawi namung Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. piyambak. Babad Yahudi ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Musa a.s. babar pisan boten wonten ingkang nyebutaken bab rawuhipun nabi, ingkang kajanjèkaken ing pangandharing Torét wau. Dalasan Kajeng Nabi 'Isa inggih boten naté ngandika, bilih rawuhipun punika anglaksanani wahananipun piweca wau. Para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa, nalika sami anggadhahi pamanggih bilih piweca wau badhé dipun tuhoni kanyataanipun déning rawuhipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang kaping kalih, punika tétéla manawi sami kèmengan. Kosokwangsulipun sawenèh saking wasitanipun Kanjeng Nabi ingkang rumiyin piyambak, sapunika andhawuhaken bilih panjenenganipun punika saminipun nabi ingkang kautus dhateng raja Fir'aun (73: 15). Sarta pangaken punika tansah kasebutaken marambah-rambah wonten ing dalem Quran Suci. ing dhawuhipun Pangéran, margi ajrih kécalan kawibawanipun anggèning dados panuntuning rakyat ing babagan kadonyan tuwin ing babagan ruhani, saha sami milaur nampik yakti margi kapikut ing panggodhaning donya, dados minangka lilintuning yakti, para titiyang wau sami ngalap "pengaos ingkang sakedhik sanget," jalaran kasebutaken ing 4: 77 makaten: "Kabungahan ing donya iku sapélé." 71. Para titiyang wau sami angemohi 72. Manawi tembung kriya ittaqû gandhèng kaliyan tembung Allah utawi dlamir (pronoun utawi personliyk voornaamwoord) ingkang wangsul dhateng Panjenenganipun, minangka lésanipun, kados punika tegesipun wigatos dhawuh supados sami anjagi déné tembung utawi sampun ngantos kadhawahan ing siksanipun Allah ingkang sampun kaancamaken, utawi supados samia ngatos-atos anggènipun sami netepi kawajibanipun dhateng Allah. 73. "Nyarup yakti kalawan dudu" punika ateges anggènipun sami nyarup piweca kaliyan anggènipun negesi piyambak kanthi lepat, dados damel burengipun piweca wau. Déné "ngumpetaken yakti" ateges anggènipun sami nyingidaken wontenipun piweca wau, jalaran asring kémawon para titiyang wau sami maréntahaken dhateng panganutipun, supados sampun sami medharaken piweca- piweca ingkang sampun kaloka wonten ing kalanganipun, dhateng para Muslimin. Kacundhukna kaliyan ayat 76. 74. Titiyang ingkang sami ruku' punika para Muslimin, dados para titiyang wau sami kadhawuhan tutwingking para Muslimin samangsa sami sembahyang. 35
36 Lembu sira padha akon manusa nglakoni kabecikan lan nglirwakaké jiwanira dhéwé, ing mangka sira padha maca kitab; lah apa ta sira padha ora mikir? 44 Yagéne 45 Lan padha nyuwuna pitulung asarana75 kasantosan sarta salat, lan sayekti, iki pancèn abot, kajaba tumrap kang padha konjem, 46 Yaiku kang padha ngruma- sani,76 yèn bakal padha katemu Pangérané apa déné yèn bakal padha bali marang Panjenengané. RUKU' 6 Nugrahanipun Pangéran dhateng tiyang turun Israil sarta bab ambegugukipun para tiyang Israil wau 47, 48. Badhé dhatengipun tiyang turun Israil ing dinten kasusahan. 49, 50. Luwaripun saking Fir'aun. 51-54. Manembah pedhèt sarta siksanipun. 55, 56. Para pinisepuh sami kantu. 57-59. Paparing rejeki manna lan salwa ing ara-ara samun, pambangkangipun tiyang turun Israil sarta karisakan jalaran saking pageblug. Israil, nugraha- padha Ningsun Ingsun kang wus nugrahakaké marang sira sarta (ngélingana) déné Ingsun temen wis ngunggulake sira angungkuli sakehing bangsa.77 47 É, para turuning ngélingana 75. Piyambakipun sami kadhawuhan ngentosi kanthi sabar, awit tandha yektinipun ingkang ageng lan miyambaki nabi ingkang kajanjèkaken ing Pangandharing Torét 18: 18 wau, panjenenganipun badhé anggelaraken piweca ingkang badhé kanyataan saèstu wahananipun, "Mulané manawa kowé duwé osik ing atimu mangkéné: Kapriyé anggonku bakal bisa ambédakaké sadhéngaha pitutur kang dudu dhawuhé Yéhuwah? Nabi iku mau manawa duwé pitutur kalawan nyebut asmané Yéhuwah, mangka kang dadi pamecané ora ana kadadéané lan ora netes, iya iku pitutur kang dudu dhawuhé Yéhuwah, kalawan sumengah nabi mau anggoné ngucapaké, wong mangkono iku aja koanggep," Pangandharing Torét 18: 21, 22. Nalika sanget-sangetipun Kanjeng Nabi nandhang apes wonten ing Makkah, tuwin nalika para titiyang Quraisy rinten lan dalu tansah ngrencana badhé nyédani panjenenganipun, Quran sampun angundhangaken piweca badhé menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi tuwin Islam, punapa déné badhé kawonipun tuwin leburipun babar pisan mengsah- mengsahipun. Miturut lèlèranipun Pangandharing Torét 18: 21, 22 wau, leresipun ing salebetipun sawatawis taun kémawon titiyang Israil sampun saged nyumerepi kalayan gampil, bilih panjenengan- ipun punika pranyata nabi saèstu. 76. Tembung dzann punika tegesipun: panyana utawi panginten-inten sarta ugi ateges mangertos utawi yakin ingkang "angsalipun sarana nimbang-nimbang kalayan pangudi badhé mangertosi, boten sarana sumerep saking dayaning mripat, utawi boten saking pangraosing indriya" (LL). Juz I
Surat 2 Nugrahanipun Pangéran dhateng turun Israil ing dina, kang (ing kono) sawijining sathithik- jiwa ora makolèhi thithika marang jiwa liyané78 lan ora ana syafa'at kang sinem- badan79 lan ora ana tebusan kang tinarima lan ora padha tinulungan. 48 Lan padha jaga-jagaa 49 Lan nalikané Ingsun nyala- metaké ing wongé saka Fir'aun, kang nibakaké sira ing siksa kang ala80 padha ambelèhi sira 77. Tembung "ngalam kabèh" (sakèhing bangsa) punika ingkang dipun karsakaken umat ingkang nunggil jaman kaliyan bangsa Bani Israil nalika ngalami jaman kamenangan, utawi umat kathah sanget (AH). Kathah nabi-nabi ingkang sampun kajumenengaken ing tengah-tengahipun bangsa Bani Israil, saha bangsa wau saged maréntah bangsa sanès-sanèsipun, sarta punika wau sadaya nugraha ingkang tansah dipun émutaken dhateng piyambakipun déning Kanjeng Nabi Musa (5: 20). 78. Dinten ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika sampun namani titiyang Israil ing donya punika, minangka pupucukipun kasusahan ingkang badhé dipun sandhang bénjing wonten ing akhirat. Para pancer Yahudi ingkang sami dudunung wonten ing Madinah sami sakuthon kaliyan mengsah- mengsahipun Islam, suka sawarnining pitulungan kalayan dhedhemitan dhateng titiyang Makkah, malah ngojok-ojoki punapa dhateng titiyang Makkah supados sami nempuh kaum Muslimin, sanajan golongan Yahudi wau sampun sami aprajanji kaliyan para Muslimin, bilih badhé lumawan sasarengan manawi katempuh ing mengsah. Awit saking punika, nama sampun samesthinipun, manawi boten kadumugènipun titiyang Makkah nyures para Muslimin, punika lajeng katungka ing dhumawahing pidana dhateng para Yahudi ingkang sami cidra, déné para titiyang munafik tuwin titiyang musyrik ingkang sampun sami aprajanji badhé mitulungi, boten sami dhateng. Lalampahan punika karembag wonten ing surat 59. 79. Syafâ'ah (ingkang wonten ing basa Jawi dipun lastantunaken dipun jarwani safangat), punika asal saking tembung syaf', ingkang tegesipun damel satunggaling barang dados rakitaning satunggalipun (TA-LL) utawi anjodhokaken satunggaling barang kaliyan tunggilipun (Rgh-LL), mila tembung wau lajeng mèh ateges panebus. Piwulang bab syafa'ah utawi safangat, punika piwulang ingkang misuwur. Miturut piwulang wau, para andika nabi tuwin para tiyang tulus badhé nebusi, mitulungi utawi ambélani para titiyang dosa bénjing ing dinten pancasan. Wondéné piwulang wau, punika adhadhasar sawenèh dhawuh-dhawuhipun Quran Suci tuwin hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi, ingkang badhé dipun rembag wonten ing papanipun ingkang prayogi. Nanging safa'ah punika ugi gadhah teges sanèsipun malih, ingkang kasebutaken wonten ing 4: 85, inggih punika damel margi ingkang supados dipun ambah ing ngasanès, murih tiyang wau lajeng nama anggolong nulad piyambakipun; lan inggih punika sajatosipun kajengipun ingkang sakawit piwulang wau. Dados syafa'ah makaten mengku maksud warni kalih, sapisan: nyagedaken tiyang sanès lumampah wonten ing margining katulusan sarana nulad piyambakipun, tuwin kaping kalih: nyukani pangayoman ing tiyang sanès saking temahan awon wohing sawenèh kasèkènganipun, ingkang piyambakipun piyambak boten kuwagang nelukaken. Wondéné pratélan ing ngriki, bilih ing satunggaling dinten safa'at boten badhé katampi, punika tumrap para titiyang ingkang pancèn boten pantes angsal safa'at, inggih punika titiyang ingkang boten purun anggolong kaliyan kawulanipun Pangéran ingkang tulus karana badhé nulad panjenenganipun. Rèhning para tiyang wau boten saged anggagapi tegesipun safa'at ingkang wiwitan, mila piyambakipun punika inggih boten badhé angsal faédah ing tegesipun safa'at ingkang kaping kalih. Prayogi dipun pèngeti ing ngriki bilih safa'at punika nugraha, para titiyang dosa boten anggadhahi wewenang mesthèkaken angsalipun safa'at wau; lan inggih punika karsanipun pratélan ing ngriki punika. 80. Quran Suci boten nyebutaken piprincènipun panganiaya ingkang dipun sandhang déning ti- 37
38 Lembu anak-anakira lanang sarta nguripi wadonira,81 lan ana ing kono iku coba kang gedhé saka Pangéranira. 50 Lan nalika Ingsun miyakaké sagara sira, tumuli Ingsun nyala- metaké sira sarta angelem wongé Fir'aun, kang sarta sira padha andeleng.82 51 Lan nalikané Ingsun anam- tokaké waktu patang puluh wengi83 marang Musa, tumuli, ing sapung- kuré iku, sira ngalap (sesembahan) sapi,84 lan sira iku padha wong atindak dudu. tiyang Israil. Miturut Pangentasan 1: 11 "Bani Israil tumuli padha didhodhoki panggedhé ayer pagawéan, supaya ditindhes ing pagawéan abot," sarta Pangentasan 1: 14 "Kongsi uripé digawé nandhang pait getir kalawan pagawéan rekasa, yaiku anggoné anggarap latung lan bata, tuwin sarupané pagawéan angolah bumi, apa manèh saliya-liyané pagawéan kang kabutuhaké kalawan siya-siya." 81. Mirsanana Pangentasan 1: 15-18 lan 1: 22 "Pirngon tumuli paréntah marang sakèhé para kawulané dhawuhé: Sakèhé bayiné wong Israil metu lanang, padha labuhen ing bengawan. Mung kang metu wadon iku uripana." 82. Quran boten mangandikakaken kados pundi anggènipun titiyang Israil nglangkungi saganten utawi inggih boten nerangaken kados pundi patrapipun piyaking saganten. Tembung bahr punika teges: saganten utawi bengawan. Manawi bengawan, katranganipun gampil. Saged ugi nalika titiyang Israil langkung ing ngriku bengawan wau pinuju asat, nanging nalika wadyabalanipun Fir'aun ingkang sami nututi langkung ing ngriku, bengawan rob tuwin ngèlem Fir'aun sawadyanipun wau. Ingkang cepak kémawon kados déné cariyosipun Bébel, saganten wau Saganten Abrit poncot lèr piyambak, sarta miturut Bébel: "Yéhuwah tumuli andadèkaké laruding banyuné asarana angin kenceng saking wétan sawengi muput" (Pangentasan 14: 21), dados tiyang Israil lajeng saged langkung ing ngriku. Kateranganipun satunggaling sarjana Muslim langkung pasaja malih. Katerangaken bilih awawaton kawruh ngèlmu bumi kina, ing Saganten Abrit punika wonten pulo-pulonipun kathah sanget; punika nukulaken pupuntoning pamanggih bilih nalika wekdal samanten Saganten Abrit punika sanès saganten ingkang lebet kados kawontenanipun ing samangké. Ingkang dipun sabrangi punika ing anakipun ingkang sisih kiwa ing poncot lèr, dhasar saganten cethèk, tur nuju surud, mila titiyang Israil saged langkung ing ngriku kanthi wilujeng; déné nalika rob, ngèlem titiyang Mesir (S. A.). Mirsanana ugi 1593. 83. "Sawusé Musa minggah ing dhuwur gunung, nuli lumebu ing satengahé mendhung, mangka anggoné Musa ana ing dhuwur gunung lawasé patang puluh dina patang puluh wengi" (Pangentasan 24: 18). 84. Piprincènipun kasebut ing 20: 87-97. Cariyos damel pedhèt punika wonten ing Bébel kasebut wonten ing Pangentasan bab ingkang kaping 32. Nanging wonten bédanipun ingkang wigatos, inggih punika manawi miturut Bébel dipun cariyosaken ingkang damel pedhèt punika Kanjeng Nabi Harun, nanging Quran nerangaken bilih Kanjeng Nabi Harun wau boten tumut-tumut ing bab prakawis punika, tuwin nerangaken bilih ingkang mandhégani damel pedhèt lan nembah pedhèt punika pun As-Samiri. Sajakipun manembah pedhèt utawi lembu punika tularan saking tiyang Mesir. Miturut pamanggihipun tuwan-tuwan Renan, Maspero tuwin Konig, "nembah lembu punika saged ugi tiron saking panembah Apis ing Memphis utawi Mendes ing Heliopolis" (En. Bib. col. 631). Nanging ingkang ngimpun gubahan bab pedhèt mas gadhah pamanggih bilih "boten mèmper manawi tiron saking Mesir," déné Juz I
Surat 2 Nugrahanipun Pangéran dhateng turun Israil 52 Tumuli, ing sawusé mang- ing sira, kono Ingsun ngapura darapon sira padha atur panuwun. 53 Lan nalikané Ingsun aparing marang Musa Kitab lan panyilah,85 ing darapon sira padha anut tuntunan. Ut. nung- kulna 54 Lan nalikané Musa calathu marang kaumé: O, kaumku, sayek- ti sira iku padha atindak dudu marang awakira dhéwé déning anggonira ngalap (sesembahan) sapi, mulané padha balia (kalawan piduwung) marang Kang-nitahaké sira tumuli padha matènana awak- ira,86 mangkono iku luwih becik tumraping sira ana ing ngarsané Kang-nitahaké sira; tumuli Panje- nalaripun ingkang baku kasebutaken, jalaran "tiyang Mesir punika ingkang dipun sembah namung kéwan ingkang gesang." Ananging semunipun tiyang Israil punika ugi sampun sami nembah kéwan gesang nalika jamanipun Kanjeng Nabi Musa, katitik saking wontenipun lalampahan ingkang kacariyosaken ing ayat 67-71; déné pedhèt mas wau, punika namung pepethanipun kéwan gesang. Saboten-botenipun sasrawungan kaliyan bangsa Mesir ngantos 400-san taun, punika mesthi katularan, mangka panembah lembu ing Mesir punika sampun wiwit kinaning makina. Inggih sabab saking punika mila saréngat Musa migatosaken sanget bab mragad lembu, sarta dhawuh ingkang kasebut ing ayat 67 punika bokmanawi inggih gagandhèngan kaliyan sabab punika. Sanajan sampun di kados punapa kémawon anggènipun Kanjeng Nabi Musa badhé nyirnakaken kabrahalan cakrik punika saking antawisipun titiyang Bani Israil, éwadéné panembah lembu punika meksa taksih wonten kémawon ngantos jamanipun nabi Hoséa; panjenenganipun punika tansah ngolok-olok kabrahalan wau kalayan tetembungan ingkang sakalangkung sereng (Hoséa 8: 5, 10: 5). 85. Tembungipun ingkang asli furqan, inggih punika tembung aran saking lingga farq, ingkang tegesipun nyilahaken antawisipun barang kalih, déné furqan, miturut LL ateges barang ingkang saged nyilahaken utawi ambédakaken antawisipun leres kaliyan lepat, mila lajeng ateges tandha yekti utawi pasaksèn lan ugi pitulung utawi kamenangan. Furqan utawi panyilah ing ngriki kapangandikakaken dipun paringaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, inggih punika kèlemipun raja Fir'aun ing saganten tuwin wilujengipun titiyang Israil. Perang Badar punika dados furqan utawi panyilah tumrap Kanjeng Nabi, mila perang Badar punika ing Quran 8: 41 kasebut Yaumu-l-furqan, jawinipun dinaning panyilah. ingkang 86. Tiyang ingkang kadhawuhaken supados sami dipun pejahi, punika sampun terang manawi para panuntuning panembah pedhèt. Miturut Bébel, para titiyang trah Lèwi sami kadhawuhan mejahi sanèsipun, ngantos ing dinten wau wonten tiyang 3000 ingkang sami dipun pejahi. Quran Suci boten mangandikakaken punapa dhawuh wau katindakaken saèstu; kosokwangsulipun kapangandikakaken bilih kalepatan wau dipun apunten, nadyan saged ugi pangapunten punika anggènipun kaparingaken sasampunipun pidananipun katindakaken. Anèhipun, Kanjeng Nabi Harun ingkang manawi miturut Bébel ingkang damel brahalanipun tuwin ingkang dados panuntunipun tiyang kathah nembah pedhèt, miturut Bébel wau teka boten dipun pidana babar pisan. 39
40 Lembu nengané bali (wilasané) marang sira, amarga sayekti Panjenengané iku Kang-tansah-bola-bali (wilasa- né), Kang-Mahaasih. sira padha matur: Dhuh (Nabi) Musa, kula sami boten badhé angèstu ing sampéyan, kajawi manawi kula sampun sami ningali Allah kalayan satmata, mulané swara gumludhug anempuh ing sira, kang sarta sira padha andeleng.87 55 Lan nalikané 56 Tumuli, ing sawusé kantu- nira, Ingsun nangèkaké ing sira, darapon sira padha atur panuwun.88 57 Lan Ingsun angayomaké mé- ga ing dhuwurira,89 sarta Ingsun 87. Pinanggihipun wonten ing Bébel cariyos punika namung kasebut wonten ing Pangentasan 19: 16, 17. "Kacarita ing dina kateluné ing wayah ésuk ing gunung ana gludhug lan bledhèg tuwin mendhung kang kandel, apa manèh suwarané kalasangka luwih sora, temahan para wong sapakuwon padha gumeter. Musa tumuli ngirid para wong metu saking pakuwon, padha madhep marang Allah, anggoné ngadheg ana ing ngarepé pèrènganing gunung." Ananging cariyos Israil nerangaken piprincènipun, dados kateranganipun Quran punika wonten ingkang ngiyataken. Tembung Shâ'iqah, kados déné ingkang kasebut ing dhawuh ngriki, tuwin dipun tegesi: siksa, punika sajatosipun ateges: "sabab ingkang anjalari pejah," dados sanès "pejahipun" (AH, Zj). Ingkang asli tembung wau ateges bledhèg utawi suwantening bledhèg, mila inggih ateges sadhéngah suwanten ingkang anggigirisi (AT-LL). Tembung wau ugi ateges sadhéngah siksa ingkang ambilaéni (LL). Lalampahan punika ugi kasebutaken ing 7: 155 makaten: "Lan Musa wus milih wongé, wong lanang pitung puluh, tumrap waktu kang wus Ingsun tamtokaké; lah bareng lindhu anempuh dhèwèké ......" Dados sha'iqah ingkang kasebut ing ayat ngriki, punika sami kaliyan lindhu ingkang kasebut ing 7: 155, milanipun tembung wau ing ayat ngriki ateges: suwanten ingkang anggigirisi ingkang ngrumiyini lindhu. 88. Tembung maut punika boten mesthi ateges pejah. Tembung wau gadhah teges: ical raosipun, ical kakiyatanipun mikir, tilem, tuwin sanès-sanèsipun (Rgh, LL). Déné maut ingkang kasebut ing ayat punika, punika ingkang dipun karsakaken ical raosipun ing sawatawis wekdal, jalaran ing ngriku ugi Kanjeng Nabi Musa ugi kapangandikakaken manawi "ambruk sumaput" (7: 143), sarta pratélan wau dipun sambeti malih "bareng wus éling." Ingkang makaten punika ugi namani para sahabatipun, awit, saking punika, mila tembung wau namung ateges: ical raosipun utawi sumaput utawi boten ènget. 89. Miturut Pangentasan 13: 21 tuwin ayat sanès-sanèsipun, nalika titiyang Israil bidhal saking Mesir, Pangéran maringi tugu méga kanggé nuntun lampahipun. Wiwit ing wekdal wau tugu méga wau tansah ngiringaken titiyang Israil wonten ing saganten wedi. Tugu méga wau manawi ing wanci dalu padhang mencorong, supados madhangi manawi sampun wanci peteng, déné ing wanci siyang tugu méga wau kandel sanget tuwin anggameng, prayogi sanget kanggé ngayomi titiyang Israil saking bentèring Saganten Wedhi Arab ingkang anggigirisi punika salebetipun sami andhon lampah. Quran boten mangandikakaken bangsanipun tugu méga ingkang saged madhangi ing wanci dalu lan saged mayungi ing wanci siyang kados makaten wau, inggih punika kawontenan ingkang sulaya sanget kaliyan kudrat, tur lastantun ngantos sekawan dasa taun laminipun. Quran namung nerangaken bilih Juz I
Surat 2 Nugrahanipun Pangéran dhateng turun Israil 41 anurunaké manna lan salwa90 ma- rang sira: Padha mangana barang becik paparing-Ingsun ing sira; lan ora padha atindak dudu marang Ingsun, balik (malah) atindak dudu marang jiwané dhéwé. 58 Lan nalikané Ingsun ngan- dika: Padha mlebua ing nagara iki91 banjur padha mangana wetuné ing kono endi ing sakarepira kalawan umbaran, sarta padha malebua lawangé kalawan tumun- dhuk92 sarta ngucapa: Mugi Tuwan ambirat sasanggèn kawula ingkang awrat punika,93 Ingsun bakal wonten ing sawenèh panggènan, salebetipun sami andhon lampah wonten saganten wedhi, titiyang Israil wau sami dipun ayomi ing méga, bokmanawi punika nalika bantèripun Saganten Wedhi Arab sakalangkung déning sanget ngantos boten kiyat sinandhang malih. 90. Manna lan salwâ punika saminipun ing Serat Pangentasan bab ingkang kaping 16, manna lan peksi selaf (gemak). Tegesipun ingkang asli, samubarang ingkang saged dipun pikantuk ing tiyang kalayan boten mawi rekaos (LL), saking tetembungan marang dhèwèké. Kasebut ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi jamur punika kapangandikakaken manawi satengah saking mann. Nalika nerangaken tembung turanjabil, LL nerangaken makaten: "Bangsanipun manna; manna ingkang saking tutuwuhan ingkang mawa eri, ingkang déning tiyang Arab kawastanan haj, mila para sarjana ahli kawruh tutuwuhan bangsa Éropa mastani Alhagi; miturut Dr. Roylé punika legèn ingkang legi raosipun, ingkang kaderes saking Alhagi maurorum, ingkang lajeng anjendhel dados pringkilan alit-alit kathah kados wiji gandum, ingkang kaprahipun kanamakaken ing basa Pérsi manna; bangsanipun ebun ingkang asring dhumawah ing Khurasan sarta ing Ma-wara-un-nahr punapa déné ing nagari kita, ingkang asring ing haj; ingkang saé piyambak inggih punika ingkang taksih énggal utawi taksih teles lan pethak (Ibnu Sina'), inggih punika mann utawi manna ingkang kasebut ing dalem Quran." Sawenèh mastani mann punika maben. Salwa tegesipun: "samukawis ingkang saged suka pamarem ing tiyang nalika kikirangan tedha." Salwa punika sawenèh peksi ingkang rupinipun kados gemak (LL). Manna lan Salwâ punika dados tetedhanipun titiyang Israil wonten ing saganten wedhi. Miturut Zj Manna lan Salwa punika nyakup sadaya barang ingkang kaparingaken déning Allah dhateng titiyang Bani Israil ing saganten wedhi, minangka nugraha punapa déné kaparingaken lalahanan, boten mawi rumagang ing damel (AH). / jawinipun: maringi nugraha 91. Bokmanawi kitha punika kitha Syittim "Anggone apakuwon iku ana ing imbangé Yarden, saka ing Beth-Yesimoth tutug ing Abel-Syittim, ing aré wawengkoné bangsa Mo'ab," utawi Yerikho, ingkang dunungipun ing sacelakipun nunggil satanah ngaré (Wilangan 33: 49, 50). Inggih nalika wonten ing ngriki punika anggènipun para titiyang Israil sami mintonaken tindak dosa ingkang sakalangkung anjejemberi. "Kacarita Israil isih apakuwon ana ing Syittim, mangka para wong akèh padha wiwit laku jina karo wadon wong Mo'ab" (Wilangan 25: 1). 92. Lumebet ing gapuraning kitha kalayan tumundhuk, punika boten teka ateges bilih para titiyang wau sami kadhawuhan lumebet kitha nyèlèhaken bathukipun wonten ing siti. Déné tegesipun wigatos andhawuhaken, salebetipun sami manggèn ing kitha, ingkang ing ngriku badhé sami saged ngraosaken sawarnining kasenengan, punika samia tetep konjem lan sumarah. 93. Hiththatun (saking tembung haththa jawinipun nyèlèhaké), punika panyuwun supados dosa sasanggènipun kabirat. Dipun riwayataken Kanjeng Nabi dhawuh dhateng pandhèrèkipun makaten:
42 Lembu ngapura ing kaluputanira lan bakal aparing wuwuh marang wong kang agawé becik (ing liyan). 59 Ananging para kang atindak dudu padha nyalini kalawan wicara kang ora diwicarakaké marang dhèwèké,94 mulané Ingsun anurun- aké siksa saka ing langit marang kang atindak dudu, amarga ang- goné padha murang-yakti.95 RUKU' 7 Nugrahanipun Pangéran dhateng tiyang turun Israil sarta bab ambegugukipun para titiyang Israil wau 60. Nabi Musa andodonga nyuwun toya ngombé sarta manggih tuk kalihwelas. 61. Tiyang turun Israil sami jelèh dhateng tedhanipun ing ara-ara samun sarta punika kadhawuhan manggèn ing kitha. Gesang angéca-éca nuntun dhateng panerak sarta wekasanipun dhateng karisakan. Ut. golèka dalan ma- rang gu- nung kala- wan umat- ira 60 Lan nalikané Musa nyu- wunaké ngombé kaumé, Ingsun ngandika: Nyabeta watu kalawan tekenira.96 Tumuli saka ing kono "Padha ngucapa: Kula sadaya sami nyuwun pangapunten dhateng Gusti Allah tuwin wangsul dhateng Panjenenganipun kanthi piduwung (tobat);" lajeng dipun sambeti pangandika makaten: "Sayekti iku hiththatun kang kadhawuhaké supaya diucapake déning wong Bani Israil kaé" (I, Hsh. Bab Hudaibiyyah). Awit saking punika, nadyan sawenèh mufassirin negesi tembung wau mengku suraos ngakeni ing kasawijènipun Allah utawi prakawis pamanggènipun wonten ing kitha, dhawuh pangandika Nabi Suci wau saged nyethakaken, bilih tembung wau namung ateges nyuwun pangapunten. 94. Para titiyang wau sami gadhah tindak ingkang sulaya kaliyan angger-angger lan dhawuhipun Pangéran ingkang sampun kaparingaken dhateng piyambakipun. Ngéwahi wahyuning Pangéran punika tegesipun ngéwahi wujudipun panapa déné atindak ingkang nulayani kaliyan ngesipun Kitab. Miturut Bébel: "Kacarita Israil isih apakuwon ana ing Syittim, mangka para wong akèh padha wiwit laku jina karo anaké wadhon wong Mo'ab. Déné iku padha ambujuk para wong akèh mau ingajak mèlu sidhekah anyembah déwané wong Mo'ab; banjur kalakon padha mangan kambi nyembah déwa mau. Israil dadiné rumaket marang Ba'al-peor, mulané bebenduné Yéhuwah mulad-mulad marang Israil" (Wilangan 25: 1-3). 95. Siksa ingkang andhawahi manusa margi saking tindakipun duraka, dipun pangandikakaken bilih dhatengipun saking langit, punika bokmanawi kémawon mengku teges bilih siksa wau boten kénging tinulak sarana ikhtiyar limrah. Pageblug ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika kasebut wonten Bébel ing Wicalan 25: 8, 9; miturut Bébel wau wonten tiyang 24.000 ingkang sami pejah déning pageblug wau. Lalampahan punika ugi kasebutaken malih ing 7: 161, 162. 96. punika limrahipun dipun jarwani nyabeta watu kalawan tekenira. Ananging kula nganggé teges sanès; malah dhawuh wau ugi kénging dipun tegesi: Gawéya dalan marang gunung kalawan umatira. Tembung titiga ingkang anggatrakaken dhawuh wau perlu katerangaken. Ingkang rumiyin piyambak tembung dlarb, tegesipun ingkang sakawit anggebug utawi Juz I
Surat 2 Nugrahanipun Pangéran dhateng turun Israil 43 ambludag sumberané rolas; siji- sijining pancer padha weruh pa- ngombéné dhéwé-dhéwé.97 Padha mangana lan ngombéa rejekining Allah, sarta aja agawé piala ing bumi, agawé wisuna (ing kono). sira padha matur: Dhuh (Nabi) Musa, kula 61 Lan nalikané nyabet. Nanging miturut LL "Tembung dlarb punika kanggé nedahaken sawarnining tindak kajawi namung sawatawis ingkang boten." Nanging tembung dlarb ingkang mengku teges kekésahan utawi ngupados margi, punika asring sanget pinanggih. sami tegesipun, inggih punika lalaku ana ing bumi utawi lulungan utawi gagancangan ana ing bumi (TA-LL). Tembung wau ingkang mengku suraos kados makaten punika kagem wonten ing pangandika- tuwin nipun Bagéndha Ali ingkang misuwur jawinipun Panuntuning dipun tegesi agama bakal énggal-énggal lunga ana ing bumi. Tetembungan déning LA makaten: Aku wis anggolèki dhèwèké ing saindhengé bumi. Samangké lajeng tembung 'asha, ingkang tegesipun ingkang limrah teken, nanging tegesipun ingkang sakawit kawontenan kempal dados satunggal (TA-LL), sarta tembung wau dipun anggé sacara ngibarat kanggé nembungaken umat; tegesipun misah saking kempalanipun titiyang kathah utawi umat (Islam), makaten ugi jawinipun padha gawé pepeca tiyang Khawarij dipun tembungaken han ana ing pakumpulané lan kasawijèné utawi umat Islam. Mila tetembungan punika tegesipun dingati-ati aja nganti kowé dadi wong kang matèni utawi wong kang pinatènan jalaran gawé pepecahan ana ing kalangané umat Islam (LA). Makaten ugi tegesipun tuwuh ana pasulayan (LA). Hajr tegesipun séla, tuwin ugi ateges redi ingkang boten wonten marginipun, kados déné kateranganipun Tsa'labi nalika nerangaken tembung wau ingkang pinanggih wonten ing kidunganipun Firazdaq. Awit saking punika dados teges ingkang kanggé ing ngriki, tuwin teges warni kalih sanèsipun, punika ing atasing tembung sampun leres. Ing Bébel boten wonten pèngetan ingkang pandamelipun nunggili wekdal kaliyan kelampahanipun lalampahan punika, déné pèngetan ingkang pinanggih ing ngriku, boten saged suka pitulungan kathah. Ing Pangentasan 17: 1-6 kacariyosaken bilih Kanjeng Nabi Musa minggah dhateng parang ing Khoréb kaliyan para pinisepuh, saha sareng nyabetaken agemipun sampéyan dhateng parang, sanalika parang lajeng medal toyanipun; nanging boten wonten ingkang nyebutaken tuk kalihwelas, sarta katerangaken bilih wedaling toya wau namung kasumerepan déning para pinisepuh pitung dasa. Nanging rèhning Marah (Pangentasan 15: 23) punika ing sapunikanipun misuwur nama 'Uyuni Musa, inggih punika tukipun Nabi Musa (Bib. Dict. Cambridge Press, Art. "Wilderness"), mila lajeng tuwuh wonten semang-semang, punapa lalampahan ingkang kasebutaken ing Pangentasan 17: 1-6 wau sampun leres anggènipun mèngeti, langkung- langkung punika cawuh kaliyan lalampahan sanès ingkang kacariyosaken kelampahan wonten ing Rephidim, inggih punika panggènan anggènipun Kanjeng Nabi Musa nyabet séla. / 97. Cacahipun tuk punika sami kaliyan cacahipun pancer. Awit saking punika mila saged ugi ingkang dipun karsakaken ing ayat punika sendang kalihwelas iji ing Élim (Pangentasan 15: 27), inggih punika panggènan leremipun titiyang Israil wiwit saking anggènipun sami bidhal saking Marah. Langkung-langkung pancer kalihwelas, ingkang mengku jiwa watawis 600.000 tiyang, punika sagedipun kacekap kalayan tuk kalihwelas ingkang pisah-pisah, punika namung manawi tuk-tuk wau manggènipun tebih letipun antawisipun satunggal kaliyan satunggalipun punapa déné boten ngetuk saking tuk satunggal. Kacocogna ugi kaliyan ayat candhakipun, ing ngriku kapangandikakaken bilih panyuwunipun titiyang Israil tetedhan warni-warni, punika dipun pinangkani sarana kadhawuhan migunakaken lampah ingkang limrah, inggih punika dudunung ing kitha tuwin ngolah siti.
44 Lembu sami boten kuwawi namung kala- yan tetedhan (warni) satunggal,98 milanipun kula sami sampéyan suwunaken Pangéran sampéyan, supados Panjenenganipun amedal- na tutuwuhaning bumi, mikantuki jajanga- dhateng kula, kadosta: nanipun, lan timunipun, lan ba- wangipun,99 lan kedhelénipun sarta brambangipun. Calathuné: Apa kowé padha nyuwun liru barang kang luwih rèmèh (kanggo liruné) barang kang luwih becik? Padha menyanga kutha,100 amesthi sira bakal olèh apa panjalukira. Lan ina sarta asor ditibakaké marang dhè- wèké, lan wis mungguh olèh bebenduning Allah;101 kang mang- kono mau amarga saka anggoné padha angafiri timbalan-timbala- ning Allah lan nyédani para nabi kalawan ora bener;102 mangkono 98. "Aku padha karantan-rantan marang iwak olèhku mangan tanpa pathukan ana ing Mesir, lan marang timun, semangka, khatsir, brambang apa déné bawang putih ing kono. Mangka saiki nglentéré baé nyawaku; ing ajangan ora ana barang-bèrèng kajaba mung éman iki baé ...... Musa amiarsa tangisé para wong ing sabrayat-brayaté, ana ing lawanging tarubé dhéwé-dhéwé" (Wilangan 11: 5-10). 99. Tembungipun Arab fum, ingkang kénging dipun tegesi bawang utawi wiji gandum; nanging rèhning waosanipun ingkang kaping kalih tsum, ingkang namung ateges: bawang, mila tétéla tembung wau boten saged dipun tegesi wiji gandum. 100. Anggènipun negesi tuwan Sale "Padha menyanga Mesir" punika lepat. Tembung mishr ingkang kagem ing ayat ngriki punika tembung aran limrah, tegesipun kitha. Bokmanawi panggènan ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika Chatzerot (Wilangan 11: 35), "satunggaling papan pakèndelan manawi lalampah ing saganten wedhi, pakèndelan ingkang kaping kalih sasampunipun Thur Sina, bokmanawi ingkang ing samangkénipun dipun wastani 'Ainu-l-Huderah, watawis sekawan dasa mil salèr-wétanipun Jabal Musa" (Bib. Dict. Camb.). 101. Ayat punika mangandikakaken temahan ingkang kasandhang déning titiyang Bani Israil, sareng piyambakipun sami ambeguguk nglirwakaken dhawuhipun Pangéran tuwin manggung nindakaken pandamel awon tuwin pandamel nistha. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika langkung tartamtu tumuju dhateng lalampahanipun Bani Israil ing jaman pawingkingipun. Manawi kacocogaken kaliyan 3: 111 cetha leresipun katrangan punika, jalaran ayat wau, ingkang mèh sami kémawon ungelipun kaliyan ayat ingkang karembag punika, kalayan cetha anggènipun mangandikak- aken lalampahanipun Bani Israil ing jaman pawingkingipun. 102. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing nginggil, dhawuh punika mangandikakaken lalampahanipun Bani Israil ing jaman pawingkingipun, dados para mufassirin sami mratélakaken contonipun, Nabi Yahya Pambaptis tuwin Nabi Zakariya putranipun Barakiyah kasédanan déning titiyang Yahudi, punika boten nama cawuh anggènipun ngurutaken satunggal-tunggaling lalampahan ingkang béda-béda wekdal kelampahanipun. Déné titiyang Yahudi pranyata sami nyédani nabi kakalih inggih punika wau, punika kabuktèn déning pasaksènipun Kanjeng Nabi Isa piyambak, Juz I
Surat 2 Risaking kalakuanipun turun Israil Iku amarga saka anggoné ambang- kang lan ngliwati wates. RUKU' 8 Risaking kalakuanipun tiyang turun Israil 62. Rahayu punika boten namung kadhaku ing umat satunggal kémawon. 63, 64. Prajanjian kaliyan Israil sarta anggènipun nyidrani. 65, 66. Ingkang sami nerak Sabbath kadadosaken nistha. 67, 71. Nabi Musa dhawuh mragat lembu minangka pambirating panembah lembu. 62 Sayekti wong kang padha angèstu lan wong kang Yahudi, sarta wong Nasrani tuwin wong Sabiah103 - sapa baé sing angèstu ing Allah lan dina akhir sarta atindak becik, padha olèh ganjara- né ana ing ngarsaning Pangérané, sarta padha ora kataman wedi lan ora bakal padha susah.104 panjenenganipun netepaken kalepatanipun titiyang Yahudi margi "sakèhing getih resik kang wus kawutahaké ana ing bumi, wiwit saka getihé Abil kang mursid, kongsi tumeka getihé Zakariya anaké Barakiyah" (Mattéus 23: 35), tuwin nglepataken para Yahudi wau margi pangakenipun ingkang lalamisan bilih "manawa aku padha menangana ing jamané luhurku, mesthi aku padha ora ngubungi anggoné mutahaké getihing para nabi" (Mattéus 13: 30). Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih punika ugi nyasmitani anggènipun para Yahudi sami damel upaya badhé nyédani ing Kanjeng Nabi Muhammad saw. 103. Tiyang Shabi'ah punika kasebutaken wonten ing dalem Quran Suci ambal kaping tiga, ing ayat punika, ing 5: 69 kasebutaken sasarengan kaliyan titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, tuwin ing 22: 17 kasebutaken kaliyan titiyang Yahudi, Nasrani lan titiyang Majusi. Miturut En. Br., titiyang Sabi'ah punika golongan satengah Nasrani ing Babilonia, sami kaliyan ingkang sok kawastanan "Sraniné nabi Yahya Pambabtis." Panginten-inten asal saking basa punapa nama wau, pinanggih asal saking basa Aramaik, kacariyos tegesipun ingkang asli wong kang padha adus; kacariyos ugi punika dipun kiyataken déning para pangarang Arab margi anggènipun sami mastani titiyang Sabi'ah wau Al- mugtasilah. Panganggep bilih para titiyang Sabi'ah punika para manembah lintang, punika klèntu. Kacariyos klèntunipun wau déné cawuh kaliyan tiyang Sabi'ah-tiron ing Harrian, ingkang nalika jaman pepréntahanipun Khalifah Al-Ma'mun ing taun Maséhi 830, sami nedha dipun namakaken tiyang Sabi'ah, supados saged kagolongaken éwonipun "tiyang ahli Kitab." Para mufassirin sami béda-béda pamanggihipun ing babagan tiyang Sabi'ah wau. Ingkang kathah sami sarujuk mastani bilih tiyang Sabi'ah punika tiyang ingkang nganggé agami satengah Yahudi satengah Nasrani, adhadhasar pangandel tauhid (mastuti ing kasawijènipun Pangéran), nanging ugi nembah para malaikat. Ingkang kathah-kathah boten sami anggolongaken tiyang Sabi'ah wau éwonipun Ahlu-l-Kitâb, pandhèrèking Kitab (AH). 104. Ayat punika nyirnakaken panganggep bab wontenipun umat utawi bangsa sinelir, kinasih, ingkang miturut panganggepipun namung tiyang saking golonganipun umat sinelir wau ingkang saged manggih karahayon. Bab punika katerangaken ing ngriki kanggé anedahaken bilih sanajan tiyang Yahudi pisan, ingkang jalaran saking anggènipun sami murang-yakti pantes tampi bebenduning Pangéran, punika ugi taksih saged angsal ganjaran ageng, manawi sampun purun angèstu tuwin purun nindakaken pandamel saé. Kaèngetana, kados déné ingkang sampun kapratélakaken ing katrangan angka 9, iman ing Allah lan iman ing dinten akhir, punika ingkang dipun karsakaken iman bilih agami 45
46 Lembu 63 Lan nalikané Ingsun amun- Ingsun dhut prajanjinira andhuwuraké gunungé angungkuli sira:105 Padha cekelana kalawan santosa apa kang wus Ingsun paringaké marang sira sarta padha élinga apa kang ana ing jeroné, darapon sira padha kareksa (saka ing ala). sarta 64 Tumuli, sawisé mangkono, sira padha ambalik, mulané yèn ta ora anaa nugrahaning Allah sarta wilasa-Né marang sira, sayekti sira padha kapitunan. 65 Lan sayekti sira temen wis weruh wong ing antaranira kang ing padha nerak wawates Sabbat,106 - mulané padha Ingsun Islam punika agami ingkang yekti. Andharanipun makaten: karahayon punika boten saged kagayuh namung sarana pangakening lésan kémawon, sami ugi déning para Muslimin punapa déning umat sanès; sagedipun kagayuh ngemungaken manawi sami purun manut iman ingkang sajati, ingkang leres, tuwin pandamel ingkang saé. Wondéné para ingkang sami anggegegi agaminipun piyambak-piyambak, punika kadhawuhaken ing 22: 17 bilih "ing dina kiyamat Allah bakal amancasi antarané dhèwèké." Prakawis wontenipun titiyang utami ing agami sanès, punika boten kok boten dipun akeni déning Quran Suci. Nanging karahayon ingkang sampurna, inggih kawontenan tentrem ingkang sampurna, ingkang katembungaken "uwal saking susah lan kuwatos," punika namung saged ginayuh ing dalem agami Islam piyambak, jalaran inggih namung agami Islam piyambak, agami sumarah ingkang ambabar pisani dhateng Pangéran punika. 105. "Anggoné ngadeg ana ing ngarepé pèrèngané gunung." (Pangentasan 19: 17). Boten wonten satunggal punapa ing dalem dhawuhing Quran, ingkang ngiyataken cariyos tanpa waton, bilih redinipun gumantung ing awang-awang ing sanginggiling sirah-sirahipun titiyang Bani Israil, murih samia giris manahipun tuwin lajeng sami purun sumarah (mirsanana katrangan angka 957). Anggènipun ngagem tembung rafa'a, punika nocogi kaliyan wateking basa Arab, jalaran tembung wau ateges ngadegaken utawi nginggilaken griya (Rgh-LL). Tembung punika ingkang mengku suraos makaten wau kagem wonten ing ayat 127. 106. Tegesipun ingkang asli tembung sabt (saking ngriki punika tuwuhipun tembung Sabt ingkang jawinipun dinten sabat) punika medhot (Rgh). Inggih kados makaten punika ugi pamanggihipun Az, ingkang boten ngrujuki manawi tembung sabt wau mengku teges ngaso (LL). Mila dipun wastani Sabt utawi dinten Sabat, jalaran ing dinten wau titiyang Yahudi sami kèndel, boten nyambut damel (TA). Para titiyang Yahudi lan para titiyang Nasrani sami minakaken dinten satunggal ingkang mligi namung kanggé nindakaken panembah miturut agaminipun, sarta ing dinten wau sami kaawisan nindakaken padamelan punapa kémawon. Ing kalanganipun tiyang Muslimin boten wonten dinten Sabat ingkang kados makaten wau lèrègipun, awit ing dalem agami Islam boten wonten dinten ingkang tartamtu ingkang dipun ginakaken mligi namung kanggé manembah dhateng Pangéran. Kosokwangsulipun, titiyang Muslimin kadhawuhan sembahyang ing salebetipun nindakaken padamelanipun ing sadinten- Juz I
Surat 2 Risaking kalakuanipun turun Israil pangandikani: Lah padha dadia (kaya) kethèk, ingina lan sine- ngitan.107 dinten, dalasan sembahyang Jum'ah inggih makaten ugi, jalaran Quran piyambak kanthi dhawuh ingkang terang marengaken nindakaken padamelan, sami ugi sadèrèngipun utawi sasampunipun sembahyang Jum'ah (mirsanana katerangan angka 2505). Dhawuh-dhawuh supados titiyang Yahudi sami mulyakaken dinten Sabat punika kathah sanget, nanging pinanggihipun titiyang Yahudi tansah sami nerak wantun, ngantos inggih jalaran saking punika para nabi ingkang kantun-kantun sami andukani piyambakipun kanthi ngeblak (mirsanana katrangan angka 107). 107. Mjd nerangaken dhawuh punika makaten: Para titiyang wau boten teka lajeng malih rupi, wangsul punika namung sanépa ingkang kadamel déning Allah tumrap para titiyang wau, saminipun kados déné anggènipun Allah nyanépakaken tiyang wau kados himar (62: 5) inggih punika manah- manahipun sami malih, boten teka rupinipun ingkang malih dados kethèk (IJ). Ayat sambetipun ngiyataken katrangan punika, awit kethèk makaten boten saged dados piwulang dhateng tedhak turunipun, ing sasampunipun kelampahan malih rupi wau. Nanging manawi kawontenanipun titiyang Israil ingkang nistha, punika saged dados piwulang. Nalika nerangaken ayat punika Rgh mawi ngandika: Kacariyos bilih Gusti Allah andadosaken budipakertinipun ingkang kados déné kethèk. Mirsanana ugi 5: 60 "(Sing luwih ala iku yaiku) sapa kang dila'nati déning Allah sarta kang katibanan bendu-Né, tuwin ana kang padha kadadèkaké kethèk lan cèlèng apa déné kang ngabdi sétan: iki padha luwih ala panggonané sarta luwih sasar saka dalan kang bener." Katerangan kawontenanipun titiyang Israil ingkang kados makaten punika nèlakaken kanthi cetha, bilih ingkang dipun karsakaken punika: titiyangipun, ingkang sami niru kethèk lan andhapan. Mirsanana ugi 4:47: "Utawa (Ingsun bakal) ngla'nati dhèwèké kaya anggon-Ingsun wus ngla'nati para panerak dina Sabat." Ingkang tumrap para mengsahipun Kanjeng Nabi saking èwonipun titiyang Yahudi, ingkang dipun karsakaken wonten ing dhawuh Ingsun bakal ngla'nati ing dhèwèké, punika boten sami malih rupinipun, éwadené katerangaken ing ngriki bilih mesthi badhé sami kataman ing la'nat saminipun ingkang sampun namani para panerak Sabat. Manawi kacocogaken kaliyan Pangandharing Torét bab 28, tétéla bilih la'nat ingkang dipun wecakaken déning Kanjeng Nabi Musa tumrap titiyang Israil, punika ingkang dipun karsakaken anggènipun para titiyang Israil wau sami sumebar wonten ing tengah-tengahing bangsa- bangsa ing bumi punika, sarta inggih makaten punika nasib ingkang kasandhang déning para Yahudi mengsahipun Kanjeng Nabi. Asal-usulipun tembung qiradah, ngiyataken pamanggih ing nginggil. Fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken wekdal ingkang sampun) qarida punika tegesipun (wuluning ménda) sami anggègrègi saking sakedhik saking badanipun ménda, sarta ugi ateges: dados nistha, utawi kèndel cep jalaran kanisthan (LL). Qiradah punika jama'-ipun tembung qird, jawinipun kethèk, saha tumrapipun bangsa Arab kethèk punika kanggé sekar-lathi kéwan ingkang resah. Titiyang Arab / wicanten: jawinipun luwih rusuh katimbang kethèk (LL). Manawi ningali Bébel, ing ngriku pinanggih bilih titiyang Israil sami dados kethèk miturut suraosipun tembung ingkang kanggé ing basa Arab, déning anggènipun sami nerak dhawuhipun Pangéran. "Sesengkeraningsun wus sira campahi, tuwin sabatingsun sira sawiyah. Wong ambeg wadul ana ing sira kang padha ngarah angwutahaké getih, ing tengahira wong padha mangan ana ing gunung-gunung, wong padha duwé pokal kang ngisab-isabaké ana ing tengahira. Ana ing sira kalakon wong angungkabi kawirangan wewenangé bapakné, wong wadon kang nandhang najis lagi suker diramuhi. Ana kang nglakoni kadursilan karo bojoning liyan. Ana kang ngrusuhi bojoning anaké, ana manèh ing tengahira kang angramuhi saduluré dhéwé, anaking bapakné, ..... Sira mesthi sunbuyaraké menyang ing antarané para umat, lan sunsebaraké ana ing tanah-tanah ngamanca" (Yékhézkiyél 22: 8-15). Bébel lan Quran sami mastani tiyang ingkang resah punika segawon; lah manawi punika dipun èngeti, boten wonten angèlipun badhé mangertosi punapa ingkang dipun karsakaken ing tembung kethèk wau, saya malih manawi dipun kanthèni tembung kang ingina lan sinengitan murih saya langkung cetha malih suraosipun. Dodongèngan-dodongèngan ingkang nyariyosaken bilih titiyang Israil malih rupi kethèk saèstu manawi ing wanci énjing, punika ngayawara tuwin boten wonten watonipun. Pamecanipun laras kaliyan Kanjeng Nabi Musa bab nasib ingkang kasandhang déning bangsa Yahudi, 47
48 Lembu 66 Banjur Ingsun dadèkaké tepa tuladha tumrap wong kang padha menangi lan kang teka ing sapung- kuré tumrap lan dadia wulang wong kang padha bekti. 67 Lan nalikané Musa calathu marang kaumé: Sayekti Allah andhawuhi sira supaya sira padha ambelèha sapi;108 padha matur: Punapa sampéyan adamel gugu- jengan dhateng kula? Calathuné: Aku nyuwun reksa ing Allah aja nganti aku dadi éwoné wong kang padha bodho. kateranganipun Quran Suci ing ayat punika utawi ing panggènan sanès: "Sarta Yéhuwah mesthi anyebaraké kowé ana ing panggonané sakèhé para bangsa, saka ing pungkasané bumi tutug pungkasan sisihé ....... Ana antarané para bangsa mau kowé bakal ora olèh tentrem, sarta talapakanmu ora olèh aso, malah Yéhuwah angganjar marang kowé gumetering ati lan pegeling mata tuwin girising nyawa" (Pangandharing Torét 28: 64-65). 108. Mragad lembu ing ayat punika, punika boten kok sami kaliyan cariyos mragad pedhèt èstri kanggé tebusan prakawis raja pejah ingkang peteng, ing Pangandharing Torét 21: 1-9. Utawi malih inggih boten sami kaliyan cariyos mragad pedhèt èstri abrit ulesipun, ingkang awunipun kanggé nucèni tiyang ingkang mentas anggepok bangkénipun salah satunggaling tiyang (Wicalan 19: 1-19). Déné mragad lembu ing ngriki punika makaten kateranganipun: Tiyang Bani Israil punika ngaji-aji sanget dhateng lembu, malah ngantos dipun sembah punapa, katitik saking anggènipun nembah pedhèt emas. Awit saking punika mila lajeng dipun dhawuhi mragad lembu, ingkang adat sabenipun dipun umbar sakajeng-kajengipun piyambak sarta dipun sembah-sembah kados déné barang ingkang suci, inggih punika lembu ingkang boten naté dipun alap damelipun, boten naté kaetrapan pasangan, wangsul dipun umbar saba ing sakajeng-kajengipun piyambak. Lah lembu ingkang kasebutaken ing ayat-ayat punika, punika inggih lembu ingkang kados makaten wau kawontenanipun. Ing India lembu ingkang kados makaten wau dumugi sapriki taksih dipun aji-aji sanget. Titiyang Yahudi dipun dhawuhi supados mragad lembu ingkang kados makaten wau, punika miturut Bébel lan inggih miturut Quran Suci mengku sedya kanggé nyirnakaken panyembah lembu saking antawisipun titiyang Bani Israil. Namung bédanipun, manawi miturut Bébel mragad lembu èstri punika pranatan umum, ingkang kedah katindakaken saben-saben wonten prakawis raja pejah ingkang peteng urusanipun tuwin manawi badhé kanggé nucèni tiyang ingkang reged, nanging dhawuh mragad lembu ingkang kasebut ing dalem Quran, punika namung nuju mragad lembu satunggal ingkang tartamtu, ingkang bokmanawi kémawon lembu ingkang dados sesembahan; para mufassirin, ingkang sok ngimbet-imbeti ayat wau kalayan dodongèngan-dodongèngan ingkang ngayawara! Malah menggah ing sajatos-jatosipun lembu ingkang kadhawuhaken mragad punika ulesipun mèmper sanget kaliyan pedhèt emas. Wekasaning dhawuh ing ruku' punika, nedahaken bilih inggih margi saking anggènipun sami ngaji-aji lembu ingkang kados makaten sisifatanipun wau, déné para titiyang Yahudi sami kedah boten purun kémawon mragad lembu wau. Déné menggah katranganipun lembu èstri ingkang abrit ulesipun wau: "Ing Misyna isi kateranganipun bab punika ingkang panjang apunjung dipun wijang-wijang kalayan premati sisifatanipun, ngantos ing wasananipun R. Nisin nerangaken, bilih wiwit jamanipun Kanjeng Nabi Musa boten wonten tiyang ingkang saged angsal lembu satunggal kémawon ingkang pantes kapragad" (En. Bib. col. 846). Katerangan punika nélakaken bilih nalika jamanipun Kanjeng Nabi Musa sampun kelampahan naté angsal satunggal, ingkang pantes kapragad tur nocogi sisifatanipun. Bab titiyang Israil nembah lembu, mirsanana katerangan angka 84. Juz I
Surat 2 Risaking kalakuanipun turun Israil 68 Padha matur: Kula sami sam- péyan suwunaken ing Pangéran sampéyan, kaparenga aparing ka- terangan dhateng kula (lembu) punapa ta punika. (Musa) calathu: Sayekti Panjenengané ngandika: iku sapi dudu kang satemené katuwan, dudu kang kenomen, kang sedhengan, saantarané kang mangkono iku; mulané padha nindakna apa kang didhawuhaké marang sira. 69 Padha matur: Kula sami sam- péyan suwunaken ing Pangéran sampéyan, kaparenga aparing ka- terangan dhateng kula, punapa ulesipun. (Musa) calathu: Sayekti Panjenengané ngandika: satemené iku sapi kang kuning; ngunir bosok ulesé, nyenengaké marang sing padha nyawang. 70 Padha matur: Kula sami sam- péyan suwunaken ing Pangéran sampéyan, kaparenga aparing ka- terangan dhateng kula, (lembu) punapa ta punika; saèstu tumrap- ipun kula lembu punika sadaya sarta manawi sami kémawon, Allah nerangaken, saèstu kula sami angsal pitedah. 71 (Musa) calathu: Sayekti Pan- jenengané ngandika: satemené iku sapi kang ora diperdi ing gawé maluku lemah lan ora dienggo nyirami sawah, waras, ora ana blentong-blentongé. Padha matur: Ing sapunika sampéyan sampun andhatengaken kayektènipun; mu- lané banjur padha ambelèhi sapi mau, sanajan (mauné) ora sir nindakaké.109 109. Mirsanana kaca candhakipun. 49
50 Lembu Juz I RUKU' 9 Saya sami pugal manahipun 72, 73. Anggènipun sami nyédani tiyang agung. 74. Manahipun atos. 75. Sami ngéwahi sabdanipun Pangéran. 76-80. Bodhonipun tuwin kumlungkungipun. 81, 82. Awon lan saé sami wonten wohipun piyambak-piyambak. 72 Lan nalikané sira padha (mèh baé) matèni sawijining wong,110 tumuli sira padha diya-diniya ing 109. Wekasaning dhawuh ing ayat punika, makaten ugi wekasaning dhawuh ing ayat 69, anedahaken bilih lembu ingkang kadhawuhaken dhateng titiyang Israil supados kapragad punika lembu ingkang mligi dipun aji-aji déning titiyang Israil; inggih punika: ingkang wujudipun nyenengaken, sarta titiyang Israil sami awrat manahipun mragad punika. Punika nedahaken bilih lembu wau ingkang cepak kémawon wonten ing kalanganipun titiyang Israil dados sesembahan, mila Kanjeng Nabi Musa inggih lajeng mrayitnani ing sadèrèngipun. Pitedah bab mragad lembu ingkang kados makaten, ingkang kasebutaken ing Pangandharing Torét 21: 1-9 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun, punika minangka panjagi ing salajengipun tumrap titiyang Israil, sampun ngantos sami tumiyung dhateng panembah lembu. Perlu ugi katerangaken sawatawis bab anggènipun anjarwakaken wekasaning dhawuh ing ayat punika. Limrahipun tembung kada punika dipun anggé kanggé nedahaken "mèhipun" pandamel (Rgh), terangipun: sawenèh pandamel sampun mèh badhé kelampahan utawi katindakaken, mila ingkang asring kanggènipun tembung wau kanthi kagandhèng kaliyan tembung kriya sanèsipun; tembung ateges dhèwèké mèh baé nindakaké iku. Awit saking punika ateges wong-wong mau mèh baé ora padha nindakaké iku. Nanging tembung Kâda punika ugi nunggil teges kaliyan tembung kriya arâda, inggih punika karep utawi kepéngin (S-LL); dados ateges karep utawi niyat nindakaké iku (Ls-LL); awit saking punika ayat wau kajarwakaken kados jarwan ing nginggil (inggih punika ora sir nindakaké), awit punika langkung celak suraosipun kaliyan dhawuh ingkang asli. 110. Dodongèngan ingkang limrah dipun cariyosaken déning para mufassirin kanggé nerangaken dhawuh punika, punika boten awawaton hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi utawi pangandikanipun para sahabat Nabi, malah ugi boten kasebut ing ing Bébel. Langkung-langkung pun dongèng wau piyambak, ngayawara tuwin cengkah kaliyan dhawuhing Quran Suci ingkang asli, jalaran ing ayat ngriki kapangandikakaken bilih ingkang kalepatan dosa mejahi tiyang punika umat sadaya, dados boten namung tiyang satunggal, kados déné dodongèngan ingkang nyariyosaken, bilih wonten satunggaling tiyang mejahi pamanipun sarta namanipun tiyang ingkang mejahi kawiyak sareng mayitipun pun paman saged gesang malih margi kasabet mawi daginging lembu ingkang kapragad; kawimbuhan malih dipun anggep bilih lembu wau lembu ingkang sampun kapangandikakaken ing ruku' ingkang sampun. Nanging yektinipun boten wonten satunggal punapa ingkang nedahaken bilih ruku' kakalih wau wonten sasambetanipun ingkang kados makaten wau. Katerangan sanèsipun nerangaken bilih lalampahan ingkang kasebutaken ing ayat punika lalampahanipun satunggaling tiyang Yahudi ingkang mejahi tiyang èstri Islam nalika jamanipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang kasebutaken ing Bukhori. Nanging anggènipun boten saged kadumuk kanthi gumathok lalampahan wau, punika sampun nedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punika mesthi satunggaling lalampahan ingkang sampun misuwur wonten ing babad; sarta ing rèhning lalampahan ingkang gagayutan kaliyan wangkotipun bangsa Yahudi sadèrèngipun jaman sugengipun Kanjeng Nabi 'Isa punika mèh sadaya sampun kasebutaken, mila mèh kénging katamtokaken bilih ingkang dipun karsakaken, lalampahan punika lalampahanipun Kanjeng Nabi 'Isa piyambak, awit inggih ing babagan sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa punika ingkang nukulaken pasulayaning pamanggih sarta inggih kathah kémawon titiyang ingkang semang-semang dhateng sédanipun. Panyuraos punika saya langkung kiyat manawi lalampahan
Surat 2 Saya sami pugal manahipun 51 dalem prakara iku, lan Allah ame- dharaké barang kang padha sira singidaké.111 73 Tumuli Ingsun ngandika: Iku padha sira sabeta kalawan sawe- nèhé iku;112 kaya mangkono iku Allah anggoné nguripaké wong ingkang kasebutaken ing ayat ngriki punika kacocogna kaliyan lalampahan saminipun ingkang kasebutaken ing surat 4: 153-157; ing ngriku sasampunipun nyebutaken satunggal-satunggal mèh sadaya lalampahan ingkang kawarsitakaken ing ngriki, ing tigang ruku' ingkang sampun kapengker Quran nglajengaken pandakwanipun dhateng titiyang Yahudi makaten: "Lan pangucapé: sayekti aku wus padha matèni Masih 'Isa anaké Maryam, utusaning Allah: lan ora padha matèni dhèwèké sarta ora padha menthèng dhèwèké, ananging (prakara) iku digawé bureng tumrap dhèwèké, lan sayekti para kang padha pasulayan ing dalem prakara iki, temen ana ing sajroning semang-semang marang prakara iku; ora padha duwé kawruh ing prakara iku, mung miturut panyana" (4: 157). Dados tétéla bilih lalampahan-lalampahan ingkang sampun katerangaken ing tigang ruku' ingkang sampun, punika dipun ambali kasebutaken malih ing 4: 153-155 kanthi cekak, lajeng kasebatan nyebutaken dosanipun para Yahudi dhateng Kanjeng Nabi 'Isa ing 4: 157. Pérangan ingkang kasebutaken wau matis kacundhuk- aken kaliyan ayat 72 lan 73, namung tumrap ing ngriki namanipun boten kasebutaken. Lah manawi kacundhukaken kados makaten wau, lajeng saged cetha bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuhing ayat ngriki (72-73) punika anggènipun para Yahudi saèmpèr nyédani Kanjeng Nabi 'Isa. Déné sababipun ngagem tembung padha matèni (Ar. Qataltum) punika makaten: sapisan jalaran para tiyang Yahudi sami ngaken bilih sami nyédani ing panjenenganipun; kaping kalih, jalaran tiyang ingkang katingalipun kados déné sampun pejah, punika sacara entar kénging katembungaken "pinejahan." Kadosta tembung "mayit" ingkang wonten ing ungel-ungelan ingkang sampun misuwur (ingkang tegesipun wantah: yèn mayit iku mati) sajatosipun boten ateges tiyang pejah, nanging tiyang ingkang badhé pejah. Pangandikanipun Bagéndha 'Umar punika katerangaken déning LA ateges, panjenenganipun kadamel kados déné tiyang ingkang dipun pejahi. LA ugi ngéngingaken nganggé tembung qatl wau kanggé nembungaken pidana ingkang awrat tumrap tukang minum lan durjana culi ingkang miturut pangandikanipun para juru-hukum ingkang rumiyin-rumiyin pantes angsal paukuman qatl. 111. Para titiyang Yahudi sumedya ngrampungi Kanjeng Nabi 'Isa, nanging Gusti Allah sampun masthi panjenenganipun boten séda. 112. Ukara punika radi sawatawis angèl, nanging manawi kacocogaken kaliyan 4: 157 saged langkung cetha tegesipun. Kados déné ingkang sampun katerangaken, tembung dlarb punika mengku teges warni-warni. Tembung dlarb gadhah teges anggebag, makaten ugi nyanépakaken, sarta tuladhanipun teges ingkang kaping kalih wau pinanggih ing dalem Quran piyambak, dhawuhipun / Kaya mangkono anggoné Allah nyanépakaké yakti lan panggorohan (13: 17). Tembung ba'dlihâ ingkang jawinipun sawenèhé iku, dlamir ha, inggih punika dhèwèké wadon, punika wangsul dhateng pandamel mejahi. Pandamel punika tumrap dhateng sariranipun Kanjeng Nabi 'Isa dèrèng sampurna, jalaran sasampunipun dipun andhapaken saking pamenthèngan, sampéyanipun dèrèng remuk, kados déné kawontenanipun pandung (kakalih ingkang kaukum penthèng sasarengan panjenenganipun). Awit saking punika, miturut tegesing tembung dlarb kados déné ingkang kula anggé punika, makaten: Dhèwèké padha sira tamanana kalawan sawenèhing pati, utawi: kahanané dhèwèké iku padhakna karo wong kang mati sapérangan; dados nunggil suraos kaliyan "prakara iku digawé bureng," kados déné ingkang kadhawuhaken ing 4: 157. Ing babadipun bangsa Yahudi boten wonten prakawis raja pejah sanèsipun, ingkang saged ugi ingkang kalepatan sagemblenging umat tuwin ingkang nocogi kaliyan katranganipun ayat kakalih punika, kajawi namung nalika para Yahudi ngangkah sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa.
52 Lembu mati,113 lan Panjenengané anedah- aké tandhayekti-Né, darapon sira padha mangerti. 74 Tumuli padha atos atinira sawisé mangkono iku, mulané mèh luwih atos kaya watu, utawa manèh; lan sayekti, sawenèhing watu ana kang ngudalaké kali-kali (mili) saka ing kono, lan sayekti, sawenèhé ana kang sigar, banjur saka ing kono metu banyuné, lan sayekti, sawenèhé ana manèh kang lumungsur saking wediné maring Allah, sarta ora pisan Allah kok kasupèn ing sabarang kang padha sira lakoni.114 75 Lah, apa ta sira adreng amrih dhèwèké padha angèstu ing sira, lan nyata wong-wong iku wis ana sapantha sing padha ngrungu sab- daning Allah, nuli padha ngowahi ing sawisé padha mangerti kang sarta dhèwèké padha weruh.115 76 Sarta manawa padha katemu karo wong kang padha angèstu, acalathu: Aku iki padha angèstu, lan yèn wis padha dhèwèkan siji 113. Menggah ing sajatos-jatosipun punika pancèn prakawis anggesangaken tiyang pejah, awit Kanjeng Nabi 'Isa punika katingalipun sampun séda. Tiyang ingkang pejah saèstu, boten saged wangsul gesang ing ngalam donya punika. Bab punika mirsanana katrangan angka 1659, 1731, tuwin 2165. 114. Manah ingkang atos kasanépakaken kados déné séla, lajeng dipun ngibarataken sami jugrug margi saking ajrihipun dhateng Allah, punika sajatosipun ingkang dipun karsakaken konjeming manah margi ajrih ing Allah. 115. Tegesipun ayat punika makaten: Para Muslimin nama anggadhahi pangajeng-ajeng ingkang muspra manawi sami mamrih para Yahudi sami purun angèstu dhateng Kanjeng Nabi, jalaran dalasan barang ingkang manut pangandelipun asli saking wahyuning Pangéran meksa dipun éwahi, murih laras kaliyan kabetahanipun; mila sakedhik sanget pangajeng-ajengipun para titiyang Yahudi wau sami purun mratobat purun nampèni wahyuning Pangéran ingkang énggal. Bab prakawis titiyang Yahudi boten sami rumeksa kasucianing kitab sucinipun, punika pancèn dados pandakwanipun Quran dhateng para Yahudi ingkang tansah kawarsitakaken marambah-rambah; titiyang Yahudi piyambak boten naté ambantah ing leresipun pandakwa wau, awit umpamia sami ambantah, yekti Quran inggih nyebutaken bukti-buktinipun titiyang Yahudi wau, kados déné ingkang tumrap prakawis sanès-sanèsipun. Menggah Juz I
Surat 2 Saya sami pugal manahipun lan sijiné padha calathu: Apa padha kokandhani barang kang wus kawedharaké déning Allah marang kowé, kang supaya dadi sarana madoni kowé ana ing ngarsaning Pangéranmu? Lah apa ta kowé padha ora ngerti?116 77 Apa padha ora weruh, yèn sayekti Allah iku ngudanèni saba- rang kang padha disingidaké lan sabarang kang diwedharaké. Ut. ujar ngayawara, Ut. pèpéngi- nan kang muspra 78 Sawenèhé, ana wongé kang ora sastra,117 padha ora weruh kitabé, sing diweruhi mung pang- gorohan, lan ora liya kajaba mung padha ngira-ira. Ut. tuku tumrap para kang padha nulis kitab kala- wan tangan-tangané, banjur padha calathu: Iki saka ngarsaning Allah; pamrihé padha kanggo ngarah reregan sapélé; mulané, sangsara olèh-olèhé, amarga saking tulisa- ning tangan-tangané, lan sangsara olèh-olèhé amarga saking pokalé. 79 Mulané, sangsara ing sajatos-jatosipun éwah lan risakipun kitab warni-wrni ing Bébel, punika ing sapunika sampun kabuktèn kanthi cetha tanpa wonten semang-semangipun malih, kadosta panliti-priksa énggal mangké, angsal-angsalanipun plek kados ingkang kapangandikakaken déning Quran Suci 1300 taun kapengker. 116. Para Yahudi sami netah kancanipun nunggil agami anggènipun sami kirang wéwékan, ngantos rembagan punapa kaliyan titiyang Muslimin ing bab wontenipun piweca-piweca bab rawuhipun Kanjeng Nabi, cariyosipun kawedharipun piweca wau badhé migunani dhateng para Muslimin wonten ing ngarsanipun Pangéran. Ayat sambetipun nerangaken lepatipun bukti punika. Kasunyatan punika wonten ing ngarsanipun Gusti Allah tetep kasunyatan, sami ugi punapa kasunyatan wau kawedharaken punapa kasingidaken. 117. Tembung ingkang dipun jarwani ora sastra, punika ummiyyun, jama'-ipun tembung ummi, ingkang tegesipun tiyang ingkang boten saged nyerat lan boten saged maos seratan (Rgh). Awit saking punika, mila tembung wau tartamtu kanggé mastani bangsa Arab, awit bangsa Arab punika ingkang kathah-kathah sami boten saged maos lan boten saged nyerat, ingkang nyebal, boten kados makaten, langka sanget. Nanging ing ngriki, tembung wau dipun anggé tumrap titiyang Yahudi ingkang boten sastra, sarta ingkang makaten punika dados tandha yekti ingkang kiyat bilih tuwan Rodwell lan tuwan Lané lepat anggènipun anggegegi bilih tembung ummi punika ateges: sanèsipun-tiyang Yahudi. Rembagipun ingkang panjang, mirsanana angka 950. 53
54 Lembu 80 Lan padha calathu: Geni ora bakal ngenani aku, kajaba mung sawatara dina.118 Calathua: Apa kowé padha éntuk janji saka ngar- saning Allah, sing Allah iku ora bakal banjur nyulayani janji-Né; apa ta kowé iku padha muni-muni ing Allah barang kowé padha ora weruh? 81 O, sing sapa nglakoni ala sarta kaluputané anglimputi awaké, lah iki wong-wonging geni, padha ana ing kono olèhé manggon.119 82 Lan para sing padha angèstu lan padha nglakoni panggawé becik, iki wong-wonging taman, padha ana ing kono olèhé mang- gon. RUKU' 10 Prajanjianipun sarta anggènipun sami nyidrani 83, 84. Prajanjian kaliyan turun Israil kabundhelan. 85, 86. Turun Israil sami nyidrani, milanipun kaukum 118. Miturut tuwan Sale: "Ing kalanganipun bangsa Yahudi ing jaman sapunika wonten panganggep ingkang sampun umum dipun akeni, bilih boten wonten tiyang satunggal kémawon, nadyan awona di kados punapa, lan kagolong ing golongan punapa kémawon, ingkang lastantun wonten ing naraka langkung saking sawelas wulan, utawi dangu-dangunipun kalihwelas wulan, kajawi namung Dathan lan Abiram lan para titiyang ingkang boten mastuti ing wontenipun Allah; ngemungaken punika kémawon, ingkang sami badhé dipun siksa langgeng wonten ing naraka." 119. Ing ayat punika Quran Suci marsitakaken angger-angger bilih pandamel awon punika mesthi badhé nemahi woh awon. Tiyang ingkang sami wonten ing naraka, punika katerangaken ing ngriki: tiyang ingkang mamrih awon, utawi nglampahi awon, inggih punika tiyang ingkang manggung nindakaken awon, temahan ingkang pinanggih badanipun tansah kalimputan ing tindakipun ingkang awon wau. Piyambakipun punika sami tiyang ingkang dados bandhanganipun awon, awit saking punika wasananipun badanipun kapurba-wisésa ing awon, ingkang dalasan ing gesang sapunika punika ugi maujud latu ingkang murup, nanging badhé langkung wewèntèhan bénjing ing gesang sasampunipun pejah. Kaèngetana bilih tiyang ingkang merangi awon, sumedya nelukaken tumiyungipun dhateng awon, punika nadyan ngantos dangu anggènipun peperangan, piyambakipun punika boten nama tiyang ingkang mamrih awon. Jalaran manawi temen-temen anggènipun merangi, tur kanthi gething sarta emoh dhateng awon, punapa déné mamrih nelukaken awon wau, wekasanipun mesthi menang, wawatekanipun manusa ingkang saé tuwin luhur unggul yudanipun. Ingkang makaten wau kacethakaken déning Quran kalayan anggènipun ngagem tembung mamrih ala, utawi nglakoni ala. Juz I
Surat 2 Prajanjianipun 83 Lan nalikané Ingsun mundhut prajanjiné para turun Isra'il:120 Sira ing aja padha ngabdi kajaba Allah121 lan di becik marang wong loro,122 tuwa(-nira) lan sanak- sadulur sarta para bocah yatim tuwin para wong miskin123 lan padha pangucapira becik marang manusa124 sarta padha anjumenengna salat tuwin padha ambayara zakat.125 Banjur sira padha ambalik, kajaba ana sathi- thik (sing ora), apa déné (dalasan saiki) sira padha maléngos. di 84 Lan nalikané Ingsun mundhut prajanjinira: Aja sira padha angu- tahaké getihira lan aja sira padha nundhung wong-wongira saka ing panggonanira: banjur sira padha sanggem kang sarta sira padha neksèni.126 120. Gusti Allah mundhut prajanjinipun umat, punika tegesipun Panjenenganipun paring dhawuh dhateng para titiyang wau. Mirsanana Pangandharing Torèt 4: 13 "Prasetyané kang dilahiraké marang kowé, kowé padha kinarsakaké angèstokaké." 121. Mirsanana Pangentasan 20: 3 "Sira aja anduwèni Allah liyané ana ing ngarsa-Ningsun," tuwin 23: 25 "Padha ngabektia marang Yéhuwah Allahira," sarta ing panggènan sanès-sanèsipun malih. 122. Mirsanana Pangentasan 20: 12 tuwin Pangandharing Torèt 5: 16 "Sira angajènana bapa biyungira." 123. Mirsanana Pangandharing Torèt 15: 11 "Awèwèha kang blaba marang sadulurmu, lan marang wong kang kacingkrangan tuwin wong miskin ana ing tanahmu." 124. Wicanten saé punika tegesipun garap ingkang saé. 125. Mirsanana Pangandharing Torèt 14: 28, 29. "Saben pundhaté telung taun kowé angladèkna sakèhé zakaté pametumu sajroning taun iku, banjur tandhonen ana ing jero nagaramu. Nuli wong Léwi kang ora mélu duwé panduman utawa pusaka karo kowé, apa manèh wong bangsa liyan lan bocah lola tuwin wong randha kang ana ing jero sakèthèngmu, iku padha mangana kongsi wareg, supaya Yéhuwah Allahmu ambarkahana apa sapagawéané tanganmu kang kotandangi. 126. "Sira aja mamatèni" (Pangentasan 20: 13). "Sira aja mélik omahé papadhanira, sira aja mélik bojoné papadhanira, utawa baturé lanang lan wadon, sapiné utawa kuldiné, lan sadhéngah apa kang dadi duwéké papadhanira" (Pangentasan 20: 17). Nanging ingkang cepak ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika bab prajanjian wigatos ingkang isi kawajiban-kawajiban ingkang kaserat, ingkang kadamel déning Kanjeng Nabi lan para titiyang Yahudi, nalika panjenenganipun dudunung ing nagari Madinah. Miturut prajanjian punika titiyang Muslimin lan titiyang Yahudi sami aprajanji manawi boten badhé peperangan, sarta aprajanji badhé bantu-binantu manawi kaserang ing mengsahipun. Sajatosipun prajanjian punika gadhah tuju badhé damel pirukun ing antawisipun para titiyang ingkang sami dudunung ing Madinah ingkang tansah pasulayan punika. Cobi, kula pethikaken ungeling prajanjian sawatawis bab, supados para maos saged nguningani ruhipun prajanjian wau. "Sintena kémawon ingkang ambaléla, utawi nedya nanem memengsahan lan uru-uru, tanganipun sadhéngah tiyang badhé lumawan dhateng piyambakipun, nadyan piyambakipun wau anakipun pisan .... Sintena kémawon 55
56 Lembu 85 Éwadéné sira iku wong kang padha nundhung wongira sago- longan ing panggonané, bantu-binantu mitunani dhèwèké kalawan panggawé dosa tuwin lacut; lan manawa dhèwèké padha teka ing sira dadi tawanan, padha sira tebusi, _ kang mangka nun- dhung wong-wong mau barang larangan tumrapé sira.127 Lah apa ta sira iku padha angèstu sapé- ranganing kitab sarta angemohi sapérangan (liyané)? Mulané, sira saka saking éwonipun titiyang Yahudi manut ing kula sadaya, badhé angsal pitulung lan babantu; piyambakipun boten sami badhé dipun munasika, sarta mengsahipun boten badhé dipun biyantu lumawan piyambakipun ...... Para golongan Yahudi ingkang sakuthon kaliyan pancer warni-warni ing Madinah punika, umat satunggal kaliyan para mukmin .... Titiyang Yahudi nganggé agaminipun piyambak, titiyang Muslimin inggih nganggé agaminipun piyambak. Titiyang ingkang manut dhateng titiyang Yahudi, inggih kados titiyang Yahudi wau. Sok tiyanga boten kénging pisan-pisan umangsah perang kajawi manawi sampun dipun idini déning Nabi Muhammad, nanging punika boten dados alangan tumrap sintena kémawon ingkang badhé andhawahaken wawales ingkang absah. Titiyang Yahudi tanggel dhateng waragad-waragad ingkang kawedalaken, titiyang Muslimin inggih makaten ugi; nanging manawi ingkang satunggal dipun tempuh, satunggalipun kedah mitulungi: Tumrap ingkang tumut dhateng prajanjian punika, nagari Madinah punika suci tuwin boten kénging dipun sawiyah. Pasulayan sarta padudon kedah kasuwunaken pancasanipun Pangéran tuwin Utusan-Ipun. Sintena kémawon boten kénging sekuthon kaliyan tiyang ing Makkah utawi sarayanipun, awit sajatosipun golongan ingkang sami prajanjian punika kaiket dados satunggal wajib nanggulang sok tiyanga ingkang ngancam nagari Madinah. Perang lan bedamén punika kedah kadamel sasarengan" (IHsh-Muir). 127. Dipun riwayataken bilih wonten pancer Yahudi kakalih, Quraidzah lan Nadlir, sami tatanggèn wonten ing nagari Madinah. Satunggal-tunggalipun pancer kakalih wau sekuthon kaliyan titiyang Aus lan Khazraj, ingkang memengsahan satunggal kaliyan satunggalipun. Sareng pancer kakalih wau (Aus lan Khazraj) sami peperangan, srayanipun (titiyang Quraidzah lan Nadlir) inggih lajeng tumut peperangan. Dados pancer Yahudi kakalih wau satunggal lan satunggalipun pejah pinejahan tuwin tawan-tinawan punapa déné risak-rinisak papan padununganipun. Nanging sasampunipun makaten sami lajeng nglempakaken arta kanggé mardikakaken tiyang tawanan Yahudi, panganggepipun jalaran angger-anggering agaminipun andhawuhaken mardikakaken tiyang tiyang tawanan, déné anggènipun sami peperangan kaliyan kancanipun nunggil agami wau, punika margi kanggé ambélani kahurmataning srayanipun. Ingkang dipun karsakaken ing dhawuhing ayat ngriki punika inggih lekasipun para Yahudi ingkang cecengkahan wau (RzT). Tuwan Sale nganggep Aus lan Khazraj punika sami pancer Yahudi, nanging nalika klèntu, sarta inggih awit saking klèntunipun panganggep wau mila anggènipun anjarwani tembung ahlâf ateges pangageng, kang mangka tegesipun sekuthon utawi saraya. Manawi dipun suraos bilih ingkang dipun karsakaken ing ayat ingkang sampun wau prajanjian ingkang dipun damel déning Kanjeng Nabi kaliyan titiyang Yahudi, mejahi lan nundhung sagolonganing tiyang saking padununganipun, punika dumunung dados piweca badhé kados pundi sikepipun golongan Yahudi dhateng para Muslimin ing pawingkingipun, inggih punika nalika para Yahudi wau sami anggolong dhateng mengsah-mengsahipun para Muslimin; déné siksa utawi asor ingkang kaancamaken dhateng para Yahudi wonten ing wekasaning ayat wau, kasaksèn saèstu déning sadaya pancer Yahudi titiga ing Madinah, pancer Qainuqa', Nadlir tuwin Quraidzah, sabab saking anggènipun sami nerak prajanjian. inggih punika pancer ing Madinah Juz I
Surat2 Sami ngemohi Kanjeng Nabi kang nindakaké mangkono iku, ora liya wawalesé, kajaba asor ing dalem kauripan donya sarta ing dina kiyamat bakal padha digiring marang siksa kang keras. Ora pisan-pisan Allah kasupèn marang apa kang padha sira lakoni. 86 Yaiki wong kang padha nguyang kauripan donya kalawan akhirat: mulané bakal padha ora diènthèngaké siksané sarta bakal padha ora tinulungan. RUKU' 11 Sami ngemohi Kanjeng Nabi. 87, 88. Kumalungkungipun dhateng para Nabinipun. 89-91. Sami ngemohi Kanjeng Nabi, amargi panjenenganipun sanès turun Israil. 92, 93. Dalasan dhateng Kanjeng Nabi Musa piyambak kalakuanipun inggih kumalungkung. 94-96. Titikan ingkang kanggé netepaken nyata utawi doranipun pangakenipun Kanjeng Nabi. Ut. ruh temen Ingsun wus aparing kitab marang Musa Ingsun sarta tungka kalawan para utusan agenti- genti; lan Ingsun wus aparing tandha yakti marang 'Isa anak lanangé Maryam, apa déné Ingsun santosakaké kalawan wedharing sabda suci.128 Lah yagéné déné 87 Lan sayekti ing sapungkuré 128. Tuwan Sale leres sanget anggènipun nglepataken panganggep ingkang nyamèkaken Roh Suci ing serat-serat agami Nasrani kaliyan Ruhu-l-Qudus ing dalem Quran Suci. Tembung ruh punika kajawi ateges nyawa utawi jiwa, ugi ateges ilham utawi wahyuning Pangéran (Zj, Q, LL) sarta ateges wilasa. Mirsanana katrangan 653. Mila ruhu-l-qudus punika kénging dipun tegesi jiwa suci (roh suci) utawi wahyu suci, sarta teges warni kalih punika sami déné dipun anggé déning para mufassirin (Rz). Ruhu-l-qudus ingkang ateges roh suci punika limrahipun ingkang dipun kajengaken Malaikat Jibril; déné sababipun awit Malaikat Jibril punika malaikat ingkang andhatengaken ayahaning Pangéran dhateng kawula-Nipun, inggih punika ayahan ingkang dados tuking gesang tumrapipun para manusa, boten prabéda lan jiwa anggesangi badanipun wadhag para manusa. Déné ruhu-l-qudus ingkang ateges wahyu suci, punika ingkang dipun kajengaken Kitab Injil, jalaran kitab Injil punika saged nyukani gesang ruhani dhateng para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi 'Isa (Rz). Teges ingkang kasebut kantun wau dipun kiyataken déning Quran piyambak, jalaran ing 16: 2 lan 40: 15 wahyuning Pangéran punika kanthi cetha kasebut ruh; ing ngriku kapangandikakaken bilih Allah anurunaken malaikat kalayan ngampil ruh (tembung ruh ing ngriki saged-sagedipun namung dipun tegesi wahyu); ing 42: 52 Quran piyambak kasebut ruh, makaten dhawuhipun: "Lan iya kaya mangkéné iki anggon-Ingsun amedharaké Kitab-winahyu marang sira saka paréntah-Ingsun," ingkang wonten ing dhawuhipun ingkang asli 57
58 Lembu saben-saben ana utusan tumeka marang sira angemban barang kang ora dadi kapénginé atinira sira padha gumedhé: ana sago- longan sing banjur sira gorohaké lan sagolongan manèh padha sira patèni.129 Ut. gudhang 88 Lan padha calathu: Manah kula punika katutupan.130 O, Allah ambendoni131 dhèwèké amarga saka anggoné padha kafir; dadi sathithik sing dhèwèké padha angèstu. a. 70 Ut. putusan 89 Lan bareng ana Kitab saka ngarsaning Allah tumeka marang dhèwèké, dumunung ambeneraké cecekelanéa - kang sarta ing sadurung-durungé gawéné padha nyuwun kamenangan ngalahaké kang padha kafir - nanging bareng nganggé tembung ruh, boten tembung: kitab kang winahyokaké. Roh suci punika boten namung tartamtu dados pangiringipun Kanjeng Nabi 'Isa kémawon, awit miturut 58: 22 sadaya pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ingkang susetya punika sami dipun santosakaken kalayan rohing Pangéran, ingkang sami kémawon kaliyan ruh suci. Nalika ngandika dhateng Hassan bin Tsabit, satunggaling sahabat jurunganggit kidung, dipun riwayataken Kanjeng Nabi ngandika makaten: "Lan roh suci nyartani ing kowé." 129. Mentas nganggé fi'il madli lajeng nganggé fi'il mudlari', punika ngisarahi dhateng wontenipun upaya badhé nyédani Kanjeng Nabi nalika samanten. Rz nerangaken makaten: "Jalaran kalayan sawarnaning upaya sira padha karep arep matèni marang Muhammad, ajaa dhèwèké iku Ingsun ayomi saka sira." 130. Ghulf punika jama'-ipun tembung aghlâf, ingkang ateges kalimputan ing tutup (LL). Dados manawi katumrapaken dhateng manah, tegesipun: katutupan ngantos boten purun mirengaken lan nampèni punapa ingkang kadhawuhaken déning Kanjeng Nabi. Ananging ghulf punika ugi salah satunggaling jama'-ipun tembung ghilâf, ingkang ateges tutup wadhah, gudhang, sarta manawi kasuraos mawi teges punika lajeng mengku maksud, bilih manahipun punika gudhang kawruh, dados rèhning piyambakipun piyambak punika gudhang, mila lajeng samun boten perlu tampi punapa-punapa saking tiyang sanès. 131. Ngla'nati utawi ambendoni ingkang mengku ngesotaken supados ingkang dipun sotaken kataman ing awon, punika boten sami trep kaliyan tembung la'nat, awit tembung la'nat punika ateges: nebihaken satunggaling tiyang saking kasaénan(LA); tembung wau dipun lastantunaken dipun anggé, jalaran saking dèrèng manggih tembung saminipun ing basa Jawi. Déné suraosipun ayat wau makaten: para titiyang Israil sami ngaken manawi manahipun punika gudhang kawruh, labet saking anggènipun sami dados tedhak-turunipun para nabi sarta inggih margi saking rumaos manahipun sampun kebak kawruh wau, mila lajeng sami rumaos sampun boten ambetahaken kawruh malih. Para titiyang wau sami dipun pangandikani, bilih menggah ing sajatos-jatosipun anggènipun sami kafir punika lo, ingkang murugaken piyambakipun tebih saking kasaénan ingkang kabekta déning Kanjeng Nabi Suci. Juz I
Surat2 Sami ngemohi Kanjeng Nabi sing wis padha diweruhi wis teka ing dhèwèké, dikafiri; mulané benduning Allah tumiba marang para wong kafir.132 Ut. mirong 90 Ala barang papayoné olèhé padha ngedol jiwané - déné padha ngafiri barang kang diturunaké déning Allah, saking kumropok, déné Allah anurunaké wilasa-Né marang kawula-Né kang dadi kapareng-É; mulané wis mungguh olèh bebendu matumpa-tumpa, lan bagéané para kafir iku siksa kang ina. 91 Lan nalikané dicalathoni: Padha angèstua ing barang kang katurunaké déning Allah, padha calathu: Aku padha angèstu ma- rang apa kang katurunaké marang aku;133 lan padha ngafiri saliyané iku, ing mangka iku barang yakti, dumunung ambeneraké marang 132. Para titiyang Yahudi sami gadhah pangajeng-ajeng manawi nabi ingkang kasebutaken ing Pangandharing Torèt 18: 18 rawuh, panjenenganipun mesthi adamel menangipun bangsa Yahudi kaliyan mengsah-mengsahipun ingkang sami kafir. "Ana déné manawa kowé anggatèkaké pamanutmu marang dhawuhé Yéhuwah Allahmu, sarta amerlokaké nglakoni sakèhé papakoné kang dak paréntahaké marang kowé ing samengko, amesthi Yéhuwah Allahmu maringi pangkat kang luhur marang kowé, angungkuli sarupané para bangsa ing salumahé bumi. Manawa kowé angèstokaké sadhawuhé Yéhuwah Allahmu, mesthi katekan iki" (Pangandharing Torèt 28: 1-2). Manawi punika kacundhukaken kaliyan Pangandharing Torèt 18: 15- 19, tegesipun "ngèstokaké" punika lajeng terang. Bab prakawis bangsa Yahudi taksih tetep sami ngajeng-ngajeng rawuhipun nabi wau, punika mirsanana Yokhanan 1: 25, "Manawi sampéyan dédé Kristus, dédé Élia, dédé Kanjeng Nabi, sabab punapa sampéyan teka mawi ambabtisi tiyang?" Kanjeng Nabi, punika miturut Yokhanan 1: 23, ingkang dipun kajengaken nabi ingkang kajanjèkaken ing Pangandharing Torèt 18: 15 lan 18. Punika anedahaken kanthi cetha, bilih ingkang dipun entos-entosi déning titiyang Yahudi punika rawuhipun nabi titiga ingkang béda-béda. Serat Lalampahanipun para Rasul 3: 21-23 ugi nedahaken bilih nabi ingkang kasebut ing Pangandharing Torèt 18: 18 punika ing sasampunipun Kanjeng Nabi 'Isa séda taksih dipun ajeng-ajeng rawuhipun. lan karoban sakèhé barkah mangkéné 133. Wicantenipun titiyang Yahudi bilih namung sami angèstu dhateng wahyu ingkang sampun katurunaken dhateng piyambakipun, punika kajengipun para titiyang wau anggegegi bilih boten badhé nganggep wahyu ingkang katurunaken dhateng sanèsipun tiyang Israil. Wangsulanipun kaparingaken wonten ing dhawuh ingkang mangandikakaken, bilih wahyu ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Suci Muhammad punika kasunyatan ingkang ngleresaken barang ingkang sampun kamot wonten ing dalem kitabipun para Yahudi wau piyambak, déné ingkang dipun karsakaken inggih punika piweca- piweca badhé rawuhipun Kanjeng Nabi ingkang kasebut ing Pangandharing Torèt 18: 15-18 tuwin ing panggènan sanèsipun malih. 59
60 Lembu a. 70 Ut. sapung- kuré. cecekelané.a Sira calathua: Lah yagéné déné sadurungé iki kowé padha nyédani para nabining Allah, yèn ta temen kowé iku wong kang padha angèstu?134 Ut. sapung- kuré. b. 84 92 Lan sayekti temen Musa wus teka marang sira akanthi tandha- tandha yekti, tumuli bareng dhè- wèké pinuju ora ana sira padha angalap (sesembahan) sapi,b lan sira iku padha atindak dudu. c. 105 93 Lan nalikané Ingsun mundhut prajanjinira sarta Ingsun andhu- wuraké gunungé angungkuli sira:c Padha nyanggemana apa kang wus Ingsun paringaké ing sira, kalawan santosa, sarta di padha ambangun turut.135 Padha munjuk: Kawula sami mireng, sarta kawula sami mopo.136 Ing dalem atiné padha ngombé (katresnan marang) sapi, amarga saka kafiré.137 Sira dha- 134. Para titiyang wau sami kawelèhaken kalepatanipun saking wicantenipun piyambak. Pambantahipun para titiyang wau, piyambakipun namung badhé angèstu dhateng wahyu ingkang kaparingaken dhateng nabi Bani Israil. Éwadéné para titiyang wau sami nyédani nabi-nabi Bani Israil. 135. Tembungipun ingkang asli: isma'u tegesipun ingkang sakawit padha ngrungokna, nanging ugi kénging dipun tegesi padha ambangun turuta (AH), inggih punika teges ingkang kagem déning dipun suraos ateges: "mulané padha Quran piyambak ing 36: 25, ing ngriku tembung manut mituruta ing aku" (TA). Tembung wau ugi ateges nampèni kados déné ing dalem tetembungan: (LL). Suraosing tembung kados déné ingkang kagem ing ngriki 135. Tembungipun ingkang asli: isma'u tegesipun ingkang sakawit padha ngrungokna, nanging ugi kénging dipun tegesi padha ambangun turuta (AH), inggih punika teges ingkang kagem déning dipun suraos ateges: "mulané padha Quran piyambak ing 36: 25, ing ngriku tembung manut mituruta ing aku" (TA). Tembung wau ugi ateges nampèni kados déné ing dalem tetembungan: (LL). Suraosing tembung kados déné ingkang kagem ing ngriki punika kacethakaken malih wonten ing dhawuh ingkang nunggil suraos ing ayat 63 "Lan nalikané Ingsun mundhut prajanjinira sarta Ingsun andhuwuraké gunungé angungkuli sira: Padha cekelana kalawan santosa apa kang wis Ingsun paringaké marang sira sarta padha élinga apa kang ana ing jeroné." Déné ing dhawuh ngriki (ayat 93) ngagem tembung isma'u sanès tembung wadzkuru (padha élinga), awit saking punika ateges padha ambangun-turuta utawi padha nampanana. 136. Para titiyang wau boten kok sami ngucapaken tetembungan punika kalayan lésanipun, wangsul punika namung nerangaken kawontenanipun kémawon, jalaran tembung qaul punika inggih dipun anggé kanggé nerangaken samukawis ingkang saged nerangaken kawontenanipun satunggaling ateges mripaté loro nuduh- barang, sanajan boten mawi ngucapaken tetembungan aké (boten wicanten) (TA). Kf nerangaken tembung wau ateges: Kawula sami mirengaken ing dhawuh pangandika sarta kawula sami boten manut miturut ing dhawuh. 137. Dodongèngan ingkang nyariyosaken bilih titiyang Israil dipun ombèni saèstu toya ingkang kacampuran kaliyan awuning pedhèt, punika boten adhadhasar dhawuh punika, jalaran ayat punika Juz I
Surat2 Sami ngemohi Kanjeng Nabi wuha: Ala barang paréntahing piyandelira marang sira, yèn ta sira iku padha wong kang angèstu. 94 Calathua: Yèn ta panggonan akhirat ing ngarsaning Allah iku mligi padha bagéanmu, anjabakaké wong (liyané), lah ta mara padha angajapa pati, yén ta kowé iku padha temen.138 95 Lan ora pisan bakal padha angajapa mangkono, salawasé, amarga saka panggawéning tanga- né kang dhisik-dhisik, lan Allah iku ngudanèni wong-wong kang atindak dudu. 96 Lan sayekti, sira katemu dhèwèké iku wong kang luwih abanget brangtané marang urip, malah luwih saka wong kang manembah pangéran akèh; sawe- nèhé ana kang kepéngin sinungana ta taun, umur sèwu lan yèn namung mengku teges bilih para titiyang wau sami necep katresnan dhateng pedhèt utawi panembah lembu. Bab prakawis Quran Suci babar pisan boten ngiyataken dodongèngan wau, punika sampun kapratélakaken wonten ing 20: 97, jalaran ing ngriku kasebutaken kanthi cetha bilih awunipun lembu punika sampun kasebar asrana kacemplungaken ing saganten. Tembung qulûb, dipun agem wonten ing ukara: usyribu fî qulûbihim, punika mahanani tembung usyribu boten saged dipun suraos kanthi walaka. Ananging manawi miturut Pangentasan 32: 20 tuwin Pangandharing Torèt 9: 21, titiyang Israil dipun ombèni saèstu kaliyan toya ingkang dipun wur-wuri awuning lembu. punika ateges andongakaken pejah sinten ingkang goroh utawi palsu kateranganipun (IJ). Panantang ingkang sami lèrègipun nanging kadhawuhaken kalayan dhawuh ingkang langkung panjang kasebut ing 3: 60 makaten: "Ananging, sapa sing madoni sira ing dalem prakara iki, ing sawisé ana kawruh kang tumeka marang sira, banjur calathonana: Ayo mréné, padha angundang anak-anakku lan anak-anakmu, sarta wadon-wadonku lan wadon-wadonmu, tuwin wong-wongku lan wong-wongmu, tumuli ayo padha nyunyuwun sing temenan, dimèn bebenduning Allah tumiba marang sing padha goroh." Panantang wau kacundhukaken dhateng titiyang Nasrani; panantang ingkang kados makaten punika ugi, kalayan cekak kacundhukaken dhateng para titiyang Yahudi wonten ing ayat ngriki. Utawi saged ugi suraosipun ayat punika makaten: Para titiyang Yahudi sami kadhawuhan andodonga supados Kanjeng Nabi séda, jalaran andongakaken tukang ngaken-aken aliyas tukang dora-cara __ awit para titiyang wau sami gadhah panganggep bilih Kanjeng Nabi punika tukang ngaken-aken __ punika mesthi tinarimah. Panyuraos ingkang kantun wau cocog kaliyan panyuraosipun Ma'alim; panjenenganipun negesi al-maut ing ayat punika patiku, ingkang dipun karsakaken: Kanjeng Nabi. 138. Miturut I'AB, 61
62 Lembu kasinungana umur dawa, iku iya meksa ora pisan bisa suminggah saka ing siksa. Lan Allah iku uninga ing sabarang panggawé- né.139 RUKU' 12 Anggènipun mengsahi Kanjeng Nabi 97, 98. Panggethingipun dhateng Jibril. 99-101. Panerakipun. 102, 103. Kajuliganipun anandukaken palacidra sinandi dhateng Kanjeng Nabi, mawi awad-awad sèsèndhéan para nabi lan malaikat, punika badhé andadosaken karisakanipun piyambak. 97 Calathua: Sing sapa mungsuh ing Jibril140 - lah sayektiné iki kang nurunaké iku marang atinira kalawan idining Allah,141 minang- ka ambeneraké ing barang ceceke- lané sarta tuntunan tuwin pawarta becik marang para kang angèstu _ 98 Sing sapa mungsuh ing Allah lan para malaikat-É sarta para utusan-É tuwin Jibril lan Mikail, 139. Tiyang musyrik (tiyang ingkang manembah Pangéran kathah) ing ngriki, bokmanawi ingkang dipun karsakaken tiyang ingkang nganggé agami Zarathustra (tiyang Majusi). Para titiyang Majusi punika manawi andongakaken satunggaling tiyang kaparingan nugraha, dipun dongakaken supados saged gesang sèwu taun. Utawi inggih saged ugi ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika para titiyang Nasrani, margi para Nasrani punika ugi gogondhèlan pangandel kamusyrikan, inggih punika mangéran ing tiyang. Déné bab kepénginipun gesang sèwu taun lan kaleksananipun, kados ingkang katerangaken ing ayat ngriki, kula aturi mirsani katrangan angka 1602. Dados manawi makaten punika mengku teges gesangipun umat wonten ing dalem kawontenan subur makmur, sanès gesangipun tiyang satunggal-satunggal. 140. Malaikat Mikail punika dipun anggep mitra déning titiyang Yahudi, "panggedhé kang linuhur, kang ambaureksa marang turuné bangsanira" (Daniél 12: 1). Dhateng malaikat Jibril para titiyang sami nganggep mengsah, jalaran malaikat Jibril punika dipun anggep malaikat tukang andhawahaken wawales, inggih punika ingkang andhatengaken siksaning Pangéran dhateng tiyang ingkang lepat. Nanging ing dalem Bébel, makaten ugi ing dalem Quran, kasebutaken bilih malaikat Jibril punika ingkang ngemban timbalaning Pangéran dhateng manusa, kadosta ing Daniel 8: 16 tuwin ing Lukas 1: 19 lan 26. Miturut Muqatal, mila para titiyang Yahudi nganggep mengsah dhateng malaikat Jibril, awit dipun anggep malaikat Jibril punika kautus maringaken kanabian dhateng titiyang Bani Israil, jebul dipun paringaken dhateng umat sanès, inggih punika titiyang Bani Isma'il (Rz). Sawenèh mufassirin mastani tembung Jibrîl lan Mîkâil punika sami tembung ngamanca, ing basa Arab boten wonten asalipun (AH), nanging mufassirin sanèsipun malih mastani bilih jibril punika tembung camboran jabr, tegesipun abdi, lan il, tegesipun Allah, déné mîkâl saking mik lan il, ingkang tegesipun sami kaliyan tembung jabr lan il wau (IJ). 141. Tembung idhn punika tegesipun idin, palilah, mardika nindakaken satunggaling prakawis. Kala-kala ugi mengku teges paréntah, makaten ugi mengku teges karsa, lan ugi ateges ngilmu (LL). Juz I
Surat 2 Anggènipun mengsahi Kanjeng Nabi lah sayektiné Allah iku mungsuh tumrap para wong kafir.142 temen Ingsun andhawuhaké timbalan-timbalan kang terang-terang marang sira lan ora bakal angemohi, kajaba wong kang padha murang yekti. 99 Lan sayekti 100 Yagéné! Saben-saben padha nyanggemi prajanjian, sing sagolo- ngan padha angiwakaké? Balik sing akèh padha ora angèstu. a. 70 101 Lan bareng ana utusan saka ngarsaning Allah anekani, dadi bebener tumrap barang cece- kelané,a sapérangané wong kang padha katekan Kitab padha anying- kur Kitabing Allah ing burining gegeré, kaya padha ora weruh- weruha.143 102 Lan dhèwèké padha manut apa kang diawad-awadaké144 dé- ning para sétan145 atas kanabiané 142. Manusa mengsahi Allah lan Allah mengsahi manusa, punika kénging katerangaken makaten: Menggah ing sajatos-jatosipun antawisipun Allah lan manusa punika boten wonten memengsahan. Manusa mengsahi Allah, punika tegesipun milawani ing dhawuh-Ipun, déné Allah mengsahi manusa, punika ateges maringaken piwalesing anggènipun sami milawani wau (AH). Kaèngetana bilih ing ngriki kapangandikakaken bilih Gusti Allah punika namung dados mengsahipun para titiyang kafir ingkang miwiti mengsahi dhateng para utusanipun Allah, dados sami kémawon kaliyan mengsahi para malaikat lan mengsah dhateng Allah pribadi. Angger-angger bab "siksaning awon kapangandikakaken kalayan tembungipun awon wau," kados déné ingkang sampun kasebutaken ing katerangan angka 27, punika menggah ing sajatos-jatosipun gumelar wonten ing dhawuh punika. 143. Ngiwakaken prajanjian ingkang kasebutaken ing ayat ingkang sampun, tuwin nyingkur Kitab, punika ingkang dipun karsakaken anggènipun para titiyang Israil boten anggapé piweca ing Pangandharing Torèt 18: 18, ingkang kanyataan saèstu déning rawuhipun Kanjeng Nabi. Sampun terang sanget bilih ingkang dipun wecakaken punika Kanjeng Nabi, mila wonten ing surat punika tansah kasebutaken marambah-rambah minangka bukti ingkang kiyat dhateng sikepipun mengsahi para Yahudi wau. 144. Miturut kateranganipun para mufassirin sadaya, sétan ing ngriki ingkang dipun karsakaken sétan manusa, utawi sétan ingkang awujud manusa (AH, Rz). ateges: satunggaling tiyang wicanten goroh utawi nyariyosaken ing atasipun satunggaling tiyang ingkang boten nyata (TA, LL). Rz ngandika bilih 145. tuwin punika ateges wicanten goroh, dados ngiyataken katerangan ing nginggil. 63
64 Lembu Juz I a.154 Suléman,146 lan ora kafir147 Sulé- man iku, nanging sétan-sétan iku kang padha kafir; padha mulang manusa prakara kemayan,148 lan iku ora diturunaké marang mala- ikat loro ing Babil: Harut lan Marut, lan iki iya ora mulangaké marang wong siji-sijia ngantia apadha ngucapa: satemené aku iki coba, mulané aja kowé kafir;149 146. Mulk-ipun Nabi Sulaiman ing ngriki, ingkang dipun karsakaken: kanabianipun, saréngatipun, tuwin punapa ingkang dhumawah ing panjenenganipun utawi jamanipun utawi kratonipun (AH-Rz). Bangsa Yahudi sami mastani bilih kaluhuranipun Kanjeng Nabi Sulaiman punika saking ngèlmunipun sétan, inggih punika ingkang ing dhawuh ngriki kapangandikakaken gogorohan ingkang dipun awad- awadaken titiyang Yahudi ing atasing kanabianipun Kanjeng Nabi Sulaiman (Rz). 147. Ing dalem bab punika pratélanipun Quran Suci béda sanget kaliyan cicriyosanipun Bébel, awit manawi miturut Bébel para garwanipun Kanjeng Nabi Sulaiman padha anggèndhèng panggalihé, kongsi angabekti marang Allah liya-liyané" (Serat Para Raja I, 11: 4) tuwin "dadiné Suléman dibendoni déning Yéhuwah, awit panggalihé wus angéndhani ing pamadhep marang Yéhuwah, Allahé Israil" (Serat Para Raja I, 11: 9). Ing sapunika sampun saged katetepaken, bilih kateranganipun Bébel ing bab punika lepat. Tuwan pandhita T. K. Cheyne saged nedahaken kanthi yakin kasebut ing Encyclopaedia Biblica, bilih Kanjeng Nabi Sulaiman punika "sanès tiyang musyrik," lan sasampunipun nerangaken kados pundi anggènipun pratélan lepat lumebet ing dalem Bébel, panjenenganipun lajeng mungkasi kateranganipun makaten: "Bab prakawis nabi Sulaiman kagungan garwa kathah, bangsa Israil lan sanès bangsa Israil, punika kathah èmperipun, nanging panjenenganipun boten andamelaken altar (papan pangurbanan) para garwa wau sadaya, makaten ugi panjenenganipun piyambak inggih boten tumut- tumut nyembah sesembahipun para garwanipun sasarengan kaliyan panembahipun dhateng Yéhuwah" (En. Bib col 4689). 148. Miturut Jauhari sadaya barang ingkang asalipun alus punika sihr. Tegesipun ingkang asli sihr punika malihaken satunggaling barang saking kawontenanipun sajati dados kawontenan sanès (TA- LL). Panjenenganipun ugi nerangaken punika jawinipun: wong wadon iku nyihir (nyulap) utawi gawé kayungyune wong lanang kalawan mripaté (A) jawinipun agawé condhonging wong liya marang dhèwèké kalawan wicarané kang manis utawi luwes (Mgh). Mila tembung wau ugi kanggé nembungaken kagunan luwes ing wicara, tuwin inggih awit / saking punika Kanjeng Nabi ngandika makaten: / tegesipun Sayekti sawenèh kawruh "bayan" iku kemayan (sihr). Makaten ugi tembung saharahu punika tegesipun: ngapusi ing / dhèwèké (S, Mgh, Q). Tembung tegesipun: Aku nyepuh selaka dadi rupa mas (Ham- LL). Tembung sihr ugi sami tegesipun kaliyan tembung fasad, kados déné ingkang kasebut ing TA, dados ateges damel risak utawi damel wisuna. Ugi ateges ngawontenaken barang lepat arupi barang leres, tuwin mamaèsi sarana malsu tuwin ngapusi. Dados tembung sihr punika mengku teges ingkang wiyar sanget, sarta kanggènipun tembung wau ing basa Arab, boten sami kaliyan tembung Jawi guna- sekti utawi kemayan, sanajan ta ingkang kula anggé negesi ing ngriki inggih tembung kemayan wau, margi kepeksa. 149. Miturut tuwan Sale, tiyang Majusi Pérsi "nyebutaken malaikat kakalih ingkang sami ambaléla, namanipun Harut lan Marut, ingkang sapunika sami kajantur sukunipun wonten nginggil, sirahipun wonten ngandhap, wonten ing tanah Babil;" katrangan punika kapirid déning tuwan wau saking Hyde, de Rel. vet Pers., chap. 12. Tuwan wau ugi mewahi katerangan makaten: "Para titiyang
Surat 2 Anggènipun mengsahi Kanjeng Nabi nanging dhèwèké padha sinau saka (sumber) iki barang kang padha dienggo anyilahaké antara- ning wong lanang karo jodhoné; lan iku ora kena dienggo ambanca- nani wong siji-sijia kajaba kalawan idining Allah, lan dhèwèké padha sinau barang kang ambancanani awaké dhéwé lan ora migunani marang awaké,149A lan sayekti dhè- loro Yahudi sami gadhah sawarni ingkang kados makaten punika, inggih punika Malaikat Syamhozai, ingkang sasampunipun lambang-sih kaliyan tiyang èstri lajeng mertobat, sarta minangka pitobatipun malaikat wau anggantung awakipun piyambak wonten ing antawisipun langit lan bumi." Sajakipun inggih dodongèngan warni kalih punika, ingkang lajeng dipun anggé dhadhasar dodongènganipun para mufassirin ingkang ngandhar-andhar punika; nanging para mufassirin ingkang langkung ngalim nulak dodongèngan wau. Ing Quran boten wonten satembung kémawon ingkang nyebutaken dodongèngan wau, malah kapara Quran nglepataken dodongèngan wau sarana anulak, boten ngakeni, bilih wonten sawenèh malaikat ing Babil ingkang kawedharan kawruh kemayan, tuwin boten ngakeni bilih malaikat wau mucalaken kemayan dhateng manusa, ingkang ugi mawi nyukani pèpènget dhateng tiyang ingkang kawucal wau: Aku iki mung coba, mulané aja kowé kafir. Pratélan punika sok kawewahaken dhateng dodongèngan wau, perlu kanggé namèngi sampun ngantos malaikat wau kénging winastan awon bubudènipun, awit malaikat wau sampun mertobat. Bausastra nerangaken Harut lan Marut punika saking tembung hart lan mart; harata ateges nyuwèk, déné marata mecah. 149A. Kateranganipun Quran makaten. Titiyang Yahudi, boten purun andhèrèk dhawuhing Pangéran, nanging malah manut sawenèh kawruh panasaran, ingkang sami dipun awadaken wejangan saking Kanjeng Nabi Sulaiman tuwin malaikat kakalih ing Babil. Kadhawuhaken manawi Kanjeng Nabi Sulaiman punika suci saking dosa ingkang kados makaten, ingkang kaawadaken dhateng sariranipun wau; déné dodongèngan malaikat kakalih wau, kadhawuhaken manawi punika namung damel-damelan. Nanging titiyang Yahudi dipun lepataken anggènipun sinau saking tuk kakalih punika, inggih punika anggènipun damel-damel ing atasipun dhateng Kanjeng Nabi Sulaiman tuwin anggènipun damel-damel dodongèngan bab malaikat kakalih, inggih punika barang ingkang sami dipun anggé nyilahaké antaraning wong lanang karo bojoné. Dlamir huma (tegesipun kakalih) ing pangandika ngriku punika ingkang dipun karsakaken anggènipun damel-damel warni kalih wau, inggih punika anggènipun damel-damel ing atasipun dhateng sariranipun Kanjeng Nabi Sulaiman tuwin anggènipun damel-damel dodongèngan bab malaikat kakalih. Dhateng pundi lèrègipun punika, bokmanawi pinanggih ular-ularipun wonten ing dhawuh candhakipun: Nanging iku ora kena dienggo ambacanani wong siji-sijia kajaba kalawan idining Allah; inggih punika wigatos anerangaken bilih para titiyang wau niyat badhé nandukaken sawenèh bencana dhateng Kanjeng Nabi kalayan ngèlmu wau. Dhawuh saminipun punika ugi kasebut wonten ing surat 58, ing ngriku sasampunipun nglepataken lekasipun para mengsahing Islam anggènipun sami pirembagan winados, kapangandikakaken wonten ing ayat 10 makaten: "Pirembugan winadi iku mung saka panggawéné sétan, supaya nusahaké para kang padha angèstu, lan ora bisa babar pisan agawé sangsarané, kajaba kalawan idining Allah." Sampun cetha manawi surat 58 punika tumurunipun wonten ing Madinah. Ing Madinah ngriku para titiyang Yahudi sami pirembagan winados sawarni parepatanipun "Griya Sétan" makaten, lumawan Kanjeng Nabi. Pirembagan winados wau kasebutaken manawi pandamelipun sétan. Dhawuh pangandika punika wonten sasambetanipun ingkang rapet kaliyan prakawis ingkang kapangandikak- aken wonten ing ayat ingkang saweg karembag punika, inggih ayat ingkang anerangaken manawi para titiyang Yahudi sami manut ing sétan, tur mawi ngawad-awadaken piwulangipun ingkang awon wau asli saking para nabi tuwin para malaikat. Ing 58: 10 kasebutaken bilih maksudipun pirembagan winados wau badhé ambencanani Kanjeng Nabi tuwin para Muslimin; makaten ugi wonten ing ayat ingkang saweg karembag punika kasebutaken, bilih pangrencana awon damelanipun para Yahudi wau 65
66 Lembu wèké temen padha weruh, yèn sapa sing nuku kuwi, ana ing akhirat ora olèh bagéan kabecikan, lan temen ala papayoné anggoné padha nge- dol jiwané; mungguh ta dhèwèké padha weruha (iki)! 103 Lan yèn ta padha angèstua sarta padha bektia, ganjaran saka ngarsaning Allah sayekti luwih becik; mungguh ta dhèwèké padha weruha (iki)! RUKU' 13 Kitab ingkang rumiyin-rumiyin dipun suwak 104, 105. Panggethingipun Yahudi dhateng Kanjeng Nabi. 106, 107. Undhang- undhang ingkang rumiyin dipun suwak sarta dipun santuni ingkang langkung saé. 108- 110. Pangajeng-ajengipun supados para Muslimin dhumawah ing manembah pangéran kathah. 111, 112. Namung agami sumarah babar pisan ingkang saged suka rahayu. 104 É, para wong kang padha angèstu, aja padha acalathu ra'ina lan padha calathua undzurna150 lan sarta padha ngrungokna, bagéané para kafir iku siksa kang lara. inggih mengku sedya kados makaten wau. Panglimbang-limbang kados makaten punika saged ambuktèkaken bilih pratélan ing ngriki punika wigatos anyebutaken pirembaganipun winados para Yahudi ingkang kasebut ing surat 58 wau. Salajengipun cetha manawi dhawuh ingkang mungel padha nyilahaké antarané wong lanang karo bojoné, punika ingkang dipun karsakaken papanggihan winados ingkang sawarni kados déné pakempalan "Griya Sétan" (Vriymetselariy) makaten, jalaran ing sajagad punika boten wonten pakempalan agami sanès-sanèsipun malih, kajawi namung pakempalan "Griya Sétan" piyambak, ingkang ngejawèkaken babar pisan dhateng tiyang èstri. Dados nadyan boten ceplos nyebutaken pakempalan "Griya Sétan," sifatipun ingkang miyambaki kasebutaken. Sarta malih sanajan babadipun pakempalan "Griya Sétan" ingkang kina-kina punika boten kénging pinitados, éwadéné boten wonten semang-semangipun malih, bilih pakempalan wau babadan ingkang sampun kina sanget, "sampun wiwit kinaning makina wontenipun" (En. Br.). Pratélan ing "Book of Constitutions" (Serat babon uger-ugeripun pakempalan Griya Sétan), bilih Cyrus anjumenengaken Yerubbabel dados panuntun ageng (grand master) ing Yudah (En. Br.), punika boten teka tanpa wonten leresipun. 150. Tembung râ'ina punika tegesipun: nilinga utawi ngrungokna marang aku kabèh. Nanging manawi anggènipun ngucapaken dipun éwahi sakedhik kémawon, lajeng mungel: ra'ina, ingkang jawinipun bodho utawi gebleg utawi boten jangkep ngakalipun. Tembung ingkang rumiyin wau asal saking ra'â, jawinipun nilingaken, déné ingkang angka kalih asal saking tembung ra'n, jawinipun gebleg (LL). Karana badhé nyényédha, titiyang Yahudi sami ngéwahi pakecapanipun, kados déné ingkang kadhawuhaken ing 4: 46 "nyalèwèngaké pakecapané tembung iku," dados tembung wau dipun anggé ngécé-écé. Mila kadhawuhaken santun nganggé tembung undzurnâ, ingkang jawinipun aku Juz I
Surat 2 Kitab rumiyin-rumiyin dipun suwak 105 Para pandhèrèking Kitab kang padha kafir padha ora seneng, lan para wong kang manembah Pangéran akèh iya padha ora, déné ana barang becik saka Pangéranira diturunaké marang sira; lan Allah iku anamtokaké sih-É marang sapa kang dadi kapareng-É, lan Allah iku Gustining kanugrahan kang agung.151 timbalan kang Ingsun suwak utawa Ingsun gawé lali, Ingsun aparing kang luwih becik tinimbang iku utawa sapa- dhané iku. Apa sira ora weruh, yèn Allah iku marang samubarang kawasa?152 106 Sabarang kabèh entènana utawi aku kabèh wènèhana inah sawatara, jalaran tembung wau boten kénging dipun slèwèngaken pakecapanipun kados déné tembung satunggalipun wau. Ing dhawuh ngriki para Muslimin dipun awisi migunakaken sawenèh ungel-ungelan ingkang tartamtu; nanging menggah ing sajatos-jatosing karsanipun dhawuh wau, wigatos badhé anedahaken, sapinten genging gethingipun para Yahudi dhateng Kanjeng Nabi, ngantos dalasan angger-anggering tatakrami ingkang limrah-limrah kémawon, dipun terak wantun. Menggah ing budipakerti, dhawuh punika pantes dipun éstokaken sanget, jalaran dhawuh punika boten mrayogèkaken migunakaken tetembungan ingkang gadhah teges ingkang kirang prayogi. 151. Tembung khair, punika tegesipun ingkang lugu saé, déné rahmah tegesipun wantah wilasa. Kakalihipun punika ing ngriki mengku teges wahyuning Pangéran, awit inggih barang saé punika, ingkang titiyang Yahudi sami boten lila manawi katurunaken dhateng titiyang Muslimin, sarta inggih wilasa punika, ingkang para Muslimin kapiji ngampil (AH). 152. Limrahipun dhawuh punika dipun anggep dados wawatonipun paham "nasikh lan mansukh," inggih punika pamanggih ingkang mastani bilih sawenèh ayating Quran kasuwak déning ayat sanèsipun. Pasulayanipun para ngulami ingkang sami nganggep wontenipun "nasikh lan mansukh" wau, ing dalem bab anggènipun mastani pundi ayat ingkang kasuwak, punika sampun mratandhani manawi "nasikh lan mansukh" punika salugunipun boten wonten. Sawenèh anggadhahi paham bilih ayat ingkang kasuwak wau namung wonten gangsal, sanèsipun malih mastani ngantos atusan. Manawi kaparanyata wonten ayating Quran ingkang kasuwak tumindakipun, mesthinipun ing babagan pundi ayat ingkang kasuwak, rak sami sarujuk pahamipun, boten prabéda lan anggènipun sami sarujuk amastani bilih ayat-ayat wau inggih sapéranganing wahyunipun Pangéran. Dados pasulayanipun para ingkang sami gadhah paham ing wontenipun "nasikh lan mansukh" ing dalem prakawis wau, punika sampun mratandhani kanthi terang, manawi paham "nasikh lan mansukh" tumrap ayating Quran, punika namung awawaton panginten-inten blaka. Déné ingkang sampun kelampahan makaten menggah ing sajatos-jatosipun: sawenèhing tiyang margi saking boten saged anggathukaken ayat satunggal kaliyan ayat satunggalipun, lajeng mastani manawi salah satunggal dipun suwak déning satunggalipun; nanging tumrapipun ingkang saged anggathukaken, lajeng boten mastani manawi ayat ingkang satunggal kasuwak déning ayat satunggalipun. Ingkang nama margi ingkang leres punika manawi angsal dalil saking Kanjeng Nabi bilih wontenipun ayat ingkang kasuwak punika pranyata wonten aluranipun saking Kanjeng Nabi, mangka kedahipun ngemungaken manawi awawaton punika 67
68 Lembu 107 Apa ta sira ora weruh, yèn Allah iku Ingkang-kagungan kara- toning langit-langit lan bumi, lan saliyané Allah, sira ora duwé pa- ngayoman lan ora duwé panulung. 108 Apa sira padha arep nyu- wun (priksa) ing Utusanira kaya anggoné Musa disuwuni (priksa) kémawon, paham "nasikh lan mansukh" punika kénging kaanggep. Lah punika nalaripun malih, déné paham "nasikh lan mansukh" tumrap ayating Quran punika boten kénging kaanggep. Manawi ayat ingkang saweg dipun rembag punika dipun laras kaliyan suraosing dhawuh ing sadèrèng lan ing sasampunipun, ing ngriku cetha manawi ingkang katuju ing pangandika punika titiyang Yahudi. Ruku' kakalih ingkang sampun, kilap kathah kilap sakedhik, sampun ngrembag bab prakawis anggènipun titiyang Yahudi sami angemohi wahyunipun Kanjeng Nabi Muhammad, inggih punika: sami boten purun nganggep dhateng wahyu énggal ingkang boten kaparingaken dhateng tiyang Israil. Bab punika kasebutaken kanthi cetha wonten ing ayat 90 lan 91 makaten: "Ala barang papayoné olèhé padha ngedol jiwané __ déné padha ngafiri barang kang diturunaké déning Allah, saking kemropok, déné Allah nurunaké wilasa-Né marang kawula-Né kang dadi kapareng-É," "Padha calathu: Aku padha angèstu marang apa kang katurunaké marang aku; lan padha ngafiri marang saliyané iku." Bab punika ugi, taksih dipun lajengaken, titiyang Yahudi taksih katuju ing pangandika. Pawadanipun: punapa perlunipun déné wahyu sanèsipun katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, lan punapa perlunipun angger-angger ingkang isi saréngat énggal kagiyaraken? Panampik kados makaten punika perlu dipun paringi wangsulanipun. Wangsulan punika sapérangan sampun kaparingaken kasebut ing ayat 105, tuwin sapérangan malih kasebut ing ayat ingkang nembé dipun rembag punika. Ing dhawuh ingkang sapisan para titiyang Yahudi sami dipun pangandikani, bilih Gusti Allah milih ing tiyang ingkang dipun karsakaken ngampil wahyu-Nipun. Dhawuh ingkang kaping kalih mangandikakaken, manawi wonten satunggaling saréngat (inggih punika saréngat Yahudi) kasuwak, ingkang langkung saé katimbang punika katurunaken lumantar Kanjeng Nabi Suci. Tembung âyah ingkang jawinipun ayahan utawi timbalan, ing ngriki boten ateges ayating Quran Suci, nanging ayahan utawi angger-angger ingkang kaparingaken dhateng titiyang Yahudi. Ayat candhakipun wigatos dhawuh anggatosaken dhateng angger-anggering kudrat, ingkang tumindak ing sagung bawana punika. Punapa boten sampun kanyataan ing dalem sagung kudrat, bilih kawontenan ingkang lami punika mesthi kasantunan ingkang énggal, ingkang awon kasantunan ingkang saé? Awit saking punika dados nama sampun samesthinipun kémawon, manawi saréngat Musa, ingkang bakunipun kaparingaken namung tumrap dhateng satunggaling bangsa, ingkang namung nyekapi kanggé tartamtu, kabetahanipun bangsa wau, punika kasantunan kaliyan angger-angger anyar ingkang ajajagadan, inggih punika angger-angger (saréngat) Islam. Angger-angger ingkang sampun kina, sapérangan sampun dipun supèkaken, ingkang taksih wonten sapunika dipun suwak, perlu kasantunan ingkang langkung saé, tuwin ingkang ing dalem sawenèhing prakawis sami kaliyan ingkang sampun. Dados cetha manawi ingkang dipun karsakaken dhawuhing ayat punika: suwakan saréngat Yahudi, awit pratélan punika minangka jawaban dhateng panampikipun titiyang Yahudi, babar pisan boten wonten ingkang nyebutaken bab suwakan tumrap ayat-ayatipun Quran. Mirsanana ugi 16: 101, ingkang ugi nunggil suraos kaliyan ayat punika; nanging dhawuh ing 16: 101 wau anggènipun katurunaken wonten ing Makkah, milanipun saged-sagedipun namung mengku maksud suwakan tumrap saréngat ingkang rumiyin-rumiyin, jalaran piprincènipun angger-angger Islam, punika anggènipun katurunaken wonten ing Madinah, dados boten saged yèn wonten suwakan tumrap ayat-ayating Quran ing Makkah. Dalasan para ingkang sami gadhah paham bab "nasikh lan mansukh," punika ugi anggadhahi panganggep bilih boten wonten ayat Makkiyah ingkang nyuwak ayat sanèsipun. Kados prayogi dipun wewahi katerangan, bilih dhawuh ingkang mungel sapadhané iku, punika saged ugi ingkang dipun karsakaken piweca ing Pangandharing Torèt 18: 18. ing jaman ingkang tuwin Juz I
Surat 2 Kitab rumiyin-rumiyin dipun suwak dhèk biyèn; lan sapa sing milih kafir tinimbang iman, sayekti sasar saka ing dalan bener.153 109 Kèh-kèhané pandhèrèké Ki- tab padha kapéngin bisaa amba- lèkaké sira dadi wong kafir sawisé sira padha angèstu, karana saka drengkiné kang thukul saka ji- wané, ing sawisé barang yekti terang gamblang tumrap dhèwèké; nanging padha apuranen lan pu- wungen, nganti154 Allah rawuh paréntah-É;155 sayekti Allah iku marang samubarang kawasa. 110 Lan padha anjumenengna salat lan ambayara zakat, lan saba- rang kabecikan tumrap awakira lakoni kang wus padha dhingin-dhingin, iki bakal sira temu ing ngarsaning Allah; sayekti Allah iku ngudanèni sabarang panggawénira. sira Ut. suwar- ga 111 Lan dhèwèké padha cala- thu: Ora ana kang bakal malebu ing taman kajaba sapa sing Yahudi utawi Nasrani. Iki mung gagasané. Sira calathua: Gelaren tandha yektimu, yèn sira iku padha wong temen. 153. Ingkang katuju pangandika ing ngriki para Yahudi, jalaran para titiyang wau ingkang asring adamel sekeling panggalihipun Kanjeng Nabi Musa sarana nyuwun ingkang manéka-néka tuwin ngaturaken pitakènan mawarni-warni. Dhawuh sapa sing milih kafir tinimbang iman, punika boten ateges kafir lajeng dados iman, nanging kosokwangsulipun, inggih punika saking iman dados kafir, awit saking punika dhawuh punika ugi mathuk tumrap titiyang Yahudi. 154. Hattâ punika tarkadhang ateges supaya, murih, nunggil teges kaliyan tembung kai (Mgh-LL). 155. Allah mitedahaken dhawuh-Ipun, punika tegesipun: Allah andhawahaken saèstu pancasan- Ipun siksa ingkang kedah kasandhang déning para titiyang wau margi saking anggènipun sami murang- yekti. Dados ingkang dipun karsakaken punika dhumawahing siksa ingkang jalaran saking tindakipun ingkang awon para titiyang wau. Utawi ingkang dipun karsakaken "paréntahé Allah" punika jumenenging panguwaosipun para Muslimin ing nagarinipun. Manawi sami ngapunten mengsahipun lan mintonaken alusing bubudènipun, piyambakipun mesthi badhé saged maris nagari. 69
70 Lembu Juz I 112 O, balik sing sapa sumarah babar pisan adhepé ing Allah sarta dhèwèké iku wong kang agawé becik (ing liyan), amesthi éntuk ganjarané ing ngarsaning Pangé- rané, lan padha ora kataman wedi sarta ora bakal padha susah.156 RUKU' 14 Tuntunan sampurna namung wonten ing Islam 113. Boten wonten agami ingkang boten wonten saénipun. 114, 115. Ingkang ngrisak masjid dipun kawonaken. 116, 117. Anganggep Gusti Allah apuputra punika boten angakeni kasampurnanipun Gusti Allah. 118, 119. Panedha wedharing sabda. 120, 121. Islam suka tuntunan sampurna. 113 Wong Yahudi padha cala- thu: Wong Nasrani iku ora ana barang (becik) sing dienut, lan wong Nasrani padha calathu: Wong Yahudi iku ora ana barang (becik) sing dienut,157 ing mangka padha maca Kitab (siji). Kaya mangkono uga wong-wong kang ora duwé kawruh, calathu kaya ing dinané calathuné; mulané kiyamat Allah bakal ambeneri 156. Titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani dipun pangandikani, pangakenipun bilih namung titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani piyambak ingkang saged manggih karahayon, punika ngayawara. Tuking karahayon ingkang sajati, punika ngemungaken sumarah dhumateng Allah ingkang kalayan ambabar pisani tuwin nindakaken pandamel saé dhateng titah-Ipun; sarta inggih makaten punika tegesipun Islâm makaten ugi miturut Quran Suci punika. Dhawuh ingkang mungel / tembung wajh ing ngriku boten ateges rai, nanging ingkang dipun karsakaken "badan sakojur, awit rai punika péranganing badan ingkang mulya piyambak" (Yal-LL), utawi tembung wajhi punika ateges awakku (TA). Tembung wajh ugi ateges adhep, margi, maksud, utawi tuju. Agami ingkang kawulangaken déning Quran, punika namanipun Islâm; "Islâm" punika saking tembung aslama, jawinipun sumarah, tegesipun ingkang lugu nyumarahaken badanipun utawi masrahaken badanipun (M, Q, LL). Dados agami Islam punika agami sumarah ingkang kalayan ambabar pisani dhateng Allah. Katranganipun ingkang panjang kula aturi mirsani katrangan angka 400, inggih punika ing katranganipun tembung Islâm. 157. Tembungipun ingkang asli Tembung 'alâ ing dalem ukara ingkang kados makaten ingkang wau ateges cocog (nunggil), kados déné ing paribasan jawinipun wong akèh iku sing dienut cocog utawi nunggal karo agamané ratuné (LL); déné tembung syai', ingkang tegesipun asli barang, ing ukara ingkang makaten wau ateges barang ingkang pantes kamanah, utawi barang ingkang wonten aosipun, utawi barang ingkang saé, kados déné ing paribasan (LL).
Surat 2 Tuntunan sampurna wong-wong mau ing prakara kang padha disulayakaké.158 luwih atindak dudu tinimbang kang ngalang-alangi (wong malebu ing) masjid-masjiding Allah amrih asma-Né ana ing kono diéling- éling lan sing ambudidaya ing rusaké? (Wondéné) iki, iki padha ora mungguh malebua mrono, kajaba kalawan wedi; bagéané ana ing donya asor, lan bagéané ana ing akhirat siksa kang gedhé.159 114 Lan sapa ta sing 115 Lan kagungané Allah wétan lan kulon iku, mulané menyang ngendi baé adhepira, iya mrono tujuné Allah; sayekti Allah iku Jembar-paparingé, Ngudanèni.160 158. Ing ngriki titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani dipun cacad anggènipun gadhah tindak kados tindakipun tiyang bodho, inggih punika boten purun ngakeni sadaya kasaénan ingkang dumunung ing satunggal-tunggaling golongan kakalih wau, nadyan para titiyang wau sami déné dados pandhèrèkipun Kitab satunggal, inggih punika kitab Prajanjian Lami. Quran boten kados makaten, wangsul angakeni bilih sapéranganing kasunyatan pranyata pinanggih wonten ing sadaya agami. Agami Islam angundhangaken tatales ingkang jembar bab kasunyatan ingkang pinanggih ing sadaya agami, punika anggumunaken sanget, manawi dipun èngeti bilih agami Islam punika lahiripun wonten ing nagari ingkang boten naté sasambetan kaliyan ing sajawinipun, malihipun piwulang wau kaundhangaken déning satunggaling tiyang, ingkang dèrèng naté maos kitab sucinipun agami sanès, tur ing nalika jaman agami kakalih ingkang taksih sadhèrèk wau sami dakwa dinakwa sepen ing kasunyatan. jagad 159. Nasib ingkang badhé dipun sandhang déning para ingkang sami ngalang-alangi titiyang Muslimin nembah dhateng Allah wonten ing masjid-masjid, kawecakaken wonten ing ngriki. Nasib ingkang kasandhang saèstu déning para mengsahipun Islam, punika dados pasaksèn ingkang cetha ing kayektènipun piweca punika. Para titiyang Yahudi ingkang sami manggèn ing Madinah, ingkang tansah ngetog rékadayanipun badhé nyirnakaken Islam, punika manawi boten kéndhang tur kalayan nandhang asor, inggih sami tiwas ing salebetipun sami ambudidaya nyirnakaken Islam. Para titiyang musyrik, utawi titiyang Quraisy, ingkang sami ngawisi para Muslimin lumebet dhateng masjid suci ing Makkah, ing wasananipun ugi sami teluk pasrah bongkokan tuwin sumungkem dhateng para titiyang ingkang suwaunipun dipun kuya-kuya, ingkang boten sanès sababipun kajawi margi saking anggènipun sami manembah dhateng Allah. Kanyataaning wahananipun piweca ingkang sapisan, inggih punika bagéané ana ing donya asor, punika dados tandha yakti ingkang cetha ing kayektèning piweca ingkang kaping kalih, inggih punika bagéané ana ing akhirat siksa kang gedhé. 160. Ayat punika boten sasambetan kaliyan prakawis adhepipun tiyang manawi saweg nindakaken sembahyang, awit bab punika badhé dipun rembag ing wingking. Panginten manawi dhawuh punika gagayutan kaliyan babagan wau, lepat, déné lepatipun wau jalaran anggènipun nyuraos dhawuh punika boten mawi kacocogaken kaliyan suraosing ayat nginggilipun lan ngandhapipun. Ayat ingkang sampun mecakaken bilih para titiyang ingkang sami nganiaya dhateng titiyang Muslimin mesthi badhé manggih asor; déné ayat punika mecakaken badhé kamenanganipun para Muslimin, ingkang margi kamenanganipun wau para mengsah badhé sami nandhang asor. Wekasaning ayat ingkang mungel 71
72 Lembu 116 Lan padha calathu: Allah iku angalap putra. Mahasuci Panje- nengané; balik malah kagungan-É sabarang lan bumi; kabèh ambangun turut ing Panjenengané.161 ing langit-langit 117 Kang anitahaké162 lan bumi, langit- langit lan samangsa Panjenengané amasthi sawijining prakara, Panjenengané angandikakaké baé: Anaa, banjur ana.163 banjur Allah iku Kang jembar paparing-É, Ngudanèni, punika ugi ngiyataken panyuraos ingkang makaten wau. Para Muslimin, ingkang sampun sami kécalan sadaya barang darbèkipun tuwin nandhang kikirangan ingkang sanget, kaparingan janji manawi badhé tampi paparing kathah sanget. Dhawuh ingkang mungel menyang ngendi baé adhepira, iya mrono tujuné Allah, punika kalayan cetha mengku janjining Pangéran, bilih sadaya papalang ingkang ngalang-alangi marginipun para Muslimin mesthi badhé sumingkir tuwin kamenangan mesthi badhé tutwingking para Muslimin. Panyuraos sanès makaten: dadalan endi baé kang sira enggo lumayu, déné ingkang katuju ing dhawuh para ingkang sami damel risak masjid-masjid (AH). Tembung wajh ing ngriki ateges rai utawi ener, maksud utawi tuju ingkang dipun turut, utawi arah ingkang katuju utawi kaadhepaken (TA-LL). Miturut Rgh tembung wau ateges adhep. 161. Wonten ing dhawuh ngriki piwulang Nasrani bab Allah puputra kabantah, makaten ugi panganggepipun titiyang kafir Arab ingkang mastani bilih para malaikat punika putranipun Pangéran. Sawenèh tiyang Yahudi ugi ngaji-aji ingkang ngantos kados makaten wau dhateng Nabi 'Uzair. Tetembungan: subhânahu punika mesthi dipun agem kanggé nerangaken bilih Pangéran punika suci saking sadaya sifat boten sampurna, kados ingkang pinanggih wonten ing titah punika sadaya, sarta mesthi kasebutaken saben mangandikakaken bab piwulang Allah puputra, perlunipun kanggé anedahaken bilih nyifati Pangéran kagungan putra, kalayan panyuraos walaka, punika nama nyifati Panjenenganipun kalayan sifat ingkang boten sampurna, kados déné ingkang pinanggih wonten ing manusa punika. Déné kanggènipun tembung wau kalayan entar, punika asring nuwuhaken kalèntuning panampi, jalaran sadaya ingkang gumelar ing langit-langit lan ing bumi, punika menggah ing sajatos- jatosipun putra-Nipun, kalayan mengku suraos entar, awit sadaya para malaikat tuwin para manusa punika sami déné titah-Ipun. Sami déné anggènipun dados titah, para malaikat lan para manusa punika sami déné mijil saking asta-Nipun. Piwulang Allah puputra punika kasebutaken ing ngriki bilih cengkah kaliyan agami ingkang andhawuhaken sumarahipun sadaya tiyang ingkang kalayan ambabar pisani, ingkang mesthi kémawon lajeng boten ambetahaken juru-pantawis barang. 162. Tembungipun ingkang asli badî', ingkang kénging kanggé mastani "barang ingkang kadamel" lan kénging kanggé mastani "ingkang damel." Satunggaling barang punika kénging kawastanan badî', manawi boten sami kaliyan sadhéngah barang ingkang sampun wonten ing sadèrèngipun; tuwin badî' ugi ateges ingkang damel utawi ingkang ngawontenaken utawi ingkang nitahaken sapisanan tuwin boten niru barang ingkang sampun wonten ing sadèrèngipun (LL). 163. Punika asring kasebutaken wonten ing Quran Suci kanggé mangandi- kakaken lekasipun Allah anitahaken saha anyirnakaken sadaya barang. Punika minangka wangsulan dhateng para ingkang sami anggadhahi panganggep, kados déné para titiyang Ariya Samaj, bilih anggènipun Allah nitahaken sadaya barang punika taksih mawi gumantung ing wontenipun gurubakal wadhag, jiwa tuwin nglarasaken sifat-sifatipun. Saumpami Pangéran punika boten kuwaos damel barang tanpa gurubakal wadhag, mesthi Panjenenganipun inggih boten kuwaos midhanget tuwin mirsani tanpa gurubakal wadhag wau. Bukti sanèsipun malih ingkang kawarsitakaken ing dhawuh Juz I
Surat 2 Tuntunan sampurna 118 Lan sing padha ora duwé kawruh acalathu: Yagéné ta déné Allah ora mangandikani aku utawa (ora) maringi tandha yekti aku?164 kaya mangkono uga wong ing sadurungé, acalathu kaya cala- thuné; padha kabèh atiné. Sayekti Ingsun wus anerangaké timbalan pirang-pirang tumrap kaum kang padha yakin. Ut. atang- gung jawab 119 Sayekti Ingsun angutus ing sira, angemban kasunyatan, dadi juru-warta bubungah juru- pépéling lan sira ora bakal dinangu tumrap prakara para mitraning geni murub. lan 120 Lan para Yahudi ora sarju marang sira, sarta para Nasrani iya ora, kajaba yèn sira wis manut agamané. Calathua: Sayekti tuntu- naning Allah iku, yaiku tuntunan (kang nyata). Manawa sira manut ana ing pépénginané kawruh tumeka ing sira, ora bakal sawisé ngriki, inggih punika: manusa, ingkang manawi badhé damel punapa-punapa taksih ambetahaken gurubakal wadhag, punika inggih taksih ambetahaken conto minangka kanggé tuladha anggènipun badhé dadamelan; nanging Pangéran boten ambetahaken dhateng kalih-kalihipun wau sadaya. Nanging ayat punika sajakipun ingkang dipun karsakaken langkung mligi bab prakawis éwah-éwahan ingkang dipun wontenaken déning Kanjeng Nabi. Tumrapipun manusa, sajakipun mokal sagedipun kelampahan, nanging Allah sampun amasthi punika. Kanyataanipun, éwah-éwahan ingkang dipun wontenaken déning Kanjeng Nabi Suci, punika angédab-édabaken sanget, ngantos kénging winastan bumi lan langitipun jazirah Arab ingkang lami kasantunan ingkang énggal grès. 164. Para titiyang kafir sami ambangkang boten purun nganggep kayektènipun Islam, kajawi manawi Allah piyambak ngandika dhateng para titiyang wau, ingkang supados samia angsal tandha yekti bilih Panjenenganipun pranyata anurunaken timbalan-Ipun dhateng manusa, utawi manawi para titiyang wau kaparingan pasaksèn. Pasaksèn ingkang asring kasuwun, inggih punika siksa ingkang sampun kaancamaken, sarta rèhning ing ngriki ingkang kawecakaken dhateng titiyang wau anggènipun sami badhé nandhang asor wonten ing donya punika (ayat 114), mila ingkang kasuwun punika inggih dhumawahing siksa wau, ingkang supados dados pasaksèn ing kayektènipun Kanjeng Nabi. Dhawuh wangsulanipun panyuwun warni kalih wau kasebut wonten ing ayat 119, jalaran rèhning panjenengan- ipun wau dados juru-wartos bibingah, mila Kanjeng Nabi Suci dhawuh dhateng para titiyang wau, manawi purun sami nucèni badanipun piyambak sarana napak tilas padhanipun, Allah mesthi kapareng ngandika dhateng piyambakipun, tuwin rèhning panjenenganipun punika dados juru-pèpènget, mila panjenenganipun paring pèpènget dhateng para titiyang wau, bilih sami badhé dipun dhawahi bebendu, manawi sami ambeguguk wonten ing marginipun piyambak ingkang awon punika. 73
74 Lembu sira duwé pangayoman babantu saka ing Allah.165 tuwin 121 (Wong) kang wus padha Ingsun paringi Kitab padha manut Kitabé, pamanuté kalawan sanya- tané.166 Iki wong kang padha angèstu ing (Kitab) iku, lan sing sapa angemohi, yaiki wong kang padha kapitunan. RUKU' 15 Prajanjian kaliyan Nabi Ibrahim 122, 123. Pepesthènipun para turun Israil. 124. Kanjeng Nabi Ibrahim kadadosaken panuntun ruhani. 125. Anggènipun anucèni Ka'bah sarta kertanipun. 126-129. Makkah kadadosaken punjer tumrap Nabi ingkang miyos saking nglebetipun darah Isma'il . a. 77 122 É, para turuning Israil, pa- dha ngélingana nugraha-Ningsun Ingsun nugrahakaké kang wus marang sira lan anggon-Ingsun wus amunjulaké sira ngungkuli sakèhing bangsa.a b. 78 c. 79 123 Lan padha jaga-jagaa ing dina, kang (ing kono) sawijining jiwa ora makolèhi sathithik-thi- thika marang jiwa liyanéb lan ora ana tebusan kang sinembadan lan syafa'at ora ana gunanéc sarta ora bakal padha tinulungan. 124 Lan nalikané Pangérané anyoba Ibrahim kalawan sabda pirang-pirang,167 dhèwèké anetepi 165. Dhawuh punika kanthi cetha mengku pangancam siksa ingkang calon badhé andhawahi para mengsahipun Islam. 166. Ingkang dipun karsakaken para Muslimin; déné Kitâb, punika Kitâb Qurân (AH). I'AB nerangaken dhawuh punika ateges padha netepi kitab iku kalawan sanyatané (IJ). Awit tembung talâ, punika ateges netepi, utawi manut miturut. Mirsanana LL, ing ngriku mawi nyebutaken wawaton warni-warni. 167. Tegesipun: Kanjeng Nabi Ibrahim punika jalaran saking anggènipun netepi sadaya dhawuhipun Pangéran kanthi temen-temen, kaparingan ganjaran sarana kadadosaken panuntunipun Juz I
Surat 2 Prajanjian kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim kabèh. Panjenengané ngandika: Sayekti Ingsun arsa andadèkaké sira dadi pangareping manusa. (Ibrahim) munjuk: Dalah para turun kawula? Panjenengané ngan- dika: Janji-Ningsun ora tumeka marang wong kang atindak du- du.168 manusa. Jalaran dados panuntunipun ruhani umat ageng titiga ing jagad punika, Kanjeng Nabi Ibrahim punika inggil piyambak lenggahipun wonten ing antawisipun para gugununganipun agami-agami. Sasampunipun ngrembag kalayan jalèntrèh bilih satunggaling nabi saking dharah Isma'il rawuh sayektos, cocog kaliyan piwecanipun nabi-nabi Bani Israil, sapunika Quran Suci nglajengaken wasitanipun, bilih rawuhipun satunggaling nabi ing tanah Arab, punika sampun mesthi, boten kénging boten, jalaran sampun kajanjèkaken dhateng luluhuripun, inggih punika Kanjeng Nabi Ibrahim. 168. Anggènipun mabeni titiyang Israil makaten: Kanabian punika kedah tetep wonten ing dharah Isra'il , sarta nabi ingkang kajanjèkaken wonten ing Pangandharing Torèt 18: 18 punika inggih kedah tiyang Israil. Ing ruku' punika para titiyang Israil wau sami dipun pangandikani, bilih prajanjian wau boten kaliyan Israil (Kanjeng Nabi Ishaq), nanging kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Isma'il, awit saking punika turun Isma'il lan turun Ishaq kedah sami-déné binarkahan. Anggènipun mabeni titiyang Yahudi tuwin titiyang Nasrani bilih prajanjian kaliyan Isma'il punika namung asifat dun-yawi, punika boten wonten watonipun. Kajawi saking punika, wawaton-wawaton ing ngandhap punika ambuktèkaken bilih prajanjian wau mengku kakalihipun, inggih punika Isma'il tuwin Ishaq. (1) Janji badhé maringi barkah dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim satedhak turunipun, punika anggènipun kaparingaken sadèrèngipun Kanjeng Nabi Isma'il lan Kanjeng Nabi Ishaq kawiyosaken: "Sira nuli bakal Suntangkar-tangkaraké dadi bangsa sagelengan gedhé, sarta Sunbarkahi, lan jenengira Sundadèkaké luhur, apa manèh sira dadia marganing barkah ...... Sarta sira bakal dadi margané sakèhé turuning manusa ing bumi padha binarkahan" (Purwaning Dumados 12: 2, 3). (2) Janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim bab anggènipun badhé katangkar-tangkaraken tedhak turunipun, punika sami kaliyan janji ingkang kaparingaken dhateng Siti Hajar ing bab Kanjeng Nabi Isma'il nalika panjenenganipun wau ngandhutaken Kanjeng Nabi Isma'il: "Abraham banjur dituntun marang ing jaba banjur didhawuhi mangkéné: Sira tumengaha marang langit; lintangé wilangen, manawa sira bisa. Nuli sinambetan manèh, dhawuhé: Iya samono bakal cacahé turunira" (Purwaning Dumados 15: 5). "Karo manèh pangandikané sang malaikaté Yéhuwah (dhateng Siti Hajar): Wijinira bakal Suntangkar-tangkaraké kang akèh banget, kongsi ora kena diwilang marga déning kèhé" (Purwaning Dumados 16: 10). (3) Prajanjian wau kadamel malih kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim sasampunipun miyos Kanjeng Nabi Isma'il, mangka Kanjeng Nabi Ibrahim sampun boten kagungan pangajeng-ajeng badhé kagungan putra kakung malih, punapa déné inggih boten wonten janjining Pangéran ingkang anjanjèkaken bilih panjenenganipun badhé kagungan putra malih ingkang miyos saking Siti Sarah; déné janji ingkang kasebut ing Purwaning Dumados 15: 4: "Kang mesthi dadi ahli warisira: iya kang bakal tumurun saka ing awakira" punika sampun kanyataan wahananipun déning wiyosipun Kanjeng Nabi Isma'il. Janji wau kasebut wonten ing Purwaning Dumados 17: 2-6: "Déné karsanipun anetepaké prasetya-Ningsun kalawan sira, sarta anangkar-nangkaraké kang akèh banget marang sira ..... Tuwin sira Sundadèkaké babranahan luwih akèh, kongsi dadi bangsa pirang-pirang, sarta kang tumuwuh saka ing sira bakal ana uga kang padha jumeneng raja." (4) Prajanjian wau dipun énggalaken malih kaliyan Kanjeng Nabi Isma'il ing sasampunipun Kanjeng Nabi Ishaq kaparingan janji: "Déné ingatasé Isma'il iku iya Ingsun anyembadani panyuwunira, wruhanira: dhèwèké iya Sunbarkahi, bakal Sundadèkaké babranahan sarta Suntangkar-tangkaraké kang akèh banget, bakal anurunaké ratu rolas tuwin Sundadekaké bangsa sagelengan gedhé" (Purwaning Dumados 17: 20). Perlu dipun pèngeti bilih Pangéran nyembadani Kanjeng Nabi Ibrahim ing atasipun Kanjeng Nabi Isma'il, punika ingkang dipun karsakaken panyuwunipun Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang kasebut ing Purwaning Dumados 17: 18: "Ah, mugi Isma'il kalilana gesang wonten ing ngarsa Tuwan," sarta punika nedahaken manawi Kanjeng Nabi Isma'il punika wonten ing ngarsanipun Pangéran tiyang tulus. 75
76 Lembu 125 Lan nalikané Ingsun anda- dèkaké dalem iku dadi enggon kang tinuwi-tuwi ing akèh tumrap para manusa sarta dadi (enggon kang) aman - lan padha ngalapa enggon ngadegé Ibrahim dadi pasalatan169 - lan Ingsun aparéntah marang Isma'il, Ibrahim sarta pangandika-Ningsun: Sucèkna pa- daleman-Ingsun170 kanggo kang (5) Janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Isma'il punika sifatipun boten wonten bédanipun kaliyan janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim: kakalihipun sami badhé binarkahan, kakalihipun sami badhé dipun dadosaken babranahan, turuning kakalihipun badhé dipun damel tangkar-tumangkar kathah sanget, tedhak turunipun badhé wonten ingkang jumeneng ratu tuwin kakalihipun sami pinaringan janji manawi badhé dipun dadosaken bangsa ingkang ageng. Boten wonten saprakawis kémawon, ingkang kajanjèkaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, ingkang boten dipun janjèkaken dhateng Kanjeng Nabi Isma'il. (6) Prajanjian wau ingkang tumrap darah Ibrahim dipun tetepi sanget déning tedhak turunipun Kanjeng Nabi Ishaq tuwin tedhak turunipun Isma'il. Miturut Purwaning Dumados 17: 10 "Prasetya-Ningsun kang kalawan sira lan sawijinira ing sapungkurira, kang Sun dhawuhaké anetepi, iku lakuné mangkéné: sakèhé panunggalanira kang lanang padha tetaka." Lah, tetak punika tatacaranipun titiyang Israil tuwin titiyang Isma'il. Dados sampun terang manawi janjinipun Pangéran punika kaparingaken dhateng bangsa kakalih wau. (7) Kaleksananing janjinipun Pangéran wau kanyataanipun inggih nyrambahi bangsa kakalih wau. "Apa déné tanah panggonané panglembaranira, ing tanah Kanaan iku bakal Sun paringaké marang sira lan marang wijinira ing sapungkurira, dadi ebèké kang langgeng, sarta Ingsun dadi Allahé wijinira iku" (Purwaning Dumados 17: 8). Lah, manawi janji punika namung kaparingaken dhateng tedhak turunipun Kanjeng Nabi Ishaq thok, janji badhé andarbé tanah Kanaan langgeng salaminipun, punika lajeng nama wuk wiwit nalika jaman lahiripun agami Islam, dadosipun tanah Kanaan punika lastantun kadarbé salaminipun wonten ing tanganipun darah Kanjeng Nabi Ibrahim, jalaran sareng titiyang Yahudi, utawi inggih wawakilipun, inggih punika titiyang Nasrani, boten pantes andarbèni tanah suci margi saking boten tulusipun, tanah suci wau lajeng kaparingaken dhateng bangsa Arab, inggih punika tiyang Bani Isma'il, sarta dumugi dinten punika tanah suci wau taksih lastantun wonten ing tanganipun titiyang Muslimin, inggih wawakiling darah Isma'il ingkang sajati. 169. Para mufassirin béda-béda pahamipun, punapa ta maqami Ibrahim utawi papan panjumene- nganipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika. Sawenèh mufassir ngandika manawi tegesipun: ngibadah haji, sanèsipun kagungan pamanggih manawi punika panggènan ingkang kanggé klempakan para titiyang ingkang sami ngibadah haji, sanèsipun malih gadhah pamanggih maqam Ibrahim punika sagemblenging papan suci (masjid suci). Sawenèhipun ngandika manawi punika namanipun panggènan ing salebetipun masjid suci, ingkang nalika jamanipun Kanjeng Nabi Suci misuwur kanamakaken makaten wau, sarta ingkang lastantun kanamakaken makaten wau (AH, L). "Punika griya alit dipun uwat-uwati mawi cagak nem iji watawis 8 pecak inggilipun, ingkang sekawan mawi dipun kupengi ing pagertosan ingkang adi wiwit nginggil dumugi ngandhap, antawisipun cagak kakalih ingkang wingking blak-blakan; ing salebeting pager wonten godhagan watawis 5 pecak pasagi, cariyosipun isi séla suci ingkang kanggé ancik-ancik Kanjeng Nabi Ibrahim nalika ngedegaken Ka'bah" (Rodwell-Burcknardt). Miturut Imam Hasan, mushallâ, jawinipun papan sembahyang, punika ingkang dipun karsakaken qiblah, inggih punika ener ingkang kaadhepaken manawi nindakaken salat (Rz). Dados ingkang kadhawuhaken wonten ing ayat ngriki punika bab prakawis Ka'bah dipun anggé qiblah. 170. Nitik dhawuh ingkang maréntahaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Isma'il supados nucèkaken "Padaleman-Ingsun" (Arabipun: Baitullâh lan Beth-el tumrap ing Bébel) tumrap para ingkang sami jiyarah mriku tuwin tumrap ingkang sami wonten ing ngriku, punika nandhakaken bilih Ka'bah utawi Baitullâh punika sampun wonten wiwit sadèrèngipun Kanjeng Nabi Juz I
Surat 2 Prajanjian kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim padha aniliki sarta kang padha ana ing jeroné apa déné kang padha ruku' tuwin kang padha sujud. Ibrahim wonten ing ngriku. Pamanggih punika angsal pasaksèn saking dhawuh ingkang kasebut ing 3: 95, bab prakawis Ka'bah punika "Padaleman Wiwitan" ingkang kadamel wonten ing bumi kanggé manembah Allah, makaten ugi saking dhawuh ingkang kasebut ing 22: 29 tuwin 33, ingkang namakaken Ka'bah punika: "Padaleman Kuna." Tuwan Sir William Muir, kasebut wonten ing bubukaning buku karanganipun "Life of Muhammad," ngakeni bilih Ka'bah punika wontenipun sampun kina sanget. Ing ngandhap punika pepethikan sawatawis panjang saking buku wau, supados dados pasaksèn, bilih nadyan silih panyela saking fihak lawan meksa ngakeni dhateng leresipun pamanggih ing nginggil wau. Tuwan wau nerangaken: "Kawujudanipun agami Makkah ingkang baku punika sampun wiwit kinaning makina sanget ....... Watawis satengah abad sadèrèngipun taun Maséhi, Diodorus Siculus damel pèngetan ingkang nerangaken tanah Arab ing sapinggiring Saganten Abrit makaten: "Ing nagari ngriku wonten candhinipun ingkang dipun mulyakaken sanget déning titiyang Arab." Tetembungan punika tamtunipun ingkang dipun kajengaken Padaleman Suci ing Makkah, jalaran sasumerep kita boten wonten sanèsipun malih ingkang umum dipun mulyak-mulyakaken makaten wau ...... Cicriyosan gethok-tular nyariyosaken bilih Ka'bah punika sampun wiwit jaman kinaning makina dados papan panggènanipun ngibadah haji saking saindhenging tanah Arab, kadosta: saking Yaman tuwin saking Hadlaramaut, saking gisiking Teluk Persi, saking seganten wedi Siriyah, tuwin saking sakukubaning Hira' tuwin Mésopotamia ingkang tebih punika, para titiyang sami byuk- byukan dhateng Makkah ing saben taun. Nitik samanten wiyaring tebanipun ingkang sami mulyakaken, nandhakaken manawi wontenipun punika sampun wiwit ing jaman kinaning makina." Punapa pupuntoning pamanggih makaten punika cengkah kaliyan cicriyosan Arab ingkang sampun misuwur, ingkang anggayutaken asma Ibrahim tuwin Isma'il kaliyan Ka'bah? Leres, miturut cicriyosan Arab wau Ka'bah punika sampun wonten sadèrèngipun Kanjeng Nabi Ibrahim, ananging punika boten teka ateges bilih Kanjeng Nabi Ibrahim boten naté jiyarah mriku. Pratélan ing dalem Quran nedahaken bilih Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Isma'il sami nucèni Padalemanipun Pangéran wau saking panembah brahala, sarta panjenenganipun sakaliyan ugi ngedegaken tatalesipun (ayat 127). Nanging punika boten sanès kajawi namung ateges ambangun padaleman wau; déné gagayutanipun asmanipun priyagung kakalih wau kaliyan Padaleman Suci, dumugi ing dinten punika taksih lastantun wontenipun, tur kalayan wujud ingkang kénging ginrayang, inggih punika Maqam Ibrahim. Langkung- langkung manawi cicriyosan gethok-tular punika saged ambuktèkaken ing bab prakawis kinanipun Padaleman Suci wau, punapa déné boten saged ambuktèkaken sasambetanipun asma Ibrahim tuwin Isma'il kaliyan Padaleman Suci wau? Manawi cicriyosan gethok-tular ingkang satunggal kaanggep kénging pinitados lan kaanggep kina, satunggalipun mesthi inggih makaten. Tuwan Sir William Muir ngaken bilih: "punika sanès cariyos damel-damelanipun tiyang Muslimin, wangsul punika panganggepipun titiyang Makkah ingkang sampun kalimrah wiwit jaman sadèrèngipun Nabi Muhammad. Awit manawi botena makaten yekti boten badhé kasebutaken ing dalem Quran kados déné gelar yekti ingkang sampun umum dipun akeni, sarta malih yekti boten badhé kelampahan wonten sawenèhing papan ing sacelakipun, kados déné ingkang sampun kita sumerapi punika." Namung wonten saprakawis ingkang ngodhengaken tuwan Muir, inggih punika: wontenipun Padaleman Suci punika sampun langkung kina kaliyan jamanipun Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Isma'il. Nanging, kados déné ingkang sampun kula terangaken ing nginggil, bab prakawis langkung kinanipun punika boten teka lajeng boten ambuktèkaken gagayutaning asmanipun luluhur kakalih wau kaliyan Padaleman Suci. Bab gagayutanipun asmanipun Kanjeng Nabi Isma'il kaliyan tanah Arab, punika gelar yekti ingkang sampun cetha boten kénging pinaiben malih, jalaran Kédar (putranipun kakung Kanjeng Nabi Isma'il, Purwaning dumados 25: 13) punika wonten ing serat-serat Prajanjian Lami mesthi ateges tanah Arab (Zabur 120: 5, Isayah 42: 11, 60: 7 tuwin sanès-sanèsipun). Langkung-langkung cariyos katundhungipun Kanjeng Nabi Isma'il lan Siti Hajar, punika menggah ing bakuning cariyos pancèn cetha nyata leres, sanajan piprincèning cariyos, kados ingkang kasebutaken ing Purwaning Dumados, punika boten kénging kaanggep leres, awit kacariyosaken bilih nalika Kanjeng Nabi Ibrahim ngesahaken Siti Hajar, panjenenganipun namung kabektanan roti tuwin toya sagendul, sajak namung badhé dudunung wonten ing dusun ing sacelakipun ngriku kémawon. Siti 77
78 Lembu 126 Lan nalikané Ibrahim mun- juk: Pangéran kawula, mugi punika Tuwan dadosaken nagari ingkang aman, sarta mugi tiyang- ipun ingkang sami angèstu ing Allah tuwin dinten akhir Tuwan rejekèni wowohan, Panjenengané ngandika: Dalasan sapa sing kafir uga Ingsun paringi kasenengan sawatara suwéné, tumuli Ingsun giring marang siksa geni; sarta iki enggon kawusanan kang ala. 127 Lan nalikané Ibrahim karo Isma'il170A angadegaké témboking Dalem iku: Pangéran kawula, mugi Tuwan anampènana ing kawula; saèstu Tuwan punika Ingkang- miyarsa, Ingkang-ngudanèni: 128 Pangéran kawula! saha ka- wula kakalih mugi Tuwan dados- aken tiyang ingkang sami sumarah ing Tuwan, panapa déné para turun kawula (mugi Tuwan dadosaken) umat ingkang sumarah ing Tuwan, sarta kawula mugi Tuwan serep- aken lampah-lampahing panga- bekti, saha mugi Tuwan angrentah- aken paramarta ing kawula; saèstu Tuwan, Tuwan punika Ingkang- tansah-wongsal-wangsul ing para- marta, Ingkang-Mahaasih: Sara tamtu dèrèng marem manawi marunipun namung katundhung makaten wau! Cicriyosan Arab ingkang nyariyosaken Kanjeng Nabi Ibrahim lan Siti Hajar tuwin Kanjeng Nabi Isma'il rawuh wonten ing panggènan, ingkang sapunikanipun nama nagari Makkah, punika babar pisan boten gagayutan kaliyan cicriyosanipun Bébel. Manawi cicriyosan warni kalih punika dipun anggep sadaya, punika saged ngiyataken pupuntoning pamanggih, bilih pratélanipun Quran punika leres. Langkung-langkung dunungipun nagari Makkah ingkang kamargèn antawisipun tanah Siriyah lan Yaman ingkang sampun wiwit jaman kina kasumerepan, tuwin wontenipun sujarahan saking saganten wedhi ing tanah Siriyah dhateng "Padaleman Kina" wau, punika sadaya ngiyataken pamanggih wau. Dados ingkang sampun kalimrah wau kados déné dongèng ngayawara, sarta malih kasunyatan ingkang kawarsitakaken ing dalem Quran punika kasaksèn ing sawarnining panglimbang-limbang. 170A. Asma Isma'il punika asring sanget kasebutaken wonten ing dalem Quran Suci. Mirsanana 2: 133, 136, 140; 3: 83; 4: 163; 6: 87; 14: 39; 19: 54, 55; 21: 85; 37: 101-107 (ing ngriku boten kasebutaken asmanipun); tuwin 38: 48. Juz I
Surat 2 Agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim 129 Pangéran kawula! Mugi Tuwan anjumenengaken satungga- ling utusan, unusanipun, ing anta- wisipun, ingkang andhawuhaken timbalan-timbalan Tuwan dhateng piyambakipun, sarta amulangaken Kitab tuwin kawicaksanan punapa déné anucèni piyambakipun; sa- èstu Tuwan punika Ingkang- Minulya, Ingkang-Wicaksana. RUKU' 16 Agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim 130-134. Kanjeng Nabi Ibrahim lan Ya'qub amarisaken agaminipun dhateng turunipun. 135. Dados agami Ibrahim punika ingkang minangka tatales. 136-138. Celep (baptising) Islam punika amajibaken angèstu dhateng sadaya nabi. 139. Manembah ing Allah punika waradin dados tatalesipun sadaya agami. 140, 141. Para pancering turun Israil ingkang ageng-ageng. Ut. amilih 130 Lan sapa sing nglirwakaké agamané sing nyublukaké awaké dhéwé,171 lan sayekti Ingsun wus anucèkaké172 dhèwèké ana ing donya, sarta ana ing akhirat temen golongané para wong tulus. Ibrahim kajaba 131 Nalika Pangérané angan- dika marang dhèwèké: Sumaraha, aturé: Kawula sumarah dhateng Pangéraning sadaya ngalam. Asma Ishaq ingkang mesthi kasebutaken kanthi cekak, mirsanana 2: 136, 140; 3: 83; 4: 163; 6: 85; 11: 71; 12: 6; 14: 39; 19: 49; 21: 72; 29: 27; 37: 112, 113; 38: 45-47. , jawinipun dhèwèké utawi atiné ora wicaksana utawi kukurangan kawicaksanan, sapiturutipun; nanging manawi ingkang dados jèjèr santun, sanès nafs (ati), nanging tiyangipun ingkang gadhah, tembung ingkang wonten ing sawingkinging tembungipun kriya, punika lajeng dados lésan, lajeng tegesipun sami plek kaliyan ukara 171. Ukara punika asalipun / jawinipun nyublukaké awaké dhéwé (LL). AH negesi dhèwèké kendho pikirané; Zj negesi dhèwèké bodho utawi lalèn. Miturut I'Ab ukara wau ateges dhèwèké gawé pitunané awaké dhéwé utawi jiwané dhéwé. 172. Ishthafainahu, miturut AH ateges: Ingsun andadèkaké dhèwèké suci saka sawarnaning rereged. Miturut TA, punika sok ateges Allah nitahaken kawula-Nipun kalayan suci, tarkadhang margi anggènipun Pangéran nitahaken kawula-Nipun wau kalayan suci saking 79
80 Lembu 132 Lan iki diwasiyataké Ibrahim marang anak-anaké lan Ya'qub (iya masiyataké mangkono uga): É anak-anakku, sayekti Allah wus amilihaké agama (iki) marang ko- wé, mulané aja kowé padha mati, kajaba manawa wis padha dadi Muslim.173 a. 170A 133 Apa ta sira padha aneksèni nalika pati anekani Ya'qub, dhèk calathu marang anak-anaké: Apa kang padha kokawulani ing sa- pungkurku? Padha calathu: Kula sami badhé angabdi ing sesem- bahan panjenengan sarta sesemba- hanipun rama-rama panjenengan, Ibrahim saha Isma'il tuwin Ishaqa, Sesembahan Mahatunggal, lan kula punika sami tiyang sumarah ing Panjenenganipun. Ut. atang- gung jawab 134 Iki umat kang wis kliwat; bagéané apa murwating pang- gawéné, lan bagéanira, iya apa murwating-panggawénira, lan sira ora bakal didangu apa kang padha dilakoni. 135 Padha calathu: Padha dadia Yahudi utawa Nasrani, kowé bakal ana ing dalan bener. Calathua: Malah (aku padha manut) agamané Ibrahim, wong tulus, lan dudu golongané wong-wong-manembah pangéran-akèh.174 campuran ingkang pinanggih ing sanèsipun, tarkadhang margi pamilih-Ipun tuwin pancasan-Ipun. Tembung thafa ugi ateges milih satunggaling barang ngungkuli sanèsipun (LL). 173. Kacocogna kaliyan Purwaning Dumados 18: 19: "Ujer wus Sunpundhut mitra, supaya amardiya marang anak putuné lan sabatihé padha kapuriha netepi agaminé Yéhuwah, yaiku anglakoni kabeneran lan kautaman." Bab Kanjeng Nabi Ya'qub mirsanana 2: 133, 136, 140; 3: 83, 92; 4: 163; 6: 85; surat ingkang kaping 12; 21: 72, 73; 38: 45-47. 174. Tembung hanîf punika saking lingga hanf, jawinipun: tumiyung utawi condhong (LL). Dados hanîf punika tiyang ingkang tumiyung dhateng kawontenan utawi ener ingkang leres (Rgh TA-LL). Juz I
Surat 2 Agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim 136 Padha ngucapa: Kawula sami angèstu ing Allah sarta (ing) barang ingkang katurunaken dha- teng kawula tuwin (ing) barang ingkang dhateng katurunaken Ibrahim saha Isma'il tuwin Ishaq sarta Ya'qub punapa déné para pancer, sarta (ing) barang ingkang kaparingaken dhateng Musa sarta 'Isa, tuwin (ing) barang ingkang kaparingaken dhateng para nabi saking Pangéranipun; kawula sami boten satunggal- satunggalipun, lan kawula punika sami tiyang sumarah ing Panje- nenganipun.175 ambédakaken 137 Mulané yèn dhèwèké padha angèstu kaya anggonira angèstu ing Panjenengane, sayekti padha ana ing dalan bener, lan yèn padha maléngos, sayekti ana ing pa- mirong;176 mulané Allah bakal nyukupi ing sira lumawan dhèwè- Tembung wau asring kasebutaken gagayutan kaliyan asma Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Muhammad, sarta para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ugi kadhawuhan dados hanîf. Sajakipun punika ateges: tetep wonten ing dalem margi ingkang leres, sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih nyasmitakaken tumiyungipun para Yahudi tuwin para Nasrani dhateng sasar. Akosokwangsul kaliyan para ingkang ngaken dados pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Ibrahim wau, para Muslimin sami dipun dhawuhi supados tansah tetep wonten ing margi ingkang leres, dadosipun, nama pandhèrèking agami Ibrahim ingkang sajati ing jagad punika. Inggih awit saking punika mila ing ayat ngriki tembung hanîf dipun agem, perlunipun supados pratéla bédanipun kaliyan adegipun para Yahudi lan para Nasrani. Ing jaman sadèrèngipun lahir agami Islam, ing basa Arab tembung wau boten naté dipun anggé ingkang kalayan mengku suraos kados makaten wau. 175. Punika anedahaken sifatipun ingkang ajajagadan iman (pangandel) miturut Islam punika. Boten namung angèstu dhateng nabi-nabi Bani Israil ingkang ageng-ageng kémawon ingkang dados rukuning iman tumrap sok tiyanga Muslim, nanging malah langkung malih, inggih punika dhawuh ingkang mungel barang ingkang kaparingaken dhateng para nabi saking Pangéranipun, punika andadosaken iman dhateng para nabi miturut Islam punika sakalangkung déning wiyar, ngantos nglimputi saindhenging jagad. Kapèngetana bilih piwulang ingkang jembar punika anggènipun kagiyaraken ing jaman nalika para Yahudi lan para Nasrani sami ngetog kakiyatan milawani agami énggal punika. 176. Syiqaq kénging dipun tegesi pamirong tuwin pipisahan (IJ), utawi kénging dipun tegesi panglawan (I'Ab) utawi memengsahan (Zaid). Punika wigatos nyasmitakaken anggènipun milawani para Yahudi dhateng agami Islam, ingkang ngakeni nabi-nabinipun. Suraosipun: anggènipun sami angemohi tatalesing iman ingkang wiyaripun samanten wau, margi saking anggènipun mengsahi. 81
82 Lembu ké lan Panjenengané iku Ingkang- Miyarsa, Ingkang-Ngudanèni.177 Ut. bapti- sing 138 (Sira nampanana) panyelu- ping Allah - lan sapa ta kang luwih becik tinimbang Allah mungguhing pambaptis - saha kawula punika, sami ing Panje- nenganipun pangabdi kawula.178 ta kowé padha madoni aku prakara Allah, kang mangka Allah iku Pangéran- ku lan Pangéranmu, sarta aku bakal padha olèh panggawéku tuwin kowé bakal padha olèh panggawému, lan aku iki padha wong tuhu ing Panjenengané.179 139 Calathua: Apa 140 Apa ta sira padha calathu, yèn Ibrahim lan Isma'il lan Ishaq sarta Ya'qub tuwin para pancer iku padha Yahudi utawa Nasrani? Calathua: Apa kowé sing padha luwih weruh, apa Allah? Lan sapa ta kang luwih atindak dudu tinim- bang kang angumpet pasaksi kang terang saka Allah? Lan ora pisan ingkang jawinipun Allah bakal anyukupi ing sira lumawan dhèwèké, punika suraosipun: Allah bakal ngreksa ing sira saka palacidrané arep numpes sira (AH). Punika nedahaken bilih ing jaman wiwitan wau para Yahudi sampun sami dados tukang milawani sumiyaripun agami Islam, sarta sampun sami ngrakit upaya badhé nyédani Kanjeng Nabi. 177. Dhawuh 178. Shabgh ateges nyukani warni sarana kacelep, sarta ugi nylulupaken utawi ngablesaken ing toya; dados shibghah punika ateges babtis, ingkang manawi cara Nasrani katindakaken sarana kaslulupaken ing toya. Tembung wau kagem wonten ing ayat punika minangka sasmita dhateng para Nasrani, bilih babtisipun Pangéran punika sanès babtis mawi toya, ingkang angsal-angsalanipun lajeng angemohi sadaya nabi, nanging babtis sarana tatalesing iman ingkang jembar, ingkang angakeni nabi- nabinipun sadaya bangsa tuwin sadaya jaman. Lahir ingkang kaping kalih, punika sagedipun kadumugèn ngemungaken sarana babtis punika, jalaran babtis punika saged ambuka manah purun nampèni sadaya kasunyatan, sarta saged nukulaken katresnan tuwin ngaosi dhateng sadaya tiyang saé. Awit saking punika, babtisipun Pangéran punika tegesipun agaminipun Allah utawi fithrah ingkang kagem déning Allah nitahaken manusa (AH). Rèhning tembung wau wonten ing ayat ngriki dados lésan, mila murih cetha suraosipun, kula wewahi tembung agnya tanduk: sira nampanana. 179. Pangertosan Islam bab Allah punika wiyar sanget, mengku sadaya ingkang saé ingkang pinanggih wonten ing agami sanès-sanèsipun, nanging suci saking wawates ingkang kapasang déning agami-agami wau. Awit saking punika boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang pranyata setya tuhu dhateng agaminipun, ingkang saged mabeni pangertosanipun para Muslimin ing bab ka-Allah-an wau. Juz I
Surat 2 Ka'bah minangka punjer Allah iku kasupèn ing sabarang kang padha sira lakoni.180 Ut. didadè- kaké paran tutuhan 141 Iki umat kang wis kaliwat; bagéané apa murwating pang- gawéné, lan bagéanira iya apa murwating-panggawénira, lan sira ora bakal didangu apa kang padha dilakoni. JUZ II RUKU' 17 Ka'bah minangka punjer 142, 143. Punjer énggal. 144. Ka'bah minangka masjid punjer utawi qiblah. 145. Para pandhèrèking Kitab sami boten sarujuk prakawis qiblatipun piyambak, 146, 147. Sumerepipun dhateng Kanjeng Nabi. 142 Wong-wong kang padha cubluk bakal padha calathu: Apa ta kang ngingeraké dhèwèké saka ing qiblaté181 kang wis padha di- 180. Tembung pitakèn am punika asalipun namung mengku suraos: boten nayogyani. Upaminipun dhawuh ingkang kasebut ing 7: 195: "Apa padha duwé sikil kang kanggo mlaku, apa ta duwé tangan kanggo nyenyekel, apa ta duwé mripat kanggo andedeleng, apa ta duwé kuping kanggo ngrurungu?" Punika mangandikakaken brahala. Makaten ugi pitakèn ing ngriki, punika inggih namung asuraos melèhaken titiyang Yahudi tuwin titiyang Nasrani anggènipun sami gadhah panganggep, bilih boten wonten tiyang ingkang nama manut ing margi ingkang leres sanèsipun tiyang Yahudi utawi sanèsipun tiyang ingkang kumandel ing karahayon cara Nasrani, jalaran, luluhuripun para Yahudi lan para Nasrani wau piyambak sami sanès pandhèrèkipun ka-Yahudi-an utawi ka-Nasrani-an, kang mangka sami dados nabi. Déné agami Islam, punika sajatosipun wangsul dhateng agami tulus ingkang sajati, inggih punika agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin pandhèrèkipun punapa déné tedhak turunipun ingkang caket. 181. Qiblah punika tegesipun ener ingkang dipun adhepaken. Kosokwangsulipun dibrah, jawinipun: ener ingkang dipun ungkuraken (LL). Miturut tegesipun ingkang asli, tembung wau namung nedahaken ener, sanès panggènan. Miturut istilahipun agami, tembung wau ateges ener ingkang dipun adhepaken nalika nindakaken salat. Éwah-éwahan kiblat ingkang kasebutaken ing ngriki, punika kelampahan ing nagari Madinah nalika watawis nembelas wulan sasampunipun Kanjeng Nabi Suci wonten ing nagari Makkah, wonten ing tengah-tengahipun para manembah brahala ing tanah Arab, panjenenganipun manawi sembahyang ngadhepaken padaleman suci ing Yerusalem, nanging sareng panjenenganipun rawuh ing Madinah, ingkang ing ngriku swasana Yahudi santosa lan kiyat sanget, panjenenganipun tampi wahyuning Pangéran, supados ngadhepaken dhateng Ka'bah minangka qiblahipun. Ayat punika langkung khusus mangandikakaken titiyang Yahudi (I'Ab-Rz), déné ingkang dados jejering rembag, taksih nglajengaken punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing kalih ruku' ingkang sampun, jalaran, manawi dharah Kanjeng Nabi Ibrahim punika binarkahan wonten ing tedhak turunipun Kanjeng Nabi Isma'il, boten kénging boten ingkang kanggé qiblah énggal inggih kedah Padaleman Suci ingkang kasucènan déning Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Isma'il, déné Padaleman Suci ing Yerusalem punika namung dados qiblah-ipun titiyang Bani Israil. Éwahing 83
84 Lembu a. 160 enggoni? Calathua: Kagunganing iku;a Allah wétan Panjenengané anuntun sapa sing dadi kaparenging karsa-Né marang dalan kang bener. lan kulon Ut. jejeg 143 Lan kaya mangkono eng- gon-Ingsun andadèkaké ing sira dadi umat kang pinunjul,182 supaya sira padha dadi saksi marang para manusa, sarta (supaya) Utusan iku dadi saksi marang sira;183 lan enggon-Ingsun andadèkaké qiblat marang kang sira sir bisaa dadi qiblat184 iku, ora liya kajaba supaya kiblat punika mengku piweca ingkang cetha, bilih nagari Makkah badhé kabedhah déning titiyang Muslimin, jalaran papan ingkang kanggé nyembah brahala, boten mungguh sanget kanggé qiblah-ipun agami tauhid ingkang suci-murni. Bab bedhahipun Makkah, punika ugi kawengku ing dhawuh ingkang mungel: Wétan lan kulon iku kagungané Allah, sarta Allah nedahaken para Muslimin dhateng margi ingkang leres, punika inggih mengku ugi: nuntun para Muslimin dhateng margining kabegjan tuwin menang ingkang wekasan kaliyan mengsah-mengsahipun. 182. Tembungipun ingkang asli: wasath, ingkang tegesipun: péranganipun satunggaling barang ingkang tengah, awit saking punika, rèhning sampun boten kamrikanen lan boten kamrikènen, mila miturut LL ateges: péranganipun satunggaling barang ingkang saé piyambak. LL wau negesi tembung umat kang bener, adil lan becik, inggih punika umat ingkang boten kamrikanen lan boten kamrikènen. Tembung wau ugi kénging dipun tegesi ingkang saé piyambak, jalaran panggènan ingkang tengah piyambak, punika namung kénging dipun enggèni satunggal, dados boten wonten ingkang nyamèni. Jarwan ingkang limrah-limrah: "umat kang tengah-tengah," punika boten mengku suraos ingkang leres. Para mufassirin nerangaken tembung wasath wau, adil tuwin linangkung (Rz, AH, Kf), teges punika cocog kaliyan suraosing dhawuh ing nginggil lan ing ngandhapipun. Ka'bah kadadosaken qiblah tumrap para Muslimin, punika kaparenging Pangéran wigatos angundhangaken bilih para Muslimin punika satunggaling umat, ingkang sampun kadongakaken déning Kanjeng Nabi Ibrahim (Ayat 128), dados para Muslimin punika umat ingkang maris sadaya barkahing Pangéran ingkang sampun kajanjèkaken badhé dipun paringaken dhateng tedhak turunipun Kanjeng Nabi Ibrahim. 183. Kateranganipun tembung syahid utawi saksi punika makaten: Supaya sira nekakaké marang dhèwèké samubarang kang wis sira mangertèni saka wahyuning Pangéran lan agama kaya déné kang wis ditekakaké déning utusané Allah marang sira kaé (AH, Rz), dados: saksi, punika para titiyang ingkang andhatengaken kawruh dhateng tiyang sanès, neksèni ing kayektènipun kawruh wau wonten ing badanipun piyambak; mila sawenèh mufassir lajeng negesi tembung wau kang nucèkaké (AH). Nanging tembung syahid punika ugi ateges tiyang ingkang kathah kawruhipun, mila AsySyahid punika ugi dados asmanipun Pangéran (LL), sarta ugi ateges imam utawi panuntun. punika ateges kang sira iku wus netepaké atinira supaya dadia qiblah-ira. Dados cetha manawi Kanjeng Nabi punika kepéngin sanget Ka'bah dados qiblah-ipun; éwadéné panjenenganipun boten tumindak punapa-punapa, ngantos ing sasampunipun tampi wahyuning Pangéran. Saumpami wahyu ingkang kaampil déning Kanjeng Nabi punika tuwuh saking pépénginanipun Kanjeng Nabi piyambak, yekti panjenenganipun boten susah ndadak ngentosi wahyu saking Pangéran ngantos nembelas wulan laminipun tumrap éwahing qiblah wau. 184. Rz nerangaken dhawuh Juz II
Surat 2 Ka'bah minangka punjer Ut. anguni- ngani Ut. sembah- yang Ingsun amilahaké185 sapa sing manut ing Utusan iku karo sapa sing ambalik marang tungkaké, lan iki sayekti abot, kajaba tumrap kang padha kaparingan tuntunan déning Allah; lan ora pisan Allah iku amusprakaké186 piandelira. Sa- yekti Allah iku marang manusa Welas, Mahaasih. Ingsun amriksani tumenganing rainira ing langit,187 mulané Ingsun bakal andadèkaké ing sira dadi kang amurba qiblat kang dadi senengira; mulané anga- dhepna rainira ing penering Masjid Suci, lan sira anaa ing ngendi baé lah padha angadhepna rainira ma- rang peneré, lan sayekti para kang wus kaparingan Kitab temen padha weruh, manawa iki barang yekti188 kang saka ing Pangérané. Lan ora pisan Allah iku kasupèn marang sabarang kang padha dilakoni. 144 Temen 185. Tegesipun ingkang limrah, na'lama punika supaya Ingsun nguningani. Nanging kula tumut anggènipun negesi AH ing tembung wau: supaya Ingsun amilahaké, dénè tegesipun limrah kaserat ing margin, jalaran tembung 'ilmu punika boten naté dipun raketi kaliyan tembung min, kajawi manawi dipun anggé ingkang kalayan mengku suraos amilahaken barang satunggal kaliyan satunggalipun. Teges ingkang kaserat ing margin wau mengku teges nguningani lalampahan, manawi lalampahan wau sampun kelampahan. 186. Déning sawenèh ngulami, tembung îmân ingkang tegesipun wantah piandel punika dipun werdèni: sembahyang (I'Ab-Bkh). Manawi nganggé tegesipun ingkang limrah, ingkang dipun karsakaken dhawuh wau inggih punika para mukmin boten mawi suwala malih lajeng ngèstokaken pindhahipun kiblat wau, dados, imanipun wonten wohipun, inggih punika ngreksa para mukmin wau tetep dumunung wonten ing margi ingkang leres. 187. Kanjeng Nabi tumenga ing langit, punika tegesipun ngajeng-ajeng paparingipun Allah pitedah ing bab prakawis qiblah. Ing Madinah bab prakawis qiblah punika nuwuhaken pakèwed, amargi manawi panjenenganipun majeng dhateng Yerusalem, panjenenganipun lajeng ngungkuraken Makkah, awit dunungipun Madinah punika wonten ing saantawisipun Makkah lan Yerusalem. Awit saking punika mila Kanjeng Nabi ngajeng-ajeng tumuruning wahyu, supados angsal pitedah ing bab prakawis punika. 188. Wonten hadits, Kanjeng Nabi mangandikakaken sariranipun piyambak punika "dongané rama Ibrahim." Para pandhèrèking Kitab sami mangertos, bilih Kanjeng Nabi Ibrahim nyuwun supados saking éwoning putra wayahipun Kanjeng Nabi Isma'il wontena ingkang jumeneng nabi, sarta malih ugi sami mangertos bilih Pangéran ugi paring janji badhé maringi barkah (katrangan angka 168). Padaleman Suci ingkang dipun sucèni déning astanipun Kanjeng Nabi Ibrahim piyambak, wonten ing panggènan nalika panjenenganipun nilar Kanjeng Nabi Isma'il, punika mesthinipun sampun dipun mangertosi déning titiyang Israil, manawi badhé dados punjering panyarempeng tuwin punjering badhé kamenanganipun nabi dharah Isma'il ingkang namung satunggal punika. 85
86 Lembu 145 Lan sanajan ta sira awèh sarupaning tandha yekti marang para kang padha kaparingan Kitab, ora bakal padha manut qiblatira, lan iya ora bakal sira dadi pan- dhèrèking qiblaté, lan ora bakal kang sawenèh dadi pandhèrèking qiblaté kang sawenèhé;189 lan sa- upama sira manut marang karep- karepé, ing sawisé kawruh tumeka marang sira, sayekti banjur sira dadi éwoning para kang atindak dudu. Ingsun paringi Kitab padha weruh marang dhèwèké kaya weruhé marang anak-anaké,190 lan sayekti, temen kang sabagéan angumpetaké yakti, ing mangka padha weruh. 146 Para kang wus Ut. semang- semang saka Pangéranira, mulané aja sira padha dadi éwoning wong kang padha mamadoni. 147 Barang yakti iku RUKU' 18 Nalar-nalaripun déné Ka'bah dipun dadosaken punjeripun Muslimin 148-150. Punjer punika perlu. 151, 152. Padaleman ingkang kasucèkaken déning Kanjeng Nabi Ibrahim kadadosaken punjer tumrap Utusan, ingkang rawuh, minangka wahananipun teteping janji dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim. 189. Nadyan para tiyang Yahudi tuwin titiyang Nasrani sami panganggepipun dhateng padaleman suci ing Yerusalem, inggih punika anggep punjer, suprandéné ingatasipun dados qiblah, para titiyang wau béda-béda panganggepipun, awit para Nasrani sami ngéblat dhateng wétan (Muir). Langkung- langkung malih titiyang Yahudi lan titiyang bangsa Samaria sulaya ing panganggep, sanajan kakalihipun wau sami déné andhèrèk saréngat Musa. 190. Ingkang sampun-sampun sadaya nabi-nabi dharah Ibrahim ingkang sampun sami rawuh, punika saking antawisipun bangsa Bani Israil, milanipun kaya weruhé marang anak-anaké, punika tegesipun sami kaliyan kaya weruhé marang nabi-nabi Bani Israil. Déné tegesipun dhawuh punika makaten: titiyang Israil utawi titiyang Yahudi, punika mangertosipun dhateng Kanjeng Nabi, ingkang rawuh wonten ing tengah-tengahipun Bani Isma'il kados déné mangertosipun dhateng nabi-nabi ingkang rawuh wonten ing antawisipun Bani Israil. Sumerepipun ingkang makaten wau, jalaran sapisan, barkahing Pangéran, punika anggènipun kajanjèkaken pancèn dhateng putranipun Kanjeng Nabi Ibrahim kakalih sadaya; kaping kalihipun, piwecanipun Kanjeng Nabi Musa kalayan cetha Juz II
Surat 2 Ka'bah punjeripun Muslim 148 Lan siji-sijining wong duwé adhep kang ener; mulané padha gancang-gancangana marang (pang- gawé) becik; sira, padha anaa ing ngendi baé, Allah bakal angimpun ing sira kabèh. Sayekti Allah Iku marang samubarang kawasa.191 sampun amecakaken bilih satunggaling nabi ingkang kados panjenenganipun badhé dipun jumenengaken wonten ing antawising kadangipun titiyang Israil, inggih punika tiyang Isma'il; kaping tiganipun, jalaran boten wonten nabi satunggal kémawon, ingkang rawuh wonten ing tengah- tengahipun titiyang Israil, ingkang nocogi kateranganipun piweca wau. 191. Tegesipun: kaparenging karsanipun Pangéran sadaya tiyang Muslimin punika badhé dipun dadosaken umat satunggal. Awit saking punika, Panjenenganipun andhawuhaken supados sadaya kémawon sami ngajengaken ener satunggal, anggayuh tuju satunggal tuwin angéblat punjer satunggal ingkang dipun adhepaken sanajan wontena ing pundi kémawon. Nyatunggalaken qiblah tumrap para Muslimin, punika sajatosipun ateges nyatunggalaken sedya, kados déné umat satunggal ingkang nuju dhateng gagayuhan satunggal, tuwin dados dhadhasaring pasadhèrèkan Islam. Mila Kanjeng Nabi dhawuh Aja ngarani wong kafir marang wong kang manut marang qiblah-mu. Nanging pinanggihipun ing jaman sapunika, piwulang ingkang adiluhung wau tumrap para Muslimin prasasat sampun ical. Dados, sababipun ingkang baku mila sadaya para Muslimin katamtokaken ngéblat dhateng qiblah satunggal, sanajan wontena ing pundi kémawon, punika ingkang supados dados tandha ingkang satmata ingatasing manunggilipun sedya. Déné sababipun mila Ka'bah ingkang kadadosaken punjer, punika katerangaken wonten ing ayat 151 (mirsanana katrangan angka 193). Perlu katerangaken pisan bilih Ka'bah punika boten naté kaanggep kasinungan sifating Pangéran déning tiyang Muslimin lan inggih boten naté dipun susuwuni utawi dipun sembah-sembah. Milanipun, pamanggihipun ingkang anèh sawenèh pengarang Nasrani ingkang mastani bilih Ka'bah kadadosaken punjer punika tilaran agami mangéran kathah utawi panembah brahala Arab sadèrèngipun jaman Islam, punika boten perlu kagapé. Dalasan titiyang musyrik Arab inggih boten naté nembah Ka'bah wau, sanadyan inggih sami masang brahala wonten ing ngriku kanggé sesembahan. Kapèngetana ugi bilih séla cemeng ingkang misuwur punika sanès salah satunggaling brahala Arab, makaten ugi nucup séla cemeng ing nalika nindakaken ngibadah haji, punika inggih boten kénging kaanggep tilaran panembah brahala. Séla wau namung dados pangènget-ènget: "Watu kang tinampik déning para juru-gawé omah, iya iku kang wus dadi uger-ugering padon" (Zabur 118: 22). Kanjeng Nabi Isma'il punika kaanggep tinampik, sarta janjining Pangéran punika kaanggep namung tumrap dhateng turun Kanjeng Nabi Ishaq utawi turun Isma'il; suprandéné ingkang badhé dados "uger-ugering padon," punika inggih séla wau; déné ingkang minangka pangènget-ènget: séla cemeng wau wonten ing Ka'bah, inggih punika ing panggènanipun Kanjeng Nabi Isma'il. Séla cemeng wau boten winangun, dados séla wau séla "ingkang amlesat saking redi tanpa tinandangan ing tangan" (Daniél 2: 45). Bab punika dipun cethakaken déning Kanjeng Nabi 'Isa wonten ingkang adhapur pasemon "tiyang amongtani," wigatos mangandikani para titiyang Bani Israil, bilih pakebonan anggur (inggih punika karatoning Allah) badhé pinundhut saking para titiyang wau saha lajeng kaparingaken dhateng "tiyang amongtani sanèsipun," inggih punika dhateng umat sanèsipun bangsa Bani Israil; sambeting pangandika nerangaken umat wau makaten "Sajroning Kitab apa kowé durung padha maca kang surasané mangkéné: Watu kang tinampik déning para juru-gawé omah, iya iku kang wus dadi uger-ugering padon" (Mattéus 21: 42). Malih, panjenenganipun ngantebaken ingkang dipun karsakaken, makaten: "Karatoning Allah bakal pinundhut saka ing kowé, banjur kaparingaké marang sawijining bangsa kang ngetokaké wohé" (Mattéus 21: 42). Dados punika anedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punika mangandikakaken umat ingkang tinampik wau. Mila awit saking punika, manawi séla cemeng wau dipun cucup, punika boten kok kacucup margi punika brahala utawi Pangéran (sesembahan), nanging margi punika pangènget-ènget bab tinampikipun umat ingkang badhé dados uger-ugering padon wonten ing karatoning Pangéran. ing pangandikanipun 87
88 Lembu 149 Lan saka ing ngendi baé metunira, lah ngadhepna rainira marang prenahing Masjid Suci; lan sayekti, temen-temen, iki barang yakti saka ing Pangéranira, lan ora pisan Allah iku kasupèn marang sabarang kang padha sira lakoni. 150 Lan saka ing ngendi baé metunira, lah ngadhepna rainira marang penering Masjid Suci; lan sira anaa ing ngendi baé, lah padha angadhepna rainira marang peneré, supaya aja ana manusa padha duwé bukti amilawani ing sira, sawenèhé, kang padha kajaba atindak dudu; mula aja sira wedi ing dhèwèké, lan wedia ing Ingsun, lan supaya Ingsun angganepaké nugraha-Ningsun marang sira lan darapon sira padha ana ing dalan bener.192 151 Kaya anggon-Ingsun wis angutus utusan unusanira marang sira, kang andhawuhaké timbalan- timbalan-Ingsun marang sira lan nucèkaké sira sarta mulangaké Kitab lan kawicaksanan marang sira tuwin amulangaké marang sira barang kang sira padha durung weruh.193 192. Anjangkepaken nugraha, punika ingkang dipun karsakaken nuhoni wahananing sadaya janji- janji badhé ambarkahi para turun Isma'il. Saumpami qiblah-ipun Kanjeng Nabi punika sanès Ka'bah, yekti punika lajeng dados bukti ingkang lumawan dhateng panjenenganipun, jalaran manawi makaten, piweca wau ing sabagéan nama dèrèng kalaksanan. Wangsul sareng piweca tuwin janji-janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim punika dipun tuhoni sadaya, lajeng sampun boten wonten malih ingkang mabeni, kajawi namung para ingkang sami atindak dédé. 193. Sasambetanipun kaliyan ayat ingkang sampun, sampun cetha, inggih punika Supaya Ingsun angganepaké nugraha-Ningsun marang sira, kaya anggon-Ingsun wus angutus Utusan-unusanira marang sira. Ingkang dipun karsakaken inggih punika panyuwunipun Kanjeng Nabi Ibrahim ing ayat 129, ingkang kalaksananipun inggih punika kautusipun Kanjeng Nabi; jalaran inggih Kanjeng Nabi Ibrahim punika ingkang kadhawuhaken nucèni Padaleman Suci ing Makkah ingkang muhung kanggé manembah Allah, supados dados punjer ingkang dipun adhepaken déning kawula-Nipun ingkang sajati tuwin setya-tuhu bektinipun. Kacundhukna kaliyan dhawuhing ayat 129, ing bab pakaryanipun nabi ingkang kajanjèkaken wau ingkang suraosipun sami plek kaliyan ingkang kasebut ing ayat ngriki. Juz II
Surat 2 Cobi ageng punika perlu 152 Mulané padha élinga ma- rang Ingsun, Ingsun bakal éling ing lan padha atura panuwun sira marang Ingsun lan aja padha ora weruh ing panarima marang Ingsun.194 RUKU' 19 Cobi ageng punika perlu kanggé anetepaken punjer punika 153, 154. Supados sedya punika kelampahan, para angèstu (mukmin) kedah sami sabar sarta ngurbanaken gesangipun. 155-157. Para angèstu dipun pituturi supados sami teguh kénging cobi. 158. Contonipun sabar dipun ganjar. 159-162. Wusananipun tiyang ingkang ngumpet yakti. 163. Sedya ingkang ageng, inggih punika: anetepaken Maha- tunggalipun Gusti Allah. 153 É, sira kang padha angèstu! Padha nyuwuna pitulung kalawan sabar lan salat; sayekti Allah iku anyartani para kang padha sabar.195 154 Lan aja padha ngarani kang padha mati ing dadalaning Allah196 194. Manusa ènget dhateng Allah, punika lumampah kanthi dhédhépé wonten ing margi-Nipun, déné Allah ènget dhateng manusa, punika anjawahaken nugraha-Nipun dhateng manusa wau (IJ). Nanging rèhning dhikr punika ugi ateges: kaluhuran (LL), mila kénging dipun tegesi: mulané padha élinga marang Ingsun utawa mahaluhurna ing Ingsun; Ingsun mesthi bakal andadèkaké sira kabèh dadi luhur. 195. Masjid Suci ing Makkah punika wonten ing tanganipun para manembah brahala, dados manawi punika kadadosaken kiblatipun para Muslimin, punika tétéla manawi mengku janji bilih Masjid Suci wau tumunten badhé dados gadhahanipun, tur sinucèkaken saking panembah brahala. Ananging sagedipun kagayuh sedya ingkang ageng punika, para Muslimin kedah nyuwun pitulungipun Pangéran, ingkang mesthi badhé dipun paringaken manawi sami kiyat nandhang cobi kalayan tatag, tuwin manawi sami nyunyuwun sarana salat dhateng Allah. 196. Dhawuh punika nyasmitakaken bilih nglabuhi margining yakti, punika mesthi mawi punika asring kasebut ing Quran Suci, ngurbanaken nyawa punapa. Tembung tegesipun wantah: ana ing dadalané Allah utawi ana ing karanané Allah. Kosokwangsulipun punika kasebutaken mawi tembung: / ingkang jawinipun ana ing dadalané sétan, utawi ana ing karanané sétan, inggih punika mangandikakaken perangipun para mengsahing Islam (4: 76). Dados tetembungan warni kalih wau, ingkang satunggal gadhah suraos karana ambélani yakti tuwin satunggalipun karana ambélani panggorohan. Punapa prakawisipun para Muslimin punika pranyata prakawisipun yakti, leres, tuwin kaadilan, punapa para Muslimin punika kepeksa perang karana rumeksa ing yakti, sarta punapa anggènipun peperangan punika perlu ngrudha-peksa para kafir supados manjing Islam, punika sadaya pitakènan sanès malih, ingkang sampun karembag wonten ing panggènan sanès-sanèsipun. Déné ing ngriki kula namung saged ngaturi ancer-ancer, bilih Quran marambah-rambah anerangaken manawi para Muslimin punika kepeksa nganggé dadamelipun karana anglabuhi yakti tuwin kaadilan saha karana rumeksa dhiri, manawi sampun boten wonten margi utawi 89
90 Lembu iku padha mati; ora, padha urip, ananging sira padha ora sumu- rup.197 155 Lan sayekti Ingsun temen bakal anyoba ing sira kalawan apa- apa, kayata wedi, lan luwé sarta kailangan bandha tuwin nyawa apa déné wowohan; lan awèha warta bubungah marang kang padha sabar, 156 Kang, nalikané babaya ani- bani, padha calathu: Sayekti aku iki kagungané Allah lan sayekti marang Panjenengané bakal padha balik.198 157 Yaiku kang padha kalun- turan pamarta lan wilasa saka ing Pangérané, lan yaiku kang padha ngambah dalan bener. Ar. tandha- tandhaning 158 Sayekti, Shafa lan Marwah iku kalebu tandha-tandha kang katetepaké déning Allah;199 mulané lampah sanèsipun malih. Katranganipun tuwan Sale bilih tembung fî sabîlillâh mesthi "ateges merangi titiyang kafir perlu anjembaraken sumiyaripun agami Islam," punika katrangan ingkang mengku raos panggething, tur katrangan wau cetha manawi cengkah kaliyan dhawuhipun Quran piyambak, ingkang andhawuhaken: "ora ana peksan ing dalem agami" (ayat 256). 197. Tiyang ingkang ngurbanaken gesangipun kanggé nglabuhi yakti boten saged pejah, punika nyata tur sampun umum dipun akeni. Yakti punika gesang, déné panggorohan mesthi pejah. Yèn makaten tiyang ingkang migunakaken gesangipun namung badhé kanggé makarya murih menangipun yakti, punika inggih boten badhé pejah, sanajan dipun pejahi wonten ing margining yakti. Prayogi dipun terangaken bilih tembung maut (pejah) tuwin hayah (gesang), punika dipun anggé kanggé nembungaken susah utawi prihatos tuwin sepen saking kasusahan utawi saking prihatos (Rgh), dados, tiyang ingkang sampun ngrampungi damel ingkang katuju ing gesangipun, punika mesthi boten badhé kataman ing kasusahan. Lan inggih makaten punika gambaripun kawontenan rahayu ingkang asring kawarsitakaken wonten ing dalem Quran Suci. Utawi, tiyang ingkang ngurbanaken gesangipun wonten ing margining yakti, punika badhé angsal gesang langgeng, déné "pejah" punika tiyang ingkang pejah wonten ing salebeting kabodhoan. 198. Punika gambaring sumarahipun tiyang Islam sajati salebetipun nandhang cobi: Tekaku saka ngarsané Allah, lan iya Allah kang daktuju. Awit saking punika boten wonten cobi utawi kacilakan ingkang saged ngéwahi enering gesang kula sami, inggih gesang kula ingkang mawa sedya ingkang langkung luhur katimbang lan manggung ing kasenengan. Tetembungan punika kaucapaken déning tiyang Islam manawi kataman ing kacilakan. Nandhang punapa kémawon, manahipun boten pegat tansah tentrem. 199. Shafa lan Marwah punika namanipun punthuk kakalih ing sacelakipun Makkah. Ing ngriku punika panggènanipun nalika Siti Hajar lumajeng wira-wiri ngupados toya, nalika panjenenganipun Juz II
Surat 2 Cobi ageng punika perlu a. 248 sing sapa anglakoni haji ing Pada- leman(-ing Allah) utawa anilikia (iki), ora cacad ingatasé dhèwèké yèn ta amider-midera ing sakaroné; lan sing sapa anglakoni kabecikan tuwuh saka atiné dhéwé, lah sayekti Allah iku Kang-aluber-wawalesé, Angudanèni.200 159 Sayekti sapa sing padha angumpetaké tandha-tandha yekti sarta tuntunan kang wus Ingsun turunaké, ing sawisé iku Ingsun jalèntrèhaké ing sajroning Kitab tumrap marang manusa, iki Allah bakal ambendoni, lan para sing padha ambendoni iya bakal padha ambendoni dhèwèké,201 kaliyan Kanjeng Nabi Isma'il tinilar anggana wonten ing ara-ara samun. Awit saking punika, punthuk kakalih tilas panggènan nalika panjenenganipun nandhang rekaos wau, ing sapunikanipun kadamel tandha pangènget-ènget ganjaraning kasabaran; sarta inggih kanggé mèngeti kasabaranipun Siti Hajar wau, déné ing sapunika punthuk kakalih wau dipun ideri déning para titiyang ingkang sami jiyarah haji. Kawontenan punika saged anggamblangaken sasambetanipun ayat punika kaliyan ayat ingkang sampun-sampun. 200. Ing nalika jaman jahiliyyah ing Shafa wonten brahalanipun ingkang dipun namakaken Usaf, tuwin ing Marwah inggih wonten, ingkang dipun namakaken Nailah; para ingkang sami sujarah mriku sami nyénggol brahala wau kalayan hurmat. Awit saking punika titiyang Islam sami suthik ngideri antawisipun punthuk kakalih wau (IJ). Miturut Bkh, titiyang ing Madinah sami boten purun ngideri redi Shafa lan Marwah, nanging punapa sababipun boten kasebutaken. 201. Punapa tegesipun tembung la'nat utawi bebendu punika, kula aturi mirsani katrangan angka 131. "Wong kang padha ngla'nati" tuwin la'natipun "Allah lan para malaikat lan para manusa" ing ayat 161, punika ingkang dipun karsakaken wewelak ingkang sampun kawecakaken déning Kanjeng Nabi Musa badhé namani ing titiyang Bani Israil: "Balik, manawa kowé ora angèstokaké dhawuhé Yéhuwah Allahmu, ora anggatèkaké nglakoni apa sapapakoné lan pranatané, kang dakparéntahaké marang kowé ing samengko, amesthi kowé katekan sarta kakeroban sakèhé wewelak mangkéné iki: Kena ing la'nat kowé ana ing jeron nagara, lan kena ing la'nat kowé ana ing jaban nagara. Kena ing la'nat wakulmu lan wadhahé jaladrenmu, kena ing la'nat wohing wetengmu, lan wohing bumimu, tangkar-tumangkaring sapimu tuwin papanthané wedhusmu, kena ing la'nat anggonmu lumebu, kena ing la'nat anggonmu metu" (Pangandharing Torèt 28: 15-19). Sasampunipun nyebutaken satunggal-satunggal la'nating Pangéran, anggènipun Pangéran andhawahaken dhateng para titiyang wau "la'nat lan karusakan tuwin bebendu", anggènipun Pangéran damel pageblug ingkang "ngelud" dhateng para titiyang wau, anggènipun Pangéran angganjar para titiyang wau kalayan "lara cekèk lan panastis, kalawan lara nguntar-untar lan kumramyas, kalawan amalodhoh sarta ebun upas, kang bakal angelud marang kowé kongsi tumeka satumpesmu ..... kalawan korèng kaya sinandhang déning wong Mesir ...... kalawan lara édan ..... picak", lajeng mangandikakaken la'nating manusa makaten: "Metu dalan siji anggonmu anglurugi, metu dalan pipitu anggonmu keplayu saka ing ngarepané" "mung tansah ditindhes lan rinayahan sadina-dina" "kowé papacangan karo wong wadon, wong liya kang nuroni, kowé gawé omah, nanging ora koenggoni" "anakmu lanang lan wadon padha koulungaké marang bangsa liyan ...... wohing bumimu lan pametuné sakangèlanmu kabèh dipangan déning sawijining bangsa, kang 91
92 Lembu Ut. ange- blakaké 160 Kajaba kang padha tobat lan ambecikaké kalakuané sarta iya anjalèntrèhaké marang iki Ingsun bali (paramarta- Ningsun), lan Ingsun iki Kang- tansah-bola-bali paramarta-Né, Kang-Mahaasih. (yekti); lah 161 Sayekti, sapa sing padha kafir lan padha mati kang sarta isih padha kafir, iki kang katiban bebenduning Allah lan para mala- ikat tuwin para manusa kabèh: 162 Padha tetep ana ing kono, ora padha diènthèngaké siksané lan ora padha disumenèkaké. 163 Lan Sesembahanira iku Se- sembahan Mahatunggal! Ora ana sesembahan kajaba Panjenengané, Ingkang-Mahamurah, Ingkang- Mahaasih.202 RUKU' 20 Kasawijèn punika wekasanipun mesthi unggul 164. Mahatunggalipun Allah kawedhar wonten ing dumadi. 165-167. Papasthènipun tiyang ingkang anjèjèraken sisihan dhateng Allah. 164 Sayekti ing dalem duma- diné langit-langit lan bumi, lan (ing dalem) gilir-gumantiné wengi lan rina, sarta (ing dalem) prau kang lumaku ing sagara angemot barang kang migunani marang manusa, tuwin (ing dalem) barang kang katurunaké déning Allah saka mauné durung kosumurupi, sarta kowé mung tansah kakanihaya lan kaplened sadina-dina" (Pangandharing Torèt 28: 20-68). 202. Kalimah ingkang mengku gogondhèlaning iman ing Mahatunggalipun Pangéran kasebutaken ing ngriki, ing ayat wekasaning ruku', punika kanggé anedahaken bilih punika sedya ingkang luhur piyambak tumrap para Muslimin; déné menangipun ingkang wekasan, katerangaken langkung cetha malih wonten ing ruku' sambetipun. Inggih karana sedya punika, nandhang cobi tuwin kikirangan ingkang kapangandikakaken ing ruku' punika. Juz II
Surat 2 Kasawijèn mesthi unggul ing mendhung arupa banyu (kang) banjur didamel anguripaké bumi anyebar sawisé matiné, sarupaning gegremet ana ing kono, apa déné (ing dalem) owah- owahing angin, tuwin (ing dalem) méga kang didamel ambangun turut saantarané langit lan bumi, iku tandha-tandha yekti tumrap wong kang padha ma- ngerti.203 sarta temen Ar. tresna- né marang Allah 165 Lan sawenèhing manusa ana angalap minangka sisihan-sisihan(-ing Allah),204 dudu Allah - padha ditresnani kaya kuduné tresnané marang Allah - déné para kang angèstu, tresnané maring Allah luwih abanget205 - lan, O, yèn ta para kang atindak dudu padha weruha nalikané andeleng siksa, yèn pangawasa iku kabèh kagunganing Allah, lan yèn Allah siksa (wawalesing tindak ala). kang iku abanget ing 203. Mahatunggalipun Allah punika sampun gumelar wonten ing sagung dumados, sarta rèhning I'tiqad (pangandel) punika ngantos samanten cethanipun, mila sampun boten wonten semang- semangipun malih manawi ing wasananipun mesthi menang kaliyan panembah brahala tuwin sawarnining kamusyrikan (mangéran kathah). Kayektènipun bab punika boten namung kasaksèn ing tanah Arab sèwu tigang atus taun kapengker kémawon, nanging dalasan ing sapunika ugi, kula sami saged nyipati piyambak, sok tiyanga ingkang boten karumiyinan emoh mesthi ngakeni ing kayektèning Mahatunggalipun Pangéran. Runtuting kawontenan ingkang gumelar wonten ing sagung dumados punika, wonten ing dalem Quran tansah kapangandikakaken dados tandha yekti ing Kasawijènipun Pangéran Ingkang-Nitahaken. 204. Brahala, punika ugi kalebet sesembahan ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat punika. Éwadéné terang ingkang dipun karsakaken punika para panuntun ingkang sami nuntun dhateng awon para ingkang sami manut piyambakipun. Bab punika kapangandikakaken kalayan langkung cetha malih wonten ing ayat-ayat candhakipun; ing ngriku kapangandikakaken bilih "para dienut" inggih punika para panuntun, sami nyélaki ing tiyang ingkang sami manut dhateng piyambakipun. tansah kagelaraken wonten ing Quran Suci. Tresnanipun manusa dhateng Allah, inggih punika tatalesing Islam ingkang sajati, utawi sumarah ingkang ambabar pisani dhateng Pangéran, punika kadhawuhaken wonten ing ayat ngriki, langkung kiyat katimbang lan tatangsuling katresnan tuwin mimitran sanès- sanèsipun, kalebet ugi tatangsul ingkang ngiket manusa kaliyan brahalanipun utawi sesembahan palsu sanès-sanèsipun. Dhawuh punika anggorohaken pandakwa bilih agami Islam punika boten adhadhasar tresna ing Pangéran. 205. Tresna tuwin asihipun Allah dhateng titah-Ipun, punika marambah-rambah 93
94 Lembu 166 Nalikané para kang dienut anyélaki marang kang padha ma- nut, sarta padha andheleng siksané, tuwin sasambungané pedhot. 167 Lan para kang manut aca- iki padha ta aku lathu: Yèn kaparenga bali, amasthi banjur padha daksélaki kaya anggoné anyélaki marang aku. Kang iku Allah arsa anedahaké panggawé- anedahaké kang panggawéné banget piduwung marang awaké, lan ora pisan bakal padha metu saka ing geni.206 RUKU' 21 Angger-angger kina kaéwahan sawatawis: Tetedhan awisan 168-171. Dhawuh nedha tetedhan ingkang saé sarta ingkang angsalipun kaiden. 172, 173. Tetedhan awisan tumrapipun titiyang Islam. 174-176. Pamenging anglirwakaken dhawuh tatananing budi pakarti, ingkang saminipun nedha latu. 168 É, para manusa! padha ing mangana barang kang ana bumi, kang kaiden, kang apik, lan aja manut sétan; sayekti dhèwèké iku tumrapé sira mungsuh kang tétéla.207 dadalaning 206. Anggènipun para panuntun tuwin para ingkang dipun tuntun sami sélak-sinélakan, punika tarkadhang sok kelampahan wonten ing gesang sapunika. Nalika sadaya tiyang Yahudi kakéndhang- aken utawi kapatrapan pidana margi saking anggènipun sekuthon kaliyan mengsah-mengsahipun para Muslimin, para Yahudi umumipun mesthi sami kaduwung déné sami manut miturut dhateng panuntunipun kalayan mutatuli mengsahi Kanjeng Nabi. Kapèngetana ugi bilih piduwung ingkang sakalangkung sanget dhateng pandamel awon ingkang sampun katindakaken, punika wonten ing ngriki katerangaken dados latu ingkang boten kénging dipun oncati. 207. Sasampunipun marsitakaken kanthi panjang bab tatales dhadhasaring iman, inggih punika Mahatunggalipun Pangéran, sapunika gentos marsitakaken sawenèh pranatan tuwin tatanan ingkang dhumawah angka kalih, kawiwitan nerangaken bab tetedhan awisan, kalayan mengku sedya warni kalih. Sapisan, andhawuhaken bilih ngemungaken barang-barang kaiden (halal) tuwin ingkang saé kémawon, ingkang kénging katedha. Déné ingkang nama barang-barang ingkang kaidèn, punika boten namung barang-barang ingkang manawi miturut hukum boten dipun awisi, nanging sanajan barang- barang ingkang boten kaawisan pisan, inggih kados barang awisan, manawi angsalipun punika sarana lampah awisan, kadosta sarana lampah mandhung, nyolong, ngapusi, ambeseli lan sapiturutipun. Titiyang Israil perlu sanget dipun èngetaken bab punika, awit nadyan para titiyang wau sami nengenaken sanget dhateng upacara-upacaraning agami, nanging dhateng kasucianing roh babar pisan Juz II
Surat 2 Tetedhan awisan 169 Dhèwèké iku mung ngajani sira ing ala sarta nistha tuwin supaya sira padha muni-muni marang Allah prakara sing sira padha ora weruh. 170 Lan nalikané dikandhani: Padha manuta apa kang katurunaké déning Allah, padha mangsuli: Ora, balik aku iki padha manut apa kang tinemu padha dilakoni déning bapak-bapakku. Apa! Lan sanajan bapak-bapakné padha ora mangerti barang-barang sarta padha ora ngambah dalan bener. 171 Lan sanépané para kang kafir iku kaya sanépané wong angucap-ucap seru marang kang ora ngrungu, kajaba (ngrunguné iku mung) panguwuh lan pam- bengok; budheg, bisu (lan) wuta, mulané padha ora mangerti.208 boten anggapé. Para titiyang wau sami ngatingalaken anggènipun kami-gila dhateng sawarnining barang awisan, nanging éca kémawon nedha barang ingkang angsalipun kanthi lampah ingkang boten kaidèn. Tindakipun ingkang makaten wau wonten ing panggènan sanès dipun cacad sanget kalayan dhawuh ingkang cetha makaten: "Yagéné para pandhitané lan para winasisé padha ora menging dhèwèké anggoné padha ngucap dosa lan anggoné padha mangan barang kang olèhé sarana laku ora bener?" (5: 63). Kaping kalihipun, wewahan dhawuh aja manut dadalaning sétan, punika mewahi cethanipun maksuding awisan wau. Quran Suci angakeni bilih antawising kawontenanipun manusa jasmani lan ruhani, punika wonten sasambetanipun. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih tedha punika tumrap pambanguning budi pakerti wigatos pakaryanipun, sarta inggih sampun cetha bilih kakiyataning manah tuwin pikiran, punika kedayan déning sipating tedha. Angger-angger punika ugi katingal tumindak wonten ing alaming sato. Rèhning Quran Suci punika kanggé sadaya tataran kamajenganipun gesang babrayaning manusa, mila Quran Suci inggih ngemot pranatan lan tatanan ingkang kanggé nyaèkaken kawontenanipun manusa menggah ing jasmani, budipakerti tuwin ruhani. 208. Kanjeng Nabi kasanépakaken kados déné tiyang ingkang nguwuh-uwuh, nanging para titiyang kafir sami boten purun migunakaken pikiranipun, dados namung kados déné raja-kaya ingkang namung mireng pambengokipun tiyang ingkang anggiring, nanging boten mangertos tegesipun ingkang kaucapaken. Punika cocog kaliyan ingkang sampun kapangandikakaken ing ayat ingkang sampun. Sawenèh mufassirin sami gadhah pamanggih bilih tiyang ingkang nguwuh-uwuh punika tiyang kafir, ingkang nguwuh-uwuh nedha pitulung utawi pitedah dhateng sesembahan-sesembahanipun palsu, nanging punika boten sami mangertos punapa ingkang dipun ucapaken déning para titiyang wau. Nanging manawi nitik wontenipun tembung budheg, bisu tuwin wuta ingkang mathuk tumrap para kafir, nandhakaken manawi ingkang leres punika katrangan ingkang sapisan wau. 95
96 Lembu 172 É, para kang padha angèstu, padha mangana barang kang apik- apik kang Ingsun paringaké ing sira sarta padha atura panuwun ing Allah, manawa Panjenengané iku Kang padha sira kawulani.209 173 Sing larangan ingatasé sira iku mung bathang lan getih sarta daging cèlèng tuwin apa sing akanthi saliyané (asmaning) Allah kang sinebut;210 ananging sapa sing kepeksa, ora saka kapénginé, lan ora angliwati wates, lah ora dosa ingatasé dhèwèké; sayekti iku Aparamarta, Maha- Allah asih.211 209. Dhawuh nedha barang ingkang saé-saé punika lèrègipun tumuju ngawisi migunakaken barang-barang ingkang ambabayani dhateng kasarasan, sanajan saged ugi miturut pranatan boten dados awisan, tuwin tumuju ngawisi migunakaken barang-barang ingkang angsalipun kanthi lampah ingkang dados awisan. 210. Para titiyang Yahudi sami mancahi déné sawenèh tetedhan kaidèn tumrap para Muslimin, mangka manut saréngat Musa dados awisan; mirsanana 3: 92 tuwin katerangan angka 466. Bathang saha burukan (kéwan ingkang pejah kamangsa ing kéwan galak), punika ugi dados awisan miturut angger-anggeripun Kanjeng Nabi Musa (Kaimaman 17: 15), makaten ugi rah (Kaimaman 7: 26), tuwin daginging andhapan (Kaimaman 11: 7). Déné barang-barang ingkang tartamtu kaawisan tumrap titiyang Yahudi saha boten kaawisan tumrap titiyang Muslimin, mirsanana 6: 147 tuwin katrangan angka 837. Para titiyang Yahudi kipa-kipa sanget dhateng andhapan, sarta kasebutipun kéwan wau wonten ing dalem Injil, nedahaken manawi Kanjeng Nabi 'Isa inggih jijik dhateng andhapan, ingkang lajeng ambuktèkaken bilih panjenenganipun ugi nganggep andhapan punika kéwan ingkang najis (jember). Salajengipun tétéla manawi panjenenganipun wau boten nyimpang saking pranatan Yahudi ing dalem bab punika. Awisan saminipun punika sampun katurunaken nalika Kanjeng Nabi Suci taksih wonten ing Makkah; ungelipun mèh sami plek kaliyan ayat punika, inggih punika ing 16: 115, déné ing 6: 146 mawi nerangaken nalar-nalaripun awisan wau; mirsanana katrangan angka 836. Sarta 5: 3, ingkang katurunaken ing Madinah ing pawingkingipun, mawi nyebutaken prakawis warni-warni, wigatos anggenahaken punapa ingkang nama bathang, tuwin ingkang pambelèhipun kalayan anebut karana sanèsipun Allah punika. Ing ngriku katerangaken bilih "apa kang pambelèhé kalawan anebut karana saliyané Allah," punika ingkang dipun karsakaken: kéwan ingkang dipun kurbanaken dhateng brahala. Para mufassirin ugi sami anggadhahi paham bilih apa kang pambelèhé kalawan anebut karana saliyané Allah punika kéwan ingkang kapragad déning tiyang ingkang nyembah brahala, kanggé kurban dhateng brahalanipun (Rz), utawi ingkang nalika mragad mawi nyebut namanipun brahala (Bd), jalaran ing kalanganipun bangsa Arab sampun kacara mragad kéwan punika mawi nebut atas namanipun satunggaling brahala. Nanging pratélanipun Quran Suci punika mengku ing saumumipun, dados, mragad kéwan mawi nyebut nama sanèsing asmanipun Allah, punika andadosaken kéwan ingkang kapragad wau dados barang awisan. 211. (ngéca-éca), déné punika ateges boten margi kepéngin nedha punika karana badhé seneng-seneng ateges nglangkungi wates sapinten betahipun saèstu. Juz II
Surat 2 Tetedhan awisan 174 Sayekti para sing angum- petaké sapéranganing Kitab kang katurunaké déning Allah sarta di- urupaké kalawan reregan sathithik, iki ora liya kajaba mangan geni ing wetengé,212 lan ing dina qiyamat Allah ora bakal ngandikani sarta ora bakal anucèni dhèwèké, lan bagéané: siksa kang nglarani. 175 Iki para kang ngurupaké sasar kalawan tuntunan sarta siksa kalawan paramarta; iba ta betahé amapagaké geni! Ar. adoh 176 Kang mangkono mau dé- ning anggoné Allah wus anurunaké Kitab kalawan yekti; lan sayekti para sing padha tumindak amila- wani212A Kitab, iku temen dumu- nung ing pambangkang kang ge- dhé. RUKU' 22 Wawales sarta Wasiyat 177. Kautaman punika boten dumunung wonten ing gelaring tindak lahir, nanging dumunung wonten ing anggènipun angajengi tatalesing piandel ingkang wiyar sarta anggènipun rumengkuh saé tuwin sami-sami dhateng sami-sami. 178, 179. Wawales. 180- 182. Wasiyat 212. Wonten ing Quran Suci jasmani lan ruhani punika kawarna kalayan èdi bilih wonten sasambetanipun ingkang kalayan rapet. Awisan nedha sawenèh tetedhan ingkang boten suci utawi ingkang ambabayani, kasambetan ing dhawuh pèpènget boten kénging nedha latu, punika kanggé anyethakaken sasambetan wau. Panjagi tansah dipun wonteni, awit manawi boten makaten saèstu badhé keladuk anggènipun nengenaken dhateng upacaraning pranatan lahir. Ing ayat ngriki kula sami kapangandikan bilih wonten malih ingkang langkung ambabayani katimbang tetedhan awisan, inggih punika nedha ingkang sampun katurunaken tegesipun: ngumpetaken punapa (kawahyokaken) ing dalem Kitab. "Ngumpetaken" tumrap ing ngriki, ateges boten purun nindakaken piwulanging Kitab, sarta sanajan para Yahudi kénging kanggé contonipun, para Muslimin ugi dipun pèpèngeti bab prakawis babayanipun nengenaken sanget-sanget dhateng tindak sumuci-suci tumrap ing lahir, nanging nglirwakaken kasucianipun ruhani. ingkang latu, 212A. punika ingkang limrah dipun jarwani kang padha pasu- layan ing dalem prakara Kitab, nanging jarwan punika boten mengku pangertosan ingkang terang, punapa ingkang dipun karsakaken. Rgh nerangaken salah satunggaling tegesipun tembung wau: nglebetaken satunggaling barang dhateng Kitab wau, sulaya kaliyan barang ingkang sampun 97
98 Lembu Ar. sapa sing 177 Dudu kautaman anggonira padha angadhepaké rainira mangé- lan mangulon,213 ananging tan kautaman iku yaiku anggoné wong angèstu ing Allah lan dina akhir lan para malaikat214 lan kitab215 lan katurunaken déning Allah. Bd nerangaken ikhtilâf ing dalem prakawis punika kénging dipun tegesi anggènipun sami iman dhateng sapérangan sarta kafir dhateng sapérangan. Teges sanèsipun malih anggènipun negesi Bd wau makaten: anggènipun sami merdèni dhawuhing Kitab boten kanthi saleres- leresipun. Mila teges ingkang prayogi piyambak punika: tumindak amilawani Kitab, sarta inggih teges punika ingkang kula anggé. 213. Punika salah satunggaling dhawuh, ingkang dipun alembana déning para ingkang sami nlitipriksa Quran nadyan saking fihakipun mengsah pisan: "Punika salah satunggaling ayat-ayatipun Quran ingkang minulya piyambak. Kanthi cetha ayat punika nyilahaken antawisipun pangibadah ingkang namung kandheg ing upacara lahir, kaliyan pangibadah ingkang tulus tumus dumugi ing tindak. Angèstu ing Pangéran tuwin bèrbudi dhateng sasamining manusa, punika katerangaken kanthi cetha dados sarining agami" (Wh). Upacara kothong kados déné ingkang katindakaken déning sadaya bangsa nalika jaman samanten, para Yahudi ingkang sanget piyambak, punika katerangaken déning ayat punika manawi tanpa gina. Ingkang makaten wau ugi nandhakaken bilih ayat punika wonten sasambetanipun kaliyan ayat nginggilipun lan ngandhapipun. Kajawi punika, manawi ayat punika kacocogaken kaliyan ayat 115 tuwin kateranganipun angka 160, tétéla manawi ayat punika mengku teges ingkang langkung lebet malih, inggih punika ingkang dipun sasmitakaken wonten ing wekasaning ayat. Madhep mangétan lan mangilèn, punika nyasmitakaken kamenanganipun para Muslimin ing Wétan lan ing Kilèn, sarta ugi wigatos paring dhawuh dhateng para Muslimin, bilih sanès ingkang dipun karsakaken Pangéran, badhé andadosaken para Muslimin dados bangsa tukang neluk-nelukaken thok, nanging supados dadosa umat ingkang sifatipun ingkang miyambaki dados tukang mencaraken tatalesing agami ingkang sajati wonten ing jagad punika, tuwin atindak saé dhateng sasamining tumitah. Manawi para Muslimin sami manut ing ayat 115 "Lan kagungané Allah wétan lan kulon iku; mulané menyang ngendi baé adhepira, iya mrono tujuné Allah." Dados pathining ayat punika makaten: para Muslimin kedah dados para tulus langkung rumiyin, sasampunipun lajeng saweg umat ingkang menang, ingkang supados sami saged nanem wijining katulusan wonten ing sadaya nagari ingkang katelukaken. 214. Angèstu malaikat punika wonten ing wiwitaning ayatipun surat punika sampun kasasmitak- aken; ing ngriki kapangandikakaken kanthi cetha dados salah satunggaling dhasar tatalesipun Islam. Saged ugi iman ing wontenipun malaikat punika boten waradin ing sajagad, kados déné ing Pangéran, nanging iman ing malaikat punika wonten ing sadaya agami ingkang adhadhasar Mahatunggalipun Pangéran, waradin dipun akeni. Boten prabéda lan rukunipun iman sanés-sanèsipun, iman ing malaikat punika déning Islam inggih kadhawuhaken manawi mengku teges ingkang lebet. Anggota wadhag kula sami, dèrèng saged kula pigunakaken wonten ing alam kawadhagan punika, manawi tanpa pitulunganipun kakiyatan sanés; upaminipun kémawon mripat, punika boten saged dipun anggé ningali manawi tanpa papadhang. Lah makaten ugi kakiyatan ruhani kula, inggih dèrèng saged narik kula sami nindakaken pandamel saé utawi pandamel awon; saged kula nindakaken pandamel saé punapa awon, punika mawi ambetahaken wontenipun "tukangipun narik" ingkang wontenipun boten gumantung dhateng kakiyatan ruhani kula piyambak. Déné daya panarik ingkang dumunung ing manusa, punika wonten warni kalih, inggih punika daya panarik ingkang ngajak dhateng saé utawi ngajak sumengka minggah dhateng laladining katulusan ingkang inggil, tuwin daya panarik ingkang ngajak dhateng awon utawi ngajak mlorot mangandhap dhateng gesang ingkang asor, gesang kados gesanging sato. Boten prabéda lan ingkang tumindak tumrap wonten ing kakiyatanipun wadhag manusa, wontenipun utawi makardinipun daya panarik wau ugi ambetahaken ing wontenipun "tukang narik" sanès, ingkang boten miji saking awak kula sami piyambak. Déné "tukangipun" ingkang narik dhateng saé, punika 215. Mirsanana kaca candhakipun. Juz II
Surat 2 Wawales sarta wasiyat para nabi lan amèwèhaké bandha, atas saking katresnan ing Panjene- ngané,216 marang krabat lan para bocah yatim sarta para miskin lan wong lan para wong anjajaluk lan kanggo (angluwari) tawanan217 apa déné anjumeneng- aké salat lan ambayar zakat; lan para sing padha anuhoni janjiné nalika pada aprajanji218 lan para lalaku kawastanan malaikat, déné ingkang biyantu makardèkakaken daya panarik dhateng awon, punika kawastanan sétan. Manawi kula sami nanggapi panarik dhateng saé, kula nama manut Roh Suci, déné manawi kula nanggapi panarik dhateng awon, kula nama manut dhateng sétan. Dados, iman dhateng para malaikat punika mengku teges: samangsa kula sami kraos tumiyung badhé nindakaken saé, sanalika kula kedah tumanggap minangkani pangajak wau tuwin manut miturut dhateng ingkang ngajak saé wau. Dados iman ing malaikat punika boten namung ateges kula sami kedah ngandel ing wontenipun para malaikat thok, tandhanipun kula sami boten kadhawuhan "iman ing sétan," mangka bab wontenipun sétan, punika sampun genah lan sampun yakin, boten prabéda lan wontenipun para malaikat, malah manut dhawuh sanès (ayat 256) ingkang kadhawuhaken kalayan cetha, kula sadaya kedah sami kafir dhateng sétan. Rèhning "kafir dhateng sétan" punika ateges kula sami kedah andhuwa panarik dhateng awon, milanipun "iman ing malaikat" punika ateges kula sami kedah miturut dhateng ingkang ngajak saé. 215. Ing ngriki kasebutaken bilih iman dhateng sadaya nabi punika kedah, suprandéné ing ngriki kitab kapangandikakaken mawi tembung mufrad, nanging sampun cetha manawi punika inggih mengku kitab-kitabipun sadaya para nabi. Sababipun bokmanawi margi ing panggènan sanès sampun kadhawuhaken bilih Quran punika Kitab, "kang ing kono mengku sakabèhé kitab-kitab kang bener" (98: 3), dados iman dhateng Quran, punika sampun mengku iman dhateng kitab-kitab wau sadaya, sarta inggih awit saking punika, Kitab ing mriki ateges Kitab Quran. 216. Boten prabéda lan ing panggènan sanès-sanèsipun malih ing Quran Suci, ing ayat punika kasebutaken bilih tresna ing Allah, punika dados dhadhasaring maksud ingkang sajatos tumrap sawarnining pandamel tulus. 217. Riqâb punika jama'-ipun raqabah, ingkang tegesipun wantah gulu, lajeng kasebut kalayan mengku teges gerban: kawula tumbasan utawi tiyang tawanan (TA-LL). Dados tembung ing ngriki gadhah teges: kanggo angluwari tawanan (IJ). Ing donya punika boten wonten agami sanèsipun malih, kajawi agami Islam, ingkang mulangaken kados pundi murih tresna ing mengsah punika cumetha dumugi ing tindak. Karsanipun Islam andadosaken pandhèrèkipun dados bangsa ingkang menangan, punika ingkang kados pundi? Inggih punika: bangsa ingkang menangan, ingkang kedah nanjakaken sapéranganing bandhanipun kanggé ngluwari para mengsahipun ingkang katawan wonten ing paperangan! Pranyata boten wonten piwulang ingkang langkung minulya tuwin boten wonten tatanan ingkang tumindak ing babagan punika, ingkang pinanggih wonten ing sawijining kebétanipun Kitab Suci Quran! Piwulang "tresnaa marang satrumu," punika saèstu piwulang ingkang adiluhung; ananging wonten ing dalem agami Nasrani, boten saged langkung saking impèn blaka. Ngemungaken Kanjeng Nabi Muhammad saw. piyambak, ingkang andhawuhaken: Karana tresna ing Allah, nanjakna bandha- mu kanggo ngluwari mungsuh-mungsuhmu kang padha kotawan ana ing paprangan. 218. Lah punika sifat sanèsipun malih ingkang kedah dados cirinipun para Muslimin ingkang menangan. Netepi janji, sami ugi tumrap tiyang satunggal-satunggal utawi tumrap satunggaling bangsa, punika salah satunggalipun tatales ingkang angka satunggal tumrap karahayonipun sadaya manusa, sarta inggih awit saking punika mila Quran Suci migatosaken sanget ing bab punika. Bangsa-bangsa ingkang boten nuhoni prajanjian tuwin kasagahanipun, langkung kathah anggènipun adamel kasangsaran ageng dhateng saindhenging kamanusan katimbang lan sabab sanès-sanèsipun. Tumrap babrayan alit sagedipun manggih raharja, punika manawi satunggal-tunggaling warganipun babrayan 99
100 Lembu sing teguh ing sajroning karupekan lan kasangsaran sarta ing nalika- ning perang219 - ya iki para kang kang padha temen lan ya iki para kang padha bekti. 178 É, para kang padha angèstu, wawales ing dalem prakara rajapati iku ing atasé sira wis katulis (ing papacak), wong mardika kalawan wong mardika, lan kawula kala- lan wong wadon wan kawula, kalawan wong wadon,220 déné sing sapa diwènèhi kaènthèngan sawa- tara déning saduluré (kang kasusa- han),221 seregan (anjaluk tetempuh) wau setya dhateng prajanjian-prajanjian tuwin kasagahan-kasagahanipun. Lah makaten ugi tumrap babrayan ageng, manusa sadaya, punika inggih badhé lastantun dumunung wonten ing kawontenan asor, kajawi manawi bangsa ingkang mawarni-warni punika sami nuhoni prajanjianipun. Rekaos ingkang mesthi kasandhang déning bangsa ingkang kawon, saged suda kathah sanget manawi bangsa ingkang menang purun nuhoni prajanjianipun. 219. Wekasaning dhawuhipun ayat ingkang mungel: kang padha sabar ..... nalika ana ing peperangan, punika saged nyethakaken ingkang dipun karsakaken ing sagemblenging ayat punika. Badhé wontenipun paprangan-paprangan kaliyan para mengsahing Islam, ingkang wasananipun badhé anjalari Islam menang kaliyan para ingkang sami sumedya anyirnakaken, kasasmitakaken kalayan terang. 220. Angger-angger Yahudi bab nandukaken wawales, kawewahan kathah sanget wonten ing Islam, awit mawi kawatesan ngemungaken wonten ing prakawis raja-pejah kémawon. Déné manawi wonten ing kalanganipun bangsa Yahudi, pranatan wau mengku sadaya prakawis misakit ingkang sanget. Nanging ing dalem Islam, "wawales ing dalem prakara raja pati iku ingatasé sira wus katulis ing papacak," ingkang suraosipun sami kémawon kaliyan andhawuhaken, tiyang mejahi tiyang punika kedah dipun pejahi. Sasampunipun ngundhangaken angger-angger wau kalayan dhawuh ingkang umum. Quran lajeng nerangaken piprincéniing prakawis, inggih punika, manawi ingkang mejahi punika tiyang jaler mardika, inggih piyambakipun wau ingkang kedah dipun pejahi; manawi ingkang mejahi wau kawula, inggih kawula wau ingkang kapatrapan paukuman; manawi tiyang èstri mejahi tiyang jaler, inggih tiyang èstri wau ingkang kedah dipun pejahi. Bangsa Arab sadèrèngipun lahir agami Islam ing sawenèh prakawis gadhah pranatan ingkang sampun kacara, inggih punika manawi tiyang ingkang dipun pejahi punika darahing ngaluhur, ingkang kapatrapan paukuman kajawi tiyang ingkang dosa pejah wau ugi tiyang sanès-sanèsipun malih; makaten ugi manawi ingkang dosa pejah punika kawula utawi tiyang èstri, piyambakipun dèrèng narimah manawi namung midana kawula utawi tiyang èstri wau. Quran Suci nyirnakaken adat tatacara wau (AH, Rz). 221. Kawontenan ingkang saged ngènthèngaken dosanipun tiyang ingkang dosa, punika saged ugi sok wonten. Ing dalem prakawis ingkang kados makaten wau, tiyang ingkang dosa, pejah kénging kapurih bayar tetempah dhateng krabatipun tiyang ingkang dipun pejahi. Arta ingkang makaten wau dipun wastani diyat, utawi tetempah. Nyukani kaènthèngan dhateng tiyang ingkang dosa punika kasebutaken kanthi terang wonten ing dhawuh wekasaning ayat wau. Iki kaènthèngan saka Pangéranira. Sampun boten wonten semang-semangipun malih kaènthèngan saking Pangéran, punika angsal-angsalanipun kaènthèngan dosanipun tiyang ingkang dosa pejah wau. Manawi kacocogaken kaliyan dhawuh ing 4: 92, cetha manawi anggènipun mejahi wau boten jaragan, kénging bayar tetempah. Juz II
Surat 2 Wawales sarta wasiyat 101 kudu katindakaké manut kalumra- han, tetempuh marang dhèwèké kudu katindakaké kalawan becik; mangkéné iki kaènthèngan lan kawelasan saka Pangéranira; mulané sapa sing sawisé amlangkah wates mangkono iku, bagéané siksa kang nglarani. lan pambayaré ing 179 Lan sajroning (papaceké) wawales iku sira éntuk urip, o, wong kang padha ana akalé, darapon sing padha bekti.222 iku wus katulis (ing papacak) ingatasé sira, nalika pati anekani sawijinira, manawa atinggal bandha, tumrap wong tuwa loro lan para akrab, kalawan miturut kalumrahan, dadi kawajiban ing atasé para kang bekti.223 180 Wasiyat salah 222. Dumugi ing wekdal wau, para Muslimin tansah narimah dados lésaning sawarninipun lampah nglangkungi wates. Sampun kathah tiyang Muslimin ingkang dipun pejahi kalayan wengis. Sapunika para mengsah sami gayeng sedyanipun badhé numpes para Muslimin kalayan nganggé dadamelipun, mila para Muslimin dipun paringi dhawuh pèpènget, bilih gesangipun ing sapunika namung gumantung dhateng tumindaking angger-angger bab wawales; kajawi punika pancèn umumipun, kawilujengan- ipun gesang punika sagedipun karéka, namung manawi tiyang ingkang dosa pejah punika dipun ukum pejah. 223. Klèntu sanget manawi dhawuh ing kasebut ing ayat punika kaanggep sampun boten tumindak, saha kaanggep manawi ayat punika sampun kasuwak. Sawenèh mufassir gadhah paham bilih tatanan damel wasiyat kados déné ingkang kasebut ing ayat punika dipun suwak déning dhawuh ing 4: 11, ingkang namtokaken pandumaning para warisipun tiyang ingkang tilar donya. Ananging yektinipun ayat wau taksih nganggep absah wasiyat ingkang sampun kadamel. Salajengipun minangka pasaksèn bilih angger-angger bab wasiyat punika boten kasuwak déning dhawuh 4: 11, mangga kula aturi mirsani 5: 106 (ingkang tumurunipun sampun genah manawi langkung kantun katimbang kaliyan 4: 11), ing ngriku andhawuhaken wontenipun saksi nalika damel wasiyat. Tumindakipun, wiwit jamanipun Kanjeng Nabi, wewenang masiyataken bandhanipun, punika kapranata boten kénging langkung saking sapratiganipun bandha, sarta para ingkang sami tampi panduman margi dados warisipun ingkang pejah, boten kénging tampi bandha wasiyat. Ananging sanadyan makaten tumindakipun, meksa boten nélakaken bilih ayat punika kasuwak; kosokwangsulipun, punika ngiyataken dhawuh bab damel wasiyat, malah menggah ing sajatos-jatosipun dumunung anggenahaken wasiyat ingkang kados pundi, ingkang kapangandikakaken ing ayat ngriki punika, inggih punika sarana maringi pitedah ingkang langkung cetha bab prakawis wasiyat ingkang saged adamel pituna dhateng wewenangipun para waris. Sadaya pakèwed ingkang gagayutan kaliyan ayat punika saged ical manawi dhawuh / ingkang tegesipun tumrap wong tuwa loro lan para akrab punika kawaos
102 Lembu Juz II 181 Sapa sing sawise angrungu iku banjur angowahi, _ lah dosane iku mung tumiba marang para sing angowahi, iku Amiyarsa, Angudanèni. sayekti Allah 182 Ananging sapa sing nguwa- tiraké mbokmanawa kang atinggal weling iku atindak botsih utawa (jaragan) dosa, banjur agawé pirukun antarané kono padha, lah ora dosa ingatasé dhèwèké; sayekti ingkang tegesipun manawa atinggal bandha, dados boten kasuraos wangsul dhateng wasiyat. Dhawuh wau lajeng mungel makaten: Wasiyat iku wus katulis ing papacak ingatasé sira, nalika pati anekani salah sawijinira, manawa atinggal bandha tumrap wong tuwa loro lan para akrab. Dados wasiyat wau boten tumrap tiyang sepuh kakalih tuwin para akrab, jalaran pandumanipun sampun katamtokaken wonten ing dhawuh 4: 11, wangsul kawasiyataken tumrap kaperluwan dadana utawi kaperluwan sanès-sanèsipun. Manawi dipun suraos kados makaten wau, ayat punika cocog sanget kaliyan ayat kakalih sanèsipun, inggih punika 4: 11 tuwin 5: 106, makaten ugi cocog sanget kaliyan sunnahipun Kanjeng Nabi, kados déné ingkang dipun riwayataken wonten ing hadits. Hadits titiga prayogi kapèngetan ing ngriki. Ingkang sapisan, inggih punika hadits ingkang dipun riwayataken déning Bukhari lan Muslim, kateranganipun Sa'd bin Abi Waqqas ingkang makaten: "Ing nalika taun bedhahé Makkah aku kena ing lalara kang mèh baé andadèkaké aku yakin manawa pati mesthi anekani aku. Kanjeng Nabi ngrawuhi aku, aku banjur matur marang panjenengané yèn aku duwé bandha akèh banget nanging mung duwé waris anak wadon siji; aku nyuwun palilah masiyataké bandhaku kabèh (mesthi kémawon kanggé maksud dadana), nanging aku mung dikaparengaké masiyataké sapratelon." Makaten ringkesipun katranganipun sahabat Sa'd wau. Nitik taunipun ingkang kasebutaken, inggih punika taun nalika bedhahipun nagari Makkah, tétéla manawi lalampahan wau kelampahanipun ing nalika ayat warni kalih ingkang karembag ing ngriki tuwin 4: 11 punika sampun turun let dangu. Awit saking punika, dados damel wasiyat punika boten cengkah kaliyan ayat 180, sarta menggah ing sajatos- jatosipun ingkang kapangandikakaken ayat punika bab prakawis damel wasiyat tumrap kaperluwan dadana utawi kaperluwan sanès-sanèsipun, sanès wasiyat tumrap para waris. Lalampahan kalih warni sanèsipun, kelampahanipun ing jaman pawingkingipun malih. Siti 'Aisyah ngandikakaken bilih wonten satunggalingg tiyang niyat badhé damel wasiyat. Panjenenganipun mundhut priksa pinten kathahing bandhanipun, sarta sareng dipun caosi katerangan bilih bandhanipun 4000 dinar tuwin warisipun wonten sekawan, panjenenganipun lajeng dhawuh dhateng tiyang wau sampun damel wasiyat kéma- won, saha bandhanipun wau katilarna kémawon dhateng para warisipun, salajengipun panjenenganipun kaliyan mawi maos dhawuh ingkang kasebut ing ayat ngriki punika, kalayan kasuraos mengku teges damel wasiyat punika manawi tilar bandha kathah (Bd). Lalampahan saminipun punika ugi, dipun riwayataken ing hadits, inggih punika lalampahanipun Bagéndha 'Ali, Khalifah ingkang kaping sekawan. Panjenenganipun kagungan kawula ingkang sampun mardika gadhah bandha 700 dinar, Bagéndha 'Ali ngémutaken sampun damel wasiyat, panjenenganipun maos dhawuh kanggé ngiyataken pamanggihipun wau (Bd). Lalampahan warni kalih punika kelampahan ing sasampunipun séda Kanjeng Nabi, dados nedahaken kanthi cetha: (1) bilih ayat 180 punika boten kaanggep sampun kasuwak, jalaran tiyang kathah taksih lastantun damel wasiyat miturut pitedahipun ayat wau, sarta Siti 'Aisyah lan Bagéndha 'Ali sami mendhet waton saking ngriku; (2) wasiyat ingkang kapangandikakaken ing ayat punika, punika boten naté mengku teges tumrap kaperluwan dadana, utawi ing sawenèh prakawis, tumrap para akrab ingkang boten saged tumut maris miturut dhawuh ing 4: 11.
Surat 2 Siyam Allah asih.224 iku Aparamarta, Maha- RUKU' 23 Siyam 183, 184. Siyam kawajibaken. 185. Wulan Ramadlan kadadosaken wulan siyam. 186. Gusti Allah anyembadani panyuwun. 187. Watesing siyam. 188. Hak ing rajadarbé kedah dipun ajèni. 183 É, para kang padha angèstu, pasa iku katetep wajib tumrap ing sira, kaya anggoné katetep wajib tumrap para wong ing sadurungira, darapon sira padha anjaga (awakira saka ing ala).225 224. Ingkang damel wasiyat prayogi dipun pituturi sampun ngantos keladuk sihipun ingkang kalayan boten mesthinipun dhateng satunggaling tiyang utawi sampun ngantos nglangkungi saking watesing angger-angger, ingkang temahanipun andadosaken kapitunanipun waris ingkang sah. 225. Siyam punika pranataning agami ingkang mèh umum tumindak ing sajagad kados déné sembahyang. Ing agami Islam, siyam punika salah satunggaling lampah pangibadah ajegan warni sekawan ingkang mangka tatales; ingkang tiga inggih punika sembahyang (salat), zakat lan nglampahi haji. Dhawuhing Quran nerangaken, bilih siyam punika kawajibaken dhateng sadaya umat déning para andika nabi ingkang sampun rawuh sadèrèngipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. "Siyam punika wonten ing sadaya jaman tuwin wonten ing kalanganipun sadaya bangsa dados pangadatan ingkang asring sanget katindakaken nalika nandhang susah, prihatos tuwin sedih" (Cr. Bib. Con.). Wonten ing antawisipun titiyang agami Hindu, siyam punika ugi kalimrah. Dalasan titiyang Nasrani, ingkang sami gadhah panganggep sampun boten ambetahaken lampah pangibadah ajegan margi saking panebusipun Kanjeng Nabi 'Isa, inggih dipun dhawuhi siyam déning nabi wau: "Mangkono manéh samangsa kowé padha nglakoni puwasa, aja gawé celom ulatmu kaya para wong lamis; déné iku padha njrengungusaké ulaté .... Balik, kowé iku samangsa puwasa, endasmu nganggo dilengani sarta nganggo raup" (Mattéus 6: 16, 17). Malih, nalika para titiyang Farisi maoni sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa déné asring boten siyam kados déné sahabatipun Kanjeng Nabi Yahya, panjenenganipun namung maringi wangsulan, samangsa panjenenganpun kapundhut "ing kono bakal padha puwasa" (Lukas 5: 33-35). Nanging pranatan siyam punika ing dalem Islam mengku maksud ingkang béda sanget kaliyan ingkang sampun-sampun. Sadèrèngipun Islam, siyam punika mengku maksud nemaha nandhang luwé ing kalanipun nandhang susah tuwin prihatos; wonten ing agami Islam, siyam punika pranatan minangka kanggé nyaèkaken kawontenanipun budipakerti tuwin ruhani para manusa. Makaten punika kasebutaken kanthi cetha wonten ing wekasaning dhawuh: Darapon sira padha anjaga awakira saka ing ala. Maksudipun inggih punika supados manusa anggugulang kados pundi sagedipun nebihi awon. Dados, siyam ing dalem agami Islam, punika boten namung ateges nyirik tetedhan kémawon, nanging ugi nyirik sawarnining awon. Menggah ing sajatos-jatosipun, nyirik tetedhan punika namung dumunung pancadan, murih manusa ngrumaosi, manawi saking anggènipun mituhu ing dhawuhing Pangéran piyambakipun saged nebihi samukawis ingkang pancénipun kaidèn, lah punapa malih margi awon ingkang pancèn dipun awisi déning Pangéran, botena saya perlu kedah dipun tebihi. Malah menggah ing sajatos-jatosipun, sadaya pranataning agami Islam, punika lampah ingkang mangka pancadan, ingkang ngener dhateng kasucianing jiwa ingkang sampurna. Siyam punika kajawi mengku sedya kanggé ngluhuraken budipakerti, ugi nyasmitakaken sedya sanès. Wonten sedya warni kalih, inggih punika (a) menggahing budipakerti tuwin ruhani, supados para Muslimin saged anjaga awakipun piyambak saking awon; jalaran tiyang ingkang kuwawi boten mituruti pépénginanipun 103
104 Lembu 184 Ing dina kang genah wila- ngané;225A ananging sira, sapa sing pinuju lara utawa lulungan, (kudu) banjur (pasa sapira) wilangané ing dina séjé; lan tumrapé sing rekasa anglakoni, ambayara tebusan sara- na awèh pangan wong miskin;226 lah sapa sing mulung atiné dhéwé anglakoni kabecikan, iku luwih becik tumrapé dhèwèké; wondéné sira padha pasa iku luwih becik tumrapé sira, manawa sira padha weruh. 185 Sasi Ramadlan227 iku sasi diturunaké, enggoné Quran228 ingkang pancènipun kaidèn, margi saking anggènipun ambangun-turut dhateng dhawuhipun Pangéran, mesthi inggih kiyat anduwa pépénginanipun ingkang boten kaidèn; (b) menggahing jasmani, murih para Muslimin saged anjagi awakipun piyambak saking para mengsah-mengsahipun, sarana anggugulang badanipun kiyat nandhang rekaos ingkang mesthi kasandhang nalika ambélani Islam tuwin kaum Muslimin. 225A. Wilanganing dinten katerangaken kanthi gumathok wonten ing ayat candhakipun, inggih punika sangalikur utawi tigangdasa dinten ing wulan Ramadlan. Piprincénipun bab siyam mirsanana Purwaka. 226. Tembung fidyah ingkang kagem ing ayat punika katerangaken déning Rgh makaten: "Barang ingkang kanggé ngreksa déning manusa ing awakipun piyambak, inggih punika, bandha ingkang katanjakaken minangka lilintuning lampah pangibadah ingkang piyambakipun cèwèt anggènipun nindakaken." Tembung wau ugi mengku teges nanjakaken bandha kanggé nebus kamardikan. Dhawuh yuthîqunahu, manawi dipun tegesi kang padha kuwat nindakaké iku, mengku teges para ingkang saged nyukani tedha dhateng tiyang ingkang kikirangan. Déné tumrap para titiyang ingkang boten saged nindakaken siyam jalaran tansah sakit utawi dangu nandhang sakit, utawi tiyang ingkang sampun sepuh utawi tiyang ingkang ringkih sanget (tiyang èstri ingkang saweg ngandhut utawi saweg nesepi ugi kalebet ing tataran punika), tumindakipun ingkang andanakaken dhateng pekir meskin tedha samurwating tedhanipun tiyang satunggal ing saben dinten ing salebetipun sawulan (Bkh, AD). Damel saé dhateng ngasanès punika ugi kadhawuhaken minangka wewahan dhawuh siyam ing wulan Ramadlan. Dipun riwayataken bilih Kanjeng Nabi Suci, ingkang sampun kaloka ing sajagad menggahing berbudinipun, punika ing salebetipun wulan Ramadlan saya langkung pradah malih (Bkh). Gumelaripun ingkang kalayan prasaja sanget, dhawuh punika limrahipun katindakaken sarana nyukani tedha dhateng tiyang ingkang kikirangan ing nalika wekasaning wulan, inggih punika ingkang dipun wastani Shadaqatu-l-Fithri, sarta punika wajib tumrap sadaya tiyang, jaler, èstri, laré alit, bandara tuwin abdi (Bkh). tumrapipun ingkang kaping sanga 227. Tumurunipun Quran Suci punika wiwitanipun wonten ing wulan Ramadlan, inggih punika wulan taun Arab (Rz). Mila wulan Ramadlan punika kapangandikakaken wulan tumuruning Quran Suci. Tegesipun ingkang asli, Ramadlan punika bentèr ingkang sanget. Mila wulan wau kawastanan makaten "awit nalika sami nyantuni namaning wulan- wulan saking namanipun kina, wulan-wulan wau lajeng kanamakaken miturut mangsa ingkang dhawah ing wulan-wulan wau, sarta wulan punika nyarengi kaliyan mangsa bentèr sanget" (LL, Bd). Sawenèhipun mastani manawi punika salah satunggaling asmanipun Gusti Allah, nanging punika boten wonten watonipun ingkang kénging pinitados. 228. Mirsanana kaca candhakipun. Juz II
Surat 2 Siyam minangka tuntunan tumrap para manusa sarta minangka tandha apa déné tuntunan yektining minangka panyilah;229 mulané sira sing padha aneksèni sasi iku, lah pasaa ing kono; lan sapa sing pinuju lara utawa lulungan, (kudu) banjur (pasa sapira) wilangané ing dina angarsakaké gampangé marang sira lan ora angarsakake angèlé marang sira, sarta (angarsakaké) supaya sira padha anggenepana wilangané sar- ta supaya sira padha angagungaké Allah, déning anggon-É wus anuntun ing sira lan darapon sira padha atur panuwun. séjé; Allah kawula- ing sira Ningsun padha prakara lah sayekti Ingsun iki parek; Ingsun anyem- badani panyuwuné wong kang 186 Lan nalikané takon Ingsun, 228. Al-Qurân punika naminipun Kitab Suci ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad saw. sarta inggih kalayan nama punika kasebutaken Kitab Suci punika wonten ing wahyuning Pangéran. Tembung Qurân punika tembung lingga aran asli saking tembung kriya qara-a, ingkang tegesipun ingkang sapisan nglempakaken barang-barang ingkang dados satunggal ( LA, TA- LL). Tegesipun ingkang kaping kalih, inggih punika maos Kitab. Mila tembung wau kanggé nembungaken "maos," awit salebetipun maos, aksara tuwin tembung-tembung gandhèng-ginandhèng satunggal kaliyan satunggalipun miturut tatanan ingkang tartamtu (Rgh). Menggah ing sajatos-jatosipun nama Quran punika mengku teges asli kakalih wau sadaya, awit, ingkang sapisan, tembung wau gadhah teges kitab klempakaning sadaya Kitab-kitabipun Pangéran, alias panyilah ingkang kasebutaken déning Quran piyambak wonten ing 98: 3 tuwin ing panggènan sanèsipun (Rgh); kaping kalihipun, tembung "Qurân" wau ateges kitab ingkang kawaos utawi ingkang mesthi kawaos, jer Quran Suci punika Kitab, "ingkang katerangaken kanthi nyata; sami-sami kitab waosan, ingkang sakalangkung wiyar piyambak tebanipun" (Én. Br). Para mufassirin sami nyebutaken namanipun Quran Suci warni tigangdasa satunggal miturut pangandikanipun Quran Suci piyambak; ingkang wigatos piyambak inggih punika Al-Kitâb, utawi Kitab, tuwin Adh-Dhikr, utawi Pépéling. 229. Ing ngriki nyebutaken katrangan tigang prakawis bab Quran Suci; sapisan, Quran punika tuntunan tumrap sadaya manusa, milanipun Quran punika mengku piwulang ingkang tansah laras tumrap sawarnining tataranipun manusa ing pundi-pundi nagari tuwin ing sadhéngah jaman; kaping kalih, Quran punika mengku tandha yektining tuntunan ingkang sakalangkung kathah, dados ambuktèkaken kayektènipun punapa ingkang katerangaken piyambak; kaping tiga, kajawi tandha yekti Quran punika paring panyilah ingkang cetha, ingkang anyilahaken antawising yakti lan panggorohan, sarana andadosaken para angèstu sami saged ngraosaken wohing iman, tuwin tiyang ingkang sami angemohi ngraosaken wohipun ingkang awon anggènipun ngemohi yakti. Perang Badar ingkang ing 8: 41 kasebut yaumul-Furqan, utawi dinten panyilah, punika kelampahanipun inggih ing wulan Ramadlan. 105
106 Lembu nyuwun, yèn anyuwun marang Ingsun; mulané kuduné padha anyembadanana panguwuh-Ingsun lan padha angèstua ing Ingsun, darapon padha angambah dalan bener.230 230. Sasambetanipun ayat punika kaliyan ayat-ayat nginggilipun tuwin ngandhapipun, makaten: Siyam, ingkang mengku nyegah sawarnining awon, punika nyelakaken manusa dhateng tuking kasucian. Manusa, punika manawi saya celak kaliyan Ingkang-Mahasuci, inggih saya ageng pangajeng- ajengipun panyuwunipun dipun tampi wonten ing ngarsaning Gustinipun. Mila dipun riwayataken, Kanjeng Nabi punika manawi ing wulan Ramadlan saya nyarempeng sembahyangipun (Bkh), sarta pandhèrèkipun inggih dipun grètèhi supados nindakaken ingkang makaten wau (Muslim). Bab prakawis donganipun tiyang ingkang konjem adhédhépé tinarimah, punika kasebutaken kanthi cetha wonten ing ayat punika. Namung gagandhèngan kalayan bab prakawis punika, kalih prakawis perlu kapèngetan ing ngriki. Sapisan, wonten raos, manawi donga punika kilap kathah kilap sakedhik radi wonten cengkahipun kaliyan paugeran "sedya kedah kagayuh kalayan migunakaken sarana ingkang mikantuki," milanipun raos punika lajeng nukulaken sagolonganing tiyang, ingkang babar pisan boten ngakeni ing dayaning donga, nanging ugi mahanani wontenipun sawenèh tiyang ingkang anggadhahi panganggep, manawi sampun andodonga lajeng sampun boten betah ngecakaken sawarnining sarana lahir kanggé anggayuh sedyanipun. Panganggep warni kalih wau lepat sadaya sarta sulaya kaliyan piwulangipun Islam ingkang sajati ing babagan dayaning donga. Déné menggah ing sajatos-jatosipun, ngecakaken tindak minangka sarana, kaliyan donga, punika gandhèng raket boten kénging pinisah. Sok tiyanga ingkang gadhah idham-idhaman badhé anggayuh satunggaling sedya, ingkang wiwitan piyambak kedah tumindak ngupados sarana ingkang perlu katindakaken, kanggé anggayuh sedya wau, makaten ugi piyambakipun kedah rékadaya ing sakiyat-kiyatipun, murih angsal margi ingkang sakinten kénging anggayuh gagayuhanipun wau. Nalika ngupados sarana wau piyambakipun kedah ngetokaken kakiyatan kanggé andumugèkaken sedyanipun, sarta anggolongaken pamanahipun mligi ngupados sarana ingkang saged andumugèkaken ing sedya wau. Ngeningaken cipta utawi ngencengaken tékad ingkang kados makaten punika, ing sawenèh panyuraos kénging winastan donga. Jalaran manawi kula sami punika nyarempeng ngupadosi punapa-punapa ingkang taksih sumingid saking kula sadaya sarta dèrèng sami kula sumerepi, punika sajatosipun kula sampun nama ngupados pitedah saking Kawasa Ingkang Mahaluhur, ingkang tumrap Panjenenganipun boten wonten barang ingkang sumingid kados kula sami punika. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, manawi ing salebetipun ngupados satunggaling barang pun jiwa nyarempeng dhumateng Ingkang paparing sadaya nugraha, sarta manawi saking anggènipun ngrumaosi badanipun apes tuwin boten saged anggayuh ingkang katuju saking kuwaosipun piyambak, lajeng nyuwun papadhang dhateng Tuk Ingkang Mahaluhur, pun jiwa wau nama kelem wonten ing dalem eninging cipta ingkang mangka panyuwun, sarta kawontenanipun ingkang kados makaten wau, menggah ing sajatos-jatosipun sampun kados tiyang ingkang nyunyuwun ing Pangéran. Namung wonten bédanipun makaten: tiyang ingkang tuhu wicaksana, tiyangipun suci Pangéran, anggènipun nyunyuwun dhateng Panjenenganipun kanthi tata-krami ingkang mungguh tumrap Panjenenganipun, awit piyambakipun yakin manawi Panjenenganipun wau Tuking sadaya nugraha, makaten ugi donganipun punika adhadhasar yakin; nanging panyuwunipun tiyang ingkang katutupan mripatipun, punika namung kados déné mek-mekan wonten ing salebeting pepeteng, sarta donganipun wau namung awujud mikir-mikir tuwin nglimbang-nglimbang blaka. Dados tiyang ingkang nilar donga nalikanipun ngupados sarana saha boten purun nglimbang-nglimbang sacara nyunyuwun nalika lumampah ing marginipun, punika lepat sanget, boten prabéda kaliyan tiyang ingkang jalaran sampun andodonga lajeng boten purun migunakaken sarana ingkang mesthinipun kedah dipun tindakaken, punika inggih lepat. inggih punika Kaping kalihipun, kedah dipun èngeti bilih donga gadhah daya, punika boten teka lajeng ateges bilih sadaya sedya ingkang dipun suwun kadumugènipun déning manusa dhateng Pangéran, punika mesthi tumunten saged kagayuh. Bab punika sampun kacekakaken déning Quran Suci piyambak makaten: "Marang Panjenengané mesthiné panyuwunira, banjur Panjenengané bakal ambirat apa kang Juz II
Surat 2 Siyam tumrapé sira ing wengining pasa anyedhaki para iku wong wadonira, dhèwèké sandhangan tumraping sira lan sira iku sandhangan tumraping dhè- wèké;231 Allah angudanèni yèn sira iku wus padha anyidrani awakira dhéwé,232 mulané Panjenengané wus bali (paramarta-Né) marang sira lan angènthèngaké ing sira; mulané ing saiki padha parekana lan angupayaa apa kang wus kapacak déning Allah tumrapé sira, tuwin padha mangana lan ngombéa nganti tumekaning cetha- ning bédané putihing raina karo irengé wengi ing wayah gagat bangun233 tumuli anyampurnakna 187 Dikenakaké padha sira suwun biraté, manawa Panjenengané kepareng" (6: 41); milanipun saged ugi sedya ingkang kasuwun murih kadumugènipun punika boten saged kagayuh. Malih: "Lan sayekti Ingsun temen bakal anyoba ing sira kalawan apa-apa, kayata wedi, lan luwé sarta kailangan bandha tuwin nyawa apa déné wowohan" (ayat 155); milanipun nadyan tiyang mukmin pisan mesthi mawi nandhang cobi tuwin rekaos, sarta piyambakipun kedah tansah sawega nandhang sawarnining pituna. Ananging boten prabéda kaliyan jampi, punika boten kénging dipun ungkiri menggahing kasiyatipun, dupèh boten mustajab kanggé anjampèni ing sadaya sasakit, lah makaten ugi kasiyatipun donga, punika inggih boten kénging dipun ungkiri, margi wonten sabab ingkang kados makaten wau. 231. Boten wonten gagambaran ingkang langkung éndah bab sasrawunganipun jaler kaliyan sémahipun, tuwin kasenengan ingkang sami dipun panggih lan malih anggènipun ayom-ingayoman satunggal dhateng satunggalipun, ngungkuli pratélanipun Quran ing ayat punika. 232. Andharanipun hadits ingkang gagandhèngan kaliyan ayat punika, makaten: ing sakawit para Muslimin sami nginten manawi ing kalanipun sami siyam, nadyan ing wanci dalu pisan kaawisan kempal kaliyan sémah-sémahipun; ananging tindak makaten punika, miturut AbM tiron saking titiyang Nasrani (Rz), sarta miturut pamanggihipun sadaya para mufassirin, boten awawaton dhawuh Quran, jalaran ing bab punika dhawuhipun Quran namung kados ingkang katerangaken ing ayat punika, inggih punika kapara malah anglepataken panginten wau saha nyingkiraken lampah kesangetan ingkang dipun jarag katindakaken déning para Muslimin wau piyambak. 233. Khaith punika ingkang asli bolah (lawé), nanging panganggénipun boten namung kawatesan (ingkang tegesipun wantah: bolah ing gulu) punika tegesipun: ugi ateges: bang-bang wétan (TA-LL). wengi iku wus pratéla saka raina (TA-LL). samanten. Tembung balung ula-ula ing gitok (S.Q.LL). Mila lajeng wonten tetembungan Mila irenging ateges: putihing gagat raina, déné wengi (LL). Dados ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika plethèking bang wétan; sasampunipun wekdal punika nedha tuwin ngombé kaawisan, ngantos dumugi seraping surya. Wonten masalah (pitakènan) wigatos, inggih punika: kados pundi tumrapipun nagari ingkang terkadhang dintenipun panjang sanget, cacak tiyang limrah boten badhé kiyat nyirik tedha wiwit gagat raina dumugi serapipun surya. kateranganipun: wonten hadits ingkang nyariyosaken bilih wonten sahabat Nabi ingkang nyuwun pirsa dhateng Kanjeng Nabi, bab prakawis sembahyang tumrap wonten 107
108 Lembu pasa tekan wengi, sarta aja mareki dhèwèké samangsané sira mem- peng iki aweraning Allah, mulané aja sira cedhak-cedhak. Kaya mangkono Allah, timbalan- timbalan-É marang para manusa, darapon padha bektia. jero masjid;234 ing anyethakaké 188 Lan aja sira padha mangan bandhanira ing antaranira kalawan laku ora bener sarta (iya aja) padha amingsusungaké iku marang kang nyekel bebeneran kang supaya sira padha bisa mangan sapéranganing bandhané manusa kalawan laku dosa, kang mangka sira padha weruh.235 RUKU' 24 Perang pananggulang 189. Wulan-wulan ingkang kanggé dagang sarta jiyarah haji. 190-193. Perang, perlu minangka panjagi sarta kanggé anetepaken kamardikaning agami. 194. Wulan-wulan suci kedah boten dipun terak. 195. Mupu wragading panjagi dhiri punika perlu. 196. Alangan- alanganipun jiyarah haji. takon marang tanggal. sira parakara Calathua: iku waktu kang padha 189 Dhèwèké padha ing dinten, ingkang dangunipun sami kaliyan setaun utawi sewulan; dipun riwayataken Kanjeng Nabi maringi wangsulan, bilih tiyang kedah mawi ukuran miturut dintenipun para sahabat wau (Muslim- Msb). Awawaton hadits punika, dados manawi tiyang dudunung wonten ing nagari-nagari ingkang dintenipun panjang sanget, punika wancinipun siyam kénging dipun pétang miturut sapinten dangunipun dinten ing nagari Madinah, utawi andanakaken tedha samurwating tedhanipun tiyang satunggal, dhateng tiyang miskin saben dinten siyam, inggih kénging. Nanging langkung prayogi, manawi sakintenipun saged, dipun srantosaken ngantos ing dinten ingkang langkung celak. 234. Ingkang dipun karsakaken inggih punika tiyang ingkang nyingkur kadonyan salebetipun sadasa dinten ing wekasaning wulan Ramadlan, mempeng wonten ing masjid rinten dalu. Tindak makaten punika dipun wasthani i'tikâf. Nanging punika namung kautamen, boten wajib. 235. Awisan mendhet baranging ngasanès kalayan boten absah, punika mathis sanget dados sambetipun dhawuh bab siyam, jalaran tiyang siyam makaten nyirik samukawis ingkang pancènipun piyambakipun gadhah wewenang migunakaken kanthi absah, sarta anggènipun tumindak makaten wau karana andhèrèk dhawuhipun Pangéran. Menggah ing sajatos-jatosipun, siyam punika nyagedaken tiyang mangrèh hawa nafsunipun, sarta samangsa tiyang punika saged mangrèh hawa nafsunipun, pangangsa-ngangsa badhé mendhet barang ing ngasanès ingkang kalayan boten leres, punika inggih lajeng sirna. Juz II
Surat 2 Perang pananggulang Ar. sapa sing tumrap (kauntunganing) tinamtu manusa jiyarah sarta kanggo haji,236 lan dudu kautaman ang- gonira malebu ing omah saka ing buritané,237 ananging kautaman iku yèn wong anjaga (awaké saka ing ala); lan malebua ngomah metu ing lawangé sarta padha di bekti ing Allah, darapon sira padha begja. ing dadalaning Allah karo para kang merangi sira lan aja angliwati wates; sayekti Allah iku ora tresna marang wong kang padha ngliwati wates.238 190 Lan padha peranga 236. Pitakènan ingkang boten cetha punika kacethakaken déning dhawuh wangsulanipun. Bangsa Arab anggadhahi tatacara, sawenèh wulan punika kaanggep suci, sarta ing salebetipun wulan-wulan wau, memengsahan ingkang dikados punapa kémawon sangetipun dipun kèndeli, katentreman nglimputi saindhenging nagari, temahan dadagangan saged tumindak kanthi tentrem tanpa wonten ingkang ngarubiru. Ing salebeting wulan-wulan punika ugi, mangsanipun para titiyang sami nindakaken jiyarah haji dhateng papan Suci Makkah. Rèhning ingkang kawarsitakaken ing ruku' punika dhawuh- dhawuh ingkang gagayutan kaliyan bab prakawis perang, milanipun sampun mungguh sanget ing ngriki nyebutaken pitakènan ingkang gagayutan kaliyan wulan-wulan suci, ingkang lajeng kacethakaken wonten ing ayat 217. Déné dhawuh wangsulanipun angakeni ing kasunyatanipun wulan-wulan wau, jalaran kasucianipun wulan-wulan wau saged suka paédah wadhag dhateng tiyang kathah, margi dadagangan saged tumindak terus, tuwin paédah ruhani, inggih punika nindakaken jiyarah haji. 237. Bangsa Arab punika bangsa ingkang gugontuhon. Manawi wonten tiyang gadhah sedya ingkang wigatos, mangka boten saged kadumugèn, piyambakipun mesthi lajeng boten purun medal konten manawi lumubet ing griyanipun, nanging lumebet saking wingking, sarta anggènipun nindakaken cara makaten wau ngantos setaun (Hasan, Asamm-Rz). Rèhning ing sapunika para Muslimin punika badhé tinanggenah ing wajib ingkang sakalangkung awrat, inggih punika: anjumenengaken kamardikan nglampahi agami wonten ing nagari ingkang kebak panganiaya, ingkang mesthinipun anjalari para Muslimin sami badhé nandhang sarupining rekaos, mila sami dipun dhawuhi sampun ngantos sami nindakaken tatacara gugon tuhon Arab kina. Kosokwangsulipun sami dipun dhawuhi, bilih ingkang mangka usada ing salebetipun sami nandhang rekaos, punika tetep puguh wonten ing katulusan. Sawenèh mufassirin gadhah paham manawi lumebet griya saking wingking, punika ateges malèncèng saking margi ingkang leres, déné medal konten, punika ateges tetep wonten ing margi ingkang leres (Rz). Utawi ingkang dipun karsakaken punika tatacara ingkang sampun kaprah nalika jaman Jahiliyah, inggih punika manawi mentas jiyarah haji lumebetipun dhateng griya saking wingking (Bkh). 238. Rabi' tuwin Ibnu Zaid sami anggadhahi pamanggih bilih ayat punika wahyu ingkang ngidini perang, ingkang tumurunipun rumiyin piyambak (Rz). Sanèsipun malih mastani ingkang rumiyin piyambak inggih punika 22: 39 (Rz). Kilap pundi ingkang leres, saprakawis sampun cetha, inggih punika ayat punika salah satunggalipun dhawuh ing babagan punika, ingkang tumurunipun rumiyin piyambak. Bab perang punika wonten ing ngriki kawarsitakaken wonten nem ayat, kasigeg wonten ing ayat 195, dipun ambali malih wonten ing ruku'-ruku' candhakipun. Wonten saprakawis ingkang melok, inggih punika dhawuh perang wonten ing marginipun Allah, punika ingkang asring kasebutaken gagandhèngan kaliyan bab ngibadah haji, kadosta ingkang kasebut ing ayat tuwin ing surat ingkang 109
110 Lembu kaping 3 saha kaping 22. Kawontenanipun punika kénging kanggé wawaton nyaring bobontosaning paham, kados déné ingkang asring kasebutaken kanthi cetha punika, inggih punika: perang punika anggènipun dipun idini utawi dipun dhawuhaken, minangka kanggé sarana rumeksa dhiri tuwin kanggé ngèndeli panganiaya ingkang sabab saking nglampahi satunggaling agami. Ngibadah haji dhateng nagari Makkah, inggih punika salah satunggaling dhasar tatalesipun agami Islam sekawan warni, punika tangèh lamun saged katindakaken, sadangunipun papan suci wau taksih wonten ing tanganipun para kafir, ingkang sami nundhung para Muslimin saking Makkah kalayan panganiayanipun ingkang sakalangkung wengis punika. Syarat ingkang angka satunggal tumrap perang ing dalem marginipun Allah, inggih punika para Muslimin namung kénging perang lumawan "para kang merangi sira." Dhawuh punika sampun cetha sanget anedahaken bilih perangipun para Muslimin punika kanggé rumeksa dhiri, dados sampun boten perlu dipun wewahi katerangan malih. Dhawuh punika anedahaken, bilih para mengsah ingkang miwiti nganggé dadamelipun kanthi mengku sedya badhé nyirnakaken Islam, sarta kawontenan punika nyata kaseksèn ing babad. Inggih awit saking punika anggènipun para Muslimin dipun idini perang punika. Salajengipun syarat wau anedahaken bilih para titiyang èstri, laré alit tuwin titiyang sepuh ingkang boten saged nganggé dadamelipun lumawan para Muslimin, punika sami boten kénging dipun ganggu damel (Rz). Makaten ugi para pandhita tuwin para mara-tapa inggih sami dipun kejawèkaken kados makaten wau. Miturut syarat-syarat anyar para titiyang limrah ingkang boten sami tumut perang, ing kitha-kitha lan ing padhusunan-padhusunan, inggih boten kénging dipun arubiru, jalaran ingkang kedah dipun perangi punika ngemungaken para titiyang ingkang tumut perang kémawon. Syarat ingkang kaping kalih, para Muslimin boten kénging mlangkah saking wawates perlunipun perang. Pitedah punika perlu sanget tumrap satunggaling umat ingkang dados lésaning panganiaya ingkang sakalangkung wengis tuwin tindak sawiyah-wiyah ingkang sakalangkung sanget, saking pandamelipun para tukang nganiaya, ingkang umbaran tanpa winengku ing angger-angger tuwin panguwaos, ingkang kawasa mangrèh piyambakipun murih boten sami nglangkungi wates. Manawi para Muslimin angsal kamenangan, lajeng nandukaken wawales dhateng ingkang naté nganiaya piyambakipun, punika sajatosipun tasih nama satrepipun kémawon. Éwadéné para Muslimin wau dipun paringi pèpènget ing sadèrèngipun, sampun ngantos sami langkah ing wates perlunipun perang. Pitedah punika dipun èstokaken sayektos déning para Muslimin. Para Muslimin boten naté dados tukang nyerang langkung rumiyin. Nalika perangipun ingkang sapisan, para Muslimin kepeksa perang tandhing wadyabala ingkang sumedya nempuh Madinah, wonten ing panggènan ingkang namung lampahan tigang dinten saking kitha wau. Wonten ing sadaya paperanganipun, para Muslimin namung mejahi utawi nawan mengsah ingkang asikep dedamel, boten naté damel bencana dhateng para èstri, laré alit utawi tiyang sepuh ingkang tanpa daya, sanajan ta titiyang èstri tuwin laré-laré Muslimin sami dipun pejahi kalayan sawiyah-wiyah déning mengsah-mengsahipun ingkang ambeg wengis. Saupami para Muslimin tumindak makaten wau, yekti lajeng nama langkah saking perlunipun perang tuwin langkah saking wates ingkang sampun katamtokaken ing sadèrèngipun. Dipun pèngetana bilih inggih perang karana rumeksa dhiri punika, ingkang dipun wastani perang wonten ing margining Allah punika. Perang karana badhé mencaraken agami, punika sapisan kémawon boten naté kasebutaken wonten ing dalem Quran, wangsul punika namung damel-damelaning gagasanipun para guru agami Nasrani. Gethingipun Islam dhatang perang, punika saged katitik saking anggènipun boten marengaken para Muslimin lumangsah perang, kajawi manawi Islam kaancam ing babaya. Sabab-sabab ingkang murugaken perang tumrap nagari-nagari ingkang sampun majeng, punika sampun wonten tumrap para Muslimin nalika jaman samanten. Nanging sabab-sabab wau dèrèng kaanggep cekap kanggé santolan nuwuhaken peperangan. Dhawuh bab perang kagelaraken wonten ing surat punika, punika kanggé anedahaken membatipun dhawuh-dhawuh wau, manawi katandhing kaliyan angger-angger Yahudi. Bab sapisan ingkang perlu katandhingaken makaten: Miturut angger-angger Yahudi perang punika kadhawuhaken kanggé nundhung satunggaling umat saking nagari padununganipun, ingkang sampun maatus-atus taun laminipun dados darbèkipun ingkang absah: dados ingkang miwiti nganggé dadamelipun punika sanès mengsahipun. Ing dalem Islam para Muslimin kaawisan perang, kajawi manawi kanggé nanggulangi mengsah ingkang ngrumiyini nganggé dadamelipun. Bab ingkang kaping kalih ingkang kosokwangsul, inggih punika bab prakawis garapipun dhateng mengsah. Para Muslimin dipun awisi lampah saking watesing perlunipun perang; dados, wonten ing paperanganipun para Muslimin, boten namung para èstri, laré alit tuwin tiyang ingkang sampun sepuh kémawon ingkang wilujeng, nanging dalasan Juz II
Surat 2 Perang pananggulang 191 Lan padha patènana dhè- wèké ing ngendi enggonira kete- mu239 sarta padha tundhungen saka ing ngendi panundhungé marang sira,240 panganiaya241 luwih abanget tinimbang perang lan aja iku padununganipun mengsah, makaten ugi pategalanipun, sabinipun tuwin barang ingkang sanès- sanèsipun inggih sami wilujeng boten karisak. Ananging wonten ing paperanganipun bangsa Yahudi, tiyang jaler, tiyang èstri tuwin laré alit sadaya sami dipun pejahi, kitha-kitha sami dipun risaki. Mengggah ing sajatos-jatosipun perang cara Yahudi, punika perang tutumpesan, utawi perang numpes, nanging perang cara Islam, punika katindakaken sarana rumeksa dhiri sampun ngantos katumpes déning mengsah. Perangipun sawenèh bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani ing Éropa, punika langkung ngèmperi perang cara Yahudi katimbang kaliyan perang cara Islam, nadyan bangsa-bangsa wau ngakenipun sampun anggadhahi kamajengan ingkang inggil. 239. Mejahi mengsah wonten ing pundi kémawon pinanggihipun, punika sanès prakawis ingkang anèh samangsa wonten ing salebeting kawontenan perang; suprandéné déning para panyela dhateng Islam dhawuh ingkang pasaja punika dipun suraos ingkang anèh-anèh sanget. Ayat punika manawi kacundhukaken kaliyan ayat ingkang sapisan, lajeng mungel makaten: Padha peranga karo para kang merangi sira, sarta padha patènana dhèwèké ing ngendi enggonira ketemu. Punapa bangsa-bangsa ingkang sampun majeng punika manawi peperangan kèndel-kèndelan kémawon dhateng mengsahipun? Rz ngandika: "Dlamir ing dalem dhawuh padha patènana dhèwèké, punika ingkang dipun karsakaken para titiyang ingkang kadhawuhaken supados dipun perangi wonten ing ayat ingkang sampun." Menggah ing sajatos-sajatosipun, boten saged sanès ingkang dipun karsakaken dhawuh wau, kajawi inggih para titiyang wau; makaten ugi tiyang kafir umumipun, inggih sanès ingkang dipun karsakaken, awit ayat-ayat ingkang sampun tuwin ruku'-ruku' ingkang sampun boten wonten ingkang nyebutaken para kafir ing saumumipun. 240. Dhawuh punika nerangaken sedyaning perangipun para Muslimin ingkang wekasan piyambak: lan padha tundhungen saka ing ngendi panundhungé marang sira. Para tukang nganiaya nundhung para Muslimin saking griya-griyanipun ing Makkah tuwin saking masjid suci ing ngriku, ingkang ing sapunika dados punjering para Muslimin. Dados para Muslimin punika kadhawuhan perang kaliyan para ingkang nganiaya dhateng piyambakipun, sadangunipun barang ingkang karebat kanthi rudaparipeksa déning para tukang ingkang nganiaya wau dèrèng kajabel wangsul. Salajengipun dhawuh punika nedahaken bilih para mengsah boten kénging katumpes, kéngingipun namung karebat wangsul barang-barangipun ingkang angsalipun kanthi lampah ingkang boten absah. 241. Tembung ingkang kula jarwani panganiaya punika tembung fitnah, ingkang asalipun ateges ambesmi kalayan latu, ingkang lajeng ateges: kasusahan, kasangsaran, rekaos, mejahi, amblasukaken utawi nasaraken tuwin malèncèngaken saking iman kanthi sarana punapa kémawon (LL). Quran nerangaken kanggènipun tembung fitnah wau kasebut ing ayat 217: "Padha takon marang sira ing prakara sasi suci __ prakara perang sajroné iku. kandanana: Perang ing sajroné, iku prakara gedhé; lan angedohaké ing manusa saka ing dadalané Allah __ lan angafiri Panjenengané __ lan saka masjid suci, apa déné anundung wongé saka ing kono, iku mungguhing Allah luwih gedhé, lan panganiaya iku luwih gedhé tinimbang matèni." Ing ngriku kacetha tembung ftnah punika sami kaliyan nebihaken manusa saking marginipun Allah tuwin saking masjid suci, tuwin kafir ing Allah sarta anundung manusa saking masjid suci; dados terang ateges panganiaya ingkang kasandhang déning para Muslimin. Pangandikanipun Ibnu 'Umar kados ing ngandhap punika nerangaken tegesipun tembung fitnah wau. Titityang Muslimin sakedhik sanget cacah jiwanipun, mila asring dipun kaniaya margi anggènipun ngrungkebi agaminipun, kadosta dipun pejahi utawi dipun siksa, ngantos sareng agami Islam menang lajeng boten wonten fitnah __ inggih punika panganiaya __ malih (Bkh). Wondéné maksudipun, perlu kanggé nerangaken bilih sadaya tiyang ingkang nganiaya para Muslimin, punika kaanggep mengsah, jalaran nganiaya golongan ingkang ringkih punika mahanani temahan ingkang langkung nyisahaken katimbang perang. 111
112 Lembu Juz II sira amerangi dhèwèké ana ing Masjid Suci kajaba yèn dhèwèké amerangi sira ana ing kono,242 ananging manawa dhèwèké ame- rangi sira lah padha patènana; kaya mangkono iku piwalesé para wong kang kafir. 192 Ananging manawa banjur padha anglèrèni, sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih.243 193 Lan padha perangana nganti panyiya-nyiya ora ana, wondéné iku kagungané Allah;244 agama 242. Kasucianipun tanah Makkah boten kénging dipun terak déning para Muslimin, sanadyan wonten ing ngriku para Muslimin nandhang kasusahan ingkang sakalangkung sanget. Nanging makaten wau manawi tiyang kafir boten nyerang langkung rumiyin sarta boten merangi para Muslimin wonten ing tanah suci. 243. Kapèngetana dhawuhipun Islam bab perang ingkang momot punika. Kaum Muslimin kadhawuhan nyèlèhaken dadamelipun, manawi para mengsah kèndel anggènipun merangi. Titiyang kafir ngalapa piguna saking dhawuh makaten wau, sarana nandukaken apus dhateng para Muslimin: "Dhèwèké, para kang padha aprajanjian karo sira, banjur padha angrusak prajanjiné marambah- ramabah" (8: 56). 244. Tegesipun tembung fitnah sampun katerangaken wonten ing katrangan angka 241. Manawi panganiaya sampun sirep, tuwin peksan nganggé utawi ambucal satunggaling agami inggih sampun boten wonten, salajengipun manawi sadaya tiyang mardika ngrungkebi sadhéngah agami ingkang yekti miturut kayakinanipun piyambak-piyambak, kanthi karana Allah, perang inggih kedah kèndel. Dhawuh sambetipun saged nyethakaken panyuraos punika: "Nanging manawa padha anglèrèni" saking anggènipun adamel susah dhateng titiyang ingkang sami ngrasuk Islam sarana panganiayanipun ingkang wengis, sami sanalika para Muslimin kedah ngèndeli anggènipun merangi para titiyang wau, tuwin memengsahan kaliyan sintena kémawon kedah boten dipun lajeng-lajengaken, kajawi kaliyan titiyang ingkang taksih nandukaken panganiaya. Manawi kacocogaken kaliyan 22: 40, tétéla manawi makaten wau panyuraos ingkang leres. Ing ngriku katerangaken kalayan cetha punapa ingkang kasedya perangipun para Muslimin, makaten: "Lan lamun ora anaa pambéngkasing Allah marang manusa kang sawenèh déning sawenèhé, amesthi bakal lebur wihara-wihara lan gréja-gréja tuwin pasembayangan-pasembayangan Yahudi apa déné masjid- masjid, kang ing kono iku asmané Allah tansah sinebut-sebut." Punika anedahaken bilih anggènipun para Muslimin sami perang punika boten namung karana rumeksa masjid-masjid, nanging ugi karana rumeksa gréja-gréja tuwin pasembayangan-pasembayangan Yahudi, malah inggih wihara-wiharanipun para pandhita punapa. Maksud ingkang makaten punika ugi katerangaken ing ngriki, ing dhawuh ingkang ngemungaken ateges, bilih agami punika kedah ngemungaken karana Allah, dados peksan ing dalem prakawis agami kedah boten wonten (ayat 256), tuwin sok tiyanga mardika nganggé agami punapa kémawon ingkang dipun senengi. Pranyata, ayat punika masang tatalesing kamardikan nglampahi agami ingkang sakalangkung jembar, ingkang boten pinanggih wonten ing pundi kémawon. Perlu ugi dipun pèngeti, saupami dhawuh wau dipun suraos bilih peperangan punika kedah katerusaken ngantos manawi agaminipun Allah utawi agami Islam piyambak ingkang lastantun wonten, manawi makaten, yekti ayat-ayat ingkang andhawuhaken para Muslimin ngèndeli anggènipun
Surat 2 Perang pananggulang ananging manawa banjur padha anglèrèni, iya banjur aja ana mumungsuhan, kajaba marang para kang padha nganiaya.245 194 Sasi suci iku kalawan sasi suci, sarta samubarang kang suci (miturut angger-anggering) iku wawales; mulané sapa amlangkah wates agawé pitunanira lah iya agawéa pitunané satimbang karo anggoné agawé pituna ing sira lan padha di bekti ing Allah sarta padha weruha, yèn Allah iku anyartani para kang padha bekti.246 sing 195 Lan padha uruna ing dada- laning Allah sarta aja padha memengsahan, manawi sampun aprajanjian bedamèn kaliyan mengsah utawi manawi para mengsah ngèndeli anggènipun merangi, punika sadaya lajeng atanpa teges. Panyuraos kados makaten wau boten namung cecengkahan kaliyan ayat-ayating Quran Suci sanès-sanèsipun kémawon, nanging ugi sulaya kaliyan ingkang kasebut ing babad, jalaran asring kémawon Kanjeng Nabi damel prajanjian bedamèn kaliyan titiyang kafir. Pangandikanipun Ibnu 'Umar saged suka papadhang ing dalem bab punika. Nalika panjenenganipun dipun ajak anggolong dhateng salah satunggaling golongan Muslimin kakalih ingkang ing nalika wekdal wau sami peperangan, pangandikanipun: "Kowé padha arep perang nganti manawa panganiaya lan agama iku dadi karana saliyané Allah" (Bkh). Ingkang peperangan wau sami déné tiyang Muslimin, dados sintena kémawon ingkang menang, boten wonten kakuwatosan badhé waradinipun kakafiran, mila suraosipun tembung agami dados karana sanèsipun Allah punika boten sanès inggih icaling kamardikan nganggé agami. Dados dhawuh: agama iku kagungané Allah, punika namung mengku teges kamardikan nganggé agami jumeneng wonten ing bumi. 245. Tembung 'udwân ing ngriki, tuwin tembung i'tidâ; ingkang dipun agem ngantos kaping tiga wonten ing ayat sambetipun, punika limrahipun ateges nglangkungi wates ingkang samesthinipun. Mila tembung wau lajeng kanggé nembungaken tindak dédé utawi tindak lepat. Nanging siksa ingkang katumrapaken dhateng tiyang ingkang dosa atindak dédé, punika ugi kasebut i'tidâ; jalaran "tarkadhang punika sarana lampah panyerang tarkadhang dumunung wawales" (LL). Rgh nerangaken tembung i'tidâ ing ngriki ateges: males utawi midana miturut pandamelipun ingkang lepat. Pidananipun piawon katembungaken mawi namanipun piawon wau, punika sampun dados cara (idiom) ingkang asring kanggé wonten ing Quran Suci tuwin ing kapustakan Arab. Kateranganipun ingkang langkung panjang mirsanana katrangan angka 27. Dhawuh ingkang mungel kajaba marang para kang padha nganiaya, punika mengku teges, bilih memengsahan punika namung kénging kalajengaken kaliyan para tukang nganiaya, dados manawi sami ngèndeli anggènipun nganiaya, memengsahan kaliyan para titiyang wau inggih kedah dipun kèndeli. 246. Punika sami kaliyan ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat 191. Manawi mengsah nerak kasucianipun wulan suci sarta ngrumiyini nyerang para Muslimin ing salebetipun wulan sami, para Muslimin inggih dipun idini nglawan perang ing salebetipun wulan suci. Kaprahipun nandukaken wawales ingkang boten nglangkungi kaliyan tindak panyerang ingkang miwiti, punika ing dalem sadaya prakawis barang suci, dipun kaparengaken; jalaran tumrap prakawis punika, kèndel-kèndelan punika nama nganyut tuwuh. Dhawuh punika boten naté kasuwak lan boten naté dipun terak déning dhawuhipun Kanjeng Nabi. Mirsanana katerangan angka 278. Wulan ingkang kaanggep suci punika wonten sekawan, inggih punika: Rajab, Dhulqa'idah, Dhulhijjah lan Muharram. 113
114 Lembu anibakaké awakira ing kasangsaran kalawan tanganira dhéwé tuwin agawéa becik (ing liyan); sayekti Allah iku anresnani para kang agawé becik (ing liyan).247 196 Lan padha anyampurnakna jiyarah haji lan 'umrah248 karana Allah, ananging manawa sira olèh 247. Jalaran manawa sira iku ora gelem tutulung sarana mènèhaké bandhanira marang umat golonganira, mangka sira ditempuh ing mungsuh, uripira mesthi kaancam ing babaya. Dadi anggonira ora tutulung mèlu nglabuhi umat golonganira, iku satemené jeneng anjarag nibakaké awakira dhéwé marang kacilakan. 248 248. Hajj lan 'umrah punika wonten bédanipun sakedhik. Limrahipun 'umrah punika dipun tegesi ngibadah haji cilik, nanging langkung leres manawi dipun tegesi jiyarah. 'Umrah punika kénging katindakaken ing sadhéngah wekdal, nanging hajj, ngibadah haji ingkang deles, namung kénging katindakaken wonten ing wekdal ingkang tartamtu. Satengah saking uba-rampénipun ngibadah haji deles, kedah mawi kèndel wonten ing ara-ara Arafat, nanging tumrapipun 'umrah kénging boten. Dados rukunipun hajj punika: Ihram, thawâf utawi ngubengi Ka'bah, Sa'i utawi lumajeng wonten ing antawisipun Shafa lan Marwah, tuwin kèndel wonten ing Arafat. Déné rukunipun 'umrah cekap ingkang kasebut kaping sapisan, kaping kalih lan kaping tiga. Tumrap kalih-kalihipun, inggih punika hajj lan 'umrah, wonten pasulayaning pamanggih, kedah lan botenipun, nyukur rambut ing sasampunipun nindakaken upacara wau sadaya, inggih punika lekas ingkang namung mengku teges bilih ngibadah haji sampun nama rampung. Ngibadah haji punika ngamal ngibadah ingkang mangka tatalesing Islam ingkang kaping sekawan utawi ingkang pungkasan piyambak, sarta menggah ing sajatos-jatosipun, ngibadah haji punika tataran ingkang inggil piyambak tumrap kamajenganipun tiyang ingkang lalampah ing margining ruhani, ing donya punika. Rukunipun ngibadah haji ingkang sapisan, Ihram, punika minangka pralambang medhot sadaya sasambetan kaliyan donya. Sawarnining panganggé, dalasan ingkang awis reginipun tuwin ingkang manut gagrag anyar, ingkang asring kémawon damel kelèntu, dipun anggé ngukur kawontenaning jiwanipun tiyang ing nglebet, kabucal; para ingkang sami ngibadah haji namung manganggé awujud panganggé kalih lembar, ingkang tanpa wonten jrumatanipun, kanggé nutupi badanipun dhateng Gustinipun, piyambakipun samekta ambucal sadaya sasambetan ingkang asor. Rukunipun haji sanèsipun ingkang wigatos, inggih punika ngubengi Ka'bah, kawastanan thawwâf, tuwin lumajeng ing antawisipun Shafa lan Marwah, kawastanan sa'i; punika sadaya kawedharipun ing lahir urubing latu katresnan dhateng Pangéran ingkang murub wonten ing dalem manah, awit saking punika, boten prabéda kalayan lekasipun tiyang ingkang gandrung, piyambakipun tansah ngubengi griyanipun ing sajatos-jatosipun, piyambakipun ngatingalaken bilih piyambakipun sampun masrahaken awakipun kalayan ambabar pisani, dhateng Gustinipun ingkang sakalangkung dipun tresnani, tuwin ngurbanaken kaperluwanipun piyambak kagem Panjenenganipun. tiyang ingkang dipun gandrungi. Menggah Manawi lampah makaten wau dipun wastani "upacara tuwin ubarampé ingkang kados pratingkahipun laré alit," kados déné anggènipun mastani parang tiyang Nasrani, lah punika boten namung nama ngina dhateng titiyang ingkang ngibadah haji, ingkang kados Gusti Yesus rupinipun punika, nanging ugi nama maiben bilih tresna ing Allah punika boten namung kandheg ing lésan kémawon. Bab prakawis nucup séla cemeng boten nama cengkah kaliyan tauhid (pangandel dhateng mahatunggalipun Pangéran), punika sampun katerangaken ing katrangan angka 191; minangka pasaksèn, kula aturaken ing ngriki pangandikanipun Bagéndha 'Umar ingkang makaten: " Satemené aku wis weruh yèn kowé iku mung watu kowé ora bisa awèh piguna lan ora bisa gawé pituna ing donya, sarta saupama aku iku ora weruh Kanjeng Nabi ngaras kowé, yekti aku ora arep nucup kowé" (Msh). Juz II
Surat 2 Perang pananggulang alangan,249 lah awèha dhendhan apa kang gampang olèhé250 sarta aja anyukur sirahira nganti dhen- dhan iku tumeka ing panggonané; ananging sira, sapa sing lara utawa duwé reribed ing sirahé, kena ing asarana pasa utawa panebus sadakah utawa kurban; lah ma- nawa sira padha aman,251 sapa sing angalap angumpulaké 'umrah karo jiyarah haji,252 ya anggawaa dhendhan apa sing gam- pang olèhé; ananging sapa sing ora bisa olèh (padhendhan apa baé) lah puwasaa telung dina ing sajroné jiyarah haji sarta pitung (dina) yèn sira wis padha bali;253 iki (dadi) ganep sapuluh (dina); mangkono iku tumrap sapa sing kulawargané ora ana ing Masjid Suci254 lan ing Allah sarta padha dibekti padha weruha, yèn Allah iku abanget pamalesé (marang ala). paédah RUKU' 25 Jiyarah haji sarta para tiyang ingkang adamel risak 197-203. Lajenging papacakipun jiyarah haji. 204-206. Mengsah ingkang ambidho api rowang, adamel risak. 207-209. Sumarah babar pisan punika perlu. 210. Para tiyang kafir boten badhé kèndel anggènipun siya-siya, ngantos dumugi remukipun babar pisan kawasanipun. 249. Nagari Makkah taksih wonten ing tanganipun para mengsahing Islam, ingkang sami ngalang- alangi para Muslimin nindakaken ngibadah haji. Miturut I' Ab tuwin ngulami sanès-sanèsipun, alangan ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika alangan saking mengsah, sanès alangan jalaran sakit. Miturut ngulami sanèsipun malih, alangan ing ngriki mengku alangan warni kalih wau sadaya (Rz). Kula boten manggih nalar-nalaripun manawi dipun pastèkaken bilih ingkang dipun karsakaken ayat punika taun nalika bedhamèn ing Hudaibiyah. 250. Terangipun: manawi manggih alangan, hadiyahipun (dhendhanipun) kedah kakintun dhateng padaleman suci, utawi manawi punika meksa boten saged, dipun kurbanaken wonten ing panggènan anggènipun manggih alangan. 251. Punika satunggaling piweca, bilih badhé dhateng masakalanipun panguwaosipun mengsah sirna babar pisan, sarta para Muslimin badhé saged nindaken ngibadah haji dhateng Makkkah kanthi wilujeng tuwin aman, boten kuwatos dipun alang-alangi ing mengsah. 252. Ngempalaken 'umrah lan haji punika tegesipun: sasampunipun nindaken umrah, para ingkang ngibadah haji boten nerusaken anggènipun ihrâm. 253. Inggih punika, sasampunipun mantuk, sarampungipun nindakaken ngibadah haji. 254. Suraosipun: tiyang boten dudunung wonten ing Makkah. 115
116 Lembu Ut. becik- beciking (ditin- dakaké ing) sasi-sasi kang (umum) kawruhan,255 mulané sapa sing wis anetepaké jiyarah haji ing dalem (sasi) iku, lah aja ana ujar crèmè- tuwin dan lan pangérang-érang jiyarah ngrèngkèl haji;256 sarta kabecikan apa kang sira lakoni Allah angudanèni; tuwin padha sasangua,257 karana paédahing sangu rumeksa marang awaké dhéwé lan padha bekti marang Ingsun, o, wong kang padha ana akalé. 197 Jiyarah haji iku ing dalem iku 198 Ora ana alané ingatasé sira yèn sira ngupaya paparinging Pangéranira,258 mulané yèn sira lakunira259 anggelak ing 'Arafat, lah padha ngéling-élinga saka 255. Wulan ingkang sampun kasumerepan punika: wulan Syawwâl, Dhu-l-qa'dah, tuwin sangang dinten ingkang wiwitan ing wulan Dhu-l-hijjah. 256. Ngibadah haji punika anggambaraken tataraning kemajengan ruhani ingkang wekasan piyambak, awit saking punika para ingkang sami ngibadah haji dipun awisi boten kénging ngucapaken tetembungan ingkang sakinten saged andadosaken kirang sekéca dhateng tiyang sanès. Rafatz punika ateges: Ujar lékoh, utawi ujar crèmèdan utawi tembung ingkang tanpa gina (Ab 'Ubd-Rz). Miturut Msb, Msh, tembung wau ateges ujar crèmèdan, saru, boten pantes utawi lékoh ( LL). Fusûq miturut pangandikanipun Kanjeng Nabi ateges: pangéram-éram (Rz) Jidal ateges paben utawi ngrèngkèl utawi ngèyèl. 257. Sangu punika ingkang dipun karsakaken sanguning kekésahan dhateng Makkah. Adatipun sok wonten sawenèhing tiyang ingkang bidhal ngibadah haji, dhateng Makkah tanpa ambekta sangu ingkang nyekapi, panganggepipun ing atasing tedhanipun piyambakipun namung pasrah dhateng Pangéran (I" Ab-Rz). Ingkang makaten wau dipun awisi déning agami Islam, sarta sintena kémawon ingkang badhé nindakaken ibadah haji, kadhawuhan nyadiyakaken langkung rumiyin sadaya kabetahanipun, malah ing ayat sambetipun dipun kaparengaken ngindhakaken bandhanipun sarana dadagangan ing sasampunipun rampung nindakaken ngibadah haji. Nanging sangu punika ateges sangu kanggé gesangipun ing akhirat; manawi makaten tembung taqwa lajeng mengku teges rumeksa saking awon, sarta tegesipun dhawuh wau lajeng makaten: rumeksa saka ala iku becik-beciking sangu kanggo urip ing tembé. 258. Fadl ing ngriki dadagangan (Rz). Ing panggènan sanès ing dalem Quran Suci tembung wau asring dipun agem kalayan mengku suraos kados makaten wau, kadosta ing 73: 20. Déné ingkang dipun karsakaken inggih punika: ngindhakaken bandhanipun sarana dadagangan wonten ing Makkah ing salebeting wekdal haji, punika kénging. Ing nalika jaman sadèrèngipun lair agami Islam, saben mangsa haji dipun wontenaken paramèan peken dalu kalayan maksud dadagangan, ingkang misuwur piyambak: 'Ukâz, Majinah tuwin Dhu-l-majâz. Para Muslimin wau sami gadhah panginten bilih tumut ngedali pekenan makaten wau dosa, mila kaparingan dhawuh bilih piyambakipun boten dipun awisi dadagangan, dalasan ing mangsa haji (Bkh). 259. Ifâdlah tegesipun lalampah sasarengan kaliyan tiyang kathah kalayan ngangseg lampahipun (Ham-LL). Juz II
Surat 2 Jiyarah haji sarta para pangrisak Ar. kaya déné ing Allah sacedhaking tandha pangéling-éling suci,260 sarta padha ngéling-élinga ing Panjenengané, déning anggoné Panjenengané wus anuntun ing sira, sanajan sira ing sadurungé iku temen kalebu wong kang padha sasar. 199 Tumuli padha anggelaka lakunira saka ing panggonané wong-wong padha anggelak laku- né lan padha nyuwuna pangapura ing Allah; sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih.261 Ar. utawa luwih aba- nget ing pangéling- éling Ar. dhèwèké sira wis rampung pangibadahira banjur ing Allah kaya ngéling-élinga pangéling-élingira bapak- bapakira,262 o, ngéling-élinga ing Panjenengané kalawan luwih nga- jèni. Ananging ana manusa kang angucap: Pangéran kawula! mugi Tuwan apaparing ing kawula lan wonten dhèwèké ora bakal padha olèh bagéan ana ing akhirat. 200 Lah manawa ing ing donya punika, 260. Masy'aru-l-Harâm, ingkang wantahipun ateges tandha pangéling-éling suci, punika panggènan ingkang misuwuripun kawastanan Muzdalifah, utawi pasitèn ingkang tepang wates kaliyan punika; ing ngriku para titiyang haji sami kèndel sedalu ing sawangsulipun saking Arafat ing sontenipun tanggal kaping sanga Dhu-l-hijjah. 261. Titiyang Quraisy tuwin titiyang Kananah, ingkang sami marabi awakipun piyambak Hams, kanggé ngongasaken kakiyatanipun tuwin kawantunanipun, sami kèndel wonten ing Muzdalifah, jalaran manut panganggepipun bidhal sasarengan kaliyan titiyang haji sanès-sanèsipun dhateng ara-ara Arafat, punika boten mungguh kaliyan kaluhuranipun. Rèhning karsanipun Islam sadaya papangkatan punika dipun icali, dipun damel sami-sami, mila para titiyang wau sami kadhawuhan nganggep awakipun piyambak punika sami kaliyan tiyang sanès-sanèsipun (Bkh-Rz). 262. Ing nalika jaman jahiliyah, ing sasampunipun rampung nindakaken haji, manawi sami kempalan wonten ing 'Ukaz tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun, para tiyang kathah sami umuk- umukan prakawis kalangkunganing luluhuripun. Lah dhawuh punika saged nedahaken punapa ingkang dipun sirnakaken déning Quran, tuwin punapa ingkang dipun adegaken; punapa ingkang dipun suwak, saha punapa ingkang ingkang dipun anggé gantos. Para titiyang kathah sami dipun awisi ngumumaken kalangkunganing luluhuripun, minangka gentosipun sami kadhawuhan mumuji ing Allah, inggih punika ingkang mesthi badhé andadosaken para titiyang wau tikel-matikel langkung ageng katimbang luluhuripun. Nyata, bangsa Arab ingkang boten wonten aosipun punika, kadadosaken bangsa ingkang saged nelukaken jagad. 117
118 Lembu 201 Lan sawenèhé ana kang padha ngucap: Pangéran kawula! mugi tuwan apaparing ingkang saé ing kawula wonten ing donya, sarta wonten ing akhirat ugi ingkang saé, punapa déné mugi kawula amilujengaken tuwan saking siksa latu!263 olèh panduman saka wohé apa kang wus padha dilakoni, lan Allah iku rikat ing pétung. 202 Iki bakal padha 203 Lan padha angéling-élinga ing Allah ing sajroning dina kang genah wilangané;264 banjur sapa sing andhisiki ing dalem rong dina, lah ora ala tumrapé dhèwèké, lan sapa sing angèrèni, iya ora ala ingatasé dhèwèké;265 (iki) tumrap sapa sing anjaga awaké saka ing ala, lan padha dibekti ing Allah, sarta padha weruha, yèn sira iku bakal padha diimpun marang Panjenengané. 204 Sawenèhing wong ana sing gunemé ing dalem kauripan donya anggumunaké ing sira, sarta anek- sèkaké ing Allah apa kang ana ing sajroning atiné, nanging saluguné dhèwèké iku tukang milawani sing banget dhéwé.266 263. Kanjeng Nabi asring sanget nyuyuwun kados makaten punika (Bkh), sarta inggih makaten punika panyuwun titiyang Muslimin sajati, boten prabéda lan anggènipun kadhawuhan nyuyuwun kasaénan donya lan akhirat, makaten ugi tiyang Muslimin inggih kedah nyarempeng anggayuh kasaénan donya lan akhirat. Islam nedahaken dhateng kula sami margi ingkang tengah-tengah, antawisipun dahriyah (kawadhagan - materialis) kaliyan rabbaniyah (kapandhitan). 264. 'Dina kang genah wilangané', inggih punika tigang dinten ing sasampunipun dinten kurban, inggih punika ingkang dipun wastani dinten tasyriq. 265. Limrahipun para titiyang ingkang sami ngibadah haji sami bidhal ing wekasaning dinten tasyriq ing wanci siang, nanging miturut dhawuh punika sami dipun idini bidhal ing wanci sontenipun dinten ingkang kaping kalih. 266. Mirsanana kaca candhakipun. Juz II
Surat 2 Jiyarah haji sarta para pangrisak 205 Lan bareng balik, tumindak ana ing bumi amrih agawé wisuna ing kono, lan angrusak tatanduran tuwin kéwan ingon, lan Allah iku ora remen marang wisuna. Ut. jaga- jagaa ing (siksaning) 206 Lan samangsa dikandhani: Bektia ing Allah, gumedhéné ang- regem dhèwèké digèrèd marang laku dosa; mulané dhèwèké iku jahannam wis nyukupi; lan temen iku palèrènan kang ala.267 Ar. ngedol 207 Lan sawenèhing wong ana sing masrahaké jiwa-ragané, angu- paya pirenaning Allah; lan Allah iku lubèr wilasané marang para kawula. Ut. padha lumebua sumarah babar pisan 208 É, para kang padha angèstu, padha sumarah kalawan ambabar-pisani, sarta aja padha manut garis-garis tapaking sétan; sayekti dhèwèké iku tumra- pé sira mungsuh kang tétéla. lumebua ing sira sasar ing sawisé tandha-tandha yekti lah tumeka marang sira, padha weruha, yèn Allah iku Minulya, Wicaksana. 209 Ananging manawa 266. Warni-warni panginten-inten sinten tiyangipun ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika; wonten ingkang mastani manawi ingkang dipun karsakaken punika tiyang ingkang nama Akhnas bin Syuraiq. Nanging para ngulami ingkang langkung kénging dipun anggé waton pamanggihipun, sami sarujuk bilih dhawuh punika boten nuju satunggaling tiyang ingkang tartamtu (Rz). Suraosing dhawuh nginggilipun lan ngandhapipun ugi nedahaken bilih ingkang kapangandikakaken punika para tukang damel wisuna, inggih punika tiyang ingkang lairipun kémawon cocog kaliyan Kanjeng Nabi, nanging sajatosipun tansah ngupados margi badhé damel wisuna dhateng para Muslimin. 267. Mihad tegesipun bandhulan, tuwin ugi ateges sadaya samukawis ingkang dipun sediyakaken ing tiyang kanggé badanipun piyambak (LL). Teges warni kalih punika anggambaraken kawontenan- ipun naraka. Naraka punika barang ingkang dipun sedhiyakaken déning manusa piyambak, sarta tumrap tumuwuhing kamajengan ruhani, naraka punika dados bandhulan tumrap tiyang ingkang nalika gesangipun wonten ing donya ngriki tansah kandheg kamajenganipun ruhani margi klelep ing kadonyan utawi saking anggènipun lumampah ing margi awon. 119
120 Lembu Ar. lan 210 Ora liya kajaba mung padha angadhang-adhang, Allah angra- sajroné wuhana dhèwèké ayang-ayanging méga akanthi para malaikat, sarta prakara iku (wis) tinartamtu; lan marang Allah ang- goné dibalèkaké sakèhing prakara iku.268 ing RUKU' 26 Cobi sarta kasusahan ageng 211, 212. Tandha-tandha sami dipun emohi. 213. Kasawijènipun kamanusan sarta rawuhipun para nabi perlu amancasi pasulayan. 214. Ing salaminipun dhatengipun kamulyan punika ing sasampunipun cobi tuwin kasusahan. 215. Arta kedah dipun wedalaken amrih wilujeng babrayan. 216. Perang kapacak ing undhang sarta boten senengipun titiyang Islam dhateng papacak punika. turuning Israil, wis sapira kèhing tandha kang terang kang Ingsun paringaké dhèwèké; lan sapa sing nyalini ing sawisé nugrahaning Allah tumeka marang dhèwèké, lah sayekti Allah iku abanget pamalesé (marang tindak ala).269 211 Takonana para 268. Gusti Allah rawuh, punika tegesipun tumindak dhawuh-Ipun, utawi siksa ingkang kaancamaken dhateng para kafir dhumawah saèstu (Rz). Dhawuh ingkang kasebut ing surat ingkang kaping 16, ingkang tumurun langkung rumiyin, nerangaken bab punika: "Dhèwèké ora padha angentèni apa-apa kajaba bakal tekané para malaikat marang dhèwèké utawa bakal tumekané paréntahé Pangéranira ...... Banjur kawusanan kang ala saka panggawé-panggawéné angenani dhèwèké sarta apa kang padha diguguyu anglimputi dhèwèké" (16: 33-34) Ayat ingkang kapethik punika, péranganipun ingkang sapisan, mèh sami tembungipun kaliyan ayat ingkang karembag ing ngriki ing péranganipun ingkang wiwitan, sarta saged anerangaken punapa tegesipun rawuhipun Allah punika. Tetembungan ingkang kados makaten wau ugi wonten ing 59: 2 kagem mangandikakaken dhumawahing siksanipun Pangéran; ing ngriku para Yahudi ingkang wasananipun sami kakèndelaken margi saking anggènipun adamel wisuna, kapangandikakaken makaten: "Dhèwèké padha mesthèkaké yèn bètèng-bètèngé bisa angayomi awaké saka siksaning Allah; nanging Allah angrawuhi dhèwèké saka panggonan kang ora padha dikira-kira." Makaten ugi rawuhipun para malaikat, punika inggih ateges dhumawahipun siksa. Kadosta: "Ing dinané dhèwèké bakal padha andeleng para malaikat, ing dina iku ora bakal ana warta bubungah tumrap para wong duraka" (25: 22). Kepénginipun ningali para malaikat kaleksanan nalika perang Badar, sarta ing dinten wau langit ugi "pecah kalawan mendhung" (25: 25), inggih punika pangandika ingkang wigatos mangandikakaken rawuhipun Gusti Allah tuwin para malaikat "ing sajroné ayang- ayangé méga": "Nalikané sira nyuwun pitulung Pangéranira, tumuli Panjenengané anjembadani ing sira: Ingsun bakal anulungi sira kalawan sèwu malaikat, urut-urutan .... sarta anurunaké banyu saka ing mendung marang sira" (8: 9-11). 269. Mirsanana kaca candhakipun. Juz II
Surat 2 Cobi sarta kasusahan ageng 212 Kauripan donya iku digawé katon éndah tumrap para kang ora angèstu, sarta dhèwèké padha ang- guguyu para kang angèstu won- déné para kang padha bekti, ana ing dina kiyamat, bakal ana ing sadhuwuré; lan Allah iku aparing rejeki sapa kang dadi kapareng-É, kalawan tanpa pétung.270 iku umat siji;271 Mulané Allah anju- menengaké para nabi dadi juru ngampil warta becik sarta dadi juru-pépéling, sarta Panjenengané anurunaké Kitab kalawan kayaktèn kaampil para (nabi) mau, supaya iku amancasana antarané para manusa ing dalem prakara kang ing kono padha sulaya; lan ora ana wong sulaya ing kono kajaba malah para kang kaparingan iku, tandha-tandha yekti ing sawisé 213 (Sakèhing) manusa 269. Nugrahaning Allah ing ngriki ingkang dipun karsakaken wahyunipun Kanjeng Nabi, déné nyantuni tegesipun angemohi. Kacocogna kaliyan "nguyang sasar kalawan pituduh" ing ayat 16 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun. Tandha yekti ingkang cetha ingkang kaparingaken dhateng titiyang Israil, punika kalebet ugi piweca-piweca badhé rawuhipun Kanjeng Nabi, ingkang sampun marambah- rambah kawedharaken dhateng bangsa wau lumantar para nabi-nabinipun, makaten ugi bukti-bukti ingkang cetha ing bab kayektènipun kautusipun kanjeng Nabi, ingkang sadaya wau langkung saged adamel yakin, manawi katimbang kaliyan bukti-bukti gadhahanipun, ingkang nélakaken ing kayektènipun kautusing nabi-nabinipun bangsa Israil piyambak. 270. Dhawuh-dhawuh punika maringi gagambaran dhateng kula sami, anggènipun para titiyang ingkang sami boyong saking Makkah sami dipun gugujeng déning para Yahudi ingkang sugih-sugih, margi saking anggènipun sami kesrakat jalaran sadaya barang gadhahanipun katilar wonten ing Makkah, jer para titiyang Yahudi wau, margi saking anggènipun nglampahaken arta wonten ing pundi- pundi kalayan mupu sareman ingkang sakalangkung kathah, tansah saged ngukup bandhanipun ngasanès. Ayat ingkang sampun nyebutaken titiyang Israil, tuwin wontenipun hadits-hadits ingkang nedahaken gagandhènganipun ayat punika kaliyan para pinisepuh Yahudi (mirsanana Rz), punika sadaya murugaken kula sami angsal pupuntoning panyuraos ingkang kados makaten wau. Dhawuh ingkang wekasan punika anedahaken bilih ingkang anjalari kamulyanipun tiyang ngantos ngungkuli sanèsipun, punika luhuring budipakertinipun, sanès kathahing bandhanipun; makaten ugi dhawuh wau inggih mungguh piweca bilih badhé dhateng masakalanipun, para ingkang dipun gugujeng margi saking kamlaratanipun wau, badhé pinaringan rejeki ingkang mluwah-mluwah, dalasan kalanipun gesang wonten ing donya punika. 271. Tembung Kâna punika boten mesthi kedah mengku suraos nerangaken barang ingkang sampun kelampahan kémawon, nanging wonten ing Quran Suci inggih asring dipun agem ingkang kalayan mengku suraos mangandikakaken gelar yekti ingkang sampun umum, kadosta ing dhawuh tegesipun manusa iku kurang ing panarima. 121
122 Lembu anekani dhèwèké, saking padha sengit-sinengitan;272 mulané Allah anuntun para kang angèstu, kala- wan kapareng-É, marang yaktiné, ing prakara kang padha dadi sulaya,273 lan Allah iku anuntun sapa kang dadi karsa-Né, marang dalan kang bener. 214 Apa ta sira padha rumasa manawa sira padha bakal malebu ing taman,274 kang mangka kaana- né para kang kapungkur sadurungé durung anekani sira: kasusahan lan kasangsaran anibani awaké; lan padha digonjingaké, nganti Utusan sarta kancané kang padha angèstu padha calathu; Kapan rawuhé pitulunging Allah? O, sayekti pitu- lunging Allah wis cedhak.275 272. Tiyang asring boten leres anggènipun maham suraosipun ayat punika. Péranganipun ingkang wiwitan, ayat punika béda kaliyan péranganipun ingkang kaping kalih, ingkang badhé karembag ing katrangan candhakipun. Pérangan ingkang wiwitan wau nyebutaken angger-angger ingkang sampun umum, inggih punika Gusti Allah ngutus para nabi dhateng sadaya umat, jalaran sadaya umat punika umat satunggal, kados déné ingkang kapangandikakaken wonten ing wiwitan ayat punika; awit saking punika boten saged yèn ta umat ingkang satunggal kaparingan nabi, satunggalipun boten. Salajengipun kapangandikakaken bilih satunggal-tunggaling nabi wau mesthi kaparingan kitab, supados dados pitedah dhateng margi ingkang leres tumrap para golongan ingkang sampun wonten ing sadèrènging rawuhipun nabi wau, ingkang sami pasulayan. Nanging saya dangu umat ingkang sampun kaparingan Kitab ingkang supados dipun dhèrèk, punika lajeng sami nulayani. Dados, sanajan saben umat sampun karawuhan nabi, èwadéné saben umat mesthi nilar margi ingkang leres, tuwin tindakipun sulaya kaliyan pitedah ingkang sampun kaparingaken, mila lajeng tuwuh wonten pasulayan malih. Mila kautusipun nabi ingkang supados nedahaken margi ingkang leres dhateng sadaya umat, punika perlu sanget, sarta inggih makaten punika, ingkang kasebutaken wonten péranganipun ayat ingkang kaping kalih punika. 273. Gusti Allah nuntun para angèstu punika ingkang dipun karsakaken anggèning Panjenengan- ipun ngutus ing Kanjeng Nabi, awit inggih lumantar panjenenganipun wau anggènipun para Muslimin katuntun dhateng margi ingkang leres, dhateng yakti ingkang dipun pasulayakaken wonten ing antawisipun sadaya umat. Manawi rawuhipun nabi punika dados kabetahan ageng tumrap satunggal- tunggaling umat, supados mancasi pasulayanipun, lah sapunika-punika wancinipun. Nabi ingkang supados mancasi pasulayanipun umat ingkang mawarni-warni, kabetahaken sanget rawuhipun, jalaran yakti ingkang sampun kagelaraken dhateng umat-umat déning para andika nabi, punika sampun sami surem malih. Dados ing antawisipun agami saumat-saumat ing jagad punika, agami Islam punika dados agami jajagadan, agami tumrap sadaya umat. 274. Lumebet ing taman utawi suwarga punika tegesipun menang kaliyan mengsah ing gesang sapunika-punika (ing donya) tuwin manggih karahayon ing gesang ingkang badhé dhateng (ing akhirat). Dhawuh ingkang wekasan ing ayat punika, pitulunging Allah wis cedhak, punika nélakaken kalayan cetha bilih ingkang dipun karsakaken punika kamenanganing marginipun yakti. 275. Ayat punika mulangaken teteg, tatag lan tanggon samangsa kataman ing cobi ingkang sakalangkung ageng, sarta anedahaken genging kasabaran miwah kumandelipun Kanjeng Nabi ingkang Juz II
Surat 2 Cobi sarta kasusahan ageng 215 Dhèwèké padha takon ma- rang sira, apa ta kang kuduné diwèwèhaké. Calathua: Raja darbé apa baé kang sira wèwèhaké, lah iku tumrap wong tuwa loro, lan krabat, lan bocah yatim lan para miskin tuwin para lalaku, kalayan kabecikan apa baé kang padha sira lakoni, sayekti, iku Allah angu- danèni.276 ing undhang ing atasé sira lan iku barang kang anggethingaké tu- mrapé sira; lan mbok manawa sira iku gething marang barang, kang mangka iku becik tumrapé sira, lan mbok manawa sira iku padha seneng ing barang kang mangka iku ala tumrapé sira; lan Allah iku ngudanèni, nanging sira padha ora weruh.277 216 Perang iku kapacak boten wonten ingkang nyamèni punika. Ayat punika boten namung mratélakaken cobi ageng tuwin rekaos ingkang kasandhang déning para Muslimin ing Makkah, sarta kamlaratan ingkang kasandhang nalika sami kéndhang wonten ing Madinah kémawon, nanging langkung-langkung malih ayat punika mratélakaken rekaos ingkang calon badhé namani para Muslimin, ingkang sapunika sampun katingal wewèntèhan, inggih punika wontenipun sawarnining upakartinipun perang ingkang kénging kanggé anggecak para Muslimin. Déné cobi kasusahan ingkang kasandhang déning para andika nabi ingkang rumiyin-rumiyin, pasambatipun Kanjeng Nabi 'Isa "Éli, Éli, lamma sabakhtani" nalika wonten ing kajeng palang, punika wonten ing babadipun para nabi, kalebet ingkang enggel piyambak. 276. Terangipun: kowé kudu padha nanjakaké rajadarbèkmu kanggo kaperluwané wong-wong iku kabèh. Bandhaning praja ingkang kanggé rumeksa babrayan Muslimin, punika ugi katanjakaken kanggé mitulungi tiyang sepuhipun satunggaling tiyang tuwin akrabipun satunggaling tiyang punapa déné laré-laré ingkang sampun boten gadhah bapa biyung tuwin para miskin ingkang sampun boten gadhah punapa-punapa kanggé nyampedi betahipun ing griya, inggih punika ingkang taksih dipun kaniaya déning titiyang kafir wonten ing Makkah, tuwin kanggé mitulungi titiyang lalampah ingkang boten wonten ingkang ngayomi. Para Muslimin kaparingan dhawuh, bilih samukawis ingkang dipun danakaken kanggé ngragadi peperangan, punika menggah ing sajatos-jatosipun kanggé mitulungi akrabipun tuwin sadhèrèk-sadhèrèkipun piyambak. 277. Para ingkang sami mastani bilih perangipun para Muslimin punika karana badhé ngupados jarahan, samiya ngangen-angen dhawuh punika. Para Muslimin kalangkung déning ringkih sanget, tangèh sageda nandhingi wadyabala ageng ingkang badhé numpes piyambakipun, milanipun boten nama anèh manawi para Muslimin punika boten seneng perang. Namung pikiran ingkang boten saras kémawon, ingkang saged mastani bilih Kanjeng Nabi "ing sapunika wiwit migunakaken dadamelipun, kanggé ngrampungi damel punapa ingkang boten saged kagayuh manawi namung kalayan mumulang" (Wh). Pundi wadyabalanipun Kanjeng Nabi ingkang badhé kanggé ngislamaken titiyang Arab ingkang ambeg gumedhé, tur ingkang remen perang, ingkang sami boten purun mirengaken piwulangipun Kanjeng Nabi punika? Wadyabalanipun Kanjeng Nabi ingkang wiwitan ing Badar, inggih punika ing 123
124 Lembu RUKU' 27 Pitakènan warna-warni 217. Panganiaya mamrih ambalik. 218. Para ingkang sami angèstu boten katut, 219. Sajeng lan ngabotohan dipun awisi, sarta cèlèngan katanjakaken kanggé anjagi dhiri. 220. Laré yatim. 221. Jojodhoan antawisipun tiyang Islam kaliyan tiyang nembah brahala. 217 Wong padha takon marang sira prakara sasi suci - prakara perang iku. Kan- dhanana: Perang ing sajroné, iku lan angedohaké prakara gedhé, (manusa) saka ing dadalaning Allah - lan angafiri Panjenengané - lan (saka) Masjid Suci, apa déné anundhung wongé saka ing kono, iku mungguhing Allah luwih gedhé, lan panganiaya iku luwih ing sajroné nalika titiyang Quraisy ing Makkah nglurug perang dhateng Madinah kalayan prajuritipun pipilihan séwu, punika namung wonten 313, tur tiyang samanten wau kalebet ing laré-laré umur tigawelas taun. Punika tiyang ingkang saras pikiranipun saged mastani bilih ing sapunika Kanjeng Nabi badhé ngislamaken bangsa Arab ingkang atusan èwon kathahipun punika kaliyan pandhèrèkipun cacah 313, ingkang boten sikep dadamel tur dèrèng gadhah pangalaman punika? Punapa ungeling dhawuhipun ayat punika boten sampun nglepataken pamanggih ingkang boten pinanggih ing nalar kados makaten wau? Gagambaran ingkang anggambaraken rekaos tuwin kasusahan ingkang dipun sandhang déning titiyang sawatawis ingkang ngrasuk Islam, punika katerangaken wonten ing ayat 214. Sakedhik cacah jiwanipun, miskin-miskin, dados tiyang bucalan lan nandhang rekaos; èwadéné boten kénging boten sami kepeksa kedah lumawan perang, karana rumeksa dhiri, awit manawi boten makaten mesthi badhé nemahi sirna. Inggih awit saking ringkihipun wau tuwin margi kathahing kaotipun kaliyan cacah jiwanipun mengsah, mila para Muslimin boten remen perang. Prayogi kula terangaken pisan bilih ing dalem babad sugengipun Kanjeng Nabi boten wonten lalampahan satunggal kémawon, ingkang nedahaken wontenipun tiyang kafir ingkang manjingipun Islam margi kepeksa déning landheping dadamel, sarta malih inggih boten wonten ingkang nyebutaken bilih Kanjeng Nabi naté ambidhalaken prajurit perlu kadhawuhan ngislamaken tiyang. Manawi ing babading donya punika wonten umat ingkang kepeksa lumawan perang karana ambélani prakawis ingkang luhur, boten wonten malih-malih contonipun ingkang adiluhung, kajawi namung lekasipun Kanjeng Nabi kaliyan para pandhèrèkipun; pandhèrèkipun Kanjeng Nabi namung sakedhik, nanging sami setya tuhu, wantun nandhingi saindhenging tanah Arab, ing tengah-tengahipun para mengsah ingkang sampun sami asikep dadamel badhé numpes piyambakipun, ingkang boten sanès sababipun kajawi margi saking anggènipun sami ngrungkebi tauhid (mirsanana 22: 40). Manawi kaparanyata naté wonten maksud-maksudipun perang ingkang adil, lah boten wonten malih sanèsipun ingkang langkung adil katimbang kaliyan perang karana ambélani saindhenging kamanusan, karana ambélani gréja-gréja Nasrani, kanisah- kanisah Yahudi, griya-griya pasembayangan Sabi'ah tuwin masjid-masjidipun kaum Muslimin, kados déné ingkang dipun sedya déning perangipun para Muslimin ingkang rumiyin-rumiyin (mirsanana 22: 40). Kula aturi nyundhukaken dhawuh perang ingkang kadhawuhaken ing ayat punika kaliyan idin perang ingkang kasebut ing ayat 190 tuwin 22: 39, mangké rak cetha kados pundi sarat-saratipun dhawuh perang punika. Dados perang ingkang kadhawuhaken punika perang lumawan titiyang ingkang ngrumiyini nganggé dadamelipun tuwin nundhung para Muslimin saking griya padunungipun; perang karana badhé ngèndeli panganiaya tuwin anjumenengaken kamardikan nglampahi agami, punapa déné karana anjagi kawilujenganipun papan panembahipun sadaya agami murih boten karisak. tukang perang Juz II
Surat 2 Pitakènan warna-warni gedhé tinimbang mamatèni; lan ora bakal lèrèn anggoné amerangi sira nganti ambalèkaké sira saka aga- manira, yèn ta bisaa;278 déné sira, sapa kang ambalik saka ing aga- mané mangka dhèwèké banjur mati isih wong kafir, _ yaiki wong kang panggawéné padha tanpa guna ana ing donya lan akhirat, lan yaiki wong-wonging geni; padha ana ing kono pamanggoné.279 278. Ayat ingkang sampun nyebutaken dhawuhipun Pangéran dhateng para Muslimin supados lumawan perang kaliyan mengsah ingkang sakalangkung kiyat. Ayat punika nerangaken nalar- nalaripun déné sikep dadamel punika kedah. Ingkang wiwitan dhawuh wau ngawisi perang wonten ing salebetipun wulan-wulan suci (nalar-nalaripun sampun katerangaken ing ayat 189) kajawi manawi karana males (mirsanana ayat 194). Klèntu sanget manawi kakinten ayat punika ngéngingaken peperangan wonten ing salebeting wulan-wulan suci. Cariyos lalampahanipun sahabat Abdullah bin Jahsy nedahaken kanthi cetha bilih dhawuhipun ayat 194 wau boten naté dipun terak. Dhawuhipun Kanjeng Nabi dhateng piyambakipun, piyambakipun angandikakaken nungsung wartos bab untan- untanipun titiyang Quraisy (Rz). Nalika wonten ing Nakhlah, sahabat Abdullah sumerep wonten tiyang tiga, ingkang satunggal lajeng dipun pejahi, ingkang kalih dipun tawan. Tuwuh pitakènan, punapa kelampahanipun punika ing salebetipun wulan suci punapa boten. Sahabat Abdullah nyukani katerangan bilih tiyang wau anggènipun dipun pejahi ing wekasaning wulan Jumadilakhir sadèrèngipun wanci sonten, déné katingalipun tanggal ing wulan Rejeb, punika ing sasampunipun serap surya. Sasampunipun nerangaken prakawis ingkang dipun kajawèkaken tumrap wonten ing salebetipun wulan-wulan suci, para kafir ingkang sami ngalap paédah saking lalampahan wau lajeng sami dipun pangandikani, boten pantes ndadak nekakaken leres botenipun tindakipun sahabat Abdullah wau, jalaran piyambakipun piyambak punika nandukaken sawarnining tindak ruda-paripeksa dhateng gesangipun tuwin bandhanipun para ingkang sami ngrasuk Islam ingkang ringkih punika, inggih wonten ing salebetipun tanah suci, sarta malih manawi nandukaken panganiaya dhateng para Muslimin boten naté mawi ngèngeti wulan-wulan suci. Punapa ta sababipun déné wonten idin perang? Jalaran para mengsah sami kelacut-lacut nandukaken pandamel dosa ageng dhateng para Muslimin sarta babar pisan boten sami ngaosi asmanipun Allah utawi kasucianipun masjid suci, tuwin dipun lajeng- lajengaken anggènipun sami nandukaken panganiaya dhateng para Muslimin ingkang saya dangu saya sanget; ingkang makaten wau langkung awon katimbang mejahi tiyang. Sadangunipun ing tanah Arab taksih wonten tiyangipun Islam, boten badhé wonten pangajeng-ajeng para mengsah purun ngèndeli anggènipun nandukaken panganiaya. Awit saking punika, para Muslimin kepeksa sami nganggé dadamelipun, karana rumeksa dhiri. Kaèngetana dhawuh ingkang mungel Ora bakal lèrèn-lèrèn anggoné maringi sira nganti ambalikaké sira saka agamanira, yèn ta bisaa punika. 279. Titiyang ingkang kapangandikakaken ing dhawuh punika, punika titiyang murtad, inggih punika para titiyang sami "ambalik saking agaminipun". Ing kalanganipun para titiyang sanès-Islam, tuwin ugi ing kalanganipun sawenèh tiyang Islam piyambak, wonten panganggep ingkang kalèntu, inggih punika panganggep ingkang mastani bilih Quran Suci andhawuhaken supados titiyang ingkang abalik saking agami Islam punika kedah dipun pejahi. Nanging punika lepat. Malah sawenèh pangarang Nasrani wonten ingkang ngantos keladuk negesi tembung fa yamut punika dhèwèké kudu dipatèni, mangka leresipun ateges: mangka dhèwèké banjur mati. Kados déné ingkang sampun kacetha wonten ing dhawuhing Quran ingkang terang gamblang punika, ingkang kasebutaken ing dhawuh ngriki punika makaten: para mengsahing Islam sami ambudidaya ing sakiyat-kiyatipun murih titiyang Muslimin sami ambalik saking agaminipun, sarana nandukaken panganiaya ingkang wengis; awit saking punika mila manawi wonten tiyang Islam ingkang ngantos ambalik dados kafir saèstu, piyambakipun mesthi badhé kapitunan wonten ing gesang sapunika-punika tuwin ing gesang ingkang badhé dhateng, jalaran 125
126 Lembu Ut. aning- gal omahé 218 Sayekti, para kang padha angèstu lan para kang padha mlayu (saka ing omahé) lan nyarempeng ing dalaning Allah, _ iki padha anyanyandhang kamurahaning Allah, lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 219 Wong padha takon marang sira prakara sajeng280 lan ngabo- anggènipun nilar agami Islam punika boten namung badhé mahanani piyambakipun kécalan paédah ruhani ingkang mesthi saged dipun panggih manawi piyambakipun tetep dados tiyang Islam, nanging ugi badhé kécalan paédah jasmani ingkang kalayan mluwah-mluwah, ingkang mesthi badhé dados bebahanipun para Muslimin lantaran kamenanganipun Islam. Ing ayat punika tuwin ing panggènan sanès ing dalem Quran Suci, boten wonten dhawuh satunggal kémawon ingkang andhawuhaken supados tiyang murtad punika kaukum pejah utawi kapidana kalayan paukuman sanèsipun. Perlu ugi dipun pèngeti bilih nadyan tembung irtidâd, ingkang dados tembung istilah ingkang kanggé nembungaken "ambalik agami Islam", punika wonten ing Quran Suci namung dipun agem kaping kalih, inggih punika ing ayat punika tuwin ing 5: 54, nanging bab prakawis wangsul dados kafir sasampunipun iman, punika kasebutaken marambah-rambah, sarta sadaya wau boten wonten ingkang nyebutaken bilih wangsul dados kafir punika ginantungan ing ukum pejah. Hadits ingkang nerangaken ukum pejah ingkang kadhawahaken dhateng tiyang murtad, punika namung wonten satunggal, inggih punika hadits ingkang nerangaken lalampahanipun golongan 'Ukl. Para titiyang wau sasampunipun sami ngaken ngrasuk Islam lajeng gadhah sengadi manawi hawa ing Madinah boten saé, sarta sareng kadhawuhan sami tirah dhateng papan panggènanipun unta gadhahanipun praja, para titiyang wau lajeng mejahi tukangipun angon tuwin anggiring unta-unta wau, kabekta késah. Ing ngriku tétéla manawi ukum pejah tumrap ing dalem prakawis punika, punika boten jalaran murtad, nanging jalaran dosa pejah tuwin jalaran angècu. Adatipun lalampahan punika déning para mufassirin kasebutaken wonten ing 5: 33, inggih punika ayat ingkang mangandikakaken pidananipun tiyang ngècu. Boten wonten lalampahan sanès ingkang nedahaken bilih naté kelampahan wonten tiyang kaukum pejah margi murtad saking agami Islam. Perlu ugi dipun terangaken ing ngriki bilih sasampunipun para Muslimin dudunung wonten ing Madinah angsal wolulas wulan, para Muslimin tansah wonten ing salebeting kawontenan perang kaliyan titiyang Quraisy tuwin pancer-pancer Arab. Ing salebetipun kawontenan ingkang kados makaten wau, murtad punika ateges nilar marginipun para Muslimin tuwin anggolong dhateng mengsah-mengsahipun. Dados, nama sampun anglenggahi adil manawi para Muslimin yasa angger- angger ingkang netepaken ukum pejah tumrap para ingkang sami cidra wau. Nanging Quran Suci boten andhawuhaken punapa-punapa. 280. "Khamr punika ateges anggur utawi sajeng ingkang saking anggur ..... Tembung punika mengku suraos ingkang nyrambahi kanggé nembungaken legèn peresaning sadhéngah barang, ingkang ngendemi (Q. TA) utawi kados déné pamanggihipun sawenèh ngulami ateges: sarupaning barang ingkang ngendemi ingkang saged metengaken utawi amburengaken (ingkang wantah: nutupi) pikiran (Mgh-Msb) ....... tegesipun tembung wau ingkang nyrambahi, punika ingkang langkung leres, jalaran nalika khamr dipun awisi, punika ing nagari Madinah boten wonten khamr ingkang saking anggur" (LL). Dados sampun tétéla manawi tembung khamr punika boten namung mengku tegesipun ingkang asli kémawon, inggih punika nutupi pikiran, nanging ugi mengku kanggènipun punapa, inggih punika nyakup sawarnining barang ingkang ngendemi. Awit saking punika, béda kaliyan kalimrah ingkang sampun-sampun, tembung wau kula jarwani sajeng utawi barang kang ngendemi, boten kula tegesi anggur utawi minuman keras. Barang ingkang ngendemi dipun awisi nalika nyebutaken bab prakawis perang, punika nedahaken bilih ingkang dipun karsakaken déning Islam punika badhé niyup kawantunan ingkang sajati dhateng para pandhèrèkipun sarta boten nayogyani dhateng kawantunan Juz II
Surat 2 Pitakènan warna-warni tohan.281 Kandhanana: Ing jeroné loro iku ana dosa gedhé lan ana gunané marang para manusa, sarta dosané luwih gedhé iku tinimbang gunané. Lan padha takon ing sira, apa ta kang kuduné diwènèhaké. Kandhanana: Turahé. Kaya mangkono anggoné Allah anerangaké timbalan-timbalan ma- rang sira, darapon sira padha mikir- mikira, loro mutatuli kados déné kawontenanipun tiyang ingkang kénging dayaning sajeng ingkang ngendemi, ingkang asring kémawon nukulaken tindak belèh-belèhan walaka wonten ing paperangan. Awisan bab prakawis barang ingkang ngendemi tuwin ngabotohan ingkang kapangandikakaken ing ngriki, punika kacethakaken malih wonten ing 5: 90, 91. Para ingkang sami gadhah panginten bilih ayat ingkang karembag punika boten mengku awisan, punika nedahaken manawi piyambakipun boten saged anggagapi dhateng basanipun Quran. Manawi kasebutaken bilih babayanipun satunggaling barang langkung ageng katimbang pigunanipun, punika sampun cekap kanggé anedahaken manawi barang wau kaawisan, jalaran sok tiyanga ingkang saras pikiranipun mesthi botenipun milih margi ingkang sampun genah langkung ageng babayanipun katimbang kalayan pigunanipun. Éwah-éwahan ing tanah Arab ingkang tuwuh awit saking dayanipun dhawuh "dosané loro iku luwih gedhé tinimbang gunané" ingkang pasaja punika, tansah badhé damel gawokipun para juru- pambanguning babrayan. Anggènipun para pancer Arab sami remen peperangan satunggal kaliyan satunggalipun, punika murugaken para titiyang Arab wau sami remen sanget minum-minuman keras, sarta inggih sajeng punika ingkang ngisèni pikiranipun para juru-kidung Arab, wonten ing pasamuwan- pasamuwanipun tiyang Arab, sajeng punika pasugatan ingkang baku, sarta remen minum punika boten kaanggep awon, makaten ugi ing antawisipun bangsa Arab dèrèng naté wonten gerakan ingkang sumedya ambrastha pangadatan remen minum, dalasan titiyang Yahudi tuwin titiyang Nasrani inggih sami kèlem wonten ing dalem piawon punika. Manut pangalamanipun manusa, sami-sami piawon, pangadatan remen minum punika ingkang angèl piyambak dipun sirnakaken. Éwadéné dhawuh Quran sakecap kémawon sampun cekap kanggé nyirnakaken satabet-tabetipun pisan pangadatan remen minum wau saking sagemblenging umat, tuwin ing pawingkingipun saking saindhenging nagari, sareng sadaya ngrasuk Islam. Ing babad dèrèng naté kelampahan wonten pambangunan adiluhung ingkang anggumunaken kados makaten wau, tur kanthi gampil kelampahanipun, nanging ambabar pisani. Perlu ugi katerangaken ing ngriki, pratélanipun tuwan Sale ingkang nyariyosaken bilih "minum sajeng manawi namung sakedhik-kénging," punika babar pisan tanpa waton. Makaten ugi pamanggihipun sawenèh tiyang bilih ingkang dipun awisi punika manawi kanggé minum-minuman ngantos kathah, punika inggih pamanggih ingkang atanpa waton. Para sahabatipun Kanjeng Nabi satètès kémawon boten naté migunakaken sajeng sasampunipun wonten awisan punika, tuwin malih dipun riwayataken Kanjeng Nabi ngandika makaten: "Sathithiking barang kang manawa akèh angendemi, iku larangan" (Ad-Rz). Kf piyambak boten ngandikakaken kados pratélanipun tuwan Sale, punika sanès bab prakawis sajeng, nanging barang sanès, ingkang para ahli fiqih sami béda-béda pamanggihipun. 281. Tembungipun ingkang asli maisir, saking tembung yasara tegesipun mérang-mérang dados pinten-pinten pérangan utawi pinten-pinten bagéan. Maisir punika kasukan dhadhu Arab, sarta miturut istilahipun Islam mengku sawarnining ngabotohan. Sawenèh ngulami mastani manawi tembung maisir punika asli saking tembung yusr, tegesipun gampil, mirid saking anggènipun gampil angsal bandha sarana lampah wau. Ing 5:91 kadhawuhaken bilih sajeng lan ngabotohan punika "anukulaké mumungsuhan lan gegethingan ana ing antaranira", babrayan, manawi para warganipun sami kadhedheran ing raos gegethingan lan memengsahan satunggal dhateng satunggalipun, mesthi kojur, langkung-langkung manawi pinuju wonten ing kawontenan peperangan kaliyan mengsah saking jawi. 127
128 Lembu 220 Ing donya iki lan (ing) akhi- rat. Lan padha takon marang sira yatim.282 bocah-bocah prakara Kandhanana: Angrigenaké dhè- wèké amrih beciking (urusané) iku becik, lan manawa sira dadi satu- ngané, lah wong iku sadulurira;283 lan Allah iku anguningani wong kang agawé wisuna lan wong kang agawé becik; lan yén ta Allah iku angarsakna, amasthi Allah bakal anibakaké sira ing angèl; sayekti Allah iku Minulya, Wicaksana. 221 Lan aja padha angepèk bojo wong wadon manembah brahala nganti tumeka dadiné angèstu lan sayekti wong wadon kawula kang angèstu iku luwih becik tinimbang wong wadon manembah brahala sanajan anengsemaké ing sira; lan aja padha anglakèkaké éntuk wong lanang manembah brahala nganti tumeka dadiné angèstu, sayekti ka- wula lanang kang angèstu iku lu- wih becik tinimbang wong lanang manembah brahala, sanajan aneng- 282. Peperangan ingkang kepeksa katindakaken déning para Muslimin ingkang ringkih saking panganiayanipun para mengsahing Islam, punika boten kénging boten mesthi mahanani kathah laré-laré sami dados yatim, awit saking punika mila ing ngriki kasambetan dhawuh bab prakawis panggulawenthahipun laré yatim. Perlu ugi dipun terangaken bilih dhawuh Quran ingkang sepuh-sepuh punika mesthi kalayan pangandika ingkang alus, saha migatosaken sanget mitulungi tuwin nyukani tedha dhateng sadaya wau. ing ngriki cekap kapethikaken salah satunggaling dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan: "Ananging dhèwèké ora niyat njajal munggah ing dalan pagunungan kang sumengka, lan apa ta kang ngertèkaké sira, dalan pagunungan kang sumengka iku? Yaiku mardikakaké kawula, utawa awèh pangan ing dinaning paceklik marang bocah yatim kang isih ana alurané, utawa marang wong miskin kang nglésod ing lebu" (90: 11-16). Dhawuh-dhawuh ingkang kados makaten punika saged suka seserepan sajati dhateng kula sami, ing bab panggalihanipun Kanjeng Nabi anggènipun dados juru-milujengaken saindhenging kamanusan, ingkang tumrap panjenenganipun damel saé dhateng sasamining tiyang, punika kawajiban ingkang angka satunggal, ingkang mesthi kasebutaken saben-saben nerangaken kawajibanipun manusa dhateng Pangéran. 283. Kalayan terang ing ngriki kasebutaken bilih sasatungan kaliyan laré yatim punika dipun kéngingaken, awit margi wontenipun dhawuh kenceng bab prakawis ngreksa bandhanipun laré yatim, sawenèh tiyang lajeng nganggep manawi sekuthon kaliyan bandhanipun laré yatim wau dosa (Rz). Salajengipun dhawuh wau nedahaken bilih laré-laré yatim punika kedah karengkuh kados déné sadhèrèk. Juz II
Surat 2 Pitakènan warna-warni semaké sira;284 iki padha ngajak marang geni,285 iku tuwin animbali marang paramarta atas karsa-Né, sarta anerangaké timbalan-Né marang para manusa, darapon padha élinga. lan Allah taman RUKU' 28 Pegat 222. Wanci boten kéngingipun dhumawahing pegat. 223. Tiyang èstri punika sayak- tos juru panggulawènthahing laré sarta ingkang nyithak kalakuanipun. 224-226. Wawates- ipun pisahan ingkang namung sawatawis mangsa. 227, 228. Pegat: Danguning nyarantos- aken sarta pulihing sasambetanipun jojodhoan. 222 Wong padha takon marang sira prakara anggarap sari.286 Kan- 284. Peperanganipun para Muslimin kaliyan para manembah brahala, punika nuwuhaken kawontenan-kawontenan énggal; para manembah brahala sapunika boten namung dados golonganing titiyang ingkang béda agaminipun kaliyan para Muslimin kémawon, nanging ugi dados mengsah ingkang samedya numpes para Muslimin. Sésémahan kaliyan tiyang saking golongan ingkang merangi para Muslimin, mesthi badhé nuwuhaken babaya tuwin nuwuhaken nalar ingkang ruwed warni-warni. Manawi kacundhukaken kaliyan dhawuh ing 60: 10, tétéla manawi sésémahan kaliyan titiyang saking golongan punika, sanajan ingkang sampun kelajeng pisan, inggih kedah dipun pedhot, margi saking paperangan wau, mila sésémahan makaten punika dipun awisi. Nanging ing rèhning panembah brahala makaten ngalang-alangi kamajengan pikiran, mila sanajan wiwit tumindakipun awisan wau ing nalika wonten kawontenan-kawontenan ingkang tartamtu, tumindakipun awisan wau lastantuning salami- laminipun. Perlu dipun terangaken bilih tumrap titiyang pandhèrèking kitab, béda malih garapipun (mirsanana 5: 5). Dados para manembah brahala ing ngriki punika ingkang dipun karsakaken bangsa Arab ingkang boten gadhah cecepengan kitab ingkang mangka tuntunan. Angger-angger Yahudi ngawisi sésémahan kaliyan sadaya umat sanèsipun Yahudi (Pangandharing Torèt 7: 3,4). Dalasan Paulus, ingkang pamanggihipun ing bab sanès-sanèsipun longgar sanget, inggih ngawisi tur kanthi kenceng sésémahan kaliyan tiyang kafir. "Aja padha narik pasangan kang gèsèh rinakit karo wong kang ora pracaya, sabab, ana babathon apa ing antarané kabeneran lan duraka, tuwin ana patunggalan apa ing antarané papadhang lan pepeteng" (II Korinti 6: 14). Angger-anggèripun Islam nyaékaken angger- angger Yahudi tuwin angger-angger Nasrani. Mirsanana 667. 285. Ing ngriki katerangaken nalar-nalaripun déné sésémahan kaliyan tiyang manembah brahala, inggih punika mengsah-mengsahipun para Muslimin, dipun awisi. Ngajak dhateng latu, punika tegesipun ngajak dhateng karisakan tumrap ing gesang sapunika punika, boten prabéda kalayan suwarga, punika ingkang dipun karsakaken kabegjan. Para titiyang Turki ingkang sami sésémahan kaliyan para wanita Yunani, Ustria tuwin Prancis, sanajan sampun sami sumerep bilih bangsa-bangsa wau sami ngangkah ing karisakanipun, sami angsal wulang-wuruk, punapa menggah ing sajatos- jatosipun latu ing dhawuh ngriki punika, awit dharah ngamonca ingkang kalebet wonten ing antawisipun bangsa Turki wau lajeng ngrikiti Kerajan Turki saking nglebet. 286. Ruku' ingkang sampun, ngrembag prakawis-prakawis ingkang tuwuh awit saking wontenipun peperangan ingkang dipun alami déning para Muslimin ing wekdal wau. Bab ingkang kantun piyambak, inggih punika prakawis sésémahan kaliyan titiyang golonganipun mengsah. Sasampunipun ngrembag bab sésémahan, Quran lajeng nglajengaken ngrembag bab prakawis kawajiban-kawajiban ingkang gagandhèngan kaliyan sésémahan. Lah ing bab prakawis punika ugi wonten sasambetanipun 129
130 Lembu Ar. rada ala dhanana: Iku rada mitunani,287 mu- lané padha ngedohana wong wadon ing sajroné anggarap sari, sarta aja sira cedhaki nganti tekan resiké, déné yèn dhèwèké wis resik, lah kumpulana, kaya déné anggoné Allah dhawuh marang sira; sayekti Allah iku remen marang wong wa- don kang tansah padha tobat, sarta Panjenengané remen marang wong kang resikan. Ut. apa karepira 223 Wong wadonira iku tumrap sira sawah, mulané padha tekaa marang sawahira samangsa sira karep288 lan padha andhisikna kaliyan bab prakawis perang. Peperangan punika boten namung mahanani wontenipun laré-laré yatim kémawon, nanging ugi mahanani titiyang èstri dados warandha. Mila ing ngriki lajeng badhé ngrembag bab prakawis wewenangipun para warandha tuwin prakawis anggènipun sésémahan malih. Nanging rèhning bab prakawis wewenangipun titiyang èstri ingkang kapegat tuwin prakawis anggènipun sésémahan malih, punika sasambetan rapet kaliyan prakawis saminipun punika ingkang tumrap para warandha ingkang tinilar pejah déning ingkang jaler, mila pangrembagipun bab punika inggih dipun wiwiti kaliyan prakawis-prakwis ingkang gagayutan kaliyan titiyang èstri ingkang kapegat. Déné milanipun bab prakawis anggarap sari dipun anggé pupucuking rembag bab prakawis pegat, awit pegat ingkang kadhawahaken ing salebetipun èstri saweg anggarap sari, punika boten absah lan batal (Bkh). Ing kalanipun èstri saweg anggarap sari, punika kaawisan boten kénging dipun kempali; dados, rèhning anggarap sari makaten sampun nama ngawontenaken kawontenan ingkang sawarni pipisahan, mila pegat ingkang saleres-leresipun pipisahan saèstu, punika boten saged kelampahan wonten ing wekdal wau. Awit miturut agami Islam, sagedipun pegat punika sah, kedahipun wonten ing kawontenan, ingkang jaler lan èstri boten wonten pakèwedanipun nyambet sihing sésémahan, perlunipun manawi wonten pasulayan sapélé ingkang sok asring kelampahan tumrap tiyang sésémahan, punika sageda lajeng kasilep déning urubing katresnanipun satunggal dhateng satunggalipun. 287. Adhâ punika ateges rada ala, langkung ènthèng katimbang ingkang katembungaken dlarar (LL), utawi barang ingkang radi ambabayani (Mgh-LL). Angger-angger Yahudi ugi ngemot awisan ingkang kados makaten wau kasebut ing Kaimaman 18: 19 tuwin 20: 18, sanajan manut tatacara Yahudi pipisahanipun tiyang jaler kaliyan ingkang èstri punika kedah ingkang langkung sampurna malih, boten namung kawatesan nyegah saresmi thok. 288. Annâ ateges matâ, jawinipun samangsa, utawi kaifa, jawinipun kapriyé (AH). Dhawuh ingkang pasaja punika boten ngemu raos ingkang "nyolok mata." Quran punika ngemot pitedah tumrap kasaénanipun jasmani, budipakerti tuwin ruhaninipun manusa; manawi ngrembag prakawis ingkang alus-alus mesthi mawi basa ingkang menggahing kasucianipun boten wonten ingkang nyamèni wonten ing angger-angger sanès-sanèsipun manawi ngrembag bab prakawis punika ugi. Pranyata punika mu'jizatipun Quran Suci, awit ingatasipun Quran punika nganggé basanipun satunggaling bangsa ingkang para juru-kidungipun kaloka anggènipun wasis lan remen nganggé tetembungan ingkang lekoh-lekoh manawi nerangaken sasrawunganipun jaler lan èstri, éwadéné kasucianing basanipun Quran boten wonten ingkang nyamèni. Sintena kémawon ingkang taksih tidha-tidha dhateng katrangan punika prayogi nyatakaken kémawon sarana nandhing Kitab Quran kaliyan Bébel manawi ngrembag prakawis makaten wau. Tetembungan ingkang kagem mangandhikakaken sasrawunganipun jaler lan èstri ingkang lebet-lebet, punika ingkang kathah yasanipun Quran Suci piyambak, awit saking punika mila tetembunganipun Quran Suci punika boten adamel mengkirig dhateng para èstri ingkang sami maos, boten kados déné pratélanipun Bébel ingkang kathah-kathah. Tiyang èstri kasanépakaken kados Juz II
Surat 2 Pegat agawé becik lan padha bektia ing Allah sarta padha weruha yèn sira iku bakal padha ketemu Panjenengané, lan awèha warta becik marang para wong kang padha angèstu. ing awakira, 224 Lan Allah aja sira dadèkaké alangan anggonira bakal atindak utama lan bekti apa déné anjume- nengaké rahayu antaraning para manusa, déning anggonira wus supata (kalawan anebut asma-Né), lan Allah iku Amiyarsa, Anguda- nèni.289 Ut. Aris 225 Allah ora nganggep sira ananggung marang apa kang lala- han ing dalem supatanira, ananging Panjenengané anganggep sira a- nanggung apa wohing panggawéné atinira, lan Allah iku Aparamarta, Momot.290 déné pategilan, punika kanggé anedahaken bilih tiyang èstri punika ingkang anggulawentah laré sarta ingkang nyithak bubudènipun manusa, lan malih kanggé anedahaken bilih maksudipun ingkang sajati jaler lan èstri akaron sih, punika boten karana badhé damel pamareming pépénginanipun hawa nafsu. Thukulipun tataneman punika gumantung dhateng kawontenanipun siti, lah makaten ugi thukulipun manusa tuwin panyithaking budipakertinipun, punika inggih gumantung ing biyung. Punika anedhah- aken sapinten genging wigatosipun tiyang èstri tumrap sésémahan tuwin tumrap babrayan. 289. Tegesipun: tiyang punika sampun sok saben-saben supata mawi asmanipun Allah, bilih boten badhé nindakaken satunggaling pandamel, mindhak piyambakipun nama kécalan kelonggaran kanggé nindakaken kasaénan, ingkang kelanturipun, ing salebetipun makaten wau, piyambakipun mawi ngaken-akenaken bilih Gusti Allah ngalang-alangi anggènipun badhé nindakaken kasaènan, dupèh sampun supata kanthi nyebut asmanipun Allah wau, mangka Gusti Allah malah andhawuhaken nindakaken kasaènan. 'Urdlah punika barang ingkang kanggé ngalang-alangi satunggaling barang, utawi ingkang kapasang saéngga lésan kados déné lésaning panah. Utawi tembung wau ateges alangan ingatasipun awon lan saé, déné suraosipun makaten: "Aja sok saben-saben gawé santholan sarana supata kalayan sok dianggo sebutaning supata kang lumrah-lumrah lan supata kang saben-saben diucapaké, utawa Allah aja sok dianggo lésaning sumpah kaya déné lésaning panah, supaya ....... sapituruté (Bd). Utawi, miturut sawenèh ngulami: "Aja pisan nyebut asmané Allah kanggo sarana ngantebaké supata" (LL). Ayat ngandhapipun ayat punika badhé nerangaken bab pipisahan sawatawis wekdal antawisipun tiyang jaler kaliyan rabinipun. Rèhning pipisahan makaten wau adhadhasar supatanipun ingkang jaler, bilih boten badhé ngempali rabinipun, mila Quran Suci boten mrayogèkaken sanget sarupaning supata bangsanipun ingkang kados makaten wau, inggih punika supata ingkang ngalang-alangi tiyang badhé nindakaken kasaénan punapa kémawon. Dhawuh punika nedahaken bilih netepi wajibing tiyang sésémahan, punika kalebet pandamel saé. Dados bab supata punika inggih dados pupucukipun rembag bab prakawis pegat. 290. Supata lalahanan punika ingkang dipun karsakaken supata ingkang boten kajarag nalika pawicantenan limrah, déné apa wohing panggawéné ati, punika ingkang dipun karsakaken supata ingkang kajarag (Rz). 131
132 Lembu 226 Tumrap para kang padha supata ora bakal angumpuli wong- wong wadoné,291 kuduné anyaran- tèkna patang sasi; banjur, manawa ambalèni, iku Aparamarta, Mahaasih.292 sayekti Allah 227 Lan manawa wus padha lah sayekti anetepaké pegat,293 Allah iku Miyarsa, Ngudanèni. 291. Ila' punika tegesipun supata boten badhé ngempali sémahipun. Nalika jaman jahiliyah tiyang Arab asring supata makaten wau, sarta rèhning wekdal anggènipun pipisahan punika boten dipun watesi, mila tarkadhang ingkang èstri punika kepeksa kabanda ing sajegipun gesang, dados sémah boten, dados tiyang èstri ingkang kapegat, ingkang lajeng kénging laki kaliyan tiyang sanès, inggih boten. Angger-anggeripun Quran mranata, manawi ingkang jaler boten purun wangsul kados sacaraning tiyang sésémahan ing salebetipun sekawan wulan, ingkang èstri kedah kapegataken (Rz). 292. "Ambalèni" ing ngriki ingkang dipun karsakaken wangsul kempal sacaraning tiyang sésémahan (Rz). 293. Thalâq punika tembung aran saking tembung kriya thalaqat, manawi kanggé tumrap tiyang èstri, ateges: piyambakipun mardika nindakaken sakajengipun piyambak utawi pisah saking sémahipun (TA-LL), lan ateges pedhot tangsuling sésémahan (TA-LL). Bab pegat ingkang kawiwitan ing ngriki, punika karembag wonten ing ruku' punika tuwin ing kalih ruku' sambetipun, salajengipun ing surat 4 lan surat 65. Perlu dipun pèngeti bilih dhawuh ingkang kagem miwiti ngrembag prakawis pegat, punika mawi maringi pèpènget sampun ngantos ngecakaken lampah punika kajawi manawi wonten kawontenan ingkang perlu. Ing wekasaning ayat ingkang sampun kadhawuhaken, manawi ing sasampunipun pipisahan ing sawatawis wekdal tiyang jaler purun wangsul kempal malih kaliyan ingkang èstri, piyambakipun kaparingan pangapunten, awit Allah punika Mahangapura, Mahaasih. Nanging manawi piyambakipun kenceng badhé megat sémahipun, manawi piyambakipun lepat margi kesangetan dhateng sémahipun, piyambakipun mesthi badhé angsal pidana, awit sifat Miyarsa lan Ngudanèni punika anggènipun kasebutaken ngemungaken manawi wonten tindak ingkang boten dipun renani utawi ingkang sanget dipun renani, inggih punika tindak ingkang mawi kagantungan siksa utawi ganjaran. Rèhning ing dalem prakawis punika tangèh yèn ta ginantungan ganjaran, mila tétéla bilih dhawuh wau mengku suraos pèpènget, sampun ngantos pegatan punika, tuwuh saking tindak sawenang-wenang. Pegat punika salah satunggaling pranatan Islam ingkang asring sanget boten dipun mangertosi menggah ing sajatos-jatosipun ngantos angger-angger Islam kados ingkang dipun anggé wonten ing pangadilan-pangadilanipun paréntah Inggris ing India, punika inggih boten sepen saking paham ingkang lepat wau. Angger-angger Islam bab pegat ingkang enggel-enggel, kados déné ingkang kawarsitakaken déning Quran Suci, badhé kasebutaken samangsa nafsiri ayat-ayat ingkang mligi ngrembag bab punika. Ing ngriki kénging kula terangaken bilih angger-anggeripun Islam langkung sampurna manawi katandhing kaliyan angger-angger Yahudi tuwin angger-angger Nasrani, kados déné ingkang kapacak wonten ing Pangandharing Torèt tuwin ing Mattéus. Kasampurnanipun wau ingkang enggel piyambak, inggih punika miturut angger-anggeripun Islam, tiyang èstri kénging nedha pegat; Kanjeng Nabi Musa tuwin Kanjeng Nabi 'Isa boten maringi wewenang wau dhateng tiyang èstri. Kuciwa sanget déné satunggal punika boten dipun akeni wonten ing India. Kawigatosanipun malih, angger-angger bab pegat cara Islam, punika membat sanget tuwin sabab-sabab ingkang ngéngingaken pegatan punika boten kawatesan kalayan kenceng. Sayektosipun, manawi bangsa-bangsa ingkang sampun majeng ing Éropa lan ing Amérika piyambak boten saged sarujuk anggènipun namtokaken sabab-sabab ingkang ngengingaken pegatan, mangka bangsa-bangsa wau agaminipun sami, tataraning kamajenganipun sami, tuwin raosipun tumrap prakawis babrayan lan budipakerti sami, lah punapa malih agami jajagadan kados déné agami Islam punika, yèn ta karsaha matesi sabab-sabab kéngingipun Juz II
Surat 2 Pegat 228 Lan wong wadon kang dipegat iku kudu anyarantèkaké awaké telung pasucèn,294 lan ora kena tumrap dhèwèké yèn anu- tupana apa kang wus katitahaké déning Allah ana ing sajroning dhèwèké talanakané, manawa padha angèstu ing Allah lan dina akhir; lan lakiné iku luwih gedhé wewenangé ambalèni dhèwèké ing dalem (mangsa nyrantèkaké) mang- kono iku, yèn sumedya pirukun;295 lan dhèwèké (wong wadon) duwé wewenang sapadhané kang ditrap- aké marang awaké (wong wadon) kalawan cara kang bener becik,296 pegatan, jalaran sabab-sabab wau boten kénging boten mesthi béda-béda lan éwah gingsir gumantung ing kawontenaning para manusa tuwin kawontenanipun babrayan, jer agami Islam punika kakarsakaken kanggé agaminipun sadaya jaman lan sadaya nagari, kanggé agaminipun bangsa-bangsa ingkang taksih asor tataraning kamajenganipun tuwin bangsa-bangsa ingkang sampun inggil kamajenganipun. Prayogi katerangaken pisan ing ngriki bilih sanajan pegatan punika dipun idini déning Islam, janji cekap sabab-sababipun, éwadéné wewenang punika kéngingipun katindakaken namung manawi perlu sanget. Quran piyambak nayogyani anggènipun Kanjeng Nabi wantos-wantos dhateng sahabat Zaid sampun ngantos megat sémahipun, sanajan ta sampun dangu anggènipun pasulayan (33: 37). Dhawuhipun Kanjeng Nabi: padha-padha barang kang kaidèn marang manusa, pegatan iku kang banget dhéwé anggoné ora direnani déning Gusti Allah (AD), punika tansah dados pamekak manawi dhawuhipun Quran Suci punika dipun suraos kanthi cul-culan kémawon. Kasebut ing hadits wonten prakawis pegat pinten-pinten ingkang boten dipun absahaken déning Kanjeng Nabi (Bkh). 294. Wekdal kanggé nyrantosaken, utawi 'iddah, punika dados rukunipun pranatan Islam bab pegat. Nanging tumrap prakawis tiyang sésémahan ingkang dèrèng naté kempal, boten sisah mawi ngiddah (33: 49). 295. Menggah ing sajatos-jatosipun ngiddah punika pipisahan ing sawatawis wekdal ing salebetipun wekdal wau tiyang kénging wangsul kempal sésémahan malih. Wekdal kanggé pipisahan punika dumunung dados pamekaking pegatan, sarta punika babagan ingkang kaping kalih ingkang kasebutaken déning Quran Suci gagayutan kaliyan pranatan bab pegat. Manawi sésémahan punika taksih tinangsulan ing tresna, ing salebetipun pipisahan sawatawis mangsa wau mesthi nuwuhaken panalangsa tumrap kalih-kalihipun, temahan saged ngrukunaken malih, tuwin pasulayanipun ingkang sampun-sampun lajeng lebur atanpa tilas. Punika panjagi ingkang prayogi piyambak, kanggé rumeksa sampun ngantos tiyang klèntu anggènipun migunakaken pegat; awit kanthi lampah punika, ngemungaken sésémahan ingkang pancèn pantes wudhar déning sepen ing katresnan kémawon, ing- kang wasananipun wudhar saèstu. Sésémahan ingkang tanpa katresnan, punika kados déné raga ingkang tanpa jiwa, langkung saé tumunten dipun pisahaken. Dados sanajan pranatan Islam bab pegat punika mawi dipun wonteni syarat-syarat kanggé anggegesang katresnan, éwadéné pranatan wau mamrih pedhotipun tatangsuling sésémahan, manawi sampun tétéla bilih kalih-kalihipun boten tresna- tinresnan. 296. Ing dhawuh ngriki katerangaken bilih wewenangipun tiyang èstri dhateng lakinipun, punika sami kaliyan wewenangipun tiyang jaler dhateng rabinipun. Sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi pratélan punika nuwuhaken gendra wonten ing babrayan ingkang boten naté ngakeni wewenangipun tiyang èstri. Pancèn éwah-éwahan ing babagan punika éwah-éwahan ingkang ngegèt- gètaken, jalaran dumugi ing wekdal wau panganggepipun bangsa Arab dhateng tiyang èstri punika 133
134 Lembu lan wong lanang angungkuli sata- taran karo dhèwèké;297 lan Allah iku Minulya, Wicaksana. RUKU' 29 Pegat 229. Manawi sampun kados pundi pegat boten kénging wangsulan malih, sarta hakipun tiyang èstri dhateng punika. 230. Kadadosanipun pegat ingkang boten kénging wangsulan. 231. Hakipun tiyang èstri: boten purun dipun wengku déning dipun dhawahaken ing kapitunan. 229 Pegat iku kena (ditibakaké) rong rambahan;298 banjur weng- kunen kalawan pangrengkuh becik utawa uculna kalawan becik;299 lan namung kasamèkaken kaliyan rajakaya, mangka ing samangké para èstri kaparingan lenggah ingkang sami punapa-punapanipun kaliyan tiyang jaler, awit kaundhangaken manawi para èstri punika gadhah wewenang ingkang sami kaliyan wewenangipun tiyang jaler dhateng piyambakipun. Undhang-undhang punika boten namung ngawontenaken éwah-éwahan ingkang ngagèt-gètaken ing tanah Arab kémawon, nanging ugi ing saindhenging jagad, jalaran ing sadèrèng-dèrèngipun, tiyang èstri lan tiyang jaler kasami wewenangipun punika dèrèng naté katindakaken déning bangsa punapa kémawon utawi déning juru-pambangun punapa kémawon. Malah dumugi ing dinten punika ugi dèrèng dipun akeni wonten ing antawisipun bangsa-bangsa ingkang sampun majeng. Tiyang èstri sampun boten dipun sawiyah sakajeng-kajengipun malih déning "gustinipun," wangsul piyambakipun kénging nedha kasami kados déné sémah utawi nedha pegat. 297. Pratélan bilih "wong lanang iku angungkuli satataran karo dhèwèké," punika boten teka ngewukaken wewenang-wewenang ingkang sampun katamtokaken ing dhawuh ingkang sampun, wangsul punika gagayutan kaliyan bab prakawis sanès ingkang béda sanget, ingkang katerangaken ing 4: 34 (mirsanana 568). 298. Pranatan ingkang kaping tiga ing bab prakawis pegat, inggih punika pegat ingkang kénging kajabel (kénging wangsulan malih), kados ingkang kasebut ing ayat ingkang sampun, punika kéngingipun kadhawahaken namung kalih rambahan. Ing nalika jaman jahiliyah tiyang jaler asring megat sémahipun lan dipun wangsuli malih ing salebetipun wekdal ingkang katamtokaken, sarta anggènipun nindakaken makaten wau sanajan ngantosa kaping sèwu kéngang-kénging kémawon (Rz). Agami Islam ambangun tatacara punika sarana ngidini andhawahaken pegat ingkang kénging kajabel kalih rambahan, supados ngiddahipun saben rambahan punika dados wekdal pipisahan sawatawis mangsa, ingkang ing salebetipun mangsa wau tiyang kénging wangsulan sésémahan malih. 299. Pranatan ingkang kaping sekawan inggih punika sasampunipun andhawahaken pegat ingkang kaping kalih, tiyang jaler kedah namtokaken kakencenganipun, punapa wangsulan kaliyan sémahipun ing salami-laminipun punapa saèstu pipisahan. Maksudipun sésémahan ingkang sajatos, punika kawengku wonten ing dhawuh ingkang pasaja; wengkunen kalawan pangrengkuh becik. Manawi tiyang sésémahan boten atut runtut, wangsul namung tansah paben lan pasulayan, sarta sasampunipun ngalami pipisahan ing sawatawis wekdal ngantos kaping kalih meksa tétéla boten kaiket ing tresna jati sésémahanipun, lah terang manawi "pangrengkuh ingkang saé" boten wonten, boten wonten malih jampinipun kajawi ingkang èstri kedah dipun uculaken kalayan saé. Rékadaya ingkang kalayan saèstu sampun katindakaken, éwadéné meksa tétéla manawi sésémahanipun tanpa katresnan babar pisan; awit saking punika sésémahan makaten wau kedah kaanggep wuk boten dados, sarta murih kasaénanipun babrayan, sésémahan ingkang kados makaten wau kedah boten dipun lajengaken, ingkang supados kakalihipun saged sésémahan malih. Nanging nadyan ngantos nganggé lampah ingkang mangka sanjata pamungkas wau, garapipun dhateng tiyang èstri kedah ingkang saé. Juz II
Surat 2 Pegat ora kena tumrapé sira yèn anju- puka apa kang wus sira wènèhaké marang dhèwèké (wadon) sathi- thik-thithika,300 kajaba yèn sakaro- né padha kuwatir manawa ora bisa netepi angger-anggering Allah; sira kuwatir mulané manawa manawa sakaroné ora bisa netepi angger-anggering Allah, lah ora cacad ingatasé sakaroné tumrap pawèwèhé si wadon amrih bisané pegat,301 angger-anggering Iki 300. Pranatan ingkang kaping gangsal ingkang gagayutan kaliyan angger-angger Islam bab pegat, inggih punika tiyang jaler kedah jangkep pambayaripun maskawin dhateng tiyang èstri; punika saged dados pamekak ingkang kiyat dhateng tiyang jaler, murih tiyang jaler boten gumampil andhawahaken pegat ingkang pancènipun boten perlu. Saya manawi maskawinipun wau kathah, pegatan punika namung katindakaken manawi sampun boten wonten margi sanès. 301. Punika pranatan ingkang kaping nem ingkang gagayutan kaliyan bab pegat, inggih punika tiyang èstri gadhah wewenang nedha pegat. Agami Islam maringi dhateng tiyang èstri wewenang nedha pegat, manawi piyambakipun purun mangsulaken maskawin ingkang mesthinipun sampun katampi, sadaya utawi sapérangan, sami kados déné anggènipun agami maringi dhateng tiyang jaler wewenang andhawahaken pegat. Punika salah satunggaling sifatipun Islam ingkang miyambaki, ingkang boten pinanggih wonten ing agami sanès-sanèsipun ing jagad punika. Lalampahanipun Jamilah èstrinipun Tsabit bin Qais, punika salah satunggalipun lalampahan ingkang kasebut ing hadits-hadits ingkang kénging sanget pinitados. Ing ngriku tétéla ingkang boten narimah punika ingkang èstri. Nalika wadul dhateng Kanjeng Nabi Suci, piyambakipun munjuk kalayan terang manawi pancèn boten naté paben kaliyan sémahipun. "Kula boten manggih cacadipun, inggih menggahing kalakuwanipun (inggih punika garapipun dhateng èstri) utawi agaminipun." Déné ingkang dados sabab, margi piyambakipun boten remen kaliyan ingkang jaler. Kanjeng Nabi megataken piyambakipun kanthi mawi janji kedah mangsulaken dhateng sémahipun pategilan ingkang dipun sukakaken dhateng piyambakipun minangka maskawin (Bkh). Malah kacariyosaken, bilih ingkang jaler punika sakalangkung ageng tresnanipun dhateng ingkang èstri (Rz). Dados manawi namung sabab rumaos boten jodho anggènipun sésémahan tiyang èstri kénging nedha pegat, lah punapa malih manawi sabab boten saé garapipun ingkang jaler, utawi sabab sanès-sanèsipun ingkang pantes, tiyang èstri saya wenang sanget nedha pegat. Wonten ing antawisipun para Muslimin ingkang rumiyin-rumiyin wewenang punika wewenang ingkang umum dipun akeni. Ing sapunika ing wewenang punika tumindak wonten ing nagari-nagari Islam. Miturut istilah, pegatan ingkang kados makaten wau kawastanan Khulu'. Perlu dipun pèngeti bilih sanajan ayat punika dados dhadhasaring pranata bab khulu', éwadéné ungelipun nedahaken bilih ingkang kajeng badhé pegatan punika kalih-kalihipun (dados boten namung ingkang èstri thok utawi ingkang jaler thok). Dhawuh ingkang mungel kajaba manawa sakaroné padha kuwatir manawa ora bisa netepi angger-anggering Allah, punika kateranganipun: manawi kalih- kalihipun sami boten saged netepi wajibipun sésémahan lan boten saged atut runtut kalayan saé (Bkh). Déné sababipun mila makaten, bokmanawi kémawon margi saking dhawuh wau nyambeti dhawuh ingkang maréntahaken lastantunipun sésémahan ingkang sampun boten kénging dipun wudhari malih, sasampunipun ingkang jaler andhawahaken pegat ingkang kaping kalih malih lastantun sésémahan; dadosipun, sagedipun sésémahan punika wudhar, manawi ingkang èstri ingkang rumaos sampun boten kiyat nglampahi. Sabab sanèsipun malih, bokmanawi margi limrahipun tiyang èstri punika boten remen pegatan. Dhawuh: manawa sira kuwatir punika tétéla tumuju dhateng para juru-nyepeng pangadilan (Rz), lah punika pranatan ingkang kaping pitu tumrap angger-angger bab pegat, inggih punika: pangadilan 135
136 Lembu Ar. nerak Allah, mulané aja sira padha nerak, lan sapa sing padha nerak angger- iki para kang anggering Allah atindak dudu. 230 Mulané, manawa si lanang wis megat si wadon,302 ing sawisé iku ora halal si wadon tumrapé si lanang, nganti tekan yèn wis laki bojo liyané; manawa iki iya wis megat si wadon, lah ora cacad ingatasé sakaroné yèn ta padha balèna (sarana nikah), yèn padha ngira bakal padha bisa netepi angger-anggering Allah,303 lan iki angger-anggering Allah Panjene- ngané anggelaraké iki marang kaum kang padha weruh. ingkang kénging nyampuri prakawis wau. Riwayat anyebutaken, wonten prakawis pegat ingkang kalayan sawenang-wenang, dipun leresaken déning pangadilan. 302. Ingkang dipun karsakaken inggih punika dhawuhing ayat ingkang sampun "uculna kalawan becik." Dados pegat ing ngriki, ingkang dipun karsakaken pegat ingkang sampun boten kénging kajabel malih, pegat ingkang kadhawahaken kaping tiga, inggih punika ing sasampunipun kelampahan pegatan lan wangsulan ngantos rambah kaping kalih. 303. Sasampunipun andhawahaken pegat ingkang boten kénging kajabel malih, ingkang jaler boten kénging wangsulan asésémahan malih kaliyan ingkang èstri, ngantos manawi tilas sémahipun wau sampun sésémahan kaliyan tiyang sanès sarta kapegat. Punika pranatan ingkang kaping wolu tumrap angger-angger bab pegat. Ayat punika wigatos anyirnakaken tatacara awon ingkang winastan halâlah, inggih punika sésémahan ing sawatawis wekdal, ingkang boten sanès pamrihipun kajawi supados èstri ingkang kapegat wau kénging kasémah malih déning lakinipun ingkang sapisan. Tatacara punika kalimrah nalika ing hadits panjenenganipun ngla'nati tatacara wau (IMy-Msh). Déné mesthinipun, kedah sésémahan saèstu tuwin pegatipun inggih pegat sayektos. jahiliyah. Kanjeng Nabi nyuwak ingkang sami nindakaken tatacara wau. kasebut tiyang jaman Wawates makaten wau nukulaken pangatos-atos ingkang sanget manawi andhawahaken pegat ingkang kaping tiga, sarta gelar yektinipun pancèn langka sanget kelampahanipun, dados punika ugi dados pamekak sampun ngantos asring andhawahaken pegat. Tuwan Muir nerangaken manawi pranatan punika saged nuwuhaken rekaos, boten namung tumrap "èstrinipun ingkang boten lepat kémawon" nanging ugi tumrap "laré-larénipun ingkang boten lepat," jalaran "sanajan dikados punapa kepénginipun ingkang jaler badhé ngleresaken kalepatanipun, pancasan ingkang sampun dhumawuh boten kénging dipun jabel malih." Pamanggih makaten wau lepat sanget, jalaran kéngingipun andhawahaken pegat ingkang boten kénging kajabel, punika manawi sampun kelampahan pipisahan ing sawatawis wekdal ngantos ambal kaping kalih, sarta manawi pangalaman kaping kalih wau sampun ambuktèkaken manawi sésémahan wau boten saged dipun lajengaken. Perlu dipun pèngeti ugi bilih pegat ingkang boten kénging kajabel, punika boten kénging kadhawahaken sapisan rampung. Panjagi ingkang mligi kawontenaken supados tiyang boten gumampil andhawahaken pegat sampun kasebutaken; ing ngriki perlu dipun wewahi katrangan bilih pegat ingkang kaping tiga, inggih punika pegat ingkang boten kénging kajabel malih, punika mesthi langka sanget kelampahanipun, manawi pranatan-pranatan bab pegat kados déné ingkang katerangaken ing dalem Quran Suci punika dipun tetepi sayektos. Ing hadits wonten ingkang nyebutaken prakawis-prakawis pegat ingkang dhumawahing Juz II
Surat 2 Pegat 231 Lan nalikané sira padha me- gat wong wadon, banjur si wadon tumeka wawangening mangsané, lah dhèwèké wengkunen kalawan pangrengkuh becik utawa uculna kalawan pangrengkuh becik, lan aja nahan dhèwèké karana arep maéka304 mundhak sira padha nerak wates; lan sing sapa atindak mang- kono, sayekti atindak dudu marang jiwané dhéwé; lan aja sira padha nganggep guguyon305 marang tim- balan-timbalaning Allah, lan padha ngélingana nugrahaning Allah ma- rang sira, lan Kitab sarta Kawicak- sanan kang katurunaké marang sira, kanggo mituturi sira, lan padha di- bekti ing Allah, sarta padha weruha, yèn Allah iku Ingkang-Ngudanèni samubarang. RUKU' 30 Lakinipun malih Èstri ingkang kapegat tuwin Randha 232. Èstri ingkang kapegat kedah boten dipun alang-alangi laki malih. 233. Èstri ingkang kapegat nusoni anakipun. 234. Laminipun randha anyarantosaken. 235. Laki malih salebetanipun wanci nyarantosaken ingkang tinamtu punika boten kénging. pegat ingkang sapisan lan ingkang kaping kalih punika ngantos sasampunipun let pinten-pinten taun. Upaminipun kémawon lalampahanipun Rukanah. Nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi piyambak- ipun megat sémahipun, nanging wangsulan; lajeng nalika jamanipun Khalifah 'Umar, Khalifah ingkang kaping kalih, pegatan malih; wekasanipun nalika jamanipun Khalifah 'Utsman, Khalifah ingkang kaping tiga, pegatan saèstu (AD, Imj, Tr, Dr-Msh). 304. Dados manawi tétéla bilih ingkang jaler punika maéka dhateng ingkang èstri, piyambakipun boten kénging mengku ingkang èstri, sarta ingkang èstri kénging nedha pegat. Maéka dhateng rabi, punika kénging ugi asifat umum, kénging ugi paèkan ingkang mengku pamrih kanggé nalikung utawi ngengèl-engèl ingkang èstri, ngantos sagedipun kelampahan angsal pegat, manawi pun èstri purun mangsulaken maskawin, sadaya utawi sabagéan. Paèkan makaten punika asring sanget katindakaken déning titiyang Arab ing sadèrèngipun jaman Islam, déné karsanipun dhawuh punika badhé nyirnakaken piawon wau (Rz). Juru-kukum kedah ngulat-ulataken sampun ngantos ingkang jaler migunakaken wewenangipun ingkang kalayan boten saleres-leresipun. Kosokwangsulipun, tiyang jaler kadhawuhan mintonaken bèrbudinipun dhateng sémahipun ingkang kapegat, sarta juru-kukum kedah ngulat-ulataken punapa dhawuh-dhawuhipun Quran sampun dipun tetepi saèstu. 305. Dhawuh punika nedahaken bilih pegat punika prakawis ageng tur gawat, mila dhawuh- dhawuh ingkang mranata bab punika kedah boten dipun gagampil. 137
138 Lembu Ar. teka 232 Lan manawa sira padha megat wong-wong(-ira) wadon, mangka si wadon wis rampung waktu wawangené (anyarantèk- aké), lah aja sira alang-alangi yèn arep padha laki bojo-bojoné, manawa sakaro-karoné wis padha trimané, kalawan cara kang be- cik;306 mangkono iku kanggo mituturi sira sapa sing angèstu ing Allah lan dina akhir; mangkono iku tumrapé sira luwih makolèhi lan luwih resik; lan Allah iku Ngudanèni lan sira iku padha ora weruh. 233 Lan biyung-biyung307 anusonana iku kuduné anak-anaké ganep rong taun lawasé, tumrap sapa sing arep nyampurnakaké anggoné nusoni; déné pangané lan panganggoné si biyung iku dadi sasanggané si bapa kalawan cara kang becik; aja ana jiwa kapeksa kajaba sakuwasané; aja ana biyung kapitunan déning anaké, lan aja ana bapa (kapitunan) déning anaké; iya kaya mangkono uga wajib kang tumiba ing warising (bapa);308 ananging manawa saka 306. Punika bab ingkang kaping sanga tumrap angger-angger bab pegat. Sampun katerangaken ing ngajeng bilih ing salebetipun ngiddah (wekdal kanggé nyrantosaken) jaler lan èstri kénging wangsulan sésémahan malih. Ing dhawuh ngriki katerangaken, sanajan sampun kliwat mangsanipun ngiddah, tilas ingkang jaler inggih taksih kénging nyémah malih tilas èstrinipun (inggih punika sarana kaningkah malih). Punika ngemungaken tumrap ing wekdal sasampunipun pegatan ingkang sapisan tuwin ingkang kaping kalih. Lalampahanipun sadhèrèkipun èstri Ma'qil bin Yasar misuwur ing bab punika. Sasampunipun kapegat déning ingkang jaler, sarta ngiddahipun sampun pot, kakalihipun sami kajeng badhé sésémahan malih, nanging Ma'qil boten nayogyani. Wasana sareng ayat punika tumurun, kakalihipun wau lajeng dipun nikahaken (Bkh). Ayat punika ugi mengku suraos ngéngingaken para èstri umumipun ingkang kapegat déning ingkang jaler, sésémahan malih. Manawi kasuraos makaten, dhawuh ingkang mungel: bojo-bojoné punika ateges calon sémahipun. 307. Nitik sasambetanipun dhawuh, biyung ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika tartamtu, inggih punika tiyang èstri ingkang kapegat, ingkang laré taksih nesep (Rz). 308. Manawi laré dèrèng kasapih bapakipun tilar donya, warisipun kawajiban ambayari wragad- wragadipun. Juz II
Surat 2 Lakinipun malih èstri ingkang kapegat condhongé lan rembugé sakaroné padha arep nyapih, lah ora cacad ingatasé sakaroné; lan manawa sira padha karep arep anginyakaké anak-anakira, iya ora cacad inga- sira tasé ambayar kalawan cara kang becik apa janjinira; lan padha dibekti ing Allah sarta weruha, yèn Allah iku amirsani apa kang padha sira lakoni. sira ing sasuwéné Ar. digawé mati Ar. teka 234 Lan (tumrap) sira kabèh, sapa sing mati atinggal rabi, iki kudu nyarantèkaké awaké patang sasi lah manawa waktu wawangené iku wis rampung, iya ora cacad ingatasé tumrap apa kang padha sira dilakoni tumrap awaké dhéwé kang kalawan cara kang becik;310 lan Allah iku waspada apa kang sira padha lakoni. sapuluh dina;309 lan 235 Lan ora cacad ingatasé sira prakara anggonira nakokaké wong- wong wadon (kang mangkono iku) kalawan tembung adu semu, utawa anggonira anyimpen karepira ing batinira; Allah uninga, yèn sira bakal anglairaké marang dhèwèké, ananging aja sira amènèhi janji marang dhèwèké kalawan dhedhe- likan, kajaba kenané yèn sira padha angucapaké tembung kang bener-becik, lan sira aja padha 309. Tumrapipun tiyang èstri ingkang katilar pejah sémahipun, ngiddahipun (wekdalipun ingkang kanggé nyrantosaken) sekawan wulan langkung sadasa dinten. Nanging tumrap èstri ingkang kapegat utawi èstri ingkang katilar pejah sémahipun, punika manawi pinuju ngandhut, ngiddahipun ngantos salahiripun jabang bayi (mirsanana 65: 4). 310. Terangipun èstri warandha wau kénging cacawis ngupados sémah saha lajeng sésémahan malih. 139
140 Lembu Ar. tumeka- né anetepaké bundhelaning nikah, (ngentènana) nganti sarampungé wawangening kitab;311 lan padha weruha, yèn Allah iku ngudanèni apa kang ana sajroning atinira, mulané padha dingati-ati ing Pan- jenengané, lan padha weruha, yèn Allah iku Aparamarta, Momot. Ar. Aris RUKU' 31 Wewahan papancèn tumrap para Èstri ingkang kapegat tuwin Randha 236, 237. Bagéanipun titiyang èstri ingkang dipun pegat sadèrèngipun salulut. 238, 239. Sholat punika, sanajan pinuju perang, inggih kedah dipun wigatosaken. 240. Piweling (wasiyat) dhateng randha: panggènan lan tedha salebetipun sataun.241, 242. Èstri ingkang kapegat inggih gadhah hak angsal tedha. ingatasé sira manawa sira padha megat para wong wadon ing sadurungé padha sira grayang utawa ing (sadurungé) sira tamtokaké bagéané, karo wè- nèhana bubungah, ingatasé wong lanang sugih samurwaté, lan inga- tasé wong lanang mlarat iya sa- murwaté, bubungah kalawan cara kang becik; kawajiban ingatasé para kang agawé becik (ing liyan).312 236 Ora cacad 237 Lan manawa padha sira pegat ing sadurungé padha sira grayang sarta wis padha sira tamtokaké bagéané, lah wènèhana saparoné apa katamtuanira mau, kajaba manawa si wadon wis lanang, kang narima utawa si 311. Tegesipun ingkang wantah dhawuh punika kaserat wonten ing margin. Wawangening kitab ing ngriki ingkang dipun karsakaken wekdal kanggé nyrantosaken ingkang sampun kapacak ing angger-angger tumrap para èstri (Bd), dados nikahan ing salebetipun ngiddah punika boten sah. 312. Farîdlah, utawi bagéan punika maskawin. Dados sanajan prakawis maskawin dèrèng wonten katamtuwanipun, sarta anggènipun sésémahan punika dèrèng naté saé, tiyang jaler inggih kedah mintonaken bèrbudinipun dhateng sémahipun ingkang kapegat, inggih punika kedah dipun sukani bagéan, sanajan ta ingkang jaler wau mlarat. Juz II
Surat 2 Wewahan papancèn bubundhelaning nikah ana ing tangané, wis narima,313 wondéné luwih sira padha narima cedhak marang bekti; lan aja padha anglirwakaké lubèr ing pawèwèh ing antaranira;314 sayekti Allah iku mirsani apa kang padha sira lakoni. iku Ut. miga- tèkna rumeksa marang salat sarta marang salat kang linuhung, sarta padha dijejeg ing pambangun turut marang Allah.315 238 Padha sira padha nandhang wedi lah (salata) lumaku dharat utawa kalawan jaran; déné kalawan nunggang 239 Nanging manawa 313. Tiyang ingkang kasebut: "Kang bubundhelaning nikah ana ing tangané," punika lakinipun (Rz). Déné "narima" punika nglilakaken bagéanipun, inggih punika boten nedha wangsul sapalihing maskawin, ingkang manawi miturut ayat punika piyambakipun gadhah wewenang nedha wangsul. Kapèngetan, fihak jaler purun nglilakaken bagéanipun, punika ing dhawuh ngriki kasebutaken manawi langkung prayogi. Wondéné sira padha narima iku luwih cedhak marang bekti. 314. Fadll ing ngriki ingkang dipun karsakaken tindak kautamen, inggih punika tindak ingkang boten dipun wajibaken; dados ingkang dipun karsakaken punika pawèwèh ingkang tuwuh saking sucining manah. 315. Ash-Shalatu-l-wusthâ tegesipun: salat ingkang saé piyambak utawi ingkang linuhung, boten ateges salat ingkang tengah-tengah, jalaran tembung wustha punika tembung watak ingkang suraosipun dipun sangetaken, kang mangka "tengah-tengah" punika boten saged dipun sangetaken suraosipun; dados ingkang saged dipun anggé punika tegesipun tembung wasath satunggalipun, inggih punika: kang linuhung, awit punika ingkang suraosipun kénging dipun sangetaken. Sajatosipun tembung wusthâ punika kénging dipun tegesi kang luwih tengah-tengah utawi kang luwih luhung, nanging rèhning teges ingkang sapisan wau boten mantuk, mila teges ingkang angka kalih wau ingkang dipun anggé. Kacariyos bilih ingkang dipun karsakaken punika salat ngasar (Bkh). Punapa sajatosipun ingkang dipun karsakaken déning dhawuh wau, wonten panyuraos warni-warni. Nanging béda kaliyan panyuraosipun wau sadaya, ingkang ngantos pitulas warni, kula gadhah paham bilih ingkang dipun karsakaken punika sanès salat ingkang tartamtu, wangsul namung mengku suraos: anggèn kula sami nindakaken salat, punika kedah ingkang kalayan lampah ingkang linangkung. Tembung wusthâ ingkang dipun agem, punika sampun kénging dipun anggé wangsulan dhateng para penyela, ingkang sami masthani bilih salat cara Islam punika namung patrap lahir. Quran Suci kebak dhawuh-dhawuh ingkang anedahaken bilih ingkang dipun wigatosaken déning Islam punika ruhipun salat, sanès upacaranipun lahir. Malah Quran Suci nglepataken tiyang ingkang salatipun boten mengku teges ingkang lebet (107: 4-6). Nanging manawi agami Islam boten nganggèkaken kamesthian ingkang ajeg sarta boten nganggèkaken cara ingkang gumathok, saèstu agami Islam punika namung badhé kados agami-agami sanèsipun, inggih punika badhé nemahi namung dados angen-angen thok. Saèstu anèh sanget, titiyang ingkang tumrap kabetahaning badanipun wadhag sanget anggènipun migatosaken dhateng lampah ingkang ajeg, tumrap kabetahaning jiwa boten ngajengi lampah ingkang ajeg makaten wau. Dora sanget manawi para Nasrani ngaken-aken bilih ing antawisipun titiyang Nasrani ingkang sabagéan kathah punika wonten raos konjem tur tulus sembahyangipun. Para Nasrani sami nglirwakaken kamesthian sembahyang, temahan sembahyangipun sembahyang ingkang mèh pejah, manawi boten malah pejah babar pisan. Agami Islam andhawahaken supados kamesthian wau tansah katindakaken, inggih punika sarana nindakaken salat kalayan ajeg, sanajan saweg adep-adepan kaliyan 141
142 Lembu samangsané sira padha aman, lah padha élinga marang Allah kaya anggoné mulang Panjenengané ing sira barang kang mauné sira padha ora weruh.316 Ut. digawé mati Ut. bubu- ngah 240 Lan sira kabèh sing sapa arep mati sarta bakal atinggal rabi, padha (aninggala) weling amènèhi papancèn marang para rabiné nganti sataun kalawan ora dikon lunga, ananging manawa padha lunga saka karepé dhéwé, lan ora cacad ingatasé sira tumrap apa tindaké anglakoni cara becik ing iku awaké dhéwé, Minulya, Wicaksana.317 lan Allah mengsah. Déné dhawuh bab salat kalebetaken ing babagan ingkang sajak boten wonten sasambetanipun punika, kula aturi mirsani kateranganipun ing ngandhap punika. 316. "Nandhang wedi" ing ngriki ingkang dipun karsakaken ajrih babaya saking mengsah, ingkang saged ugi lajeng nempuh para Muslimin manawi para Muslimin léna saking anggènipun anjagèni mengsah salebetipun sami salat. Dados dhawuh punika mangsuli malih babagan bab perang ingkang sampun kawiwitan nalika marsitakaken bab qiblah ingkang sajatosipun tansah karembag ing salebetipun surat punika. Bab warandha, ingkang karembag ing dhawuh ngriki, punika gandhèng rapet kaliyan bab perang, jalaran wontenipun peperangan punika mahanani kathah tiyang èstri ingkang dados warandha. Kajawi punika bab perang punika taksih badhé dipun wangsuli malih wonten ing ruku' candhakipun. 317. Babar pisan boten wonten ingkang nedahaken bilih ayat punika dipun suwak déning ayat Quran sanèsipun. Ayat 234 tuwin 4: 12 boten mengku dhawuh punapa-punapa ingkang cecengkahan kaliyan ayat punika. Ayat 234 nerangaken bilih ngiddahipun tiyang èstri ingkang katilar pejah déning sémahipun punika sekawan wulan sadasa dinten, nanging ayat punika boten nerangaken bab ngiddah; déné ingkang kapangandikakaken namung prakawis tetep manggèn ngantos ing salebetipun satunggal taun kalayan dipun cekapi betahipun. Malah wekasaning ayat punika mangandhikakaken kanthi terang, manawi pun warandha késah saking griya saking kajengipun piyambak ...... piyambakipun sampun boten angsal punapa-punapa malih, sarta tumrap warisipun ingkang jaler ingkang sampun tilar donya, boten wonten pakèwedipun malih manawi pun warandha wau nindakaken barang ingkang kaidèn, inggih punika sésémahan malih ing sasampunipun kliwat ngiddahipun sekawan wulan sadasa dinten. Déné dhawuh 4: 12, punika mranata bilih pun warandha wau, kajawi angsal pangayoman kados ingkang kasebutaken ing ayat punika, ugi angsal bandha tilaraning sémahipun ingkang sampun tilar, saprasekawan utawi saprawolon, sarta 4: 12 wau mangandhikakaken kalayan cetha, manawi wonten ingkang kedah katanjakaken kanggé nuhoni wasiyat punika boten cecengkahan kaliyan ayat-ayat sanèsipun, dados sampun boten wonten satunggal punapa ingkang ngleresaken panganggep, bilih ayat punika kasuwak, sarta inggih boten nyata bilih ing sakawit pandumanipun èstri ingkang katilar pejah sémahipun punika namung ngemungaken lastantun dudunung wonten ing griyaning sémahipun ing salebetipun satunggal taun kalayan dipun cekapi kabetahanipun. Dados ingkang kadhawuhaken ing ayat ngriki punika minangka wewahan pandumanipun èstri ingkang katilar pejah ingkang jaler. Ayat sambetipun ingkang andhawuhaken nyukani nafakah dhateng èstri ingkang kapegat, saya saged nyethakaken panyuraos punika, jalaran èstri ingkang kapegat wau angsalipun nafakah boten saged yèn ta kaanggep margi saking anggènipun dados warisipun. Juz II
Surat 2 Wewahan papancèn tumrap para wadon kang dipegat (iya kudu diwènèhi) papancèn kalawan cara kang becik; (iki dadi) kawajiban ingatasé para kang padha bekti.318 241 Lan 242 Kaya mangkono iku Allah timbalan- anerangaké anggoné timbalan-É, darapon sira padha mangertia. RUKU' 32 Kedahipun Perang punika karana Yekti: Gagambaran saking babad Yahudi 243. Para turuning Israil ingkang boten purun perang kedah angraosaken pejah. 244, 245. Para Muslimin dipun dhawuhi anglabuhaken jiwanipun sarta bandhanipun kanggé milujengaken babrayanipun piyambak. 246-248. Saul dipun dadosaken ratuning para turun Israil, nanging punika sami nyawadi, ing ngriku lajeng kaparingan tandha. 243 Apa sira ora ngélingi marang para kang padha lunga atinggal panggonané, éwon-éwon, saking padha wediné ing pati; tumuli Allah mangandikani: Padha matia; banjur padha diuripaké (manèh); sayekti Allah iku temen 243. Para turuning Israil ingkang boten purun perang kedah angraosaken pejah. 244, 245. Para Muslimin dipun dhawuhi anglabuhaken jiwanipun sarta bandhanipun kanggé milujengaken babrayanipun piyambak. 246-248. Saul dipun dadosaken ratuning para turun Israil, nanging punika sami nyawadi, ing ngriku lajeng kaparingan tandha. 243 Apa sira ora ngélingi marang para kang padha lunga atinggal panggonané, éwon-éwon, saking padha wediné ing pati; tumuli Allah mangandikani: Padha matia; banjur padha diuripaké (manèh); sayekti Allah iku temen Prayogi kula terangaken pisan, inggih punika sanajan Bkh ngriwayataken hadits ingkang nyariyosaken bilih Bagéndha 'Utsman tuwin sahabat Ibnu Zubair nganggep dhawuh ingkang andhawuhaken nyukani nafakah dhateng èstri warandha ing salebetipun setaun punika sampun kasuwak, éwadéné hadits wau ugi nedahaken bilih Bagéndha 'Utsman piyambak ngandikakaken bilih punika pamanggihipun piyambak; salajengipun nalika panjenenganipun dipun aturi nilar ayat wau déning sahabat Ibnu Zubair, panjenenganipun boten karsa, sarwi ngandika manawi panjenenganipun boten badhé ngéwah-éwah barang titilaranipun Kanjeng Nabi (Bkh). Ingkang makaten wau nandhak- aken kanthi cetha manawi Kanjeng Nabi Suci boten naté ngandikakaken bilih ayat punika kasuwak, sarta Bagéndha 'Utsman pirsa punika, awit saking punika mila panjenenganipun boten wantun ngéwah- éwah. Mirid hadits wau, katawis manawi Bagéndha 'Utsman punika kagungan panginten manawi nyukani nafakah ngantos satunggal taun punika wajib, sarta panjenenganipun boten saged nyundhukaken ayat punika kaliyan ayat 234. Nanging punika boten namung boten wajib kémawon, kados déné ingkang kacetha wonten ing jarwanipun ayat punika, malah dipun anggepa wajib pisan, dhawuh punika boten cecengkahan kaliyan dhawuh ingkang kamot ing ayat 234, kados déné ingkang kacetha ing katranganipun Mujahid, ingkang ugi dipun riwayataken déning Bkh sasarengan kaliyan nalika ngriwayataken pangandikanipun Bagéndha 'Utsman wau. Mujahid ngandika: "Gusti Allah maringi dhèwèké (warandha) setaun betethet, kang pitung sasi rong puluh dina manasuka manut wasiyat; manawa dhèwèké karep, dhèwèké kena manggon miturut wasiyat (inggih punika manggèn salebetipun satunggal taun kalayan dipun sukani nafakah), sarta yèn dhèwèké karep, lunga saka omah kono iya kena (lan sésémahan malih), manut dhawuhing Quran: manawa padha lunga saka karepé dhéwé, lah ora cacad ingatasé sira" (Bkh). 318. Kapèngetan bilih "papancèn" punika minangka wewahan maskawin ingkang kedah kasukakaken dhateng èstri ingkang kapegat wau. Punika nedahaken bilih dhawuh-dhawuhipun Quran Suci tumrap tiyang èstri punika membat lan adil temenan. 143
144 Lembu lubèr sih paparingé marang manu- sa, ananging kèh-kèhaning manusa padha ora atur panuwun.319 ing dadalaning Allah, sarta padha weruha, yèn Allah iku Miyarsa, Ngudanèni.320 244 Lan padha peranga 245 Sapa ta sing angunjukaké ing Allah kang luhung,321 lah Panjenengané bakal Ut.angiris- aké Allah bagéan kang luhung pisungsung 319. Uluf punika jama'-ipun tembung alf, jawinipun sèwu, utawi jama'-ipun tembung âlif (AH, Msb, Rz), ing ngriku lajeng ateges grombolanipun tiyang kathah utawi gogrombolan (Bd, Msb-LL). Grombolan ingkang dipun karsakaken ing ayat punika, inggih punika grombolanipun titiyang Israil ingkang kaliyan Kanjeng Nabi Musa nilar nagari Mesir, awit ing Kitab Torèt sagemblenging bangsa Bani Israil punika winastan grombolan; sarta ing ayat 246 kasebutaken kanthi cetha: para turun Israil ing sapungkuré Musa, punika ngiyataken pamanggih punika. Ing ngriki kasebutaken bilih titiyang ingkang sami nilar griya-griyanipun wau jalaran ajrih pejah; ing babad boten wonten lalampahan ingkang nocogi pratélan punika kajawi namung nalika boyongipun titiyang Israil saking Mesir. Yektinipun tembung Khuruj (lunga, budhal, metu) punika sampun mengku isarah "Pangentasan." Tiyangipun èwon punika sampun cetha, jalaran manawi miturut Wicalan 1: 46 langkung saking nem atus èwu jiwa. Lan malih sampun terang bilih anggènipun sampun késah saking Mesir punika karana ajrih pejah, jalaran pejah punika mesthi dados nasibipun bangsa wau manawi boten sami boyong késah. Awit saking paréntahipun raja Fir'aun, anak-anakipun ingkang medal jaler sami dipun pejahi, malah awakipun piyambak inggih kablenggu, ingkang boten dangu malih mesthi mahanani pejahing pikiranipun tuwin budipakertinipun (kecocogna kaliyan ayat 49). Lalampahan sanès ing badanipun bangsa ingkang kasebutaken ing dhawuh ngriki, inggih punika dhawuhing Pangéran dhateng bangsa wau "Padha matia." Punika kasebutaken kalayan langkung panjang malih wonten ing 5: 21-26. Kanjeng Nabi Musa dhawuh dhateng bangsa wau supados sami lumebet ing tanah suci "kang wis tinamtu ing Allah dadi bagéanira," nanging sami ambangkang, temahan sami ngulandara wonten ing ara-ara samun ngantos kawandasa taun, mila turunan wau sami nemahi curna. Makaten punika ugi katerangaken wonten ing babad lalampahanipun ingkang kasebut wonten ing Prajanjian Lami: "Awakira bakal padha ambruk mati ana ing ara-ara samun iki ...... amesthi sira ora kalakon lumebu ing tanah kang wus Ingsun prasetyakaké" (Wicalan 14: 29, 30). Lah inggih punika pejahipun bangsa wau. Sasampunipun punika, Gusti Allah lajeng anggesangaken bangsa wau. Punika ingkang dipun karsakaken turunipun malih ingkang kakarsakaken maris tanah ingkang kajanjèkaken: "Ana déné anak- anakira ..... iku kang bakal padha angrawuhi ing tanah kang sira tampik kalawan pamada" (Wicalan 14: 31). Sadaya wau dumunung dados pèpènget dhateng para Muslimin, inggih punika kapangandikakaken, manawi sami nulad tindakipun bangsa wau, boten kénging boten mesthi inggih badhé nemahi pejah, boten prabéda lan ingkang kasandhang déning bangsa ingkang langkung ageng wau. Pèpènget punika kacethakaken malih wonten ing ayat sambetipun: Lan padha peranga ing dadalaning Allah. 320. Manawi kacocogaken kaliyan 20: 190, nedahaken cetha bilih perang ing marginipun Allah, punika sami kaliyan perang karana rumeksa agami tuwin ambélani wewenang. 321. Klèntuning panyuraos dhateng dhawuh punika asring nuwuhaken pangawon-awon dhateng Quran. Aqradlahu punika asalipun boten teka ateges motangaké marang dhèwèké, wangsul tegesipun ingkang sajati: angirisaké dhèwèké sabagéan supaya olèh piwales utawi ganjaran (LL). Lingganing tembung wau, inggih punika: qardl, punika asalipun ugi ateges: ngethok. Dados pangertosan: motangaken, punika sanès tegesipun tembung wau ingkang asli, wangsul punika teges ingkang kaping kalih. Nalika nerangaken ayat punika, LL nyariyosaken: "Miturut Ais, ahli nahwu, ateges: sapa ta sing angunjukaké ing Allah panggawé becik utawi pisungsung, utawi sadhéngah barang ingkang dipun Juz II
Surat 2 Perang punika karana yakti Ut. amatesi anikeli dhèwèké kalawan tikelan sapirang-pirang, iku anampi sarta anjembaraké,322 lan marang Panjenengané enggonira bakal padha dibalèkaké. lan Allah sira ora ngélingi marang para lulurahé para turun Israil ing sapungkuré Musa nali- kané padha matur marang nabi (kang diutus) marang dhèwèké: Sampéyan anjumenengna ratu, ratu kula, (supados) kula sami saged perang ing marginipun Allah.323 Calathua: Layaké sira ora bakal padha perang manawa perang iku kapacak wajib ing atasé sira. Padha matur: Punapa déné kula boten badhé sami perang ing marginipun 246 Apa suprih piwalesipun, utawi miturut Akh, èwonipun ahli nahwu ingkang misuwur: sapa ta sing anindakaké panggawé becik kalawan andhèrèk dhawuhé Pangéran." Dipun wewahi katrangan malih: tegesipun kowé wis nindakaké "Tiyang Arab wicanten makaten panggawé becik marang aku kang kudu dakwales (TA-LL)." Miturut Zj, qardl punika ateges nindakaken samukawis ingkang saged ngangsulaken pangajeng-ajeng badhé angsal ganjaran, mila pawicantenan Arab / punika ateges tindak ingkang murugaken angsal ganjaran saé, tuwin ateges tindak ingkang murugaken angsal piwales awon (Rz). Kidungipun Umayyah bin Salt ambuktèkaken leresipun teges punika: "Saben wong iku bakal olèh piwales tindaké kalawan becik utawa kalawan ala, sarta dhèwèké bakal olèh piwales kaya déné kang katindakaké." 322. Tegesipun Allah kapareng nampèni pisungsung ingkang kaunjukaken dhateng Panjenengan- ipun lajeng dipun tikel-tikelaken; terangipun malih, pangurbanan ingkang katindakaken karana nglabuhi yakti, punika mesthi badhé ngangsalaken ganjaran saking Allah kalayan tikel-matikel. Utawi punika pratélan gerban, ingkang nerangaken bilih rupak tuwin ombèring rejeki, punika namung wonten ing astanipun Gusti Allah piyambak. 323. Nabi ingkang kasebut ing pangandika ngriki, punika Nabi Samuèl: "Éwadéné para wong padha lumuh ngrasakaké rembagé Samuèl, malah aturé: "boten, pangèsthi kawula wontena raja ingkang amengku kawula ..... ingkang kawula kajengaken supados dipun hakimi ing raja, ingkang angirid salampah kawula tuwin anyarirani perang kawula" (I Samuèl 8: 19-20). Cariyos ing salajengipun, Quran Suci boten marsitakaken katrangan ingkang kathah bédanipun kaliyan cariyos ingkang wonten ing Bébel. Saèstu, namung margi saking bodhonipun manawi andharan ingkang kagelaraken ing ngriki punika dipun wasthani "nyariyosaken babadipun Bani Israil worsuh." Malah-malah kaparanyata manawi Bébel piyambak punika kaanggep boten kénging pinitados sanget-sanget andharanipun saha boten isi babading Bani Israil ingkang jangkep, tuwin inggih kaparanyata bilih Bébel punika boten saged ngleresaken pratélan lepat ingatasipun lalampahan pinten-pinten ingkang tanpa bukti, ingkang béda kaliyan katranganipun Kitab Quran. Minangka tuladha mirsanana katrangan angka 147. 145
146 Lembu Allah, tiyang kula saèstu sampun sami katundhung saking nagari sarta kaicalan anak-anak kula kula.324 Ananging bareng perang kapacak wajib ing atasé dhèwèké, padha ambalik, kajaba sathithik (sing ora), lan Allah iku ngudanèni para kang atindak dudu. Ut. Saul ngandika nabiné marang dhèwèké: Sayekti Allah temen anjumenengaké Thalut dadi ratu tumrap marang sira.325 Padha matur: Kados pundi sagedipun piyambakipun nyepeng kaprabon angratoni kula, ing mangka kula punika sami langkung ageng hak kula dhateng kaprabon tinimbang piyambakipun, sarta piyambakipun boten sinungan sugih bandha?326 Pangandikané: Sayekti Allah ami- lih dhèwèké angungkuli kowé sarta amewahi jembaring ngèlmu lan karosaning awak,327 lan Allah iku amaringaké karaton-É marang sapa 247 Lan 324. I Samuèl 15: 33 nerangaken bilih bangsa Amalek sami mejahi para turun Israil, makaten ugi I Samuèl 17: 1 nerangaken bilih bangsa wau sami ngrebat nagari ingkang kagolong gadhahipun kerajan Yahuda. 325. Ing ngriki nama Saul ing Bébel kasebut Thâlut, inggih punika saking tembung Thâla, miturut rimbag fa'lut, ingkang jawinipun ageng inggil. Anggènipun kasebut nama makaten wau, margi saking ageng inggil pawakanipun. Miturut cacriyosan ing Bébel, sami-sami tiyang saking èwoning bangsanipun, piyambakipun punika ingkang ageng inggil piyambak. "Bareng Saul jumeneng ana ing tengahé wong golongan, dedegé angungkuli wong kabèh" (I Samuèl 10: 23). Nama-nama ingkang kagem wonten ing Quran Suci, punika sami gadhah teges piyambak, sanajan inggih radi béda kaliyan aslinipun wonten ing basa 'Ibrani. Dados éwahing nama-nama wau karana mirid tegesipun. 326. Panggrundelipun titiyang kathah margi Thalut kapilih dados ratu, kados déné ingkang kasebut ing Quran Suci, punika wonten saminipun kaliyan ingkang kasebut wonten ing Bébel, sarta nélakaken bilih punika pancèn nyata kelampahan saèstu, sanajan Bébel boten nyebutaken kelampahanipun wau "Atur wangsulané Saul: Kawula punika rak turunipun Benyamin, inggih talering Israil ingkang alit piyambak, sarta sagotrah kawula punika rak ingkang alit piyambak wonten ing tengah-tengahing sakathahing sagotrah Benyamin" (I Samuèl 9: 21). Malih, "Nanging para wong ambeg ala iku padha ngucap mangkéné: Wong iku kapriyé anggoné bisa mitulungi aku. Dadi padha mamada marang Saul, sarta ora diaturi pisungsung" (I Samuèl 10: 27). Punika nandhakaken manawi lalampahan ingkang kasebut wonten ing Quran Suci punika nyata leres sanget, sanajan boten kasebut wonten ing dalem Bébel. 327. Kula aturi mirsani I Samuèl 10: 24: "Pangandikané Samuèl marang para wong kabèh: Apa kowé wus padha tétéla sapa kang piniji déning Yéhuwah, sarta yèn sabangsa kabèh ora ana kang madhani." Juz II
Surat 2 Perang punika karana yakti 147 sing dadi kapareng-É, sarta Allah iku jembar paparingé, Angudanèni. Ut. kendha- ga Ut. pusaka ngandika nabiné marang dhéwéké: Sayekti tandha yektiné karatoné yaiku déné ati328 isi bakal ing kowé, katentreman saka Pangéranmu sarta becik-beciké329 barang kang 248 Lan tumeka 328. Tâbut ingkang kasebutaken ing dhawuh ngriki punika nuwuhaken dodongèngan warni-warni, jalaran tembung wau mengku teges warni kalih. Tembung tâbut gadhah teges kendaga utawi pethi, tuwin ugi ateges dhadha utawi manah (LL). Manawi tâbut wau dipun ategesi kendaga, kacariyos ingkang dipun karsakaken punika pethining prajanjian; nanging punika wonten ingkang boten ngrujuki, jalaran sampun let dangu ing sadèrènging jamanipun Thalut, pethi wau sampun kaparingaken wangsul dhateng bangsa Bani Israil. Nanging kados déné ingkang sampun kula terangaken marambah-rambah, kula sami boten saged ngandel sanget-sanget dhateng cariyosipun Bébel, ingkang ngantos gadhah panganggep bilih sadaya ingkang nulayani Bébel boten leres. Déné ingkang kula pilih teges satunggalipun, inggih punika dhadha utawi manah, sarta kaanggènipun tembung wau ingkang kalayan mengku suraos kados makaten wau sampun misuwur. LL nyebutaken paribasan makaten ingkang jawinipun: aku ora nyimpen kawruh apa-apa ana ing dalem dhadhaku kang wis dakilangaké. Rgh ugi nerangaken bilih tâbut punika mengku teges qalb utawi manah, sarta panjenenganipun mawi nyebutaken pangandikanipun Bagéndha 'Umar dhateng IMsd "wadhah kang kebak isi kawruh;" punika terang manawi ingkang dipun karsakaken punika manah. Nitik katrangan sambetipun, terang sanget manawi ingkang dipun karsakaken Quran Suci anggènipun ngagem tembung wau kalayan mengku teges kados makaten punika. "Katentreman saking Pangéran," punika sanès bangsaning barang ingkang kawadhahan ing kendaga, nanging wadhahipun ingkang sajati punika manah. Quran Suci nyebutaken tumurunipun sakînah, utawi katentreman, kaping gangsal, sarta sadaya wau ingkang tampi manahipun nabi utawi manahipun para angèstu. upaminipun ing 48: 4 kadhawuhaken kanthi cetha makaten: "Panjenengané iku Kang anurunaké tentrem ing atiné para angèstu, supaya padha muwuhana iman marang imané." Miturut LA, sakînah punika ugi ateges wilasa; panjenenganipun mawi nyebutaken pangandika Nabi: "Padha kaparingan wilasa (Ar. Sakînah), para malaikat kang anggawa iku." Dhatenging "manah ingkang isi katentreman," punika ingkang dipun karsakaken éwah-éwahan ingkang dumados wonten ing manahipun Thalut, ing sasampunipun kajumenengaken ratu. Éwah- éwahan ingkang dumados wonten ing manahipun, punika kacariyosaken kanthi terang wonten ing Bébel makaten: "Saul bareng pepengkeran kalawan Samuèl, tumuli kasantunan gagalihané babar pisan déning Allah" (I Samuèl 10: 9). Punika cocog sanget kaliyan katranganipun Kitab Quran. Salajengipun kacariyosaken makaten: "Nuli Saul kataman kabanterané rohé Yéhuwah, banjur amedhar wangsit ana ing tengahé para nabi mau" (I Samuèl 10: 10). Sampun boten wonten semang-semangipun malih, manawi punika titilaranipun para pandhèrèkipun ingkang setya tuhu Kanjeng Nabi Musa tuwin Kanjeng Nabi. Harun ingkang saé piyambak. 329. Tembung baqiyah punika ateges kakantunan lan ateges barang ingkang pinunjul utawi ingkang saé piyambak (LL). Tetembungan ingkang saé piyambak wonten ing antawising kaumipun (LL). Sarta tembung punika kanggé nembungaken tiyang ing Quran Suci (11: 116) punika ateges titiyang ingkang kadunungan kadibyan. Lan malih ateges pamanut miturut,utawi kasaénan ingkang lastantun wontenipun. Dados tembung baqiyah punika, mirid suraosipun ingkang pundi kémawon, ateges nugraha ingkang sampun-sampun, inggih punika kanabian. Kalebet ing paribasan titiyang Israil makaten: "Saul apa iya panunggalané para Nabi?" (I Samuèl 10: 12). (11: 86)
148 Lembu ditinggalaké déning pandhèrèké (nabi) Musa lan pandhèrèké (nabi) Harun; iku sing angampil para malaikat;330 ing dalem sayekti (prakara kang) mangkono iku temen tandha-yekti tumrap marang kowé, manawa kowé padha wong angèstu. RUKU' 33 Kedahipun perang punika karana Yakti: Gagambaran saking babad Yahudi 249-252. Perangipun agami para turun Israil. 253. Pandhèrèkipun para nabi ingkang rumiyin-rumiyin amerangi utusan ingkang énggal. Ut. Saul 249 Lan nalikané Thalut budhal sawadyabala, acalathu: Sayekti Allah arep anyoba ing sira kalawan kali: lah sapa sing ngombé ing kali ya dudu golonganku, lan sapa sing ngicipi, ya temen golonganku, ka- jaba sing nyawuk sacawukan sara- tangané.331 Ananging padha na 330. Pethining prajanjian ingkang kasebut ing I Samuèl 4: 4 punika dipun gèrèd déning lembu, sanès para malaikat. Rèhning miturut Quran Suci ingkang ngampil tâbut punika para malaikat, mila tétéla manawi tâbut ing ngriki ingkang dipun karsakaken manah. Nanging mirsanana hadits pangandika Nabi ingkang kasebutaken ing katrangan angka 328; nitik hadits wau cetha manawi "iku" ing ayat wau, kénging kasuraos wangsul dhateng sakînah lan baqiyyah, boten wangsul dhateng tâbut, déné suraosipun: katentreman tuwin wahyu punika kaampil déning para malaikat, katurunaken wonten ing dalem manahipun Thalut. 331. "Ing ngriki cariyosipun Saul worsuh kaliyan cariyosipun Gidéon" __ makaten pangawon-awon satunggaling pengarang Nasrani, sarta inggih awit saking punika mila lajeng masthani Quran punika "campur bawur ingkang anggumujengaken." Anèhipun déné manawi pun tukang nyényédha kasebut nginggil wau maos Prajanjian Énggal, kasagedanipun nyényédha sirna sami nalika. Tandhanipun, manawi piyambakipun nrenjuhi Mattéus nyebutaken bilih garwanipun Siti Maryam, Yusuf, punika putranipun Ya'qub, Ya'qub putranipun Matthan, Matthan putranipun Éléasar, tuwin salajengipun, mangka Lukas nerangaken bilih Yusuf punika putranipun Héli, Héli putranipun Matthat, Matthat putranipun Léwi, salajengipun, piyambakipun boten ngrumaosi manawi punika "mangsak campur ingkang anggumujengaken," sajakipun kénging-kénging kémawon manawi Yusuf punika kagungan rama tiyang kalih. Tumrap kula andharanipun Quran punika boten nama worsuh. Déné ingkang katerangaken déning Quran, Saul (Thalut) nètèr pandhèrèkipun sarana lèpèn, nanging Bébel nerangaken paneteripun Gidéon ingkang saèmper kados makaten wau (Para Hakim 7: 1-6), ingkang babar pisan boten kapangandikakaken déning Quran Suci. Kula sadaya ngakeni bilih Quran boten ngandharaken babad Bani Israil kalayan jangkep ngantos sapiprincènipun pisan, sarta kinten kula boten wonten tiyang Nasrani satunggal kémawon ingkang gadhah piyandel bilih Bébel punika nyakup sagemblenging babadipun bangsa Bani Israil ngantos boten lalampahan satunggal kémawon ingkang kalangkungan. Kajawi punika inggih boten nama anèh, manawi ing babad wonten lalampahan ingkang sami plek kaliyan lalampahan sanèsipun. Pancènipun katrangan Quran saha Bébel wau cekap namung Juz II
Surat 2 Perang punika karana yakti Ut. Goliath ngombé ing kono, kajaba ana sathithik (sing ora). Mulané bareng dhèwèké wis nyabrang - dhèwèké karo kanthiné kang padha angèstu - (liyané) padha calathu: Ing dina iki aku wis padha ora duwé kaku- watan kanggo nglawan Jalut332 sawadyabalané. Para kang padha yakin yèn bakal padha katemu Allah, calathu: Sapira baé golongan kang sathithik ngalahaké golongan kang akèh kalawan kaparenging Allah lan Allah anyartani wong kang padha sabar.333 Ut. Goliath 250 Lan bareng padha metoni amethukaké Jalut sawadyabalané, padha munjuk: Pangéran kawula! Mugi tuwan angesokaken sabar dhateng kawula saha angekahaken tindak kawula punapa déné aparing pitulung dhateng kawula amethuk- aken golongan ingkang sami kafir. Ut. dhèwèké Ut.Goliath 251 Tumuli padha anglud angu- sir mungsuhé kalawan kaparenging Allah. Lan Dawud amatèni Jalut, sarta Allah amaringi karaton334 katerangaken kémawon, bilih Thalut (Saul) nyonto Gidéon. Déné lalampahan warni kalih wau lalampahan ingkang béda-béda, punika sampun genah, sarta bab punika saya cetha manawi kapirid anggènipun Gidéon nètèr wadyanipun punika sarana "sendang Kherod" (Para Hakim 7: 1), déné Thalut anggènipun nètèr wadyabalanipun sarana lèpèn, kados déné ingkang katerangaken ing dalem Quran punika. Salajengipun manawi miturut Bébel lèpèn Yarden punika pancèn wonten ing ngriku punika: "Karo déné para wong Ibrani pirang-pirang wus padha nyabrang ing Yardén menyang ing tanah Gad lan Giléad (I Samuèl 13: 7). 332. Tetembungan Arab Jâlut, punika rimbagipun sami kaliyan tembung Thâlut, asal saking tembung jawinipun nempuh utawi nyerang (ing salebetipun peperangan) (LL). Dados Quran Suci boten nyebutaken nama Goliath; nanging nama ingkang nedahaken sifatipun Goliath ingkang baku, inggih punika panempuhipun wonten ing papan paperangan sakalangkung anggigirisi, ngantos Thalut sawadyabalanipun boten kuwawa nadhahi. Ing ngriki perlu dipun wewahi katerangan, bilih miturut Bébel, Thalut (Saul) sawadyanipun merangi bangsa Filistin, déné Goliath punika salah satunggalipun manggalaning perang bangsa Filistin wau. Nyata Thalut asring peperangan, nanging ingkang kapangandikakaken ing Quran Suci namung sarambahan. 333. Mirsanana I Samuèl 14: 6 makaten: "Déné ingatasé Yéhuwah ora kéwran aparing pitulung lantaran wong akèh utawa wong sathithik." Malah ing satunggaling wekdal kakantunaning wadyabalanipun Thalut namung wonten nem atus (I Samuèl 13: 15). 334. Bab prakawis Kanjeng Nabi Dawud mejahi Jalut (Goliath) sarta ing pawingkingipun kajumenengaken dados ratu, punika ugi katerangaken wonten ing dalem Bébel. 149
150 Lembu a. 128 Ut. ruh tuwin kawicaksanan marang dhè- wèké apa déné aparing wulang apa kang dadi kapareng-É. Lan sa- upama ora ana panulaking Allah marang manusa déning manusa liyané, bumi iki sayekti bakal abosah-basih kaanané;335 ananging Allah lubèr sih paparingé marang ngalam kabeh. iku timbalan-timbalaning Allah. Ingsun pangandikakaké ma- rang sira kalawan yekti; sayekti sira iku temen golonganing para utusan. 252 Iki JUZ III 253 Para utusan iki, ing sawe- luwihaké utama nèhé angungkuli liyané,336 ana sawe- nèhé sing dipangandikani déning Allah, sarta ana sawenèhé sing diungggahaké pirang-pirang dra- jat;337 sarta Ingsun aparing tandha- Ingsun 335. Suraosipun: Para Muslimin kadhawuhan perang murih tata-tentrem wangsul kados wingi- nguni tuwin rahayu jumeneng wonten ing nagari. 336. Wawaton bilih sawenèhing rasul ngungkuli sanèsipun, dipun akeni wonten ing dhawuh punika. Cetha dhawuh punika mengku karsa mangandikakaken kaluhuranipun Kanjeng Nabi. Déné Kanjeng Nabi Dawud tuwin Kanjeng Nabi 'Isa kasebutaken kalayan mligi wonten ing dhawuh ngriki, punika perlu kanggé anedahaken bilih sanajan Nabi kakalih wau anggatrakaken kamajenganipun bangsa Bani Israil warni kalih, Kanjeng Nabi Dawud minangka contoning kaluhuranipun bangsa Bani Israil ing babagan kadonyan, Kanjeng Nabi 'Isa minangka kaluhuranipun ing babagan ruhani, éwadéné Nabi kakalih wau sami mangalembana dhateng Kanjeng Nabi Suci Muhammad, sarta kakalihipun wau sami mangandikakaken bilih rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad punika sami kaliyan rawuhipun Pangéran piyambak. Kasawang saking kalih prakawis wau, nedahaken bilih kaluhuranipun Kanjeng Nabi ngungkuli para andika Nabi sanès-sanèsipun punika tangèh saged kakinten-kintenaken, ngantos nabi kalih saking èwonipun nabi-nabi Bani Israil ingkang pinunjul piyambak sami mangandikakaken panjenenganipun kadi Pangéran Pribadi ingkang rawuh. Kathah ayat-ayating Quran Suci ingkang neksèni ing kaagunganipun Kanjeng Nabi wau. Marambah-rambah kadhawuhaken bilih panjenenganipun punika kasinungan sadaya sifat-sifating kaagungan ingkang pinunjul piyambak, ingkang para andika Nabi sanèsipun namung kaparingan sapérangan tuwin namung sakedhik. Inggih awit saking punika mila Kanjeng Nabi punika kadhawuhaken manawi dados wilasa dhateng sadaya turuning manusa (21: 107), tuwin pandhèrèkipun kasebut saé-saéning umat (3: 109), ingkang sadaya wau nedahaken bilih panjenenganipun punika sami- sami nabi ingkang agung piyambak. 337. Sadaya para rasul sami kawedharan pangandikanipun Allah, punika nyata. Nanging rèhning sawenèh rasul punika wonten ingkang langkung luhur pinten-pinten tataran timbang lan sanèsipun, mila Juz III
Surat 2 Peksan ing dalan agami dipun awisi a. 128 Ut. ruh tandha yekti kang terang marang 'Isa putraning Maryam tuwin Ingsun santosakakéa kalawan we- dharing sabda suci. Lan saupama Allah angarsakaké, amesthi wong- ing sapungkuré ora ana wong ing sawisé padha peperangan, tandha-tandha yekti kang terang anekani, ananging dhèwèké padha pasulayan: mulané sawenèhé ana sing angèstu lan sawenèhé ana sing kafir; lan saupama Allah angar- sakaké, amesthi ora padha pepera- ngan, ananging Allah iku anindak- aké apa kang dikarsakaké. RUKU' 34 Peksan ing salebeting agami punika dipun awisi 254. Para ingkang angèstu kedah angedalaken bandhanipun ing marginipun Allah. 225. Ngèlmunipun Allah punika anglimputi samukawis. 256. Ing salebetipun agami kedahipun boten wonten peksan. 257. Kafir punika peteng dhedhet lilimengan, Iman punika papadhang. a. 79 254 É, para kang padha angèstu! Padha amèwèhna apa paparing- Ingsun ing sira,338 Ing sadurungé tekaning dina, kang ing kono ora ana dol-tinuku lan ora ana mimi- tran tuwin ora ana syafa'at,a lan para wong kafir iku wong kang padha atindak dudu. 255 Allah iku, ora ana sesem- bahan kajaba Panjenengané, Ing- kang-Gesang, Ingkang Jumeneng- pribadi karanané anané sagung dumadi; ngantuk ora ngregem anggènipun andhawuhaken inggih kados makaten wau ukuranipun. Ukuran makaten punika wonten tuladhanipun ing ayat 87: "Ana sagolongan sing banjur sira gorohaké lan sagolongan manéh padha sira patèni," mangka para rasul ingkang sami dipun sédani punika ugi dipun gorohaken aliyas dipun wastani tukang dora cara. 338. Perang karana rumeksa kawilujenganing gesang lumawan para mengsahing Islam ingkang sakalangkung ageng, punika sagedipun katindakaken kedah wonten bandha cepakan wragad (fonds) tuwin kedah wonten pangurbanan sanès-sanèsipun langkung rumiyin. Milanipun marambah-rambah tansah kadhawuhaken supados para Muslimin sami angedalaken artanipun. Bab punika badhé kawarsitakaken kalayan panjang wonten ruku' kakalih ngandhapipun ruku' punika let satunggal ruku'. 151
152 Lembu Panjenengané, mangkono uga saré iya ora; samubarang ing langit- langit lan samubarang ing bumi iku kagungan-É; sapa ta sing bisa awèh syafa'at ana ing ngarsa-Né, kajaba kalawan kapareng-É?339 Panjenengané angudanèni apa kang ana ing ngarepé lan apa kang ana ing saburiné (para titah-É), lan iki ora bisa nyakup ngèlmu-Né sathi- thik-thithika, kajaba apa kang dadi kapareng-É; ngèlmu-Né340 mara- tani langit-langit lan bumi, lan anggoné angreksa sakaroné iku ora anyayahaké Panjenengané, lan Panjenengané iku Ingkang-Maha- luhur, Ingkang-Agung.341 256 Ora ana peksan ing dalem agama;342 sayekti, dadalan bener 339. Tegesipun syafa'at (pitulung) warni kalih sampun katerangaken wonten ing katerangan angka 79. Ing ngriki piwulang punika dipun akeni wontenipun, inggih-punika badhé wonten syafa'at saèstu kalayan kaparengipun Pangéran. Islam boten mulangaken, bilih manusa punika betah dhateng juru- pantawis ingkang nyambet antawisipun manusa kaliyan Pangéran; dados juru-pantawis utawi juru- panebus kados déné piwulang Nasrani, punika boten wonten ing dalem agami Islam. Ingkang wonten béda malih kaliyan piwulang Nasrani wau. Kanjeng Nabi, ingkang sampun nampèni wedharing karsanipun Pangéran, punika dados conto tumrap umatipun. Panjenenganipun punika sampurna, sarta katuntun dhateng margi tiyang sanès ugi saged anggayuh kasampurnan. Panjenenganipun sinebut Syafî' utawi juru-maringi syafa'at, punika mengku teges ingkang kados makaten wau. Mirsanana katrangan angka 79, ing ngriku teges makaten wau sampun kasebutaken, lan mirsanana ugi katrangan angka 607. Dados, tiyang ingkang sami nulad ing Kanjeng Nabi punika badhé saged anggayuh kasampurnan, inggih punika karahayon jati miturut piwulangipun agami Islam. Ananging ing rèhning sadaya tiyang punika kawontenan ing tumitahipun boten sami, sarta kongangipun anggayuh kasampurnan wau inggih boten sami, sanajan sampun angetog kakiyatanipun, mila para titiyang wau badhé kaayoman ing sih-wilasanipun Pangéran sarta kakiranganipun badhé dipun paringi tambel lantaran pitulungipun Tiyang Suci (Kanjeng Nabi Muhammad), ingkang dados conto tumrap umatipun. Lah inggih kados makaten punika tegesipun piwulang syafa'at ing gesang sasampuning pejah, ingkang dipun akeni déning agami Islam. ingkang leres, 340. Tembung kursi ing ngriki, tegesipun ingkang sajati sanès dhampar utawi kursi, nanging ngèlmu (Bkh, Rgh); mirsanana ugi katranganipun dhawuh ing 7: 54. 341. Punika ayat ingkang misuwuripun kanamakaken ayatu-l-kursi, jawanipun ayat panguwaos utawi ayating ngèlmu, jalaran ayat punika marsitakaken ngèlmu utawi kawasanipun Allah ingkang anglimputi ing sagung titah. Dhawuh punika minangka kanggé angantebaken murih para Muslimin sami yakin, bilih Allah ingkang nguningani pangurbananipun para Muslimin tuwin nguningani piawon ingkang katandukaken dhateng para Muslimin déning para mengsah-mengsahipun, sarta ingkang kagungan panguwaos angganjar tuwin niksa, punika mesthi tumunten badhé mancasi satunggal- tunggaling fihak kalayan punapa mesthinipun. 342. Ayat punika sampun cekap kanggé mangsuli sadaya rembag ngayawara ingkang nyariyosaken bilih Kanjeng Nabi nandukaken lampah ruda paripeksa dhateng titiyang kafir Arab, "purun nganggé agami Islam punapa dipun pejahi." Rèhning sampun kajanji mesthi badhé manggih kamenangan, para Juz III
Surat 2 Anggesangaken umat ingkang pejah Ut. dalan menyang karusakan Ut.ora ana pedhot iku wis dadi terang bédané karo sasar; mulané sapa sing ngafiri sétan343 lan angèstu Ing Allah, temen agondhèlan cecekelan kang kukuh, kang ora bakal pedhot, lan Allah iku Miyarsa, Angudanèni. 257 Allah iku Ingkang-rumeksa para sing padha angèstu; Panjene- ngané angetokaké dhèwèké padha saka ing pepeteng marang papa- dhang,344 wondéné para kang padha kafir, sétan kang iku rumeksa, iki angetokaké dhèwèké padha saka ing papadhang marang iki padha sing ing pepeteng; ngomahi geni, padha manggon ana ing kono. RUKU' 35 Umat ingkang pejah, kados pundi anggènipun anggesangaken 258. Allah anggesangaken umat énggal sarta amejahaken ingkang lami. 259. Amba- ngun Yèrusalém - satunggaling gagambaran. 260. Para ingkang sami pejah gesang malih déning timbalanipun Gusti Allah. 258 Apa sira ora ngélingi wong kang padon karo Ibrahim prakara Pangérané, dumèh dhèwèké di- Muslimin dipun dhawuhi, manawi sampun nyepeng panguwaos kedah agogondhèlan ing wawaton: "boten wonten peksan ing dalem prakawis agami." Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ayat punika tumurunipun langkung kantun katimbang kaliyan ayat ingkang sampun, ingkang nerangaken bab prakawis perang ing marginipun Allah kaliyan para ingkang merangi para Muslimin. Panginten bilih dhawuh punika namung tumrap para titiyang ingkang sami ngrasuk Islam ing jaman wiwitan sarta lajeng kasuwak ing pawingkingipun, punika babar pisan boten wonten watonipun. Dhawuh: agama iku kudu mung karana Allah ing ayat 193, tuwin dhawuh ora ana peksan ing dalem agama ing ngriki punika, punika menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh warni kalih ingkang andhawuhaken maksud satunggal ingkang sami. 343. Thâgut punika saking tembung thagâ, jawinipun murang-yakti utawi lacut, sarta dipun werdèni warni-warni, makaten: "para pandhèrèking Kitab ingkang sami kaladuk gumedhénipun, utawi risakipun utawi kafiripun (Q), utawi sadhéngah pangageng utawi brahala-brahala utawi samukawis ingkang kasembah sanèsipun Allah (Zj, Q, TA), utawi sétan" (LL). Rèhning tembung sétan punika langkung kathah anggènipun mengku teges-tegesipun tembung thâgut wau, mila ing salajengipun ingkang kula anggé negesi inggih tembung wau. Nanging punika sanès isim 'alam (tembung aran kanggé namanipun tiyang), jalaran tembung wau gadhah jama' piyambak, inggih punika thawâgît. 344. Ing ngriki iman kapangandikakaken kados déné papadhang, kafir kados déné pepeteng. Prakawis warni kalih ingkang akosokwangsul punika kagelaraken wonten ing 24: 35-40. 153
154 Lembu Ut. disaguhi paringi karaton déning Allah?345 Nalika Ibrahim acalathu: Pangé- ranku iku sing aparing urip lan pati acalathu: Aku awèh urip lan pati.346 Ibrahim calathu: Lah, 345. Dhawuh "dumèh dhèwèké diparingi karaton déning Allah" punika déning para mufassirin ingkang sabagéan kathah kasuraos tumuju dhateng mengsahipun Kanjeng Nabi Ibrahim; nanging pamanggihipun mufassirin ingkang sabagéan alit, ingkang nyuraos tembung "dhèwèké" ing dhawuh wau tumuju dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim (Rz), punika sajakipun langkung leres, jalaran dipun kiyataken ing dhawuh ing 4: 54: "Ingsun wis amaringi Kitab lan kawicaksanan para dharah Ibrahim sarta wus padha Ingsun paringi kraton kang gedhé." Ibrahim ing ayat ingkang karembag punika ugi ateges dharah Kanjeng Nabi Ibrahim, jalaran janji punika kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, dalasan ing Purwaning Dumados inggih kasebutaken "tanah ingkang kajanjèkaken" punika badhé dipun paringaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim: "Ingsun Yéhuwah kang angirid lakunira saka ing Ur ing tanah Kasdim supaya tanah kéné iki Ingsun paringna dadi bumi pusakanira" (Purwaning Dumados 15: 7). Langkung-langkung tembung atâ punika kala-kala sok boten ateges "maringi" saèstu sami sanalika, wangsul nyagahi badhé maringi. Kacocogna kaliyan ayat 233, ing ngriku dhawuh ingkang mungel ing sasuwéné sira ambayar apa janjinira, punika mengku tegesipun tembung âtaitum ingkang saèstu miturut sadaya para mufassirin. Langkung-langkung malih katerangan punika saged nyethakaken suraosipun ayat punika. Para Muslimin dipun pangandikani, boten prabéda lan janji kaparingaken dhateng piyambakipun, inggih punika sinengkakaken ing ngaluhur sasampunipun sami nandhang asor, ingkang sami kaliyan anggesangaken tiyang pejah, makaten ugi Kanjeng Nabi Ibrahim, ugi kaparingan janji ingkang kados makaten wau. Malah menggah ing sajatos-jatosipun janji wau ingkang mangka dhadhasaring janji ingkang ing sapunika kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi, jalaran karaton ingkang badhé dipun paringaken dhateng panjenenganipun punika menggah ing sajatos-jatosipun nuhoni wahananing janji ingkang sampun kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim. Salajengipun dhawuh wau anerangaken punapa sababipun déné anggesangaken tiyang pejah kalebet ing rembag; awit andadosaken umat ingkang ageng asal saking ing sajatos-jatosipun nama tiyang satunggal, punika menggah anggesangaken tiyang pejah. Sarta inggih bab punika, ingkang dipun gondhèli déning Kanjeng Nabi Ibrahim, labet saking genging imanipun dhateng janjinipun Pangéran (ayat 260), nanging mengsah- mengsahipun Kanjeng Nabi Ibrahim sami angemohi. 346. "Awèh urip lan pati" ing ngriki boten wonten pratélanipun, punapa ingkang dipun gesangi lan punapa ingkang dipun pejahi punika. Nanging anggènipun kawarna dipun ucapaken déning para titiyang ingkang sami mabeni, mangka tetembunganipun sami plek kaliyan ingkang kagem tumrap Pangéran, punika sampun saged nyethakaken punapa ingkang dipun karsakaken, awit tiyang mesthi boten saged ngakenaken saged "anggesangaken," ingkang kalayan manut tegesing tembung ingkang limrah. Langkung-langkung tuwuhipun rembag wau saking janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, bilih badhé dados bapa babuning satunggaling umat ingkang ageng tuwin ingkang angebèki nagari, ingkang taksih dipun dunungi ing umat ingkang subur, ingkang mesthinipun calon badhé tumpes rumiyin; punika lajeng terang, manawi "anggesangaken" lan "mejahi" wau ingkang dipun karsakaken gesang tuwin pejahipun bangsa, gemahripahipun panggènan ingkang suwau sepi asamun, tuwin ludhesipun panggènan ingkang suwaunipun reja lan kathah tiyangipun. Kapèngetana bilih tembung hayâh lan maût, ingkang tegesipun wantah gesang tuwin pejah, punika ugi kénging kanggé nembungaken pejah tuwin gesangipun bangsa, panggènan, tiyang, sato tuwin tutuwuhan. Kadosta tetembungan punika tegesipun Siti dados sakedhik tutuwuhan- ipun tuwin sakedhik ingkang sami andunungi (Msb-LL). Ingkang kasebutaken ing ngriki punika kacekakaken malih wonten ing ayat sambetipun déning janjinipun Pangéran badhé ambangun malih kitha Yérusalèm; ing ngriku risakipun kitha suci wau katembungaken pejahipun, déné pambangunipun malih kasebut gesangipun. Sayektos, anggènipun ayat 259 ingkang nerangaken pambangunipun kitha Yérusalèm dumunung nyethakaken ayat punika, mratandhani bilih tembung hayât tuwin maut ing ayat punika, punika ateges gemahripah tuwin risaking nagari tuwin gesang lan pejahing bangsa. Juz III
Surat 2 Anggesangaken umat ingkang pejah sayekti Allah anekakaké srengéngé saka ing wétan, lah coba tekakna saka ing kulon;347 mulané sing kafir banjur judheg; lan Allah iku ora nuntun golongan kang padha atindak dudu. iku Ar. ambruk marang payoné 259 Utawa kaya déné kang angliwati sawijining kutha kang wis rubuh; acalathu: Bésuk kapan Allah anggoné anguripaké sawisé matiné iki? Mulané Allah angeng- gonaké dhèwèké ana ing kahanan mati taun ing sajroning satus tumuli ditangèkaké; Panjenengané lawasé ngandika: Wis pamanggonira? Aturé: Pamanggèn kawula sadinten utawi sapéranga- nipun sadinten. Pangandikané: Ora, balik satus taun pamanggo- nira; mara ndelenga marang panganira lan ombènira - ora wis lan andelenga tataunan kliwat: marang kuldinira; supaya Ingsun andadèkaké sira dadi pra- tandha tumrap para manusa, lan andelenga marang balung-balung iku, kapriyé anggon Ingsun nata (lan) banjur anggon-Ingsun ambu- sanani daging; mulané bareng wis terang tumrap dhèwèké, acalathu: sapira lan 347. Ingkang ambantah punika èwonipun bangsa manembah surya, mila sareng piyambakipun ngaken manawi saged mejahi tuwin anggesangaken, Kanjeng Nabi Ibrahim lajeng ngunculaken bukti ingkang saged damel bingungipun tiyang ingkang ambantah wau. Terangipun: manawi piyambakipun punika saged anggesangaken tuwin mejahi, piyambakipun mesthi saged mangrèh sesembahanipun, inggih punika surya, jalaran, anggesangaken tuwin mejahi, punika padamelanipun sesembahanipun, sanès padamelanipun tiyang ingkang nembah, dados manawi makaten piyambakipun mesthi inggih saged nglampahaken surya saking arah ingkang akosok wangsul kaliyan adat sabenipun. Tiyang ingkang ambantah bingung, awit rumaos manawi pangakenipun punika cecengkahan kaliyan pangandelipun piyambak. Para mufassirin ugi sami gadhah pamanggih bilih nalika nyebutaken bab lampahipun surya wau, lalajengipun bukti boten kapunggel déning Kanjeng Nabi Ibrahim, nanging para mufassirin wau béda malih anggènipun nerangaken, sanajan inggih sami angakeni bilih mengsahipun Kanjeng Nabi Ibrahim wau tiyang ingkang nembah surya (AH). Déné katerangan ingkang kaanggep leres piyambak déning Rz lan AH, inggih punika: nalika nyebutaken bab lampahipun surya wau, karsanipun Kanjeng Nabi Ibrahim badhé anedahaken bilih pangakening mengsah saged anggesangaken lan mejahi punika boten mantuk, jalaran sanajan saupami inggih nyata pejah lan gesang punika wontenipun ing ngalam donya punika dipun lantari déning para juru-pantawis wau meksa teluk dhateng 155
156 Lembu aku weruh, yèn Allah iku marang samubarang kawasa.348 sapangrèhipun Pangéran, boten teka teluk dhateng sapangrèhipun manusa; minangka contonipun juru- pantawis wau, inggih punika: surya. 348. Ing saantawisipun ayat 258 tuwin ayat 260 ingkang nerangaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim warni kalih, kaseselan ayat satunggal (259), ingkang nerangaken lalampahan ingkang pinanggih wonten ing babadipun Bani Israil ingkang akhir. Punika manawi boten kamanah kanthi lebet katingalipun sajak nyengklèng. Nanging manawi ayat titiga wau dipun satitèkaken sayektos, tétéla manawi bab ingkang kawarsitakaken ing ruku' punika mathuk kaliyan suraosing dhawuh ing ngandhap lan ing nginggilipun, malah ugi tétéla manawi panatanipun ayat titiga wau ing ruku' punika saé sanget. Ayat 258 wigatos anyebutaken janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, bilih badhé wonten umat ingkang ageng tuwuh saking panjenenganipun, inggih punika ingkang badhé maris nagaranipun ingkang lohjinawi bangsa-bangsa ageng ingkang wonten nalika jaman samanten, sarta wigatos anyebutaken bantahipun Kanjeng Nabi Ibrahim kaliyan sang nata ing bab prakawis wau, ingkang dipun pangandikani bilih Allah kuwaos anggesangaken bangsa ingkang pejah,. Ayat 260 ngandharaken mareming Kanjeng Nabi Ibrahim, bilih bangsa ingkang pejah pranyata saged kagesangaken malih. Déné ayat 259 nyebutaken contonipun ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing ayat 258, maringi pasaksènipun bab ingkang sampun kadhawuhaken wonten ing ayat wau; dados para Muslimin kaparingan kupiya ingkang pinanggih wonten lalampahan ingkang kasebut ing babad ingkang langkung kantun kelampahanipun, supados saya ageng kayakinanipun dhateng kelampahanipun prakawis ingkang kadhawuhaken wau. Manawi dipun limbang-limbang kados ing ngandhap punika, cetha manawi lalampahan ingkang kasebut ing dalem ayat punika gagayutan kaliyan babadipun Bani Israil ingkang akhir. Sapisan, nitik tafsiripun ayat wau, tétéla manawi "kutha kang wis rubuh" punika ingkang dipun karsakaken kitha Yérusalèm (Rz, AH), inggih punika nalika nagari wau katilar déning sang nata Nébukhadnézar sasampunipun karisak, ing nalika taun 599 sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa a.s. Kaping kalihipun, wekasaning dhawuh ingkang nerangaken lalampahan punika. "andelenga marang balung-balung iku, kapriyé anggon-Ingsun nata lan banjur anggon-Ingsun ambusanani daging," punika terang manawi ingkang dipun karsakaken luyutipun Nabi Yéhézkiél, kados déné ingkang kasebut ing Nabi Yéhézkiél bab 37. Yéhézkiél 36: 36 nyebutaken plek kados déné ingkang katerangaken ing ayating Quran 258 wau: "Ingsun Yéhuwah ambangun ing pagempuran sarta ananemi ing luludhesan; Ingsun Yéhuwah kang anyabdakaké, lan amesthi ngleksanani iku" (Nabi Yéhézkiél 36: 36). Péranganipun bab 37 ingkang wiwitan nerangaken anggènipun Nabi Yéhézkiél (ing dalem kawontenan luyut, kados ingkang badhé kula terangaken) kairid dhateng "ing tengahé sawijining lebak; lebak mau kebak balung wong" sarta kadangu: "Hé anaking Adam, balung iku apa bakal padha bisa urip manèh?" sarta ing sasampunipun kaparingan dhawuh katemtuwan déning Pangéran, Nabi Yéhézkiél lajeng nyipati kawontenan, ingkang ugi katerangaken ing dalem Quran: "balungé padha ngumpul, saben balung karo kang dadi tunggalé," tuwin "balung mau padha kaetrapan otot lan kathukulan daging sarta kabrungkus ing kulit," salajengipun "mangka roh tumuli anganjingi marang papati iku, temah padha urip (Yéhézkiél 37: 1-10). Saminipun luyut punika kaliyan ingkang kasebutaken ing Quran Suci sampun cetha, mila boten perlu kula panjang-panjangaken pangrembag kula. Ingkang kasebutaken ing Yéhézkiél bab 37, punika terang manawi luyut, tandhanipun, bab wau dipun bukani makaten: "Kacarita aku tinumpangan astané Yéhuwah, mula sajroné ngraga sukma aku diirid déning Yéhuwah," inggih punika tetembungan ingkang mesthi ateges kawontenan luyut. Sambetipun lalampahan wau saya cetha malih anggènipun nélakaken manawi punika luyut, jalaran ing Serat Yéhézkiél 37: 11 nyebutaken: "Hé anaking Adam, balung iku mau pasemoné sagolongané turuné Israil, lah, iku padha duwé pangucap mangkéné: Balungku wus padha garing, lan wus ilang pangarep-arepku." Déné 37: 12 nyebutaken manawi sami kaparingan janjining Pangéran: "Dhuh umat-Ingsun, wruhanira: Ingsun bakal ambikaki kuburira, sarta sira padha Ingsun entasaké saka ing kuburira iku, tuwin Ingsun ulihaké marang ing tanah Israil." Punika sadaya nedahaken kalayan cetha bilih balung wau namung dados pasemoning kawontenanipun sagemblenging dharah Israil ingkang ambruk. Tembung: sagemblengé (ing Bébel Jawi tembungipun: sapérangan) ingkang pinanggih ing Serat Yéhézkiél 37: 11 wau kula wigatosaken sanget, jalaran Juz III
Surat 2 Anggesangaken umat ingkang pejah 157 kanyataanipun balung wau namung sakedhik, inggih punika namung balungipun tiyang Israil sawatawis ingkang sami pinejahan, déné ingkang kaboyong sarta kadadosaken kawula tumbasan déning titiyang Babil punika langkung kathah malih. Pratélan angka 11 lan 12 punika sampun terang sanget, dados boten perlu katerangaken malih. Dados sampun cetha wéla-wéla, bilih lalampahan balung-balung ingkang kasebut ing Serat Yéhézkiél bab 37, punika luyutipun Nabi Yéhézkiél. Makaten ugi lalampahan saminipun, kados déné ingkang kasebut ing Quran ayat 259, ingkang saweg karembag punika, punika inggih luyut. Pancèn Quran Suci asring kémawon nyebutaken lalampahan ing salebeting luyut boten mawi katerangaken manawi punika luyut, manawi sasambetanipun dhawuh utawi kawontenanipun lalampahan utawi gandhèngipun kaliyan babad ingkang kelampahan ing jaman kina punika sampun anélakaken manawi punika luyut. Cobi mirsanana dhawuhing Quran 12: 4 ingkang nerangaken nalika Kanjeng Nabi Yusuf matur dhateng ingkang rama prakawis anggènipun supena; makaten: "O, bapak! saèstu kula sumerep lintang sawelas sarta surya tuwin rembulan __ paningal kula, sadaya wau sami sujud dhateng kula." Ing ngriku babar pisan boten mawi nyebutaken bilih pamirsanipun Kanjeng Nabi Yusuf wau wonten ing dalem luyut. Lalampahan ingkang kasebut ing dalem ayat ingkang saweg karembag punika cetha manawi luyut; makaten punika boten namung katitik saking anggènipun sami kaliyan lalampahan ingkang kasebut ing Serat Yéhézkiél 37: 1-10, ingkang ugi tétéla manawi luyut, nanging ugi katitik saking anggènipun dipun wiwiti kalayan kâf, ingkang tegesipun: kaya déné, awit saupami botena makaten, kâf ingkang wonten ing ngriku punika lajeng damel, kados pangintenipun sawenèh mufassir (Rz). Saupami lalampahan wau lalampahan saèstu (sanès luyut), kados déné ayat ing sadèrèngipun, ayat wau mesthi boten dipun wiwiti kalayan dhawuh utawa kaya déné ...... wangsul utawa wong kang ..... Dados anggènipun dipun wiwiti kalayan kâf, punika minangka katrangan manawi lalampahan wau sanépa utawi luyut. Sayyid Ahmad Khan kagungan pamanggih bilih dhawuh ingkang mungel punika sami kaliyan ingkang jawinipun "utawa wong kang kaya déné ngliwati sawijining kutha." Kaping tiganipun, satunggaling nabi kadamel dumunung wonten ing kawontenan pejah, punika ugi kawontenan luyut, sarta sanadyan boten kasebutaken wonten ing Bébel, nanging nyata kaseksèn ing gelar yakti, kalayan mengku teges dados pasemoning pejahipun bangsa Yahudi, pejah asor tuwin kasusahan, utawi risakipun kitha Yerusalem, ingkang kelampahanipun ngantos mèh satus taunan. Kitha Yérusalèm kabedhah déning sang nata Nébukhadnézar ing taun 599 sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa (II Para Raja 24: 10). Sang raja Cyrus ngidini ambangun padaleman suci nalika taun 537 sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa (Ézra 1: 2). Rampungipun pambanguning padaleman suci ingkang wekasan piyambak nalika taun 515 sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa (Ézra 6: 15). Bébel boten nyebutaken babad ingkang kelampahan ing salebetipun wekdal wiwit taun 515 sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa mila sanajan upamiya boten kénging kaanggep bilih wekdal gangsalwelas taun dipun anggé titiyang Israil dudunung malih ing Yerusalem, tuwin ambangun kitha kanggé papan padununganipun, wekdal antawisipun taun 599 kaliyan 515 punika mèh jangkep saabad abad ingkang kaping nem sadèrèngipun Kanjeng Nabi 'Isa. Dados, ing dalem luyut Nabi Yéhézkiél séda ngantos satus taun, punika kajengipun: pejahipun bangsa Bani Israil ngantos satus taunan. Salajengipun prayogi kula wewahi katrangan, bilih anggènipun nyebutaken tedha tuwin ombènipun nabi wau boten wonten tandha-tandhanipun kataman ing dayaning taun, tuwin kuldinipun taksih lastantun ngadeg jejer, punika ambuktèkaken bilih pejah satus taun ingkang dipun alami déning nabi wau namung pejah pasemon. Sawenèh mufassir gadhah paham bilih balung-balung ingkang kasebut ing dhawuh wau balungipun kuldi. Nanging paham punika terang manawi lepat, jalaran pratélan warni kalih wau kalet-letan ing dhawuh ingkang mungel "Lan supaya Ingsun andadèkaké sira dadi pratandha tumrap para manusa." Malihipun, sasampunipun tembung himâr, manawi mandheg, kanggé milahaken dhawuh lajengipun kaliyan dhawuh sadèrèngipun. Kados pundi anggènipun Nabi Yéhézkiél dados pratandha tumrap manusa? Nabi Yéhézkiél punika wonten ing luyut dados pasemonipun sagemblenging bangsa Bani Israil, déné pejah pasemon ngantos satus taun punika kajengipun kasusahan tuwin rekaos ingkang kasandhang déning tiyang Israil ing salebetipun satus taun; sasampunipun wekdal punika, titiyang Israil dipun gesangaken malih, kados déné anggènipun Nabi Yéhézkiél kagesangaken saking séda. Tembung ingkang perlu katerangaken inggih punika tembung yatasannah saking tetembungan jawinipun: Aku manggon ana enggoné dhèwèké nganti setaun. Wonten tetembungan
158 Lembu 260 Lan nalikané Ibrahim mun- juk: Pangéran kawula, mugi Tuwan anyerepaken kawula, kados pundi anggèn Tuwan anggesang- aken (tiyang) pejah? Panjenengané ngandika: Apa, karo apa sira ora pracaya? Unjuké: Inggih pitados, anamung supados antenga manah kawula. Pangandika-Né: Mara nyekela manuk papat, banjur padha sira gladhia manut ing sira, tumuli sabagéané manuk-manuk mau sira dèkèkna sadhuwuré siji- sijining gunung, banjur padha sira undhanga, bakal padha mabur marani sira; lan weruha, yèn Allah iku Minulya, Wicaksana.349 punika tegesipun wit kurma iku urip nganti tetaunan (S, Msb-LL). Manawi tembung wau kanggé nembungaken tetedhan utawi ombèn-ombèn, punika ugi sami kémawon tegesipun, inggih punika éwah kawontenanipun (dados saya awon) manawi nganti tataunan (LA-LL). Rz nerangaken bilih tegesipun ingkang sajatos tembung wau: tataunan, jalaran anggènipun nerangaken tembung wau makaten: taun kang akèh ora namani iku. 349. Ayat punika sambetipun ayat 258 ingkang saleresipun, inggih punika mangandikakaken gumelaring kawasanipun Allah tumrap gesang pejahipun bangsa. Kados déné ingkang sampun kasebutaken ing ngajeng, ayat 259 punika kaselapaken wigatos paring pasaksinipun prakawis ingkang sampun kadhawuhaken wonten ing ayat 258 dhateng para sahabatipun Kanjeng Nabi. Ing ayat 260 katerangaken adhapur sanépa kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, bilih umat-umat ingkang subur saged nemahi curna tuwin umat ingkang atanpa teges saged tuwuh angrembaka dados umat ingkang subur: kawontenaning sariranipun piyambak langkung katuju ing karsa. Ing Purwaning Dumados 15: 8 kasebutaken bilih ing sasampunipun tampi janjining Pangéran ing bab tanah Kan'an, Kanjeng Nabi Ibrahim munjuk: "Dhuh Pangéran Yéhuwah, amargi saking punapa sumerep kawula bilih badhé dados pusaka kawula?" Saminipun punika ing dalem Quran makaten: "Pangéran kawula, mugi Tuwan anyerepaken kawula, kados pundi anggèn Tuwan anggesangaken tiyang pejah." Panjenenganipun ngandel dhateng inggih yakin sanget, ngantos panjenenganipun wantun ababantahan ing bab punika kaliyan ingkang sami milawani., lan inggih menang bantahipun. Nanging punapa boten nama anèh, manawi saking tedhak turunipun badhé tuwuh satunggaling umat ingkang calon badhé anggentosi lenggahipun bangsa-bangsa ingkang kiyat, ingkang maréntah nagari? Pratandha ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang miturut Purwaning Dumados 15: 9-11 atanpa teges sanget, boten anggenahaken kados pundi anggènipun dharah Ibrahim saged maris tanah wau. Panjenenganipun dipun dhawuhi supados mendhet "sapi wadon siji kang umur telung taun, lan wedhus jawa wadon siji kang umuré telung taun, sarta wedhus gèmbèl lanang siji kang uga umur telung taun, apa manèh manuk derkuku lan piyik dara nyaiji;" "banjur disigari kabèh;" "nuli ana manuk mamangsa padha nyamber marang sambelèhané, nanging digusahi déning Abraham." Kados pundi anggènipun punika dados pratandha Kanjeng Nabi Ibrahim badhé maris tanah Kan'an, punika taksih peteng. Punika anedahaken bilih ungeling pratélan wau worsuh. janjinipun Pangéran, sarta Jawaban panyuwunipun pirsa Kanjeng Nabi Ibrahim kados déné ingkang kasebut ing dalem Quran, punika sanépa ingkang sakalangkung cetha. Manawa panjenenganipun karsa ngingah peksi sekawan sarta dipun cucumbu, sadaya mesthi sami minangkani panguwuhipun sarta murugi panjenenganipun, sanajan saking redi ingkang tebih-tebih. Manawi peksi kémawon purun minangkani panguwuhipun, ing Juz III
Surat 2 Angedalaken arta karana Yakti RUKU' 36 Angedalaken arta karana Yakti 261. Arta dipun tanjakaken karana Islam punika dipun upamèkaken kados déné wiji dipun sebar ing siti loh. 262, 263. Ingkang saged anguwukaken kadadosanipun. 264. Sinten ingkang ngedalaken arta karana pamèr, boten badhé begja, - sanépa. 265, 266. Sanépa kalih sanèsipun. 261 Sanépané para kang padha amèwèhaké bandhané ing dalaning Allah350 iku kaya sanépané wiji mangka panjenenganipun punika sanès gustinipun saha sanès ingkang nitahaken, lah punapa malih umat manusa, boten purun sumarah dhateng panguwuhipun Gusti Pangéranipun, jer Panjenenganipun punika ingkang Nitahaken. Utawi, manawi peksi ingkang namung dipun cucumbu ing sawatawis wekdal déning tiyang ingkang pancènipun makaten boten saged nguwaosi piyambakipun, meksa purun manut miturut dhateng tiyang ingkang nyecumbu, lah punapa malih Gusti Allah, botena kuwaos murba wisésa saha gesangipun bangsa-bangsa. Manawi Panjenenganipun angarsakaken badhé nyirnakaken umat, Panjenenganipun badhé ngimpun sabab-sabab ingkang murugaken risakipun umat-umat wau, temahan kacilakan badhé andhawahi piyambakipun. Makaten ugi manawi Panjenenganipun kapareng badhé andadosaken umat manggih raharja, Panjenenganipun badhé nitahaken sabab-sabab ingkang saged anjalari mumbul tuwin mindhak majengipun umat wau. Tembung thâir ( ingkang kagem ing dhawuh punika jama'-ipun, inggih punika thair ), ingkang ateges peksi, punika ugi ateges ingkang nyababaken saé utawi awon, utawi kasusahan utawi kabingahan (TA-LL). Teges punika ugi kagem ing 7: 131 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun ing dalem Quran Suci. Punika ugi anedahaken punapa tegesipun sanépa peksi punika, inggih punika sanépa ingkang dipun agem nyerepaken Kanjeng Nabi Ibrahim, kados pundi anggènipun Ingkang Mahakawasa murbawisésa begja-cilakaning umat-umat. Klèntu manawi kakinten bilih Kanjeng Nabi Ibrahim ngingah peksi sekawan saèstu saha dipun cucumbu. Quran boten mangandikakaken ingkang makaten punika. Ingkang kapangandikakaken namung badhé nyerapaken Kanjeng Nabi Ibrahim dhateng gumelaring kawasanipun Pangéran ingkang élok punika asarana sanépa. sabab-sabab ingkang murugaken pejah Para mufassirin sami ngregiyeg anggènipun nerangaken dhawuh ingkang mungel ngantos lajeng dipun tegesi iku sira cacah-cacaha. Sarta inggih teges makaten wau ingkang lajeng dipun anggé dhadhasaring dodongèngan, bilih Kanjeng Nabi Ibrahim mundhut peksi sekawan tuwin lajeng dipun cacah-cacah, ingkang sareng dipun gesangaken malih, Kanjeng Nabi Ibrahim angsal pamarem bilih Pangéran Ingkang Mahakawasa pranyata kuwaos anggesangaken tiyang pejah. Nanging dhawuh punika boten mengku suraos dodongèngan ingkang kados makaten wau. Tembung Shârahu tuwin Ashârahu, ingkang rimbagipun agnya shur, punika tegesipun niyungaké dhèwèké (S, Msb, Q- LL), sarta manawi dipun sambeti tembung ilâ, namung mengku teges kados makaten punika. Tuladha- punika jawinipun niyungaké nipun, manawi wonten tiyang katembungaken guluné marang sawijining barang (Ls-LL). Lah inggih kados makaten wau tegesing tembung ingkang salugu, sarta selaras kaliyan teges punika, ukaranipun dhawuh wau ateges: padha adhepna marang sira (Akh, S, M, LL) inggih punika: cucumbunen manuk-manuk iku. Rz gadhah pamanggih bilih makaten punika tegesipun ingkang sakawit. Nanging kawuningana, para mufassirin punika remen sanget dodongèngan peksi dipun rajang-rajang punika, milanipun dalasan Rz piyambak inggih tumut nerangaken, manawi ukara wau kedah kasuraos iku sira iris-irisa. Teges satunggalipun malih awawaton katranganipun I'Ab, inggih punika iku sira rajanga utawi, iku sira tugel-tugela. Nanging sajakipun punika klèntu, amargi tembung Shâra (mudlari'-ipun yashuru) punika gadhah teges warni kalih ingkang akosokwangsul, inggih punika misah-misah utawi nyebar kaliyan nglempakaken (LL, nyebutaken katranganipun Fretag awawaton Kitabu-l-'Adad), teges ingkang angka kalih punika terang manawi magepokaken kaliyan tegesipun tembung ingkang sekawit, kados déné ingkang katerangaken ing ngajeng. 350. Mirsanana kaca candhakipun. 159
160 Lembu saelas, sing thukul dadi pitung wuli, ing saben sawuli (isi) satus elas; lan Allah iku anikeli marang sapa sing dadi kapareng-É; lan Allah Jembar-paparingé, iku Ngudanèni.351 Ut. banjur Ut. lan ora 262 (Tumrapé) para sing amè- wèhaké bandhané ing dadalaning Allah, lan apa pawèwèhé mau ora ditututi pangundhamana utawa iku bakal padha panyenggring, olèh ganjarané saka ngarsaning Pangérané, lan ora bakal padha kataman wedi lan ora bakal padha susah.352 350. Kados déné ingkang sampun katerangaken, tembung ing dadalané Allah punika wonten ing dalem Quran ateges karana agaminipun Pangéran utawi karana rumeksa Islam. Miturut Rz dhawuh punika manut istilahipun Quran Suci ngemungaken kanggé nembungaken Jihâd (inggih punika lampah panyarempeng karana agami). Punika kacethakaken kalayan mligi wonten ing 9: 60, ingkang nyebutaken piprincéning tumanjanipun arta zakat. Ing dhawuh ngriku fî sabîlillâh (ingkang ing ngriku boten saged dipun tegesi sanès kajawi karana rumeksa agami utawi karana mradinaken agami) katamtokaken dados bagéan piyambak, sami kaliyan bagéan ingkang kanggé mitulungi tiyang pekir, miskin, tiyang lalampah, kanggé mardikakaken kawula tuwin sanès-sanèsipun. Dados, ruku' punika tuwin ruku' candhakipun anggrètèhi para mukminin supados nanjakaken artanipun tuwin mulangaken supados dadana, punika sedyanipun ingkang sakawit karana mradinaken agami Islam, sanadyan dadana kanggé kaperluwan sanès-sanèsipun ugi kawengku ing ngriku. Sawenèh mufassirr gadhah pamanggih bilih tumurunipun dhawuh punika namung gagayutan kaliyan prakawis Jihâd, sawenèhipun malih nganggep manawi ingkang dipun karsakaken punika dadana kanggé sawarnining kaperluwan, kalebet ugi Jihâd (Rz). 351. Nanjakaken arta karana yakti kasanépakaken kaliyan wiji saelas ingkang ngedalaken woh tikel pitungatus, punika anedahaken: sapisan, bilih kamajenganipun Islam punika gumantung ing pangurbananipun satunggal-satunggaling warganipun umat Islam; kaping kalihipun, bilih tumanjaning arta punika kedah kinanthènan kaliyan tandang ingkang sengkud, jalaran, boten prabéda lan kawontenanipun wiji ingkang kadhedher ing bumi ingkang boten dipun wluku, punika manawi boten kinanthènan ing tandang, inggih boten badhé thukul. Pantes pinèngetan bilih miturut Quran tikel- tikelipun wau pitung atus tikelan, utawi malah ngantos dipun tikelaken malih, wangsul miturut Kanjeng Nabi 'Isa nalika nerangaken sanépa saminipun punika __ inggih punika pasemonipun juru-nyebar __ namung anjanjèkaken tikel kaping tigang dasa, sawidak utawi kathah-kathahipun tikel kaping satus (Mattéus 13: 23; Markus 4: 8). 352. Mann punika tegesipun ingkang asli nyukani ganjaran dhateng satunggaling tiyang (LL), sarta teges makaten wau asring sanget dipun agem ing dalem Quran. Tembung wau ugi gadhah teges ingkang kaping kalih, inggih punika nyariyos-nyariyosaken anggènipun sampun damel kasaénan dhateng satunggaling tiyang (Rz), utawi ngèmutaken anggènipun sampun nyukani ganjaran dhateng satunggaling tiyang karana kanggé melèhaken, aliyas ngundhamana, lan inggih punika teges ingkang kagem ing ngriki. Adhâ ateges (damel) pituna utawi (damel) ribed, sarana angginem awon ing satunggaling tiyang utawi sarana nyakitaken manah sawatawis. Pawèwèh, punapa tumanja kanggé mitulungi kasangsaranipun satunggal-tunggaling tiyang, punapa umat, punika kedah boten sinartan ing pamrih angsal kauntungan, inggih ingkang awujud punapa kémawon. Awit saking punika mila tiyang ingkang dadana kaawisan boten kénging nyariyos-nyariyosaken anggènipun sampun dadana. Makaten Juz III
Surat 2 Angedalaken arta karana Yakti Ut. Aris 263 Pangucap kang angresepaké sarta pangapura iku luwih becik tinimbang dana kang ditututi panyenggring; lan Allah iku sugih, Momot. 264 É, para kang padha angèstu, aja padha anjugaraké dananira kalawan pangundhamana lan pa- nyenggring, kaya kang mènèhaké bandhané amrih dideleng ing wong sarta ora angèstu ing Allah lan dina akhir;353 mulané sanépané kaya sanépané gunung watu kang lagis, ing kono ana lebuné, banjur udan deres anibani, lah kariné iya watu lagis; ora bakal padha bisa ngalap sathithik-thithika pakolèhé apa kang wis padha dilakoni; lan Allah iku ora nuntun golongan kang padha kafir.354 265 Lan sanépané para kang padha bandhané mamrih kaparenging Allah sarta teguhing jiwané, iku kaya sané- pané kebon ing tanah mengger, udan deres anibani, banjur metu amèwèhaké punika kanggé rumeksa sampun ngantos nuwuhaken raos motangaken dhateng satunggaling tiyang déning pandamelipun wau utawi kanggé rumeksa sampun ngantos adamel pituna. 353. Dhawuh punika mengku suraos nacad ingkang kalayan sanget dhateng tiyang ingkang dadana kalayan mengku pamrih supados tiningalan ing sanès. Dhawuh wau boten namung ngawisi dadana "ana ing sangarepaning wong, kalawan murih katona," kados déné pangandikanipun Kanjeng Nabi 'Isa nalika medhar pangandika wonten ing redi ingkang misuwur punika (Mattéus 6: 1), nanging ugi wigatos mangandikakaken, manawi tindak makaten wau tindakipun para ingkang "ora angèstu ing Allah lan dina akhir," dados wigatos anggambaraken manawi tindak makaten wau tumrapipun para mukminin sajati cinacad sanget. 354. Wekasaning dhawuh sanépa punika anedahaken bilih ingkang dipun karsakaken déning Quran, mangandikakaken pambudidayanipun titiyang kafir anggènipun badhé numpes Islam. Para kafir sami ngedalaken artanipun kanggé ngalang-alangi kamajengan Islam, nanging kadhawuhaken manawi pambudidayanipun wau badhé wuk atanpa gina. Kacocogna kaliyan dhawuh ing 8: 36 ingkang mungel makaten: "Sayekti, para kang padha kafir iku padha ngetokaké bandhané kanggo anyegah wong saka dadalané Allah; mulané dhèwèké bakal padha ngetokaké iku, tumuli iku ingatasé dhèwèké dadi pidhuwung kang abanget tumuli dhèwèké bakal padha kasoran." Sanépa wau sami plek suraosipun kaliyan dhawuhing ayat ingkang kapethik punika, sarta anggènipun dipun sambeti pratélan ingkang mungel "ora bakal padha ngalap sathithik-thithika pakolèhé apa kang wis padha dilakoni," punika saya cetha malih punapa ingkang dipun karsakaken. 161
162 Lembu wowohané loro; ananging manawa udan deres ora tumiba, udan riwis-riwis baé (iya wis cukup); iku mirsani sabarang kang padha sira lakoni.355 tikel lan Allah Ut. ngisoré 266 Apa salah sawijinira ana kang kepéngin duwé pakebonan kurma lan anggur kang ing jeroné ana kali-kaliné padha mili; dhè- wèké ana ing kono sawarnané wowohan, sarta dhèwèké kecan- dhak umur tuwa lan anaké padha apes; (lah delengen!) katrajang ing prahara mawa geni, wasanané banjur kobong. Kaya mangkono iku anggoné Allah ane- rangaké timbalan-timbalané, dara- pon sira padha mikir-mikira.356 tumuli RUKU' 37 Angedalaken arta karana Yakti 267. Nyukakaken barang saé saking kawelasan. 268, 269. Loma punika andadosaken mubra-mubru, boten andadosaken kasrakat. 270, 271. Dana ingkang ngeblak (umum) sarta dana ingkang kasidhem (sami piyambak). 272. Dana umum punika perlu, kanggé panglawan jagi dhiri. 273. Tiyang-tiyang ingkang kalebet ing wilangan anampèni dana sami piyambak. 267 É, Para kang padha angèstu, padha amèwèhna (tuwuh saking kawelasan) barang kang becik saka olèhira nyambut gawé, lan barang kang Ingsun wetokaké saka ing bumi tumrap marang sira, lan aja 355. Punika sanépanipun para mukmin ingkang badhé ngundhuh wohing pangurbananipun. Kapangandikakaken bilih anggènipun sami ngedalaken artanipun punika mamrih kaparenging Allah, jalaran sadaya ingkang katindakaken punika muhung namung karana rumeksa ing yakti, tuwin karana mamrih teguhing jiwanipun, jalaran, sadaya pandamelipun angurbanaken awakipun, punika tuwuhipun saking teguhipun kayakinanipun dhateng kamenanganipun yakti, kosokwangsulipun, pangurbananipun wau saya ngagengaken kayakinanipun dhateng kamenanganipun yakti wau. 356. Sanépa punika nerangaken bilih dana ingkang pancènipun wonten wohipun punika malah saged mahanani awon, manawi anggènipun dadana sinartan ing pangundhamana tuwin panyenggring. Dananipun tiyang ingkang gadhah pamrih namung supados tiningalan lan ingalembana ing ngasanès, punika kados déné andhawahaken wiji wonten ing sanginggiling séla gilang, mesthi boten saged ngoyot (ayat 264). Nanging ugi wonten, dana ingkang pancènipun makaten sampun mèh ngedalaken wohipun, upamia boten lajeng kérud déning praharaning pangundhamana tuwin panyenggring. Juz III
Surat 2 Angedalaken arta karana Yakti padha niyat amèwèhaké barang mau kang ala, kang sarta sira dhéwé emoh angalap, kajaba manawa pangalapira kalawan anu- tupi pandeleng, lan padha weruha, manawa Allah iku sugih, Pinuji. 268 Sétan iku amedèkaké sira ing kamlaratan sarta angajani sira supaya cethil357 iku anyagahi sira pangapura saka ing Panjenengané tuwin lubèring pa- paring; iku Jembar paparingé, Ngudanèni. lah Allah lan Allah 269 Panjenengané aparing kawi- caksanan marang sapa kang dadi kapareng-É, lan sapa sing kapa- ringan kawicaksanan, iku temen kaparingan kabecikan akèh; lan ora ana kang angélingi, kajaba kang padha ganep akalé. 270 Lan pawèwèh apa kang sira wèwèhaké, utawa nadhar (apa) kang sira nadharaké, sayekti, iku Allah angudanèni; lan para kang atindak dudu ora bakal ana kang padha mitulungi. 271 Manawa sira padha awèh dana kalawan ngeblak, iku iya becik, lan manawa sira sidhem sarta sira wènèhaké marang para wong mlarat, lah iku luwih becik tumrapé sira;358 iki bakal lan 357. Tembung fahsya' ing ngriki ateges: cethil utawi kumed, sami kaliyan tembung bukhl (Rz, LL). 358. Ngatingalaken lampah kaloman utawi dadana kalayan ngeblak, punika béda sanget kaliyan dadana ingkang kalayan "mengku pamrih supados tiningalan ing tiyang." Mirsana ayat 264. Dadana kalayan ngeblak punika tegesipun nyukani dana kanggé pakaryan ingkang migunani dhateng tiyang kathah utawi kanggé kaperluwan rumeksa ing umat, utawi kanggé anggayuh karaharjaning umat utawi tiyang kathah. Piwulangipun Injil (Mattéus 6: 1-4), punika menggah ing sajatos-jatosipun kirang sampurna, jalaran Injil namung migatosaken sanget dhateng dadana sidheman, inggih punika dananipun tiyang satunggal-satunggal, sarta babar pisan boten nyebutaken prakawis ngempalaken arta dana ingkang kanggé pakaryan ingkang murakabi ing tiyang kathah tuwin kanggé kaperluwanipun ada-ada 163
164 Lembu angilangaké satengah saking pang- gawénira kang ala; Lan Allah iku waspada sabarang kang padha sira lakoni. 272 Ora kajibahaké marang sira prakara kalakoné padha miturut dalan kang bener, ananging Allah kang nuntun sing dadi kapareng-É; lan barang becik apa baé kang padha sira wèwèhaké, iku tumrap marang (pakolèhé awakira; lan ora liya anggonira padha mèwèhaké iku kajaba angupaya kaparenging Allah; lan barang becik apa baé kang padha sira wewèhaké, liliruné ganep bakal diparingaké marang sira, lan sira ora bakal kataman tindak dudu.359 sapa iya) 273 (Dana iku) tumrap marang para wong mlarat kang mung mligi ana ing dadalaning Allah360 - pa- ingkang tinata, ingkang gadhah sedya badhé mitulungi titiyang ingkang kakirangan, mangka tanpa punika, tangèh umat saged kiyat. Piwulangipun Quran sakalangkung sampurna, awit mawi ngèngeti éwah gingsiring kawontenanipun babrayaning manusa tuwin andhawuhaken dadana ingkang ngeblak (kanggé umum) lan dadana sidheman (dananipun tiyang satunggal-satunggal) kanthi nyebutaken bilih dadana umum punika angka satunggal, awit punika ingkang langkung wigatos. 359. Bokmanawi ingkang dipun karsakaken déning ayat punika bab prakawis wekdal ingkang kados pundi, dana umum perlu dipun wontenaken. Wiwitaning dhawuhipun ayat punika wigatos dhawuh anggatosaken, dhateng rekaos ingkang dipun sandhang déning para Muslimin, ingkang kepeksa nglawan mengsah-mengsahipun karana rumeksa gesangipun. Punika nedahaken bilih anggènipun para Muslimin lumawan perang, punika boten karana badhé nglebetaken titiyang kafir dhateng kalangan Islam, jalaran sampun kadhawuhaken kanthi terang, manawi makaten wau sanès padamelanipun Kanjeng Nabi. Déné anggènipun para Muslimin kadhawuhan ngempalaken dana, punika murih para Muslimin tansah samekta nadhahi panempuhipun mengsah, karana ambélani golonganipun, inggih punika kanggé rumeksa umat Islam. Dados anggènipun sami angedalaken arta wau, karana mamrih kaparenging Allah, awit punika tumonja, wonten ing margining yakti. Ing wekasaning dhawuh para Muslimin kaparingan janji bilih pandamelipun pangurbanan wau sadaya badhé wonten ganjaranipun. Dados dana umum punika kedah katujokaken kanggé maksud karahayoning umat, utawi kanggé anjunjung kamanusan umumipun. Hadits-hadits ingkang kasebutaken déning para mufassirin gagayutan kaliyan ayat punika, nedahaken bilih dananipun para Muslimin punika boten namung katanjakaken kanggé mamrih kawilujenganipun sasamining tiyang Islam kémawon, nanging ugi kanggé mitulungi titiyang musyrik punapa, sarta anedahaken bilih Islam punika boten marengaken manawi jalaran béda agaminipun lajeng dados papalang nyukani dana dhateng tiyang ingkang pancènipun pantes tampi. 360. Mirsanana kaca candhakipun. Juz III
Surat 2 Riba punika dipun awisi dha ora bisa lumaku361 (ngupajiwa) ing bumi; sing ora weruh ngira, yèn iku padha wong sugih, katara saka emohé (anjajaluk); sira bisa weruh dhèwèké saka tandhané; padha ora andremis anjajaluk ma- rang wong;362 lan barang becik apa baé kang padha sira wèwèhaké, sayekti, iku Allah angudanèni. RUKU' 38 Riba' punika dipun awisi 274. Saéning wohipun pangurbanan arta. 275-277. Riba' dipun awisi. 278-281. Saremning sambutan ingkang sampun katetepaken dipun ebrakaken sarta wangsuling babon kalayan ingkang ènthèng. 274 (Tumrapé) para kang padha amèwèhaké bandhané ing wengi lan rina, sidheman sarta ngeblak, iku ganjarané bakal padha olèh saka ngarsaning Pangérané, lan ora bakal kataman wedi sarta ora padha susah.363 360. Ayat 271 marsitakaken dana warni kalih, inggih punika dana umum ingkang kanggènipun sampun kasebutaken wonten ing ayat ingkang sampun, tuwin dana sami piyambak kanggé mitulungi tiyang ingkang kikirangan. Ayat punika nerangaken tiyang kikirangan ingkang kados pundi ingkang pantes tampi pitulungan saking dana sidheman wau. Sisifatanipun ingkang sapisan inggih punika: tiyang ingkang mligi wonten ing marginipun Allah. Ingkang kagolong tiyang ingkang kados makaten wau kadosta: (1) para titiyang ingkang tumut perang karana rumeksa Islam, nanging boten gadhah sarana kanggé panggesanganipun; (2) para titiyang ingkang boten saged nglampahaken dadagangan- ipun margi saking boten aman marginipun tuwin margi saking tansah katempuh ing mengsah; (3) para titiyang ingkang ketaton wonten ing peperangan (Rz). "ngulandara ana ing bumi." Panganggénipun, tembung dlarb (anggebag, anggitik, nyabet) punika sawenèh tegesipun sami kaliyan tembung paclathon (tembung kasar) Inggris "knock about," ingkang jawinipun "klayaban sapurug-purug sacara ugal-ugalan, sapurun-purun lan tanpa jujug;" wasananipun, piyambakipun anggadhahi pamanggih bilih "Quran punika basanipun pranyata manawi kasar, murang-tata." Lah kawuningana, tembung dlarb punika boten namung ateges anggebug kémawon; makaten ugi anggebug punika inggih boten mesthi sami kaliyan tembung Inggris "knocking about" (ingkang wantahipun inggih ateges anggebug, nanging lajeng ateges klayaban tanpa jujug). Kosokwangsulipun, tembung dlarb punika warni-warni sanget tegesipun. Saupami tuwan Palmer purun negesi anggebug bumi, malah nama boten patosa tebih sungsatipun. Nanging menggah ing sajatos-jatosipun tetembungan punika dipun agem déning Quran kalayan mengku teges kekésahan wonten ing bumi, perlu ngupajiwa tuwin perlu dadagangan (LL), dados boten teka ateges kloyongan tanpa tuju, awit punika tebih sungsatipun kaliyan raosing tembung ingkang tumrap ing basanipun Arab. 361. Tuwan Palmer klèntu sanget anggènipun negesi 362. Malih, punika sifatipun tiyang ingkang pantes angsal pitulungan saking dana ingkang kasidhem; inggih punika titiyang ingkang boten purun pipriman. Punika anedahaken bilih Quran Suci punika boten rena sanget dhateng lampah pipriman truthusan turut konten. 363. Mirsanana kaca candhakipun. 165
166 Lembu 275 Para sing padha mangan riba' iku padha ora bisa ngadeg kajaba kaya ngadegé wong kang diambrukaké déning sétan sarana panggrayang(-é).364 Mangkono iku amarga anggoné padha calathu: Doltinuku iku padha baé karo riba'; lan Allah iku ange- nakaké doltinuku sarta anglarangi riba'.365 Lah sapa sing wis katekan saka 363. Punika piweca ingkang ngyakinaken dhateng para Muslimin, manawi sami purun kurban kanggé kaperluwan karahayoning umat, kakuwatosan badhé tumpes kados déné ingkang dipun alami déning para Muslimin nalika jaman samanten, mesthi saged birat, sarta anggènipun sami ngedalaken arta boten mahanani ing kasusahanipun, jalaran punika badhé wonten wohipun ingkang ageng. Menggah ing sajatos-jatosipun, punika piweca, badhé menangipun ingkang wekasan para Muslimin kaliyan mengsah-mengsahipun, awit golongan ingkang menang punika mesthi boten badhé kataman ing susah margi saking pangurbanan ingkang sampun katindakaken, wangsul golongan ingkang kawon, punika ingkang mesthi badhé sami manggih kasusahan. 364. Ribâ' (ingkang tegesipun wantah: punjulan utawi wewahan), punika tegesipun langkunganing arta babon ingkang kasambutaken (Rgh, TA-LL), mengku sawarnining sareman lan èntrèsan (interest). Bab prakawis punika kasebutaken ing ngriki, punika mungguh sanget, jalaran manawi dadana punika dados dhadhasaring raosipun manusa tresna dhateng sasami, riba' punika nyirnakaken sarupining raos tresna dhateng sasami wau, sarta nuwuhaken watak cethil ambethithil. Dados, manawi kawawas, ingkang sapisan bab prakawis riba' punika minangka tandhingipun bab prakawis dadana, kaping kalihipun, bab kakalih wau wonten sambetanipun makaten: kados déné ingkang sampun kasebutaken ing ruku' kakalih ingkang sampun tuwin ing dalem ayat pambukaning ruku' punika, para Muslimin pinaringan janji manawi badhé dipun paringi bandha kathah tuwin kabegjan ageng; nanging para Muslimin ugi pinaringan pèpènget sampun ngantos sami ngangsa-angsa badhé numpuk-numpuk bandha, awit riba' punika dipun sanépakaken kados déné tiyang ingkang dipun jorogaken déning panggrayangipun sétan, ingkang ing ngriki tegesipun sami kaliyan "Mammon." Awisan bab prakawis riba' ing dalem Islam punika satunggaling bab ingkang jembar sanget, tangèh sagedipun karembag wonten ing tafsir ingkang cekak punika. Éwadéné boten kétang saclèrètan prayogi dipun pèngeti, bilih ing sadaya prakawis agami Islam punika mesthi ngagem margi ingkang adiluhung. Agami Islam boten mulangaken èsthi sosialistis ingkang kaladuk sarana anyirnakaken tatanan ingkang tundhonipun para titiyang angsal bagéaning kasugihaning warganipun babrayan ingkang cekap-cekap, inggih punika pranatan zakat. Miturut pranatan bab zakat, saprakawandasaning bandha simpenanipun sadhéngah warganing babrayan kedah kapupu saben taun sarta katampèkaken dhateng titiyang ingkang sami kikirangan. Laras kaliyan tatanan bab zakat wau agami Islam boten marengaken tiyang ingkang sugih saya anderbala kasugihanipun, ingkang sarana mlethes titiyang kikirangan temah saya sanget kacingkranganipun, awit inggih makaten punika jatos-jatosing maksudipun riba' punika. Langkung- langkung riba' punika nuntuni dhateng watak kesèd; éwadéné wohipun ingkang awon piyambak punika anggènipun namani dhateng budipakerti, awit riba' punika anjalari tiyang lajeng kanggènan watak angkara-murka, sarta inggih watak angkara-murka punika ingkang dipun karsakaken ing dhawuh: sétan anjorogaken tiyang ingkang nedha riba' punika. Malihipun, gumampil nyambut arta kaliyan mawi sareman, punika mahanani tiyang kasurang-surang, boten prabéda kados déné Praja-praja tuwin bangsa-bangsa ing jaman samangké, inggih kathah ingkang kasurang-surang margi saking anggènipun sami gumampil ngupados sambutan. 365. Quran milah-milahaken antawisipun dadagangan kaliyan riba'. Tumrap dadagangan, tiyang ingkang nyepeng pawitan (kapitalis) boten namung gadhah pangajeng-ajeng angsal babathèn kémawon, nanging ugi saged nemahi kapitunan punapa. Wangsul manawi nyambutaken arta mawi sareman, kapitunanipun kasanggi déning tiyang ingkang nyambut damel, ingkang gadhah arta (kapitalis) namung Juz III
Surat 2 Riba punika dipun awisi pitutur saka Pangérané, banjur anguwisi bagéané iya apa kang wis kabanjur,366 déné prakarané (gu- mantung) maring Allah; déné sapa sing ambélani (mangkono), lah iki wonging geni, padha manggon ana ing kono. 276 Allah anyirnakaké (barka- ting) riba' sarta angrembakakaké (barkating) pawèwèh, lan Allah iku ora remen marang wong dosa kang ora weruh ing panarima.367 277 Sayekti para kang padha angèstu lan anglakoni panggawé becik sarta anjumenengaké salat tuwin ambayar zakat, _ ganjarané bakal padha olèh saka angarsaning Pangérané, lan ora bakal kataman wedi sarta ora padha susah. 278 É, para kang padha angèstu, padha di bekti maring Allah lan padha angedohana apa kakèrèning riba', manawa sira iku padha wong kang angèstu.368 sira padha ora anindakaké (iku), lah padha sira weruha marang perangé 279 Ananging manawa ngétang bathinipun thok, sanajan kanyataanipun nalika dipun lampahaken tuni. Dados dadagangan punika béda sanget kaliyan riba'. 366. Punika awisan boten kénging mupu saremaning arta ingkang kasambutaken. Nanging saupami wonten tiyang, ingkang sadèrèngipun wonten awisan punika nampèni arta sareman, piyambakipun boten kadhawuhan kedah mangsulaken, jalaran manawi makaten mesthi mahanani risakipun lampahing padamelan. 367. Mahaqa, miturut Rgh, ateges mundhut berkahipun utawi nyuda berkahipun. Tembung punika ugi ateges nyuwak utawi nyirnakaken satunggaling barang. Ing ngriki riba' dipun cacad, tindak kaloman dipun alembana, jalaran inggih tindak kaloman wau tukipun ingkang sajati karaharjanipun bangsa utawi kamanusan umumipun. Kénging ugi dhawuh punika kasuraos mengku piweca ingkang nyethakaken badhé tuwuhipun jaman kamajengan, ingkang titiyangipun hum sami mamrih sudaning sareman, gantos pakaryan ingkang asifat riba' prasasat sirna, kosokwangsulipun dadana umum utawi pangurbanan kanggé kaperluwanipun umat, utawi manusa umumipun, tuwuh angrembaka. 368. Arta sareman ingkang saged ugi sampun dumugi titimangsanipun katampi ing nalika awisan kadhawuhaken, kedah katulak. 167
168 Lembu Juz III Allah lan utusan-É;369 lan manawa sira padha tobat, sira iya bakal éntuk baboning bandhanira; sira padha ora nunakaké (sing utang) sarta sira ora ditunakaké.370 280 Lan manawa (sing utang) lagi nandhang karupekan, lah iya nyarantèkaké nganti (dhèwèké) kaombèran; déné manawa (pota- ngira iku) padha sira danakaké, iku luwih becik tumrapé sira, manawa sira padha weruha.371 281 Lan padha dingati-ati ma- rang dina, kang ing kono sira bakal padha dibalèkaké maring Allah, tumuli siji-sijining jiwa diparingi liliru ganep apa murwating pang- lan ora bakal padha gawéné dianiaya. RUKU' 39 Prajanjian sarta Saksi 282. Prajanjian mawi dipun serat sarta mawi mendhet saksi. 283. Mawa tanggelan, bilih ingkang nyambut boten kénging pinitados. 282 É, para kang padha angèstu, manawa sira padha rembugan prajanjian prakara utang-piutang kang tinamtu semayané, lah padha sira juru-nulisi tulisana,372 sarta 369. Nulayani dhawuhipun Allah, punika ing ngriki katerangaken manawi sami kémawon kaliyan perang kaliyan Allah lan Utusan-Ipun. Saking dhawuh punika kula sami saged ngalap pipiridan, sareman ingkang katampi saking arta cèlèngan ing bank, punika kénging katanjakaken kanggé mencaraken agami Islam, jalaran punika sajatosipun perang kaliyan para mengsahipun Islam. 370. Ingkang dipun karsakaken: tiyang ingkang nyambut boten kénging kapurih nyaur langkung saking babon ingkang kasambut. 371. Dhawuh punika saged anggenahaken raos tresna ingkang kados pundi ingkang kadhawuhaken déning Islam kedah kapintonakan dhateng tiyang sanès. Tiyang ingkang kikirangan sampun ngantos dipun damel prakawis tuwin dipun lebetaken ing pakunjaran. Kosokwangsulipun, panyauripun kedah kasumenèkaken ngantos manawi tiyang ingkang nyambut punika sampun saged mangsulaken arta sambutanipun, utawi langkung saé malih manawi dipun lilakaken kémawon. 372. Bab riba', ingkang lugunipun gagandhèngan kaliyan prakawis sambut-kapisambut arta tuwin kaliyan prakawis dadagangan umumipun, punika gagayutan kaliyan bab prakawis damel prajanjian.
Surat 2 Prajanjian sarta saksi anulisana (prajanjian) iku kalawan tulus; sarta juru nulisi aja emoh anulisi, banjur anulisana kaya déné anggoné Allah wus mulang ma- rang dhèwèké: sarta wong kang utang angunèkna iku) (marang wajibé tuwin dituhu maring) Allah, Pangérané lan aja angurangi sathithik-thithika saka iku; ananging manawa wong kang utang iku cubluk utawa apes, utawa ora bisa angunèkaké, iya waliné supaya angunèkna kalawan tulus,373 lan padha aneksèkna kalawan seksi loro wong-wongira lanang; déné manawa ora ana wong lanang loro, lah iya wong lanang siji karo wong wadon loro374 saka antarané kang padha sira pilih minangka saksi, supaya manawa salah sijiné (wong wadon) loro iku kliru, sijiné angélingna;375 (tulisan Islam maréntahaken dadana sarta ngawisi riba', nanging Islam ugi maréntahaken supados pangatos-atos ingkang sakalangkung sanget kedah dipun wonteni, kanggé rumeksa wewenang andarbèni bandha. Bab punika wonten ingkang sakalangkung bodho, awis-awis ingkang sumerep ing sastra, ngantos bangsa Arab piyambak bingah winastan ummi, inggih punika bangsa ingkang bodho. Éwadéné ing sapunikanipun bangsa Arab ingkang kados makaten kawontenanipun wau, kadhawuhan nyerati sadaya prakawisipun bab lalayanan nyambut damel, inggih ingkang ageng-ageng, inggih ingkang alit-alit, kajawi prakawis dagang lungtinampèn. Élokipun malih, dhawuh punika anggènipun kadhawuhaken ing nalikanipun babrayan Muslimin piyambak taksih wonten ing salebeting babaya katumpes. Ingkang makaten wau nandhak- aken bilih Quran punika sanès damelanipun Kanjeng Nabi piyambak, nanging pangandikanipun Pangéran Ingkang-Mahakawasa, inggih punika ingkang nguningani bilih boten dangu malih para Muslimin mesthi badhé dados bangsa ingkang ageng, ingkang awit saking punika mesthi lajeng ambetahaken pranatan-pranatan ingkang kados makaten wau sadaya, inggih punika pranatan ingkang mesthi kabetahaken déning babrayan ingkang sampun majeng. ingkang pantes pinèngetan, makaten: Bangsa Arab punika bangsa 373. Dhawuh punika dados dhadhasaring "angger-angger bab wali" (Guardian and ward law), awit dhawuh wau marsitakaken kéngingipun ngangkat wali ingkang kajibah malèni tiyang ingkang boten saged nyepeng bandhanipun piyambak. Tembung ingkang kula tegesi apes punika lugunipun ateges: taksih laré sanget (dèrèng ngumur) utawi sepuh sanget (Bd). Dados kéngingipun ngangkat wali punika boten namung manawi ingkang gadhah bandha punika "dèrèng ngumur" kémawon, nanging ugi manawi ingkang gadhah bandha wau boten saras akalipun tumrap nyepeng bandha mélikipun. 374. Laladanipun ingkang sajatos tiyang èstri punika wonten ing salebeting griya. Kabekta saking agenging tanggelanipun wonten ing balegriyanipun, tiyang èstri punika ngatingalipun wonten ing kalanganipun tiyang kathah awis-awis sanget, mila sampun ngantos tiyang èstri punika kekerepen dipun torak-tarik dhateng pangadilan. 375. Dlamir: humâ punika kénging dipun suraos wangsul dhateng pasaksinipun saksi kakalih utawi tiyang èstri kakalih. 169
170 Lembu lan para saksi iku aja padha mopo, manawa padha diundang; lan aja padha sungkan anulisi iku, (iya) cilika utawa gedhéa, kalawan wangening semayané; mangkono iku luwih bener mungguhing Allah lan luwih jejeg tumraping pasaksi, lan (dalan) luwih cedhak amrih sira (ing tembéné) aja semang- semang, kajaba manawa iku daga- ngan cumepak kang sira padha ulung-ulungan lan tampan-tinam- pan dhéwé, iya ora cacad ingatasé sira yèn ora padha sira tulisi; padha nganggoa saksi manawa sira padha dagang urup-urupan; lan jurunulisi aja dinakali, mangkono uga sak- si;376 manawa sira padha nglakoni (mangkéné iki), sayekti murang- yekti dumunung ing sira; lan padha dibekti ing Allah, sarta Allah mulang ing sira, lan Allah iku marang samubarang ngudanèni. 283 Lan manawa sira ana sajro- ning lulungan lan ora olèh juru nulisi, kena ngalap barang kanggo cekelan;377 ananging manawa Quran suci boten mangandikakaken bilih kéngingipun prakawis pinancasan, punika manawi wonten saksinipun kakalih. Namung ingkang asring, mundhut saksi kalih nalika prajanjian nyambut damel, supados manawi wonten galap-gangsulipun ingkang satunggal, satunggalipun saged ngleresaken. Makaten ugi tumrap anggènipun namtokaken saksi tiyang èstri kalih sami kaliyan saksi tiyang jaler satunggal punika wonten sababipun, inggih punika jalaran limrahipun laladaning padamelanipun tiyang èstri punika namung wonten ing salebeting griya, lalayanan prakawis padamelan ing sajawinipun, awis-awis sanget magepokan. Malihipun, manawi katimbang kaliyan tiyang jaler, tiyang èstri punika langkung adakan lajeng bingung manawi dipun priksa kalayan premati wonten ing sangajenging pangadilan. Awit saking punika galap-gangsuling pasaksinipun perlu dipun cekapi déning pasaksinipun tiyang èstri satunggalipun. 376. Kedah dipun angkah, sampun ngantos para titiyang wau nandhang pituna tumrap padamelanipun piyambak. Tembungipun sanès, dipun angkaha saselanipun piyambakipun, sarta kedah ugi dipun sukani pituwas. 377. Punika boten lajeng ateges bilih tumrap prakawis sanès-sanèsipun boten kénging nyepengaken barang. Kosokwangsulipun, dhawuh sambetipun nerangaken, manawi ingkang nyukani sambutan kirang pitados dhateng tiyang ingkang nyambut, mawi cepengan inggih kénging. Salajengipun dhawuh punika nerangaken bilih tiyang ingkang nyukani sambutan sarana mawi angsal cepengan barang, punika kénging ngalap piguna saking barang cepenganipun wau, sami ugi punapa barang wau barang ébahan, punapa barang ingkang boten ébahan. Dados, pasiten ingkang dipun Juz III
Surat 2 Para Muslimin dipun damel menang sawenèhira amracaya marang sa- wenèhé, lah sing dipracaya iku sing dipracayakaké anampakna awaké, ing Allah, Pangérané; lan aja padha angumpet pasaksi; lan sapa sing angum- petaké, sayekti atiné iku dosa; lan Allah iku marang sabarang kang padha sira lakoni Ngudanèni. lan dibekti RUKU' 40 Para Muslimin dipun damel menang 284. Karaton sarta pangawasa punika kagunganipun Allah. 285. Wiyaring piandel Islam. 286. Nyuwun pitulungipun Gusti Allah. 284 Samubarang kang ana ing langit-langit lan samubarang kang ana ing bumi iku kagunganing Allah; lan sira wedharna apa kang ana ing sajroning atinira utawa sira dhelikna, prakara iki Allah bakal mundhut tanggung jawabira; tumu- li Panjenengané angapura marang sapa kang dadi kapareng-É lan aniksa sapa kang dadi kapareng-É; lan Allah iku marang samubarang kawasa.378 punapa barang wau barang ébahan, punapa barang ingkang boten ébahan. Dados, pasiten ingkang dipun gadhékaken (kanggé cepengan sambutan), punika kénging dipun ulah déning ingkang anggadhé, utawi griya ingkang kacepengaken, punika kénging dipun séwakaken utawi dipun enggèni ingkang nyepeng. 378. Kathah ingkang sami klèntu anggènipun nyuraos ayat punika, ngantos sawenèh mufassir kagungan pamanggih bilih ayat punika sampun kasuwak déning wiwitaning dhawuh ing ayat 286. Nanging pamanggih punika dipun tulak déning para mufassirin ingkang langkung 'alim (Rz). boten teka ateges: "Allah bakal mundhut tanggung jawabira ing prakara iki" nanging ateges "Allah bakal mundhut tanggung jawabira miturut iki." Dados tiyang ingkang ngumpetaken (mekak) tumiyunging manahipun dhateng awon tuwin tiyang ingkang medharaken (inggih punika andurusi tumiyunging manahipun dhateng awon wau), punika boten sami bebahanipun, wangsul miturut murwatipun piyambak-piyambak. Wonten pratélan ingkang mèh sami suraosipun kaliyan ayat punika, inggih punika kasebut ing 3: 28 makaten: "Calathua: Sira sidhema barang kang ana ing sajroning ati-atinira utawa sira wedharna, iku Allah anguningani." Gagasan awon, punika boten teka tanpa wonten pidananipun; nanging kacondhongan dhateng awon ingkang tansah kasirep, ingkang awit saking punika saking sakedhik mesthi saya sirna, punika boten kagolong gagasan awon. Lah inggih makaten punika ingkang kakarsakaken déning dhawuhing ayat punika. Prayogi katerangaken bilih ukara Arab ingkang asuraos: mundhut tanggung jawabé ing dalem prakara iku, punika (TA), nanging ingkang kagem ing ayat punika 171
172 Lembu 285 Utusan iku angèstu marang apa kang katurunaké marang panjenengané saka Pangérané, lan (mangkono uga) para mukmin; kabèh iki padha angèstu marang Allah lan lan para malaikat-É kitab-kitab-É lan para utusan-É; Kawula boten ambédak-bédakaken para utusan-Ipun satunggal lan satunggalipun,379 dhèwèké padha munjuk: Kawula sami mi- reng saha sami amituhu, Pangéran kawula! pangapunten Tuwan (ing- kang kawula suwun), saha dhateng Tuwan wekasaning purug punika. lan 286 Allah ora anibakaké sasang- gan marang jiwa, kajaba sakuwaté; pradanané iya apa wohing pang- iya apa lan pidanané gawéné, panggawéné: Pangéran kawula! Mugi sampun amatrapi kawula manawi kawula kasupèn utawi klèntu; Pangéran kawula! Mugi Tuwan sampun amomoti sasang- gèn dhateng kawula kados anggèn Tuwan amomoti dhateng para ing sadèrèng kawula; Pangéran kawu- la! mugi Tuwan sampun amomoti kawula barang ingkang kawula boten kuwawia ngemot; saha mugi ing kawula Tuwan angapunten Suraos ingkang kawengku ing ayat punika makaten: Rèhning karaton utawi panguwaos punika kagunganipun Allah, milanipun Panjenenganipun badhé maringaken punika dhateng umat ingkang kagalih pantes katitipan punika wau. Dados punika sasmita ingkang mecakaken badhé kamenanganipun Islam. 379. Iman miturut piwulang Islam ingkang jembar, ingkang sampun kasebutaken wonten ing pinten-pinten panggènan ing salebetipun surat punika, ing ngriki kasebutaken malih gagandhèngan kaliyan kamenanganipun para Muslimin. Jalaran, sanajan para Muslimin angsal kamenangan, agaminipun boten saged menang kaliyan agami sanès-sanèsipun, manawi boten adhadhasar piwulang ingkang sakalangkung jembar, ingkang kawasa narik sok tiyanga ingkang gadhah akal. Kasasmitakaken bilih kamenanganipun agami Islam punika boten margi saking kamenangan pulitik, nanging margi saking luhur tuwin jembaring piwulangipun. Awit saking punika, mila dalasan ing wekdal ambruking kawontenanipun pulitik kaum Muslimin, kados déné kawontenanipun ing jaman samangké punika, agami Islam meksa angsal kamenangan ingkang rikat, dalasan ing antawisipun bangsa-bangsa ingkang ambawahaken. Sampun terang manawi punika sabab saking jembaring piwulangipun. Juz III
Surat 2 Para Muslimin dipun damel menang a. 2194 tuwin angayomi kawulaa punapa déné angesihana kawula, Tuwan punika Pangayoman kawula, mila mugi Tuwan amitulungi kawula lumawan golongan ingkang sami kafir.380 380. Samanten andhap asoripun semangat ingkang katiyupaken déning Sabda Sinuci, dalasan ing kalanipun angsal kamenangan. Èsthining jiwa kepéngin katuntun dhateng kamenangan ingkang kajanjèkaken, meksa taksih kedah teluk dhateng èsthi ingkang langkung luhur saha langkung déning sinuci malih. Wekasanipun surat punika anedahaken bilih maksudipun ingkang sajati surat punika anerangaken kamenanganipun Islam, sarta bab punika kasebutaken kanthi ringkes nanging cetha wonten ing ruku' ingkang wiwitan tuwin ingkang wekasan ing dalem surat punika. _______________________ 173
SURAT 3 ALI-'IMRAN (Kulawarga 'Imran) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (20 ruku', 199 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Quran sarta wahyu ingkang rumiyin-rumiyin, tuwin wawatoning anerangaken. Ruku' 2. Mahatunggalipun Allah punika dados tatales ingkang terang tumrap sadaya agami, sarta wekasanipun mesthi menang. Ruku' 3. Karatoning Allah mesthi oncat saking dharah Israil. Ruku' 4. Para warganing kulawangsa pipilihan ingkang wekasan. Ruku' 5. Miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta pakaryanipun. Ruku' 6. Kanjeng Nabi 'Isa kaluwaraken saking pandakwa ingkang dora. Ruku' 7. Babantahan kaliyan Yahudi tuwin Nasrani. Ruku' 8. Palacidra badhé angrebahaken Islam. Ruku' 9. Kitab-kitab sarta para Nabi ingkang rumiyin-rumiyin sami aneksèni nyatanipun Islam. Ruku' 10. Pasaksèn ingkang langgeng tumrap kayektènipun Islam. Ruku' 11. Para Muslimin dipun pituturi supados tansah golong. Ruku' 12. Sasambetanipun para Yahudi kaliyan para Muslimin. Ruku' 13. Perang Uhud. Ruku' 14. Kados pundi sagedipun angsal kamenangan. Ruku' 15. Tetep santosa ing salebeting nandhang sangsara. Ruku' 16. Sababing kasangsaran wonten paprangan ing Uhud. Ruku' 17. Paprangan ing Uhud punika amilahaken para angèstu kaliyan para lamis. Ruku' 18. Katlèyèk ing Uhud punika tumrapipun pun mengsah sanès kauntungan. Ruku' 19. Dahwèn-patiopènipun pandhèrèking Kitab. Ruku' 20. Menangipun ingkang wekasan para angèstu. Namanipun lan ingkang kawarsitakaken Namanipun surat punika mendhet saking dhawuh pangandika ingkang nyebutaken kulawarga 'Imran ing ayat 32. 'Imran ingkang kasebutaken punika sami kaliyan Amran, ingkang rama Kanjeng Nabi Musa tuwin Kanjeng Nabi Harun. Rèhning ingkang karembag wonten ing surat punika bab oncating kanabian saking saréngatipun Kanjeng Nabi Musa, mila nama makaten punika mathuk sanget. Surat punika kawiwitan kalayan dhawuh pratélan bab Quran Suci asal saking Pangéran, makaten ugi Torèt lan Injil; dados punika nyontoni bab ingkang sampun kadhawuhaken wonten ing 2: 4: "kang katurunaké ing sadurungira" punika. Sasampunipun lajeng maringi wawatoning anerangaken, awit inggih margi nglirwakaken wawatoning anerangaken punika ingkang sampun anjalari wontenipun lepat sapinten-pinten ing babagan iman. Wawatoning nerangaken ingkang kadhawahaken punika, tumrap kanggé nerangaken sadaya kitabipun Pangéran; inggih punika: sadhéngah pratélan ingkang adhapur ngibarat, anggènipun nerangaken utawi anggènipun merdèni kedah boten ngantos cengkah kaliyan piwulang baku ingkang terang gamblang ingkang sampun kadhawuhaken déning wahyuning Pangéran. Rèhning agami Nasrani punika menggah ing sajatos-jatosipun kalèntuning anggènipun anerangaken sawenèh pratélan ngibarat, milanipun wawaton punika dipun anggé minangka pupucuking ngrembag bab agami Nasrani, punika mungguh sanget.
Surat 3 Kulawarga Imran Pupucuking dhawuh ing ruku' ingkang kapisan, punika wonten ing ruku' ingkang kaping kalih dipun sambeti dhawuh bab Kasawijènipun Allah, ingkang kaundhangaken dados dhadhasaripun ingkang terang gamblang sadaya agami, sarta kawecakaken bilih ing wasananipun mesthi menang. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken oncatipun karaton ruhani saking trah Israil, sarta para warganing kulawangsa pipilihan ingkang wekasan kasebutaken ing ruku' ingkang kaping sekawan. Sawenèh saking warganing kulawangsa pipilihan wau, inggih punika Kanjeng Nabi 'Isa. Margi wontenipun kalèntuning paham prakawis warni-warni ing bab sariranipun Kanjeng Nabi 'Isa wau, mila ing ruku' kakalih sambetipun perlu radi sawatawis panjang pangrembagipun. Ruku' ingkang kaping pitu nglajengaken babantahan kaliyan para titiyang Yahudi tuwin para titiyang Nasrani, déné ruku' ingkang kaping wolu ngrembag gelar kalawisanipun para titiyang wau anggènipun badhé angrebahaken Islam. Ruku' ingkang kaping sanga mangandikakaken pasaksènipun kitab ingkang rumiyin-rumiyin tuwin para andika nabi dhateng kayektènipun Islam déné ingkang kaping sadasa nyebutaken pasaksèn ingkang langgeng, inggih punika pasaksènipun Ka'bah, punjeripun Islam. Punika lajeng kasambetan ing pitutur wonten ing ruku' candhakipun dhateng titiyang Muslimin supados tansah golong saékapraya, manawi kepéngin badhé angsal kamenangan, sarta angèngeti badhé wontenipun paprangan, para Muslimin dipun pangandikani wonten ing ruku' candhakipun, supados ingkang ngatos-atos manawi sasambetan kaliyan para titiyang Yahudi, awit namung lahiripun kémawon para titiyang wau sami asikep kados déné mitra, nanging lebet-lebetipun mengsah dhateng para Muslimin. Lalampahan nalika perang Uhud, sababipun nemahi kasangsaran wonten ing ngriku, sarta kados pundi sagedipun angsal kamenangan, punika dados rembag wiwit ing ruku' ingkang kaping tigawelas dumugi satelasipun, namung kaselanan saruku' ing wingking ingkang anyebutaken pangawon-awonipun para titiyang Yahudi. Sasambetanipun Wigatosing sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun, punika saged kacetha saking gelar yektinipun déné surat kakalih punika kagamblok winastan zahrâwân (jawinipun loro kang sumorot anelahi). Menggah ing sajatos-jatosipun surat kakalih punika kénging karembag dados satunggal surat, awit surat lan nerangaken surat satunggalipun. Surat ingkang kaping kalih kawiwitan kalayan babantahan kaliyan para titiyang Yahudi, déné péranganipun ingkang kantun ngrembag bab kuwajiban perang lan pranatan umum ingkang magepokan kaliyan perang karana yakti lan karana kaadilan tuwin karana rumeksa diri. Lah, surat ingkang kaping tiga kawiwitan kalayan babantahan kaliyan titiyang Nasrani, déné péranganipun ingkang wingking ngrembag bab lalampahanipun ing perang Uhud. Nanging sasambetanipun ingkang langkung cetha malih antawising wekasanipun surat ingkang kaping kalih kaliyan wiwitanipun surat ingkang kaping tiga, punika pinanggih wonten ing kanyataanipun, déné surat ingkang kaping kalih dipun pungkasi kaliyan pratélan bab sifatipun agami Islam ingkang ajajagadan, ngedahaken angèstu dhateng sadaya Nabi, déné surat punika kawiwitan kalayan pratélan ingkang anyebutaken Torèt lan Injil, minangka dados tuladha kayektènipun wahyu ingkang rumiyin-rumiyin. ingkang satunggal dumunung anjangkepi Rèhning surat ingkang sampun kalayan panjang sampun angrembag para Yahudi tuwin anggènipun sami mengsahi, namung kalayan cekak anggènipun nyebutaken titiyang Nasrani, mila ingkang baku surat punika ngrembag bab titiyang Nasrani, namung kalayan cekak anggènipun nyebataken titiyang Yahudi. Makaten ugi, surat ingkang kaping kalih, punika mligi ngrembag "kedah perang" kaliyan mengsah ingkang sumedya badhé anyirnakaken Islam, déné surat punika, ngrembag lalampahan ingkang kelampahan wonten ing salah satunggaling peperangan-peperangan kaliyan mengsah ingkang sumedya damel pituna dhateng Islam, sarta ingkang fihakipun mengsah kaanggep angsal damel boten kétang namung sakedhik. Titimangsa tumurunipun Sagemblengipun surat punika kadhawuhaken wonten ing Madinah, sarta limrahipun kaanggep kagolong ingkang angka kalih utawi angka tiga menggah ing urut-urutanipun tumrap wahyu Madaniyah (Itq). Péranganipun ingkang wingking, inggih punika wiwit ruku' 13 mèh dumugi satelasipun, mligi ngandharaken lalampahan-lalampahan nalika perang Uhud; awit saking punika taun Hijrah kaping tiga punika kénging dipun anggé ancer-ancer nginten-inten titimangsa tumurunipun. 175
176 Kulawarga Imran Juz III RUKU' 1 Quran sarta wahyu (wewedharan) ingkang rumiyin, tuwin wawatoning anerangaken 1-5. Taurât lan Injil asuka pitedah dhateng yaktinipun Quran. 6. Wawatonipun anerangaken wuwulang. 7, 8. Panyuwun tuntunan. Kalayan asmanipun Allah, Ingkang- Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. 1 Ingsun Allah, Ingkang- Mahawikan. 2 Allah iku, ora ana sesembahan kajaba Panjenengané, Ingkang- Gesang-langgeng, Ingkang-Jume- anané neng-pribadi, sagung dumadi,381 karanané 3 Panjenengané wus andha- wuhaké Kitab marang sira kalayan yekti,382 dumunung ambeneraké Nanging péranganipun ingkang wiwitan, langkung-langkung ingkang ngrembag: miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa lan pakaryanipun, punika kacariyos tumurunipun nalika jaman pisowanipun para wakiling titiyang Nasrani ing Najran, ingkang kelampahan nalika taun Hijrah ingkang kaping sadasa. Para mufassirin limrahipun sami amastani bilih ingkang tumurunipun nalika ing wekdal pisowanipun para wakil Najran punika ayat 1-62 utawi ayat 1-83; nanging bokmanawi kémawon namung ayat 60 thok ingkang tumurunipun ing wekdal wau, inggih punika ayat ingkang mangandikakaken bab mubâhalah, satunggaling lalampahan ingkang mligi magepokan kaliyan para wakil Najran; déné bukti-bukti ingkang kanggé ngrembag agami Nasrani ing saumumipun, punika tumurunipun langkung rumiyin, mèh kénging katamtokaken nalika taun Hijrah kaping tiga. Manawi nitik bab ingkang karembag wonten ing surat punika, ugi anuwuhaken pupuntoning pamanggih ingkang kados makaten punika. Salajengipun perlu dipun terangaken pisan ing ngriki, bilih anggolongaken ayat 26 lan 27 dhateng wahyu Makiyah, kados déné lekasipun sawenèh jurunitipriksa Nasrani, punika anedahaken kirangipun babar pisan seserepanipun ing babagan babad Islam. _______________ 381. Surat punika asifat ambantah piwulang Nasrani, sarta pambantahipun wau katerangaken ngantos dumugi ayat 83. Laras sanget kaliyan sifatipun ingkang kados makaten wau, manawi surat punika dipun bubukani kaliyan sifatipun Pangéran kakalih, inggih punika Al-Hayy (Ingkang-Gesang- Langgeng) tuwin Al-Qayyum (Ingkang-Jumeneng-Pribadi), inggih Ingkang ngawontenaken sadaya barang. Pranyata punika pambantah ingkang patitis tumrap piwulang bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa, jalaran, panjenenganipun mawi kalahiraken tuwin mawi séda, punika mratandhani manawi panjenenganipun boten kasinungan sifat kakalih wau. Dhawuh: Ora ana sesembahan kajaba Panjenengané, punika pathining piwulang Islam. Dados, piwulang bab kasawijènipun Pangéran ingkang sampun karembag kalayan panjang apunjung wonten ing surat ingkang sampun, punika wonten ing ngriki kacethakaken malih. Menggah ing sajatos-jatosipun saglembenging agami Islam, punika kawengku wonten ing salebetipun ukara ingkang namung isi sekawan tembung, inggih punika: Lâ ilâha illallâh. 382. Murih gampilipun tembung bi-l-haqq kula tegesi: kalayan yakti. Nanging tembung haqa
Surat 3 Wawatoning anerangaken barang kang ana ngarepé, lan andhawuhaké Taurat lan Injil383 biyèn tuntunan tumrap para punika tegesipun ingkang sakawit cocog kaliyan kawicaksanan, kaadilan, leres, kasunyatan, utawi kanyataan; utawi laras kaliyan kados pundi mesthinipun tumrap satunggaling prakawis (Rgh, TA-LL). Dados suraosipun tembung wau ingkang sajati: tumurunipun Quran punika cocog kaliyan kabetahan- ipun kawontenan. Manawi katembungaken sanès: tumurunipun Quran punika wonten ing wekdal nalika sagung para manusa ambetahaken sanget dhateng tumuruning wahyu. Bukti kayektènipun Quran satunggal punika, nadyan silih para tukang nyela boten saged mabeni. Sampun malih agami ingkang kina-kina, agami Nasrani pisan, ingkang nalika jaman samanten agami ingkang kantun piyambak mulangaken kasawijènipun Pangéran, ugi kasangetan risakipun. Tuwan Muir nerangaken: "Agami Nasrani piyambak ing nalika abad ingkang kaping pitu, bibrah tuwin risak. Agami Nasrani lumpuh déning pepejahanipun ingkang sami memengsahan satunggal lan satunggalipun, sarta piwulangipun ingkang murni tur jembar kados nalika ing jaman kina, santun salaga dados piwulang gugon-tuhon kados pangandelipun laré alit" (Life of Muhammad, intr., kaca 83). Para mufassirin nembungaken tembung bi-l-haqq punika ateges ingkang anedahaken dhateng margi ingkang leres ing dalem prakawis ingkang ing sadèrèngipun dipun sulayakaken utawi ateges ingkang saged ngandharaken lalampahanipun para andika nabi ing kina kalayan leres, utawi ateges ingkang nyata janji-janjinipun tuwin pangancamipun dhateng prakawis ingkang badhé kelampahan, ingkang mahanani para angèstu puguh ing margi ingkang leres (Rz). Sawenèh mufassir nerangaken tembung wau ateges: kalayan bukti-bukti tuwin tandha yekti (AH). 383. Ing sagemblenging surat ingkang sampun kapengker, Taurâh lan Injîl, kitab Torèt lan Injil, boten kasebutaken ceplos namanipun, nanging asring kapangandikakaken kang ana ing sira, langkung- langkung kitab Torèt. Taurâh punika namanipun kitab-kitab ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa as. Dados jarwinipun ingkang leres sami kaliyan tembung 'Ibrani Torah. Tembung Taurat punika boten ateges Prajanjian Lami, jalaran Prajanjian Lami punika namaning klempakaning kitab- kitab nab-nabi bani Israil, kalebet ugi Taurah, Zabur tuwin sanès-sanèsipun malih. Ing kitab-kitab 'Ibrani, Torah punika ateges: karsanipun Pangéran ingkang kawahyokaken. Sawenèh mufassirin mastani tembung Taurâh punika asal saking tembung wari, kados déné tetembungan tegesipun: ngurubaken, lajeng kaanggep tegesipun wantah tembung wau papadhang. Tembung kitâb, mengku teges ingkang langkung anyrambahi, tarkadhang ateges Prajanjian Lami, tarkadhang ateges Bébel. Tembung Injîl punika boten ateges Prajanjian Énggal, kados déné pangintenipun tuwan Muir tuwin sarjana sanès-sanèsipun. Miturut Quran Suci, ing sapengkeripun Kanjeng Nabi 'Isa, ing antawisipun bangsa Bani Israil (utawi ing antawising pandhèrèkipun Kanjeng Nabi 'Isa), boten wonten nabi (ingkang mesthinipun kaparingan ampilan kitab) ingkang rawuh kanthi ngampil wahyu kitab Kanjeng Nabi 'Isa punika wekasanipun para nabi Bani Israil, panjenenganipun kaparingan wahyu kitab ingkang kasebut Injil, ingkang tegesipun wantah pawartos bibingah. Wondéné sababipun mila wahyu kitab ingkang kaparingaken Kanjeng Nabi 'Isa kawastanan Injîl utawi pawartos bibingah, punika amargi kitab wau maringi pawartos bibingah bab badhé rawuhipun panutuping para nabi, ingkang kapangandikakaken déning Kanjeng Nabi 'Isa kalayan tembung pasemon lir péndah rawuhipun: karatoning Allah (Markus 1: 15), rawuhipun Pangéran (Matteus 21: 40), rawuhipun Juru-pirembag (Yuhanan 14: 16), utawi ruhing kayektèn (Yuhanan 14: 17) tuwin sanès-sanèsipun. Serat "Para Rasul," "serat-serat Kintunan," "Serat Wahyu," punika sadaya déning Quran boten dipun akeni manawi dados péranganipun Kitab Injîl, malah "Injil mirid saking panganggitipun Matteus tuwin sapiturutipun, punika ugi boten dipun akeni manawi punika Injil, ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Isa, sanajan saged ugi Injil ingkang wonten ing jaman samangké punika boten kétang namung sapérangan mengku piwulang ingkang asli. Panganggepipun Quran dhateng Kitab Injil makaten wau, ing sapunika dipun akeni leresipun, tandhanipun sawarnining kritik (panyela) punika sadaya pinuju dhateng aslinipun "synoptici" (Injil tiga, inggih punika Markus, Matteus lan Lukas), ingkang ing sapunika sampun ical babar pisan. Quran boten naté mangandikakaken bilih Injil ingkang murni, ingkang katurunaken dhateng Nabi 'Isa, punika taksih wonten nalika jamanipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. 177
178 Kulawarga Imran Juz III manusa,384 andhawuhaké Panyilah.385 Sayekti, para sing padha angafiri timbalan-timbalan- ing Allah - iki bakal olèh panduman siksa kang keras: lan Allah iku Minulya, Gustining wawales.386 lan 4 Sayekti Allah iku - ingatasé Panjenengané ora ana kasamaran apa-apa kang ana ing langit-langit lan kang ana ing bumi. 5 Panjenengané iku kang ama- ngun sira ana sajroning talanakan kapriyé karsa-Né; ora ana se- sembahan kajaba Panjenengané, Ingkang-Minulya, Ingkang-Wicak- sana. 6 Panjenengané iku kang wus andhawuhaké Kitab marang sira; ayat-ayaté ana kang pancasan, iki baboning Kitab, sarta ana kang gagambaran;387 wondéné para kang 384. Kitab Torèt lan Injil, dalasan ingkang wonten ing jaman samangké punika, isi piweca pinten- pinten ingkang kanyataanipun wahananipun wonten ing rawuhipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw; awit saking punika mila kakalihipun wau kapangandikakaken manawi dados tuntunan tumrap para manusa. Nanging ukara "Lan andhawuhaké Taurat lan Injil biyèn" punika saged ugi ukara seselan (parenthetical), dados tembung tuntunan tumrap para manusa, punika nama dados kateranganipun Kitab ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi. 385. Katerangaken tembung Furqân, mirsanana katerangan angka 85. Menggah ing sajatos- jatosipun furqân punika tandha yekti ing kayektèning wahyu, mila para Yahudi tuwin para Nasrani dipun paringi pèpènget sampun agé-agé angemohi yakti. Rèhning furqân utawi panyilah ingkang tumrap Kanjeng Nabi punika wontenipun déning perang Badar, mila lalampahan punika kasebutaken wonten ing ayat 12, minangka dados pupucukipun babantahan ingkang saèstu. Sawenèh mufassirin kagungan pamanggih bilih furqân punika namanipun Quran Suci, jalaran kapangandikakaken bilih tumurunipun Quran Suci punika supados nyilahaken antawisipun leres lan lepat (Rz). 386. Intiqâm punika asal saking tembung niqmat, ingkang manawi miturut sadaya ingkang kénging kanggé wawaton ateges: wawales ingkang dados bebahanipun tiyang ingkang lepat (Rgh, TA). Tembung wau mengku suraos males, nanging boten mengku raos ngalap-pulih ateges Aku nandukaké wawales minangka ukum marang dhèwèké marga saka tindaké, utawi Aku midana dhèwèké (LL). Rz nerangaken tegesipun tembung wau inggih kados makaten punika. Dados ingkang dados sifatipun Pangéran, punika ateges ingkang nandukaken wawales. 387. Ing ngriki katerangaken bilih ayat-ayatipun Quran Suci punika sapérangan muhkam (pancasan) tuwin sapérangan mutasyâbih (gagambaran). Ing 11: 1 kapangandikakaken bilih Quran Suci punika Kitab ingkang ayat-ayatipun pancasan, tuwin ing 39: 23 kasebutaken kitâban mutasyâbihan.
Surat 3 Wawatoning anerangaken ing sajroning atiné ana pamblasaré, banjur padha milih pérangané kang kanggo gagambaran, anasaraké, dipilih sarta panyurasané (dhéwé);388 ananging ora ana kang weruh surasané kajaba Allah, lan para kang padha ing kawruhé __ padha mateng pamrihé sing Boten sisah kamanah panjang-panjang pratélan warni tiga wau sampun saged anedahaken anggènipun boten cecengkahan, kosokwangsulipun ingkang satunggal malah nerangaken satunggalipun. Tegesipun wantah, muhkam (saking tembung hakama, jawinipun nyegah, ingkang saking tembung wau lajeng wonten tembung ahkama ingkang jawinipun adamel kekah utawi gumathok satunggaling barang), punika: ingkang tegesipun boten sontan-santun tuwin boten éwah gingsir; déné mutasyâbih (saking tembung syibh, ingkang jawinipun sarupi utawi mèmper), punika ingkang pépéranganipun sami utawi cocog. Dados mutasyâbihât punika barang ingkang satunggal kaliyan satunggalipun serupi utawi mèmper, dados kénging dipun suraos warni-warni (LL). Dados manawi kasebutaken bilih sagemblenging Kitab Quran punika muhkam, punika tegesipun: sadaya ayat-ayatipun punika pancasan, déné manawi kasebutaken bilih Quran punika mutasyâbih (39: 23), punika tegesipun: sagemblenging Quran punika sadaya pépéranganipun cocog. Déné ayat-ayat ingkang mutasyâbihât (ingkang kénging kasuraos warni-warni) punika, murih saged mengku teges ingkang gumathok. Ing ngriki kasebutaken bilih Quran sampun netepaken wawaton-wawaton kalayan dhawuh ingkang cetha; punika kedah dipun ugemi kanggé adhadhasar; lan wonten malih pratélan ingkang katerangaken kalayan tetembungan ngibarat utawi ingkang kénging dipun suraos warni-warni; punika anggènipun nyuraos kedah cundhuk kaliyan dhawuh sanèsipun tuwin kaliyan ruhipun Quran. Menggah ing sajatos-jatosipun, sadaya serat punika inggih kados makaten punika kedahipun. Manawi satunggaling angger-angger kapacak ing serat kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, ingkang boten saged ngalèntu tampèkaken, sadaya pratélan ingkang kemeng suraosipun utawi ingkang sajak cecengkahan kaliyan angger-angger ingkang sampun katetepaken wau, kedah dipun suraos miturut wawaton ingkang sampun genah wau. Saèstu nyamleng sanget manawi babagan punika kawarsitakaken wonten ing ngriki, dados pupucuking babantahan kaliyan titiyang Nasrani, awit para Nasrani makaten anggènipun sami mangéran dhateng Kanjeng Nabi 'Isa tuwin cecepengan pangandel bab panebusing dosa sarana rah, punika adhadhasar sawenèh tetembungan ingkang kénging kasuraos warni-warni utawi pratélan gagambaran, kalayan tanpa mawi angèngeti wawaton ingkang mangka adhadhasar, ingkang sampun katetepaken déning para andika nabi ingkang sampun-sampun. Inggih makaten wau sabab ingkang baku piyambak, ingkang anjalari tuwuhing i'tikad sasar ingkang mratah ing ngalam donya punika, inggih punika negesi dhawuh ingkang tetembunganipun saged kasuraos warni-warni utawi gagambaran kanthi acecengkahan kaliyan wawatoning kitab ingkang nyrambahi, ingkang mesthinipun kanggé wawatoning nyuraos. Ing bab panganggep dhateng mu'jizatipun Kanjeng Nabi 'Isa, para Muslimin piyambak inggih nemahi lepat margi saking margi ingkang kados makaten wau. 388. Fitnah punika nasaraken tiyang kathah (TA-LL), utawi nanem wijining pasulayan utawi béda-bédaning pamanggih (Q,LL), sarana merdèni pérangan ingkang satunggal cecengkahan kaliyan satunggalipun. Ta'wil (saking tembung aul, ingkang jawinipun wangsul), punika pungkasan utawi wekasanipun satunggaling barang, utawi merdèni punapa ingkang saged kasuraos warni-warni utawi gagambaran kados déné merdèni impèn, tuwin sasaminipun. Tembung ta'wilahu ing ngriki, déning Kf dipun tegesi panyuraos ingkang miturut sakajeng-kajengipun piyambak, sarta AH ugi makaten punika anggènipun negesi. Awit saking punika mila anggèn kula negesi ayat punika kula sukani tembung dhéwé kakurung. Para titiyang ingkang kapangandikakaken wau boten sami purun milih suraosipun dhawuh ingkang sajati, ingkang sagedipun pinanggih namung sarana nocogaken kaliyan wawaton ingkang sampun katetepaken wonten ing panggènan sanès. Nanging inggih saged ugi ingkang dipun karsakaken ing dhawuh wau anggènipun sami nyuraos satunggaling ayat mutasyâbihât punika mligi punika thok, liripun boten mawi angèngeti sasambetanipun ayat wau kaliyan ayat-ayat sanès tunggilipun utawi kaliyan wawaton ingkang sampun katetepaken wonten ing panggènan sanès. 179
180 Kulawarga Imran calathu: Kula sami angèstokaken punika, sadaya saking ngarsanipun Pangéran kawula;389 lan ora ana padha angélingi, kajaba kang padha ganep akalé. kawula! mugi Tuwan ambalasaraken manah-manah kawula ing sasam- punipun Tuwan ing kawula, saha mugi Tuwan aparing sih saking ngarsa Tuwan dhateng kawula; saèstu Tuwan, Tuwan punika Ingkang-Agung-ing-papa- ring. 7 Pangéran sampun anuntun saèstu Tuwan punika Ingkang-angimpun para manusa ing dinten, ingkang tumrapipun punika sampun boten wonten semangipun; saèstu Allah punika boten anyulayani (-Nipun).390 8 Pangéran kawula! janji RUKU' 2 Mahatunggalipun Allah punika dados tatales ingkang terang tumrap sadaya agami, sarta wekasanipun mesthi menang 9-11. Weca kasoranipun titiyang kafir. 12. Perang ing Badr punika satunggaling tandha. 13-16. Kasawijèn punika gagayuhaning gesang ingkang ageng. 17. Punika tatales ingkang ageng tumrap sadaya agami. 18-19. Milanipun namung Islam piyambak agami ingkang leres. 389. Dhawuh punika kénging kanggé ancer-ancer kados pundi caranipun nyuraos ingkang saleres- leresipun. Tembung: sadaya saking ngarsanipun Pangéran kawula, punika mengku teges bilih sadaya pépéranganipun Kitab Suci Quran punika boten wonten ingkang cecengkahan satunggal kaliyan satunggalipun, awit sabda pangandikanipun Pangéran Ingkang-Mahawikan mesthi botenipun satunggal kaliyan satunggalipun cecengkahan. Dados, wawatoning nerangaken ingkang kedah dipun anggé punika: dhawuh ingkang kénging dipun suraos warni-warni kedah dipun cundhukaken kaliyan dhawuh ingkang tegesipun terang gamblang, utawi kaliyan dhawuh saminipun, sarta pratélan ingkang khusus (tartamtu), kedah manut dhateng wawaton ingkang umum (nyrambahi). Dados manawi pamaosipun sadaya dhawuh punika kacocogaken satunggal kaliyan satunggalipun, mesthi badhé pinanggih tegesipun ingkang sajatos dhawuh-dhawuh ingkang saged dipun suraos warni-warni wau. 390. Sajakipun ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika badhé nglempakipun wadyabalaning mengsah wonten ing paperangan tuwin janjinipun Gusti Allah badhé maringi kamenangan dhateng para mukmin. Ayat-ayat sambetipun nyethakaken bab prakawis punika. Mirsanana ayat 11. Juz III
Surat 3 Mahatunggalipun Allah 9 Sayekti, (tumrapé) para kang padha kafir, rajadarbèké lan anak- anaké, iku ora bakal migunani sathithik-thithika marang awaké (kanggo) nglawan Allah, lan yaiki kang padha dadi urub-urubing geni,391 Ut. patrapé Ut. dosané 10 Kaya penguya-uyané wadya- né Fir'aun392 ing sadurungé; iku padha angemohi timbalan-timbalan-Ingsun, mulané padha diastani déning Allah amar- ga saka kaluputané;393 lan Allah iku keras pamalesé (marang laku ala). lan para 391. Ayat 9-11 mengku piweca ingkang terang badhé kawonipun para mengsahipun Kanjeng Nabi. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, anggènipun piweca punika katerangaken wonten ing ngriki, punika supados dados pasaksèn ing kayektènipun Kanjeng Nabi. Nadyan titiyang Quraisy sampun nemahi kawon nalika ng paperang Badar, éwadéné taksih nglempakaken wadyabala ingkang kiyat lumawan para Muslimin, ingkang nalika samanten taksih sakedhik cacah jiwanipun, sarta para titiyang Quraisy wau sami prasetya badhé males dhateng para Muslimin. Kaèngetana bilih para Muslimin punika taksih ringkih sanget upamia badhé nempuh memengsahan, awit saking punika wontenipun piweca ingkang cetha bab badhé kawoning mangsah-mengsahipun, punika manawi dipun laras saking kawontenaning kakiyatanipun golongan kakalih wau, ngalèr-ngidul sanget. 392. Da'b punika ateges panyarempeng (saking tembung kriya da'aba, jawinipun nyrempeng) (T, S, LL). Zy tuwin Asamm kagungan pamanggih manawi punika teges ingkang kagem ing ngriki (Rz), dados boten ateges cara kados déné anggènipun negesi mufassirin sanès-sanèsipun. Teges ingkang angka satunggal wau boten namung cocog kaliyan tegesing tembung ingkang asli kémawon, nanging ugi mathis kaliyan suraosing dhawuh. Titiyang kafir sami dipun pangandikani bilih anggènipun sami nyarempeng milawani Kanjeng Nabi kalayan bandhanipun saha titiyangipun, punika badhé nemahi karisakanipun piyambak, boten prabéda kados déné anggèning titiyangipun Fir'aun sami nemahi karisakan margi saking anggènipun nyarempeng milawani Kanjeng Nabi Musa. 393. Dhamb punika asli saking tembung dhanaba, tegesipun tut wingking. Rgh nerangaken: Dhamb punika asalipun ateges nyepeng buntutipun satunggaling barang, saha tembung wau kanggé nembungaken sawarnining tindak ingkang nemahi boten sakéca. Miturut LL tembung dhamb punika ateges dosa, duraka, lepat, murang yakti utawi tindak andaga. Kacariyos bédanipun tembung Dhamb wau kaliyan tembung itsm, manawi dhamb punika dosa ingkang anggènipun katindakaken kanthi jaragan utawi boten kajarag, nanging manawi itsm namung tartamtu ingkang jaragan (Kull-LL). Dados nitik saking punika tétéla manawi dhamb punika tembung ingkang mengku teges ingkang wiyar, sarta tembung punika pikantuk kanggé nembungaken sarupining galap-gangsulipun panindak ingkang tuwuh margi saking boten migatosaken, margi boten kongang utawi margi saking andaga, malah inggih pikantuk ugi kanggé nembungaken cacad utawi kirang sampurna ingkang nemahi boten sakéca. Kanggénipun wonten ing Qur'an Suci, tembung punika kanggé nembungaken sawarnining galap- gangsulipun panindak, wiwit dosa ageng ingkang katindakaken déning para tiyang duraka, dumugi cacad utawi tindak kurang sampurna, ingkang dalasan ingkang sampurna pisan mesthi kanggènan. Ingkang makaten punika cocog sanget kaliyan kateranganipun serat-serat bausastra. Awit saking punika mila tembung wau kula tegesi kalepatan, jalaran punika ingkang radi celak kaliyan suraosipun tembung dhamb ingkang sakalangkung wiyar wau. 181
182 Kulawarga Imran 11 Calathua marang para kang padha kafir: Kowé bakal padha kalindhih sarta diimpun kagiring marang naraka; lan iku palèrènan ala.394 ing dalem tempuré golongané loro, ana sawijining tandha yekti; golongan kang siji perang ing dadalaning Allah, déné sijiné padha kafir, loroné kang katoné kèhé awaké, manut pandelengé mri- pat;395 anguwataké sarana pitulung-É sapa kang dadi ing dalem kapareng-É; sayekti mangkono iku temen ana sawi- jining wulang tumrap para kang padha genep wawasané. 12 Temen, tumrapé sira, tikel lan Allah 394. Punika salah satunggaling dhawuh ingkang marsitakaken siksa ing gesang sapunika, inggih punika kawon, kaliyan siksa ing akhirat, inggih punika naraka, kapangandikakaken sareng. Pantes pinèngetan, nadyan bab kawonipun para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi punika sampun marambah-rambah kasasmitakaken ing surat ingkang sampun, nanging sadaya wau boten wonten ingkang anggènipun nyebutaken kalayan dhawuh ingkang cumeplos tur cetha kados ing ayat punika. 395. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika perang Badar. Terangipun: tumrap para Muslim titiyang kafir tikel kalih cacahipun kaliyan awakipun piyambak, pratélan punika boten cecengkahan kaliyan pratélan ing 8: 44 "Lan nalika Panjenengané meruhaké sira ing dhèwèké, kalané sira pethuk karo dhèwèké, ana ing pandelengira katon sathithik lan Panjenengané anyathithikaké sira ing dalem pandelengé." Cacahipun wadya kalih wau ingkang sajatos, inggih punika: titiyang kafir 1000, titiyang Muslimin 313. Pratélan ingkang kadhawuhaken ing ayat punika: Para Muslimin ningali tiyang kafir tikel kalih kathahipun kaliyan wadyanipun piyambak, inggih punika kirang langkung nem atusan. Awit saking punika wonten ing paningalipun para Muslimin, cacah jiwanipun titiyang kafir wau meksa taksih sakedhik manawi katimbang kaliyan nyatanipun. Lah inggih punika ingkang kadhawuhaken ing 8: 44. Déné titiyang kafir tumrap para Muslimin katingal tikel kalihipun, punika saged katerangaken déning dhawuh ing 8: 66: "Lah yèn golonganira ana satus wong sing teguh atiné, bakal angalahaké rongatus, lan golonganira ana sèwu, bakal angalahaké rong èwu." Rèhning Pangéran ngarsakaken tempuking perang, mila sapinten kathahing wadyabalanipun mengsah ingkang saèstu kaparingaken sumerep dhateng para Muslimin, supados boten nemahi aliting manahipun manawi mangertos wadayabalanipun boten paja-paja nyamèni kaliyan wadyabalanipun mengsah menggah ing kathahipun. Sapéranganing mengsah ingkang boten kasumerepan déning para Muslimin, punika wonten sawingkingipun gumuk. Perang Badar punika tandha ing kayektènipun Kanjeng Nabi, jalaran piweca- piweca kamenangan ingkang sampun kasebut wonten ing dalem Quran kelampahan saèstu, sanajan fihakipun mengsah sarwa langkung punapa-punapanipun, kathahing prajuritipun, kaprigelanipun tuwin upakartinipun, manawi katandhing kaliyan para Muslimin ingkang ringkih, kirang pangalaman, kekirangan dadamel tuwin upakartinipun. Boten namung punika kémawon, malah cocog ugi kaliyan pamedharipun wangsit Nabi Yesayah ingkang cetha, ingkang nerangaken kados ing ngandhap punika, ing sasampunipun ngandharaken lalampahan ingkang badhé kelampahan ing tanah Arab bénjing ing tembé (Yésayah 21: 13): "É, wong isiné tanah Tema, para wong kasatan iku padha papagen kalawan banyu, wong lumayu iku padha ladènana roti. Awit déné wong iku padha ngungsi anyingkiri pedhang, anyingkiri pedhang ligan, anyingkiri gandhèwa pinenthang tuwin babayaning perang. Amarga Juz III
Surat 3 Mahatunggalipun Allah 13 Dhemen marang pépéngi- nan,396 kayata: wong-wong wadon lan anak-anak lanang lan bandha kang nglumpuk arupa emas lan slaka, apa déné jaran kang becik- becik, lan raja-kaya tuwin sawah, iku digawé ménginaké marang manusa; iku kabungahaning kauri- pan donya; lan Allah iku tuju(-ning ngaurip) kang becik, mungguhing Panjenengané.397 14 Calathua: Apa kowé padha (gelem) dakwartani barang kang luwih becik tinimbang iki? Tumrap para kang padha bekti, ing ngarsa- ning Pangérané ana patamanan- patamanané, kang ing sajroné kali- kaliné padha mili, manggoné bakal ana ing kono, sarta olèh jodho apa déné kang padha Ar. sangi- soré suci dhawuhing Pangéran marang aku mangkéné: sadurungé pendhak taun iki, kaétung kaya tauning buruh, nuli bakal sirna sakaluhurané tanah Kedar kabèh. Sarta bakal mung sathithik kakarèné bala pamanah iku, mung kari sathithik para prawira bangsa Kedar (Yesayah 21: 14-17). Kedar punika putranipun kakung Kanjeng Nabi Isma'il (Purwaning Dumados 25: 13), sarta wonten ing Bébel tembung punika dipun anggé kanggé mastani pancer Arab turun Kedar (Zabur 120: 5; Mustikaning Kidung 1: 5; Yesayah 42: 11, 60: 7 tuwin sanès-sanèsipun). Pinanggihipun wonten ing babad, namung wonten priyagung satunggal, ingkang anggènipun ngungsi dados gelar yekti ingkang pinèngetan dados Taun Hijrah. Inggih Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika, ingkang kalayan namung kadhèrèkaken sahabatipun ingkang setya satunggal, ngungsi saking pedang ligan ingkang wonten ing tanganipun para prajurit panjagi ingkang ngepang dalemipun; let sataun kaliyan titimangsa Hijrahipun wau, kaluhuranipun Kedar sirna nalika wonten ing perang Badar, ingkang kelampahan nalika taun Hijrah kaping kalih. Awit saking punika para Yahudi lan para Nasrani langkung katuju ing dhawuh, supados neksèni kawontenan punika, supados piyambakipun sami mangertos saèstu dhateng Kanjeng Nabi tur kalayan saleres-leresipun, lantaran kelampahan saèstu piweca-piweca ing Quran tuwin Bébel. Taun ingkang kaping kalih sasampunipun Hijrah dèrèng ngantos telas, panguwaosipun Kedar sirna wonten ing Badar. Perang Badar punika ugi dados tandha yakti tumrap para titiyang Yahudi tuwin titiyang Nasrani jalaran punika nedahaken manawi piyambakipun mesthi badhé nandhang nasib kados ingkang kasandhang déning para manembah brahala, manawi piyambakipun sami anggolong dhateng para titiyang wau, jalaran "Ana déné sing sapa tiba ing watu iku mau, dadi ajur, lan sing sapa ketiban, dadi remuk-remuk" (Matteus 21: 44). 396. Tembung pépénginan ing ngriki punika ateges barang ingkang dados enering pépénginan- ipun, jalaran tembungipun ingkang asli, inggih punika syahawât, punika tegesipun barang ingkang dipun pingini (Rz). salajengipun barang-barang ingkang dipun péngini wau dipun sebutaken satunggal- satunggal. 397. Ayat punika lan ayat sambetipun, punika wigatos nandhing pépénginanipun tiyang ingkang boten bekti ing Allah, kaliyan pépénginanipun tiyang ingkang angèstu. Ing ngriki kula sami dipun pangandikani, bilih sanajan kasenengan ing gesang samangké punika gadhah daya panarik, éwadéné tumrap para mukminin sajati kepéngin tansah keparek ing Allah, punika kedah dados gagayuhanipun. 183
184 Kulawarga Imran karenaning Allah; lan Allah iku Amriksani para kawula: 15 Para kang padha munjuk: Pangéran kawula! saèstu kawula angèstu, mila mugi Tuwan anga- punten ing kalepatan-kalepatan kawula saha mugi Tuwan amilu- jengaken kawula saking siksa latu; 16 Para kang padha sabar sarta kang padha temen lan kang padha ambangun turut apa déné para kang padha (dhemen) wèwèh tuwin kang padha nyuwun panga- pura ing wayah gagat bangun. 17 Allah aneksèni, yèn ora ana sesembahan kajaba Panjenengané, lan (mangkono uga) para malaikat sarta para ahli kawruh,398 kang ing adil;399 ora ana se- jejeg sembahan kajaba Panjenengané, Ingkang-Minulya, Ingkang-Wicak- sana. 398. Sagung dumados yasanipun Allah, aneksèni ing Mahatunggal-Ipun, makaten ugi para malaikat, inggih sami aneksèni déning anggènipun sami ngampil kanabian ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi, utawi déning anggènipun sami makarya wonten ing salebeting badanipun manusa, ingkang kudratipun aneksèni ing Mahatunggalipun Pangéran. Lan malih para ingkang kasinungan kawruh sajati ing kitab-kitab sucinipun sadhéngah agami, inggih sami aneksèni kalayan tanpa wonten semang-semangipun malih dhateng kayektèning Kasawijènanipun Allah wau. Menggah ing sajatos-jatosipun Mahatunggalipun Allah punika tatales ingkang mesthi dipun akeni déning sadaya agami. Dados, sagung dumados kudrat tumitahipun manusa tuwin tatalesing sadaya agami ingkang jembar saha mratah, punika sadaya sami aneksèni ing Mahatunggalipun Pangéran. Wangsul Tatslits manut agami Nasrani, punika piwulang ingkang miyambaki, boten kaseksèn ingkang kudratipun sagung dumados kudrat tumitahipun manusa, utawi agaminipun sadaya manusa. 399. Tembung kang jejeg ing adil punika kénging kasuraos dados sifatipun Allah, jalaran inggih Panjenenganipun punika sajatos-jatosing ingkang ngasta adil. Nanging ukara Arab makaten punika ugi mengku teges sanès, inggih punika: kanthi jejeg ing adil, sarta manawi nitik pangandika ing ayat sambetipun, inggih punika bab boten adilipun tiyang ingkang kaparingan ngèlmu, tembung wau langkung pikantuk dados sifatipun para ahli kawruh. Terangipun: tiyang ingkang kasinungan ngèlmi, sanajan nganggé agami punapa kémawon, mesthi sami aneksèni ing kasunyatan agung bab Mahatunggalipun Pangéran, manawi sami jejeg ing adil anggènipun suka pasaksi. Kayektènipun dhawuh punika katingal saya gumebyar anelahi déning wontenipun para saged Nasrani jaman samangké, ingkang sami aneksèni ing kayektèning Mahatunggalipun Pangéran wau. Juz III
Surat 3 Mahatunggalipun Allah 18 Sayekti, agama (kang bener) mungguhing Allah iku Islam,400 lan ora sulaya para kang wus padha kaparingan Kitab kajaba ing tumeka marang sawisé kawruh dhèwèké, saking padha awit sengit-sinengitan; lan sapa sing angemohi timbalan-timbalaning Allah, lah sayekti Allah iku rikat ing pétungan. 19 Ananging manawa wong padha amadoni sira, iya banjur calathua: Aku iki sumarah babar pisan adhepku marang Allah, lan (mangkono uga) sing manut aku; lan calathua marang para kang wis padha kaparingan Kitab sarta marang para kang ora sastra: Apa kowé padha sumarah?401 Déné ingkang kawulangaken déning Kanjeng Nabi, punika dèrèng naté kasebutaken wonten ing surat ingkang kapengker, sanajan tembung ingkang nunggil asal kaliyan tembung wau asring dipun agem, kadosta ing 2: 112 lan sanès-sanèsipun; katrangan tembung wau sampun kasebutaken wonten ing katrangan angka 156. Perlu ugi dipun pèngeti bilih manawi miturut Quran Suci, Islam, punika agaminipun sadaya para Nabi: langkung-langkung agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim, kasebutaken marambah-rambah: Islam, sarta para nabi-nabi Bani Israil ingkang sami andhèrèk Kanjeng Nabi Musa punika kasebut para nabi ingkang sami Muslim (wantahipun ingkang sumarah). Islam punika boten namung agaminipun para nabi kémawon, nanging manawi miturut Quran Suci, ugi agami kudrat dumadosipun manusa ingkang sajatos, kados déné ing 30: 30, katerangaken mawi Islam punika: "Dumadi kang katitahaké déning Allah, kang Panjenengané wus anitahaké para manusa ing kono." Punika dipun kiyataken malih déning sabda pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci; "saben bocah iku dilahiraké Islam, wong tuané loro kang andadèkaké dhèwèké dadi Yahudi lan Nasrani." 400. Al-Islâm (tegesipun wantah sumarah), inggih punika namanipun agami Tembung "Islam" punika boten namung ateges sumarah kémawon, nanging ugi ateges manjing dhateng Rahayu, saking tembung aslama, tegesipun manjing dhateng Rahayu (Rz). Dados menggah ing sajatos-jatosipun, rahayu punika èsthi ingkang nyrambahi piyambak wonten ing dalem Islam, sarta maksud ingkang katuju déning Islam, punika kasebut enggoning rahayu (10: 25). 401. Para kang ora sastra punika ingkang dipun karsakaken bangsa Arab (mirsanana angka 117). Bangsa Arab, titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani langkung katuju déning dhawuh punika, kaajak nganggé agami Islam, jalaran kadhawuhaken manawi agami Islam punika adhadhasar tatalesing agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang sakalangkung jembar, mangka Kanjeng Nabi Ibrahim punika dipun akeni nabi déning titiyang Yahudi, titiyang Nasrani, tuwin déning bangsa Arab. Awit saking punika mila ing ngriki ingkang dipun agem tembung aslamtum lan aslamu, awit inggih tembung punika ingkang kagem nembungaken agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Mirsanana 2: 128, 131. Rèhning sadaya golongan sami sarujuk ngaken ing katulusanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, mila inggih ingkang kénging kanggé namung dhadhasaring karukunan ing antawisipun titiyang sekawan golongan, titiyang Yahudi, titiyang Nasrani, para manembah brahala Arab, tuwin para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Suci. Ruku' 7 marsitakaken bab punika kalayan panjang. jembar punika kémawon, tatalesing agaminipun ingkang 185
186 Kulawarga Imran manawa padha sumarah, lah temen padha nurut dadalan bener lan yèn lah wong sa- padha mléngos, sangganira iku mung anekakaké (timbalan); lan Allah iku mirsani para kawula. RUKU' 3 Karatoning Allah masthi oncat saking darah Israil 20__24. Ingkang sami milawani Islam badhé rumaos tanpa kiwul. 25, 26. Umat pejah badhé dipun gesangaken sarta kaparingan kahurmatan tuwin karaton. 27. Muslimin boten kénging angajeng-ajeng pitulungan saking mengsahipun. 28, 29. Saé lan awon punika masthi dipun tungka wohipun piyambak-piyambak. 20 Sayekti para kang padha angemohi timbalaning Allah sarta anyédani para nabi kalawan ora bener tuwin amatèni wong-wong kang padha maréntahaké adil, lah padha undhangana siksa kang nglarani.402 21 Iki para kang panggawéné lan akhirat padha ing donya muspra, sarta padha ora ana sing nulungi.403 22 Apa sira ora weruh marang para kang kaparingan sapérangané Kitab?404 Padha diajak marang Kitabing Allah, supaya iki mutu- sana antarané awaké; tumuli sing 402. Basysyarahu tegesipun ingkang asli medharaken kawontenan ingkang saged damel éwahing polatan (Rz); milanipun tembung wau lajeng asring kanggé kalayan mengku teges medhar pawartos bibingah; nanging wonten ing Quran tembung wau marambah-marambah dipun agem kalayan mengku tegesipun ingkang asli, kadosta ing 9: 34 tuwin 84: 24, makaten ugi ing dhawuh punika. kalayan mligi bangsa Yahudi kasebutaken dados umat tukang nyédani nabi-nabi (2: 61), nanging sajakipun punika kanthi mengku sasmita, ingkang lèrègipun nyasmitakaken anggènipun para Yahudi sami damel upaya badhé nyédani Kanjeng Nabi, nanging ingkang boten angsal damel punika. 403. Terangipun: sadaya pambudidayanipun lumawan Kanjeng Nabi mesthi badhé cabar boten angsal damel, malah awakipun piyambak badhé dumunung wonten ing kawontenan apes atanpa daya. Kelampahanipun makaten saèstu. 404. Para Yahudi kapangandikakaken manawi namung sami kaparingan sapéranganing Kitab, punika sababipun jalaran ingkang sabagéan kathah sampun sami sirna ing sadèrèngipun wekdal wau punika. Dados ingkang taksih wonten ing tanganipun ing wekdal wau punika namung sapérangan. Juz III
Surat 3 Karaton masthi oncat saking Israil sapérangan padha mléngos padha mundur.405 lan a. 118 23 Kang mangkono mau amarga saka anggoné padha calathu: Geni iku ora bakal ngenani aku, kajaba mung sawatara dina;a anggoné padha ngamandaka iku dadi nasaraké awaké dhéwé ing dalem prakara agamané. 24 Lah kapriyé bakalé samang- sané padha Ingsun impun ing dina, kang tumrapé iku wis ora ana semangé, jiwa diparingi liliru ganep apa mur- wating panggawéné lan ora bakal padha kinganiaya. lan siji-sijining 25 Munjuka: Dhuh Allah, Gusti- ning karaton! Tuwan punika ama- ringaken karaton dhateng sintena ingkang dados kapareng Tuwan sarta Tuwan anjabel karaton saking ingkang Tuwan kar- sintena saha Tuwan punika sakaken, angunggulaken sintena ingkang dados kapareng Tuwan punapa déné angasoraken sintena ingkang Tuwan karsakaken; saé punika wonten ing asta Tuwan; saèstu Tuwan punika dhateng samukawis Kawasa. 405. Sawenèh para mufasirin gadhah pamanggih manawi pancasan punika tumrap lampah zina. Nanging ing Quran boten wonten dhawuh ingkang ngleresaken pamanggih ingkang matesi namung tumrap prakawis zina wau. Wonten prakawis anèh, ingkang ugi dipun trenjuhi déning tuwan Sale, inggih punika miturut angger-anggeripun Kanjeng Nabi Musa kados déné ingkang sapunika kasebut wonten ing Kaimaman 20: 10, pidhananipun lampah zina punika namung kasebutaken ukum pejah; nanging Injil Yuhanan 8: 5 nyebutaken manawi pidhana ingkang saleresipun punika dipun benturi séla ngantos sapejahipun. Kanjeng Nabi ugi ngandikakaken, miturut angger-angger Yahudi pidhananipun lampah zina punika: dipun benturi séla, nanging para rabbi sami boten ngajengi pancasan ingkang miturut angger-anggeripun piyambak. Punika conto ingkang cetha ing bab risakipun Kitab. Déné ingkang dipun karsakaken ing ngriki, punika boten nuju satunggaling prakawis dosa ingkang tartamtu, nanging gagayutan kaliyan tatalesing agami ingkang jembar, ingkang para Yahudi utawi para Yahudi kaliyan para Nasrani sami pasulayan. Kitabé Allah punika Quran Suci, inggih punika ingkang sampun maringi pancasan ingkang leres, ingkang kayektènipun sampun gumelar nalika jaman samanten saking weca-weca ingkang selap-selap pinanggih ing dalem Bébel. 187
188 Kulawarga Imran 26 Tuwan punika ingkang angle- betaken dalu ing rainten saha ing dalu, anglebetaken rainten punapaa déné Tuwan punika ing- kang angedalaken barang gesang saking barang pejah saha ange- saking dalaken barang pejah barang gesang, saha Tuwan punika aparing rejeki dhateng sintena ingkang Tuwan karsakaken, tanpa taker.406 27 Para wong kang angèstu aja padha amèk wong-wong kafir dadi pawong mitra, saliyané para wong kang angèstu407 lan sapa sing nindakaké mangkono, ya ora bakal 406. Ayat punika tuwin ayat ingkang sampun, sampun genah wigatos anerangaken bilih karaton tuwin kaluhuran punika ing sapunika badhé dipun paringaken dhateng umat sanès, ingkang "dalunipun" badhé sinapu tapis, santun salaga dados "rainaning" kamenangan. Tuwan Rodwell anggènipun nganggep bilih ayat-ayat punika sanès mesthinipun manawi kapasang wonten ing ngriki, "tandhanipun ayat-ayat punika katingal anggènipun sumela anyela-nyelani sasambetanipun ayat-ayat ing sanginggilipun lan ayat-ayat candhakipun," punika lugu namung kabekta saking boten sagedipun anggagapi tegesipun ingkang sajatos ayat-ayat punika. Déné sasambetanipun sampun cetha,. Para titiyang Yahudi sampun naté sami dipun paringi pèpènget déning Kanjeng Nabi 'Isa makaten: "Kang iku aku pitutur ing kowé yèn karatoning Allah bakal pinundhut saka ing kowé, banjur kaparingaké marang sawijining bangsa kang ngetokaké wohé" (Matteus 21: 43). Umat Islam ingkang gesang kajumenengaken saking antawisipun bangsa Arab ingkang pejah, déné bangsa Israil ingkang gesang, wontenipun ing sapunika, dados bangsa ingkang menggah ing ruhaninipun pejah. Kula aturi nocogaken kaliyan dhawuh Quran ing 4: 54, lah ing ngriki Quran Suci andhawuhaken: "Lan temen Ingsun wis amaringi Kitab lan kawicaksanan para dharah Ibrahim, sarta wus padha Ingsun paringi karaton kang gedhé." Déné karaton ingkang dipun karsakaken wau kasebut wonten ing ayat 25. Tembung mulk (karaton) wonten ing Arab, punika boten mesthi mengku teges panguwaos dunyawi kémawon (Rz). 407. Rèhning para Muslimin saweg wonten ing salebeting kawontenan peperangan kaliyan para titiyang kafir, dadosipun sami kaawisan boten kénging ngupados pangayoman dhateng mengsahipun minangka juru-pangreksaning kawigatosanipun para Muslimin utawi nedha pitulungan punapa kémawon dhateng mengsahipun. Pratélan ingkang sakalangkung terang ingkang kasebut wonten ing 60: 8, 9 saged anggenahaken bab prakawis punika kalayan terang gamblang. Makaten dhawuhipun: "Tumrap para kang ora merangi sira karana agaminira sarta ora nundhung sira saka padunungira, Allah ora nglarangi sira yèn sira agawé becik lan atindak jejeg marang dhèwèké; sayekti Allah iku remen marang wong kang atindak jejeg. Mung Allah iku anglarangi sira mimitran karo para kang merangi sira karana agaminira sarta nundhung sira saka padununganira apa déné para kang ambantu nundhung sira; lan sapa sing mimitran karo dhèwèké, lah yaiku wong kang atindak dudu." Tembung auliya' ingkang kula tegesi pawong mitra ing ngriki, punika jama'-ipun tembung walî, ingkang manawi kapendet saking tegesipun ingkang asli: nguwaosi utawi mengku utawi ngawat-awati ing satunggaling barang. Awit saking punika tembung wau lajeng ateges tiyang ingkang tinanggenah mengkoni barang utawi prakawising ngasanès, tuwin ateges tiyang ingkang mengkoni barang utawi ngopèni laré yatim sarta ateges tiyang ingkang mengkoni èstri ingkang badhé dipun émah-émahaken. Tembung wau ugi ateges titiyang ingkang maris utawi dados ahli warisipun tiyang ingkang tilar donya (LL). Miturut Rgh, Juz III
Surat 3 Para warganing kulawarga pipilihan Ar. kajaba olèh (pangreksa) saka ing Allah sathithik-thithika ananging padha jaga-jagaa saka piala(-né), kalawan jaga-jaga kang lan Allah amedèkaké sira marang (wawales saka) panjenengané;408A lan marang Allah pantoging paran. temenan;408 Ar. dhadha- dhadhanira 28 Calathua: Sira sidhema ba- rang kang ana ing sajroning ati- atinira, utawa sira wedharna, iku Allah anguningani, lan Panjene- ngané iku anguningani sabarang kang ana lan sabarang kang ana ing bumi, lan iku marang samubarang Allah kawasa. ing langit-langit a. 408A 29 Ing dina, kang sakèhing jiwa padha katemu karo sabarang kabecikan kang wis dilakoni sarta sabarang piala kang wis dilakoni, pepakan, pangarep-arep (piala iku) adoha saka dhèwèké lakon lawas; lan Allah amedèkaké sira marang (wawales saka) Panje- nengané;a lubèr lan Allah wilasané marang para kawula. let iku RUKU' 4 Para warganing Kulawangsa pipilihan ingkang wekasan 30, 31. Kados pundi sagedipun sinihan ing Allah. 32, 33. Pamilihipun Allah dhateng kulawangsa Ibrahim tuwin 'Imrân. 34-40. Warganing kulawangsa 'Imrân ingkang wekasan. tembung wau kanggé nedahaken anggènipun kacelak, sami ugi punapa kacelak tumraping panggènan, sasambetanipun krabat, agaminipun, mimitranipun, pitulungipun tuwin pangandelipun lan sasaminipun, awit saking punika tembung wau mengku sawarnining sasambetan ingkang celak. Tiyang ugi kénging kawastanan waliyullah, kalayan mengku teges kacelak ing Allah utawi mimitranipun Allah, dados sajakipun tembung wau mengku teges rapet sasambetanipun ngantos satunggal lan satunggalipun pitados-pinitados menggah ing kawigatosanipun. 408. Punika ukara énggal. Tegesipun tembung illâ ingkang kados makaten, inggih punika manawi tembung wau dipun anggé kanggé nedahaken dhawuh énggal, ingkang boten sasambetan kaliyan dhawuh ingkang kasebut rumiyin, sampun katerangaken wonten ing katrangan angka 58. Dhawuh punika kénging kasuraos makaten: Aja padha nganggep dhèwèké dadi kang ngayomi marang kaperluwanira, balik sira padha rumeksa awakira dhéwé lumawan dhèwèké. 408A. TA negesi tembung nafs ing ngriki 'uqûbah, inggih punika wawales. Nyata, maringaken wawalesing piawon punika sifatipun Pangéran. Utawi ateges: Allah maringi pepéling marang sira aja pisan sira padha ambaléla marang Panjenengané. 189
190 Kulawarga Imran kowé padha tresna ing Allah, lah padha manuta aku, Allah bakal tresna marang kowé409 sarta angapura marang kowé ing kaluputanmu; lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 30 Calathua: Manawa 31 Calathua: Padha ambangun- turuta ing Allah sarta Utusan; déné manawa kowé padha mléngos, lah sayekti Allah remen marang para wong kafir. iku ora 32 Sayekti Allah amilih Adam sarta Nuh tuwin kulawangsa Ibrahim apa déné kulawangsa sakèhing angungkuli 'Imran, umat,410 saka sawenèhé; lan Allah iku Amiyarsa, Angudanèni.411 33 Trah kang sawiji 34 Ing nalika sawijining wong wadon 'Imran412 munjuk: Pangé- ran kawula, saèstu kawula apunagi 409. Miturut agami Islam tresna ing Allah punika sedyaning gesang ingkang ageng piyambak. Kula aturi mirsani Yuhanan 14: 15, 16: "Manawa kowé atresna marang aku, padha tetepana papakonku, Nuli aku bakal nyuwun marang Sang Rama, temahan kowé padha diparingi Juru-pirembag liyané, supaya iku nunggala karo kowé salawas-lawasé;" lan Yuhanan 15: 10 "Manawa kowé netepi ing papakonku, masthi padha lulus ana ing jeroning sihku." Juru-pirembag punika sampun rawuh, inggih punika Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. awit saking punika para Yahudi tuwin para Nasrani kedahipun sami andhèrèk panjenenganipun. Ing panggènan sanès (5: 18) kasebutaken bilih para Yahudi tuwin para Nasrani sami mastani awakipun piyambak "putraning Allah sarta kakasih-É. Lah ing ngriki para titiyang wau sami kadhawuhan, bilih ngemungaken sarana andhèrèk Kanjeng Nabi kémawon, sagedipun piyambakipun dados kakasihing Allah. 410. 'Imrân ing Quran Suci punika sami kaliyan Amran ing Bébel. Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Harun punika sami tedhak turunipun Amran. Kanjeng Nabi Musa ingkang anjumenengaken angger-angger Israil (saréngat Yahudi), Kanjeng Nabi Harun ingkang mangagengi kapandhitan Israil. Kanjeng Nabi Yahya lan Kajeng Nabi 'Isa punika wekasanipun kulawangsa punika, luhuripun kasebutaken langkung rumiyin wonten ing ngriki, inggih punika Kanjeng Nabi Zakaria tuwin Siti Maryam. 411. Kanjeng Nabi Nuh punika turunanipun Kanjeng Nabi Adam, Kanjeng Nabi Ibarahim turunipun Kanjeng Nabi Nuh, déné Imran tuwin putra wayahipun, punika tedhakipun dharah Ibrahim, sanès kulawangsa sanès. Déné sababipun mila kasebutaken piyambak-piyambak punika wonten warni kalih: (1) Turunipun 'Imran ingkang tumuli punika dados pandhirinipun angger-angger ageng ing antawisipun titiyang Israil, sarta menggah ing sajatos-sajatosipun, bangsa Bani Israil lahir ingkang kaping kalih, punika inggih lantaran Panjenenganipun punika; (2) ugi lantaran tedhak turunipun 'Imran, inggih punika Kanjeng Nabi Yahya tuwin Kanjeng Nabi 'Isa, saréngat Musa winekasan. 412. Imra'at punika tegesipun tiyang èstri sarta ugi ateges sémah, anggèn kula negesi Juz III
Surat 3 Para warganing kulawarga pipilihan ing Tuwan, punapa ingkang won- ten salebeting kandhutan kawula punika kawula pasrahaken (alala- dosa ing Tuwan); milanipun mugi Tuwan anembadani ing kawula; saèstu Tuwan punika Ingkang- Miyarsa, Ingkang-Ngudanèni. 35 Mulané, bareng wus anglai- raké anak, munjuk: Pangéran kawula, saèstu kawula sampun anglairaken anak èstri - lan Allah iku luwih Ngudanèni apa sing dilairaké413 - kaliyan, tiyang jaler sawijining wong wadon 'Imran. Dipun èngetana, bilih namaning luluhur ingkang ageng piyambak, punika asring dipun anggé namakaken bangsa ingkang tuwuh saking piyambakipun. Kadosta Kedar, punika kanggé namakaken bangsa trah Isma'il, Israil kanggé namakaken bangsa trah Israil. Dados tembung wau dipun tegesi tiyang èstri saking pancer 'Imran, punika cocog sanget kaliyan ingkang sampun kadhawuhaken ing ayat ingkang sampun nerangaken kapilihipun turun 'Imran. Pratélan gerban wau lajeng dipun sambeti kalayan katrangan princèn ingkang magepokan kaliyan salah satunggaling turunipun Amran utawi 'Imran, makaten ugi pilihan ingkang angka kalih, ingkang kacariyosaken ing ngriki, punika ugi magepokan kaliyan salah satunggaling turun 'Imran, inggih punika Kanjeng Nabi Yahya, awit panjenenganipun punika ugi kagolong "trahing pandhita, sami ugi aluran saking ingkang rama, utawi saking ingkang Ibu" (Bib Dic., Cambridge University Press). Seserepan kula sami ing bab luluhuripun Siti Maryam sakedhik sanget, éwadéné anggènipun Siti Maryam muhung lalados ing Padaleman Suci wiwit yuswa tigang taun ngantos dumugi yuswa kalih welas taun (inggih punika miturut cariyos gethok-tular bab panjenenganipun ingkang namung satunggal thil), punika kénging kanggé titikan bilih panjenenganipun punika kagolong dhateng golongan pandhita. Lah inggih awit punika déné ing panggènan sanès panjenenganipun punika kasebut sadhulur wadon Harun, boten sadhèrèkipun èstri Kanjeng Nabi Musa, jalaran kapandhitan punika wewenang ingkang mligi tumrap para turunipun Kanjeng Nabi Harun. Ing dalem basa-basa Sématic, tembung ab (bapa), umm (biyung), akh (sadhèrèk jaler), ukht (sadhèrèk èstri) punika kanggènipun sakalangkung jembar, boten kedah mengku teges biyungipun saèstu, bapakipun saèstu, sadhèrèkipun jaler saèstu, tuwin sadhèrèkipun èstri saèstu. Kados Kanjeng Nabi naté ngandikakaken bilih sariranipun punika: panyuwuné ramaku Ibrahim. Kanjeng Nabi 'Isa ugi kasebut "putrané Dawud." Salajengipun tembung (sadhuluré wadon Harun) ing 19: 28, punika nedahaken kalayan terang bilih ingkang dipun karsakaken ing kalih panggènan wau sadaya para luluhuripun ing kina. Kula aturi mirsani katrangan angka 1542. Wonten ingkang nyuraos: Quran ngagem asmaning luluhuripun kanggé nebut sawenèhing titiyang, punika nedahaken bilih Quran Suci punika nyampur bawur lalampahan-lalampahan, ingkang leresipun kelampahan-kelampahan béda- béda wekdalipun (anachronisme). Kadosta Maryam sadhèrèkipun èstri Kanjeng Nabi Musa dipun anggep nunggil tiyang kaliyan Maryam Ibunipun Kanjeng Nabi Isa, mila Maryam ingkang Ibu Kanjeng Nabi Isa lajeng winastan sadhèrèkipun èstri Kanjeng Nabi Harun, 'Imran dipun wastani ramanipun. Nanging panyuraos ingkang makaten punika tétéla lepat sanget. Boten wonten titiyang ingkang kados mastani makaten wau dhateng Kitab Quran kajawi titiyang ingkang pancèn sampun peteng paningalipun dhateng raos panggething. Kathah sanget dhawuh-dhawuhipun Quran Suci ingkang mangandikakaken Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi 'Isa kadi déné nabi kakalih ingkang sugengipun sampun let pinten-pinten turunan. 413. Dhawuh ingkang mungel: lan Allah iku luwih ngudanèni apa sing dilahiraké, punika ukara seselan (parenthetical). Ingkang Ibu Siti Maryam sampun apunagi, bilih jabang bayi ingkang badhé kalahiraken punika badhé dipun lilakaken muhung lalados ing Padaleman Suci, nanging laré èstri mesthi kémawon boten saged nindakaken padamelaning pandhita. 191
192 Kulawarga Imran punika boten kados tiyang èstri, saha punika kula namakaken Maryam, punapa déné dalah turun- ipun kawula suwunaken pangayo- man ing Tuwan saking sétan ingkang binendon.414 Ar. marang Ar. rejeki 36 Mulané disembadani déning Pangérané kalawan kasembadan kang becik, sarta diwalagangaké kalawan walagang kang becik sarta dikon ngopèni Zakariya; saben- saben Zakariya lumebu marang pangimaman aniliki dhèwèké, tine- mu ing sandhingé ana panganané. Calathuné: É Maryam, iki olèhmu saka ngendi? Wangsulané: Punika saking ngarsanipun Allah; sayekti Allah amaringi sapa kang dadi kapareng-É, tanpa taker.415 414. Rajîm punika asal saking tembung rajm, jawinipun ambalang utawi nyawataken séla, sarta ugi ateges ngungel-ungelaken, ambendoni, ngakèn késah, nundhung, medhot mimitran. Awit saking punika mila tembung wau lajeng ateges: binendon utawi tinundhung saking ngarsaning Pangéran. Inggih ateges punika ingkang kawengku ing ngriki, sarta punika sampun terang, tandhanipun ing 38: 78 nyebutaken bilih Sétan kapangandikan makaten: "Lan sayekti wewelak (bendu-)Ingsun anibani sira nganti tumeka ing dina pancasan." Tegesipun tembung rajîm, satunggalipun, inggih punika: binenturan ing séla, tumrap ing ngriki boten mantuk. Pantes pinèngetan bilih nalika ingkang ibu Siti Maryam andongakaken Siti Maryam, mawi andongakaken punapa turunipun Siti Maryam. Ingkang makaten punika nedahaken bilih nalika ingkang ibu wau nglilakaken Siti Maryam muhung lalados ing Masjid Suci, panjenenganipun boten naté kagungan panggalih bilih Siti Maryam badhé tetep kenya ing salaminipun sugeng. Kosokwangsulipun panjenenganipun kagungan pangajeng-ajeng Siti Maryam badhé gagarwa lan badhé puputra. 415. Atur wangsulanipun Siti Maryam dhateng pandangunipun Kanjeng Nabi Zakariya saking pundi angsalipun barang-barang, punika asring dipun anggé dhadhasaring dodongèngan, ingkang babar pisan boten adhadhasar dhawuhing Qur'an Suci utawi hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang kénging pinitados. Cacak sok tiyanga ingkang bekti ing Pangéran mesthi suka wangsulan kados atur wangsulipun Siti Maryam wau, inggih punika saking Allah anggènipun angsal rejeki, awit para ingkang bekti punika ageng kumandelipun bilih Allah punika ingkang angopèni sadaya makhluk, awit saking punika sadaya rejeki mesthi saking Panjenenganipun asalipun. Quran Suci piyambak andhawuhaken makaten: "Lan ora ana sawijining barang baé kang gedhong pasimpenané ora ana ing Ingsun, sarta iku ora Ingsun turunaké kajaba kalawan pamurwat kang wus kinawruhan" (15: 21). Lah ing ngriku ugi ngagem tembung 'inda sarta ayat wau nerangaken bilih pasimpenan sadaya barang punika wonten ing ngarsanipun Allah, malah ugi kadhawuhan pisan bilih sadaya barang wau Allah ingkang anurunaken. Dados wangsulan wau boten wonten punapa-punapanipun ingkang nyebal saking pangadatan. Siti Maryam, rèhning lalados wonten ing Masjid Suci, mesthi kémawon dipun pisungsung déning para ingkang sami ngibadah mriku, sarta rèhning alantaran nugrahaning Pangéran déné panjenenganipun angsal pisungsung wau, mila panjenenganipun ngandika bilih Allah ingkang maringi barang-barang punika sadaya. saboten-botenipun wonten mufassir satunggal ingkang gadhah paham kados makaten punika (Rz). Juz III
Surat 3 Para warganing kulawarga pipilihan 193 37 Ing kono Zakariya nyunyu- wun marang Pangérané, unjuké: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing kawula saking ngarsa Tuwan turun ingkang saé; saèstu Tuwan punika Ingkang Midha- ngetaken panyuwun.416 Ar. kalawan 38 Tumuli para malaikat angu- wuh dhèwèké, kang lagi ngadeg salat ing pangimaman: (Weruha), yèn Allah amaringi warta becik yaiku Yahya,417 marang minangka kayektèné sabda saka Allah,418 sarta wirya tuwin susila ing krama, tuwin nabi golongané para wong utama. sira, 416. Bektinipun Siti Maryam, nadyan taksih timur, nuwuhaken kepéngin wonten ing panggalih- ipun Kanjeng Nabi Zakaria, gadhaha turun ingkang tulus kados makaten punika. 417. Tembung Arab Yahyâ punika tegesipun gesang, asli saking lingga hayât. Ing panggènan sanès Quran Suci nyebutaken panyuwunipun Kanjeng Nabi Zakaria makaten: kawula kuwatos dhateng kulawarga kawula ing sapengker kawula, déné ingkang dipun kuwatosaken wau, anggènipun sami murang yakti gesangipun. Dados teges ingkang sumimpen wonten ing asma Yahyâ punika: panjenenganipun boten badhé séda ing dalem dosa, kados déné krabatipun sanès-sanèsipun wau. Rgh ugi kados makaten wau anggènipun nerangaken, inggih punika: Allah maringi panjenenganipun asma punika (Yahyâ), jalaran dosa boten badhé mahanani ing sédanipun. 418. Janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Zakaria punika "sabda saka Allah"; déné mila Kanjeng Nabi Yahya sinebut: "minangka kayektèné sabda saka Allah" wau, jalaran wiyosipun punika dumunung anjangkepi wahananing piweca wau. Dados, sabda saka Allah, punika tegesipun: janjining Pangéran. Abu 'Ubaidah anggènipun nerangaken radi wonten saminipun kaliyan katerangan / ingkang sampun kaaturaken wau, inggih punika merdéni tembung : punika kitab saka Allah, jalaran "tembung ingkang walakanipun ateges: si Fulan ngunèkaké tetembungan, punika mengku kajeng badhé mastani satunggaling kidung ingkang panjang" (Rz). Quran piyambak boten naté ngagem tembung kalimah ingkang kalayan mengku tegesipun ingkang sakalangkung rupak, kados déné anggènipun ngugeri para ahli nahwu, inggih punika: kalimah iku tembung kang dèn gandhèng-gandhèng kang anduwèni teges. Kosokwangsulipun Quran asring sanget ngagem tembung wau kalayan mengku teges: janji utawi piweca, kadosta ing dalem dhawuh: "Ora ana owah-owahé tumrap sabdaning Allah," utawi ing dhawuh: "Lan ora ana kang angowahi marang sabdaning Allah" (6: 34) utawi ing dalem dhawuh: "Lan wis kalakon sabdaning Pangéranira kalawan nyata lan adil; ora ana kang bisa angowahi marang sabda-Né" (6: 116). Lah ing dalem ayat-ayat wau, miturut suraosing dhawuh, tembung kalimah ateges janjining Pangéran. Tuladha sanèsipun malih, kasebut ing 18: 27 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun. Salah satunggaling tegesipun tembung kalimah ingkang kagem wonten ing dalem Quran Suci, inggih punika: titahipun Pangéran. Kadosta ing 18: 109: "Calathua: Saumpama sagara iku minangka mangsi tumrap sabdaning Pangéranku, amesthi entèk sagara iku ing sadurungé entèk sabdaning Pangéranku, sanajan ta Ingsun anekakna samono manèh minangka wuwuhan." Dhawuh saminipun ingkang kados makaten punika kasebut ugi wonten ing 31: 27, sarta ing kalih-kalihipun panggènan wau sabdaning Pangéran punika ateges: titah-Ipun.
194 Kulawarga Imran Ut. kados pundi 39 Unjuké: Pangéran kawula! Bénjing punapa419 anggèn kawula badhé kaparingan anak, lan saèstu kawula sampun dumugi umur sepuh sarta tiyang èstri kawula gabug? Panjenengané angandika: Kaya mangkono iku, Allah iku anindakaké apa sing dadi kapa- reng-É. 40 Unjuké: Pangéran kawula! Mugi Tuwan anetepaken tandha tumrap dhateng kawula. yekti Pangandikané: tandha yektinira, lah aja sira calathu marang manusa kalawan telung sasmita420 sarta diakèh élingira marang Pangéranira tuwin ma- ngastutia (ing Panjenengané) ing wayah soré lan ésuk. dina kajaba Kajawi ingkang sampun kaandharaken ing nginggil, manawi kacundhukaken kaliyan dhawuh ing 66: 12, saya cetha bilih tembung kalimah ing ayat punika sarta ing ayat 44 tuwin ing 4: 171 punika ateges piweca, jalaran ing 66: 12 wau, inggih punika nalika mangandikakaken Siti Maryam, Quran Suci ngandika makaten: "Sarta dhèwèké ambeneraké marang sabdaning Pangérané lan kitab-kitab-É, tuwin dhèwèké dadi golongané para kang padha mituhu." Boten prabéda lan wiyosipun Kanjeng Nabi Yahya punika minangka kayektèning sabda saka Allah, makaten ugi Siti Maryam, punika inggih minangka kayektèning sabdaning Pangérané. "Sabdaning Pangérané" ingkang tumrap Siti Maryam, punika boten ateges Kanjeng Nabi 'Isa, lah makaten ugi ingkang tumrap Kanjeng Nabi Yahya, inggih boten ateges Kanjeng Nabi 'Isa. Awit saking punika pamanggihipun para mufassirin ingkang mastani ateges Kanjeng Nabi 'Isa, punika kedah katulak kalayan awawaton pasaksèn ingkang cetha saka Quran Suci piyambak. Tembung kalimât ing 66: 12 namung saged dipun tegesi: sabda-sabda piwecaning Pangérané, inggih punika ilhaming Pangéran ingkang katampi déning Siti Maryam, ingkang martosaken badhé miyosipun Masih. Rgh ngunculaken teges warni kalih, inggih punika, kalimah ing ngriki punika ateges: kalimâtu-t- tauhîd (wedharing Mahatunggalipun Pangéran) utawi ateges: Kitabipun Allah. Teges ingkang angka kalih punika cocog kaliyan anggènipun negesi Abu 'Ubaidah kasebut ing ngajeng. 419. Kanjeng Nabi Zakaria boten teka boten pitados; déné panyuwunipun pirsa wau namung medharaken ngunguning panggalihipun, bénjing punapa anggènipun badhé kagungan putra, jalaran panjenenganipun ngantos sampun sepuh sanget yuswanipun boten kagungan turun. 420. Quran boten mangandikakaken bilih Kanjeng Nabi Zakaria dados bisu. Miturut Quran panjenenganipun namung dipun dhawuhi supados boten ngandikakaken kaliyan tiyang ing salebetipun tigang dinten. Nanging ing salebetipun tigang dinten wau, panjenenganipun kadhawuhan ngathah- athahaken émut ing Allah; panjenenganipun mesthi boten saged tumindak makaten manawi panjenenganipun bisu. Miturut Rz, punika kateranganipun dhawuh Quran ingkang leres piyambak. Bébel nyariyosaken Kanjeng Nabi Zakaria bisu terus-terusan wiwit wekdal anggènipun kadhawuhaken bilih badhé kaparingan putra, ngantos dumugi kelampahanipun saèstu jabang bayi lahir, sarta ingkang makaten punika namung margi saking anggènipun munjuk pitakèn dhateng Pangéran, ingkang nadyan upamia unjukipun wau mengku raos boten ngandel, meksa taksih nama lumayan manawi katimbang kaliyan unjuk pitakènipun Siti Maryam. Kula aturi nanding Lukas 1: 20 kaliyan 1: 34. Juz III
Surat 3 Miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta pakaryanipun RUKU' 5 Miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta pakaryanipun 41-43. Maryam pinilih. 44-47. Dhatenging pawartos badhé miyosipun putranipun kakung. 48-50. Kanjeng Nabi 'Isa mumulang dhateng bangsanipun. 51-52. Para sahabatipun. 53. Rékadaya badhé nyédani Kanjeng Nabi 'Isa tuwin cabaripun. 41 Nalika para malaikat ngan- dika: É, Maryam! Sayekti Allah amilih ing sira lan anucèkaké sira apa déné amilih ing sira angung- kuli para wadon ing jagad. 42 O, Maryam! diambangun lan turut marang Pangéranira, sujuda sarta rukuka karo para kang padha rukuk. 43 Iki kalebu pawarta prakara gaib421 kang Ingsun wedharaké marang sira; lan sira ora angèstrèni nalikané (wong) padha anguncal- aké qalamé (kanggo mutusi) sapa wong-wong iku sing dikon ngo- pèni Maryam, lan sira iya ora angèstrèni dhèwèké nalikané padha grejegan.422 421. Ingkang dipun karsakaken "prakara gaib" punika sanès lalampahanipun para nabi ingkang sampun-sampun, awit saèstu kirang mungguh manawi punika winastan gaib. Déné menggah ing sajatos-jatosipun, ingkang dipun karsakaken "prakara gaib" punika sawenèh lalampahan ingkang taksih badhé kelampahan, inggih punika kalayan terang kasasmitakaken wonten ing dalem cariyos kapilihipun Siti Maryam. 422. Para mufassirin sami gadhah pamanggih bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika para pandhita; pamanggihipun: para pandhita wau sami rebatan anggulawenthah Siti Maryam, wasana lajeng kaundhi, Kanjeng Nabi Zakariya ingkang angsal. Nanging sumangga kacocogna kaliyan 38: 69: "Aku ora duwé ngèlmuné bab para pinituwa kang minulya nalika padha grejegan," ing ngriku kapangandikakaken para malaikat sami grejegan nalika amiji Kanjeng Nabi; sarta ugi kacocogaken kaliyan dhawuh ing 2: 30, ingkang mangandikakaken nalika kapilihipun Adam, ing ngriku kapangandikakaken ing nalika punika para malaikat inggih sami grejegan. Mesthi kémawon punika grejegan ngibarat, boten walaka, nanging ayat kakalihipun wau sami anedahaken kalayan cetha, bilih grejegan ingkang kapangandikakaken ing ayat ngriki, ing nalika wekdal miyosipun satunggaling nabi, punika sami kémawon suraosipun. Kedah dipun pèngeti bilih ayat-ayat nginggilipun tuwin ayat-ayat candhakipun babar pisan boten wonten ingkang nyebutaken Kanjeng Nabi Zakariya utawi para pandhita, wangsul ayat-ayat wau mangandikakaken para malaikat anggènipun maringaken dhawuh Siti Maryam. Awit saking punika, dlamir ing tengah-tengahing ayat, punika saged ugi wangsul dhateng 195
196 Kulawarga Imran Juz III 44 Nalika para malaikat angan- dika: O, Maryam! sayekti Allah amaringi bubungah marang sira kalawan sabda saka Panjenenga- né,423 (wong) arané Al-Masih, 'Isa putraning Maryam,424 mulya ing para malaikat, boten wangsul dhateng para pandhita, ingkang babar pisan boten kasebutaken. Kalam punika cundhukipun kaliyan pepesthèning manusa, jalaran pepesthèn punika dipun ngibarataken "sampun kaserat." Kula aturi mirsani ungel-ungelan ingkang kapethik wonten ing TA makaten: jawinipun: pepestèn wus tumiba lan kalam wis garing. Ibnu Sayyidah ngandikakaken bilih anggènipun Kitab Quran ngagem tembung wau nyalènèh sarta "kula boten mangertos lèrègipun" (TA). 423. Ukara ingkang mungel punika kénging dipun tegesi: sayekti Allah amaringi warta bubungah marang sira kalawan saka Panjenengané utawi: sayekti Allah amaringi bubungah marang sira yaiku sabda saka Panjenengané. Nanging rèhning tembung kalimah punika ateges: sabda utawi weca, lan malih ing rèhning dlamir ingkang sumambung wonten ing tembung ismuhu punika mudhakkar (manneliyk), mangka kalimah punika mu'annats, kedahipun mawi dlamir ha, milanipun ingkang dipun anggé teges ingkang angka satunggal wau. Pawartos bibingah wau anggènipun kaparingaken alantaran sarana sabda ingkang isi piweca saking Pangéran. Kula aturi mrik- sani 15: 54, 55, wonten ing ngriku pamundhutipun priksa Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang jawinipun "Lah lajeng ing bab punapa pawartos bibingah ingkang ijengandika paringaken dhateng kula?" punika kawangsulan: ingkang jawinipun: "Padha calathu: Kula suka wartos bibingah dhateng ijengandika punika kalayan yakti." Ing ngriku, boten prabéda lan ayat ingkang saweg karembag punika, lésanipun (barang ingkang badhé dipun paringaken) sampun genah, sampun kasumerepan, dados dhawuh wau mengku teges: Kula suka wartos bibingah dhateng ijengandika (inggih punika putra kakung) kalayan yakti. Dhawuh warni kalih punika sami, nunggil laras, lan manawi dhawuh ingkang angka kalih punika boten saged dipun tegesi kajawi Kula suka wartos bibingah dhateng ijengandika (inggih punika putra kakung) kalayan yakti, dhawuh ingkang angka satunggal wau inggih makaten ugi, mengku teges: Allah amaringi warta bubungah marang sira (yaiku anak lanang) kalawan sabda saka Panjenengané. Katrangan ingkang langkung panjang punapa tegesipun kalimah punika, kula aturi mirsani katerangan 418 tuwin 2525. Satengah saking anggènipun negesi Rz, nadyan tembung kalimah punika dipun tegesana pisan Kanjeng Nabi 'Isa, punika lèrègipun meksa inggih taksih nunggil kaliyan ingkang sampun kula aturaken ing nginggil wau, jalaran ing ngriku: kalimah ugi ateges basyârat, jawinipun pawartos bibingah. Nalika nafsiri ayat 38 Rz ngandika "Pawartos (badhé miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa) punika sampun kawecakaken wonten ing kitab- kitabipun para nabi sadèrèngipun, milanipun sareng panjenenganipun rawuh saèstu, katembungaken: Lah iki sabda piweca kaé, dados miturut katerangan punika, panjenenganipun mawi maringi tuladha tetembungan kados déné tetembungan: tuwin ingkang walakanipun ateges: "wus teka pangucapku" utawi "wus teka gunemku." Tetembungan wau anggènipun kaucapaken manawi barang ingkang dipun pethèk sadèrèngipun kelampahan saèstu, dados tegesipun ingkang saèstu apa kang dak kandakaké utawi dak ucapaké, kelakon temenan. Katerangan punika nedahaken bilih tembung kalimah punika menggah ing sajatos-jatosipun kagem nembungaken piweca, ingkang wahananipun punika sampun kelampahan saèstu. Awit saking punika, kados sampun leres manawi ing ngriki dipun tegesi sabda piweca. Sawenèh saking anggènipun negesi Rgh, Kanjeng Nabi 'Isa ing ngriki kasebut kalimah, punika sami raosipun kaliyan Kanjeng Nabi sinebut dhikr (jiwanipun pèpènget) ing 65: 10. 424. Asma warni tiga ingkang kaparingaken dhateng sang timur, inggih punika Al-Masîh, 'Isa, tuwin Ibnu Maryam. Ingkang angka satunggal wau langkung mungguh winastan sesebutan katimbang
Surat 3 Miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta pakaryanipun donya lan akhirat sarta kagolong wong kang padha kaparek (ing Allah):425 45 Lan bakal acalathu marang manusa, ing bandhulan lan ing wayah tuwa, sarta (bakal) kago- long para wong tulus.426 asma, margi mawi karaketan al. Déné tegesipun ingkang walaka Masîh punika tiyang ingkang asring lalana utawi tiyang ingkang binalonyo ing barang sawarni lisah (LL, Rgh, Rz tuwin sanès-sanèsipun). Masih punika sami kaliyan Méssiah ing basa Aramik, ingkang criyosipun ateges: ingkang jinebadan. Déné sababipun Kanjeng Nabi 'Isa kasebut Masih wau, kacariyos margi panjenenganipun asring lalana (Rz, Rgh), utawi margi panjenenganipun jinebadan kalayan lisah suci ingkang binarkahan, ingkang sok kanggé anjebadi andika nabi (Rz). Taksih wonten malih katerangan sanès-sanèsipun. Manawi katitik kautusipun Kanjeng Nabi 'Isa punika namung kawatesan dhateng nagari-nagari ing tanah Siriyah sawetawis, teges ingkang sapisan nama boten pikantuk. Éwadéné teges wau teges ingkang dipun ajengi sanget déning para mufassirin tuwin para ahli basa, lah ingkang makaten punika saya angiyataken pasakasèn ingkang énggal mangké pinanggih, inggih punika ingkang anedahaken bilih ing sasampunipun nandhang sangsara wonten ing tanganipun titiyang Yahudi ing Siriyah, Kanjeng Nabi 'Isa lajeng lalana dhateng tanah Wétan sarta mumulang dhateng pancer Israil sadasa ingkang sami ketriwal, ingkang sami dudunung ing Afganistan tuwin ing Kasymir. Kanjeng Nabi 'Isa kaparingan sesebutan Masih, punika wigatos nyasmitakaken piweca-piweca bab rawuhipun juru wilujeng, ingkang saya cumeplos nalika wekasaning jaman pambucalan. Piweca-piweca ingkang langkung sepuh, kadosta ingkang kasebut ing pangandharing Taurat 18: 18, punika déning titiyang Yahudi boten naté dipun anggep mecakaken Masih, awit saking punika kalayan barès kurès Bib. Dic., Cam. Press, Art. "Méssiah" ngakeni bilih piweca-piweca "boten nabeti sanget-sanget wonten ing kapitadosanipun para titiyang Yahudi dhateng Masih kados panginten-inten kita." 'Isâ punika Arabipun Yoshua ing basa Ibrani, ing basa Yunani dados Yésus. Déné Ibnu Maryam anaké Maryam punika paparab ing basa Arab kawastanan kunyah. Wonten anèhipun déné Quran babar pisan boten nyebutaken garwanipun Siti Maryam. Ing bab prakawis punika sami plek kaliyan lalampahan miyosipun Kanjeng Nabi Musa, jalaran ing ngriku ingkang rama Kanjeng Nabi Musa ugi boten kocap babar pisan. Awit saking punika, dados manawi namung margi boten kasebutaken rama- nipun, punika dèrèng kénging kanggé waton anetepaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa boten kagungan rama. 425. "Ingkang sami kaparek" punika boten mesthi para malaikat kémawon, kados déné pamanggihipun sawenèh tiyang. Kula aturi nyocogaken kaliyan 56: 7-11, ing ngriku nyebutaken golonganing manusa warni tiga, ingkang sagolongan golonganipun tiyang ingkang sami kaparek, tembungipun inggih sami kaliyan ingkang kagem ing ayat ngriki, inggih punika mawi tembung muqarrabîn. Dados ing ngriki punika Kanjeng Nabi 'Isa kagolongaken kaliyan unusanipun para kawula ingkang tulus, saking éwonipun para sahabatipun Kanjeng Nabi. 426. Kedah dipun èngeti bilih ing dalem Quran Kanjeng Nabi Isa punika kasebutaken "kagolong wong kang padha kaparek," "kagolong para wong tulus," dados panjenenganipun namung kaanggep salah satunggaling nabi. Déné saged ngandika ing bandhulan tuwin ing wanci sepuh, punika boten saged dipun anggep pangéram-éram. Cacak laré ingkang saras lan boten bisu, wiwitan saged wicanten inggih nalika wonten ing bandhulan, sarta saged ngandika ing wanci sepuh, punika ugi nedahaken bilih "ngandika" punika ngandika kados salimrahing tiyang ingkang bagas-kasarasan tuwin gesang ngantos sepuh. Dados pawartos bibingah punika mengku kersa bilih putra ingkang kawecakaken wau badhé saras lan boten badhé séda timur. Miturut Rz, sababipun déné Kanjeng Nabi Isa kasebutaken ngandika nalika taksih timur tuwin nalika sampun wanci sepuh, punika wigatos kanggé anedahaken éwah gingsiring kawontenanipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang suwau timur lajeng dados sepuh, nanging Pangéran mukal yèn ta mawi éwah gingsir. Kahl, punika manawi miturut Rgh, tiyang ingkang sampun mabluk uwanipun. LL nerangaken awawaton Msb, TA, tuwin Mgh, tiyang punika kahl manawi sampun langkung saking syâbb, ingkang 197
198 Kulawarga Imran Ut. kados pundi 46 Unjuké: Pangéran kawula! Bénjing punapa anggèn kawula badhé kaparingan anak, kalayan tiyang jaler boten anggrayang kawula.427 Pangandikané: Kaya mangkono iku, Allah iku anitahaké apa kang dadi kapareng-É; mana- wa Panjenengané wus amutus sa- wijining prakara, iku banjur mung dipangandikaké: Anaa! Banjur ana. 47 Lan Panjenengané bakal mu- lang dhèwèké Kitab lan kawi- caksanan sarta Taurèt tuwin Injil; (andadèkaké) utusan (dhèwèké) marang para turuning Israil: Temen anggonku tumeka marang sira kalawan tandha yekti saka Pangéranira: aku anggawèk- aké kowé, bakalé lemah, kaya pepethaning manuk, banjur dak tumuli dadi jeroné, tiyub manuk kaparenging kalawan Allah,428 lan aku amarasaké wong 48 Lan ing manawi kawatesan umur-umuripun, warni-warni anggènipun mastani wonten ingkang mastani 32, 40, tuwin 51 taun. LL wau negesi kahl: satengah sepuh, utawi antawisipun umur-umuran wau kaliyan wanci nalika rambutipun wiwit uwanen. Dados terang manawi miturut Quran Suci, Kanjeng Nabi 'Isa punika boten séda nalika yuswa tigangdasa tiga taun, nanging sugeng ngantos yuswa sepuh. Klèntu manawi winastan bilih anggènipun Kanjeng Nabi 'Isa dumugi yuswa sepuh punika bénjing manawi rawuh ingkang kaping kalih, jalaran makaten punika sami kémawon kaliyan mastani panjenenganipun boten éwah gingsir ing salebetipun pinten-pinten èwu taun kados salimrahing manusa. 427. Laré èstri ingkang dèrèng émah-émah dipun wartosi manawi badhé nglahiraken jabang bayi punika mesthi mahanani laré èstri wau wicanten kados déné ingkang ing ngriki kawarna kaucapaken déning Siti Maryam. Nanging tetembungan ingkang makaten wau boten teka anedahaken bilih Siti Maryam badhé anggarbini kalayan sacara ingkang nyebal saking kodrat, jalaran sampun boten wonten semang-semangipun malih Siti Maryam inggih kagungan putra sanès-sanèsipun malih, ingkang boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang mastani bilih anggènipun anggarbini kalayan nyebal saking salimrahing kodrat. Makaten ugi dhawuh candhakipun inggih boten nélakaken punapa-punapa, kajawi namung mratélakaken bilih Siti Maryam mesthi badhé puputra, cocog kaliyan ungelipun piweca. 428. Manawi badhé mangertos saèstu tegesipun tetembungan punika, langkung rumiyin kedah angèngeti sifatipun ingkang baku pangandikanipun Kanjeng Nabi 'Isa, inggih punika: panjenenganipun asring angandika kalayan mawi pasemon sarta panjenenganipun remen ngagem tetembungan gagambaran kanggé medharaken piwulangipun. Manawi punika tansah dipun èngeti, boten wonten angèlipun nerangaken tetembungan punika. Pratélanipun ingkang sapisan ayat punika mangandikak- aken bab "damel peksi" lan niyup" punika. Tetembungan makaten wau pinanggih ing nalar manawi dipun tampi pralambang utawi pasemon, nanging boten pinanggih ing ngakal manawi katampi walaka. Nabi, punika sakalangkung luhur sanget, sanès tukang damel barang bangsaning peksi dolanan makaten punika; kajawi punika "nitahaken" punika namung saged katindakaken déning Pangéran piyambak. Juz III
Surat 3 Miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta pakaryanipun 199 Déné manawi badhé mangertosi pasemon punika, perlu langkung rumiyin dipun wudhari tetembu- nganipun ing dalem ukara: wonten tembung-tembung ingkang perlu dipun terangaken, inggih punika tembung khalq, thîn, nafkh lan thair. Déné tembung khalq punika tegesipun ingkang asli: nimbang, mesthi, sami kaliyan tembung taqdir (LL); dados tembung khalq makaten namung ateges namtokaken ing satunggaling barang. Zuhair ngandika: jawinipun: lan sayekti kowé iku ngétok (nindakaken) barang kang katamtokaké lan sawenèh wong namtokaké, banjur ora angétok. Lah inggih ingkang mengku teges punika ingkang kagem wonten ing ngriki, boten langkung mengku teges "nitahaken" (Bd, Kf, Rz, tuwin sanès-sanèsipun), jalaran chalq ingkang ateges "nitahaken" punika boten saged dipun tumrapaken kajawi namung tumrap dhateng Allah piyambak. Quran migatosaken ing bab punika. Marambah-rambah Quran mangandikakaken bilih Pangéran punika Ingkang-Nitahaken sadaya barang, milanipun boten wonten ingkang kaanggep ingkang kénging winastan "ingkang-nitahaken." Sadaya malih sanèsipun sesembahan déning titiyang, Quran mangandikakaken manawi sadaya wau boten saged nitahaken punapa-punapa, malah sadaya wau sami katitahaken (16: 20 tuwin 25: 3). Punika boten namung tumrap brahala kémawon, nanging ugi tumrap tiyang punapa, inggih punika tiyang ingkang kaanggep dados sesembahan, tandhanipun dhawuh ing 16: 20 wau ngagem tembung alladhîna. Sifatipun Allah: Khâliq, inggih punika Ingkang-Nitahaken sagung dumados, punika kawarsitakaken kalayan mligi nalika Quran mangandikakaken pangandel bab Allah puputra ing 6: 102, makaten: "Kapriyé anggoné Panjenengané kagungan putra, kang mangka Panjenengané ora kagungan garwa, sarta Panjenengané (Pribadi) anitahaké kabèh barang?" dados sampun terang manawi Kanjeng Nabi 'Isa "nitahaken" peksi, punika sulaya kaliyan tatales ingkang kapasang déning Quran Suci piyambak kalayan dhawuh ingkang sakalangkung terang. sanget Lajeng tembung kakalih, inggih punika thîn tuwin nafkh. Manusa punika kapangandikakaken katitahaken saking thîn utawi lebu, ateges asalipun ina. Nanging margi saking piyambakipun katiyup (nafkh), piyambakipun pantes dipun hurmati déning para malaikat. Bab punika kajawi kasasmitakaken wonten ing pinten-pinten panggènan, ugi kadhawuhaken kalayan cetha wonten ing 38: 71, 72: "Nalika Pangéranira ngandika marang para malaikat: Sayekti Ingsun lagi anitahaké manusa saka lebu. Lah bareng iku wus Ingsun gawé sampurna sarta ing jeroné wus Ingsun tiyup kalawan ruh-Ingsun tumuli padha tumundhuka marang dhèwèké, sumujud." Dados sarana katiyupan Ruhipun Pangéran, manusa kadamel sampurna. Tembung thair utawi thâir punika ateges peksi. Nanging boten prabéda lan tembung asâd (sima) punika tumrap sanépa kanggé mastani tiyang ingkang kendel, saèstu boten wonten pakèwedipun manawi wonten ing dalem sanépa tembung thair punika dipun tegesi tiyang ingkang sumengka ing ngaluhur dhateng laladan ruhani ingkang sakalangkung inggil tuwin ingkang boten tumiyung dhateng siti utawi barang-barang ingkang bangsa siti. Ing 6: 38 Quran dhawuh: "lan ora liya gegremet ing bumi, lan manuk kang miber kalawan suwiwiné loro iku kajaba umat papadhanira." Sajakipun dhawuh punika mengku suraos bilih sawenèhing tiyang wonten ingkang namung manggung lumampah wonten ing siti, boten saged ginggang saking kawontenanipun ingkang bangsa siti, kosokwangsulipun, sanèsipun wonten ingkang saged sumengka minggah dhateng laladan ruhani ingkang inggil. Ing panggènan sanès (ing 7: 179 tuwin 25: 44) tiyang ingkang gadhah manah nanging boten mangertos, tuwin gadhah talingan boten mireng, punika kasanépakaken kados déné raja kaya. Lah makaten ugi suraosipun pratélan ing ngriki, sarana aniyup ruh dhateng tiyang limrah, Kanjeng Nabi 'Isa saged damel titiyang wau dados tiyang ingkang sumengka ing ngaluhur ngungkuli para titiyang ingkang namung ambrangkang wonten ing siti. Para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang sadaya kémawon sami para titiyang ingkang asli asor (ingkang kasasmitakaken lebu wonten ing dalem sanépa), ingkang pikiranipun boten naté langkung saking anggènipun manah kabetahanipun ingkang sapélé-sapélé, para titiyang wau sami nilar sadaya barang karana nglabuhi gurunipun, tuwin karana mituhu dhawuhing guru para titiyang wau lajeng sami lalana wonten ing jagad perlu mulangaken kasunyatan. Sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi punika lebu ingkang kawangun peksi, nanging déning utusaning Pangéran sami kadadosaken peksi ingkang saged kakablak ing dirgantara margi sami katiyupan ing kasunyatan. Déné wonten Injil ingkang karan "Injil Sang Timur" (Gospel of Infancy) nyariyosaken dodongèngan Kanjeng Nabi 'Isa damel peksi, punika boten saged anjugaraken katrangan
200 Kulawarga Imran wuta429 lan wong budhugen apa déné anguripaké wong mati430 kalawan kaparenging Allah lan amartani kowé apa kang kudu kopangan sarta apa kang kuduné punika, jalaran saged ugi ingkang nyerat Injil wau klèntu tampi anggènipun nyuraos sanépa wau. Wondéné Quran anggepok bab prakawis punika, punika karsanipun perlu paring papadhang menggah ing kayektènipun. 429. Pangéram-éramipun Kanjeng Nabi 'Isa saged nyarasaken tiyang sakit, punika sampun naté katerangaken déning tuwan pandhita T. K. Kheyne wonten ing Enc. Bib. kalayan katrangan ingkang cocog kaliyan nalar. Panjenenganipun nerangaken bilih sadaya dodongèngan bab nyarasaken tiyang sakit, punika tuwuh saking lalampahanipun Kanjeng Nabi 'Isa anggènipun nyarasaken tiyang ingkang sakit ruhaninipun, kados déné ingkang kasebut ing Matteus 9: 12: "Wong kang kawarasan iku ora susah nganggo dukun, kajaba mung kang nandhang lalara baé;" tuwin kados déné dhawuh piwelingipun Kanjeng Nabi 'Isa dhateng Kanjeng Nabi Yahya (Yuhanan Pambaptis): Wong picak padha andeleng lan wong lumpuh padha lumaku, wong budugen padha kabirat najisé lan wong budheg padha ngrungu, wong mati padha tangi sarta wong miskin padha kawartanan Injil." Ukara ingkang wekasan punika nedahaken kanthi terang, bilih tiyang sakit lan tiyang lempoh punapa déné tiyang wuta, punika sami kagolong èwonipun tiyang miskin ingkang kawartosan Injil, inggih punika miskin ing manahipun. Kula aturi nyocogaken ugi kaliyan Matteus 13: 15: "Amarga atiné bangsa iki dadi dableg, sarta alot pangrunguning kupingé, tuwin padha meremaké matané, supaya matané aja kongsi ndeleng, lan kupingé aja kongsi ngrungu, apa déné atiné aja nganti mangerti, aja nganti padha mratobat, temah sunwarasakaké." Lah ing ngriki nyarasaken punika boten saged kasuraos kajawi nyarasaken sasakit ruhani. Quran Suci ugi kados makaten wau anggènipun merdéni nyarasaken tiyang sakit, tandhanipun Quran piyambak punika kapangandikakaken manawi "tomba tumrap apa kang ana ing sajroning ati-ati" (10: 57), inggih punika tumrap sasakit ruhani, sarta ing panggènan sanès (41: 44) Quran kasebut tuntunan tuwin usada. Nyarasaken ingkang katindakaken déning nabi, punika nyarasaken bangsa ruhani, boten teka nyarasaken sasakit wadhag. Quran asring mangandikakaken tiyang wuta tuwin tiyang tuli, nanging ingkang dipun karsakaken punika sanès tiyang ingkang sampun ical indriyanipun ingkang kanggé ningali tuwin kanggé mirengaken. 430. Bab tiyang pejah. Kalayan terang Quran andhawuhaken bilih tiyang pejah punika boten kawangsulaken malih dhateng ngalam donya punika: "Allah iku amulung jiwa-jiwa ing wayah matiné, déné kang ora mati, ing sajroning turuné; banjur Panjenengané anahan kang wus pinasthi mati, sarta ambalèkaké liyané tumekané wayah kang wus tinamtu" (39: 42). Malih, nalika mangandikakaken tiyang ingkang sampun pejah, Quran Suci nyebutaken makaten: "Ing sangarepé ana papageré tumeka dinané padha ditangèkaké" (23: 100). Nanging kagemipun wonten ing dalem Quran tembung mautâ, tiyang pejah, tuwin anggènipun kagesangaken malih, punika kalayan mengku teges ruhani: "Apa wong kang wis mati banjur Ingsun uripaké ..... iku padha karo wong kang sanépané ana sajroning pepeteng kang lilimengan" (16: 123). Lan malih: "É, kang padha angèstu! padha nyandikanana pangajaking Allah lan Utusan-É manawa dhèwèké angajak ing sira marang barang kang nguripi ing sira" (8: 24). Makaten ugi wonten dhawuh malih: "Lan ora padha, wong-wong urip karo wong-wong mati. Sayekti Allah iku agawé krunguné sapa sing dikarsakaké, lan ora bisa sira agawé krunguné sapa-sapa ana ing kubur" (35: 22). Para nabi, punika kautusipun kadhawuhan anggesangaken malih tiyang ingkang pejah ruhaninipun, sarta ingkang dipun karsakaken ing dhawuh Quran ngriki, punika inggih anggesangaken makaten punika ingkang katindakaken déning Kanjeng Nabi 'Isa. Perlu dipun pèngeti bilih wonten tiyang tigang golongan ingkang miturut pangandika wau kabangun malih gesangipun, inggih punika: (1) tiyang ingkang lastantun dumunung wonten ing dalem kawontenan kudrat "lebu," sarta boten prabéda lan lebu, piyambakipun tansah mituhu kagulawenthah badanipun déning nabi, temah saged sumengka anggayuh tataran ruhani, boten walang tolèhen malih dhateng samukawisipun ingkang bangsa dunyawi; (2) tiyang ingkang sakit ruhipun, tuwin lajeng dipun waluyakaken, temah dados bagas kasarasan, liripun kawasa makardi; saha (3) tiyang ingkang pejah sarta ingkang lajeng kagesangaken malih ruhaninipun. Mila ing ayat wau nyebutaken katrangan warni tiga ingkang béda-béda. Juz III
Surat 3 Miyosipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta pakaryanipun padha kosimpen ana ing omah- omahmu;431 sayekti, kang mang- kéné iki temen dadi tandha tumrap ing kowé, manawa kowé iku padha wong angèstu. 49 Lan minangka ambeneraké apa kang ana ing ngarepku, yaiku Taurèt, lan supaya aku angenakaké ing kowé sapérangan kang mauné tumrapé kowé,432 apa dilarangi déné tekaku marang kowé akanthi tandha saka Pangéranmu; mulané padha dibekti ing Allah lan manuta aku: a. 1547 50 Sayekti Allah iku Pangéranku lan Pangéranmu, mulané padha ngawulaa ing Panjenengané; iki dalan kang bener.a 51 Ananging bareng 'Isa ang- graita olèhé padha angemohi, acalathu: Sapa baya réwang- (dadalaning) réwangku marang Allah? Para murid433 padha matur: 431. Piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa punika migatosaken sanget tiyang sampun ngantos sami manah "kanggé ing bénjing-bénjing," sarta dhateng para titiyang sugih ingkang sami andhèrèk panjenenganipun, panjenenganipun mrayogèkaken supados sami nyadéni sadaya barang gadhahipun. Karsanipun Kanjeng Nabi 'Isa para titiyang wau samia gadhah cèlèngan bandha wonten ing suwarga. Inggih sifating piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang makaten punika, ingkang dipun karsakaken ing ayat punika. dados suraosipun ingkang cetha, Kanjeng Nabi 'Isa dhawuh dhateng umatipun barang punapa ingkang angsalipun kalayan kaidèn, tuwin punapa ingkang kedah kasimpen wonten ing griya- griyanipun (tegesipun para titiyang wau sami kadhawuhan sampun ngantos sami angumpuk-umpuk bandha, nanging katanjakna wonten ing margining Allah awit makaten punika ateges para titiyang wau nyèlèngi bandanipun wonten ing suwarga). Anèhipun déné boten wonten piwulangipun Kanjeng nabi 'Isa satunggal kémawon, ingkang boten dipun sulayani déning pandhèrèkipun. 432. Angger-angger (saréngat) ingkang kaampil Kanjeng Nabi Musa, dipun andhemi déning sadaya para nabi Israil, nanging saben-saben dipun bucal pundi ingkang kirang prayogi tuwin gentosipun dipun wonteni murih cocogipun kaliyan kabetahanipun jaman énggal. Éwah-éwahanipun punika cetha ngaléla wonten ing piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa. Para ingkang sampun maos kitab Injil, langkung-langkung piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa ing redi, saged ngyektosi punika kalayan gampil. 433. Tembungipun Arab punika jama'-ipun tembung hawârî, ingkang déning LL dipun terangaken makaten: "Tiyang ingkang methak panganggé sarana masuh tuwin angeprok-eprok punika (S, M, Msb, Q). Awit saking punika jama'-ipun tembung wau, inggih punika hawâriyûn, punika lajeng dipun anggé kanggé mastani para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa, jalaran pakaryanipun sami dados tukang anggirahi (M, S, Msb)." Sajakipun punika katrangan ingkang saé piyambak, sarta punika aluran saking 201
202 Kulawarga Imran Kula punika para réncang (ing margi-)nipun Allah, kula sami angèstu ing Allah saha mugi Pan- jenengan aneksèni, bilih kula pu- nika sami tiyang ingkang sumarah: 52 Pangéran kawula! kawula sami angèstokaken punapa ing- kang Tuwan dhawuhaken, saha kawula sami miturut ing utusan; mila mugi Tuwan nyathet kawula dados golonganipun para ingkang sami neksèni. a. i.p. titi- yang Yahudi 53 Lan dhèwèkéa padha angran- cang (laku), déné Allah (iya) angrancang (uga),434 lan Allah iku becik-beciking para Juru-ngran- cang.435 RUKU' 6 Kanjeng Nabi 'Isa kaluwaraken saking Pandakwa ingkang dora 54. Janjinipun Gusti Allah tumrap kamenanganipun Kanjeng Nabi 'Isa dhateng mengsahipun. 55-57. Para ingkang sami ngemohi badhé dipun siksa. 58-59. Piyambakipun punika inggih manusa kados sanèsipun makaten. 60-62. Para ingkang sami mabeni dipun ajak sami nyunyuwun. Sa'id bin Jubair (Rz). Sawenèh mufassirin wonten ingkang anggadhahi pamanggih, sababipun Kanjeng Nabi Isa kawastanan makaten wau margi saking sucinipun manahipun (Rz). 434. Tembung makr punika dipun terangaken déning Rgh ngingeraken tiyang sanès saking barang ingkang sinedya kalayan réka daya werit, tuwin panjenenganipun kagungan pamanggih bilih makr punika wonten warni kalih, saé lan awon. Awit saking punika teges ingkang saé piyambak kanggé negesi tembung makara (kalih warni pisan) punika kados anggènipun negesi TA, inggih punika: ngecakaken kasantikan, kapinteran, kagunan utawi kajuligan anggènipun mengkoni utawi mangrèh sadaya prakawis, tur kalayan mawi panimbang ingkang premati, tuwin kasagedan saged nguwaosi miturut ing sakajengipun piyambak (LL). Raos ugi ingkang kawengku wonten ing tegesing tembung, inggih punika upaya kanggé sedya awon utawi dhedhemitan, punika murugaken kathah tiyang ingkang lajeng katuwuhan pamanggih, bilih inggih punika tegesipun tembung wau. Mangka leresipun boten makaten Makrullah kénging ugi dipun tegesi wawalesipun Gusti Allah tumrap makr (Msb, TA-LL). Sawenèh mastani tegesipun ingkang asli tembung wau anggolongaken satunggaling prakawis lan ngiyataken punika (Rz). Katrangan punika sadaya nedahaken bilih tembung wau ateges rancangan, dené awon saénipun rancangan wau, punika gumantung kalayan sedya utawi kajengipun ingkang damel rancangan. Ing ayat ngriki Allah kasebut Khairu-l-mâkirin, utawi Becik-beciking para Juru-ngrancang. Tembung khair wau mesthi boten mathuk manawi dipun anggé nyifati sedya ingkang awon. 435. Para titiyang Yahudi sami ngrancang lampah badhé nyédani Kanjeng Nabi 'Isa sarana kasalib, ananging Allah angrancang lampah kanggé anjugaraken rancanganipun para Yahudi wau. Rancanganipun Allah ingkang angsal damel, inggih punika: Kanjeng Nabi 'Isa wilujeng saking séda kasalib. Bab punika kula aturi mirsani katerangan angka 436 tuwin 645. Juz III
Surat 3 Kanjeng Nabi 'Isa kaluwaraken saking pandakwa dora 203 54 Nalika Allah ngandika: É, 'Isa! Ingsun bakal amatèni sira436 lan angunggahaké sira marang Ingsun,437 sarta angresikaké sira saka kang padha kafir438 apa déné andadèkaké para kang padha manut ing sira angungkuli para kang padha kafir tumeka ing dina kiyamat;439 tumuli marang Ingsun 436. Bkh ngriwayataken saking I'Ab inggih punika: tegesipun tembung mutawaffika punika: Ingsun bakal amatèni sira. Ukara punika boten mengku teges kajawi: Allah mundhut nyawanipun utawi mejahi. Quran piyambak nerangaken teges punika wonten ing 39: 42. LA nerangaken: "Manawi wonten tiyang mungel punika ingkang dipun kajengaken utawi miturut S jawinipun: Panjenengané (Allah) amundhut nyawané utawi matèni dhèwèké. Tembung miturut LL ateges: "Allah mundhut nyawané (S, Q) (sami ugi punapa nalika pejahipun punapa nalika tilemipun, mirsanana Quran, 6: 60); utawi mejahi (Msb)." Boten wonten teges sanèsipun malih kanggé negesi tembung punika, manawi kados makaten wau panganggénipun. Inggih awit saking punika mila sawenèh mufassirin mastani bilih anggènipun séda Kanjeng Nabi 'Isa punika namung tigang jam, sanèsipun mastani pitung jam lan sapiturutipun (Rz). Nanging menggah ing sajatos-jatosipun, anggènipun tembung wau dipun anggé wonten ing mriki, punika kanggé anedahaken bilih upayanipun titiyang Yahudi badhé mrajaya Kanjeng Nabi 'Isa sarana kasalib wonten ing kajeng palang, punika badhé wuk jugar atanpa dados sarta ing pawingkingipun panjenenganipun badhé nemahi séda limrah (mirsanan 645). 437. Raf' ateges ngangkat utawi minggahaken, tuwin ugi ateges mulyakaken utawi ngluhuraken (Rgh, TA-LL). Nanging sok uger kadhawuhaken ing Quran Suci utawi kasebutaken ing dalem kitab- kitab Islam, tiyang Raf' dhateng Gusti Allah, punika kénging katamtokaken mesthi mengku teges ingkang angka kalih wau, jalaran nginggahaken tiyang kalayan badanipun wadhag, dhateng Gusti Allah, punika mengku teges bilih Pangéran punika manggèn. Bab punika sampun cetha, titiyang Muslimin punika ing sadinten-dintenipun marambah-rambah nyunyuwun dhateng Pangéran ingkang jawinipun: "Dhuh Gusti! Mugi Tuwan nginggahaken kawula." Rak inggih boten ta mawi panyuwun punika mengku teges nyuwun kainggahaken badan wadhagipun dhateng langit! Milanipun dalasan para mufassirin ingkang margi saking kénging kadayan déning cicriyosan Nasrani, ngantos tumut mastani bilih Kanjeng Nabi 'Isa kainggahaken dhateng langit kalayan sugeng-sugengan, punika inggih sami angakeni bilih tembung raf' ing ngriki punika boten mengku teges nginggahaken manginggil, nanging ateges mulyakaken tuwin ngluhuraken. Nalika nafsiri dhawuh candhakipun ingkang mungel: Rz nerangaken makaten: ayat punika nedahaken bilih tembung raf' ing ngriki punika anjunjung menggah ing drajat tuwin ing atasipun pangalembana, boten kok ing atasipun panggènan tuwin arah-arah. Déné ngluhuraken Kanjeng Nabi 'Isa kasebutaken wonten ing ngriki, punika mengku kajeng supados dadosa wangsulan tumrap dhateng para titiyang Yahudi, ingkang tansah sumedya murih Kanjeng Nabi 'Isa séda kalayan lina'natan tuwin séda kalayan camah wonten ing kayu salib. 438. Angresikaken saking para kafir, punika ateges ngresikaken Kanjeng Nabi 'Isa saking pandakwa dora, ingkang mastani bilih wiyosipun boten kalayan absah, tuwin saminipun; Kanjeng Nabi 'Isa kaluwaraken déning Quran Suci saking pandakwa-pandakwa wau (mirsanan katrangan angka 644). 439. Ayat punika marsitakaken janji warni sekawan ingkang gagandhèngan kalayan kamenangan- ipun Kanjeng Nabi 'Isa kalayan para mengsahipun, makaten ugi kaliyan upayanipun para mengsah wau. Janji sakawan prakawis wau ingkang tiga sampun kasebutaken inggih punika: (1) anggèning panjenenganipun dipun wilujengaken saking séda kasalib tuwin kakarsakaken séda limrah; (2)
204 Kulawarga Imran anggonira bakal padha bali; banjur Ingsun amancasi antaranira ing dalem prakara kang ing kono sira padha sulaya.440 55 Wondéné para kang padha kafir banjur bakal padha Ingsun siksa kalawan siksa kang abanget ana ing donya lan akhirat sarta bakal padha ora duwé panulung.441 56 Apa déné para kang padha angèstu lan anindakaké panggawé becik, ganjarané iya banjur bakal pinaringaké ganep; lan Allah iku remen marang para kang ora atindak dudu.442 a. 1110 57 Iki, Ingsun pangandikakaké marang sira, iku kalebu timbalan- timbalan lan péling kang wicak- sana.a 58 Sayekti, sanépané 'Isa iku mungguhing Allah kaya sanépané Adam: Panjenengané anitahaké dhèwèké bakalé lemah, banjur dipangandikani: Anaa! Banjur ana.443 anggèning panjenenganipun kamulyakaken wonten ing ngarsaning Pangéran, kosokwangsul kaliyan sedyanipun para Yahudi, ingkang ngangkah badhé nélakaken bilih panjenenganipun punika tiyang ingkang lina'natan; (3) anggèning panjenenganipun kasucèkaken saking sawarnining pandakawa ingkang dora. Déné janji ingkang kaping sakawan, anjanjèkaken bilih para ingkang andhèrèk Kanjeng Nabi 'Isa badhé kadamel menang kalayan para ingkang sami milawani ing panjenenganipun, ngantos dumugi ing dinten pancasan. Kayektèning piweca ingkang kaping sakawan punika kabuktèn ing dinten punika, inggih punika kamenanganipun kaum Muslimin tuwin titiyang Nasrani kaliyan para titiyang Yahudi. Déné janji punika boten kasebut wonten ing kitab-kitab Injil ingkang wonten ing jaman sapunika, punika nélakaken bilih kitab-kitab Injil wau sampun boten jangkep. 440. Sulaya ingkang dipun karsakaken punika sulaya ing antawisipun para ingkang angèstu ing Kanjeng Nabi 'Isa, inggih punika sulaya ingkang sakalangkung tebih sungsatipun antawisipun para Muslimin kaliyan para Nasrani. 441. Kawontenanipun para titiyang Yahudi, punika ambuktèkaken kanyataanipun pangancam punika. 442. Para kang atindak dudu, punika ingkang dipun karsakaken para titiyang Nasrani, jalaran para titiyang wau sami nerak wawatesing kaadilan tuwin mangéran dhateng Kanjeng Nabi 'Isa. 443. "Adam" punika kénging dipun suraos ateges manusa sadaya, jalaran sadaya manusa punika katitahaken saking lebu. Wonten ing 18: 37, kapangandikakaken para angèstu sami wicanten dhateng mitranipun kafir makaten: "Apa kowé angafiri marang kang anitahaké kowé saka lebu?" Ing 22: 5, 30: Juz III
Surat 3 Kanjeng Nabi 'Isa kaluwaraken saking pandakwa dora 59 (Iki barang) yekti saka ing Pangéranira, mulané aja sira dadi golongané para tukang madoni. Ar. anor- raga 60 Ananging, sapa sing madoni ing dalem prakara iki, ing sawisé ana kawruh kang tumeka marang sira, banjur calathonana: Ayo, mréné, padha angundang anak- lan anak-anakmu, sarta anakku wadon-wadonku lan wadon- tuwin wong-wongku wadonmu, lan wong-wongmu, tumuli ayo padha nyunyuwun sing temenan444 dimèn bebenduning Allah tumiba marang sing padha goroh.445 20 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun, kadhawuhaken bilih sadaya manusa punika katitahaken saking lebu. Dados maksudipun wigatos anerangaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika boten sanès kajawi tiyang limrah, kalèntu manawi panjenenganipun kaanggep sesembahan kados déné lekasipun para titiyang Nasrani. Manawi Adam ing ngriki dipun suraos namanipun tiyang, inggih punika tiyang ingkang pinilih déning Pangéran, kados ingkang kasebut wonten ing ayat 32, punika inggih namung mengku teges makaten: Adam punika katitahaken saking lebu, lajeng kapiji utawi kasucèkaken déning Allah; lah makaten ugi Kanjeng Nabi 'Isa, punika inggih katitahaken saking lebu, déné anggènipun Kanjeng Nabi 'Isa kapiji ing Pangéran, punika ugi sami kaliyan anggènipun kapiji Adam. Suraos ingkang kawengku wonten ing dhawuh: kun, punika tumrap kawontenan ingkang kados makaten punika, ingkang dipun karsakaken amiji kawulaning Allah ingkang tulus. Miturut panyuraos warni kalih wau sadaya, boten wonten ingkang nerangaken bilih wiyosipun Kanjeng Nabi 'Isa punika tanpa mawi lantaran rama. Ing ngriki saweg babantahan kaliyan titiyang Nasrani, sarta ingkang dipun lepataken wonten ing ngriki punika pangandelipun titiyang Nasrani ingkang lepat, inggih punika anggènipun nganggep Pangéran dhateng Kanjeng Nabi 'Isa. 444. Ibtahala punika ateges anor raga utawi ngesoraken badanipun piyambak utawi nyunyuwun ingkang kalayan sanget (S, Msb, Q-LL). Punika tegesipun ingkang sajati. Nanging sawenèh wonten ingkang negesi: nabtahil, ingkang jawinipun ayo padha nyunyuwun dimèn laknat iku tumiba marang sing padha goroh. 445. Surat punika kawiwitan ngrembag Nasrani déné titiyang ingkang kasebut wonten ing ayat ngriki, punika para utusan Nasrani saking Najran ingkang sami sowan ing Kanjeng Nabi nalika taun Hijrah kaping 10. Utusan punika cacahipun wonten sawidak tiyang, dipun pangagengi déning Abdu-l- Masih, sesepuhan titiyang Nasrani ing Najran (Rz, AH). Para utusan wau dipun paringi pasipengan wonten masjid. Lah kados makaten anggènipun Kanjeng Nabi paring tuladha bab kamardikan tiyang nglampahi agami, ingkang dumugi titimangsanipun dinten punika dèrèng wonten ingkang nyamèni. Kanjeng Nabi anggelar tandha yakti dhateng para utusan wau, ingkang anedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika sanès Allah, wangsul namung manusa limrah lan dados nabi. Sasampunipun ababantahan bab prakawis punika kalayan panjang, para utusan wau tetep taksih sami anggegegi pangandelipun ingkang lepat bab kapangéranipun Kanjeng Nabi 'Isa; awit saking punika minangka ikhtiyar ingkang wekasan, para utusan wau lajeng dipun ajak sami sasarengan nyunyuwun dhateng Pangéran ingkang kalayan sanget, supados bebenduning Allah dhumawah dhateng golongan ingkang puguh ngandhemi ing lepat. Para utusan nyuwun inah sadinten perlu badhé kamanah rumiyin. Ing dinten candhakipun Abdu-l-Masih tuwin kancanipun kakalih sowan dhateng Kanjeng Nabi tuwin matur bilih para utusan sampun sami mutusaken boten badhé nyunyuwun lumawan panjenenganipun, kados déné ingkang 205
206 Kulawarga Imran 61 Sayekti, iki, iku katerangan kang nyata temenan, lan ora ana lan sesembahan kajaba Allah; sayekti, Allah - Panjenengané iku Ingkang-Minulya, Ingkang-Wicak- sana. 62 Ananging manawa dhèwèké padha maléngos, lah sayekti Allah iku Ngudanèni marang wong kang agawé wisuna. RUKU' 7 Babantahan kaliyan Yahudi tuwin Nasrani 63. Mahatunggalipun Allah minangka tatales umum tumrap sadaya agami ingkang dhumawah saking ngarsanipun Allah. 64-67. Pangajak dhateng agami Ibrahim. 68-70. Para pandhèrèkipun Kitab sami tampi rengu. 63 Calathua: É, para pandhèrè- king Kitab! ayo mréné, (padha gu- molong) marang tembung sawiji, dipun kausulaken wau. Sanalika wau ugi para utusan kaparingan janji bilih sami kaparingan kamardikan nindakaken agaminipun: "panguwaos tuwin wewenangipun boten badhé dipun arubiru, makaten ugi boten badhé dipun arubiru anggènipun sami nindakaken adat tatacara ingkang sampun kacara ing kalanganipun, waton titiyang wau sami asikep rahayu tuwin tulus" (Muir). Saèstu anggumunaken sanget manawi para pangarang Nasrani mastani punika "cara ingkang anèh kanggé mutusi pasulayan." Nanging nyatanipun para titityang Arab ingkang nunggil agami kaliyan para pangarang wau piyambak 1300 taun kapengker boten mastani kados makaten punika. Para titiyang wau sami ngandel dhateng dayaning donga, jalaran inggih makaten punika piwulangipun Kanjeng Nabi Isa, para titiyang wau sami sumerep ing katulusanipun Kanjeng Nabi, sarta para titiyang wau sami yakin dhateng lepating pangandelipun lan boten wantun nyuwun dhumawahing bebendu dhateng awakipun piyambak tur kalayan lésan-lésanipun piyambak, kawewahan malih para titiyang wau sami sumerep, bilih Kanjeng Nabi mesthi boten karsanipun nyuwun dhumawahing bebendu dhateng para titiyang wau. Awit saking punika piyambakipun sami milih margi ingkang prayogi, inggih punika boten purun nyunyuwun dhumawahing kacilakan dhateng badanipun, nganggé lésan-lésanipun piyambak. Saupami para titiyang wau anggadhahi panganggep bilih Kanjeng Nabi punika tukang dora-cara tuwin Antikhrist (Dajjal), kados déné panganggepipun para turun-turunipun ing jaman samangké, yekti para titiyang wau boten sami ajrih minangkani panantang wau. Golongan ingkang mastani, saha ingkang tansah amastani, bilih angger-anggeripun Kanjeng Nabi punika "la'nat" tumrap sadaya manusa, punika boten saged mabeni bilih cara ingkang kawarsitakaken punika pranyata mantuk ing nalar. Cara piwulang Nasrani Kanjeng Nabi 'Isa punika pranyata Allah, sarta tiyang punika tulusa dikados punapa, manawi boten ngandel dhateng panebusipun Kanjeng Nabi 'Isa tetep nandhang dosa; makaten ugi angger-angger (saréngat) ingkang mamrih badhé adamel tiyang dados tiyang tulus, nanging angemohi piwulang bab panebusing dosa, malah-malah nganggep piwulang wau lepat, punika miturut piwulangipun Paulus dados la'nat tumrap para manusa. Lah manawi nyata makaten, punapa sababipun tiyang Nasrani boten wani ngla'nati tiyang ingkang anjumenengaken angger-angger wau? Déné pangakenipun bilih sami tresna dhateng satrunipun, punika cekap dipun titik saking kathahing pangawon-awon ingkang katujokaken dhateng Kanjeng Nabi dumugi ing dinten punika ugi. Juz III
Surat 3 Babantahan kaliyan Yahudi tuwin Nasrani Ar. antara- né dhèwèké kang padha antarané aku lan kowé, yaiku, padha aja ngawula sapa- sapa kajaba Allah, sarta aja padha dirangkep karo sawiji-wiji, tuwin aku kabèh iki aja anganggep pa- ngéran siji marang sijiné saliyané Allah; ananging manawa dhèwèké padha maléngos, lah padha cala- thua: Padha neksènana, manawa aku iki padha Muslim.446 64 É, para pandhèrèking Kitab! yagéné kowé padha madoni pra- kara Ibrahim, kang mangka Taurèt lan Injil iku dhumawuhé ora liya ta lah apa kajaba sapungkuré; kowé iku padha ora mangerti? 65 É, lha! kowé iku kang padha amadoni ing prakara kang kowé padha duwé ngèlmuné; lah yagéné kowé saiki padha madoni ing prakara kang kowé padha ora duwé ngèlmuné? Lan Allah iku Ngudanèni, balik kowé padha ora weruh.447 446. Inggih dhawuh punika, ingkang kaserat wonten ing nawalanipun Kanjeng Nabi ingkang kakintunaken dhateng Sang Hérakléus nalika taun Hijrah 6 (Bkh). Nawalanipun Kanjeng Nabi wau sapunikanipun pinanggih, punika saged ambuktèkaken bilih hadits-haditsipun Kanjeng Nabi Suci ing saumumipun, punika pranyata kénging pinitados, jalaran ungeling nawala wau sami plek kaliyan ingkang kasebut ing Bkh. Salajengipun kawontenan punika nedahaken bilih ayat punika boten kok saweg nalika jaman taun pisowanipun utusan Nasrani Najran wau anggènipun katurunaken. Ing ayat punika para Yahudi tuwin para Nasrani sami dipun ajak netepi tatalesing agami Ibrahim ingkang sakalangkung wiyar ingkang ugi dados dhasar tatalesaipun agami Islam. Tatales ingkang wiyar wau déning para Yahudi kasingkur, minangka gentosipun para Yahudi sami nindakaken piwulang ingkang tuwuh ing pawingkingipun, titiyang Nasrani inggih makaten ugi minangka gentosipun sami mangéran dhateng tiyang lan nganggep ing panebusipun. Dhawuh aku kabèh iki aja anganggep pangéran siji marang sijiné, punika boten namung nuju dhateng piwulang Nasrani bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa kémawon nanging nuju gegebenganipun para Yahudi anggènipun sami mundhi-mundhi para pandhita-pandhitanipun kalayan pamundhi-mundhi ingkang namung mungguh kagem Allah piyambak, kados déné ingkang kadhawuhaken wonten ing panggènan sanès makaten: "Padha ngalap para winasisé lan para pandhitané minangka pangéran saliyané Allah (9: 31). Dhawuh punika ugi pantes katujokaken dhateng para Muslimin piyambak ing wekdal dinten punika, inggih punika anggènipun sami mundhi- mundhi para pir (para gurunipun) sarta inggih lekas punika sababipun ingkang sajati déné para Muslimin nandhang asor. 447. Para tiyang Nasrani sami ababantahan kaliyan Kanjeng Nabi ing bab Kanjeng Nabi 'Isa; piyambakipun sami gadhah ngèlmunipun, nanging ing babagan Kanjeng Nabi Ibrahim, piyambakipun sami boten gadhah ngèlmunipun ingkang jlèntrèh. 207
208 Kulawarga Imran 66 Dudu kok Ibrahim iku Ya- hudi, Nasrani iya dudu, ananging (sawijining wong) kang tulus, sa- wijining Muslim sarta dudu éwoné wong kang padha manembah Pangéran akèh. 67 Sayekti wong-wong kang cedhak dhéwé karo Ibrahim, iku iya para kang padha andhèrèk dhèwèké, apa déné Nabi iki dalah sing padha angèstu; lan Allah iku Ingkang-Rumeksa para kang padha angèstu. 68 Para pandhèrèké Kitab ana sagolongan kang nedya padha anasaraké sira, ananging ora liya kajaba mung anasaraké awaké dhéwé lan padha ora ngrasa. 69 É, para pandhèrèké Kitab, yagéné kowé padha angemohi timbalan-timbalané Allah, ing mangka kowé padha neksèni? 70 É, para pandhèrèké Kitab, yagéné kowé padha anyarub barang yakti karo dudu apa déné angumpetaké yakti, ing mangka sira padha weruh. RUKU' 8 Palacidra badhé angrebahaken Islam 71-73. Anggelaraken piandelipun ingkang dora lajeng tinungka balik. 74-76. Pan- damelipun ingkang boten temen dhateng ingasanès. 77. Sami angéwahi Kitab-kitab. 78- 79. Pangaken kapangéranan punika boten tuwuh saking piwulangipun nabi. 71 Lan para pandhèrèké Kitab ana sagolongan kang calathu: Padha angèstua marang sing di- dhawuhaké marang para kang padha angèstu, ing pérangan wiwi- Juz III
Surat 3 Palacidra badhé angrebahaken Islam Ut. ing pé- rangané wekasan taning raina, lan padha emohana ing wekasané, darapon dhèwèké padha ambalik.448 Ar. angès- tokaké 72 Lan aja padha angèstokaké marang sapa baé, kajaba marang sing manut agamamu.449 sapa calathua: Sayekti tuntunan (kang yekti) iku tuntunaning Allah - yèn ta anaa wong sawiji kang pinari- ngan kaya padhané kang kaparing- aké ing kowé; utawa amadonana kowé ing ngarsané Pangéranmu.450 448. Dhawuh punika kénging dipun suraos warni kalih, jalaran dlamir ingkang wonten ing tembung âkhirahu punika saged wangsul dhateng sing didhawuhaké utawi dhateng raina. Manawi wangsul dhateng sing didhawuhaké, lajeng mengku suraos para Yahudi sami ngrencana badhé nglahiraken anggènipun api-api iman dhateng péranganing wahyu ingkang tumurun rumiyin tuwin boten ngakeni pérangan ingkang kantun-kantun. Déné sedyanipun tumindak ingkang makaten wau perlu badhé damel semangipun para angèstu ing bab katulusanipun Kanjeng Nabi. Upaminipun kémawon para Yahudi wau sami criyos bilih wahyu ingkang tumurun rumiyin punika pancèn nyata, nanging wahyu ingkang kantun-kantun punika mengku pamrih Kanjeng Nabi mamrih kawibawaning sariranipun piyambak. Makaten punika satunggaling cara ingkang ing jaman sapunika ugi taksih sami dipun tindakaken déning para pangarang Nasrani ingkang kathah-kathah, ingkang rékanipun makaten badhé ngatingal-ngatingalaken anggèning piyambakipun boten tilar ing kaadilan manawi nglimbang- nglimbang piwulangipun agami Islam. Sawenèh nyuraos dhawuh ingkang mungel sing didhawuhaké ing pérangan wiwitaning raina, punika anggènipun Kanjeng Nabi ngagem Qiblah dhateng Yerusalem, déné péranganing kang wekasan, punika santunipun kiblat dhateng Ka'bah (Rz). Déné suraos satunggalipun (manawi dlamir ing tembung âkhirahu wangsul dhateng raina), ateges bilih para Yahudi sami prasetya ngandel dhateng kayektèning agami Islam ing wanci énjing, tuwin kafir ing wanci sonten. Wondéné pamrihipun ingkang makaten punika badhé adamel kisruhing manahipun tiyang ingkang sampun ngrasuk Islam, nyebar raos bilih agami Islam punika agami palsu, jalaran saupami agami Islam punika leres, yekti para Yahudi ingkang piyambakipun gadhah cecepengan kitab, punika mesthi boten lajeng ambalik saking anggènipun nglampahi agami Islam (Rz). Tumindhakipun rancangan ingkang kados makaten punika kénging kanggé bukti bilih tiyang ingkang murtad punika boten kaukum pejah. 449. Kajengipun: para Yahudi sampun ngantos sami angèstu dhateng satunggaling nabi, inggih sintena kémawon, ingkang boten cecepengan angger-anggeripun, inggih punika angger-anggeripun Kanjeng Nabi Musa. 450. Pambantahipun titiyang Yahudi ing wiwitaning ayat punika, kaparingan wangsulan bilih wahyu kados déné ingkang sampun kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, punika kedah kaparingaken dhateng nabi sanèsipun, jalaran Pangéran sampun paring janji dhateng Kanjeng Nabi Musa makaten: "Ingsun amesthi bakal anjumenengaken nabiné siji, Sun pundhut saka ing antarané para saduluré, iya kaya sira mangkono, ing lésané bakal Ingsun isèni pangandika-Ningsun" (Pangandharing Torèt 18: 18), Janji punika kedah dipun tetepi, sarta Kanjeng Nabi ingkang kautusipun anocogi janji wau, inggih punika "kados" Kanjeng Nabi Musa, punika ingkang badhé dados panuntun ingkang sajati. Lah inggih punika, suraosipun dhawuh ingkang mungel: "Yèn ta anaa wong sawiji kang pinaringan kaya padhané kang kaparingaké ing kowé" punika. Manawi rembagipun titiyang Yahudi tuwin titiyang Nasrani wau leres, inggih punika kanabian punika namung tartamtu kaparingaken dhateng turun Israil sarta boten wonten tiyang saking turun Isma'il ingkang kajumenengaken dados nabi, mangka turun Isma'il punika ugi "wiji"-nipun Kanjeng Nabi Ibrahim, turun Isma'il mesthi badhé nyereg déné janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim boten dipun tuhoni. Dados tegesipun ukara wau 209
210 Kulawarga Imran Calathua: Sayekti, lubèring papa- ring iku ana ing astaning Allah, di- paringaké marang sapa kang dadi kapareng-É; lan Allah iku jembar paparingé, Angudanèni.451 73 Panjenengané amligèkaké sih- É marang sapa sing dadi kapareng- É; lan Allah iku Ingkang-kagungan nugraha agung.452 74 Lan sawenèhé pandhèrèké Kitab, ana kang manawa sira titipi bandha sapirang-pirang, dibalèk- aké marang sira, lan sawenèh ana kang, manawa sira titipi sadinar,453 ora dibalèkaké marang sira, kajaba sasuwéné sira jaluk kalawan pa- ngungsed; mangkono iku amarga saka padha calathu: Ora ana dadalané (kanggo ngalakaké) ma- rang aku ing dalem prakarané wong-wong sing ora sastra iku; lan padha anibakaké pangucap goroh marang Allah, kang mangka padha weruh.454 makaten: utawa dhèwèké (inggih punika para turun Isma'il utawi bangsa Arab) padha amadoni kowé (inggih punika para turun Israil) amadoni (ing bab prakara janji, kang ora ditetepi) ing ngarsané Pangéranmu (yèn mangkono rembugé sing dianggo madoni iku bener). Bab kanyataanipun piweca ing Pangandharing Torèt 18: 18 wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad, kacocogna kaliyan dhawuh ing 46: 10: "Lan saksi sak antarané turun Israil wis padha aneksèni wong kaya dhèwèké," tuwin ing 73: 15: "Sayekti Ingsun wus angirimaké utusan marang sira, saksi tumrap marang sira, kaya déné anggon-Ingsun wus angirimaké utusan marang Fir'aun." Ayat punika ugi kénging dipun suraos sanès malih, jalaran tembung yuhajjûkum punika ugi ateges "padha menang karo kowé." Manawi mawi panyuraos punika, lajeng mengku kajeng bilih Mahamurah tuwin Mahakuwasanipun Allah punika atanpa wates, ngantos Panjenenganipun punika boten namung kuwaos paparing dhateng umat sanès (titiyang Isma'il) "saminipun" ingkang sampun kaparingaken dhateng titiyang Israil kémawon, inggih kuwaos, sarta punika kelampahan saèstu, inggih punika menangipun agami Islam. 451. Lubèring paparing ing ngriki punika ingkang dipun karsakaken kenabian. Kula aturi nocogaken kaliyan barang becik ing 2: 105 tuwin katerangan angka 151. 452. Allah amligèkaken sih-Ipun ing ngriki, ingkang dipun karsakaken anggènipun milih satuggaling nabi, kados déné ingkang kasebut ing 2: 105. 453. Dinâr punika arta mas Arab pengaos watawis gangsal rupiahan. 454. Para titiyang wau rumaos sami boten tanggel jawab punapa-punapa manawi lalayanan kaliyan tiyang Arab ingkang boten sastra, dalasan manawi sasatungan nyambut damel. Awit saking punika para titiyang wau sami boten purun neksèni pangakenipun Islam ingkang sampun kawecakaken marambah- rambah wonten ing kitab-kitabipun, malah kosokwangsulipun, sami nganggep kéngang-kénging Juz III
Surat 3 Palacidra badhé angrebahaken Islam 211 iya, sapa sing anetepi janjiné sarta bekti, lah sayekti Allah iku remen marang para kang padha bekti. 75 O, 76 Wondéné para sing padha anampani reregan sathithik mi- nangka liliruné janjining Allah lan sumpahé dhéwé - sayekti, iki ora bakal olèh bagéan ana ing akhirat, lan Allah ora bakal mangandikani sarta ora bakal amirsani ing dinané qiyamat lan ora bakal diresikaké, apa déné bakal padha oléh siksa kang nglarani. sawenèhé, sayekti, temen ana sagolongan, kang goroh prakara Kitab455 sira 77 Lan, amrih kémawon ngecakaken sawarnining réka daya werit kanggé ambencanani Islam. Ingkang makaten punika boten namung kelampahan katindakaken déning titiyang Yahudi nalika jamanipun Kanjeng Nabi kémawon, nanging dalasan ing jaman punika ugi inggih kelampahan katindakaken déning fihak Nasrani, inggih punika para missionarinipun tansah sami siaga migunakaken sarupining panggorohan kanggé nglawan Islam, tuwin para jurunipun ngembat praja mèh sadaya kémawon boten sami mraduli bilih kerajan-kerajan Muslimin punika ugi gadhah wewenang angsal pangayomanipun angger-angger internasional Éropa. 455. Kathah ingkang sami klèntu tampi dhateng tegesipun ingkang sajatos tembung jalaran ingkang asli makaten kanggènipun tetembungan wau jiwanipun: aku mlintir dadung. Kathah ngilmi ingkang dipun pigunakaken kanggé nerangaken tegesipun tetembungan: mlintir lésané kalawan kitab, inggih punika teges ingkang kapirid saking ngibarat dadung. Rgh saged nerangaken kalayan tetembungan ingkang ringkes makaten: ingkang wantahipun: mlintir lésané kalawan barang kang kaya mangkono iku, sarta punika kanggé nembungaken goroh tuwin damel-damel cariyos. Panjenenganipun ugi nyebutaken ukara ingkang kamot wonten ing ayat punika, ingkang sampun kapethik ing nginggil wau, tuwin dhawuh ing 4: 46 ingkang mungel kanggé tuladha panganggénipun tembung punika. LA tuwin TA nerangaken warninipun panganggénipun tembung-tembung wau, ingkang sadaya punika saged saya anyethakaken suraosipun tembung wau. Kakalihipun sami sarujuk bilih tembung laww tuwin laiyy ateges gogorohan sarta haw lan hayy ateges kasunyatan. Punapa déné nyebutaken paribasan ingkang tegesipun: si Suta ora bisa nitèni sing bener endi sing luput. Malih, kakalihipun sami nerangaken punika ateges ngènggokaken wicara utawi ginem saking maksudipun ingkang sajati utawi ngéwahi utawi anggantos punika babar pisan. Miturut LA, punika sami kaliyan Aku mènèhi ing dhèwèké warta kang ora saknyatané. Ugi miturut LA punika ateges nyidhem pawartos. Rz nyebutaké saking I'Ab saking kateranganing tembung ayat punika: ingkang dipun kajengaken inggih punika maos kitab ingkang palsu. Panjenenganipun ugi nerangaken bilih ing basa Arab, kanggé nembungaken
212 Kulawarga Imran iku (sapéranganing) anganggepa Kitab, iku dudu (péranganing) Kitab, sarta padha calathu: Iku saka ngarsaning Allah, mangka iku ora saka ngarsaning Allah; nibakaké pangucap goroh marang Allah, kang mangka padha weruh. ing mangka sarta padha 78 Ora mungguh tumrapé manu- sa, yèn diparingi Kitab déning tuwin lan kawicaksanan Allah kanabian banjur calathu marang wong-wong: Padha dadia kawula- ku, ananging (pangucapé masthi): Padha dadia wong ing kang manembah Pangéran, amarga saka anggonira mulang Kitab sarta amarga saka anggonira maca.456 saliyané Allah; 79 Lan ora bakal dhèwèké aparéntah sira padha anganggepa pangéran marang para malaikat sarta para nabi; apa! apa dhèwèké aparéntah kafir marang sira ing sawisé sira padha dadi Muslim?457 supaya satunggaling pandamel punika tembungipun warni-warni, manut awon saénipun pandamel wau, sarta panjenenganipun lajeng nyebutaken dhawuh ing 2: 79 ingkang nedahaken bilih kitab ingkang kawaos wau sanès kitab ingkang katurunaken déning Allah, nanging kitab ingkang kaserat mawi tangan- tanganipun piyambak. Wekasanipun dhawuh ing ayat punika ugi dhateng pupuntoning pamanggih punika lèrègipun: "Dhèwèké padha nibakaké pangucap goroh marang Allah." Punika nedahaken bilih Quran nganggep Bébel punika sampun dipun éwahi. 456 . Rabbâni punika sami kaliyan tembung ribbi (saking tembung rabb, Pangéran) tegesipun tiyang ingkang kasinungan ngélmunipun Pangéran, utawi tiyang ingkang manembah dhateng Pangéran. Miturut pangandikanipun Kanjeng Nabi, ribbi punika tiyang saged, tiyang ingkang dados gurunipun tiyang sanès ingkang anggugulang tiyang kathah kalayan kawruh ingkang sepélé-sepélé sadèrèngipun miwiti ingkang ageng-ageng (LL). 457. Ayat punika tuwin ayat ingkang sampun anedahaken bilih miturut Quran Suci boten wonten nabi __ dados kalebet ugi Kanjeng Nabi 'Isa __ ingkang mulang pandhèrèkipun supados mangéran dhateng panjenenganipun; manawi katembungaken sanès: sinten ingkang mulangaken ingkang makaten wau, mesthi sanès nabinipun Allah. Para malaikat ugi kasebutaken jalaran para titiyang kafir Arab inggih sami nembah para malaikat. Juz III
Surat 3 Para Nabi sami aneksèni nyatanipun Islam 213 RUKU' 9 Kitab-kitab sarta para Nabi ingkang rumiyin-rumiyin sami aneksèni nyatanipun Islam 80, 81. Prajanjian, ingkang tumrapipun Kanjeng Nabi prayogi. 82, 83. Islam punika agaminipun manusa ingkang runtut kaliyan kodrat dumadosipun, sarta mawi angèstu dhateng sadaya Nabi. 84-90. Wekasanipun para ingkang sami ngemohi Islam. 80 Ing nalikané Allah amundhut prajanji nabi: Sayekti, sabarang kang wis Ingsun paringaké marang sira arupa Kitab lan kawicaksanan - tumuli tume- kané utusan sawiji, dumunung ambeneraké ing barang kang ana ing sira, kudu padha sira èstokna sarta kudu padha sira réwangana. Panjenengané angandika: Apa sira padha anyandikani sarta nyang- gemi marang prajanjian Ingsun mangkéné iki? Unjuké: Kawula sami anyandikani. Pangandikané: Lah aneksènana, dalasan Ingsun (iya) kanthinira, golongané kang padha aneksèni.458 lumantar para saiki padha 458. Warni-warni katrangan ingkang kanggé negesi tembung wantahipun tembung wau ateges: prajanjiné para nabi, dados ugi ateges prajanjinipun para nabi kaliyan Gusti Allah utawi prajanjinipun para nabi kaliyan umatipun. Rèhning dhawuh candhakipun cetha kadhawuhaken tumuju dhateng umat, para Yahudi lan para Nasrani katuju ing dhawuh wonten ing kalih ayat ingkang sampun, mila ingkang kula anggé teges ingkang angka kalih, inggih punika prajanji lantaran para nabi. Punika sami kalayan anggènipun negesi Kf: ing nalikané Allah mundhut prajanji kang digawé déning para nabi karo umaté. Rèhning ing ngriki, makaten ugi ing ayat ingkang sampun, para titiyang Yahudi tuwin para titiyang Nasrani katuju ing dhawuh, mila kados boten wonten awonipun katerangaken bilih Kanjeng Nabi Musa lan lan Kanjeng Nabi 'Isa kakalihipun sami migatosaken sanget anggènipun majibaken dhateng pandhèrèkipun, supados sami nampèni nabi ingkang sampun kawecakaken déning kakalihipun wau. Sasampunipun anjanjèkaken "nabiné siji Ingsun pundhut saka ing antarané para sadhuluré, iya kaya sira mangkono" lumantar Kanjeng Nabi Musa, Pangéran Mahaagung maringi pèpènget dhateng titiyang Israil makaten: "ana déné sing sapa ora miturut marang dhawuh-Ingsun kang dilahiraké terang saka ing asma-Ningsun, iku amesthi Ingsun siksa" (Pangandharing Torèt 18: 19). Kanjeng Nabi 'Isa ugi migatosaken sanget bab punika, inggih punika nalika panjenenganipun mecakaken badhé rawuhipun Juru-pirembag, panjenenganipun mewahi pangandika makaten: "déné mungguh pamangsité iku bakal ora ana kang saka karsané piyambak; mung apa pamiyarsané iku kang bakal diwangsitaké" (Yuhanan 16: 13). Nabi ingkang kawecakaken déning Kanjeng Nabi Musa ing Pangandharing Torèt 18: 15_19, ingkang titik-titikanipun boten wonten nabi satunggal kémawon ingkang ngepleki kajawi namung Kanjeng Nabi Suci Muhammad piyambak, punika badhé rawuhipun sampun kawecakaken déning sadaya nabi. Ing Lalampahanipun para Rasul 3: 21, 22 nyebutaken makaten: "Kang mesthi ketampèn ing swarga kongsi tumeka jaman pambangun ing samubarang kang wus kadhawuhaké déning Allah asarana lésané sakèhé para nabiné suci, wiwit saka
214 Kulawarga Imran Ar. ambalik 81 Mulané, sapa sing padha ambalik sawisé mangkono iku, ya iki sing padha murang-yekti. 82 Lah, apa ta padha ngupaya saliyané agamané Allah (sing arep dienut) kang mangka sapa sing ana ing langit-langit lan bumi padha sumarah marang Panjenengané, kalawan pambangun-turut lan ka- lawan kepeksa, lan marang Pan- jenengané anggoné bakal padha dibalèkaké.459 a. 175 83 Calathua: Aku padha angèstu ing Allah lan barang kang ka- dhawuhaké marang aku sarta barang kang kadhawuhaké marang Ibrahim lan Isma'il tuwin Ishaq apa déné Ya'qub sarta para pancer tuwin barang kang kaparingaké marang Musa lan 'Isa sarta para nabi saka Pangérané; aku ora am- bédakaké antarané siji karo sijiné, lan aku iki wong kang padha sumarah marang Panjenengané.a b. 400 sing kapéngin liyané agama Islam,b lah ora bakal 84 Lan sapa purwaning jaman. Musa iya wus angandika marang para luluhur mangkéné: Pangéran Allahmu bakal anjumenengaké Nabi siji kaparingaké marang kowé, kang dipiji saka ing panunggalané para sadhulurmu, iya kaya aku mangkéné, iku kang padha kotilingna apa sapangandikané kang marang kowé." Saben-saben wonten nabi rawuh ing donya, Pangéran mundhut prajanji wau. Boten prabéda lan anggènipun sadaya nabi sami mecakaken badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad tuwin majibaken umatipun supados nampèni panjenenganipun, makaten ugi Kanjeng Nabi, ugi mulangaken dhateng pandhèrèkipun supados sami angèstu dhateng sadaya nabi ingkang sampun sami rawuh ing antawisipun umat ingkang mawarni-warni ing saben jaman, sarta bab punika kadhawuhaken kanthi cetha wonten ing ayat candhakipun. Mirsanana ayat 83. 459. Saèstu anggumujengaken sanget déné wonten satunggaling juru-merdéni Quran bangsa Nasrani mastani dhawuh punika "pangancam dhateng para titiyang kafir Arab." Panyuraos ingkang nyalenèh punika sampun tita anggènipun boten mantuk, milanipun inggih boten pantes dipun rembag. Kula aturi nocogaken kaliyan 13: 15, 22: 18 tuwin sanès-sanèsipun, ing ngriku kadhawuhaken bilih sadaya ingkang wonten ing langit-langit tuwin ing bumi sami agami Islam, utawi pranatan sumarah dhateng angger-angger, punika angger-angger ingkang saged tiningalan wewèntèhan tumindhak wonten ing dalem sagung dumados, sarta inggih punika bukti ingkang nélakaken ing kayektènipun agami Islam. Juz III
Surat 3 Para Nabi sami aneksèni nyatanipun Islam tinarima, sarta ana ing akhirat bakal kagolong wong kang padha kapitunan.460 85 Kapriyé Allah anggoné anun- tun sawijining kaum kang padha kafir ing sawisé padha angèstu (sawisé) padha aneksèni, sarta manawa utusan iku satuhu nyata tuwin (sawisé) tandha-tandha yekti kang terang padha tumeka marang iku ora lan Allah dhèwèké; anuntun atindak kaum dudu.461 kang a. 131 b. 201 86 (Tumrapé) iki, piwalesé, ya- iku katiban bendhuning Allaha lan para malaikat sarta para manusa, sakabèhé.b ing kono; ora bakal diènthèngaké siksané, lan ora padha disume- nèkaké;462 87 Padha dumunung ana Ut. tobat 88 Kajaba para wong kang padha apiduwung sawisé mangkono iku sarta ambecikaké kalakuané, lah sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih. ing Ut. tobat 89 Sayekti para kang padha kafir ing sawisé padha angèstu, tumuli padha mundhak-mundhak kafiré, ora bakal tinarima piduwungé, lan yaiki para kang padha sasar.463 460. Sasampunipun marsitakaken kalayan terang wonten ing ayat ingkang sampun, sifatipun agami Islam ingkang anglimputi saindhenging bawana, ayat punika lajeng nerangaken bilih sintena kémawon ingkang angemohi agami ingkang kados makaten wau, mesthi badhé kapitunan temahanipun. 461. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki, inggih punika titiyang ingkang sami angèstokaken para nabi ingkang sampun-sampun, nanging boten purun angèstu dhateng Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Para titiyang wau sami anggadhahi pasaksèn ingkang ambuktèkaken ing kayektènipun Kanjeng Nabi, sarta ngaken manawi sami angèstu ing para nabi ingkang sampun sami mecakaken rawuhipun wekasanipun para nabi, suprandéné sami boten purun angèstu ing Kanjeng Nabi. Lah kados pundi anggènipun Allah badhé nedahaken kaum ingkang angemohi tuntunan kados makaten wau? 462. Ing ngriki boten "naraka" nanging "la'nat" utawi "bebendu," ingkang badhé dipun dunungi déning para titiyang dosa, lah punika saged nerangaken punapa jatos-jatosing naraka punika. 463. Mirsanana kaca candhakipun. 215
216 Kulawarga Imran 90 Sayekti para kang padha kafir lan padha mati, kang mangka isih tinarima, kafir, ya ora bakal sanajan siji-sijiné emas angebaki bumi kang kanggo nebusi; iki kang bakal padha olèh siksa kang nglarani sarta ora bakal padha olèh juru-mitulungi. JUZ IV RUKU' 10 Pasaksèn ingkang langgeng tumrap kayektènipun Islam 91. Pangurbanan punika kedah. 92-94. Islam punika wonten titikanipun ingkang premati saking agami Ibrahim. 95, 96. Makkah sarta katentremanipun. 97-100. Pitutur sarta pèpènget. 91 Ora bakal sira padha tumeka ing kautaman kajaba yèn sira wis padha amèwèhaké apa kang sira senengi; lan barang apa baé kang padha sira wèwèhaké, iki sayekti Allah Angudanèni.464 lah iku tumrapé turuning Israil kena,465 kajaba apa sing disirik déning Israil dhéwé ing sadurungé Taurèt didhawuhaké. Calathua: Lah padha anjupuka Taurèt, banjur wacanen, manawa padha wong temen.466 92 Sawarnaning pangan kowé 463. Kados déné ingkang kasebut ing ayat 88, tobat utawi piduwungipun punika manawi purun nampèni Kanjeng Nabi Suci. Nanging manawi para titiyang wau sami ambalik malih dados kafir, dados wewah kafiripun, tobatipun ingkang rumiyin inggih atanpa gina, jalaran boten wonten wohipun. Awit saking punika tobatipun wau boten tinarimah déning Pangéran (I'Ab-Rz). 464. Sasambetanipun kaliyan ayat ingkang sampun, sampun cetha. Bandha boten kénging kanggé nebusi tiyang manawi piyambakipun punika nalika wonten ngrikinipun namung nelasaken wekdalipun kémawon kalayan muspra. Murih tumonja wekdalipun, kedahipun tiyang punika ing gesang sapunika punika purun nanjakaken samukawisipun ingkang sakalangkung dipun tresnani. Dados dhawuh punika minangka pémut, bilih kaum Muslimin makaten kedah wantun kurban. 465. Para titiyang sami mabeni para Muslimin dupèh sami purun nedha sawenèh tetedhan ingkang déning saréngatipun Kanjeng Nabi Musa dipun awisi. Dhawuh punika maringi wangsulan, bilih tetedhan wau kaidèn tumrapipun Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin putra-wayahipun. Bakunipun agami Islam punika cocog kaliyan agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Dados sawarnining pangan punika ingkang dipun karsakaken sarupaning tetedhan ingkang kaidèn tumrap para Muslimin. 466. Punapa ingkang dipun sirik piyambak déning Israil sadèrèngipun Torèt kadhawuhaken? Para mufassirin nerangaken bilih punika dagingipun unta. Sampun boten wonten semang-semangipun malih Juz IV
Surat 3 Para Nabi sami aneksèni nyatanipun Islam 93 Mulané sapa sing agawé- gawé goroh ditibakaké marang Allah sawisé mangkono iku, lah yaiki para kang padha atindak dudu. 94 Calathua: Allah iku sabdané temen, mulané padha manuta aga- mané Ibrahim, wong kang tulus, lan ora kalebu golongané para kang manembah Pangéran akèh. 95 Sayekti, wiwitaning omah, kang disadhiyakaké marang manu- sa, iku kang ana ing Bakkah,467 kang binarkahan sarta tuntunan tumrap sarupaning bangsa.468 Ut. ancik- anciké kono tandha- terang: enggon tandhané kang pangadhegé Ibrahim, sarta sapa 96 Ing ana dagingipun unta punika awisan tumrap titiyang Israil, makaten ugi barang-barang sanès-sanèsipun ingkang tumrap para Muslimin kaidèn. Déné ingkang dipun wancahi déning titiyang Yahudi, punika kados déné ingkang sampun katerangaken ing katrangan ingkang sampun, sulayanipun kaliyan angger- angger Israil wau. Bab punika sampun kadhawuhaken langkung rumiyin wonten ing 6: 147, ing ngriku sasampunipun nyebutaken tetedhan awisan tumrap titiyang Israil, lajeng kasusulan dhawuh makaten: "Iki siksa kang Ingsun paringaké marang dhèwèké sabab anggoné padha duraka." Dhawuh punika nerangaken punapa ingkang kasebut ing ngriki, inggih punika: menggah ing sajatos-sajatosipun barang ingkang dipun sirik piyambak déning Israil, punika barang ingkang kaawisan tumrap bangsa Bani Israil, margi saking anggènipun andaga dhateng angger-anggeripun Pangéran. Dados "Israil" ing ngriki ingkang dipun karsakaken bangsa Bani Israil. 467. Bakkah punika sami kaliyan Makkah, saking tembung tabâk, tegesipun suk-sukanipun tiyang kathah (Rz). Ngulami sanès ngandikakaken bilih tembung punika saking teges ingkang asli: nigas jongga, déné mila kanamakaken makaten, jalaran saben wonten tiyang ambeg-aniaya lumebet mriku kalayan rudaparipeksa, dipun tigas jangganipun (Rz). Sawenèh gadhah pamanggih bilih Bakkah punika namanipun masjid utawi Padaleman Suci ing Makkah. Punika ugi minangka wangsulan dhateng para titiyang Yahudi ingkang sami mabeni para Muslimin anggènipun dipun adegaken sampun let dangu ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Ibrahim, nanging Padaleman Suci ing Makkah wiwit sadèrèngipun Kanjeng Nabi Ibrahim sampun wonten ngriku, saha menggah ing sajatos-jatosipun Padaleman Suci ing Makkah punika Padaleman Suci ingkang rumiyin piyambak ingkang wonten ing bumi punika kanggé manembah dhateng Pangéran. Bab punika sampun karembag kanthi panjang wonten ing katerangan angka 170. 468. Kajawi kadhawuhaken bilih Makkah punika Griya ingkang wiwitan ingkang dipun adegaken kanggé nembah dhateng Pangéran, inggih kadhawuhaken bilih Makkah punika mubârak. Tembung mubârak punika limrahipun dipun tegesi binarkahan, nanging yektosipun ateges: barkah ingkang ing salami-laminipun tansah dumunung ing satunggaling barang (Rz). Dados Padaleman wau Padaleman ingkang wiwitan saha ingkang pungkasan, enggèn telenging pitedah jati ingkang sampun lan ingkang badhé dipun panggih déning bangsa-bangsa ing jagad punika. 217
218 Kulawarga Imran sing malebu mrono amasthi aman, lan jiyarah marang Omah iki iku wajib tumrap para manusa, karana Allah,469 (yaiku tumrap) sapa kang kasembadan dadalané mrono; lan sapa sing angafiri, lah sayekti Allah iku kecukup piyambak, ora kebutuh marang sakèhing ngalam. 97 Calathua: É, para pandhè- rèking Kitab! Yagéné kowé padha timbalan-timbalaning angemohi Allah, lan Allah iku saksi tumrap sabarang kang padha kolakoni. 98 Calathua: É, para pandhèrèk- ing Kitab! Yagéné kowé padha angalang-alangi wong kang angès- tu saka dadalaning Allah? Kowé padha mamrih angénggokaké, iku padha kang mangka kowé seksi, lan ora pisan Allah iku kasupèn ing sabarang kang padha kolakoni. 469. Tandha-tandha ingkang terang ingkang kasebutaken satunggal-satunggal wonten ing ngriki, punika wonten ing sajatos-jatosipun piweca badhé kadadosanipun Makkah ing wekdal ingkang badhé dhateng. Tandha ingkang sapisan inggih punika panggènan jumenengipun Kanjeng Nabi Ibrahim, ingkang sampun kadhawuhaken manawi badhé dados punjeripun para Muslimin (mirsanana 169). Dados piweca ingkang sapisan mecakaken bilih piwulang bab Kasawijènipun Pangéran, punika badhé kaundhangaken dhateng saindhenging jagad saking punjer punika. Tandha ingkang kaping kalih Makkah tansah badhé aman, liripun Makkah boten badhé dhumawah wonten ing tanganipun mengsah ingkang badhé ngrisak punika, jalaran dipun dhawuhaken bilih Makkah punika saged suka kaamanan, punika manawi Makkah piyambak punika aman. Wonten hadits pangandika Nabi Suci ingkang suraosipun ngandikakaken bilih Dajjal (tuwin pageblug) boten saged lumebet dhateng Makkah. Dados amanipun Makkah punika katanggel tumrap kalih-kalihipun, inggih jasmani, inggih ruhani. Piweca ingkang kaping tiga mecakaken bilih jiyarah Haji dhateng Padaleman Suci punika badhé lastantun wonten ing salami-laminipun, sarta ing jagad punika boten badhé wonten panguwaos ingkang saged ngawisi punika. Ingkang sakalangkung angédab-édabi punika déné piweca wau sadaya anggènipun kagelaraken wonten ing jaman, nalika Kanjeng Nabi Suci lan pandhèrèkipun sajak badhé salami-laminipun kéndhang saking tanah suci, inggih punika ing nalika papan wau kacepeng wonten ing tanganipun mengsah, ingkang ngawisi para Muslimin jiyarah mriku, dalasan ing salebetipun wulan-wulan suci, punapa déné ing nalikanipun umat Islam ingkang ringkih punika ingkang sakalangkung kiyat. Ngundhangaken piweca adiluhung badhé kadadosanipun papan panggènan wau, tur ing kalanipun wonten ing dalem kawontenan ingkang kados makaten wau, punika terang manawi nyebal saking kasagedanipun manusa. ing sawanci-wanci déning mengsah ing babaya katumpes tansah kaancam Prayogi dipun terangaken pisan ing ngriki bilih jiyarah haji dhateng Padaleman Suci punika sanès kawajiban ingkang tanpa sarat-rukun. Ingkang dipun wajibaken punika ngemungaken para titiyang ingkang kuwaos nindakaken punika. tiga, sarta tiga-tiganipun wau menggah Juz IV
Surat 3 Para Muslimin supados tansah golong 219 Ar. piande- lira 99 É, para kang padha angèstu! manawa sira padha manut sapéra- ngané para kang padha kaparingan kitab, dhèwèké bakal padha amba- likaké sira dadi wong kafir ing sawisé sira angèstu.470 100 Ananging kapriyé anggo- nira padha bisa angafiri, kang mangka sira iku wis diwacakaké timbalan-timbalaning Allah, sarta Utusan-É ana ing antaranira? Lan sapa sing gondhèlan ing Allah, temen masthi katuntun marang dalan kang bener. RUKU' 11 Para Muslimin dipun pituturi supados tansah golong 101, 102. Para ingkang sami angèstokaken kedah sami saiyeg tanpa gingsir. 103. Pangajak sarana angintunaken utusan punika perlu sanget. 104__108. Awoning kadadosanipun crah sarta pecah-pecah. 101 É, para kang padha angèstu! padha di bekti ing Allah kalawan satuhuning bekti kang mungguh marang Panjenengané, sarta aja pisan sira padha mati, kajaba manawa sira padha wong Islam. 102 Lan padha gondhèlana ing prajanjiné Allah,471 kabèh baé, lan aja padha pisah-pisah, lan padha angélingana nugrahaning Allah marang sira, nalikané sira padha 470. "Manut" ing ngriki ingkang dipun karsakaken ngandel dhateng wicantenipun para pandhèrèking Kitab, utawi tumindhak kados tindakaipun para titiyang wau. 471. Tembungipun ingkang asli: habl, ingkang tegesipun asal dadung utawi tampar, milanipun lajeng mengku suraos tangsul, sarana ingkang kanggé manunggilaken, tatangsuling sih utawi mimitran, prajanjian utawi prasetya tanggel kawilujenganing tiyang utawi barang. Tembung / ateges Ing antarané dhèwèké ana prajanjian, banjur dhèwèké padha nulayani iku (TA-LL). Hablillâh, utawi prajanjian Allah, punika ingkang dipun karsakaken Qurân, sarta ateges punika dipun kiyataken déning hadits pangandika Nabi Suci kakalih, ingkang satunggal ngandikakaken bilih Kitabipun Allah punika prajanjianipun (utawi tangsulipun) Allah ingkang kiyat (AH). Katrangan sanès-sanèsipun sadaya lèrègipun ngiyataken punika.
220 Kulawarga Imran dadi mungsuh, tumuli Panjene- ngané anggolongaké ati-atinira, temahan, amarga saka nugraha-Né, sira padha dadi sadulur; lan mauné sira padha ana lambéning luweng geni,472 banjur Panjene- ngané anylametaké sira saka ing kono; kaya mangkono iku Allah anggoné timbalan- anerangaké timbalan-É, darapon sira padha nuruta dalan kang bener. ing 103 Lan anaa saka ing antara- nira golongan kang padha ajak- ajak marang kabecikan, lan padha akon marang bener tuwin nyegah saka luput sarta iki wong kang padha begja.473 104 Lan aja kaya para kang padha dadi pisah-pisah lan sulaya ing sawisé bukti kang terang tumeka marang dhèwèké, lan iki kang bakal padha olèh siksa kang gedhé. (ana kang) padha dadi putih lan rai-rai ireng; (ana kang) padha dadi 105 Ing dinané rai-rai 472. Jaman sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi, bangsa Arab punika tansah wonten ing salebeting kawontenan peperangan sami bangsa piyambak ingkang boten wonten kèndel-kèndelipun, ingkang mèh kémawon badhé damel karisakanipun saglembenging nagari Arab. Kedah dipun pèngeti bilih ing dalem kapustakan Arab tuwin ing dalem Quran, nâr utawi latu punika asring dipun anggé pasemonipun peperangan. Adatipun, bangsa Arab manawi badhé perang sami angurubaken latu minangka tandha, supados titiyang golonganipun sami lajeng ngalempak. Mila tembung wau lajeng kanggé nembungaken perang. Ing Quran piyambak wonten dhawuh makaten: "saben-saben padha angurubaken geni kanggo perang, Allah amatèni iku" (5: 64). 473. Satunggaling tukang merdéni Quran bangsa Nasrani ingkang angen-angenipun kapenuhan gagasan panasaran, ton-tonen tléraming "pedhang" wonten ing dalem dhawuh punika. Kula aturi nyundhukaken kaliyan dhawuh ing 9: 122 "Lan ora layak para angèstu iku yèn ta padha budhala akerig lampit; lah yagéné ora ana sagolongan saka saben-saben papantané dhèwèké, kang budhal, dimèn padha marsudi mamrih mangerti ing dalem prakara agama, supaya dhèwèké padha apépéling marang panunggalané samangsa padha bali katemu dhèwèké, supaya dhèwèké padha ngati-ati?" Menggah ing sajatos-jatosipun ayat warni kalih wau sadaya andhawuhaken dhateng para Muslimin supados tansah gadhah golongan ingkang dados tukang mencaraken agami, ingkang sedyanipun namung mligi badhé mencaraken Islam tuwin nedahaken dhateng leres umat Islam. Juz IV
Surat 3 Para Muslimin supados tansah golong Ar. piande- lé wondéné para kang rainé padha dadi ireng: Apa ta sira padha kafir ing sawisé angèstu? Mulané padha rasakna saka siksané, amarga anggonira padha angafiri.474 106 Apa déné para kang padha dadi putih rainé, bakal (dumunung) ing dalem wilasané Allah; padha ana ing kono olèhé padha manggon. timbalan-timbalaning Allah kang Ingsun wacakaké ma- rang sira, kalawan nyata, lan ora pisan Allah karsa atindak dudu marang kabèh titah. 107 Iki Ar. sakèhing prakara dibalèkaké 108 Lan samubarang kang ana iku lan marang ing kagungané Allah; Allah baliné sakèhing barang. langit-langit lan bumi RUKU' 12 Sasambetanipun para Yahudi kaliyan para Muslimin 109. Para Muslimin punika katimbulaken amrih karaharjaning sanès. 110, 111. Boten kénging giris dhateng piawonipun para Yahudi. 112__114. Ingkang saé langka. 115, 116. Kakiyatanipun boten makantuki kanggé nglawan Muslimin. 117__119. Sampun ngantos Muslimin mendhet mitra sinarawèdi dhateng piyambakipun. iku becik-beciking umat, katimbulaké amrih karahar- janing para manusa; sira padha akon marang bener sarta nyegah saka luput apa déné sira padha angèstu ing Allah;475 lan, yèn ta para pandhèrèking Kitab iku padha angèstua, amasthi tumrap dhèwèké 109 Sira 474. Rai-rai dados pethak punika ingkang dipun karsakaken polatan ingkang nandhakaken manawi bingah, déné rai-rai sami dados cemeng punika polatan ingkang nandhakaken manawi susah (Rgh-LL). Az nerangaken, manawi tiyang dipun tembungaken abyad (pethak), punika mengku kajeng amastani bilih tiyang wau sami resik saking rereged utawi cacad (TA). 475. Para Muslimin punika boten namung dados umatipun Allah pipilihan, ingkang sapunika kadhawuhan dados juru-nyepeng umbul-umbuling yakti ing jagad, nanging ugi kaundhangaken manawi inggih dados saé-saéning umat ingkang naté kapilih tumrap maksud punika. Sampun boten wonten 221
222 Kulawarga Imran dadi luwih becik; ana uga sing padha angèstu, ananging sing luwih akèh padha wong murang yekti. 110 Dhèwèké ora bakal amba- ing sira, kajaba mung bayani amitunani sathithik; manawa perang karo sira bakal mungkur acolong playu sarta ora bakal padha tinulungan.476 111 Ina digawé akikinthil dhè- wèké ana ing endi baé tinemuné, kajaba (manawa) kalawan prajan- jian saka ing Allah sarta prajanjian saka manusa, lan wis mungguh olèh bebendhuning Allah, lan asor di gawé akikinthil dhèwèké; mang- kono iku amarga saka anggoné padha angafiri timbalan-timbala- ning Allah lan anyédani para nabi kalawan ora bener; mangkono iku amarga saka anggoné padha am- bangkang lan angliwati wates.477 semang-semangipun malih ingkang makaten punika boten sanès kajawi margi saking kaluhuranipun Guru Agung, ingkang sampun nucèkaken kalayan sampurna para Muslimin saking leletheg ingkang tumèmplèk ing angganing sagung para manusa tuwin nyampurnakaken papadhang ingkang wonten ing dalem manahipun. Boten naté wonten nabi ingkang makarya wonten ing umat ingkang sakalangkung déning awon kawontenanipun kados Kanjeng Nabi Muhammad, sarta boten naté wonten nabi ingkang anjunjung umatipun dhateng kamulyan ingkang ngantos sakalangkung inggil kados Kanjeng Nabi Muhammad wau. 476. Para titiyang Yahudi ing tanah Arab punika sanajan sampun aprajanjian sekuthon kaliyan para Muslimin, sami anggolong dhateng mengsah-mengsahipun Islam sarta tumut ambudidaya badhé nyirnakaken agami Islam. Nanging para titiyang wau sami boten sami angsal damel anggènipun badhé damel bencana ageng dhateng para Muslimin, sarta samangsa para titiyang wau sami aben-ajeng kanthi ngeblak kaliyan para Muslimn, mesthi sami lumajeng. Para musyrik ingkang sami aprajanji kanthi dedemitan badhé biyantu dhateng piyambakipun, boten naté netepi ubayanipun nyukani pitulungan manawi piyambakipun manggih rekaos. 477. Dhawuh ingkang mèh sami kaliyan punika kawarsitakaken wonten ing 2: 61. Para Yahudi nalika jaman sadèrèngipun rawuh Kanjeng Nabi punika sampun sami nandhang ina ingkang sanget tuwin nandhang asor. Nalika agami Islam lahir, pancènipun makaten para Yahudi wau saged nyaékaken kawontenanipun sarana nampèni janjining Allah, ingkang ateges nganggé agami Islam, utawi sarana damel prajanjian kaliyan tiyang ingkang sakinten saged ngayomi ing kawilujenganipun. Ingkang makaten punika nedahaken bilih para titiyang wau sampun boten badhé dados bangsa ingkang maréntah wonten jagad punika, wangsul badhé lastantun dados bangsa telukan. Juz IV
Surat 3 Para Muslimin supados tansah golong Ar. sujud 112 Ora pisan kabèh padha; para pandhèrèking Kitab ana sagolongan kang jejeg; padha maca timbalan-timbalaning Allah ing wayah bengi sarta padha sumembah (ing Panjenenganè). 113 Padha angèstu ing Allah lan dina akhir sarta padha akon marang bener tuwin nyegah saka luput apa déné padha arebut dhucung ing kabecikan, lan iki kagolong para wong tulus. sabarang kabecikan padha dilakoni, iku dhèwèké ora bakal padha disélaki, lan Allah iku anguningani marang para wong bekti.478 114 Lan (tumrapé) para kang kafir, bandha-bandhané lan anak-anaké ora makolèhi ing awaké sathithik-thithika kanggo nulak Allah; lan iki wong-wonging geni; padha ana ing kono olèhé manggon. 115 Sayekti, 478. Kathah leresipun pamanggih ingkang mastani bilih wiwit ayat 112 dumugi ing ngriki punika ingkang dipun pangandikakaken déning Quran Suci tiyang saé ing antawisipun para Yahudi tuwin para Nasrani, dados sanès ingkang sampun ngrasuk agami Islam, jalaran tiyang Muslimin boten saged winastan sagolongan saking èwonipun para pandhèrèking Kitab. Pancèn nyata, Quran boten nyélaki kasaènan ingkang wonten ing ngasanès. Kaluhuranipun Quran piyambak ingkang ngantos ngungkuli sanès-sanèsipun, punika saking anggènipun kawasa damel tiyang saged anggayuh kasaènan ingkang kalayan sampurna sayektos. Inggih awit saking punika, mila dhawuh ingkang nerangaken pandhèrèking Kitab sagolongan ingkang sami jejeg, punika dipun pungkasi kalayan dhawuh ingkang mungel: Lan sabarang kabecikan kang padha dilakoni, iku dhèwèké ora bakal disélaki. Para pandhèrèking Kitab punika sakedhik sanget ingkang kénging winastan "jejeg," manawi katimbang kaliyan ingkang kathah- kathah, ingkang sami murang yakti (ayat 109), makaten ugi para titiyang wau sami boten saged anggayuh "jejeg" ingkang kalayan sampurna saèstu. Pantes pinèngetan bilih dhawuh ingkang mangalembana dhateng tiyang saé ing antawisipun para Yahudi, punika kagolong ing jaman nalika para titiyang Yahudi kalayan dhedhemitan sami anggolong dhateng para mengsahipun titiyang Muslimin, tuwin kalayan ngeblak nglahiraken raosipun pang- gething. Punika anedahaken bilih Islam punika adil sanget garapipun, nadyan dhateng mengsahipun ingkang ageng-ageng. Namung limrahipun para mufassirin sami anggadhahi pamanggih bilih ingkang kapangandikaken ing ngriki punika para Yahudi tuwin para Nasrani ingkang sami angrasuk Islam (Rz). 223
224 Kulawarga Imran 116 Sanépané apa kang padha diwèwèhaké ana ing kauripan donya iki, kaya sanépaning angin kang adhem banget, anempuh tatandurané kaum kang padha atindak dudu marang jiwa- né, amasthi angrusakaké; lan Allah ora atindak dudu marang dhèwèké, ananging dhèwèké kang padha tindak jiwané dudu marang dhéwé.479 angemu 117 É, para kang padha angèstu! aja padha apèk mitra sinarawèdi saka saliyané rowangira dhéwé.480 Ora wurung agawé pituna ing sira; padha demen sabarang kang anu- sahaké sira; gethingé kang abanget temen wis kalahir ing cangkem-cangkemé, lan apa kang diendhem déning dhadhané iku luwih gedhé; temen Ingsun wus anggenahaké timbalan-timbalan iku, manawa sira padha ngerti. saka iku kang padha dhemen marang dhèwèké, kang mangka dhèwèké padha ora dhemen marang sira,481 sarta sira padha angèstu ing Kitab saka- bèhané; lan manawa padha katemu 118 Coba, ta! sira 479. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika anggènipun boten angsal damel para mengsahing Islam, ingkang tansah kawecakaken ing dalem Quran Suci, sanépa punika sami kaliyan ingkang kasebut ing 60: 17__33 480. Dhawuh ingkang ngawisi mimitran kaliyan sanèsipun tiyang Muslimin, punika kedah kacundhukaken kalayan dhawuh ing 60: 8, 9: "Tumrap para kang ora merangi sira karana agamanira sarta ora nundhung sira saka padununganira, Allah ora anglarangi sira yèn sira agawé becik lan atindak jejeg marang dhèwèké; sayekti Allah iku remen marang wong kang atindak jejeg. Mung Allah iku anglarangi sira mimitran karo para kang merangi sira karana agaminira sarta nundhung sira saka padununganira apa déné para kang ambantu nundhung ing sira." Ayat kakalih punika masang wawaton kanggé mranata sasambetipun titiyang Muslimin kaliyan titiyang ingkang sanès Muslimin. Ayat-ayat ingkang sampun tuwin ayat-ayat candhakipun anedahaken bilih kaum Yahudi sami biyantu para mengsahing Islam merangi para Muslimin. Awit saking punika para Muslimin dipun pèpèngeti sampun ngantos mimitran kalayan raket lan sinarawèdi kaliyan piyambakipun. 481. Ayat punika nedahaken kalayan terang rekaos ingkang dipun panggih para Muslimin manawi sasambetan kaliyan titiyang sanès Islam sacara mitra tuwin kalayan adhadhasar katresnan. Titiyang Juz IV
Surat 3 Perang ing Uhud karo sira, padha calathu: Aku iki padha angèstu; lan manawa padha dhèwèkan, padha anggeget-geget pucuking darijiné saking nesuné marang sira. Calathua: Padha matia kalawan nesunira; sayekti Allah iku anguningani apa kang ana sajroning dhadha-dhadha(-né). Ut. ranca- ngané a. 965 119 Manawa becik tumiba ing sira, padha sedhih (atiné), lan manawa ala angenani ing sira, iki ambungahaké (atiné) kabèh; lan manawa sira padha sabar sarta padha bekti, perangéa ora bakal ing sira sathithik- ambabayani thithika; iku anglimputi sabarang kang padha sira lakoni. sayekti Allah RUKU' 13 Perang ing Uhud 120. Sadhiya. 121. Wonten ingkang telas manahipun. 122. Pitulungipun Allah wonten ing paprangan ing Badr. 123-126. Tegesipun pitulungipun Allah mawi malaikat. 127, 128. Pangapuntenipun Allah. 120 Lan nalikané gagat bangun sira pangkat saka ing kulawarga- nira, arep anetepaké anggoné ma- kuwon para kang padha angèstu, perlu arep perang; _ lan Allah iku Amiyarsa, Angudanèni.482 Muslimin tansah dhangan ngajak mimitran, nanging ingkang dipun ajak mimitran wau jebul tansah ngupados margi badhé damel pituna dhateng para Muslimin, makaten ugi anggènipun para Muslimin sarwa barès-kurès, punika jebul malah winales ing cidra tuwin cilaka. 482. Ingkang karembag ing ruku' punika tuwin ing ruku' candhakipun, punika lalampahan perang ing redi Uhud. Nalika taun Hijrah ingkang kaping tiga, Abu Sofyan nindhihi wadyabala cacah tigang èwu jiwa nglurug dhateng nagari Madinah. Wadyabala lerem wonten ing redi Uhud, watawis sekawan mil tebihipun saking nagari Madinah. Ing sakawit karsanipun Kanjeng Nabi tetep wonten ing salebeting kitha, nanging wasananipun saèstu methukaken dhateng sajawining kitha, kalayan kadhèrèkaken tiyang sèwu, nanging ingkang sapratigan, ingkang dipun pangagengi déning Abdullah bin Ubaiy, gembonging para lamis, ngucira wangsul dhateng kitha Madinah. Ing sakawit wadyabala mengsah asor yudanipun, nanging prajurit sikep jemparing Muslimin cacah sèket jiwa ingkang sami pacak baris wonten ing satunggaling panggènan ingkang santosa perlu kapacak nyegat unduring mengsah, sami kalèntu trajangipun, inggih punika sami tumut ambujeng mengsah, nilar papan panjaginipun. Wadyabala Muslimin ingkang ing wekdal wau bibrah ing gelaring prangipun tuwin kécalan papan pabarisanipun ingkang mangka bèbètèng gentos dipun tempuh déning mengsah. Sasampunipun damel pepejah 225
226 Kulawarga Imran 121 Ing nalikané ana kancanira rong golongan483 kang sumedya arep padha ngucira, lan Allah iku Sing-Ngreksa sakaroné iku; mula- né marang Allah kuduné sumén- dhéné para kang padha angèstu.484 122 Lan sayekti Allah temen wis mitulungi sira ing Badr, kang mangka sira sarwa konthit; mulané padha di bekti ing Allah, darapon sira padha atur panuwun. 123 Nalika sira acalathu marang para kang padha angèstu: Apa ora nyukupi tumrap marang sira, ang- goné Pangéranira angréwangi sira kalawan malaikat telung èwu kang padha diturunaké?485 sawatawis ing antawisipun para Muslimin, wadyabala mengsah lajeng tilar gelanggang acolong playu kalayan wilujeng saking pambujengipun prajurit Muslimin. Nalika perang Uhud wau titiyang Quraisy boten nama angsal kamenangan, jalaran nalika titiyang Quraisy anyumerepi titiyang Muslimin sami katlèyèk, titiyang Quraisy rumaos langkung aman manawi mundur kémawon. Nanging tumrap para Muslimin ugi nama boten angsal kamenangan, jalaran nalika punika kaum Muslimin inggih boten kuwaos nglajengaken anggènipun ambujeng mengsah, sanajan énjingipun para Muslimin ngayati malih, nanging sampun kadaluwarsa. Saupami titiyang Quraisy unggul yudanipun, apesipun titiyang Quraisy mesthi angsal boyongan tiyang Muslimin boten kètang sakedhik. Nanging nyatanipun titiyang wau sami boten saged amboyong tiyang satunggal-satunggala, makaten ugi inggih boten wantun nempuh dhateng nagari Madinah, mangka punika sajatosipun ingkang kasedya nalika ngangkataken prajurit wau. Ing pawingkingipun, inggih punika let kalih taun malih, para titiyang Qurais ngempalaken wadyabala ngantos sadasa èwu jiwa kanggé nempuh Madinah. 483. Ingkang dipun karsakaken punika pancer Banu Salmâh lan Banu Hâritsah (Bkh). 484. Punika nedahaken bilih para titiyang wau boten saèstu ngucira. Minggatipun Abdullah Bin Ubaiy lan titiyangipun tigangatus saking wadyabala Muslimin, punika mahanani sawenèh tiyang Muslimin gadhah gagasan badhé tumut-tumut minggat, labet saking rumaos karoban mengsah. Nanging kados déné ingkang kadhawuhaken ing ayat Quran punika, para titiyang wau ing wasananipun boten saèstu ngucira. 485. Prajuriting mengsah namung wonten sèwu jiwa, tuwin kasebutaken manawi katurunan malaikat sèwu (8: 9). Kanyataanipun janji punika kasebut ing ayat 151. Punapa ta maksud tumurunipun malaikat punika? Bab punika katerangaken kalayan panjang wonten ing surat ingkang kaping 8, nalika ngrembag janji tumurunipun malaikat nalika ing perang Badar. Kados déné ingkang kasebut ing ayat punika, ing sakawit kasebutken bilih janji wau kaparingaken namung supados dados "pawarta bubungah sarta supaya, sarana iki, atinira dadi anteng; lan ora liya kamenangan iku kajaba saka ngarsaning Allah" (8: 10). Ayat candhakipun lajeng nyethakaken maksudipun: "Nalika Panjenengané anurunaké anteng marang sira minangka tumekaning aman saka Panjenengané, tuwin anurunaké banyu saka ing mendung marang sira, amrih Panjenengané anucèni sira asarana iku, sarta ambirat leletheking sétan saka ing sira, lan amrih Panjenengané ngukuhaké marang atinira tuwin __ asarana iku __ anetepaké dalamakanira." Dados maksud tumurunipun malaikat punika perlu kanggé angiyataken para Muslimin sarana ngleresaken pacak-barisipun wonten ing papan pabaratan punapa déné sarana ngiyataken manahipun, sarta bab punika kadhawuhaken langkung cetha malih makaten wau, sarta miris sampun Juz IV
Surat 3 Perang ing Uhud 227 124 O, manawa sira padha teteg lan padha bekti, sarta dhèwèké sira, padha dumrojog anekani Pangéranira bakal angréwangi sira kalawan malaikat pangrusak li- mang èwu.486 125 Lan iki (karsaning) Allah ora liya kajaba didamel pawarta bubungah tumrap marang sira lan supaya iki andadèkaké tentreming ati-atinira lan pitulung iku ora liya kajaba saka ngarsaning Allah, Ingkang-Minulya, Ingkang-Wicak- sana, Ut. para lulurahé 126 Amrih Panjenengané ame- dhot sapérangané para kang padha kafir utawa angasoraké, dadi dhèwèké banjur padha bali, ora kalakon karepé.487 kadèkèk wonten ing manahipun mengsah, maksud tumurunipun para malaikat nama sampun kadumugèn, wadyabala Muslimin ingkang namung sakedhik cacahipun punika lajeng saged "nigas" jongga tuwin "mrutuli sadaya pucuking drijinipun" (8: 12) mengsah ingkang kathahipun tikel tiganipun. 486. Tembung ingkang kagem ing dalem ayat punika musawwim boten musawwam, sarta punika saking ingkang tegesipun anggebrag kapalipun nempuh dhateng kaum tuwin adamel risak ing ngriku. Dados tembung musawwin punika pangrusak. Pitulungipun para malaikat ingkang kasebutaken ing ayat punika, punika ingkang dipun karsakaken nalika peperangan ingkang kaping tiga, inggih punika nalika dhatenging mengsah "dumrojog," sadaya pancer sami ngempal dados satunggal kaliyan para titiyang Quraisy, sumedya ngremuk kaum Muslimin. Punika kelampahan nalika perang Ahzab, utawi Sekuthon, inggih punika nalika tiyang sadasa èwu jiwa kalayan dumadakan nempuh nagari Madinah. Wadyabala samanten kathahipun kathèthèran, mangka titiyang Muslimin namung wonten watawis sèwu jiwa, punika terang manawi awit saking pitulungipun Pangéran blaka. 487. Sanajan maksudipun para kafir merangi para Muslimin punika badhé numpes kaum Muslimin, suprandéné ing ngriki kaum Muslimin dipun pangandikani bilih karsanipun Pangéran midana para titiyang kafir sarana perang, punika boten kok badhé numpes titiyang kafir wau, wangsul namung badhé amedhot sapérangan, inggih punika para panuntunipun awon tuwin para sesepuhipun. Tembung tharaf punika ateges sapérangan utawi sabagéan (Rgh). Awit saking punika tembung wau lajeng kanggé anembungaken tiyang sagolongan, sarta gugununganipun tiyang. LL negesi tembung para luhur utawi minulya tuwin para saged ing bumi. Manawi para panuntuning wisuna 487. Sanajan maksudipun para kafir merangi para Muslimin punika badhé numpes kaum Muslimin, suprandéné ing ngriki kaum Muslimin dipun pangandikani bilih karsanipun Pangéran midana para titiyang kafir sarana perang, punika boten kok badhé numpes titiyang kafir wau, wangsul namung badhé amedhot sapérangan, inggih punika para panuntunipun awon tuwin para sesepuhipun. Tembung tharaf punika ateges sapérangan utawi sabagéan (Rgh). Awit saking punika tembung wau lajeng kanggé anembungaken tiyang sagolongan, sarta gugununganipun tiyang. LL negesi tembung para luhur utawi minulya tuwin para saged ing bumi. Manawi para panuntuning wisuna sampun pinedhot, kakantunanipun mesthi lajeng kemba anggènipun badhé andumugèkaken maksud- ipun numpes Islam, temahan panyiya-nyiya inggih lajeng kèndel. Ayat sambetipun ngiyataken panyuraos punika. Dhawuh ingkang nerangaken para mengsah sami wangsul kalayan ora kalakon karepé ing peperangan punika, punika nedahaken kanthi terang bilih para titiyang wau boten sami angsal damel utawi boten sami angsal kamenangan wonten ing paprangan. Sénapatinipun mengsah ingkang peng-pengan, Khalid, ngrasuk agami Islam nalika panjenenganipun wau wangsul dhateng Makkah.
228 Kulawarga Imran Juz IV sira ingatasé prakara iku, apa Panjene- ngané bali (wilasané) marang dhè- wèké apa aniksa, amarga, sayekti dhèwèké iku wong kang padha atindak dudu.488 127 Ora mèlu apa-apa 128 Lan samubarang ing langit- langit lan samubarang ing bumi iku kagunganing Allah; Panjene- ngané angapunten marang sapa sing dadi kapareng-É sarta aniksa sapa sing dadi kapareng-É; lan Allah iku Aparamarta, Maha- asih.489 RUKU' 14 Kados pundi sagedipun angsal kamenangan 129__138. Nyirik lampah nganggé prajanjian mawi riba', ambangun turut dhateng Utusan, loma amèwèhaken bandha karana agami, sarta sami momot wengku-winengku, tuwin nyuwun pangayomanipun Pangéran, punapa déné nyinau sabab-sababipun minggah mandhapipun bangsa-bangsa, punika wekasanipun saged anggayuh kamenangan. 139. Kapitunanipun mengsah sampun dhumawah. 140__142. Kapitunan ing paprangan ing Uhud punika dados panyilah. Ut. tikel matikel 129 É, para kang padha angèstu! riba', aja sira padha mangan tansah mundhak-mundhak490 lan padha dibekti ing Allah, darapon sira padha begja. 488. Pantes pinèngetan, ing sagemblenging Quran Suci, wilasa punika dhawah angka satunggal. Rèhné Kanjeng Nabi Punika ing satunggaling wekdal panjenenganipun sok kagungan panggalih, bilih dosanipun para mengsah ingkang ageng punika mesthi badhé mahanani dhumawahing siksa dhateng piyambakipun, ingkang saged anjalari tumpesipun. Nanging panjenenganipun dipun pangandikani kalayan sabda pangandika ingkang terang lan cetha, bilih panjenenganipun punika boten tumut punapa-punapa ing atasipun bab prakawis punika, jalaran saged ugi Allah badhé maringi pangapunten dhateng para titiyang wau, amarga sayekti dhèwèké iku wong kang padha atindak dudu. Menggah ing sajatos-jatosipun, sabab ingkang kanggé jalaran paring sih-wilasa wau, pancènipun rak malah dados jalaran andhawahaken pidhana; suprandéné boten, jalaran tresna sih-wilasanipun Pangéran dhateng manusa punika sakalangkung ageng, ngantos boten wonten satunggal punapa ingkang saged ngalang-alangi anggènipun Pangéran badhé mitedhakaken sih-wilasa- Nipun. Sih-wilasaning Pangéran ingkang anyrambahi, kados ingkang kawarsitakaken ing dalem ayat punika, ing dalem kitab-kitab suci boten wonten ingkang nyamèni. inggih manusa limrah, saged ugi 489. Wontenipun sifat Mahaasihipun Allah kasebutaken, punika perlu kanggé anedahaken bilih sanajan durakanipun ageng lan kathah sanget, pantes kadhawahan pidhana, éwadéné Panjenenganipun taksih kapareng ngapunten, awit Panjenenganipun punika Mahaasih. 490. Tembungipun ingkang asli tegesipun ingkang lugu: tikelan ditikelaké.
Surat 3 Sagedipun angsal kamenangan 130 Lan padha jaga-jagaa ing geni kang disedhiyakaké marang para wong kafir. ambangun padha turuta ing Allah tuwin utusan, darapon sira padha pinaringan wilasa.491 131 Sarta a. 2454A 132 Lan padha gagancangana marang paramartaning Pangéranira lan (marang) taman kang jembaré (padha karo) lan bumi,a kang disadhiyakaké marang para kang padha bekti: langit-langit Ar. sing ngapura 133 Kang padha wèwèh ka- lawan sajroning kaombèran lan nesu(-né) padha angendhalèni sarta angapura marang manusa; legawa ing lan karupekan Déné raos ingkang sumimpen ing tembung tadl'if wau: mewahi satunggaling barang ngantos barang wau dados tikel kalih utawi pinten-pinten (LL). Sarèhning tembung adl'af punika jama' qillah, mila lajeng dipun tungka ing tembung mudlâ'afah, supados mengku suraos langkung sanget (AH). Cara ingkang inggih punika pungkasaning wawangenipun sambutan, saremanipun dipun gamblokaken dhateng arta babon, dadosipun ing sawatawis taun kémawon babonipun sampun tikel-matikel kathah sanget. Prayogi ugi katerangaken pisan ing ngriki bilih ingkang nyambuti mawi sareman, punika boten namung nyambut mawi sareman kémawon, nanging nyambuti mawi sareman, punika ugi dipun awisi. Ambokmanawi kémawon karajan-karajan Islam punika boten ngantos nemahi karisakan, saupami boten sami nyambut arta mawi sareman saking umat sanès, ingkang inggih awit saking sambutanipun wau bangsa ngamanca lajeng gadhah jalaran nyampuri urusanipun. Boten kètang sakedhik, punika nedahaken gandhèngipun bab riba' kasebutaken sasambetan kaliyan bab perang. Éwadéné inggih taksih wonten malih sabab sanèsipun, déné bab riba' kasebutaken sasambetan kaliyan bab perang. Makaten kateranganipun: Nadyan titiyang Muslimin kaliyan titiyang sanès Muslimin saweg anggenting sasambetanipun, éwadéné titiyang Muslimin lastantun sami sasatungan nyambut damel kaliyan titiyang sanès Muslimin kalayan mawi riba'. Ingkang makaten punika kajawi nama ngilèkaken medal artanipun umat Islam ingkang boten sakedhik, ugi saged anuwuhaken pakèwed tumrap babagan pulitik, wonten ing salebetipun kawontenan perang ingkang kelampahan nalika wekdal wau, mangka bangsa Yahudi ingkang sampun kaloka bangsa tukang nyambutaken arta, punika ugi kagolong dados mengsahipun Islam. Langkung-langkung, rèhning surat punika mligi ngrembag bab titiyang Yahudi, para Muslimin dipun pèpèngeti, sampun ngantos sami celak-celak kaliyan sadaya piawon ingkang sampun nyuremaken sifat-sifatipun ingkang saé bangsa Yahudi, sawenèhipun kadosta riba'. tumindhak ing tanah Arab, sareman dipun campur, 491. Kapitunènipun titiyang Muslimin wonten ing perang Uhud, punika margi saking ambadal préntah anjagi sawenèhing panggénan; inggih punika, margi nulayani dhawuhipun Kanjeng Nabi anjagi papan wau, prajurit Makkah ingkang pancènipun sampun mundur lajeng ambalik nempuh para Muslimin ingkang ambujeng, temah wadyabala Muslimin sami gègèr apuyengan, kathah tiyang Muslimin ingkang tiwas, malah Kanjeng Nabi piyambak ugi nandhang kanin. 229
230 Kulawarga Imran lan Allah iku remen marang wong kang padha agawé becik (ing liyan).492 Ar. kang mangka padha weruh 134 Lan para kang nalikané padha anglakoni panggawé kang ora pantes utawa atindak dudu marang jiwané dhéwé banjur padha éling ing Allah nuli padha nyuwun panga-pura ing kaluputané - lan sapa ta sing angapura ing kaluputan kajaba Allah? - sarta (sing) ora jaragan andadra marang apa kang padha dilakoni. Ar. ngisoré 135 (Tumrapé) iki - wawalesé yaiku pangapura saka Pangérané, sarta taman-taman kang kali-kaliné jeroné padha mili, padha ing manggon ana ing kono lan, linuwih ganjarané wong kang padha tumandang gawé. Ut. dadalan tula- tepa dha493 kang wis kalakon ing sadurungira; mulané padha lulu- ngana ana ing bumi banjur padha andelenga, kapriyé wusanané para kang padha anggorohaké. 136 Sayekti akèh 492. Ngendhalèni nesu, ngapunten, tuwin damel kasaénan dhateng ngasanès, punika ngiyataken tatangsuling karukunan, ingkang dipun betahaken sanget tumrap anggayuh kamenangan. Asring sanget ayat punika niyupaken kasabaran lan kaloman. Abdinipun Bagéndha Hasan, kawula tumbasan, margi maos ayat punika angsal kamardikan lan angsal arta pasangon. Andharanipun makaten: ing satunggaling wekdal, abdi wau andhawahi Bagéndha Hasan kwali ingkang isi daharan ingkang taksih benter amongah-mongah. Margi rumaos manawi badhé tampi pidhana awit saking kalepatan wau, piyambakipun lajeng maos marambah-rambah ayat ingkang mungel: "Kang padha ngendhalèni nesuné." Bagéndha Hasan ngandika bilih panjenenganipun boten duka. Pun abdi maos: "Sarta ngapura marang manusa." Bagéndha Hasan ngandika: "Aku ngapura ing kowé." Abdi nglajengaken pamaosipun: "Lan Allah iku remen marang wong kang padha agawé becik." Bagéndha Hasan ngandika: "Aku mardikakaké kowé lan mènèhi kowé duwit salaka patangatus." Lalampahan punika déning tuwin Salé dipun wastani: "Tuladha kasabaran lan kaloman ingkang adiluhung." 493. Sunan punika jama'-ipun tembung sunnah, tegesipun: margi utawi tatanan utawi caraning panindak utawi pratingkah utawi lalampahanipun tiyang gesang utawi sasaminipun (LL). Mila ing ngriki ateges margi utawi tepa tuladha bab garapipun Allah dhateng para tulus tuwin para duraka (Bd). Juz IV
Surat 3 Sagedipun angsal kamenangan 137 Iki katerangan kang cetha tumrap para manusa sarta tuntunan tuwin pitutur tumrap para wong bekti. 138 Lan aja padha nglumpruk sarta aja padha miris, lan sira bakal padha unggul manawa sira padha wong angèstu. Ut. saksi 139 Manawa tatu angenani ing sira, lah sayekti tatu sapadhané iku iya angenani golongan (para kafir), lan ing dina-dina iki Ingsun agawé gilir-gumanti antarané para manu- sa, lan supaya Allah anguninga- nana494 para kang padha angèstu sarta arsa amundhut para syahid saka ing sira; lan Allah iku ora remen marang para kang atindak dudu, 140 Lan amrih Allah amur- nèkaké para kang padha angèstu tuwin anyirnakaké para kafir. a. 494 b. kacocog- na 2: 214 141 Apa sira padha ngira bakal padha malebu ing taman, kang mangka Allah durung amirsania sapa sira kang padha anyarempeng perangé sarta (durung) mirsani para kang padha sabar?b Ut. sira katemu temen padha angajab-ajab pati ing sadu- runge tumiba ing sira; lah sayekti iki sira padha weruh sarta (iki) sira padha ngingeti.495 142 Lan sayekti sira 494. Allah nguningani sadaya barang ingkang satmata lan ingkang boten satmata punapa déné nguningani barang ingkang kawedhar utawi ingkang kasingidaken, punika kasebutaken marambah- rambah wonten ing dalem Quran Suci. Tembung nguningani ing ayat ngriki tuwin durung amirsani ing ayat 141, punika ingkang dipun karsakaken mirsani ing salwiring lalampahan. Allah amirsani sinten ingkang pranyata mukmin, inggih punika ingkang purun nyarempeng wonten ing margi-Nipun, tuwin sinten ingkang satuhu sabar nalika manggih cobi. Nanging tiyang ingkang pranyata mukmin saèstu, ingkang purun nyarempeng saèstu, tuwin ingkang sabar saèstu nalika nandhang, punika sadaya sagedipun winastan kapirsanan ngemungaken manawi sadaya wau sampun kelampahan saèstu. 495. Ingkang dipun karsakaken punika para titiyang ingkang puguh nyuwun supados para Musli- 231
232 Kulawarga Imran RUKU' 15 Tetep santosa ing salebeting nandhang sangsara 143, 144. Sédanipun Kanjeng Nabi boten saged dados jalaranipun para Muslimin dhumawah ing awon tuwin panyembah brahala. 145__147. Para mitranipun Kanjeng Nabi boten remuk déning kasasangran. 143 Lan ora liya Muhammad iku kajaba mung Utusan; sanyata wis padha mati para utusan ing sadu- rungé;496 lah manawa dhèwèké mati utawa dipatèni, apa sira padha ambalik ing tungkak-tungkakira? Lan sapa sing ambalik ing tung- kaké, lah ora pisan-pisan iku am- babayani marang Allah; lan Allah bakal angganjar marang para kang padha weruh ing panarima.497 144 Lan sawijining jiwa ora ana bisa mati kajaba kalawan idining Allah; semayané wis tinamtu;498 lan sapa sing kapéngin ganjaran donya, iki iya bakal Ingsun paring- min medal dhateng sajawining kitha anggènipun mapagaken mengsah, mangka karsanipun Kanjeng Nabi para Muslimin sami lumawan wonten ing salebetipun kitha Madinah kémawon. Kapi-adrengipun para titiyang wau perang kaliyan mengsah utawi pinrajaya karana nglabuhi yakti, punika winastan ngajab-ajab pati, jalaran punika prakawis pejah. 496. Nalika perang Uhud Kanjeng Nabi nandhang kanin ingkang sanget, ngantos kakinten manawi panjenenganipun nemahi séda. Lah punika karsanipun ayat punika. Nadyan upaminipun Kanjeng Nabi nemahi séda pisan, para Muslimin boten kok badhé ambalik dhateng agaminipun lami awit Islam punika ngungkuli sadaya agami. Yakti punika tetep yakti, nadyan upaminipun pambélaning yakti wau tiwas wonten ing paperangan, yakti boten kénging dipun lirwakaken. Makaten ugi panggorohan lan gugon-tuhon, punika inggih boten kénging dipun tampi, nadyan ing sawatawis wekdal pambélanipun menang. Kajawi ayat punika migatosaken sanget ing kayektènipun Islam, ayat punika ugi mengku piguna ingkang wigatos nalika wekdal sédanipun Kanjeng Nabi. Wonten sahabat sawatawis ingkang nginten sampun cetha bilih Kanjeng Nabi boten séda. Bagéndha Abu Bakar nyataaken malebet, sarta sareng sampun cetha bilih Kanjeng Nabi tétéla sampun séda, panjenenganipun lajeng minggah ing mimbar tuwin maos ayat punika. Pranyata angédab-édabi dayanipun tumrap para ingkang sami mirengaken, sadaya sami yakin bilih Kanjeng Nabi séda kados déné para nabi ing sadèrèngipun panjenenganipun ugi sampun sami séda. Para andika nabi punika sami manusa limrah, mila boten kénging boten mesthi inggih badhé telas wawangening sugengipun, boten prabéda kaliyan manusa sanès-sanèsipun. Ayat punika suka bukti ingkang cetha, bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika inggih séda. Upami boten makaten, para ingkang taksih semang-semang dhateng sédanipun Kanjeng Nabi, mesthi dèrèng saged ical semang-semangipun, nalika Bagéndha Abu Bakar ngagem ayat wau. 497. Ambabayani dhateng Allah, punika tegesipun ambabayani dhateng margining Pangéran, inggih punika: yekti kados déné ingkang maujud ing dalem Islam. 498. Sajakipun ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika bab prakawis sédanipun Kanjeng Juz IV
Surat 3 Tetep santosa salebeting nandhang sangsara aké marang dhèwèké, lan sapa sing kapéngin ganjaran akhirat iki iya bakal Ingsun paringaké marang dhèwèké; lan Ingsun bakal anggan- jar marang para kang padha weruh ing panarima. 145 Lan wis pira baé nabi kang perang, sing andhèrèkaké sapirang- pirang para kang padha manembah ing Pangéran;499 mulané padha ora giris marang apa kang tumiba ing awaké ing dadalaning Allah, sarta padha ora nglunthung tuwin padha ora atindak asor; lan Allah iku remen marang para kang padha teteg. liya pangucapé, kajaba mung padha ngunjuk: Pangéran kawula! mugi angapun- ten kawula ing kalepatan kawula tuwin keladuk kawula ing urusan kawula punapa déné mugi Tuwan angekahaken tumpaking dalama- kan kawula saha amitulungi ka- wula anglawan para titiyang kafir. 146 Lan ora amaringi ganjaran donya marang dhèwèké sarta ganjaran akhirat kang luwih becik; lan Allah iku remen marang para kang agawé becik (ing liyan). 147 Mulané Allah Nabi, wigatos maringi kayakinan dhateng para Muslimin, bilih sédanipun Kanjeng Nabi dèrèng dumugi wayahing masakalanipun. Dhawuh punika ugi wigatos anedahaken pangreksaning Pangéran ingkang mligi dhateng Kanjeng Nabi, jalaran saupami botena saking pangreksaning Pangéran, kaselak mokal ing wekdal ingkang ambabayani punika panjenenganipun saged wilujeng saking séda (Rz). 499. Tegesipun tembung ribbi kula aturi mirsani katerangan angka 456. Saèstu anggumujengaken déné tuwan-tuwan Sale, Rodwell, tuwin Palmer satunggal lan satunggalipun cocog, sami klèntunipun, anggènipun negesi ayat punika: "lan wis pira baé nabi kang wis peperangan karo kang padha duwé prajurit maleksa-leksa." Makaten punika anggènipun anjarwani tuwan Sale ayat wau; Rodwell lan Palmer inggih kados makaten. Kula boten naté sumerep mufassir ingkang kateranganipun kénging dipun anggé pipiridan negesi ingkang kados makaten wau, makaten ugi tembungipun dhawuh, punika boten saged dipun tegesi makaten wau. 233
234 Kulawarga Imran RUKU' 16 Sababing kasangsaran wonten paprangan ing Uhud 148-150. Para mengsah sami kataman giris. 151. Anggènipun anglirwakaken wajib sapérangané wadya Muslim sasampuning menang, minangka wahananipun janjining Allah. 152. Mengsah angalap faédahipun kekisruhan. 153. Sumèlèhing manah sasam- puning kapitunan sarta grundelanipun sawenèhing golongan. 154. Anggènipun anglir- wakaken kawajiban dipun apunten. 148 É, para kang padha angèstu! manawa sira padha manuta para kang padha kafir, dhèwèké bakal padha ambalikaké sira ing tung- kak-tungkakira, lah sira banjur kebalik dadi wong sing kapitu- nan.500 149 Ananging, Allah iku ban- daranira, sarta Panjenengané iku becik-beciké para kang tetulung. 150 Ingsun bakal andadèkaké giris ana ing atiné-atiné para kang padha kafir, amarga saka anggoné padha anjèjèri sisihan Allah barang kang ora didhawuhaké déning Pan- jenengané mungguh wewenangé, lan panggonané iku geni; lan ala padunungané para kang atindak dudu iku.501 500. Para Muslimin dipun perangi, punika boten sanès maksudipun kajawi namung mamrih para Muslimin ambucal agaminipun; milanipun para Muslimin boten saged nganggep para kafir dados pangagengipun ingkang nguwaosi piyambakipun, jalaran manawi para Muslimin purun manut miturut, boten kénging boten mesthi badhé nuwuhaken panganiaya, ingkang boten badhé wonten telas-telasipun tansah dipun tindakaken déning mengsah, ngantos manawi para Muslimin sami purun ambucal agaminipun. 501. Sanajan wadyabala kafir menang kathah cacah jiwanipun, titiyang Muslimin kirang saking sapra-sekawaning cacah jiwanipun wadyabala mengsah, tur dadamelipun para Muslimin boten saé kados gadhahanipun mengsah, makaten ugi sanajan wadyabala Muslimin katlèyèk perangipun, suprandéné mengsah meksa atilar gelanggang, wadya Muslimin dipun tilar klenthar wonten ing papan pabaratan, dalasan api-api badhé nyerang kitha Madinah inggih boten, mangka ing wekdal wau kitha Madinah babar pisan boten kajagi. Ingkang makaten punika anedahaken bilih para titiyang kafir sami giris manahipun, sanajan sampun saged damel pituna sawatawis dhateng para Muslimin. Para kafir gadhah panganggep langkung prayogi mundur dhateng Makkah kémawon, mumpung para Muslimin saweg ribed déning pakèwed tuwin boten saged ambujeng. Juz IV
Surat 3 Sababing kasangsaran ing paprangan Uhud 151 Lan sayekti temen Allah iku anuhoni janji-Né marang sira502 nalika sira padha amatèni dhè- wèké kalawan idin-É, nganti nalika atinira padha dadi giris sarta padha apasulayan ing dalem prakara iku tuwin padha ora amiturut ing sa- wisé Panjenengané anedahaké ma- rang sira apa kang sira senengi;503 sawenèhira ana kang kapéngin donya lan sawenèhira ana kang kapéngin akhirat;504 tumuli Panje- nengané amisahaké sira saka dhè- wèké; amrih Panjenengané anyoba ing sira;505 sayekti temen Panjene- ngané wis ngapura ing sira; lan Allah iku luber sih paparing-É marang para kang padha angèstu. 152 Nalikané sira padha kepla- yu sarta ora angentèni wong siji- sijia, sarta utusan iku anguwuh sira ing burinira, mulané Panjenengané aparing kasusahan liya marang sira liruné kasusahan(-ira), supaya sira aja padha mrihatinaké barang kang wus oncat saka ing sira lan aja (mrihatinaké) apa kang tumiba ing sira; lan Allah iku uninga apa kang padha sira lakoni.506 502. Janjinipun kasebut ing ayat 123. 503. Punika nedahaken bilih para Muslimin sampun angsal kamenangan nalika Perang Uhud. Lalampahan ing sasampunipun murugaken para Muslimin kécalan wohing kamenangan wau. 504. Dhawuh punika mangandikakaken tiyang kalih golongan, inggih punika para ingkang kepéngin donya punika tuwin para ingkang kepéngin akhirat. Kedah dipun èngeti bilih punika golongan kakalih ing antawisipun prajurit sikep jemparing cacah sèket jiwa, ingkang kapatah anjagi papan ingkang wigatos kanggé nyegat unduring mengsah. Nalika wadyabala mengsah bibar sar-saran margi katitih ing yuda, sawenèhipun prajurit asikep jemparing wau lajeng sami tilar papan panjaginipun margi melik angsal jarahan, namung pangagengipun, 'Abdullah bin Jubair, lan kancanipun watawis tiyang sadasa ingkang lastantun wonten ing papan panjagénipun (Rz). Dados ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, golongan kakalih ing antawisipun prajurit sikep jemparing ingkang namung sakedhik wau. 505. Mengsah ingkang dipun bujeng lajeng ambalik nempuh ingkang ambujeng, sareng nyumerepi bilih papan panjagénipun prajurit sikep jemparing ingkang wigatos punika dipun suwungaken. 506. Ingkang dipun karsakaken punika panguwuhipun Kanjeng Nabi. Sapunika para Muslimin saweg sami sumerep bilih panyeranging mengsah katujokaken dhateng Kanjeng Nabi. Awit saking punika mila para Muslimin lajeng sampun boten anggetuni anggènipun kécalan wewengan ingkang saé 235
236 Kulawarga Imran Juz IV 153 Tumuli, ing sawisé kasu- sahan, Panjenengané anurunaké katentreman marang sira, ayem tumeka marang kancanira sagolo- ngan,507 lan (ana) sagolongan liya- né kang jiwané angandhut susah; ing Allah padha anyana-nyana kalawan ora bener, panyana kabo- dhoan;508 padha calathu: Aku padha ora duwé bagéan barang- barang ing prakara iku.509 Cala- thua: Sayekti prakara iku kabèh kanggé ambujeng mengsah, nanging sami mrihatosaken Nabinipun ingkang wonten ing salebeting babaya. Bab punika kalayan terang kasebutaken wonten ing dhawuh candhakipun: "Supaya sira aja padha mrihatinaké barang kang wus oncat saka ing sira," inggih punika jarahan ingkang pancènipun badhé dipun ebèki manawi sami ambujeng mengsah ingkang sami keplajeng, "lan aja mrihatinaké apa kang tumiba ing sira," (inggih punika kapitunan sawatawis ingkang sami dipun sandhang). Limrahipun tembung atsâbahû punika ateges: males, nanging kalakading tembung punika sok mengku suraos nyukani lilintu, kados déné ing tembung ingkang ateges dhèwèké mènèhi liliru utawi ijol utawi wawales barang pawèwèhé (LL). 507. Miturut Rgh nu'as punika ateges ngantuk, nanging ing sasampunipun negesi makaten punika panjenenganipun lajeng mewahi katrangan makaten: Kacariyos bilih nu'as ing ngriki punika ngibarataken ayem lan temtrem. Teges punika kula anggé, jalaran suraosipun langkung nocogi kaliyan kawontenanipun papan-peperangan. Nanging manawi tegesipun ingkang sapisan wau ingkang dipun anggé, kelampahanipun mesthi ing sasampunipun mengsah késah. Ngantuk punika pratandhanipun sampun aman, jalaran saben prajurit ingkang taksih purun manah dhateng kawilujenganipun, mesthi botenipun niyat ngaso ing salebetipun saweg peperangan. Teges ingkang pundi kémawon ingkang dipun anggé, meksa inggih anedahaken kalayan terang, bilih mengsah dèrèng saged ngawonaken para Muslimin, jalaran saupami para Muslimin sampun dipun kawonaken, wadyabala mengsah ingkang cacah jiwanipun wonten tigangèwu, punika mesthi sampun kelampahan saged anumpes ngantos tapis wadyabala Muslimin ingkang namung pitung atus, tur ingkang sampun bibrah pasang gelaripun punika. Yektinipun ingkang sampun kelampahan punika makaten: Nalika nyumerepi para Muslimin sami ambujeng piyambakipun, tur kalayan tanpa mawi tatanan, sarta nalika nyumerapi bilih papan panjagénipun wadya sikep jemparing dipun tilar, mengsah sagolongan lajeng nempuh byat dhateng Kanjeng Nabi, perlu kanggé ngayomi munduripun wadya kafir sanèsipun. Sareng para Muslimin nyumerepi babaya punika saha lajeng sami pacak baris wonten ing sakubengipun Kanjeng Nabi, mengsah lajeng mundur kalayan wilujeng saking pambujengipun para Muslimin. 508. Titiyang ingkang dipun pangandikakaken ing ngriki punika satru munggèng cangklakan ingkang boten tumut perang, ingkang sawatawis taksih sami kempal kaliyan para Muslimin. Sapunika para titiyang wau sami ngeblakaken gethingipun dhateng para Muslimin ingkang wau-waunipun kasidhem. Déné panyana awon dhateng Allah ingkang dipun kandhut déning para titiyang wau, inggih punika: Gusti Allah boten mitulungi para Muslimin, kados ingkang kapangandikakaken déning Kanjeng Nabi. punika ateges panyana-nyananipun golongan ingkang bodho utawi panyana- nyana jaman kabodhoan. 509. Anggènipun sami grundelan punika amargi rembagipun supados tetep wonten ing kitha Madinah tuwin rumeksa dhiri wonten ing salebeting kitha boten katampi, jalaran ingkang kathah sami gadhah pamanggih ingkang mrayogékaken supados mengsah dipun papagaken wonten ing sajawining kitha.
Surat 3 Sababing kasangsaran ing paprangan Uhud Ut. anglilir ana ing (astaning) Allah. Padha andhe-likaké sajroning jiwané apa kang ora dilahiraké marang sira. Padha acalathu: yèn ta aku padha duwéa bagéan barang-barang ing prakara iku, (amasthi) aku ora ing kéné.510 padha kaprajaya Calathua: Sanajan ta sira padha ana ing omah-omahira, para sing wis ginaris mati, amasthi kalakon metu marang panggonané bakal pinra-jaya,511 lan mamrih Allah anyoba apa kang ana ing sajroning dhadha-dhadhanira tuwin mamrih Panjenengané angresikaké apa kang ana ing sajroning ati-atinira; lan Allah iku Angudanèni kang ana ing dalem dhadha-dhadha.512 Ut. ambalik Ut. wadya- bala Ut. Aris sawenèhira ana ing kang padha dina tempuké golongan loro, iku mung si sétan sing duwé pangarah amlèsèdaké dhèwèké amarga saka sawenèhing barang kang wis padha dilakoni, temen Allah wis angapura marang dhèwèké; sayekti Allah iku Aparamarta, Momot. 154 Sayekti, lèrès-angucira lan RUKU' 17 Paprangan ing Uhud punika amilahaken para ingkang angèstu kaliyan para lamis 155-157. Sababing kacilakan. 158-159. Rembagan punika perlu. 160-163. Kanjeng Nabi boten badhé anjabel bagéanipun para prajurit panah, amargi panjenenganipun punika 510. Pabenipun: saupami pamrayoginipun supados para Muslimin tetep wonten ing salebeting kitha dipun tampi, yakti para Muslimin boten sami nemahi kacilakan. 511. Para ingkang sampun ginaris pejah, punika ingkang dipun karsakaken para Muslimin; déné pejah ing ngriki, mejahi utawi merangi mengsah. Para ingkang sami alit manahipun, ingkang sami grundelan, sami dipun pangandikani bilih nadyan para titiyang wau boten purun ngedali perang lumawan mengsah, para mukmin sajati mesthi inggih sami ngedali, sarta anggènipun sami ngucira para titiyang ingkang sami alit manahipun wau, boten badhé saged mahanani ajrihipun para mukminin sajati (Rz). Utawi, saged ugi dhawuh wau ateges, bilih kacilakan punika temahipun ambadal dhawuh, milanipun nadyan sami tetep wonten ing salebeting kitha Madinah, ambadal dhawuh punika sami kémawon temahanipun. 512. Punika saged nerangken punapa ingkang dipun karsakaken "Allah nyoba apa kang ana ing sajroning ati" punika. Panjenenganipun ngudanèni punapa ingkang wonten ing salebeting manah wau, déné Panjenenganipun nyobi, punika ingkang dikarsakaken medharaken punika dhateng ngasanès. 237
238 Kulawarga Imran boten namung suci kémawon, ananging inggih ingkang anucèkaken ing asanès. 164-167. Para lamis dipun jawèkaken. 168-170. Para pejah syahid (Babanten). Ar. nalika Ut. yèn Ut. nung- gala aku 155 É, para kang padha angèstu! aja sira padha kaya para sing padha kafir lan kang angrasani sadulur- saduluré kang pinuju lulungan ing bumi utawa perang: mungguh padha anaa ing kéné baé, (iya) ora bakal padha mati lan ora pinra- jaya;513 mangkono iku mamrih Allah adamel piduwung kang abanget ing sajroning ati-atiné; lan Allah iku kang anguripaké lan matèni; iku mirsani sabarang kang padha sira lakoni. lan Allah 156 Lan manawa sira kaprajaya ing dadalaning Allah utawa mati, amasthi pangapura lan sihing Allah iku luwih becik tinimbang apa sing padha dikalumpukaké. sira mati utawa kaprajaya, sayekti marang Allah anggonira padha diimpun. 157 Lan manawa a. 2194 158 Mulané, marga saka sihing Allah déné sira lembah manah marang dhèwèké, lan saupama sira iku kasar abengis ing ati, amasthi padha bubar saka ing sakukuba- nira;514 mulané padha sira apuraa sarta sira suwuna pangayomana tuwin padha sira ajaka rembugan 513. "Sadhulur-sadhuluré" punika ingkang dipun karsakaken sanak-sadhèrèkipun ingkang sampun sami ngrasuk Islam, ingkang inggih margi saking punika ing sapunika lajeng sampun boten aman malih manawi kekésahan wonten ing bumi, utawi ingkang sampun sami tiwas karana nglabuhi agaminipun. Éwadéné ing wasananipun piyambakipun piyambak sami kaduwung déné boten nganggé agami Islam. 514. Saèstu èlok Quran Suci dhawuh anggatosaken bab lembah manahipun Kanjeng Nabi anggènipun ngrengkuh para titiyang ing sakukubanipun, sareng-sareng kaliyan nalika mangandi- kakaken lalampahanipun Kanjeng Nabi nalika wonten ing paperangan, dados sénapati ingkang nindhihi wadyabalanipun lumawan wadyabalaning mengsah ingkang langkung kathah tikel-matikel; ing mangka dados sénapati perang makaten kedah kereng temenan manawi nandukaken pidana dhateng tiyang ingkang nglirwakaken ing wajib, saya malih manawi anggènipun ambadal préntah ngantos mahanani Juz IV
Surat 3 Pilahipun para angèstu prakara iku;515 lah manawa wis sira sesèndhèna putus, marang Allah;516 sayekti Allah iku remen marang para sing padha sesèndhèn (marang Panjenengané). sira banjur 159 Manawa Allah angréwangi sira, amasthi ora ana kang bisa ngalahaké lan manawa Panjenengané anilar ing sira, lah ing sapengker-É, sapa sing bisa angréwangi sira; lan marang Allah kuduné sing padha angèstu. sira, sèndhèné kacilakan ingkang samanten agengipun. Éwadéné ingkang makaten punika inggih boten anggumun- aken, awit panjenenganipun punika boten lugu namung dados sénapatining perang kémawon. Leres, anggènipun Kanjeng Nabi wasis nuntun wadyabalanipun, anggènipun baut milih papan ingkang prayogi ing papan peperangan, anggènipun wasis ngrigenaken titiyang ingkang namung sakedhik cacahipun mengsah kaliyan wadyabala ingkang tikel tiga, sekawan, malah naté tikel sadasanipun, punika sadaya anélakaken bilih panjenenganipun punika sénapatining perang ingkang linangkung piyambak ing sajagad punika. Éwadéné lembah manahipun tuwin kasabaranipun anggèning ngrengkuh dhateng mitra punapa dhateng mengsahipun, punika ngégla awewèntèhan anggènipun abèncèng- cèwèng kaliyan kasagedanipun dados sénapati ageng wonten ing peperangan. Dipun riwayataken, bilih ing wekdal sasampunipun kasangsaran ing Uhud, Kanjeng Nabi boten naté nglahiraken nadyan satembung kémawon tetembungan ingkang kasar dhateng para titiyang ingkang sami ambadal ing dhawuhipun wau (Rz). Quran kebak pratélan-pratélan ingkang mangandikakaken lembah manahipun Kanjeng Nabi tuwin saéning tangkebipun Kanjeng Nabi dhateng sasamining tiyang. Ayat ing ngandhap punika saged suka seserepan dhateng kula sami ing bab panggalihanipun Kanjeng Nabi punika: "Sayekti temen wus anekani sira Utusan, saka ing bangsanira; abot ing atasé dhèwèké tumibanira ing kasangsaran, banget pangèmané ing sira, marang para angèstu dhèwèké welas, asih" (9: 128). 515. Kanjeng Nabi medal amapagaken mengsah, punika miturut putusaning pirembagan, sarta punika sulaya kaparenging karsanipun, jalaran panjenenganipun punika ngrujuki pamanggihipun tiyang ingkang namung sabagéan alit, ingkang sami mrayogèkaken boten mapagaken mengsah dhateng sajawining kitha. Tata lahiripun, putusaning pirembagan punika, ingkang nuwuhaken kasangsaran ing wekdal wau. Éwadéné panjenenganipun sakalangkung mituhu anggèning netepi paugeran ingkang leres, ngantos ing wekdal ingkang ambabayani wau panjenenganipun tetep mawi pirembagan kaliyan titiyang kathah ing babagan prakawis ingkang wigatos. Malah inggih ing wekdal punika ugi, wahyuning Pangéran netepaken uger-uger ingkang namtokaken manut miturut dhateng putusaning pirembagan. 516. Kedah dipun pèngeti bilih "sesèndhèn ing Allah," punika miturut basanipun Quran boten kok kèndel tanpa tumandang. Sadaya barang ingkang perlu katindakaken kedah dipun tindakaken, sarta cak-cakaning tumindhak inggih kedah dipun tamtokaken punapa mesthinipun. Lah sasampun kados makaten wau, saweg sesèndèn utawi tawakkkal dhateng Allah, inggih punika ing salebetipun nindakaken lampah-lampah ingkang sampun katamtokaken wau. Makaten punika mengku teges, bilih tiyang punika wajib utawi kedah tumandang ing sakiyat-kiyatipun, déné kados pundi badhé angsal- angsalanipun, kapasrahna wonten ing astanipun Allah; liripun, piyambakipun kedah sumarah, nadyan kados punapa kémawon badhé kadadosanipun, tuwin kados pundi kémawon angsal-angsalanipun, piyambakipun kedah narimah. 239
240 Kulawarga Imran 160 Lan ora bisa ana nabi kok atindak ora tulus; lan sapa sing atindak ora tulus, ing dina kiyamat tekané bakal anggawa barang kang ditindakaké kalawan ora tulus mau; tumuli siji-sijining jiwa di- paringi liliru ganep apa murwating panggawéné lan ora bakal padha kataman ing tindak dudu.517 Ut. jahanam 161 Lah apa iya (wong) kang iku miturut kaparenging Allah padha karo (wong) kang wis mungguh olèh dudukaning Allah, lan panggonané ing naraka; lan iki kawusanan ala. 162 Padha ana (pilah-pilahing) darajaté ana ngarsaning Allah; lan Allah iku amirsani sabarang kang padha dilakoni. 163 Sayekti temen Allah wis aparing nugraha marang kang pa- dha angèstu, nalika Panjenengané anjumenengaké Utusan sawiji ing kono, unusané awaké amacakaké timbalan-timbalan-É marang dhè- wèké, lan anucèkaké dhèwèké apa déné amulangaké Kitab lan kawi- caksanan marang dhèwèké, sana- jan ing sadurungé iku temen padha ana ing sajroning panasaran kang tétéla. 164 Apa! manawa babaya ani- bani sira, sarta sira temen wus nibakaké babaya (marang wong kafir) tikel pindhoné, sira banjur padha calathu: saka ngendi iki? 517. Kasangsaran ing Uhud punika tuwuhipun sabab saking lekasanipun prajurit panah sawatawis titiyang wau sami ingkang sami kuwatos manawi boten angsal panduman kapangandikakaken bilih sénapati ingkang limrah-limrah punika pancèn saged nindakaken kalepatan, kadosta atindak boten tulus dhateng titiyangipun. Nanging manawi Nabi, boten saged, jalaran kautusipun punika supados nucèkaken ing ngasanès (mirsanan ayat 163). jarahan. Para Juz IV
Surat 3 Pilahipun para angèstu Calathua: Iku saka awakmu dhéwé; sayekti Allah iku marang samuba- rang kawasa.518 Ut. wadya- bala a. 494 165 Lan apa kang tumiba ing sira ing dina tempuking golongan loro, lah iku wis kalawan idining Allah sarta supaya Panjenengané anguningania para kang padha angèstu, b. 494 166 Lan supaya Panjenengané anguninganib para kang padha lamis; lan padha dicalathoni: ayo padha perang ing dadalaning Allah utawa padha anulaka.519 Padha acalathu: mungguh aku padha we- ruha (yèn ana) perang,520 amasthi aku padha mèlu kowé. Ing dina iku luwih cedhak dhèwèké padha marang kafir tinimbang marang iman. Padha nyalathokaké kalawan cangkem-cangkemé ba-rang kang ora ana ing sajroning ati-atiné; lan Allah iku luwih uninga marang barang kang padha disingidaké. 167 Para kang padha angrasani sadulur-saduluré, kang mangka (awaké dhéwé) ambegogok (ana ngomah): mungguh dhèwèké pa- dha manuta aku, amasthi ora bakal kaprajaya. Calathonana: Lah mara, 518. Para kafir sampun kaping kalih nandhang karisakan déning tanganipun para Muslimin, sapisan nalika perang Badar, kaping kalihipun nalika perang Uhud babakan ingkang sapisan. 519. Manawi para titiyang wau sami boten mangertos punapa tegesipun perang ing marginipun Allah punika, apesipun piyambakipun rumaos, bilih perang karana rumeksa dhiri punika kedah. Menggah ing sajatos-jatosipun, tembung satunggalipun wau wigatos kanggé anggenahaken dhawuh ingkang majibaken "perang ing marginipun Allah," bokbilih wonten ingkang dèrèng saged nyandhak suraosipun ingkang sajatos, utawi kanggé anggenahaken suraosipun dhawuh ingkang majibaken perang karana yakti, jalaran tumrapipun umat rumeksa dhiri punika perlu, inggih punika kanggé rumeksa gesangipun umat wau. 520. Utawi ateges: Mungguh aku padha weruha yèn iku perang, mengku suraos mastani bilih anggènipun para Muslimin ngedali perang punika boten nama "perang" nanging nemaha murugi karisakan, jalaran cacah jiwaning wadyabalanipun tangèh nama babag. 241
242 Kulawarga Imran pati iku tulaken saka ing awakmu, manawa kowé iku padha wong temen. a. 196, 197 168 Lan aja sira ètung mati para kang padha kaprajaya ing dadala- ning Allah iku; balik dhèwèké iku padha uripa (sarta) padha direje- kèni ana ngarsaning Pangérané; 169 Padha seneng amarga saka paparingé Allah marang dhèwèké kang arupa lubèring kadarman-É, sarta abungah-bungah amarga saka para kang padha durung anututi (isih dhèwèké tininggal) ing buriné, déné bakal padha ora kataman wedi sarta padha ora susah. saking déning abungah-bungah amarga saka nugraha saka ing Allah lubering kadarman-É, sarta déné Allah iku ora angilangaké ganjaraning para kang padha angèstu. 170 Padha sarta (saka) RUKU' 18 Katlèyèk ing Uhud punika tumrapipun pun mengsah sanès kauntungan 171-174. Para angèstu sami mangsah perang sanajan karoban tandhing. 175-177. Para kafir boten saged adamel kapitunanipun para Muslimin sarta sumené punika mewahi sababing karisakanipun. 178-179. Para angèstu badhé pinisahaken kaliyan para lamis. 171 Para kang padha anyandi- kani ing Allah sarta Utusan, ing sawisé kacilakan angenani dhè- wèké - tumrap dhèwèké, para kang padha agawé becik sarta bekti, bakal padha olèh ganjaran kang gedhé.521 521. Dinten candhakipun wadyabala Makkah dipun bujeng ngantos dumugi ing panggènan ingkang winastan Hamra'u-l-asad ingkang salajengipun wonten ing babad Islam katelah kanggé namakaken lalampahan punika. Nanging titiyang Makkah boten wantun mapagaken wadyabala Juz IV
Surat 3 Katlèyèk ing Uhud tumrapipun pun mengsah 172 Para kang padha dicalathoni déning wong-wong: "Temen wong- wong padha gumolong arep anye- rang kowé, mulané padha diwedi ing dhèwèké," malah padha mun- dhak ing piandel, sarta padha cala- thu: Allah iku wis nyukupi tu- mrapé aku, sarta pangayoman kang linuwih. 173 Mulané dhèwèké padha bali kalawan kanugrahan tuwin lubè- ring kadarman saka ing Allah; ala ora angenani awaké,521A sarta padha manut kaparenging Allah; lan Allah iku Ingkang kagungan lubèring kadarman kang agung. Ut. mulané sétan kang amedèkaké sira marang mitra- mitrané; ananging aja padha wedi ing dhèwèké, lan padha wedia marang Ingsun, manawa sira iku padha wong angèstu.522 174 Iku pancèn 175 Lan aja nganti andadèkaké susahira para kang padha gagan- cangan lumebu ing kafir; sayektiné iku ora bisa ambabayani apa-apa marang Allah; Allah angarsakaké ora bakal amaringi panduman ana ing akhirat marang dhèwèké, lan bakal padha olèh siksa kang gedhé. Muslimin wau, sanajan piyambakipun menang kathah cacah jiwanipun. Déné ayat-ayat candhakipun (172-174), punika marsitakaken lalampahan bidhalipun prajurit Muslimin ingkang katelah winastan Badru-s-Sugra (Badar alit), ingkang kelampahan nalika let sataun kaliyan kelampahan perang Uhud wau. Wondéné mila titiyang Muslimin ngangkataken prajurit wau, jalaran ing sabibaripun perang Uhud, nalika wadyabala Makkah sami mundur, sénapatinipun, Abu Sufyan, ngundhangaken panantang bilih ing taun candhakipun piyambakipun nedya badhé ngayati perang malih kaliyan para Muslimin wonten ing dusun Badar. Nanging wadyabalanipun Makkah jebul boten saèstu nglurug mriku. 521A. Mirsanana katrangan ingkang sampun. Wonten ing Badru-s-Sugra boten kelampahan peperangan, para Muslimin malah sami angsal kauntungan kathah jalaran sami tumut dadagangan wonten ing peken paraméan ingkang dipun wontenaken ing ngriku nalika wekdal wau. 522. Sétan ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika pun Nu'aim, inggih punika telik-sandi upaya yasanipun titiyang Makkah, supados nyebar raos miris wonten ing kalanganipun para Muslimin (Rz). Cekakaipun kémawon sétan wau sétan ingkang awujud manusa. 243
244 Kulawarga Imran 176 Sayekti para kang padha anguyang kafir kalawan iman, iku ora ambabayani apa-apa marang Allah, lan bakal olèh siksa kang anglarani. Ar. wuwu- ha ing dosa 177 Lan para kang padha kafir aja padha ngira, manawa anggon- Ingsun aparing sumené iku becik tumraping awaké; anggon-Ingsun aparing sumené iku mung supaya lan padha amuwuhana dosané; bakal padha olèh siksa kang angasoraké. 178 Ora pisan-pisan Allah ange- togaké baé para angèstu dumunung ing kaananira saiki iki, nganti Panjenengané amisahaké kang ala saka kang becik; lan ora pisan- pisan Allah bakal ameruhaké ing sira marang kang ora katon, ana- nging amilih para utusan-É sapa kang dadi kaparenging karsa-Né; mulané padha angèstua ing Allah sarta para Utusan-É; lan manawa sira padha angèstu sarta padha bekti, amasthi sira bakal padha olèh ganjaran kang gedhé. 179 Lan para kang padha kumed amèwèhaké paparinging Allah kang arupa lubèring kadarman-É aja padha ngira yèn iku becik tumrap dhèwèké; balik iku ala tumrap dhèwèké; ing dina kiyamat, apa kang padha dikumedi mau bakal kumalung ing guluné; lan kagungané Allah warisan langit- langit lan bumi iku; lan Allah iku waspada marang apa kang padha sira lakoni.523 523. Dhawuh ingkang nunggil suraos kaliyan punika, namung béda langkung jembar tetembungan- ipun, ingkang mangandikakaken bab prakawis wohing pandamel kanthil wonten ing githok, punika ugi Juz IV
Surat 3 Dahwèn patiopènipun pandhèrèking Kitab RUKU' 19 Dahwèn-patiopènipun pandhèrèking Kitab 180. Dahwèn-patiopènipun para Yahudi dhateng pamundhutipun urunan Kanjeng Nabi. 181-184. Sami ngemohi nabi ingkang boten manut syari'at Musa. 185. Para Muslimin kedah nandhang kaicalan bandha lan nyawa sarta inggih kedah ambetahaken mirengaken basa ingkang mimiring. 186-188. Prajanjian rumeksa murninipun Kitab sarta panyamahipun. 180 Sayekti Allah wis midha- nget pangucapé para kang padha calathu: Satemené Allah iku mlarat lan aku iki padha sugih. Ingsun bakal anulisi apa calathuné sarta anggoné padha matèni para nabi kalawan ora bener, lan Ingsun bakal ngandika: Padha ngrasakna siksa pangobong.524 181 Mangkono iku amarga saka tangan-tanganira panggawéning kang dhisik-dhisik lan amarga Allah iku ora pisan-pisan atindak dudu marang para kawula. 182 (Iki) para kang padha cala- thu: Sayekti Allah iku adhawuh marang aku, aja nganti aku padha angèstu marang nabi, kajaba manawa dhèwèké anekani kurban marang aku, kang pinangan déning geni.525 Calathua: Sayekti, utusan- kawarsitakaken wonten ing 17: 13 makaten: "Lan Ingsun angalungaké panggawéné siji-sijining manusa ana ing guluné lan ing dina kiyamat Ingsun wetokaké marang dhèwèké awujud kitab, kang ginelar ngeblak." Dados saben tiyang punika mesthi ambekta wohing pandamelipun wonten ing gesang sapunika punika, nanging ing dinten kiyamat woh wau badhé dados cetha awewèntèhan. Lah inggih kados makaten punika, wohing kumed kadamel kanthil wonten ing githok-githokipun para titiyang ingkang sami kumed. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, ayat punika paring gagambaran dhateng kula sami bab panggalihanipun Kanjeng Nabi ingkang sinuci, ingkang sakalangkung sanget gethingipun dhateng watak kumed, ingkang manawi miturut hadits ingkang kénging pinitados, panjenenganipun boten naté mangsulaken tiyang pipriman saha panjenenganipun punika pranyata loma-lomanipun manusa. 524. Punika para Yahudi sawatawis ingkang sami anggugujeng para Muslimin anggènipun sami kikirangan tuwin anggènipun ngantos nyambut dhateng tukang nyambutaken arta bangsa Yahudi. Para titiyang punika ugi sami anggugujeng anggènipun para Muslimin nglempakaken arta kanggé rumeksa agami. Mirsanana 716 tuwin 5: 64. 525. Ingkang dipun kajengaken punika: "kurban obaran" miturut saréngat Musa. Bab punika kula 245
246 Kulawarga Imran Ar. koucap- aké utusan ing sadurungku wis padha rawuh marang kowé, kalawan tandha-tandha yekti kang terang sarta kalawan kang padha kosu- wun; lah yagéné panjenengané padha kosédani, manawa kowé iku padha wong temen?526 Ar. anggo- rohaké 183 Ananging, manawa dhè- wèké padha angemohi sira, lah temen para utusan ing sadurungira kang wus padha rawuh kalawan tandha-tandha yekti kang terang sarta Pustaka-pustaka tuwin Kitab kang sumunar,527 iya padha di- emohi. 184 Siji-sijining jiwa iku bakal angrasakaké pati, ing dina kiyamat liliruné ganep bakal di- paringaké marang sira; lah sapa lan aturi mirsani Kaimanan 1: 9: "Lan iku mau kabèh kaobonga déning imam ana ing misybah, minangka kurban obaran, iya iku kurban saosan asarana geni, ganda arum lumadi marang Yéhuwah." Sarta kula aturi mirsani Pangandharing Torèt 33: 10, ing ngriku nyebutaken bilih nalika ambarkahi titiyang Israil Kanjeng Nabi Musa ngandika: "Badhé akukutug dupa wonten ing ngarsa Tuwan, tuwin nyaosaken kurban wetahan wonten ing misbyah Tuwan." Kacocogna ugi kaliyan Kaimanan 8: 18. Panyuwunipun titiyang Yahudi supados kanjeng Nabi maringi kurban ingkang tinedha ing latu, punika lugunipun nyuwun kurban obaran miturut saréngat Musa, dados kajengipun, ingkang dipun gegegi sanget-sanget punika: nabi ingkang kajanjèkaken punika kedah tiyang Israil tuwin kedah naluri angger-angger Yahudi, boten sami angèngeti bilih ingkang kajanjèkaken wonten ing Pangandharing Torèt 18: 18, punika nabi saking antawising sadhèrèkipun, inggih punika saking antawisipun titiyang Isma'il, tuwin nabi ingkang kados Kanjeng Nabi Musa, inggih mesthinipun sanès pandhèrèkipun saréngat Musa. 526. Ing ngriki para tukang anggugujeng wau sami dipun pangandikani bilih dalasan nabi-nabi ingkang sami nganggé saréngat Musa inggih sami dipun sédani déning para Yahudi, mangka rawuhipun punika kalayan ambekta "kang padha kosuwun." Dados yektinipun anggèning para titiyang wau sami angemohi, punika boten margi saking kikirangan tandha yakti, nanging margi saking wangkoting manahipun. 527. Dipun pangandikakaken bilih rawuhipun para nabi punika kalayan ambekta barang warni tiga, inggih punika: tandha-tandha yakti ingkang terang, zabur tuwin kitab ingkang sumunar. Zabur kula tegesi: Pustaka-pustaka. Zabur punika jama'-ipun zubrah ingkang ateges: tugelan tosan ageng, utawi jamakipun zabur ingkang ateges barang ingkang kaserat. Miturut Rgh sarupining kitab ingkang atos serat-seratanipun, punika winastan zabur. Miturut LL zabur ateges kitabipun Pangéran ingkang angèl dipun suraos. Zabur jamakipun sarupining kitab ingkang kebak kawicaksanan (Rz). Limrahipun para mufassirin sami nyuraos zabur punika kitab sucinipun para andika nabi, déné kitab kang sumunar, punika kitab ingkang ngemot saréngat Musa, sanajan wonten ugi sawenèhipun, ingkang mastani bilih kitab Zaburipun Kanjeng Nabi Dawud tuwin Kitab Injilipun Kanjeng Nabi 'Isa punika kagolong kitab kang sumunar wau (Rz). Pamanggih kula zabur ing ngriki punika ateges piweca-piweca utawi seratan- seratan ingkang mengku piweca, déné kitab kang sumunar punika kitab ingkang isi tuntunan ingkang kabekta déning saben nabi dhateng umatipun ingkang mangka pandam lan pandomipun. Juz IV
Surat 3 Dahwèn patiopènipun pandhèrèking Kitab Ar. olèh kabegjan sing diedohaké saka ing geni sarta dilebokaké ing taman, temen iku lan kauripan kalakon sedyané; donya iku ora liya kajaba mung kabungahan kang anjalompro- ngaké. a. 2: 155 Ut. pa- nyenggring 185 Sayekti sira bakal cinoba ing dalem bandhanira lan jiwa- nira,a sira bakal ngrungu anyerikaké sapirang-pirang saka para kang wus padha kaparingan Kitab ing sadurungira sarta saka para kang manembah pangéran-akèh;528 lan manawa sira padha sabar sarta padha bekti, lah sayekti iki kalebu prakara-prakara (kang kudu di-) rungkebi. lan masthi pangucap 186 Lan nalikané Allah amun- dhut sasanggemané para kang wis padha kaparingan Kitab: Iki masthi kudu kogelaraké marang para ma- nusa lan iki aja padha sira singid- aké; ananging iki siningkiraké ing saburining gegeré sarta padha di- urupaké kalawan reregan sathithik; dadiya ala barang kang diurupi iku. 187 Aja sira ngira, para kang padha seneng-seneng ing barang kang wis padha ditindakaké sarta demen yèn ingalembana karana barang kang dhèwèké padha ora nglakoni - lah aja sira ngira yén bakal luput saka ing siksa; lan bakal oléh bagéan siksa kang nglarani. 528. Nyata saèstu, langkung-langkung ing wekdal sapunika. Salebetipun saabad ingkang kapeng- ker, kaum Muslimin tansah katundhung saking griya-griyanipun, Karajan-karajan Muslimin sinapu tapis tuwin atusan èwon titiyang Muslimin sami pinejahan ingkang boten sanès sababipun kajawi margi sami dados tiyang Muslimin. Tetembunganipun serat-serat kabar Nasrani ingkang nyerataken, sami ugi punapa serat kabar pulitik punapa serat-serat kabar ingkang kanggé mencaraken agaminipun, tuwin ingkang tiru-tiru punika wonten ing serat-serat kabar Hindu, sadaya sami langkah saking taker. 247
248 Kulawarga Imran 188 Lan kagungané Allah kara- toning langit-langit lan bumi iku, iku marang samu- sarta Allah barang kawasa. RUKU' 20 Menangipun-wekasan para Angéstu 189-193. Panyuwunipun para angèstu dhateng kanyataaning kamenangan janjinipun Gusti Allah. 194-198. Panyuwunipun sinembadan sarta kamenangan winecakaken. 199. Ananging piyambakipun kedah sami tetep sudira sarta tansah sumanggem anglampahi kangèlan. 189 Sayekti ing dalem tumita- hing langit-langit lan bumi lan (ing dalem) gilir-gumantiné wengi lan tandha-tandha rina, tumrap wong kang padha ana akalé; iku temen 190 Para kang padha angéling- éling Allah, kalawan ngadeg lan kalawan lan kalawan aléléyangan sarta kang padha mikir-mikir ing tumitahing langit- langit lan bumi: Pangéran kawula! Boten muspra anggèn Tuwan ani- tahaken punika. Mahasuci Tuwan punika, mila mugi Tuwan milu- jengaken kawula saking siksa latu; lungguh 191 Pangéran kawula! saèstu, Tuwan, sinten ingkang Tuwan lebetaken ing latu, inggih saèstu Tuwan asoraken, lan panulung tumrap ingkang sami atindak dédé punika boten wonten: 192 Pangéran kawula! saèstu kawula mireng juru sabda angu- wuh-uwuh dhateng iman, pangu- wuhipun: Padha angèstua ing Pangéranira; milanipun kawula sami angèstu. Pangéran kawula! mila mugi Tuwan angapunten Juz IV
Surat 3 Menangipun wekasan para Angèstu kawula ing kalepatan kawula, saha mugi Tuwan anutupi awon kawula, punapa déné mugi Tuwan amun- dhut nyawa kawula kagolongaken para tulus. 193 Pangéran kawula! Saha mugi Tuwan amaringaken punapa ingkang sampun Tuwan janjèk- aken dhateng kawula alantaran para utusan Tuwan, saha mugi ing dinten kiyamat Tuwan boten angesoraken ing kawula; saèstu Tuwan punika boten anulayani janji. Ar. ing dhèwèké Ut. ngisoré 194 Mulané Pangérané anyem- badani panyuwuné, pangandika- Né: Ingsun ora bakal angilang- ilangaké panggawénira kang atan- dang gawé, apa wong lanang apa wong wadon, sawenèhira iku saka ing sawenèhé; mulané para kang padha mlayu sarta padha tinun- dhung saka ing omah-omahé sarta padha dianiaya ing dalan-Ingsun, apa déné padha perang lan pinatènan, amasthi bakal Ingsun tutupi alané sarta masthi bakal Ingsun lebokaké ing patamanan kang ing jeroné kali-kaliné padha mili: ganjaran saka ngarsaning Allah, lan ing ngarsaning Allah isih ana ganjaran kang luwih becik.529 529. Punika piweca ingkang nyakup sadaya para sahabatipun Kanjeng Nabi ingkang sami katundhung saking griya-griyanipun, ingkang sami dipun kaniaya tuwin ingkang sami tumut peperangan kaliyan panjenenganipun. Wekasaning ayat punika nedahaken bilih janji badhé kalebetaken dhateng taman, punika wonten ing gesang sapunika punika, sarta kanyataanipun sampun dipun tuhoni, inggih punika nalika para Muslimin angsal kamenangan wonten ing tanah Mésopotamia. Déné ganjaran tumrap ing akhirat, kapangandikakaken ing dhawuh wau makaten: ing ngarsaning Allah isih ana ganjaran kang luwih becik. 249
250 Kulawarga Imran Juz IV 195 Aja angloropaké ing sira anggoné para kang padha kafir tumindak sakarep-karepé padha ana ing nagara-nagara.530 Ut. sadhéla 196 Kabungahan sapélé, tumuli naraka panggonané; lan ala palèrè- nan iku. Ut. ngisoré 197 Ananging para kang padha bekti ing Pangérané, bakal padha oléh patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono; sadhiyan saka ngarsaning Allah, lan sabarang kang ana ngarsaning Allah iku luwih becik tumrapé para tulus. 198 Lan sayekti, para pandhè- rèking Kitab iku ana kang angèstu ing Allah lan (ing) barang kang kadhawuhaké marang sira lan ing barang kang kadhawuhaké marang dhèwèké, sumungkem angijolaké maring Allah, ora timbalan-timbalaning Allah kala- wan iki kang ganjarané bakal padha olèh ing sayekti ngarsaning Pangérané; Allah iku rikat ing pangétung. padha reregan sepélé; Ut. santosa Ut. ngung- kulana 199 É, para kang padha angèstu, padha di sabar sarta padha onjon- onjonana ing kasabaran lan padha di sudira, tuwin padha di bekti ing Allah, supaya sira padha begja. 530. Tembung punika wonten ing jarwen basa Inggris dipun tegesi: coming in and going out of the cities ingkang jawinipun: mlebu-metu ana ing kutha-kutha. Nanging tegesipun ingkang leres tumindhak ing sakajeng-kajengipun (LL, TA). Suraosipun: anggènipun katingal kuwaos punika tumunten badhé dipun rampungi. _________________
SURAT 4 AN-NISA' (Para èstri) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (24 ruku', 177 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2. Ruku' 3. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Ruku' 7. Ruku' 8. Kawajibanipun para wali dhateng laré-laré ingkang dipun opèni. Angger-anggering warisan. Garapipun dhateng èstri. Èstri ingkang kénging dipun sémah. Èstri gadhah wewenang nanjakaken rajadarbèkipun. Prakawis jaler kaliyan èstri boten cocog. Kasucian lair lan batos. Sawarnining tumiyungipun manah dhateng tindak dédé tuwin lampah awon kedah dipun singkiri. Para lamis boten purun anampèni pancasanipun Kanjeng Nabi. Para angèstu kedah sami lumawan anjagi dhiri. Sikepipun para lamis dhateng para angèstu. Kados pundi garapipun dhateng para lamis. Manawi kados pundi sarta ngantos sapinten kéngingipun tiyang mejahi tiyang dipun apunten. Titiyang Muslimin ingkang manggèn ing kalanganipun mengsah. Ruku' 14. Ruku' 15. Salat salebeting perang. Ruku' 16, 17. Parepatanipun para lamis ingkang winados. Panyembah brahala tinulak. Ruku' 18. Garap ingkang adil dhateng para laré yatim sarta para èstri. Ruku' 19. Garap ingkang adil dhateng sadaya manusa sarta pancasan dhateng lalamisanipun Ruku' 20. para Yahudi. Kawusananipun para lamis Yahudi. Panerakipun para Yahudi. Ruku' 9. Ruku' 10. Ruku' 11. Ruku' 12. Ruku' 13. Ruku' 21. Ruku 22. Ruku' 23. Wahyu ingkang rumiyin-rumiyin angekahaken leresipun Quran. Ruku' 24. Kanabianipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta angger-anggering warisan. Nama lan sasambetanipun Surat punika kanamakaken Para Èstri, awit ingkang baku karembag punika wewenang- wewenangipun èstri. Nadyan wekasaning dhawuh ing surat ingkang sampun kaliyan wiwitaning dhawuh ing surat punika mèh nunggil suraos, éwadéné sasambetanipun ingkang sajatos surat kakalih punika makaten: péranganipun ingkang wekasan surat ingkang kaping tiga, punika ngrembag bab perang Uhud, lah, surat punika dipun wiwiti ngrembag kawontenan-kawontenan ingkang tuwuh awit saking wontenipun peperangan wau. Prajurit Muslimin ingkang sami tiwas punika atilar randha lan laré yatim ingkang boten sakedhik cacahipun, ingkang kedah dipun opèni gesangipun; lah inggih prakawis kawajiban- kawajiban dhateng golongan kakalih punika, ingkang dipun anggé mbukani surat punika.
252 Para èstri Ingkang kawarsitakaken Kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, ingkang baku piyambak surat punika ngrembag kawontenan-kawontenan ingkang tuwuh awit saking wontenipun peperangan ing Uhud. Punika kedah dipun èngeti salebetipun nimbang-nimbang masalah bab prakawis urut lan runtutipun bab ingkang karembag wonten ing surat punika. Kadadosan ingkang enggel piyambak wonten ing perang Uhud punika: kathahipun para Muslimin ingkang tiwas lan minggatipun para titiyang munafik; sasampunipun punika lajeng katungka ing wontenipun kawontenan-kawontenan ingkang mahanani memengsahan kaliyan para titiyang Yahudi. Kawontenan ingkang angka satunggal lajeng ambetahaken rembag bab prakawis wewenangipun para laré yatim tuwin para randha, awit saking punika mila ngantos nem ruku' dipun mligèkaken kanggé ngrembag bab punika. Ruku' ingkang wiwitan piyambak andhawuhaken pranatan-pranatan ingkang gagayutan kaliyan kawajiban wali dhateng laré yatim momonganipun. Ruku' ingkang kaping kalih maringi lenggah dhateng tiyang èstri sami kaliyan jaler, sarta ngundhangaken angger-angger énggal bab warisan, awit ing antawisipun bangsa Arab, tiyang èstri punika boten gadhah wewenang maris bandhaning krabatipun ingkang tilar donya. Ruku' ingkang kaping tiga ngrembag bab pangrengkuh dhateng tiyang èstri umumipun sarta ngawisi adat tata-cara ingkang nganggep tiyang èstri kados déné bandha warisan. Ruku' ingkang kaping sekawan ngrembag bab èstri ingkang boten kénging dipun pendhet sémah, ruku' ingkang kaping gangsal maringi wewenang dhateng para èstri nanjakaken rajadarbèkipun ing sakajeng-kajengipun; déné ruku' ingkang kaping nem, wiwitan maringi pitedah usadanipun manawi laki rabi boten saged atut, sarwi miwiti rembag bab lalamisan wonten ing wekasanipun. Sasampunipun ngantebaken wigatosipun kasucian lair lan batin, wonten ing ruku' ingkang kaping pitu lan kaping wolu, sarwi anedahaken kados pundi anggènipun para Yahudi sami nglirwakaken ing kasucian batin, sarta kados pundi anggènipun sami mihak dhateng para musyrik, ingkang boten sanès sababipun kajawi margi panastèn dhateng para Muslimin, sarta sasampunipun andhawuhaken dhateng para Muslimin supados sami tetep nglenggahi adil, ing ruku' ingkang kaping sanga lajeng nyandhak ngrembag para lamis ingkang sami angemohi pancasanipun Kanjeng Nabi supados tumut perang mapagaken mengsah; wondéné ruku' ingkang kaping sadasa andhawuhaken, bilih masalah perang punika masalah pejah gesangipun para Muslimin. Ruku' ingkang kaping sawelas ngrembag bab sikepipun para titiyang munafik, ruku' kalih welas ngrembag kados pundi garapipun dhateng para lamis wau. Ruku' ingkang kaping tigawelas, nyebutaken: manawi kados pundi sarta ngantos sapinten kéngingipun tiyang ingkang mejahi tiyang Muslimin dipun apunten, jalaran asring sanget titiyang Islam dipun pejahi sarana lampah cidra utawi lalamisan. Ruku' ingkang kaping sekawanwelas marsitakaken bilih para titiyang Muslimin ingkang manggèn wonten ing kalanganing mengsah, karana kepeksa lan boten margi saking kajengipun piyambak, punika dipun apunten. Ruku' ingkang kaping gangsalwelas paring pèpènget dhateng titiyang Muslimin, sampun ngantos sami katukup kanthi dumadakan wonten ing paperangan nalika sami nindakaken salat. Ruku' ingkang kaping nembelas lan pitulas nyebutaken rembagipun ingkang kanthi dhedhemitan para lamis. Ruku' ingkang kaping wolulas nglepataken panembah brahala, awit inggih para munafik manembah brahala punika ingkang kapangandikakaken wonten ing ruku' ingkang rumiyin-rumiyin punika; dumugi samanten rembag bab prakawis punika kacuthel. Sadèrèngipun mbubukani prakawis ingkang angka tiga ingkang dados rembag baku wonten ing surat punika, langkung rumiyin wonten ing ruku' ingkang kaping sangalas mangsuli bab garap ingkang adil dhateng para laré yatim lan para èstri, lan wonten ing ruku' ingkang kaping kalihdasa bab punika dipun damel umum; ing ruku' kalihdasa punika ugi para lamis saking antawisipun para Yahudi karembag. Ruku' candhakipun mecakaken kawusananipun para titiyang wau, sarwi anedahaken bilih angèstu dhateng para andika nabi ingkang rumiyin-rumiyin punika boten maédahi punapa-punapa dhateng piyambakipun, manawi piyambakipun angemohi Kanjeng Nabi. Ruku' ingkang kaping kalihlikur mangandikakaken anggènipun sami gadhah tindak panerak lan pangakenipun ingkang dora bab sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa wonten ing kajeng palang (salib). Ruku' ingkang kaping tigalikur dhawuh dhateng para nabi wau sadaya piweca ingkang rumiyin-rumiyin punika mecakaken badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad, déné ruku' ingkang wingking piyambak, sasampunipun nyebutaken kalayan cekak sasaripun para titiyang Nasrani anggènipun mangéran dhateng Kanjeng Nabi 'Isa lajeng mungkasi pangandika kalayan mangsuli bab prakawis warisan, kanthi mengku sasmita bilih warisan kanabian pindah saking trah Israil dhateng trah Isma'il. Juz IV
Surat 4 Kawajibanipun para wali 253 RUKU' 1 Kawajibanipun para wali dhateng laré-laré ingkang dipun opèni 1. Angajèni dhateng tatangsuling gotrah. 2. Sampun angemos-emos bandhanipun laré yatim. 3, 4. Sémah langkung saking satunggal dipun idini, perlu angopèni laré yatim. 5, 6. Anggènipun angopèni laré yatim. 7. Tiyang punika jalera utawi èstri sami angsal warisan 8, 9. Sanak tebih tuwin kamlaratan kedah dipun rengkuh kaliyan kaloman. 10. Pèpènget, sampun ngantos angumpetaken bandhanipun laré yatim. Kalayan asmanipun Allah, Ingkang- 1. Angajèni dhateng tatangsuling gotrah. 2. Sampun angemos-emos bandhanipun laré yatim. 3, 4. Sémah langkung saking satunggal dipun idini, perlu angopèni laré yatim. 5, 6. Anggènipun angopèni laré yatim. 7. Tiyang punika jalera utawi èstri sami angsal warisan 8, 9. Sanak tebih tuwin kamlaratan kedah dipun rengkuh kaliyan kaloman. 10. Pèpènget, sampun ngantos angumpetaken bandhanipun laré yatim. Kalayan asmanipun Allah, Ingkang- 1 É, Para manusa! Padha di bekti ing Pangéranira, kang wus anitahaké sira saka ing babakalan sawiji sarta anitahaké jodhoné saka (jinis) iku (uga)531 tuwin amencar- aké saka sakaloron iku sapirang- lan wong pirang wong lanang Titimangsa tumurunipun Nitik anggènipun surat punika ngrembag masalah warni-warni ingkang tuwuh margi saking wontenipun perang Uhud, kados sampun tétéla manawi tumurunipun surat punika boten antawis dangu kaliyan wontenipun paperangan wau. Dados, menggah ing urut-urutaning pranatanipun lan menggah ing urut-urutaning tumurunipun, surat punika candhakipun surat ingkang sampun. Dados ingkang sapérangan ageng surat punika kagolong dhawuh ingkang tumurun nalika taun Hijrah kaping sekawan, déné sawenèh pépéranganipun malih saged ugi tumurunipun punika nalika ngajengaken wekasaning taun Hijrah ingkang kaping tiga utawi ing wiwitaning taun Hijrah ingkang kaping gangsal; bab sampun boten perlu pinaiben malih. Nanging pangintenipun tuwan Noeldeke bilih ayat 115__125 lan ayat 130__132 kagolong wahyu Makkiyah, dupèh ing ngriku para Yahudi "kasebutaken kalayan semangat mimitran," punika lepat sanget, jalaran kados déné ingkang katerangaken ing 478 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun, Kanjeng Nabi punika sakalangkung saé tangkepipun dhateng para titiyang Yahudi, nadyan piyambakipun punika sanget anggènipun mengsah ing panjenenganipun, awit saking punika inggih saged kémawon ayat-ayat wau kagolong dhawuh ingkang tumurun nalika taun Hijrah ingkang kaping sekawan utawi gangsal. _______________ 531. Tembung nafs punika gadhah teges warni kalih. Abu Ishaq ngandika: "Ing basanipun tiyang Arab tembung nafs punika dipun anggé warni kalih, sapisan wonten ing ukara ingkang mungel , ing ngriki tembung nafs punika mengku teges ruh utawi jiwa, kaping kalih nafs ingkang ateges sagemblengipun satunggaling barang, tuwin sarinipun (TA). Teges ingkang kaping kalih wau ingkang kagem mangandikakaken Quran Suci bab prakawis tumitahipun jodho, dados ing dalem bab prakawis punika tegesipun tembung nafs ingkang leres punika jinis, ingkang mengku suraos sari. Bab punika katerangaken wonten ing 16: 72 "Lan Allah wis anggawèkaké jodho sira saka ing awakira" suraosipun: saka jinis utawa sari kang kaya sira mangkono. Déné tembungipun ingkang asli, dhawuh ingkang dipun tegesi saka ing awakira ing ayat ingkang kapethik ing nginggil wau mungel: min anfusikum, ingkang ugi saged dipun tegesi saka jiwanira utawa saka jinisira, sarta badhé saged kasumerepan bilih inggih namung teges ingkang angka kalih wau ingkang saged dipun anggé. Sawenèh mufassir nganggé teges punika kanggé negesi tembung wau tumrap ing ayat ngriki, sawenèhipun kadosta Ibnu Bahr tuwin Abu Muslim, ingkang negesi ayat wau
254 Para èstri Juz IV wadon;532 lan padha dibekti ma- rang Allah, kang padha sira anggo jaluk-jinaluk (hakira) sarta (padha di tatalining gotrah;533 sayekti Alah iku anjang- kung marang sira. tumemen marang) Ut. anyalini 2 Lan bocah yatim iku wènè- hna bandhané, sarta sira aja padha anyalibukaké ing (barangé) kang becik, lan aja sira (sira padha mangan bandhané gémblokaké) marang bandhanira; sayekti iki panggawé-dosa kang gedhé.534 (barang) ala a. 4: 129 3 Lan manawa sira kuwatir yèn sira ora bisa jejeg marang bocah yatim, lah padha nikaha para wadon iku, kang becik tumrapé sira, loro-loro sarta telu- telu tuwin papat-papat;535 ananging tumindak jodhoné saka jinis iku uga (AH, Rz). Hasan ugi nerangaken dhawuh wau punika: saka jinis iku uga (AH ing 7: 189). inggih Dados dhawuh punika angundhangaken kasawijènipun sadaya bangsa manusa tuwin saminipun jaler lan èstri. 532. "Sapirang-pirang wong lanang lan wong wadon," sami tuwuh saking tiyang sésémahan. Pamanggih kula ayat punika boten kedah kasuraos nerangaken bapa-biyungipun sagung para manusa. Maksud ingkang sumimpen wonten ing dhawuh punika sajakipun kanggé ngèngetaken manusa, bab prakawis kekahing tatangsulipun gotrah; bab punika kalayan gamblang badhé kagelaraken wonten ing dhawuh candhakipun. 533. Tembungipun ingkang asli arhâm, jama'ipun rahîm, ingkang jawinipun talanakan utawi panggènan angsal kamulanipun ajabang bayi; milanipun lajeng mengku teges gotrah (sawenèh mastani tartamtu namung gotrah saking jaler èstri) utawi tatangsuling gotrah (TA-LL). Awit saking . punika mila , punika ateges saé pangrengkuhipun dhateng sanak sadhèrèk, déné ateges boten saé pangrengkuhipun dhateng sanak sadhèrèk. 534. Ngopèni laré yatim punika salah satunggaling paréntahipun Islam ingkang kadhawuhaken rumiyin piyambak sarta Kanjeng Nabi Suci tansah mrihatosaken kawilujenganipun titiyang miskin tuwin laré yatim punapa déné panjenenganipun andhawuhaken supados para miskin lan laré yatim wau dipun rengkuha boten béda kados warganing babrayan sanèsipun. Kulo aturi mirsani dhawuh ing 282 tuwin 283, makaten ugi ing 90: 15, 16 ingkang nerangaken bilih ngopèni ''laré yatim tuwin tiyang miskin ingkang nglésod wonten ing siti" punika pakaryan ingkang sumengka, nanging ingkang kedah dipun tindakaken sacekapipun. Déné sababipun bab punika katerangaken kalayan wijang wonten ing ngriki, punika jalaran margi wontenipun peperangan, cacahipun laré yatim saya mindhak kathah. 535. Dhawuh punika ngidini sémah langkung saking satunggal kalayan ginantungan ing janji- janji. Ayat punika boten andhawuhaken wayuh, ngidini ingkang kalayan tanpa wonten janggelanipun inggih boten. Kados prayogi dipun pèngeti ing ngriki, bilih tafsiranipun ayat punika ingkang limrah-
Surat 4 Kawajibanipun para wali manawa sira kuwatir yèn sira ora tumindak adil,a lah ya bakal (nikaha) siji baé utawa apa kang kadarbé tangan-tanganira tengen; iki luwih amantesi, supaya sira ora padha sumimpang saka ing tuju kang bener.536 ing limrah, punika awawaton hadits ingkang kasebut ing Muslim. Hadist wau nyariyosaken bilih anggènipun nyuraos Siti 'Aisyah dhateng ayat punika makaten: manawi ingkang angopèni laré èstri yatim punika kuwatos boten saged adil manawi nyémah laré èstri yatim wau, prayogi mendhet sémah tiyang èstri sanès kémawon. Nadyan kénginga dipun anggé waton hadits punika, paham kados wau lajeng murugaken dhawuh wau perlu dipun wewahi tetembungan, ingkang pancènipun boten pinanggih wonten ing ungeling dhawuh ingkang asli. Prayoginipun dhawuh punika dipun tafsiri kados katrangan ing ngandhap punika, jalaran tegesipun dhawuh lajeng saya cetha lan katrangan punika langkung cocog kaliyan ungeling dhawuh, tur boten susah mawi dipun wewahi tetembungan-tetembungan wau. Sampun sami dipun akeni bilih surat punika anggènipun dipun turunaken supados dipun anggé tuntunan déning para Muslimin nalika sami ngalami kawontenan ing sabibaripun perang Uhud, jer perangipun wau cacah jiwa Muslimin 700 tiwas ingkang 70, lah ingkang makaten punika ateges cacah jiwanipun tiyang jaler suda kathah sanget, ing mangka para titiyang wau sami titiyang jaler ingkang kawogan ngupados nafkah, dados mesthinipun inggih piyambakipun punika ingkang ngopèni lan ngayomi para èstri. Kajawi punika ingkang cepak kémawon, cacah jiwanipun tiyang jaler punika taksih badhé suda malih, inggih punika wonten ing peperangan-peperangan ingkang badhé kelampahan, sarta cacah jiwanipun tiyang èstri badhé saya wewah kathah, manawi kawewahan tiyang ingkang katawan wonten ing paprangan. Dados badhé kathah laré yatim ingkang kawengku ing para warandha, ingkang mesthinipun badhé rekaos ngupadosaken ingonipun. Punika sebabipun, déné ing ayat ingkang sapisan ing surat punika para Muslimin kadhawuhan ngaosi dhateng tatangsuling gotrah; sarta rèhning sadaya tiyang punika asli saking luluhur satunggal, milanipun gotrah ing ngriki kadamel wiyar suraosipun, inggih punika kadhawuhaken bilih sadaya manusa punika menggah ing sajatos-jatosipun taksih magepokan sanak satunggal lan satunggalipun. Ayat ingkang kaping kalih andhawuhaken ngopèni laré yatim. Ayat ingkang angka tiga mangandikakaken, manawi tiyang jaler boten saged atindak adil dhateng laré-laré yatim, piyambakipun kénging nyémah warandha biyungipun laré yatim wau, supados laré-laré yatim wau lajeng manjing dados anakipun piyambak, sarta ing rèhning sapunika cacah jiwanipun tiyang èstri langkung kathah sanget katimbang lan cacah jiwanipun tiyang jaler, piyambakipun dipun idini mendhet sémah kalih utawi tiga utawi sekawan. Dados terang bilih palilah ingkang ngidini wayuh (sémah langkung saking satunggal), punika anggènipun dipun paringaken nyarengi nalika babrayan Muslimin nalika jaman samanten ngalami kawontenan-kawontenan ingkang sulaya ing ngadat. Tindakipun Kanjeng Nabi anggènipun anggarwa para warandha, tuwin tutuladha-nipun para sahabat Nabi, ngiyataken katerangan punika. Nyémah laré yatim ugi dipun idini wonten ing dhawuh punika, jalaran tumrap laré yatim, punika boten prabéda lan èstri warandha, sami déné nandhang rekaos, mangka dhawuh punika wiyar suraosipun. Kula aturi mirsani ugi katrangan angka 631. Prayogi dipun terangaken pisan ing ngriki bilih wayuh miturut piwulangipun agami Islam, inggih téorinipun inggih praktikipun, punika sanès prakawis padintenan, nanging prakawis ingkang kéngingipun katindakaken manawi wonten perlunipun; sarta wayuh ingkang kados makaten tumindakipun, punika saged ambrastha piawon pinten-pinten, langkung-langkung ingkang mratah ing kalangan babrayan Éropa. Ing sawenèh prakawis, boten namung langkung kathahing cacah jiwanipun tiyang èstri ngungkuli cacah jiwanipun tiyang jaler kémawon, ingkang lajeng ambetahaken tumindakipun tatanan wayuh, nanging taksih kathah malih kawontenan-kawontenan ingkang lajeng ambetahaken tumindakipun tatanan wayuh wau ingkang mawi ginantungan ing janji-janji sarta punika boten wonten namung karana kanggé rumeksa ing kawilujenganing budipakertinipun babrayan kémawon, nanging ugi kanggé rumeksa ing kawilujenganing raganipun. Palanyahan, inggih punika piawon ingkang ageng tumrap ing jaman kamajengan sapunika punika, aliyas jati-jatining sasakit 536. Mirsanana kaca candhakipun. 255
256 Para èstri Juz IV 4 Lan para wadon iku padha wènèhna mas kawiné dumunung pawèwèh kalawan legawa, ana- nging manawa si wadon mulung dhéwé kang sapérangan marang sira, iya sira pangana kalawan énak lan klawan becik kadadéané.537 Ut. durung Ut. tembung kang becik 5 Lan aja amènèhaké bandha- nira,538 kang kadadèkaké déning Allah tumrap ing sira dadi (sarana- ning) pangupakara,539 marang kang padha ora ganep akalé, sarta iki padha ingonana lan sandhangana saka (babathèn)-é (bandha) iku540 lan padha calathonana tutur kang bener. ingkang ambabayani, kawimbuhan malih anggènipun mahanani tansah wewah-wewahing lahiripun jabang bayi ingkang kalayan boten absah, babar pisan boten pinanggih wonten ing nagari-nagari ingkang ngidini wayuh kanggé usada. 536. Apa kang ing tangan-tanganira tengen, punika ingkang dipun karsakaken tiyang èstri ingkang katawan wonten ing paprangan. Ing ayat punika Quran Suci ngidini sésémahan kaliyan para èstri wau. Déné janji-janjinipun sésémahan kaliyan tiyang èstri makaten punika, mirsanana katrangan angka 561. Kula boten naté nrenjuhi dhawuh saayat kémawon ing Quran Suci, utawi tuladha ingkang sampun katindakaken Kanjeng Nabi ing nalika jaman sugengipun, ingkang ngidini mengku tiyang èstri ingkang kalayan boten medal margi ingkang absah. 537. Sok tiyanga èstri ingkang kasémah wajib dipun sukani "maskawin," sami kémawon punapa tiyang èstri wau tiyang èstri mardika, laré yatim, punapa tiyang èstri ingkang katukup wonten ing paprangan. Dados, sadhéngah tiyang èstri, punika anggènipun murwani gesang-sésémahan kalayan andarbèki bandha boten kètang sakedhik, dadosipun sésémahan makaten dados sarana ingkang kanggé anjunjung drajatipun èstri, malah ing dalem pinten-pinten babagan ngantos sasami-sami kaliyan lakinipun. 538. Bandhanira, punika ingkang dipun karsakaken bandhanipun laré yatim kang sira opèni. Ayat punika masang tatalesing tatanan bab wali-yatim (Court of Wards), inggih punika babadan ingkang mligi ngurus kawontenanipun laré yatim. Ayat punika ngarsakaken wontenipun juru-ngopèni para ingkang boten jangkep akalipun, sami ugi punapa sabab taksih alit utawi sabab sanèsipun malih. 539. Qiyam punika lingganing tembung, ateges ingon utawi pangitik-itik, pangupakara. Rèhning bandha punika kanggé sarananing pangupakara utawi ingon, milanipun lajeng dipun wastani "pangupakara" utawi "ingon." Bab prakawis gesang ing sapunika punika wonten wekasanipun, boten langgeng, punika dipun wigatosaken sanget déning Quran Suci, nanging Quran inggih maringi piwulang, bandha punika sanès barang ingkang kedah kasingkur utawi kabucal, jalaran punika sarananing pangupakara ingkang baku piyambak. 540. Miturut AH tegesipun dhawuh punika: "Anggonen sarana ngingoni dhèwèké kalawan sira lakokaké kanggo dadagangan lan kanggo golèk babathèné, supaya sira bisa nyukupi kabutuhané dhèwèké saka babathèné, ora saka baboné." Rz ugi nerangaken ingkang makaten punika. Hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang magepokan kaliyan bab punika ugi wonten, makaten: "Bandhané bocah yatim iku dianggoa dagang, supaya zakat ora ngelong-elongi kèhé" (AH).
Surat 4 Kawajibanipun para wali 6 Lan dadaren bocah-bocah yatim iku nganti tumeka déwa- sa;541 lah, yèn panemunira wis padha ganep akalé, iya tampakna bandhané marang dhèwèké, lan aja sira pangan kalawan kaladuk tuwin agé-agé, kuwatir yèn padha ndang gedhé;542 lan sapa sing sugih, lah aja angalap pakolih, sarta sapa sing mlarat, lah mangana kalawan becik (duga-duganira).543 Lah samangsa sira anampakaké bandhané marang dhèwèké, nganggo seksèkna kala- wan padha anané; lan Allah iku wis cukup minangka juru pétung. Ar. utawa lanang padha duwé panduman barang tinggalané loro sarta para wong lan wong-wong wadon akrabé, padha duwé panduman barang tinggalané wong tuwané loro sarta para akrabé, ana kang sathithik bagéané ana kang akèh; bagéan kang wis tinamtu.544 7 Wong-wong tuwané 541. Miturut Imam Abu Hanifah, wiwitipun laré diwasa punika manawi sampun umur wolulas taun. Dados umur wolulas taun wau wekasaning wawangen laré kénging inganggep dèrèng jangkep akalipun. Nanging manawi dumugi umur samanten wau meksa dèrèng jangkep akalipun, watesing wawangen wau kénging dipun ulur malih (Bd, Rz). 542. Terangipun: Aja agé-agé nanjakaké bandhané bocah kang durung ganep akalé, kalayan pamrih supaya ènggal entèka sadurungé bocah-bocah mau tumeka umur diwasa. juru-pangreksaning bandhanipun laré yatim mendhet balanja sapantesipun saking darbekipun laré yatim wau, manawi piyambakipun punika sanès tiyang ingkang cekap. Pamendhetipun kedah namung sapantes, mawi dipun timbang sapinten pangaosipun bandha wau tuwin sapinten pangaosipun padamelan angreksa bandha wau. 543. Dhawuh punika ngidini 544. Ingkang sampun kacara wonten ing kalanganipun bangsa Arab, tiyang èstri lan laré alit punika sami boten angsal panduman warisan, jalaran bangsa Arab gadhah paugeran makaten: "Ora bisa maris kajaba kang bisa nyuduk kalawan tumbak" (Rz). Déné sababipun: ing tanah Arab sadèrèngipun rawuh agami Islam, peperangan punika tansah wonten kémawon, milanipun inggih namung tiyang ingkang saged tumut perang kémawon ingkang kalebet ing cacah. Wontenipun éwah-éwahan ageng punika, inggih ingkang margi saking punika drajating èstri kajunjung saking kawontenanipun ingkang asor ngantos saged sasami-sami kaliyan tiyang jaler, punika terang manawi mratandhani bilih rahayu badhé jumeneng wonten tanah Arab. Wawaton ingkang kadhawuhaken ing ayat punika, dados dhadhasaring pranatan warisan cara Islam. Anak tuwin akrab ingkang celak, boten wontenipun punika inggih akrab ingkang tebih, inggih jalera inggih èstria, punika sami dados waris ingkang sah, dados boten kok barang titilaran sadaya dhumawah dhateng anak jaler ingkang sepuh piyambak; Nadyan kados pundi kémawon anggènipun mastani tiyang ingkang boten ngakeni saénipun tatanan punika, dupèh mecah-mecah bandha ngantos 257
258 Para èstri 8 Lan yèn nalika pangedumé ana sanak (adoh)545 lan bocah- bocah yatim sarta wong-wong mis- kin padha teka ameruhi, lah padha wènèhana ujuran sarta padha angucapna tembung manis marang dhèwèké. 9 Lan di padha wedi (atindak ora adil marang para bocah yatim) para kang manawa ing sapungkuré bakal atinggal turun kang (isih) apes kang padha dikuwatiraké; mulané padha di bekti maring Allah, lan padha ngucapna tem- bung kang jejeg. 10 Sayekti para kang padha mangan bandhané bocah yatim kalawan tindak dudu, iku saluguné sing dilebokaké ing wetengé geni, lan bakal padha nyemplung ing geni kang murub. RUKU' 2 Angger -anggering warisan 11. Prakawis anak sarta prakawis tiyang sepuh ingkang gadhah anak utawi boten. 12. Pandumaning warisan tiyang jaler utawi tiyang èstri, gadhah anak utawi boten sarta pandumaning warisan sadhèrèk èstri lan jaler, bilih boten wonten anak. 13, 14, Pidana- nipun anerak angger-angger. 11 Allah adhawuh marang sira tumrap anak-anakira: lanang duwé panduman padhané pandumané wadon loro; nanging manawa wadon kabèh, luwih saka loro,546 dados pérangan alit-alit, éwadéné cetha boten wonten semang-semangipun malih bilih tatanan punika cocog sanget kaliyan tatalesing pasadhèrèkanipun manusa sadaya, inggih punika pasadhèrèkan ingkang tansah dipun persudi wontenipun déning Islam. 545. Ing ngriki ingkang dipun karsakaken punika akrab tebih ingkang margi wonten sawenèhing sabab ngantos kaling-kalingan boten angsal panduman warisan (Rz). 546. Wadon kabèh ing ngriki ingkang dipun karsakaken anak èstri. Manawi anak èstri langkung saking kalih maris boten sasarengan kaliyan waris sanèsipun, angsal panduman kalih pratigan. Anak èstri kalih trep, pandumanipun sami kaliyan anak èstri langkung saking kalih, inggih punika kalih pratigan; ingkang sampun tumindak anak èstri kalih punika inggih dipun hukumi angsal kalih- Juz IV
Surat 4 Angger-anggering warisan Ar. sawisé Ar. sawisé iku olèh panduman rong prateloné barang tinggalan, déné manawa mung siji pandumané separo; déné tumrap wong tuwané, siji-sijiné sapranemé, barang tinggalan, sa- mono iku manawa atinggal anak, déné manawa ora atinggal anak, lan sing maris mung wong tuwané loro, lah ibuné sapratelon; nanging manawa duwé sadulur, lah ibuné oleh sapranem saturahé kanggo ambayar welingan kang di we- lingaké utawa utang;547 bapak- bapakira lan anak-anakira, sira ora weruh, sing endi sing luwih cedhak marang sira mungguhing paédahé; iki dhawuh pranatan saka ing Allah: sayekti Allah iku Anguda- nèni, Wicaksana. Ar. duwé Ar. duwé Ar. sawisé Ut. para rabinira Ar. duwé Ar. duwé Ar. sawisé 12 Lan sira olèh panduman sapa- roné tinggalané rabinira, manawa dhèwèké ora atinggal anak, ana- nging manawa atinggal anak lah sira bakal olèh panduman sapra- paté tinggalan saturahé (kanggo ambayar) welingan kang diweling- aké utawa utang; lan dhèwèké bakal olèh panduman saprapaté tinggalanira manawa sira ora atinggal anak; déné manawa sira atinggal anak, pandumané sapra- woloné saturahé tinggalanira (kanggo ambayar) welingan kang pratiganipun barang warisan. Salajengipun bab punika saya langkung cetha malih manawi dipun pirid kaliyan pamarisipun sadhèrèk èstri kalih ingkang boten sasarengan kaliyan waris sanèsipun, ingkang inggih angsal panduman kalih-pratiganipun barang tilaran (mirsanana ayat 177). Déné tumrap prakawis sanès-sanèsipun, inggih punika manawi sasarengan maris kaliyan waris sanèsipun, punika ugi kapranata wonten ing ayat punika tuwin ing ayat candhakipun. 547. Punika prakawis ingkang angka kalih. Ingkang dipun rembag manawi mayit tilar tiyang sepuh kalih. Ing dalem prakawis punika tiyang sepuh mendhet rumiyin pandumanipun piyambak-piyambak, déné tirahanipun dhumawah dhateng anak, manawi wonten; manawi boten wonten, pandumanipun tiyang sepuh wewah malih. Nanging manawi mayit wau gadhah wilanganing sadhèrèk, biyung angsal panduman saminipun manawi pun mayit tilar anak. Kedah dipun pèngeti bilih ing sadaya prakawis, wasiyat lan utang punika kedah dipun lunasi rumiyin ing sadèrèngipun barang tilaran kabagé dhateng para waris. 259
260 Para èstri Ar. sawisé Ar. pituna diwelingaké utawa utang;548 mana- wa ana wong lanang utawa wadon, ora atinggal wong tuwa lan ora atinggal anak, atinggal warisan, lan dhèwèké atinggal sadulur lanang utawa wadon549 lah sakaroné iku siji-sijiné olèh panduman sapra- nem, ananging manawa luwih saka samono, lah iki bakal sing padha angedum turahané saprateloné (kanggo ambayar) welingan kang diwelingaké utawa utang, kang ora mitunani (ing liyan);550 iki dhawuh pranatan saka Allah, lan Allah iku Angudanéni, Momot. 548. Punika prakawis ingkang angka tiga, ingkang dipun rembag manawi mayit tilar waris sémah jaler utawi sémah èstri gadhah anak utawi boten gadhah anak. Sémah jaler utawi sémah èstri mendhet pandumanipun rumiyin, dados sami kaliyan caranipun pamarising tiyang sepuh kalih. Sapinten tirahipun dhumawah dhateng anak. Manawi warisipun punika: tiyang sepuh kalih, sémah jaler utawi sémah èstri, tuwin anak, punika tiyang sepuh kalih lan sémah mendhet rumiyin pandumanipun piyambak-piyambak, lajeng tirahanipun dados pandumanipun anak, sami ugi punapa anak wau jaler thok, èstri thok punapa campur jaler lan èstri. Anak èstri kalih utawi langkung angsal panduman kalih-pratigan, punika namung manawi boten wonten waris tiyang sepuh kalih lan sémah; déné manawi wonten waris tiyang sepuh kalih lan sémah, anak èstri kalih utawi langkung wau angsal panduman ngukup sapinten tirahaning barang tilaran, sasampunipun kapendhet pandumanipun waris tiyang sepuh kalih lan sémah wau, dados déné patraping pamarisipun anak jaler utawi anak jaler sasarengan lan anak èstri. Kula mangertos bilih ingkang kalimrah tumindak boten kados makaten punika. Wondéné caranipun mawi lampah ingkang winastan 'aul. Miturut hadits, 'aul wau wiwitipun dipun tindakaken, déning Bagéndha 'Ali, Khalifah ingkang kaping sekawan. Panjenenganipun dipun suwuni pirsa kados pundi pandumanipun sémah èstri manawi sasarengan maris kaliyan tiyang sepuh kalih tuwin anak èstri kalih. "Tanpa mawi kagalih langkung rumiyin," panjenenganipun maringi wangsulan, bilih pandu-manipun sémah èstri saprawolon punika dipun dadosaken saprasangan. Mila makaten jalaran waris bapa lan biyung mendhet rumiyin pandu- manipun sapratigan, anak èstri kalih: kalih pratigan, sémah èstri: saprawolon, punika manawi dipun gunggung lajeng mungel sangang prawolon. Awit saking punika Bagéndha 'Ali maringi pancasan supados satunggal-tunggaling waris wau dipun kirangi pandumanipun, supados tatandhinganipun las- tantun sami (TA). Pakèwed makaten wau mesthi boten badhé pinanggih manawi waris anak èstri kalih wau santun dados anak jaler utawi inggih anak jaler sasarengan kaliyan anak èstri. Saupami Bagéndha 'Ali karsa maringi pancasan bilih sapinten tirahanipun barang tilaran dados pandumanipun anak èstri kakalih wau, inggih punika sasampunipun kapendhet pandumanipun sémah èstri saprawolon tuwin bapa lan biyung sapratigan, dados kados déné caranipun maris waris jaler kakalih utawi anak jaler satunggal lan anak èstri satuggal; manawi makaten mesthi lajeng boten wonten masalah, 'aul barang. Nanging para ahli hukum ingkang kantun-kantun sami nganggé pamanggihipun Bagéndha 'Ali wau. 549. Sadulur lanang utawi sadulur wadon ing ngriki ingkang dipun karsakaken: sadhèrèk jaler utawi sadhèrèk èstri nunggil biyung (Bd). Prakawis ingkang kados makaten punika ugi karembag wonten ing ayat ingkang wekasan ing surat punika, inggih punika prakawis mayit ingkang boten tilar waris tiyang sepuh lan anak, nanging tilar waris sadhèrèk jaler utawi sadhèrèk èstri utawi warni kalih pisan. Déné ing ngriku ingkang dipun karsakaken sadhèrèk jaler lan sadhèrèk èstri ingkang tunggil bapa biyung, utawi sadhèrèk jaler lan sadhèrèk èstri tunggil bapa blaka. 550. Prakawis kalih warni punika sadaya bab warisanipun mayit kalalah, inggih punika tiyang Juz IV
Surat 4 Garapipun dhateng èstri Ut. angger- anggering Ar. ngisoré 13 Iki wates-watesing Allah; lan sapa sing manut ing Allah lan ing utusan-É bakal patamanan, kang ing jeroné kali- kaliné padha mili, padha manggon ana ing kono; lan iki pakolèh kang gedhé. linebokaké 14 Lan sapa sing andaga marang Allah lan utusan-É, bakal line- bokaké ing geni, supaya manggon ing kono, sarta bakal olèh siksa kang ngasoraké. RUKU' 3 Garapipun dhateng èstri 15, 16. Pidananipun para èstri tuwin jaler ingkang sami kalepatan atindak sèdhèng. 17, 18. Piduwung. 19__22. Èstri punika kedah karengkuh ingkang saé, boten kados barang. 15 Lan para wongira wadon (yèn ana) kang atindak nistha, lah ingatasé iki anjaluka saksi papat saka antaranira; lah manawa wis padha aneksèni, wadon iku taha- nen ana ing omah nganti pinulung ing pati utawa Allah amengani dalan dhèwèké.551 ingkang tilar donya boten tilar waris tiyang sepuh lan anak. Ing dalem prakawis punika sadhèrèk jaler lan sadhèrèk èstri punika anggentosi lenggahipun anak. Kados déné limrahipun tiyang ingkang boten tilar anak, ingkang cepak piyambakipun lajeng damel pituna dhateng barang darbèkipun sarana nyambut ingkang leresipun boten dipun betahaken, malah ngantos ngakeni nyambut ing mangka boten aprajanji nyambut saèstu, makaten ugi damel wasiyat ingkang ngantos nelasaken barang darbèkipun ngantos waris ingkang sah boten angsal panduman. Lah dhawuh ingkang mungel: kang ora mitunani ing liyan, punika minangka kanggé anggenahaken bilih sasambutan tuwin wasiyat ing dalem prakawis ingkang kados makaten punika kedah boten mitunani wewenangipun waris ingkang sah. 551. Al-fâhisyah punika ateges samukawis ingkang langkah saking ingkang nama pantes (resah, murang tata, lekoh, saru) (Mgh-LL); déné fâhisyah utawi langkah saking pantes tumrapipun tiyang èstri punika saged mengku teges: kekésahan ingkang kalayan tanpa idin (Msb, Mgh, LL) utawi ngungelaken tetembungan ingkang saru (Asysyafa'i-LL). Nadyan inggih nyata bilih nyata kala-kala tembung wau ugi dipun anggé kalayan mengku teges zina, nanging suraosing dhawuh nginggilipun tuwin ngandhapipun nedahaken bilih ing ngriki tembung wau mengku teges sadhéngah pandamel murang kasusilan ing sangandhapipun pandamel zina, jalaran tumrap zina pidananaipun katerangaken wonten ing panggènan sanès. Dhawuhing ayat candhakipun, ingkang ugi mangandikakaken pandamel murang kasusilan bangsanipun ingkang kasebut ing ayat punika, punika ugi ngiyataken panyuraos punika. Déné ing ayat candhakipun wau anggènipun mangandikaken pidananipun boten gumathok, punika inggih sampun saleresipun kémawon, jalaran tumrapipun pandamel sangandhapipun pandamel zina mesthi kémawon pidananipun boten saged kadamel gumathok, wangsul mawi sésa-sésa manut punapa 261
262 Para èstri Ar. mang- kono iku 16 Lan wong loro saka antara- nira kang atindak nistha, lah saka- roné pidananen sawatara; lah ma- nawa padha piduwung sarta padha ambecikaké kalakuané, sakaroné iya banjur togna baé; sayekti Allah iku Tansah abola-bali (wilasa-Né), Ingkang-Mahaasih.552 Ut. pitobat Ut. mrato- bat 17 Piduwung iku ingatasé Allah mung tumrap para kang padha atindak ala saking ora weruh(-é), tumuli énggal-énggal padha bali; lah ya marang wong-wong iki anggoné Allah bali (wilasa-Né), lan Allah iku tan pegat Anguni- ngani, Wicaksana. Ut. pitobat Ut. tobat 18 Lan piduwung iku ora tumrap para kang manggung anglakoni panggawé ala, nganti samangsané pati anekani dhèwèké salah siji, acalathu: sayekti saiki aku pidu- wung; lan iya ora (tumrap) para kang padha mati, kang mangka dhèwèké iku padha wong kafir; iki kang padha Ingsun sadhiyani siksa kang nglarani.553 kawontenaning dosanipun. Tumrap tiyang èstri, pidananipun dipun kirangi kamardikanipun, supados piyambakipun boten mardika késah ing sawanci-wanci saking griyanipun. Manawi piyambakipun punika lajeng purun nyaèkaken kalakuanipun, Allah badhé maringi margi piyambakipun, inggih punika piyambakipun badhé angsal wangsuling kamardikanipun. Nanging manawi piyambakipun boten purun kapok, wawangening ngirangi kamardikanipun dipun ulur ngantos dumugi sapejahipun. Katranganipun tuwan Palmer bilih "nalika jaman Islam wiwitan, tiyang èstri ingkang zina utawi alampah sèdhèng dipun gedhong saèstu" punika boten wonten pasakasènipun. Mirsanana ugi katerangan angka 556. 552. Dosa ingkang dipun pangandikakaken ing ayat punika, punika sami kaliyan ingkang sampun kapangandikakaken ing ayat ingkang sampun. Ingkang nindakaken lepat (dosa) tiyang kalih, sarta sanajan tembunging dhawuh mudhakkar (manneliyk), boten mengku teges bilih kakalihipun mesthi kedah jaler sadaya. Menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh wau mengku teges jaler lan èstri, malah manawi kacundhukaken kaliyan ayat ingkang sampun, cetha manawi ingkang dipun karsakaken punika jaler lan èstri. Pidananipun katerangaken ing tembung âdhû, ingkang jawinipun panyenggring, sarta miturut Qatadah tuwin sanès-sanèsipun saged mengku suraos pidana ingkang ènthèng utawi cekap dipun cacad sarana tetembungan kémawon (AH). Déné pidana ingkang tumrap dhateng tiyang èstri sampun kasebutaken ing ayat ingkang sampun, punika boten nandhakaken manawi ayat punika boten tumuju dhateng tiyang èstri ugi. Ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat ingkang sampun, punika manawi tiyang èstri piyambakan ingkang lepat: déné ingkang kawarsitakaken ing ngriki punika manawi jaler lan èstri sami lepatipun. 553. Tobat ingkang kasebutaken ing ngriki punika sasambetan kaliyan fâhisyah ingkang sampun Juz IV
Surat 4 Garapipun dhateng èstri Ut. angarah warisané Ut. ngèwèr 19 É, para kang padha angèstu! Ora kena tumrapé sira yèn amarisa para wadon kalawan peksan;554 lan aja sira mracéka dhèwèké amrih sira bisa angalap sapérangané apa kang wus sira wènèhaké marang dhèwèké,555 kajaba manawa dhè- wèké atindak nistha556 kang kabuk- tèn terang, sarta padha sira tanduk- ana kalawan becik; déné manawa sira ora dhemen marang dhèwèké, kapangandikakaken wonten ing ayat 15 lan ayat 16. Ingkang makaten punika kénging kanggé ambuktèkaken bilih fâhisyah ing ngriki boten ateges zina, nanging pandamel murang kasusilan sangan- dhapipun zina, jalaran tumrap dosa zina sampun wonten piyambak pidananipun, sarta pitobatipun tiyang ingkang dosa zina boten saged ngluwaraken piyambakipun saking pidananipun zina. Ayat 17 lan ayat 18 punika anedahaken bilih miturut Quran Suci tobat punika boten cekap namung ngucapaken sawenèh tetembungan kémawon, nanging ngéwahi gesangipun ingkang kalayan saèstu, punika ingkang nama tobat. Menggah ing sajatos-jatosipun, angger-angger ingkang kasebutaken wonten ing ngriki, punika anedahaken kados pundi anggènipun tobat saged nyirnakaken dosa. Manawi satunggaling tiyang purun ambangun gesangipun, liripun purun kapok, purun mantuni anggènipun nindakaken sawenèhing pandamel dosa, tumiyungipun dhateng dosa wau inggih lajeng sirna. Nanging manawi tiyang punika ngantos dumugining wekdal kukutipun kalajeng-lajeng anggènipun remen nindakaken awon, piyambakipun mesthi inggih boten saged ngalap pigunanipun tobat, jalaran tumrap piyambakipun sampun boten wonten malih wekdalipun ingkang kanggé nyaékaken gesangipun. 554. Ingkang sampun kacara wonten ing kalanganipun bangsa Arab sadèrèngipun jaman Islam, manawi tiyang punika pejah, anakipun jaler ingkang sepuh piyambak utawi warisipun sanèsipun wenang andarbéni randha utawi randha-randhanipun ingkang pejah wau, salajengipun manawi purun inggih dipun sémah piyambak boten mawi dipun sukani maskawin, manawi boten inggih dipun émah- émahaken kémawon kaliyan tiyang sanès. Utawi para randha wau dipun awisi babar pisan boten kénging émah-émah (Bkh, Rs). Wawaton ingkang kiyat-kiyat sami sarujuk amastani bilih ayat punika wigatos kanggé ambrantas piawon wau. Nanging sawenèh mufassir wonten ingkang nganggé teges satunggalipun ingkang kasebut ing margin, ingkang manawi miturut teges wau, mengku suraos ngawisi boten kénging tiyang punika nyegah para randha émah-émah malih kanthi mengku pamrih murih piyambakipun angsal warisan bandhanipun para randha wau (Rz), jalaran manawi ngantos émah-émah malih, sémahipun énggal wau manjing dados warisipun. 555. Dhawuh punika ambrantas piawon sanèsipun malih. Tiyang jaler ingkang boten remen dhateng sémahipun, punika adatipun sok lajeng makèwedi sémahipun wau, pamrihipun supados sémahipun wau lajeng kepeksa nedha pegat, lah manawi makaten piyambakipun kepeksa kedah mangsulaken maskawinipun dhateng tiyang jaler (Rz). Ingkang makaten punika dipun awisi. Milanipun manawi juru-kukum ngonangi bilih sajatosipun ingkang lepat punika ingkang jaler, kedahipun juru- kukum boten mancasi wangsuling maskawin dhateng ingkang jaler. 556. Ingkang dipun kajawèkaken punika anggènipun ngalap sapéranganing maskawin. Liripun kéngingipun sapéranganing maskawin katedha wangsul, punika manawi ingkang èstri kalepatan atindak nistha. Paham ingkang langkung dipun ajengi ing ngakathah mastani, bilih utawi tindak nistha kang kabuktèn terang ing ngriki punika: anggething tuwin nilar sémahipun, andaga, tuwin ambencanani sémahipun lan gotrahipun (Rz). Ing dalem prakawis punika, rèhning ingkang lepat punika ingkang èstri, piyambakipun kénging kapurih mangsulaken maskawin, sadaya utawi sapérangan. Tegesipun fâhisyah punika, tur ingkang mawi mangsulaken mawi dipun kiyataken malih sarana tembung sifat mubayyinah (terang), punika ngiyataken teges ingkang kanggé negesi tembung fâhisyah ingkang wonten ing ayat 15. 263
264 Para èstri Juz IV lah mbok manawa-manawa sira iku gething marang sawijining barang, kang mangka Allah anitah- aké kabecikan sapirang-pirang ana ing kono. 20 Lan manawa sira arep salin bojo minangka gegentiné bojo (liyané), kang mangka kang sawiji wus sira wènèhi emas satumpuk, lah aja sira angelongi sathithik- thithika; apa ta sira arep ngalap iki kalawan pangapus-krama tuwin tindak dosa kang wis tétéla.557 Ar. satenga- hira Ar marang satengahira 21 Lan kapriyé bisanira angalap iki, kang mangka sira wis apulang lulut kalawan dhèwèké sarta dhè- wèké wis angalap saka ing sira sasanggeman kang kukuh? 22 Lan sira aja padha nikah wong-wong wadon kang wis dinikah bapak-bapakira, kajaba kang wis kebanjur biyèn; sayekti iki nistha tuwin dadalan kang ala.558 lan anggigoni RUKU' 4 Èstri ingkang kénging dipun sémah 23. Akrab sarta sasambetan pasuson ingkang boten kénging dipun sémah. 24. Èstri mardika sanèsipun. 25. Kéngingipun prawan kawula dipun sémah. 557. Piawon sanèsipun malih ingkang kacara nalika jaman jahiliyah dipun terangaken déning Rz makaten: "Kacariyosaken manawi tiyang jaler kepéngin badhé sémah malih lan ambucal sémahipun lami, adatipun piyambakipun lajeng andalih sémahipun wau alampah sèdhèng utawi pandamel murang kasusilan sanèsipun ingkang sabangsa punika, perlunipun ingkang èstri lajeng kepeksa nedha pegat tur kalayan ambayar arta pangiwal ingkang kathah." Piawon wau kabrasta kalayan ayat punika. Rèhning ayat ingkang sampun-sampun nerangaken prakawis èstri ingkang nedha pegat margi boten remen kaliyan ingkang jaler, mila ayat punika lajeng nerangaken tiyang jaler ingkang boten remen dhateng tiyang èstri lan sumedya megat piyambakipun. Salin bojo minangka gegentiné bojo liyané, punika tegesipun megat sémahipun lami lajeng nyémahi tiyang èstri sanès. 558. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, manawi tiyang jaler tilar donya, para randhanipun mayit wau dados barang darbèkipun anakipun jaler ingkang sepuh piyambak, sarta piyambakipun punika kénging nyémah para randhaning bapakipun wau pundi ingkang dipun senengi. Ayat punika nyirnakaken tata-cara murang kasusilan wau.
Surat 4 Èstri ingkang kénging dipun sémah 23 Dilarangi ingatasé sira para biyungira lan para anakira wadon lan para sadulurira wadon lan para bibinira sarta bibinira saka ing biyung, lan para anak wadoné sadulur lanang lan anak wadoné sadulur wadon lan para biyungira pasuson lan para sadulurira wadon nunggal pasuson lan para biyungé rabinira, lan para anakira kuwalon kang dadi pa- pangkonira kang lahir saka rabinira kang wus becik karo sira - ananging manawa ora becik karo sira, ya ora ala ingatasé sira (anikah dhèwèké) - lan para rabiné anakira ing lambungira dhéwé, lan (iya di- larangi) yèn sira ambarengaké wadon loro padha sadulur, kajaba apa kang wis kebanjur kalakon biyèn; sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih.559 saka ing bapa lanang kang saka JUZ V Ut. mardika 24 Lan sakèhing wadon soma- han, kajaba para kang kadarbé ing tanganira tengen;560 (iki) angger- anggering Allah ingatasé sira; lan dikenakaké tumraping sira (sakè- 559. Tiyang ingkang boten kénging kasémah miturut saréngat Musa, kula aturi mirsani Kaimanan 18: 6-18. 560. Al-Muhshanât punika gadhah teges warni kalih, inggih punika tiyang èstri mardika lan tiyang èstri sémahan. Rèhning ing ayat ingkang sampun punika ingkang karembag bab prakawis èstri ingkang boten kénging kapendhet sémah, mila limrahipun ingkang dipun anggé tumrap ing ngriki punika teges ingkang angka kalih wau, sanajan miturut Bagéndha 'Umar, langkung leres manawi dipun tegesi tiyang èstri mardika (Rz). Miturut teges ingkang limrah dipun anggé wau, dhawuh wau lajeng mengku teges makaten: boten prabéda kaliyan anggènipun kaawisan tiyang jaler boten kénging mendhet sémah tiyang èstri ingkang kalebet sanakipun celak (kados déné ingkang sampun kapacak ing angger-angger), lah makaten ugi tiyang èstri ingkang sampun kasémah ing jaler sanès, punika ugi boten kénging kapendhet sémah. Nanging wonten ugi ingkang dipun kajawèkaken, inggih punika para kang kadarbé ing tanganira tengen, ingkang ing Quran Suci limrahipun mengku teges tiyang ingkang katawan wonten ing paprangan. Miturut pranatan Islam, tiyang ingkang katawan wonten ing paprangan punika limrahipun lajeng dipun mardikakaken, sami ugi punapa mawi tebusan punapa muhung karana nindakaken pandamel 265
266 Para èstri Juz V hing wong wadon) saliyané iku, samono iku manawa sira padha. mamrih sosomahan, kalawan ban- dhanira, ora tumindak sèdhèng. Déné wong wadon kang padha sira alap paédah (sarana korabi) lah padha wènèhna maskawiné kang wis katetepaké; lan ora ala ingatasé sira tumrap prakara kang sira saka- loron padha sarujuk, ing sapung- kuring katetepané (maskawin); iku Angudanèni, sayekti Allah Wicaksana. 25 Lan sira, sapa sing ora kuwat anyukupi saranané anikah . saé, kados déné ingkang kalayan terang kadhawuhaken wonten ing 47: 4: "Mulané, samangsa sira padha katemu para kang padha kafir ana ing paperangan, banjur sabeten guluné, nganti samangsané wis padha sira kalahaké, padha dadèkna tawanan, tumuli sawisé iku, apa sira luwari kalawan kadarman apa kalawan tebusan." Nanging tarkadhang inggih sok kelampahan tiyang ingkang katawan wonten ing paprangan wau ngrasuk Islam, ingkang awit saking punika piyambakipun lajeng boten saged yèn ta dipun wangsulna dhateng golonganipun. Tiyang èstri ingkang kados makaten punika kénging dipun sémah, nadyan piyambakipun punika saged ugi dèrèng dipun pegat déning sémahipun lami. Déné mawi ginantungan janji kedah sampun ngrasuk Islam, punika sampun terang, manawi katitik saking wontening paprangan ingkang kados makaten punika namung kaliyan tiyang musyrik, mangka para Muslimin dipun awisi boten kénging nyémah tiyang èstri musyrik. Bab punika kula aturi mirsani ing 2: 221. Déné kados pundi janji-janjinipun èstri kados makaten wau kénging kasémah, punika mirsanana kémawon ayat sambetipun. Tembung mâ malakat aimânukum, punika ugi saged gadhah tembung sanès. Aimân punika jama'- ipun tembung yamîn ingkang mengku teges warni-warni, kadosta: tangan tengen, lenggah (pangkat) ingkang prayogi, kakiyatan, tuwin prajanjian ingkang dipun kiyataken kaliyan sumpah. Déné tembung mâ malakat aimânukum limrah dipun tegesi tiyang ingkang katawan wonten ing paprangan, punika jalaran para titiyang wau sami katawan déning kakiyatan ingkang langkung ageng. Nanging tembung wau dipun agem wonten ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, kanggé nembungaken bandha ingkang angsalipun sarana margi ingkang kaidèn, ingkang kedah dipun zakati. Makaten wau anggènipun merdèni LA dhawuh hadits Nabi ingkang misuwur, ingkang makaten ungelipun Awit saking punika mâ malakat aimânukum punika ugi ateges: para kang sira rabi kalayan absah, jalaran barang darbé ingkang absah punika terang kawengku wonten ing tembung aimân ingkang ateges prajanjian, lah sésémahan punika ugi prajanjian. Awit saking punika dhawuh wau lajeng kénging dipun tegesi: sarupaning wadon mardika iku dilarangi ingatasé sira, kajaba kang wus sira rabi kalayan absah sarta manawi dipun tegesi kados makaten punika, suraosipun sampun terang. Manawi miturut teges punika, tigang ayat ing ruku' punika mangandikakaken tiyang èstri tigang golongan, inggih punika ayat 23 nerangaken akrab ingkang deles lan akrab ingkang saking pasuson, ayat 24 nerangaken tiyang èstri mardika umumipun, ayat 25 nerangaken tiyang èstri ingkang katawan wonten ing paprangan. Menggah ing sajatos-jatosipun, ayat 23 wau ngrembag pangkat-pangkating èstri ingkang boten kénging kasémah. Utawi, makaten suraosipun: sarupané wong wadon somahan iku dilarangi ingatasé sira, kajaba kang wus sira rabi kalayan absah.
Surat 4 Èstri ingkang kénging dipun sémah wadon mardika kang angèstu, lah iya (anikaha) wong wadon kang tengen kadarbé panunggalané para baturira wadon kang padha angèstu; lah Allah iku luwih déning angudanèni marang imanira; sawenèhira (asalé) saka ing sawenèhé; mulané dhèwèké nikahen kalawan idiné kang andar- bèni sarta padha wènèhana mas- kawiné kalawan becik, padha alaku sosomahan, dudu laku sèdhèng, lan ora atanggap sambang sarawungan dhedhelikan; déné manawa wus kalakon disomah, yèn banjur ang- lakoni sèdhèng, lah bakal tampa patrapan saparoning patrapané wong wadon mardika. Iki tumrap ing sira sapa kang wedi tumiba ing laku ala; déné-déné sira padha sabar, iku luwih becik tumrapé sira, lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih.561 ing tanganira 561. Ayat punika nerangaken janji-janji kéngingipun tiyang tawanan perang kasémah. Kula boten naté nrenjuhi dhawuh Quran Suci saayat kémawon ingkang ngidini mengku èstri sawarni anggundhik punika. Marambah-rambah saben Quran Suci mangandikakaken sasambetanipun tiyang jaler lan èstri kawula tumbasan, punika ingkang dipun karsakaken mesthi sarana dipun pendhet sémah kalayan absah, kadosta ing dhawuhing ayat 3, ayat 24, tuwin ing ayat punika. Lah ing ngriki sésémahan kaliyan tiyang èstri ingkang katawan wonten ing paprangan punika dipun kéngingaken kanthi ginantungan ing janji- janji, janji ingkang sapisan, èstri wau kedah mukmin utawi sampun manjing Islam. Punika kémawon taksih mawi ginantungan janji malih, kéngingipun nyémah laré èstri kawula punika manawi piyambakipun boten kuwaos nyémah tiyang èstri mardika, mangka piyambakipun kuwatos bokbilih dhumawah ing awon. Dados, manawi kéngingipun nyémah èstri ingkang kados makaten wau taksih mawi ginantungan ing janji-janji ingkang "luar biasa," saèstu boten pinanggih ing nalar sanget, manawi dipun kinten bilih bendaranipun dipun kéngingaken kempal kaliyan piyambakipun kalayan tanpa nikah. Pancèn nyata, kawula èstri punika wonten ing kalanganing babrayan Arab kaanggep langkung asor katimbang kaliyan èstri ingkang mardika, nanging inggih namung kandheg samanten kémawon. Ambokmanawi kémawon anggènipun pranatan ingkang gagayutan kaliyan bab prakawis nyémah kawula èstri kadamel kenceng, punika kaliyan mengku karsa supados tiyang ingkang badhé nyémah wau mardikakaken rumiyin èstri wau saking pangawulan. Ayat punika ngarsakaken kedah wonten idining bandaranipun, punika saged dipun suraos sanès bandaranipun kawula èstri wau. Pamanggih kula kirang mungguh manawi suraosing ayat punika kawatesan: wiwitaning dhawuh wau sampun anedahaken kalayan terang bilih dhawuh punika tumuju tumrap sadhéngah tiyang. Bandaranipun kawula èstri ngemungaken gadhah wewenang satunggal, inggih punika piyambakipun boten sisah nedha idinipuun sinten-sinten manawi badhé nyémah kawulanipun, lan ugi bokmanawi kémawon piyambakipun boten sisah ambayar maskawin, nanging meksa inggih kedah mawi nikah. Piyambakipun boten kénging pisan-pisan kempal kaliyan kawula- 267
268 Para èstri RUKU' 5 Èstri gadhah wewenang nanjakaken rajadarbènipun 26-31. Angajèni wewenang rajadarbé sarta nyawa. 32. Èstri punika gadhah wewenang dhateng pakantuking pandamelipun, sami kaliyan tiyang jaler. 33. Wewenang ingkang sabangsa punika dumunung ing prakawis warisan. 26 Allah karsa anerangaké ma- rang sira sarta anuntun sira ing dadalané para ing sadurungira sarta (wilasa-Né) Panjenengané bali marang sira, lan Allah iku Anguni- ngani, Wicaksana. Ar. gedhé 27 Lan Allah karsa bali (wilasa- Né) marang sira. Lan para kang padha tut-buri pépénginan(-é) ka- repé supaya sira padha nyalèwènga (kalawan) panyalèwèng kang adoh. Ar. siro 28 Allah karsa angènthèngaké sasangganira562 lan manusa iku katitahaké apes.563 nipun wau kalayan tanpa nikah. Tanpa nikah piyambakipun tetep alampah zina, ingkang déning ayat punika dipun lepataken sanget. 562. Islam boten namung ngènthèngaken saréngat Yahudi tuwin saréngat kina sanèsipun pundi ingkang ngawrat-awrati, nanging sadaya tatalesing pandamel tulus ugi kasebutaken kalayan sampurna gumeleng, boten mawi mijang-mijang ingkang kalayan boten perlu, ngantos jati-jatining sasanggènipun manusa punika wonten ing dalem Islam langkung ènthèng sanget, manawi katimbang kaliyan wonten ing agami sanès-sanèsipun. Langkung-Langkung anggènipun Islam anedahaken manusa dhateng margi ingkang leres ingkang kanggé ngluwaraken manusa saking babandaning dosa, punika boten asarana pangebang-ebang ingkang boten wonten nyatanipun, nanging sarana rumeksa saèstu dhateng para manusa, sampun ngantos sami dhumawah wonten ing margi ingkang awon. Kados makaten anggènipun Islam ngènthèngaken sasanggènipun manusa. 563. Nama ngawur sanget manawi dhawuh ingkang mungel lan manusa iku katitahaké apes, punika dipun anggé pawadan ngéngingaken manusa tumindak murang kasusilan, kados déné anggènipun mastani sawenèh para panyela Nasrani. Suraosing dhawuh ngajengipun tuwin wingking- ipun kalayan terang nedahaken punapa ingkang dipun karsakaken ing dhawuh wau. Ayat-ayat punika mangandikakaken sihwilasanipun Allah inggih punika déné Panjenenganipun sampun nedahaken manusa ing margi ingkang saged andumugèkaken dhateng yakti tuwin pitedah, jalaran manusa punika margi saking anggènipun tinitah apes, boten saged badhé ngupados margi piyambak ingkang mesthi leresipun. Lah inggih punika suraosipun "manusa tinitah apes" ing ngriki. Manawi manusa ngupados margi piyambak, yekti piyambakipun nama ngentebi badanipun piyambak kalayan sasanggèn ingkang sakalangkung awrat; nanging Allah, ingkang sampun boten kikilapan malih dhateng kudratipun manusa margi Panjenenganipun punika Ingkang-anitahaken, kapareng ngènthèngaken sasanggènipun manusa sarana nedahaken dhateng margi ingkang leres. ingkang sakalangkung ageng, Juz V
Surat 4 Rajadarbènipun para èstri Ut. awakira 29 É, para kang padha angèstu, aja sira padha mangan bandhanira ing antaranira kalawan ora bener, kajaba (kenané) yèn dol tinuku kalawan padha legawanira;564 lan aja padha matèni wongira; sayekti Allah iku marang sira Mahaasih. sapa sing anglakoni 30 Lan mangkono iku kalawan jaragan panerak lan tindak dudu, ya bakal tumuli Ingsun cemplungaké ing geni; lan mangkono iku ingatasé Allah gampang. Ut. anutupi alanira 31 Manawa sira padha angedohi barang kang gedhé-gedhé kang linarangan tumrapé sira, Ingsun bakal tumiyungira marang ala565 sarta anglebokaké sira marang enggon-lumebu kang mulya. angilangi ing barang kang diagem déning Allah angluwihaké sawenèhira angung- kuli sawenèhé; para wong lanang olèh panduman apa pituwasing panggawéné, lan para wong wadon padha olèh panduman apa pitu- lan padha wasing panggawéné; 32 Lan aja padha mèri 564. Suraosipun ayat punika: sadaya lampah ingkang boten absah dipun awisi, nanging ngupados babathèn sarana lampah dadagangan, inggih punika lampah ingkang dhinasaran sami legawanipun, dipun kaparengaken, jalaran punika lampah ingkang absah. Tijârah punika tegesipun ngupados bebathèn sarana lampah sadé tinumbas (Rz-LL). Nadyan dhawuh punika nyrambahi (umum), nanging ugi mengku suraos lèrègipun wigatos andhawuhaken supados wewenangipun èstri milik rajadarbé punika dipun aosi ingkang sayektos, jalaran limrahipun inggih bandhanipun èstri punika ingkang sok dipun telasaken kalayan mamak-mumuk lan kalayan sawiyah- wiyah, mangka ing ayat candhakipun kasebutaken bilih panerak lan tindak dédé punika kedah dipun singkiri ingkang saèstu. tartamtu, ingkang ingkang 565. Dhawuh punika boten kénging dipun anggé waton mérang-mérang pandamel dosa dados kalih pangkat: kabirah lan shagîrah. Dhawuh sanès-sanèsipun ing Quran Suci ugi boten wonten ingkang marsitakaken punika. Sadhéngah pandamel dosa, manawi dipun tindakaken sayektos, punika piawon ingkang ageng. Manusa punika gadhah kacondhongan dhateng awon lan dhateng saé. Lah manawi manusa purun mekak awon, tumiyungipun dhateng awon wau dangu-dangu badhé sirna babar pisan. Sayyi'ah utawi sû' punika ateges pandamel awon lan ugi ateges: wawatekan awon (LL). Manawi dipun laras kaliyan suraosing dhawuh, langkung cèples manawi dipun tegesi teges ingkang angka kalih wau. 269
270 Para èstri nyuwuna maring Allah lubèring kadarman-É; sayekti Allah iku marang samubarang nguningani. Ut. anetep- aké 33 Lan tumrap siji-sijining wong Ingsun wus andadèkaké sapa kang bakal maris566 barang titinggalané wong tuwa loro lan para akrab; déné tumrap para kang padha wis kinukuhaké janjiné déning tanga- nira tengen, iya wènèhana pan- dumané;567 sayekti Allah iku Saksi ingatasé samubarang. RUKU' 6 Prakawis jaler kaliyan èstri boten cocog 34. Èstri nilar. 35. Kados pundi sagedipun pirukun dados. 36. Amigatosaken pamitu- hu ing kawajiban dhateng Gusti Allah sarta kawajiban dhateng manusa. 37-42. Kumed sarta lalamisan cinacad. 34 Para wong lanang iku kang angopèni568 para wong wadon, amarga Allah wus angluwihaké sawenèhé angungkuli liyané lan amarga saka anggoné angwetokaké Déné ingkang dipun karsakaken makaten: Manawi tiyang punika sampun miwiti purun nebihi tumindak dosa, tumiyungipun dhateng awon ingkang wonten ing badanipun, punika inggih lajeng badhé wiwit sirna. 566. Mawâlî punika jama'-ipun tembung maulâ, ingkang tegesipun warni-warni, kadosta: bandara utawi sesepuh, nak sedhèrèk, tiyang mardika, kawula tumbasan, waris. Miturut para ahli ingkang kénging pinitados (AH), teges ingkang kantun piyambak punika ingkang dipun anggé ing ngriki, sarta inggih namung punika ingkang langkung nocogi kaliyan suraosing dhawuh. 567. Nalika jaman sadèrèngipun Islam, kalimrah ing antawisipun titiyang Arab sami aprajanjian béla-binéla lan waris-winaris satunggal lan satunggalipun; manawi salah satunggal tilar donya, ingkang kantun kaanggep wenang angsal panduman sapraneming barang tilaran (AH). Nalika para Muslimin ngungsi dhateng Madinah, Kanjeng Nabi mranata, saben Muhajir saking Makkah satunggal kalebetaken dhateng iketaning pasadhèrèkan kaliyan salah satunggalipun tiyang asli Madinah, dadosipun (manawi manut tata cara kina) ingkang satunggal dados warisipun satunggalipun manawi salah satunggal tilar donya (Bkh). Nanging panduman ingkang makaten punika boten dipun kaparengaken dèning Quran Suci. Éwadéné ayat punika mrayogèkaken nyukani punapa-punapa dhateng para titiyang wau. déné dhawuh ingkang mungel: wénéhana pandumané punika dipun suraos mengku teges: nyukani pitulungan punapa kémawon, damel saé tuwin nyukani pamrayogi. Kajawi punika ing sawatawis saged dipun tata wonten ing wasiyat (Bkh). 568. Tembung qawwâm punika dipun terangaken déning TA makaten: tegesipun wong lanang ngopèni wong wadon lan nguwasani prakarané, tinanggenah nyekel prakarané, milanipun tiyang jaler punika winastan qawwâm-ipun tiyang èstri inggih punika ingkang ngopèni tiyang Juz V
Surat 4 Prakawis jaler kaliyan èstri boten cocog Ut. kang ora katon Ut. dalan bandhané; mulané para wong wadon kang becik iku padha ambangun turut,569 rumeksa wa- wadi570 kaya anggoné Allah wus angreksa;571 lan (wong wadon) kang sira kuwatiraké lungané, lah pituturana lan singkirana ing patu- ron sarta gitiken; manawa banjur manut miturut ing sira, ya aja sira golèk-golèkaké prakara; sayekti Allah iku Luhur, Agung.572 èstri. Makaten ugi LL, awawaton Msb: jawinipun ngopèni bocah yatim utawa bocah cilik. Dados tiyang jaler dados qawwâmun punika namung mengku teges bilih tiyang jaler punika ingkang ngopèni tiyang èstri, déné sababipun, dipun terangaken margi "Allah wis angluwihaké sawenèhé angungkuli liyané," inggih punika tiyang jaler ngungkuli tiyang èstri menggah ing kawontenaning pawakan tuwin badanipun, déné tiyang èstri ngungkuli tiyang jaler menggah ing kaéndahanipun lan pawakanipun ingkang sarwa alus. 569. Ambangun turut ing ngriki ateges ambangun turut ing Allah. Teges punika saya terang manawi kacundhukaken kaliyan 33: 31, 33: 35, tuwin 66: 5. 570. Rumeksa wawadi utawi rumeksa kang ora katon punika pasemonipun rumeksa wewenangipun ingkang jaler (lakinipun). Sifatipun èstri ingkang saé katerangaken ing ngriki wonten kalih, inggih punika bekti utawi manut miturut ing Allah sarta suci, tegesipun suci tiyang èstri kedah rumeksa saèstu kawajibanipun dhateng Allah tuwin dhateng lakinipun (Rz). 571. Terangipun: anggènipun sami rumeksa wewenangipun ingkang jaler, punika yektinipun nugraha saking ngarsanipun Allah, jalaran menggah ing sajatos-jatosipun inggih Allah ingkang rumeksa (Rz). Utawi kénging dipun tegesi amarga Allah wus andhawuhaké supaya iku kareksaa. 572. Sasampunipun nerangaken wajibipun tiyang jaler ngopèni sémahipun, sabda suci punika lajeng andhawuhaken kawajibanipun èstri boten kénging nilar lakinipun. Tembung nusyûz ingkang kula jarwani lunga, punika aslinipun ateges mirong, sarta manawi kanggé nembungaken tiyang èstri dhateng ingkang jaler, tembung wau ateges mirong dhateng lakinipun. Katranganipun warni-warni; miturut salah satunggaling katrangan-katrangan wau, mengku suraos: nilar griyaning lakinipun tuwin manggèn wonten ing panggènan ingkang boten andadosaken sarujukipun ingkang jaler (AH). LL nyebutaken ingkang ateges: 572. Sasampunipun nerangaken wajibipun tiyang jaler ngopèni sémahipun, sabda suci punika lajeng andhawuhaken kawajibanipun èstri boten kénging nilar lakinipun. Tembung nusyûz ingkang kula jarwani lunga, punika aslinipun ateges mirong, sarta manawi kanggé nembungaken tiyang èstri dhateng ingkang jaler, tembung wau ateges mirong dhateng lakinipun. Katranganipun warni-warni; miturut salah satunggaling katrangan-katrangan wau, mengku suraos: nilar griyaning lakinipun tuwin manggèn wonten ing panggènan ingkang boten andadosaken sarujukipun ingkang jaler (AH). LL nyebutaken ingkang ateges: tiyang èstri milawani lakinipun lan anggething piyambakipun (S, Q) tuwin nilar piyambakipun (TA). Kasebutaken, manawi wonten kukuwatosan tiyang èstri nilar lakinipun, wonten warni tiga usadanipun. Langkung rumiyin tiyang èstri dipun pituturi. Manawi piyambakipun purun mantuni, upamia mamala nama sampun mantun: nanging manawi piyambakipun wau taksih nglajengaken tindakipun ingkang boten leres, dipun pisaha patilemanipun. Manawi meksa taksih lajeng-lajeng, minangka sarana pamungkas, kénging dipun pidana (Rz). Ing bab prakawis usada ingkang mangka pamungkas punika, wonten prakawis warni kalih kedah dipun èngeti. Sapisan, nandukaken pidana wau namung lugu "dipun idini," liripun boten dipun dhawuhaken kedah katindakaken, malah nitik hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi, nadyan dipun idini, boten dipun prayogèkaken katindakaken. Dipun riwayataken Nalika Kanjeng nabi nampi wadulipun sawenèhing tiyang èstri ing bab boten saéning garapipun ingkang jaler dhateng èstri wau, Kanjeng Nabi ngandika makaten: "Weruha wong-wong iki dudu becik-beciking wong saka ing antaramu" (Rz). Miturut Syafa'i langkung prayogi èstri wau boten dipun patrapi pidana (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun manawi ngèngeti bilih dhawuhing Quran punika wiyar sanget tebanipun, saha manawi ngèngeti conto ingkang katindakaken Kanjeng Nabi tuwin angèngeti anggènipun tansah paring pèpènget supados tiyang jaler saé garapipun dhateng tiyang èstri, ngantos tumrap panjenenganipun ingkang kanggé ngukur kasaénan satunggaling tiyang punika saéning garapipun tiyang wau dhateng ingkang èstri - becik-beciké wong saka ing antaramu yaiku wong kang 271
272 Para èstri Juz V 35 Lan manawa sira kuwatir pedhoté sakaloroné, lah angedegna juru hukum siji saka ahliné si lanang lan juru hukum siji saka ahliné si wadon; manawa sakaroné karep pirukun, Allah bakal ang- rujukaké sakaroné; sayekti Allah iku Anguningani, Waspada.573 ing Allah, sarta aja anyakutokaké sa- wiji-wijia kalawan Panjenengané, lan padha di becik karo wong tuwa loro lan karo para krabat tuwin para bocah yatim tuwin para wong miskin, apa déné tangga sanak lan tangga manca,574 tuwin kanca lulu- ngan, sarta wong lalaku lan kang kadarbé ing tanganira tengen; 575 sayekti Allah remen marang wong kang kumalungkung, umuk; 36 Lan padha ngawulaa iku ora luwih becik marang rabiné - manawi angèngeti punika sadaya, tétéla bilih idin punika namung kasedhiyakaken kanggé bangsaning tiyang jaler tuwin tiyang èstri ingkang kagolong asor drajadipun wonten ing kalanganing babrayan. Kaping kalihipun, nadyan dipun tindakna idin punika, boten kénging pisan-pisan waton nandukaken pidana, tanpa angèngeti empan papan tuwin dugi prayogi, jalaran miturut dhawuh-dhawuh pangandikanipun Kanjeng Nabi, midana tindak nglangkungi wates, punika kedah namung kalayan ènthèng. I'Ab ngandikakaken bilih pidana wau cekap katindakaken sarana sikat-untu utawi barang sanèsipun ingkang sawarni punika (AH). 573. Ing ngriki kathah prakawis ingkang perlu dados pamanahipun para ingkang gadhah panginten, bilih agami Islam ngéngingaken pegatan namung jalaran sabab ingkang sapélé. Manawi kelampahan wonten pipisahan, kawajiban Qadi ingkang rumiyin piyambak ngangkat juru-hukum saking kalih fihak (fihakipun tiyang jaler lan fihakipun tiyang èstri), ingkang tinanggenah kapurih ngrukunaké. Lah manawi juru-hukum wau boten saged damel pirukun, pegatan saweg dipun kéngingaken. Tiyang èstri saged angsal thalaq (pegat) lumantar Qadi utawi juru-hukum ingkang kalayan sah dipun wenangaken andhawahaken pegat. Nalika jaman Islam wiwitan, kathah prakawis-prakawis ingkang dipun pancasi kalayan sacara ingkang kasebutaken ing ayat punika. Kula aturi mirsani tuladha ingkang dipun sebutaken déning Rz, tumrap prakawis syiqaq inggih punika pancasanipun Bagéndha 'Ali (pasulayanipun tiyang sésémahan), kalayan tembung ingkang terang, tiyang jaler dipun dhawuhi supados netepi pancasanipun juru-hukum ingkang dipun angkat manut dhawuhipun ayat punika. 574. Sawenèh nyuraos punika tangga ingkang taksih magepokan sanak, sawenèh malih masthani tongga tiyang Muslim, makaten ugi dipun suraos tangga ingkang boten magepokan sanak, utawi tongga tiyang agami sanès (AH). Miturut ngulami ahli basa, tembung ingkang kantun wau ateges tiyang ingkang dados tongga nanging kagolong dhateng umat sanès (tembungipun sifat wau asli saking tembung jamb ingkang teges lambung) (LL). Dados kaloman cara Islam punika boten kawatesan namung dhateng umatipun piyambak utawi tiyang ingkang nunggil agami, nanging ugi nyrambahi dhateng golongan sanès punika. 575. Ingkang dipun karsakaken kang kadarbé ing tanganira tengen punika sadaya ingkang dados
Surat 4 Prakawis jaler kaliyan èstri boten cocog 37 Para kang padha kumed sarta angajani wong-wong supaya ku- tuwin anyingidaké papa- med, ringing Allah marang dhèwèké kang arupa lubèring kadarman-É; lan Ingsun anyadiyakaké siksa kang ngasoraké tumrap para kafir: 38 Lan para kang angetokaké bandhané amrih katona ing wong- wong sarta padha ora angèstu ing Allah lan ora (angèstu) ing dina akhir; lan sapa sing sétan iku dadi kancané, lah kanca kang ala dhèwèké iku! 39 Lan apa ta kang ngalakaké dhèwèké, yèn dhèwèké padha angèstu ing Allah lan dina akhir sarta padha amèwèhaké barang pa- paringing Allah marang dhèwèké? Lan Allah iku nguningani marang dhèwèké. 40 Sayekti Allah iku ora atindak dudu (sanajan mung) saboboting mendhang, lan manawa panggawé becik, iku Panjenengané anikel- nikeli sarta amaringi ganjaran gedhé saka ing ngarsa-Né.576 41 Lah banjur kapriyé manawa Ingsun anekakaké saksi siji saka Ingsun siji-sijining umat sarta anekakaké sira minangka saksi ingatasé (umat) iki?576A wewengkonipun, dados kalebet ugi rajakaya ingah-ingahanipun (AH, Rz). 576. Sifat Mahaasihipun Pangéran ingkang anglimputi tansah kasebutaken marambah-rambah; sawenèh gambaripun: kasaénan mesthi dipun tikel-tikelaken, awon dipun icalaken. Kasaénan tansah dipun tikel-tikelaken, punika terang anedahaken bilih kasaénan punika ugi wasananipun mesthi badhé menang wonten ing jagad punika. Angger-anggering Pangéran ingkang tumindak wonten ing sagung dumados punika sadaya anedahaken bilih jagad punika lumampah tumuju dhateng punjering kasaénan. 576A. Asring kapangandikakaken bilih kautusipun Nabi dhateng satunggaling umat punika minangka saksi (Ar, syahîd) ingatasipun umat wau. Mila makaten jalaran manawi umat wau angemohi yakti ingkang dipun ampil, wonten ing ngarsanipun Allah nabi wau aneksèni anggènipun sami angemohi wau. 273
274 Para èstri Juz V 42 Ing dina iku para kang padha kafir lan padha andaga ing Utusan, padha milalah lemah dipadhakna karo awaké, sarta padha ora bakal ngumpetaké tembung siji-sijia saka ing Allah. RUKU' 7 Kasucian lahir lan Batos 43. Susuci minangka tata-tata badhé salat punika perlu. 44-47. Para Yahudi dipun pituturi supados ambangun turut. 48-50. Wigatosipun dosanipun manembah pangéran kathah. Ar. lan ora 43 É, para kang padha angèstu! Aja padha cedhak-cedhak salat, samangsané sira isih mendem, nganti tumeka sira weruh (terang) apa pangucapira,577 mangkono uga manawa sira lagi pinuju katetep ing wajib adus grujug578 - kajaba (manawa sira ing dalan579 - tumeka yèn sira wis adus; lan manawa sira pinuju lara lagi) lalaku 577. Punapa tegesipun tembung sukara ing ngriki, wonten pamanggih warni-warni. Aslinipun, tembung mufrad sakaran punika ateges tiyang ingkang wuru. Wonten ingkang mastani bilih ing ngriki punika ateges wuru margi saking minum, wonten malih ingkang mastani wuru margi saking tilem (TA- LL, Dk-Rz). Pancèn nyata manawi sakr punika ugi saged mengku teges ingkang kasebut kantun wau, jalaran tegesipun wantah mepeti (LL, Rz). Mila ing Quran Suci wonten dhawuh ingkang mungel , makaten jawinipun mripatku kasirep utawi kapepetan nganti ora bisa andeleng (15: 15). Tembung punika ugi kanggé nembungaken pupuntoning nalar ingkang ruwet (LL). Manawi dipun anggep bilih tumurunipun ayat punika ing sasampunipun tumurun wahyu ingkang ngawisi minum, anggènipun negesi Dk wau terang manawi leres piyambak; manawi boten, dhawuh wau lajeng dumunung tataran ingkang wiwitan anggènipun badhé ngawisi babar pisan minum inuman keras, jalaran kawajiban salat ngantos ambal kaping gangsal ing sadinten-dintenipun, punika mesthi inggih mahanani tiyang lajeng boten patosa kober kasukan minum. 578. Tembung ingkang kula tegesi ngantos sawatawis panjang ukaranipun, punika junub (saking tembung jamb ingkang tegesipun lambung). Manawi tembung punika dipun tegesi ora suci utawi jember boten leres, lan inggih boten wonten ahli basa ingkang negesi makaten punika. Déné menggah ing sajatos-jatosipun tembung wau tembung istilah, mengku teges tiyang ingkang katetep ing wajib susuci ageng utawi adus grujug (LL). Déné sambetipun kaliyan tegesipun ingkang asli, tiyang ingkang katetep ing wajib adus grujug wau kepéring utawi tebih saking salat (Rgh). Quran Suci tuwin hadits pangandika Nabi Suci boten wonten ingkang suka raos bilih tiyang ingkang katetep wajib wau jember. Déné ingkang katetep ing wajib adus grujug punika tiyang ingkang mentas saresmi. 579. Utawi cedhak-cedhak salat tumrap prakawis punika, punika ateges lumebet ing masjid (I'Ab- Rz). Manawi dipun suraos makaten wau, punika lajeng ateges: kajaba manawa sira iku ngliwati (masjid) dalané.
Surat 4 Kasucian lahir lan batos utawa sajroning lulungan, utawa salah sawijinira ing pakiwan, utawa sira mentas ang- grayang wong wadon580 mangka sira padha ora bisa éntuk banyu lah padha kang resik581 banjur padha ngusapna marang tangan- tanganira; sayekti Allah iku ambek Amuwung, Aparamarta. teka saka anganggoa lebu rai-rainira lan 44 Apa sira ora weruh para kang padha kaparingan sapéranganing Kitab? Padha anguyang sasar sarta padha angarah supaya sira padha kasasar saka ing dalan. 45 Lan Allah iku luwih wikan marang mungsuh-mungsuhira; lan wis cukup Allah iku minangka Pangayoman, lan wis cukup Allah iku minangka Panulung. a. 136 46 Para kang padha Yahudi ana tembung- kang padha angelih tembung saka ing panggonané582 lan padha calathu: Aku wis padha ngrungu lan aku padha mopo;a lan: 580. Anggrayang wong wadon punika tembung pasemonipun saresmi. Quran Suci kathah anggènipun ngagem tembung ingkang alus-alus kanggé mangandikakaken prakawis ingkang werit punika, sarta ingkang makaten wau boten naté katindakaken déning bangsa Arab ing sadèrèngipun tumurun Quran Suci. Kanggé nyekapi kabetahanipun manusa, perlu prakawis ingkang kados makaten punika dipun sebutaken, namung tembung tuwin caranipun nerangaken kémawon kapilihaken ingkang sakinten boten lékoh. 581. Sha'îd (saking tembung sha'ada ingkang tegesipun munggah utawi mumbul) punika ateges pasitèn ingkang inggil, awit saking punika mila tembung wau limrahipun lajeng mengku teges siti, pasitèn utawi lemahing bumi, sami ugi punapa lebu, siti punapa sanèsipun malih (Zj-LL). Tembung tayammum ingkang ugi sapunikanipun dados tembung istilah (saking amma ateges nglintoni), punika aslinipun ateges: migunakaken, sarta dadosipun tembung istilah ateges nebakaken èpèk-èpèk kalih dhateng siti ingkang suci, utawi barang punapa kémawon ingkang wonten lebunipun ingkang suci, lajeng ngusapaken èpèk-èpèkipun wau dhateng rai tuwin gigiring èpèk-èpèkipun. Manawi boten manggih toya, utawi manawi sakinten ambabayani nganggé toya, tiyang kénging tayammum, minangka gentosipun wudlu utawi susuci ing sadèrèngipun salat. 582. Bab prakawis risakipun kitab ingkang rumiyin-rumiyin, punika tansah katerangaken ing Quran Suci, sarta nitik ungeling dhawuh punika, terang manawi ingkang dipun karsakaken punika risak menggahing isinipun tuwin kalèntuning anggènipun anjarwakaken. Nama kasangetan sanget manawi fihakipun para pambélaning Kitab Bébel ngungkiri karisakan wau, jer tuladha-tuladhanipun ingkang 275
276 Para èstri Juz V a. 150 b. 150 Ngrungokna, muga tanpaa krungu! Lan: Râ'inaa kalawan anyalèwèng- iku) aké pakecapané (tembung sarana ilaté lan anyanyamah aga- ma; lan saupama dhèwèké padha calathua: Aku wis padha ngrungu lan ambangun turut, lan rungokna, lan unzurnâb amasthi iku luwih becik tumrapé dhèwèké lan luwih jujur; ananging Allah wus ang- la'nati marang dhèwèké amarga saka anggoné padha kafir, mulané dhèwèké padha ora angèstu, kajaba mung sathithik. c. 70 Ut. panun- tun Ut. sirnak- aké Ut. mitra- ning 47 É, para kang wus padha kaparingan Kitab! Padha angèstua marang apa kang wus Ingsun dha- wuhaké, dumunung ambeneraké apa kang ana ing sira,c mumpung rai-rai padha durung Ingsun owahi, banjur Ingsun inger marang gegeré, utawa padha Ingsun la'nati kaya anggon-Ingsun angla'nati pa- ra panerak Sabbat; lan paréntahing Allah iku masthi kalaksanan.583 terang gamblang ugi sampun dipun tedahaken. Bab prakawis risakipun "kitab suci," ing Quran Suci kawarsitakaken kalayan mligi wonten ing 2: 75-79, 5: 13, 41 tuwin ing ayat punika. Déné "ambeneraké" ingkang kasebut ing ayat 47, tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun, punika namung mengku teges angleresaken tatales-tatalesipun ingkang umum, langkung-langkung piweca-piweca ingkang kamot wonten ing kitab-kitab wau, sarta neksèni ing kayektènipun wahyu ingkang sampun- sampun; dados boten pisan-pisan mengku kajeng boten ngakeni risakipun tuwin éwahing isinipun, ingkang sampun cetha awéla-wéla tuwin boten kénging pinaiben malih. 583. Ing ngriki dipun terangaken wonten siksa warni kalih ingkang calon badhé dhumawah dhateng dhateng para Yahudi. Ingkang sapisan kadhawuhaken ing ayat punika ingkang aslinipun ateges Ingsun nyirnakaké utawi ngowahi rai-rai. Nanging tembung wau cetha manawi namung tembung ngibarat, wondéné ngowahi rai-rai punika ateges ngicali kaagunganipun tuwin karaharjanipun punapa déné andhawahi dhateng piyambakipun asor lan rekaos (Bd). Suraos punika ugi dipun cethakaken malih wonten ing salebeting dhawuh ingkang mungel: Ingsun inger marang gegeré. Wonten ingkang nyuraos bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika anggèning para Yahudi ing wekasanipun kéndhangaken saking tanah Arab. Nanging dhawuh wau ugi saged mengku teges kados ingkang kasebut ing margin, jalaran wujud punika tarkadhang inggih sok ateges para pinisepuh tuwin para panuntun (Rgh, bab thams; Rz, Bd). Siksanipun ingkang angka kalih inggih punika anggènipun kadhawahaken ing la'nat kados ingkang andhawahi para ingkang sami nerak wawalering dinten Sabbat. Bab punika kula aturi mirsani katerangan angka 107.
Surat 4 Kasucian lahir lan batos 48 Sayekti Allah iku ora anga- pura yèn (wong) anyakuthokaké (apa-apa) karo Panjenengané sarta angapura apa iki marang sapa kang dadi kapareng- É; lan sapa sing anyakuthokaké apa-apa karo Allah, temen angran- tam dosa kang gedhé.584 ing saliyané Ar. angang- gep suci awaké dhéwé Ar. sasili- ring wiji kurma 49 Apa sira ora andeleng marang para kang padha ambek sumuci? Balik saluguné Allah kang anu- cèkaké sapa kang dadi kapareng-É, lan ora bakal kataman ing tindak dudu babar pisan. 50 Mara sira delenga, kapriyé anggoné padha agawé-gawé goroh ditibakaké marang Allah, lan iki wis cukup dadi dosa kang tétéla. RUKU' 8 Sawarnining tumiyungipun manah dhateng tindak dédé tuwin lampah awon kedah dipun singkiri 51-53. Para Yahudi milih para nyembah brahala tinimbang para Muslimin. 54. Ingkang binarkahan punika dharah Ibrahim 55-57. Wawalesing angafiri kaliyan angèstu. 58. Juru hukum tuwin pancasan. 59. Pambangunturut dhateng Utusan sarta dhateng panguwasa sanèsipun. Ut. brahala a. 343 51 Apa sira ora andeleng marang para kang kaparingan sapéranga- ning Kitab? Padha angèstu ing kemayan585 lan sétana sarta padha 584. Ingkang dipun karsakaken punika mangéran kathah, inggih punika anjèjèri Allah kalayan sesembahan sanèsipun, ingkang manawi miturut tembungipun Quran Suci winastan syirk. Boten namung sapisan kaping kalih anggènipun Quran nyebutaken bilih syirk punika dosa ingkang ageng piyambak. Déné ingkang makaten wau boten teka sabab syirk punika anggempilaken kaluhuranipun Pangéran, wangsul bab syirk punika adamel asor dhateng manusa piyambak. Manusa punika katitahaken supados nguwaosi sagung dumados, milanipun samangsa manusa punika ngasoraken awakipun piyambak dhateng sasamining manusa, utawi dhateng titah ing sangandhapipun ingkang pancènipun dipun kuwaosi, piyambakipun lajeng nama ngical-icalaken maksud ingkang dados sedyanipun tumitahipun. Kedah dipun pèngeti bilih dhawuh punika namung mengku teges bilih para mangéran kathah (tiyang musyrik), punika rèhning sampun nisthakaken dhateng awakipun piyambak, dadosipun lajeng boten saged sumengka manginggil malih tanpa mawi ngraosaken wohipun; dados boten kok nerangaken manawi siksanipun langgeng tanpa wekasan. 585. Tembung ingkang asli: jibt, ingkang ateges brahala utawi brahala-brahala (LL), utawi 277
278 Para èstri angandhakaké para kang padha kafir: Iki luwih ketuntun ing dalan bener tinimbang para kang padha angèstu. 52 Iki para kang dila'nati déning lan sapa sing dila'nati Allah, déning Allah, amasthi ora bakal éntuk panulung. 53 Apa ta dhèwèké padha duwé panduman karaton? Lah (yèn ta mangkonoa, amasthi) iya ora ge- lem wèwèh marang manusa, sana- jan mung sagalering wiji kurma.586 54 Apa ta padha andrengkèni para manusa déning anggoné padha kaparingan déning Allah arupa lubèring kadarman-É? Lah temen Ingsun wis amaringi Kitab lan kawicaksanan para dharah Ibrahim, sarta wus padha Ingsun paringi karaton kang gedhé.587 55 Mulané sawenèhé588 ana sing angèstu ing dhèwèké lan sawenèhé ana sing malèngos saka dhè- samukawis ingkang kasembah sanèsipun Allah utawi juru kemayan, utawi tukang pethèk (Rgh), utawi kemayan (Sa'alabi-LL). Sawenèh mastani manawi tembung wau sami kaliyan tembung jibs, ingkang tegesipun barang ingkang tanpa gina (Rz) utawi barang ingkang boten wonten saénipun. Kacariyosaken nalika para Yahudi damel prajanjian kaliyan titiyang Quraisy, para Yahudi sami nyembah brahala-brahala Quraisy (Rz). Nanging sajakipun dhawuh punika nuju bab prakawis kanisthanipun para Yahudi saumumipun, kadosta anggènipun sami ngandel dhateng sawarnining kemayan, bangsa pethèk, sihir, lan anggènipun sampun dangu nyingkur piwulang tauhid murni asli saking Kanjeng Nabi Musa. 586. Tegesipun: ing bab tumedhakipun nugraha karaton, para titiyang wau boten sami angsal panduman; saupami angsala panduman, piyambakipun mesthi inggih boten purun nyukani dhateng tiyang sanès barang-barangipun karaton wau, dalasan ingkang sapélé pisan. Sampun terang manawi ingkang dipun karsakaken punika karaton duniawi tuwin karaton ruhani ingkang dipun janjèkaken dhateng dharah Ibrahim, kados déné ingkang kapangandikaken wonten ing ayat candhakipun, ingkang déning para Yahudi dipun wastani boten saged kaparingan dhateng umat sanèsipun umat Yahudi. 587. Karatoning suwarga, inggih punika "karaton kang gedhé," punika taksih lastantun dumunug wonten dharah Ibrahim. Nanging sapunika dipun pindah saking trah Israil dhateng trah Isma'il, miturut janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim (mirsanana katerangan angka 168). 588. Ingkang dipun karsakaken punika dharah Ibrahim, ingkang sawenèhipun inggih punika para titiyang Yahudi. Juz V
Surat 4 Kasucian lahir lan batos wèké,589 lan naraka iku wis cukup kanggo ngobong. 56 Sayekti para kang padha angafiri timbalan-timbalan- Ingsun, bakal Ingsun cemplungaké ing geni; saben-saben kulité wis padha kobong, padha Ingsun salini kulit liyané,590 supaya padha ang- rasakaké siksa; sayekti Allah iku Minulya, Wicaksana. ing Ut. ngisoré a. 42 Ar. éyuban kang edhum 57 Lan para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, bakal Ingsun lebokaké ing pata- manan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono, ing kono bakal padha olèh jodho kang padha sucia Ingsun lan bakal padha lebokaké ing (kahanan) kabegjan gedhé.591 langgeng; ana Ar. sing andarbèni 58 Sayekti Allah adhawuh ma- ingandikakaké padha titipan592 marang rang sira ambalèkaké 589. Dlamir ing ngriki punika saged wangsul dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim utawi dhateng Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Manawi wangsul dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, dipun pèngetana bilih ambalik saking Kanjeng Nabi sami kémawon kaliyan ambalik saking Kanjeng Nabi Ibrahim, jalaran panjenenganipun punika pandhèrèking agami Ibrahim ingkang setya tuhu. 590. Pratélan makaten punika mengku teges siksa ingkang terus-terusan, (Rz), gathukipun kaliyan ngibarat latu. 591. Tembungipun ingkang asli saking tembung dzilli tegesipun ayang-ayangan. Nanging miturut Wahidi, dzill miturut bangsa Arab punika mengku teges kabegjan (Rz); saha miturut Rgh dzill punika mengku teges kamulyan lan kajen kèringan tuwin ugi ateges kawontenan sakéca. Sarta miturut Panjenenganipun ugi ing ngriki tetembungan punika ngibarati gesang ingkang sakéca lan nyenengaken. 592. Manawi lalampahan sabibaripun bedhah nagari Makkah, inggih punika Kanjeng Nabi Suci maringaken wangsul kuncining Ka'bah dhateng 'Utsman, juru-kunci ingkang sakawit punika wonten sasambetanipun kaliyan ayat punika, punika lajeng saged suka gagambaran tegesipun ingkang sajati ayat punika. Dhawuh punika boten namung mengku suraos tiyang katitipan arta kedah mangsulaken dhateng ingkang gadhah kémawon, nanging ugi mengku suraos tiyang ingkang katitipan prakawising pepréntahan kedah mangsulaken dhateng tiyang ingkang pantes nyepeng pepréntahan wau kalayan punapa mesthinipun. Dhawuh sambetipun inggih punika ingkang andhawuhaken juru-hukum kedah adil, punika ngiyataken teges punika. Sagemblenging ayat punika nerangaken kawajibanipun "ingkang dipun paréntah" dhateng "ingkang maréntah" lan kawajibanipun "ingkang maréntah" dhateng "ingkang dipun paréntah." Manawi dipun suraos kalayan walaka, dhawuh punika mintonaken piwulang Islam 279
280 Para èstri sing pantes anampani, lan samang- sa sira anibakaké bebeneran anta- raning para manusa ingandikakaké kalawan adil; sayekti Allah iku amituturi sira kalawan apa kang linuhung; sayekti Allah iku Ami- yarsa, Amirsani. 59 É, para kang padha angèstu! Padha ambangun-turuta ing Allah lan padha ambangun-turuta ing Utusan sarta kang nyekel paprén- tahan saka lah, manawa sira padha pasulayan ing dalem sawijining prakara, iku iya balèkna marang Allah lan Utusan, yèn ta sira iku padha angèstu ing Allah lan dina akhir;593 iki luwih prayoga sarta wusanané luwih déning becik.594 ing antaranira; RUKU' 9 Para lamis boten purun anampeni Pancasanipun Kanjeng Nabi 60-64. Tumiyungipun para lamis dhateng sétan. 65. Pancasanipun Kanjeng Nabi ingkang sakalangkung wiyar, inggih punika wigatos andhawuhaken dhateng pandhèrèkipun supados sami nuhoni titipan, boten mawi kapilah-pilahaken lalayanan kaliyan tiyang agami punapa kémawon lan bangsa punapa kémawon. 593. Dhawuh punika masang tatanan wigatos ingkang mangka tuntunan tumrap para Muslimin. Tumrap titiyang Muslim sajati, panguwaosipun Allah lan Utusan-Ipun, punika wonten ing sanginggilipun sarupaning panguwaos; éwadéné para ingkang sami nyepeng panguwaos punika ugi kedah dipun bangun turut. Kalebet ugi èwonipun ingkang sami nyepeng panguwaos wau, inggih punika para ingkang sami nyepeng papréntahaning nagari sanajan nganggé agami sanès, kados déné tuladha ingkang kapintonaken déning Kanjeng Nabi Suci nalika sasambetan kaliyan kerajan Nasrani ing Habasyah. Tembung ulu-l-amri, utawi kang nyekel pangawasa, punika mengku teges ingkang wiyar, ngantos ing dalem prakawis punapa kémawon ingkang magepokan kaliyan gesangipun manusa, saged tiyang punika dados ingkang nyepeng panguwaos. Tembung wau ugi ateges para panuntunipun agami para Muslimin, nanging miturut dhawuh ingkang mungel: lah manawa sira padha pasulayan ing dalem sawijining prakara, iku ya balèkna marang Allah lan Utusan, manawi para panuntun agami wau nulayani piwulangipun Quran Suci, piyambakipun kedah boten dipun turut. Déné wangsul dhateng Allah tuwin Utusan tumrapipun manawi wonten prakawis pasulayan utawi pabenan, punika ingkang dipun karsakaken wangsul dhateng wawarahipun Quran Suci tuwin pangandika lan tindakipun kanjeng Nabi Suci. 594. Tembung ta'wil (saking tembung âla tegesipun bali) punika lingganing tembung tegesipun: ambalikaké marang dhèwèké, awit saking punika kanggènipun tembung wau ingkang kalayan nyrambahi ateges merdèni jalaran werdi wau wangsul dhateng suraosipun ingkang dipun werdèni. Nanging ugi saking teges ingkang asli: bali, punika ugi lajeng gadhah teges malih marja', ingkang jawinipun kawusanan tuwin 'aqibat ingkang jawinipun: angsal-angsalan, kawusanan, woh (Rz, Bd-LL). Lan inggih teges punika cèples kaliyan suraosing dhawuh punika. Juz V
Surat 4 Para lamis tuwin pancasanipun kedah dipun tampèni. 66-70. Ambangun-turut dhateng Gusti Allah sarta Kanjeng Nabi punika badhé ageng ganjaranipun. Ar. padha gugat ginugat 60 Apa sira ora andeleng marang para kang padha angaku yèn padha angèstu marang apa kang kadha- wuhaké marang sira sarta apa kang sadurungira? ing kadhawuhaké Dhèwèké padha duwé karep an- jaluk bebeneran marang sétan,595 sanajan wis padha didhawuhi, iki ingandikakaké angafiri, lan si sétan duwé karep arep anasaraké dhè- wèké kalawan sasar kang adoh. Ut. sume- ngit 61 Lan samangsané padha di- tumekaa calathoni: Ayo padha marang apa sing kadhawuhaké déning Allah lan marang Utusan, sira bakal weruh para lamis padha maléngos saka ing sira kalawan pamalèngos kang abanget. 62 Nanging kapriyé manawa babaya anibani dhèwèké, amarga saka panggawéné tangan-tangané kang dhisik-dhisik? Tumuli padha anekani sira, kalawan sumpah dhemi Allah: Kajeng kula boten sanès kajawi saé sarta pirukun. 63 Iki para kang apa sing ana ing sajroning ati-atiné, Allah angu- ningani; mulané padha singkirana lan padha tuturana sarta padha kandanana prakara awaké kalawan tembung kang mranani.596 595. Kacariyos ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika Ka'b, anakipun Asyraf, tiyang Yahudi. Wonten malih ingkang mastani bilih ingkang dipun karsakaken punika Abu Barda, tukang pethèk, sanèsipun malih mastani bilih thâgût ing ngriki punika satunggaling brahala ingkang tartamtu utawi sadhéngah brahala ingkang dipun anggé mancasi pasulayan sarana pethèk (Rz). Menggah ing sajatos- jatosipun sadaya wau sampun kawengku wonten ing tembungipun asli. Para lamis manahipun sami tumiyung dhateng brahala utawi dhateng para tukang pethèkipun, sarta para tukang pethèk wau sinebut sétan, amargi sami dados panuntuning nembah sétan. 596. Tiyang winastan balig manawi piyambakipun punika ceta wicaranipun utawi mranani utawi patitis pakecapanipun (saking tembung balag-a, jawinipun tumeka ing bantosing barang kang sinedya) 281
282 Para èstri Juz V 64 Anggon-Ingsun angutus Utu- san iku ora liya kajaba supaya dienut kalawan idining Allah; lan saupama dhèwèké iku nalikané padha atindak dudu marang awaké dhéwé anekani sira, banjur nyu- wun pangapura ing Allah sarta Utusan (iya) anyuwunaké panga- pura dhèwèké, amasthi padha katemu nyatané, (yèn) Allah iku tansah awongsal-wangsul (wilasa- Né), Mahaasih. Ar. jiwané 65 Nanging ora! dhemi Pangéra- iku (sanyatané) dhèwèké nira, padha ora angèstu nganti tumekané dhèwèké padha anetepaké sira dadi juru nibakaké bebeneran ing dalem prakara kang dadi sulaya antarané awaké, tumuli ing atiné ora ana rupeké tumrap pancasanira sarta padha manut kalawan sumarah. Ar. patèna- na 66 Lan manawa Ingsun anetep- ana wajib marang dhèwèké: Padha jiwanira597 utawa tohna lungaa saka ing nagaranira, iku ora bakal padha anindakaké, kajaba ana sathithik; lan saupama dhèwèké padha anindakna apa kang dipitu- turaké marang dhèwèké, amasthi luwih becik awaké sarta anetepaké bangeting kukuhé; Déné manawi kanggé mastani ginem tembung wau ateges ginem ingkang mranani utawi ginem ingkang saged nabeti (Msb, Bd-LL). Tembung ing ngriki saged dipun tegesi warni tiga. (1) jawinipun: ginem ingkang nabeti wonten ing manahipun; (2) ing bab prakawisipun; (3) manawi piyambakan kaliyan piyambakipun (Rz), balîg ugi ateges: sanget, ngrekaosaken (LL), sarta tumrap para lamis tetembungan "ingkang sanget (pedes)," punika langkung saged tumama katimbang tembung ingkang alus-alus. 597. Para sahabatipun Kanjeng Nabi sami ngetohaken nyawanipun kanggé nglabuhi agaminipun, sarta karana nglabuhi agaminipun sami tilar griya-griyanipun. Nanging para lamis ing Madinah sami boten kadugi nandhang rekaos makaten punika margi saking ringkihing manahipun.
Surat 4 Para angèstu kedah jagi dhiri 67 Lan amasthi tumuli padha Ingsun paringi ganjaran gedhé saka ing ngarsa-Ningsun dhéwé, 68 Sarta amasthi padha Ingsun tuntun ing dalan kang bener. 69 Lan sapa sing ambangunturut ing Allah lan Utusan, lah ya iki panunggalané para kang padha kaparingan nugraha déning Allah, kaya ta: para nabi, lan para wong temen, sarta para babanten tuwin para wong tulus, lan réwang kang becik banget iki.598 70 Iki lubèring kadarman saka ing Allah, lan wis cukup Allah (piyambak) Ingkang-Anguningani. RUKU' 10 Para angèstu kedah sami lumawan anjagi dhiri 71. Para angèstu kedah tetep angatos-atos. 72, 73. Para ingkang sami kantun. 74-76. Prakawisipun Allah sarta prakawisipun sétan. 598. Kapangandikakaken bilih tiyang ingkang sami kaparingan nugraha déning Allah punika wonten sekawan tataran: (1) Para nabi. (2) Para tiyang temen; tembungipun ingkang asli siddîq, ingkang wantahipun ateges: tiyang ingkang tansah temen, sarta miturut basanipun agami teges: Tiyang ingkang temen wicantenipun tuwin imanipun, saha ingkang ngiyataken katemenanipun wau kalayan tindak lan pandamelipun (TA-LL). (3) Para susetya; tembungipun ingkang asli, syahîd punika boten mesthi ateges tiyang ingkang pejah dados babanten utawi tiyang ingkang tiwas nalika perang nglabuhi agaminipun, wangsul ateges: tiyang ingkang neksèni ing kayektèning agaminipun Allah (Rz), inggih kalayan wicantenipun, inggih kalayan pandamelipun; déné mila tiyang ingkang pinejahan nalika nglabuhi agaminipun kagolong ing tataran punika, jalaran piyambakipun punika inggih suka bukti ing kayektèning agami sarana ngetohaken nyawanipun. (4) Para tiyang tulus. Dados para ingkang andhèrèk Kanjeng Nabi punika tampi nugraha saminipun ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi, para temen, para susetya lan para tiyang tulus ing sadèrèng-dèrèngipun, sarta saking éwonipun nughraha wau ingkang linuhung piyambak inggih punika wahyuning Pangéran. Perlu dipun pèngeti bilih miturut piwulangipun Quran Suci ingkang sampun terang gamblang, boten wonten nabi malih ingkang kautus ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Suci jalaran tumrap ingkang sampurna punika sampun kamot wonten ing dalem Quran Suci dados wontenipun nabi ingggih sampun boten kabetahaken malih. Miturut hadits pangandikanipun Nabi Suci, wahyu ingkang kaparingaken dhateng para tiyang tulus punika winastan mubasysyirât; miturut riwayat makaten hadits pangandika nabi wau "Kanabian iku wis ora ana kekèrèné kajaba mung mubasysyirât" (Bkh). Dados mubasysyirât (ingkang wantahipun ateges: pawartos bibingah), punika piweca-piweca ingkang kaparingaken dhateng para tiyang tulus, ingkang angiyataken kayektèn agami Islam. 283
284 Ar. antara- né dhèwèké Ar. kalawan Para èstri 71 É, para kang padha angèstu, padha pasangen kaprayitnanira, mulané padha mangsaha sagolo- ngan-sagolongan utawa mangsaha bareng kabèh. 72 Lan sayekti sawenèhira ana kang pancèn angèrèni! Lah mana- wa babaya angenani sira, angucap: Temen Allah wus aparing nugraha marang aku, déné aku ora teka ambarengi dhèwèké. 73 Lan manawa lubèring kadar- man saka ing Allah anekani sira, sajaké masthi bakal angucap, antaranira karo dhèwèké kaya ora ana sambunging sih katresnan: O, mungguh aku ambarengana dhè- wèké, amasthi aku bakal éntuk olèh-olèhan gedhé. 74 Mulané padha peranga ing dadalaning Allah para kang padha angedol kauripan donya iki ma- mrih akhirat; lan sapa sing perang ing dadalaning Allah, apa banjur kapatènan apa menang, iku masthi bakal Ingsun paringi pituwas kang agung. 75 Lan apa ta karananira sira padha ora perang ing dadalaning Allah lan (dadalané) wong-wong lanang lan wong-wong wadon sar- ta bocah-bocah kang padha apes, kang padha munjuk: Pangéran kawula! mugi kawula Tuwan wedalaken saking nagari punika, (nagari) ingkang tiyangipun para anganiaya, saha mugi Tuwan apa- ring dhateng kawula pangayoman saking ngarsa Tuwan, punapa déné mugi Tuwan aparing dhateng Juz V
Surat 4 Sikepipun para lamis kawula panulung saking ngarsa Tuwan.599 76 Para kang padha angèstu iku padha perang ing dadalaning Allah, lan para kang padha kafir iku padha perang ing dadalaning sétan. Mulané padha peranga lumawan para mitraning sétan; sayekti iku apes.600 upayaning sétan RUKU' 11 Sikepipun para lamis dhateng para angèstu 77-80. Para lamis boten purun dipun dhawuhi majeng perang. 81, 82. Parepatanipun ingkang winados. 83. Sami anyebaraken pawartos goroh. 84. Kanjeng Nabi dhinawuhan perang sanajan ijèn. 85-87. Réncang-réncang dhateng pandamel saé punika dipun prayogèkaken. 77 Apa sira ora andeleng marang para kang padha didhawuhi: Lèrèna tangan-tanganmu lan anju- menengna salat sarta ambayara zakat; nanging samangsa perang ditetepaké wajib ingatasé dhèwèké, lah ing kono, ana sing sapantha wedi marang manusa kaya kuduné wediné maring Allah, utawa malah kapara banget ing wedi, tuwin padha munjuk: Pangéran kawula, punapaa déné Tuwan anetepaken wajib perang tumrap dhateng kawula? Punapaa kawula boten sakedhap sumenèkaken Tuwan 599. Ayat punika nerangaken punapa tegesipun perang ing marginipun Allah punika. Nalika para angèstu ingkang kacekapan sarananipun sami lumajeng saking Makkah, ingkang ing ngriki kapangandikakaken: nagari ingkang tiyangipun panganiaya, para ingkang ringkih lan boten saged késah sami lestantun dudunung wonten ing Makkah. Kados déné ingkang katerangaken ing dhawuhing ayat punika, para titiyang wau dipun kaniaya lan dipun plinder déning titiyang Makkah. Boten namung titiyang jaler kémawon ingkang dados lésaning panganiaya wau, nanging dalasan tiyang èstri, malah inggih laré alit punapa, ugi dipun kaniaya. Perang perlu badhé nguwalaken sadaya wau saking panganiayanipun para ingkang nganiaya, punika menggah ing sajatos-jatosipun perang ing marginipun Allah. Ayat candhakipun nedahaken bilih inggih para tukang nganiaya punika, ingkang kapangandikak- aken sami perang ing marginipun sétan wau. 600. Punika piweca bilih para ingkang tumut kalayan sétan sarta merangi Kanjeng Nabi, wekasanipun mesthi kawon. 285
286 Para èstri Ut. kabutu- han Ut. sadhéla Ar. sasili- ring wiji kurma baé ora malih?601 Calathua: Kabungahan ing donya iku sapélé, sarta akhirat iku luwih becik tumrapé wong kang bekti, lan sira ora pisan-pisan bakal kataman ing panggawé dudu. Ar. pangan- dika 78 Ana ing ngendi-endia mang- gonira, pati iku bakal tumeka ing sira, sanajan sira padha ana ing gedhong dhuwur. Lan manawa katekan becik, padha acalathu: Iki saka ngarsaning Allah; lan mana- wa katekan ala, padha calathu: Iki saka kowé. Calathua: Kabèh iku saka ngarsaning Allah; ananging ana apa ta wong-wong iki, déné prasasat padha ora ngerti apa kang kadhawuhaké (marang dhèwèké)? 79 Sabarang becik kang tumeka ing sira (o, manusa!), lah iku saka ing Allah, lan sabarang ala kang tumeka ing sira, lah iku saka ing sira dhéwé;602 lan Ingsun angutus ing sira (o, Nabi)! marang kama- nusan minangka Utusan; lan wis cukup Allah iku minangka Saksi. 601. Ayat punika ugi kénging kanggé bukti ingkang terang, ingkang nélakaken dhawuh ingkang andhawuhaken perang punika dipun raos boten nyenengaken, langkung-langkung tumrap para ingkang ringkih imanipun. Saupami ingkang nanangi manahipun prajurit Muslimin punika mélik angsal jarahan, para ingkang sakalangkung remenipun dhateng donya (ingkang ing ngriki winastan para lamis), punika mesthi wonten ing ngajeng piyambak perangipun. Suparandéné boten makaten; para titiyang wau rèhning sami mangertos bilih peperangan punika lumawan wadyabala ingkang tikel-matikel kathahipun, mila lajeng sami gadhah panganggep, manawi dhawuh punika katindakaken saèstu sami kémawon nemaha murugi pejah, awit saking punika lajeng sami nyuwun dipun paringi sumené rumiyin, supados manawi pejah, pejahipun punika pejah limrah. 602. Awon lan saé, utawi beja-cilaka, punika aslinipun saking Allah. Panjenenganipun maringaken kabegjan saking ngarsa-Nipun pribadi, inggih punika tuwuh saking Mahamurah-Ipun, nanging tumrapipun piawon utawi kacilakan, punika dhumawahipun ing manusa manawi tanganipun manusa piyambak ingkang murugaken. Katrangan warni kalih inggih punika satunggal ingkang kasebut wonten ing wekasaning ayat ingkang sampun - calathua, kabèh iku saka ngarsaning Allah - satunggalipun ingkang kasebut ing ayat punika, punika boten acecengkahan. Ayat ingkang sampun nerangaken bilih para lamis sami mastani kacilakan ingkang kasandhang punika Kanjeng Nabi ingkang murugaken. Lah para titiyang wau lajeng sami kapangandikan bilih kacilakan punika Allah ingkang maringaken. Déné ayat punika andhawuhaken dhateng para titiyang wau: sanajan Allah ingkang maringaken, éwadéné sabab ingkang celak piyambak, ingkang nyababaken dhawahing kacilakan, punika pandamelipun piyambak. Juz V
Surat 4 Sikepipun para lamis 80 Sapa sing ambangun-turut ing Utusan, lah sajatiné iku ambangun- turut ing Allah; lan sapa sing ma- léngos, lah anggon-Ingsun angutus ing sira iku ora minangka juru- ngreksa dhèwèké. Ut. sen- dhéan 81 Lan dhèwèké padha acalathu: Pambangun-turut. Ananging bareng wis padha metu saka ing ngarepira, sing sapantha, ing wengi anetepaké tumindak dudu kang sira dha- wuhaké;603 lan Allah iku anyerati apa kang ditetepaké ing wengi, mulané padha lan sumendhéa marang Allah, lan wis cukup Allah iku minangka Panga- yoman. singkirana 82 Lah apa ta padha ora meleng marang Quran? Lan saupama saka saliyané Allah, amasthi dhèwèké padha mrangguli pasulayan sa- pirang-pirang ana ing sajeroné.604 603. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika parepatanipun winados para tiyang lamis, inggih punika ingkang tansah damel upaya badhé nangsaya ing Kanjeng Nabi, sanajan ing lair sami api-api ambangun turut dhateng panjenenganipun. 604. Quran punika anggènipun dipun serati tuwin anggènipun dipun paringaken boten sapisan rampung, nanging tumurun saking sakedhik ing salebeting wekdal tigalikur taun, inggih punika manut éwah-éwahing kawontenan. Kanjeng Nabi punika wiwit nalika dados tiyang ingkang remen miyambak wonten ing guwa Hira', ngantos dumuginipun dados ratu gung binathara tuwin dados tiyang ingkang anjumenengaken angger-angger ing saindhenging tanah Arab, ngalami kawontenan ingkang warni- warni sanget, ngantos boten wonten janma manusa satunggal kémawon ingkang gesangipun kénging kita anggé conto ingkang warni-warni kados sugengipun Kanjeng Nabi wau. Klèntu sanget manawi kakinten bilih surat-surat ingkang tumurun ing Makkah punika wonten bédanipun kaliyan surat-surat ingkang tumurun ing Madinah, kajawi ta béda ingkang kabekta awit saking ngrembag prakawis warni- warni ingkang magepokan kaliyan kawontenan ingkang tansah éwah gingsir punika. Leres, wahyu ingkang sepuh-sepuh punika ingkang kathah ngrembag prakawis-prakawis kados bab kasawijènipun Pangéran tuwin Kaluhuranipun Pangéran punapa déné bab tanggel-jawabipun manusa umumipun tumrap sadaya pandamelipun, déné wahyu ingkang tumurun kantun ngrembag prakawis warni-warni ingkang magepokan kaliyan kawilujenganipun babrayan, inggih menggahing gesang sasrawunganipun, inggih menggahing budipakertinipun. Sanajan makatena, sagemblenging wahyu punika leregipun namung satunggal lan sami kémawon, inggih punika: sumarah ingkang ambabar pisani dhateng Allah, tawakkal utawi séséndhé ingkang ambabar pisani dhateng Panjenenganipun, kumandel ingkang saèstu dhateng kamenanganipun ing wekdal ingkang badhé dhateng, panganggep ingkang momot dhateng sagung para manusa, sikep berbudi bawalaksana dhateng sadaya bangsa lan sadaya agami, sarta saé dhateng sintena kémawon. Nges utawi Ruhing wahyu ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi nalika taksih mumulang wonten ing Makkah, nalika taksih piyambakan, kinaniaya sarta tinampik, ing 287
288 Para èstri Ar. prakara 83 Lan manawa ana pawarta tumeka marang dhèwèké: aman utawa nguwatiri, disebar-sebaraké; lan manawa iki diaturaké marang Utusan lan marang kang nyekel papréntahan saka ing antarané, amasthi sawenèhé, sing padha bisa nastitèkaké iki, bakal wis padha weruh; lan saupama oraa ana lubèring kadarmané Allah sarta wilasa-Né, amasthi sira bakal padha manut marang sétan, kajaba sathithik (kang ora).605 ing dadalaning Allah: ora liya kang kajibah iku kajaba awakira dhéwé; sarta ananangia para angèstu; manawa-manawa Allah ameperaké perangé wong kafir, lan Allah iku luwih abanget ing kawanèn sarta luwih abanget ing pidana.606 84 Mulané sira peranga réwang-réwang (ing liyan) ing dalem panggawé becik, bakal olèh panduman sapé- 85 Sapa sing bab prakawis punika wau sadaya tuwin ing bab prakawis sanès-sanèsipun malih kathah sanget, boten wonten bédanipun kaliyan wahyu ingkang tumurun dhateng Kanjeng Nabi nalika panjenenganipun sampun dados ratu dunyawi lan ratu ruhani gung binathara anyakrawati ing saindhenging tanah Arab. Dalasan riricikanipun cicriyosan, boten wonten ingkang cecengkahan - upaminipun kémawon kados wonten ingkang pinanggih wonten ing dalem kitab-kitab Injil - langkung-langkung ingkang tumrap piweca-piweca ingkang kawecakaken ing kalaning panjenenganipun taksih ringkih sanget. Saupami sadaya wau sanès asli saking Dhat Ingkang-Mahawikan, inggih punika ingkang anguningani prakawis ingkang badhé kelampahan lan ingkang sampun kelampahan, yekti sadaya wau wonten ingkang acecengakahan. 605. Lubèring kadarmanipun Pangéran tuwin sih-wilasa-Nipun, punika kawedharaken déning Allah sarana anggè-Nipun anjumenengaken satunggaling nabi, ingkang saged nguwalaken para titiyang wau saking pambelenggunipun dosa tuwin saking pangawulaning sétan. 606. Dhawuh punika nedahaken sapinten agengipun kumandelipun kanjeng Nabi dhateng badhé menangipun ingkang wekasan pakaryan minulya ingkang kajibahaken dhateng panjenenganipun. Kawajiban ambélani Islam ingkang sakawit, kajibahaken dhateng panjenenganipun piyambakan, kathik mengsahipun tiyang satanah Arab; ingkang makaten punika nedahaken bilih panjenenganipun boten naté ngandelaken kawanteranipun para pandhèrèkipun, wangsul kumandelipun ngemungaken mligi lalandhesan pitulunging Pangéran. Sarta malih, kalayan tanpa kagungan sadaya barang-barang ingkang kénging winastan pantes, panjenenganipun yakin bilih badhé saged nulak perangipun mengsah ingkang sakalangkung kiyat punapa déné yakin bilih panjenenganipun badhé kawasa andhawahaken pidana samurwatipun dhateng para mengsah wau. Juz V
Surat 4 Garapipun dhateng para lamis rangané, lan sapa sing réwang- réwang (ing liyan) ing dalem pang- gawé ala, bakal duwé tanggungan sapérangané; lan Allah iku kang amisésa ing samubarang.607 86 Lan manawa sira dikurmati kalawan pakurmatan, lah kurmata kalawan (pakurmatan) kang luwih becik tinimbang iku, utawa mang- sulana padha karo iku; sayekti iku marang samubarang Allah angétang.608 87 Allah, ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; sayekti Pan- jenengané temen bakal angimpun sira kabèh ing dina kiyamat, wis ora ana semangé ing dalem (praka- ra) iki; lan sapa ta sing luwih temen ing pangucap tinimbang Allah? RUKU' 12 Kados pundi garapipun dhateng para lamis 88-91. Para lamis karengkuh mengsah kajawi manawi kèndel anggènipun merangi. 88 Lah ana apa ta sira iku déné dadi rong golongan ing dalem (prakarané) para lamis, ing mang- ka Allah ambalèkaké dhèwèké (marang kakafiran) amarga saka ta panggawé-panggawéné? Apa sira padha arep nuntun wong kang 607. Pangandika punika dipun terangaken déning Rgh makaten tegesipun: sapa sing réwang- réwang marang liyan lan mitulungi dhèwèké lan dadi rakitané utawa pambélané ing nalika nindakaké kabecikan utawa ala, banjur jeneng anulungi dhèwèké lan anguwataké dhèwèké, lah iku dadi sekuthon karo dhèwèké ing dalem pigunané lan pitunané. Sawenèh gadhah pamanggih bilih tembung syafa'ah ing ngriki punika mengku teges: "sawenèhing tiyang damel margi awon utawi margi saé, supados katiru déning tiyang sanès, dados piyambakipun punika kados déné dados rakitanipun makaten" (TA- LL). Déné gathukipun sampun terang, inggih punika: Kanjeng Nabi punika dados tepa-tuladha saé tumrap tiyang sanès, supados dipun tulad utawi dipun biyantu. Punapa tegesipun tembung syafa'ah sampun katerangaken ing katerangan angka 79. 608. Dhawuh punika mengku suraos umum. Éwadéné inggih kénging ugi ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika pakurmatan saking fihak mengsah karana nedha bedhami. Manawi 289
290 Para èstri wis kasasaraké déning Allah? Lan sapa sing wis kasasaraké déning Allah, amasthi ora bakal sira éntuk dalan tumrap dhèwèké.609 89 Padha angajap-ajap supaya sira padha kafira kaya olèhé padha kafir, dadi sira kabèh banjur padha; mulané aja ana kang padha sira alap mitra nganti tumekané dhè- wèké padha ngili (saka ing omahé) ing dadalaning Allah; ananging manawa padha maléngos, lah padha sira cekela lan padha sira patènana, ana ing ngendi baé katemunira karo dhèwèké, lan aja ana kang padha sira alap mitra utawa panulung. Ar. aja Ar. amring- kusaké dhadhané 90 Kajaba para kang padha lumebu marang golongan, kang aprajanjian karo sira, utawa tume- ka marang sira, amenggak atiné amerangi sira, utawa amerangi golongané; lan saupama Allah iku angarsakna, amasthi aparing kaku- watan marang dhèwèké anglawan sira, banjur masthi amerangi sira; makaten para Muslimin inggih kedah purun dipun ajak bedhami, kados déné ingkang kadhawuhaken ing 8: 61 "Manawa dhèwèké padha tumiyung marang dhamé, lah sira iya tumiyunga mrono;" utawi pakurmatan saking tiyang ingkang dèrèng dipun wanuhi, inggih punika nadyan dèrèng genah punapa piyambakipun punika golonganipun mengsah punapa dédé, piyambakipun meksa kedah dipun rengkuh kadi déné mitra, manawi piyambakipun punika purun suka pakurmatan (uluk salam), kados déné ingkang kadhawuhaken wonten ing ayat 94 makaten: "lan aja padha calathu marang sapa kang anibakaké salam marang sira: Kowé iku dudu mukmin." 609. Sampun cetha bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika para tiyang ingkang miyar- miyur, inggih punika ingkang sami wangsul dhateng kakafiran ing sasampunipun ngrasuk Islam, dadosipun lajeng anggolong malih dhateng para titiyang kafir. Déné titikanipun para titiyang wau, wonten pamanggih warni nenem, ingkang ing ngriki boten perlu kula aturaken. Déné dhawuh ingkang kasebutaken wonten ing wekasaning ayat punika, punika anggènipun nyuraos kedah mawi dipun cocogaken kaliyan dhawuh ingkang kasebut ing 2: 26, "Ananging ora diagem nasaraké (wong siji-sijia) kajaba wong kang padha murang yekti". Dados dhawuh ingkang mungel: wong kang wis kasasaraké déning Allah, punika menggah ing sajatos-sajatosipun sami kaliyan: wong kang padha murang yekti, sarta salajengipun dhawuh ingkang mungel: Apa ta sira padha arep nuntun wong kang wis kasasaraké déning Allah?" punika sajatosipun sami kaliyan mungel makaten: Apa ta sira padha arep nuntun wong kang padha murang yekti? Para ingkang kalajeng-lajeng nerak dhawuhing Pangéran mesthi kémawon boten saged katuntun. Manawi purun ngèndeli anggènipun murang yekti, para titiyang makaten wau nama saweg angsal margi. Juz V
Surat 4 Angapunten tiyanga mejahi tiyang mulané manawa dhèwèké padha anyingkiri sira, dadi padha ora amerangi sira, sarta angacarani pirukun marang sira, amasthi Allah ora aparing dalan marang sira amituna dhèwèké.610 91 Sira bakal padha kepranggul liyané, kang kapéngin aman ka- lawan sira sarta aman kalawan golongané; saben-saben padha bali marang piala, saya kablebek ana ing kono;611 mulané manawa dhèwèké padha ora anyingkiri sira sarta ora angacarani pirukun ma- rang sira apa déné ora anglèrènaké tangan-tangané, lah padha sira cekela lan sira patènana ana ing ngendi baé katemunira dhèwèké; lan kanggo nglawan iki anggon- Ingsun aparing wewenang kang cetha marang sira. RUKU' 13 Manawi kados pundi sarta ngantos sapinten kéngingipun tiyang mejahi tiyang dipun apunten 92. Pidananipun amejahi tiyang mukmin boten kalayan katemaha. 93. Para ingkang jaragan mejahi titiyang mukmin. 94. Pèpènget garapipun dhateng tiyang kados mengsah. 95, 96. Perlu perang. 610. Ayat punika nyethakaken ayat ingkang sampun, inggih punika nerangaken kalayan terang bilih tiyang ingkang miyar-miyur punika boten kénging dipun pejahi utawi dipun perangi, manawi piyambakipun punika sampun sami kapok anggènipun merangi, sanajan ta piyambakipun punika wangsul kafir ing sasampunipun ngrasuk Islam. Mendhet waton saking ayat punika makaten ugi ayat ing 2: 217 kanggé mastani bilih tiyang murtad kedah dipun hukum pejah, punika kalèntu sanget. Mirsana katrangan angka 279. Para mufassirin sami sarujuk amastani bilih tiyang ingkang dipun karsakaken ing ayat punika, tiyang kafir, sanès tiyang Muslim, sarta limrahipun ingkang dipun wastani punika tiyang bani Mudlaj (Bd). Kapèngetana ugi bilih ing ayat punika wonten dhawuh ingkang terang gamblang, ingkang nerangaken manawi satunggaling golongan sampun ngajak dhamé, para titiyang wau boten kénging dipun perangi, sarta tumurunipun ayat punika terang manawi langkung kantun katimbang tumuruning dhawuh ingkang kasebut ing 2: 193: "Lan padha perangana nganti panyiya- panyiya ora ana, wondéné agama iku kagungané Allah." Ingkang makaten punika nedahaken bilih: wondéné agama iku kagungané Allah, punika namung ateges jumenengipun kamardikan nglampahi agami tuwin kèndelipun panyiya-nyiya, boten teka ateges saindhenging bawana kedah sampun ngrasuk Islam sadaya. 611. Piala, utawi fitnah, punika ateges peperangan kaliyan para Muslimin (Rz). Sawenèhing pancer, miturut cariyos: pancer Asad lan pancer Gathfan, wonten ingkang andhatengi titiyang Muslimin 291
292 Para èstri 92 Lan ora mungguh tumrapé mukmin yèn ta matènana mukmin, kajaba (yèn saking) klèru;612 lan sapa sing matèni mukmin ora kalawan dijarag, lah amardikakna kawula mukmin siji sarta tetempuh kudu kabayar marang ahliné, kaja- ba yèn iki anglilakaké; ananging manawa dhèwèké iku asal saka golongan kang amungsuhi sira, sarta dhèwèké iku mukmin, lah amardikakaké kawula mukmin siji (wis cukup), lan manawa dhè-wèké iku asal saka ing golongan kang lah aprajanjian kalawan tetempuh kudu dibayar marang ahliné karo amardikakaké kawula mukmin siji; ananging manawa ora bisa éntuk (kawula) lah kudu tumaruntun: puwasa pitobat saka ing Allah, lan Allah iku Anguningani, Wicaksana.613 sira, rong sasi 93 Lan sapa sing amatèni muk- min kalawan jaragan, lah wawa- lesé naraka, bakal manggon ing kono lan Allah bakal andhawahaké bendu-Né marang dhèwèké sarta angla'nati dhèwèké apa déné anyadhiyakaké siksa kang gedhé marang dhèwèké.614 sarta ngatingalaken anggènipun niyat badhé tetep bedhamèn. Nanging sareng sami wangsul saha dipun ajak déning golonganipun merangi para Muslimin, kalayan gita-gita sami minangkani pangajak wau (Rz). Titiyang ingkang kados makaten punika boten kénging pinitados, genging wigatosipun ririgen punika wonten ing salebetipun wekdal peperangan, inggih punika nalika para Muslimin kinepang wakul binaya mangap déning para mengsahipun, boten kénging dipun kinten-kintenaken. 612. Ayat punika tuwin ayat sambetipun, nedahaken bilih tiyang ingkang mejahi tiyang mukmin kalayan jaragan, punika boten saged yèn ta winastan mukmin. Ing salebetipun kawontenan perang, ingkang kelampahan ing tanah Arab nalika jaman samanten, asring kémawon titiyang kafir sami migunakaken réka daya remit, ngaken tetep mantep nglampahi Islam, pamrihipun manawi tiyang Muslimin lajeng andhatengi piyambakipun mumucal agami, lajeng sami dipun pejahi. 613. Tiyang saking antawisipun pancer ingkang aprajanjian rukun kaliyan para Muslimin, punika kedah karengkuh kados déné tiyang Islam. 614. Para mufassirin sami sarujuk amastani bilih ingkang dipun pangandikaken ing ayat punika manawi tiyang kafir mejahi tiyang mukmin (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun, tembung kalawan Juz V
Surat 4 Angapunten tiyanga mejahi tiyang Ar. lunga Ut. diawah 94 É, para kang padha angèstu, samangsa sira maju perang ing dadalaning Allah, lah padha aniti- priksaa, lah aja padha calathu marang sapa sing anibakaké salam marang sira: Kowé iku dudu mukmin. Apa sira padha ngupaya barang-barang kauripan donya! Lah ing ngarsaning Allah ana kauntungan sapirang-pirang; sira iku ing biyèn iya kaya mangkono, tumuli Allah aparing nugraha ma- rang sira; mulané padha anindakna paniti priksa; sayekti Allah iku waspada ing sabarang kang padha sira lakoni.615 95 Ora padha para mukmin sing thenguk-thenguk, dudu sing nan- dhang rekasa, karo para kang padha nyrempeng ing dadalaning Allah kalawan bandhané lan jiwané; Allah wis angluwihaké jaragan ing ngriki punika sampun mengku kajeng: mejahi tiyang, ingkang margi saking anggènipun dados tiyang mukmin, kados déné ingkang asring dipun tindakaken déning para titiyang kafir punika. 615. Punika anedahaken kalayan cetha bilih para Muslimin kaawisan boten kénging mejahi tiyang namung sabab piyambakipun tiyang kafir. Dhawuh punika andhawuhaken para Muslimin ingkang kinepang déning mengsah, boten kénging nganggep mengsah dhateng satunggaling tiyang namung adhadhasar panyana-nyana thok. Dhawuh ingkang wekasaning ayat, cetha sanget: Sira iku ing biyèn iya kaya mangkono, tumuli Allah aparing nugraha marang sira. Dados para Muslimin punika kala rumiyinipun inggih tiyang kafir, lajeng kaparingan nugraha dèning Allah sarana kadadosaken tiyang Muslimin. Kula aturi nocogaken kaliyan 49: 17 "Balik Allah iku kang potang kabecikan marang sira, déning anggon-É wus nuntun sira marang iman." Dados kajengipun ayat punika sampun terang, inggih punika: Aja matèni sapa baé kang marga dhèwèké iku wong kafir, sira dhéwé iku biyèn iya wong kafir; nanging titipriksanen apa dhèwèké iku pranyata mungsuhira, tembung salâm tuwin salam punika ateges rahayu utawi slamet (sawenèh mastani ing ayat ngriki tembung punika dipun waos salam). Manawi dipun tegesi makaten punika, lajeng sampun terang punapa ingkang dipun karsakaken ayat punika, sarta malih lajeng ngiyataken punapa ingkang sampun katerangaken ing nginggil. Nanging tembung salâm punika ugi ateges pakurmatan; lah manawi dipun tegesi makaten punika, ayat punika mengku kajeng: tiyang ingkang suka pakurmatan (nguluki salam), kedah dipun rengkuh kados déné mitra, boten kados déné mengsah, sanajan saged ugi taksih wonten semang-semangipun, punapa pangakenipun wau kalayan tulus punapa boten. Punika béda malih kaliyan prakawis tiyang kafir ingkang boten kénging dipun anggep mengsah. Nanging miturut Rz salâm punika taksih gadhah teges malih sanèsipun. Panjenenganipun ngandikakaken bilih saged ugi suraosipun punika: aja sira calathu marang dhèwèké kang mundur saka sira lan ora gelem mèlu peperangan karo sira: Kowé dudu wong mukmin, lah punika saking tembung salâmah (tegesipun slamet), jalaran tiyang ingkang mundur punika ngupados wilujeng. Kf anggènipun maos Mu'man, tegesipun aman, boten kawaos mukmin ingkang tegesipun tiyang angèstu; punika ngiyataken tegesipun tembung salâm ingkang sapisan. 293
294 Para èstri dhuwur ing drajat para kang padha nyrempeng kalawan bandhané lan jiwané angungkuli para kang padha thenguk-thenguk, lan siji- sijiné padha disagahi kabecikan déning Allah, lan Allah angluwi- haké para kang padha anyrempeng angungkuli para thenguk-thenguk kalawan ganjaran kang gedhé: a. 2194 96 Darajat-darajat (luhur) saka Panjenengané, sarta pangayomana tuwin wilasa, iku Aparamarta, Mahaasih. lan Allah RUKU' 14 Titiyang Muslimin ingkang manggèn ing kalanganing mengsah 97-99. Para ingkang rekaos sanget badhé mlajeng. 100. Para ingkang saged mlajeng anilar griyanipun, kedah boten ajrih rekaos. 97 Sayekti para malaikat, mana- wa amatèni para kang padha atin- dak dudu marang jiwané dhèwé, padha calathu: Kapriyé kahanan- ira? Bakal padha mangsuli: Kula punika sami apes wonten ing bumi. Bakal padha calathu: Apa buminé Allah iku ora jembar, dadi sira pa- dha bisa ngalih ing kono? Mulané, ya iki kang padunungané naraka, lan iki papan kang ala.616 lanang lan wong-wong wadon lan bocah- bocah kang padha apes, kang padha ora kuwat saranané lan ora éntuk dalan (kanggo oncat); 98 Kajaba wong-wong 616. Para kang atindak dudu marang jiwané dhéwé, punika saged mengku teges: tiyang ingkang sampun yakin dhateng kayektènipun Islam tuwin ngaken angèstu punika, nanging taksih milaur kempal kaliyan titiyang kafir ingkang boten pisan-pisan nglilani piyambakipun nglairaken anggènipun angèstu wau, ing mangka piyambakipun saged upami purun kempal kaliyan para Muslimin tuwin ngakeni anggènipun Islam kalayan ngeblak. Utawi mengku teges: tiyang lamis ingkang sami ngaken setya dhateng Islam manawi kapanggih kaliyan para Muslimin, nanging lajeng nyélaki manawi sami wangsul dhateng kaumipun (Rz). Pitakèn: "Kapriyé kahananira?" punika ateges: Kapriyé kahananira ing bab agamanira? Juz V
Surat 4 Salat salebeting perang 295 iki, manawa- manawa Allah kapareng amuwung dhèwèké, lan Allah iku ambek Amuwung, Aparamarta. 99 Mulané, ya 100 Lan sapa sing angili ing dadalaning Allah, ana ing bumi bakal nemu enggon pangungsèn617 sapirang-pirang sarta sumber pa- ngupajiwa kang ambludag; lan sapa sing metu atinggal balé omahé, lumayu marang Allah lan Utusan-É, tumuli pati anututi dhèwèké, lah ganjarané temen ana ing Allah, lan Allah iku Apara- marta, Mahaasih. RUKU' 15 Salat salebeting perang 101. Angringkes salat manawi saweg dumunung ing salebeting ajrih. 102, 103. Salat ing salebeting perang saèstu. 104. Amigatosaken terusing tandang. 101 Lan samangsa sira padha lalaku ing bumi, lah ora cacad ingatasé sira yèn sira anyendhakna salat, manawa sira kuwatir yèn para kang padha kafir angrempak ing sira; sayekti para kafir iku mungsuhira kang tétéla. 102 Lan manawa sira ana ing antarané dhèwèké padha sarta anjumenengaké salat tumrap dhè- wèké, lah dhèwèké sing sapantha sira kona ngadeg bareng lan sira sarta padha nyekela gagamané; lah nalika padha sujud padha sira kona menyang ing burinira, lan sapantha 617. Murâgam punika asli saking tembung ingkang tegesipun: irungé tumémpél ing lemah, kajengipun: anorraga, sarta kanggènipun kalayan mengku teges margi utawi papan pangungsèn ingkang kénging dipun ungsèni (Rgh), sami ugi punapa anggènipun makaten wau jalaran nandhang asor, punapa jalaran dipun ina ing mengsah, margi pun mengsah boten rena manawi wonten tiyang késah lan ngupados pangungsèn.
296 Para èstri liyané sing durung salat supaya majua banjur padha salata amba- rengi sira sarta padha ngrenggepa kaprayitnané lan gagamané; (amar- ga) pangarep-arepé kang padha kafir, sira padha kalalèna gagama- nira lan gawanira, banjur dhèwèké arep angrempak ing sira kalawan panyerang kang ambabar-pisani; lan ora cacad ingatasé sira anyè- lèhaké gagamanira, manawa sira kena ing udan utawa pinuju lara, sarta padha angrenggepa kapra- yitnanira; sayekti Allah iku anya- dhiyakaké siksa kang angasoraké tumrap para kafir.618 103 Lah nalikané wis rampung anggonira salat, banjur padha anebuta ing Allah kalawan ngadeg sarta kalawan linggih tuwin kala- wan turon miring; ananging sa- mangsa sira wis padha jenjem, iya padha anjumenengna salat; sayekti salat iku ingatasé para angèstu sawijining angger kang tinamtu wayahé.619 Ar. ing dalem anggolèki wong 104 Lan aja padha kendho ang- gonira anglud mungsuh; manawa sira padha kelaran, lah sayekti dhèwèké (iya) padha kelaran kaya kelaranira, lan sira angarep-arep saka Allah barang kang dhèwèké padha ora angarep-arep; lan Allah iku Angudanèni, Wicaksana. 618. Ayat punika tuwin ayat ingkang sampun anedahaken wigatosipun salat wonten ing dalem agami Islam, ngantos sanajan saweg ayun-ayunan kaliyan mengsah, salat boten kénging dipun lirwakaken. Para prajurit Islam punika sanès tiyang ingkang damelanipun namung andon perang kémawon. Kados déné ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat punika, maksuding gesangipun ingkang baku piyambak punika sasambetan kaliyan Pangéran, ngantos manawi sampun wancinipun sasambetan kaliyan Pangéran wau, babaya ingkang ngancam piyambakipun pisan dipun supèkaken. 619. Kitâban mauqutâ, utawi angger kang tinamtu wayahé, punika ateges angger ingkang kapranata wekdalipun, utawi katamtokaken kedah katindakaken wonten ing wekdal ingkang sampun tinamtu. Juz V
Surat 4 Parepatanipun para lamis RUKU' 16 Parepatanipun dhedhemitan para lamis 105-109. Para Muslim sampun ngantos tumut-tumut prakawisipun para lamis ingkang boten lurus punika. 110-112. Sami andakwa tiyang ingkang boten lepat. 105 Sayekti, Ingsun wus andha- wuhaké Kitab marang sira kalawan kayektèn, supaya sira anibakaké bebeneran antarané para manusa kalawan apa kang wis disume- repaké déning Allah marang sira; lan aja sira dadi tukang madoni makolèhaké para cidra,620 106 Lan nyuwuna pangapura- iku ning Allah; sayekti Allah Aparamarta, Mahaasih.621 107 Lan aja angikal padu ama- kolèhaké para kang anglakoni palacidra marang jiwané dhéwé; sayekti Allah iku ora remen ma- rang sapa kang padha apalacidra, dosa: 620. Kajawi riricikanipun lalampahan sawatawis, para mufassirin sami sarujuk amastani bilih wekdal tumurunipun ayat punika nyarengi kaliyan wontenipun para paben ing antawisipun sawenèhipun tiyang ingkang ngaken Islam lan titiyang Yahudi, ingkang pancasanipun fihak Muslimin dipun kawonaken. Tha'mah bin Ubairaq nyolong rasukan kerébutamal dipun dhelikaken wonten ing panggènanipun satunggaling tiyang Yahudi, piyambakipun lajeng andakwa tiyang Yahudi wau ingkang nyolong rasukan keré wau. Golonganipun Tha'mah sami ambélani Tha'mah. Sanajan para Yahudi punika kalayan terang-terangan mengsahi Kanjeng Nabi, suprandéné panjenenganipun ngluwari tiyang Yahudi wau saking pandakwa. Dados ayat punika anjumenengaken tatales ingkang jembar: bilih sinten ingkang boten burus kedah dipun pidana, sanajan ta tiyang ingkang kalepatan punika ngaken nganggé agami Islam, sarta sanajan tiyang ingkang dipun damel nyandhang pituna punika sanès tiyang Islam utawi mengsahipun para Muslimin. Sadaya prakawis kedah dipun pancasi punapa mesthinipun, sarta trajuning kaadilan kedah kadamel sami antawisipun tiyang Islam, kaliyan tiyang sanès Islam lan antawisipun mitra lan satru. Tumrap prakawis ingkang perlu tumunten dipun rampungi, saged kémawon tiyang ingkang pancèn kirang setiti nyalèwèng saking mesthinipun kaadilan, jalaran ing wekdal wau bau-sukunipun sok tiyang Muslimin dipun betahaken sanget kanggé ambélani agami Islam; kajawi punika pancasan ingkang mitunani satunggaling tiyang ingkang dipun biyantu déning sagemblenging golonganipun, punika ateges icalipun golongan wau saking pabarisan Islam. 621. Dhawuh ing ayat punika tuwin ing ayat ingkang sampun, punika tumuju dhateng sadhéngah tiyang Islam ingkang tinanggenah dados juru-hukum. Déné ing ngriki andhawuhaken nyuwun pangapunten, punika sajakipun tumrap pihak ingkang boten burus, jalaran pihak ingkang pranyata lepat wau tiyang Islam. Ayat candhakipun ngiyataken panyuraos punik. Déné bab Kanjeng Nabi nyuwun pangapunten kagem sariranipun piyambak, kula aturi mirsani katrangan angka 2194. 297
298 Para èstri 108 Padha umpetan saka para manusa, lan ora padha umpetan saka ing Allah, lan Panjenengané iku anjenengi dhèwèké, nalika ing wengi angangen-angen tembung kang Panjenengané ora rena, lan Allah iku anglimputi samubarang di- kang lakoni.622 padha padha 109 Delengen! Sira iku kang padha angikal padu amakolèhaké dhèwèké ing dalem kauripan donya; ananging sapa sing bakal angikal padu marang Allah amakolèhaké dhèwèké ing dina kiyamat, utawa sapa sing bakal dadi pangayoman tumrap marang dhèwèké? 110 Lan sapa sing anglakoni panggawé ala utawa atindak dudu marang jiwané dhéwé, tumuli nyu- wun pangapuraning Allah, masthi bakal nemu (nyatané, yèn) Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 111 Lan sapa sing sing atindak dosa, lah tumindaké iku mung amitunani tumrap marang jiwané; lan Allah iku Anguningani, Wicak- sana. 112 Lan sapa sing anglakoni sawijining kaluputan utawa sawiji- ning dosa, tumuli angipataké iki marang sing ora magepokan, lah temen anggéndhong momotané wong doracara lan dosa kang tétéla.623 622. Para ingkang sami biyantu dhateng tiyang ingkang lepat, ingkang dipun pangandikakaken ing ngriki punika, sarta sadaya tiyang ingkang kados makaten wau, sami dipun hukumi tiyang munafék. Bab prakawis punika ugi dipun lajengaken wonten ing ayat-ayat candhakipun. 623. Tiyang ingkang boten lepat ingkang dipun dhawahi dakwa palsu, punika saged ugi sanès Juz V
Surat 4 Parepatanipun para lamis RUKU' 17 Parepatanipun dhedhemitan para lamis 113. Pangangkah angludhesaken para Muslimin. 114. Parepatanipun mengsah ingkang wados. 115. Angalang-alangi Kanjeng Nabi punika badhé cabar tanpa dados. saupama ora anaa lubèring kadarmaning Allah tuwin wilasa-Né marang sira, amasthi dhèwèké sing sagolongan ane- tepaké sedya arep angrusakaké sira ananging ora liya kajaba angrusak jiwané dhéwé,624 lan ora pisan- pisan bakal angrusakaké sira; lan Allah wus andhawuhaké marang sira Kitab lan kawicaksanan, sarta wus mulang apa sing sira ora weruh, lan lubèring kadarmaning Allah marang sira iku gedhé banget. 113 Lan 114 Ora ana beciké ing dalem kèh-kèhané pirembugané kang wadi iku, kajaba sapa sing marén- tahaké dana, utawa kabecikan uta- wa pirukun antarané para manusa; lan sapa sing anglakoni mangkéné iki mamrih karenaning Allah, amasthi dhèwèké bakal Ingsun paringi ganjaran kang gedhé. 115 Lan sapa sing ngecrahi Utusan ing sawisé tuntunan dadi terang tumrap dhèwèké, sarta nurut kang dudu dadalané para angèstu, dhèwèké iku bakal Ingsun adhep- aké marang barang kang diadhep- aké, lan bakal Ingsun cemplungaké naraka; lan iku papan kang ala.624A tiyang Islam, utawi malah inggih saged ugi mengsahipun Islam. Suprandéné dakwa palsu, punika sintena kémawon ingkang damel-damel lan sintena kémawon ingkang dipun dhawahi tetep nama "doracara lan dosa kang tétéla." Boten wonten agami sanèsipun malih ingkang masang angger-angger ingkang jejeg makaten wau, kanggé mranata tuwin nindakaken kaadilan, kajawi agami Islam. 624. Tembung adlallahu punika sami kaliyan tembung ahlakahu, dados ateges ngrusak dhèwèké utawi nyilakakaké dhèwèké (LL), sarta inggih punika tegesipun tembung wau tumrap ing ngriki. 624A. Kalayan terang ayat punika mangandikakaken para kafir lan para lamis ingkang sami nurut 299
300 Para èstri Juz V RUKU' 18 Panyembah brahala tinulak 116. Manembah pangéran kathah punika dosa ingkang boten kénging dipun apunten. 117-121. Sétan punika aniyup angisèni tindak awon. 122-126. Iman sarta pandamel saé badhé ginanjar. Ar. barang a. 584 116 Sayekti Allah ora angapura (dosa) anyakuthokaké sawiji-wiji karo Panjenengané, lan angapura kabèh saliyané iku marang sapa sing dadi kaparenging karsa-Né;a lan sapa sing nyakuthokaké sawiji- wiji karo Allah, lah temen sasar kalawan sasar kang adoh. Ut. brahala Ut. mirong 117 Para anguwuh saliyané Pan- jenengané, ora liya kajaba barang kang tanpa jiwa,625 lan ora liya kajaba padha anguwuh sétan kang tanpa ana beciké,626 118 Allah wus angla'nati dhè- wèké; lan dhèwèké munjuk: Saèstu kula badhé amendheti kawula Tu- wan sapanduman ingkang tinamtu: 119 Lan saèstu badhé sami kula tatangi ing pépénginan ingkang muspra, tuwin saèstu badhé sami margi ingkang sanès marginipun para angèstu; kacariyos bilih punika magepokan kaliyan murtadipun Tha'mah (Rz). Mirsanana 620. Ngemungaken kalayan ngénggak-ngénggokaken dhawuh punika, sagedipun dhawuh punika mengku teges bilih béda ing pamanggih kaliyan kaum Muslimin ingkang sabagéan kathah ing babagan masalahing agami, punika dosa. Boten wonten tiyang Islam satunggal kémawon ingkang saged mikir, ingkang anggadhahi paham makaten wau. 625. Tembung inâts punika gadhah teges warni kalih, kalih-kalihipun kénging dipun anggé sadaya. (1) Ateges barang ingkang tanpa jiwa, kadosta tataneman, séla, kajeng. (2). Ugi ateges brahala, jalaran tiyang Arab manawi namakaken brahala mawi nami èstri, upaminipun Latta', 'Uzza, Manna' (LL). Hasan nerangaken bilih saben pancer Arab mesthi gadhah brahala ingkang sami dipun wastani: untsa- (wantahipun: èstri)né pancer anu (Rz). Dados tembung punika ugi kénging dipun jarwani sesembahan èstri. 626. Tembung marid lan mârid, kalih-kalihipun sami tegesipun, inggih punika: ingkang boten wonten saénipun babar pisan, kados déné ing ukara tegesipun: wit ingkang boten wonten ronipun, tuwin ukara tegesipun: siti ingkang boten katuwuhaken tataneman (Rgh). Miturut LL tegesipun tembung marîd punika: gumedhé utawi mirong.
Surat 4 Panyembah brahala tinulak kula ajani anyigar kupinging raja- kaya627 punapa déné saèstu sami badhé kula ajani ingkang supados angéwahi lan sapa sing aluwung angalap sétan minangka pangayoman tinimbang Allah, iya masthi bakal kapitunan kalawan kapitunan kang tétéla. titahing Allah;628 120 Dhèwèké padha disaguhi lan padha ditatangi pépénginané kang muspra; lan ora liya kasa- guhané sétan marang dhèwèké iku kajaba mung ngapusi. 121 Iki para kang panggonané iku naraka, lan ora bakal padha olèh pangungsèn saka ing kono. Ar. ngisoré 122 Wondéné para kang padha angèstu lan anglakoni panggawé- panggawé becik, bakal padha Ingsun lebokaké ing patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono, 627. Ingkang kasigar kupingipun punika bahîrah, inggih punika unta èstri ingkang sampun manak kaping gangsal, ingkang wuragilipun medal jaler. Unta èstri ingkang kados makaten wau lajeng dipun sigar kupingipun, salajengipun unta èstri wau lajeng dipun mardikakaken, liripun boten dipun tumpaki, boten dipun anggé momot-momotan, lan boten dipun pragad. Tembung punika ugi kanggé nembungaken ménda gèmbèl utawi ménda kacangan èstri ingkang sampun manak kaping gangsal lajeng kasigar kupingipun (TA-LL). Sawenèh wonten ingkang anggadhahi paham bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika: merung kupinging rajakaya kanggé kaperluwan manembah brahala (Rz). Adat tata-cara nyigar utawi merung kupinging sawenèh kéwan, punika kamusyrikan ingkang sampun mratah ing satanah Arab, jalaran kéwan ingkang kados makaten punika dipun anggep sampun kamligèkaken tumrap sawenèh brahala. Salajengipun kula aturi mirsani 742. 628. Manawi kacundhukan kaliyan 30: 30 saged cetha bilih titahing Allah ing ngriki punika tegesipun agamining Allah, jalaran agami ingkang sanyata punika agami kudrat dumadosipun manusa. Ing 30: 30 kadhawuhaken: "Mulané jejegna rainira ing agami kalawan condhong: dumadi kang katitahaken déning Allah, kang Panjenengané wus anitahaké para manusa ana ing kono; ora ana owah- owahé tumrap dumadining titahing Allah; yaiku agami kang jejeg, nanging akèh-akèhing manusa padha ora weruh." Awit saking punika, sétan angéwahi titahing Allah, punika ingkang dipun karsakaken angéwahi agami kodrat dumadosing manusa, ingkang andhawuhaken ambangun-turut dhateng Allah tuwin dhateng angger-angger-Ipun. Déning sawenèh mufassir "ngéwahi titahing Allah" punika dipun suraos migunakaken barang-barang ingkang katitahaken déning Allah kanggé maksud punapa kémawon sulaya kaliyan maksud tumitahing barang-barang wau, upaminipun: manembah dhateng barang kadosta surya tuwin sapanunggilanipun ingkang menggah ing sajatos-tjatosipun tumitahipun punika kadamel teluk dhateng manusa (Rz). Dados migunakaken kalayan boten saleresipun kasantikan ingkang tumitip wonten ing dalem badanipun manusa, punika sami kémawon kaliyan angéwahi titahing Allah. 301
302 Para èstri langgeng; (iki) janjining Allah, (sanyata) temenan; lan sapa sing luwih temen ing pangucap tinim- bang Allah? Ar. iku 123 Ora bakal cocog karo pépé- nginanira kang muspra,629 lan iya ora cocog karo pépénginané pandhèrèké Kitab kang muspra; sapa sing anglakoni ala, bakal winales kalawan ala, lan saliyané Allah dhèwèké ora bakal éntuk pangayoman lan ora (bakal éntuk) panulung. Ar. sagale- ring isi kurma baé ora 124 Lan sapa sing anglakoni panggawé-panggawé becik, apa wong lanang apa wong wadon, lan dhèwèké iku wong angèstu, _ lah iki bakal padha lumebu ing taman, lan ora pisan-pisan bakal kataman ing tindak dudu. 125 Lan sapa ta kang luwih becik agamané tinimbang wong kang sumarah babar pisan adhepé marang Allah? lan dhèwèké iku wong kang agawé becik (marang liyan) agamané Ibrahim, wong tulus, lan Allah iku amundhut Ibrahim minangka mitra. sarta miturut 126 Lan samubarang ing langit- langit sarta samubarang ing bumi iku kagungané Allah; lan Allah iku anglimputi samubarang. 629. Dhawuh ingkang mungel: Ora bakal cocok karo pépénginanira kang muspra, punika pépénginanipun ingkang muspra para manembah brahala (Rz), inggih punika kepéngin boten kagesangaken malih sasampunipun pejah: "Lan padha calathu, Ora ana manèh kajaba mung uripku ana ing donya iki, lan aku ora bakal tinangèkaké" (6: 29). Déné bab prakawis para pandhèrèkipun Kitab: "Lan para Yahudi lan para Nasrani padha calathu: Aku padha anaké Allah lan kakasih-É" (5: 18). Angger-angger ingkang sanyata - angger-anggering kudrat - katerangaken ing ayat sambetipun, inggih punika: awon lan saé punika badhé wonten piwalesipun piyambak-piyambak. Juz V
Surat 4 Garapipun dhateng para laré yatim 303 RUKU' 19 Garap ingkang adil dhateng para laré yatim sarta para èstri 127. Kedah adil dhateng laré yatim, manawi biyungipun dipun pendhet sémah. 128. Rukun antawisipun laki kaliyan rabi. 129. Adil dhateng para rabi. 130. Pisahan laki kaliyan rabi. 131-134. Tuhu-tuhu anetepi wajib kadhawuhaken. Ut. karep 127 Dhèwèké padha nyuwun putusan tumrap para wadon. Cala- thua: Allah aparing weruh marang sira putusan tumrap dhèwèké lan apa kang wus diwacakaké marang sira ing sajroning Kitab630 ing bab anak-anak yatimé para wadon,631 kang padha ora sira wènèhi apa kang wus katetepaké dadi bagéané, ing mangka sira emoh anikaha dhèwèké, sarta ing bab para kang apes, yaiku para anak-anak, lan atindaka kalawan adil marang bocah-bocah yatim; lan kabecikan apa kang padha sira lakoni, lah sayekti, iku Allah anguningani. 128 Lan manawa wong wadon siyané utawa kuwatir paninggaling lakiné,632 lah ora ala sakaloroné, manawa ingatasé tindak 630. Ingkang dipun karsakaken punika wiwitaning surat punika (mirsanana ayat 3 tuwin katrangan angka 535). Ing bab punika mèh sadaya paham sarujuk, suraosipun: pancasan bab prakawis punika sampun katerangaken wonten ing ngriku. 631. punika tegesipun anak-anak yatimé para wadon. Miturut para ahli nahwu ing Basrah, boten mantuk manawi punika dipun tegesi tiyang èstri yatim utawi laré yatim èstri, sanajan inggih wonten ingkang mastani kénging dipun tegesi makaten wau (Rz). Déné ingkang dipun karsakaken punika sampun terang, jalaran ing ngriki, wonten dhawuh damel saé dhateng laré yatim ingkang biyungipun kapendhet sémah, sarta inggih bab punika ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat 3. Miturut I'Ab apa kang wus katetepaké dadi bagéané punika panduman bandha warisan, ingkang manawi miturut tataran Arab jaman jahiliyah boten angsal (Rz). Nanging inggih wonten malih sanèsipun ingkang anggadhahi paham bilih ingkang dipun karsakaken punika maskawin. Nyukani maskawin dhateng èstri ingkang makaten punika saya langkung perlu malih, awit punika dipun betahaken sanget kanggé ngupakara laré-larénipun yatim. Wonten malih ingkang mratélakaken bilih tumuruning ayat punika gagandhèngan kaliyan lampahipun Ummi Kuhat ingkang gadhah anak yatim (Rz). Nanging Bukhari ngriwayataken pangandikanipun Siti 'Aisyah ingkang sulaya kaliyan punika. Miturut Siti 'Aisyah wau, ingkang dipun karsakaken punika: laré yatim èstri ingkang kapendhet sémah piyambak déning walinipun kalayan tanpa nyukani maskawin. 632. Ing ngriki wonten tembung warni kalih ingkang dipun agem, nusyuz lan i'râdl. Ingkang sapisan punika tegesipun wantah: mirong. Tembung tegesipun tiyang èstri mbaléla
304 Para èstri Juz V a. 573 padha angadegaké pirukun antara- né sakaloroné,a lan pirukun iku (ning luwih becik; manusa) iku dianani kumed; lan manawa sira padha agawé becik (ing liyan) lan padha bekti, lah sayekti Allah iku Waspada marang apa kang padha sira lakoni.# lan budi b. 535 129 Lan sira padha ora duwé kawasa anggonira arep tumindak adil antarané para rabi,b sanajan banget kapénginira, nanging sira aja padha dhoyong kalawan dho- yong babar pisan (saka kang sa- wiji), nganti dhèwèké sira etogaké baé keplanggrang; lan manawa sira padha angedegaké pirukun sarta padha bekti, sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 130 Lan manawa sakaloron pa- dha pegatan, Allah bakal angilang- aké kabutuhané sakaroné amarga lan jembaring paparing-É, saka Allah jembar paparing-É, iku Wicaksana 131 Lan samubarang ing langit- langit sarta samubarang ing bumi iku kagungané Allah, lan sayekti temen Ingsun wis andhawuhi para kang padha kaparingan Kitab ing sadurungira lan (iya andhawuhi) marang sira, supaya padha di bekti maring Allah; lan manawa sira #dhateng sémahipun, gumedhé dhateng ingkang jaler, tuwin milawani ingkang jaler, anggething ingkang jaler, nilar ingkang jaler. Tembung tegesipun tiyang jaler awon lan siya-siya garapipun dhateng ingkang èstri, utawi misah saking rabinipun, utawi boten remen utawi gething dhateng rabinipun (Q, Msb, TA-LL). I'radl wantahipun ateges sumingkir, nebihi, nyirik utawi nilar satunggaling barang. Milanipun tembung ingkang sapisan wau kula tegesi tindak siya, tembung ingkang kaping kalih kula tegesi nilar, awit tembung warni kalih jèjèr, punika limrahipun anedahaken ingkang kantun mengku teges ingkang langkung sanget katimbang ingkang rumiyin, manawi boten wonten katrangan sanès.
Surat 4 Garapipun dhateng para manusa padha angafiri, lah sayekti samu- barang ing langit-langit lan samu- barang ing bumi iku kagungané Allah, lan Allah iku ora kabutuh ing samubarang, Maha-pinuji. 132 Lan kagungané Allah samu- barang ing langit-langit lan samu- barang ing bumi iku, lan wis cukup Allah iku minangka Pangayoman. 133 Manawa Panjenengané angar- sakaké, saged anglungakaké sira, o, para manusa! Lan anekakaké liyané; lan Allah iku, nindakaké mangkono iku kawasa. 134 Sapa sing kapéngin gan- jaran donya, lah, ing ngarsaning Allah iku ana ganjaran donya lan akhirat; lan Allah iku Amiyarsa, Amirsani. RUKU' 20 Garap ingkang adil dhateng sadaya manusa sarta anglepataken dhateng lalamisanipun para Yahudi 135. Kasantosan ing adil sarta ing yekti. 136. Kasantosan ing piandel punika kedah. 137-141. Para ingkang sami apes ing piandel anglirwakaken yakti karana mamrih kahurmatan donya. Ut. marang sakaroné luwih cedhak welasé 135 É, para kang padha angèstu, padha dadia wong kang nyan- tosakaké ing adil, saksi karana Allah, sanajan amitunani awakira dhéwé utawa wong tuwa(-nira) sa- kaloron utawa para akrab(-ira); yèn dhèwèké iku sugiha utawa mis- kina, lah Allah iku luwih déning saged (ananduki) ing sakaroné;633 ing mulané aja padha miturut 633. Tegesipun: sira aja pilih-asih ngréwangi marang wong sugih, sabab sira ngarep-arep olèh ganjaran saka dhèwèké utawa sabab sira kuwatir olèh pituna saka dhèwèké; mangkono uga sira iya aja nerangaké apa nyatané, manawa sira dadi saksi lumawan wong mlarat, kang marga sira welas marang dhèwèké. Dados, tatangsuling gotrah tuwin tatangsuling tresna, ajrih, ganjaran utawi welas, punika sadaya sampun ngantos murugaken tiyang nyalèwèng saking kasunyatan. 305
306 Para èstri pépénginan(-ira) kang asor, mun- dhak sira padha nyalèwèng; lan manawa sira nalisir utawa ange- dohi, iku waspada marang samubarang kang padha sira lakoni. lah sayekti Allah 136 É, para kang padha angèstu, padha angèstua lan Utusan-É, lan Kitab kang wus kadhawuhaké marang Utusan-É, lan Kitab kang wus dhumawuh ing sadurungé; lan sapa sing angafiri Allah lan para malaikat-É, lan kitab-kitab-É, lan para utusan-É, lan dina akhir, iya temen-temen sasar kalawan sasar kang adoh. ing Allah 137 Sayekti, para kang padha angèstu tumuli tumuli angafiri, angestu (manèh), tumuli angafiri (manèh), tumuli padha ngundhaki kafiré,634 iku Allah ora bakal angapura lan ora bakal nuntun dhèwèké ing dalan (kang bener).635 138 Dhawuhna marang para lamis, yèn dhèwèké bakal padha olèh siksa kang nglarani,636 139 Para sing padha aluwung angalap para kafir minangka pa- 634. Tiyang ingkang kapangandikakaken ing ayat punika para titiyang ingkang miyar-miyur, inggih punika titiyang ingkang pijer-pijer wangsul dados kafir (Rz). Sawenèh wonten ingkang gadhah pamanggih bilih ingkang dipun karsakaken punika khusus para Yahudi, inggih punika ingkang purun angèstu dhateng sawenèh wahyu Quran lan ngemohi sawenèhipun (Rz). Nitik ayat 136 mawi nyebutaken Kitab: "kang wus dhumawah ing sadurungé," punika nélakaken bilih ingkang dipun karsakaken punika para Yahudi, jalaran terang sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ing antawisipun Yahudi pancèn kathah tiyangiupun ingkang lamis. 635. Anggènipun Allah boten nuntun piyambakipun, punika temahaning pandamelipun piyambak. Ing sakawit piyambakipun sami miyar-miyur, nanging wekasanipun sami tetep mantep wonten ing dalem kakafiran. 636. Tabsyir (taksih sasambetan kaliyan tembung busyrah ingkang jawinipun polatan) punika aslinipun mengku teges medharaken utawi ngundhangaken kawontenan ingkang saged murugaken éwahing polatan. Miturut panampi ingkang limrah-limrah tembung wau kanggé nembungaken pawartos ingkang ambingungaken tiyang, nanging asring ugi tembung wau dipun anggé ngundhang- aken kawontenan ingkang nyisahaken tiyang (Rz-LL). Juz V
Surat 4 Garapipun dhateng para manusa ngayoman tinimbang para angèstu. Apa ta padha golèk singgih saka ing dhèwèké? Lah sayekti singgih iku kagungané Allah kabèh. temen Panjenengané wus andhawuhaké marang sira ana ing dalem Kitab, dhawuh-É: Manawa sira padha angrungu timbalan-timbalaning Allah padha dikafiri lan padha diguguyu, lah aja sira padha lulungguhan karo dhèwèké, nganti padha lumebu ing gunem liyané; sayekti, mengko mundhak sira dadi papadhané; sayekti Allah bakal angumpulaké para lamis lan para kafir kabèh ana ing naraka;637 140 Lan 141 Para kang padha anganti- anti (kacilakan tumrap) ing sira; lah manawa sira padha olèh ka- menangan saka ing Allah, padha calathu: Apa ta aku iki padha dudu rowangmu? Lan manawa kabegjan dumunung ing para kafir, padha acalathu: Apa aku iki ora padha amakolèhaké unggul tumrap ma- rang kowé sarta ananggulangi kowé saka para angèstu? Kang iku, ing dina kiyamat, Allah bakal anibakaké bebeneran ing antara- nira; lan ora pisan Allah bakal andamelaké dalan para kafir kang- go angalahaké para angèstu. 637. Ing suratipun Quran Suci ingkang kaping nenem, inggih punika ingkang katurunaken wonten ing Makkah, ing ayat 68 ugi wonten pangandika ingkang makaten punika. Tiyang Muslim dipun dhawuhi nilar kekempalan utawi pajagongan ingkang ing ngriku yakti dipun gugujeng, jalaran manawi boten makaten, mesthi sami badhé manuh gugujengan makaten wau: Sayekti, mengko mundhak sira dadi papadhané. Satunggaling tukang merdèni Quran bangsa Nasrani migunakaken ayat punika kanggé waton mastani bilih titiyang Muslim dipun awisi mirengaken kritik utawi cacadan-cacadan dhateng agaminipun. Saèstu pamanggih ingkang anèh, jer cacak akal ingkang saras mesthi saged mastani bédaning pamada sasampunipun nitipriksa (criticism) kaliyan gugujengan (anggugujeng). 307
308 Para èstri RUKU' 21 Kawusananipun para lamis Yahudi 142-143. Apus-apusipun. 144. Awisan among-mitra kaliyan mengsah. 145-147. Kawusananipun. 148, 149. Panyenggring dipun awisi. 150-152. Angemohi Utusan punika sami kaliyan kafir. 142 Sayekti, para lamis padha sir apus-apus ing Allah, lan Panje- nengané bakal males anggoné padha apus-apus;638 lan manawa dhèwèké padha menyat arep salat, menyaté kalawan wegah; mung amrih dinelenga ing wong, sarta ora padha angangen-angen ing Allah, kajaba sathithik. a. 44, 1312 143 Padha gajeg-gajeg antarané kuwi (lan kuwi), ora (kagolong) kuwi lan ora (kagolong) kuwi;639 lan sapa sing sinasaraké Allah, ya ora bakal sira nemu dalan tumrap dhèwèké.a b. 407 144 É, para kang padha angèstu, aja padha aluwung apèk panga- yoman para kafir tinimbang para angèstu;b apa sira nedya padha agawé tandha yekti tétéla konjuk ing Allah, kang mitunani ing sira? iku padha ana ing geni lapisan kang ngisor dhéwé,640 lan ora bakal sira nemu panulung tumrap marang dhèwèké. 145 Sayekti, para lamis 638. Tegesipun tembung khâda'a sampun katerangaken ing katrangan 23. Perlu dipun wewahi katrangan sakedhik bilih tembung khâdî'uhum ing ngriki punika ateges: kang amales anggoné padha apus-apus (TA-LL). Saèstu, manawi dhawuh punika kacundhukaken kaliyan dhawuh ingkang nunggil suraos, ingkang kasebut ing 2: 9, saya cetha sanget tegesipun. "Padha sira apus-apus ing Allah lan wong kang padha angèstu, ananging ora liya kajaba apus-apus awaké dhéwé." Ing dalem ayat kalih- kalihipun wau sadaya, para titiyang wau sami dipun pèpèngeti anggènipun badhé kapatrapan siksa saking anggènipun réka daya badhé apus-apus dhateng titiyang mukmin. 639. Mudhabdhab, punika tegesipun wantah ébah, sarta gadhah teges ingkang sami kaliyan tegesipun tembung mudhabdhib, inggih punika gajeg-gajeg utawi rangu-rangu antawisipun barang utawi prakawis warni kalih (T, S, M, Q-LL). Ingkang dipun karsakaken kuwi punika para mukmin lan para kafir ingkang kapangandikakaken ing wekasaning ayat 141. 640. Boten tulus anggènipun ngantebi agami punika awoning-awon, milanipun para lamis utawi Juz V
Surat 4 Kawuninganipun para lamis Yahudi 309 Ut. pidhu- wung Ut. agama- né 146 Kajaba kang padha tobat sarta ambecikaké kalakuané tuwin agondhèlan ing Allah apa déné tulus pambangunturuté maring Allah; lah yaiku sartané para angèstu; lan Allah bakal amaringi ganjaran kang gedhé marang para angèstu. Ar. Allah bakal ana apa marang siksanira 147 Apa perluné Allah aniksa ing sira, manawa sira pancèn padha weruh ing panarima sarta angèstu? Lan Allah iku Kang tikel- matikel ing pangganjar,641 Angu- danéni. JUZ VI Ut. ala 148 Allah Iku ora remen marang wedharing pangucap ngeblak kang nylekit, kajaba manawa iki déning wong kang kinaniaya; lan Allah iku Amiyarsa, Angudanèni.642 149 Manawa sira kalawan nge- dhèng anglakoni kabecikan utawa kalawan sira sidhem, utawa anga- pura ing ala, lah sayekti Allah iku Aksama, Kawasa. 150 Sayekti para kang padha angafiri ing Allah sarta para utusan-É, tuwin (para sing) padha sumedya anèjèkaké antarané Allah karo para utusan-É, apa déné tiyang ingkang boten tulus ingkang tindakipun boten laras kaliyan pangakenipun angèstu, punika dipun pangandikakaken manawi sami dumunung wonten ing kawontenan ingkang awon piyambak. 641. Tembung syâkir punika manawi dados sifatipun Pangéran ateges: Ingkang-Maringi wawales ingkang kathah tumrap pandamel ingkang sapélé, utawi ingkang anggènipun ngaosi nikel-nikeli . wawales-Ipun dhateng kawula wau (TA-LL), milanipun lajeng wonten tetembungan ingkang tegesipun: muga-muga Allah maringi wawales panggawéné (LL). 642. Sarupaning pangucap awon tumrap tiyang sanès, punika dipun awisi sanget, nanging ugi wonten kalanipun dipun kéngingaken tumrap tiyang ingkang dipun bencanani.
310 Para èstri padha acalathu: Aku padha angèstu marang kang sawenèh sarta anga- firi sawenèhé, sarta padha sumedya angalap dalan antarané iku, 151 Iki para kang padha kafir temenan, lan Ingsun anyadhiyak- aké siksa kang angasoraké tumrap para kafir.643 152 Lan para sing padha angèstu ing Allah lan para utusan-É, sarta ora anèjèkaké antarané siji-sijiné, iki bakal padha pinaringan ganja- rané; lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. RUKU' 22 Panerakipun para Yahudi 153-155. Para Yahudi nerak awisan. 156-159. Pandalihipun dhateng Kanjeng Nabi 'Isa sarta dhateng Siti Maryam saha kados pundi nyatanipun prakawis pamenthèngipun Kanjeng Nabi 'Isa. 160, 161. Pidananipun. 162. Sawenèhipun inggih sami angèstu. a. 87 b. 84 153 Pandhèrèking Kitab padha anjaluk marang sira, supaya sira anurunaké kitab saka ing langit marang dhèwèké; ananging temen biyèn anjaluk marang Musa kang luwih gedhé tinimbang iku, amarga padha calathu: Aku padha weruhna ing Allah kalawan satmata; mulané swara gumludhug angenani dhè- wèké amarga saka anggoné padha atindak dudu.a tumuli padha anga- lap (sesembahan) pedhèt,b ing sa- wisé tandha-tandha yekti kang ce- tha tumeka marang dhèwèké, ana- nging Ingsun puwung kang mang- kono iku, sarta Ingsun aparing wisésa kang cetha marang Musa. 643. Nèjèkaken utawi ambédak-bédakaken antawisipun Allah kaliyan utusan-Ipun, punika tegesipun angèstu dhateng ingkang satunggal, boten angèstu dhateng satunggalipun. Islam ugi andhawuhaken angèstu dhateng sadaya nabi ingkang sami kajumenengaken supados sami anggesang- aken manusa. dados angemohi salah satunggaling nabi-nabi ingkang kasebutaken asmanipun wonten ing dalem Quran Suci, punika mahanani piyambakipun wau medal saking kalanganipun para angèstu sarta mapanaken wonten ing antawisipun para kafir. Juz VI
Surat 4 Panerakipun para Yahudi c. 105 d. 92 e. 106 154 Lan Ingsun andhuwuraké gunungé angungkuli dhèwèké nali- kané (Ingsun mundhut) sasangge- mané,c sarta Ingsun angandika marang dhèwèké: Padha lumebua ing lawang iki kalawan sujud;d lan Ingsun angandika marang dhè- wèké: Aja padha anerak walering Sabbat;e lan Ingsun wus amundhut prajanjian saka dhèwèké. kang kukuh f. 102 g. 130 h. 21 155 Mulané, amarga saka ang- goné padha anyidrani prajanjiané sarta angafiri timbalan-timbalaning Allah tuwin anggoné padha anyédani para nabi kalawan ora benerf apa déné anggoné padha calathu: Atiku iki katutupan,g - o, balik Allah wus angecap marang dhèwèké amarga saka anggoné padha kafir,h mulané ora padha angèstu kajaba mung sathithik: anggoné padha 156 Lan amarga saka anggoné padha kafir sarta anggoné angu- nèkaké Maryam kalawan pandalih kang gedhé:644 157 Lan pangucapé: sayekti aku wus padha amatèni Masih 'Isa anaké Maryam, utusaning Allah; lan ora padha matèni dhèwèké sarta ora padha menthèng dhè- wèké,645 ananging dhèwèké di- 644. Pandalih ing ngriki, ingkang dipun karsakaken pandalihipun para Yahudi bilih Siti Maryam alampah sèdhèng (Rz). Dodongèngan Yahudi nerangaken bilih tiyang ingkang dados lawanipun Siti Maryam lambang sih, punika satunggaling tiyang jaler Yahudi ingkang namanipun Panther (kasebut ing buku "Jewish Life of Jesus" ). 645. Pangandika punika boten kok boten ngakeni bab anggènipun Kanjeng Nabi 'Isa kagantung wonten ing kajeng palang, wangsul ingkang boten dipun akeni punika anggènipun kacariyosaken séda wonten ing kajeng palang wau. Bab prakawis panjenenganipun séda limrah, punika sampun kadhawuhaken kalayan terang wonten ing 5: 117 makaten: "Saha kawula punika dados saksi dhateng piyambakipun ing sadangunipun kawula nunggil piyambakipun, nanging sareng Tuwan sampun mejahi 311
312 Para èstri Juz VI sarupakaké (kaya wong kapen- thèng) tumrap dhèwèké kabèh,646 lan sayekti, para kang padha apasulayan ing dalem prakara iku, kawula, Tuwan Ingkang rumeksa dhateng piyambakipun." Kula aturi mirsani katrangan angka 752. Kitab-kitab Injil isi pasaksèn ingkang terang, ingkang nedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa wilujeng saking séda wonten ing kajeng palang. Bab-bab ingkang kasebut ing ngandhap punika pantes pinèngetan: (1). Kanjeng Nabi 'Isa wonten ing kajeng palang punika namung sawatawis jam, ing mangka tiyang punika sagedipun ngantos pejah wonten ing kajeng pamenthangan mesthi dangunipun. (2). Tiyang kalih ingkang dipun penthang sareng-sareng kaliyan Kanjeng Nabi 'Isa, punika nalika dipun andhapaken saking kajeng palang taksih sami gesang, dados ingkang cepak kémawon Kanjeng Nabi 'Isa inggih taksih sugeng. (3). Durjana kakalih wau sami dipun remuk sukunipun, wangsul Kanjeng Nabi 'Isa boten. (4). Nalika lambungipun Kanjeng Nabi 'Isa dipun suduk ing tumbak, medal rahipun; lah punika nandhakaken manawi panjenenganipun taksih sugeng. (5). Ngantos Pilatus piyambak boten ngandel manawi namung sakedhap makaten Kanjeng Nabi 'Isa séda saèstu (Markus 15: 44). (6). Kanjeng Nabi 'Isa boten dipun sarèkaken (dipun kubur) kados déné durjana kakalih, nanging dipun pasrahaken dhateng sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang sugih, ingkang salajengipun piyambakipun sanget anggènipun ngupakara panjenenganipun sarta mrenahaken panjenenganipun wontening sentongan wiyar ingkang katatah wonten ing èrèng-èrènging parang. (7). Nalika dinten ingkang kaping tiga, kubur (tatahan ing parang) wau dipun tuwèni, séla ingkang minangka tutup tatahan ing parang sampun gumlempang; lah ingkang makaten punika rak boten perlu manawi pranyata wungunipun Kanjeng Nabi 'Isa punika kalayan nyebal ing pangadatan (supernatural). (8). Nalika Maryam (Magdaléna) kepanggih lan panjenenganipun, Maryam nginten manawi panjenenganipun punika juru-taman (Yuhanan 20: 15); punika nedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa nyamur kados déné juru-taman. (9). Nyamur dados kados juru-taman makaten punika rak boten perlu, manawi Kanjeng Nabi 'Isa pranyata wungu saking séda. (10). Nalika para sahabat nyumerapi Kanjeng Nabi 'Isa, panjenenganipun taksih abadan wadhag kados sabenipun, sarta tatunipun taksih ketawis lebet ngantos cekap dipun lebeti tangan. (11). Panjenenganipun taksih kraos luwé sarta inggih dhahar punapa kados déné para sahabatipun (Lukas 24: 39-43). (12). Kanjeng Nabi 'Isa tindak dhateng tanah Galiléa kadhèrèkaken sahabatipun kalih ingkang lumampah jèjèr lan panjenenganipun; punika nedahaken bilih tindakipun punika perlu badhé mlajeng ngupados pangungsén, jalaran saupami karsanipun punika badhé mumbul dhateng langit, panjenenganipun mesthi boten andadak tindakan dhateng tanah Galiléa barang. (13). Sadaya lalampahanipun Kanjeng Nabi 'Isa ing sasampunipun kapenthang, punika sarwa dhelikan lan umpetan, kados-kados kuwatos manawi konangan. (14). Ing sadalu muput sadèrènging panjenenganipun kacepeng, panjenenganipun nyunyuwun dhateng Pangéran supados dipun paringi wilujeng saking séda lina'natan wonten ing kajeng palang, sarta panjenenganipun ugi dhawuh dhateng sahabatipun supados sami anyunyuwunaken panjenenganipun, mangka sampun dados angger- anggering Pangéran, panyuwunipun tiyang tulus nalika saweg nandhang rekaos lan kasusahan, punika mesthi dipun pinangkani. Sajakipun panjenenganipun punika inggih tampi janjining Pangéran bilih badhé dipun wilujengaken, sarta inggih janjining Pangéran punika ingkang dipun karsakaken nalika panjenenganipun wonten ing kajeng palang anguwuh: "Dhuh Allah kawula, Allah kawula punapa Tuwan anégakaken dhumateng kawula? - Serat Dhateng Tiyang 'Ibrani 5: 7 nerangaken bab prakawis punika langkung cetha malih, jalaran ing ngriku kasebutaken bilih panyuwunipun Kanjeng Nabi 'Isa tinarimah: "Ana déné Gusti kang nalika masaning dagingé wus angaturaké pandonga lan pasambat, kanthi panjerit sakayangé, kalawan wedaling waspa, marang kang kawasa angluwari saka ing pati, banjur katarimah awit saka pakéringé." Pasaksèn punika sadaya kalayan cetha anedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa boten séda wonten ing kajeng palang, dados awit saking punika leres sanget pratélan ingkang kasebut wonten ing Quran punika. 646. Tetembungan punika kénging dipun suraos warni kalih. Tembung ateges dhèwèké digawé kaya déné dhèwèké utawi nyarupakaké dhèwèké karo dhèwèké (MA, KL-LL). Ugi ateges andadèkaké iku worsuh tumrap dhèwèké, tuwin
Surat 4 Panerakipun para Yahudi 313 Ut. amatèni dhèwèké temen ana ing sajroning semang- semang marang prakara iku;647 ora padha duwé kawruh ing prakara iku, ananging mung miturut panya- na, lan ora padha ameruhi iku kalawan yakin,648 158 Balik Allah anjunjung dhè- wèké marang ngarsa-Né; lan Allah iku Minulya, Wicaksana.649 159 Lan ora ana pandhèrèking Kitab siji baé kajaba masthi temen angèstu marang prakara iki ing sadurungé matiné, lan ing dina kiyamat dhèwèké bakal dadi saksi ingatasé dhèwèké kabèh.650 andadèkaké iku dadi ruwed, semang utawi peteng tumrap dhèwèké (MA-LL). Rèhning sagedipun saged dipun tegesi kados teges ingkang angka satunggal punika manawi lésanipun dipun sebutaken, inggih punika dipun sebutaken barangipun ingkang dipun sarupakaken, mila saged-sagedipun pangandika punika namung dipun tegesi teges ingkang angka kalih wau. Rûhu-l-Ma'âni nganggé teges punika, sarta nerangaken saged ugi tegesipun punika ingkang jawinipun: Prakara digawé semang tumrap dhèwèké. Cicriyosan ingkang nyariyosaken bilih wonten tiyang sanès ingkang kadamel serupi kados Kanjeng Nabi 'Isa, punika boten angsal pasaksèn saking dhawuhing Quran, jalaran sagedipun dipun tegesi makaten punika manawi lésanipun dipun sebutaken, inggih punika mawi dipun sebutaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa dipun serupakaken kaliyan ...... Nadyan upaminipun lésan ingkang boten wonten wau kita wontenaken (kita wewahi piyambak), "ingkang dipun sarupèni" punika inggih kedah kapangandikakaken pisan wonten ing pangandika ngriki ugi. Nanging "nyerupakaken kados déné tiyang ingkang kapenthèng," punika sampun kawengku wonten ing dhawuh ora padha menthèng dhèwèké; kajawi punika ing pangandika ngriki utawi ing panggènan sanèsipun boten wonten ingkang nyebutaken tiyang ingkang kadamel serupi kaliyan Kanjeng Nabi 'Isa, utawi ingkang langkung pantes dipun sarupèni déning Kanjeng Nabi 'Isa. 647. Kawontenan-kawontenan ingkang sasambetan kaliyan prakawis "kasalib," punika babar pisan boten wonten ingkang anélakaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa séda wonten kajeng palang. Lah ingkang makaten punika kalayan terang ambuktèkaken bilih nalika panjenenganipun dipun andhapaken saking kajeng palang punika taksih sugeng. 648. punika miturut Rgh ateges: ora padha weruh kalayan susurupan kang yakin bab prakara anggoné dhèwèké (Kanjeng Nabi 'Isa) mati dipenthèng. 649. Bab prakawis tegesipun tembung raf' kula aturi mirsani katrangan angka 437. Pangandika ing ngriki mungel: ora padha amatèni dhèwèké kalawan yakin, balik Allah anjunjung dhèwèké, punika nedahaken bilih "kasengkakaken ing ngaluhur dhateng pangayunanipun Pangéran," punika kosokwangsul kaliyan "séda wonten ing kajeng palang." Pangandharing Torèt 21: 23 saged nerangaken punika, awit ing ngriku katerangaken bilih tiyang ingkang kagantung punika kadunungan la'nat saking Allah, sarta rèhning tiyang ingkang angsal la'nat punika boten saged winastan mulya wonten ing ngarsaning Pangéran, milanipun kadhawuhaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa boten séda wonten ing kajeng palang, malah kadhawuhaken pisan bilih panjenenganipun sinengkakaken ing ngaluhur dhateng ngarsaning Pangéran, liripun panjenenganipun boten kénging la'nat. 650. Para Yahudi lan para Nasrani sami gadhah pangandel Kanjeng Nabi 'Isa séda wonten ing
314 Para èstri 160 Mulané, awit déning tindak duduné para kang padha Yahudi, Ingsun angaramaké ingatasé dhè- wèké barang-barang angresepaké kang dikenakaké marang dhèwèké, sarta amarga saka anggoné padha angalang-alangi ing dadalaning Allah,* ing akèh 161 Sarta anggoné padha anga- lap riba' - nadyan ta iku temen dhèwèké padha dilarangi - apa déné anggoné padha mangan ban- dhaning wong kalawan ora bener; lan Ingsun anyadhiyakaké siksa kang anglarani tumrap dhèwèké kang padha wong kafir. 162 Ananging dhèwèké, para sing teguh ing kawruh lan para angèstu, padha angèstu marang sapa sing didhawuhaké marang sira lan apa sing kadhawuhaké ing kajeng palang, nanging miturut Quran Suci para titiyang wau sami boten gadhah ngèlmunipun bab punika ingkang kalayan yakin. Para Yahudi sami maiben dakwahipun Kanjeng Nabi 'Isa anggènipun kajumenengaken dados Masih, sarta anggènipun makaten punika tumrap para Yahudi sampun samesthinipun, jalaran manawi ngandel dhateng dakwah kamasihanipun Kanjeng Nabi 'Isa wau, piyambakipun nama lajeng boten dados tiyang Yahudi malih, awit miturut Pangandharing Torèt 21: 23: "saben wong kang kagantung iku dadi kadunungan la'nat saka Allah." déné pangandelipun titiyang Yahudi dhateng Kanjeng Nabi 'Isa punika makaten: Rèhning Kanjeng Nabi 'Isa punika séda wonten ing kajeng palang, mila panjenenganipun punika kadunungan la'nat, sarta tiyang ingkang dipun la'nati déning Pangéran, punika mesthi sanès nabi. Bab prakawis Kanjeng Nabi 'Isa séda wonten ing kajeng palang, punika ugi dados tatalesipun agami Nasrani ingkang baku piyambak, nanging waton-watonipun sakalangkung béda sanget kaliyan waton-watonipun para Yahudi wau. Tiyang Nasrani inggih ngakeni ing kayektèning Pangandharing Torèt 21: 23 wau, nanging inggih awit saking anggènipun kénging la'nat punika, déné Kanjeng Nabi 'Isa saged nebus dosanipun para ingkang sami ngandel dhateng panjenenganipun. Serat Gallati 3: 13 nyebutaken makaten: "Kristus wus anebus marang kita saka la'naté angger-angger, amarga dadi la'nat piyambak akarana kita, déné ana tulisan mangkéné: Saben wong kang gumantung ing kayu iku dadi la'nat." Dados tatales ingkang mangka dhadhasaring pangan- delipun titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, punika kumandel bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika séda wonten ing kajeng palang, sarta tegesipun ayat punika lajeng sampun terang, inggih punika: sok tiyanga Yahudi tuwin sok tiyanga Nasrani, ing sadèrènging pejahipun mesthi sami ngandel bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika séda wonten ing kajeng palang, sanajan para titiyang wau babar pisan boten sami gadhah seserepan ingkang yakin. Utawi tembung matiné ing ngriki punika: sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa. Manawi makaten lajeng mengku teges: pangandelipun titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani dhateng sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa, punika sampun wiwit ing kalaning sugengipun kanjeng Nabi 'Isa. Juz VI
Surat 4 Kayektènipun Quran sadurungira, sarta para kang padha anjumenengaké salat tuwin para kang padha amèwèhaké zakat apa déné para sing padha angèstu ing Allah lan dina akhir, iki bakal padha Ingsun paringi ganjaran kang gedhé. RUKU' 23 Wahyu ingkang rumiyin-rumiyin angekahaken Kayektènipun Quran 163-166. Sasambetanipun Wahyu dhateng para Nabi rumiyin-rumiyin kaliyan Wahyu dhateng Kanjeng Nabi Suci. 167-170. Tiyang ingkang sami angemohi. 171. Angorakaken Kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. Ingsun amedhar sabda marang sira kaya anggon- Ingsun amedhar sabda marang Nuh sarta para nabi ing sapungkuré, lan Ingsun amedhar sabda marang Ibrahim lan Isma'il lan Ishaq lan Ya'qub sarta para Pancer, lan 'Isa lan Ayyub lan Yunus lan Harun, lan Sulaiman sarta Ingsun amaringi tulis marang Dawud. 163 Sayekti Ut. kitab 164 Lan (Ingsun angutus) para utusan kang ing sadurungé wus padha Ingsun caritakaké marang sira lan para utusan kang padha ora Ingsun caritakaké marang sira; lan Allah angandikani Musa kalawan pangandika (marang dhèwèké);651 651. Para Nabi ingkang dipun pangandikakaken ing ngriki punika sadaya kagolong dhateng bangsa Bani Israil. Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin turunipun ingkang tumuli kasebutaken langkung rumiyin; lajeng kasambetan nabi Bani Israil titiga ingkang sami nandhang cobi ageng, inggih punika Kanjeng Nabi 'Isa, Kanjeng Nabi Ayub lan Kanjeng Nabi Yunus. Golongan sanèsipun inggih punika nabi sekawan, ingkang kajawi dados nabi ugi ngasta pepréntahan, inggih punika Kanjeng Nabi Musa, Kanjeng Nabi Harun, Kanjeng Nabi Dawud lan Kanjeng Nabi Sulaiman. Nanging ing rèhning Kanjeng Nabi Dawud lan Kanjeng Nabi Musa punika gagayutan kaliyan Kanjeng Nabi langkung mligi - Kanjeng Nabi Dawud mangalembana ing Kanjeng Nabi wonten ing kidungipun Kitab Zabur, Kanjeng Nabi Musa minangka saminipun Kanjeng Nabi - mila kakalihipun wau kasebutaken piyambak wonten ing wekasan. Pawartos bibingah ingkang sami dipun ampil medharaken rahayu tuwin kabegjan ingkang kaparingaken dhateng para tiyang tulus, makaten ugi amecakaken badhé rawuhipun satunggaling nabi, ingkang rèhning rawuhipun punika kantun piyambak, milanipun inggih badhé nyakup sadaya sisifatanipun sadaya para nabi, sarta ingkang inggih awit saking punika lajeng badhé andadosaken bangsa-bangsa ing salumahing bumi punika dados bangsa satunggal. Punika sababipun déné 315
316 Para èstri 165 (Ingsun angutus) para utu- san, minangka juru-warta bubu- ngah sarta juru pépéling, supaya para manusa aja padha duwé kojah amadoni Allah ing sawisé (tekané) para utusan; iku Minulya, Wicaksana. lan Allah 166 Ananging Allah aneksèni kalawan apa kang wus dhumawuh marang sira, kang dhumawuhé kalawan ngélmu-Né, sarta para malaikat (iya) padha aneksèni; lan wis cukup Allah minangka saksi. Ut. nyim- pangaké 167 Sayekti, para kang padha kafir sarta angalang-alangi (para manusa) saka dadalaning Allah - temen padha sasar kalawan sasar kang adoh. 168 Sayekti, para kang padha kafir lan padha atindak dudu, iku Allah ora bakal ngapura lan ora bakal anuntun ing dalan, a. 1201 169 Kajaba ing dadalaning na- raka, supaya padha manggon ana ing kono lawas,a lan mangkéné iki ingatasé Allah gampang. 170 É, para manusa! Temen wis teka utusan marang sira kalawan yekti saka Pangéranira, mulané padha angèstu, (iku) becik tumrapé sira; lan manawa sira padha anga- kadhawuhaken bilih Kitab Quran punika "lembaran-lembaran suci, ing jeroné iki ngemot sakèhing kitab kang bener" (98: 2). Bab prakawis sadaya para nabi sampun mecakaken badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika terang, kasebut ing lalampahan Para Rasul 3: 21-22 makaten: "Kang mesthi katampèn ing swarga kongsi tumeka jaman pambanguning samubarang kang wus kadhawuhaké dèning Allah asarana lésané sakèhé para nabiné suci, wiwit saka purwaning jaman. Musa iya wus angandika marang para luluhur mangkéné: Pangéran Allahmu bakal anjumenengaké Nabi Siji kaparingaké marang kowé, kang dipiji saka ing panunggalané para sadulurmu, iya kaya aku mangkéné." Juz VI
Surat 4 Kayektènipun Quran 317 firi, lah sayekti kagungané Allah sabarang kang ana ing langit-langit lan bumi; sarta Allah iku Anguda- néni, Wicaksana. 171 É, para pandhèrèké Kitab, aja padha langkah ing dalem aga- manira, sarta aja angucap (dudu) marang Allah, nanging (angucapa) yekti; Masih, 'Isa anaké Maryam iku mung utusaning Allah sarta sabda-Né,652 kang kadhawuhaké marang Maryam sarta sawijining ruh saka Panjenengané;653 mulané padha angèstu ing Allah sarta para utusan-É, apa déné aja padha angucap: Telu.654 Padha marènana, 652. Kalimah utawi sabda, ing ngriki sami kaliyan piweca. Ing dalem Quran Suci asring kémawon tembung wau dipun agem kalayan mengku suraos ingkang makaten punika. Déné sababipun déné Kanjeng Nabi 'Isa winastan piweca, jalaran wiyosipun Kanjeng Nabi 'Isa punika cocog kaliyan piweca saking Allah, dados kados déné ingkang kasebut ing dalem hadits Kanjeng Nabi mangandikakaken sariranipun piyambak punika "dongané ramaku Ibrahim," mengku teges, bilih rawuhipun punika anuhoni donganipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Kateranganipun ingkang langkung panjang mirsanana 423. Déné tembung ilqâ' punika tegesipun warni-warni miturut lésanipun. Manawi lésanipun punika barang / ing ukara ingkang mèlok, ateges: ambalang utawi nguncalaken. Nanging manawi wonten tegesipun Aku gawé becik marang dhèwèké, tegesipun: Aku mènèhi katresnan marang dhèwèké (TA-LL), tuwin tegesipun: 652. Kalimah utawi sabda, ing ngriki sami kaliyan piweca. Ing dalem Quran Suci asring kémawon tembung wau dipun agem kalayan mengku suraos ingkang makaten punika. Déné sababipun déné Kanjeng Nabi 'Isa winastan piweca, jalaran wiyosipun Kanjeng Nabi 'Isa punika cocog kaliyan piweca saking Allah, dados kados déné ingkang kasebut ing dalem hadits Kanjeng Nabi mangandikakaken sariranipun piyambak punika "dongané ramaku Ibrahim," mengku teges, bilih rawuhipun punika anuhoni donganipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Kateranganipun ingkang langkung panjang mirsanana 423. Déné tembung ilqâ' punika tegesipun warni-warni miturut lésanipun. Manawi lésanipun punika barang / ing ukara ingkang mèlok, ateges: ambalang utawi nguncalaken. Nanging manawi wonten tegesipun Aku gawé becik marang dhèwèké, tegesipun: Aku mènèhi katresnan marang dhèwèké (TA-LL), tuwin tegesipun: punika ateges: ateges: Aku nekakaké gunem marang dhèwèké (Msb-LL). Ukara punika sami kaliyan dhawuh ing ngriki, namung ing dalem dhawuh ngriki lésanipun kalimah, boten qaul, nanging kalih-kalihipun sami kémawon tegesipun. Walaka nyawataken utawi nguncalaken satunggaling barang, punika tebih sungsatipun kaliyan tegesipun ingkang sajati tembung wau tumrap ing ukara kados ing dhawuh ngriki punika. Tuwan Sale lan tuwan Rodwell anggènipun negesi: kang digawakaké marang Maryam, tuwan Palmer: kang diuncalaké marang Maryam, kados-kados lésanipun punika barang ingkang melok. Lah teges kados makaten punika tebih kaliyan suraosipun ingkang sajati tembung wau. 653. Tembung ruh punika saged mengku teges salah satunggaling teges warni tiga. Rauh lan ruh, miturut Az kalih-kalihipun sami ateges sih-wilasanipun Allah (LL wonten bab rauh). Inggih makaten punika tegesipun tembung wau ingkang asli, tumrap wonten ing dhawuh ingkang saweg karembag punika. Ruh ugi ateges ilham utawi wahyuning Pangéran (Zj, TA, Q-LL). Manawi teges punika dipun anggé, saged nyethakaken suraosing dhawuh inggih punika wéca-Né kang diparingakè marang Maryam. Déné suraosipun dhawuh wau sadaya: bilih wiyosipun Kanjeng Nabi Isa punika cocog kaliyan piweca lan wedharing pangandikanipun Pangéran. Dipun tegesna sukma tembung ruh wau, meksa boten lajeng murugaken mengku suraos bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika langkung sa- king manusa limrah, jalaran Adam punika inggih kapangandikakaken ingkang tegesipun: dhèwèké Ingsun tiyupi ruh-Ingsun. Nanging wonten katrangan ingkang langkung wigatos malih inggih punika ungel-ungelan ingkang kasebutaken déning LL nalika nerangaken tembung rauh 654. Mirsanana kaca candhakipun.
318 Para èstri Juz VI iku luwih becik tumrapé sira; Allah iku mung Sesembahan kang Maha- tunggal; Mahasuci Panjenengané, ora pisan yèn kagungana putra; samubarang kang ana ing langit- langit lan samubarang kang ana ing bumi iku kagungan-É; lan wis cu- kup Allah iku minangka pangayo- man. RUKU' 24 Kanabianipun Kanjeng Nabi 'Isa sarta angger-anggering warisan 172-174. Kanjeng Nabi 'Isa punika kawulaning Allah. 175, 176. Quran punika papadhang sajati. 177. Angger-anggering warisan dipun jangkepi. 172 Ora pisan Masih iku ora so- tah dadi kawulaning Allah, mang- kono uga para malaikat kang padha kaparek Panjenengané; lan sapa sing ora sotah marang pasuwitan ing Panjenengané sarta gumedhé, bakal padha kaimpun kabèh marang pangayunan-É. 173 Ana déné, para kang padha angèstu sarta anindakaké pangga- wé becik, iku Panjenengané bakal amaringi ganep ganjarané lan bakal angundhaki lubèring kadarman-É marang dhèwèké; wondéné para kang padha ora sotah sarta gume- dhé, Panjenengané bakal niksa dhèwèké kalawan siksa kang ngla- rani. makaten: ingkang pamaosipun ingkang leres ruh boten rauh, tegesipun: (Allah) anggesangi para manusa kalayan ruh-Ipun. Awit saking punika tembung ingkang namung saged mengku teges: ruh saka Panjenengané, punika ambuktékaken bilih nadyan mengku teges punika pisan tembung wau boten kok mligi namung kagem Kanjeng Nabi 'Isa piyambak, jalaran panjenenganipun punika sanès kok Sang sabda-nipun Allah lan Sang ruh-ipun Allah, wangsul namung satunggaling sabda lan satunggaling ruh. Sarta rèhning miturut ungel-ungelan kasebut ing nginggil wau sadaya manusa punika winastan dipun gesangaken déning ruhipun Allah, mila sadaya tiyang, malah inggih sadaya titah, punika menggah ing sajatos-jatosipun sami sabdaning Pangéran. Quran 18: 109 tumrap sabdané andhawuhaken makaten: "Calathua. Saupama sagara Pangéranku, amesthi entèk sagara iku sadurungé entèk sabdaning Pangéranku." iku minangka mangsi 654. Kalayan terang piwulang Tatslits (Triniji) katulak. Pangéran punika boten kok ajèjèr tiga, wangsul namung satunggal: Allah iku mung Sesembahan kang Mahatunggal. Wonten ing pundi
Surat 4 Kanabianipun Kanjeng Nabi 'Isa Ar. iya ora 174 Lan saliyané Allah dhè- wèké ora bakal padha nemu panga- yoman utawa panulung.* 175 É, para manusa! Sayekti wus tumeka marang sira tandha yekti saka Pangéranira sarta Ingsun wus anurunaké marang sira papa- dhang kang anelahi. 176 Ana déné para kang padha angèstu ing Allah sarta agondhèlan ing Panjenengané, amasthi bakal padha dilebokaké ing wilasa tuwin lubèring kadarman saka Panjene- ngané, sarta Panjenengané bakal nuntun dhèwèké ing dadalan kang bener marang Panjenengané. 177 Dhèwèké padha anerang marang sira putusaning angger. Dhawuha: Allah aparing putusan marang sira prakara wong kang ora duwé bapa biyung sapandhuwur sarta anak sapangisor; manawa ana wong mati ora duwé anak lanang lan duwé sadulur wadon siji, (sadulur wadon) iki olèh saparo- ning barang tinggalan, lan sadulur lanang bakal ngukup warisané sadulur wadon manawa sadulur wadon iki ora duwé anak lanang; ananging manawa sadulur wadon mau loro, iki olèh bagéan rong prateloné barang lan manawa sadulur mau ana lanang wadon, lah pandumaning lanang siji padhané bagéaning wadon lo- ro; Allah anerangaké (iki) marang sira, supaya sira aja padha sasar, tinggalan; kémawon Quran Suci boten naté mangandikakaken bilih Tatslits-ipun agami Nasrani punika dumados saking Kanjeng Nabi 'Isa (Yesus), Siti Maryam lan Gusti Allah, sanajan inggih nyata Quran Suci naté nyebutaken piwulang Rum Katulik bab prakawis manembah dhateng Siti Maryam kasebut ing 5: 116, mirsanana 751. 319
320 Para èstri lan Allah samubarang.655 iku Anguningani 655. Angger-angger ingkang kapacak wonten ing ngriki punika jangkepipun angger warisan ingkang sampun kadhawuhaken wonten ing wiwitaning surat punika, sarta kacariyos tumurunipun sampun jaman akhir sanget. Sadhèrèk èstri tuwin sadhèrèk jaler ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika sadhèrèk èstri lan sadhèrèk jaler ingkang nunggil biyung blaka sampun kasebutaken wonten ing ayat 12, mangsuli ngrembag angger-angger warisan kaleres ing sasampunipun mangandikaken bab Kanjeng Nabi 'Isa, punika nélakaken manawi suraosipun ingkang lebet. Sampun cetha bilih sapengkeripun Kanjeng Nabi 'Isa boten wonten nabi ingkang rawuh wonten ing antawisipun titiyang Israil; dados sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa, punika menggah ing sajatos-jatosipun andadosaken Bani Israil tinilar tanpa wonten pangagengipun ruhani ingkang jumeneng dados nabi. Awit saking punika, manut angger-angger punika, warisan ruhani kedah dhumawah dhateng pancer sadhèrèk jaler, Pancer Isma'il, inggih punika ingkang tampi warisan wau wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. Lah punika ugi nerangaken dhawuh ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa inggih punika ingkang nerangaken kalayan terang bilih warisan Ruhani kaparingaken wangsul dhateng sadhèrèk jaler titiyang Israil inggih punika titiyang Isma'il: "Yéhuwah Allahmu mesthi bakal anjumenengaké Nabi siji, kapundhut saka ing antaramu, iya saka ing tengahé para sadulurmu, kaya iku mangkono" (Pangandharing Torèt 18: 15). Dados kapundhut saka ing antaramu, punika kalayan cetha katerangaken manawi ateges kapundhut saka ing antaraning sadulurmu, amargi Kanjeng Nabi Musa sampun uninga bilih ing wekdal sadèrènging rawuhipun nabi ingkang kados panjenenganipun, titiyang Israil badhé kécalan wewenangipun tampi warisan karaton ruhani. ______________ Juz VI
SURAT 5 AL-MAIDAH (Tedha) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (16 ruku', 120 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kawajiban ingkang umum. Ruku' 2. Wajib kedah jejeg. Ruku' 3. Ruku' 4. Ruku' 5. Prajanjian kaliyan para Yahudi lan Nasrani. Para turun Israil sami nerak prajanjian. Para Yahudi dipun paringi pèpènget awoning kadadosanipun anggènipun sakutu adamel palacidra dhateng Kanjeng Nabi. Pidananipun para murang-yakti. Quran, kados pundi sasambetanipun kaliyan kitab ingkang rumiyin-rumiyin. Sasambetanipun para Muslimin kaliyan para mengsah. Para tukang ngérang-érang. Para Nasrani sami kasasar saking yakti. Para Nasrani sami celak kaliyan Islam. Para Muslimin kaparingan pèpènget prakawis tindak dosa pangadatanipun para umat ingkang rumiyin-rumiyin. Ruku' 6. Ruku' 7. Ruku' 8. Ruku' 9. Ruku' 10. Ruku' 11. Ruku' 12. Ruku' 13. Boten wonten umat ingkang badhé saged angagru-agru kaamananipun Ka'bah. Ruku' 14. Lajengipun angger-angger tumrap para Muslimin. Ruku' 15. Tresnanipun para Nasrani dhateng gesang sapunika punika. Ruku' 16. Wulangan palsu punika anggèning angwontenaken sasampuning sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa a.s. Nama lan sasambetanipun Namanipun surat punika mirid saking ayat ingkang nyebutaken panyuwunipun tedha para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa, ingkang kasebutaken wonten ing panggènan mèh wekasanipun surat punika. Rèhning titiyang Nasrani karembag kalayan mligi wonten ing serat punika, mila lalampahan wau dados satunggaling bab ingkang baku wonten ing surat punika. Sanajan ta ingkang karembag punika para Nasrani umumipun. Limrahipun tembung Arab, mâidah punika dipun jarwani méja; nanging nadyan inggih leres pisan teges punika, meksa namung mengku teges méja dhahar kémawon. Saged ugi anggènipun surat punika kanamakaken makaten punika minangka kanggé nélakaken tresnanipun para Nasrani dhateng èca lan sakècanipun gesang sapunika punika. Sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun, mèh sami kémawon kaliyan sasambetanipun surat ingkang kaping tiga kaliyan surat ingkang kaping kalih. Surat ingkang kaping 4 ingkang baku ngrembag para lamis; surat ingkang kaping 5 ngrembag para titiyang ingkang kalayan ngeblak mengsahi Islam, namung ing ngriki kaselanan pitedah tumrap para Muslimin. Surat 4 ngrembag bab pambalélanipun para titiyang Yahudi, surat punika ingkang dipun wigatosaken ngrembag tindakipun duraka para Nasrani, ingkang margi saking tresnanipun ingkang tanpa wates dhateng kadonyan; pipilihan kados makaten punika kacethakaken wonten ing péranganipun surat kakalih punika ingkang wingking. Wonten malih sasambetanipun tumrap wekasaning surat 4 kaliyan
322 Tedha wiwitanipun surat 5, inggih punika surat 4 dipun pungkasi kaliyan pratélan bab pangandel Nasrani bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa, ingkang boten kénging boten mesthi lajeng murugaken lirwa dhateng angger-anggering agami, surat punika wonten ing ayat-ayatipun ingkang wiwitan kalayan mligi ngantebaken wigatosipun kawajiban tumrap manusa mituhu dhateng angger-anggering agami lan prajanjian. Ingkang kawarsitakaken Isinipun surat punika ingkang enggel piyambak gagandhèngan kaliyan panerakipun para Yahudi tuwin para Nasrani dhateng prajanjianipun, kanthi sinartan pitutur dhateng para Muslimin supados sami tetep setya dhateng prajanjianipun. Bab prakawis punika kadhawuhaken wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak makaten: "É, kang padha angèstu! padha anuhonana ing prajanjian." Dhawuh punika lajeng kasambetan ing riricikaning pranatan bab ngibadah haji, bab tetedhan, lan bab tembayatan babrayan kaliyan umat sanès. Ruku' ingkang kaping kalih, ingkang wigatos dhawuh migatosaken dhateng kawajiban anglenggahi ing katulusan, jejeg lan lurus, punika kénging winastan dados pangatos-atos sampun ngantos tiyang punika ngantos nglirwakaken sifat-sifatipun batos, inggih ingkang mahanani manusa tetep nama manusa, margi kasangetan anggènipun nengen-nengenaken riricikanipun angger-angger. Ruku' ingkang kaping tiga mangandikakaken sasanggemanipun para Yahudi tuwin para Nasrani, sarta sasampunipun nyasmitakaken anggènipun para Nasrani nerak sasanggemanipun déné sami ngulawisuda manusa wantah dados Pangéran, lajeng mangandikakaken wonten ing ruku' ingkang kaping sekawan, bab anggènipun para Yahudi sami nerak sasanggemanipun, tur ing kalanipun para Yahudi wau saweg kémawon badhé murwani gesangipun kados satunggaling umat utawi bangsa, salajengipun anerangaken kadadosanipun ingkang awon pambalilanipun wau. Ruku' ingkang kaping gangsal kawiwitan kalayan piwulang dhateng para Yahudi, inggih punika pandaganipun Qabil, lajeng mèh badhé telas-telasanipun ruku' nerangaken kanthi cetha pratéla bab siksanipun para Yahudi ingkang sapunikanipun mempeng merangi ing Kanjeng Nabi; bab siksaning dosa panerak makaten punika kalajengaken pangrembagipun wonten ing ruku' ingkang kaping nem. Ruku' ingkang kaping pitu mangandikakaken sasambetanipun wahyu Quran kaliyan wahyu ingkang rumiyin-rumiyin, sarta anerangaken bilih wahyu ingkang pungkasan punika menggah ing sajatos- jatosipun dumunung anjangkepi lan nyampurnakaken wahyu wau sadaya. Ruku' ingkang kaping wolu paring pèpènget dhateng para Muslimin bab sikepipun mengsahi para titiyang Yahudi lan para titiyang Nasrani tuwin para ingkang sami ambalik saking agaminipun; bab punika dipun lajengaken malih wonten ing ruku' sanga, ingkang mangandikaken anggènipun para titiyang wau sami ngérang-érang agami Islam. Ruku' ingkang kaping sadasa mumucuki rembag bab nyalèwèngipun para Nasrani saking Yakti, ruku' ingkang kaping sawelas ambuktèkaken bilih Quran punika boten kok lajeng siya-siya dhateng piyambakipun dupèh piyambakipun sami mengsahi Islam, tandhanipun Quran purun ngaosi lembah-manahipun para maratapa miwah para brahmananipun, sarta purun angakeni anggènipun celak kaliyan Islam, manawi Makkiyah wiwitan (19: 88-92); kosokwangsulipun pangalembana dhateng tiyang Nasrani margi katimbang kaliyan para Yahudi tuwin para musyrik. Tigang ruku' sambetipun mligi tumuju dhateng para angèstu, lan nyasmitakaken anggènipun para Nasrani boten purun maèlu dhateng margi ingkang tengah-tengah punapa déné anggènipun nyerang dhateng para Muslimin. Terangipun, ruku' ingkang kaping kalihwelas maringi pèpènget dhateng para Muslimin, sapisan sampun ngantos katularan tatacara sawarni kapandhitan, ingkang tundhonipun namung badhé murugaken tiyang nyingkur samukawis dalasan ingkang pancènipun kaidèn, kaping kalihipun ngantos sami migunakaken barang ingkang jember, kadosta ombèn-ombèn ingkang ngendemi, tuwin ngupaya bandha ingkang kalayan margi ingkang boten absah, kadosta ngabotohan, inggih punika tindak dosa warni kalih ingkang kados pangadatanipun bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani, punapa déné andhawuhaken ambangun turut sarta setya ing wajib kedah dipun dadosaken tatalesing tindak ingkang enggel piyambak. Ruku' ingkang kaping tigawelas kawiwitan kalayan dhawuh, para Muslimin boten kalilan ambedhag dalasan sato galak daratan lan peksi salebetipun wekdal haji, lajeng ngantebaken wigatosing kaamananipun Ka'bah, ambokmanawi kémawon kanthi mengku sasmita ingkang nyasmitakaken rékadayanipun satunggaling bangsa ingkang nganggé agami Nasrani, ingkang ngangkah risakipun Ka'bah wau (mirsanana surat 105), makaten ugi bokmanawi inggih mengku sasmita ingkang mecakaken pangrencananipun bangsa-bangsa ingkang langkung kiyat malih ing wekdal ingkang badhé dhateng. Ruku' ingkang kaping sekawanwelas nerangaken lajenging pitedah Juz VI
Surat 5 Tedha tumrap para Muslimin, kalayan mligi migatosaken agenging dosanipun nyembah pangéran kathah, ingkang sampun anjalari titiyang Nasrani saya tebih saking yakti, sanajan sami caket kaliyan Islam. Ruku' kakalih ingkang mangka wekasaning surat punika ngrembag agami Nasrani langkung cetha malih, sarwi dhawuh migatosaken, wonten ing ruku' ingkang gangsalwelas, dhateng tresnanipun para Nasrani dhateng gesang ing sapunika punika; para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang caket kaliyan panjenenganipun, sami nyuwun dipun paringi rejeki donya ingkang mluwah-mluwah; bokmanawi kémawon inggih punika ingkang lajeng ngumandhang wonten ing donga "Rama kawula," ingkang wigatos nyuwun rejeki saben dinten punika; déné ruku' ingkang kaping nembelas, inggih punika ruku' ingkang wekasan piyambak, isi pratélan ingkang wigatos nglepataken kalayan terang gamblang dhateng piwulang bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa, mijil saking pangandikanipun Kanjeng Nabi 'Isa piyambak. Titimangsa tumurunipun Manawi katitik saking bab-bab ingkang kados rembag wonten ing surat punika, makaten ugi miturut pamanggihipun para ngulami warni-warni, mèh kénging katamtokaken bilih surat punika menggah ing urut-urutaning tumurunipun, boten prabéda lan urut-urutaning panatanipun, dados candhakipun surat ingkang sampun, sarta ingkang sapérangan ageng katurunaken nalika salebeting taun Hijrah gangsal dumugi pitu. Namung sakedhik sanget ayat ingkang titimangsaning tumurunipun saged dipun tamtokaken kanthi yakin, déné titimangsa ingkang warni-warni ingkang kanggé nitimangsani ayat-ayatipun satunggal-tunggaling surat, punika ingkang kathah namung panginten-inten blaka, boten trep sayektos. Cara ingkang dipun anggé déning para juru nitipriksa golongan Nasrani, upaminipun, ayat-ayat ingkang nglepataken sawenèh piwulang Yahudi saha piwulang Nasrani dipun wastani manawi wontenipun punika nalika sasambetan pulitik kaliyan umat punika sampun nggenting, punika kedah boten dipun anggé. Jalaran menggah ing sajatos-jatosipun, ing wekdal punapa kémawon Quran boten naté nyélaki kasaénan-kasaénan ingkang wonten ing agami kakalih wau, lan inggih boten naté ngrujuki lepat-lepatipun. Minangka tuladha, dhawuh ingkang nglepataken piwulang Nasrani bab Kanjeng Nabi 'Isa kaanggep putraning Pangéran, tur ingkang kalayan tetembungan ingkang sakalangkung pedhes, punika pinanggih wonten ing wahyu lembah manahipun, kasebut wonten ing dhawuh ingkang tumurun ing Madinah jaman akhir, mangka anggènipun mengsahi para Yahudi lan para Nasrani dhateng Islam punika sampun dipun akeni kalayan cetha wonten ing ayat 51; lan ing ngriku kadhawuhaken sareng (nunggil sapanggènan) bilih umat kakalih wau umat ingkang boten saged kaanggep mitra malih déning kaum Muslimin. Suprandéné ing surat punika wonten ayatipun satunggal, ingkang kagolong ing jaman ingkang langkung akhir katimbang lan ayat-ayatipun surat punika ingkang sabagéan kathah, ingkang titimangsanipun nalika katurunaken punika saged katamtokaken kalayan yakin tur mawi sanget. Inggih punika ayat ingkang angka tiga, ingkang mangandikakaken agami Islam kasampurnakaken. Sampun boten wonten semang-semangipun malih ing sakedhik-kedhika, bilih tumurunipun ayat wau nalika Kanjeng Nabi tindak haji dhateng Makkah ingkang wekasan, nalika taun Hijrah 10. Salajengipun wonten pasaksènipun ingkang cetha awéla-wéla, bilih tumurunipun punika ing nalika tanggal kaping 9 Dzulhijjah ing taun wau, nalika Kanjeng Nabi wonten ing ara-ara 'Arafat. Ayat wau andhawuhaken bilih agami Islam sampun kasampurnakaken, sarta mecakaken bilih Kanjeng Nabi sampun celak kaliyan sédanipun. Punika wigatos sanget, mila ngantos jamanipun Khalifah 'Umar ayat punika misuwur sanget (Bkh). Boten perlu pinaiben bilih ayat sanès-sanèsipun punika inggih saged ugi tumurunipun ing sapengkeripun taun Hijrah 7, nanging rèhning netepaken titimangsa tumrap satunggal- tunggaling ayat punika namung adhadhasar panginten-inten, milanipun langkung prayogi kula boten sisah nindakaken panaliti priksa ingkang sampun genah boten wonten wohipun punika. _____________ 323
324 Tedha RUKU' 1 Kawajiban ingkang umum 1. Anuhoni prajanjian. 2. Kawajiban sasambetan kaliyan babagan minggah haji. 3, 4. Tetedhan ingkang awisan saha sampurnaning agami. 5. Tembayataning babrayan kaliyan sanès Muslim. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ut. ihram 1 É, para kang padha angèstu! Padha nuhonana ing prajanjian.656 Rajakaya iku dikenakaké tumrap ing sira, kajaba apa kang kawa- cakaké marang sira, ora nerak larangan tumrap buron alas nalika sira lagi pinuju anglakoni haji;657 sayekti Allah anganggeri sabarang karsa-Né. iku Ar. lan aja 2 É, para kang padha angèstu! Aja sira padha anerak tandha- tandha kang katetepaké déning Allah,658 mangkono uga sasi suci, lan aja (angarubiru) pisungsung, 656. Ngaosi sarupaning prajanjian, sasanggeman, pirukunan, janji gotong royong, prasetya tuwin kasagahan, ingkang sadaya punika sampun sami kawengku wonten ing tegesipun tembung 'Uqud (LL), makaten ugi ngaosi sadaya papacaking Pangéran ingkang mangka rumeksa ing kawilujenganipun tiyang satunggal-satunggal tuwin babrayan, punika katemtuan ingkang angka satunggal tumrap pasrawunganipun babrayan. Miturut Zj tembung wau mengku teges prajanjian sami ugi ingkang dipun tetepaken déning Pangéran utawi sasanggeman damelipun manusa (LL). 657. Awisan ambubujeng nalika wekdal haji, punika kasebutaken wonten ing ruku' 13 gagandhèngan kaliyan bab prakawis kaamananipun Ka'bah, ngantos sato galak pisan saged wilujeng ing nalika wekdal wau punika. Kula aturi mirsani katrangan angka 735. 658. Tembung sya'âir punika jama'-ipun tembung sya'îrah, ingkang ing ngriki ateges masy'irah, inggih punika papanipun satunggaling barang ingkang kajuwara utawi papan kanggé nindakaken upacaraning agami (TA-LL). Nanging tembung sya'îrah lan syi'ârah tuwin syi'ar, punika ugi kasuraos mengku teges pratandha utawi pandamel nindakaken agami (LL). Dados sya'âiru-l-haj punika upacaraning agami ingkang kedah katindakaken nalika nglampahi ngibadah haji. Déné tembung sya'âirullah punika warni-warni anggènipun nyuraos, wonten ingkang negesi sarupaning upacara- nipun agami ingkang katetepaken minangka pratandha déning Allah, utawi miturut Imam Hasan ate- ges: agaminipun Allah (Rz); miturut ngulami sanèsipun malih ateges: nindakaken upacaraning agami ingkang gagayutan kaliyan ngibadah haji, kadosta lerem wonten 'Arafât, mlajeng wonten ing papan antawisipun Shafa lan Marwah tuwin kurban (Zj, TA-LL); utawi ateges lampah-lampahipun tuwin upacaranipun ngibadah haji saha papan ingkang kanggé nindakaken lampah-lampah tuwin upacara wau (Bd-LL). Déné menggahipun kula piyambak, tegesipun ingkang sajati punika: barang ingkang katetepaken déning Allah minangka pratandha, jalaran teges makaten punika kajawi mengku tegesipun Juz VI
Surat 5 Kawajiban ingkang umum Ar. lan aja apa déné babanten kang linungsir- lungsir659 tuwin aja (angarubiru) para kang arep menyang Pada- lubèring leman Suci angupaya kadarman saka Pangérané; lan manawa sira wis padha luwar saka ing kawajiban- kawajibané anglakoni haji, lah padha ambuburua, lan aja nganti panggethingé sawijining golongan - déning anggoné padha angalang- alangi sira lumebu ing Masjid suci - iku marakaké sira padha ang- liwati wates, sarta padha tulung- tinulunga ing tindak utama sarta tulung- tindak bekti tinulung lan ing panerak;660 lan padha di bekti ing Allah, sayekti Allah iku abanget ing pamales (ing laku ala). sarta pirena tuwin aja tindak dosa 3 Dilarangi ingatasé sira: ba- thang, lan getih, lan daging cèlèng sarta apa kang (pambelèhé) kala- wan anebut karana saliyané Allah, lan kang sarana dijiret, lan kang ingkang asli, inggih punika: pratandha, ugi nyangkup anggènipun merdéni para mufassirin ingkang mawarni-warni wau. Ing Quran Suci redi kakalih Shafa lan Marwah (2: 158) tuwin kurban (22: 36), punika sami sinebut sya'âirullah. Ing ngriki sajakipun ingkang dipun karsakaken punika panggènan- panggènan ingkang gagayutan kaliyan nindakaken ngibadah haji, jalaran ingkang tumrap kurban sampun kasebutaken piyambak. 659. Tembung kakalih, had-ya tuwin qalâid punika sadaya sami mengku teges kéwan ingkang kanggé kurban ing nalika ngibadah haji. Tembung ingkang sapisan wau jama'-ipun tembung had-ya, ateges barang-barang kagiring (dhateng nagari Makkah), Déné tembung ingkang angka kalih wau jama'-ipun tembung qiladah, tegesipun kalung, utawi barang ingkang dipun kalungaken wonten ing guluning kéwan ingkang kabekta dhateng Makkah minangka pisungsung kanggé kurban (TA-LL), milanipun inggih lajeng kéwan ingkang linungsir-lungsir (Rz). Tembung qalâid kanggé mastani kéwan ingkang kados makaten wau, punika kanggé mintonaken pangaji-aji ingkang sanget dhateng kéwan wau, jalaran kéwan-kéwan wau sami nganggé tandha ingkang nedahaken bilih kéwan-kéwan wau badhé dipun anggé kurban. Kedah dipun pèngeti bilih ngemungaken unta kémawon ingkang linungsir- lungsir, déné had-ya mengku sawarnining kéwan ingkang kanggé pisungsung. 660. Piwulang ingkang kajumenengaken wonten ngriki, bab prakawis tetep nglenggahi adil sanajan lalayanan kaliyan para titiyang ingkang kita gethingi, punika piwulang ingkang boten pinanggih wonten ing pundi kémawon kajawi namung wonten ing dalem Islam. Angger-angger internasional ing tanah Éropah jaman sapunika, ambetahaken sanget dhateng tatalesing katulusan ingkang makaten punika. Awit saking punika mila inggih namung Islam piyambak, ingkang saged dados angger-angger internasional, awit Islam ngarskaken sadaya bangsa kedah kadamel sami pangrengkuhipun. 325
326 Tedha sarana dibandhem sarta kang jalaran kaglundhung, tuwin kang jalaran disundhang, apa déné kang dimangsa ing sato galak, kajaba kang katututan sira belèh,661 sarta apa kang dibelèh ing watu kinur- banaké brahala662 lan apa kang sira bagé sarana panah (pamedhar san- di),663 iki sawijining panerak. Ing dina iki para kang padha kafir cabar pangajapé marang agamanira, mulané aja padha wedi marang dhèwèké lan wedia marang Ingsun. Ing dina iki wus Ingsun sampur- nakaké tumrapé sira agamanira lan Ingsun ganepaké ingatasé sira nu- graha-Ningsun sarta Ingsun amilih- aké sira Islam minangka agama;664 ananging sapa sing kapeksa déning luwé, ora jaragan tumiyung marang dosa, lah sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih. 661. Kénging ugi kasuraos ingkang dipun kejawèkaken punika warni gangsal wau sadaya. Tembung lingga tadhkiyah punika ateges angedalaken bentèr ingkang asli saking kodrat. Manut istilah ateges mragat sacara ingkang sampun katamtokaken (Rgh, TA-LL). Suraosipun dhawuh punika: manawi kéwan ingkang sapérangan sampun kamangsa ing sato galak punika lajeng konangan ing kalanipun taksih gesang, sarta lajeng dipun pragat minurut cara ingkang saleresipun, dagingipun kaidèn (halal dipun tedha). 662. Minurut Ibnu Juraij séla punika séla-séla ingkang dipun pasang wonten ing sakiwa-tengenipun Ka'bah, ingkang miturut tatacara, kéwan ingkang badhé kanggé pisungsung dhateng sawenèh brahala kedah kapragat wonten nginggil séla wau utawi ing sacelakipun, rahipun dipun kepyur-kepyuraken tuwin dagingipun dipun sèlèhaken wonten ing séla wau (Rz). Nashab punika ugi ateges sadhéngah séla ingkang dipun pasang sarta dipun sembah (Msb-LL). 663. Istaqsamtuhu, miturut Rgh ateges: Aku anjaluk marang dhèwèké supaya ambagé, sarta panjenenganipun mewahi katrangan makaten: "lajeng tembung wau asring dipun anggé kalayan mengku teges methèk." Manawi teges punika ingkang dipun anggé, tembung azlâm (ingkang tegesipun wantah panah ingkang tanpa sirah lan bédhor) punika ateges panah igkang tanpa sirah kanggé kasukan dhadhu. Tiyang Arab sami nganggé panah ingkang kados makaten wau kanggé ambagé dagingé unta ingkang kapragat ingkang panumbasipun sarana nyambut (LL). Teges punika langkung cocog kaliyan ungeling dhawuh, jalaran dhawuh wau ngawisi ambagé dagingé kéwan ingkang kapragat, kalayan sarana sawenèh panah ingkang sok dipun anggé kasukan ingkang winastan maisir. Ing 6: 146 katerangaken bilih mragat kalayan nebut sanèsing asmanipun Allah punika winastan panerak. Ing ngriki katerangakken bilih ambagé sarana panah punika winastan panerak, lah manawi ayat punika dipun cundhukaken kaliyan 6: 146 wau cetha manawi teges ingkang sampun katerangaken ing nginggil wau sampun leres. Ambok manawi kémawon kéwan ingkang kasudhiyakaken kanggé manembah brahala punika manawi sampun kapragat dipun bagé sarana panah. Miturut ngulami sanèsipun malih, tembung istaqsama punika ateges: ngupados seserapan punapa ingkang badhé dhumawah dhateng 664. Mirsanana kaca candhakipun. Juz VI
Surat 5 Kawajiban ingkang umum 4 Wong-wong padha takon ma- rang sira, apa kang dikenakaké tumrap dhèwèké. Dhawuha: Di- kenakaké tumrap sira barang kang angresepaké, lan apa kang wis koajaraké ing kéwan galak lan manuk galak, kalawan dilalantih ambededhag - padha sira ajar apa pamulangé Allah marang sira - lah padha sira pangana (buron) olèhé nyekelaké sira iku, sarta ingatasé iku anyebuta asmaning prakara Allah; lan padha di bekti ing Allah; sayekti Allah ing pangétung.665 iku rikat iki dikenakaké tumrap ing sira sabarang kang ngresepaké, sarta pangané para kang padha kaparingan Kitab iku kena tumrap ing sira lan panganira 5 Ing dina badanipun asarana azlâm. Terangipun manawi wonten satunggaling tiyang badhé kekésahan, utawi badhé émah-émah, utawi badhé nindakaken prakawis ageng, piyambakipun nglepasaken panah, panah ingkang satunggal sineratan: "Pangéranku andhawuhi aku," satunggalipun dipun serati: "Pangéranku nglarangi aku," déné panah ingkang angka tiga kothongan (tanpa seratan). Piyambakipun nerusaken punapa nyandèkaken barang ingkang dipun kajengaken wau, miturut panah ingkang pundi ingkang ingkang méncok: manawi ingkang méncok punika panah ingkang kothongan, lajeng dipun ambali malih (Rz). Teges punika katerangaken wonten ing margin. 664. Bukti ingkang saking jawi ingkang nedahaken bilih tumuruning ayat punika sampun jaman akhir, punika sampun katerangaken wonten ing purwaka ingkang minangka katranganing surat punika. Suraosing ayat punika piyambak sampun nedahaken bilih tumurunipun punika mesthi nalika ngajengaken wekasaning sugengipun Kanjeng Nabi, awit saking punika sadaya para ngulami sami mastani bilih ing sasampunipun ayat punika boten wonten dhawuh ingkang tumurun malih. Kanjeng Nabi séda let wolungdasa satunggal utawi wolungdasa kalih dinten ing sasampunipun tumuruning ayat punika (Rz). ayat punika dados tandha ingkang terang ing kasampurnanipun agami wonten ing dalem Islam, ing kitab utawi agami sanès boten wonten ingkang ngaken makaten punika. Awit saking punika mila inggih Kanjeng Nabi Muhammad saw, punika wekasanipun para nabi, jalaran ing rèhning agami punika sampun kasampuranakaken, mila ing sapengkering panjenenganipun inggih sampun boten ambetahaken wontenipun nabi malih. 665. Kéwan ingkang pejah kabujeng ing kéwan galak utawi peksi galak ingkang dipun wuruki ambujeng, punika halal (kaidèn). Nanging nalika ngeculaken kéwan galak utawi peksi wau kapurih ambujeng, kedah mawi nyebut asmanipun Allah. Kéwan ingkang pejah sarana kapanah utawi kasanjata, punika inggih kaidèn, waton netepi uger ingkang makaten wau. Tumrap prakawis warni kalih punika, kéwan ingkang kabujeng wau manawi nalika kacepeng déning tiyang ingkang ambedhag dèrèng pejah, kedah dipun pragat; déné manawi sampun pejah, punapa wontenipun halal. Wonten pamanggih warni- warni kados pundi hukumipun, manawi kéwan galak wau anjuwing-juwing sarta nedha sapérangan kéwan ingkang kabujeng wau. Sawenèh gadhah pamanggih, manawi kados makaten punika lajeng boten halal katedha (Rz). 327
328 Tedha kena tumrap dhèwèké;666 lan para wong wadon mukmin kang kerek- sa sarta para wong wadon kereksa golongané padha kaparingan Kitab ing sadurung- ira667 (iku kena tumrapé ing sira), manawa sira bayar mas-kawiné, asosomahan, dudu alaku bandrèk sarta ora alaku bedhang dhedhe- likan; lan sapa sing angemohi iman,668 lah temen panggawéné ing akhirat muspra, kagolong wong padha kapitunan. para kang lan ana kang 666. Ing ngriki tuwuh pitakènan, punapa tetedhanipun para ingkang sami kaparingan Kitab ingkang kaidèn punika kalebet ugi tetedhan, ingkang kalayan cetha kadhawuhaken wonten ing panggènan sanès dados tetedhan awisan, upamanipun ingkang kasebut wonten ing ayat 3 tuwin sanès- sanèsipun. Jawabipun pitakèn punika: boten. Barang ingkang kalayan cetha sampun kaawisan, boten saged dados kaidèn namung margi tetedhan wau asli saking tiyang Yahudi utawi tiyang Nasrani, nanging tumrapipun kéwan ingkang dipun pragat déning tiyang Yahudi utawi tiyang Nasrani, boten wonten pamanggih warni kalih, sadaya nganggep halal, kajawi manawi anggènipun tiyang Nasrani mragat kéwan wau kanthi nyebut asmanipun Kanjeng Nabi 'Isa, lah kéwan wau haram katedha miturut imam ingkang misuwur titiga, inggih punika Imam Abu Hanifah, Imam Malik lan Imam Syafi'ie, jalaran Kanjeng Nabi 'Isa ingkang kasebut nalika mragat kéwan wau sanès Allah; nanging menggahipun Imam 'Ata, Makhûl, Hasan, Syi'bi tuwin Imam Sa'id kéwan wau halal, jalaran punika tedhanipun para ingkang sami kaparingan Kitab (Rz). 667. Ing dalem babagan punika, angger-angger Yahudi lan angger-angger Nasrani nama sanès tandhingipun manawi katandhing kaliyan angger-anggering agami Islam. Ing dalem Islam sésémahan kaliyan tiyang nembah brahala dipun awisi babar pisan (2: 221), nanging tumrap kaliyan tiyang ingkang agaminipun adhadhasar kitab ingkang kawahyokaken, dipun kéngingaken sésémahan, namung kémawon mawi winatesan, ingkang dipun kéngingaken wau: tiyang èstri sanès agami dipun pendhet sémah tiyang jaler Islam. Ngémah-émahaken tiyang èstri Islam kaliyan tiyang jaler pandhèrèking agami sanès, dipun awisi. Jalaran tiyang èstri ingkang kagolong dhateng agami sanès wau mesthi badhé seneng gesangipun wonten ing balegriyanipun tiyang Islam, sabab angsal wewenang lan hak kados déné ingkang kaparingaken déning Islam dhateng titiyang èstri; nanging tiyang èstri Islam wonten ing balégriyanipun tiyang sanès agami, badhé wonten ing salebeting kawontenan rekaos, jalaran badhé kécalan wewenang-wewenang ingkang pancènipun dados hakipun manawi tetep wonten ing babrayan Muslim. Prayogi katerangaken pisan bilih angger-angger ingkang kadhawuhaken ing ngriki, punika boten kawatesan ngemungaken kaliyan titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani kémawon, nanging kalebet ugi pandhèrèking sadaya agami ingkang adhadhasar wahyu. Milanipun déning para sahabatipun Kanjeng Nabi angger-angger punika ugi dipun tumrapaken dhateng titiyang Pérsi punapa. Déné angger-angger Yahudi ingkang boten mawi wonten ingkang dipun kejawèkaken punika, mirsanana Pangandharing Torèt 7: 3 makaten: "Aja bebésanan uga karo bangsa iku, anakmu wadon aja kodhaupaké olèh anaké lanang, sarta anaké wadon iya aja koalap kagawé bojoné anakmu lanang." Paulus ugi manut dhateng angger-angger Yahudi: "Aja padha narik pasangan kang gèsèh rinakit karo wong kang ora pracaya, sabab ana babathon apa ing antarané kabeneran lan duraka, tuwin ana patunggalan apa ing antarané papadhang lan pepeteng?" (II Korintus 6: 14). 668. Ngemohi iman punika warni-warni katranganipun. Sawenèh wonten ingkang negesi ngemohi Allah; sawenèh malih negesi ngemohi ing kasawijènipun Allah; sanèsipun malih gadhah pamanggih iman, punika ingkang dipun karsakaken wahyu Quran. Déné manawi mawi teges ingkang kasebut Juz VI
Surat 5 Prajanjian kaliyan Yahudi lan Nasrani RUKU' 2 Wajib kedah jejeg 6. Salat sarta anggènipun sediya. 7-10. Para Muslimin kedah tetep setya ing adil. 11. Tindakipun para Yahudi ingkang boten adil. a. 578 b. 580 c. 581 6 É, para kang padha angèstu! Manawa sira padha ngadeg arep salat, padha angumbaha rai-rainira lan tangan-tanganira tumeka sikut lan angusapa sirah-sirahira sarta (angumbaha) sikil-sikilira tumeka polok; lan manawa sira pinuju katetep wajib adus grujuga lah padha susucia; lan manawa sira pinuju lara utawa lulungan, utawa (manawa) salah sawijinira mentas teka saka ing jumbleng, utawa (manawa) sira mentas anggrayang wong wadon,b mangka sira padha ora bisa éntuk banyu, lah padha anganggoa lebu kang suci, banjur iku padha usapna ing rai-rainira lan tangan-tanganira;c Allah ora ngar- tumrap sakaké agawé kangèlan marang sira, ananging angarsakaké supaya sira padha sucia lan supaya ganep nugraha-Né marang sira, supaya sira padha syukur. 7 Lan padha diagem élinga nugrahaning Allah marang sira sarta padha prajanjian-É kang Diagem uger-ugerira, nalikané sira padha matur: Kawula sampun sami mireng saha kawula sami amba- ngun-turut; lan padha di bekti ing Allah; sayekti Allah iku anguni- ngani saisining ati.669 Ar. dhadha- dhadha kantun piyambak wau, kacariyos ingkang dipun karsakaken punika dhawuh kenceng bab prakawis sésémahan kaliyan para ingkang gadhah cecepengan kitab wau. 669. Limrahipun dipun suraos manawi ingkang dipun karsakaken ing pangandika punika prasetyanipun titiyang Madinah nalika wonten ing Aqabah, nanging langkung mèmper manawi ingkang dipun karsakaken punika prasetya ing Hudaibiyah, inggih punika lalampahan ingkang langkung kantun malih, ingkang bab punika ugi kapangandikaken déning Quran Suci ing 48: 10 tuwin 18. 329
330 Tedha Juz VI d. 633 e. 660 8 É, para kang padha angèstu! Di padha jejeg maring Allah, apasaksi kalawan tulus,d lan pang- gethingé sawijining golongan iku aja nganti anjalari sira padha atindak ora adil;e padha atindaka adil, iku luwih parek marang bekti; lan padha di bekti ing Allah; sayekti Allah iku Waspada marang apa kang padha sira lakoni. 9 Allah wis anyagahi para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, bakal padha olèh pangapura sarta ganjaran kang gedhé. 10 Lan para kang padha kafir sarta anggorohaké timbalan-timba- lan-Ingsun, iki padha mitraning geni murub. Ar. angulur tangan- tangané 11 É, para kang padha angèstu! Padha élinga nugrahaning Allah marang sira, nalikané sawijining golongan anetepaké sedya anibak- aké tangané marang sira, tumuli Panjenengané angéndhakaké ta- ngané saka ing sira; lan padha di bekti ing Allah; mulané marang Allah kuduné suméndhéné para kang padha angèstu.670 RUKU' 3 Prajanjian kaliyan para Yahudi lan Nasrani 12, 13. Prajanjian kaliyan para Yahudi. 14-16. Prajanjian kaliyan para Nasrani. 17-19. Kanjeng Nabi 'Isa punika boten sanès namung manusa. 670. Bab prakawis mengsah-mengsahipun Islam tansah arékadaya badhé nyédani Kanjeng Nabi tuwin badhé numpes kaum Muslimin, punika sampun marambah-rambah katindakaken, ngantos manawi badhé kasebutaken ing ngriki mesthi badhé keroncèn sanget. Terang bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, bab prakawis anggènipun para titiyang Quraisy tuwin para sarajanipun sadaya sami tansah rékadaya numpes babrayan Muslimin. Nanging para mufassir sami gadhah pamanggih bilih ingkang dipun karsakaken punika khusus anggènipun Bani Nadlir badhé nyédani Kanjeng Nabi (Rz).
Surat 5 Prajanjian kaliyan Yahudi lan Nasrani a. 69 a. 321 b. 582 Ar. ngisoré 12 Lan sayekti temen Allah wus mundhut janjiné para turun Israila lan ana rolas sing Ingsun degaké dadi lulurah;671 lan Allah angan- dika: sayekti Ingsun anyartani sira; manawa sira padha anjumene- ngaké salat sarta ambayar zakat tuwin padha angèstu ing para utusan-Ingsun apa déné padha angréwangi dhèwèké, lan padha angunjukaké ing Allah pisung- sung kang luhung,a sayekti temen Ingsun bakal angalingi ing sira saka panggawé-panggawénira kang ala, lan sayekti temen sira bakal padha Ingsun lebokaké ing pata- manan kang ing jeroné kali-kaliné padha mili; lah sapa ing antaranira kang angafiri sawisé mangkono iku, temen kasasar saka dalan kang bener.672 13 Ananging, amarga saka ang- goné padha anyidrani prajanjiané, padha Ingsun bendoni sarta ati- atiné padha Ingsun dadèkaké atos; padha angowahi tembung-tembung saka ing panggonané,b lan padha anglirwakaké sapérangané kang dianggo angélingaké dhèwèké; lan sira bakal tansah amanoni pala- cidrané, kajaba ana sathithik sing ora; mulané padha sira puwunga lan padha singkirana; sayekti Allah iku remen marang wong kang padha agawé becik (ing liyan). 671. Anèh sanget anggènipun nerangakaen tuwan Rodwell dhateng dhawuh punika, criyosipun Kanjeng Nabi "damel-damel bab panuntuning taler kalihwelas" ing mangka punika kalayan terang kasebutaken namanipun wonten ing Wicalan 1: 5-15, malah ing ayat 16 sami sinebut: padha panggedhéné taler-talering para luluhur; kajawi punika ing ayat 44 kasebutaken: "akanthi para panggedhéné Israil, wong rolas." Salajengipun, ing Wicalan 13: 3-15 ugi nyebutaken para pangagengipun Bani Israil kalihwelas ingkang sami kautus nelik dhateng tanah Kanaan. 672. Pratélan bab kawontenanipun nagari wau ing ngandhap punika, pratélanipun Yusa' lan Kaleb dhateng titiyang Israil. Makaten: "Manawa ana parengé Yéhuwah marang kita, mesthi, kalakon padha diirid lumebu ing tanah iku, sarta tanahé diparingaké marang kita, sanyata iku tanah kang lubèr puwan 331
332 Tedha 14 Lan marang para kang padha angucap: Aku iki Nasrani, Ingsun iya wus amundhut sasanggema- né,673 ananging padha anglir- wakaké sapérangané kang dianggo angélingaké dhèwèké; mulané Ingsun andadèkaké mumungsuhan lan gething-gethingan antarané dhèwèké tumeka dina kiyamat; lan Allah bakal aparing weruh apa kang wus padha dilakoni.674 15 É, para pandhèrèking Kitab! Temen wus tumeka marang sira utusan-Ingsun, anerangaké marang sira sapirang-pirang prakara saka ing Kitab kang padha sira umpet- aké lan amuwung sapirang-pirang (manèh temen wis tumeka marang sira papadhang lan Kitab kang ing Allah;676 liyané);675 terang saka lan maduné" (Wicalan 14: 8). 673. "Isih kari akèh prakara kang perlu dakwarahaké ing kowé, mangka saiki kowé padha durung gadug nampani, nanging sarawuhé kang kasebut mau, iya iku rohing kayektèn, iku bakal dadi panuntunmu marang sajroning kasampurnané kayektèn. Déné mungguh pamangsité iku bakal ora ana kang saka karsané piyambak, mung apa sapamiyarsané iku kang bakal diwangsitaké, sarta kowé diparingi sumurup kahanan ing bésuké" (Yuhanan 16: 12, 13). Karatoning Allah ingkang sok asring kasebutaken wonten ing kitab-kitab Injil, punika boten sanès kajawi inggih karaton ruhani ingkang dipun jumenengaken déning Kanjeng Nabi, déné Injil, punika menggah ing sajatos-jatosipun namung dumunung dados pawartos bibingah ing bab badhé rawuhipun. 674. Piweca bilih tansah badhé wonten memengsahan lan gething-gethingan wonten ing antawisipun umat Nasrani ingkang mawarni-warni, punika kabuktèn saèstu wonten ing saben jaman, sarta boten wonten ingkang ngungkuli cethanipun kaliyan nalika jaman perang Éropah ing jaman ingkang kita idaki punika. Para umat Nasrani wau sagedipun badhé manggih rahayu lan karukunan ngemungaken manawi sami purun nampèni agami Islam. 675. Kathah sanget kasunyatan ingkang ical saking tanganipun para Yahudi lan para Nasrani, jalaran kitabipun sami nandhang risak. Sawenèhipun, inggih punika ingkang tansah kabetahaken, kawahyokaken wonten ing Qur'an Suci, nanging sanèsipun malih, ingkang anggènipun kaparingaken dhateng para titiyang wau namung kanggé nyekapi kabetahanipun jaman nalika kaparingaken wau, ing sapunikanipun sampun boten kabetahanipun malih. Utawi ingkang dipun karsakaken punika piweca- piweca badhé rawuhipun Kanjeng Nabi, jalaran Kitab Quran namung nyebutaken sakedhik. 676. Ing ngriki Kanjeng Nabi kasebut papadhang, jalaran panjenenganipun punika ingkang nuntun manusa saking salebetipun pepeteng dhateng papadhang, kados déné ingkang kasebutaken ing ayat candhakipun. Saged ugi ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, anggènipun niyati Kanjeng Nabi 'Isa ing sariranipun Kanjeng Nabi, ingkang mungel makaten: iku bakal dadi panuntunmu marang sajroning kasampurnané kayektèn. Juz VI
Surat 5 Prajanjian kaliyan Yahudi lan Nasrani 16 Iku diagem déning Allah anuntun sapa sing miturut pirena- Né marang dadalaning karahayon, lan angedalaké dhèwèké saka ing pepeteng marang papadhang ka- lawan kapareng-É, lan anuntun dhèwèké marang dadalan kang bener. 17 Sayekti temen kafir para kang padha acalathu: Sayekti, Allah, Panjenengané iku Masih putraning Maryam. Dhawuha: Lah sapa ta sing bakal kawasa nulak sathithik baé, manawa Panjenengané karsa angrusak Masih putrané Maryam dalah ibuné sarta sapa-sapa kang ana ing bumi kabèh baé?677 Lan kagungané Allah karatoning langit- langit lan bumi iku dalah apa kang ana ing antarané; Panjenengané anitahaké apa sakarsané; lan Allah iku marang samubarang kawasa. 18 Lan para Yahudi lan Nasrani padha calathu: Aku iki padha putraning Allah sarta kakasih-É. Dhawuha: Yagéné Panjenengané ing kowé amarga saka aniksa kaluputanmu?678 Balik sira iku titah; padha manusa, èwoning 677. Tegesipun: Kanjeng Nabi 'Isa tuwin ingkang ibu, Siti Maryam, tuwin sadaya ingkang sami wonten ing bumi, punika sami kémawon, sami déné sampun séda; milanipun Kanjeng Nabi 'Isa punika inggih manusa limrah, sanès Allah, jalaran saupami panjenenganipun punika Allah, sayekti panjenenganipun punika boten saged séda. In punika tarkadhang sok ateges, idh, jawinipun nalika (Mgh-LL). 678. Angger-anggering Pangéran: awon badhé tinungka ing kawusanan awon wonten ing donya punika, punika boten kénging boten mesthi tumindak ing sasampunipun rawuhipun Kanjeng Nabi Musa utawi Kanjeng Nabi 'Isa, milanipun inggih boten wonten sabab satunggal punapa ingkang murugaken angger-angger punika boten tumindak wonten ing gesang sasampuning pejah. Éwadéné manawi kaparanyata para Yahudi lan para Nasrani punika kakasihipun Allah, yekti dosanipun boten murugaken angsal siksa kados déné ingkang kasandhang nalika wonten ing donya punika, saya malih ing gesang sasampuning pejah, jer miturut pangakenipun, para titiyang wau boten badhé kapatrapan siksa. Dhawuh punika mengku bantah ingkang terang dhateng piwulang bab panebusing dosa. Sanajan tiyang Nasrani pitados dhateng panebusing dosa, éwadéné manawi wontenipun ing donya ngriki kémawon piyambakipun boten saged luwar saking angger-anggering Pangéran bab pidananipun piawon, lah punapa malih bénjing ing gesang sasampunipun pejah, yèn sageda sami wilujeng saking punika. 333
334 Tedha Juz VI Panjenenangé iku angapura ma- rang sapa sing dadi karsa-Né sarta aniksa sapa sing dadi karsa-Né;679 lan kagungané Allah karatoning langit-langit lan bumi iku dalah apa kang ana ing saantarané, lan marang Panjenengané pantoging paran iku. 19 É, para pandhèrèking Kitab! Temen wis tumeka marang sira utusan-Ingsun, anerangaké marang sira ing sabubaring komplangé para utusan,680 supaya sira ora bakal padha angucap: Ora ana juru- juru-warta bubungah pépéling kang tumeka marang aku kéné. Mulané temen, wis tumeka marang sira juru-warta bubungah sarta juru-pépéling; lan Allah iku marang samubarang kawasa. lan RUKU' 4 Titiyang Israil sami nerak prajanjian 20, 21. Kanjeng Nabi Musa adhawuh ngangseg dhateng Tanah Suci. 22-24. Titiyang sami mopo. 25, 26. Pidananipun. 20 Lan nalikané Musa calathu marang kaumé: O, kaumku! Padha élinga nugrahaning Allah marang Panjenengané kowé, ing andadèkaké para nabi ana nalikané 679. Dhumawahing pangapunten lan pidana, punika miturut angger-anggering Pangéran; panebusipun Kanjeng Nabi 'Isa kados pangandelipun para Nasrani punika, boten saged ngéwahi tumindakipun angger-angger wau. 680. Rawuhipun nabi Agung ing tanah Arab, punika sampun let pinten-pinten abad kaliyan rawuhipun nabi-nabi ingkang rawuh wonten ing nagari pundi kémawon. Boten wonten bangsa satunggal kémawon ing saindhenging jagad punika, ingkang ngaken bilih wonten nabi ingkang rawuh ing wekdal antawisipun jaman rawuhipun Kanjeng Nabi 'Isa lan Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. Jagad ing wekdal wau kénging kacandra kados déné sadhiya-sadhiya, inggih punika sadhiya-sadhiya badhé mapag rawuhipun agung-agunging para Nabi, inggih punika ingkang badhé jumeneng dados utusan tumrap sadaya bangsa ing jagad punika. Punika sababipun, déné ing antawisipun sadaya umat komplang boten wonten nabi ingkang rawuh. Langkung-langkung malih kitab sucinipun sadaya bangsa punika sampun sami éwah, nalisir saking aslinipun, milanipun rawuhipun Kanjeng Rasul Muhammad saw. punika mawi dipun pupucuki kalayan komplanging babar pisan kautusipun para utusan.
Surat 5 Titiyang Israil sami nerak prajanjian antaramu sarta andadèkaké para ratu marang kowé apa déné amaringi kowé barang kang ora kaparingaké marang para bangsa siji-sijia:681 Ar. tinulis Ar. bali 21 O, kaumku! Padha malebua Tanah Suci, kang wus tinamtu ing Allah dadi bagéanira, sarta aja padha ambalik ing gegerira, mun- dhak sira padha dadi wong kapitunan. 22 Dhèwèké padha calathu: O, Musa! saèstu, ing nglebetipun wonten tiyangipun ingkang sami prakosa, lan saèstu kula boten badhé sami malebet mriku, ngan- tos samedalipun saking ngriku, lah manawi piyambakipun medal sa- king ngriku, saèstu kula tumunten sami malebet.682 23 Wong lanang loro golongané para kang padha wedi, kang sakaroné wus kaparingan nugraha déning Allah, acalathu: Dhèwèké padha lebonana metu gapurané, 681. Ing ngriki boten wonten pratélan ingkang worsuh (anachronism). Ing ayat punika kadhawuhaken bilih wonten nugraha warni kalih ingkang kaparingaken dhateng titiyang Israil: (1) para nabi sampun kajumenengaken wonten ing antawisipun titiyang Israil; (2) kadadosaken ratu. Boten tebih-tebih ingkang dipun karsakaken ing ayat punika, inggih punika boten kok babadipun Bani Israil ingkang kina-kina, wangsul babadipun Bani Israil wiwit jamanipun Kanjeng Nabi Musa, jalaran rawuhipun Kanjeng Nabi Musa punika ngawontenaken éwah-éwahan ingkang ambabarpisani, inggih menggah ing kawontenanipun ruhani, inggih menggah ing kawontenanipun pulitik. Kajawi sampun wonten nabi kakalih, inggih punika Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Harun, ingkang sampun rawuh wonten ing antawisipun Bani Israil wau, jumenenging saréngatipun Kanjeng Nabi Musa, punika ugi masang tatalesing saréngat ingkang anjanjèkakaen dhateng Bani Israil badhé rawuhipun nabi sapinten-pinten wonten ing antawisipun. Déné tumrap kawontenanipun pulitik, sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih Bani Israil punika pranyata dados bangsa ingkang mardika, saged bawa piyambak, sampun boten dados kawulanipun tumbasan bangsa Mesir. Bangsa Bani Israil gadhah karajan, dados dhawuhipun Kanjeng Nabi Musa ingkang kawarsitakaken ing ayat punika terang manawi mengku suraos piweca badhé kawontenaning gesangipun Bani Israil ing bénjing, manawi sampun dados bangsa ingkang maréntah. Panguwaos ruhani sareng-sareng kaliyan panguwaos pulitik, punika cetha manawi nugraha ingkang boten kaparingaken dhateng bangsa sanèsipun ingkang nunggil jaman. 682. "Sarta sakathahipun tiyang ingkang kula prangguli wonten ing ngriku punika langkung inggil 335
336 Tedha mengko manawa kowé wis padha malebu mrono, lah sayekti kowé padha wong menang, lan marang Allah kuduné suméndhému ma- iku padha wong nawa kowé angèstu.683 24 Dhèwèké padha calathu: O, Musa! saèstu kula boten badhé malebet mriku salaminipun sa- mangsa piyambakipun taksih sami wonten ing ngriku; milanipun sam- péyan bidhal, sampéyan kaliyan Pangéran sampéyan, lajeng sam- péyan perang sakaliyan; saèstu kula badhé kèndel angentosi ing ngriki.684 Ar. anta- wisipun kawula, antawisi- pun golo- ngan 25 Dhèwèké munjuk: Pangéran kawula! Saèstu kawula boten anguwasani (sinten-sintena) kajawi badan kawula piyambak sarta sadhèrèk kawula; milanipun mugi Tuwan amisahaken kawula kaliyan golongan ingkang murang yekti (punika). angandika: Mulané, sayekti (Tanah Suci) iku dadi larangan ingatasé dhèwèké patang puluh taun; dhèwèké bakal padha klambrangan ana ing bumi; mulané aja sira anggetuni marang golongan kang murang yekti (iki).685 26 Panjenengané dedegipun" (Wicalan 13: 32). Déné bab panggadumel titiyang Israil sarta anggènipun sami mopo boten purun nempuh mengsahipun, kula aturi mirsani Wicalan 14: 1-4. 683. "Mangka Yusak bin Nun lan Kaleb bin Yefunneh ...... pitutur marang sagolongan Bani Israil kabèh, pangucapé: ...... Manawa ana kaparengé Yéhuwah marang kita, mesthi kalakon padha diirid lumebu ing tanah iku, sarta tanahé diparingaké marang kita; sanyata iku tanah kang lubèr puwan lan maduné. Mung aja padha ambaléla marang Yéhuwah, sarta aja wedi marang wong isiné tanah iku ...... wus padha koncatan kang minangka pangayomané, mangka Yéhuwah anunggil kalawan kita, wong kuwi aja kowedèni" (Wicalan 14: 6-9). 684. Sawenèh mufassir gadhah paham tembung pangéran sampéyan ing ngriku punika ingkang dipun kajengaken Kanjeng Nabi Harun, jalaran Kanjeng Nabi Harun punika sadhèrèkipun sepuh Kanjeng Nabi Musa (Rz). 685. "Wong iku amasthi padha ora ngalami andeleng ing tanah kang wus Sunprasetyakaké Juz VI
Surat 5 Kadadosanipun palacidra RUKU' 5 Para Yahudi dipun paringi pèpènget awoning kadadosanipun anggènipun sekuthu adamel palacidra dhateng Kanjeng Nabi 27-31. Murang-yektinipun Qabil. 32. Pèpènget dhateng para turun Israil. 33, 34. Pidananipun para ingkang sami merangi Kanjeng Nabi. 27 Lan nyaritakna marang dhè- wèké caritané anaké Adam loro kalawan sanyatané, nalikané saka- roné angurbanaké kurban, ana- nging loro iku kang siji kina- bulaké, sarta ora kinabulaké sijiné. Calathuné: Kowé masthi bakal (Kang siji) calathu: dakpatèni. iku mung angabuli para Allah wong bekti:686 Ar. angulur Ar. matèni aku Ar.angulur Ar. matèni kowé 28 Manawa kowé anibakaké ta- nganmu marang aku amrih patiku, ora bakal aku anibakaké tanganku marang kowé amrih patimu; sa- yekti aku iki wedi ing Allah, Pangéraning ngalam kabèh: 29 Sayekti aku duwé pangarep- arep, supaya kowé nyangga dosané panyerang marang aku687 lan dosa- kalawan supaos marang para luluhuré, sanyata sakabèhé kang anyampahi Ingsun, mesthi ora ana siji- sijia kang kelilan andeleng" (Wicalan 14: 23) Kawan dasa taun ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika ateges umuripun turunan wau. 686. Cetha bilih ingkang dipun karsakaken punika cariyosipun Qabil lan Habil. Kula aturi nocogaken kaliyan Purwaning Dumados 4: 3-12. Éwadéné Hasan lan Dk sami gadhah pamanggih bilih ingkang dipun karsakaken punika tiyang kakalih saking antawisipun titiyang Bani Israil, jalaran sadhéngah tiyang punika kénging kémawon kawastanan anakipun Adam (Rz). Nanging sagemblenging cariyos punika saged ugi dipun suraos mengku sasmita ingkang mralambangi anggènipun para Yahudi sekuthon damel palacidra dhateng Kanjeng Nabi Suci; titiyang Israil punika minangka sadhèrèk jaler ingkang andaga tuwin duraka, déné titiyang Isma'il, Kanjeng Nabi Suci, punika minangka sadhèrèkipun ingkang tulus. Prayogi dipun pèngeti pisan bilih ayat 11 sampun marsitakaken anggènipun para Yahudi sekuthon damel palacidra ngangkah sédanipun Kanjeng Nabi Suci, déné ruku' kakalih candhakipun, punika kénging winastan dhawuh seselan (parenthetical), wigatos angèngetaken para Yahudi tuwin para Nasrani dhateng prajanjianipun lan anggènipun nerak prajanjian, déné prakawis ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat 11, dipun lajengaken wonten ing ruku' punika tuwin ruku' candhakipun. 687. Tembung itsmi ing ngriki boten ateges dosaku, nanging: dosané panyerang marang aku, inggih punika dosa pejah; déné tembung itsmika ateges dosamu, inggih punika dosanipun ingkang sampun-sampun, ingkang awit saking punika lajeng murugaken kurbanipun boten katarimah. 337
338 Tedha mu, lah kowé bakal dadi èwoné wong-wong kang ngenggoni geni, lan mangkéné iki walesé para kang atindak dudu. 30 Ing kono atiné anggadhang- aké dhèwèké matèni saduluré, dadi banjur kelakon matèni dhèwèké; mulané dhèwèké dadi èwoné para wong kang kapitunan. 31 Tumuli Allah angutus gagak, (ndikakaké) dhukir-dhukir ing le- mah, supaya meruhaké dhèwèké kapriyé pratikelé anutupi wang- kéné saduluré.688 Dhèwèké cala- thu: Cilaka aku iki! Apa aku iki apes, déné aku teka kaya gagak iki banjur anutupi wangkéning sadu- lurku? Mulané dhèwèké dadi èwo- né para wong kang padha getun. 32 Amarga saka mangkono iku, Ingsun anamtokaké ing angger ma- rang para turun Israil, sapa-sapa sing amatèni jiwa ora jalaran (ama- tèni) jiwa utawa agawé wisuna ing bumi, lah iku kaya amatèni manusa kabèh;689 lan sapa sing anguripi jiwa, lah iku kaya nguripi manusa kabèh lan sayekti temen wis tu- meka para utusan-Ingsun marang dhèwèké kalawan tandha-tandha yekti, ananging akèh-akèhé, ana ing bumi padha keladuk tindaké. 688. Ing bab punika Bébel boten nyebutaken babar pisan. Nanging boten kok boten saged kelampahan, titiyang ingkang taksih pasaja sanget gesangipun (tiyang ingkang dèrèng majeng) niru sawenèh barang ingkang saking sanèsipun. 689. Limrahipun ayat punika dipun suraos mengku teges nerangaken agengipun dosa pejah sarta nerangaken sababipun déné dosa pejah dados dosa ageng ingkang ginantungan ukum pejah. Nanging matèni ing jiwa ugi saged ateges nyédani nabi-nabi ingkang rawuhipun punika badhé anjumenengaken katulusan, awit nyédani nabi satunggal kémawon punika pranyata sami kémawon kaliyan mejahi sadaya tiyang, makaten ugi biyantu rumeksa ing kawilujenganing sugengipun, punika yekti sami kémawon kaliyan rumeksa ing kawilujenganipun tiyang sadaya. Ingkang dipun karsakaken punika anggènipun para Yahudi sami sakuthon damel palacidra badhé nyédani Kanjeng Nabi, sarta inggih punika sababipun déné ngriki khusus nyebutaken titiyang Israil. Juz VI
Surat 5 Pidananipun para murang yekti Ut. walesé Ut. amarga saka anggoné amilawani 33 Pidanané para kang padha amerangi Allah lan utusan-É sarta padha anindakaké agawé wisuna ing bumi690 iku kang mesthi kudu padha dipatèni utawa padha di- penthèng utawa dikethok tangané lan sikilé aseling sisih, utawa dikunjara;691 mangkéné iki mi- nangka pangina tumrap dhèwèké ana ing bumi, lan ana ing akhirat bakal olèh siksa kang gedhé, Ut. walesé 34 Kajaba para kang padha tobat ing sadurungé dhèwèké padha ana ing kuwasanira;692 mulané padha weruha, yèn Allah iku Aparamarta, Mahaasih. RUKU' 6 Pidananipun para murang yekti 35-37. Pidananipun para ingkang sami milawani. 38-40. Pidananipun pandung. 41-43. Para lamis lan Yahudi sami nglampahi dados telik sandi-upaya. 690. Nitik ungelipun dhawuh, sajakipun ing sakawit ingkang dipun karsakaken punika sadaya para mengsahipun Islam kalebet ugi, para Yahudi, jalaran para Yahudi wau sami merangi kaum Muslimin sarta damel wisuna wonten ing bumi sarana nganiaya utawi mejahi tiyang Islam ingkang boten dosa ingkang sami dhumawah wonten tanganipun. Nanging durjana raraton tuwin tiyang mejahi tiyang, ingkang sami angganggu ing katentremanipun gesang babrayan, punika limrahipun kaanggep kénging kapatrapan pidana miturut ayat punika pidana ingkang kasebutaken ing ayat punika wonten warni sekawan, lah ingkang makaten punika nedahaken kalayan terang bilih pidana ingkang kedah kapatrapaken tumrap ing satunggal-tunggaling prakawis, punika gumantung kaliyan kawontenaning prakawisipun, makaten ugi gumantung kaliyan wekdal saha panggènanipun nindakaken dosa wau. Manawi raja-pejah katindakaken kalayan maksud ambégal utawi ngampak, ingkang nindakaken dosa wau kedah dipun pidana ingkang awrat, kalebet ugi hukum pejah, malah manawi dosanipun punika kesangetan sanget awonipun, ukum pejah wau kénging katindakaken kalayan kapenthèng ing kajeng palang, utawi manawi pasakitan wau sanget anggènipun damel giris wonten ing nagari, manawi perlu mayitipun kénging katilar wonten ing kajeng pamenthèngan perlu kanggé ngajrih-ajrihi tiyang sanès. Ing prakawis sanèsipun malih pidananipun cekap dipun kunjara, inggih punika tumrap ingkang kamanah boten perlu kapatrapan ukuman ingkang langkung awrat malih. 691. punika tegesipun ingkang wantah: kudu padha dibuwang saka bumi. Nanging miturut Imam Abu Hanifah ing ngriki ateges dipun kunjara (al-habs), sarta para ahli basa kathah ingkang sami ngrujuki teges punika (Rz). LA ugi ngrujuki katerangan kudu padha dikunjara. Sababipun sampun cetha. Boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang saged kabucal saking salumahing bumi, sagedipun namung dipun kunjara. Utawi tembung al-ardl punika saged mengku teges nagari ingkang tartamtu, lah manawi nganggé teges punika lajeng mengku teges ukum bucal. 692. Angger-angger perang miturut piwulangipun agami Islam, makaten ugi angger-angger kadursilan (angger-angger panerak, kriminil) ingkang dipun kajawèkaken ing ayat punika. Dosaning kadursilanipun ingkang sampun kedah dipun apunten, manawi tobatipun punika kalayan saèstu. teluk dhateng ingkang limrah, 339
340 Tedha 35 É, para kang padha angèstu! Padha di bekti ing Allah sarta angupayaa lantaran kang marekaké marang Panjenengané tuwin padha nyrempenga ing dadalan-É, supaya sira padha begja. 36 Sayekti para kang padha kafir, sanajan ta padha andar- bénana sabarang kang ana ing bumi kabèh, sarta samono engkas, iku padha dienggoa nebusi siksa ing dina kiyamat: ora bakal padha kinabulaké, lan bakal padha olèh siksa kang nglarani. 37 Padha sumedya arep metu saka ing geni, lan ora pisan padha bisa metu saka ing kono, lan bakal padha olèh siksa kang awèt. 38 Lan (tumrapé) maling lanang lan maling wadon, lah padha ke- thoken tangané, minangka pidana apa panggawéné sakaroné, siksa minangka pangilon saka ing Allah; lan Allah iku Minulya, Wicak- sana.693 693. Dosa kadursilan colong-pendhet, punika boten prabéda kaliyan dosa lampah sèdhèng, déning agami Islam dipun patrapi pidana ageng, sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih pidananipun nyolong, inggih punika dipun kethok tanganipun, punika mesthi gadhah daya anggigirisi sanget. Kados déné ingkang sampun kasebutaken ing ngajeng, sawenèh prakawis ambégal-ngampak kénging kapatrapan pidana sarana dipun kunjara lah makaten ugi kadursilan nyolong ingkang limrah, punika ugi kénging kapatrapan ukum kunjara, déné ngethok tangan punika namung tumrapipun prakawis ingkang ageng-ageng ingkang katindakaken déning durjana juti ingkang pancèn sampun matuh, ingkang mesthinipun sampun boten ajrih dipun kunjara. Déné wawasan ingkang kita anggé waton amilah-milah cak-cakaning pidana wau makaten: (a) Pidana wau winastan pangilon; lah pidana minangka pangilon, punika sagedipun dipun etrapaken namung manawi kadursilanipun sakalangkung ageng utawi manawi tiyang ingkang nindakaken dosa kadursilan wau durjana juti ingkang sampun matuh. (b) Pidana wau boten kapatrapaken manawi tiyang ingkang dosa wau purun tobat saha purun kapok saking pakartinipun ingkang awon. Ayat candhakipun nedahaken bilih pidana ngethok tangan punika namung tumrap durjana ingkang boten purun nyaèkaken kalakuwanipun, inggih punika tumrap para durjana ingkang sampun matuh. Langkung-langkung ingkang dipun suprih punika tobat (pidhuwung) sarta nyaèkaken kalakuwan, nanging boten wonten tiyang ingkang saged netepaken bilih durjana ingkang purun tobat punika ingggih purun nyaèkaken kalakuanipun. Murih piyambakipun angsal kalonggaran nyaékaken kalakuanipun, perlu sanget piyambakipun dipun sukani kamardikan makardi, ing sadèrènging piyambakipun dipun patrapi pidana ingkang langkung awrat malih. (c) Pidana Juz VI
Surat 5 Pidananipun para murang yekti Ut. kadu- wung 39 Ananging sapa sing tobat ing sawisé tindaké dudu lan ambe- cikaké kalakuané, lah sayekti Allah iku wangsul (wilasané) marang dhèwèké; sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih. 40 Apa sira ora weruh, yèn Allah iku Ingkang-kagungan karatoning langit-langit lan bumi; Panjene- ngané aniksa sapa sing dadi karsa- Né lan angapura marang sapa sing dadi karsa-Né; lan Allah iku ma- rang samubarang kawasa. 41 É, Utusan! Aja nganti para kang padha babalapan marang ing kakafiran iku anusahaké marang sira, yaiku panunggalané para kang cangkem-cangkemé padha muni: Kula punika sami angèstu, ana- nging atiné padha ora angèstu, sar- ta panunggalané para kang padha ngethok tangan, punika sampun kasebutaken nalika nerangaken dosa kadursilan ingkang langkung ageng wonten ing ayat 33, mangka dalasan dosa kadursilan ageng wau kénging dipun patrapi ukum kunjara; awit saking punika, colong-pendhet bangsanipun nyeler, inggih punika bangsaning kadursilan alit, kajawi manawi sampun matuh, saèstu inggih kirang perlu dipun patrapi pidana ingkang samanten awratipun. (d) Sampun kathah lalampahan-lalampahan ingkang kawursita ing babadipun Islam ingkang rumiyin-rumiyin nyolong punika boten kaukum dipun kethok tanganipun (S. A. Tafsir Quran). (e) Para ahli kukum ingkang sami mendhet kukum saking ayat punika tumrap pidananipun tiyang nyolong, punika inggih kepeksa sami ngawontenaken wawates kathah sanget (dados boten saben tiyang nyolong mesthi dipun kethok tanganipun), awit mawi tanpa kawatesan ayat punika boten saged katindakaken; saboten-botenipun matesi pidana ngethok tangan ngemungaken tumrap durjana ingkang sampun matuh, punika inggih sampun nama adil, boten prabéda lan paham sanès-sanèsipun punika. Sanget-sangetipun, ukuman ngethok tangan ingkang kasebutaken ing ayat punika, tuwin ukum kunjara ingkang katerangaken ing ayat 33 (mirsanana 691), punika kénging kaanggep ukuman warni kalih ingkang kénging kapilih salah satunggal kanggé midana tiyang nyolong. Ing babadipun Islam ingkang kina, sampun naté kelampahan Khalifah Hisyam dipun aturi timbangan bab prakawis punika, panjenenganipun lajeng kapareng nyobi nindakaken ukum kunjara ing salebetipun satunggal taun tuwin ukum ngethok tangan satunggal taun kanggé midana tiyang nyolong. Angsal-angsalanipun: nalika tumindak ukum kunjara wau dosa kadurjanan mindhak kathah, awit saking punika ingkang lastantun katindakaken ukum ngethok tangan. Saupami boten murugaken tindaking kadurjanan, yakti ukum satunggalipun, ukum kunjara wau badhé katindakaken kanggé ngukumi tiyang nyolong. Lah saboten- botenipun punika nedahaken, manawi laras kaliyan kawontenanipun babrayan, ukum kunjara punika kénging katindakaken, inggih punika kanggé ngukumi prakawis colong-pendhet ingkang alit-alit, déné pidana ingkang mangka pangilon ingkang langkung awrat, kénging kapatrapan tumrap kadurjanan ingkang langkung ageng sifatipun. 341
342 Tedha Ut. marang a. 582 Yahudi; dhèwèké padha tukang ngrungokaké kanggo preluning (pangenam) doracara, tukang ngru- ngokaké kanggo perluning wong- wong tumeka liya, kang ora marang sira;694 dhèwèké padha ing sawisé tembung angowahi (weruh) panggonané,a calathuné: Yèn iki diwenèhaké marang kowé, ya tampanana, lan manawa iku ora diwènèhaké marang kowé, lah dingati-ati; sapa sing dikarsakaké déning Allah pinaringan coba, lah ora bisa sira nguwasani dhèwèké sathithik-thithika mungguhing Allah. Iki para kang Allah ora angarsakaké anucèni ati-atiné; ana ing donya bakal padha olèh asor, lan ana ing akhirat bakal padha olèh siksa kang gedhé. Ar. antara- né dhèwèké Ar. antara- né dhèwèké 42 Dhèwèké padha tukang ngru- ngokaké marang doracara, tukang mangan barang larangan; mulané teka manawa dhèwèké padha marang sira, lah sira benerana dhèwèké utawa sira emohana, lan manawa sira angemohi dhèwèké, dhèwèké ora bakal ambabayani apa-apa marang sira, lan manawa sira beneri, lah sira benerana dhèwèké kalawan adil;695 sayekti Allah iku remen marang wong kang padha nindakaké adil. 694. Terangipun: dhèwèké padha ngrungokaké, nanging sedyané mung arep gawé-gawé doracara lan arep nyebar pawarta dora ing babagan piwulangira marang para tutuwané, yaiku wong-wong kang durung tau nekani sira. Dhawuh punika ugi kénging dipun suraos: dhèwèké mung padha angrungokaké doracara kang diucapaké déning para Rabbi-rabbiné kang padha durung tau nekani sira. 695. Miturut bedhamèn ingkang kadamel ing antawisipun golongan ingkang mawarni-warni ing Madinah nalika Kanjeng Nabi rawuh ing ngriku (mirsanana 126), sawarnining pasulayan kedah dipun suwunaken pancasanipun Kanjeng Nabi. Nanging nalika ing wekdal wau titiyang Yahudi sami mengsahi sanget dhateng Kanjeng Nabi, mila panjenenganipun dipun wenangaken nampik boten karsa maringi pancasan dhateng para titiyang wau. Déné manawi panjenenganipun karsa maringi pancasan dhateng para titiyang wau, panjenenganipun kadhawuhan paring pancasan ingkang kalayan adil. Adil, sanajan panjenenganipun dipun mengsahi kalayan sanget lan sanadyan panjenenganipun uninga bilih Juz VI
Surat 5 Quran kaliyan Kitab ingkang rumiyin-rumiyin 43 Lan kapriyé déné dhèwèké padha juru- ambebeneri, lan dhèwèké padha nyekel Taurèt, isi putusaning Allah? Éwadéné sawisé mangkono banjur maléngos, lan dhèwèké iku dudu wong kang padha angèstu.696 andadèkaké sira RUKU' 7 Quran kados pundi sasambetanipun kaliyan kitab ingkang rumiyin-rumiyin 44, 45. Taurèt sarta pasaksinipun. 46, 47. Injil sarta pasaksinipun. 48-50. Quran anuhoni wahananing janji-janjinipun Taurèt lan Injil, milanipun sapunika kedah dipun turut. 44 Sayekti Ingsun wus andha- wuhaké Taurèt, isi tuntunan lan papadhang;697 nganggo iki para nabi kang padha sumarah (maring Allah) anggoné ambebeneri ma- para Yahudi tansah sekuthon damel palacidra kaliyan para mengsahing Islam mamrih tumpesipun Islam, punika sifating panggalihanipun Kanjeng Nabi, inggih ingkang mracihnani bilih panjenengan- ipun pranyata sampun saged anggayuh tataraning budipakerti tulus ingkang inggil piyambak, ingkang saged ginayuh ing manusa. 696. Pancasaning Allah ing Torèt ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika saged ateges dhawuh Pangéran ingkang kasebut ing Kitab Torèt, ingkang déning titiyang Yahudi boten dipun turut, utawi ateges piweca-piweca bab rawuhipun Kanjeng Nabi ingkang dipun paiben déning para Yahudi wau. 697. Ayat 44 dumugi 47 punika déning para tukang kritik Nasrani dipun anggep dados pasaksèn ing kasucianipun kitab Torèt lan kitab Injil. Kados pundi déné sami angsal pupuntoning pamanggih ingkang kados makaten wau kula boten mangertos. Ing ayat punika wonten pratélan pinten-pinten ing babagan kitab kakalih wau. Sadèrèngipun pratélan wau kula limbang-limbang, prayogi dipun èngeti bilih aosipun ingkang sajati kitab kakalih wau lan gagayutanipun kaliyan Quran Suci, punika kapangandikakaken wonten ing ayat 48, awit saking punika katrangan angka 703 perlu kawaos sasarengan kaliyan ayat-ayat punika. Pratélan wiwitan ingkang kadhawuhaken ing ngriki, nerangaken bilih kitab Torèt punika wahyuning Pangéran, isi papadhang lan tuntunan. Punika pratélan ingkang boten naté dipun sélaki déning sok tiyanga Muslim. Déné ingkang boten dipun akeni punika manawi dipun anggep bilih papadhang lan tuntunan wau tetep suci murni ngantos pinten-pinten abad. Salajengipun boten dipun akeni bilih kitab kakalih punika kakarsakaken tumrap saindhenging jagad tuwin tumrap sadaya jaman. Kitab kakalih wau nyata pancèn ngemot papadhang lan tuntunan, nanging namung tumrap saumat, inggih punika titiyang Israil, saha namung tumrap jaman ingkang winates. Para tukang kritik Nasrani kelépyan, bilih nadyan sampun wonten papadhang lan pitedah ingkang kamot ing kitab Torèt, kitab Injil meksa katurunaken ugi tumrap umat Bani Israil. Punika nedahaken kalayan terang, bilih papadhang lan tuntunan ingkang kamot ing kitab Torèt, punika tanpa wahyu énggal kagalih boten nyekapi manawi dipun anggé ing salami-laminipun, nadyan namung tumrap umat Bani Israil piyambak. Dados manut wasitanipun Kitab Quran, kitab Torèt punika ngemot papadhang lan tuntunan tumrap bangsa satunggal lan tumrap sawenèh jaman, déné umat sanès-sanèsipun inggih sami gadhah papadhang lan tuntunan piyambak lumantar wahyuning Pangéran ingkang katurunaken dhateng umat-umat wau. 343
344 Tedha Ar. lan rang para kang padha Yahudi, mangkono uga para pandhitané lan para winasisé, amarga iki kuduné padha (sapérangané) Kitabing Allah,698 sarta dhèwèké iku padha saksi ingatasé prakara iku; mulané aja wedi manusa lan wedia lan aja padha anampani pangaji sathithik liruné timbalan-timbalan-Ingsun; lan sapa sing ora ambebeneri kalawan apa kang kadhawuhaké déning Allah, lah iki para wong kafir.699 rumeksa Ingsun, 698. Pratélan ingkang kadhawuhaken ing ngriki nerangaken bilih para pandhita lan para winasis "sami tinanggenah rumeksa sapéranganing Kitabipun Allah," inggih punika Torèt. Lah pratélan punika boten kok mengku teges bilih para pandhita lan para winasis wau saèstu rumeksa Kitab wau ngantos saged nimbalaken Kitab wau ing kasucianipun. Pancèn nyata piyambakipun kadhawuhan rumeksa punika, nanging wonten ing pundi kémawon boten wonten ingkang nyebutaken bilih piyambakipun sami angsal damel anggènipun rumeksa punika. béda kaliyan Kitab Quran, saben mangandikakaken rineksanipun Quran, sanès para winasisipun para Muslimin ingkang kadhawuhan rumeksa Kitab Suci, wangsul pangreksa tumrap Quran wau sampun dipun wontenaken piyambak ingkang langkung aman malih katimbang pangreksanipun manusa, jalaran manawi ingkang tinanggenah rumeksa punika manusa, ingkang cepak inggih badhé boten angsal damel kados déné kupiya ingkang kelampahan tumrap titiyang Israil. Bab kareksanipun Quran kadhawuhaken makaten: "Sayekti Ingsun wus anurunaké Pépéling lan sayekti Ingsun kang angreksa iku" (15: 9). tetep Wonten prakawis sanès ingkang boten wonten awonipun kapèngetan ing ngriki, gandhèng kaliyan pratélan ingkang saweg dipun rembag punika. Ingkang kadhawuhan ngreksa para winasis wau: min Kitâbillâh, jawinipun sapéranganing Kitab Allah. Dados ingkang dipun karsakaken punika boten sagemblenging Kitab, awit saupami makatena yekti boten ngagem tembung min, ingkang tegesipun sapérangan. turun-tumurun kalayan 699. Pratélan ingkang kapangandikakaken ing ngriki, gagandhèngan kaliyan bab prakawis kitab Torèt, nerangaken bilih sinten ingkang boten ambebeneri (makaten tegesipun ingkang saèstu tembung lam yahkum) kalayan barang ingkang katurunaken déning Allah, punika sami tiyang kafir. Terang sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih umat ingkang kaparingan kitab Torèt, manawi boten purun mancasi prakawis miturut kitab punika, mesthi kémawon boten winastan angèstu dhateng kitab Torèt wau. Salajengipun perlu dipun èngeti bilih "ambebeneri," punika boten namung ateges mancasi tumrap prakawis sipil utawi kriminil kémawon, nanging ugi papancasan ing atasipun sadaya prakawis ing babagan agami, milanipun tiyang ingkang boten purun nimbang wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi kalayan punapa ingkang sampun kawahyokaken ing dalem kitab Torèt, punika sami tiyang kafir. Dipun pèngetana pisan bilih anggènipun dhawuh punika mawi tembung apa kang kadhawuhaké déning Allah, boten mawi tembung Torèt, punika boten kok atanpa teges. Ingkang makaten punika nedahaken bilih saglembenging kitab Torèt ingkang wonten nalika jaman samanten punika boten dipun anggep wahyuning Pangéran déning Quran Suci, jalaran saupami Quran Suci ngakenana, yakti ayat ingkang mangandikakaken kitab Torèt punika mesthi dipun wekasi kalayan dhawuh sapa sing ora ambebeneri kalawan kitab Torèt, boten kok kalayan dhawuh kados ingkang wonten ing ayat wau, inggih punika sapa sing ora ambebeneri kalawan apa kang kadhawuhaké déning Allah. Lah ingkang makaten wau saged ngawontenaken pupuntoning pamanggih, tur kalayan genah, bilih kitab Quran nganggep kitab Torèt punika isi punapa-punapa ingkang boten kawahyokaken déning Allah. Juz VI
Surat 5 Quran kaliyan Kitab ingkang rumiyin-rumiyin Ar. kalawan a. 699 45 Ana ing sajroné, Ingsun wus anamtokaké angger ingatasé dhè- wèké, nyawa nyaur nyawa, lan mripat kalawan mripat lan irung kalawan irung sarta untu kalawan untu, sarta rajatatu ana wawa- lesé;700 ananging sapa sing ang- rilakaké iku, iya bakal olèh lili- ru;701 lan sapa sing ora ambebeneri kalawan apa kang kadhawuhaké déning Allaha lah iki para kang atindak dudu. 46 Lan ing sapungkuré, ana ing tapak tilasé, Ingsun anungka utu- san 'Isa, anaké Maryam, minang- ka ambeneraké apa kang ana ing ngarepé, yaiku Taurèt, sarta Ingsun amaringi Injil dhèwèké, ing jeroné tuntunané lan papadhangé, tuwin minangka ambeneraké apa kang ana ing ngarepé, yaiku Taurèt, sarta tuntunan lan pitutur tumrap para kang padha bekti.702 47 Lan para pandhèrèking Injil dimèn padha ambebeneri kalawan apa kang kadhawuhaké déning 700. Mirsanana Pangentasan 21: 23-25, Kaimaman 24: 19-21. 701. Manawi tiyang nglilakaken wewenangipun ngalap pulih tumrap piawon ingkang katumrap- aken dhateng sadhèrèkipun, lah punika saged dados tebusan (liliru) tumrap kalepatan ingkang saged ugi dipun tindakaken déning piyambakipun. 702. Dhawuh ingkang nerangaken bilih kitab Injil ngemot papadhang tuwin tuntunan punika mengku teges kados déné dhawuh saminipun punika ingkang tumrap kitab Torèt. Kula aturi mirsani katrangan angka 697. Namung kawewahan katerangan, bilih kitab Injil punika ngleresaken kitab Torèt. Para tukang kritik golongan Nasrani ingkang remen nedahaken sulayanipun Torèt lan Quran Suci, kanggé mancahi pratélan bilih Quran Suci punika minangka ingkang ngleresaken kitab Torèt, mengètana bilih kitab Injil punika ugi winastan ingkang ngleresaken kitab Torèt, sanajan kitab Injil wau piyambak ngawontenaken wulangan énggal kathah sanget minangka lilintunipun piwulang ingkang wonten ing saréngat Musa, kadosta prakawis pegat, angger-angger wales-winales lan sasaminipun. Katrangan bab Kitab Injil punika, kalayan terang nedahaken bilih "ngleresaken" punika ateges namung angiyataken tatales-tatales ingkang umum tuwin piwulang-piwulangipun agami ingkang wiyar, kadosta bab kasawijènipun Allah tuwin bab garap ingkang adil dhateng sadaya manusa, utawi anggènipun ngundhangaken satunggaling nabi ing kayektèn ing nabi ingkang rawuh ing sadèrèngipun, kadosta anggènipun ngundhangaken Kanjeng Nabi 'Isa bab kayektènipun Kanjeng Nabi Musa tuwin anggènipun ngundhangaken Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw, ing kayektènipun Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi 'Isa wau. 345
346 Tedha Allah ana ing jeroné; lan sapa sing ora ambebeneri kalawan apa kang kadhawuhaké déning Allah, lah iki para kang murang yekti. a. 70 Ar. antara- né dhèwèké andha- Ingsun wus wuhaké Kitab marang sira kalawan yekti, minangka ambeneraké apa kang ana ing ngarepé, yaiku Kitab,a sarta minangka kang anjaga marang (Kitab)703 iku, mulané sira ambebenerana dhèwèké kalawan apa kang kadhawuhaké déning Allah, lan aja manut pépénginané kang asor (amrih nyimpangira) saka barang yekti kang wus tume- ka marang sira; tumrap sira kabèh, siji-sijiné, Ingsun wus anetepaké angger-angger lan dadalan,704 lan saupama Allah angarsakaké, amas- thi sira kabèh kadadèkaké umat ananging Panjenengané sawiji, kapareng anyoba ing dalem barang kang wus kapa- ringaké marang sira,705 mulané padha sira babalapana marang 48 Lan ing sira 703. Kitab Quran punika sinebut muhaimin utawi ingkang-anjagi sadaya wahyu (kitab) ingkang sampun-sampun, dados anedahaken bilih punapa kémawon ingkang migunani ing salami-laminipun, ingkang kasebut wonten ing kitab-kitab ingkang sampun-sampun, punika sami rineksa wonten ing dalem Quran, sarta wilujeng saking risak kados ingkang sampun namani kitab-kitab wau. Kitab ingkang sampun-sampun, punika ngemot papadhang lan tuntunan tumrap umat ingkang katurunan kitab wau, sarta umat wau kadhawuhan mancasi kalayan kitab wau. Nanging sapunika Quran punika kadadosaken Kitab ingkang mancasi sadaya kasunyatan, nadyan wontena ing pundi kémawon, sarta inggih awit saking punika mila inggih namung Quran Suci piyambak Kitab ingkang kedah dipun dhèrèk. 704. Netepaken angger-angger lan margi tumrap satunggal-satunggalipun, punika ingkang dipun karsakaken pinten-pinten angger-angger ingkang sampun kaparingaken dhateng umat mawarni-warni, ingkang laras kaliyan kabetahanipun piyambak-piyambak (Bd) ing nalika jaman sadèrènging tumurunipun Quran Suci. Wondéné Quran Suci, punika sampun nyekapi kabetahanipun sadaya bangsa tuwin sadaya jaman. Dados ing ngriki Quran ngakeni tatales ingkang sampun marambah-rambah kasebutaken, inggih punika: sadaya umat sampun sami kaparingan nabi. Kula aturi mirsani 10: 47, 13: 7, saha 35: 24. 705. Manusa punika lenggahipn wonten ing sanginggilipun sadaya titah, awit piyambakipun kagadhuhan kasagedan kanggé nimbang-nimbang, milanipun piyambakipun saged anggadhahi pamilih manut margi ingkang pundi, boten kados titah sanèsipun, boten kénging boten namung sanurut thok dhateng angger-angger ingkang katamtokaken kedah dipun turut. Awit saking punika, margi saking panimbangipun wau, manusa lajeng manut margi ingkang mawarni-warni, saha tumut dhateng golongan ingkang béda satunggal lan satunggalipun. Nanging manawi kodrat dumadosipun manusa Juz VI
Surat 5 Para Muslimin kaliyan mengsahipun panggawé-panggawé becik; ma- rang Allah enggon balinira kabèh, banjur Panjenengané bakal ama- ringi weruh apa kang padha sira pasulayakaké iku; Ar. antara- né dhèwèké 49 Lan supaya sira ambebene- rana dhèwèké kalawan apa kang kadhawuhaké déning Allah, lan aja manut pépénginané kang asor, sarta sira diprayitna marang dhè- wèké, manawa padha amaéka ing sira (amrih nyimpangira) saka sapérangané apa kang kadha- wuhaké déning Allah marang sira; ananging manawa dhèwèké padha mléngos, lah weruha sira, manawa Allah karsa angenani patrapan dhè- wèké, amarga saka sawenèhing sayekti, kèh- kaluputané; kèhaning manusa padha murang yekti. lan iku bebenerané (jaman) kabodhoan kang padha juru- dikarepaké? Lan sapa ambeneri becik tinimbang Allah, tumrapé wong kang padha yakin?* 50 Lah apa ta ta kang luwih RUKU' 8 Sasambetanipun para Muslimin kaliyan para mengsah 51-53. Para Yahudi sarta Nasrani sami dados mengsah. 54-56. Para tiyang ingkang ambalik. a. 407 51 É, para kang padha angèstu, aja sira padha angalap mitra para Yahudi lan para Nasrani;a kang sawenèh iku mitrané sawenèhé, lan sapa sira sing amimitran karo dhèwèké, lah sayekti iya golo- punika kadamel ngantos piyambakipun boten saged migunakaken kasagedanipun nimbang-nimbang, sifatipun ingkang adilihung wau lajeng boten saged kababar, kang mangka inggih sifat-sifatipun wau ingkang murugaken piyambakipun menang kalayan sadaya titah. 347
348 Tedha ngané; sayekti Allah iku ora anuntun para wong kang padha atindak dudu.706 52 Mulané sira weruh para kang ing jeroning ati-atiné padha isi lalara, padha gagancangan ang- golong dhèwèké, calathuné: Aku padha babaya angenani aku kabèh;707 ananging manawa-manawa Allah bakal ama- ringaké kamenangan utawa pidana saka satemah dhèwèké bakal padha kaduwung, amarga saka anggoné padha an- dhelikaké barang ana ing jiwané.708 kuwatir yèn ing ngarsa-Né, 53 Lan para kang padha angèstu bakal padha calathu: Apa iki para 706. Sadaya tiyang kafir, nadyan sami pasulayan piyambak, sami kémawon sadaya sami milawani Islam. Awit saking punika para Muslimin lajeng dipun paringi pèpènget sampun ngantos sami anjagèkaken pitulung utawi pamitran saking para titiyang wau, sami kémawon punapa titiyang Yahudi, titiyang Nasrani, punapa para manembah brahala (Rz). Kados déné ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat candhakaipun, nama ringkih kumandelipun dhateng menangipun Islam ingkang wekasan, manawi margi saking ajrih dhateng mengsah ingkang sakalangkung kiyat, para Muslimin lajeng nedha pitulungan lan mimitran ngriki-ngriki ing antawisipun golongan ingkang mengsahi. Nadyan bangsa- bangsa ingkang sampun majeng ing jaman samangké punika malah langkung saking pratélanipun Quran punika suprandéné meksa sami nacad Kitab Quran déné Quran mulangaken tatales ingkang cocog kaliyan nalar punika. Manawi satunggaling bangsa punika saweg wonten ing salebeting peperangan kaliyan bangsa sanès, satunggal-satunggaling tiyang ing antawisipun bangsa-bangsa wau mesthi badhé kaanggep kados déné mengsah, manawi piyambakipun sasambetan mimitran kaliyan tiyang saking antawisipun bangsa mengsahipun. Lah inggih punika, ingkang dipun karsakaken dhawuhing Quran: "Lan sapa sira sing amimitran karo dhèwèké, lah sayekti iya golongané." 707. "Gagancangan anggolong dhèwèké," tegesipun gagancangan ngajak mimitran kaliyan para titiyang wau utawi nedha pitulunganipun. Para lamis gadhah tindak makaten punika margi ajrih pamalesipun para Muslimin. 708. Kamenangan, tegesipun kamenangan para Muslimin, déné pidana, punika ingkang andhawahi para mengsahipun. Tembung amr ateges pidana utawi pidana ingkang kaancamaken, punika wonten ing Quran Suci dipun agem marambah-rambah, inggih punika wonten ing dalem ukara amrullâh, kados déné ingkang kasebut ing 10: 24, 11: 40, 16: 1. Sadaya wau déning para mufassirin tuwin para ahli basa dipun tegesi pidana ingkang kaancamaken, ingkang sami katamtokaken déning Allah (Zj, TA-LL). Tembung wau ing ngriki terang manawi ugi mengku teges makaten punika. Para ingkang sami ringkih imanipun sami ajrih dhateng mengsah ingkang pranyata pancèn kiyat temenan, inggih punika saking nglebet titiyang Yahudi, saking jawi titiyang musyrik (para manembah brahala). Para ringkih wau sami dipun pangandikani bilih Gusti Allah tumunten badhé maringi kamenangan dhateng Kanjeng Nabi utawi andhawahi pidana dhateng para mengsahipun. Éwadéné tembung amr wau ugi kénging dipun suraos mengku tegesipun ingkang limrah, inggih punika dhawuh. Lah manawi makaten ing ngriki lajeng mengku sasmita peprèntahan tumunten badhé dipun jumenengaken. ingkang kawecakaken Islam, Juz VI
Surat 5 Para Muslimin kaliyan mengsahipun kang padha supata kanthi (anyebut asmaning) Allah kalawan man- thenging supatané, yèn dhèwèké sayekti temen-temen réwangira? Muspra sakèh panggawéné, mula- né padha dadi wong kang padha kapitunan.709 54 É, para kang padha angèstu! sapa sira yèn ana kang ambalik saka agamané, iku Allah bakal anekakaké wong-wong kang padha Ditresnani sarta padha tresna ing Panjenengané, andhap-asor ma- rang para angèstu, minulya atas para kafir; bakal padha nyrempeng ing dadalaning Allah lan ora padha wedi marang panacadé wong kang nacad; lubèré kadarmaning Allah, kaparingaké sapa kang dadi kapareng-É; lan Allah iku Jembar- paparingé, Ngudanéni.710 iki Ut. panga- yomanira 55 Mitranira iku mung Allah lan Utusan-É sarta para angèstu, para kang padha anjumenengaké salat, lan padha ambayar zakat, lan dhèwèké padha rukuk.711 709. Punika piweca bilih punapa ingkang katindakaken déning para lamis kanggé milawani Kanjeng Nabi, punika badhé tanpa tilas, sarta para titiyang wau mesthi boten badhé saged angsal damel kados ingkang dipun kajengaken. 710. Bab punika kadhawuhaken minangka panglipur dhateng Kanjeng Nabi lumawan paékanipun para Yahudi ingkang sami sekuthon ngrencana sawarnining sarana murih para Muslimin sami ambalik saking agaminipun (mirsanana 448). Sinten tiyangipun utawi tiyang-pancer pundi ingkang ambalik saking agaminipun wau, sarta sinten tiyangipun ingkang kakarsakaken anggentosi piyambakipun, punika prakawis ingkang kelampahan wonten ing babad. Nanging sugengipun Kanjeng Nabi wonten ing Madinah, punika saged bukti ingkang terang, bilih wontenipun saèstu tiyang ingkang ambalik saking agaminipun, punika boten naté andadosaken tipising pabarisan Islam, sarta saben wonten tiyang satunggal ingkang ambalik, wonten tiyang kathah ingkang lajeng anggolong dhateng kalangan Islam tuwin tumut lalabuh ambélani Islam. Kacariyos nalika ngajengaken wekasaning sugengipun Kanjeng Nabi, wonten pancer titiga ingkang ambalik. Nanging rèhning pancer titiga wau dipun rampungi nalika jamanipun Bagéndha Abu Bakar, milanipun piweca ingkang kasasmitakaken ing dhawuh punika cetha manawi mecakaken jaman nalika Bagéndha Abu Bakar dados khalifah. Pancèn inggih nalika jaman wau punika kelampahanipun saèstu wahananing piweca punika, inggih punika nalika boten let dangu sasampunipun séda kanjeng nabi, para sahabat Nabi sami nyirep pambaléla ageng-agengan, ingkang saupami boten tumunten kasirep mesthi mahanani sadaya pancer sami ambalik. Dados Bagéndha Abu 711. Mirsanana kaca candhakipun. 349
350 Tedha 56 Lan sapa sing ngapèk mitra lan utusan-É sarta para Allah angèstu, lah sayekti, papanthaning Allah, iku kang padha menang. RUKU' 9 Para tukang ngérang-érang 57-60. Tukang angérang-érang sarta panyenggringipun. 61-64. Para Yahudi lamis sarta tindakipun ingkang nistha. 65, 66. Dipun paréntahaken dhateng piyambakipun supados atindak miturut kitab-kitabipun. Ut. mitra 57 É, para kang padha angèstu! Aja sira padha ngalap pangayoman para kang wus padha kaparingan kitab ing sadurungira sarta para kafir, kang anganggep agamanira iku guguyon lan padha di bekti ing Allah, manawa sira padha wong angèstu.712 lan dolanan; 58 Lan manawa sira anguwuh marang salat, iku padha digawé guguyon lan dolanan; iki amarga dhèwèké iku wong kang padha ora ngerti. Bakar tuwin para ingkang sami biyantu panjenenganipun punapa déné para juru-pirembagipun, punika ingkang ing ngriki kadhawuhaken; tiyang ingkang tresna ing Pangéran tuwin dipun tresnani ing Pangéran. 711. Katrangan ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika katrangan gerban (umum). Cariyos ingkang nyariyosaken bilih Bagéndha 'Ali maringaken agemipun susupé dhateng satunggaling titiyang miskin nalika panjenenganipun wau pinuju ruku' ing salebetipun sembahyang, punika boten nerangaken ayat punika. Zakat punika kapasrahaken dhateng baitu-l-mal (bandhanipun praja), lajeng dipun tanjakaken kanggé kaperluwan warni-warni. Déné suraosipun ayat punika sampun terang. Para angèstu sami dipun dhawuhi supados boten sami nedha pangayoman lan mimitran kaliyan para titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, wangsul pangayomanipun punika Allah lan Utusan-Ipun punapa déné para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ingkang setya tuhu. Ayat candhakipun saya anyethakaken bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika sadaya titiyang mukmin jalaran para titiyang wau sami kasebut papanthaning Allah ingkang badhé menang, mangka gelar yektinipun ingkang menang punika umat Islam sadaya, boten namung Bagéndha 'Ali piyambak. Déné tiyang ingkang sami katuju ing dhawuh, punika sajakipun para titiyang ingkang imanipun dhateng menangipun Islam ingkang wekasan boten patosa kiyat kados déné para mukminin sajati ingkang sabagéan ageng. 712. Nitik dhawuh punika terang bilih para Muslimin punika ingawisan boten kénging sasambetan mimitran kaliyan para titiyang ingkang ngérang-érang agaminipun lan Nabinipun. Juz VI
Surat 5 Para Muslimin kaliyan mengsahipun 59 Calathua: É, para pandhèrè- king Kitab! Apa kowé padha gething713 marang aku (tanpa karana) kajaba mung dumèh aku padha angèstu ing Allah sarta apa kang kadhawuhaké marang aku lan apa ing sadurungku, lan déné kèh-kèhané sira iku padha murang yekti? kang kadhawuhaké 60 Calathua: Apa kowé padha gelem dak kandhani (wong, kang) luwih ala tinimbang iki wawalesé mungguhing Allah? (Sing luwih ala iku yaiku) sapa kang dila'nati déning Allah sarta kang katibanan bendu-Né, tuwin ana kang padha kadadèkaké kethèk lan cèlèng apa déné kang ngabdi sétan; iki padha luwih ala panggonané sarta luwih sasar saka dalan kang bener.714 61 Lan nalikané padha teka ma- rang sira padha calathu: Kula sami lan sanyata, angèstu; lumebuné kalawan (angandhut) kakafiran sarta temen metuné iya kalawan (angandhut) iku; lan Allah iku luwih wikan marang apa kang padha diumpetaké. 713. Naqama punika nunggil teges kaliyan tembung ankara jawinipun: anggething (Rgh, Rz). 714. Sampun cetha bilih tiyang ingkang ing ngriki kapangandikaken dados kethèk lan andhapan punika para titiyang Yahudi. Kula aturi nocogaken kaliyan 107 lan 2: 65 minangka katrangan tegesipun dhawuh punika. Pantes pinèngetan, nadyan tiyang ingkang kapangandikakaken wonten ing kalih panggènan wau sami kémawon, meksa wonten bédanipun anggènipun nyebutaken, ingkang sapisan namung kasebut kethèk, ingkang kaping kalih kasebut kethèk lan andhapan. Malah kawewahan malih, para titiyang wau ugi kapangandikakaken bilih tiyang ingkang kadadosaken kethèk lan andapan lan abdinipun sétan punika: "padha luwih ala panggonané sarta luwih sasar saka dalan kang bener." Lah, ingkang makaten wau sadaya saged nyingkiraken sadaya semang-semang lan saged anetepaken bilih para titiyang wau taksih lastantun manusa, awit kethèk lan andhapan boten saged dipun wastani sasar saking margi ingkang leres. Dados ayat punika saya angiyataken pupuntoning pamanggih ingkang kaandharaken wonten ing 107. Ayat candhakipun saya anyethakaken malih, jalaran ing ngriku katerangaken bilih kethèk lan andhapan wau ugi, sami sowan dhateng Kanjeng Rasul kalayan ngandhut kakafiran sarta késahipun ugi ngandhut kakafiran. 351
352 Tedha Ar. ing dalem 62 Lan sira bakal weruh, dhè- wèké iku sapirang-pirang kang padha gancang-gancangan marang dosa lan murang bener, sarta anggoné padha mangan barang kang olèhé sarana laku ora bener; temen ala apa kang padha dilakoni iku.715 63 Yagéné para pandhitané lan para winasisé padha ora menging dhèwèké anggoné padha ngucap dosa lan anggoné padha mangan barang kang olèhé sarana laku ora bener? Temen ala apa kang padha ditindakaké. 64 Lan para Yahudi padha cala- thu: Astaning Allah iku kabanda! Tangan-tangané kang bakal padha binanda sarta bakal padha dila'nati amarga anggoné padha calathu mau. O, balik asta-Né karo pisan padha mulung,716 Panjene- ngané apaparing kapriyé sakarsa- Né; lan sayekti, dhèwèké iku sing akèh-akèh, apa kang kadhawuhaké marang sira saka Pangéranira, iku temen angundhakaké anggoné an- daluya lan Ingsun andèkèkaké mumungsuhan saka lan anggoné kafir; 715. Suht, ateges bandha awisan, boten kénging dipun alap (Msb, TA-LL). Punika ugi dipun anggé nembungaken besel (Rgh). Dados ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika sadhéngah lampah ngupados bandha ingkang boten kaidèn. 716. Rembag makaten punika dipun anggé pawadan anggènipun milawani ada nglempakaken arta urunan kanggé rumeksa kawilujenganipun umat Islam. Miturut gagasanipun ingkang klèntu para Yahudi ingkang remen ngérang-érang, pandamel suci, utawi pandamel karana ambélani yakti, kedahipun boten ambetahaken arta ingkang angsalipun mawi cara urunan limrah. Kula aturi nocogaken kaliyan 3: 180: "Satemené Allah iku mlarat lan aku iki padha sugih," tuwin katrangan angka 524. Utawi: inggih saged ugi ingkang dipun kajengaken punika mastani bilih astanipun Allah punika kabanda boten dipun agem mitulungi para Muslimin, jalaran piweca-piweca ingkang mecakaken menangipun ingkang wekasan para Muslimin kaliyan para mengsah-mengsahipun, punika dèrèng kaleksanan saèstu wahananipun. Dhawuh wangsulanipun, awujud piweca bilih para titiyang wau piyambak badhé nemahi tinalikung tangan-tanganipun, ngantos boten saged mitulungi mengsah- mengsahipun para Muslimin, sarta ing salajengipun para titiyang wau sami dipun la'nati, inggih punika sami sinebrataken saking sadaya kasaénan saha ngalami dintening kacilakan. Quran Suci asring Juz VI
Surat 5 Para Muslimin kaliyan mengsahipun a. 674 114 lan gegethingan ana ing antarané dhèwèké tumeka dina kiyamat;a saben-saben padha angurubaké genining paprangan, iku Allah sing nyirep, sarta dhèwèké padha tu- mindak agawé wisuna ing bumi; lan Allah iku ora remen para wong kang agawé wisuna. 65 Lan saupama para pandhèrèk- ing Kitab iku padha angèstua lan padha bektia, amasthi dhèwèké Ingsun alingi panggawé-pangga- wéné kang ala, lan amasthi bakal Ingsun lebokaké ing taman nu- graha. 66 Lan saupama dhèwèké padha anjejegna Taurèt lan Injil lan apa kang kadhawuhaké marang dhè- wèké saka ing Pangérané, amasthi bakal padha mangan (pangan) saka ing ing sangisoring sikil-sikilé; sawenèhé iya ana sagolongan kang burus tindaké, lan sing akèh-akèh ala barang kang padha dilakoni.717 dhuwuré lan saka ngagem fi'il madli ingkang kanggé nedahaken bilih prakawis ingkang dipun pangandikakaken badhé kelampahan bénjing ing wekdal ingkang badhé dhateng, punika mesthi kelampahan saèstu. 717. Iqâmah utawi anjejegaken Torèt lan Injil, punika ateges rumeksa kitab-kitab wau punapa mesthinipun sarta netepi punika. Nedha tetedhan saking nginggil, punika ingkang dipun karsakaken tetedhan ruhani, utawi tampi wahyuning Pangéran; déné nedha tetedhan saking sangandhaping suku- sukunipun, punika ateges rejeki ing bumi punika. Maksudipun dhawuh: para titiyang wau mesthi badhé angsal kakalihipun wau kalayan mluwah-mluwah. Nanging rèhning para titiyang wau sami boten netepi punika, mila kontening wahyunipun Pangéran inggih tinutup tumrap piyambakipun. Sikep momot ingkang dipun anggé déning Islam tumrap dhateng agami sanès, dalasan ingkang awon piyambak, boten wonten ingkang nyamèni. Upamanipun kémawon, pitedah ingkang kaparingaken dhateng para Muslimin ingkang mungel makaten: "Lan aja padha nyanyamah kang padha diuwuh saliyané Allah" (6: 109), ingkang miturut dhawuh punika, dalasan brahala boten kénging dipun cacamah. Cobi kula aturi nandhing pitedah punika kaliyan pitedah ingkang saged ugi kasebutaken wonten ing kitab sucinipun agami sanès ing bab prakawis sikep ingkang kedah dipun anggé tumrap dhateng sanès agami. Dados sanajan para Yahudi lan para Nasrani punika sakalangkung sanget anggènipun mengsahi Islam, éwadéné meksa kadhawuhaken bilih wonten sagolongan ingkang burus tindakipun. Péranganipun ingkang sapisan ayat punika nedahaken bilih wahyuning Pangéran, punika sampun dipun gagampil déning para Yahudi lan para Nasrani. 353
354 Tedha Juz VI RUKU' 10 Para Nasrani sami kasasar saking yakti 67. Yakti punika kedah dipun undhangaken tanpa mawang babaya. 68-71. Para pandhèrèking Bibel tindakipun boten anocogi punika. 72-77. Sasaripun para Nasrani. 67 É, Utusan! anekakna apa kang kadhawuhaké marang sira saka ing Pangéranira; lan manawa sira ora nindakaké, lah sira iya ora nekakaké ayahan-É; lan Allah bakal anyalametaké sira saka ing manusa; sayekti Allah iku ora nuntun wong kang padha kafir.718 a. 157 68 Calathua: É, para pandhèrè- king Kitab, ora pisan sira iku manut barang becik,a kajaba manawa sira wis padha anjejegaké Taurèt lan apa kang kadhawuhaké marang sira saka Pangéranira;719 lan apa kang ka- sira dhawuhaké marang saka Pangéranira temen angun- dhakaké pambalasar lan kakafiran tumrap dhèwèké kang akèh-akèh; mulané aja sira anusahaké marang wong kang padha kafir. lan Injil iku 718. Nalika wonten ing Makkah, mengsahipun Kanjeng Nabi punika namung titiyang Quraisy piyambak. Nalika Panjenenganipun Hijrah dhateng Madinah, wewah tikel-matikel rekaosipun. Bangsa Yahudi punika bangsa ingkang kiyat, sakecap kémawon wicanten ingkang barès-kurès, saged mahanani para titiyang wau dados mengsah ingkang sakalangkung ambabayani. Para pancer Arab sanès- sanèsipun ing wekdal punika ugi sampun kénging kapikut ing pangicuk-icukipun titiyang Quraisy, supados anggolong dhateng piyambakipun. Sapunika Quran boten namung nglepataken panembah brahala kémawon, nanging ugi nglepataken murang-yektinipun para Yahudi saha sasaripun para Nasrani. Awit saking punika mila lajeng wonten wahyuning Pangéran ingkang anjanjèkaken bilih Kanjeng Nabi badhé tansah dipun ayomi déning Pangéran saking sawarnining babaya ingkang dhateng saking pundi-pundi tuwin saking sadaya sekuthon palacidra ingkang ngangkah badhé nyédani panjenenganipun. 719. Lah punika pamelèh ingkang pedhes dhateng anggènipun mabeni para Yahudi lan para Nasrani. Dalasan dhateng kitabipun Torèt tuwin Injil, para titiyang wau boten sami rumeksa ing kasucianipun, sarta punapa kémawon ingkang taksih asli saking piwulangipun para nabi, para tiyang wau boten sami nindakaken. Awit saking punika anggènipun para titiyang wau sami mabeni Kanjeng Nabi, punika nama boten wonten aosipun. Manawi para titiyang wau pranyata sami rumeksa ing kasunyatan tuwin kamurnèning kitabipun tuwin nglampahi ing sapangrèhing wahyunipun Pangéran ingkang kasebut wonten ing ngriku, mesthi botenipun piyambakipun sami ngemohi wahyu Quran, inggih punika kitab ingkang anjangkepi wahananing piweca-piwecanipun kitab ingkang rumiyin-
Surat 5 Para Nasrani sami kasasar saking yakti a. 140 69 Sayekti para kang padha angèstu lan para kang padha Yahudi lan para Sabiûn lan para Nasrani, _ sapa sing angèstu ing Allah lan dina akhir lan atindak becik - iya ora bakal kataman wedi sarta ora padha susah.a 70 Yekti temen Ingsun wis mun- dhut prajanjiané para turun Israil lan Ingsun wis angutus para utusan marang dhèwèké; saben-saben ana utusan teka marang dhèwèké kala- wan barang kang ora dadi pépé- nginaning jiwané, sing sapantha padha anggorohaké lan sing sapan- tha manèh padha matèni. 71 Lan dhèwèké padha ngira manawa ora bakal ana coba,720 mulané padha wuta lan tuli; tumuli Allah bali wilasa-Né marang dhè- wèké, ananging dhèwèké sing akèh banjur padha wuta lan tuli;721 lan Allah iku amirsani apa kang padha dilakoni. 72 Sayekti temen kafir para kang padha acalathu: Sayekti, Allah, Panjenengané iku al-Masih, putra Maryam; lan Masih wis acalathu: rumiyin tuwin anjangkepi sadaya tandha yaktining Wahyunipun Pangéran. Rèhning para titiyang wau boten sami gadhah Kitabing Pangéran ingkang taksih murni, mila leresipun para titiyang wau nama boten gadhah pawadan sakedhik-kedhika kanggé angemohi Kitab Quran. 720. Nadyan sampun marambah-rambah para Yahudi dipun pèpèngeti cobi ingkang badhé dhumawah dhateng piyambakipun, suparandéné para titiyang wau sami puguh gagasanipun, bilih piyambakipun punika bangsa ingkang kinasih, mila boten badhé kelampahan piyambakipun badhé angsal siksa awit saking pandamelipun ingkang awon. Tembung fitnah punika boten namung mligi ateges siksa ing donya punika utawi siksa ing akhirat kémawon, nanging mengku kalih-kalihipun pisan. Para titiyang wau ugi sami nandhang cobi ingkang sakalangkung ageng ing gesang punika. Piyambakipun sami nandhang sangsara ingkang sakalangkung sanget wonten ing tanganipun sang nata Nebukadnezar tuwin para nata Babylon ing sapengkeripun, kathah sanget ingkang pinejahan, déné kakantunipun dipun dadosaken tiyang tawanan. 721. Kacariyos ingkang dipun karsakaken punika kautusipun Kanjeng Nabi Yahya tuwin Kanjeng Nabi 'Isa wonten ing antawisipun para titiyang Yahudi wau (Rz). Dados Gusti Allah wangsul wilasa- Nipun dhateng piyambakipun, punika ateges: rawuhipun Kanjeng Nabi 'Isa, déné para titiyang wau sami dados wuta lan tuli malih, punika ingkang dipun karsakaken sasaripun para titiyang Nasrani, déné 355
356 Tedha É, para turuning Israil! Padha ngabdia ing Allah, Pangéranku lan Pangéranmu.722 Sayekti, sapa sing anjèjèraké sisihan karo Allah, lah temen Allah anglarangi taman iku tumrap dhèwèké, lan panggonané ing geni; lan para wong kang atindak dudu ora bakal padha duwé panulung. 73 Sayekti temen kafir para kang padha acalathu: Sayekti, Allah iku kateluné telu;723 lan ora ana pangé- ran kajaba Pangéran Ingkang- Mahatunggal lan manawa dhèwèké padha ora mareni anggoné padha calathu mangkono, sayekti temen siksa kang anglarani bakal ang- regem dhèwèké sing padha kafir. 74 Lah apa ta dhèwèké padha ora arep bali marang Allah sarta padha nyuwun pangapura-Né? Lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. liya Masih putrané 75 Ora Maryam iku kajaba sawijining utusan; temen wis kaliwat para utusan ing sadurungé; lan ibuné iku wong wadon temen; karo- karoné padha mangan pangan.724 sami mangéran dhateng Kanjeng Nabi 'Isa, inggih punika kawontenan nyata ingkang kalayan terang kawarsitakaken wonten ing ayat candhakipun. 722. "Pangéran Allahira kang dadi sesembahanira, lan aja ngabekti marang liyané (Mattéus 4: 10). Dhawuh ingkang nglepataken sanget piwulang Nasrani bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa punika dipun tandhinga kaliyan dhawuhing ayat 82 ingkang kalayan barès angakeni sisifatanipun para Nasrani ingkang saé. Quran boten naté mengsahi umat punapa kémawon ingkang ngantos lajeng mastani awon kasaénan-kasaénan ingkang wonten ing umat wau, makaten ugi inggih boten naté anggènipun mimitran kaliyan satunggaling umat punika ngantos ngèndelaken kémawon sasaripun umat wau. 723. Terang ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika piwulang Nasrani bab Triniji. Dipun pèngetana bilih asma Siti Maryam, boten kasebutaken gagayutan kaliyan piwulang Triniji. Nanging rèhning para titiyang Nasrani, langkung-langkung para titiyang Katolik Rum, sami numrapaken sifat Kapangéranan dhateng Siti Maryam, margi kaanggep bilih panjenenganipun punika ibuning Allah, mila Quran inggih asring nyebutaken panjenenganipun wau sareng-sareng kalayan Kanjeng Nabi 'Isa, inggih punika kasebutaken anggènipun sami déné manusa wantah. 724. Kraos ngelih saha dhahar tetedhan, punika nedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa lan ingkang ibu Juz VI
Surat 5 Para Nasrani sami celak kaliyan Islam Delengan, kapriyé anggon-Ingsun anggenahaké timbalan-timbalan marang dhèwèké; tumuli delengan, kapriyé anggoné padha maléngos. 76 Calathua: Apa sira padha angabdi saliyané Allah, barang kang ora anguwasani apa kang ambabayani lan apa kang makolèhi tumrapé sira? Lan Allah - Panjene- ngané iku Amiyarsa, Angudanèni. 77 Calathua: É, para pandhèrèk- ing Kitab! Aja padha keladuk ing dalem agamanira, kalawan ora bener, lan aja sira padha manut pépénginané para wong kang te- men wis padha kesasar dhèk biyèn, sarta padha anasaraké ing akèh sarta padha sasar saka dadalan bener.724A RUKU' 11 Para Nasrani sami celak kaliyan Islam 78-81. Para turun Israil dipun la'nati Kanjeng Nabi Dawud sarta 'Isa, amargi saking panerakipun. 82. Panggethingipun para Yahudi sarta sumanakipun para Nasrani dhateng Muslimin. 83-86. Para Nasrani ingkang sami angèstu dhateng Islam. 78 Para turun Israil kang padha kafir padha dila'nati atas sabdané Dawud lan 'Isa putrané Maryam. Iki amarga saka anggoné padha andaga sarta amlangkah wates.725 punika manusa wantah. Saupami kanjeng Nabi 'Isa punika langkung saking manusa wantah, yekti panjenenganipun inggih wonten ing sanginggiling kabetahanipun manusa wantah; ingkang baku piyambak manusa punika nedha, tanpa mawi nedha manusa mesthi boten saged gesang. Nanging Pangéran mesthi boten ambetahaken tetedhan wau. 724A. Guluww utawi keladuk ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika ingkang dipun karsakaken piwulang Nasrani anggènipun sampun ngangkat manusa wantah ngantos dumugi pangkat kaluhuraning Pangéran. Ing ngriki para Nasrani sami dipun pangandikani bilih anggènipun sami andadosaken piwulang punika dados dhadhasaring agaminipun, punika yektinipun namung sami manut (tiru-tiru) piwulang sasar ingkang sampun kawulangaken déning umat ing sadèrèngipun. Panliti priksa énggal mangké ambuktèkaken bilih anggènipun para titiyang Nasrani mangéran dhateng manusa, punika namung nedhak sungging kémawon bangsa-bangsa nembah brahala ing jaman sadèrèng-dèrèngipun, ingkang ugi sami mangéran dhateng manusa. 725. Sasampunipun mangandikakaken Kanjeng Nabi Musa, Kanjeng Nabi Dawud lan Kanjeng 357
358 Tedha 79 Padha ora gelem penging- pinenging saka panggawé nistha kang padha dilakoni; temen ala apa kang padha dilakoni. 80 Sira bakal weruh, dhèwèké sapirang-pirang kang padha apa- wong mitra para kang padha kafir; temen ala apa kang disadhiyakaké déning jiwa-jiwané tumrap marang dhèwèké, déné Allah dadi ora rena marang dhèwèké, ing sajroning siksa olèhé bakal padha manggon. lan ana 81 Lan yèn ta padha angèstua ing Allah lan nabi726 sarta apa kang kadhawuhaké marang dhèwèké, ora bakal padha angalap pawong mitra dhèwèké, ananging dhèwèké iku sing akèh padha murang yekti. sira bakal nemu (nyatané, yèn) banget-bangeting manusa kang mungsuh marang para kang padha angèstu iku para Yahudi lan para kang manembah pangéran akèh, lan sira bakal nemu (nyatané yèn) kang padha luwih raket mimitrané marang para kang 82 Temen Nabi 'Isa, inggih punika ingkang mangka jèjèr ageng-agenging kabegjan ingkang sampun kagayuh déning nabi-nabi Bani Israil, inggih menggahing kaluhuran dunyawi, inggih menggahing kaluhuran ruhani, rawuhipun Kanjeng Nabi lajeng kapangandikakaken kalayan tembung ingkang terang gamblang. Tembung la'nat ing ngriki mengku tegesipun ingkang asli. Nabi-nabi kalih warni wau sadaya, sampun sami maringi pèpènget dhateng para titiyang Yahudi bilih anggènipun sami murang- yakti punika mesthi badhé mahanani dhumawuhing siksanipun Pangéran, ingkang boten dangu malih mesthi badhé kasandhang déning para titiyang wau, manawi boten sami purun nyaèkaken kalakuwanipun. Jamanipun nabi-nabi warni kalih wau katungka kaliyan bilai ageng ingkang andhawahi para titiyang Yahudi, inggih punika nalika kajarah rayah déning para ratu ing Babilon tuwin nalika karisak déning sang nata Titus. 726. Nabi ing ngriki ingkang dipun karsakaken Kanjeng Nabi Musa. Inggih panjenenganipun punika ingkang kalayan terang mecakaken badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Awit saking punika, manawi para titiyang wau pranyata sami angèstu dhateng Kanjeng Nabi Musa, mesthi botenipun piyambakipun sami anggolong dhateng mengsahipun Kanjeng Nabi saha sasarengan milawani ing panjenenganipun. Juz VI
Surat 5 Para Nasrani sami celak kaliyan Islam padha angèstu, iku para kang padha calathu: Aku iki Nasrani; iki amarga dhèwèké iku ana brah- manané lan maratapané lan amarga dhèwèké iku padha ora gume- dhé.727 JUZ VII 83 Lan manawa dhèwèké padha krungu apa kang kadhawuhaké marang utusan, sira weruh mripaté padah nrocos eluhé, amarga saka anggoné padha weruh ing yakti; padha acalathu: Pangéran kawula! kawula sami angèstu, milanipun mugi Tuwan kapareng anyerat kawula nunggil para saksi-(ning yakti).728 84 Lan yagéné aku padha ora angèstu ing Allah sarta barang yakti kang wis tumeka marang aku, kang mangka aku padha amrih Pangéranku kayungyun, anglebokaké aku nunggal para wong tulus? 727. Ayat punika nedahaken péranganipun agami Nasrani ingkang saé, sarta punika saged suka bukti ingkang terang, bilih agami Islam punika jajagadan sifatipun, momot sanget, ngantos nadyan kasaénan punika dumunung wonten ing umat ingkang kalayan terang-terangan mengsahi dhateng Islam, meksa purun angakeni wontenipun kasaénan wau. 728. Ingkang kapangandikakaken punika para titiyang Nasrani ingkang purun angèstu. Sawenèh saking éwonipun titiyang ingkang makaten wau wonten ingkang linangkung, kadosta sang nata ing nagari Habasyah. Nalika jaman wiwitan kautusipun Kanjeng Nabi, nalika kaum Muslimin dipun kaniaya ingkang sakalangkung sanget déning para titiyang Quraisy, ngantos kepeksa mlajeng saking Makkah, inggih wonten nagarinipun sang nata wau anggènipun para Muslimin angsal pangayoman. Wonten ing ngriku para Muslimin meksa taksih dipun tututi déning utusanipun para tukang nganiaya, ingkang salajengipun murih sang nata Nasrani wau boten rena dhateng para Muslimin ingkang keplajeng wau, sang nata dipun aturi rembag bilih titiyang ingkang sami ngungsi mriku punika boten namung maoni brahalanipun titiyang Makkah kémawon, nanging ugi remen nyanyamah Kanjeng Nabi 'Isa (Yesus Kristus). Titiyang Muslimin dipun timbali badhé kapriksa kados pundi aturipun ingatasipun pandakwa wau. Panuntunipun para Muslimin maos sapéranganipun surat "Maryam" ingkang marsitakaken bab Kanjeng Nabi 'Isa. Punika sakalangkung anggènipun mranani panggalihipun sang prabu, ngantos panjenenganipun muwun, sarta ngandika bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika saglugut kémawon boten langkung saking katranganipun Quran punika. Ing salajengipun sang nata ngrasuk agami Islam, punika terang, tandhanipun nalika pawartos sédanipun sang nata wau kapiyarsa déning Kanjeng Nabi ing Madinah, Kanjeng Nabi kapareng nyembahyangaken. 359
360 Tedha Juz VII Ar. ngisoré 85 Mulané Allah angganjar dhè- wèké patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, amarga sa- ka pangucapé mau, supaya padha manggon ing kono; lan iki ganja- rané para kang padha agawé becik (ing liyan). 86 Wondéné para kang padha kafir anggorohaké timbalan-timbalan-Ingsun, iki para mitraning geni. lan padha RUKU' 12 Para Muslimin pinaringan pèpènget prakawis tindak dosa pangadatanipun para umat ingkang rumiyin-rumiyin 87-89. Dipun prayogèkaken nganggé lan mamrih barang ingkang kaiden. 90, 91. Sajeng lan ngabotohan dipun awisi. 92, 93. Ambangun turut lan anetepi wajib dipun damel tatalesing pandamel. 87 É, para kang padha angèstu! aja sira padha anglarangi (awakira dhéwé) barang angresepaké, kang Allah angenakaké tumrap marang sira lan aja padha anerak wates; sayekti Allah remen marang para kang padha anerak wates.729 iku ora 88 Lan padha mangana barang paparingé Allah marang sira, kang kaidèn kang angresepaké, lan pa- dha di bekti ing Allah, Kang padha sira èstu. a. 200 ing sumpahira kang kalawan lahan,a 89 Allah ora anganggep 729. Dhawuh punika boten namung nglepataken cara ngunjara badanipun piyambak kados ingkang katindakaken dhateng para pandhita Nasrani, kados déné ingkang sampun kapangandikakaken ing ruku' ingkang sampun, nanging ugi nglepataken pandamel ingkang lèrègipun nampik nugrahaning Pangéran sarana nganggé pakarti ingkang awon tuwin kesèd. Dados ingkang sapisan para Muslimin kapangandikakaken sampun ngantos sami manut caranipun titiyang Nasrani sami amblenggu awakipun piyambak, kaping kalihipun sami dipun pèpèngeti bilih sagedipun sami angsal nugrahaning Pangéran wau ngemungaken manawi piyambakipun sami purun ngupados punika kalayan sakiyat-kiyatipun.
Surat 5 Para Musilimin kaparingan pèpènget ananging Panjenengané anganggep sumpah kang kalawan pupun- tonira; mulané tebusané730 mènèhi pangan wong miskin sapuluh, arupa (pangan) kang sedhengan kang sira anggo ngingoni bra- yatira, utawa padha sira sandhangi, utawa mardikakaké gulu siji; nanging sapa sing ora bisa éntuk (sarana) lah puwasa telung dina; iki tebusané sumpahira manawa sira nibakaké sumpah; lan padha ngreksaa sumpahira.731 Kaya mang- kono Allah anggoné anerangaké timbalan-timbalan-É marang sira, supaya sira padha atur panuwun. b. 280, 281 c. 662 d. 663 90 É, para kang padha angèstu! sajeng lan ngabotohanb lan (wadal marang) watu kang padha ditata ngadegc sarta panah (pethèk)d iku ora lelethek panggawéning sétan, mulané sira dohana, supaya sira padha begja.732 liya 730. Lepat sanget manawi dipun kinten bilih ayat punika ngidini nebus sarupaning sumpah. Manawi ayat punika kacundhukaken kaliyan ayat-ayat ingkang sampun-sampun nedahaken bilih sumpah ingkang dipun karsakaken punika sumpah ingkang magepokan kaliyan prasetya (ujar, kaul) lan sasamanipun, ingkang lèrègipun prasetya ngawisi awakipun piyambak barang ingkang pancènipun kaidèn. Manawi kacundhukaken ugi kaliyan 2: 226, nedahaken bilih ayat wau ugi kedah kacundhukaken malih kaliyan ayat ing sadèrèngipun (inggih punika 2: 225), ingkang ngawisi sumpah nyegah awakipun piyambak nindakaken sawenèh kasaénan. Dhawuh ingkang kasebut ing wekasaning ayat punika, ingkang mungel padha ngreksaa sumpahira, punika ugi nedahaken bilih boten sadaya sumpah kénging dipun terak, dados tebusan punika namung dipun idini tumrap prakawis sumpah ingkang margi saking sumpahipun wau tiyang lajeng kécalan sawenèh barang ingkang kaidèn utawi kécalan kelonggaran anindakaken kautaman. Salajengipun sampun cetha bilih Kitab ingkang migatosaken sanget kawajiban netepi sawarnining janji, punika mokal sanget manawi ngidinana nerak prajanjian ingkang dipun kiyataken kalayan sumpah. 731. Padha ngreksaa sumpahira, tegesipun: aja padha sumpah kajaba manawa perlu temenan (Rz). Dhawuh punika ugi kénging dipun suraos padha netapana sumpahira, inggih punika: disetya marang sumpah manawa sira iku sumpah. 732. Ayat punika ngawisi babar pisan sadaya barang ingkang mendemi tuwin ngabotohan. Langkung-langkung nitik saking anggènipun sadaya wau katunggilaken kaliyan "wadal dhateng séla ingkang kapasang tumrap brahala-brahala" tuwin panah pethèk, punika saya cetha anggènipun nandhakaken bilih sadaya wau kalebet awisan ing ayat 3. Dipun riwayataken nalika ayat punika katurunaken, sanalika dipun undhangaken déning satunggaling tiyang turut margi-marginipun kitha Madinah, bilih sajeng kawisan, sarta saking anggènipun tanggap anetepi undhang-undhang punika, ing sanalika wau sadaya encèh (klemuk) wadhah sajeng ingkang wonten ing saben griyanipun tiyang Muslimin dipun suntaki, ngantos margi-margi kilènan sajeng (Bkh). Ing babadipun donya dèrèng naté 361
362 Tedha Juz VII 91 Sétan iku mung ngarah arep nukulaké mumungsuhan lan gege- thingan ing antaranira asarana sa- jeng lan ngabotohan, sarta anyegah sira saka éling maring Allah tuwin saka ing salat; lah apa ta sira arep padha marèni?733 92 Lan padha ambangun-turuta maring Allah sarta padha am- bangun-turuta marang Utusan lan padha di ngati-ati; ananging mana- wa sira padha mléngos, lah padha sira weruha, manawa sasanggané Utusan-Ingsun iku mung ane- kakaké kalawan terang. 93 Ingatasé para kang padha angèstu lan anglakoni panggawé becik, ora pisan ana cacadé ing sajroné barang kang kapangan,734 manawa padha ngati-ati (saka ing ala) sarta padha angèstu tuwin padha anglakoni panggawé becik, tumuli padha ngati-ati (ing wajibé) sarta padha agawé becik (ing liyan); lan Allah iku remen marang para kang padha agawé becik (ing liyan). RUKU' 13 Boten wonten umat ingkang badhé saget angagru-agru kaamananipun Ka'bah 94-96. Bebedhag punika salebetipun mangsa haji dipun awisi. 97-100. Piweca tumrap kaamananipun Ka'bah. kelampahan awon ingkang sampun ngoyod sakalangkung lebet kados déné kasukan minum punika, saged dipun sirnakaken sami sanalika, tur kalayan ambabarpisani, kados ingkang kelampahan nalika tumuruning ayat punika. 733. Ing ngriki namung katerangaken saprakawis, nanging cetha, punapa sababipun déné barang ingkang mendemi lan ngabotohan dipun awisi. 734. Ingkang dipun pangandikakaken ing ayat punika para titiyang ingkang sampun tilar donya ing sadèrèngipun awisan punika katurunaken. Éwadéné sanajan ayat punika dipun suraosa tumuju dhateng sadaya para angèstu, meksa boten saged dipun suaraos ngéngingaken kula sami nindakaken punapa ingkang sampun kaawisan. Jalaran tiyang ingkang angèstu nglampahi pandamel saé, lan ngatos-atos ing wajibipun, punika mesthi inggih boten purun celak-celak barang awisan. Angèstu lan ngatos-atos ing wajibipun, dipun sebutaken ngantos ambal kaping tiga, punika mengku suraos nyebutaken
Surat 5 Kaamananipun Ka'bah 94 É, para kang padha angèstu, yekti Allah bakal anyoba ing sira tumrap sawenèhing buburon, kang déning bisa tangan- tanganira towokira, supaya Allah anguningani sapa sing wedi ing marang Panjenengané ana pasepèn; mulané, sapa sing anerak wates sawusé mangkéné iki, iya bakal olèh bagéan siksa kang nglarani. kacekel lan 95 É, para kang padha angèstu! aja padha matèni buburon sajroné sira isih nglakoni haji,735 lan sira, sapa sing amatèni kalawan jaragan, lah wawalesé kéwan ingon sa- timbangé apa kang wis dipatèni, miturut anggoné ambebeneri golo- nganira wong loro kang padha ngadil, minangka atur-atur tinekak- aké ing Ka'bah, utawa, tebusané, awèh pangan marang wong-wong miskin, utawa puwasa satimbangé iki, supaya dhèwèké angrasakna ora beciking kadadéaning pang- gawéné; Allah angapura apa kang wis kapungkur; lan sapa sing angambali manèh, Allah bakal ani- bakaké wawales marang dhèwèké; lan Allah iku Minulya, Gustining Wawales. sira buroné sagara736 sarta pangané,737 96 Dikenakaké tumrapé kawajibanipun manusa warni tiga, inggih punika: kawajiban ingkang tumrap dhateng Gusti Allah, dhateng badanipun piyambak, lan dhateng ngasanès. 735. Awisan mejahi bubujengan nalika saweg nindakaken ngibadah haji, punika minangka cihna ngaosi dhateng kaamananipun Ka'bah. Kajawi punika ingkang makaten wau ugi perlu kanggé anjagi kawilujengan, jalaran manawi wonten ing klempakanipun tiyang kathah kados makaten wau dipun kaparengaken ambubujeng, mesthi badhé nuwuhaken lalampahan ingkang ambabayani tumrap nyawa lan badanipun tiyang. 736. Tembung bahr ingkang kagem ing ngriki mengku teges ingkang wiyar, dados bubujenganing saganten punika mengku teges sadaya bubujengan ing toya, sami kémawon punapa saganten, lèpèn, punapa tlaga (Rz). 737. Tha'am (tedha)-nipun saganten ing ngriki kadamel béda kaliyan bubujenganipun, sarta 363
364 Tedha minangka pangan tumrap ing sira sarta lan dilarangi ingatasé sira buroning dharatan sasuwéné sira anglakoni haji, lan padha di bekti maring Allah, kang sira iku bakal padha ingimpun marang Panjenengané. tumrap para lalaku, a. 659 97 Allah wus andadèkaké Ka'- bah,738 Padaleman Suci, dadi minangka pikuwat tumrap para manusa739 apa déné sasi suci sarta tuwin babanten kang atur-atur linungsir-lungsir;a mangkéné iki supaya sira padha weruha, yèn Allah iku anguningani sabarang kang ana lan sabarang kang ana ing bumi, lan yèn Allah iku Ingkang-Mahawikan ing samubarang. ing langit-langit 98 Padha weruha, yèn Allah iku abanget piwalesé (marang ala), sarta yèn Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 99 Sasangganing Utusan iku ora liya kajaba anekakaké (timbalan), lan Allah iku anguningani apa kang padha sira wedhar lan apa kang padha sira singidaké. miturut khalifah Nabi ingkang sapisan, ateges: barang panggihan, ingkang asalipun kentas (dhateng daratan) saking saganten utawi lèpèn, utawi barang ingkang kapagol (ing daratan) nalika katut robipun toya, ingkang pamendhetipun tanpa mawi ambetahaken pambudidaya ingkang awrat (Rz). 738. Tembung ka'bah punika asal saking tembung ka'aba, tegesipun mindhak ageng utawi dados inggil, déné anggènipun winastan makaten wau margi saking kaluhuranipun Ka'bah wau (Rz), utawi punika nama ingkang mengku piweca, ingkang nedahaken bilih Ka'bah wau badhé linuhur ing donya punika ing salami-laminipun. Ka'bah wau ugi winastan Baitu-l-Haram, utawi padaleman Suci, saha ing jawinipun Padalemanipun Allah. antawisipun bangsa Arab misuwuripun winastan baitullâh, Wangunipun ingkang deles, alang-ujuripun 55 pecak lan 50 pecak, nanging plataran ingkang kaadegan Ka'bah wau ukuran 530 pecak lan 500 pecak. 739. Punika piweca bilih Ka'bah punika ing salami-laminipun badhé lastantun tetep dados pangayoman tumrap para manusa, dados punjering ener para ingkang sami jiyarah haji ing salami- laminipun tuwin ingkang dhatengipun kalayan sami ambekta kéwan ingkang badhé kadamel kurban. Piweca punika kawiyosaken wonten ing wekasaning dhawuh: "Mangkéné iki supaya sira padha weruha, yèn Allah iku anguningani sabarang kang ana ing langit-langit lan sabarang kang ana ing bumi;" terangipun, kanyataanipun piweca punika wonten ing sadaya jaman ingkang badhé dhateng, Juz VII
Surat 5 Lajengipun angger-angger 100 Calathua: Ora padha barang ala karo barang becik iku sanajan ta anggumunaké marang sira kèhé barang ala iku; mulané padha di bekti maring Allah, é, para kang ana akalé, supaya sira padha begja. RUKU' 14 Lajengipun angger-angger tumrap para Muslimin 101, 102. Pitakènan prakawis riricikan boten dipun prayogèkaken. 103-105. Sawarnining pangadatan ingkang tuwuh saking panyembah pangéran kathah dipun tulak. 106-108. Pasaksi, manawi leresipun anggèning aneksèni dipun sumelangaken. 101 É, para kang padha angèstu! aja padha atatakon barang-barang, kang manawa diwedharaké marang sira, bakal anusahaké sira, lan ma- nawa iku padha sira takokaké na- likané Quran didhawuhaké, bakal diwedharaké marang sira; Allah angapura prakara iki, lan Allah iku Aparamarta, Momot.740 Ut. marang ing dalem saduru- ngira temen padha takon prakara iku, tumuli padha dadi kafir amar- ga saka prakara iku.741 102 Wong-wong ing 103 Allah ora (namtokaké ing undhang) andadèkaké bahîrah lan sâibah lan washîlah sarta hâmi, ananging para kang padha kafir agawé-gawé goroh ditibakaké ma- rang Allah, lan dhèwèké iku sing akèh-akèh padha ora ngerti.742 punika badhé dados tandha yakti ing Mahawikanipun Allah, inggih punika ingkang sampun amecakaken piweca wau ing nalikanipun Ka'bah punika prasasat boten kasumerepan babar pisan wonten ing sajawinipun laladan Arab (Mirsanana 469). 740. Islam, boten ngarsakaken pandamel ingkang awrat-awrat, kadosta gesang mandhita, makaten ugi Islam ugi ngawisi pitakèn ingkang ngéngingi piprincènipun prakawis warni-warni, jalaran ingkang makaten wau mesthi badhé mahanani sawenèh cara lajeng kaanggep wajib. Kathah prakawis ingkang kasarahaken kémawon dhateng pahamipun satunggal-tunggaling tiyang utawi dhateng kawontenaning jaman lan panggènan. 741. Dhawuh punika boten mligi nuju dhateng salah satunggaling umat. Babadipun umat ingkang sampun-sampun nedahaken bilih pratélan punika umumipun nyata. 742. Ngeculaken sawenèh kéwan karana kanggé mulyakaken brahala, punika sampun kacara 365
366 Tedha Ar. daktemu 104 Lan nalikané padha dikan- dhani: Ayo padha mrénéa mara marang apa kang wus kadha- wuhaké déning Allah lan marang Utusan, padha acalathu: Wis cukup tumrapé aku apa kang wis padha ing bapak-bapakku. tinemu ana Apa! Apa ya sanajan bapak- bapakné padha ora weruh barang- barang sarta padha ora nurut dalan kang bener.* Ut. wong sing sasar 105 É, para kang padha angèstu! padha di rumeksa ing jiwanira; sasaring wong iku ora ambabayani marang sira, manawa sira padha ngambah dalan bener; marang Allah bakal balinira kabèh baé, banjur Panjenengané bakal aparing weruh marang sira apa kang wis sira lakoni. 106 É, para kang padha angèstu! manawa salah sawijinira, nalika atinggal weling, anguwuha wong loro kang ngadil saka golonganira, supaya aneksèni ing antaranira, utawa wong loro pati amareki wonten ing kalanganipun bangsa Arab. Boten prabéda kalayan anggènipun Islam nyirnakaken sawarnining kakantunanipun panembah brahala, makaten ugi tatacara punika, ing ngriki ugi dipun lepataken. Bahîrah (saking tembung bahara jawinipun ngethok utawi ngiris) punika tegesipun unta èstri ingkang dipun iris kupingipun. Manawi unta èstri (miturut sawenèh ngulami kalebet ugi méndha gèmbèl èstri utawi méndha kacangan èstri) punika sampun manak kaping gangsal (utawi pitu, utawi sadasa), manawi ingkang kantun piyambak punika medal jaler, lajeng dipun pragat, nanging manawi èstri, lajeng dipun iris kupingipun. Miturut kateranganipun ngulami sanès, biyungipun; unta èstri wau ugi lajeng dipun mardikakaken, boten dipun pragat lan boten dipun anggé ambekta momotan (LL). Sâibah (saking tembung sâaba jawinipun ucul ) tegesipun kéwan ingkang dipun etogaken saba ing sakajeng-kajengipun piyambak. Miturut katranganipun ngulami sanès, Sâiba punika biyungipun bahîrah, utawa unta èstri ingkang margi sampun manak èstri urut-urutan ngantos kaping sadasa, lajeng dipun mardikakaken saba ing sakajeng-kajengipun piyambak lan boten dipun tumpaki tuwin boten dipun pendhet puhanipun (LL). Washîlah (saking tembung washala, jawinipun nyambet utawi anggandhèng) tegesipun ménda èstri ingkang manak kembar, jaler kaliyan èstri. Manawi manakipun punika medal jaler thok, lajeng dipun pragat tumrap brahala, manawi medal èstri thok, dipun opèni. Nanging manawi medal kembar jaler kaliyan èstri, jaleripun dipun anggep sambet kaliyan èstrinipun, awit saking punika lajeng boten dipun pragat kanggé kurban dhateng para sesembahanipun (Rz). Hâmi (saking tembung hamahu jawinipun ngawisi, nyegah, ngayomi, rumeksa) tegesipun unta jaler ingkang ingawisan gigiripun (boten kénging dipun tumpaki utawi dipun momoti); ingkang dipun Juz VII
Surat 5 Lajengipun angger-angger liyané saka saliyané golonganira743 manawa sira pinuju lulungan ing bumi mangka babaya pati angenani ing sira; (saksi) sakaroné sira candheta nganti sabubaring salat; tumuli, manawa semang- semang (marang dhèwèké) supaya sakaroné padha sumpah ing Allah, (akanthi calathu): Iki, aku ora bakal padha angurupaké ajèn-ajèn, sanajan ta sanak, lan ora bakal aku pasaksining padha Allah,744 amarga aku iki mundhak padha kalebu èwoné para wong dosa. sira angumpet Ut. pantes olèh pana- cad 107 Lah, manawa kasumurupan, sakaroné padha atindak dosa, iya banjur anaa loro liyané minangka gegentiné sakaroné saka golongané kang padha angluputaké dhèwèké, padha sanak cedhak sakaroné; banjur sakaroné padha sumpaha kalawan (anebut asmaning) Allah: Pasaksiku iki temen luwih nyata tinimbang pasaksiné sakaroné, lan aku padha ora amlangkah wates, amarga aku iki mundhak padha kalebu èwoné para wong atindak dudu. mardikakaken lan boten dipun anggé; ingkang turunipun pangkat kalih sugih anak (LL, Rz). 743. Cariyos ing wingking punika sasambetan kaliyan tumurunipun ayat punika. Wonten tiyang jaler kalih sami sadhèrèk, sami déné tiyang Nasrani, Tamin Dari tuwin 'Adi. Tiyang kalih punika nalika wonten ing Siriyah dipun titipi sawenèh barang déning mitranipun Muslim nama Budail ingkang badhé tilar donya, supados barang-barang wau dipun pasrahaken dhateng warisipun, manawi piyambakipun wangsul mantuk dhateng Madinah. Sadhèrèk kakalih wau nylimpedaken cawan slaka, déné barang sanèsipun kapasrahaken dhateng warisipun Budail. Warisipun Budail manggih cathetan ingkang pepak, ngantos katitik bilih cawan selaka ingkang dipun slimpedaken wau kagolong sapéranganipun barang- barang ingkang suwau kadarbé déning Budail. Lah pasaksinipun tiyang Nasrani sasadhèrèk wau kawiyak doranipun. Cariyos punika ambuktèkaken bilih ngantos jaman ingkang akhir-akhir, inggih punika nalika jaman tumurunipun surat punika, nalika sampun ngajengaken wekasaning sugengipun Kanjeng Nabi, sasambetanipun tiyang Islam kalayan tiyang Nasrani taksih saé, sanajan béda agaminipun. Salajengipun punika ugi ambuktèkaken bilih miturut Quran Suci, pasaksinipun tiyang pandhèrèkipun agami sanès punika katampi. 744. "Pasaksinipun Allah" punika ateges pasaksi ingkang kadhawuhaken Allah supados dipun wedharaken kalayan saleres-leresipun. 367
368 Tedha Juz VII 108 Iku luwih mungguh, amrih padha amènèhaké pasaksi kalawan apa anané,745 utawa padha kuwatir manawa sawisé anggoné padha sumpah, ing sumpah lan padha di ngati-ati liyané; sarta (wajibira) marang Allah padha angrungokna; lan Allah iku ora anuntun para wong kang murang yekti. tinungka RUKU' 15 Tresnanipun para Nasrani dhateng gesang sapunika punika 109, 110. Kanjeng Nabi 'Isa punika lugu namung nabi. 111-115. Para pandhèrèkipun sami nyuwun muwuh-muwuhipun pasadiyaning gesang sapunika punika. 109 Ing dinané Allah bakal angimpun para utusan, (lan) banjur angandika: Kapriyé anggonira pa- dha katampanan? Padha munjuk: Kawula sami boten gadhah sesere- pan, saèstu Tuwan punika Ing- kang-Mahawikan ing samukawis ingkang boten katingal.746 Ut. ruh a. 426 110 Nalikané Allah angandika: É, 'Isa anaké Maryam! élinga nugraha-ningsun marang sira lan marang biyungira, nalikané Ingsun anguwataké sira kalawan wedhar- ing sabda suci; sira anyalathoni wong-wong ana ing jeroning ban- dhulan lan nalikané tuwa,a lan na- lika Ingsun amulang sira Kitab lan 745. Ukara tegesipun: ora ana nyatané utawi beneré gunemmu iku (TA-LL), sarta ugi ateges: ngandharaké carita kalayan apa mesthiné (LL, ing bab qashsh). Wajh ugi ateges maksud, cara, adhep utawi patrap. 746. Suraosipun pandangon punika makaten: Apa kang padha sira tekani iku gelem padha nampani anggonira kautus (gelem nampani agami kang sira ampil) lan lastari gelem netepi iku, apa ora? Atur wangsulanipun para nabi, namung Gusti Allah piyambak ingkang uninga, kados pundi anggènipun nampèni umatipun ing kautusipun, jalaran para nabi wau sami boten saged ngaturaken sapinten agenging kalepatanipun para ingkang sami milawani, lan inggih boten saged ngaturaken punapa ingkang sami purun nampèni kautusipun wau tulus tetep netepi punika ing sasampunipun para nabi wau séda.
Surat 5 Tresnanipun para Nasrani dhateng gesang samangké 369 kawicaksanan sarta Taurèt tuwin Injil; lan nalika sira agawé barang, bakalé lemah, rupané kaya manuk, kalawan idin-Ingsun,a tumuli sira tiyup jeroné, banjur dadi manuk kalawan idin-Ingsun, lan sira amarasaké wong wuta lan wong budhugen kalawan idin- Ingsun;b lan nalikané sira ana- ngèkaké wong mati kalawan idin- Ingsun;c lan nalikané Ingsun anye- gah para turun Israil saka (anggoné arep amrawasa ing) sira nalika sira anekani kalawan tandha-tandha yekti, ananging sawenèhé ana kang padha kafir acalathu: Iki ora liya kajaba kemayan kang cetha. ing d. 433 111 Lan nalikané Ingsun ame- dhar sabda marang para murid,d pangandika-Ningsun: Padha angès- tua marang Ingsun sarta marang utusan-Ingsun, padha munjuk: Ka- wula sami angèstu tuwin aneksèni, bilih kawula punika sami tiyang sumarah. 112 Nalika para murid padha putraning matur: Dhuh ije- Maryam! punapa Pangéran ing karsa747 ngandika kapareng anurunaken langit dhateng kula sadaya?748 Cala- thuné: Padha di bekti ing Allah, 'Isa tedha saking 747. Yastathî'u kénging dipun tegesi mawi tegesipun ingkang asli, inggih punika: saged nindakaken satunggaling barang, utawi kados anggènipun nyuraos Rgh sawenèh saking katranganipun tembung wau, inggih punika: yastathî'u lan yuthî'u punika sami tegesipun, inggih punika punapa marengaken utawi punapa karsa minangkani panyuwun punika (Rgh, TA-LL). 748. Mâidah punika saking tembung mâda, gadhah teges warni kalih: (1) èbah tuwin (2) maringi nugraha. Miturut Rgh mâdani ateges mènèhi pangan marang aku, sarta kénging dipun tegesi tetedhan utawi ngèlmu, jalaran ngèlmu punika dados tedhanipun manah, boten prabéda lan tedhaning badan wadhag (Rgh). Mâidah ugi ateges méja ingkang dipun sèlèhi tetedhan, nanging méja thok tanpa tetedhan boten winastan makaten (Al-Farisi-LL). Dados katitik saking tegesipun ingkang asli lan saking kanggènipun tembung wau, cetha bilih mâidah punika tedha, sarta teges punika dipun anggé déning LL mawi awawaton katranganipun para ahli basa kathah sanget. Rz negesi mâthiyah, jawinipun paparing.
370 Tedha manawa sira angèstu. iku padha wong padha matur: Punika kula sami kapéngin badhé nedha, saha amrih sami antenga manah kula, punapa déné supados kula punika sami sumerep, bilih ijengandika punika saèstu mangan- dikakaken yekti dhateng kula, saha supados kula punika sami dados golonganipun para saksi ingatas- ipun punika. 113 Dhèwèké 114 'Isa anaké Maryam munjuk: Dhuh, Allah, Pangéran kawula! Mugi Tuwan anurunaken dhateng kawula langit, tetedhan saking ingkang tumrapipun ing kawula dados kabegjan ingkang lumintu749 saha tumrap wiwitan kawula tumrap wekasan kawula, punapa déné tandha yekti saking ngarsa Tuwan, saha mugi amaringana rejeki kawula, lan Tuwan punika Saé-saénipun para juru aparing rejeki.750 115 Allah angandika: Sayekti, iku, Ingsun bakal nurunaké marang sira, ananging sawisé iku sapa kancanira kang angafiri, lah sayek- ti Ingsun bakal aniksa dhèwèké 749. Miturut Bd, 'Id punika ateges kabegjan ingkang lumintu utawi tuking kabingahan. 750. Sajakipun ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika sembahyangan nyuwun tedha ing sadinten-dinten punika, ingkang déning Kanjeng Nabi 'Isa sajakipun kalebetaken dhateng sembahyangan Rama kawula ingkang misuwur punika, margi sahabatipun sanget anggènipun tumiyung dhateng kadonyan. Sampun terang bilih tetedhan bumi punika kalayan kathah kaparingaken dhateng para titiyang Nasrani, nanging punika murugaken para titiyang wau kécalan tetedhan ing langit. Kula aturi nandhing kaliyan sembahyangipun titiyang Islam ing Surat ingkang sapisan, ing ngriku ingkang kasuwun kalayan sanget: margi ingkang leres, sanès tetedhan. Nitik wujudipun sembahyangan, inggih punika mamrih kabegjan ingkang luminthu, tétéla manawi sembahyangan wau boten kok nyuwun méja ingkang kebak tetedhan, kados panginten ingkang limrah-limrah punika. Déné bab prakawis tumurun saking langit, punika dipun èngetana bilih miturut basanipun Quran Suci, sadaya barang punika kagunganipun Pangéran sarta katurunaken dhateng para manusa. Kula aturi nyundukaken kaliyan 15: 21: "Ora ana suwiji barang kajaba ana Ingsun pagedhongané, lan Ingsun ora anurunaké iku kajaba kalayan kadar kang kinawruhan." Juz VII
Surat 5 Wulangan palsu kalawan siksa kang ora bakal Ingsun siksakaké marang sakèhing bangsa siji-sijia. RUKU' 16 Wulangan palsu punika anggènipun angwontenaken sasampuning sédanipun Kanjeng Nabi 'Isa 116-118. Wulangan bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa punika anggènipun angwontenaken sasampuning sédanipun. 119, 120. Ganjaranipun para angèstu. 116 Lan nalikané Allah bakal ngandika: É, 'Isa anaké Maryam! Apa sira acalathu marang para manusa: Kowé padha angalapa aku lan ibuku minangka sesembahan sakaroné, saliyané Allah,751 bakal munjuk: mahasuci Tuwan punika, boten layak kawula punika yèn 751. Awit saking kateranganipun dhawuh punika, bilih Siti Maryam kaanggep sesembahan déning titiyang Nasrani, sawenèh tukang kritik Quran fihak Nasrani lajeng mastani bilih miturut Quran Triniji punika dumados saking jèjèr tiga - Allah, Kanjeng Nabi 'Isa, tuwin Siti Maryam. Nanging punika pamanggih ingkang babar pisan atanpa waton. Pancèn inggih, Siti Maryam punika kapangandikakaken manawi kaanggep dados sesembahan déning titiyang Nasrani; nanging ing ngriki boten nyebutaken bab piwulang Triniji, sarta Kapangérananipun Siti Maryam inggih boten kasebutaken manawi pinuju mangandikakaken bab Triniji. Saupami Siti Maryam punika boten dipun pundhi-pundhi déning para titiyang Nasrani margi kaanggep "Ibuning Allah," ingkang mastani makaten wau nama wonten leresipun, inggih punika Quran nyata seling serep, mastani Siti Maryam dados jèjèripun Triniji ingkang angka tiga. Nanging piyandel lan tatacara, ingkang manawi miturut fihak Protéstan winastan "Mariolatry," punika sampun kaloka sanget. Wonten ing buku katekhismus (buku piwulang agami riningkes) Katulik Rum piwulang ing ngandhap punika kasebutaken wonten ing ngriku. "Panjenengané iku pranyata ibuning Allah, sarta Kawa kang kaping pindho, kang alantaran panjenengané kita kabèh olèh barkah lan olèh urip; panjenengané iku ibuning Sih lan dadi pangayoman kita; recané Siti Maryam iku luwih déning migunani" (Enc. Br. 11th ed., vol. 17, kaca 813). Dipun terangaken ugi bilih ing sembahyangan Litani, lantaranipun Siti Maryam dipun susuwun. Salajengipun dipun terangaken bilih ing nagari-nagari Thrakie, Skythia tuwin ing tanah Arab wonten tiyang-tiyang èstri ingkang ajeg sami manembah sang kénya kadi déné Allah èstri, sawenèh upacaranipun manembah, atur sasaji kuwih- kuwih. Pangarang wau ugi nerangaken makaten: "Wiwit jaman konsili ing Ephese (kelampahan nalika taun Maséhi 431), masang récanipun sang kénya tuwin sang timur punika dados pracihnaning orthodoks ingkang dipun prayogèkaken sanget ........ Tuwuhipun piwulang mundhi-mundhi Siti Maryam (Marian kultus), punika ing tanah Wétan lan ing Kilèn ing sasampunpun putusan ing Ephese sami kémawon, mila inggih tangèh lamun sagedipun katlusur babadipun ...... Sang nata Yustinian wonten ing salah satunggaling angger-angger nerangaken anggènipun Siti Maryam jumeneng pangayoman Kerajaan, sarta Panjenenganipun ngukir asmanipun Siti Maryam wau wonten ing altar ingkang inggil ing Gereja énggal St. Sophia. Sang sénapati Narses nyuwun pitedahipun Siti Maryam nalika wonten papan paprangan. Sang nata Hérakléus masang recanipun Siti Maryam wonten ing gendéranipun. Yuhanan Damaskus mastani Siti Maryam punika Maharaja putri ingkang ngratoni sagung titah, ingkang sampun katelukaken déning ing putra. Petrus Damian ngakeni bilih panjenengnipun punika luhur-luhuripun titah sadaya, sarta munjuk dhateng Siti Maryam (patrapipun 371
372 Tedha amicantena barang ingkang kawula boten gadhah hak (amicanten- aken); manawi ta kawula amican- tenna punika, lah punika saèstu Tuwan angudanèni; Tuwan punika angudanèni punapa ingkang won- ten ing salebeting manah kawula saha kawula boten sumerep ing- kang wonten ing salebeting tyas Tuwan;751A saèstu, Tuwan, Tuwan punika ing samukawis ingkang boten katingal: Ingkang-Mahawikan a. 227 117 Boten pisan kawula andha- wuhaken dhateng piyambakipun, kajawi punapa ingkang sampun Tuwan dhawuhaken dhateng ka- wula, inggih punika: Padha nga- wulaa ing Allah, Pangéranku lan Pangéranmu,a saha kawula punika dados saksi dhateng piyambakipun ing sadangunipun kawula nunggil piyambakipun, ananging sareng Tuwan sampun adamel pejah kawula, Tuwan Ingkang-rumeksa dhateng piyambakipun saha Tuwan punika saksi ingatasipun samu- kawis;752 kados-kados Siti Maryam taksih sugeng) kados déné dhateng Pangéran tuwin kados déné ingkang kagungan sadaya panguwaos ing langit lan ing bumi, nanging ingkang boten naté supé dhateng kita bangsa manusa." Jagad Nasrani pranyata "ambetahaken wontenipun juru-pantawis kanggé nengahi juru-pantawis ingkang sajati," milanipun Siti Maryam lajeng kasengkakaken ing ngaluhur ngantos dumugi ing kaluhuraning pangkat kapangéranan sasarengan lan Kanjeng Nabi 'Isa. 751A. Punapa ingkang wonten ing salebeting manah kawula, punika tegesipun barang ingkang kawula sumerepi, déné punapa ingkang wonten ing salebeting tyas Tuwan, punika barang ingkang Tuwan uningani. 752. Ayat punika dados bukti ingkang cetha bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika sampun séda, séda limrah, boten kok taksih sugeng wonten ing langit dumugi sapunika, kados déné pangandelipun titiyang Nasrani tuwin kados déné pangintenipun titiyang muslim ingkang kathah-kathah punika; jalaran ing ngriki Kanjeng Nabi 'Isa munjuk, bilih ing sadangunipun panjenenganipun nunggil kaliyan para pandhèrèkipun, panjenenganipun dados saksi dhateng kawontenaning pandhèrèkipun wau, sarta panjenenganipun boten mrangguli pandhèrèkipun sami nganggep pangéran dhateng panjenenganipun. Dados Mirid saking katrangan punika, pupuntoning pamanggih ingkang leres mastani, bilih piwulang lepat bab Kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa, punika anggènipun kalebetaken dhateng agami Nasrani ing sasampuning panjenenganipun séda, ing sasampunipun "Tuwan sampun adamel pejah kawula" (salajengipun kula aturi mirsani 436). Juz VII
Surat 5 Wulangan palsu badhé aniksa ing piyambakipun, pancèn saèstu piyambakipun punika sami kawula Tuwan; saha manawi Tuwan paringi pangapunten, lah saèstu Tuwan punika Ingkang- Minulya, Ingkang-Wicaksana. 118 Manawi Tuwan Ar. ngisoré 119 Allah arsa ngandika: Iki dina, kang para wong temen olèh paédah saka temené; bakal padha olèh patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ana ing kono salawasé; Allah sarju ing Panjenengané; iki pakolih kang gedhé. 120 Kagunganing Allah karato- ning langit-langit lan bumi iku lan sabarang kang ana ing kono; lan Panjenengané iku marang samu- barang kawasa. Wonten hadits pangandika Kanjeng Nabi ingkang kasebut ing Bkh, ingkang mangandikakaken bab prakawis sariranipun piyambak kalayan tetembungan kados ingkang wonten ing ngriki kawarna dados aturipun Kanjeng Nabi 'Isa dhateng Pangéran. Kanjeng Nabi ngandika bilih bénjing dinten kiyamat panjenenganipun badhé diparingi pirsa déning Pangéran para titiyang ingkang sami nyalèwèng saking piwulangipun, "Aku bakal munjuk kaya unjuké kawula kang tulus kaé: Kawula punika dados saksi dhateng piyambakipun ing sadangunipun kawula nunggil piyambakipun ananging sareng Tuwan sampun adamel pejah kawula, Tuwan ingkang rumeksa dhateng piyambakipun." Hadits punika anedahaken kalayan terang, bilih anggèning pandhèrèkipun sami nyalèwèng saking piwulangipun punika ing sasampunipun Kanjeng Nabi 'Isa lan kanjeng Nabi Muhammad séda. Kula aturi mirsani Yuhanan 17: 3: "Wondéné menggah gesang langgeng punika makaten: tiyang manawi wanuh dhumateng Tuwan, Allah ingkang sajati piyambak, sarta wanuh dhateng utusan Tuwan Yesus Kristus;" tuwin Yuhanan 17: 12: "Salaminipun kawula nunggil kaliyan tiyang punika wonten ing donya, sami kawula reksa kawengku wonten ing asma Tuwan." _____________ 373
SURAT 6 AL-AN'AM (Raja kaya) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (20 ruku', 166 ayat) Pathinipun Ing wasana, kamenanganing Mahatunggalipun Allah. Ruku' 1. Kaagunganing wilasanipun Pangéran. Ruku' 2. Pasaksinipun para manembah-pangéran-kathah atas badanipun piyambak. Ruku' 3. Angemohi yekti. Ruku' 4. Kadadosanipun angemohi. Ruku' 5. Ruku' 6. Ganjaran para angèstu. Ruku' 7, 8. Pancasaning Pangéran Ruku' 9. Perlunipun kedah sumarah dhateng Gusti Allah sarta bab uluraning nalaripun Kanjeng Nabi Ibrahim. Para nabi ingkang napak-tilas ing padanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Ruku' 10. Ruku' 11. Kasunyatanipun wedharing sabdanipun Pangéran. Ruku' 12. Kamenangan-akhir-(ipun) Yekti. Ruku' 13. Kamajengan ingkang sarenti Ruku' 14. Ruku' 15. Lawan ingkang ageng. Ruku' 16. Tartamtunipun siksa ingkang angancam. Ruku' 17. Aweranipun para manembah brahala ingkang dipun trapaken dhateng badanipun Panglawanipun para manembah-pangéran-kathah. piyambak. Ruku' 18. Tedha ingkang dipun awisi sarta pawadanipun para manembah brahala ingkang lalawora. Ruku' 19. Tuntunan pranataning ngagesang. Ruku' 20. Sedyanipun para Angèstu. Nama lan sasambetanipun Namanipun surat punika mirid saking dhwuh ingkang nyebutaken raja kaya, gagandhèngan kaliyan sawenèh adat tata cara gugon-tuhon tuwin panembah brahala Arab, ingkang tumrap kanggé anjumenengaken piwulang bab Mahatunggalipun Pangéran ingkang kalayan suci murni, perlu sanget tatacara wau dipun sirnakaken babar pisan. Sedyanipun Islam punika boten namung badhé mulangaken Kasawijèn kémawon, nanging ugi badhé andadosaken Kasawijèn wau dados dhadhasar ingkang tumus dumugi ing tindak wonten ing gesangipun para Muslimin, dados ambrastha sawarnining tata-cara kabrahalan. Nalika mèh dugi ing pungkasanipun, surat ingkang sampun ngrembag piwulang Nasrani bab mangéran dhateng Kanjeng Nabi 'Isa; mila surat punika wiwitanipun ngrembag kalayan panjang apunjung piwulang bab Kasawijènipun Pangéran sarta menangipun ingkang wekasan, boten namung menangipun kaliyan panembah brahala kémawon, nanging ugi menangipun kaliyan sawarnining panembah pangéran kathah. Prayogi katerangaken pisan bilih nadyan bab Kasawijènipun Pangéran, ingkang dados baku-bakuning sedyanipun Quran badhé dipun jumenengaken punika sampun karembag wonten ing surat-surat ingkang sampun, nanging pangrembag ingkang kalayan panjang saweg ing ngriki punika, inggih punika ing sasampunipun piprincèning Angger-angger sampun kawahyokaken.
Surat 6 Raja kaya Ingkang kawarsitakaken Manawi pathining ruku'-ruku'-ipun surat punika dipun waos kanthi tliti, ing ngriku badhé kacetha bilih bab ingkang sambet sumambet kapangandikakaken punika namung satunggal, inggih punika bab Mahatunggalipun Pangéran. Kanjeng Nabi anggènipun mulangaken piwulang ingkang linuhung punika wonten ing kitha pusering tanah Arab ngantos kalihwelas taun dangunipun, rinten dalu; suprandéné katingalipun tanpa wonten wohipun saged damel éwahan-éwahan ageng wonten ing antawisipun umat manembah brahala wau. Ing antawisipun tiyang maèwu-èwu ingkang sami mirengaken piwulangipun ingkang minulya punika, boten wonten tiyang satus ingkang purun nanggapi pangajakipun; déné tiyang sawatawis ingkang sampun ngrasuk Islam, sami ngungsi dhateng nagari Habasyah utawi ing sapunika sami tata-tata badhé bidhal dhateng Madinah. Awit saking punika tata-lahiripun makaten pakaryanipun Kanjeng Nabi punika kados boten badhé angsal damel babar pisan, suprandéné kayakinanipun Kanjeng Nabi dhateng menangipun ingkang wekasan Kasawijènipun Pangéran, punika sakalangkung déning ageng, ngantos anggènipun sajak boten angsal damel wau, makaten ugi sawarnining alangan, boten saged anggonjingaken kayakinanipun wau ing sakedhik-kedhika, sarta sabda ingkang kanggé ambukani surat punika, kadhawuhaken kalayan kayakinan ingkang kiyat dhateng menangipun ingkang wekasan pakaryanipun, ngantos kados-kados panjenenganipun boten naté kandheg lampahipun menggahing kalahiranipun. Lan kados-kados sedya ingkang katuju punika boten namung katingal gawang-gawang kémawon, nanging kados sampun celak sanget. Sasambetanipun ruku' satunggal kaliyan satunggalipun, utawi urut-urutaning dhawuh wonten ing dalem surat punika, punika sampun terang, dados sampun boten perlu dipun rembag kathah-kathah. Ingkang minangka bubuka angundhangaken kalayan sabda ingkang kenceng lan cumeplos, bilih Kasawijènipun Pangéran wekasanipun mesthi badhé menang Ruku' ingkang angka kalih lajeng nyebutaken kaagunganing wilasanipun Pangéran, awit piwulang tauhid (Kasawijèn) punika mesthi kinanthènan piwulang bab wilasanipun Pangéran ingkang agung tanpa sama. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken pasaksinipun para musyrik atas kamusyrikanipun, ingkang sampun boten wonten semang-semang malih asring kémawon kagelaraken piyambak wonten ing gesang sapunika punika ugi. Bab angemohi kasunyatan agung bab Mahatunggalipun Pangéran punika saha kedadosanipun, kasebutaken wonten ing ruku' ingkang kaping sekawan saha kaping gangsal, sarwi nyebutaken saclèrètan bab ganjaran para angèstu wonten ing ruku' ingkang kaping enem. Ing ruku' kakalih candhakipun kaundhangaken bilih pancasaning Pangéran punika sampun mèh badhé dhumawah. Wigatos dhawuh migatosaken bilih sumarah dhateng Pangéran __ pathining agaminipun Kanjeng Nabi Ibrahim __ punika kedah, ruku' ingkang kaping sanga nyebutaken bukti-buktinipun Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang dipun anggé ngyakinaken umatipun, bilih nembah barang-barang sanèsipun Allah punika atanpa gina, (Kanjeng Nabi Ibrahim punika kénging winastan bapa babuning tauhid utawi manembah Pangéran Ingkang-Mahatunggal, sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih panjenenganipun punika luluhuripun umat tauhid kakalih ingkang ageng piyambak ing jagad punika). Ruku' ingkang kaping sadasa nyebutaken asmanipun para andika nabi sanèsipun pitulas ingkang sami mulangaken Kasawijènipun Pangéran: Kanjeng Nabi kadhawuhan napak- tilas ing padanipun. Ruku' ingkang kaping sawelas wigatos dhawuh migatosaken ing kayektèning Qur'an wahyu saking ngarsanipun Pangéran, ingkang ing sapunika dados juru-ngampil wasita Mahatunggalipun Pangéran dhateng sagung para manusa; ruku' candhakipun mangandikakaken menangipun ingkang wekasan wasita wau. Ruku' ingkang kaping tigawelas nyebutaken anggènipun milawani para musyrik. Upayanipun para bénggoling mengsah lajeng kasasmitakaken wonten ing ruku' ingkang kaping nembelas. Ruku' kakalih sambetipun nyebutaken aweran gugon-tuhon ingkang dipun trapaken dhateng awakipun piyambak déning para musyrik, inggih punika anyirik daginging sawenèh kéwan, sarta pawadanipun ingkang lalawora para musyrik wau anggènipun boten purun ambucal tatacaranipun kabrahalan. Tuntunan pranataning ngagesang lajeng kasebutaken kalayan cekak wonten ing ruku' ingkang kaping sangalas, salajengipun surat punika pinungkasan kalayan para angèstu; awit sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih piwulang Tauhid punika manawi dipun anggé mesthi badhé ngluhuraken èstining gesangipun manusa ngantos sakalangkung inggil. Titimangsa tumurunipun Kacariyosaken bilih surat punika ing sagemblengipun katurunaken sapisan rampung (I'Ab-Rz). Tumurunipun kagolong jaman Makkah, sarta limrahipun kaanggep kagolong dhateng taun ingkang wekasan nalika sugengipun Kanjeng Nabi wonten ing Makkah. 375
376 Raja kaya Juz VII RUKU' 1 Ing wasana, kamenanganing Mahatunggalipun Allah 1-3. Mahatunggalipun Allah. 4, 5. Para tukang nginakaken. 6. Umat punika gèk gesang gèk pejah. 7-9. Kakafiran ingkang amberung, boten kenging dipun ajeng-ajeng. 10. Kadadosanipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- iku kagunganing Allah, kang wus anitahaké langit-langit lan bumi, sarta wus andadèkaké pepeteng lan papadhang; éwadéné para kang padha kafir padha agawé sisiha- ning Pangérané.753 1 Kabèh pangalembana Ut. samaya Ar. ingaran Ut. mamang 2 Panjenengané iku kang ani- tahaké sira saka ing lemah, tumuli amutus sawijinng wawangen, lan munggguhing Panjenengané ana wawangen kang tinamtu; éwadéné sira padha madoni.754 3 Lan Panjenengané iku Allah ing langit-langit lan ing bumi; Panjenengané anguningani page- dhongan-(ing ati)-nira sarta gume- lar(-ing pangucap)-ira, apa déné anguningani apa kang padha sira lakoni.755 753. Dhawuh bilih Allah punika Ingkang-nitahaken pepeteng lan papadhang, punika katujokaken lumawan piwulangipun agami Majusi bab "dwiniji" (dualism) inggih punika ingkang mastani bilih pepeteng lan papadhang punika uger-uger ingkang sami déné langgengipun. Agami Islam punika tauhid (pangandel dhateng Kasawijènipun Pangéran) ingkang murni piyambak. Miturut agami Islam pantoging tujuanipun sadaya barang punika Ingkang-Mahaagung, Ingkang-damel langit-langit lan bumi. Tauhid ingkang murni suka pangajeng-ajeng saé dhateng para manusa, bilih rèhning kasaénan punika dumunung wonten ing Pangéran, mila inggih murugi dhateng kasaénan wau maksud ingkang katuju déning sagung titah. Nanging tumrap "dwiniji" wontenipun awon punika perlu. 754. Wawangen ingkang sapisan, punika wawangening gesang, déné wawangen ingkang kaping kalih kiyamat. Utawi ingkang dipun karsakaken kalih-kalihipun wau wawangening gesang. Ing ngriki kapangandikakaken bilih sadaya manusa punika katitahaken saking lebu, sarta punika anedahaken punapa tegesipun tumitah saking lempung utawi saking lebu punika. Teges punika ugi kedah dipun anggé negesi anggènipun Adam katitahaken saking lempung. 755. Lah punika mengku karsa mangandikakaken menangipun ingkang wekasan Tauhid.
Surat 6 Kamenanganing Mahatunggalipun Allah 4 Lan ora kena ora, yèn ana timbalan tumeka marang dhèwèké tunggalé timbalan-timbalaning Pa- ngérané, masthi iku padha diplé- ngosi. Ar. warta Ar. anekani 5 Dadi temen padha anggoroh- aké ing yakti nalikané anekani dhèwèké, mulané yakti kang padha diguguyu iku bakal padha anyoroti dhèwèké. 6 Apa ta ora padha mawas, wis ing sapira kèhé para bangsa sadurungé, kang wus Ingsun sirnakaké, kang mauné Ingsun tetepaké ana ing bumi, kaya enggon Ingsun ora anetepaké ing sira, sarta Ingsun angutus men- dhung angesokaké udan marang dhèwèké, lan Ingsun andadèkaké kali-kali kang padha mili ing sangisoré; banjur dhèwèké padha Ingsun sirnakaké amarga saka kaluputané, sarta ing sawisé dhè- wèké Ingsun anuwuhaké bangsa liya. 7 Lan saumpama Ingsun anu- runaké marang sira tulis ing kertas, dhèwèké banjur anggrayang iku kalawan tangan-tangané, amasthi para kang padha kafir padha aca- lathu: Iki ora liya kajaba kamayan kang cetha.756 8 Sarta padha calathu: Yagéné ora ana malaikat kang katurunaké marang dhèwèké? Lan saupama Ingsun anurunaké malaikat, amas- thi prakara iki wis kaputus, banjur 756. Kula aturi nocogaken kaliyan 4: 153 "Pandhèrèking Kitab padha anjaluk marang sira, anurunaké kitab saka ing langit marang dhèwèké." 377
378 Raja kaya Juz VII dhèwèké ora bakal padha di- sumènèkaké.757 9 Lan saupama sing Ingsun dadèkaké dhèwèké iku malaikat, masthi dhèwèké iya (maksa kudu) Ingsun dadèkaké wong, sarta mas- thi Ingsun gawé peteng tumrap dhèwèké kaya anggoné padha peteng (saiki).758 10 Lan yekti temen para utusan ing sadurungira padha diguguyu, ananging apa kang padha di- guguyu, anglimputi dhèwèké sing padha angguguyu.759 RUKU' 2 Kaagunganing wilasaning Pangéran 11. Pandumipun para titiyang ing jaman rumiyin. 12__18. Kamurahanipun Pangéran dhateng para titah. 19,20. Dipun tondhèkaken dhateng dumadosipun manusa. 11 Calathua: Padha lalakua ana sira ing bumi, delenga, kapriyé wasanané para kang padha anggorohaké. tumuli padha 12 Calathua: Sapa ta sing andar- bèni sabarang ing langit-langit lan tutura: Kagungané bumi? Sira 757. Saben-saben Quran mangandikakaken rawuhipun malaikat, punika tegesipun mesthi sami kaliyan dhumawuhing siksa ingkang dipun janjèkaken dhateng para ingkang sami milawani. Kula aturi nocogaken kaliyan 2: 210: "Ora liya kajaba mung padha angadhang-adhang. Allah angrawuhana dhèwèké ing sajroné ayang-ayanging méga akanthi para malaikat sarta prakara iku wis tinartamtu" sarta ayat 159: "Dhèwèké padha ora angentèni apa-apa kajaba tekané para malaikat marang dhèwèké, utawa rawuhé Pangéranira, utawa tekané sawenèhing tandha-tandhané Pangéranira." 758. Tegesipun manawi malaikat punika dipun dadosaken utusan dhateng para manusa, piyambakipun mesthi inggih awujud tiyang jaler, jalaran mripating manusa boten saged ningali malaikat lan jalaran namung manusa kémawon ingkang saged dipun anggé conto tumrap para manusa. Langkung-langkung manusa mesthi badhé kisruh kados déné bingungipun ing sapunika ing babagan kautusipun Kanjeng Nabi. 759. Para titiyang kathah sami anggugujeng ing janji-janji badhé kamenanganipun Kanjeng Nabi lan para mukminin, tuwin anggugujeng janji-janji bilih piwulang Tauhid wasananipun badhé menang kaliyan panembah brahala. Milanipun, kamenanganipun ingkang wekasan agami Islam, punika dados wangsulan ingkang saé dhateng anggènipun anggugujeng para titiyang wau, sarta para ingkang sami anggugujeng wau piyambak badhé dumunung wonten ing kawontenan dipun gugujeng.
Surat 6 Kagunganing Wilasaning Pangéran Allah; Panjenengané wus amasthi (dadi) wilasa;760 ing Sarira-Né yekti temen Panjenengané bakal angimpun sira ing dina kiyamat - tanpa ana semangé prakara iki. (Wondéné) para kang padha nunakaké jiwané, lah iku padha ora angèstu. sabarang kang manggon ing wengi lan raina; iku Ingkang- lan Panjenengané Miyarsa, Ingkang-Angudanèni. 13 Lan kagungan-É 14 Calathua: Apa aku iki anga- lap pangayoman saliyané Allah, Kang-Anitahaké langit-langit lan bumi, sarta Panjenengané Angi- ngoni, ora diingoni. Calathua: Aku kadhawuhan dadia wiwitané wong sing sumarah, lan poma sira aja padha dadi golongané para sing manembah Pangéran akèh. 15 Calathua: Sayekti aku wedi siksa ing dina kang agung, mana- wa aku andagaa marang Pangéran- ku. iku diluputaké saka ing iku, lah temen sihing Allah marang dhèwèké; lan iki pakolih kang tétéla. 16 Sapa sing ing dina 17 Lan manawa Allah ang- grayang sira asarana sangsara, lah iku ora ana kang bisa ambirat, 760. Dhawuh punika nerangaken wilasanipun Pangéran ingkang anglimputi. Dhawuh: Panjene- ngané wus amesthi ing Sarira-Né (dadi) wilasa, punika mengku teges bilih menggah ing sajatos- jatosipun wilasa punika sifat-Ipun. Bukti wilasanipun Pangéran punika sampun gumelar wonten ing jagad wadhag punika, inggih punika: Panjenenganipun sampun anitahaken sadaya barang kanggé kaperluwanipun manusa. Lah punapa inggih panjenenganipun boten maringi wilasa dhateng manusa tumrap kabetahanipun ruhani, lan punapa inggih Panjenenganipun boten anurunaken wahyu kanggé nuntun manusa? 379
380 Raja kaya Ar. ang- grayang asarana kajaba Panjenengané, lan manawa Panjenengané amatedhani becik, iku marang lah Panjenengané samubarang kawasa.761 18 Lan Panjenengané iku Ing- kang-Mahawisésa angungkuli para kawula-Né; lan Panjenengané iku Ingkang-Wicaksana, Ingkang- Waspada. Ar. antara- nira 19 Calathua: Apa ta barang kang luwih gedhé pasaksiné? Calathua: Allah iku saksi antarané aku karo sira; lan diwedharaké marang aku Quran iki, supaya iki dakanggo mémélingi sira lan sapa-sapa kang katekan.762 Apa ta sira iku temen padha aneksèni yèn ana sesem- liyané, kanthiné Allah. bahan Calathua: (Iku) aku ora neksèni. Calathua: Panjenengané iku se- sembahan kang mung Sawiji, lan sayekti aku lebaran saka barang kang padha sira sakuthokaké (karo Panjenengané). Ingsun paringi Kitab padha weruh marang dhèwèké kaya weruhé marang anak-anaké; (déné) para kang padha mitunani jiwané dhéwé, iku ora padha angèstu.763 20 Para kang padha 761. Dhawuh makaten punika kanggé suka pangertosan, bilih: rèhning Gusti Allah iku Mahakawasa, mula Panjenengané mesthi iya bakal maringi kabecikan marang sira. 762. Punika nedahaken kalayan terang bilih Kanjeng Nabi boten kagungan panganggep bilih sariranipun punika kados nabi namung dhateng para titiyang ingkang saged mirengaken wasitanipun, inggih punika namung dhateng titiyang Arab thok, nanging tumrap sadaya umat ingkang saged kadhatengan Quran, inggih punika tumrap saindhenging jagad. 763. Rèhning tumurunipun surat punika kagolong ing jaman sugengipun Kanjeng Nabi wonten ing Makkah ingkang wekasan, mila saged ugi ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika sikepipun para Yahudi anggènipun ngaosi dhateng dakwahipun Kanjeng Nabi nalika agami Islam kagiyaraken ingkang wiwitan wonten ing nagari Madinah. Déné tegesipun dhawuh kaya weruhé marang anak- anaké, kula aturi mirsani 190. Juz VII
Surat 6 Para manembah pangéran kathah RUKU' 3 Pasaksinipun para manembah pangéran kathah atas badanipun piyambak 21. Agenging kalepatan. 22-26. Badhé sami angemohi panembah pangéran kathah, ingkang sapunikanipun taksih sanget dipun gondhèli. 27-30. Kapénginipun dipun wang- sulaken. 21 Lan sapa ta kang luwih atin- dak dudu tinimbang wong kang agawé doracara tumrap marang Allah utawa (kang) anggorohaké timbalan-timbalan-É; sayekti wong kang atindak dudu iku ora bakal padha begja. Ingsun angimpun dhèwèké kabèh, tumuli Ingsun bakal ngandika marang para kang padha anjèjèri sisihan (Allah): Endi para kanthinira kang padha sira kandhakaké iku? 22 Lan ing dinané 23 Tumuli ora ana pawadané764 kajaba anggoné padha ngucap: Dhemi Allah, Pangéran kawula, kawula punika sanès tiyang ing- kang sami manembah pangéran kathah. 24 Delengen, kapriyé anggoné padha anggorohi jiwané dhéwé, lan barang bawa anggité dhéwé padha sirna saka dhèwèké. 25 Lan dhèwèké, sawenèhé ana kang angrungokaké marang sira, lan Ingsun andèkèki aling-aling ing atiné, supaya iku dhèwèké padha ora mangerti, sarta (andèkèki) tin- dhih-abot ana ing kuping-kupingé; 764. Miturut IJ, fitnah ing ngriki ateges wangsulan utawi pawadan. Déné sababipun wangsulan utawi pawadan winastan fitnah, punika margi saking punika dora. Miturut Bd, ateges kufr utawi kakafiranipun ingkang bénjing ing dinten kiyamat sami badhé dipun sumerepi anggènipun atanpa waton. Utawi saged tegesipun punika: Tumuli kakafirané ora ana manèh kajaba anggoné padha ngucap ...... 381
382 Raja kaya lan sanajan weruha sa-dhéngah pratandha, iku iya padha ora angès- tu;765 nganti manawa dhèwèké ane- kani sira, mung arep amadoni sira; para kang padha kafir padha cala- thu: iki ora liya kajaba dongèngé para wong kuna. 26 Lan dhèwèké padha menging (ing liyan) sarta dhèwèké dhéwé angedohi iku, lan ora liya kajaba padha angrusak jiwané dhéwe lan ora padha rumasa. 27 Lan yèn ta sira weruha nali- kané dhèwèké padha diendheg ing sangareping geni, tumuli padha calathu: O, mbok aku iki dibalèk- aké, lan ora bakal aku anggorohaké timbalan-timbalané Pangéranku sarta aku bakal padha dadi golo- ngané para angèstu. 28 O, balik dadi kawedhar tumrap dhèwèké apa kang padha kasingidaké dhèk biyèn lan yèn ta padha dibalèkna, masthi padha bakal padha ambalèni apa kang padha kalarangan, sayekti dhèwèké iku temen padha wong goroh.766 lan 29 Lan dhèwéke pada calathu: ora ana kajaba kauripanku ing donya iki lan ora bakal aku padha ditangèkaké. 765. Dhawuh punika dhawuh sambetipun anedahaken bilih aling-aling dipun pasang wonten ing manahipun, punika margi saking anggènipun boten sami purun angèstu, sanajan sadaya tandha yekti sampun dipun sumerepi sadaya. Para titiyang wau inggih sami sowan ing Kanjeng Nabi, nanging boten karana niyat badhé mirengaken utawi manah-manah punapa ingkang dipun wedharaken Kanjeng Nabi, wangsul karana badhé ambantah panjenenganipun. Déné katembungaken "aling-aling wau Allah ingkang masang," punika suraosipun sami kaliyan tembung amewahi sasakitipun, ingkang kasebut ing 2: 10. Kula aturi mirsani 24. 766. Wohipun awon pandamelipun, wonten ing gesang sapunika punika sumingid, nanging bénjing ing gesang pejah badhé kababar angégla. Lah rèhning saupami piyambakipun dipun wangsulaken, wohipun awon pandamelipun ingkang awon punika inggih badhé sumingid malih boten kasumerepan ing mripat wadhag, mila piyambakipun mesthi inggih lajeng wangsul malih dhateng pandamel awon. Juz VII
Surat 6 Angemohi yakti ta sira weruha nalikané dhèwèké padha diendheg ing ngarsaning Pangérané. Panje- nengané bakal angandika: Apa ta iki dudu yakti? Bakal padha mun- juk: inggih dhemi Pangéran kawu- la. Panjenengané bakal angandika: Lah padha angrasakna siksa iku, déning anggonira padha angafiri. 30 Lan yèn RUKU' 4 Angemohi yekti 31-34. Angemohi yekti punika saèstu kapitunan. 35-39. Sami boten kraos dhateng uréaning nalar. 40, 41. Éwadéné Allah ambirat panandhangipun. 31 Temen padha wong kapitu- nan para kang padha anggorohaké marang sapatemoning Allah; nganti nalikané wayahé767 wis teka kalawan ngegèt, padha acalathu: Dhuh, cilaka awakku, déning anggonku anglirwakaké marang iku!768 Lan dhèwèké bakal padha anggéndhong sasanggané ana ing gegeré; lah ala temen apa kang padha disangga iku. Ut. lalaha- nan 32 Lan kauripan donya iku ora liya kajaba dodolanan sarta kabu- ngahan kang nglalèkaké; lan padu- nungan akhirat iku luwih becik tumrape para kang padha bekti; apa ta sira padha ora mangerti? 33 Temen Ingsun angudanèni, manawa apa pangucapé yekti anusahaké sira, ananging temen dhèwèké ora padha anggorohaké sira, ananging para wong kang 767. Wayah punika ateges leburipun, makaten ugi ateges wanci dhumawahing pancasan ingkang wekasan. 768. tegesipun nglirwakaken, utawi boten nindakaken punapa-punapa ingkang sasambetan kaliyan prakawis punika samesthinipun (TA-LL). "iku" punika wangsul dhateng wayah. 383
384 Raja kaya atindak dudu iku padha maido marang timbalan-timbalaning Allah.769 34 Lan sayekti para utusan ing sadurungira temen padha digo- rohaké, ananging padha sabar marang anggoné padha digorohaké sarta dikuya-kuya, nganti rawuhé pitulung-Ingsun marang dhèwèké; lan ora ana kang angowahi marang sabdaning Allah;770 temen- temen wus tumeka marang sira satengah saka pawarta prakara para utusan. lan 35 Lan manawa anggoné padha anulak iku abot ingatasé sira, lah manawa sira bisa mamrih trowo- ngan (kanggo ambles) ing bumi, utawa andha (kanggo munggah) ing langit, dadi sira bisa anekakaké tandha marang dhèwèké771 - lan manawa Allah angarsakaké, amas- thi Panjenengané angimpun dhè- wèké kabèh dumunung ing pitu- duh; mulané aja sira padha dadi èwoné wong bodho-bodho. 769. Kanjeng Nabi punika wonten ing antawisipun para titiyang wau misuwur Al-Amîn, inggih punika kang pinracaya utawi kang temen. Sarta panjenenganipun punika kaloka sanget ing katemenanipun, jalaran ing salaminipun sugeng panjenenganipun dèrèng naté ngandika dora. Sasampuning panjenenganipun tampi wahyuning Pangéran, panjenenganipun winastan tukang dora- cara. Dados yektinipun ingkang sami dipun paiben punika wahyuning Pangéran, sanès katemenanipun Kanjeng Nabi piyambak. 770. Sasambetanipun dhawuh punika kaliyan dhawuh ing sadèrèngipun lan sasampunipun, nedahaken kanthi terang bilih sabdaning Allah ing ngriki punika ateges piweca-piweca ingkang anjanjèkaken pitulung ingkang badhé kaparingaken dhateng para utusan-Ipun. Para utusan ing sadèrèngipun Kanjeng Nabi sampun sami kaparingan pitulung, makaten ugi panjenenganipun, mesthi inggih badhé pinaringan pitulung, sarta punika piweca ingkang boten saged dipun éwahi déning sinten kémawon. 771. Kados déné ingkang kawarsitakaken wonten ing dhawuh sambetipun, anekakaké tandha punika tegesipun tandha ingkang saged murugaken sadaya tiyang angsal pitedah. Leburipun para titiyang wau sampun dados pancasan, saha sabda wau kedah dipun tetepi kanyataanipun, kados déné ingkang sampun kasebutaken wonten ing ayat ingkang sampun. Nanging panyuwunipun titiyang kathah supados sami sor-prabawa déning tandha yekti ngantos sanalika lajeng sami sumarah dhateng Kanjeng Nabi, punika boten laras kaliyan Angger-anggering Pangéran. Juz VII
Surat 6 Angemohi yakti 36 Mung para kang padha angrungokaké, kang nampa; déné para wong mati, Allah bakal na- ngèkaké, tumuli bakal padha di- balèkaké marang Panjenengané.772 37 Lan dhèwèké padha calathu: Yagéné ora ana tandha saka Pangérané kang diturunaké marang dhèwèké? Tutura: Sayekti Allah iku Kawasa anurunake tandha, ananging dhèwèké iku sing akèh padha ora weruh.773 Ut. kula- wangsa 38 Lan ora liya gegremet ing lan manuk kang miber bumi, kalawan suwiwiné loro iku kajaba umat papadhanira; ora ana apa-apa kang Ingsun lirwakaké ing jeroné kitab, tumuli bakal padha diimpun marang Pangérané.774 772. Dalasan para ingkang sami pejah ruhaninipun, inggih punika para titiyang ingkang sampun boten anggapé pèpènget lan pitutur, sarta ingkang sampun boten purun mirengaken suwantenipun Kanjeng Rasul, meksa badhé dipun gesangaken malih déning astanipun Allah ingkang kawasa. Para titiyang ingkang kapangandikakaken déning Kanjeng Nabi, punika kénging kapérang dados kakalih golongan: (1) para titiyang ingkang sami mirengaken; punika sami ambangun turut dhateng Kanjeng Nabi sarta dados tiyang angèstu; (2) para titiyang ingkang pejah ruhaninipun sarta boten anggapé dhateng pèpènget; nadyan para titiyang punika pisan, boten kénging lajeng kapuwung, jalaran Allah badhé anggesangaken titiyang wau, terangipun: piyambakipun boten dangu malih ugi badhé ngèstokaken Kanjeng Nabi. Déné anggesangaken malih ing ngriki ateges anggesangaken ruhaninipun ing kalanipun wonten ing donya punika, punika saged kapirid saking wontenipun dhawuh, bilih anggènipun sami wangsul dhateng Allah, ingkang ateges pejah, punika kapangandikakaken badhé kelampahan bénjing ing sasampunipun para titiyang wau kagesangaken malih. 773. Tandha ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika sami kaliyan ingkang sampun dipun èngetaken wonten ing ayat 35. Sarta Gusti Allah inggih sampun anurunaken tandha ingkang kasuwun wau, kados ingkang sampun kita sipati piyambak nyatanipun, mèh sagemblengipun bangsa Arab sami teluk dhateng Kanjeng Nabi ing sasampunipun bedhah nagari Makkah. Bab punika kasebutaken wonten ing 110: 2 (mirsanana 2812): "Lan sira andeleng wong malebu marang agamining Allah byuk-byukan." 774. Ing dalem babagan kabetahanipun wadhag, tumrap titah sanèsipun sadaya dipun sedhiyani déning Allah, boten béda lan ingkang tumrap manusa, sarta para titah wau sami ambangun turut dhateng angger-anggering kudrat. Awit saking punika, manusa inggih kedah ambangun turut dhateng angger-anggeripun Pangéran. Nanging kudratipun manusa punika brongta dhateng sawenèh barang ingkang langkung inggil malih, sarta inggih kanggé nyekapi brangtaning ruhani punika, maksuding kautusipun para andika nabi. Ayat punika nedahaken tataranipun manusa warni kalih, ingkang manawi boten wonten pakèwèdipun kénging katembungaken makaten: sapisan tiyang ingkang kados sato, tansah kelèt kaliyan bumi, boten saged sumengka minggah, kaping kalih tiyang ingkang saged mabur, kados déné peksi makaten, sumengka minggah sumedya anggayuh laladan ruhani ingkang inggil piyambak. 385
386 Raja kaya Juz VII a. 41 39 Wondéné para kang padha anggorohaké marang timbalan- timbalan Ingsun, iku padha budheg lan bisu ana ing sajroning pepeteng kang lilimengan; sapa sing dikar- sakaké déning Allah, disasaraké,a lan sapa sing dikarsakaké, didamel ngambah ing dadalan kang bener. 40 Calathua: Mara aku kandha- nana, manawa siksaning Allah tumeka marang sira utawa wayahé anékani sira, apa sira bakal padha anguwuh saliyané Allah, manawa sira iku padha wong temen? 41 Balik marang Panjenengané panguwuhira, banjur Panjenengané bakal ambirat apa kang padha sira suwun (biraté), manawa Panjene- ngané kapareng sarta sira bakal padha lali marang apa kang padha sira dadèkaké sisihan (tumrap Panjenengané).775 RUKU' 5 Kadadosanipun angemohi 42-45. Umat ingkang rumiyin-rumiyin dipun punapakaken. 46, 47. Pidana anyélaki. 48-50. Pèpènget dipun sukakaken. 42 Lan yekti temen Ingsun wus angutus (para utusan) marang para tumuli umat padha Ingsun tibani sangsara lan kasusahan, supaya padha adhe- dhépé. ing sadurungira, 43 Lah, yagéné nalika pidana- Ningsun anekani dhèwèké ora padha adhedhepé? Lan malah 775. Wonten ing salebeting kasangsaran lan kasusahan ingkang sanget, dalasan tumrap para musyrik pisan boten wonten barang sanèsipun ingkang kénging dipun susuwani kajawi namung Pangéran piyambak. punika anedahaken bilih iman wontenipun Pangéran tuwin dhateng Kasawijènipun Pangéran, punika pancèn sampun tumanem wonten ing kudratipun manusa.
Surat 6 Angemohi yakti padha atos atiné sétan amamaèsi tumrap dhèwèké apa kang wus padha dilakoni. sarta 44 Ananging bareng dhèwèké padha anglirwakaké apa kang wus dipépélingaké, Ingsun ambukakaké dhèwèké lawang-lawangé samu- barang, nganti, nalikané padha abungah-bungah déning apa kang wus kaparingaké, Ingsun patrapi kalawan ngegèt; lah, mara, ing kono padha putung pangarep- arepé!776 Ut. lalajeré 45 Banjur wong kang padha atindak dudu oyodé dikethok; lan sakèhing pangalembana iku kagu- ngané Allah, Pangéraning ngalam kabèh.776A Ut. timbalan 46 Calathua: Apa ta sira wis padha animbang-nimbang, saum- pama Allah amundhut pangrungu- nira, lan pandelengira sarta ange- cap marang ati-atinira, iku sapa pangéran saliyané Allah kang bisa awèh marang sira? Delengen, kapriyé enggon-Ingsun angambal- tandha yekti; éwadéné ambali dhèwèké padha mléngos.777 47 Calathua: Apa ta sira wis padha nimbang-nimbang, saupama siksaning Allah anekani sira kala- wan ngegèt utawa kalawan nge- blak, sapa ta kang dirusak kajaba wong kang padha atindak dudu? 776. Ambukakaké lawang-lawangé samubarang, tegesipun: sadaya kasenenganipun ngagesang kadamel gampil dipun pikantuk. 776A. Dipun kethok oyodipun, ateges para panuntun dipun tumpes. Miturut Rz, Dâbir punika tiyang ingkang wekasan ingkang tinanggenah rumeksa sadaya prakawis. 777. Tashrîfu-l-Âyât, miturut LL, ateges nyantuni utawi ambéda-béda ayating Quran sarana ngambal-ambali ayat-ayat wau kalayan dhawuh ingkang béda ungelipun utawi, ayating Quran wau kadamel béda suraosipun sarana ngambal-ambali tuwin nyantuni ayat-ayat wau. Déné tegesipun tembung ayat mirsanana 67. 387
388 Raja kaya 48 Lan ora liya Ingsun angutus para utusan iku kajaba minangka juru-awèh warta bungah sarta minangka juru-pépéling; mulané, sapa sing angèstu lan alaku becik, iya ora bakal kataman wedi sarta ora bakal padha susah. 49 Wondéné para kang padha anggorohaké marang timbalan- timbalan-Ingsun, siksa bakal ange- nani dhèwèké amarga anggoné padha murang yekti. 50 Calathua: Aku ora kandha marang sira: aku andarbeni kasugi- haning Allah; lan aku ora weruh barang kang ora katon; lan aku ora kandha marang sira, yèn aku iki sawijining malaikat; ora liya aku iki kajaba miturut apa kang kawedharaké marang aku. Cala- thua: Apa padha ta wong kang wuta karo wong kang andeleng? Apa ta sira ora padha mikir?778 778. Dèrèng naté wonten satunggal nabi ngandika kalayan tembung ingkang langkung cetha pratéla tuwin kalayan trapsila anorraga dhateng umatipun ngungkuli punika. Pinten-pinten abad laminipun para titiyang ingkang dipun pangandikani déning Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika dados bangsa gugon-tuhon tuwin tukang nyembah brahala. Saupami Kanjeng Nabi angersakna, yekti panjenenganipun saged kémawon ngaken kagungan panguwaos ingkang nyebal saking kudrat, sarta umatipun yekti inggih purun kémawon, tur kalayan legawaning manahipun, nampèni utawi angèstu dhateng panjenenganipun. Nanging panjenenganipun punika sakalangkung suci saking sawarnining pamrih ingkang mikantuki sariranipun piyambak. Punapa kémawon ingkang sampun kapangandikak- aken, punika medal saking panggalih ingkang sepen saking sawarnining lalamisan tuwin pamrih badhé mikantukaken sarira piyambak. Kalayan cetha pratéla panjenenganipun ngandika, kados déné ingkang kadhawuhaken dhateng panjenenganipun wonten ing ayat ngriki, bilih panjenenganipun punika boten sanès kajawi manusa wantah; panjenenganipun boten kagungan kasugihan, sarta panjenenganipun boten naté ngaken dados tiyang ingkang saged nyumerepi wawadosanipun wekdal ingkang badhé dhateng, tuwin inggih boten panjenenganipun naté ngaken bilih sariranipun punika langkung saking tiyang limrah. Sadaya kasaénan ingkang sampun katindakaken, sadaya piweca ingkang sampun kaundhangaken panjenenganipun boten karsa ngaken manawi punika asli saking panjenenganipun piyambak. Sadaya kaluhuran punika kagungan Allah, makaten piwulangipun. Déné bédanipun panjenenganipun wau kaliyan manusa sanès-sanèsipun, punika déné Allah sampun amahyakaken kaparenging karsa-Nipun dhateng panjenenganipun wau, sarta kalayan mituhu panjenenganipun andhèrèk lan nindakaken samukawis ingkang sampun katampi saking ngarsanipun Ingkang-Mahaluhur. Panjenenganipun ngarsakaken supados inggih kados panjenenganipun makaten. Panjenenganipun boten nedya badhé andadosaken pandhèrèkipun dados tiyang ingkang andarbèni tiyang sanès Juz VII
Surat 6 Ganjaranipun para angèstu RUKU' 6 Ganjaranipun para angèstu 51-53. Para ingkang sami angsal paédah saking pèpènget. 54, 55. Rahayu sarta wila- sa tumrap para angèstu. Ut. pang- lantar 51 Lan sira apépélinga nganggo iki marang para kang padha wedi, manawa dhèwèké bakal padha diimpun marang Pangérané - ora bakal padha duwé pangreksa saliyané Allah sarta ora (duwé) pantara - supaya padha bektia. 52 Lan aja sira nundhung para kang padha anguwuh Pangérané ing wajah ésuk lan soré mung mamrih karenaning Panjenengané; sira ora kepokoh sathithik-thithika marang pétungané lan marang pa- tunganira dhèwèké iya padha ora kepokoh sathithik-thithika, mulané (manawa) padha sira tundhung, sira bakal padha dadi golongané para kang padha atindak dudu.779 kasugihan utawi dados tukang damel pangeram-eram utawi tukang pethèk, wangsul dadosa tiyang ing sagemblengipun __ tiyang ingkang setya dhateng badanipun piyambak tuwin setya anggènipun andhèrèk tatalesing ngagesang ingkang luhur, ingkang sampun kawahyokaken dhateng panjenengan- ipun. Kalayan pratéla panjenenganipun andhawuhaken punapa ingkang dados kaparenging karsanipun dhateng umatipun, sarta inggih margi dhawuhipun ingkang pratéla punika, déné ing Quran Suci panjenenganipun asring sinebut juru-pépéling kang pratéla. Suprandéné nadyan samanten luhur tuwin suci murnining panggalih lan sedyanipun Kanjeng Nabi, meksa boten angsal punapa-punapa kajawi namung panyela wonten ing tanganipun para pangarang Nasrani. "Lah ing ngriki piyambakipun ngaken anggènipun boten sumerep wawadosipun Pangéran," makaten anggènipun mastani para tukang merdèni bangsa Nasrani dhateng dhawuhing ayat ingkang adiluhung punika. Panyuraosipun ingkang nyalènèh dipun lajengaken, makaten: "Piyambakipun ngaken bilih boten kasinungan kasagedan meca." Ing mangka sok tiyanga ingkang saged mikir tamtu saged ningali piyambak bilih ayat punika boten teka nyélaki anggèning panjenenganipun kaparingan wahyu lan piweca, wangsul malah ngakeni tur kalayan dhawuh ingkang terang. Déné ingkang dipun karsakaken ing ayat punika, makaten: "sebagai" manusa, Kanjeng Nabi Muhammad punika sami kémawon kaliyan manusa sanès-sanèsipun, kadosta panjenenganipun boten uninga dhateng barang gaib (barang ingkang boten satmata) lan sapiturutipun; nanging "sebagai" nabi, panjenenganipun pirsa tuwin andhèrèk samukawis ingkang kawahyokaken déning Allah dhateng panjenenganipun. Menggah ing sajatos-jatosipun kaagungan lan kaluhuranipun Kanjeng Nabi ingkang miyambaki, punika margi panjenenganipun wonten ing sangajenging umatipun boten naté ngaken bilih sariranipun punika langkung ing sawantahing manusa (superhuman). Kathah sanget piwecanipun Quran ingkang kelampahan saèstu nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi, suprandéné panjenenganipun tetep 779. Mirsanana kaca candhakipun. 389
390 Raja kaya 53 Lan kaya mangkono anggon- Ingsun anyoba sawenèhé déning liyané, dimèn padha ngucap: Apa iki wong-wong panungggalané golonganku,780 kang wus kapari- ngan kanugrahan déning Allah? Apa Allah iku ora luwih udani marang para kang padha weruh ing panarima? 54 Lan kalané para kang padha timbalan-timba- angèstu marang lan-Ingsun teka marang sira, lah calathonana: Rahayu tumibaa ing sira, Pangéran wus anggaris wilasa tumrap marang Sarira-Né, yaiku, sira sapa sing atindak ala amarga saka ora weruhé, sawisé iku tumuli tobat sarta alaku becik, lah Panje- nengané iku Aparamarta, Maha- asih. angandika: "Lan aku ora weruh barang kang ora katon." Islam menang, éwadéné panjenenganipun boten naté ngandika: "Aku andarbèni kasugihaning Allah." Saben piweca katuhonan kanyataanipun, lan saben angsal kamenangan, panjenenganipun mastani punika saking Allah Ingkang-Mahakawasa lan Mahawikan. 779. Para mufassir sami sarujuk mastani bilih tumuruning ayat punika nyarengi kaliyan wontenipun lalampahan, nalika sawenèh para jadhug-jadhugipun titiyang Quraisy sami nglahiraken purunipun nampèni (ngandel) dhateng Kanjeng Nabi, janji para Muslimin ingkang mlarat-mlarat boten dipun parengaken lastantun nyahabat dhateng panjenenganipun, kados ingkang sampun-sampun punika (Rz). Lah dhawuh punika adamel waradin, tiyang sugih lan tiyang mlarat kadamel sasami-sami; sadaya punika sami déné manusa, sadaya sami gadhah wewenang ingkang sami, wewenang nyinau lan nindakaken yekti. Malah-malah tiyang ingkang sampun sami angèstu dhateng yekti langkung rumiyin, punika langkung ageng wewenangipun dipun gatosaken déning Kanjeng Nabi. Yekti, punika barang ingkang kasudiyakaken tumrap sadaya tiyang, boten mawi kabéda-bédakaken; tumrapipun agami Islam - sanès jagad Islam - aristokrasi "ningrat-ningratan" punika boten wonten. Wonten ing ngarsanipun Gusti Ingkang-Mahaagung, béda-bédaning pangkat, kasugihan, tuwin béda-bédaning pakulitan, boten wonten tegesipun. Lah rèhning sok tiyanga, sanajan ingkang sakalangkung mlarat pisan, saged sasambetan kaliyan Gustinipun Ingkang-Mahaagung mila kawulanipun Gusti wau ingkang setya, tamtu boten saged yèn ta badhé nundhung tiyang mlarat saking ngajengipun, ingkang namung margi tiyang sugih boten sudi kekempalan kaliyan piyambakipun. Wonten ing ngarsaning Utusan Allah, boten prabéda kaliyan wonten ing ngarsaning Allah pribadi, sadaya tiyang kedah sami kémawon adegipun. Miturut tatales adiluhung ingkang kawulangaken déning Islam, satunggal-tunggaling tiyang tanggel jawab dhateng punapa kémawon ingkang katindakaken. 780. Dhawuh wangsulan ingkang cumeplos tuwin ingkang ambabarpisani ing nginggil, mesthi kémawon natoni sanget tumrap dhateng para titiyang Quraisy sugih ingkang gumedhé punika. Masa inggih piyambakipun teka kadamel sasami-sami kaliyan para kawula tumbasan ingkang ina, ingkang déning para titiyang wau boten naté karengkuh kadi déné sasamaning manusa. Lah makaten punika, anggènipun para titiyang wau kaparingan cobi. Juz VII
Surat 6 Ganjaranipun para angèstu 55 Lan kaya mangkono Ingsun amijang-mijangaké timbalan-tim- lan supaya dadi cetha balan, dadalané para kang padha dosa iku. RUKU' 7 Pancasaning Pangéran 56-58. Pancasan badhé dipun dhawuhaken. 59, 60. Ngélmuning Pangéran ingkang anglimputi. iki dilarangi alaladi marang kang padha sira uwuh saliyané Allah. Calathua: Aku ora manut hawa- nafsunira, amarga yèn mangkono, temen aku iki sasar sarta ora kagolong wong kang padha olèh tuntunan. 56 Calathua: Sayekti aku iki angemban tandha yekti cetha saka Pangéranku lan iku kowé padha anggorohaké; ora ana ing aku apa kang padha kogégé; pancasané iku mung ana ing Allah piyambak; Panjenengané anyariyosaké yekti iku becik- sarta Panjenengané beciké para juru-mancasi. 57 Calathua: Sayekti aku Ar. antara- mu 58 Calathua: Yèn ta apa kang padha kogégé iku anaa ing aku, amasthi prakara antarané aku lan kowé iku wis kapupus; lan Allah iku luwih angudanèni marang para atindak dudu. Ut. soroging 59 Lan ana ing Panjenengané gedhonging781 barang kang ora katon iku - ora ana nyumurupi 781. Tembung mafâtih punika jama'-ipun tembung miftâh, utawi maftah, ingkang rumiyin ateges kunci, ingkang kantun ateges gedhong utawi simpenan bandha (LL). Dados teges kalih-kalihipun wau kénging dipun anggé sadaya. 391
392 Raja kaya Juz VII Ar. lan ora kajaba Panjenengané; lan Panjene- ngané iku angudanéni apa kang ana ing daratan lan sagara; lan ora ana godhong runtuh, kajaba Pan- jenengané (masthi) angudanéni, mangkono manèh ora ana wiji ing sajroné petenging bumi, apa déné ora ana barang sing ijo utawa garing, kajaba (iku kabèh wis kamot) ing sajroning kitab kang cetha.782 60 Lan Panjenengané iku Kang mundhut jiwanira ing wengi (nali- kané turu) sarta Panjenengané angudanéni apa kang padha sira pakolih ing raina; tumuli Panjene- ngané anangèkaké sira ana ing kono, supaya pinutus wawangen kang wus tinamtu; tumuli marang Panjenengané balinira; banjur Pan- jenengané amartani sira sabarang kang wus padha sira lakoni. RUKU' 8 Pancasaning Pangéran 61-64. Ambek wilasaning Pangéran dhateng manusa. 65-67. Pancasan masthi dha- tengipun. 68-70. Para tukang ngawon-awon kedah dipun tebihi. 61 Lan Panjenengané iku Ing- sadhuwuring kang-Mahawisésa, kawula-Né, Panjenengané lan angutus para juru-rumeksa marang sira; nganti, samangsané pati ane- kani salah sawijinira, para utusan- Ingsun agawé patiné, sarta ora padha ora pépéka.783 782. Sadaya barang punika dumados manut angger-angger ingkang kauningan déning Allah; déné kitab ingkang cetha, punika angger-angger agung: "sabab lan wohipun." Ron rentah, punika anedahaken bilih kakiyatanipun mendhet tetedhan sampun telas; lah ing ngriki ateges telasing panguwaosipun titiyang Quraisy. Wiji ingkang wonten ing pepetenging bumi, punika minangka sanépanipun kautusipun Kanjeng Nabi, awit wiji wau pinasthi badhé thukul, semi angrembakna dados wit ingkang sakalangkung subur gesangipun. "Ijem" punika ngibaratipun umat ingkang gesang, déné "garing" punika umat ingkang badhé ambruk. 783. Sajakipun ingkang dipun karsakaken punika badhé sirnanipun sadaya panglawan. Ayat
Surat 6 Pancasaning Pangéran Ut. pangé- tang 62 Tumuli padha dibalèkaken marang Allah, Gustiné, Ingkang- Mahayekti; o, diéling, kaasta ing Panjenengané pancasan iku, lan Panjenengané iku kang abanget gelisé ing panimbang. 63 Calathua: Sapa ta kang anglu- waraké sira saka ing babayaning784 dharatan lan sagara, (nalikané) sira padha anguwuh ing Panjenengané (kalawan ngeblak), kalawan adhe- dhépé, lan kalawan sesidheman: Manawa Panjenengané angluwa- raké aku saiki, sayekti aku iki padha dadi golongané para kang padha weruh ing panarima. 64 Calathua: Allah kang anglu- waraké sira saka ing kono lan saka ing sarupaning kasusahan, ana- nging tumuli sira anjèjèraké sisi- han (karo Panjenengané). 65 Calathua: Panjenengané iku kawasa yèn ta angirimna siksa marang sira saka ing sadhuwurira utawa saka sangisoré sikilira, uta- wa amrih bingungira (sira digawé) panthan-panthan sarta sawenèhira digawé angrasakaké panyikarané sawenèh liyané. Delengen, kapriyé angambal-ambali anggon-Ingsun timbalan-timbalan, supaya dhè- wèké padha mangerti.785 candhakipun anyethakaken punika. Hafadzah punika malaikat juru-rumeksa; kula aturi mirsani 1269. 784. Dzulumât (jama'-ipun dzulmah, ingkang tegesipun pepeteng) ing ngriki ateges babaya (Bd, AH, Rz). miturut LL, awawaton M, tembung wau ateges kasusahan, kacilakan, kasangsaran utawi rekaos (tumrap wonten ing saganten). Sarta ugi ateges dinten apes (Q, TA-LL). Utawi dinten nalikanipun satunggaling tiyang manggih rekaos utawi pakèwed (M-LL). 785. Siksa warni tiga punika kénging katerangaken makaten: Siksa ing sadhuwurira, punika kadosta prahara ingkang naté kelampahan nalika Perang Ahzab ingkang misuwur punika: inggih punika ing nalika wadyabala cacah sadasa èwu jiwa, ingkang pancènipun saged kémawon tur kalayan gampil numpes wadyabala Muslimin ingkang sami singidan wonten jagang, tur ingkang langkung sakedhik cacah jiwanipun, sami lumajeng sasaran margi katempuh ing prahara ageng. Siksa saka 393
394 Raja kaya 66 Lan iku golonganira (padha) anggorohaké, mangka iku yekti temenan. Calathua: Aku iki ora kepokoh rumeksa marang sira.786 67 Sawarnaning weca iku ana semayaning mangsané lan (iku) sira bakal padha weruh.787 a. 637 Ar. lan 68 Lan samangsané sira ande- leng para kang padha anggunem ala ing timbalan-timbalan-Ingsun, iku sira angedohana, nganti dhè- wèké padha anggunem rembug liyané;a déné manawa sira di- lalèkaké déning sétan, lah sawisé éling aja sira lulungguhan karo wong kang padha atindak dudu. Ut. pétu- nganing 69 Lan wohing (panggawéané) iku ora pisan bakal angenani para kang ananging (wajibé) mung pépéling, manawa- manawané bakal padha bekti. padha bekti, sangisoré sikilira, punika kadosta mangsa bentèr ingkang sakalangkung sanget, ingkang mahanani kasangsaran ageng dhateng titiyang Makkah ngantos pitung taun laminipun punika. Kasebutaken ing dalem hadits masa bentèr wau kados déné taun benter ingkang kelampahan nalika jamanipun Kanjeng Nabi Yusuf. Déné amrih bingungira, makaten ugi sawenèhira digawé angrasakaké panyikarané sawenèh liyané, terang manawi ateges peperangan ingkang lajeng anjalari panguwaosipun titiyang Quraisy remuk bubuk atanpa tilas. Sawenèh nyuraos siksa ingkang kasebut kapisan lan kaping kalih wau, siksa wonten ing tanganipun para panuntun tuwin siksa wonten ing tanganipun para kawula (I'Ab- Rz). Utawi, saged dipun suraos siksa ingkang damel karisakan wonten ing antawisipun para titiyang sugih tuwin siksa ingkang damel karisakan wonten ing antawisipun para titiyang mlarat. 786. Ukara ingkang wekasan punika ugi kénging dipun jarwani Aku iki dudu tukang namtokaké prakaramu. Kalih-kalihipun sami mengku suraos bilih siksa ingkang dipun janjèkaken punika boten kok wonten ing astanipun Kanjeng Nabi, wangsul Gusti Allah ingkang maringi wawales dhateng manusa punika. 787. Teges ingkang dipun anggé wonten ing ngriki punika manut anggènipun negesi LL nalika nerangaken tegesipun tembung mustaqarr, ingkang ateges: panggènan utawi wekdal, ingkang manawi sampun kliwat punika satunggaling barang sampun boten saged terus. Dados: wawangen utawi wekdal semadosipun. Naba'a ateges pawartos, dados inggih: weca ingkang martosaken babagan ingkang badhé dhateng. Miturut Rgh ateges pawartos ingkang wonten pigunanipun ingkang ageng. Weca badhé kawonipun para mengsahing Islam ingkang kiyat, punika dipun undhangaken langkung keras malih katimbang nalika wekdal kautusipun Kanjeng Nabi jaman wiwitan, sanajan ing wekdal punika katingalipun para mengsah sajak angsal kamenangan, inggih punika saged angsal damel mecah-mecah para titiyang sawatawis ingkang sampun ngrasuk agami Islam. Juz VII
Surat 6 Sumarah dhateng Gusti Allah Ar. lan ... ya ora Ut. pang- lantar 70 Lan togna baé para kang padha anganggep dodolanan lan lalahanan marang agamané, lan kang padha kacinthung déning kauripan donya, lan sira angéling- na (dhèwèké) kalawan iku, supaya aja ana jiwa sawiji kang kasrah marang karusakan déning pakolehé panggawéné kajabané Allah, dhèwèké ora ana panjagané, mangkono uga pantarané, lan ma- nawa dhèwèké angaturna sadhé- ngah iku ora bakal tinompa; iki para kang bakal padha kasrah marang karusakan déning dhéwé; panggawéné pakolehé dhèwèké bakal padha olèh ombèn- ombèn arupa banyu umob sarta (olèh) siksa kang anglarani, amar- ga saka anggoné padha angafiri. dhéwé; tebusan, RUKU' 9 Perlunipun kedah sumarah dhateng Gusti Allah sarta bab uluraning nalaripun Kanjeng Nabi Ibrahim 71-74. Sumarah dhateng Gusti Allah punika amahanani rahayu. 75-83. Bukti- buktinipun Kanjeng Nabi Ibrahim tumrap Kasawijènipun Pangéran. Ut. disasa- raké 71 Calathua : Apa ta aku kumu- du anguwuh liyané Allah, barang kang ora makolehi marang aku lan ora mitunani marang aku, lan (apa ta aku kumudu) dibalik marang tungkakku ing sawisé Allah anun- tun aku, kaya déné wong kang kobeng ing bumi amarga ditibak- aké déning para sétan?788 Dhèwèké duwé mitra, kang padha angajak- 788. Istahwat-hu punika asal saking tembung hawâ, langkung ateges dhawah saking nginggil dhateng panggènan ingkang andhap, dados tembung wau ateges anibakaké dhèwèké (Rz). Manawi tiyang mukmin wangsul dhateng panembah brahala, punika saminipun kados déné tiyang ingkang sampun saged sumengka manginggil dhawah dhateng juranging sasar lan gugon-tuhon. Ngulami sanès malih gadhah pamanggih tembung wau asal saking lingga kasebut nginggil, nanging ingkang béda tegesipun, inggih punika ingkang mengku teges remen utawi kepéngin, dados lajeng ateges gawé brongta marang dhèwèké. 395
396 Raja kaya ajak dhèwèké marang dadalan bener, (pangucapé): Tekaa marang aku kéné. Calathua: Sayekti, tuntu- naning Allah iku tuntunan (kang bener), lan aku padha didhawuhi supaya padha sumarah marang Pangéraning kabèh ngalam: supaya kowé padha anjumenengaké salat sarta bekti marang Panjenengané; lan Panje- nengané iku kang - marang Panje- nengané anggonira bakal padha diimpun. 72 Lan 73 Lan Panjenengané iku kang anitahaké langit-langit lan bumi kalawan yekti; lan ing dina Panje- nengané ngandika: Anaa, banjur ana. Ut. slomprèt tiniyup 74 Pangandika-Né iku yekti, lan kagungan-É karaton iku ing dinané tiniyup;789 cengkorongan padha sing ora Ingkang-Anguningani katon lan sing katon; lan Panjene- ngané Ingkang-Wicaksana, iku Ingkang-Waspada. 75 Lan nalikané Ibrahim calathu marang tutuwané, Azar:790 Punapa 789. Katerangaken déning sawenèh ngulami tembung shur punika jama'-ipun tembung shurah, ingkang tegesipun cengkorongan (gatra) utawi bleger (S, M, Q-LL); nanging boten kètang langka kanggènipun, waosanipun sanès tembung wau ingkang mungel shuwar (ingkang sampun kénging katamtokaken manawi jama'-ipun tembung shurah), punika ngiyataken teges wau. Suraosipun: cengkorongan (gatra) utawi bleger punika badhé dados kawontenan saèstu manawi katiyup, utawi kados anggènipun nyuraos LL awawaton S, L, tuwin TA, nalika jiwa punika badhé dipun tiyupaken dhateng cengkoronganipun tiyang pejah. Nanging ingkang kula pilih teges ingkang kasebut rumiyin wau, awit punika ingkang langkung cetha, jalaran dinten kiyamat punika dintening kababaripun kanyataan ingkang sumingid wonten ing sadaya barang. Tegesipun sanès shur punika slomprèt, sarta slomprèt katiyup punika ugi ateges dinten kiyamat; déné ngibarat punika kapirid saking slomprèt ingkang katiyup kanggé nglempakaken tiyang kathah. 790. Punapa Azar punika ramanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, punapa éyangipun, punapa pamanipun, punika prakawis ingkang dados rembag ramé. Tembung ab punika ateges bapa utawi luluhur (M, LL). Ing 2: 133 tembung wau ugi kanggé ambasakaken paman, jalaran ing ngriku kapangandikakaken bilih Kanjeng Nabi Isma'il punika ab-ipun Kanjeng Nabi Ya'qub. Ingkang Juz VII
Surat 6 Sumarah dhateng Gusti Allah sampéyan angalap brahala minang- ka sesembahan? Saèstu kula anyu- rupi sampéyan dalah golongan sampéyan punika sami dumunung ing sasar ingkang tétéla. 76 Lan kaya mangkono Ingsun anuduhi Ibrahim karatoning langit- langit supaya dhèwèké dadi golongané wong kang padha yakin.791 lan bumi lan 77 Mulané, bareng wengi ang- limputi dhèwèké, dhèwèké ande- leng lintang sawiji. Acalathu: Apa iki Pangéranku?792 Ananging bareng surup, acalathu: Aku ora tresna marang barang sing nganggo surup. makèwedi wonten warni kalih. Sapisan Zj ngandikakaken bilih nassâb (para ahli salasilah) sampun sami sarujuk bilih asmanipun rama Kanjeng Nabi Ibrahim punika Tarah, sami kaliyan Terah, inggih punika asmanipun ingkang rama Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang kasebut ing Purwaning Dumados. Zurqani ugi mastani Tarah punika asmanipun ingkang rama Kanjeng Nabi Ibrahim. Nanging pakèwed punika saged kasingkiraken kalayan gampil déning wontenipun ing Talmud (kitab angger-anggeripun titiyang Yahudi) asma punika ugi kasebut Terah makaten ugi Éusebius nyebutaken Athar (Azar ing basa Arab punika cocog sanget kaliyan Athar wau), jer kathah kémawon tuladhanipun, nama ingkang kasantun dhateng basa sanès punika lajeng béda sanget ungelipun. Pakèwedipun ingkang kaping kalih, kapangandikakaken wonten ing 14: 41 ingkang rama (AR. wâlid) Kanjeng Nabi Ibrahim punika tiyang angèstu, mangka ing panggènan sanès sesepuh (AR. ab) punika kapangandikakaken manawi puguh nembah brahala ngantos dumugi sédanipun. Bab punika saged suka papadhang kathah punapa ingkang dipun karsakaken déning Quran ab-ipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika, milanipun ingkang kula pilih kanggé negesi tembung wau tutuwa. Sawenèh mufassir mastani Azar punika namanipun brahala, sanèsipun malih malah sami gadhah pamanggih bilih tembung wau babar pisan sanès tembung aran (nama), sarta ateges mukhthî jawinipun sasar (Rz). 791. Maringi pirsa dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim karatoning langit-langit lan bumi, punika ateges maringi dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim wau seserepan ing babagan angger-anggeripun kodrat Pangéran ingkang tumindak wonten ing karatoning langit-langit lan bumi; inggih punika seserepan ingkang mahanani panjenenganipun yakin saèstu bilih Allah punika pranyata jatos-jatosipun ingkang mangrèh Jagad sawegung tuwin Mahaagung ngungkuli samudayanipun, déné surya, rembulan, lintang-lintang tuwin barang-barang sanèsipun ing langit ingkang sami dipun sembah déning para titiyang Sabi'in, punika yektinipun namung titah-Ipun kémawon, sarta sadaya punika sami teluk dhateng angger-angger- Ipun. 792. Tembung hâdhâ rabbi, ingkang tegesipun ingkang asli: iki Pangéranku, punika boten kok mratélakaken kayakinanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, awit kayakinanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, punika kosokwangsul sanget kaliyan punika, jalaran kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing ayat ingkang sampun, panjenenganipun punika angèstu dhateng Kasawijènipun Pangéran. Tetembu- ngan makaten wau namung dipun agem nglahiraken raosing panggalih gumun, déné ingkang dipun karsakaken: pangandelipun umatipun, ingkang nalika ing wekdal wau dipun serap-serapaken anggènipun sami kesasar, inggih punika sarana dipun terang-terangaken, bilih barang ingkang dipun anggep sesembahan, punika jebul taksih saged ical, milanipun inggih boten pantes sinembah. Umatipun 397
398 Raja kaya andeleng rembulan andadari, acalathu: Apa iki Pangéranku? Ananging bareng surup, acalathu: Yèn ta Pangé- ranku ora nuntun aku, sayekti aku iki dadi golongané wong kang padha sasar.* 78 Mulané, bareng andeleng srengéngé mlethèk, acalathu: Apa iki Pangéranku? Ananging, bareng surup, acalathu: É, kaumku, sayek- ti aku lebaran saka kang koanggep sisihané (Allah): 79 Mulané, bareng iki 80 Sayekti aku iki angadhepaké adhepku marang kang andadèkaké langit-langit lan bumi, kalawan legawa, lan ora pisan aku iki golongané para kang manembah Pangéran akèh. 81 Kaumé padha amadoni dhè- wèké. Dhèwèké acalathu: Apa ta kowé padha amadoni aku ing bab Allah? Lan temen Panjenengané wus anuntun aku, sarta ora pisan aku wedi marang apa kang koanggep sisihané Panjenengané, kajaba manawa ana kaparengé Pangéranku; Pangéranku Ngélmu- Né amaratani samubarang; lah apa ta kowé ora padha ngangen-angen? 82 Kapriyé oléhku wedi marang apa kang koanggep sisihané (Pan- jenengané), ing mangka kowé padha ora wedi anjèjèraké sisihan ing Allah barang kang Panjene- ngané ora anurunaké wewenang Kanjeng Nabi Ibrahim wau boten namung tukang nembah brahala kémawon, nanging ugi tukang nembah barang-barang ing langit. Utawi saged ugi tetembungan wau ukara pitakèn, nanging boten kaserat aksaranipun tandha pitakèn, inggih punika aksara alif; déné ukara pitakèn punika mengku kajeng nglepataken utawi boten nayogyani (Rz). Ingkang kula pilih katerangan ingkang angka kalih punika. Juz VII
Surat 6 Napak-tilasing padanipun Kanjeng Nabi Ibrahim iku marang kowé; lah papanthan loro iku sing endi sing luwih andarbèni wenang ing karaharjan, manawa kowé padha weruh. 83 Para kang padha angèstu sarta padha ora nyampuri anggoné angèstu iku kalawan tindak dudu, iku bakal padha olèh karaharjan tuwin dhèwèké iku wong kang padha olèh pituduh. RUKU' 10 Para nabi ingkang napak-tilasing padanipun Kanjeng Nabi Ibrahim 84-90. Para nabi sanèsipun. 91. Kanjeng Nabi kadhawuhan napak-tilasing padanipun para nabi rumiyin-rumiyin. 84 Lan iki bukti-Ningsun kang Ingsun paringaké marang Ibrahim (kanggo) nglindhihaké kaumé; Ingsun angunggahaké drajad ma- rang sapa kapareng-Ingsun; sayekti Pangéranira iku Wicaksana, Udani. 85 Lan Ingsun aparing marang dhèwèké Ishaq lan Ya'qub; siji- sijiné paringi pituduh, sarta Nuh Ingsun paringi pituduh ing sadurungé, apa déné sawenèhing tedhaké,793 Dawud lan Sulaiman lan 'Ayyub lan Yusuf sarta Musa tuwin Harun; lan kaya mangkono Ingsun angganjar para kang agawé becik ing liyan. padha Ingsun 793. Sadaya nabi ingkang kasebutaken asmanipun punika sami dharah Ibrahim. Lah Kanjeng Nabi Ibrahim punika tedhakipun Kanjeng Nabi Nuh, awit saking punika "tedhaké" punika saged ateges tedhakipun Kanjeng Nabi Ibrahim utawi tedhakipun Kanjeng Nabi Nuh. Namung manawi kasuraos tedhakipun Kanjeng Nabi Ibrahim, punika lajeng wonten pakèwedipun, margi ing ngriku ugi nyebutaken Kanjeng Nabi Luth, ing mangka Kanjeng Nabi Luth punika namung kaleres kapenakanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, sanès tedhakipun ingkang saèstu. Nanging kados déné ingkang kasebut wonten ing 2: 133, "paman" punika ugi winastan "bapa," dados manawi makaten kapenakan punika inggih kénging kagolongaken tedhakipun. Ing ngriki wonten nabi wolulas ingkang kasebutaken asmanipun. Déné anggènipun nyebutaken boten urut manut jamanipun, punika boten dados punapa, jalaran Quran punika pancèn sanès serat babad, sarta Quran piyambak inggih boten ngaken urut-urutan manut jamanipun anggènipun 399
400 Raja kaya 86 Lan Zakariya sarta Yahya tuwin 'Isa lan Ilyas; siji-sijiné pada èwoné para wong tulus: Ilyasa' tuwin Yunus sarta Luth; lan siji- luwihaké sijiné padha utama angungkuli (ing) ngalam kabèh; 87 Lan 'Ismail sarta Ingsun 88 Lan sapa antaraning para bapak-bapaké sarta para tedhak turuné tuwin sadulur-saduluré, lan Ingsun wus milih dhèwèké sarta anuntun dhèwèké marang dalan kang bener. tuntunaning Allah, di- agem nuntun kawula-Né sapa kang dadi kapareng-É, lan manawa dhèwéké anjèjèraké sisihan (ing Panjenengané), tumrap dhèwèké bakal tanpa guna apa kang wus padha dilakoni.794 89 Iki sayekti Ut. kawi- caksanan 90 Iki para kang wus padha Ing- sun paringi Kitab lan pancasan tuwin weca;795 mulané manawa iki padha angafiri marang iku lah temen iku wus Ingsun pasrahaké kaum kang dudu wong kafir marang iku. 91 Iki para kang padha katuntun déning Allah, mulané sira nuruta nyebutaken para nabi wau. Kula aturi mirsani surat candhakipun, ing ngriku lalampahanipun nabi ageng pinten-pinten kasebutaken kalayan trep urut-urutanipun manut jamanipun. Déné ing ngriki anggènipun nyebutaken para nabi kadamel golong-golongan, punika amargi sugengipun para nabi wau pancèn wonten sisipatanipun piyambak-piyambak ingkang tartamtu, sarta inggih awit saking punika déné ing wekasaning dhawuh wonten ing satunggal-tunggalipun ayat titiga ingkang mangandikakaken golongan tiga wau, béda-béda. 794. Saupami para andika nabi wau sami nindakaken kamusyrikan (mangéran kathah) yekti pandamelipun boten badhé wonten wohipun, dados kautusipun inggih boten badhé saged angsal damel. Punika nedahaken bilih boten wonten nabi satunggal kémawon ingkang musyrik nalika sugengipun. 795. Saben nabi kaparingan kitab supados dipun anggé nuntun para manusa kalayan sinung kakiyatan saged mancasi, supados nabi wau saged mancasi pasulayan lalandhesan wawatonipun piyambak, tuwin kaparingan weca. Juz VII
Surat 6 Wedharing sabdanipun Pangéran 401 tuntunané. Calathua: Aku ora anja- luk pituas marang sira ingatasé prakara iki; iki ora liya kajaba pépéling tumrap wong ngalam kabéh.796 RUKU' 11 Kasunyatanipun wedharing sabdaning Pangéran 92. Para ingkang anggorohaken wedharing sabda dhateng Kanjeng Nabi. 93 We- dharing sabda ing Qur'an punika kanggé salami-laminipun. 94,95 Pandumipun para ingkang milawani. Ar. dalu- wang Ut. diwu- lang Ar. lan ... ia ora 92 Lan dhèwèké padha ora ang- regani Allah kalawan rega-Né sa- nyatané797 nalikané padha angucap ora pisan Allah andhawuhaké apa- apa marang manusa. Calathua: Sa- pa kang andhawuhaké Kitab kang kaampil Musa, sawijining papa- dhang lan tuntunan tumrap para manusa, kang padha sira dadèkaké tulis kang abosah-basih,798 (kang sabagéan) sira katonaké lan kang akèh padha sira umpetaké? lan sira padha diweruhaké barang kang sira padha ora weruh, sira apa déné bapak-bapakira. Sira tutura: Allah; 796. Kanjeng Nabi kadhawuhan manut tuntunanipun sadaya para nabi ingkang sampun-sampun; dados kautusipun punika dhateng sadaya umat ingkang rumiyinipun sampun naté karawuhan para nabi wau piyambak-piyambak. Dados ing wekasaning dhawuh nyebutaken Quran Suci sinebut pépéling, punika nedahaken bilih Quran punika kakarsakaken tumrap sadaya umat. Pancèn tumrapipun umat- umat wau, Quran punika pranyata dados pépéling ing babagan samukawis ingkang sampun naté katampi rumiyin. 797. Tembung qadr punika warni-warni tegesipun. I'Ab nerangaken dhawuh ingkang mungel punika ateges ora padha ngajèni ing Allah kalayan pangaji-aji kang mungguh tumrap Panjenengané. Abu-l-'Aliya negesi: ora padha nyifati ing Allah kalayan sifat-sifat kang mungguh tumrap Panjenengané. Akhfasy negesi: ora padha ngawruhi ing Allah kaya déné kuduné ngawruhi marang Panjenengané (Rz). Boten ngakeni kuwaosipun Gusti Allah nurunaken wahyu, punika nama boten ngakeni sifatipun Allah ingkang wigatos piyambak. Sajakipun ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika para Yahudi, inggih punika ingkang sami angèstu dhateng wahyu ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, nanging boten purun angèstu dhateng wahyu ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad. 798. Qarâthis punika jama'-ipun qirthas, tegesipun dlancang. Déné ingkang dipun karsakaken inggih punika kitab wau dipun serati ing dalancang ingkang pisah-pisah, sapérangan dipun katingalaken, sapérangan sanèsipun malih dipun umpetaken. Kitab wau boten kareksa suci amurni, milanipun lajeng dipun tembungaken seratan ingkang abosah-basih.
402 Raja kaya banjur padha sira togna baé ang- goné padha mainan ing dalem omongé lalahanan. a. 70 93 Lan iki Kitab kang Ingsun turunaké, kang binarkahan, dumu- nung ambeneraké kang ana ing sangarepéa lan supaya sira apépé- linga (marang) ibuning praja lan sapa ing sakiwa tengené;799 lan para kang padha angèstu ing akhirat pada angèstu marang iku sarta marang salaté padha tuhu- tuhu rumeksa. 94 Lan sapa kang luwih atindak dudu tinimbang kang agawé-gawé goroh marang Allah, utawa aca- lathu: Sabda kawedharaké marang aku; Ing mangka ora ana sabda apa-apa kang kawedharaké marang dhèwèké, lan sapa sing calathu: Aku bisa anurunaké papadhané apa kang katurunaké déning Allah?800 799. Ibuning praja punika ateges titiyangipun ibuning praja. Ummu-l-Qurâ punika sesebutanipun nagari Makkah. Rz ngandikakaken bilih sadaya pamanggih sarujuk amastani Ummu-l-Qurâ punika Makkah. Awit saking punika sinten ingkang nginten bilih ayat punika lan ayat ing sadèrèngipun punika katurunaken wonten ing Madinah, punika klèntu. Kalayan terang nagari Makkah kasebutaken wonten ing ayat ngriki; awit saking punika nadyan ayat ing sadèrèngipun, ingkang ugi sasambetan kaliyan ayat punika, mangandikakaken titiyang Yahudi tuwin Kanjeng Nabi Musa, meksa boten saged nuwuhaken pamanggih bilih tumurunipun ayat-ayat punika wonten ing nagari Madinah. Makaten ugi Ummu-l-Qurâ dipun suraos nagari Madinah, punika inggih klèntu sanget. Déné sababipun nagari Makkah kasebut Ummu-l-Qurâ, punika awit kajawi Makkah punika punjer politik lan ruhaninipun tanah Arab, Makkah punika ugi katamtokaken badhé dados punjering ruhani tumrap saindhenging jagad - dados inggih ibuning donya ingkang satuhu. 800. Ing ayat punika boten wonten dhawuh punapa-punapa ingkang anedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punika Musailamah tuwin nabi palsu sanès-sanèsipun, ingkang sami ngaken-aken dados nabi nalika jaman ngajengaken badhé rampunging pakaryanipun Kanjeng Nabi, saha ingkang salajengipun kanggé anetepaken bilih ayat punika tumurun ing Madinah jaman akhir. Ayat punika namung nerangaken mawi tembung sanès kasunyatan ingkang sampun katerangaken ing surat punika ayat 21, 145, 158 tuwin ing 39: 32. Karsanipun badhè anucèkaken Kanjeng Nabi, sampun ngantos panjenenganipun winastan damel-damel dora-cara ingkang katumrapaken dhateng Gusti Allah. Tetembungan "utawa acalathu: Sabda kawedharaké marang aku, ing mangka ora ana sabda apa-apa kang kawedharaké marang dhèwèké," punika namung nerangaken dhawuh nginggilipun: "Sapa kang luwih atindak dudu tinimbang kang agawé-gawé goroh marang Allah," déné tetembungan "Aku bisa anurunaké papadhané apa kang katurunaké déning Allah," punika tembungipun para titiyang ingkang boten purun angèstu ing kayektèning wahyu Ilahi, utawi kados déné ingkang kapangandikakaken ing panggènan sanès "kafir" dhateng wahyuning Pangéran. Juz VII
Surat 6 Kamenangan-akhir(-ipun) yakti Lan yèn ta sira weruha nalikané para kang atindak dudu ana sajroné sakarating pati sarta para malaikat padha anguluraké tangané: Padha wetokna jiwanira. Ing dina iki sira bakal winales siksa kang anginak- aké, amarga saka anggonira pada calathu amitunani Allah kang dudu beneré lan (amarga) saka anggon- ira padha gumedhé marang tim- balan-timbalan-É. 95 Lan sayekti temen sira padha tumeka marang Ingsun ijèn, kaya anggon-Ingsun anitahakè sira saka- wit, lan apa kang wus Ingsun paringakè marang sira padha sira tinggal ana ing saburining geger- ira, lan Ingsun ora mirsani para pantaranira anyartani sira, kang padha sira sengguh, yèn dhèwèké iku para sisihané (Pangéran) tu- mrapé sira; yekti temen wis pedhot (tataliné) antarané sira, sarta wis sirna saka ing sira apa kang padha sira sengguh mau.801 RUKU' 12 Kamenangan-akhir(-ipun) Yekti 96-100. Tumuwuhing samukawis ing jagad tumindakipun sarenti. 101. Angang- gepaken putra tumrap dhateng Sariraning Pangéran. 96 Sayekti Allah adamel male- thèké wiji lan isi kurma; Panjene- ngané angetokaké barang urip saka barang mati sarta Panjenengané iku kang angetokaké barang mati saka barang urip; yaiku Allah! lah kapriyé margané anggonira padha kebalik?802 801. Terangipun: para kang sira sengguh dadi sisihané Allah, iku ora bakal mitulungi sira apa-apa. 802. Kanjeng Nabi mumulang punika dipun sanépakaken kados déné nanem wiji. Nadyan 403
404 Raja kaya 97 Panjenengané malethèkaké bangun-ésuk sarta andadèkaké we- ngi minangka palereman apa déné srengéngé lan rembulan minangka pétungan; iki tatanané Ingkang- Minulya, Ingkang-Angudanèni.803 98 Lan Panjenengané iku kang andadèkaké lintang-lintang tumrap marang sira, supaya sira padha ka- tuntun nurut dalan kang bener ana ing pepetenging dharatan lan sa- gara; temen Ingsun wus amijang- mijangaké timbalan-timbalan-Ing- sun tumrap wong kang padha weruh.804 99 Lan Panjenengané iku kang wus anuwuhaké sira saka ing jiwa sawiji, tumuli (tumrapé sira) ana enggon palèrènan sarta panyimpe- nan; temen Ingsun wus amijang- mijangaké timbalan-timbalan tum- rap wong kang padha mangerti.805 100 Lan Panjenengané iku kang anurunaké banyu saka mendhung; katingalipun makaten kados ical tanpa lari wonten ing siti, suprandéné boten dangu tumunten thukul dados wit ingkang ageng. Angedalaken gesang saking pejah punika angedalaken umat ingkang gesang saking umat Arab ingkang pejah menggah ing ruhaninipun. Déné angedalaken pejah saking gesang, punika nyasmitani pejahipun ruhani para titiyang ingkang rumiyinipun naté kaparingan gesang ruhani lumantar wahyuning Pangéran. 803. Pepeteng ingkang nglimputi bumi tumunten badhé kasilakaken, lajeng kasantunan papadhang, sami kados déné plethèking raina, pepeteng ical dados papadhang. 804. Ing kapustakan agami lintang-lintang punika minangka sanépanipun papadhang alit ingkang suka pitedah dhateng umat. Kanjeng Nabi punika kasanépakaken surya. Déné para ingkang sami tampi papadhang saking panjenenganipun sarta gentos nyunaraken dhateng ngasanès, kasanépakaken lintang- lintang. Mila kadhawuhaken déning Kanjeng Nabi Suci "Para sahabat iku kaya déné lintang; sapa baé ing antarané koturut kowé aran nurut dadalan kang bener." Wedharaning ngibarat, makaten: Panjenengané kang wus gawé papadhang kanggo anuntun sira tumrap ing kawadhagan, mesthi ora kasupèn maringi tuntunan ruhani marang sira. 805. Mustaqarr tuwin mustauda' saged dipun jarwani warni-warni, kadosta ateges: balung ula- ulanipun bapa tuwin talanakaning biyung, ingkang mengku kajeng jaler tuwin èstri (AH), utawi, "enggon palèrènan" punika gesang sapunika punika, "pasimpenan" punika kubur, dados mengku teges bilih sawenèhipun wonten ingkang gesang, sawenèhipun pejah; utawi "enggon palèrènan" punika enggèning nugraha ingkang wekasan, déné "pasimpenan" punika dudunung ing sawatawis wekdal wonten ing donya punika. Utawi punika isim masdar ateges manggèn, tuwin titip; manggèn punika wonten ing gesang sapunika punika, déné titip punika wangsul dhateng Pangéran (AH, Rz). Juz VII
Surat 6 Kamajengan ingkang sarenti tumuli iku Ingsun anggo anru- tuwuh, busaké sarupané tumuli saka Ingsun angetokaké (gogodhongan) ijo-ijo, saka ing kono Ingsun angetokaké wiji matumpa-tumpa (ing wuwu- lèn); lan saka ing wit kurma, saka mancungé, sarta dhodhompolan (kurma), kena diranggèh; apa déné kebon anggur lan zaitun sarta dlima kang madharupa tuwin kang ora madharupa; padha andelenga marang wohé nalikané awoh sarta matengé; sayekti ing dalem mang- kono iku temen tandha-yekti tu- mrap wong kang padha angèstu. tanem ing kono 101 Lan dhéwéké padha anda- dèkaké jin dadi sisihané Allah, mangka iku kabèh Allah kang anitahaké, sarta dhéwéké padha angakokaké putra lanang lan putra wadon marang Panjenengané, ka- tanpa kawruh; Mahasuci lawan Panjenengané iku lan Mahaluhur saka anggoné padha anyipati (Pan- jenengané).806 RUKU' 13 Kamajengan ingkang sarenti 102-106. Buktinipun Kasawijining Pangéran. 107, 108. Sirnaning (agami) manembah pangéran kathah kalayan sarenti. 109. Boten kénging nyanyamah Pangéran palsu. 110, 111. Nedha tandha yekti. a. 162 langit- langit lan bumi!a Kapriyé anggoné 102 Ingkang-Amurwani 806. Saged dipun suraos ingkang dipun karsakaken punika piwulang Majusi inggih punika dualisme ingkang nganggep bilih Allah punika ingkang nitahaken saé, déné sétan ingkang nitahaken awon; utawi ingkang dipun karsakaken punika pangandelipun bangsa Arab bilih jinn punika tumut nyampuri damel wontening pandamelipun manusa, utawi nyampuri damel wonten ing begja tuwin cilaka ingkang dhumawah dhateng tiyang (Rz). Dados jinn ing ngriki saged ateges sétan utawi jin. Kanggènipun tembung jinn sanès-sanèsipun, ingkang namung kasebut wonten ing dhawuh ingkang katurunaken ing Nagari Makkah, kula aturi mirsani 822. 405
406 Raja kaya Panjenengané kagungan putra, kang mangka Panjenengané ora kagungan garwa, sarta Panjene- ngané (Piyambak) anitahaké samu- barang, apa déné Panjenengané iku Ingkang-Angudanéni ing sa- mubarang!806A 103 Yaiku Allah, Pangéranira, ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané; Ingkang-Anitahaké sa- mubarang; mulané padha ngabdia ing Panjenengané, sarta Panje- nengané iku Ingkang-murba ing samubarang. 104 Pandeleng ora bisa nyakup ing Panjenengané, lan Panjene- ngané nyakup marang sakèhing pandeleng, sarta Panjenengané iku Ingkang-Angudanèni ing lembut, Ingkang-Waspada.807 Ar. tumrap 105 Temen wus teka marang sira tandha-tandha yekti saka Pa- ngéranira; mulané sapa sing gelem andeleng, lah iya makolèhi marang jiwané dhéwé, lan sapa sing micak, lah iya mitunani marang dhèwèkè dhéwé; lan aku iki dudu juru- ngreksa tumrap marang sira. 106 Lan kaya mangkono ang- gon Ingsun angambali timbalan- lan dimèn dhèwèké timbalan, padha ngucap: Èntukmu maca; lan iku supaya Ingsun anerangaké marang wong kang padha weruh. 806A. Ayat punika tuwin ayat-ayat sambetipun nerangaken adiluhungipun Kasawijèning Pangéran. Mastani Allah puputra, punika sami kaliyan ngakeni bilih Panjenenganipun punika kagungan garwa; manawi boten makaten tembung putra punika kedah namung dipun suraos ngibarat. Mirsanana 161. 807. Paningal wadhagipun manusa, punika makardinipun namung wonten ing salebeting wawates ingkang sakalangkung rupak sarta namung saged ningali bleger, boten saged anggagapi Dhat Ingkang- Mahasampurna. Panjenenganipun punika bangsa alus, namung saged dipun tingali sarana mripat ruhani. Juz VII
Surat 6 Kamajengan ingkang sarenti 107 Manuta apa kang kawe- dharaké marang sira saka Pangéra- nira; ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; lan sira méngoa saka wong kang padha anjèjèri (sisihan Allah).808 108 Lan yèn ta Allah angar- sakna, dhèwèké ora bakal padha anjèjèri sarta Ingsun ora andadèkaké sira dadi panjaga tumrap dhèwèké, lan sira (pancèn) dudu juru-ngreksa ma- rang dhèwèké. (sisihan Allah), 109 Lan aja padha nyanyamah kang padha diuwuh saliyané Allah, mundhak dhèwèké padha anyanya- mah Allah angliwati wates amarga saka ora ngertiné. Kaya mangkono anggon-Ingsun amamaèsi tumrap siji-sijining umat (apa) pangga- wéné; tumuli marang Pangérané bakal enggoné bali, Panjenengané banjur bakal amartani dhèwèké apa kang wus padha dilakoni.809 110 Lan dhèwèké padha supata dhemi Allah kalawan supatané kang abanget, yèn ana tandha yekti tumeka marang dhèwèké, iku mas- thi dhèwèké bakal padha angèstu. Calathua: Tandha-tandha yekti iku 808. Dhawuh punika déning sawenèh ngulami dipun suraos paréntah nilar nagari Makkah. 809. Boten wonten agami sanès ingkang nyamèni agami Islam momotipun dhateng agami sanès. Lah ing ngriki para Muslimin ingawisan boten kénging nyanyamah brahalanipun umat sanès, nadyan nyembah brahala punika dipun lepataken sanget kalayan tetembungan ingkang sakalangkung keras. Prayogi dipun terangaken pisan bilih ngresiki Ka'bah saking brahala-brahala, ingkang kalampahan nalika Makkah dhumawah wonten ing astanipun Kanjeng Nabi, punika babar pisan boten cecengkahan kaliyan ayat punika, jalaran nyirnakaken manembah brahala kaliyan nyanyamah brahala, punika boten sami. Pandamel ingkang kapangandikakaken dipun papaèsi tumrap manusa, punika pandamel saé, ingkang déning raos tuwin nalar dipun akeni manawi pranyata saé, sanès pandamel ingkang katingalipun kémawon saé, margi saweg kablinger, mangka nyatanipun boten saé. Kula aturi mirsani ayat 43 tuwin ayat 138. 407
408 Raja kaya Juz VIII mung ana ing ngarsaning Allah; lan apa ta kang bakal meruhaké ing teka, sira, yèn samangsa dhèwèké ora angèstu.810 iku padha bakal 111 Lan Ingsun bakal amba- likaké ati-atiné lan pandeleng- pandelengé, kaya anggoné padha ora angèstu ing iku dhèk sakawit lan padha Ingsun togaké ing pan- daluyané kanthi padha bingung.811 JUZ VIII RUKU' 14 Panglawanipun para manembah pangéran kathah 112-114. Saben nabi wonten mengsahipun. 115-112. Panembah pangéran kathah punika sulaya kaliyan Islam, inggih kalahiranipun inggih kabatosanipun. Ingsun sanajan anurunna para malaikat marang dhèwèké ta) para lan (sanajan wong mati padha angandhanana dhèwèké sarta Ingsun angimpun samubarang ana ing ngarepé, ora 112 Lan ta 810. Para tukang merdéni Quran fihak Nasrani dipun réncangi krenggosan anggènipun badhé ambuktèkaken bilih Kanjeng Nabi boten saged maringi tandha yekti, awawaton dhawuh ingkang wonten ing ayat punika, pambudidaya wau cetha anggènipun nyengklèng sanget. Lan apa ta kang bakal meruhaké sira, yèn samangsa iku teka, dhèwèké bakal padha ora angèstu? Margi kalèntu tampi anggènipun nyuraos dhawuh tandha-tandha yekti iku mung ana ing ngarsaning Allah, punika ingkang murugaken bibrah anggènipun nyuraos dhawuhipun Quran Suci ingkang cetha pratéla punika. Pancèn inggih, dhawuh wau ateges bilih maringi tandha yekti punika boten gumantung wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi piyambak, nanging dhawuh wau boten teka lajeng ateges bilih tandha yekti punika boten saged dipun paringaken utawi boten badhé dipun paringaken. Kosokwangsulipun tandha yekti mung ana ing ngarsaning Allah, punika ateges bilih Allah badhé maringaken tandha yekti pundi ingkang dipun karsakaken tuwin samangsa Panjenenganipun kapareng ing karsa. Langkung-langkung dhawuh: yèn samangsa iku teka, punika nedahaken bilih ingkang kasuwun déning para kafir punika satunggaling tandha yekti ingkang tartamtu. 811. Kados déné ingkang sampun katerangaken déning ayat punika piyambak, ambalikaké ati-atiné lan pandeleng-pandelengé, punika: anggènipun Allah angetogaké ing pandaluyané. Sarta ingkang makaten wau margi saking pandamelipun piyambak anggènipun angemohi yekti, nalika yekti wau dumugi dhateng piyambakipun sapisanan. Manawi yekti dipun emohi sarta manawi yekti wau dipun mengsahi, manah lajeng dados tebih, lah inggih manah ingkang saya tebih punika ingkang lajeng katembungaken "ambalikaken manah" saking yekti wau. Para titiyang wau kalajeng-lajeng sami bingung muk-mukan wonten ing pandaluyanipun, boten sami purun angèstu dhateng tandha-tandha yekti. Lah inggih punika Allah ambalikaken manah-manahipun lan paningal-paningalipun punika.
Surat 6 Manembah pangéran kathah bakal dhèwèké padha angèstu kajaba manawa Allah angarsakaké, ananging kèkèhanè dhèwèké iku padha bodho.812 113 Lan kaya mangkono, Ing- sun andadékaké mungsuh tumrap saben-saben nabi sétan manusa lan jin,813 kang sawenèh abibisik ma- rang sawenèhé pangucap pupu- lasan pangapus-krama, lan saupa- ma Pangéranira angarsakna, dhè- wèkè ora bakal padha anindakaké (mangkono) iku, mulané sira togna baé dhèwèké dalah sabarang dora- carané; 114 Lan supaya ati-atiné para kang padha ora angèstu marang tumiyunga mrono sarta akhirat supaya padha kasdua marang iku apa déné dimèn padha apakolih apa kang bakal pinakolih (saka ing piala). 812. Bab ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat 111 dipun lajengaken malih wonten ing ngriki. Tiyang ingkang asikep mengsahi yekti, punika tansah wonten kémawon, sarta anggènipun mengsahi punika sakalangkung sanget ngantos mirengaken kémawon dhateng rembag-rembag ingkang maton boten purun. Wonten ing Quran malaikat tumurun punika mengku teges warni-warni. Minangka tuladha. kadosta ngampil sabdanipun Allah dhateng para nabi-Nipun, nyiksa tiyang duraka, nindakaken paréntahipun Allah, niyup krenteg saé dhateng manahipun manusa; sarta dhawuh wau ing ngriki saged dipun suraos mengku suraos wau sadaya. Nanging manawi dhawuh punika dipun cundhukaken kaliyan ayat 159 ingkang andhawuhaken "Dhèwèké padha ora angentèni apa-apa, kajaba tekane para malaikat .......," punika lajeng anedahaken bilih dhawuh punika mengku teges rawuhipun malaikat ingkang badhé andhawahaken siksa ingkang sampun kapancasan badhé katurunaken. Tiyang pejah wicanten, punika ingkang dipun karsakaken gesangipun malih ingkang pejah ruhaninipun: kula aturi nyundhukaken kaliyan dhawuh ing ayat 123 "Apa ta wong kang maune mati ......... banjur Ingsun uripaké ........." Utawi ingkang dipun karsakaken punika pasaksinipun para titiyang ingkang sampun pejah sadèrèngipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang kaserat wonten serat-seratanipun. Déné angimpun sadaya barang, punika tegesipun angimpun samukawis ingkang magepokan kaliyan siksanipun para titiyang wau. Tegesipun: sawenèh para mengsah sanget anggènipun wuta, ngantos tandha-tandha yekti utawi pasaksèn-pasaksèn ingkang sakalangkung terang gamblang, punika boten saged damel yakinipun para titiyang wau. tiyang 813. Manusa lan jinn ing ngriki cetha ateges manusa limrah tuwin para panuntun, jalaran dhawuh sambetipun punika nedahaken bilih inggih para titiyang punika ingkang sami abibisik satunggal kaliyan satunggalipun bab pangucap pupulasan pangapus krama. Tembung jinn, boten prabéda lan tembung syaithân, punika wonten ing Quran Suci asring dipun agem kanggé mangandikakaken manusa. 409
410 Raja kaya Juz VIII Ar. lan Ar. kalawan 115 Lah apa ta aku dadak golèk juru-mutusi saliyané Allah? Mang- ka Panjenengané iku kang anu- runaké marang sira kitab kang terang-awijang; lan para kang padha Ingsun paringi kitab padha weruh yèn sayektiné iku katu- runaké saka Pangéranira ing dalem yekti; mulané aja sira padha dadi èwoné kang padha madoni. Ut. mamang 116 Lan wis kalakon sabdaning Pangéranira kalawan nyata lan adil; ora ana kang bisa angowahi marang sabda-Né, lan Panjene- ngané iku Ingkang-Miyarsa, Ing- kang-Ngudanèni.814 117 Lan yèn sira manut kèh- kèhané kang ana ing bumi, iku bakal padha nasaraké sira saka dadalaning Allah; ora liya dhè- wèké iku mung padha manut panyana, lan ora liya mung padha goroh. 118 Sayèkti, Pangéranira - Pan- jenengané iku luwih ngudanèni sapa kang sasar saka dadalan-É, luwih sarta Panjenengané ngudanèni marang kang padha nurut dalan bener. iku 119 Mulané padha mangana apa kang asmaning Allah nganggo disebut ing kono, manawa sira iku wong angèstu marang kang timbalan-timbalan-É.815 814. Sabda ing ngriki ateges sabda piweca, awit kadhawuhaken manawi punika "sampun kalampahan" sarta ingkang kénging katembungaken "kalampahan" utawi "kanyataan" punika namung ing babagan piweca. Salajengipun kula aturi mirsani 770. 815. Dhawuh ingkang maréntahaken nedha punapa ingkang asmaning Allah mawi sinebut, punika menggah ing sajatosipun dhawuh ingkang wigatos ngawisi boten kénging nedha punapa-punapa ingkang namaning brahala mawi sinebut, inggih punika babagan ingkang mesthi kaunculaken saben badhé ngrembag prakawis anyirnakaken manembah brahala. Bab punika saya langkung terang, manawi para maos kapareng nyundhukaken kaliyan ayat 122.
Surat 6 Lawan ingkang ageng Ar. mrono 120 Lan apa ta karanané, déné sira padha ora gelem mangan apa kang asmaning Allah nganggo disebut ing kono, lan temen Pan- jenengané wis amijangaké ing sira apa kang Panjenengané anglarangi ingatasé sira - kajaba barang kang sira kepeksa mangkono; lan sayek- ti temen akèh kang arep anasaraké (wong) kalawan pépénginané kang asor, jalaran tanpa kawruh; sayek- ti, Pangéranira - Panjenengané iku luwih angudanèni marang wong kang padha anglangkahi wates. 121 Lan padha atinggala dosa lahir lan dosa batin; sayekti para kang padha amakolih dosa, bakal winales kalawan apa kang wis padha pinakolih.816 122 Lan aja padha mangan barang kang ing kono asmaning Allah ora disebut, lan sayekti iku temen panerak; lan sayekti para sétan iku temen padha abibisik marang para mitrané, supaya padha madonana sira; lan manawa turut dhèwèké, sira ambangun sayekti iku wong kang manembah pangéran akèh. sira RUKU' 15 Lawan ingkang ageng 123, 124. Rancanganing para panuntun anggènipun badhé nglawan. 125, 126. Sami badhé manggih asor boten kadumugèn sedyanipun. 127, 128. Rahayu tumrap para angèstu. 129, 130. Panuntun sarta pandhèrèkipun. 816. Ngemungaken pamanggihipun budipakerti ingkang asor kémawon, ingkang mastani bilih ingkang kedah dipun tebihi punika ngemungaken dosa dhateng babrayan thok. Ing ngriki para Muslimin kadhawuhan nganggep dosa lahir lan dosa batin punika sami kémawon, kedah dipun singkiri sadaya. Dhawuh punika ugi suka gagambaran dhateng kula sami ing kasucianing panggalihipun Kanjeng Nabi, inggih punika gething dhateng dosa, sami ugi punapa dosa lahir punapa dosa batin. 411
412 Raja kaya Juz VIII 123 Apa ta wong kang mauné mati banjur Ingsun uripaké, lan papadhang Ingsun kanggo lumaku ing antarané para manusa, iku padha karo wong kang sanépané ana sajroning pepeteng kang lilimengan, kang dhèwèké tanpa bisa metu saka ing kono?817 Kaya mangkono iku anggoné tumrapé para wong kafir pinaès- paès apa kang wus padha dilakoni. gawèkaké 124 Lan kaya mangkono ing dalem siji-sijining nagara Ingsun andadèkaké para gedhéné dadi wongé sing duraka, dimèn padha agawé upaya ana ing kono; lan ora liya anggoné padha agawé upaya iku kajaba tumama ing jiwané dhé- wé sarta (iku) padha ora rumasa.818 125 Lan kalané ana timbalan, tumeka ing dhèwèké, padha acala- thu: Aku ora bakal padha angèstu nganti tumekané aku kaparingan padhané barang kang kaparingaké para utusaning Allah. Allah iku luwih angudanèni ing ngendi ang- goné Panjenengané amapanaké ayahan-É.819 Para kang padha du- raka bakal padha katiban asor ing ngarsaning Allah sarta siksa kang 817. Dhawuh punika saged nerangaken ayat-ayat kathah sanget, ingkang mangandikakaken anggesangaken malih tiyang pejah lumantar para andika nabi lan para andika rasul. 818. Terangipun, boten prabéda lan lekasipun para pinisepuhipun nagari Makkah sami damel upaya badhé nyédani Kanjeng Nabi, lah makaten ugi para titiyang-agengipun saben kitha, inggih sami nindakaken kalepatan damel upaya lumawan nabi-nabinipun. Para titiyang ingkang santosa dipun paringi kalonggaran ngetog kakiyatanipun damel bencana dhateng para nabi, supados menangipun yakti, nadyan dipun mengsahi di kados punapa déning para titiyang wau, saged anélakaken bilih astaning Pangéran punika pranyata kagem mitulungi yakti wau. 819. Manawi sampun boten saged mabeni malih bukti-buktinipun Quran Suci ingkang maton punika, para kafir mesthi lajeng mungel, manawi kapara nyata Allah kapareng nurunaken ayahan-Ipun, punapa déné boten terus dipun turunaken kémawon dhateng para titiyang wau piyambak? Dhawuh wangsulanipun, boten saben tiyang pantes sasambetan kaliyan Pangéran, sarta Allah punika langkung anguningani sinten tiyangipun ingkang kapilih.
Surat 6 Lawan ingkang ageng abanget, amarga saka anggoné padha agawé upaya.820 126 Mulané, sapa sing dikarsak- aké déning Allah bakal katuntun ing dalan kang bener, Panjenenga- né anjembaraké dhadhané marang Islam, lan sapa sing dikarsakaké bakal kasasaraké, Panjenengané andadèkaké dhadhané rupak lan sesak, kaya-kaya arep sumengkaa mandhuwur; kaya mangkono ang- goné Allah andèkèki lelethek marang para kang padha ora angèstu.821 127 Lan iki dadalané Pangéra- nira, (dalan) kang bener; temen Ingsun wus amijang-mijangaké tumrap wong timbalan-timbalan kang padha éling. 128 Dhèwèké bakal padha olèh enggon karahayon ing ngarsaning Pangérané, sarta Panjenengané iku pangayomané, amarga saka barang kang wus padha dilakoni. 820. Dhawuh punika mengku weca ingkang mecakaken nasib ingkang badhé dipun sandhang déning para mengsah ingkang kiyat, ingkang sami damel upaya badhé nyirnakaken Islam tuwin para Muslimin. 821. Dhawuh ingkang kamot ing ayat punika, "Lan sapa sing dikarsakaké bakal kasasaraké ....." punika sok dipun suraos kalèntu, inggih punika dipun kinten bilih mengku teges "para titiyang kafir anggènipun sami kafir punika margi sampun kapasthi déning Gusti Allah boten badhé saged angèstu, kados boten sagedipun piyambakipun minggah dhateng langit;" ing mangka menggah ing sajatos- . jatosipun dhawuh wau boten mengku suraos ingkang kados makaten wau punika ateges sumengka munggah. Kados déné manawi tiyang minggah ngantos mencit, dhadhanipun karaos rupak, menggèh-menggèh ambeganipun, lah makaten ugi para kafir angèl sanget anggènipun badhé nampèni yekti. Anggènipun sami kafir punika boten teka jalaran dhadhanipun rupak, nanging rupaking dhadhanipun wau margi saking anggènipun sami kafir. Dhawuh ing wekasaning ayat ingkang mungel: "kaya mangkono anggoné Allah andèkèki lelethek marang para kang padha ora angèstu," anyethakaken katrangan punika. Ing sakawit piyambakipun boten purun angèstu tuwin angemohi yekti, temahan "lelethek murugaken rupaking dhadhanipun" minangka angsal-angsalaning anggènipun kafir. Bab prakawis Allah anasaraken manusa, sampun katerangaken kanthi panjang wonten ing katrangan angka 44, sarta dhawuh ing 2: 26 wau ambuktèkaken kalayan cetha punapa tegesipun dhawuh: "Iku diagem nasaraké ing akèh sarta diagem nuntun ing akèh; ananging ora diagem nasaraké (wong siji-sijia) kajaba wong kang padha murang yekti." 413
414 Raja kaya Juz VIII 129 Lan ing dinané Panjene- ngané angimpun dhèwèké kabèh; É, grombolaning Jin!822 temen kowé wis anjupuki kèh-kèhaning manusa. Lan para mitrané, saka antaraning para manusa, bakal aca- lathu: Pangéran kawula! kawula sami mamrih pakolih sawenèh 822. Tembung jin punika wonten ing Quran Suci boten mesthi kagem kalayan mengku tegesipun ingkang asli, inggih punika titah ingkang manawi dipun sifati kalayan gumathok makaten: ruh ingkang atanpa raga ingkang boten kénging ginrayang utawi tiningalan, inggih punika tembung ingkang karimbag saking tembung janna, ingkang tegesipun: nutupi utawi ngumpetake utawi andhelikaké utawi ngreksa. Ing Quran Suci bangsaning titah ingkang kanamakaken jinn, inggih punika rohing piawon utawi titah ingkang ngajak manusa dhateng awon, punika dados kosokwangsulipun malaikat, inggih punika ingkang ngajak manusa dhateng kasaénan; kalih-kalihipun (jinn lan malaikat) sami anggènipun boten saged kasumerepan ing mripating manusa. Nanging ing kapustakan Arab, makaten ugi ing Quran Suci, tembung wau langkung wiyar malih kanggènipun. Tegesipun tembung wau satunggal sampun katerangaken wonten ing 2580, para maos kula aturi mirsani katrangan ing ngriku. Prayogi dipun pèngeti pisan ing ngriki bilih ing Quran tembung wau ugi kanggé nembungaken pangageng utawi panuntun ingkang kiyat, ingkang margi saking wigatosing lenggahipun sarta margi saking anggènipun tebih saking titiyang kathah, ngantos boten mardika srawung kaliyan tiyang kathah wau, dadosipun tansah tebih utawi "sumingid saking mripatipun tiyang kathah wau." Boten wonten anèhipun manawi tembung wau dipun anggé makaten punika, jalaran wonten ing 26 (2: 14) Quran Suci piyambak mangandikakaken manusa ingkang kados syaithân utawi sétan. Ing kasusastran Arab, migunakaken tembung wau sacara kados makaten punika kéngang-kénging kémawon. Awawaton kateranganipun / Tabrizi nalika anggancaraken Ham, LL nerangaken kidungipun Musa bin Jabir: makaten: "Lan kanca-kancaku, kang kaya jin iku, ora padha lumayu nalika aku iku teka marang dhèwèké lan mènèhi pawarta marang dhèwèké, lan iya ora ilatku, kang kaya déné kikir iku, ilang landhepé." Lah ing ngriku tembung jinn punika dipun jarwani mitra ingkang kados jin. Salajengipun Tabrizi nerangaken bilih tiyang Arab nyanépakaken tiyang ingkang limpad lan pinter ing prakawis warni-warni, punika kados déné jin tuwin syaithân, milanipun titiyang Arab gadhah ttetembungan (ingkang tegesipun wantah jinné wus lumayu), ingkang tegesipun dhèwèké dadi ringkih lan ina. Awit saking punika kancanipun satunggaling tiyang, ingkang manawi boten angsal pitulunganipun piyambakipun mesthi dados ringkih lan ina, punika winastan jinni, utawi saboten-botenipun wonten ing kasusastran Arab tembung wau kénging dipun anggé kalayan sacara ngibarat, ateges mitra, juru-pitulung ingkang kados makaten wau. Prayogi dipun wewahi katrangan bilih jinn, punika manawi dados katranganipun (sifatipun) tembung anom, ateges anom pérangan ingkang saé piyambak utawi ingkang wiwitan utawi nedheng-nedhengipun, kados déné ukara ingkang tegesipun mangkono iku nalika anom-anomé. Tegesipun tembung wau sanès-sanèsipun ingkang wigatos, kula aturi mirsani 2580. Lah sapunika mongga sami dipun titi-priksa punapa ingkang dipun karsakaken "grombolaning jinn" ing ngriki punika, saha jinn ing ayat 131. Punika lajeng badhé cetha pratéla manawi kita purun maos ayat punika kaliyan ayat-ayat sambetipun. Ing ayat punika kapangandikakaken jinn dados mitranipun manusa. Ayat 130 ingkang binukanan tembung kadhâlika (ingkang ateges mangkono uga utawi lah mangkono) mangandikakaken bilih ngemungaken sawenèh tiyang ingkang atindak dédé kémawon ingkang mimitran kaliyan sawenèhipun. Dados manawi ayat kakalih punika dipun waos sareng kalayan terang anedahaken bilih mitra ing dalem ayat kakalih wau sami kémawon, inggih punika tumrapipun ingkang satunggal sinebut jinn satunggalipun sinebut dzâlimin (ingkang sami atindak dédé). Malih, ing ayat 132 jinn wau punika ugi kapangandikakaken manawi boten sanès kajawi inggih
Surat 6 Tartamtunipun siksa ingkang angancam sawenèhipun saha kawula sampun sami dumugi ing ubaya kawula ingkang sampun Tuwan ubayak- aken ing kawula. Panjenengané bakal ngandika: Geni iku pang- gonanira, bakal padha dudunung ing kono, kajaba manawa ana kaperenging karsané Allah; sayekti Pangéranira iku Wicaksana, Angudanèni.823 130 Lan kaya mangkono ang- gon Ingsun agawé mimitrané sawenèhé para wong kang atindak dudu marang sawenèhé, amarga saka barang kang wus padha pinakolih. RUKU' 16 Tartamtunipun siksa ingkang angancam 131-134. Pèpènget. 135, 136. Siksa ingkang angancam punika boten kénging dipun singkiri. 137-141. Anggènipun sami gugon tuhon saha amejahi anak. 131 E, grombolaning para jin lan manusa! apa ora ana utusan saka ing antaranira kang padha anekani sira, anyaritakaké tim- balan-timbalan-Ingsun marang sira ingkang dudunung wonten ing kitha-kitha ingkang rinisak margi saking dosanipun punika, mangka jinn ingkang sami dudunung wonten ing kitha-kitha punika inggih manusa. Salajengipun bab punika katerangaken déning 14: 21: "Para kang apes bakal calathu marang para kang padha gumedhé: Sayekti aku biyèn padha pandhèrèkmu." Lah pandhèrèk ingkang apes tuwin para panuntun ingkang gumedhé ing ngriku, sami plek lenggahipun kaliyan manusa lan jinn ing ayat punika. Dhawuh ing 33: 67 ugi nerangaken bab punika: "Lan padha munjuk: Dhuh Pangéran kawula! Saèstu kawula sampun ambangun turut ing para pangajeng kawula saha para ageng kawula, wusana sami nasaraken kawula saking margi." Lah ing ngriku para panuntun lan para ageng punika terang manawi sami kaliyan jinn ingkang kasebut ing ayat warni kalih ingkang sampun karembag ing ngajeng. Ayating Quran Suci sanès-sanèsipun malih kathah sanget ingkang nerangaken sasambetanipun pandhèrèk lan para panuntun ingkang gumedhé, kados déné sasambetanipun manusa lan jinn ing ayat-ayat punika. Wonten ing 2: 14 (mirsanana 26) tembung syayâthîn ingkang ateges sétan-sétan punika dipun agem kalayan mengku teges para panuntun ingkang remen damel wisuna; awit saking punika kados boten wonten pakèwedipun manawi tembung jinn ing ngriki punika kasuraos mengku teges saminipun punika. Salajengipun kula aturi mirsani 824. 823. Dhawuh kajaba manawa ana kaparenging karsané Allah, punika anedahaken bilih tiyang ingkang sami wonten ing naraka punika wekasanipun badhé dipun entas saking ngriku. Katranganipun bab punika ingkang panjang kula aturi mirsani 1201. 415
416 Raja kaya Juz VIII sarta apépéling ing sira prakara iki?824 sapatemon Bakal padha matur: "Kawula aneksèni dhateng badan kawula piyambak," sarta kauripan donya iki wus angapusi dhèwèké, apa déné dhèwèké bakal padha anek- sèni marang jiwané dhéwé, yèn sajatiné padha wong kafir. ing dinanira amarga Pangéranira ora bakal angrusak kutha-kutha kalawan panganiaya, kang mangka wongé padha léna.825 132 Mangkono iku 133 Lan kabèh iku padha duwé drajat salaras karo apa kang padha dilakoni; lan ora pisan Pangéranira iku léna marang apa kang padha dilakoni. 134 Lan Pangéranira iku Ing- kang-Sugih, Ingkang-Kagungan wilasa; manawa Panjenengané ngarsakaké, saged Panjenengané amecat sira lan anggentèkaké sapa kang dadi karsa-Né ing sapung- kurira, kaya déné anggoné Panje- nengané wus anuwuhaké sira saka wijining wong liya. 135 Sayekti apa kang dianca- maké sira, masthi kalakon lan ora pisan sira bisa ngoncati (iki).285A 824. Ing ngriki jinn lan manusa dipun pangandikani bilih sampun naté karawuhan rasul-rasul saking antawising bangsanipun. Lah rèhning para rasul ingkang sampun kula mangertosi wonten ing Quran saha wonten ing babadipun para nabi sanès-sanèsipun ingkang kénging pinitados punika mesthi kagolong bangsaning manusa, dados jinn ingkang kapangandikakaken wonten Ing ngriki punika masthi inggih kagolong bangsaning manusa sanès bangsaning titah sanès. 825. Inggih punika: manawi sami dèrèng kadhatengan juru-pèpènget tuwin dèrèng naté kadhatengan pèpènget. 285A. Malih, dipun pèngetana sabda pangandika ingkang kadhawuhaken dhateng para manembah brahala Quraisy - tuwin lumantar piyambakipun sadaya para mengsahing yekti - ingkang sampun kénging katamtokaken mesthi kalampahanipun; inggih punika sabda pangandika ing ayat punika tuwin ing ayat saderengipun, ingkang mangandikakaken bilih panguwaosipun wonten ing nagarinipun badhé sirna sarta badhé kagentosan déning umat ingkang badhé dipun adegaken. Inggih punika para Muslimin.
Surat 6 Tartamtunipun siksa ingkang angancam 136 Calathua: E, bangsaku! pa- dha anglakonana ing sabisanira; déné aku iya nglakoni; lah sira bakal tumuli padha weruh, sapa sing bakal olèh wekasaning eng- gon (kang becik); sayekti ora begja para wong kang atindak dudu. Ar. kalawan panemuné 137 Lan dhèwèké padha nisi- haké sabagéan kanggo Allah saka barang kang katitahaké déning Panjenengané kang arupa tatandu- ran lan rajakaya, banjur padha calathu: Iki bagéané Allah - mang- kono panemuné - lan iki bagéané kanthi-kanthiku; déné apa kang dadi bagéané kanthi-kanthiné lah ora tumeka marang Allah, lah apa kang (disisihaké) dadi bagéané tumeka marang Allah, kanthi-kanthiné; ala barang kang padha dipancasi iku.826 lah iku 138 Lan kaya mangkono para kanthi-kanthiné827 anggoné amaès- maèsi tumrap kèh-kèhané para manembah pangéran akèh amatèni anak-anaké,828 supaya bisa ang- rusakaké dhèwèké sarta supaya ametengaké agamané marang dhè- wèké;829 lan manawa Allah angar- 826. Sampun kacara wonten ing antawisipun para manembah brahala Arab, miyambakaken pérangan sawatawis saking asiling pategilan tuwin raja-kayanipun, sapérangan kagem Allah tuwin sapérangan tumrap brahala-brahalanipun. Pérangan ingkang tumrap brahala punika mesthi inggih kanggé brahala-brahala wau, nanging pérangan ingkang dipun piyambakaken kagem Allah, punika sanajan adatipun dipun anggé nyukani tedha titiyang pekir tuwin titiyang miskin, suprandéné inggih asring kémawon lajeng dipun lintiraken dhateng brahala-brahalanipun, kadosta manawi pérangan ingkang tumrap brahala-brahala wau kilap margi saking punapa risak (I'Ab-Rz) Déne pérangan ingkang tumrap brahala-brahala wau dipun sukakaken dhateng para pandhita. 827. "Para kanthi-kanthiné" ing ngriki ateges para ingkang sami dipun anggep pangéran sanèsipun Allah, utawi para pandhita utawi sétan-sétan ingkang sami dipun enut. 828. Ingkang dipun karsakaken inggih punika tata-cara mejahi utawi mendem gesang-gesangan laré-laré èstri (Rz), tuwin ugi kurban tiyang tumrap brahala-brahala, kados déné ingkang kala kading sok dipun prasetyakaken, manawi piyambakipun gadhah anak jaler kathah, ingkang satunggal badhé dipun kurbanaken dhateng satunggaling brahala (Kf). 829. Sarana ngawontenaken tata-cara gugon-tuhon lan awon punika, piyambakipun nama 417
418 Raja kaya Juz VIII sakna, ora bakal dhèwèké padha nindakaké iku, mulané padha sira togna baé dalah sabarang dora- carané. Ar. kalawan panemuné 139 Sarta padha calathu: Iki raja-kaya sarta tanduran kekeran: ora ana kena mangan iki, kajaba sapa kang dadi sarju-Ku830 _ mang- kono panemuné _ sarta rajakaya kang dilarangi gegeré,831 apa déné rajakaya kang ing kono ora ngang- go anyebut asmaning Allah832 - agawé doracara marang Panjene- ngané; Panjenengané bakal males dhèwèké amarga saka anggoné padha adoracara. 140 Sarta padha acalathu: Apa jeroné wetengé kang ana rajakaya iki mung mligi tumrap para wong-wongku lanang, lan la- rangan ing ngatasé wong-wongku wadon, lan manawa metu wis mati lah ing kono dhèwèké kabèh padha olèh bagéan; Panjenengané bakal males dhèwèké amarga saka ang- goné (goroh marang Allah); sayekti Panjenengané iku Wicaksana, Udani. ing anyifati 141 Temen kapitunan para kang padha matèni anaké kalawan kabodhoan tanpa kawruh sarta angaramaké paparinging Allah metengaken tuwin ambibrah agami ingkang sajati, inggih punika agami lalados dhateng Pangéran Ingkang-Mahatunggal, ingkang dipun wulangaken déning Kanjeng Nabi Isma'il (Rz). 830. Ngemungaken para ingkang sami lalados dhateng brahala-brahala tuwin titiyang jaler kémawon, ingkang kénging nedha punika, tiyang èstri boten kénging. 831. Ingkang dipun karsakaken kéwan bahîrah, sâibah lan sapiturutipun. Mirsanana 742. 832. Inggih punika kèwan ingkang dipun kurbanaken atas namanipun brahala-brahala. Sadaya punika, dalah ingkang kapangandikakaken ing ayat kakalih candhakipun, dipun dhawuhaken bilih punika tata-cara panembah brahala, sarta perlu sanget nampèni piwulang tauhid punika boten namung kandheg wonten ing téori kémawon, nanging kedah dumugi ing tindak ambucal sawarnining adat tata- cara kina ingkang adhadhasar panembah brahala.
Surat 6 Aweranipun para manembah brahala marang Allah; temen dhèwèké padha sasar sarta dudu wong kang padha manut dadalan kang bener. RUKU' 17 Aweranipun para manembah brahala ingkang dipun trapaken dhateng badanipun piyambak 142. Paparingipun Allah ingkang arupi wowohan sarta wiji-wiji mawarni-warni. 143- 145. Paparingipun Allah ingkang arupi rajakaya sarta bab aweranipun para manembah brahala ingkang dipun trapaken dhateng badanipun piyambak. 142 Lan Panjenengané iku Kang anukulaké kebon (anggur), kang dianjang-anjangi lan kang tanpa anjang-anjang, sarta kurma tuwin pekahing wiji, kang wohé833 abéda- béda, apa déné zaitun lan dalima, kang madha-rupa lan kang ora madha-rupa, padha mangana wohé kalané awoh sarta ambayara zakaté apa beneré ing dina pangundhuhé, sarta aja sira padha keladuk; sa- yèkti Panjenengané iku ora remen marang wong kang padha keladuk. 143 Lan sawenèhé rajakaya ana kang kadadèkaké kéwan momotan sarta sembelèhan;834 Padha manga- na apa paparingé Allah ing sira, sarta aja padha manut garis- garising sétan; sayekti dhèwèké iku tumraping sira mungsuh kang tétéla. 833. Tembung ukul ing ngriki, makaten ugi ing 2: 265 tuwin ing 13: 35, punika sami kaliyan tsamar (TA), ateges wowohan. 834. Farsy (saking farasya, tegesipun nyebar utawi anggelar), punika ing sakawit ateges pirantosing gigriya ingkang kajèrèng, utawi pasitèn ingkang wiyar. Nanging ing ngriki, miturut para ahli basa tuwin para mufassir, tembung wau ateges kèwan sembelèhan, jalaran kèwan-kèwan wau dipun dhawahaken mangandhap manawi badhé dipun pragat (Rz, TA, LL), utawi jalaran patileman punika kadamel saking rambut utawi wulunipun. Éwadéné inggih wonten sawenèhipun ingkang gadhah pamanggih bilih hamûlah punika ateges kèwan ingkang ageng-ageng, déné farsy punika kèwan ingkang taksih belo, upaminipun beloning unta, pedhèt tuwin sasaminipun, margi saking anggènipun kirang dedeg, ngantos prasasat klèngsrèh ing siti (Rz). 419
420 Raja kaya Juz VIII 144 Wolu ajodhon-jodhon sing wedhus gibas loro sing wedhus kacang loro. Calathua: Apa lana- ngé loro sing Dilarangi, apa wédokané loro iku, apa ta kang kinandhut ing talanakané wédokan loro iku? Aku wartanana kalawan nganggo kawruh manawa sira padha wong temen;835 145 Lan sing unta loro, sing sapi loro. Calathua: Apa lanange loro sing Dilarangi, apa wédokané loro iku, apa ta kang kinandhut ing talanakané wédokan loro iku? Apa ta sira padha aneksèni kalané Allah masiyataké iki marang sira? Lah sapa sing luwih atindak dudu saka wong kang agawé doracara ma- rang Allah, mamrih anasaraké wong-wong, tanpa kawruh? Sa- yekti Allah iku ora anuntun wong kang padha atindak dudu. RUKU' 18 Tedha ingkang dipun awisi sarta pawadanipun para manembah brahala ingkang lalawora 146. Tedha ingkang awisan. 147. Ingkang awisan tumrap tiyang Yahudi. 148__151. Pawadanipun para kafir ingkang lalawora. 146 Calathua: Ing sajroné apa kang kawedharaké marang aku, aku ora mrangguli barang kang dilarangi tumrap wong kang ma- ngan, yèn ta mangana (barang) iku, kajaba yèn iku bathang, utawa getih mili, utawa daging cèlèng - 835. Titiyang Arab sami gadhah panganggep bilih kèwan wau ingkang pancènipun kaiden tumrap piyambakipun, ing sawenèh prakawis dados awisan. Tata-cara punika sadaya gugon-tuhon, angsal- angsalanipun panembah brahala: ing dhawuh ngriki sadaya wau dipun lepataken, sarta anggènipun boten gumathok tata-cara wau sadaya, kadosta ing sawenèh prakawis ngengingaken barang ingkang tumrap wonten ing prakawis sanèsipun malih kaanggep awisan, punika dipun anggé sabab nglepataken tata-cara wau sadaya.
Surat 6 Aweranipun para manembah brahala amarga iku pancèn jember - utawa yèn iku panerak, (asma) saliyané Allah kang nganggo sinebut ing kono; ananging sapa sing kepeksa déning kepépét, ora saka kapéngin lan ora angliwati wates, lah sayekti iku Aparamarta, Pangéranira Mahaasih.836 147 Lan tumrapé para kang pa- dha Yahudi Ingsun wus anglarangi sarupané kang mawa kuku,837 won- déné sapi lan wedhus Ingsun ang- larangi gajihé tumrap dhèwèké,838 kajaba kang ana ing gigiré sakaro- né, utawa jeroan utawa kang kalèt karo balung; iki pidana-Ningsun marang dhèwèké, amarga saka anggoné padha mirong, lan sayekti Ingsun iki sanyata Tuhu. 148 Lah manawa dhèwèké pa- dha anggorohaké ing sira, banjur calathua: Pangéranira iku gustining 836. Limrahipun ayat punika kakinten manawi tumurun ing Madinah, jalaran ing ngriku nyebutaken pranatan ingkang gagayutan kaliyan tetedhan awisan. Nanging dhawuh ing 16: 115 ingkang tumurun ing Makkah, sarta malih anggènipun para ngulami sami sarujuk amastani bilih sagemblengipun surat punika katurunaken sapisan rampung, punika nedahaken kalayan terang bilih ayat punika boten yèn ta katurunaken ing Madinah. "Ing sajroné apa kang kawedharaké marang aku, aku ora mrangguli barang kang dilarangi," punika sajakipun ingkang dipun karsakaken dhawuh ing 16: 115, ingkang tumurunipun sampun langkung rumiyin. Pantes ugi dipun pèngeti bilih awisan ingkang kagelar ing ngriki, punika mawi dipun paringi sabab-sababipun punapa; sababipun bathang lan rah lan daging andhapan dipun awisi, awit barang-barang punika jember; déné sababipun dipun awisi kèwan ingkang mawi dipun sebuti sanèsipun asmaning Allah, punika béda malih, inggih punika fisq, ingkang gagayutan kaliyan prakawis nembah brahala. Déné jemberipun barang tigang warni ingkang kasebut rumiyin wau, amargi sadaya punika saged damel karisakan dhateng makardinipun akal pikiran, badan wadhag saha budipakerti, déné panerak, tumrapipun ingkang kasebut kantun piyambak wau, amargi punika saged numusi ingkang boten saé dhateng kawontenan ruhani. 837. Miturut I'Ab ingkang dipun karsakaken punika namung unta, utawi unta lan peksi suwari (Rz). Rz gadhah pamanggih bilih dzufr ing ngriki punika ateges kuku tuwin kuku (cakar) ingkang kanggé nyengkerem. Miturut Mjd tuwin Qtd dhi-dzufr punika ateges sarupining kèwan tuwin peksi ingkang tracakipun boten sigar, kadosa unta, peksi unta (suwari), banyak tuwin bèbèk (TA-LL). Unta kaawisan boten kénging dipun anggé tetedhan, punika nadyan kados déné ingkang katerangaken ing lajenging dhawuh minangka pidana anggènipun sami mirong, suprandéné punika dados barkah tumrap para Yahudi wau. Sabab saking anggènipun sami ambaléla dhateng Kanjeng Nabi Musa, para titiyang wau lajeng kedah dudunung wonten ing ara-ara samun sawatawis laminipun. Lah wonten ing ngriku unta punika ageng sanget pigunanipun kanggé kekésahan mrika-mriki para titiyang wau. 838. "Sira aja mangan sadhéngaha gajihé sapi utawa wedhus gèmbèl tuwin jawa" (Kaimaman 7:23). 421
422 Raja kaya Juz VIII wilasa kang jembar-anglimputi; lan pidana-Né ora kena tinulak saka para wong kang duraka.839 Ar. lan ora 149 Para kang padha manembah pangéran akèh bakal padha cala- thu: Manawa Allah angarsakna, ora bakal aku padha nyakuthokna (sawiji-wiji karo Panjenengané), mangkono uga bapak-bapakku; sarta ora bakal aku padha angla- rangana apa-apa (tumrap awakku dhéwé); kaya mangkono uga para wong ing sadurungé iya padha anggorohaké, nganti padha ang- rasakaké pidana-Ningsun. Cala- thua: apa kowé padha duwé kawruh; lah padha lahirna marang aku? Ora liya sira mung padha manut ing panyana sarta ora liya sira iku mung adoracara. 150 Calathua: Lah kagungané Allah bukti kang sampurna iku; mulané manawa Panjenengané angarsakaké, amasthi bakal anun- tun ing sira kabéh.840 839. Sih-wilasanipun Allah ingkang anglimputi dipun sebutaken, nadyan saweg mangandikakaken para titiyang ingkang ngemohi dhateng Kanjeng Nabi. Awit saking sih-wilasanipun Allah mila para umat ingkang kafir boten tumunten dipun sirnakaken. Nanging rèhning midana "tiyang lepat" punika piyambak inggih sampun dumunung dados sih-wilasa tumrap dhateng ingkang ringkih tuwin ingkang kaniaya, milanipun Gusti Allah inggih amaringi pèpènget dhateng para titiyang wau, bilih piyambakipun inggih boten mesthi tansah saged suminggah saking pidana. 840. Ayat ingkang sampun nyebutaken pangucapipun para kafir: "Manawa Allah angarsakna, ora bakal aku padha nyakutokna sawiji-wiji karo Panjenengané." Dhawuh wangsulanipun, Allah iku amedharaké kaparenging karsa-Né lumantar utusan-É ingkang pinilih, mulané mara coba nglahirna wahyuning Pangéran kang sira darbèki kang ngenakaké nembah brahala. Kajawi punika para titiyang wau ugi dipun pangandikani bilih piyambakipun punika namung sami dora-cara tuwin manut ing panyana, sarta boten sami gadhah ngèlmunipun ingkang sajati. Ing ngriki dipun lajengaken anggènipun paring bukti. Allah punika boten kok anasaraken manusa, nanging malah kosokwangsulipun. Panjenenganipun ngutus nabi-nabi-Nipun supados nuntun ing manusa dhateng margi ingkang leres. Awit saking punika ingkang dipun renani punika manawi sadaya tiyang sami lumampah wonten ing margi ingkang leres saha lalados dhateng Gusti ingkang namung satunggal. Punapa punika sanès bukti ingkang kiyat kanggé anduwa pangakenipun ingkang klèntu para manembah brahala? Bangsa Arab sadaya sami katuntun dhateng margi ingkang leres, panembah brahala kasirnakaken ing salami- laminipun saking tengah-tengahipun bangsa wau, sarta tauhid (mangèstu ing Pangéran Mahatunggal) dipun jumenengaken kalayan kekah, ngantos boten saged dipun oyag-oyag malih.
Surat 6 Tuntunan pranataning ngagesang 151 Calathua: Nekakna saksi- saksinira, kang bakal padha anek- sèni, manawa Allah anglarangi iki; lah manawa dhèwèké padha anek- sèni, kowé iya aja mélu dhèwèké aneksèni; lan aja kowé manut pépénginané asor para kang padha anggorohaké timbalan-Ingsun sarta para kang padha ora angèstu ing akhirat tuwin padha amadhakaké (apa-apa) karo Pangérané.* RUKU' 19 Tuntunan pranataning ngagesang 152-154. Kawajiban dhateng Allah, dhateng kadang warga, dhateng badan piyambak sarta dhateng sadaya. 155. Pranatan ingkang sajinis punika ing kitabipun Kanjeng Nabi Musa. 152 Calathua: Padha mrénéa, dak wacané apa kang dilarangi Pangéranira ingatasé sira - yaiku (diéling) aja sira padha anyaku- thokaké apa-apa karo Panjenenga- né, sarta marang wong tuwa saka- loron dibecik, lan aja sira padha amatèni anak-anakira, amarga saka (wedi marang) kamlaratan - Ingsun kang angrejekèni sira sarta marang dhèwèké - lan aja sira padha ace- dhak-cedhak laku nistha; apa kang lahir apa kang batin, lan aja amatè- ni jiwa kang dilarangi déning Allah, kajaba (yèn wis netepi apa) beneré; iki welingé Panjenengané marang sira, supaya sira padha ngerti. 153 Lan aja padha cedhak- cedhak bandhané bocah yatim, kang kajaba kalawan laku
Tuntunanipun Allah punika kaparingaken lumantar para nabi, sarta manusa punika boten naté dipun peksa nganggé margi ingkang leres; lah punapa malih manut margi ingkang lepat, yèn dipun peksaa, kados pangintenipun para manembah brahala punika. Manusa punika katitahaken kalayan dipun kanthèni kajeng ingkang kajawi namung kawatesan sawatawis mardika tumindak manut ing sakajengipun. 423
424 Raja kaya Juz VIII utama,841 nganti tumekané déwasa- né; lan padha dikebak ing panaker sarta dikalawan jejeg ing panraju. Ingsun ora mardi-mardi ing jiwa, kajaba sakuwasané; lan samangsa sira calathu, lah padha sing adil,842 sanajan ta (amitunani) ing krabat, sarta padha anetepana ing janjiné Allah; iki anggoné meling Panje- nengané marang sira, supaya sira padha éling; 154 Lan (weruha), yèn iki da- dalan-Ingsun, kang bener; mulané sira padha manuta iku, sarta aja padha manut ing dalan-dalan (séjé) kang satemah anyimpangaké ing sira saka dadalané Panjenengané; iki anggoné meling Panjenengané marang sira, supaya sira padha suminggah saka ing ala. 155 Tumuli Ingsun amaringi Ki- tab marang Musa, minangka nyam- purnakaké (nugraha-Ningsun) ma- rang kang agawé becik (ing liyan), sarta minangka pamijang tumrap sakèhing barang apa déné minang- ka tuntunan tuwin wilasa, supaya dhèwèké padha angèstu marang bakal sapatemoning Pangérané.843 841. Terangipun kajaba manawa kalayan sedya arep migunakaké iku amrih prayogané utawa nglakokaké iku murih olèh babathèn (Rz). Pituwasipun wali kénging dipun pendhetaken saking ngriku; kula aturi mirsani 4: 6 tuwin 543. 842. Punika boten namung kawatesan manawi suka pasaksi utawi manawi andhawahaken pancasan kémawon, nanging ugi tumrap samukawis ingkang dipun ucapaken malah inggih kalebet ugi manawi ajak-ajak ing manusa dhateng agami Islam (Rz). Agami Islam ngarsakaken tiyang punika ingkang tulus, ngantos manawi kasunyatan punika perlu kawedharaken, sampun ngantos piyambakipun punika nyalèwèng margi saking wontenipun tatangsuling gotrah (utawi, dhu-l-qurbâ punika kénging dipun tegesi kerabatipun Kanjeng Nabi). Kasunyatan, punika kaperluanipun manusa ingkang angka satunggal, milanipun sampun ngantos kasunyatan wau nandhang pituna, nadyan badhé sapinten kémawon genging kapitunan ingkang ngengingi kaperluan sanès. 843. Sakèhing barang punika ingkang dipun karsakaken sadaya barang ingkang dipun betahaken kanggé tuntunanipun titiyang Israil, kalebet ugi piweca-piweca ingkang gagayutan kaliyan badhé rawuhipun Kanjeng Nabi.
Surat 6 Sedyanipun para angèstu RUKU' 20 Sedyanipun para angèstu 156-160. Quran punika kawedharaken minangka tuntunan. 161. Angger-anggering wawalesipun saé lan awon. 162-165. Sedya ingkang ageng. 166. Para angèstu ingkang badhé dados pamaréntah ing bumi. 156 Lan iki Kitab, kang Ingsun- wedharaké, kang binarkahan; mu- lané iku padha sira enuta sarta di padha bekti, supaya sira padha sinihan;844 157 Supaya sira ora bakal padha angucap, Kitab iku mung kawe- dharaké marang rong golongan ing sadurungku léna Ingsun sarta marang kang padha diwaca;845 158 Utawa (supaya) sira (ora) bakal padha ngucap: Manawa Kitab iku kawedharna marang aku, amasthi aku padha luwih olèh dhèwèké; tinimbang tuntunan mulané temen wus tumeka marang sira bukti kang saka Pangéranira sarta tuntunan tuwin wilasa. Lah sapa ta kang luwih tinimbang kang atindak dudu anggorohaké timbalan-timbalaning Allah sarta amaléngosi iku? Ingsun bakal amales para kang padha timbalan-timbalan- amaléngosi Ingsun kalawan siksa kang ala, amarga saka anggoné padha ma- léngos. terang 844. Kedah dipun pèngeti, rèhning Quran kasebutaken sasarengan kaliyan wahyu ingkang rumiyin- rumiyin, milanipun lajeng dipun wewahi tembung mubârak, ingkang tegesipun barkah ingkang dumunung wonten ing satunggaling barang lastantun ing salami-laminipun (Rz). Déné maksudipun wigatos anerangaken bilih Quran punika ing salami-laminipun tetep dados tuking barkah tumrap para pandhèrèkipun, béda kaliyan barkahipun kitab sanèsipun, telas sasampunipun sawatawis wekdal. 845. Margi ing tanah Arab namung wonten titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, kajawi para manembah brahala, mila inggih namung golongan kalih punika ingkang dipun pangandikakaken. 425
426 Raja kaya Juz VIII Ar. ing dalem 159 Dhèwèké padha ora angen- tèni apa-apa, kajaba tekané para malaikat marang dhèwèké, utawa rawuhé Pangéranira,846 utawa teka- né sawenèhing tandha-tandhané847 Pangéranira. Ing dina bakal tekané sawenèhing tandha-tandhané Pa- ngéranira, sawijining jiwa kang ing sadurungé iku ora angèstu, ora bakal piandelé maédahi, utawa (ora bakal) apakolèh kabecikan amarga saka piandelé. Calathua: Padha angentènana, mangkono uga aku iya angentèni. Ut. milu- milu dhè- wèké 160 Sayekti para kang padha amecah-mecah sarta padha dadi panthan-panthan, ora pisan sira kalebu ing golongané; prakarané dhèwèké iku mung gu- mantung marang Allah,848 tumuli Panjenengané bakal amartani dhè- wèké apa kang wus padha dilakoni. agamané Ut. pang- gawé becik 161 Sapa kang teka kalawan ka- becikan, bakal olèh sapuluh mono, lah sapa sing teka kalawan pang- gawé ala, lah ora bakal winales kajaba satimbangé, sarta ora bakal padha dianiaya.849 846. Dhawuh saminipun punika kasebut wonten ing 2: 210; mirsanana 268. Bd nyuraos rawuhipun malaikat, punika rawuhipun malaikating pejah, utawi rawuhing malaikat ingkang badhé nindakaken pancasan nglebur para ingkang sami milawani (kacocogna 812), déné rawuhipun Pangéran, punika dhatengipun pancasan ingkang wekasan. 847. Inggih punika sawenèhing tandha-tandha magepokan kaliyan leburipun umat ingkang kasebutaken wau. 848. Ing sakawit punika ngéngingi titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, nanging mengku gogolonganipun sadaya agami, ingkang mecah-mecah agaminipun dados pinten-pinten pérangan, nganggé sapérangan, angemohi pérangan sanèsipun. 849. Boten wonten kitab suci sanèsipun malih (kajawi namung Kitab Quran piyambak), ingkang anggènipun nyifati Mahaasihipun Pangéran anglimputi ngantos samanten punika. Awon, punika mesthi wonten wohipun awon, nanging namung samurwatipun, wangsul kasaénan, saged ngangsalaken ganjaran wiwit tikel sadasanipun. Miturut pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, awon punika dipun apunten utawi dipun wales sawawratipun awon wau, nanging manawi saé, punika ngangsalaken ganjaran wiwit tikel sadasanipun ngantos tikel pitung atusipun (Bkh). Dados ayat punika namung nyebutaken pidananipun awon ingkang awrat piyambak tuwin ganjaranipun saé ingkang sakedhik piyambak.
Surat 6 Sedyanipun para angèstu 162 Calathua: (Wondéné) aku, sayekti Pangéranku wus anuntun aku marang dalan kang bener, (yaiku) agama kang bener, agama- né Ibrahim, wong tulus, sarta dudu golongané para manembah pangé- ran-akèh. 163 Calathua: Sayekti salatku, lan pangorbananku sarta uripku tuwin matiku iku (kabèh) kagu- ngané Allah, Pangéraning ngalam kabèh;850 164 Tanpa kanthi Panjenengané iku; lan iki didhawuhaké marang aku, lan aku wiwitané wong kang padha sumarah. 165 Calathua: Apa aku golèk Pangéran liyané Allah? Lan Pan- jenengané iku Pangéraning samu- barang; lan siji-sijining jiwa ora amakolih tumrap (ala) kajaba dhèwèké dhéwé, lan ora bakal wong sasangganing liyan;851 tumuli marang Pangéra- nira enggonira bali, Panjenengané banjur bakal amartani sira barang kang ing kono sira padha apasu- layan. anyongga 850. Sumarah ingkang ambabar pisani dhateng Pangéran kados ingkang kawengku wonten ing tembung Islam, punika kababar kalayan sampurna wonten ing dalem sariranipun Kanjeng Nabi, wiwitanipun tiyang Muslim (ayat 164). Tiyang purun makardi, punika wonten pamrihipun warni-warni, inggih ingkang mangka panyurunging lampah, kadosta karana tresna dhateng badanipun piyambak, dhateng anak sémahipun, dhateng kanca tuwin krabatipun, karana tresna nagari tanah wutah rahipun utawi karana tresna dhateng kamanusan umurnipun. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih maksud utawi sedya, punika manawi saya luhur, saya suci, saya resik boten karana mikangsalaken awakipun piyambak, inggih saya minulya pandamelipun ingkang katindakaken. Nanging wonten ingkang ngungkuli sadaya wau, ngungkuli maksud yasanipun manusa ingkang luhur piyambak, inggih punika karana tresna dhateng Pangéran. Saged ugi pandamel ingkang katindakaken tiyang punika karana mamrih kawilujenganing badanipun piyambak, utawi kawilujenganing ingkang sakalangkung dipun tresnani, utawi nagari tanah wutah rahipun utawi kamanusan umurnipun; nanging tukipun pandamel wau kedahipun karana tresna dhateng Pangéran. Jalaran ngemungaken kalayan pamrih punika kémawon sagedipun kagayuh kasucèn, boten mamrih mikangsalaken badanipun piyambak, tur 851. Mirsanana kaca candhakipun. 427
428 Raja kaya Juz VIII Ut. nagara 166 Lan Panjenengané iku kang wus amisuda sira dadi pamarén- tahing bumi,852 sarta angunggulaké sawenèhira apangkat-pangkat ang- ungkuli pamurih-É sawenèhé, anyoba ing sira tumrap apa kang wus kaparingaké ing sira; sayekti Pangéranira iku rikat ing pamales (tumrapé panggawé lan sayekti Panjenengané iku temen Aparamarta, Mahaasih. ala), ingkang kalayan sampurna, sarta inggih ngemungaken sarana punika kémawon sagedipun kagayuh kaadilan ingkang sakalangkung jejeg dhateng sadaya makhluk. Lah inggih punika inggil-inggiling sedyanipun gesanging manusa, sarta punika kalayan cekap sampun kagambar wonten ing dalem sugengipun Kanjeng Nabi. Salatipun tuwin pangurbananipun, malah inggih sugeng lan sédanipun punapa, kaunjukakaken kagem Allah Pangéranipun ngalam sadaya. 851. "Lan ora bakal wong kang nyangga sasanggan iku anyangga sasangganing liyan," lah makaten sabdanipun Quran Suci ingkang kagem nulak piwulang Nasrani bab panebusing dosa. Para Nasrani boten saged anjajagi tegesipun ingkang sajati dhawuh punika. Ing panggènan sanès Quran Suci piyambak nerangaken: "Ora bakal wong kang nyangga sasanggan iku anyangga sasangganing liyan; lan ora bakal manusa iku andhuwèni apa-apa kajaba barang kang ditindakaké" (53: 38, 39). Sadaya tiyang punika kalahiraken procot winastan ingkang anyanggi sasanggèn, nanging boten teka jalaran piyambakipun punika tiyang dosa, wangsul margi piyambakipun punika anggènipun murwani gesangipun kalayan gadhah tanggelan ingkang katanggel piyambak, sarta inggih margi gadhah tanggelan piyambak wau, mila piyambakipun boten saged nanggel tanggelanipun ngasanès. Saèstu kalèntu sanget manawi winastan bilih Kanjeng Nabi 'Isa (Yesus) punika anggènipun murwani sugengipun tanpa tanggelan ingkang katanggel piyambak. Manawi sugengipun punika dipun sinau ingkang saèstu, katawis manawi panjenenganipun rumaos anggènipun kedah tanggel dhateng tanggelanipun piyambak saha katawis anggènipun migatosaken tanggelanipun wau. Dados sasanggèn ingkang kasebut ing Quran Suci punika sasanggèn tanggelanipun manusa. 852. Saben-saben umat punika kadadosaken gegentosing umat sanèsipun kalayan gilir-gumantos. Titiyang Makkah ingkang sami nembah brahala, punika gegentosipun umat ingkang sampun-sampun, lah sapunika piyambakipun gentos dipun gentosi titiyang Muslimin. ______________
SURAT 7 AL-A'RAF (Papan ingkang Luhur) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (24 ruku', 206 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Wedharing sabda dhateng Kanjeng Nabi Sinuci, sarta risakipun ingkang milawani. Lumawanipun Iblis dhateng Adam. Pèpènget lumawan bubujuking sétan. Rawuhipun para utusan lan anggènipun sami dipun emohi. Para ingkang sami anampèni kautusipun. Para murang yekti sami apes. Para tulus sami badhé angrembaka. Ruku' 2. Ruku' 3. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Ruku' 7. Ruku' 8-11. Gagambaran saking lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh, Hud, Salih, Luth, tuwin Syu'aib Para titiyang Makkah dipun pèpèngeti badhé dhumawahing pidana. Ruku' 12. Ruku' 13-21. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. Ruku' 22. Tumitahing manusa dados pasaksèn ing kayektèning piwulangipun wahyuning Pangéran. Dhumawahing pidana. Sabda pamungkas. Ruku' 23. Ruku' 24. Irah-irahanipun Irah-irahanipun surat punika mirid saking Al-A'râf utawi panggènan ingkang luhur, panggènan para kawulanipun Allah ingkang tulus, ingkang sami netepi kalayan sampurna margining kasunyatan tuwin kasaénan. Bab ingkang kawarsitakaken Bab ingkang baku piyambak wonten ing dalem surat punika, inggih punika bab kayektèning wahyunipun Pangéran, katandha saben-saben anyebutaken piwulang bab Kasawijènipun Pangéran. Mila makaten, awit inggih piwulang wau ingkang kasedya ing wahyuning Pangéran murih jumenengipun. Minangka gagambaran, lalampahanipun para andika nabi ingkang sampun-sampun kasebutaken. Surat punika kawiwitan kalayan anyebutaken kayektèning wahyunipun Pangéran ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi wonten ing dalem Kitab ingkang kasebut Quran Suci, sarta menggah ing kayektènipun kasebutaken kalayan dhapur piweca badhé leburipun para ingkang sami amilawani sumebaripun yakti ingkang kawarsitakaken wonten ing ngriku. Ruku' ingkang kaping kalih anerangaken bilih anggènipun milawani dhateng Kanjeng Nabi punika sami kaliyan anggènipun milawani sétan dhateng para kawulanipun Allah ingkang tulus, kadosta Adam minangka contonipun. Pratélan wau lajeng kasambetan pèpènget dhateng para manusa lumawan bobolèhanipun sétan wonten ing ruku' ingkang kaping tiga. Candhakipun, ruku' ingkang kaping sakawan, nerangaken pratélan umuzm bab rawuhipun para andika nabi, nasib ingkang kasandhang déning para ingkang sami angemohi saha siya-siya dhateng para andika nabi wau, tuwin unggulipun para tiyang tulus. Punika lajeng dipun sambeti ruku' candhakipun sakawan, ingkang anerangaken gagambaranipun pratélan umum wau sadaya saking lalampahanipun nabi gangsal, ingkang asmanipun tuwin lalampahaning
430 Papan ingkang luhur Juz VIII sugengipun ingkang baku-baku sampun kasumerepan déning bangsa Arab, inggih punika Kanjeng Nabi Nuh, Hud, Shalih, Luth, lan Syu'aib. Nabi gangsal wau nadyan béda-béda umatipun lan béda-béda nagarinipun, anggènipun kasebutaken kalayan urut jamanipun. Lalampahanipun nabi gangsal wau lajeng dipun sambeti ruku' ingkang kaping kalihwelas, ingkang nyebutaken pèpènget dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi, samangsa sami boten mantuni tindakipun, boten kénging boten mesthi inggih badhé nandhang nasib kados ingkang kasandhang para mengsahing yakti ing jaman sampun- sampun. Surat punika ingkang sapalih, kajawi tigang ruku' ingkang kantun piyambak, amarsitakaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. Lalampahan punika kaanggep wigatos, labet saking anggènipun kathah saminipun antawisipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. kaliyan Kanjeng Nabi Musa, sarta margi saking piwecanipun Kanjeng Nabi Musa ingkang cetha wéla-wéla, ingkang amecakaken rawuhipun satunggaling nabi saking antawising sadhèrèkipun gotrah Israil, inggih punika gotrah Isma'il, aliyas bangsa Arab. Lah inggih awit saking punika déné wonten ing mèh telas-telasipun cariyos lalampahan wau, kasebutaken kalayan mligi piweca-piweca ingkang kamot wonten ing Kitab Torèt lan Kitab Injil. Kanjeng Nabi punika, cocog lan piwecanipun Kanjeng Nabi Musa, kasebut nabi ingkang boten sastra tuwin nabi saking tengah-tengahipun bangsa Arab. Ingkang makaten punika yektinipun sampun laras sanget kaliyan bab-bab ingkang kawarsitakaken wonten ing surat punika; anèhipun déning para juru- niti-priksa Nasrani kaanggep nyengklèng. Tigang ruku' ingkang wekasan piyambak sifat umum malih. Rumiyin piyambak amarsitakaken Kasawijènipun Pangéran ingkang kasaksèn wonten ing kudrat tumitahipun manusa, wigatos ambuktèkaken ing kayektènipun wahyuning Pangéran ingkang ugi mulangaken bab kasawijèn wau. Lajeng amarsitakaken badhé dhumawahing pidana, lajeng dipun wekasi kalayan sabda ingkang wekasan, ingkang kénging winastan dados sarining surat kakalih, salajengipun dipun pungkasi kalayan panyuwun tuwin adhedhépé dhateng Dhat Ingkang-Mahaluhur. Sasambetanipun kaliyan surat ingkang sampun Sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun saged kacetha kalayan gamblang, manawi bab-bab ingkang kawarsitakaken wonten ing surat kakalih wau dipun tandhing sasarengan. Bab ingkang enggel piyambak, ingkang kawarsitakaken wonten ing surat ingkang sampun, punika piwulang bab Kasawijènipun Pangéran. Lah piwulang warni kalih punika sasambetan rapet satunggal kaliyan satunggalipun, dados surat punika dumunung nyambeti surat ingkang sampun. makaten ugi, ruku'- ruku'-ipun ingkang wekasan surat ingkang sampun, punika amarsitakaken bab tumurunipun Quran; wondéné surat punika, kawiwitan kalayan sabda ingkang mangandikakaken bilih wahyu ingkang kamot wonten ing Quran punika pranyata asli saking Pangéran. Dados, nama mathis sanget gathukipun. Titimangsanipun nalika katurunaken Pasaksèn saking nglebet lan saking jawi anedahaken manawi tumurunipun surat punika kirang langkung nunggil jaman kaliyan surat ingkang sampun. Dados titimangsaning anggènipun katurunaken kénging kagolongaken ing jaman nalika ngajengaken hijrah. Paham ingkang saé piyambak wonten ing antawisipun para mufassir ingkang kina-kina, amastani manawi sagemblenging surat punika katurunaken wonten ing Makkah (I'Ab, Hs, Mjd, lan sanès-sanèsipun, AH). Nanging inggih wonten sagolongan alit sanget, ingkang mastani manawi wonten dhawuh-dhawuhipun sawatawis ingkang tumurun ing Madinah. Rèhning boten wonten pasaksènipun ingkang kénging pinitados, mila paham punika kénging kaanggep namung panginten-inten blaka. Para juru-priksa bangsa Nasrani anggènipun mastani bilih ayat 157 - 159 katurunaken wonten ing Madinah, mawi nalar-nalar makaten: sapisan, ing lan Injil, ingkang miturut ayat-ayat wau boten wonten tembungipun Ummi lan tembung Torèt panganggepipun boten naté kasebut wonten ing dhawuh sanèsipun ingkang tumurun ing Madinah; makaten ugi ing ngriku wonten ukaranipun lan anulungi dhèwèké, ingkang kasuraos tumuju dhateng para sahabat "panulung" utawi sahabat Anshar ing Madinah. Kaping kalihipun, ayat punika medhot urut-urutaning cariyos, ingkang pancènipun terus-terusan. Nalar ingkang angka kalih punika badhé kula oncèki langkung rumiyin. Manawi kacocogaken ayat 156 lan 157 punika, tétéla manawi rapet sasambetanipun boten saged yèn ta kaanggep kagolong ing jaman warni kalih ingkang béda-béda. Ayat 156 kawiwitan kalayan panyuwunipun Kanjeng Nabi Musa, supados umatipun kaparingan sih-wilasa sarta kapungkasan kalayan janjining Pangéran bilih sih-wilasa badhé kaparingaken dhateng para
Surat 7 Wedharing sabda dhateng Kanjeng Nabi RUKU' 1 Wedharing Sabda dhateng Kanjeng Nabi Suci, sarta risakipun ingkang milawani 1-3. Kitab kawedharaken. 4-10. Risakipun ingkang sami milawani sarta punika sampun adil. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Ingsun, Allah, Ingkang-Maha- wikan, Ingkang-Mahayakti.853 Ar. dhadha- nira 2 Kitab, kadhawuhaké marang sira - mulané, aja ana rupeké ing iku854 - atinira amarga saka pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Musa ingkang netepi dhawuh-dhawuhipun Pangéran tuwin ingkang sami angèstu ing timbalan-timbalanipun Pangéran. Punika lajeng dipun sambeti ayat 157, ingkang kawiwitan kalayan pangandika kang padha manut Nabi - Utusan ........ ingkang sampun cetha dados sapéranganing pangandika ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat sadèrèngipun. Dados ayat kalih wau boten nama medhot, nanging malah sambet rapet, babar pisan boten saged yèn ta kaanggep kagolong jaman warni kalih ingkang béda-béda. Nalar ingkang sapisan ingkang adhadhasar kasebutaken ukara "lan anulungi dhèwèké," punika lugu namung pangangen-angen blaka. Tembung ingkang kados makaten wau lan andhahanipun tembung wau asring kémawon kasebut wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing Makkah, kagem mangandikakaken pitulung dhateng agami Islam déning para Muslimin ing Makkah. Déné bab prakawis kasebutipun tembung Torèt lan Injil punapa déné tembung Ummi, punika boten patosa kénging kanggé pasaksèn, awit ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing Makkah inggih asring nyebutaken piweca-piwecanipun Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi 'Isa, sarta boten wonten anèhipun ing dhawuh ingkang tumurun ing Makkah wonten ingkang nyebutaken namaning kitabipun nabi kakalih wau. Dados, surat punika ing sagemblengipun èwonipun wahyu Makkiyah ingkang tumurun ing jaman akhir. ____________ 853. Aksara sakawan, alif, lâm, mîm, lan shâd, punika ingkang tiga sami kaliyan ing wiwitaning surat 2; mirsanana angka 11. Déné shâd punika shâdiq, ingkang temen, terangipun: Allah Ingkang- Mahawikan, Ingkang boten naté mlèsèd piweca-piweca-Nipun (Tabrizi-AH), utawi shâd punika afshâl, jawinipun Ingkang Paring Pancasan ingkang saé piyambak (I'Ab, AH), utawi shâd punika shabûr, jawinipun Ingkang Mahasabar, inggih punika Ingkang paring inah dhateng para tiyang duraka saha Ingkang anégakaken kawula-Nipun ingkang tulus ing sawatawis wekdal nandhang panganiaya lan rekaos wonten ing tanganipun para duraka wau. 854. Tembung haraj punika déning tuwan Sale dipun jarwani semang-semang; punika lepat. Kateranganipun tuwan Arnold ingkang adhadhasar jarwan wau, bilih "pangarangipun Quran angedhengaken raos gojag-gajeg lan semang-semang ingkang tansah anélakaken apus kramanipun," punika inggih boten leres. Haraj punika tegesipun ingkang leres rupek. Ukara "parenthetical" (ukara seselan) ingkang mungel: mulané aja nganti ana rupek ing dalem dhadha sira karana iku, punika wigatos kanggé nglilipur Kanjeng Nabi, ingkang nalika wekdal samanten dipun mengsahi sanget sarta kinepang wakul binaya mangab ing sawarnining rekaos punapa déné ingkang nalika samanten saweg sakedhik angsal-angsalanipun anggèning mumulang andhatengaken ayahan ingkang kaampil. Ing Quran kathah pratélan-pratélan ingkang anedahaken bilih Kanjeng Nabi boten naté kagungan panggalih 431
432 Papan ingkang luhur Juz VIII supaya iku sira anggoa amémélingi sarta (dadi) pépéling tumrap para angèstu.855 3 Padha manuta apa kang kadhawuhaké marang sira saka Pangéranira lan aja padha manut pangayoman-pangayoman saliyané Panjenengané; temen anggonira padha angélingi. sathithik 4 Lan wus sapira kèhé kutha kang wus Ingsun rusak, lah pidana- Ningsun anggoné anekani ing wayah bengi utawa nalikané dhè- wèké padha turu ing wayah awan. liya panguwuhé, nalika pidana-Ningsun anekani dhèwèké, kajaba mung padha angucap: Sayekti aku iki wus padha atindak dudu.856 5 Lah ora 6 Lah sayekti temen Ingsun nuli bakal andangu para kang padha karawuhan para utusan lan sayekti temen Ingsun bakal andangu para kang padha kautus;857 semang-semang dhateng kayektèning wahyunipun Pangéran tuwin badhé kamenanganipun. Nanging manawi panjenenganipun prihatos ngrudatosaken murih kawilujenganipun ruhani umatipun ingkang asikep angemohi, punika nyata, sarta ingkang makaten wau sampun samesthinipun. 855. Quran punika asring sanget kasebut dhikr utawi dhikrâ, jawinipun pèpènget, awit Quran makaten cocog lan kudrat tumitahipun manusa, dadosipun Quran punika dumunung angèngetaken punapa ingkang sampun cumithak wonten ing kudrat tumitahipun manusa. Utawi, dhikrâ ing ngriki ateges dhikr, jawinipun kaluhuran utawi kaagungan kados déné pangandika ing 43: 44: "Lan sayekti iki temen kaagungan tumrap marang sira sarta tumrap kaumira" (TA-LL), tuwin pangandika ing 38: 1: Waspadakna Quran, kang kadunungan kaluhuran" (S-LL). 856. Nalika bedhahipun nagari Makkah, para mengsahipun Kanjeng Nabi inggih sami angadhuh kados tetembungan punika. Ingkang makaten punika anedahaken bilih siksa ingkang kapangandikak- aken ing Quran punika boten mesthi namung mengku teges siksa ing gesang sasampuning pejah kémawon, nanging malah kapara asring ugi mengku siksa ing gesang sapunika, ingkang menggah ing sajatos-jatosipun dados pratandha punapa ingkang badhé dipun sandhang déning para tiyang duraka wonten ing akhirat. 857. Umat ingkang karawuhan utusan badhé dipun dangu kados pundi garapipun dhateng para utusan wau, déné para utusan badhé dipun dangu kados pundi anggènipun nampèni umatipun dhateng panjenenganipun.
Surat 7 Lumawanipun Iblis dhateng Adam 433 temen Ingsun bakal anyaritani marang dhèwèké kalawan kawruh, lan Ingsun iki ora kasamaran.858 7 Lah sayekti 8 Lan panrajuné ing dina iku jejeg; lah sapa sing (panggawéné becik) abot timbangé - ya iki wong kang padha begja.859 9 Lan sapa sing (panggawéné becik) ènthèng timbangané, ya iki para kang jiwané padha kapitunan, anggoné padha amarga angafiri timbalan-timbalan- Ingsun.860 saka ing temen Ingsun anetepaké sira ana ing bumi, sarta ing kono andadèkaké Ingsun panguripan tumrap ing sira; sathi- thik temen anggonira padha atur panuwun. 10 Lan sayekti RUKU' 2 Lumawanipun Iblis dhateng Allah 11__13. Anggènipun iblis ngaken langkung saé. 14__18. Sedyanipun anggènipun badhé anasaraken manusa. 19__22. Sétan anjajaruhi katentremaning gesangipun manusa. 23__25. Piduwungipun manusa. 858. Allah Ingkang nguningani sadaya barang, badhé amedharaken dhateng para titiyang punika punapa ingkang sampun sami katindakaken. Tembungipun sanès: wohing pandamelipun badhé cumetha awewèntèhan. 859. Miturut Rgh, wazn punika ateges ngilminipun nimbang barang. Salajengipun panjenengan- ipun anerangaken pangandika Quran punika anyasmitakaken bilih panca- san ingkang kadhawahaken dhateng manusa punika mesthi adil. Mjd ngandikakaken bilih wazn ing ngriki ateges qadlâ, jawinipun pancasan (IJ). Wazn dipun tegesi pancasan pangadilan déning Mjd, Dk, A'masy tuwin sanès-sanèsipun, punika dipun turut déning para mufassirin ingkang kantun-kantun (Rz, AH). 860. Dzulm, punika manawi kadadosaken fi'il muta'addi (tembung kriya ingkang wonten lésanipun) sarana karaketan ba, gadhah teges kufr. Nalika nerangaken ing ayat 103, LL nerangaken makaten: "Tembung punika ugi kadamel muta'addi (transitive = wonten lésanipun) sarana ba, kadosta ing ukara ingkang kasebut ing Quran (7: 103 lan 17: 59), awit tegesipun kafarû, jawinipun padha kafir marang iku, ingkang dipun kajengaken kafir dhateng timbalan-timbalan (M, TA). Anggènipun gadhah teges makaten punika tembung kriya wau, kalayan entar utawi kalayan mirid raosipun kémawon; utawi margi mengku teges takdhib."
434 Papan ingkang luhur Juz VIII a. 56 b. 57, 58 11 Lan sayekti temen Ingsun ani- tahaké sira, tumuli Ingsun amangun sira, banjur Ingsun angandika ma- rang para malaikat: Padha sujuda marang Adam.a Mulané banjur pa- dha sujud, kajaba Iblis;b dhèwèké iku ora kagolong para kang padha sujud.861 12 Panjenengané angandika: Apa ta kang angalang-alangi sira, déné sira ora sujud nalikané aku marén- tahi sira? Unjuké: Kula langkung saé tinimbang piyambakipun: Tu- wan andadosaken kula saking latu, sarta Tuwan andadosaken piyam- bakipun saking lebu.862 13 Panjenengané ngandika: Lah, lungaa saka ing (kaanan) kono amarga ora mungguh tumrapé sira, yèn ta gumedhéa ana ing kono, mulané metua; sayekti sira iku golongané kang padha asor.863 861. Punapa ingkang kawarsitakaken ing ngriki tumrap Adam, punika inggih tumrap sadaya tiyang. Bab punika saged kacetha saking tetembungan ayat punika. Ing sakawit manusa katitahaken, lajeng kawangun, lajeng para malaikat kadhawuhan sujud dhateng Adam, ingkang manut panyuraos punika ateges manusa; wonten ing wiwitaning ayat, ayat punika sampun mangandikakaken manusa umurnipun: "Ingsun wus anitahaké sira banjur Ingsun amangun sira." Nitik pratélan punika tétéla manawi cariyos Adam punika cariyos gagambaran. Nanging punika boten teka lajeng ateges bilih Adam boten wonten. 862. Manusa katitahaken saking lebu punika asring kasebutaken wonten ing Quran Suci. Boten namung Adam piyambak ingkang katitahaken saking lebu, nanging sadaya manusa punika inggih kapangandikakaken katitahaken saking lebu (mirsanana 443). Minangka kosokwangsulipun anggèning manusa katitahaken saking lebu, sétan ngaken katitahaken saking latu. Saged ugi punika ateges bilih anasir ingkang menang piyambak wonten ing dalem tumitahing manusa punika siti, déné tumrapipun sétan, latu anasir ingkang menang piyambak. Ing ngriki saged ugi mengku sasmita ingkang nerangaken kawontenaning watak-wantunipun titah warni kalih wau, manusa lan sétan. Ing panggènan sanès Quran ngandika makaten: "Manusa iku dititahaké saka ing kesusu: saiki Ingsun bakal meruhaké tandha- tandha-Ningsun marang sira, mulané aja anggégé iku nyuwun marang Ingsun" (21: 37). Pangandika punika sampun terang suraosipun. Manusa katitahaken saking kasesa, punika mengku teges bilih manusa punika remen kasesa. Lah makaten ugi sétan katitahaken saking latu, punika inggih saged mengku teges bilih sétan punika kadamel awatek panas baranan, déné manusa ingkang sampurna andhap-asor lan ruruh, labet saking anggènipun katitahaken saking lebu, ingkang ateges andhap-asor tuwin ruruh. Dados gagambaran ing ngriki saged ateges anerangaken wawatekanipun titah warni kalih wau ingkang baku piyambak. Tumrap panyuraos makaten punika, pangandika punika mengku teges bilih ngemungaken watak panas baranan kémawon, ingkang boten purun manut miturut dhateng manusa sampurna utawi nabi ingkang tulus. 863. "Allah angasoraken tiyang ingkang gumedhé," punika mesthi dados pidana ingkang dhumawah dhateng para ingkang sami mengsahi nabi-nabinipun Pangéran.
Surat 7 Lumawanipun Iblis dhateng Adam Ar. piyam- bakipun 14 Unjuké: Mugi kula Tuwan paringi sumené dumugi ing din- dipun tenipun tangèkaken.864 titiyang sami 15 Pangandikané: sayekti sira iku golongané kang padha pina- ringan sumené. Ut. aman- casi sasar 16 Unjuké: Ing sarèhné Tuwan sampun adamel cuwa ing kula, saèstu kula badhé angadhang ambidhung ing piyambakipun margi Tuwan ingkang leres.865 Ar. manggih 17 Tumunten saèstu kula badhé andhatengi piyambakipun saking ngajengipun sarta saking wing- kingipun tuwin saking tengenipun punapa déné saking kiwanipun; saha Tuwan badhé manoni kathah- kathahipun sami boten atur panu- wun. 18 Pangandikané: Metua saka ing (kaanan) kono, cinacad, tinun- dhung; temen sapa-sapa dhèwèké sing manut sira, sayekti Aku bakal jahanam kalawan sira angisèni kabèh. 864. Sadangunipun manusa dèrèng saged gesang malih ruhaninipun, sétan lastantun angregem. Katangèkaken ing ngriki ateges tanginipun malih ruhaninipun manusa. 865. Agwâ-hu (saking tembung gawâ jawinipun kesasar) punika limrahipun ateges nasaraké dhèwèké; nanging kala-kala inggih sok ateges midana saking sasar; kadosta punika dipun tegesi manawa Allah ngarsakaké midana sira marga sira kesasar (TA-LL), utawi manawi miturut TA ateges jawinipun Panjenengané amancasi ing sira marga anggonira kesasar (LL klèntu anggènipun anjarwani ukara punika, inggih punika dipun jarwani masthi ing sira bakal kesasar), utawi miturut Rz ateges Panjenengané nyirnakaké sira. Nanging gawâ (manawi kadadosaken tembung kriya ingkang wonten lésanipun mungel agwâ) punika ugi ateges shâba (TA- LA), jawinipun dhèwèké kecuwan utawi dhèwèké tuna, ora bisa anggayuh kang dikarepaké, sarta ugi ateges (LA) jawinipun uripé dadi ala tumrap dhèwèké (teges ingkang leres piyambak tumrap tembung gawâ ing 20: 121). Dados wonten ing ayat punika ateges Paduka sampun (uwis) andadosaken gesang kawula dados awon tumrap kawula, utawi Paduka sampun (uwis) andadosaken kawula tansah kacuwan. 435
436 Papan ingkang luhur Juz VIII a. 60 19 Lan (Ingsun angandika): É, Adam! manggona, sira karo jodho- nira, ing taman;a lah sakaloron padha mangana endi ing saka- repira, ananging aja anyedhaki wit iki, mundhak sira sakaloron dadi golongané para kang atindak dudu. 20 Tumuli sétan ambubujuk ma- rang sakaroné, pamrihé dhèwèké arep ambukak ing sakaroné apa kang mauné winadi ing sakaroné kang arupa krenteg ala,866 lan dhè- wèké calathu: Pangéranmu anggo- né anglarangi kowé sakaloron ing wit iki ora liya kajaba mundhak kowé sakaloron dadi malaikat sakaroné utawa mundhak kowé sakaloron dadi golongané para kang luput saka ing pati. 21 Lan dhèwèké asumpah ma- rang sakaroné: Sayekti aku iki, tumrapé kowé sakaloron, sawiji- ning juru-pitutur kang tuhu-tuhu. 22 Tumuli dhèwèké anibakaké sakaroné kalawan apus; lah bareng sakaroné wus angrasakaké wit iku, krentegé ala cumetha tumrap saka- roné, sarta sakaroné banjur wiwit anutupi awaké kalawan gogodho- nganing taman;867 sarta Pangérané 866. Sau-at tegesipun wiwirang utawi péranganing badan ingkang kedah dipun tutupi, lan ugi ateges wicanten utawi pandamel ingkang murugaken kewirangan samangsa kawiyak ing ngakathah, utawi kalakuan, wawatekan, pangadatan utawi tindak ingkang awon, saru utawi boten pantes (TA-LL). Bubujukipun sétan punika mesthi mahanani ing tiyang kawiyak kawiranganipun. 867. Raos-rumaos manawi sampun anindakaken pandamel ingkang boten pantes, punika margi ingkang prayogi piyambak kanggé anggayuh kasampurnan. Nutupi kaliyan ron-ronaning taman, punika pambudidayanipun manusa ingkang kepéngin ngleresaken kalepatan-kalepatan ingkang sampun kelajeng katindakaken. Panganggé ingkang angreksa saking awon, ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat 26 bilih punika panganggé ingkang saé piyambak, punika saged anggenahaken maksudipun tutup ing ngriki. Wahyuning Pangéran punika nuntun ing manusa dhateng margi ingkang leres, ingkang nyagedaken manusa anutupi awakipun utawi angreksa awakipun saking awon. Salajengipun, pratélan ing ayat 27, angrucat sandhangané sakaroné, pamrihé dhèwèké arep ambukak krentegé sakaroné kang ala, punika anedahaken bilih nutupi kalayan ron-ronaning taman punika pratélan gagambaran
Surat 7 Pèpènget lumawan bubujuking sétan anguwuh sakaroné: Apa Aku ora wus anglarangi sira sakaloron ing wit iki lan apa Aku ora wus angan- dika marang sira sakaloron, yèn sétan iku sayekti mungsuhira kang tétéla? 23 Sakaroné padha munjuk: Pa- ngéran kawula! Kawula sampun sami anganiaya jiwa kawula pi- yambak, lan manawi Tuwan boten angapunten ing kawula sarta (bo- ten) amelasi kawula, saèstu kawula badhé dados éwonipun ingkang sami kapitunan. 24 Pangandikané: Padha lungaa, sawenèhira mungsuh ing sawe- nèhé, lan ana ing bumi sira padha olèh papan sarta pasadhiyan nganti sawatara mangsa. 25 Pangandikané: Ana ing kono uripira lan ana ing kono bakal mati- nira lan saka ing kono anggonira bakal padha diwetokaké.868 RUKU' 3 Pèpènget lumawan bujuking sétan 26, 27. Manusa dipun pèpèngeti. 28__31. Kautaman sarta dugi-dugi lan watawes dipun paréntahaken. Ut. bakti temen turuning Adam! Ingsun wus anurunaké sandhangan marang sira, kanggo nutupi wawa- dinira sarta (sandhangan) minangka papaès;869 lan sandhangan panang- luwih gulanging ala, 26 É, iki kang (mirsanana 871). Quran boten anglirwakaken paring tuntunan ing bab kabetahanipun jasmani para manusa, nanging dalasan ing ngriku ugi meksa mengku sedya angluhuraken ruhaninipun manusa. 868. Ayat punika ambuktèkaken kalayan ceplos, bilih saben tiyang punika gesang lan pejahipun mesthi wonten ing bumi punika. Cariyos bilih Kanjeng Nabi 'Isa kaangkat dhateng langit, sugeng wonten ngrika, punika cengkah kaliyan ayat punika, milanipun kedah katulak. 869. Rîsy punika asalipun ateges elar utawi wulu, minangka dados panganggé lan papaès tumrap peksi (TA-LL). Lajeng dipun anggé kanggé anembungaken panganggé ingkang dipun anggé papaès (Rz), utawi panganggé adèn-adèn (LL), utawi papaès lan kaéndahan (A, TA-LL). 437
438 Papan ingkang luhur Juz VIII becik.870 timbalan- Iki kalebu timbalaning Allah, supaya dhè- wèké padha angalap éling. 27 É, turuning Adam! Aja nganti sétan pitenahé angenani sira, kaya anggoné dhèwèké ngetokaké wong tuwanira saka patamanan, angrucat sandhangané sakaroné,871 pamrihé dhèwèké arep mbukak krentegé sakaroné kang ala. Sayekti dhè- wèké iku angingeti sira, dhèwèké sakulawangsané, saka ing ngendi (baé kang) sira ora bisa angingeti dhèwèké. Sayekti Ingsun anda- dèkaké para sétan dadi panga- yoman tumrapé para kang padha ora angèstu.872 Ut. menangi (manoni) 28 Lan nalikané padha ang- lakoni panggawé nistha padha acalathu: Aku padha nemu bapak- bapakku padha nglakoni iki lan iku Allah iya maréntahaké marang aku. Calathua: Sayekti Allah ora amaréntahaké panggawé nistha; apa ta kowé padha angucap kang 870. Ing sakawit panganggé punika namung kanggé nutupi wiwirang; saya majeng manusa lajeng remen mamaès raganipun. Nanging miturut sabdanipun Quran wonten panganggé ingkang angka tiga, sarta ingkang saé piyambak, inggih punika libâsu-t-taqwâ, jawinipun panganggé bekti ing Allah, wantahipun: panganggé ingkang angreksa saking awon. Punika anedahaken tataran lajengipun malih tumrap kamajenganipun manusa. Terangipun: katulusan punika papaèsing manah; lah, manawi manusa mangertos perlunipun mamaèsi raganipun mesthinipun manusa inggih lajeng tumunten mangertos sapinten agenging perlunipun mamaèsi manahipun. 871. Sanès panganggéning raga ingkang dipun karsakaken ing ngriki, tandhanipun sadaya tiyang inggih dipun paringi pèpènget sampun ngantos sami katempuh ing sétan kados makaten wau. Bab prakawis kados punapa panganggénipun Adam ingkang dipun rucat punika, saged cetha manawi angèngeti bilih pun sétan inggih arékadaya badhé ngrucat panganggé saminipun panganggénipun Adam ingkang dipun anggé déning sadaya tedhak turunipun Adam. Sawenèh mufassir nerangaken manawi panganggé wau awujud cahya, sawenèh malih nerangaken bekti ing Pangéran, inggih punika katranganipun Mjd (IJ). AH nyebutaken: jawinipun: Mujahid ngandika: panganggo mau panganggo kang angreksa saka ala déné sau'até sakaloron mau yaiku ala kang tumiba marang dhèwèké sakaloron marga saka anggoné andaga. 872. Margi manusa boten purun angèstu ing yakti, sétan lajeng kadadosaken kakawalipun. Sinten ingkang medhot sasambetan kaliyan tuking kasucèn, boten kénging boten mesthi dhumawah ing jejember.
Surat 7 Pèpènget lumawan bubujuking sétan amitunani Allah, barang kang kowé padha ora weruh?873 Ut. papané 29 Calathua: Pangéranku wus maréntahaké adil.874 lan padha anjejegna adhepira ing saben- saben wayahé salat sarta padha anguwuha Panjenengané, kalawan tulus ing ing pambangunturut Panjenengané; kaya anggoné Pan- jenengané andadèkaké sira ing wiwitan, iya mangkono uga ang- gonira bakal padha bali.875 Ut. sasar 30 Panjenengané wus nuntun kang sapantha, déné kang sapantha (liyané) karusakan iku wis beneré tetep ingatasé dhèwèké;876 sayekti dhèwèké padha ngalap para sétan minangka pangayoman saliyané Allah, sarta padha ngira yèn awaké iku kang padha ngambah dadalan kang bener. 873. Para mufassir sawatawis amastani bilih ingkang dipun karsakaken lampah nistha ing ngriki sami ngubengi Ka'bah kalayan wudha (Mjd-IJ). Nanging pratélan punika umum, boten perlu kawatesan. 874. Tembung qisth punika warni-warni tiyang anggènipun negesi. Kadosta dipun tegesi Kasawijènipun Pangéran; sadhéngah barang saé lan leres; yakti (Rz, AH). Menggah ing sajatos- jatosipun teges wau sadaya sampun kacakup wonten ing tegesipun tembung qisth ingkang wantah, inggih punika jejeg utawi adil ingkang mengku raos ingkang wiyar. 875. Suraosipun: sira bakal urip ing sawusé mati ruhaninira, utawi: sira bakal padha bali marang Allah ing urip sawisé mati (akhirat). Utawi suraosipun punika kados déné ingkang katerangaken won- ten ing ayat candhakipun, inggih punika: para ingkang sami atindak saé badhé wangsul dhateng gesang ingkang saé, déné para ingkang atindak awon inggih badhé wangsul dhateng gesang ingkang awon. 876. tegesipun wajaba utawi tsabata (TA). Miturut LL ing ukara ingkang kados makaten punika amengku teges satunggaling barang dados perlu sanget margi sampun mantesi kaliyan kajenging kaadilan tumrap ing prakawis wau. Déné tembung dlalâlah punika kala-kala sok ateges jawinipun pidananing sasar (Rgh), utawi karisakan (S, Q-LL). Dados salah satunggaling tegesipun punika karusakan wus mungguh dadi bubuhané. Manawi tegesipun tembung dlalalah ingkang limrah ingkang dipun anggé, tetembungan wau lajeng mengku suraos bilih kesasar utawi dumunung ing sasar punika sampun amantesi kaliyan kaadilan tumrap titiyang wau, awit punika buntuting barang ingkang sampun katindakaken. Menggah ing sajatos-jatosipun suraosing pangandika punika sampun terang: Sasar punika sampun mungguh dados bebahanipun para titiyang wau sami nganggé pangayoman sétan, sarta sintena kémawon ingkang lastantun manut sétan, boten kénging boten mesthi dumunung ing sasar. 439
440 Papan ingkang luhur Juz VIII Ut. papané turuning Adam! padha angalapa papaèsira ing saben-saben wayahé salat, sarta padha mangana tuwin ngombéa lan aja sayekti Panjenengané ora remen marang para kang padha keladuk.877 31 É, para padha keladuk; RUKU' 4 Rawuhipun para utusan lan anggènipun sami dipun emohi 32__35. Para utusan rawuh perlu dandos-dandos. 36__39. Pandumipun para ingkang angemohi ing Panjenenganipun. 32 Calathua: Sapa ta sing angla- rangi papaèsing Allah,878 kang wus diwetokaké tumrap para kawula- Né sarta rezeki kang apik-apik? Calathua: Iku tumrap para kang padha angèstu ana ing kauripan donya iki, mligi (bagéané) ana ing dina kiyamat, kaya mangkono anggon-Ingsun amijang-mijangaké timbalan-timbalan tumrap wong kang padha weruh.879 iku 33 Calathua: Pangéranku mung anglarangi panggawé-panggawé nistha, kang wujudé cumetha lan kang sumamar, apa déné dosa lan pamirong kalawan ora bener, tu- win (anglarangi) yèn ta sira padha anjèjèrna sisihan kalawan Allah, barang kang ing kono Panjene- 877. Zinah utawi papaès ing ngriki punika limrahipun dipun suraos panganggé, gagayutan kaliyan adat tata-cara ngubengi Ka'bah kalayan wuda. Nanging tembung wau mengku suraos ingkang langkung jembar. Rgh nerangaken: Jatos-jatosing papaès punika barang ingkang murugaken tiyang boten nandhang wirang, inggih ing donya, inggih ing akhirat. Panjenenganipun ugi nerangaken bilih papaès punika wonten warni tiga, papaès ruhani, kadosta ing ngilmi lan pangandel ingkang saé; papaèsing badan wadhag kadosta kakiyatan lan dedeg pangadeg ageng inggil; papaès bangsa njawi kadosta bandha lan kawibawan. Awit saking punika papaès ing ngriki kénging kasuraos mengku papaès warni kalih, papaès ruhani lan papaès bangsa njawi, wujudipun inggih punika katulusan lan panganggé. 878. Papaèsing Allah punika papaès ingkang dipun keparengaken déning Allah dipun anggé ing manusa (Rz). 879. Suraosipun: ing gesang wonten donya punika tiyang angèstu lan tiyang kafir sami déné saged pikantuk barang-barang saé, nanging ing gesang sasampunipun pejah, sadaya ingkang saé namung mligi badhé kadarbé para ingkang sami nampèni piwulang ingkang leres lan anindakaken punika.
Surat 7 Rawuhipun para utusan ngané ora anurunaké wewenang, sarta (anglarangi) yèn ta sira padha angucap kang amitunani Allah, barang kang kowé ora weruh. Lugunipun: saejam 34 Lan tumrap siji-sijining umat iku ana semayaning mangsané,880 mulané semayaning mangsané wis tumeka, sadhéla881 baé ora bakal mundur lan ora bakal maju.882 samangsa turuning Adam! manawa ana utusan-utusan saka antaranira anekani sira, anyari- timbalan-timbalan-Ingsun takaké marang sira, lah, sapa sing anjaga awaké (saka ing ala) sarta atindak becik, iya ora bakal padha kataman wedi sarta ora bakal padha susah. 35 É, para 36 Wondéné para kang padha anggorohaké marang timbalan- timbalan-Ingsun sarta padha gume- dhé maléngos saka ing kono, iki para wonging geni, bakal padha manggon ana ing kono. luwih atindak dudu tinimbang wong kang agawé-gawé goroh ditibak-aké marang Allah utawa anggoroh-aké marang timbalan-timbalan-É? Iki tumeka pandumé Kitab bakal dhèwèké,883 nganti samangsa para utusan-Ingsun anekani dhèwèké 37 Lah sapa ta kang 880. Ajaling umat, punika wekdal nalika umat wau kalebur utawi kapidana margi saking pandamelipun ingkang awon. Menggah ing sajatos-jatosipun ayat punika mangandikakaken badhé leburipun titiyang Makkah kalayan tetembungan ingkang mengku suraos umum. 881. Sa'ah tegesipun wanci sajam, "nanging déning bangsa Arab dipun anggé kalayan mengku teges wekdal; wanci sakedhap; wanci (sakedhap) ingkang boten kawatesan; sakedhap (Msb); tuwin sapérangan alit saking dalu lan raina" (LL). 882. Terangipun, para titiyang wau boten badhé saged oncat ngantos dumugining wanci dhumawahing pidana ingkang sampun tinamtu tumrap piyambakipun. 883. Terangipun, pidana ingkang kajanjèkaken wonten ing dalem kitab badhé andhawahi piyambakipun. Wekasaning ayat ngiyataken panyuraos punika. 441
442 Papan ingkang luhur Juz VIII arep agawé patiné padha calathu: Endi ta barang saliyané Allah kang adaté padha sira uwuh-uwuh? Bakal padha acalathu: Sami ical angoncati kawula; sarta dhèwèké bakal padha aneksèni marang awaké dhéwé, yèn dhèwèké iku para wong kafir. 38 Panjenengané angandika: Pa- dha malebua ing geni gumolong para umat kang wus kaliwat ing sadurungira, yaiki jin lan para manusa; saben-saben umat sawiji malebu, saduluré ambendoni,884 nganti nalikané wis padha tumeka jeroné kabèh, kang kèri ing dhingin.885 angunjukaké kang Pangéran kawula! Punika sami anasaraken kawula; milanipun mugi Tuwan amaringi siksa latu atitikelan dhateng piyambakipun. Pangandikané: Siji-sijiné bakal oléh tikel, ananging kowé ora padha weruh.886 Ar. lah kowé menang ingatasé aku Ar. kopa- kolih 39 Lan kang dhingin acalathu marang kang kari: Kowé ora luwih becik sathithik-thithika tinimbang aku, mulané padha angrasakna siksané, amarga saka barang kang wis padha kolakoni. 884. Sadhèrèking umat punika tegesipun umat ingkang nunggil pangandel. 885. "Kang kari" lan "kang dhisik" ing ngriki tegesipun tiyang limrah lan para panutun. Leres, tembung wau kénging dipun suraos warni kalih, ingkang kantun lan ingkang rumiyin menggah ing wanci utawi ingkang kantun lan ingkang rumiyin menggah ing kalenggahanipun (Rz), nanging teges ingkang angka kalih wau angsal pasaksèn saking tetembungan saminipun punika ingkang kasebut wonten ing panggènan sanès-sanèsipun, kadosta ing 2: 166, 14: 21, 34: 31-33, 40: 47, tuwin sapanunggilanipun. 886. Tiyang limrah kepéngin para panuntun sami angsala siksa tikel kalih, inggih punika dumunung siksa dosanipun piyambak lan siksaning anggènipun sampun nasaraken tiyang sanès. Para titiyang wau sami kapangandikan, manawi pun panuntun dosa margi nasaraken piyambakipun, lah piyambakipun piyambak inggih pantes angsal siksa tikel kalih, margi saking anggènipun sami manut miturut dhateng para panuntunipun kalayan mutatuli.
Surat 7 Para ingkang sami anampèni kautusipun RUKU' 5 Para ingkang sami anampèni kautusipun 40, 41. Konten-kontening langit mineb tumrap titiyang awon. 42__45. Para titiyang tulus. 46, 47. Para ingkang sami manggèn ing papan ingkang luhur. 40 Sayekti, para kang padha anggorohaké marang timbalan- timbalan-Ingsun sarta padha gume- dhé maléngos saka ing kono, lawang-lawangé langit ora bakal diwengakaké tumrap dhèwèké, lan ora bakal padha malebu ing taman nganti unta malebu ing bolonga- ning dom; lan kaya mangkono iku anggon-Ingsun males para wong duraka.887 41 Dhèwèké bakal padha olèh paturon geni naraka sarta tutup(-é) saka ing sadhuwuré dhèwèké; lan kaya mangkono iku anggon-Ingsun males para kang atindak dudu. 42 Wondéné para kang padha angèstu sarta alaku becik - Ingsun ora amomoti jiwa, kajaba sakuwawané - iku wonging patamanan; padha manggon ana ing kono. sawijining 43 Lan Ingsun angilangi saba- rang pangigit-igit kang ana ing sajroning dhadhané; kali-kaliné pa- dha mili sangisoré dhèwèké, sarta padha calathu: Sadaya pangalem- bana kagunganipun Allah, Ingkang sampun anuntun kawula dhateng (kawontenan) punika, saha boten badhé kawula angambah margi 887. Terangipun para titiyang wau boten saged lumebet dhateng karatoning suwarga, boten saged sumengka manginggil uwal saking pépénginanipun ingkang asor tur ingkang kelèt kumanthil-kanthil ing siti, lan inggih boten saged piyambakipun sumengka ing luhur dhateng laladaning gesang ruhani ingkang inggil. 443
444 Papan ingkang luhur Juz VIII punika manawi ta Allah botena anuntun kawula; saèstu sampun rawuh para utusanipun Pangéran kawula ambekta yakti. Lan bakal diuwuhaké marang dhèwèké, yèn iku patamanan, kang diwarisaké marang sira, amarga saka barang kang wus padha sira lakoni. patamanan bakal padha anguwuh wong- wonging geni: Sayekti, apa saguhé Pangéranku marang aku, aku wis nemu nyata; lah apa kowé iya padha nemu nyata apa saguhé Pangéranmu? Calathuné: Iya. Tu- muli antarané dhèwèké ana juru- nguwuh anguwuh-uwuh, yèn we- welaking Allah tumiba marang para kang atindak dudu. 44 Wong-wonging Ut. malangi wong-wong 45 Yaiku kang padha angèng- gokaké awaké saka dadalaning Allah, iku bèngkonga, lan dhèwèké iku para wong kafir marang akhirat.888 lan padha mamrih 46 Lan saantarané sakaroné ana aling-alingé;889 lan ing panggonan- luhur890 ana panggonan kang wongé kang padha weruh marang sakabèhé déning tetengeré; lan pa- dha anguwuh-uwuh marang wong- 888. Mamrih bèngkonging marginipun Allah punika maksudipun adamel semang-semang ing atasipun yakti (Rz). 889. Aling-aling ingkang wonten ing ngriki amisahaken antawisipun tiyang duraka kaliyan tiyang tulus, ingkang margi saking punika para duraka sami boten saged nyumerepi nugraha ingkang dipun raosaken déning para tulus, wonten ing gesang ing bénjing badhé maujud kalayan wewentèhan. 890. A'râf punika jama'-ipun 'arf, jawinipun wantah papan ingkang inggil, dados Al-a'râf punika ateges papan ingkang inggil-inggil. A'râf punika punapa, kathah rembagipun. Para mufassirin ingkang kathah-kathah amastani manawi a'râf punika inggih hijâb utawi aling-aling ingkang kapangandikak- aken wonten ing ayat nginggilipun, utawi sûr - pager ingkang kapangandikakaken wonten ing 57: 13. . Mufassirin sanèsipun, kasebut ugi Hasan lan Zj, anggadhahi paham bilih tembung punika sami kaliyan tetembungan jawinipun nyumurupi kang dudunung ana ing suwarga lan kang dudunung ana ing naraka (Rz). Kula sampun naté nerangaken
Surat 7 Para murang yakti sami apes wonging patamanan: Rahayu muga tetepa ing sira; durung bakal padha malebu mrono, sanajan padha angajap-ajapa.891 47 Lan samangsa pandelengé diènggokaké marang peneré wong- wonging geni, padha munjuk: Pangéran kawula, mugi kawula sampun Tuwan dadosaken golo- nganipun titiyang ingkang sami atindak dédé. RUKU' 6 Para murang yakti sami apes 48-51. Kasugihan sarta cacah boten tulung. 52, 53. Syafa'at badhé tanpa guna. ing luhur padha papan-papan kang anguwuh-uwuh marang wong- wong kang padha kinawruhan déning tetengeré, calathuné: Ora migunani ing sira (barang-barang) éntukmu keklumpuk, mangkono uga anggonira padha gumedhé. 48 Para kang manggon kawontenanipun aling-aling ingkang kasebut wonten ing ayat 46. Pager ing 57: 13 punika anggènipun kasebutaken gagandhèngan kaliyan kapisahipun antawising para tiyang angèstu ingkang tulus kaliyan para tiyang lamis. Para tiyang lamis sami kepéngin angsal tuntunan saking cahya kados ingkang anuntun para tiyang angèstu; nanging ing nalika punika badhénipun sampun nama kasèp, ing wasana antawisipun golongan kakalih wau kapisah. Ing gesang sapunika punika pamisah ingkang kados makaten wau inggih sampun wonten, asifat ruhani, inggih punika ingkang misah antawisipun para titiyang ingkang manut miturut kalayan tulus lan tuhu-tuhu piwulang-piwulang ingkang dipun ugemi, kaliyan para titiyang ingkang namung pangakening lésanipun kémawon netepi katulusan, nanging sajatosipun gesangipun kalimput wonten ing salebeting pepetengipun piawon. Pamisah punika ing gesang ing bénjing badhé maujud awewèntèhan. Dados ayat kakalih wau boten suka pasaksèn tumrap paham ingkang mastani, bilih A'râf punika satunggaling panggènan ingkang dumunung wonten ing saantawisipun suwarga kaliyan naraka. Tembung wau lugu namung mengku tegesipun wantah, panggènan ingkang inggil, déné titiyang ingkang kapangandikakaken wonten ing pangandika punika, punika inggih kawulaning Allah ingkang tulus, ingkang kalayan terang kasebutaken wonten ing 56: 10, 11 "Lan para sing andhisiki, iku iya andhisiki; iki para kang padha keparek maring Allah," amargi sami dudunung wonten ing suwarga. Ing ayat ingkang saweg dipun oncèki punika para titiyang ing A'râf wau kapangandikakaken manawi wonten ing sanginggilipun para ahli suwarga, sarta sami saged nyumerepi saking tandha-tandhanipun. 891. Terangipun, calon ingkang sami manggèn wonten ing suwarga nanging dèrèng sami kalebetaken dhateng suwarga. 445
446 Papan ingkang luhur Juz VIII 49 Apa iki kang padha sira ban- dhani sepata, yèn ora bakal Allah anekakaké wilasa marang dhè- wèké? Padha malebua patamanan, ora bakal sira kataman wedi sarta ora bakal sira susah. 50 Wong-wonging geni padha anguwuh wong-wonging patama- nan, panguwuhé: mbok padha angilingna banyu sathithik marang aku, utawa (mbok mènèhi) rezeki paparinging Allah marang kowé (anaa) sathithik (marang aku). Ca- lathuné: Sayekti Allah anglarangi karo pisan iku tumrap para kafir.892 Ut. angla- lèkaké Ut. angla- lèkaké 51 Yaiku kang padha anganggep agamané minangka lalahan sarta dolanan, apa déné padha kacin- thung ing kauripan donya; mulané ing dina iki Ingsun anègakaké dhè- wèké, kaya déné anggoné dhèwèké wus padha anglirwakaké sapate- mon ing dinané iki sarta déning anggoné padha maido ing tim- balan-timbalan-Ingsun.893 temen Ingsun wus anekani Kitab dhèwèké, kang Ingsun wijang-wijangaké kalawan kawruh, minangka tuntunan lan wilasa tumrap para wong kang padha angèstu. 52 Lan sayekti 53 Dhèwèké padha ngentèni apa ta, kajaba kawusanané iku?894 Ing dina tekaning kawusanané, para 892. Para ingkang sami wonten ing naraka badhé kapéngin dhateng barang-barang kados ingkang dipun péngini nalika wonten ing gesang sapunika punika, inggih punika nedha lan ngombé, milanipun ing naraka piyambakipun inggih sami badhé nedha dipun sukani toya lan tetedhan. 893. Tembung Nis-yân punika boten namung mligi kanggé nembungaken kesupèn thok, nanging ugi kanggé nembungaken icalipun satunggaling barang saking manah kalayan dipun jarag (Rgh). Sarta manawi tembung wau dipun anggé tumrap Allah, tembung wau lajeng gadhah teges nglirwakaké dhèwèké kanggo angatonaké anggon-É angasoraké dhèwèké (Rgh). 894. Kawasanan punika tegesipun kadadosanipun, inggih punika gumelaripun yakti ingkang
Surat 7 Para tulus sami badhé angrembaka 447 kang mauné padha anglirwakaké iku, bakal calathu: Temen wus rawuh para utusaning Pangéranku anggawa yakti; lah apa ta sameng- ko aku duwé juru-syafa'at kang banjur padha amakolèhaké marang aku? Utawa apa ta aku iki kena padha dibalèkaké, supaya aku padha anglakoni (panggawé) liya- né kang wis padha daklakoni? Temen dhèwèké padha amitunani jiwané dhéwé, lan sabarang gogo- rohan gawèané wus ilang saka ing awaké. RUKU' 7 Para tulus sami badhé angrembaka 54. Papréntahipun Allah. 55, 56. Wilasanipun Pangéran sampun celak. 57, 58. Para tiyang pecah sami badhé dipun gesangaken malih. a. 8 b. 45 iku Allah, Kang anitahaké langit-langit lan bumi ing sajroné nem mangsaa, sartab Panjenengané angasta purba wisésa ing karaton iku;895 Panje- nengané anutupaké wengi ing raina, kang tansah angoyak iku; lan (Panjenengané wus anitahaké) sre- ngéngé lan rembulan sarta lintang- 54 Sayekti, Pangéranira sampurna déning kanyataanipun saèstu piweca-piweca, wohipun utawi angsal-angsalanipun. Mirsanana 594. 895. Tetembungan punika wonten ing Quran Suci dipun agem wonten ing ayat punika tuwin wonten ing nem panggènan sanès-sanèsipun, inggih punika ing 10: 3, 13: 2, 20: 5, 25: 59, 32: 4, tuwin ing 57: 4. Ing nem panggènan wau sadaya saged katitik bilih tetembungan wau dipun agem ing sasampunipun anyebutaken tumitahipun langit-langit lan bumi sarta gagayutan kaliyan anggènipun Pangéran anguwaosi titah-Ipun, sarta ing sasampunipun anyebutaken anggènipun sagung bawana kadhawuhan déning Ingkang-Nitahaken supados sami manut miturut dhateng angger-angger lan tata-tertib. Sajatosipun Quran nama sampun anerangaken punapa maksudipun, inggih tumrap ing ngriki, inggih tumrap ing panggènan sanès-sanèsipun. Minangka conto, tumrap ing ngriki langkung rumiyin anyebutaken anggènipun Pangéran anitahaken langit lan bumi, lajeng nyebutaken tetembungan wau, lajeng ayat punika dipun wekasi kalayan pangandika: sayekti dumadi lan paréntah iku ana ing Panjenengané. Awit saking punika mila tetembungan wau mesthi mengku suraos kados tembung préntah. Makaten ugi ing 10: 3 pangandikaning ayat mungel Tembung ing ngriku ingkang jawinipun nata sagung prakara, cetha anerangaken tembung Manawi pangandika ing panggènan sanès-sanèsipun
448 Papan ingkang luhur Juz VIII lintang, ginawé manut kalawan lan paréntah-É; sayekti dumadi ing Panjene- iku ana paréntah ngané; Mahabarkah Allah iku, Pangéraning ngalam kabèh. 55 Padha nyunyuwuna Pangéra- nira kalawan adhedhépé tuwin sisidheman; sayekti Panjenengané iku ora remen marang kang padha mlangkah wates. 56 Lan aja sira padha agawé wisuna ana ing bumi sawisé olèhé didandani, lan padha nyunyuwuna ing Panjenengané kalawan wedi lan pangarep-arep; sayekti wilasa- ning Allah iku cedhak marang para kang agawé becik (ing liyan).896 57 Lan Panjenengané iku kang angutus angin-angin anggawa war- ta becik sangareping kamurahan- É,897 nganti samangsa wus ang- gawa mendhung angendanu, iku ingkang wonten tetembunganipun ingkang kados makaten wau dipun waspaosaken, saya katingal cetha maksudipun. Samangké gentos ningali serat-serat bausastra. 'Arsy punika tegesipun ingkang wantah barang ingkang dipun anggé éyub-éyub (LL) utawi sabarang ingkang dipun sukani anjang-anjang (Rgh). Miturut Rgh wau dampar palenggahanipun sultan punika winastan 'arsy, margi saking luhuripun. Salajengipun panjenenganipun nerangaken jawinipun tembung wau dipun anggé kanggé anembungaken kaluhuran, panguwaos lan karajan. LL nayogyani katranganipun Rgh, ingkang anerangaken bilih "'arsy-ipun Pangéran punika salah satunggaling barang ingkang manusa boten mangertos menggah ing sajatos-jatosipun, kajawi namung nama blaka, sarta punika boten kados ingkang dipun kontha-kontha tiyang umum ingkang kathah- kathah punika." Ingkang sampun-sampun tembung 'arsy lan kursi punika asring dipun suraos kalayan klèntu, dipun tegesi papan-paleremanipun Allah. Bkh nerangaken tembung kursi punika ngilmi, déné tegesipun ingkang leres tembung 'arsy punika panguwaos. Tembung istawâ, samangsa dipun raketi 'alâ, ateges nguwaosi, utawi maréntah satunggaling barang, nunggil teges kaliyan tembung istaulâ (M, K-LL), utawi kekah (Msb-LL). Tsumma, kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, boten tamtu ateges nuli-nuli. Dados suraosipun ayat punika makaten: Panjenenganipun anitahaken langit- langit titah-Ipun wau sadaya, sarta Panjenenganipun punika kekah sanget anggèning angecakaken kawasa-Nipun, tebih saking ingkang nama ringkih. lan bumi, lajeng Panjenenganipun ingkang anguwaosi 896. Tumrap dhateng Allah, raosing manah punika kedah warni kalih sasarengan, inggih punika kuwatos lan ngajeng-ajeng, ajrih lan tresna, jalaran kuwatos bokbilih boten andadosaken kapareng- Ipun, punika boten prabéda lan ngajeng-ajeng dhateng sih-wilasa-Nipun, saged anucèkaken manah. 897. Sih-wilasanipun Pangéran cumetha wonten ing jawah tumrap alam wadhag, wonten ing alam
Surat 7 Lalampahanipun Nabi Nuh Ut. sarana iku Ar. ame- tokaké Ingsun giring marang tanah kang mati; tumuli Ingsun anurunaké banyu mrono,898 banjur Ingsun anggo ametokaké sawarnaning wo- wohan; kaya mangkono anggon- Ingsun bakal anguripaké wong- wong mati, supaya sira padha élinga.899 58 Wondéné tanah kang becik, metu tutuwuhané (amrajak) kala- wan idining Pangérané, lan kang cengkar, ora metu (tutuwuhané) kajaba mung sathithik; kaya mang- kono anggon-Ingsun angambal- ambali timbalan-timbalan tumrap wong kang padha atur panuwun.900 RUKU' 8 Lalampahanipun Nabi Nuh 59. Nabi Nuh mulangaken Kasawijènipun Allah. 60__64. Panjenenganipun dipun emohi sarta umatipun dipun kèrem. temen Ingsun wis angutus Nuh marang bangsané, tumuli acalathu: É bangsaku, padha ngabdia ing Allah, sira ora duwé sesembahan liyané Panjene- ngané; sayekti aku nguwatiraké sira marang siksa ing dina kang agung.901 59 Sayekti ruhani sih-wilasa wau cumetha wonten ing wahyuning Pangéran, ingkang kawasa anggesangaken titiyang pejah. 898. Terangipun, Ingsun wus anurunaké banyu marang bumi kang mati, utawi nurunaké banyu sarana utawi saka mendhung, awit dlamir-ipun saged wangsul dhateng kalih-kalihipun wau salah satunggal. 899. Tiyang pejah ruhaninipun kagesangaken malih alantaran wahyu Quran punika mesthi kasanépakaken kados déné bumi pejah kagesangaken malih lantaran jawah. Angin ingkang ambekta pawartos bibingah punika ébah-ébahan ingkang tumuju dhateng Islam, ingkang saben dinten saya mindhak kiyat. 900. Ing ngriki wahyuning Pangéran kasanépakaken kados déné jawah, saé utawi awonipun manusa kasanépakaken kados déné saé utawi awonipun siti. Manawi wonten sawenèhing tiyang boten saged angsal piguna saking wahyuning Pangéran, punika awit saking lepatipun piawon ingkang wonten ing manusa, sanès lepatipun wahyu, boten prabéda kados déné siti ingkang boten angsal piguna saking toya jawah, punika sanès lepatipun toya jawah. 901. Sasampunipun maringi pèpènget dhateng para titiyang Quraisy kadadosanipun ingkang boten 449
450 Papan ingkang luhur Juz VIII 60 Para panggedhéning bangsa- né acalathu: Sayekti, panyawang- ku, kowé iku ana ing sajroning sasar kang tétéla.* 61 Dhèwèké acalathu: É, bang- saku! Ora pisan ana sasaré aku iki, ananging aku iki utusan saka Pangéraning kabèh ngalam: 62 Aku anekakaké marang sira ayahaning Pangéranku lan apitutur becik marang sira, lan aku weruh saka Allah apa kang sira padha ora weruh: 63 Apa! Apa sira padha gumun, déné ana péling saka Pangéranira anekani alantaran wong lanang golonganira, amrih angé- lingaké sira lan supaya sira anjaga sira, saé anggènipun milawani Kanjeng Nabi, sapunika lajeng badhé amarsitakaken tuladha warni-warni saking lalampahanipun para nabi duking kina, wigatos anedahaken kados pundi temahanipun umat- umat ingkang boten purun anggapé pèpèngetipun juru-maringi pèpènget. Perlu dipun èngeti saben maos lalampahanipun para andika Nabi ingkang kasebut ing Quran, bilih ingkang dipun sedya Quran punika boten kok lugu angandharaken lalampahan, wangsul badhé anggelar sifat-sifat ingkang tartamtu ingkang pinanggih wonten ing lalampahanipun umat warni-warni, nyebutaken lalampahan-lalampahan ingkang isi piweca ing bab sugengipun Kanjeng Nabi, sarwi maringi tuladha pèpènget-pèpènget badhé kados pundi kedadosanipun angemohi yakti. Quran boten migatosaken sanget-sanget dhateng riricikaning wasita ingkang kaparingaken déning satunggaling nabi dhateng umatipun sarta riricikaning lalampahan kados pundi anggèning nampèni umatipun ing nabi wau. Quran namung anyebutaken kanyataan ageng-ageng, kadosta saben nabi mesthi mulangaken bab kasawijènipun Pangéran, saben nabi mesthi migatosaken sanget bekti ing Pangéran, saben nabi mesthi dipun pilawani ingkang kalayan sanget, sarta saben para utusan ing wasananipun mesthi kasil saged anjumenengaken yakti. Makaten punika ringkesanipun saha pathinipun sadaya lalampahanipun para andika nabi ingkang kacariyosaken wonten ing Quran, wonten bédanipun inggih namung sakedhik sanget. Dados boten kados katranganipun satunggaling juru-priksa Nasrani, bilih ingkang kaandharaken wonten ing salebeting babad lalampahanipun para nabi punika "lalampahanipun Muhammad," wangsul punika lalampahanipun para andika nabi ingkang mengku piweca lalampahan ingkang dipun alami déning Kanjeng Nabi. Bab punika wonten titikanipun ingkang cetha, déné lalampahanipun para andika nabi ingkang magepokan kaliyan leburipun umat ingkang milawani, punika ingkang kathah kamot wonten ing dhawuh-dhawu Quran ingkang tumurun ing Makkah (Wahyu Makkiyah), mangka nalika jaman Makkah wau para mengsahipun Kanjeng Nabi saweg nedheng-nedhengipun mumbul panguwaosipun, kosokwangsulipun pakaryanipun Kanjeng Nabi katingalipun sajak tanpa pangajeng-ajeng badhé angsal damel. Salajengipun, nalika jaman wahyu Madaniyah (dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing Madinah) para mengsah sampun kawon, dadosipun sampun boten ambetahaken sanget-sanget dipun dhorèngi lalampahanipun para andika nabi ing kina tuwin mengsah-mengsahipun. Ing Quran Suci lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh punika kasebutaken wonten ing panggènan ing ngandhap punika: 3: 32; 6: 85; 7: 59-64; 10: 71-73; 11: 25-48; 14: 9; 17: 3; 21: 76, 77; 23: 23-29; 25: 37; 26: 105-122; 29: 14, 15; 37: 75-82; 51: 46; 53: 52; 54: 9-16; 57: 26; 66: 10; 69: 11-12; 71: 1-28.
Surat 7 Lalampahanipun Nabi Hud dhiri (saka ing ala) sarta supaya sira padha diwelasi. 64 Ananging padha anggorohaké dhèwèké, mulané Ingsun anyala- metaké dhèwèké dalasan para pandhèrèk ing prau, sarta Ingsun angèrem para kang padha ang- gorohaké ing timbalan-timbalan- Ingsun; iku bangsa kang wuta.902 sayekti dhèwèké RUKU' 9 Lalampahanipun Nabi Hud 65. Nabi Hud mulangaken kasawijènipun Allah. 66__72. Panjenenganipun dipun emohi sarta lajeng dhatengipun pidana. Ut. bekti 65 Lan marang (bangsa) 'Ad903 (Ingsun wis angutus) saduluré,904 Hud.905 Dhèwèké acalathu: É, bangsaku! Padha ngabdia ing Allah, sira ora duwé sesembahan liyané Panjenengané; lah apa ta sira ora arep anjaga dhiri (saka ing ala)? 902. Cariyos bab banjir ageng lan bab pandamelipun baita ingkang radi panjang kasebutaken wonten ing 11: 37-48 tuwin ing 23: 27-29. Nanging inggih perlu ugi kapèngetan ing ngriki bilih Quran boten nayogyani téori ingkang mastani banjir ing sajagad, jalaran ing ngriki kasebutaken kalayan terang bilih Kanjeng Nabi Nuh punika kautusipun namung dhateng umatipun, boten kok dhateng sadaya umat ing sajagad. Quran anerangaken bilih ingkang mastani Kanjeng Nabi Nuh tukang dora-cara, punika namung umat ingkang kaparingan wasita Kanjeng Nabi Nuh, sarta ingkang dipun kelem punika inggih namung para titiyang ingkang angemohi timbalan-timbalan-Ingsun, inggih punika wasitanipun Pangéran ingkang kadhawuhan lantaran Kanjeng Nabi Nuh. Awit saking punika banjir wau inggih namung angerob panggènan ingkang dipun dunungi umatipun Kanjeng Nabi Nuh, dados boten kok angerobi saindhenging jagad, kados andharanipun Bébel punika. Lah, punika salah satunggaling bab ingkang Quran kaliyan Bébel béda katranganipun, sarta sapisan malih Quran ingkang leres. 903. Kaum 'Ad, kaliyan nabinipun Nabi Hud, wonten ing Quran Suci kasebutaken wonten ing panggènan-panggènan ing ngandhap punika: 7: 65-72; 11: 50-60; 14: 9; 25: 38; 26: 123-140; 29: 38; 41: 13-16; 46: 21-26; 51: 41-42; 53: 50; 54: 18-21; 69: 4; 69: 6-8; 89: 6-8. 'Ad punika wayahipun Iram (kasebutaken ing 89: 7), Iram wayahipun Kanjeng Nabi Nuh. Pancer 'Ad ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika kasebut 'Ad ingkang sapisan (53: 50), kanggé ambédakaken kaliyan pancer Tsamud, ingkang kasebut 'Ad ingkang kaping kalih. Pancer 'Ad punika sami dudunung wonten ing saganten wedhi Al-Ahqaf (46: 21), ingkang kasebutaken wonten ing gambar kar tanah Arab, déné pernahipun wiwit Oman dumungi Hadlarmaut (Rz). Tuwan Rodwell mastani bilih "pancer kakalih 'Ad lan Samud - tumrap pancer Samud kasebutaken déning Diod. Sic. Lan Ptolemy - punika panggènanipun wonten ing salèripun Makkah." Nanging anggènipun mastani 904, 905. Mirsanana kaca candhakipun. 451
452 Papan ingkang luhur Juz VIII 66 Para panggedhéning bangsa- né para kang padha kafir acalathu: Sayekti panyawangku kowé iku ana ing sajroning kabodhoan, lan sayekti temen aku nyana, (yèn) kowé iku éwoné para kang goroh. 67 Dhèwèké acalathu: É, bang- saku! Ora pisan ana kabodhoané aku iki, ananging aku iki utusan saka Pangéraning kabèh ngalam: 68 Aku anekakaké marang sira ayahaning Pangéranku lan aku iki juru-pitutur becik kang mitayani tumrap marang sira. Ut. susulih 69 Apa! Apa sira padha gumun, déné ana péling saka Pangéranira alantaran wong anekani lanang golonganira, amrih angéli- ngaké sira? Lan padha angélingana nalikané Panjenengané andadè- kaké sira dadi para Pamaréntah906 ing sapungkuré umaté Nuh sarta amewahi sira ing dalem prakosa- ning dumadinira;907 mulané padha diéling marang paparingé Allah, supaya sira padha begja. sira, tuwan Rodwell wau klèntu manawi tumrap pancer 'Ad, déné manawi tumrap pancer Tsamud saged ugi leres. Bab pancer punika tuwan Sale ngandharaken wonten ing Bubukaning tafsiripun makaten: "'Ad punika pancer ing tanah Arab ingkang kina lan kiyat sarta sami mempeng nembah brahala. Déwa-déwa sesembahanipun ingkang enggel wonten sakawan, inggih punika Sâqiyah, Hâfidzah, Râziqah lan Sâlimah. Ingkang angka satunggal kaanggep tukang maringi jawah, ingkang angka kalih tukang rumeksa saking sawarnining babaya, ingkang angka tiga tukang maringi tedha, déné ingkang angka sakawan tukang nyarasaken samangsa piyambakipun sakit." 904. Tiyang jaler warganing satunggaling pancer punika limrahipun katembungaken "sadhèrèkipun jaler": "Contonipun punika tegesipun: É, wong pancer Bakr" (Ham-LL). 905. Kanjeng Nabi Hud punika manawi wonten ing Bébel kasebut Éber, awit kacariyosaken manawi Hud punika wayahipun Arphaxad. Arphaxad wayahipun Nuh (Rz). Bab salasilahipun Éber mirsanana Purwaning Dumados 10: 24. Kacariyosaken manawi putranipun kakung ingkang asma Yoktan angadegaken kerajan wonten ing Yûnân. 906. Tiyang Arab kadadosaken khulafâ' utawi gegentos punika tegesipun kadadosaken kaum ingkang maréntah lan anggadhahi karajan ingkang wiyar. 907. Sawenèh mufassir nyariyosaken dodongèngan ingkang boten wonten watonipun ing bab
Surat 7 Lalampahanipun Nabi Hud 70 Dhèwèké padha calathu: Apa tekamu marang aku kéné iki supa- ya aku padha anguwuh ing Allah kang Sawiji, sarta aninggal apa kang dikawulani bapak-bapakku? Lah tekakna marang aku kéné apa kang koancamaké aku, manawa kowé iku kalebu wong kang padha temen. temen wus tumiba marang sira908 lelethek sarta bebendu saka Pangéranira; apa kowé padha madoni aku ing dalem (prakara) aran-aran, kang sira sebut-sebut, sira lan bapak- bapakira?909 Allah ora anurunaké wewenang iku; mulané tumrap padha entènana, sayekti aku iki kalawan sira éwoné wong kang padha angentèni. 71 Dhèwèké acalathu: 72 Tumuli Ingsun anyalametaké dhèwèké dalah para pandhèrèké kalawan wilasa saka Ingsun, sarta Ingsun amedhot oyodé para kang padha anggorohaké marang tim- balan-timbalan-Ingsun tuwin kang dudu wong-wong angèstu.910 ageng inggiling dedeg-pangadegipun para titiyang wau, ngantos katingal nglengkara. Tetembungan wau wonten ing Quran namung mengku maksud manawi para titiyang wau sami kiyat-kiyat lan prakosa. 908. Kumanthil-kanthil dhateng brahala-brahalanipun tuwin suthik angèstu ing Allah, punika wonten ing ngriki kapangandikakaken kados déné lelethek tuwin bebendu saking Allah ingkang andhawahi piyambakipun. Kacundhukna kaliyan pangandika ing 22: 30 "Padha angedohana leletheking brahala." Tembung rijs punika inggih wonten malih tegesipun ingkang angka kalih, inggih punika pidana utawi siksa; manawi dipun tegesi makaten, anggènipun ngagem fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken wekdal ingkang sampun dipun lampahi) punika dumunung kanggé anedahaken lalampahan ingkang mesthi badhé kelampahan saèstu, awit badhé dhumawahing siksa punika prakawis ingkang sampun genah, ngantos kénging winastan sampun dhumawah. 909. Ingkang dipun karsakaken punika brahala-brahalanipun. Mirsanana 903. 910. Para titiyang wau sami kalebur déning prahara ageng ngantos wolung dinten teterusan (69:7). Ing saganten wedhi, kados déné ingkang kawengku wonten ing nama Al-Ahqaf, prahara ageng punika saged adamel curna para ingkang dumunung ing ngriku. 453
454 Papan ingkang luhur Juz VIII RUKU' 10 Lalampahanipun Nabi Shalih sarta Nabi Luth 73, 74. Nabi Shalih mulangaken kasawijènipun Allah. 75__79. Panjenenganipun dipun emohi sarta pidana andhawahi umatipun. 80, 81. Nabi Luth amulangaken kasucian. 82__84. Panjenenganipun dipun emohi sarta pidana andawahi umatipun. a. 904 Ar. grayang kalayan ala 73 Lan marang (bangsa) Tsa- mud911 (Ingsun wus angutus) sadu- luréa, Shalih.912 Dhèwèké acalathu: É, bangsaku, padha angabdia ing Allah, sira ora duwé sesembahan liyané Panjenengané. Temen wus tumeka ing sira tandha yekti cetha saka Pangéranira: iki untané wa- don Allah, tumrapé sira sawijining tandha;913 mulané iku togna baé mangan ing bumining Allah lan aja sira arubiru, mundhak siksa kang nglarani anibani sira: 911. Sampun kula terangaken bilih Tsamud, ingkang misuwur kasebut 'Ad ingkang kaping kalih, punika wonten ing Quran asring kasebutaken sasarengan kaliyan 'Ad ingkang sapisan. Pancer Tsamud kapangandikakaken wonten ing panggènan-panggènan ing ngandhap punika: 7: 73-79; 11: 61-68; 14: 9; 15: 80-84; 25: 38; 26: 141-159; 27: 45-53; 29: 38; 41: 13-14; 41: 17, 18; 51: 43-45; 53: 51; 54: 23-31; 69: 4-5; 80: 9; 91: 11-15. 'Ad lan Tsamud punika pancer kakalih ingkang celak aluripun, nanging menggah ing jamanipun lan menggahing panggènanipun pisah-pisah. Pancer Tsamud punika nama pipiridan saking wayahipun Iram, wayahipun Kanjeng Nabi Nuh. Patilasan-patilasanipun pancer punika kasebutaken wonten ing pèngetanipun Ptolémy. Makmuripun pancer punika langkung saking kalih atusan taun ing sasampu- nipun 'Ad, déné ingkang dipun dunungi inggih punika panggènan ingkang misuwuripun kawastanan Al-Hijr utawi Al-Hajar (15: 30) tuwin ing tanah cengkar ingkang misuwuripun kanamakaken Wadi-l- Qura, ingkang dados tapelwatesipun ingkang sisih kidul tanah Syriah tapelwatesipun ingkang sisih lèr tanah Arab. (Ringkesan Babad Lalampahanipun Kanjeng Nabi Muhammad, déning S.S.A.). 912. Shalih punika turun ingkang kaping nenem kaliyan Tsamud, luluhuripun ingkang sakawit pancer Tsamud, ingkang lajeng katelah kanggé namanipun pancer wau. 913. Sabda Quran Suci tuwin hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi ingkang apsah boten wonten ingkang anerangaken dodongèngan ingkang manéka-warni, bab jumedhulipun unta èstri lan bab agengipun ingkang angéram-éramaken unta èstri wau. Unta wau unta èstri limrah, ingkang kakarsakaken minangka dados pasaksèn tandha yekti dhateng titiyang kathah. Anggènipun sami mejahi unta wau, dados pratandha bilih piyambakipun boten badhé purun nampèni yakti lan boten purun angèndeli anggènipun sami munasika Kanjeng Nabi Shalih dalah sapandhèrèkipun. Ing ngriki prayogi dipun pèngeti bilih unta kakarsakaken dados tandha yekti punika boten nama anèh, awit dalasan ing jaman sapunika ugi kula sami saged nyipati piyambak Ka'bah padaleman suci ingkang menggah ing kawujudanipun boten kénging winastan saé, punika ugi kakarsakaken dados tandha yekti tumrap ing sajagad sadaya, sintena ingkang kumawantun badhé anyirnakaken punika mesthi badhé nemahi sirna piyambak. Padaleman suci punika, yasan limrah ingkang kadamel saking séla ingkang boten mawi dipun elus, punika tandha yekti ingkang ageng tikel matikel angungkuli tandha yektinipun Kanjeng Nabi Shalih ingkang awujud unta ingkang gesang wau.
Surat 7 Lalampahanipun Nabi Shalih lan Nabi Luth Ut. susulih a. 906 74 Lan padha élinga nalikané Panjenengané sira dadi para pamaréntah ing sapung- kuré bangsa 'Ada sarta anetepaké sira ana ing bumi - sira padha yasa pura ana ing tanahé rata sarta padha anatahi gunung minangka omah914 - mulané padha élinga kadarmaning Allah, sarta aja padha agawé piala ing bumi, agawé wisuna. andadèkaké 75 Kepala-kepalaning bangsané para kang padha gumedhé acalathu marang para kang padha ingang- gep apes, marang para kang padha angèstu saka ing antarané: Apa kowé padha weruh, yèn Shalih iku utusan saka Pangérané? Dhèwèké padha acalathu: Sayekti aku iki padha wong angèstu marang ba- rang kang diampil anggoné kautus. 76 Para kang padha gumedhé iki para acalathu: Sayekti aku wong kang angafiri kang padha koèstu. 77 Banjur padha ambelèh unta wadon iku sarta padha andaga paréntahing Pangérané lan padha acalathu: É, Shalih, tekakna ma- rang aku apa kang koancamaké ing aku manawa kowé iku éwoné para utusan. ing kitab karanganipun Ringkesan Babad Lalampahanipun Kanjeng Nabi Muhammad, Sir Sayid Ahmad Khan nerangaken makaten: "Para titiyang wau sami anggrowongi séla karang, sarta sasampunipun angesongi lan amangun karang wau, lajeng sami wiwit manggèn wonten ing ngriku. Séla karang wau dumugi ing jaman sapunika misuwur dipun namakaken Ashalîb. Mèh sok tiyanga Arab, makaten ugi tiyang ngamonca ingkang lalana dhateng tanah Arab, saged suka pasaksèn bab wontenipun padunungan ingkang saking séla wau, ingkang meger-meger saged adamel pamaremipun para ingkang sami kepéngin sumerep lan saged suka katrangan ing bab kawontenanipun kaum-kaum ingkang yasa padunungan wau. Makaten ugi padunungan wau saged suka pasaksèn ing kayektèning lalampahanipun pancer Tsamud sapérangan ingkang kasebutaken wonten ing dalem Quran." 914. Wonten 455
456 Papan ingkang luhur Juz VIII 78 Tumuli lindhu anekani dhè- wèké, banjur padha dadi awak kang ora obah ana ing omahé.915 79 Tumuli dhèwèké aninggal kono kalawan calathu: É, bangsa- ku! Sayekti temen aku anekakaké marang sira ayahaning Pangéranku sarta aku apitutur becik ing sira, ananging iku padha ora dhemen para juru-pitutur becik.916 sira 80 Lan (Ingsun wus angutus) Luth, nalikané acalathu marang bangsané: Apa! apa sira padha anindakaké panggawé nistha, kang ora ana wong siji-sijia ing jagad ing sadurungira kang nindakaké mangkono.917 915. Siksa ingkang andhawahi kaum Tsamud punika kasebutaken kalayan nama warni-warni. Ing ngriki kasebut rajfah, ingkang ateges lindhu. Ing 27: 52 kasebutaken manawi sami jugrug padununganipun, punika ugi anedahaken bilih para titiyang wau kalebur sarana lindhu. Ing 54: 31 siksa wau kasebut shaihah jawinipun pethak satunggal, sarta cetha manawi punika ingkang dipun karsakaken suwanten oreg ingkang mumucuki lindhu-pethak. Ing 51: 44 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun siksa wau kasebut shâ'iqah, ingkang ateges sadhéngah pidana ingkang adamel risak (O, Q-LL), ingkang kala-kala inggih sok mengku teges kados déné tembung shaihah. Ing 69: 5 kaum Tsamud punika kapangandikakaken kalebur sarana thâgiyah, ingkang jawinipun siksa ingkang sakalangkung déning sanget. Kalih-kalihipun wau sadaya mathuk kanggé nembungaken lindhu. 916. Cetha ingkang kapangandikan makaten punika kakantunipun para titiyang ingkang sami pejah déning bilai ageng wau. 917. Pancènipun miturut urut-urutaning jamanipun - ingkang wonten ing surat punika dipun turut - lajeng gentos anyebutaken Kanjeng Nabi Ibrahim. Nanging ing ngriki dipun langkungi, déné sababipun: sapisan, ingkang kasebutaken punika namung para andika nabi ingkang meningi anggènipun dipun sirnakaken mengsah-mengsahipun; kaping kalih, margi lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika sampun kaandharaken wonten ing surat ingkang sampun, mangka surat punika kénging winastan wewahanipun surat ingkang sampun. awit saking punika ingkang kasebutaken Kanjeng Nabi Luth, putra kapenakanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Ing Quran ingkang nyebutaken Kanjeng Nabi Luth kados ing ngandhap punika: 6: 87; 11: 77-83; 15: 61-74; 21: 74-75; 26: 160-173; 27: 54-58; 29: 32-35; 37: 133-136; 51: 32-37; 53: 53-54; 54: 34-38; 66: 10. Kanjeng Nabi Luth punika salah satunggaling nabi ingkang dipun cacamah asmanipun wonten ing kitab-kitabipun agami Yahudi tuwin wonten ing Bébel. Sampun cetha, Kanjeng Nabi Luth punika kaanggep kawula ingkang tulus déning Kanjeng Nabi Ibrahim (Purwaning Dumados 18: 23), sarta malih anggèning panjenenganipun dipun wilujengaken déning Pangéran, punika mratandhani manawi Pangéran inggih anganggep panjenenganipun punika tiyang ingkang tulus. Suprandéné ing Bébel ngriku ugi kasebutaken bilih Kanjeng Nabi Luth kempal saré kaliyan putra-putrinipun piyambak. Pranyata punika pandamel ingkang sulaya sanget kaliyan katulusan, milanipun cariyos makaten wau kedah katulak, awit tétéla manawi cariyos dora-cara. Pitakènan Kanjeng Nabi Luth punika nabi punapa sanès, tuwan Sale ngakeni manawi nabi, nanging tuwan Whérry mastani sanès nabi. Para titiyang Yahudi anggènipun anggambaraken Kanjeng Nabi Luth boten saé sanget, gagambaran punika dipun cangkok déning Bébel.
Surat 7 Lalampahanipun Nabi Shalih lan Nabi Luth 457 81 Sayekti sira iku padha aneka- ni karep karo padha wong lanang ora karo wong wadon, lah, sira iku bangsa kang langkah. 82 Lan ora ana liya wangsulané bangsané kajaba mung padha calathu: Padha wetokna saka ing kuthanira, sayekti dhèwèké iku wong-wong kang arep anucèni dhiri. 83 Mulané Ingsun anyalametaké dhèwèké dalah pandhèrèké,917A kajaba rabiné; iku kalebu wong kang padha kèri. Ingsun anibani udan marang dhèwèké:918 Lah angen- angenen, kapriyé wasanané para wong kang padha dosa. 84 Lan Manawi cariyos ing Purwaning Dumados 19: 30-38 punika cariyos ingkang nyata, boten saged Kanjeng Nabi Luth kagolong tiyang tulus. Kosokwangsulipun, cariyos ing Purwaning Dumados 18: 23 ingkang ngandharaken anggènipun Kanjeng Nabi Luth dipun wilujengaken nalika Sadum kalebur, punika dados pasaksèn ingkang terang manawi panjenenganipun punika tiyang tulus. Tuwan Sale ngunculaken pasaksènipun Pétrus ingkang nerangaken makaten: "Nanging angentasaké marang Luth kang mursid, kang pegel galihé awit pamblasaré wong balunat ing kono. Déné wong mursid iku mau salawasé manggèn ana ing tengah-tengahé, ing sadina-dina panggalihé mursid asekel déning pamblasaré wong akèh kang ditingali lan dipiarsa" (2 Péter 2: 7, 8). Lah, ing ngriku kasebutaken bilih Luth punika tiyang mursid lan tulus, sesebutan ingkang boten mungguh tumrap panjenenganipun, saupami cariyos ing Purwaning Dumados 19: 30-38 wau kénging dipun gega. Malah ing ngriku ugi kasebutaken bilih panjenenganipun punika sekel panggalihipun margi saking pamblasaripun titiyang Sadum; punika amratandhani manawi panjenenganipun punika wonten ing antawisipun para titiyang ing Sadum wau dados juru-amulangaken katulusan. Kinten-kinten kathah botenipun manawi namung pendhudhuk limrah kémawon sekel panggalihipun déning pamurang-sarakipun titiyang Sadum. Lan malih, punapa perlunipun Kanjeng Nabi Luth, tiyang tulus, keraya-raya pindah dhateng Sadum, dudunung ing ngriku, kempal kaliyan titiyang duraka, manawi boten karana tinanggenah ing wajib ambangun titiyang ing ngriku? Kajawi punika, kaselak mokal manawi Pangéran karsa anglebur satunggaling umat tanpa mawi kaparingan pèpènget langkung rumiyin. Lah, pèpènget wau pranyata sampun kaparingaken dhateng umat ing Sadum lantaran Kanjeng Nabi Luth. 917A. Tembung ahl ing ngriki dipun tafsiri ateges para ingkang sami angèstu dhateng panjenenganipun (Bd). Tembung wau ingkang adakan ateges gotrah utawi krabat, nunggil teges kaliyan tembung âl. Nanging manawi dipun tlusur tegesipun ingkang sakawit, tembung kakalih wau mengku teges ingkang langkung jembar, inggih punika nyakup sawarnining sasambetan, kadosta warganing kulawarga (saking tembung asal âla, ingkang jawinipun gagayutan sanak), tunggil agami utawi tunggil ancas utawi tunggil turun. Nanging inggih wonten bédanipun, antawisipun tembung ahl lan tembung âl wau, inggih punika: manawi âl punika kanggènipun namung tumrap para luhur, déné ahl kénging kanggé tiyang limrah punapa (Rgh). 918. Mathr (ingkang wantahipun jawah) punika inggih sok dipun anggé nembungaken dhumawa- hing awon utawi saé, sesa-sesa manut lésanipun. Nanging (inggih punika ukara ing
458 Papan ingkang luhur Juz VIII RUKU' 11 Lalampahanipun Nabi Syu'aib 85__87. Nabi Syu'aib amulangaken kasawijènipun Allah. 88__93. Panjenenganipun dipun emohi, pidana lajeng dhateng. 85 Lan marang (bangsa) Ma- dyan (Ingsun wus angutus) sadu- luré, Syu'aib. Dhèwèké calathu: É, bangsaku! Padha ngabdia ing Allah, sira ora duwé sesembahan liyané Panjenengané. Temen wus tumeka ing sira tandha yekti cetha saka Pangéranira: mulané padha dikebak ing panaker lan panim- bang sarta aja padha angèlongi barang-barangé wong, tuwin aja gawé wisuna ing bumi sawisé anggoné dibecikaké; luwih becik tumrapé sira manawa sira iku padha wong angèstu:919 iku Ar. lung- guh (anga- dhang) Ut. anga- lang-alangi 86 Lan aja padha angalang- alangi sawarnaning dalan wong kang angèstu ing Panjene- ngané, kalawan angancam sarta saka dadalaning anyimpangaké Allah, iku malèncènga; sarta padha diéling ing lan mamrih supaya ayat punika) punika namung kanggé nembungaken dhumawahing siksa (Q, TA). Siksa ingkang andhawahi kaumipun Kanjeng Nabi Luth punika asring kasebut mathr utawi jawah, ing 11: 82 lan 15: 74 kasebut jawah séla, sarta ing 54: 34 kasebut hâsib, ingkang ateges sadhéngah siksa (nanging tegesipun ingkang sakawit kang ambalangaké watu). Ing 15: 74 katembungaken shaihah, kawimbuhan redi latu sinarengan ing lindhu, awit shaihah punika tegesi pun suwanten gumuruh kados déné ingkang kelampahan manawi badhé wonten lindhu, sarta tembung wau kanggé anembungaken lindhu (mirsanana 915). 919. Ing Quran Kanjeng Nabi Syu'aib punika kasebutaken kajawi wonten ing ayat punika ugi wonten ing panggènan ing ngandhap punika: 11: 84-95; 15: 78-79; 26: 176-191, tuwin ing 29: 36, 37. Kanjeng Nabi Syu'aib punika tedhakipun Kanjeng Nabi Ibrahim turun kaping gangsal. Madyan utawi Midyan punika namanipun ingkang putra kakung Kanjeng Nabi Ibrahim patutan saking Keturah (Purwaning Dumados 25: 2), sarta ing pinggiring Saganten Abrit, kaprenah sakidul wétanipun Redi Sina, wonten kitha ingkang ugi nama Madyan, punika padununganipun para turun-turunipun Madyan wau. Déning Ptolemy kitha wau kasebut Modiana. Limrahipun tiyang sami amastani Syu'aib punika sami kaliyan Yethro. Dhawuh ingkang mungel: aja angurangi manusa barang-barang punika ateges dhawuh awisan angirangi utawi nyahak wewenangipun manusa (Bd), utawi awisan tumindak ingkang boten leres dhateng sasamining manusa tumrap barang-barangipun utawi hak-hakipun.
Surat 7 Ar. lan an- tawisipun Lalampahanipun Nabi Syu'aib nalikané sira iku sathithik, tumuli Panjenengané angakèhaké sira; lan padha angen-angenen, kapriyé wu- sanané para kang agawé wisuna. 87 Lan manawa golonganira ana sapantha kang padha angèstu ing barang kang dakampil anggonku kautus, sarta ana sapantha kang padha ora angèstu, lah padha disabar nganti Allah amancasi antarané aku kabèh; lan Panjene- ngané iku becik-beciké para juru- mancasi. JUZ IX 88 Para kepala-kepalané bangsa- né kang padha gumedhé-gumedhé, acalathu: Yekti aku bakal nge- tokaké kowé, é, Syu'aib, sarta kancamu kang padha angèstu, saka kuthaku, utawa kowé balia ing agamaku. Dhèwèké calathu: Apa! apa sanajan aku gething (marang iku)? 89 Tetep agawé goroh tumrap marang Allah aku, yèn ta aku padha balia ing agamamu, ing sawisé Allah anyalametaké aku saka layak tumrapé aku, yèn ta aku padha balia mrono, kajaba manawa Allah, Pangéranku, angarsakaké: Pangéranku iku ngélmuné ang- limputi ing samubarang; marang Allah anggonku suméndhé. Pangé- ran kawula! mugi Tuwan amancasi antawisipun kawula sarta bangsa kawula kaliyan leres; sarta Tuwan juru- punika saé-saénipun para mancasi. ing kono; lan ora 459
460 Papan ingkang luhur Juz IX 90 Lan kepala-kepalaning bang- sané, para kang padha kafir, acalathua: Manawa kowé padha manut Syu'aib, sayekti kowé iku padha wong kapitunan. 91 Tumuli lindhu anekani dhè- wèké; mulané banjur padha dadi awak kang ing omahé.920 tan obah ana 92 Para kang padha anggoro- haké Syu'aib dadi kaya-kaya ora tau manggon ana ing kono; para kang padha anggorohaké Syu'aib, iku para wong kang kapitunan. Ar. dhèwèké kabèh 93 Mulané dhèwèké aninggal bangsané sarta calathu: É, Bang- iki saku, anekakaké marang sira ayahané Pangéranku sarta aku apitutur becik marang sira, mulané kapriyé olèhku bakal sedih tumrap bangsa kang padha kafir?921 sayekti temen aku RUKU' 12 Para titiyang Makkah dipun pèpèngeti badhé dhumawahing pidana 94, 95. Punapa perlunipun kasusahan dipun dhatengaken. 96__99. Pidana punika cawisanipun para ingkang angemohi Kanjeng Nabi. Ingsun ora angutus sawijining Nabi ing sajroning nagara, kajaba masthi wongé (ing kono) Ingsun tekani kasusahan sarta kasangsaran, supaya padha adhedhépéa.922 94 Lan 920. Siksa punika kasebutaken kaping kalih, sapisan kasebut rajfah, jawinipun lindhu, kaping kalih kasebut shaihah wonten ing 11: 94, ingkang ugi mengku teges lindhu. 921. Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika nadyan di kados punapa sangetipun anggènipun dipun mengsahi, suprandéné sikepipun Kanjeng Nabi dhateng mengsah-mengsahipun kasebutaken makaten: "Bokmanawa ta nganti sira anglalu jiwanira saking prihatin amarga dhèwèké padha ora angèstu" (26:3). 922. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 7 Para titiyang Makkah dipun pèpèngeti Ar. ala Ar. kabe- cikan Ar. ang- grayang 95 Tumuli kang mauné kasusa- han925 Ingsun salini katentreman, nganti mundhak cacah jiwané sarta padha calathu: Temen kasangsaran lan karaharjan iku wus anekani bapak-bapakku. Tumuli padha Ing- sun pundhut kalawan tanpa antan- antan sarta padha ora rumasa. 96 Lan manawa wongé kutha- kutha iku padha angèstu sarta anjaga awaké (saka ing ala), yekti Ingsun nugraha- angengakaké nugraha saka ing langit lan bumi marang dhèwèké, ananging dhè- wèké padha anggorohaké, mulané padha Ingsun patrapi, amarga saka pakolihing (tindaké). 97 Apa! apa wongé kutha-kutha iku rumasa aman saka siksa- Ningsun kang anekani dhèwèké ing wayah bengi, sajroné padha turu? 98 Apa! apa wongé kutha-kutha rumasa aman saka siksa-Ningsun kang anekani dhèwèké ing wayah ésuk, sajroné padha dolanan?926 Pangandikanipun Kanjeng Nabi Syu'aib ingkang kasebutaken wonten ing ayat punika mengku teges, bilih panjenenganipun sampun katog anggènipun maringi pèpènget dhateng umatipun, dados panjenenganipun sampun nama boten lepat, manawi umatipun wau boten angsal piguna saking pituturipun ingkang saé. 922. Lalampahanipun umat-umat punika kakarsakaken kanggé pèpènget dhateng para titiyang Quraisy. Bab punika sampun terang. Makaten ugi inggih sampun cetha bilih kasusahan lan kasangsaran punika samangsa kadhawahaken dhateng satunggaling kaum, inggih mengku hikmah (kawicaksanan) kanggé nyaèkaken ruhaninipun kaum wau, supaya padha adhedhépéa. Pangandika punika kénging kasuraos anyasmitakaken paceklik ageng, ingkang kasebutaken kalayan langkung terang malih wonten ing 44: 10, 11. 925. Saé lan awon ing ngriki ateges sakéca lan kasangsaran (Rz). 926. Dluha ingkang ing ngriki dipun tegesi ing wayah ésuk, punika wiwitipun ing sasampuning mlethèkipun surya; sawenèh malih amastani nalika surya sampun radi inggil (TA-LL). Tembung wau rimbagan saking tembung kriya dlahâ, jawinipun dadi pratéla, sarta tembung wau kanggé tumrap wekdal wiwit surya sumorot anelahi ngantos manawi sampun sawatawis inggil. Dodolanan ing ngriki kénging kasuraos kalayan walaka, utawi inggih kénging kasuraos padamelan donya ingkang andadosaken para titiyang wau sami ketungkul, ngantos anglirwakaken gagayuhan ingkang luhur. 461
462 Papan ingkang luhur 99 Apa! lah apa padha rumasa aman saka rancanganing Allah? Ananging ora ana kang rumasa aman saka rancanganing Allah, kajaba wong-wong kang bakal sirna. RUKU' 13 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 100__102. Pandumipun para umat ing rumiyin punika dados pèmut. 103__105. Kanjeng Nabi Musa andhatengaken ayahanipun dhateng Fir'aun. 106__108. Tandha- tandha kasuwun sarta inggih katedahaken. 100 Apa ta ora terang tumrapé para kang padha amaris bumi ing angenggoni kang sapungkuré (mauné), yèn, upama Ingsun angarsakna, bakal padha Ingsun patrapi amarga saka dosané sarta bakal padha Ingsun ecap atiné; wusana bakal padha ora krungu.927 101 Iki kutha-kutha - Ingsun anyaritakaké marang sira sawe- nèhing carita-caritané, lan sayekti temen para utusané wus anekani dhèwèké bukti-bukti, ananging dhèwèké padha ora arep angèstu ing barang kang mauné padha digorohaké; kaya mang- kono Allah angecap marang ati- atiné para wong kafir. kalawan 102 Lan Ingsun ora nemu (ka- setyané marang) janji ing kèkè- hané dhèwèké, lan Ingsun anemu kèkèhané dhèwèké temen iku padha wong murang yekti, 927. Punika anedahaken punapa sababipun lan manawi kados pundi Allah angecap manah. Inggih punika: anggènnipun manusa nindakaken dosa punika ingkang murugaken piyambakipun angsal kasusahan saking Allah, ing wasananipun manah ingkang kados makaten wau lajeng kaecap, temahan "dhèwèké padha ora krungu." Bab punika kagamblangaken malih déning ayat candhakipun. Allah angarsakaken manusa samia angèstu; Panjenenganipun maringi bukti-bukti ingkang cetha, nanging manusa angemohi, tetep mantep dhateng kakafiranipun. Dados, capipun Allah punika lugu namung tetengering anggènipun sami niyat ambangkang boten purun angèstu, nadyan di kados punapa kémawon. Juz IX
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa a. 860 sapungkuré Musa akanthi timbalan-timbalan- Ingsun marang Fir'aun lan para wong gedhéné, ananging padha ora angèstu marang iku;a lah angen- angenen, kapriyé wusanané para kang agawé wisuna.925A 103 Tumuli, ing 104 Lan Musa acalathu: Dhuh, (raja) Fir'aun! saèstu kula punika utusan saking Pangéraning ngalam sadaya: 105 (Kula punika) layak boten angucapaken punapa-punapa ing atasing Allah, kajawi ingkang nya- ta: saèstu kula andhatengi paduka kalayan bukti saking Pangéran paduka; milanipun para turuning Israil sami kadhawuhana anyartani kula. 106 Calathuné: Manawa teka- nira kalawan tandha, lah coba iku tekakna, manawa sira iku éwoning para wong temen. 107 Mulané dhèwèké banjur lah padha tekené, anguncalaké sakala, iku terang ula, 108 Lan dhèwèké andudut tanga- né, lah padha sakala, iku putih tu- mrap para kang padha andeleng.926 925A. Nalika marsitakaken bab pambagugukipun tiyang Israil, lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa sampun kasebutaken kalayan cekak. Nanging ing ngriki badhé kasebutaken malih kalayan langkung jalèntrèh, kawiwitan wonten ing ruku' ingkang kaping 21. Déné sababipun kajalèntrèhaken punika margi Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika - manawi angèngeti piweca-piwecanipun Kanjeng Nabi Musa - langkung mèmper kaliyan Kanjeng Nabi Musa katimbang lan nabi sanès- sanèsipun. Ing Quran lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa punika kasebutaken wonten ing panggènan- panggènan kados ing ngandhap punika: 2: 49-71; 4: 153; 5: 20-26; 7: 103-156; 10: 75-92; 11: 96-99; 17: 101-104; 18: 60-82; 19: 51, 52; 20: 9-98; 23: 45-49; 26: 10-68; 27: 7-14; 28: 3-44; 37: 114-122; 40: 23-55; 43: 46-56; 44: 17-33; 51: 38-40; 61: 5, tuwin 78: 15-26. 926. Lah, punika contonipun malih kayektèning pratélanipun Quran, samangsa cengkah kaliyan Bébel, ingkang anedahaken bilih andharanipun Bébel boten jangkep. Wonten ing "Pangentasan" bab 463
464 Papan ingkang luhur Juz IX RUKU' 14 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 109-119. Para ahli kemayanipun Fir'aun sami lumawan dhateng Kanjeng Nabi Musa. 120-126. Para ahli kemayan sami angèstu dhateng Nabi Musa. 109 Para panggedhéné wongé Fir'aun acalathu: Sayekti iki ahli kemayan kang sugih kawruh. ingkang kaping sakawan kasebutaken kalayan cetha bilih Kanjeng Nabi Musa kaparingan tandha yekti warni kalih, inggih punika agemipun teken ingkang saged malih dados sawer tuwin astanipun ingkang saged santun warni pethak samangsa kaslobokaken dhateng tangkebing rasukanipun. Sarta malih, Pangentasan 4: 8 nyebutaken kalayan terang Kanjeng Nabi Musa kadhawuhan anggelar tandha yekti warni kalih wau dhateng Fir'aun. Nanging bab ingkang kaping pitu, ingkang angandharaken nalika Kanjeng Nabi Musa anggelar tandha yekti wonten ing ngajengipun Fir'aun, namung anyebutaken pangéram-éram teken ingkang lajeng katampik. Sampun cetha, nalika tandha yekti ingkang kaping kalih; awit kaselak mokal manawi panjenenganipun ambangkang dhawuhipun Pangéran, sarta malih mesthi botenipun pangéram-éram ingkang angka kalih wau atanpa gina. Prakawis sanès ingkang perlu dados pamanahan inggih punika bab kawontenanipun ingkang sajatos mukjizat utawi pangéram-éram wau. Kados déné ingkang sampun kasebutaken wonten ing dalem Quran, tekenipun Kanjeng Nabi Musa punika teken limrah kémawon: "Kawula anggé teteken saha kawula anggé anggepyokaken rarambanan ménda kawula, tuwin kawula anggé sanès-sanèsipun" (20: 18). Ing Quran boten wonten pangandika ingkang anyebutaken bilih saben teken wau kadhawahaken mesthi lajeng dados sawer. Dalasan nalika titiyang Israil wonten ing salebeting babaya ageng Kanjeng Nabi Musa boten migunakaken teken wau. Namung kaping kalih teken wau kasebutaken dados sawer, inggih punika: (1) nalika Kanjeng Nabi Musa sumiwi wonten ing ngarsanipun Pangéran sadèrèngipun ngrawuhi raja Fir'aun; (2) nalika panjenenganipun rawuh ingkang sapisan ing ngarsanipun raja Fir'aun, sarta inggih namung ambal kaping kalih punika astanipun dados pethak. Ingkang saambalan sampun terang manawi malihipun warni teken dados sawer punika namung kapirsanan Kanjeng Nabi Musa piyambak, ing kalaning panjenenganipun sumiwi wonten ing ngarsanipun Pangéran; dados sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi punika kawontenan luyut - inggih punika: kawontenan, ingkang ing nalika punika ing sawatawis wekdal tiyang ngambah ing laladan ruhani. Kawontenan wau kawontenan ingkang dipun alami déning para andika nabi tuwin para tiyang tulus sanès-sanèsipun samangsa sami nampèni wahyuning Pangéran. Sampun cetha manawi punika sanès kawontenan tilem, nanging ugi sampun terang manawi punika kawontenan, ingkang nalika punika manawi manusa sumengka ing ngaluhur uwal saking pangaribawa- nipun kawadhagan, saged nyumerepi barang-barang ingkang boten saged tiningalan ing mripat wadhag, sarta saged mirengaken barang-barang ingkang pancènipun boten saged kapireng ing talingan wadhag. Dados sampun cetha bilih ingkang sarambahan wau, Kanjeng Nabi Musa mirsani malihipun warni teken lan asta wau ing kalanipun ngalami kawontenan saminipun manawi panjenenganipun tampi wahyu. Ambalan ingkang kaping kalih wonten bédanipun kaliyan ingkang sapisan, awit kajawi Kanjeng Nabi Musa wonten tiyang sanès-sanèsipun ingkang sumerep malihipun warni teken lan astanipun Kanjeng Nabi Musa. Umum angakeni bilih dayaning luyut punika kala-kala sakalangkung déning kiyat, ngantos tiyang sanès saged tumut ngraosaken. Rèhning tekenipun Kanjeng Nabi Musa punika boten anggadhahi sisifatan malih dados sawer saben-saben kadhawahan, sarta rèhning malihipun warni wau namung kelampahan kaping kalih, bobontosaning pamikir boten sanès kajawi: malihing warni wau kalampahanipun nalika tampi wahyu. Suprandéné punapa ingkang kagelar punika boten teka namung mainan blaka. Wondéné kasunyatan agung ingkang kawengku wonten ing malihing 'asha utawi teken dados sawer, inggih punika: para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Musa, ingkang kawarna teken, punika mesthi badhé menang
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 110 Karepé arep angetokaké kowé saka ing nagaramu; mulané padha kapriyé rembugmu?927 111 Dhèwèké padha calathu: Piyambakipun mugi kadhawuhan sarta mugi paduka angentosi, kaparenga utusan para juru-angem- palaken ing kitha-kitha: ambekta sawarnining ahli kemayan ingkang sugih kawruh dhateng ngarsa paduka. 112 Supados sami 113 Para ahli kemayan padha teka marang Fir'aun, aturé: Saèstu kawula kedah sami angsal pituwas, manawi kawula ingkang sami menang.928 114 Dhèwèké calathu: Iya, sarta sira yekti bakal dadi éwoné wong kang padha kaparek (marang aku). 115 Dhèwèké padha calathu: É, Musa, apa kowé arep anguncalaké, apa aku kang padha anguncalaké dhisik? 116 Calathuné: Padha anguncal- na! Lah bareng wis padha angun- calaké, (banjur) padha ambawur pandelengé wong-wong sarta padha anggigiris tuwin anekaké kemayan kang gedhé. kaliyan mengsah-mengsahipun. Déné maksud ingkang kawengku wonten ing mukjizat asta dados pethak, inggih punika: bukti-buktinipun Kanjeng Nabi Musa badhé sumunar anelahi tur cetha awéla- wéla. Katranganipun lalampahan warni kalih wau kasebutaken wonten ing 1581 tuwin 1582. 927. Amr ing ngriki mengku teges nyukani pamrayogi utawi nyukani rembug. Sawenèh wonten ingkang nerangaken murnî jawinipun: aku wènèhana rembug utawi aku wènèhana pamrayoga (A-LL). Cetha ukara wau wicantenipun raja Fir'aun. 928. Mirsanana Pangentasan 7: 11 "Fir'aun banjur iya animbali para wong wasis lan para juru- tenung." 465
466 Papan ingkang luhur 117 Lan Ingsun aparing dhawuh marang Musa kalawan pangan- dika: Uncalna tekenira! Lah padha sakala, iku anguntali sabarang sulapané.929 118 Lah barang nyata wis tetep lah wus jugar apa kang wus padha dilakoni. 119 Lah ing kono dhèwèké pa- dha kalindhih sarta padha bali dadi asor. 120 Lan para ahli kemayan padha karubuhaké, padha sumung- kem. 121 Padha calathu: Kula sami angèstu dhateng Pangéranipun ngalam sadaya: 122 Pangéranipun Musa Harun.930 lan 123 Fir'aun calathu: Apa kowé angèstu ing dhèwèké sadurungé aku kowe? Sayekti iki temen sandi upaya kang padha korancang sajroning kutha, pamrihmu arep padha angetokaké wongé saka ing kono; ananging kowé bakal padha weruh: angidini marang 929. Mirsanana Pangentasan 7: 12 "Sawiji-wijiné iya padha ambuwang tekené, lan tekené iya padha dadi ula; nanging lantarané Harun anguntal marang tekené para sikir mau." Punapa ingkang kagelar déning para juru-kemayan kasebut sabarang sulapané, punika anedahaken kawontenanipun ingkang sajati kemayanipun para juru-kemayan wau. Sadaya apus krama lan panggorohan. Salajengipun mirsanana 1591. 930. Bébel boten anerangaken bab wontenipun juru-kemayan ingkang sami angèstu dhateng Pangéraning Ngalam sadaya, inggih Pangéran ingkang angutus Kanjeng Nabi Musa punapa déné angèstu bilih ayahan ingkang kaampil Kanjeng Nabi Musa pranyata saking Pangéran. Nanging ing kitab-kitab agami Yahudi kasebutaken, kadosta kasebutaken bilih sawenèh tiyang Mesir wonten ingkang andhèrèk Kanjeng Nabi Musa nalika panjenenganipun wau linggar saking tanah Mesir, ingkang dipun kiyataken déning cariyos ing Bébel makaten: "Ana wong golongan akèh warna-warna bangsané padha mèlu budhal" (Pangentasan 12: 38). "Nalika pundhat wawangené Nabi Musa tumedhak saka ing gunung, wong Mesir padha teka byuk-byukan patangpuluh èwu cacahé, kanthi dipandhégani juru-kemayan Mesir loro, Yanos lan Yambros yaiku juru kemayan kang nirokaké Nabi Musa anggelar Juz IX
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 124 Sayekti aku bakal padha angethok lan sikil-sikilmu seling sisih, tumuli temen bakal padha dak penthèng kabèh. tangan-tanganmu 125 Dhèwèké padha calathu: Saèstu, dhateng Pangéran kawula anggèn badhé wangsul: kawula sami 126 Saha Panjenengan boten ba- dhé anandukaken wawales, kajawi amargi anggèn kula sami angèstu ing timbalan-timbalanipun Pangé- ran kula nalika sami dumugi ing kula: Pangéran kawula! Mugi Tuwan anjawahaken kasabaran dhateng kawula saha mugi Tuwan andadosaken pejah kawula suma- rah. RUKU' 15 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 127. Angambali panganiaya dhateng para turun Israil. 128, 129. Kanjeng Nabi Musa andhawuhaken supados sami sabar saha anyagahi kamardikan lan kamenangan. 127 Lan para gedhéné wongé Fir'aun calathu: Punapa Panjene- ngan kèndelaken kémawon Musa dalah titiyangipun sami adamel wisuna ing bumi saha anilar Pan- jenengan sarta sesembahan Panje- nengan? Calathuné: Aku bakal matèni anak-anaké lanang sarta anguripi para wadoné, lan sayekti aku iki kang murba-wisésa marang dhèwèké.931 tandha yakti lan wewelak kang ngenani tanah Mesir kaé" (Yewish Éncy). Juru-kemayan kakalih wau ugi kasebutaken namanipun wonten ing 2 Timotius 3: 8. Punika ugi anélakaken kayektèning pratélan ing Quran saha anélakaken boten jangkepipun cariyos ing Bébel. 931. Tembung ingkang dipun jarwani "kang murba-wisésa" punika tembung qâhir, ingkang tegesipun tiyang ingkang menang, nelukaken utawi nglindhih tiyang sanès (LL). 467
468 Papan ingkang luhur acalathu marang wongé: Padha nyuwuna pitulung ing Allah sarta padha disabar: sayekti bumi iku kagungané Allah; iku Panjenengané amarisaké ma- rang kawula-Né, sapa kang dadi kapareng-É, lan wekasan (kang becik) iku kadarbé para kang anjaga dhiriné (saka ing ala). 128 Musa Ar. kula Ar. kula 129 Dhèwèké padha calathu: Kula punika sami dipun sia-sia saking sadèrèngipun panjenengan rawuh ing ngriki sarta sasampun- ipun panjenengan rawuh ing ngri- ki. Calathuné: Manawa-manawa Pangéranira karsa anyirnakaké mungsuhira sarta amisuda sira dadi pamaréntah ing bumi; tumuli Pan- jenengané bakal amirsani kapriyé panggawénira.932 RUKU' 16 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 130-135. Titiyang Mesir kadhatengan kasusahan warni-warni. 136, 137. Piyambak- ipun sami keblabak sarta para turun Israil sami wilujeng. 138-141. Para turun Israil sami tumiyung manahipun dhateng brahala. a. 935 130 Lan sayekti temen Ingsun wus amatrapi wong-wongé Fir'aun kalawan bethatan sarta sudaning woh-wohana supaya dhèwèké pa- dha élinga. 131 Anaging samangsa becik tumeka marang dhèwèké, padha calathu: Iki labet saka aku dhéwé; lan manawa ala angenani dhèwèké, padha dilabetaké saka kojuré Musa 932. Ing bumi punika ingkang dipun karsakaken Tanah ingkang kajanjèkaken, awit inggih mriku punika ingkang katuju Kanjeng Nabi Musa sapandhèrèkipun. Anggènipun kadadosaken tiyang ingkang maréntah wonten ing bumi punika mawi janji manawi sami anindakaken kasaénan. Bab punika kasasmitakaken wonten ing wekasaning pangandika ing ayat punika. Juz IX
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa sakanthiné; sayekti, kojuré iki mung saka ngarsaning Allah, ana- nging kèh-kèhané padha ora we- ruh.933 132 Sarta padha calathu: Kowé nekakna tandha apa baé marang aku, kang supaya aku kena ing kemayan, lah ora bakal aku padha angèstu marang kowé. angutus pageblug934 anekani dhèwèké sarta ama walang lan tengu, kodhok tuwin getih tandha-tandha kang terang-awijang;935 ananging dhè- wèké padha ambeg gumedhé lan dhèwèké iku bangsa kang dosa. 133 Mulané Ingsun 933. Kacariyos para titiyang Yahudi sami amastani manawi sawenèh saking kacilakan ingkang kasandhang punika margi saking rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad saw., wicantenipun: "Reregan saya munggah andedel, udan saya kurang" (Rz). Ambokmanawi ingkang dipun kajengaken punika paceklik ageng. Para titiyang Mesir ugi kataman paceklik sarta sami amastani manawi anggènipun nandhang kacilakan punika margi saking Kanjeng Nabi Musa. Nanging para titiyang wau sami kadhawuhan, bilih anggènipun sami nandhang cilaka punika margi saking pandamelipun piyambak ingkang awon. Tembung thâir, wantahipun ateges peksi, kanggé anembungaken nasib awon, punika mengku maksud ingkang lebet, sarta punika nyasmitakaken gugon-tuhonipun bangsa Arab. Kacariyos bangsa Arab punika asring sami methèk badhé dhatenging awon saking suwantening peksi gagak tuwin saking peksi ingkang ngener mangiwa (LL). 934. Miturut Rgh, thûfân punika tegesipun ingkang asli sadhéngah babaya ingkang namani manusa saking sadaya arah, awit saking punika tembung wau ugi kanggé nembungaken banjir ageng. Miturut TA, thûfân punika ateges pejah, utawi pepejah ingkang nyrambahi; utawi pepejah ingkang sakalangkung déning kathah (LL). Dados tembung wau saged mengku teges wewelak ingkang mahanani wontenipun pepejah ingkang kathah sanget utawi saged mengku teges banjir ageng. Bkh anjarwani tegesipun ingkang sajati thûfân punika pepejah ingkang kathah. 935. Bébel anyebutaken tandha-tandha yekti ing ngandhap punika: (1) toya malih dados rah; (2) kodhok; (3) tengu; (4) laler cacak; (5) pangeblug kéwan lan manusa; (6) jawah woh; (7) walang; (8) pepeteng; (9) wewelak ingkang tumempuh dhateng sakathahing anak pambajeng. Wewelak wau sadaya ingkang kasebutaken ing Quran kalayan tetembungan ingkang terang namung ingkang angka satunggal, kalih, tiga, lan angka pitu. Ingkang kasebut ing angka sakawan sampun kawengku ing angka tiga; angka gangsal lan angka sanga kasebutaken sareng: thûfân utawi pepejah ingkang nyrambahi; jawah woh boten kasebutaken, nanging risakipun wowohan ingkang kajalaran jawah woh wau kasebutaken wonten ing ayat ingkang angka 103; pepeteng boten kasebutaken, minangka gentosipun kasebutaken awis toya ing ayat wau ugi, sajakipun punika ingkang saèstu, sarta sajakipun pepeteng punika namung wahananipun kémawon, éntar utawi inggih walaka, awit angin ageng lan prahara ageng punika saged mahanani pepeteng, langkung-langkung ing masa awis toya (ketiga). Tandha yekti warni kalih ingkang kasebut ing ayat 130, kaliyan gangsal ing ayat punika, dados tandha yekti pipitu, ingkang manawi kawewahan tandha yekti warni kalih, teken dados sawer lan asta dados pethak, dados tandha yekti warni sanga ingkang kasebut ing 17: 101 tuwin 27: 12. 469
470 Papan ingkang luhur bareng wewelak936 anibani dhèwèké, padha calathu: O, Musa, sampéyan nyuwunaken kula dhateng Pangéran sampéyan punapa janji-Nipun kaliyan sampé- yan; manawi sampéyan anyirnak- aken wewelak punika saèstu kula badhé sami angèstu dhateng sam- péyan, sarta saèstu kula badhé sami akèn para turun Israil anyar- tani sampéyan. 134 Lan Ar. dhèwèké Ingsun wus anyirnakaké wewelak saka ing kono tumeka semayané mangsa, kang dhèwèké bakal tumeka ing kono, padha sakala padha ambalik (janjiné).937 135 Ananging bareng a. 82 136 Mulané dhèwèké padha Ing- sun patrapi wawales sarta padha Ingsun kelem ing sagaraa marga anggoné anggorohaké tandha-tan- dha-Ningsun sarta anggoné padha anglirwakaké marang iku. 137 Lan Ingsun amarisaké bumi wétanan lan kang kulonan, kang ing kono wus Ingsun barkahi, marang bangsa kang padha di- anggep apes lan wis sampurna sabdaning Pangéranira kang utama ana ing turuning Israil amarga anggoné padha ambek sabar; lan Ingsun anyirnakaké sabarang yaya- sané Fir'aun lan wongé lan apa kang wus padha didegaké.938 936. Ingkang dipun karsakaken inggih punika wewelak ingkang kasebut ing surat ingkang sampun. 937. Pangentasan bab 8__11 anélakaken bilih Fir'aun rambah-rambah nulayani janjinipun badhé angidini titiyang Israil sami késah saking Mesir, inggih punika kasagahan ingkang dipun prasetyakaken, janji wewelak ingkang saweg dhumawah saged kabirat. 938. Bumi ingkang binarkahan punika boten sanès inggih Tanah Suci, ingkang bab punika sampun kajanjèkaken déning Pangéran dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim. Pangandika candhakipun anedahaken bilih ing ngriku punika nyasmitakaken janji ingkang sampun kaparingaken: Lan wis sampurna Juz IX
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa a. 82 138 Lan Ingsun wus anyabra- ngaké sagaraa para turuning Israil; banjur tumeka marang bangsa kang manembah brahalané padha calathu: Dhuh Musa! kula sampé- yan damelaken sesembahan kados sesembahan gadhahanipun. Wang- sulané: Temen kowé iku padha wong atindak bodho.939 139 (Tumrapé) iki sayekti apa kang dhèwèké padha ana ing kono iku bakal disirnakaké, lan muspra apa kang padha dilakoni. 140 Dhèwèké calathu: Apa iya aku anggolèkaké sesembahan ko- wé saliyané Allah, ing mangka Panjenengané iku wus angunggu- laké kowé angungkuli (sakèhing) titah?940 b. 80 c. 81 141 Lan nalikané Ingsun nyala- metaké sira saka wongé Fir'aun, kang anibakaké sira ing siksa kang kerasb amatèni anak-anakira lanang lan anguripi wadon-wadonira,c lan ana ing kono iku coba kang gedhé saka Pangéranira. sabdaning Pangéranira kang utama ana ing turuning Israil. Inggih punika sabda utama kados ingkang kasebut wonten ing Purwaning Dumados 17: 8. Tanah wétan lan sisih kilén punika saged mengku teges pasitènipun Tanah Suci ingkang sisih wétan lan sisih kilèn, utawi tanah ing sawétanipun lan sakilénipun lèpèn Yordan. 939. Sampun cetha nalika titiyang Israil nglembara wonten ing Syria punika srawungipun kaliyan bangsa-bangsa ingkang nembah brahala. Titiyang Israil piyambak inggih tumiyung dhateng kabrahalan, kabukti Pangentasan 32: 1 nyebutaken makaten: "Wong golongan mau tumuli nglumpuk marang ngarsané Arun, aturé: Mugi sampéyan tumandanga, kawula sampéyan damelaken Allah ingkang angirid lampah kawula." Kathah dodongèngan sanès-sanèsipun ingkang anedahaken tumiyungipun titiyang Israil dhateng panembah brahala makaten wau. 940. Bukti ingkang kapangandikakaken Kanjeng Nabi Musa lumawan panembah-brahala punika inggih bukti ingkang marambah-rambah kapangandikakaken déning Quran, inggih punika: manusa punika kénging winastan gustining titah sadaya, sarta angungkuli sagung titah, milanipun manusa kedah boten ngalap sesembahan dhateng barang-barang ingkang langkung asor katimbang lan awakipun piyambak. 471
472 Papan ingkang luhur Juz IX RUKU' 17 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 142-145. Musa Kajumenengaken Nabi sarta tampi Taurat. 146, 147. Pandumipun para ingkang sami angemohi punika. a. 83 142 Ingsun wus anamtokaké waktu marang Musa telung puluh wengi sarta iku Ingsun ganepi sapuluh (engkas), dadi waktuning Pangérané kang tinamtu iku ganep patang puluh wengi.a Lan Musa calathu marang saduluré, Harun: anyulihana lulungguhku ana ing sajroning bangsaku sarta agawéa tuwin aja miturut dada- becik laning wong kang padha gawé wisuna. Ar. Panje- nengané andadèkaké iku 143 Lan bareng Musa wus tekan mangsa-Ningsun kang wus tinamtu sarta Pangérané mangandikani dhè- wèké unjuké: Pangéran kawula! mugi (Tuwan) angatingali kawula, supados kawula saged sumerep dhateng (warna) Tuwan. Pangandi- kané: Ora bisa sira sumurup (war- na-)Ningsun, ananging andelenga marang gunung iku lah manawa iku tetep panggonané, sira bakal iya sumurup (warna-)Ningsun; ana- nging bareng Pangérané amedhar kaluhuran-É marang gunung iku, iki dadi jugrug sarta Musa ambruk sumaput; lah bareng wis éling munjuk: Mahasuci Tuwan, punika, kawula ing Tuwan saha kawula punika wiwi-tanipun para angèstu.941 tobat 941. Kacariyos nugraha ingkang ageng piyambak wonten ing suwarga punika saged ningali ing Pangéran. Dhawuh ingkang kapangandikakaken dhateng Kanjeng Nabi Musa: sira ora arep bisa andeleng Ingsun, punika boten nandhakaken manawi ing gesang sasampuning pejah manusa boten saged ningali dhateng Pangéran. Ingkang kapangandikakaken boten saged punika ningali dhateng Pangéran kalayan mripat wadhag. Sajakipun, panyuwunipun Musa punika adhadhasar panyuwunipun para pinisepuh ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing 2: 55 kala anu punika. Redi jugrug
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 144 Panjenengané angandika: É, Musa, sayekti Ingsun amiji ing sira angungkuli para manusa kalawan ayahan-Ingsun kalawan sabda-Ningsun; mulané cekelana apa kang wus Ingsun paringaké sira, sarta dadia éwoné para kang weruh ing panarima. sarta 145 Lan Ingsun wus anetepaké ing angger942 tumrap dhèwèké ana ing balèbèkan-balèbèkan arupa sarupaning pitutur sarta pamijang tumrap samubarang; mulané iku sira cekelana kalawan kukuh sarta maréntahana wong-wongira supa- ya padha cekelana iku endi kang luwih becik: Ingsun bakal me- ruhaké panggonané para wong kang murang yekti.943 punika sami kaliyan oreg utawi lindhu ingkang kasebut ing 2: 55. Éwadéné wonten katrangan sanèsipun malih ingkang perlu kula aturaken wonten ing ngriki. Ingkang dipun karsakaken déning Kanjeng Nabi Musa badhé dipun uningani punika gumelaripun ingkang sampurna kaluhuranipun Pangéran, ingkang taksih dèrèng kawedharaken, awit calon badhé kagem Kanjeng Nabi Muhammad saw. ing tembé. Kanjeng Nabi Musa boten kawawa ningali barang ingkang badhé kaparingaken pirsa dhateng Kanjeng Nabi Muhammad saw. wau; mirsanana 53: 13, 14 tuwin 2381. Menggah ing sajatos-jatosipun Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi 'Isa punika menggah ing ayahanipun boten paja-paja nyundhul kaliyan ayahan ingkang ing pawingkingipun kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad saw. inggih awit saking punika déné Kanjeng Nabi 'Isa naté ngandika, bilih taksih kathah barang ingkang dèrèng kawulangaken dhateng para pandhèrèkipun, nanging samangsa Juru-pirembag rawuh, panjenenganipun punika ingkang badhé anuntun para pandhèrèk wau dhateng kasampurnaning kayektèn. Prakawis Kanjeng Nabi Musa boten saged anyundhul kaliyan ayahanipun Kanjeng Nabi Muhammad, punika kabuktèn déning anggènipun Kanjeng Nabi Musa dhawah kapidhara nalika panjenenganipun mirsani Gumelaring Kaluhuranipun Pangéran wau. Redi jugrug punika mengku suraos bilih saréngat Musa boten badhé lastantun ing salami-laminipun. Suraos makaten punika saged katitik saking pangandika ing 95: 2, 3, ingkang wigatos nandhing Redi Sina (ingkang jugrug punika) kaliyan "kutha kang aman," inggih punika Makkah ingkang badhé lastantun aman salami-laminipun saumuring jagad. 942. Kataba tegesipun (Pangéran) andhawuhaken (TA-LL), lan majibaken (Msb-LL). Ing ayat ngriki lan ing ayat sanès-sanèsipun ing dalem Quran boten wonten ingkang anerangaken bilih Kanjeng Nabi Musa tampi blèbèkan ingkang sineratan. Kosokwangsulipun, cetha manawi Kanjeng Nabi Musa dipun paringi pangandika déning Pangéran, dados sabda-pangandikanipun Pangéran ingkang katampi Kanjeng Nabi Musa punika alantaran wahyu kados déné nabi sanès-sanèsipun punika. Pangandika ingkang mungel: pitutur sarta pamijang tumrap samubarang, punika boten kénging kasuraos: nyakup sadaya prakawis ing saumumipun, nanging namung tartamtu prakawis-prakawis ingkang kabetahaken déning umat Israil, awit sadaya wau namung kanggé tumrap titiyang Israil (Rz). 943. Suraosipun: badhé dhateng masakalanipun para titiyang Israil sami badhé dados tiyang ingkang murang-yekti, terangipun: para titiyang wau sami badhé anglirwakaken dhawuh-dhawuh ingkang kadhawuhaken dhateng piyambakipun supados dipun lampahi. Bab punika ugi kasebutaken kalayan terang wonten ing kitabipun Kanjeng Nabi Musa. 473
474 Papan ingkang luhur Juz IX 146 Ingsun bakal angéngokaké saka timbalan-timbalan-Ingsun pa- ra kang padha ambek gumedhé ing bumi ora kalawan bener; lan manawa padha andeleng saben tandha, iku dhèwèké padha ora padha lan manawa angèstu; andeleng dalaning katulusan, iku dhèwèké padha ora angalap mi- nangka dalan; lan manawa padha andeleng dalan sasar, iku dhèwèké padha ngalap minangka dalan; iki amarga saka anggoné padha ang- gorohaké marang timbalan-timba- lan-Ingsun sarta padha anglirwak- aké marang iku. 147 Lan para kang padha anggorohaké marang timbalan- timbalan-Ingsun lan sapatemon ing delahan, iku panggawé-pangga- wéné muspra. Apa dhèwèké bakal padha pinaringan pituas saka liyané kajaba apa kang wus padha dilakoni? RUKU' 18 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 148, 149. Para turun Israil sami manembah pedhèt. 150, 151. Sepenipun Nabi Harun saking kalepatan. a. 84 148 Lan wongé Musa ing sa- pungkuré dhèwèké, agawé pedhèta bakalé raja brana papaèsé mung sawijining awak,944 mawa uni. Apa jéné sepuh. Limrahipun para mufassirin sami nganggé teges ingkang angka satunggal wau, suraosipun: pedhèt ingkang kadamel wau namung awak-awakan blaka, tanpa nyawa. Nanging pandamelipun pedhèt wau inggih sampun dipun angkah, sageda nyuwanten kados suwantenipun pedhèt saèstu. Teges satunggalipun punika ugi saged suka katrangan ing bab kawontenanipun ingkang sajatos pedhèt damelan wau, awit margi kadamel saking jéné (mas) tilas anggèn-anggèn, dadosipun pedhèt damelan wau rupinipun abrit utawi jéné sepuh. 944. Tembung jasad punika tegesipun awak-awakan, sarta ateges abrit utawi
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 475 ta dhèwèké padha ora weruh yèn iku ora calathu marang dhèwèké sarta ora anuduhaké dalan marang dhèwèké. Dhèwèké padha angalap iku (minangka sesembahan) sarta padha atindak dudu. 149 Lan bareng dhèwèké wis padha kaduwung945 sarta weruh, yèn awaké temen padha sasar, padha calathu: saupama Pangéran- ku ora welas marang aku sarta ora angapura marang aku, amasthi aku iki bakal padha dadi éwoné wong kang padha kapitunan. Ut. anggo- nira anyu- lihi aku Ut. anggégé 150 Lan bareng Musa wis bali marang wong-wongé, anawung bendu lan prihatén banget, acala- thu: Ala barang kang kotindakaké ing sapungkurku: apa kowé ange- mohi paréntahé Pangéranmu?946 Dhèwèké ambanting blèbèkan- blèbèkané sarta anyandhak sirahé saduluré, dicènèng marang (eng- 945. punika ukara ingkang sampun gumathok tegesipun. Para ahli-basa lan para mufassirin sami sarujuk amastani manawi ukara wau ateges padha mratobat utawi padha keduwung banget. Mila mengku teges makaten awit manut cariyos tiyang punika manawi keduwung lajeng anyokoti tanganipun margi saking susah, dadosipun tanganipun dipun tempuh déning untunipun, kados déné bubujengan cinangkerem ing peksi ingkang kapurih ambujeng (saqatha jawinipun dhawah) (Zj, Q lan sanès-sanèsipun - LL). Kacariyos ukara wau dèrèng naté wonten sadèrèngipun Quran (LL). Utawi saged dipun tegesi nadm, dados ukara wau ateges piduwung angenani wong-wong mau (Zj, Rz). Bab prakawis keduwungipun titiyang Israil punika kelampahanipun ing sasampunipun Kanjeng Nabi Musa wangsul saking redi (2: 54), sanajan ta ing ngriki kasebutaken langkung rumiyin. Menggah ing sajatos-jatosipun urut-urutaning cariyos ingkang kasebutaken ing ayat punika, punika sanès urut- urutaning ingkang murugaken piduwung kasebutaken ing wingking. lalampahan, nanging sasambetanipun piduwung kaliyan dosa, lalampahan 946. Miturut Kf ing ngriki sami kaliyan sarta panjenenganipun nerangaken punika ateges nglentharaken prakawis wau. Nanging TA negesi punika ngemohi, sarta teges punika ingkang kula anggé. Prayogi katerangaken pisan bilih 'ajila punika inggih sok dipun dadosaken tembung kriya ingkang mawa lésan, ingkang mengku suraos sabaqa, ing ngriku lajeng ateges: apa kowé anggégé (utawi kesusu ing babagan) dhawuhé Pangéranmu? Tembung amr (dhawuh) ing ngriki warni-warni tiyang anggènipun merdèni, kadosta: wekdal ingkang tinamtu (I'Ab), janji (Hasan), bebendu ('Ata). Kalbi nyukani teges ingkang panjang makaten: apa kowé kesusu-susu nembah pedhèt ing sadurungé kowé katekan dhawuhé Pangéranmu? (Rz, AH).
476 Papan ingkang luhur Juz IX goné) awaké. Calathuné: Putra lanangé si ibu! Sayekti wong-wong iku padha angapesaké aku, mèh baé padha matèni aku; mulané aja kowé ambungahaké mungsuh- mungsuh asarana aku sarta aja kowé anganggep aku éwoné wong- wong atindak dudu. Ut. panga- yoman a. 2194 151 Dhèwèké munjuk: Pangé- ran kawula! Mugi Tuwan aparing pangapuntena dhateng kawula sarta dhateng sadhèrèk kawula, saha mugi Tuwan lebetaken ing wilasa Tuwan, saha Tuwan punika Asih-asihipun para ingkang sami ambek asih.947 kawula sami RUKU' 19 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 152, 153. Piduwung sarta pangapunten. 154, 155. Panuntun pitung dasa. 156, 157. Wilasa kasagahaken dhateng para ingkang sami angajengi Nabi ingkang kajanjèkaken. 152 Sayekti, para kang padha ngalap pedhèt (minangka sesemba- han), bebendu saka Pangérané bakal anekani dhèwèké mangkono ing dalem kauripan uga asoré donya, lan kaya mangkono iku anggon Ingsun males para kang padha agawé-gawé goroh. Ut. tobat 153 Lan para kang padha ang- lakoni panggawé ala, tumuli ing sawisé iku padha kaduwung sarta padha angèstu, sayekti, sawisé iku, tuhu Aparamarta, Pangéranira Mahaasih. 947. Santolan ingkang dipun pangandikakaken Kanjeng Nabi Harun tur dipun agem (dipun gega) Kanjeng Nabi Musa, punika terang mratandhakaken manawi Kanjeng Nabi Harun boten kalèpètan lepat, boten tumut-tumut damel pedhèt, boten tumut-tumut manembah pedhèt wau. Cariyos ing Bébel ingkang mastani nabinipun Allah ingkang tulus nglampahi dosa ingkang sakalangkung ageng kedah katulak, awit tétéla boten leres. Nyuwun pangapunten punika boten margi dosa nembah pedhèt,
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 154 Lan bareng benduné Musa wus andhèh, dhèwèké anjupuk blèbèkan-blèbèkané iku, lan ing dalem tulisé kono ana tuntunan sarta wilasa tumrap para kang padha wedi marang Pangérané.948 155 Lan Musa wus milih wongé, wong lanang pitungpuluh, tumrap waktu kang wus Ingsun tamtokaké;949 lah bareng lindhu dhèwèké,a dhèwèké anempuh munjuk: Pangéran kawula! Upami Tuwan angarsakna, piyambakipun sampun sami Tuwan lebur ing sadèrèng-dèrèngipun sarta kawula (makaten ugi): Punapa Tuwan badhé anglebur ing kawula sami jalaran saking pandamelipun para titiyang cubluk panunggilan kawu- la? Punika boten sanès kajawi tandhanipun ing ayat punika ugi Kanjeng Nabi Musa inggih tumut nyuwun pangapunten. Kados déné ingkang asring kawarsita wonten ing panggènan sanès-sanèsipun ing Quran Suci, nyuwun pangapunten ing ngriki sami kaliyan nyuwun pangayomanipun Pangéran; inggih punika pangayomanipun Pangéran ingkang kedah dipun suwun déning sok tiyanga, supados boten dhumawah ing dosa margi saking sèkèngipun lan margi saking boten sampurnanipun. Kateranganipun tembung gafr ingkang panjang mirsanana 2194. 948. Miturut Pangentasan 32: 19 Kanjeng Nabi Musa ambanting papan wau "temah remuk ana ing sikilé gunung," margi saking dukanipun. Pangentasan bab 34 nerangaken anggènipun blèbèkan- blèbèkan (papan-papan) wau dipun lintoni ingkang énggal. Cariyos ing Quran boten kados makaten. Quran boten nyebutaken bilih blèbèkan-blèbèkan wau remuk sarta lajeng dipun lintoni malih ingkang énggal, wangsul anyebutaken bilih ing sasampunipun lilih dukanipun Kanjeng Nabi Musa lajeng mundhut blèbèkan-blèbèkan wau, déné seratanipun tetep taksih wonten. Saèstunipun anèh sanget, satunggaling nabi ingkang kados Kanjeng Nabi Musa makaten keladuk dukanipun, ngantos ngremukaken blèbèkan-blèbèkan ingkang isi seratan timbalan-timbalanipun Pangéran; awit saking punika cariyos ing Bébel wau kedah katulak. Boten nyatanipun cariyos ing Bébel wau saged katitik saking nalar makaten: Miturut cariyos ing Bébel blèbèkan-blèbèkan wau blèbèkan-blèbèkan séla, ingkang "seratané iya tapak astané Allah piyambak;" manawi namung kadhawuhaken saking astanipun Kanjeng Nabi Musa kémawon, tangèh lamun yèn ngantosa remuk tan mangga puliha, ngantos boten saged kawaos malih seratanipun. Lah, awit saking punika pratélanipun Quran ingkang nulayani Bébel wau ingkang leres. 949. Pangentasan 24: 1 nyebutaken Kanjeng Nabi Musa ngajak para sesepuh Israil pitungdasa, sanajan para titiyang wau boten kelilan "marek marang ngarepé Yéhuwah," sarta nalika punika anggènipun Kanjeng Nabi Musa wonten ing redi ngantos kawandasa dinten kawandasa dalu (Pangentasan 24: 18). Ing Bébel ugi kasebutaken Kanjeng nabi Musa tindak dhateng redi ing sasampunipun wonten lalampahan nembah pedhèt sarta kacariyosaken anggènipun wonten ing redi kawandasa dinten kawandasa dalu (Pangentasan 34: 28). Ing Quran ingkang dipun karsakaken punika lalampahan ingkang sapisan, tindakipun Kanjeng Nabi Musa ingkang kaping kalih babar pisan boten kasebutaken wonten ing Quran. 477
478 Papan ingkang luhur a. 44 panglèlèr Tuwan; punika Tuwan anggé anasaraken sintena ingkang Tuwan karsakakena saha anuntun sintena ingkang Tuwan karsak- aken; Tuwan punika pangayoman kawula; milanipun mugi Tuwan angapunten ing kawula saha ame- lasi kawula, saha Tuwan punika saé-saénipun para ingkang sami ngapunten. 156 Saha mugi Tuwan amasthi ing kawula kasaénan ing dalem donya punika saha ing dalem akhirat, saèstu kawula sami wang- sul dhateng Tuwan. Pangandikané: Siksa-Ningsun Ingsun kenakaké sapa kang Ingsun karsakaké, lan wilasa-Ningsun anglimputi samu- barang; mulané iku bakal Ingsun pasthi tumrap para kang padha anjaga dhiri (saka ing ala) sarta padha awèh zakat tuwin padha angèstu marang timbalan-timba- lan-Ingsun.949A 157 Para kang padha manut ummi,950 Utusan, Nabi, kang 949A. Sami-sami sifatipun Pangéran, wonten ing Quran sifat asih punika ingkang onjo piyambak. Ing donya pancèn inggih wonten piawon punapa, sarta tiyang ingkang nindakaken awon pancèn inggih kedah dipun pidana; nanging mangga kula aturi ngraosaken dhawuh: Lan wilasa-Ningsun anglimputi samubarang. Menggah ing sajatos-jatosipun dalasan pidana punika ugi mijil saking wilasanipun Pangéran, awit ingkang dipun suprih ing pidana punika sanès kok badhé misakit, nanging badhé nyaékaken tiyang ingkang nindakaken awon. Sih-wilasanipun Pangéran punika pancèn agung temenan, nanging punika namung mligi kaparingaken dhateng para ingkang sami rumeksa saking awon tuwin para ingkang sami angèstu dhateng timbalan-timbalanipun Pangéran, langkung-langkung dhateng para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Muhammad saw., kados déné ingkang kacetha wonten ing wekasaning ayat punika tuwin ing ayat candhakipun. 950. Kateranganipun tembung ummi, ingkang jawinipun tiyang ingkang boten saged nyerat lan boten saged seratan, kajlèntrèhaken wonten ing 117. Inggih awit saking punika déné bangsa Arab punika kasebut umat ingkang ummi. Wondéné nabi ummi, kénging dipun suraos nabinipun umat ingkang ummi (bangsa Arab) awit panjenenganipun punika sami kémawon kaliyan umat wau (inggih punika boten saged maos lan boten saged nyerat) utawi anggènipun panjenenganipun kasebut makaten wau margi panjenenganipun piyambak punika boten saged maos seratan lan boten saged nyerat (Rgh). Nanging sawenèh anerangaken bilih anggènipun Kanjeng Nabi kasebut ummi punika margi panjenenganipun punika asli saking ummu-l-Qurâ, inggih punika Makkah, kitha kerajanipun nagari Arab (MB, Rz nalika nafsiri 3: 74). Dados nabi ummi punika mengku teges warni tiga ing ngandhap punika salah satunggal, inggih punika: (1) tiyang ingkang boten sastra; (2) tiyang saking éwonipun Juz IX
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa kang dhèwèké padha nemu pan- jenengané tinulis ing dalem Taurat lan Injil kang ana ing dhèwèké,951 (kang) maréntahi dhèwèké marang becik sarta menging dhèwèké saka ing ala, lan angenakaké barang kang apik-apik tuwin anglarangi bangsa Arab; tuwin (3) tiyang ingkang asli saking Makkah. Pamanggihipun tuwan Rodwell ingkang amastani bilih tembung ummî punika ateges tiyang ngamonca ingkang mengku kajeng tiyang sanès Yahudi utawi tiyang wanan, punika babar pisan boten wonten watonipun. Mirsanana 2: 78, ing ngriku titiyang Yahudi kasebut Ummi: "Lan saka éwoné dhèwèké ana para kang ora sastra (Ar. Para ummî) kang padha ora ngerti Kitab." Leres, LL negesi ummi tiyang ngamanca, nanging manawi waton-waton ingkang dipun sebutaken LL dipun waspaosaken kalayan cetha saged anedahaken, manawi tembung ummi mengku teges tiyang ngamonca, punika kalayan mengku raos tiyang ingkang kagolong satunggaling pancer utawi gotrah. Dados, pupuntoning pamanggihipun tuwan Lané ingkang amastani bilih tegesipun éntar lan tegesipun ingkang kaping kalih tembung ummi tiyang wanan, punika babar pisan atanpa waton. Bd nyebutaken wonten ing 3: 19 bilih ummi ing ngriku ingkang dipun karsakaken tiyang ingkang boten gadhah kitâb; nanging nadyan kitab ing ngriku dipun tegesana Kitab Suci, boten dipun tegesi seratan, meksa mengku raos: tiyang ingkang boten gadhah cecepengan Kitab Suci punika inggih tiyang Arab, awit sadaya umat ingkang sasrawungan kaliyan bangsa Arab, punika sadaya sami gadhah cecepengan Kitab. Tuwan Lané piyambak inggih anerangaken bilih wontenipun Kanjeng Nabi Muhammad kasebut ummi tiyang ngamonca, sanès tiyang Israil, punika margi panjenenganipun punika tiyang Arab, Trah Isma'il, sanès trah Israil; sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih anggènipun kajulukan makaten punika kalayan mengku sasmita dhateng tembung "sadulurira" ing Pangandharing Torèt 18: 18 punika. Déné bab prakawis Kanjeng Nabi boten saged maos lan nyerat ing sadèrèngipun katurunan wahyu, punika sampun cetha, boten wonten ngulami satunggal kémawon ingkang boten mastani makaten. Ing bab punika sabda-pangandikanipun Quran ceplos: "Lan ing sadurungé iku sira ora tau maca kitab siji, lan sira ora nulis iku kalawan tanganira tengen" (29: 48). Nanging ing bab saged lan botenipun panjenenganipun maos lan nyerat ing sasampunipun katurunan wahyu, para ngulami warni-warni pamanggihipun. Pamanggih ingkang warni-warni wau boten badhé kula aturaken satunggal-satunggal wonten ing ngriki, namung sadaya wau kénging kagerba makaten: sanajan ingkang mastani panjenenganipun saged maos (ing sasampunipun kaparingan wahyu) punika wonten waton-watonipun ingkang kénging pinitados, nanging manawi panjenenganipun ngarsakaken damel serat, tetep tiyang sanès ingkang nyerat. Perlu dipun èngeti jujulukipun Kanjeng Nabi makaten punika kasebut wonten ing surat, ingkang sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ing sagemblengipun tumurun ing Makkah. Awit saking punika paham ingkang amastani bilih tembung ummî dados jujulukipun Kanjeng Nabi boten naté kasebut wonten ing surat-surat ingkang tumurun ing Makkah, punika boten kénging dipun gondhèli, sarta malih boten wonten titikanipun sakedhik-kedhika ingkang nedahaken bilih ayat punika kawewahaken wonten ing Madinah. 951. Kathah sanget piweca-piweca ingkang mecakaken badhé rawuhipun Kanjeng Nabi, kasebut wonten ing kitab Prajanjian Lami lan Prajanjian Énggal. Ing ayat ngriki kalayan mligi kasebutaken kitab Torèt lan Kitab Injil, mila makaten awit Kanjeng Nabi Musa punika wiwitanipun nabi-nabi Bani Israil, déné Kanjeng Nabi 'Isa wekasanipun. Pangandharing Torèt 18: 15-18 nyebutaken kalayan terang badhé jumenengipun satunggaling nabi (ingkang badhé kados Kanjeng Nabi Musa makaten) kapundhut saking ing antawising sadhèrèkipun Bani Israil, inggih punika Bani Isma'il utawi bangsa Arab. Makaten ugi Pangandharing Torèt 33: 2 nyebutaken sumorotipun ingkang mancorong tumedhakipun Pangéran, inggih punika rawuhipun Pangéran "saka pagunungan Paran." Ing Injil inggih kathah piweca-piweca ingkang mecakaken badhé rawuhipun Kanjeng Nabi, kadosta: Matteus 13: 31, Matteus 21: 33-34, Markus 12: 1-11, Lukas 20: 9-18, ing ngriku kasebutaken Bandaraning pakebonan anggur rawuh ing sasampunipun ingkang putra (Kanjeng Nabi 'Isa) dipun aniaya, Yuhanan 1: 22, Yuhanan 14: 16, Yuhanan 14: 26, sadaya sami anyebutaken piweca-piweca ingkang kados makaten wau. 479
480 Papan ingkang luhur barang kang jember-jember ma- rang dhèwèké, tuwin angilangaké momotané saka ing awaké apa déné balenggu kang tumrap ma- rang dhèwèké; mulané para kang padha angèstu ing panjenengané lan angajèni panjenengané tuwin amitulungi952 panjenengané, apa déné padha manut papadhang kang katurunaké kaampil panjenengané, iki para kang padha begja. RUKU' 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 158. Kautusipun Kanjeng Nabi Muhammad punika tumrap manusa sajagad. 159. Panthan agami Bani Israil. 160-162. Nugrahanipun Allah dhateng Bani Israil sarta panerakipun. 158 Calathua: É, para manusa! sayekti aku iki utusaning Allah marang kabèh, Kang karatoning langit-langit lan bumi iku kagungan-É,953 ora ana sesem- bahan kajaba Panjenengané; Panje- nengané agawé urip lan agawé pati; mulané padha angèstua kowé 952. Pangintenipun tuwan Noldeke bilih ing ngriki punika nyasmitakaken para sahabat Anshâr ing Madinah, boten perlu kagega. Makaten ugi pupuntoning pamanggihipun tuwan Rodwell, ingkang lajeng mastani bilih ayat punika mesthi inggih kawewahaken nalika ing jaman Madinah, punika ugi boten kénging dipun ugemi. Mirsanana purwakaning surat punika. 953. Ing ngriki kula sadaya sami dipun pangandikani bilih karatoning Pangéran, ingkang satemenipun namung satunggal thil, punika badhé namung sawarni angger-anggeripun, supados sagung para manusa saged manunggil dados satunggal malih. Menggah ing sajatos-jatosipun ayahanipun Kanjeng Nabi punika kanggé ing sajagad, sarta anggènipun asifat makaten punika sampun wiwit nalika panjenenganipun tampi wasita ingkang sapisan, awit ing surat Fatihah - ingkang sampun boten wonten semang-semangipun malih kagolong wahyu ingkang katurunaken rumiyin piyambak - kapangandikak- aken manawi Allah punika Gustinipun ngalam sadaya lan Pangéranipun sadaya bangsa, dados boten kapangandikakaken Gustinipun utawi Pangéranipun bangsa Arab thok. Saèstu atanpa damel, ngupadosi wasita ingkang kados makaten punika sifatipun wonten ing kitab sucinipun nabi sanès-sanèsipun ing jagad punika. Menggah ing sajatos-jatosipun, saben nabi punika kautusipun namung dhateng umat satunggal, awit ayahanipun kawatesan namung kanggé ambangun lan manunggilaken umat satunggal. Nanging Kanjeng Nabi Muhammad saw. rawuhipun perlu kautus manunggilaken sadaya umat dados saumat sarta anyirnakaken wawates-wawates ingkang amisahaken antawisipun bangsa-bangsa tuwin pakulitan ingkang warni-warni. Panjenenganipun pranyata sampun angsal damel anggèning andumugèkaken ayahan punika. Ingkang makaten punika kabuktèkaken déning babadipun Islam. Saben tiyang nyemplung dhateng Islam, sanalika kabangsanipun larut atanpa teges déning pangertosan Juz IX
Surat 7 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa ing Allah lan utusan-É, Nabi Ummi, kang angèstu ing Allah lan sabda-sabda-Né, lan padha manuta dhèwèké, supaya kowé padha ngambah dalan kang bener.* 159 Lan sawenèhé wong-wongé Musa ana sapantha, kang padha nuntun (manusa) kalawan bebener, sarta (iya) kalawan (bebener) iku anggoné padha anindakaké adil. a. 96 b. 97 c. 89 d. 90 e. 1876 160 Lan Ingsun wus amecah- mecah dhèwèké dadi rolas pancer, dadi para bangsa; lan Ingsun ame- dhar sabda marang Musa nalikané wong-wongé anjaluk banyu: Ang- gebuga watu iku kalawan teke- nira;a tumuli ambuwal tuk rolas, siji-sijining pancer padha weruh pangombéné dhéwé-dhéwé;b lan Ingsun angayomaké méga ing sadhuwuré,c sarta Ingsun anuru- naké manna lan salwa marang dhèwèké;d padha mangana barang- barang becik paparing-Ingsun ing sira. Lan ora padha atindak dudu Ingsun;e balik marang (malah) jiwané atindak dudu marang dhéwé. "kamanungsan" ingkang katiyupaken déning Islam dhateng manahipun tiyang. Kénging winastan kabangsanipun tiyang Islam punika anglimputi jagad sadaya, déné Islam punika agaminipun sadaya manusa, sanès agaminipun satunggaling bangsa ingkang tartamtu. Manawi namung manahipun tiyang Arab ingkang boten sastra kémawon, tangèh lamun saged kathukulan pangertosan agami ingkang samanten jembaripun punika. Ngemungaken sabdanipun Pangéran kémawon ingkang kawasa ngawontenaken éwah-éwahan ageng wonten ing babading agami, awit boten wonten nabi satunggal kémawon ing sadèrèng-dèrèngipun, ingkang naté amulangaken agami ingkang kanggé sadaya para manusa. Dalasan Kanjeng Nabi 'Isa piyambak naté ngandika dhateng satunggaling tiyang èstri sanès bangsa Yahudi, bilih "anggonku kautus mung pinatah marani wedhusé Bani Israil kang padha ketriwal iku" (Matteus 15: 24), sarta nalika panjenenganipun dipun suwuni malih kalayan sanget-sanget, panjenenganipun ngandika: "Saru wong anjupuk rotiné anak-anak, diuncalaké ing ngareping kirik" (26). Ngemungaken ayahanipun Kanjeng Nabi Muhammad kémawon, ingkang nganggep sadaya manusa sami-sami, sami déné putranipun "rama ingkang wonten ing suwarga." Gustining ngalam sadaya. Ambuktèkaken ingkang anyerik-nyerikaken anak-anak lan kirik, punika boten naté pinanggih wonten ing dalem agami Islam. 481
482 Papan ingkang luhur Juz IX f. 91 g. 93 h. 92 161 Lan nalikané padha dipa- ngandikani: Padha angenggonana kutha iki,f sarta padha mangana wetuné kono endi sakarepira, lan padha munjuka: Mugi Tuwan ambirat sasanggèn kawula ingkang awrat punika;g lan padha malebua tumundhuk;h lawangé kalawan Ingsun bakal ngapura marang sira ing kaluputanira; Ingsun bakal amuwuhi paparing marang wong kang agawé becik (ing liyan). 162 Ananging sawenèhé, para kang atindak dudu, padha anyalini kalawan pangucap saliyané kang didhawuhaké marang dhèwèké; mulané Ingsun angutus siksa saka langit anibani dhèwèké, amarga saka anggoné atindak dudu.i i. 95 RUKU' 21 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 163-168. Panerak dhateng Sabbat. 169, 170. Turunan ingkang kantun-kantun. 171. Kados pundi anggènipun ambundheli prajanjian. 163 Lan padha takonana prakara kutha, kang angongkang sagara; nalika dhèwèké padha mlangkah wawalering Sabbat, nalika iwaké ing dinané Sabbat padha teka marani dhèwèké ngambang, lan ing dina kang dhèwèké padha ora amulyakaké Sabbat ora padha teka marani dhèwèké; kaya mangkono anggon-Ingsun nyoba dhèwèké amarga anggoné padha saka murang yekti.954 954. Kitha ingkang kasebutaken ing ngriki punika limrahipun kasuraos kitha Ailah (Rz), inggih punika kitha ing pinggiring Saganten Abrit. Déné lalampahan ingkang kasasmitakaken punika sawenèh saking tindakipun para titiyang Yahudi anggèning nerak wawaleripun dinten Sabat.
Surat 7 a. 107 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 164 Lan nalikané ana sagolo- ngan saka dhèwèké acalathu: Yagéné kowé amituturi wong kang bakal padha linebur déning Allah utawa bakal padha siniksa kalawan siksa kang abanget? Padha mang- suli: Supaya luputa saka ing cacad ing ngarsané Pangéranmu, lan manawa-manawa dhèwèké bakal padha anjaga dhiri (saka ing ala). 165 Lah bareng padha anglir- waké barang kang dhèwèké padha diélingaké, Ingsun anylametaké para kang padha anyegah ing ala sarta Ingsun amatrapi para kang padha atindak dudu, kalawan siksa kang ala, amarga saka anggoné padha murang yekti. padha andalarung paneraké ing barang papacuh tumrap dhèwèké, Ingsun ngandika marang dhèwèké: Padha dadia (kaya) kethèk, inginakaké lan sinengitan.a 166 Mulané, bareng nalikané Pangéranira angundhangaké, yèn Panjenengané yekti bakal utusan anekani dhèwèké, tumeka dina kiyamat, yaiku kang bakal ani- bakaké siksa kang ala marang dhèwèké; sayekti Pangéranira iku rikat temenan ing pamales (marang panggawé ala), lan sayekti Panje- nengané iku satuhu Aparamarta, Mahaasih. 167 Lan (élinga) 168 Lan Ingsun wus amecah- mecah dhèwèké ing bumi dadi para bangsa, sawenèhé padha wong tulus lan sawenèhé (manèh) ora mangkono, lan Ingsun anyoba dhèwèké kalawan mujur lan kojur, supaya dhèwèké padha bali. 483
484 Papan ingkang luhur sapungkuré dhèwèké, kang gumanti, turun kang ala,955 kang maris Kitab, mung padha ngalap barang ora langgeng ing kauripan kang asor iki sarta padha acalathu: Bakal ingapura aku. Lan manawa ana ba- rang padhané iku tumeka marang dhèwèké, iku dhèwèké (iya) bakal nampani.956 Apa aprajanji ing dalem Kitab ora wus kapundhut marang dhèwèké, yaiku yèn dhèwèké ora bakal padha acalathu ingatasé Allah kang sanyata, lan dhèwèké wis padha maca apa kang ana ing jeroné; lan padunungan akhirat luwih becik tumrap para kang padha anjaga diri (saka ing ala). Lah apa ta kowé padha ora ngerti? 169 Tumuli, ing kajaba iku 170 Wondéné para kang padha gondhèlan marang Kitab lan padha anjumenengaké salat, _ sayekti, Ingsun ora angilangaké ganjarané wong kang padha agawé becik. 171 Lan nalikané Ingsun ango- sadhuwuré yag dhèwèké, kaya-kaya iku payon, lan padha nyana, yèn iku bakal anibani awaké: Padha gondhèlana kalawan kukuh apa kang wus Ingsun paringaké marang sira sarta padha angélingana apa kang ana ing jeroné, supaya sira padha anjaga dhiri saka ing ala.957 gunung ing 955. Para ahli basa sami amastani Khalf lan khalaf punika wonten bédanipun, ingkang angka satunggal wau awon, ingkang angka kalih saé, tumrap anak utawi turunan (Q, TA-LL). Kala kadhing tembung kakalih wau lira-liru panganggènipun. 956. Ing sakawit sami nindakaken pandamel dosa karana mélik barang-barang sapélé ing gesang sapunika punika, anggepipun piyambakipun mesthi badhé dipun apunten dosanipun; wasana lajeng sami matuh dhateng pandamelipun ingkang awon, sarta samangsa wonten kelonggaran malih, piyambakipun inggih lajeng sami nindakaken malih dosanipun lami. 957. Dodongèngan-dodongèngan ingkang dipun gubah déning sawenèh mufassirin saking Juz IX
Surat 7 Tumitahing manusa dados pasaksèn 485 RUKU' 22 Tumitahing manusa dados pasaksèn ing kayektèning piwulangipun wahyuning Pangéran 172-174. Kasawijènipun Pangéran punika sampun katanem ing dalem kadadosan- ipun manusa. 175-178. Sanépanipun para ingkang sami angemohi. 179, 180. Kados pundi klèntuning panganggénipun kadadosanipun. 181. Umat ingkang ngambah margi ingkang leres. 172 Lan nalikané Pangéranira turuning anak-anak andadèkaké ing gegeré (wong Adam saka tuwané) sarta aneksekaké dhèwèké jiwa-jiwané dhéwé: Apa atas Ingsun iki dudu Pangéranira? padha munjuk: Inggih, kawula sami aneksèni. Supaya sira ing dina kiyamat ora bakal angucap: Saèstu, kawula punika, tumrap (prakawis) punika sami léna.958 Ut. kasupèn pangandika ingkang cekak punika, kedah katulak. Pangandika punika lugu namung mangandikakaken pangalamanipun para pinisepuh Israil nalika sami wonten ing sukuning redi, ingkang anjenggeleg wonten ing sanginggilipun para titiyang wau. Lindhu ageng ingkang kasebut ing ayat 155, mahanani para titiyang wau anggadhahi panginten manawi badhé kajugrugan ing redi wau. Miturut LA tegesipun ingkang sakawit natq punika za'za'a, jawinipun ebah, gonjang-ganjing, oyag, utawi andadosaken satunggaling barang oreg; utawi sadhéngah ebah, gonjang-ganjing utawi oyag ingkang sanget (LL). . Awit saking punika ukara punika tegesipun angin angoyag wit (TA-LL). Dados, tembung nataqnâ ingkang dipun agem, boten tembung rafa'na, punika anyethakaken kalayan gamblang bilih redi wau oyag ingkang kalayan sanget déning lindhu, nalika para pinisepuh Israil sami wonten ing sukuning redi. IJ inggih amèngeti teges makaten punika, awit panjenenganipun mastani tembung nataqa wonten ing ukara nataqa-nî punika sami kaliyan tembung haraka (jawinipun oyag ingkang sanget). Wonten ukara malih makaten tegesipun dhèwèké ora anggedrug- aké sikilé (IJ). Natq ugi gadhah teges sanèsipun malih, inggih punika ngrungkad dalah saoyodipun. Nadyan silih nganggé teges punika, manawi kanggé nembungaken redi inggih boten kok lajeng ateges redi wau sadaya dipun bedhol dalah saoyod-oyodipun. Ukara punika tegesipun tiyang èstri ingkang kathah anakipun, utawi tiyang èstri ingkang nglahiraken anak tumaruntun; lah tembung natq ingkang kanggé nembungaken redi, punika raosipun inggih mengku teges ingkang makaten punika, inggih punika redi anjeblug amutahaken séla tuwin latu, sinarengan ing lindhu. 958. Wonten hadits ingkang suraosipun mangandikakaken bilih sadaya tedhak turunipun Adam punika sami kapundhutan sasanggeman kados ingkang kasebutaken wonten ing ayat punika ing kalanipun katitahaken ing sakawit (Rz). Nanging kathah sanget para mufassirin ingkang anglirwakaken hadits wau. Ayat punika boten mangandikakaken angedalaken turun saking Adam, wangsul saking putra-wayahipun Adam, dados terang manawi ingkang makaten punika tumrap sadaya manusa samangsa katitahaken. Awit saking punika pasaksi wau inggih pasaksi ingkang kagelar déning kudrat tumitahaipun manusa piyambak (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun pasaksi wau saminipun ingkang wonten ing panggènan sanès kapangandikakaken: gumelar wonten ing dumadosipun manusa "dumadi kang katitahaké déning Allah, kang Panjenengané wus anitahaké para manusa ana ing kono" (30: 30).
486 Papan ingkang luhur 173 Utawa (supaya) sira ora bakal padha ngucap: Namung bapak-bapak kawula ingkang kala rumiyin anjèjèraken (sisihan dha- teng Allah) sarta kawula punika turun ing sapengkeripun; lah puna- pa Tuwan badhé anglebur kawula amargi saking pandamelipun para ingkang atindak lepat? mangkono kaya anggon-Ingsun amijang-mijangaké timbalan-timbalan, lan supayané manawa-manawa dhèwèké bakal padha bali. 174 Lan Ut. nan- dhang cuwa 175 Lan sira macakna marang dhèwèké wartané wong kang Ingsun paringi timbalan-timbalan Ingsun, ananging oncat saka ing sétan anglud959 kono, mulané dhèwèké, dadi dhèwèké kalebu éwoné wong kang padha lebur.960 176 Manawa Ingsun angarsak- na, sayekti, amarga saka iku, dhè- wèké Ingsun luhuraké, ananging karaket marang bumi961 sarta manut pépénginané kang asor; mulané, sanépané kaya sanépané asu: manawa sira serang mèlèd- mèlèd, utawa sira togaké baé (iya) mèlèd-mèlèd; iki sanépané wong 959. Atba'ahû (saking tembung tabi'a, jawinipun manut utawi tut wingking), punika wonten ing ngriki ateges angelud dhèwèké (TA-LL). 960. Tiyang-tiyang ingkang dipun pangandikakaken ing ayat punika inggih punika Balaam, Umayyah bin Abi Salt, Abu 'Amir tuwin sadaya para lamis. Nanging katrangan ingkang prayogi piyambak punika katranganipun Qatadah ingkang anerangaken makaten: Kang dipangandikakaké ayat iki umum, yaiku sadhéngah wong kang wis olèh pituduh nanging banjur malèngos saka iku (Rz). Paham punika cocog kaliyan ingkang kasebut wonten ing pungkasaning sanépa ing ayat 176, iki sanépané wong kang padha anggorohaké marang timbalan-timbalan-Ingsun. Dados pratélan ingkang kasebut wonten ing ayat 175 tuwin ing wiwitaning ayat 176 punika pratélan umum boten nuju dhateng tiyang ingkang tartamtu. 961. Bumi ing ngriki ateges sadaya barang ingkang bangsa siti (kadonyan) tuwin barang ingkang sapélé. Juz IX
Surat 7 Tumitahing manusa dados pasaksèn kang padha anggorohaké marang timbalan-timbalan-Ingsun; mulané nyaritakna carita iki, supaya dhè- wèké padha mikir-mikira. 177 Ala sanépané wong kang padha anggorohaké marang tim- balan-timbalan-Ingsun lan kang padha atindak dudu marang jiwané dhéwé. 178 Sapa sing tinuntun déning Allah, lah ya iku sing angambah dalan kang bener, lan sapa sing kasasaraké déning Panjenengané, lah yaiku sing padha kapitunan. 179 Lan sayekti temen Ingsun anitahaké sapirang-pirang jin lan manusa tumrap naraka; padha duwé ati, iku ora dianggo manger- tèni; lan padha duwé mripat, iku ora dianggo andeleng; lan padha duwé kuping, iku ora dinggo angrungokaké; iki kaya raja-kaya, malah padha luwih sasar; iki para wong kang léna.962 180 Lan kagunganing Allah asma-asma minulya963 iku, mulané padha nyunyuwuna Panjenengané 962. Wekasaning ayat anggamblangaken pangandika ing sadèrèngipun. Kathah tiyang lan jinn ingkang katitahaken kanggé isèn-isèning naraka, nanging sadaya wau boten sanès inggih para ingkang sami lirwa lan boten anggapé ing dhawuh-dhawuh. Piyambakipun sami kaparingan manah, nanging boten dipun anggé manah dhateng yakti; kaparingan mripat, boten kanggé ningali yakti; kaparingan talingan, piyambakipun inggih ambudheg dhateng yakti. Punika sadaya kasebutaken kanggé anedahaken bilih anggènipun katitahaken déning Allah punika boten kadamel béda kaliyan sanès- sanèsipun, wangsul piyambakipun piyambak punika ingkang boten purun migunakaken pirantos- pirantos paparingipun Allah. Dados anggènipun migunakaken kalayan boten leres indriyanipun, punika ingkang murugaken sami kacemplung naraka. 963. punika tegesipun asma-asma ingkang amedharaken sifat-sifatipun Pangéran ingkang sakalangkung luhur (Rz). Sifat-sifat wau kasebutaken wonten ing Quran Suci. Anebut utawi nyunyuwun ing Panjenenganipun mawi asma-asma wau, punika boten kok ateges nebut marambah- rambah asma-asma wau kanthi dipun étangi mawi tasbéh; Kanjeng Nabi boten naté nindakaken ingkang makaten punika. Déné ingkang dipun karsakaken inggih punika: tiyang kedah tansah ènget dhateng sifat-sifatipun Pangéran, sarta anggugulang kasèrènan sifat-sifat wau. 487
488 Papan ingkang luhur Juz IX kalawan iku lan padha ninggala para kang padha anerak kasucia- ning asma-asma-Né;964 dhèwèké bakal padha winales apa kang wus padha dilakoni. 181 Lan sawenèhé kang Ingsun titahaké, ana umat sawiji, kang anuntun kalawan yakti, sarta kalawan iku anggoné atindak adil. RUKU' 23 Dhumawahing pidana 182-186. Siksaning Pangéran sampun celak. 187, 188. Pitakènan prakawis wan- cinipun. 182 Lan para kang padha ang- gorohaké ing timbalan-timbalan- Ingsun, padha Ingsun cedhakaké (marang karusakan) kalawan sa- renti, dhèwèké padha ora weruh saka ngendi. 183 Lan ingsun aparing sumené marang dhèwèké; sayekti ranca- ngan Ingsun iku kukuh.965 964. Yulhidûn punika saking tembung alhada, jawinipun nyimpang saking ener ingkang leres tumrap satunggaling barang; mila lajeng wonten ukara , jawinipun nyanyamah haram lan nerak kasucianipun (LL). Teges punika ugi mathuk tumrap wonten ing ukara kados déné ing ayat punika. Miturut Rgh, punika ateges nyimpang saking margi ingkang leres ing babagan asma-asmanipun Allah, utawi nerak kasucianing asma-asma-Nipun, sarta punika wonten warni kalih: sapisan, nyifati Pangéran kalayan sifat-sifat ingkang boten pantes tumrap Panjenenganipun; kaping kalih, merdèni sifat-sifat-Ipun kalayan cara ingkang boten mungguh tumrap Panjenenganipun; Rz nyebutaken tigang warni: (1) namakaken titah sanès mawi asmanipun Allah tumrap Panjenenganipun, (3) anebut Allah mawi nama ingkang boten kasumerepan tegesipun. Dados, sawarnining mangéran kathah punika nerak kasucianing asma-asmanipun Pangéran. ingkang suci; (2) namakaken Allah mawi nama ingkang boten mungguh 965. Tegesipun tembung kaid (ingkang ing ngriki dipun tegesi rancangan) punika boten prabéda lan tembung makr asring nukulaken seling-serep. Miturut LA kaid punika mengku teges angecakaken kaprigelan, kasagedan, kagunan lan kawegigan ing nalika nguwaosi utawi nyepeng prakawis, tur kanthi pangatos-atos lan setiti, serta saged nguwaosi kalayan wegig manut kajengipun piyambak ingkang mardika (LL). Dados tembung wau dipun anggé kanggé tumrap saé kénging, awon inggih kénging. Tegesipun ingkang saé kacethakaken malih. Kadosta LL negesi kâda (tembungipun lingga: kaid) ngrantam, ngrencana, nganggit satunggaling barang, sami ugi saé punapa awon (LA). Malih, kâda (mudlari'-ipun mungel, yakîdu) jawinipun nindakaken utawi nandangi satunggaling barang; nandangi, nyengkud, nyarempeng, nindakaken utawi ngrampungaken satunggaling barang; nandangi,
Surat 7 Dhumawahing pidana 489 184 Apa ta dhèwèké ora padha mikir-mikir, yèn mitrané iku ora lara èngetan: dhèwèké iku ora liya kajaba juru-pépéling kang terang. Ut. sema- yané 185 Apa ta ora padha angawas- aké karatoning langit-langit lan bumi sarta barang apa baé kang wis katitahaké déning Allah, lan mbok manawa kena uga karusa- kané wis cedhak; lah undhang apa sing dhèwèké padha angestokaké sawisé iku. a. 44 186 Sapa sing disasaraké déning Allaha dhèwèké ya ora dhuwé panuntun, Panjenengané angetogaké dhèwèké ing dalem pandaluyané kalawan padha bi- ngung mak-makan. sarta 187 Dhèwèké padha takon ma- rang sira prakara wayahé966 kapan bakal kalakoné? Calathua: Kawruh prakara iku mung dumunung ing Pangéranku; iku ora ana kang bakal ambuka ing waktuné kajaba Panjenengané; bakal abot sang- gané ing langit-langit lan bumi; ora bakal anekani sira kajaba kalawan ngegèt. Dhèwèké padha takon marang sira, kaya-kaya sira iku nyarempeng satunggaling barang karana badhé anggayuh satunggaling sedya (S, LA-LL). Guritan Arab gubahanipun Al-Ajjaj ingkang dipun pethik LL wonten ing bab tembung amr, saged suka papadhang tegesipun ingkang sajati tembung kaid: Tegesipun: Nalika Panjenengané (Allah) amaringaké iku (inggih punika rohku) kalayan paréntah-É kang wegig lan kawasa-Né, banjur kaparingaké ...... tumeka waktu kang wus katamtokaké lan tumeka waktu pundhating wawangenku kang wus tinamtu. Lah ing ngriku tembung kaid punika dipun jarwani paréntah ingkang wegig, boten dipun jarwani upaya utawi apus-krama. Tembung wau ugi dipun anggé kalayan mengku teges harb, perang, kados déné ingkang kasebut ing hadits jawinipun dhèwèké ora nranjuhi perang. 966. Inggih punika wekdal ingkang kaancamaken manawi badhé dados wekdal leburipun. Tembung sâ'ah utawi wekdal (sa'at) punika kagem wonten ing Quran Suci kalayan mengku teges leburipun tiyang duraka ing gesang sapunika punika ugi tuwin wekdal gumelaripun ingkang sampurna pradana lan pidana bénjing ing akhirat.
490 Papan ingkang luhur marang sira, kaya-kaya sira iku mrihatinaké prakara iku. Calathua: Kawruh prakara iku mung dumu- nung ing Allah, nanging kèh- kèhané manusa padha ora weruh. 188 Calathua: Aku iki ora angu- wasani paédah lan ora (anguwasa- ni) pituna tumrap jiwaku dhéwé, kajaba apa sing Allah angarsakaké; lan saupama aku iki weruha kang ora katon, sayekti aku wis anga- kèh-akèhaké kabecikan lan ora bakal ala anggepok aku; aku iki ora liya mung juru-pépéling sarta juru-martani becik tumrap para wong-wong kang padha angèstu.967 RUKU' 24 Sabda pamungkas 189, 190. Tumiyungipun manusa dhateng manembah pangéran kathah. 191-193. Boten ngéndahaken panguwuhipun Kanjeng Nabi. 194, 195. Panantang. 196-199. Kame- nanganipun Kanjeng Nabi sarta cabaring mengsahipun. 200, 201. Pangawon-awonipun sétan. 202-206. Panyuwun sarta adhedhepé kadhawuhaken. 967. Ayahanipun Kanjeng Nabi kapangandikakaken kalayan sakalangkung déning pasaja nanging linuhung. Dhateng para angèstu panjenenganipun paring pawartos bibingah bilih sami badhe angsal kamenangan; dhateng para ingkang sami anindakaken pandamel awon panjenenganipun paring pèpènget bilih sami badhé manggih wohipun ingkang awon pandamelipun wau, inggih ing gesang sapunika ugi, inggih ing gesang ing bénjing; nanging panjenenganipun boten ngaken-aken kasinungan kawasa kados kawasanipun Pangéran. Bangsa Arab punika bangsa ingkang remen gugon-tuhon, saupami Kanjeng Nabi karsa, saged kémawon panjenenganipun ngaken-aken kagungan panguwaos lan kasektèn ageng ingkang nyebal ing kalimrahan. Nanging patining wasitanipun Kanjeng Nabi punika kados déné ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat punika. Kathah cicriyosan ingkang nyariyosaken bilih tiyang kathah sok amastani panjenenganipun kagungan kawasa kados kawasanipun Pangéran, nanging panjenenganipun lajeng anyirnakaken panganggep ingkang lepat wau kalayan pangandika ingkang terang gamblang, ingkang wigatos nulak panganggepipun tiyang kathah wau. Kacariyos nunggil sadinten kaliyan sédanipun ingkang putra kakung Ibrahim, kapinujon wonten grahana surya ngantos telas. Titiyang kathah lajeng sami raraosan bilih suremipun surya wau margi saking sédanipun ingkang putra Kanjeng Nabi. Saupami dipun etogna kémawon panganggepipun tiyang kathah ingkang boten leres wau bokmanawi malah saged amewahi kaluhuranipun Kanjeng Nabi wonten ing mripatipun titiyang kathah wau. Nanging Kanjeng Nabi boten karsa tumindak makaten wau sarta panjenenganipun boten marengaken titiyang wau sami dumunung ing sasar, mila panjenenganipun lajeng medhar pangandika dhateng titiyang kathah makaten: "Sayekti srengéngé lan rembulan iku tandha-yektiné Pangéran; sakaroné ora padha grahana marga matiné sapa baé, lan iya ora marga saka uripé sapa baé: mulané manawa kowé padha nyumurupi iku, lah padha èlinga ing Allah, mahaluhurna Panjenengané, padha nyunyuwuna marang Panjenengané lan padha awèha dana" (Bkh). Juz IX
Surat 7 Sabda pamungkas 491 a. 531 iku Kang wus anitahaké sira saka babakalan sawiji, sarta agawé jodhoné saka (jinis) iku (uga)a supaya dhèwèké tumiyunga mrono;968 mulané, ba- reng dhèwèké wus angrukubi iki, iki (banjur) angandhut kandhutan kang ènthèng, (sarta) banjur gina- wa lumaku, ananging barang iku dadi abot sakaroné nyunyuwun ing Allah, Pangérané: Manawi Tuwan amaringi kawula ingkang saé, sa- èstu kawula badhé sami dados éwonipun ingkang sami sukur.969 189 Panjenengané 190 Ananging bareng Panjene- ngané wus amaringi sakaroné kang becik, sakaroné angadegaké sisi- han-sisihan tumrap Panjenengané ing dalem barang paparing-É marang sakaroné; ananging Maha- luhur Allah iku saka apa kang dianggo nisihi (Panjenengané). 191 Apa! Dhèwèké padha anisi- hi (Panjenengané kalawan) barang kang ora anitahaké apa-apa, malah padha tinitahaké! 192 Lan padha ora kawasa atu- tulung marang dhèwèké sarta ora (kawasa) atutulung awaké dhéwé. 968. Sakn punika tegesipun ingkang asli kéndel, jenjem, tentrem. Nanging tegesipun kumandel utawi suméndhé marang iku cikbèn tentrem atiné (S, Q-LL), utawi tumiyung marang dhèwèké, utawi kulina marang dhèwèké (Msb-LL). Kf tuwin Bd ugi nganggé teges punika. 969. Panyuraos bilih ayat punika mengku dodongèngan ingkang nyariyosaken Adam lan Hawwa' lan anggènipun nyukani nama anakipun: Abdul Hârits, mangka Hârits makaten namanipun sétan, punika sadaya dipun tulak déning para mufassirin ingkang kénging dipun pitados (Rz). Anèhipun déné miturut hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi ingkang kasebut wonten ing kitab haditsipun Abu Dawud (Mishkat, sh. Asâmi), nama Hârits punika nama ingkang saé piyambak, milanipun mokal yèn ta nama wau namanipun sétan. Tetembunganipun ayat punika mengku suraos umum, karupeken manawi dipun olah dados dongèng Adam lan Hawwa'. Ayat punika anggambaraken kawontenanipun manusa umumipun tuwin anggelar pasaksèn saking kudrat dumadosipun, awit manusa makaten samangsa manggih kasusahan purun wangsul dhateng Allah, nanging manawi manggih sakéca lajeng sami ngalap sesembahan sanès-sanèsipun utawi ngalap sesembahan pépénginanipun ingkang asor jiwanipun piyambak. Sampun cetha ayat punika nacad para manembah brahala Arab anggènipun sami anyisihi
492 Papan ingkang luhur 193 Lan manawa dhèwèké pa- dha sira ajak marang tuntunan, ora bakal padha manut ing sira; padha ingatasé sira, apa sira angajak dhè- wèké apa ta sira meneng baé.970 Ar. kawula 194 Sayekti para kang padha sira uwuh saliyané Allah, iku du- munung ing kahanan batur, papa- dhanira;971 lah coba padha nyuwu- na marang dhèwèké, cikbèn pdha anyembadani marang sira, manawa sira iku padha wong temen. 195 Apa padha duwé sikil kang- go mlaku, apa ta duwé tangan kanggo nyenyekel, apa ta duwé tangan kanggo nyekel, apa ta duwé mripat kanggo andeleng, apa ta duwé kuping kanggo ngrurungu? Calathua: Padha nguwuha para sisihanira, banjur padha anandukna upaya marang aku, lan aja awèh sumené marang aku. 196 Sayekti, pangayomanku iku Allah, Kang wus anurunaké Kitab, lan Panjenengané iku amawong- mitra para wong tulus. 197 Lan para kang padha sira uwuh saliyané Panjenengané iku ora kawasa mitulungi sira lan ora kawasa mitulungi awaké dhéwé.972 Allah kaliyan sesembahan sanès: bab punika kacetha saking ayat 190 tuwin ayat-ayat candhakipun anggènipun ngagem tembung jama' (tembung ingkang nélakaken kathah). 970. Kacundhukna kaliyan 2: 6 ing ngriku lajeng cetha bilih ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat kakalih wau sami, inggih punika para titiyang wangkot ingkang boten sami purun ngalap piguna saking pèpènget lan saking pitutur. 971. 'Ibâd punika jama'-ipun 'abd, ingkang ateges kawula utawi abdi, sarta tumrap ing manusa mengku teges abdinipun Ingkang-Nitahaken. Nanging rèhning tembung kawula punika kirang mathuk manawi kanggé nembungaken brahala, mila tembung wau kula tegesi dumunung ing kahanan batur. 972. Ayat punika mengku piweca ingkang terang gamblang, inggih punika: para ingkang sami milawani sami badhé larut panguwaosipun bénjing ing paprangan ingkang badhé dhateng, awit ing nalika punika sesembahan-sesembahanipun boten saged mitulungi punapa-punapa dhateng piyambak- ipun. Malah boten namung makaten kémawon, sesembahan-sesembahan wau, inggih punika brahala- brahala, boten kawasa milujengaken awakipun piyambak, sarta badhé dipun sirnakaken ngantos tapis. Juz IX
Surat 7 Sabda pamungkas dhèwèké padha sira ajak marang tuntunan, padha ora ngrungokaké; lan sira weruh dhèwèké padha andeleng marang sira, ananging padha ora weruh. 198 Lan manawa 199 Asikepa pangapura lan apa- réntaha marang kabecikan sarta anyingkira saka wong bodho- bodho. 200 Lan manawa pangala-ala saka sétan angenani sira973 lah nyuwuna ngayom ing Allah; sa- yekti Panjenengané iku Amiyarsa, Angudanèni. 201 Sayekti, para kang padha anjaga dhirine (saka ing ala) iku, samangsa pangrancanganing974 sé- tan angenani awaké, (banjur) pa- dha éling, tumuli padha sakala padha awas.975 973. Tegesipun ingkang sakawit nazagahû punika nacad dhèwèké lan andalih dhèwèké nindakaké kaluputan lan ngala-ala dhèwèké (TA). Tembung wau ugi ateges nanem wijining pepecahan, sarta kalayan mengku teges punika tembung wau dipun agem wonten ing pangandika ing 12: 100. Miturut Rgh tembung wau ateges nyampuri satunggaling prakawis kalayan mengku sedya badhé angrisak prakawis wau. Kacariyos tembung wau ugi ateges adamel gendra utawi adamel gègèr (Rz). Ingkang kula anggé teges ingkang angka satunggal wau, inggih punika nazg dipun tegesi pangala-ala. Sétan ing ngriki, kados déné ingkang asring kasebut wonten ing Quran, ateges para mengsah ingkang awatek sétan, ingkang sami nyebar-nyebaraken sawarnining pawartos palsu ing babagan Kanjeng Nabi, awit saking punika panjenenganipun kadhawuhan nyuwun pangayoman ing Allah saking pakartining sétan- sétan wau. Paham punika cocog sanget kaliyan pangandikaning ayat sadèrèngipun, ingkang andhawuhaken supados Kanjeng Nabi ngapunten lan malèngos saking para ingkang sami bodho. Utawi, manawi dipun tegesi adamel gègèr, mengku suraos gègèr ingkang adamel makantar-kantaring manah, samangsa tiyang pinuju nepsu (Rz). Prayogi katerangaken pisan wonten ing ngriki, wonten satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi, ingkang kalayan cetha mangandikakaken bilih sétan aniyupaken awon dhateng manahing manusa, punika tumrap pun sétan nama sumarah (Ar. aslama) (Rz). Dados manawi nazg ing ngriki dipun suraos bobolèhan utawi godhanipun sétan, punika boten leres. 974. Thâif tegesipun pangrancana (TA-LL), asalipun ateges mubeng-mubeng. Pangrancananing sétan punika lalampahan ingkang nusahaken utawi kasusahan ingkang dhatengipun saking sétan, utawi tiyang duraka ingkang tumindak nglawan dhateng para tulus. Utawi pangrancananing sétan punika kénging dipun tegesi kanepson ingkang sok andadosaken manusa purengen ngantos boten ènget, awit thâif makaten ateges boten saras akalipun, kanepson, utawi bobolèhan (Rz). 975. Margi saking anggènipun kasèrènan kawaskithan, dadosipun para titiyang wau sami sumerep marginipun uwal saking kasusahan, utawi kénging dipun tegesi: piyambakipun boten saged kalimput ing nepsu. 493
494 Papan ingkang luhur 202 Lan para saduluré976 padha angundhaki dhèwèké ing dalem panasaran, tumuli ora padha uwis- uwis. Ut. agawé- gawé sira ora samangsa anekani tandha yekti ing dhèwèké, padha calathu: Ya géné kowé ora anjaluk iku? Calathua: Aku iki mung miturut apa kang diwedhar- aké marang aku saka Pangéranku: iki bukti-bukti kang terang saka Pangéranira sarta tuntunan tuwin wilasa tumrap wong kang padha angèstu. 203 Lan 204 Lan samangsa Qur'an wina- ca lah iku sira padha angrungokna sarta dipadha sidhem, supaya sira padha pinaringan wilasa. 205 Lan élinga Pangéranira ing dalem atinira kalawan adhedhépé sarta wedi tuwin ucap kang ora sora, ing wayah ésuk lan soré, sarta sira aja dadi éwoné wong kang padha léna.977 206 Sayekti, para kang padha parek Pangéranira, iku padha ora gumedhé anggoné laladi Panjene- ngané, sarta padha mahamulya- kaké Panjenengané tuwin padha sumungkem (ing lebu) marang Panjenengané.978 976. Inggih punika, sadhèrèkipun sétan, utawi mitranipun sétan saking éwoning manusa. 977. Lepat manawi kakinten bilih wontenipun tembung ésuk lan soré punika anedahaken manawi salat gangsal wekdal dèrèng kawajibaken. Wekdaling salat sampun dangu anggènipun katetepaken. Dhawuh inggih punika nglanggengaken ènget lan mahaluhuraken ing Pangéran ing sadhéngah wanci. ing ngriki, punika mengku suraos umum, ingkang kawarsitakaken 978. Manawi ayat punika kawaos prayogi lajeng sujuda, supados kawontenanipun badan wadhag saged laras kaliyan kawontenanipun ruhani manahipun. ______________ Juz IX
SURAT 8 AL-ANFAL (Wewahan-wewahan) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (10 ruku', 75 ayat) Pathinipun: Ruku' 1, 2. Perang ing Badar. Ruku' 3. Margining kabegjan. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Kamenangan punika boten gumantung ing cacah. Ruku' 7. Ruku' 8. Ruku' 9. Ruku' 10. Para Muslimin badhé dipun dadosaken juru-rumeksa Masjid Suci. Perang ing Badar minangka tandha kayektènipun Kanjeng Nabi Suci. Kakiyataning mengsah dados ringkih. Lastantuning katentreman déning kakiyatan. Para Muslimin kedah sumedhiya amethukaken, sanajan karoban tandhing. Sasambetan kaliyan Muslimin sarta kaliyan sanès-Muslimin. Namanipun lan ingkang kawarsitakaken Rèhning ingkang baku surat punika mligi mangandikakaken perangipun para Muslimin ingkang sapisan, milanipun masalah bab prakawis angsal barang-barangipun mengsah wonten ing paprangan, kaparingan pancasanipun wonten ing ngriki, sarta inggih awit saking punika mila surat punika kanamakaken Al-Anfâl. Al-Anfâl punika sok dipun jarwani kalayan boten saleresipun; jarahan, nanging menggah ing sajatos-jatosipun ateges wewahan; awit saking punika anggèn kula anjarwakaken nama punika béda kaliyan limrahipun jarwan ing basa Jawi. Surat punika kawiwitan kalayan dhawuh ingkang wigatos sanget kanggé kaperluanipun kasamektan perangipun kaum Muslimin; ruku' ingkang kaping kalih mratélakaken perangipun piyambak, inggih punika perang ing Badar. Ruku' ingkang kaping tiga nedahaken margi ingkang anjog ing kamenangan, ingkang ringkesipun kémawon inggih punika ambangun-turut lan setya-tuhu dhateng Kanjeng Nabi Suci, kados ingkang kapintonaken déning para sahabat wonten ing paprangan punika, tur kalayan teteg, tatag lan tanggon salebetipun dumunung wonten ing kawontenan ingkang sakalangkung anggigirisi. Ruku' ingkang kaping sakawan nyebutaken kabegjan angsal-angsalanipun perang. Sasampunipun anedahaken upayanipun mengsah dhateng Kanjeng Nabi, ruku' punika lajeng anyebutaken bilih kaum Muslimin badhé dipun dadosaken juru rumeksa Masjid Suci ing Makkah, inggih punika Ka'bah, sarta para kafir boten kénging lumebet malih mriku. Ruku' ingkang kaping gangsal nyebutaken kamenangan ing perang Badar ingkang ageng sanget aosipun, punika minangka tandha kayektènipun Kanjeng Nabi Suci; jalaran, nadyan titiyang Muslimin namung wonten sapratiganing cacah jiwanipun mengsah, suprandéné para Muslimin angsal kamenangan saèstu, mangka tanpa asikep dadamel, kawimbuhan malih wadyabalanipun ingkang boten sapintena cacahipun, tur ingkang sabagéan ageng tiyang ingkang sampun sepuh lan laré ingkang babasan taksih tlondho lan dèrèng gadhah pangalaman, punika sanès amput-amputipun manawi katandhing kaliyan prajurit Makkah ingkang kiyat lan gagah prakosa. Ruku' ingkang kaping nem mratélakaken bilih kamenangan punika boten gumantung ing cacah lan dadamel. Ruku' ingkang kaping pitu nglajengaken anedahaken bilih paprangan wau sanget anggènipun ngringkihaken kakiyatanipun mengsah, ingkang wosipun lajeng anyebutaken anggènipun sapunika para pancer Arab sami ngajak damel prajanjian bedhamén kaliyan titiyang Muslimin, nanging ingkang ing pawingkingipun asring sami nerak prajanjian-prajanjianipun wau. Ruku' ingkang kaping wolu paring ririgen dhateng para Muslimin supados tansah samekta
496 Wewahan-wewahan Juz IX RUKU' 1 Perang ing Badar 1-4. Dhawuh-dhawuh sadhiya ing perang. 5, 6. Ajrih déning kakiyataning mengsah. 7-10. Kasagahanipun Pangéran aparing pitulung sarta kamenangan. Kalayan asmanipun Allah, Ingkang- Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. 1 Dhèwèké padha takon marang sira prakara wuwuhan-wuwuhan. Kandhanana: Wuwuhan-wuwuhan* nandukaken warastranipun lan tansah sedhiya upakartining perang, awit para Muslimin namung saged gadhah pangajeng-ajeng angsal rahayu, manawi sami kiyat lan tansah sawega ing damel. Ruku' ingkang kaping sanga paring katrangan dhateng para Muslimin, bilih piyambakipun badhé perang lumawan mengsah ingkang kathahipun ngantos tikel sadasanipun dados menggah ing sajatos-jatosipun wigatos andunungaken dhateng para Muslimin murih sami rumaos saèstu bilih piyambakipun kedah sami sumedhiya amethukaken, sanajan karoban tandhing. Ruku' ingkang wingking piyambak nerangaken ngantos sapinten kedahipun pitulung ingkang dipun sukakaken dhateng para titiyang Islam ingkang milaur kempal kaliyan sadhèrèk-sadhèrèkipun musyrik, sarwi ngantebaken kasucianipun prajanjian-prajanjian kaliyan para pancer kafir, lan sanajan prajanjian-prajanjian wau prajanjian- prajanjian kaliyan para pancer kafir, lan sanajan warganing pancer ingkang sampun Islam saged ugi nandhang pituna. Sasambetanipun lan titimangsanipun nalika katurunaken Perang Badar, ingkang wonten ing surat punika dados rembag ingkang baku, punika wonten ing Quran Suci asring kasebut furqân utawi panyilah, sarta sampun kasebut makaten punika wonten ing surat ingkang kaping tiga. Menggah ing urut-urutaning lalampahan ingkang manut babad, pantesipun surat punika kapapanaken wonten ing sangandhapipun surat ingkang kaping kalih. Nanging margi sifatipun surat punika suka pasaksèn kayektèning kautusipun Kanjeng Nabi Suci, mila surat punika kapapanaken wonten ing panggènan sasampunipun kenabian karembag ngantos panjang wonten ing surat ingkang sampun. Dados ingkang makaten punika dumunung maringi tuladha bab karisakan ingkang andhawahi mengsah-mengsahipun para andika nabi, ingkang kupiyanipun kasebut wonten ing babad lalampahanipun para nabi ingkang rumiyin-rumiyin ing surat ingkang sampun, wonten ing sugengipun Kanjeng Nabi piyambak. Dados tétéla manut panataning urut-urutanipun dhawuh ing Quran Suci, boten wonten papan ingkang langkung pantes malih kanggé mapanaken surat punika kajawi ing panggènanipun samangké. Sabagéan ageng surat punika tumurunipun sampun genah, manawi boten sadèrèngipun perang Badar boten let dangu, inggih boten let dangu ing sasampunipun perang Badar, inggih punika ing salebetipun taun Hijrah kalih. Nanging ayat-ayat wekasaning ruku' ingkang kaping pitu tuwin ruku' ingkang kaping wolu, nitik anggènipun kalayan terang marsitakaken anggènipun para kafir wola-wali nerak prajanjianipun, punika mratandhani manawi tumurunipun ayat- ayat wau ing salebetipun jaman ngajengaken bedhahipun nagari Makkah, utawi boten let dangu ing sasampunipun, jalaran inggih panerak-panerak wau ingkang ing wasananipun murugaken wontenipun dhawuh pangumuman lebaran, ingkang kagiyaraken wonten ing surat candhakipun. Ayat 30-35 ingkang déning sawenèh para saged kaanggep manawi katurunaken wonten ing Makkah, punika menggah ing sajatos-jatosipun andharan lalampahan ing jaman ingkang sampun kapengker, ingkang anggènipun kasebutaken wau wigatos supados dados pamanahan, murih para Muslimin tetep santosa salebetipun ngalami rekaos-rekaos énggal; langkung-langkung malih, boten wonten pasaksèn ingkang nedahaken bilih ayat-ayat wau boten tumurun ing Madinah.
Surat 8 Perang ing Badar iku kagungané Allah lan Utusan.979 mulané padha di prayitna (wajibira ing) Allah sarta padha bedhamia prakarané ing antaranira, tuwin padha ambangun-turuta ing Allah lan Utusan-É, manawa sira iku padha wong angèstu. 2 Para angèstu iku mung para kang padha giris atiné samangsa Allah sinebut, lan samangsa tim- balan-timbalan-É diwacakaké ma- rang dhèwèké padha wuwuh imané sarta marang Pangérané anggoné padha suméndhé. 3 Para kang padha anjumeneng- aké salat sarta padha mèwèhaké barang paparing-Ingsun ing dhè- wèké. 979. Anfâl punika jama'-ipun nafl, ingkang ateges wewahan langkungipun saking samesthi (AH). Miturut Zuhri, nafl lan nâfilah punika ateges langkungan utawi wewahan ingkang kawewahaken dhateng ingkang asal (Tz). TA sami anggènipun negesi. Mila tembung punika ateges pawèwèh mana- suka dumunung sidhekah utawi pandamel saé utawi pawèwèh, utawi pandamel ingkang boten dipun wajibaken (inggih punika pandamel kautamèn) (LL). Para mufassirin sami béda-béda pamanggihipun, punapa tegesipun wewahan (anfal) ing ngriki punika. Pamanggih ingkang umum dipun ajengi, tembung punika ateges bandha ingkang angsalipun nalika wonten ing paprangan, dados nunggil teges kaliyan tembung ganimah (I'Ab, Mjd, 'Ik, Qt. Dk-AH). Sawenèh ngulami mastani bilih nafl punika sabarang ingkang dipun sukakaken dhateng para ingkang tumut perang minangka wewahan pandumanipun (LL). Nanging wonten malih katerangan ingkang langkung saé katimbang punika, ingkang ugi pipiridan saking I'Ab, inggih punika ingkang nerangaken bilih anfal punika ateges: sadhéngah barang ingkang uwal saking para titiyang musyrik (inggih punika tiyang ingkang sami merangi kaum Muslimin), ingkang dhumawah dhateng tanganipun kaum Muslimin tanpa perang, kadosta kéwan, utawi kawula tumbasan, utawi sadhéngah bandha (Rz). Punika béda malih kaliyan fai, jalaran nadyan fai punika angsalipun inggih tanpa perang, nanging mawi ginantungan sarat angsalipun punika ing sasampunipun kalampahan sedhiya-sedhiya perang sarta mengsah lajeng nyèlèhaken dadamelipun. Sapunika gentos ngrembag punapa tegesipun wewahan-wewahan ingkang kagem Allah saha kagem Kanjeng Rasul. Miturut Bd, mengku teges bilih Kanjeng Rasul kedah ngedum punika kados déné ingkang kadhawuhaken déning Allah dhateng panjenenganipun. Awit saking punika, manawi anfâl punika dipun suraos nunggil teges kaliyan ganimah dhawuhipun Allah ingkang andhawuhaken ngedum punika kasebut wonten ing ayat 41. Déné manawi anfâl wau dipun suraos mengku teges wewahan pandumanipun para ingkang sami tumut perang, utawi ateges bandha ingkang angsalipun wonten ing peperangan tanpa perang, utawi inggih mawi sedhiya-sedhiya perang, anggènipun kaedum barang- barang wau kedah katindakaken déning Kanjeng Nabi, kados déné dhawuhipun Allah ingkang kadhawuhaken dhateng panjenenganipun, kanthi dipun larasaken kaliyan kawontenanipun ingkang mligi. Sarta nadyan dhawuh wau dipun suraos bilih barang-barang wau kagunganipun Allah lan Utusan-Ipun, meksa mengku teges bilih barang-barang wau kedah kaanggep gadhahanipun tiyang kathah, ingkang kénging katanjakaken kanggé kaperluanipun tiyang kathah. Barang-barang makaten wau boten dados bandha ingkang kadarbé déning sariranipun Kanjeng Nabi Suci piyambak. 497
498 Wewahan-wewahan 4 Ya iki para wong angèstu temenan; dhèwèké bakal padha olèh drajat luhur sarta pangapura tuwin rijeki kang mulya saka ngar- saning Pangérané. 5 Kaya déné anggoné Pangé- ranira angetokaké sira saka ngo- mahira kalawan yekti, sanajan sapérangané wong kang padha angèstu temen padha ora sarju;980 980. Tembung kamâ ingkang ateges kaya déné, ing wiwitaning ayat, warni-warni sanget anggènipun nerangaken para mufassirin. Sawenèh saking anggènipun nerangaken, tembung wau sambet kaliyan punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing wiwitaning dhawuh ing ayat ingkang sampun (Rz). Nanging manawi dipun gathukaken kaliyan wekasaning dhawuh ing ayat wau, langkung cetha malih kateranganipun. Ing ayat ngriku kajanjèkaken bilih darajat luhur tuwin rijeki ingkang mulya punika badhé kaparingaken dhateng para angèstu; lah ing ngriki kadhawuhaken bilih anggènipun Kanjeng Nabi kawedalaken dhateng peperangan, punika badhé kagem nuhoni janji wau. Kathah ingkang kalèntu panampi, kalebet ugi sawenèh tiyang Islam piyambak, dhateng kawontenanipun perang Badar. Pamanggihipun titiyang Nasrani ing bab punika kacetha kalayan cekak wonten ing katranganipun tuwan Palmer makaten: "Ingkang dipun kajengaken inggih punika wekdal nalika Muhammad sampun sudhiya-sudhiya badhé nempuh untan-untan ingkang boten asikep dadamel, nalika untan-untan wau lalampah saking Siriyah dhateng Makkah; nalika samanten Abu Sufyan, inggih punika ingkang tinanggenah rumeksa untan-untan wau, kèngkènan dhateng Makkah saha lajeng angsal babantu wadya pangiring watawis tiyang sèwu. Kathah pandhèrèkipun Muhammad ingkang kepéngin nempuh untan-untan wau kémawon, nanging Nabi Muhammad tuwin pandhèrèkipun ingkang kacelak kajengipun nempuh byat wadya pangiring wau." Nadyan lalampahan warni-warni ingkang kasebutaken ing ngriki punika blejat-blejat inggih wonten leresipun, nanging sambetipun lalampahan-lalampahan wau satunggal kaliyan satunggalipun, klèntu anggènipun anggayutaken. Nyata pancèn inggih wonten untan-untan ingkang wangsul saking Syam (Siriyah), sarta wonten wadyabala ingkang bidhal saking Makkah; ugi nyata bilih sawenèh tiyang Islam kepéngin badhé nempuh untan-untan wau kémawon, boten methukaken wadyabala Makkah. Saupami Kanjeng Nabi kepéngin anjarah untan-untan wau, panjenenganipun tamtu sampun nindakaken karsanipun wau, ing sadèrèngipun Abu Sufyan saged angsal babantu saking Makkah. Nagari Madinah punika tebihipun saking Makkah lampahan tigawelas dinten, dados manawi Kanjeng Nabi saèstu kagungan karsa badhé anjarah untan-untan wau, manawi untan-untan wau sampun celak kaliyan Madinah, yakti boten saged Abu Sufyan angsal babantu ing salebetipun wekdal kirang saking sawulan: punika kémawon manawi piyambakipun (Abu Sufyan) mangertos dhateng karsanipun Kanjeng Nabi tuwin lajeng nedha tulung saèstu dhateng Makkah. Lah manawi kapara nyata Kanjeng Nabi kagungan karsa badhé anjarah rayah utawi ambégal untan-untan wau, punapa perlunipun Kanjeng Nabi ndadak mawi ngantu-antu, boten céket-cèket anjarah untan-untan wau sadèrèngipun Abu Sufyan angsal babantu wau? Badar, panggènan tempuking perang, punika lampahan tigang dinten saking Madinah Inggih wonten ing ngriku tempukipun wadyabala kakalih. Punika nedahaken bilih wadyabala Makkah sampun dangu anggènipun bidhal dhateng Madinah, titiyang Muslimin nalika ing wekdal wau babar pisan dèrèng sedhiya-sedhiya. Nalika campuhipun wadyabala kakalih wau, fihak mengsah anggènipun bidhal sampun sadasa dinten, titiyang Muslimin saweg tigang dinten. Ingkang makaten punika nandakaken bilih perangipun titiyang Muslimin punika perang rumeksa diri lumawan wadyabala ingkang nyerang. Menggah ing sajatos-jatosipun Kanjeng Nabi boten naté kagungan sedya badhé anjarah rajah untan- untan, awit saupami panjenenganipun kagungan sedya makaten, saèstu sampun kala wingi-wingi anggènipun nindakaken karsanipun wau, inggih punika ing nalika sadèrèngipun wadyabala Makkah Juz IX
Surat 8 Perang ing Badar 6 Dhèwèké padha amadoni sira ing dalem prakara yakti, ing sawisé iki dadi terang, (sarta padha metu) kaya-kaya dhèwèké digiring marang pati, kang sarta dhèwèké padha andeleng. 7 Lan nalikané Allah anyagahi sira salah sijiné golongan loro iku dadi bubuhanira, lan sira angajab bisaa kang ora asikep gagaman dadi bubuhanira;981 lan Allah angarsakaké ambeneraké kang bener kalawan pangandika-Né982 tuwin anatas oyodé para kafir. mèh dumugi ing Madinah, mangka manawi makaten saèstu saged mewahi kakiyatanipun Kanjeng Nabi ingkang badhé kanggé methukaken mengsah ingkang kiyat wau. Sampun terang sanget nalika Kanjeng Nabi Suci ambidhalaken wadyabala punika mengsah sampun bidhal dhateng Madinah angsal lampahan tigang prasakawaning tebihipun, sarta untan-untanipun sampun nglangkungi Madinah lan sampun tebih lampahipun. Ugi sampun terang bilih wonten sagolongan titiyang mukminin ingkang suthik perang. Para titiyang wau yekti boten badhé awrat manahipun, manawi lampahipun punika namung badhé nempuh untan-untan. Punapa ingkang kadhawuhaken wonten ing ayat candhakipun, saged damel saya terangipun bab punika; padha anggendring kaya-kaya dhèwèké digiring marang pati; mila makaten jalaran para titiyang wau sami sumerep bilih sami badhé ayun-ayunan kaliyan mengsah ingkang tikel tiga kathahing jiwanipun sarta langkung kiyat lan langkung wasis tandangipun. 981. Golongan kakalih ingkang kasebutaken punika untan-untanipun titiyang Quraisy ingkang boten sikep dadamel, ingkang lumampah dhateng Makkah, lan wadyabala Quraisy ingkang asikep dadamel, ingkang bidhal saking Makkah. Sampun samesthinipun, manawi sawenèhipun titiyang Muslimin wonten ingkang kepéngin, anggènipun ayun-ayunan punika angsala tandhing untan-untan Quraisy ingkang boten sikep dadamel, ingkang sapunikanipun sampun tebih saking Madinah. Sampun ngantos angsal tandhing wadyabala ingkang kiyat ingkang bidhal dhateng Madinah. 982. Pangandika-Né ing ngriki ateges kanyataanipun saèstu dhawuh-Ipun, awit sampun wiwit nalika Kanjeng Nabi taksih wonten ing Makkah, peperangan dèrèng paja-paja kalampahan saèstu. Kanjeng Nabi sampun ngundhangaken bilih ing antawisipun titiyang Muslimin lan titiyang Quraisy badhé kalampahan wonten peperangan, sarta ingkang menang titiyang Muslimin. Dumugi ing wekdal punika, piweca-piweca wau dipun gugujeng déning titiyang Makkah, jalaran para titiyang wau sami boten saged nganthak-anthakaken manawi panguwaosipun saged dipun remuk déning umat ingkang namung sajimpit punika. Saking èwonipun piweca-piweca ingkang kathah sanget, ingkang badhé katerangaken wonten ing panggènanipun piyambak-piyambak, wonten satunggal ingkang prayogi kula sebutaken wonten ing ngriki, inggih punika piweca ingkang kaundhangaken marambah-rambah déning Kanjeng Nabi Suci piyambak. I'AB ngandikakaken bilih nalika perang Badar, Kanjeng Nabi Suci nyunyuwun dhateng Pangéran makaten: "Dhuh Gusti Allah! Mugi Tuwan kapareng nuhoni janji Tuwan saha pangebang-ebang Tuwan! Dhuh Gusti Allah! Manawi Tuwan ngarsakaken (badhé nyirnakaken jasad punika) Tuwan boten badhé sinembah (wonten ing bumi punika)!" Bagéndha Abu Bakar lajeng ngasta astanipun Kanjeng Nabi, aturipun: "Sampun cekap." Kanjeng Nabi lajeng medal lan ngandika sora: "Sagung wadya bakal padha bubar sasaran lan bakal padha nginger geger-gegeré (kaplayu)" (Bkh). Lah pangandika ingkang wekasan punika kasebut wonten ing 54: 45, èwoning dhawuh ingkang katurunaken ing Makkah ingkang sepuh piyambak. Lalampahan punika nedahaken bilih wigatosipun perang Badar punika kawengku wonten ing piweca pinten-pinten, ingkang kanyataanipun saèstu ambuktèkaken ing kayektènipun Kanjeng Nabi Suci. 499
500 Wewahan-wewahan Juz IX 8 Amrih Panjenengané ambuk- tèkaké beneré kang bener sarta anedahaké luputé kang luput, sana- jan para wong dosa padha ora sarju. 9 Nalikané sira nyuwun pitu- lung Pangéranira, tumuli Panje- nengané anyembadani ing sira: Ingsun bakal anulungi sira kala- wan sèwu malaikat, urut-urutan. 10 Lan Allah andadèkaké iki, iku ora liya kajaba minangka pawarta becik sarta supaya, sarana iku, atinira dadi anteng; lan ora liya kamenangan iku kajaba saka ngarsaning Allah; sayekti Allah iku Mahamulya, Wicaksana.983 RUKU' 2 Perang ing Badr 11-16. Para angèstu sami dipun kiyataken. 17, 18. Pakaryaning astanipun Allah wonten ing paprangan. 19. Panyuwunipun pancasan para kafir. Piweca bab prakawis punika ugi kasebut wonten ing Pamedharipun wangsit Nabi Yesayah. Kasebut ing irah-irahan: Timbalan tumrap ing tanah Arab, ing Yesayah 21: 3 makaten: "É, wong isiné tanah Tema, para wong kasatan iku padha papagen kalawan banyu. Wong lumayu iku padha ladénana roti. Awit déné wong iku padha ngungsi anyingkiri pedhang, anyingkiri pedhang ligan, anyingkiri gandhéwa pinenthang tuwin babayaning perang. Amarga dhawuhé Pangéran marang aku mangkéné: Sadurungé pendhak taun iki, kaètung kaya taunaning buruh, nuli bakal sirna sakaluhurané tanah Kedar kabèh, sarta bakal mung sathithik kakaréné bala pamanah iku, mung kari satitik para prawira bangsa Kedar" (Yes 2l: 4-17). Wong lumayu iku, ingkang Hijrahipun (lumajengipun) dados lalampahan ingkang misuwur piyambak wonten ing babad, margi dados pathokan pangètangipun jaman, punika boten sanès kajawi Kanjeng Nabi Suci piyambak. Perang Badar, ingkang kalampahan nalika sasampunipun taun Hijrah ingkang sapisan, punika terang damel karisakan ageng dhateng panguwaos Quraisy tuwin nyuda kathahipun bala pamanah. Ing Quran Suci anggènipun nyebutaken punika, natas oyodé para kafir; amargi inggih ing ngriki punika para panuntunipun tiyang Quraisy ingkang ageng- ageng pipitu sami tiwas. 983. Kula aturi nocogaken kaliyan 3: 123, ingkang nerangaken tumurunipun para malaikat nalika ing perang Uhud. Ugi mirsanana 485, ingkang nerangaken maksudipun rawuhing malaikat. Ing panggènan pundi kémawon ing Quran Suci, boten wonten ingkang nyebutaken bilih para malaikat tumut perang saèstu, wangsul ing dhawuh ngriki, makaten ugi ing 3: 125, punika kadhawuhaken kanthi terang bilih para malaikat wau anggènipun katurunaken supados maringaken pawartos bibingah "menang" tuwin nentremaken manahipun para Muslimin. Malah ing ngriki punika (ayat 11) kadhawuhaken pisan bilih awit saking rawuhipun para malaikat wau, para Muslimin sami jenjem margi dipun kekahaken manahipun saha dipun tetepaken dalamakanipun, sarta (ing ayat 12) kadhawuhaken sasampunipun titiyang Muslimin kasantosakaken makaten wau, para kafir kadhawahan raos giris
Surat 8 Perang ing Badar Ar. anutupi sira sarana ngantuk Ut. santosa a. 33 11 Nalika Panjenengané wus anurunaké anteng marang sira, minangka (tumekaning) aman saka Panjenengané, anurunaké banyu saka ing mendhunga marang sira, amrih Panjenengané anucèni sira,984 asarana iku, sarta ambirat leletheking sétan saka ing sira, lan amrih Panjenengané angukuhaké marang atinira tuwin - asarana iku - anetepaké dalamakan(ira).985 sarta Ut. kukuh- na Ut. tigasen sirahé 12 Nalika Pangéranira amedhar sabda marang para malaikat: Ing- sun iki anyartani sira, mulané padha tetepna para kang padha angèstu; Ingsun bakal andèkèkaké miris ing dalem ati-atiné para kang padha kafir. Mulané padha gepu- ken sadhuwuring tenggoké sarta paruthulen kabèh pucuking dariji- né.986 wonten ing dalem manahipun. Lah inggih awit saking punika déné cacahipun malaikat punika kadamel sami kaliyan cacah jiwaning wadyabala mengsah, inggih nalika perang Badar, inggih nalika perang Uhud, inggih punika malaikat cacah sèwu nalika perang Badar, déné cacah jiwanipun mengsah inggih samanten punika. Mirsanana 485. 984. Kula aturi nocogaken kaliyan 25: 25, inggih punika piweca ingkang mecakaken lalampahan- lalampahanipun peperangan punika: "Ing dina bakal pecahing langit kalawan mendhung sarta para malaikat bakal tumurun tinurunaké." Tumurunipun jawah punika suka paédah ageng dhateng para titiyang Muslimin; mirsanana katrangan candhakipun. 985. Sadèrèngipun jawah, gelaripun para Muslimin ringkih sanget. Mengsah nama menang papan, amargi angsal panggènan ingkang gampil angsalipun toya, déné para Muslimin angsal panggènan ing pawedhèn ledhok. Awit saking punika mila wonten tiyang Muslimin sawatawis ingkang lajeng katuwuhan raos semang-semang, ingkang ing ngriki kadhawuhaken manawi awit saking leletheking sétan. Rèhning mengsah nguwaosi toya ombèn, dadosipun para Muslimin lajeng ngandhut kuwatos ingkang sinebut sétaning sagara wedhi /bokbilih badhé nandhang rekaos déning kasatan . Milanipun wontenipun jawah wau saged ngekahaken pacak barisipun para Muslimin sarta dadosipun inggih saged nyakécakaken manahipun. Lah inggih punika "nucèkaké" punika, awit ing sasampunipun wonten jawah wau, para Muslimin sadaya kémawon sami yakin dhateng pitulungipun Pangéran, makaten ugi yakin bilih badhé saged menang kaliyan mengsahipun. 986. Ukara ingkang wekasan punika terang katujokaken dhateng para angèstu ingkang tumut punika ateges sadhuwuré tenggok, sarta anggepuk sanginggiling tenggok punika saged dipun suraos nigas gulu utawi nigas sirah, awit sanginggiling tenggok punika sirah. Wondéné maruthul pucuking dariji, punika ateges ngethok tangan ingkang kanggé nyepeng dadamel ingkang badhé kanggé mejahi para Muslimin (Rz). Dados ukara warni kalih wau, ingkang satunggal ateges mejahi mengsah, satunggalipun ateges adamel ringkihipun mengsah ngantos piyambakipun boten saged nglajengaken perang. perang. 501
502 Wewahan-wewahan 13 Mangkono iku amarga saka anggoné padha lumawan Allah lan utusan-É; lan sapa sing lumawan Allah lan utusan-É, lah sayekti Allah iku abanget walesé (marang ala). iku padha rasakna, lan (weruha) yèn bubuhané para kafir iku siksa geni.987 14 Mangkono iku - lah 15 É, para kang padha angèstu! Manawa sira kepapag para kang padha kafir mangsah perang, lah aja sira padha amalik gegerira ing dhèwèké.988 16 Lan sapa sing amalik gegeré ing dhèwèké ing dina iku, _ kajaba manawa anggoné bali iku karana perluning perang utawa anggolong marang papanthan, lah sayekti wis mungguh olèh bebenduning Allah, sarta panggonané naraka; iku pa- dunungan ala. sira kang matèni dhèwèké, ananging Allah kang matèni dhèwèké, lan dudu sira kang ambalang nalikané sira ambalang, ananging Allah kang ambalang989 lan amrih Panjene- ngané amaringi paparing kang becik saka Panjenengané marang 17 Mulané, dudu 987. Terangipun, rasakna siksa donya iki, minangka pratandha bakal anané siksa geni ing akhirat. 988. Zahafa punika asalipun ateges lumampah saking sakedhik (anggremet), sarta dipun anggé nembungaken laré ambrangkang nalika dèrèng saged lumampah. Lajeng zahf wau mengku teges wadyabala utawi prajurit ingkang lumampah baris kanthi alon-alonan ngener dhateng panggènanipun mengsah, utawi kanthi rengkeng-rengkeng sabab saking kathahing cacah jiwanipun tuwin dadamelipun (TA-LL). Limrahipun tembung wau lajeng kanggé nembungaken perang, kados déné ingkang kasebut dalem hadits ingkang kapethik déning TA, tegesipun: ngucira ing prang (LL). 989. Ramy mengku teges warni-warni, kadosta: ambalang, nyawat, nguncalaken, nempuh, namakaken, manah, nglepas tuwin sasaminipun (LL). Tembung punika kanggènipun tumrap peperangan, awit saking punika kula tegesi ambalang, perlunipun supados cetha tegesipun, boten Juz IX
Surat 8 Perang ing Badar para angèstu; sayekti Allah iku Amiyarsa, Angudanéni.990 18 Iki,991 sarta Allah iku kang angapesaké jurité para kafir. 19 Manawa sira padha nyuwun putusan, lah temen putusan iku wus tumeka marang sira;992 lan manawa sira padha anguwisi, lah iku luwih becik tumrapé sira; lan manawa sira padha angambali (perang) manèh, Ingsun (iya) bakal prabéda lan aslinipun, boten sisah ndadak mawi dipun upadosi lésanipun punapa. Péranganipun ayat ingkang wiwitan punika tumuju dhateng para Muslimin saumurnipun, dudu sira kang matèni dhèwèké, nanging Allah kang matèni dhèwèké, tembungipun jama': déné péranganipun ingkang angka kalih, rèhning tembungipun mufrad, mengku suraos tumuju dhateng Kanjeng Nabi. Saupami botena béda tembungipun, yakti dhawuh kakalih wau boten wonten bédanipun. Titiyang Muslimin sami mejahi mengsah, suprandéné kadhawuhaken bilih sajatosipun sanès piyambakipun ingkang mejahi, wangsul Gusti Allah ingkang mejahi mengsah wau: punika terang manawi mengku teges bilih astaning Allah makardi wonten ing peperangan, sarta ingkang makaten punika kanyataan déning wutah gumelaring kawontenan, tiyang tigang atus, mangka ingkang kathah para taruna ingkang "taksih ijem," boten gadhah tumpakan kapal lan boten gadhah dadamel, menang kaliyan prajurit pipilihan cacah sèwu jiwa tur ingkang sampun kasusra ing kawanteranipun. Makaten ugi dhawuh ingkang nerangaken anggènipun Kanjeng Nabi namakaken (dadamel) dhateng mengsah, punika inggih mengku teges makaten wau. Saèstu punapa boten Kanjeng Nabi nyawuraken krikil sagegem dhateng mengsah ingkang lajeng mahanani mengsah asor yudanipun, punika prakawis sanès. Cekap katerangaken kémawon, bilih mengsah ingkang sakalangkung kiyat wau kalampahan dipun kawonaken déning wadyabala ingkang cacah jiwanipun namung sapratiganipun. Malah manawi dipun sawang saking kakiyatanipun, lan kasamektanipun saya èlok malih, jalaran sampun malih tandhing sami satunggal, ambok inggih sadasa tiyang Muslim, boten saged nyamèni tiyang satunggal kémawon saking fihakipun mengsah. Pranyata manawi astanipun Allah ingkang mejahi mengsah, sarta inggih astanipun Allah wau ingkang tumama dhateng mengsah saha ingkang wasananipun mahanani bibaring pabarisanipun mengsah wau. Déné Kanjeng Nabi nyawuraken saèstu lebu sagegem dhateng arahing mengsah, punika inggih boten kok sulaya kaliyan katrangan punika. 990. Tembung iblâ', punika nadyan limrahipun ateges: nyobi tuwin nglèlèr, sami kaliyan tembung balâ tuwin ibtalâ (tembung kriya kalih sanès malih ingkang nunggil asli kaliyan tembung wau), nanging tumrapipun ing ngriki sadaya para mufassirin sami sarujuk anegesi maringi nugraha (Rz). Kitab-kitab bausastra ugi kados makaten wau anggènipun negesi. LL nyebutaken / (TA), utawi (S), ateges Allah tumindak becik marang dhèwèké (TA). Mila kadhawuhaken (TA) tegesipun: wonten ing Quran (8: 17) amurih Panjenengané maringi marang para angèstu lubèring paparing, utawi nugraha utawi barkah (Bd) utawi paparing kang becik saka Panjenengané. Paparing ingkang saé utawi lubering paparing ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika kamenangan ingkang ngekahaken dhadhasar adegipun agami Islam, tuwin adamel cabaring pangrancananipun awon para ingkang sumedya badhé nyirnakaken agami Islam kados déné ingkang kadhawuhaken kanthi terang wonten ing ayat candhakipun. 991. Iki ing ngriki mengku ukara makaten: Iki karsaning Pangéran nganakaké peperangan iki. 992. Kacariyos bilih nalika titiyang Quraisy bidhal saking Makkah badhe nempuh titiyang Muslimin, sami gondhèlan klambuning Ka'bah saha nyunyuwun makaten: "Dhuh Gusti Allah! mugi 503
504 Wewahan-wewahan Ar. papan- than angambali, sarta wadyabala-nira ora bakal makolèhi marang sira babar pisan, sanajan akèha, lan (weruha) yèn Allah iku anyartani para angèstu. RUKU' 3 Margining kabegjan 20-26. Pambangun-turut kadhawuhaken. 27, 28. Kasetyan dhateng Allah lan Utusan-Ipun. 20 É, sira kang padha angèstu! Padha ambangun-turuta ing Allah lan Utusan-É, sarta aja sira padha ambalik saka Panjenengané, kang mangka sira padha ngrungu. a. 135 21 Sarta aja dadi kaya kang padha calathu: Kula sami mireng, lan dhèwèké padha ora ambangun- turut.a Ut. gegre- met sato993 tumraping Allah iku para budheg, para bisu kang padha ora ngerti. 22 Sayekti ala-alané 23 Lan saupama Allah uninga kabecikan ana ing dhèwèké, yekti lan aparing krungu dhèwèké, Paduka paring pitulung dhateng wadya kakalih punika pundi ingkang saé piyambak tuwin saking antawisipun golongan kakalih punika pundi ingkang langkung sanget anggènipun anut ing pitedah ingkang leres, saha saking antawisipun golongan kakalih punika pundi ingkang minulya piyambak punapa déné salah satunggal saking agami kakalih punika pundi ingkang linuhung piyambak." Cariyos sanès nerangaken bilih nalika wonten ing papan paprangan Abu Jahal nyunyuwun makaten: 'Dhuh Gusti Allah! sinten kémawon saking antawisipun kula sami ingkang sakalangkung sanget anggènipun medhot tatangsuling gotrah saha ingkang sakalangkung duraka, mugi paduka sirnakaken ing dinten bénjing énjing punika" (Rz). Tuwan Palmer nerangaken bilih anggènipun titiyang Quraisy nyunyuwun kados ing nginggil wau, "nalika para titiyang wau kaancam badhé dipun tempuh déning Muhammad." Katrangan ingkang makaten punika cetha manawi cecengkahan kaliyan gelar yektinipun ing babad. Saèstu ngayawara sanget manawi mastani bilih Kanjeng Nabi Muhammad ngancam titiyang Quraisy, jalaran cacah jiwanipun kémawon titiyang Muslimin punika boten wonten sapraatusipun cacah jiwanipun titiyang Arab ing satanah Arab, ing mangka nalika ing wekdal wau titiyang ing satanah Arab sami mengsahi para Muslimin, titiyang Quraisy piyambak kémawon sampun nelasaken sawarnining sarana kanggé anyirnakaken pakaryan Islam. 993. Dâbbah punika wantahipun ateges samukawis ingkang saged lumampah (utawi ambrangkang utawi nalosor) wonten ing bumi (S-LL), dados ateges sadhéngah kéwan utawi sadhéngah barang ingkang gesang. Kapèngetana, para budheg tuwin para bisu, punika ateges para ingkang budheg lan bisu ruhaninipun - kang padha ora ngerti. Juz IX
Surat 8 Margining kabegjan saupama Panjenengané aparing krungu dhèwèké, yekti dhèwèké padha maléngos kang sarta padha sumingkir. 24 É, sira kang padha angèstu! Padha anyembadanana marang (panguwuhé) Allah lan Utusan-É, nalikané Panjenengané anguwuh sira marang barang kang angurip sira;994 lan padha weruha, yèn Allah iku angelet-eleti antaraning wong karo atiné995 sarta yèn sira iku bakal padha diimpun marang Panjenengané. 25 Lan padha di prayitna marang coba, kang ora mung mligi ange- nani panunggalanira kang padha atindak dudu baé;996 sarta padha weruha, yèn Allah iku abanget ing walesé (marang ala). 26 Lan padha ngélingana nali- kané sira lagi sathithik, dianggep apes ana ing nagara, kuwatir ma- nawa wong-wong padha amban- dhang sira,997 nanging Panjene- ngané angayomi sira sarta angu- kuhaké sira kalawan pitulung-É 994. Imân utawi sumarah dhateng Allah punika gesang, déné kafîr punika pejah (Sudi-Rz). Barang kang anguripi sira, punika déning sawenèh ngulami dipun suraos Quran, déning ngulami sanès malih dipun suraos ateges: jihad utawi panyarempeng ing margining jekti (Rz). Katerangan punika sadaya sajatosipun mengku teges satunggal lan sami kémawon. ingkang dipun karsakaken: pépénginaning ati. Pangéran angelet-eleti, punika natas pépénginan-pépénginan wau (Rz). Para mukminin dipun dhawuhi supados énggal-énggal minangkani panguwuhipun Kanjeng Nabi, sampun ketungkul andurusi pépénginan donya, jalaran saged ugi punika tumunten badhé dipun tatas. Utawi tegesipun punika: para titiyang wau ingandikakaken kedah sami minangkani panguwuhipun Kanjeng Nabi, jalaran manawi ngantos ketrucut boten migunakaken wanci ingkang saé kanggé nindakaken kasaénan, manah tamtu badhé wangkot; sarta minangka pidana anggè- nipun ing sakawit angemohi, saged ugi Allah inggih lajeng ngingeraken manahipun, ngantos manah- ipun wau babar pisan boten saged wangsul dhateng kasaénan, nanging malah karem atindak duraka. 995. Ati 996. Ingkang kakarsakaken ing dhawuh punika sanès satunggaling lalampahan ingkang tartamtu, nanging umum, inggih punika sawarnining kasusahan ingkang sumiyaripun anyrambahi, boten namung ngéngingi para titiyang ingkang katuju ing sakawit kémawon, nanging inggih saged namani dhateng ngasanès. 997. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ayat punika kagolong wahyu ingkang tumurunipun nalika jaman akhir, inggih punika nalika para Muslimin sampun sami aman katimbang lan 505
506 Wewahan-wewahan tuwin apaparing sira arupa barang- barang becik, supaya sira padha atur panuwun. Ar. sarta 27 É, sira kang padha angèstu! Aja padha cidra ing Allah lan Utusan, sarta aja padha cidra ing barang kang dipracayakaké sira, kang mangka sira padha weruh. 28 Lan padha weruha, manawa bandhanira lan anak-anakira iku coba, sarta manawa Allah iku ing ngarsa-Né ana ganjaran kang agung. RUKU' 4 Para Muslimin badhé dipun dadosaken juru-rumeksa Masjid Suci 29. "Panyilah" dipun sagahaken. 30, 31. Rancangan, kadhawahaken dhateng Kanjeng Nabi. 32-35. Para kafir nyuwun siksa, sarta weca anggènipun badhé dipun kèndeli pakaryanipun rumeksa Ka'bah, dipun pasrahaken Muslimin. 36, 37. Kados pundi anggènipun badhé kalampahan. 29 É, sira kang padha angèstu! Manawa sira prayitna ing (wajibira marang) Allah, Panjenengané ba- kal amaringi panyilah marang sira, sarta bakal ambirat alanira saka ing sira tuwin angapura marang sira; lan Allah iku Ingkang kagungan kanugrahan agung. 30 Lan nalikané para kang padha kafir angrancang upaya tumanduk ing sira arep angunjara sira utawa arep amatèni sira, utawa arep anundhung lan dhèwèké padha agawé rancangan, sarta Allah iya adamel rancangan; lan Allah iku Becik-beciké para juru- rancang.998 sira; wekdal ingkang sampun-sampun, tandhanipun ayat punika ngèngetaken para Muslimin kawontenan ingkang dipun alami ing wekdal ingkang sampun-sampun, inggih punika nalika taksih dèrèng aman. Kawontenan punika kasebutaken langkung terang malih wonten ing ayat 30. 998. Ingkang dipun karsakaken punika upayanipun titiyang Quraisy ingkang mangka pamungkas, Juz IX
Surat 8 Para juru-rumeksa Masjid Suci 31 Lan kalané timbalan-timba- lan-Ingsun diwacakaké marang dhèwèké, padha acalathu: Temen aku wis padha ngrungu; upama aku karepa, sayekti aku padha bisa angucapaké papadhané iki;999 iki ora liya kajaba caritané para kuna. 32 Lan kalané dhèwèké padha ngucap: Dhuh Allah! manawi pu- nika barang yakti saking ngarsa Tuwan, lah mugi Tuwan anjawah- aken séla saking langit dhateng kawula, utawi andhatengaken siksa ingkang nyakiti dhateng kawula. 33 Ananging ora bakal Allah aniksa dhèwèké ing sasuwéné sira ana ing antarané, lan ora bakal Allah aniksa dhèwèké, manawa dhèwèké padha nyuwun panga- pura.1000 34 Lan apa ta (mawané) tumrap dhèwèké, déné Allah ora aniksa dhèwèké, kang mangka dhèwèké padha anyegah (manusa) saka Masjid Suci, sarta padha ora (ca- kep dadi) juru-rumeksané; ora liya inggih punika nalika para sahabat sampun sami lumajeng ngungsi dhateng Madinah, Kanjeng Nabi kantun piyambakan wonten ing Makkah. Wonten ing parepatanipun para pinisepuh Quraisy wonten ing balé-kithanipun, upaya mawarni-warni sampun kausulaken lan karembag ramé; wasananipun upaya ingkang badhé dipun ecakaken, nyédani Kanjeng Nabi. Déné lampahipun, para mudha saking antawisipun pancer warni-warni tinanggenah kapurih namakaken pedhangipun dhateng Kanjeng Nabi, sareng breng nunggil sawanci, pamrihipun supados ingkang kénging dakwa mejahi punika boten tiyang satunggal utawi pancer satunggal. Inggih karana maksud punika, déné dalemipun Kanjeng Nabi kinepang wakul, nanging Kanjeng Nabi saged oncat kanthi boten kasumerepan (Ib-Hsh). Déné rancanganipun Pangéran punika: sageda para kafir sami nyumerepi ambruking panguwaosipun déning astanipun Kanjeng Nabi. 999. Punika namung sumbaripun kémawon ingkang boten wonten kanyataanipun babar pisan. Bab punika kaseksèn déning wutah gumelaring kawontenan, bilih nadyan marambah-rambah Quran Suci nantang dhateng para titiyang wau, ingandikakaken damel punapa-punapa saminipun punika, saminipun sasurat ingkang celak piyambak kémawon para titiyang wau boten saged damel. 1000. Siksa mesthi badhé andhawahi piyambakipun samangsa Kanjeng Nabi sampun boten wonten ing antawisipun para titiyang wau, inggih punika sasampunipun Kanjeng Nabi linggar saking Makkah. Malah dalasan dumugining wekdal wau pisan, siksa wau taksih saged kasingkiraken, manawi para titiyang wau purun sami nyuwun pangapunten. 507
508 Wewahan-wewahan juru-rumeksané iku kajaba wong kang padha prayitna (saka ing ala), ananging dhèwèké iku sing akèh padha ora weruh.1001 35 Lan ora liya sembahyangé ana sangareping Padaleman iku kajaba mung singsot lan keplok; mulané padha angrasakna siksané, amarga saka anggonira padha kafir. 36 Sayekti, para kang padha kafir iku padha angetokaké bandhané kanggo anyegah (manusa) saka da- dalaning Allah; mulané dhèwèké bakal padha angetokaké iku, tumuli iku ingatasé dhèwèké bakal dadi piduwung kang abanget, tumuli dhèwèké padha kasoran; lan para kang padha kafir bakal padha di- giring marang naraka. 37 Supaya Allah amisahaké kang jember saka kang becik, sarta andadèkaké kang jember iku atum- pang tindih; banjur Panjenengané angumpuk-undhung kabèh iku, tumuli anglebokaké ing naraka; iki para kang padha kapitunan.1002 RUKU' 5 Perang ing Badr minangka tandha kayektènipun Kanjeng Nabi Suci 38-40. Perang punika perlu, kanggé netepaken kamardikaning agami. 41. Punapa angsalipun, ingkang sapragangsal dipun tanjakaken dhateng tindak kautamèn. 42-44. Kados pundi tempukipun perang dadosipun tandha. 1001. Ing ngriki kaundhangaken bilih para kafir punika sanès jurunipun-kunci Masjid Suci ingkang sajatos. Mila makaten jalaran Masjid Suci makaten pratandhaning kasawijènipun Pangéran ingkang murni, tur sampun wiwit jamanipun Kanjeng Nabi lbrahim namanipun Masjid wau tansah gagandhéngan kaliyan tauhid, mangka para kafir ingkang sapunikanipun sami ngaken dados jurunipun-kunci, sami manembah brahala. Milanipun para titiyang wau sami kadhawuhan bilih boten pantes lastantun nyangkul pakaryan rumeksa Masjid Suci, sarta ing salajengipun wiwit wekdal punika badhé dipun pasrahaken dhateng umat ingkang rumeksa awakipun saking awon, inggih punika para Muslimin. Dhawuh punika mengku weca bilih kafir Quraisy badhé kapocot saking pakaryanipun rumeksa Ka'bah, saha pakaryan punika badhé pindhah dhateng tanganipun titiyang Muslimin. 1002. Tegesipun para titiyang utami punika sageda kapisah saking titiyang duraka, titiyang duraka wau lajeng kacemplungaken dhateng naraka sadaya; utawi ateges bilih bandha ingkang saé punika Juz IX
Surat 8 Perang ing Badar minangka tandha 38 Calathua marang para kang padha kafir, yèn padha marèni, dhèwèké bakal ingapura apa kang wus kapungkur; lan manawa padha angambali;1003 lah temen wus kala- kon lalakoné para kuna.1004 39 Lan padha peranga mungsuh dhèwèké nganti panindhesan ora ana, lan agama iku sakabèhé kagu- ngané Allah; nanging, manawa dhèwèké padha marèni, sayekti Allah iku marang apa kang padha dilakoni angudanèni.1005 40 Lan manawa dhèwèké padha ambalik, lah padha weruha, yèn Allah iku Pangayomanira; becik- beciking Pangayoman lan becik- beciking Juru-tutulung!1006 JUZ X 41 Lan padha weruha, yèn kuku- panira ana ing paprangan, arupa apa baé, lah iku kang sapralimané bagéané Allah lan bagéané Utusan sageda kapisah saking bandhanipun para kafir ingkang atanpa aji, sarta bandhanipun para kafir wau badhé ludhes kanggé milawani para Muslimin kalayan tanpa wonten pikantukipun tumrap ingkang gadhah (Rz, AH). 1003. Mantuni lan ngambali ing ngriki punika tumrap anggènipun merangi titiyang Muslimin, boten anggènipun kafir, amargi titiyang kafir tamtu boten saged katembungaken wangsul dhateng kafir. Para kafir punika késahipun saking Badar kalayan nandhang karisakan ingkang sanget, lah para titiyang wau sami kadhawuhan, manawi sami purun mantuni anggènipun merangi, tamtu badhé dipun apunten, nanging manawi ngambali perang malih, tamtu badhé nandhang nasib kados ingkang kasandhang déning umat ingkang sampun-sampun. Nadyan kados punapa kémawon rekaos ingkang sampun kasandhang déning titiyang Muslimin, Kanjeng Nabi tetep ngandika badhé maringi pangapunten dhateng mengsah-mengsahipun manawi sami purun mantuni, anggènipun merangi pandhèrèkipun. Namung satunggal punika thok, janji ingkang mangka janggelanipun maringi pangapunten. 1004. Tegesipun para titiyang wau sampun saged mangertos piyambak badhé leburipun, mirid leburipun para titiyang ing sadèrèngipun, ingkang sampun kapatrapan, déning Allah tumrap ing kawon- punika sami kaliyan Kula 1004. Tegesipun para titiyang wau sampun saged mangertos piyambak badhé leburipun, mirid leburipun para titiyang ing sadèrèngipun, ingkang sampun kapatrapan, déning Allah tumrap ing kawon- punika sami kaliyan Kula aturi nyundhukaken kaliyan dhawuh ing 18: 55, ingkang nerangaken bilih para kafir punika boten sanès kajawi namung angentosi "dhumawahipun lalampahan kados ingkang kasandhang déning para titiyang ingkang sampun-sampun." 1005. Terangipun, manawi sami purun ngèndeli anggènipun merangi, titiyang Muslimin inggih kedah kados makaten ugi; makaten punika tegesipun dhawuh: Allah iku marang apa kang padha dilakoni angudanéni, amargi Allah punika angganjar ing manusa miturut pandamelipun. 1006. Manawi sami ngambali perang malih, Allah badhé angreksa umat Islam. mitulungi umat 509
510 Wewahan-wewahan Juz X sarta bagéané santana tuwin para bocah yatim lan para wong miskin apa déné wong lalaku, manawa sira iku padha angèstu ing Allah sarta apa kang Ingsun dhawuhaké marang kawula-Ningsun, ing dina- ning panyilah, ing dina tempuké golongan iku marang samubarang kawasa;1007 loro; lan Allah Islam pitulungipun. Ayat 39 tuwin ayat 40 nerangaken punapa ingkang kadhawuhaken ing ayat 38. lumawan mengsahipun, jalaran Panjenenganipun punika Pangayomanipun tuwin Juru- 1007. gunm tegesipun angsal satunggaling barang (Rz, AH). Kanggé ngiyataken punika AH nyebutaken kidung kalih pada, makaten: tuwin kalih-kalihipun punika tembung ganîmah lan gunm punika ateges kukupan. Déné kidung ingkang sapisan, punika tegesipun: "Lan aku mubeng-mubeng ing ngendi-endi arah, nganti yèn kukupan kang dakrenani iku bali;" tegesipun kidung ingkang angka kalih: "Lan mangan barang kukupan, iku ana ing dinaning kukupan dadi pangané, marang ngendi baé parané, déné kang ora kumanan iku iya ora olèh apa-apa." LL nerangaken ganama punika ateges angsal satunggaling barang kanthi tanpa rekaos, sarta LL nerangaken kidung punika makaten: manawa kowé olèh giliran tampa kabegjan, lah iku pigunakna (kasebutaken nalika nerangaken tembung ruh). Dados tegesipun ingkang asli tembung ganimah punika lugu angsal-angsalan utawi kukupan, lajeng dipun anggé nembungaken samukawis ingkang angsalipun wonten ing peperangan sasampunipun bandhayuda kaliyan mengsah lan ngawonaken mengsah, sarta ing sapunikanipun tembung ganimah punika dados tembung istilah (Ar. ishtilah) kanggé mastani bandha ingkang kados makaten punika. Bab pambagénipun kukupan perang makaten wau, sampun katerangaken kanthi cetha wonten ing ayat punika, nanging kados pundi tegesipun bagéané Allah, punika wonten rembagipun. Pamanggih ingkang umum dipun ajengi, mastani bilih sapragangsalipun bandha kukupan sadaya, dipun bagé malih dados gangsal panduman, Kanjeng Nabi, santana ingkang celak, laré-laré yatim, titiyang miskin tuwin tiyang ingkang lalampah sami angsal sapanduman-sapanduman. Dados saprasalangkungipun dados bagéanipun Kanjeng Nabi, makaten ugi panduman saminipun punika dados bagéanipun para santananipun Kanjeng Nabi ingkang celak, sarupining tiyang ingkang kagolong pancer Bani Hasyim tuwin Bani Muththalib tumut mriku, ingkang tigang prasalangkung dados pandumanipun laré yatim, tiyang pekir, tiyang miskin, tuwin tiyang lalampah, déné ingkang sakawan pragangsal kabagé ing antawisipun para titiyang ingkang kaanggep tumut perang. Déné pandumanipun Kanjeng Nabi saprasalangkung wau, miturut sawenèh cacriyosan ugi dipun pigunakaken kanggé kaperluanipun para Muslimin. Rz nalika ngrembag masalah pangedumipun panduman sapragangsal sasampunipun séda Kanjeng Nabi, suka jawaban miturut pamanggihipun Imam Syafi'i makaten: "Punika kedah dipun bagé dados gangsal panduman, sapanduman (saprasalangkung saminipun nalika jaman sugengipun) ingkang dados pandumanipun Kanjeng Rasul, kedah katanjakaken kados sabenipun panjenenganipun nanjak- aken punika, inggih punika kanggé kaperluanipun titiyang Muslimin, kadosta kanggé nyudhiyani kapal tuwin dadamel para ingkang sami perang." Rz ugi ngriwayataken hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi nalika ngedum barang kukupan ing Khaibar makaten: jawinipun: Pandumanku iku ora liya kajaba mung sapraliman, sarta sapraliman iku mau bali marang kowé kabèh. Gelar yakti kakalih punika, kasembuh wutah gumelaring kawontenan sugeng balé- wismanipun Kanjeng Nabi ingkang sakalangkung déning pasaja, ingkang bab punika sampun dipun akeni ing sadaya kalangan, punika nedahaken kanthi terang bilih panduman ingkang kagem sariranipum punika déning Kanjeng Nabi ugi dipun pigunakaken kanggé kaperluanipun umat.
Surat 8 Perang ing Badar minangka tandha 42 Nalikané sira padha ana ing sacedhaké pèpèrèng(-ing jurang) sarta dhèwèké ana ing pèpèrèng adoh, sarta untan-untan ana ing panggonan kang luwih endhèk tinimbang sira;1008 lan saupama sira padha semayanana, masthi sira bakal padha nyulayani ing sema- yan,1009 ananging1010 - supayané Allah anyidakna prakara kang wus masthi kudu kalakon,1011 supaya sapa kang kuduné lebur lebura kalawan bukti cetha sarta sapa kang kuduné urip uripa kalawan bukti cetha;1012 lan sayekti Allah iku temen Amiyarsa, Angudanèni: 43 Nalika Allah meruhaké sira ing dhèwèké ing jeroné impènira katon sathithik; lan saupama Pan- jenengané meruhaké ing dhèwèké katon akèh, amasthi sira padha rumasa apes sarta padha sira 1008. Lah ing ngriki katerangaken pamanggènipun golongan titiga, inggih punika golonganipun titiyang Muslimin tuwin golongan Quraisy kakalih. Titiyang Muslimin wonten ing sisih ingkang langkung celak saking Madinah, wadyabala Quraisy wonten ing sisih ingkang tebih, inggih punika wonten ing sisih ingkang langkung celak dhateng Makkah, tebih saking Madinah, déné untan-untan wonten ing panggènan ingkang andhap, inggih punika wonten ing panggènan ingkang ngener dhateng pasisir, badhé nerusaken lampahipun dhateng Makkah, tebih saking Madinah (Rz). 1009. ing ngriki ateges boten netepi semados saking fihakipun para Muslimin, nalika sami nyumerepi kakiyatanipun mengsah tuwin ringkihipun piyambak (Rz, AH). 1010. Para mufassirin sami mastani bilih ing ngriki punika wonten ukara ingkang boten kasebutaken; dados makaten suraosipun: ananging peperangan iku kalakon kalayan tanpa nganggé semayan. 1011. Amr utawi prakawis punika kadhawuhaken manawi sampun kalampahan, jalaran Allah sampun namtokaken nindakaken punika. Ing basa Arab lalampahan ingkang mesthi kalampahanipun, punika asring dipun tembungaken mawi fi'il madli. Déné ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika bab prakawis kawonipun para mengsahing Islam, ingkang bab prakawis punika sampun kawecakaken wiwit duk nalika Kanjeng Nabi wiwit nyangkul pakaryan dados utusan. 1012. Lalampahan ing Badar punika suka pasaksèn ingkang terang ing kayektèning kautusipun Kanjeng Nabi Suci, jalaran sampun marambah-rambah titiyang kafir sami dipun dhawuhi, bilih minongka pasaksènipun ingkang terang yakti ingkang kaparingaken déning Kanjeng Nabi dhateng piyambakipun, inggih punika sirnaning panguwaosipun déning astanipun Kanjeng Nabi Suci badhé kalampahan ing gesang sapunika punika ugi, makaten ugi panguwaos saha raja-brananipun boten badhé migunani punapa-punapa dhateng piyambakipun. Minangka contonipun piweca-piweca wau, kula aturi mirsani surat kakalih ingkang kagolong sepuh: "Lan sayekti dhèwèké bakal padha Ingsun icipaké ing siksa kang luwih cepak sadurungé siksa kang luwih gedhé, supaya dhèwèké padha balia" (32: 21); 511
512 Wewahan-wewahan pradondi ing dalem prakara iku, ananging Allah anylametaké (sira); sayekti Panjenengané iku Ingkang- Angudanèni apa kang ana ing dhadha-dhadha. 44 Lan nalika Panjenengané meruhaké sira ing dhèwèké, kalané sira pethuk (karo dhèwèké), ana ing pandelengira katon sathithik sarta Panjenengané anyathithikaké sira ing dalem pandelengé, supa- yané Allah anyidakna prakara kang wis masthi kudu kalakon; lan marang Allah anggoné sakèhing prakara dibalèkaké.1013 RUKU' 6 Kamenangan punika boten gumantung ing cacah 45, 46. Santosa lan golong dipun dhawuhaken. 47, 48. Para mengsah sami angungasaken kakiyatanipun. 45 É, sira kang padha angèstu! samangsa sira kapapag sawijining papanthan, lah padha di tetep sarta padha di akèh anggonira éling maring Allah, supaya sira padha begja. 46 Sarta padha ambangun-turuta ing Allah lan Utusan-É, lan aja padha pradondi, mundhak sira padha ilang kakuwatanira sarta padha di sabar; sayekti Allah iku anyartani para wong sabar. rumasa apes lan "Kaya mangkono iku siksa iku, lan sayekti siksa ing akhirat iku luwih gedhé, yèn ta dhèwèké padha weruha" (68: 33). 1013. Ing ayat ingkang sampun, katerangaken bilih kawontenanipun mengsah punika kaparingaken pirsa dhateng Kanjeng Nabi wonten ing salebeting supéna sakedhik sanget cacah jiwanipun: ing dhawuh ngriki katerangaken bilih nalika tempuking wadyabala kalih fihak para mengsah wau ugi kaparingaken sumerep dhateng para Muslimin katingal sakedhik cacah jiwanipun. Bab ingkang kaping kalih punika sampun katerangaken panjang wonten ing 395. Déné Kanjeng Nabi uninga wonten ing salebeting luyut para mengsah sakedhik cacah jiwanipun, punika kedah dipun werdéni ateges alit-alit manahipun, nadyan kathah cacah jiwanipun. Juz X
Surat 8 Kakuataning mengsah dados ringkih 47 Lan aja padha kaya para kang padha metu saka ing panggonané kalawan umuk sarta pamèr marang manusa tuwin (kang) padha nga- doh saka dadalaning Allah,1014 lan Allah iku anglimputi ing sabarang panggawéné. 48 Lan nalikané sétan1015 ama- maèsi dhèwèké ing panggawé- panggawéné karo calathu: Ing dina iki ora ana manusa kang ngalahaké marang kowé, lan sayekti aku iki pangayomanmu; ananging bareng papanthan loro iku wis padha adu- arep, dhèwèké ambalik ing tung- kaké karo calathu: Temen aku iki lebaran saka kowé, sayekti aku weruh barang kang kowé padha ora weruh, temen aku iki wedi maring Allah; lan Allah iku aba- nget ing pamales (marang ala). RUKU' 7 Kakiyataning mengsah dados ringkih 49-51. Mengsah anggènipun angèndelaken kakiyatanipun sarta anggènipun temahan cabar. 52-54. Pandhinganipun kaliyan leburipun tiyangipun Fir'aun. 55-56. Panerak prajanjian wongsal-wangsul. Ut. anyin- thung 49 Nalikané para lamis lan para kang ing sajroning atiné padha ana larané calathu: Agamané iku wus anyadhangaké dhèwèké marang karusakan; lan sapa sing asèsèn- dhéan marang Allah, lah sayekti Allah iku Minulya, Wicaksana. 1014. Terang ingkang dipun karsakaken punika wadyabala Quraisy, ingkang nalika bidhalipun sami asosongaran badhé andadosaken karang-abang nagari Madinah. 1015. Ing dalem prakawis punika sétan punika boten sanès kajawi Suraqah bin Malik anakipun Ja'syam, inggih punika èwonipun tiyang pancer Bani Bakr bin Kananah (Rz). Piyambakipun nyagahi tiyang Quraisy badhé ambiyantu. 513
514 Wewahan-wewahan 50 Lan saupama sira weruha, nalika para Malaikat amatèni para kang padha kafir, anggebugi rainé lan gegeré, sarta (acalathu): Padha ngrasakna angge- sengaké. siksa kang 51 Iki amarga saka apa pang- gawéning tangan-tanganira kang dhingin-dhingin, lan amarga Allah iku ora pisan atindak dudu marang para kawula; Ut. anatrapi 52 Kaya tindaké wongé Fir'aun sarta para ing sadurungé: padha angafiri ing timbalan-timbalaning Allah, mulané Allah anglebur dhè- wèké, amarga saka dosané; sayekti Allah iku Kuwat, Abanget ing pamales (marang ala).1016 Ar. nganti Ar. apa kang ana ing dhèwèké 53 Iki amarga déné Allah iku ora pisan angéwahi nugraha kang wus Dinugrahakaké marang sawijining bangsa, kajaba yèn dhèwèké ango- wahi kahanané dhéwé; lan amarga déné Allah iku Amiyarsa, Anguda- néni. 54 Kaya tindaké wongé Fir'aun sarta para ing sadurungé: padha anggorohaké timbalan-timbalaning Pangérané, mulané Ingsun angle- bur dhèwèké, amarga saka dosané lan angelem wongé Fir'aun, lan kabèh iku wong kang padha atindak dudu. Ingsun Ut. gegre- metan 55 Sayekti, ala-alané sato kéwan iku mungguhing Allah para kang padha kafir, lah dhèwèké ora bakal padha angèstu. 1016. Ing ngriki nyebutaken tiyangipun Fir'aun, punika kanggé nedahaken saminipun Kanjeng Nabi kaliyan Kanjeng Nabi Musa, sarta meca bilih ing wasananipun para mengsah badhé sirna tanpa tilas. Juz X
Surat 8 Lastantuning mengsah dados ringkih 56 Dhèwèké, para kang padha aprajanjian karo sira, banjur padha angrusak prajanjiané marambah- rambah, lan padha ora prayitna (marang wajibé).1017 57 Mulané manawa sira anem- puh dhèwèké ana ing paprangan, lah (dhèwèké padha) sira buyarna, (dimèn dadi tepa tuladhané) sapa ing saburiné, supaya dhèwèké padha élinga.1018 58 Lan manawa sira wedi cidra- né sawijining golongan, lah uwuk- na (prajanjiané) atas dhadhasar padha-padha; sayekti Allah iku ora remen para wong cidra.1019 RUKU' 8 Lastantuning katentreman déning kakiyatan 59, 60. Para Muslimin kedah tansah sumedya tandang manawi wonten punapa-punapa samangsa-mangsa. 61, 62. Dhamé kedah langkung pinilih. 63, 64. Gumolong punika dumunung paparinging Pangéran. Ut. anglan- cangi 59 Lan para kang padha kafir aja padha ngira manawa dhèwèké ba- kal teka andhisiki; sayekti dhèwèk- é ora andadèkaké apes(-Ingsun). 1017. Punika nedahaken anggènipun para mengsahing Islam sami boten ngaosi tangge1 jawabipun lan nerak prajanjianipun. Ing ngriki kasebutaken manawi anggènipun para mengsah nerak prajanjian punika marambah-rambah; punika nedahaken kalayan terang, bilih titiyang Muslimin boten naté suwala damel prajanjian malih, manawi prajanjian ingkang sampun dipun terak; nanging para kafir inggih meksa boten sami ngaosi prajanjianipun, milanipun minangka ikhtiyar ingkang wekasan, titiyang Muslimin dipun idini anguwukaken prajanjian ingkang boten dipun tetepi wau (ayat 58). 1018. Terangipun, pidana ingkang mangka tepa-tuladha punika perlu dipun dhawahaken dhateng piyambakipun, murih kèndela, sampun kelajeng-lajeng wonten peperangan lan wutah-winutahan rah. 1019. Manawi fihak satunggalipun boten setya dhateng prajanjianipun bedhamèn, titiyang Muslimin inggih ugi kénging anguwukaken prajanjian wau. Tembung wedi ing ngriki boten lajeng anedahaken bilih namung thok, boten sinartan pandamel saking fihak satunggalipun, lajeng kénging kanggé waton nguwukaken prajanjian. Kula aturi nyundhukaken kaliyan ayat 62 tuwin katrangan angka 1021, mangké rak cetha tegesipun. Nalika nafsiri ayat punika Rz nerangaken: "Ajrih ing cidra punika kaanggep, manawi kukuwatosan wau dipun kiyataken kalayan cihna ingkang nedahaken anggènipun cidra." lugu nguwatosaken 515
516 Wewahan-wewahan 60 Lan padha cacawisa anggu- lang dhèwèké apa ing sabisanira, arupa kakuwatan lan arupa jaran kang cinancang ing wates, kanggo anggirisaké mungsuhing Allah lan mungsuhira lan liya-liyané kajaba dhèwèké, kang sira padha ora weruh, (ananging) kang Allah udani; lan barang apa baé kang sira wetokaké ing dadalaning Allah, liliru genep bakal pinaringaké marang sira, sarta sira ora bakal kinaniaya.1020 61 Lan manawa dhèwèké padha tumiyung marang dhamé, lah sira (iya) sarta tumiyunga mrono kumandela marang Allah; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Miyar- sa, Ingkang-Ngudanèni. 62 Lan manawa dhèwèké sume- dya ambalubuk sira, _ lah sayekti Allah iku wis cukup tumrapé sira; Panjenengané iku Kang angu- wataké sira kalawan pitulung-É lan kalawan para angèstu,1021 63 Lan anggolongaké ati-atiné; saupama sira angetokna apa kang ana ing bumi kabèh, ora bakal sira bisa anggolongaké ati-atiné ana- nging Allah anggolongaké dhè- wèké; sayekti Panjenengané iku Minulya, Wicaksana. 1020. Kakuwatan (Ar. quwwah), punika miturut Rz ateges: sadaya barang ingkang dados tuking kakiyatan, kalebet ugi sawarnining prabot perang tuwin gelaring perang sanès-sanèsipun kanggé rumeksa dhiri tuwin kanggé nempuh. Titiyang Muslimin unggul yudanipun nalika wonten ing Badar, nadyan boten jangkep dadamelipun saha dèrèng cacawis badhé perang. Nanging titiyang Muslimin dipun dhawuhi ing wekdal ingkang badhé dhateng kedah tansah sumedhiya sarta cacawis sadaya tuking kakiyatan, supados margi saking cacawisipun para Muslimin wau para mengsah lajeng purun asikep rahayu: jalaran sampun cetha ringkihipun para Muslimin punika, ingkang lajeng murugaken para mengsah nempuh wani dhateng para Muslimin. Rahayu punika sagedipun kagayuh asarana samekta ing perang. 1021. "Ambalubuk" ing ngriki gagayutan kaliyan punapa ingkang sampun kapangandikakaken ing ayat ingkang sampun. Dados tegesipun punika: manawa dhèwèké sumedya ambalubuk sira kalawan api-api bedhamèn, nadyan makatena pisan anggènipun ngajak bedhamèn wau kedah dipun tanggapi. Juz X
Surat 8 Para Muslimin kedah amethukaken 64 É, Nabi! Allah iku wis cukup tumrapé ing sira sarta pandhè- rèkira, para angèstu. RUKU' 9 Para Muslimin kedah sumedhiya amethukaken, sanajan karoban tandhing 65, 66. Para Muslimin kedah boten mangu-mangu amethukaken prajurit ingkang tikel kalih utawi tikel sadasa cacahipun. 67-69. Pémut sampun ngantos ambabahak. 65 O, Nabi! ambobolèhana para angèstu, marang perang;1022 mana- wa golonganira ana rongpuluh wong sing teguh atiné, bakal ngalahaké rongatus, lan manawa golonganira ana satus, bakal anga- lahaké sèwu para kang padha kafir, awit déné dhèwèké iku wong kang ora padha mangerti.1022A 66 Ing samengko Allah angèn- thèngaké sasangganira, sarta Pan- jenengané anguningani, yèn apes dumunung lah yèn golonganira ana satus wong sing teguh atiné, bakal angalahaké rong atus, lan yèn golonganira ana sèwu, bakal angalahaké rong èwu kalawan idining Allah; lan Allah iku anyartani para wong teguh atiné.1023 ing sira; Tiyang Muslimin kedah boten suwala dipun ajak bedhamèn namung margi kuwatos dipun balubuk, jalaran: sayekti Allah iku wis cukup tumrapé sira. 1022. Dipun pèngetana bilih perang ingkang dipun dhawuhaken dhateng para Muslimin, punika perang rumeksa dhiri, inggih punika perang kanggé rumeksa kawilujenganing badanipun saha kanggé rumeksa agami Islam. Para Muslimin dipun acungi pedhang, mila piyambakipun lajeng dipun dhawuhi ambélani Islam. Bab punika katerangaken ing panggènan sanès makaten: "Lan padha peranga ing dadalaning Allah karo para kang merangi sira lan aja angliwati wates" (2: 190). Mirsanana 238, ing ngriku bab punika karembag sacekapipun. 1022A. Titiyang Muslimin punika sakedhik sanget cacah jiwanipun manawi dipun timbang kaliyan mengsah-mengsahipun; tatandhingan tiyang Islam satunggal tiyang kafir sadasa taksih sor-tandhing para Muslimin. Dados ing ngriki punika mengku piweca bilih nadyan langkung sakedhik cacah jiwanipun, para Muslimin meksa badhé menang. 1023. Ayat punika déning sawenèh ngulami kakinten manawi nyuwak ayat ingkang sampun, ingkang nerangaken bilih tiyang Muslimin kalihdasa ingkang sabar badhé menang kaliyan tiyang kafir kalihatus. Nanging panginten punika boten leres. Sapisan awit ingkang kénging winastan kasuwak punika rak namung dhawuh (paréntah) manawi pratélan rak boten saged winastan kasuwak; kaping kalih, pratélan warni kalih punika magepokan kaliyan kawontenanipun para Muslimin warni kalih 517
518 Wewahan-wewahan 67 Ora mungguh tumrapé Nabi, yèn ta amundhuta tawanan, kajaba manawa panjenengané perang sar- ta menang ana ing bumi; sira padha karep marang barang kang ora iki, mangka Allah angarsakaké akhirat (tumrap marang sira); lan Allah iku Minulya, Wicaksana.1024 langgeng ing donya ingkang béda. Nalika perang Badar prajurit Muslimin punika boten pantes winastan prajurit. Nalika wekdal wau dèrèng wonten prajurit Muslimin. Sadhéngah tiyang sawonten-wontenipun, anom utawi sepuh, sakit punapa saras, sami tumut perang déning kapeksa kedah rumeksa ing kawilujenganing gesangipun umat. Prakawis punika kasebutaken wonten ing dhawuh ingkang mungel: Panjenengané anguningani, yèn apes dumunung ing sira. Mila wadyabala Muslimin kados wontenipun nalika samanten, punika nyengka-nyengkanipun namung saged tandhing kaliyan mengsah ingkang tikel kalih cacah jiwanipun. Suprandéné inggih wonten masakalanipun kaum Muslimin punika tandhing kaliyan wadyabala mengsah ingkang tikel sadasa cacah jiwanipun. Dados pratélanipun Quran warni kalih wau kalampahan saèstu nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi Suci. Ing nalika perang Badar titiyang Muslimin menang kaliyan wadyabala mengsah ingkang tikel tiga kathahipun; nalika perang Ahzab titiyang Muslimin watawis tiyang 1000 jiwa saged ngawonaken wadyabalaning mengsah sadasaèwu jiwa. Saupami dhawuhing ayat punika dipun anggepa dados dhawuh paréntah, inggih punika ingkang maréntahaken dhateng kaum Muslimin supados menang kaliyan wadya tikel kalih lajeng tikel sadasanipun, meksa inggih boten wonten rembag bab prakawis suwakan dhawuh. Ing ayat punika wonten dhawuh warni kalih, satunggal miturut kawontenanipun umat Islam nalika jaman samanten, satunggalipun miturut kawontenanipun ing wekdal ingkang badhé dhateng, inggih punika nalika para prawira ageng kados déné Khalid punapa punika sampun ngrasuk agami Islam. Kawanteranipun Khalid tuwin para prawira Muslimin sanès-sanèsipun nalika peperangan kaliyan Kerajan Persi tuwin Kerajan Rum, ambuktèkaken ing kayektèning pratélan wau. Prayogi kula terangaken pisan bilih ayat kalih iji punika namung ngarsakaken ingkang sakedhik punika menanga kaliyan mengsahipun ingkang langkung kathah cacah jiwanipun kalayan lampah ingkang mikantuki, dados ingkang dipun karsakaken sanès cacahipun ingkang trep. Contonipun, nalika perang Badar kenyataan prajurit Islam satunggal tandhing kaliyan prajuriting mengsah langkung saking tiga, nadyan miturut dhawuh namung kapurih menang kaliyan tiyang kalih. titiyang Muslimin 1024. Awawaton sawenèh hadits, para mufassirin sami gadhah paham bilih ayat punika lan ayat candhakipun wigatos anyebutaken prakawis mardikakaken tiyang tawanan perang ing Badar, sasampunipun tampi arta tebusan saking para titiyang wau; criyosipun tindak makaten wau boten dipun idini wonten ing ayat punika. Nanging wonten titimbangan warni-warni ingkang nedahaken bilih ingkang dipun karsakaken ayat punika prakawis sanès malih. Sapisan, janji ingkang kawarsitakaken ing ngriki kanggé janggelaning ngukup tiyang tawanan, Kanjeng Nabi kedah merangi mengsah; punika katindakaken saèstu nalika perang Badar. Gagandhèngan kaliyan punika perlu katerangaken bilih itskhân punika boten ateges numpes mengsah sadaya; déné kajengipun namung nglawan mengsah kalayan sanget, utawi merangi kalayan anderpati, utawi ngawonaken mengsah sasampunipun peperangan saèstu. LL nerangaken: "Atskhanahu miturut tegesipun ingkang sakawit ateges andados," dados atskhanahu wau ateges: dhèwèké (tiyang, tatu, utawi sasakit) ngrekasakaké dhèwèké utawi ngringkihaké dhèwèké. Rr nyebutaken kateranganipun Wahidi: "itskhan" tumrap samukawis punapa kémawon ateges saya mindhak kiyat tuwin saya sanget; ukara punika kanggé nembungaken manawi sasakit punika saya sanget, awit saking punika punika ateges dados saya kiyat tuwin santosa lan menang." Rz lajeng mewahi katrangan bilih kathah para mufassirin ingkang negesi tembung wau adamel pepejah kalayan sanget, déné ingkang dipun anggé waton amargi karajan tuwin papréntahan punika sagedipun dados kiyat lan santosa kalayan wontenipun pepejah (Rz). Dados negesi tembung wau numpes utawi damel pepejah kalayan Juz X
Surat 8 Para Muslimin kedah amethukaken 68 Saupama oraa ana undhang saka Allah kang wus dhumawuh ing dhisik,1025 sayekti siksa kang gedhé wus anibani sira, amarga saka barang kang wus padha sira lakoni.1026 anggigirisi, punika lugu namung panginten-inten balaka. Tembung wau ing Quran dipun anggé sapisan malih, inggih punika ing 47: 4, sarta ing ngriku punika lèrègipun inggih cetha dhateng pupuntoning pamanggih punika ugi; mirsanana 47: 4 "Nganti manawa kowé wis menang karo dhèwèké." Kaping kalihipun, ngukup tiyang tawanan saha mardikakaken, ing wekdal wau, sampun laras kaliyan dhawuh ingkang terang gamblang kasebut ing dhawuh sambetipun dhawuh punika let kalih ayat, makaten: "O, Nabi! Calathua marang para tawanan kang ana ing tanganira: Manawa Allah anguningani ana kabecikan ing sajroning ati-atinira, Panjenengané bakal amaringi sira luwih becik tinimbang apa kang wis kapundhut saka ing sira" (ayat 70). Punika nedahaken bilih ayat-ayat punika anggènipun katurunaken nalika titiyang tawanan sami taksih wonten ing tanganipun para Muslimin, sarta apa kang wis kapundhut punika terang manawi tebusan, ingkang dumuginipun ing Madinah mesthi ing sasampunipun let pinten-pinten dinten. Saupami ayat punika mengku suraos dhawuh mejahi tiyang tawanan sarta boten marengaken mardikakaken tiyang tawanan wau, yekti inggih sampun katindakaken kala wingi-wingi. Dados rèhning lekas kados makaten wau boten naté katindakaken, nandhakaken manawi ayat punika boten andhawuhaken lekas ingkang kados makaten wau. Bab prakawis leresing tindakipun Kanjeng Nabi ing wekdal wau, kalayan terang kaseksèn ing dhawuh ingkang tumurunipun langkung rumiyin, makaten: "Mulané samangsa sira padha katemu para kang padha kafir ana ing paprangan banjur sabeten guluné, nganti samangsané wis padha sira kalahaké, padha dadèkna tawanan, tumuli sawisé iku, apa sira luwari kalawan kadarman apa kalawan tebusan nganti perangé rampung' (47: 4). Lah rèhning ing saben sabibaring perang Kanjeng Nabi boten naté mejahi tiyang tawanan, dadosipun cetha manawi tindakipun nalika wonten ing prang Badar wau sampun laras kaliyan keparenging karsanipun Pangéran. Manawi makaten, lah punapa ingkang kasasmitakaken ing ayat puniku sarta ing ayat candhakipun? Tumrap kula kados sampun terang sanget bilih ingkang dipun karsakaken punika kajengipun sagolongan tiyang Muslimin, kados déné ingkang kasebutaken wonten ing ayat 7 (kula aturi maspaosaken tembung karep ingkang kagem wonten ing ayat punika), dados ingkang dipun karsakaken punika sanès tindak ingkang sampun rampung katindakaken. Déné dhawuh ingkang kamot wonten ing ayat 7 wau mungel makaten: Lan sira angajab bisaa kang ora asikep gagaman dadi bubuhanira. Para titiyang wau sami angajab badhé nempuh saha nukup untan-untan ingkang boten asikep dadamel, nanging ambégal kados makaten punika boten mungguh tumrap satunggaling nabi, sanadyan titiyang kafir inggih nindakaken ingkang kados makaten punika dhateng titiyang Muslimin. Panjenenganipun (Kanjeng Nabi) kedah perang langkung rumiyin kanggé rumeksa dhiri, manawi saged ngawonaken mengsah, lah panjenenganipun saweg kénging nawan tiyang. Dados dhawuh punika ugi wigatos angundhangaken boten absahipun pangawulan (slavery), déné ingkang dipun idini ngemungaken nawan tiyang ingkang katukup wonten ing paprangan. Barang kang ora langgeng ing donya iki, punika mèmperipun ingkang dipun karsakaken: untan-untan saha barang dadaganganipun, déné wewahan dhawuh ing wekasaning ayat 69: lah padha mangana barang pakolihira ana ing paprangan, kang halal lan apik, punika nedahaken bilih tebusan saking tiyang tawanan, punika kalebet èwonipun barang ingkang halal lan saé. 1025. Undhang saking Allah wau, kasebutaken wonten ing pinten-pinten panggènan ing surat punika; inggih punika: titiyang Muslimin badhé ayun-ayunan kaliyan wadya Quraisy wonten ing Badar: "Lan nalika Allah anyagahi sira salah sijiné golongan loro iku dadi bubuhanira ...... lan Allah angarsakaké ambeneraké kang bener (ayat 7); lan malih: ''Supayané Allah anyidakna prakara kang wis mesthi kudu kalakon" (ayat 49). 1026. Tetembungan punika ateges murwani ing satunggaling barang, utawi wiwit tumandang nindakaken punika (LA-LL). 519
520 Ut. kena a. 1024 Wewahan-wewahan 69 Lah padha mangana barang pakolihira ana ing paprangan, kang halal lan apik, sarta di padha prayitna (marang wajibira) ing Allah; sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih. RUKU' 10 Sasambetan kaliyan Muslimin sarta kaliyan sanès Muslimin 70, 71. Tawanan perang dipun culaken. 72, 73. Manawi kados pundi pitulungipun Muslimin boten wajib. 74, 75. Muslimin ingkang kedah dipun rengkuh kados warganing babrayan. 70 O, Nabi! Calathua marang para tawanan kang ana ing tanga- nira: Manawa Allah anguningani ana kabecikan ing sajroning ati- atinira, Panjenengané bakal ama- ringi sira luwih becik tinimbang apa kang wis kapundhut saka ing sira,a sarta bakal angapura marang sira; lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 71 Lan manawa dhèwèké padha arep anyidrani sira, lah temen dhè- wèké iku ing sadurungé (iku) wis anyidrani Allah, ananging Pan- jenengané amaringi (sira) angu- wasani dhèwèké; lan Allah iku Angudanèni, Wicaksana. 72 Sayekti para kang padha angèstu aninggal sarta oncat (omahé) tuwin nyrempeng ing da- dalaning Allah kalawan bandhané lan jiwané sarta para kang padha awèh pangungsèn lan mitulungi - iki padha dadi pangayoman sa- wenèh marang sawenèhé; wondéné para kang padha angèstu lan ora oncat aninggal (omahé), iku dudu bubuhanira pisan-pisan anggoné lan angayomi, nganti saoncaté; manawa dhèwèké padha anjaluk ing dalem prakara pitulungira Juz X
Surat 8 Sasambetan kaliyan Muslimin Ar. Antara- né agama, lah wajib ingatasé sira anulungana, kajaba tumrap wong kang antaranira karo dhèwèké ana prajanjian, lan Allah iku Amirsani ing sabarang kang padha sira lakoni.1027 73 Wondéné para kang padha kafir, iku padha dadi pangayoman sawenèh marang sawenèhé; iku manawa sira padha ora aninda- kaké, bakal ana panindhesan ing bumi sarta wisuna kang gedhé.1028 74 Wondéné para kang padha angèstu sarta oncat aninggal (oma- hé) lan anyrempeng ing dadalaning Allah, sarta para kang padha awèh pangungsèn lan amitulungi - iki para wong angèstu sajati; bakal padha olèh pangapura sarta rejeki kang mulya. 75 Wondéné para kang sawisé iku padha angèstu sarta oncat aninggal (omahé) tuwin anyrem- peng anyartani sira - iki golo- nganira; lan para kang padha duwé gagayutan sanak iku ing dalem kitabé Allah luwih cedhak sawe- 1027. Pangayoman ingkang kapangandikakaken ing ayat punika dados rembag ramé wonten ing kalanganipun para mufassirin. Kados sampun cetha tegesipun. Para angèstu margi dipun kaniaya, sami oncat nilar balé-griyanipun sarta lajeng sami dudunung wonten ing Madinah. Wonten ing ngriku para titiyang wau dados saumat kaliyan para titiyang Muslimin ing ngriku ingkang sami suka pitulung lan pangayoman inggih punika para sahabat Anshar ing Madinah. Nanging inggih wonten tiyang ingkang milaur tetep dudunung wonten ing griya-griyanipun. Umat Islam ing Madinah mesthi kémawon boten saged ngayomi para titiyang ingkang kados makaten punika, lah inggih punika ingkang dipun karsakaken ing dhawuh: iku dudu bubuhanira pisan-pisan anggone angayomi punika. Nanging manawi para titiyang wau sami nedha pitulung ing dalem babagan prakawis agami, umat Islam wajib mitulungi; kajawi ta manawi pitulungan ingkang dipun tedha wau cecengkahan kaliyan tiyang ingkang sampun aprajanjian sekuton kaliyan umat Islam, lah umat Islam boten wajib mitulungi. Dhawuh punika ngawisi titiyang Muslimin mirong dhateng ingkang nyepeng pamaréntahan, nadyan nganggé agami punapa kémawon ingkang nyepeng pamaréntahan wau, jalaran prajanjian ambangun-turut kaliyan ingkang nyepeng pamaréntahanipun satunggaling nagari nama sampun wonten. 1028. Manawa sira padha ora mitulungi sadulurira ing dalem babagan prakara agama, para kafir bakal saya wani anggoné nandukaké panganiaya, anggoné gawé wisuna lan anggoné ngrusak katentremaning praja. 521
522 Wewahan-wewahan nèh marang sawenèhé; sayekti Allah iku marang samubarang ngudanèni.1029 1029. Boten wonten angèlipun nyuraos tegesipun ayat punika, kados déné pangintenipun sawenèh mufassirin. Manawi tiyang sanès kémawon janji ngrasuk Islam saha oncat nilar griyanipun lajeng dados "golonganira," lah punapa malih manawi taksih gagayutan sanak, botena saya kathah hakipun dipun ayomi kawigatosanipun déning umat Islam. ______________ Juz X
SURAT 9 AL-BARA'AH (Lebaran) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (16 ruku', 129 ayat) Pathinipun: Ruku' 1, 2. Ruku' 3. Dhawuh pangumuman lebaran lan sabab-sababipun. Pangakenipun para manembah brahala anggadhahi wewenang lalados ing Padaleman Suci. Prakawisipun Islam badhé unggul. Para Yahudi tuwin Nasrani sami dhumawah tebih saking yakti. Kintun prajurit dhateng Tabuk. Para titiyang lamis. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Ruku' 7-13. Ruku' 14, 15. Para susatya lan punapa ingkang kedah dipun lampahi. Ruku' 16. Tuju ingkang kegayuh déning wahyuning Pangéran. Nama Namanipun surat punika mendhet saking ungeling dhawuh ingkang wiwitan piyambak, ingkang isi dhawuh pangumuman wudhar saking kawajiban netepi janji kaliyan pancer-pancer manembah brahala, ingkang wola-wali nerak prajanjian. Dhawuh pangumuman punika wonten ing babadipun Islam dados salah satunggaling lalampahan ingkang sakalangkung wigatos, jalaran sadèrèngipun punika para Muslimin tansah nandhang pituna margi dipun mengsahi déning para pancer musyrik ingkang resah ing budi, ingkang boten naté netepi prajanjian-prajanjianipun, lan ingkang remen nandukaken piawon dhateng para Muslimin samangsa piyambakipun angsal wewengan tumindak ingkang makaten wau. Sadèrèngipun para Muslimin dipun keparengaken ngangkat dadamelipun kanggé nanggulangi, punika sampun dangu anggènipun kapeksa sami nandhang panganiaya, mangka para Muslimin wau tansah tetep setya nuhoni prajanjian bedhamèn, sanajan mengsah tansah aneraki prajanjianipun. Wondéné dhawuh lebaran ingkang kaparingaken dhateng para Muslimin, ingkang wigatos ngluwaraken para Muslimin saking kawajiban netepi prajanjian, punika anggènipun kaparingaken ing sasampuning mengsah-mengsahipun, ngantos anuwuhaken kawontenan ingkang tangèh lamun saged dipun lastantunaken. Surat punika ugi gadhah nama sanès-sanèsipun malih, ingkang misuwur piyambak, surat Tobat. Sasambetanipun kaliyan surat ingkang sampun Menggah ing sajatos-jatosipun punika sanès surat énggal, sarta inggih punika sababipun déné ing wiwitanipun tanpa mawi Bismillah. Ngakathah angakeni bilih surat punika kalebet péranganipun surat ingkang sampun, déné mila dipun sukani nama piyambak, punika margi saking wigatosipun dhawuh pangumuman lebaran punika, sarta inggih awit saking punika déné kanamakaken makaten wau. Ruku' ingkang kaping pitu saha kaping wolu ing surat ingkang sampun, sampun mratélakaken bilih para manembah brahala wongsal-wangsul nulayani ungeling prajanjian bedhamèn, ingkang ngiket piyambakipun tetep rukun boten memengsahan kaliyan titiyang Muslimin. Panerak ingkang wongsal- wangsul wau wasananipun mahanani ing wontenipun dhawuh pangumuman lebaran, awit mokal sagedipun kelampahan para Muslimin kaiket ing salami-laminipun déning ungeling prajanjian-
524 Lebaran prajanjian wau, mangka mengsah-mengsahipun sami neraki sapurun-purun tanpa wonten pidananipun. Panerak-panerak wau asring sanget kelampahan, langkung-langkung manawi para titiyang kafir sami gadhah panginten bilih ing sawatawis wekdal panguwaos Muslimin ing Madinah ringkih, kados nalika jaman ngintun prajurit dhateng Tabuk punika. Bab ingkang karembag lan urut-urutanipun Bab anggènipun ngurutaken ayat-ayatipun sampun terang, boten perlu karembag panjang. Dhawuh lebaran ingkang perlu wontenipun margi para musyrik wongsal-wangsul sami nerak prajanjian, punika kaumumaken wonten ing ruku' ingkang wiwitan piyambak; nanging ugi wonten prakawis kalih ingkang dipun kejawèkaken. Sapisan, pancer-pancer ingkang tetep setya dhateng kawajibanipun; kaping kalih, para manembah brahala ingkang sami nedha pangayoman dhateng titiyang Muslimin. Ingkang angka kalih punika kedah dipun antukaken dhateng panceripun kalayan wilujeng, sarta boten kénging dipun ganggu damel, mawi lampah punapa kémawon. Prakawis warni kalih ingkang dipun kejawèkaken punika, sampun cekap kanggé ambuktèkaken lepatipun anggèning anggambar para guru- guru Nasrani dhateng Kanjeng Nabi Suci, inggih punika panjenenganipun dipun dakwa manawi anggènipun ajak-ajak tiyang kathah dhateng Islam punika kalayan ngasta Quran lan pedhang. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken sababipun ingkang enggel déné para Muslimin dipun uwalaken saking kawajiban netepi sawenèh prajanjian, sarta anerangaken malih kanthi ceplos, bilih para Muslimin kedah setya-tuhu dhateng prajanjianipun, sadangunipun fihak satunggalipun inggih sami netepi prajanjianipun. Wonten ing ruku' ingkang kaping tiga para manembah brahala dipun pangandikani, bilih pangakenipun anggadhahi wewenang dados "tuwan rumah"-ipun para ingkang sami ziyarah haji tuwin dados juru-andandosi lan ngadegaken Padaleman Suci, punika ing samangké boten saged milujengaken awakipun saking wohing pandamelipun piyambak; pungkasaning ruku' dhawuh migatosaken dhateng pangurbanan karana nglabuhi yakti, ingkang ing sapunikanipun kadhawuhaken dhateng para Muslimin. Ruku' candhakipun mangandikakaken menangipun ingkang wekasan agami Islam, boten namung kaliyan pancer-pancer Arab musyrik kémawon, nanging ugi kaliyan bangsa Nasrani ingkang kiyat, ingkang ing samangké wiwit ébah badhé nyures kakiyatanipun titiyang Muslimin. Rèhning sampun anyebutaken titiyang Nasrani, mila boten kénging boten ruku' candhakipun lajeng ngrembag bab prakawis dhumawahipun ingkang ngantos tebih para Yahudi tuwin para Nasrani, saking gegebengan mangéran satunggal, tur ingkang kalayan murni kados déné piwulanging nabinipun ingkang agung punika; pungkasanipun lajeng anyebutaken pengaruh awon ingkang katularaken déning para titiyang Yahudi dhateng bangsa Arab, sarana ngajani bangsa Arab wau sami nerak kasucianipun wulan-wulan ingkang sampun ingakenan suci. Wiwit ruku' punika ngantos dumugi telas-telasanipun surat, kajawi ruku' tiga ing wingking piyambak, nyebutaken bab nglurug dhateng Tabuk, langkung- langkung bab prakawis para titiyang ingkang kanthi jaragan lirwa ing wajib boten tumut nglurug; para lamis dipun lepataken, sasambetan kaliyan piyambakipun, inggih tumraping ruhani, inggih tumraping dunyawi, kapedhot. Sampun wiwit nalika jaman perang Uhud, nalika taun Hijrah tiga, para titiyang Muslimin kraos kalayan yakin bilih ing tengah-tengahipun wonten tiyang-tiyangipun munafék (tiyang lamis); para lamis punika sami dipun sukani kelonggaran ngantos ing wekasaning taun ingkang kaping sanga, murih kapoka lan puruna nyaékaken pandamelipun, utawi kalayan ngeblak anggolong dhateng golongan Islam punapa golongan kafir; sapunika dhawuh pamungkas bab prakawis para lamis punika dipun betahaken sanget. Ruku' titiga ingkang wekasan piyambak, punika tutugipun ingkang samesthinipun rembag bab prakawis lalamisan. Punapa tandhanipun tiyang mukmin sajati, lan punapa ingkang mesthinipun katindakaken déning piyambakipun, kasebutaken wonten ing ruku' ingkang kaping kawanwelas lan gangsalwelas. Perang punika sanès sedya lan sanès ingkang katuju déning Islam, nanging menggah ing sajatos-jatosipun Islam dipun peksa perang margi dipun perangi. Pungkasaning surat ingkang mèh sagemblengipun ngrembag prajanjian-prajanjian bedhamèn, panantang perang lan bab peperangan, dhawuh dhateng para angèstu kedah sami damel kasamektan kanggé anjembaraken tebaning agami Islam, sarta saben babrayan Muslimin kedah wudhu tiyang kanggé andumugèkaken sedya ingkang mulya punika, inggih punika mencaraken yakti, sarta inggih punika maksudipun Islam ingkang sajati. Ruku' ingkang wekasan piyambak anedahaken punapa angsal-angsalanipun wahyu Quran tumrap dhateng para Muslimin tuwin sapinten genging anggènipun Kanjeng Nabi mrihatosaken tumrap karahayonipun para Muslimin. Juz X
Surat 9 Dhawuh pangumuman lebaran RUKU' 1 Dhawuh pangumuman lebaran 1-4. Para Muslimin sampun wudhar saking tanggelan dhateng para manembah brahala ingkang amengsahi, kajawi dhateng ingkang setya ing janjinipun. 5. Angapunten dhateng ingkang sami angajengi Islam. 6. Suka pangayoman dhateng para manembah brahala. 1 (Iki dhawuh pangumuman) panyuwak lan Utusan-É, marang para manembah brahala kang padha prajanjian karo sira.1030 déning Allah Titimangsa tumurunipun Sadaya pamanggih mèh waradin angrujuki, bilih sagemblengipun surat punika katurunaken ing Madinah, nalika ngajengaken sédanipun Kanjeng Nabi Suci. Manawi ayat-ayatipun punika dipun manah kalayan tliti, ing ngriku saged anedahaken bilih sagemblengipun surat punika katurunaken nalika taun Hijrah sanga; ayat-ayat ingkang wiwitan kagolong ing wekasaning taun wau, déné ingkang sabagéan ageng kagolong watawis ing tengah-tengahing taun wau. Ayat-ayat ingkang wiwitan punika anggènipun katurunaken sasampunipun para ingkang sami ziyarah haji ing mangsa haji nalika taun ingkang kaping sanga, bidhal dhateng Makkah; rèhning ayat-ayat wau isi dhawuh pangumuman ingkang kedah kaundhangaken dhateng para ingkang sami ziyarah haji saking pundi-pundi nagari ing tanah Arab ingkang sami ngalempak wonten ing Makkah, mila Bagéndha 'Ali lajeng kapatah nututi Bagéndha Abu Bakar, ingkang dados pangiriding para ingkang sami ziyarah haji, kanthi ambekta dhawuh punika. Tanpa guna manawi badhé réka daya anetepaken trep, titimangsanipun saben ayat, awit asring kémawon adamel klèntu. Saged-sagedipun mastani bab prakawis surat punika ingkang sabagéan ageng, inggih punika ayat 29 dumugi satelasipun, punika tumurunipun boten let dangu ing sadèrèngipun, ing salebetipun, utawi ing sasampunipun ngintunaken prajurit dhateng Tabuk, ingkang kelampahanipun nalika wulan Rejeb taun Hijrah sanga. Wonten ingkang mastani bilih ayat kakalih ingkang wekasan piyambak punika kelampahanipun nalika Kanjeng Nabi tindak ngibadah haji dhateng Makkah ingkang wekasan. Saboten-botenipun, pasaksèn ingkang anetepaken bilih ayat kakalih punika boten wonten sasambetanipun kaliyan ayat sanès-sanèsipun ing surat punika, punika pasaksèn ingkang boten kiyat. ingkang kalayan ____________ 1030. Ayat punika kedah kalaras kaliyan ayat-ayat sambetipun. Ayat angka sakawan saged nerangaken bilih ingkang dipun karsakaken punika para ingkang aprajanjian kaliyan para Muslimin, nanging nulayani janjinipun, jalaran para ingkang setya dhateng janjinipun, wonten ing ayat angka sakawan wau kalayan terang dipun kajawèkaken. Nyata saèstu para pancer Arab musyrik sami ambibrah prajanjianipun kaliyan para Muslimin ngantos marambah-rambah (8: 56); suprandéné para Muslimin kadhawuhan nanggapi bedhamèn, manawi para kafir sami purun, nadyan sampun marambah-rambah pijer nerak prajanjianipun (8: 61). Nanging kawontenan ingkang makaten punika boten saged yèn ta dipun lajeng-lajengaken, awit boten antawis dangu inggih lajeng katitik, bilih tatangga ingkang kados makaten punika pranyata boten kénging dipun pitados. Tumurunipun dhawuh anguwukaken prajanjian punika kalampahanipun nyarengi kaliyan nalika para Muslimin saweg pinuju nglurug dhateng Tabuk (Rz, AH). Ayat satunggal dumugi ayat tigawelas ing surat punika, dipun 525
526 Lebaran 2 Mulané lulungana ing bumi, patang sasi, sarta padha weruha, iku ora bisa yèn sira kabèh angapesaké Allah, sarta yèn Allah angasoraké para wong kafir. 3 Lan undhang-undhang saka Allah lan Utusan-É marang wong- wong ing dina haji gedhé, 1031 yèn Allah lan Utusan-É wudhar saka tanggungan marang para manem- bah brahala; mulané manawa sira padha tobat, lah iku luwih becik tumrapé sira, lan manawa sira padha mléngos, lah padha weruha, manawa sira kabèh iku ora bisa angapesaké Allah; sarta angebang- ebanga para kang padha kafir kalawan siksa kang nglarani. 4 Kajaba para manembah bra- hala kang padha prajanjian karo sira, tumuli ora ambalénjani sira sathithik-thithika sarta ora ambi- yantu sapa-sapa anglawan sira; lah sira padha anyampurnakna marang dhèwèké, prajanjiané, tumeka wa- wangené: sayekti Allah iku remen marang kang padha prayitna (ing wajibé).1032 undhangaken ing ngakathah déning Bagéndha 'Ali nalika wekdal haji ing salebetipun taun Hijrah ingkang kaping sanga; milanipun lajeng dipun wonteni undhang-undhang makaten: (1) ing sasampunipun taun punika tiyang nembah brahala boten kénging celak-celak kaliyan Padaleman Suci; (2) tiyang boten kénging ngubengi Ka'bah kalayan wuda; tuwin (3) sadaya prajanjian kedah dipun tetepi. Undhang-undhang punika ingkang angka satunggal lan angka tiga kalayan terang kawengku wonten ing dhawuhing ayat-ayat punika. Déné sikepipun para pancer ingkang kaparingan janji pamungkas (ultimatum) ingkang kaparingaken lumantar Bagéndha 'Ali wau, saged kacetha wonten ing wangsulanipun, makaten: "É, 'Ali! tekakna welingan iki marang nakdhulurmu (Kanjeng Nabi), yaiku aku kabèh wis anyingkur prajanjian-prajanjian, sarta ing antarané dhèwèké lan aku kabèh wis ora ana prajanjian manèh kajaba nyuduk kalawan tumbak lan nyabet kalawan pedhang" (Rz). 1031. Dina hajji gedhé punika ateges dinten tanggal kaping sanga utawi sadasa Dhulhijjah, jalaran dinten wau dinten kalempakan ngibadah haji ageng-agengan ing ara-ara 'Arafat tuwin ing Mina (Rz). 1032. Namung wonten tiyang golongan kakalih, ingkang kacariyos setya dhateng prajanjianipun, inggih punika tiyang Banu Dlamrah tuwin Banu Kananah (AH, Rz). Anggumunaken sanget déné panukarta (kritik) dhateng lslam ingkang tulus, punika langka wontenipun wonten ing antawisipun para pangarang Nasrani. Ing dhawuhing ayat ngriki mawi wonten ingkang dipun kejawèkaken, sarta punika saged anerangaken kalayan terang gamblang, bilih anggènipun kaum Muslimin peperangan kaliyan Juz X
Surat 9 Dhawuh pangumuman lebaran 5 Mulané, samangsa sasi-sasi suci wus kaliwat, lah para manem- bah brahala1033 padha patènana ana ing ngendi katemunira dhèwèké, sarta padha sira cekela lan sira kepunga, tuwin sira adhanga ing sarupaning pandhedhepan; ana- nging manawa dhèwèké padha mratobat sarta padha anjumene- ngaké salat lan ambayar zakat, lah padha sira mardikakna dadalané; iku Aparamarta, sayekti, Allah Mahaasih.1034 para manembah brahala punika boten sabab agaminipun nembah brahala wau, nanging sabab anggènipun boten setya dhateng prajanjianipun. Suprandéné panukartanipun tiyang Nasrani nalika nerangaken ayat punika makaten: ''para titiyang wau kedah dipun peksa lumebet agami Islam utawi dipun sirnakaken sarana pedhang" (Wh). Manawi anggènipun peperangan kaum Muslimin kaliyan para manembah-brahala wau sabab agaminipun, lah punapa sababipun déné para manembah brahala ingkang setya dhateng prajanjianipun ndadak dipun kejawèkaken punapa? Sabab ingkang anjalari wontenipun paprangan malih punika asifat politik, inggih punika nerak prajanjian, sarta inggih awit saking punika mila inggih namung titiyang golongan ingkang nerak prajanjianipun wau kémawon ingkang dipun perangi. Manawi ingkang dados sabab punika anggènipun nembah brahala, saèstu para manembah- brahala sadaya dipun perangi. 1033. Nitik wontenipun tiyang ingkang dipun kejawèkaken ing ayat ingkang sampun, cetha manawi para manembah-brahala ingkang dipun karsakaken ing ngriki, punika boten sadaya tiyang musyrik utawi para manembah-brahala ingkang pinanggih wonten ing pundi kémawon ing jagad punika, makaten ugi inggih boten sadaya tiyang musyrik ing Tanah Arab, nanging ingkang dipun karsakaken punika namung pancer-pancer Arab ingkang taksih sami nembah brahala. ingkang sami ngalempak nindakaken upacara haji, ingkang ing sakawit sami damel prajanjian kaliyan para Muslimin nanging lajeng nerak prajanjianipun wau. 1034. Ing dhawuh ngriki mawi wonten ingkang dipun kejawèkaken, punika sok asring dipun suraos kalayan kalèntu, sarta punika asring dipun anggé gagaran nyerang agami Islam, dipun kinten manawi dhawuh punika mengku panantun dhateng para kafir: "pedhang apa Quran." Nanging panyuraos kados makaten punika tebih sanget sungsatipun kaliyan suraosipun ingkang leres. Dhawuh ingkang kawengku wonten ing péranganing ayat ingkang sapisan, punika sampun ambuktèkaken bilih sagemblenging ayat punika magepokan kaliyan sawenèh pancer Arab manembah brahala ingkang boten sami nuhoni prajanjianipun kaliyan para Muslimin, sarta ingkang sapunikanipun para Muslimin gentos angundhangaken tuking prajanjian-prajanjian wau. Prakawis angka satunggal ingkang perlu dipun èngeti, inggih punika ayat wau boten mangandikakaken sadaya tiyang ingkang manembah pangéran kathah ing sajagad punika utawi para manembah brahala ing satanah Arab sadaya. Déné ingkang dipun pangandikakaken punika para manembah pangéran kathah ingkang sampun rambah-rambah nerak prajanjianipun tuwin damel pituna ageng dhateng para Muslimin. Awit saking punika para titiyang wau pantes pinejahan utawi kinepang utawi dipun tawan. Pidana punika angsal-angsalanipun ingkang trep pandamelipun ingkang sampun-sampun. Sampun asring sanget para titiyang wau boten sami nuhoni kasagahanipun, milanipun inggih sampun boten perlu dipun pitados malih sarta ing sapunikanipun sampun wancinipun para titiyang wau tampi pidananipun. Éwadéné manawi para titiyang wau purun anggolong dhateng pasadhèrèkan Islam, kawontenanipun lajeng nama sampun éwah, milanipun pidana ingkang pancènipun dados bebahanipun, saged boten dipun dhawahaken. Dados punika prakawis ngapunten tiyang dosa ingkang sampun mratobat saèstu saha dados saé, milanipun ayat wau dipun pungkasi kalayan dhawuh: "Allah iku Aparamarta, Mahaasih." Perlu ugi dipun pèngeti bilih ingkang 527
528 Lebaran 6 Lan manawa ana sawijining wong manembah brahala anjaluk pangayoman ing sira, lah iku sira ayomana, nganti dhèwèké angru- ngu sabdaning Allah, tumuli tekak- na enggon kaslametané; mangkéné iki amarga saka dhèwèké iku wong sing ora weruh.1035 RUKU' 2 Sababing lebaran 7-11. Para manembah brahala sami medhot tatangsuling prajanjian. 12-16. Nerak prajanjian merambah-rambah perlu dipun pidana. 7 Kapriyé bisané ana prajanjian tumrapé para manembah brahala sarta kalawan kalawan Allah Utusan-É, kajaba tumrapé para kang wis padha aprajanjian kala- wan sira ing sacedhaké Masjid Suci? Mulané ing sajroné dhèwèké padha anuhoni (janjiné) marang sira, lah sira padha nuhonana (janjinira) marang dhèwèké; sa- yekti Allah iku remen marang wong kang padha prayitna (ing wajibé).1036 1035. Ayat punika nerangaken kalayan terang lan sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih para manembah brahala lan titiyang sanès Muslimin, punika boten kedah dipun pejahi margi saking agaminipun. Dalasan tuwan Sale nerangaken tegesipun dhawuh punika makaten: "Sira kudu ngrengkuh dhèwèké kalayan slamet supaya padha bisa bali mulih manèh kalawan aman, manawa dhèwèké padha ora gelem ngrasuk agama Islam." Awawaton I'Ab kacariyosaken bilih sasampunipun Bagéndha 'Ali angundhangaken undhang-undhang ingkang kasebut ing ngajeng (mirsanana 1030), satunggaling tiyang manembah brahala nyuwun pirsa dhateng panjenenganipun, punapa para manembah brahala badhé dipun pejahi saupami badhé sowan ing Kanjeng Nabi, perlu badhé ngupados seserepan ing babagan agami Islam utawi badhé miterang prakawis sanès-sanèsipun wangsulanipun Bagéndha 'Ali: boten, minangka watonipun panjenenganipun nyebutaken ayat punika (Rz). 1036. Lah ing ngriki kasebutaken punapa sababipun déné para Muslimin kapeksa sami nguwukaken kawajibanipun netepi prajanjian. Sabab punika, ing ngriki namung kasasmitakaken kalayan anggènipun anyebutaken prakawis ingkang dipun kejawèkaken, nanging ing ayat candhakipun sabab wau dipun terangaken langkung cetha malih. Ing ngriku kadhawuhaken para Muslimin kedah tetep setya dhateng prajanjianipun kaliyan pancer-pancer ingkang ugi setya dhateng prajanjianipun; punika mengku teges bilih kawajiban netepi prajanjian ingkang dipun uwukaken, punika ngemungaken ingkang tumrap kaliyan pancer-pancer ingkang boten setya. Bab punika dipun cethakaken malih déning ayat-ayat candhakipun. Juz X
Surat 9 Sababing lebaran Ar. lan 8 Kapriyé (bisané mangkono)! kang mangka, manawa dhèwèké unggula angalahaké sira, ing dalem prakaranira dhèwèké padha ora angélingi tatalining kulawarga tuwin ora angélingi tatalining pra- janjian; dhèwèké padha angre- nakaké sira kalawan cangkem- cangkemé ananging atiné padha angemohi; lan kèh-kèhané dhè- wèké iku para murang yekti. 9 Dhèwèké padha anampani pangaji sathithik ijolé timbalan- timbalaning Allah, mulané padha nyimpang saka dadalan-É; sayekti, ala apa kang padha dilakoni. 10 Ing dalem prakarané wong kang angèstu dhèwèké padha ora tatalining kulawarga angélingi tuwin ora angélingi tatalining prajanjian; lan iki para kang padha mlangkah wates.1037 11 Ananging manawa dhèwèké padha tobat sarta padha anjume- nengaké tuwin ambayar zakat, lah iku padha sadulurira ing dalem agama; lan Ingsun amijang- mijangaké timbalan-timbalan tu- mrap wong kang padha weruh. salat 12 Lan manawa dhèwèké padha anerak sepatané ing sawisé prajan- jiné, sarta padha angala-ala (kala- wan ngeblak) ing agamanira, lah padha perangana para pangareping 1037. Kula aturi mèngeti dhawuh Quran ingkang kadhawuhaken marambah-rambah punika. Tiyang kafir ingkang kénging dipun perangi, punika titiyang kafir, ingkang manawi lalayanan kaliyan para angèstu ingkang kawengku wonten ing panguwaosipun, boten purun ngaosi babar pisan dhateng tatangsuling gotrah lan dhateng kawajiban-kawajiban ingkang kasebut wonten ing prajanjian bedhamèn. Boten wonten usada sanèsipun malih kanggé ambirat wisunanipun para titiyang wau ingkang mureng wonten ing lebet, kajawi namung sarana ambadharaken prajanjian-prajanjian tuwin ambrastha sadaya wisunanipun. 529
530 Lebaran kakafiran - sayekti, sepatané iku dudu barang-barang - supaya dhèwèké padha marènana.1038 13 Apa! apa sira ora bakal padha merangi wong-wong kang padha padha anerak sarta angrantam anundhung Utusan tuwin padha amiwiti nyerang sira dhisik; apa ta sira padha wedi marang dhèwèké? Ananging Allah iku, luwih bener yèn sira padha wedia ing Panjenengané, manawa sira iku padha wong angèstu. sepatané Ar. amaras- aké dhadha 14 Padha merangana dhèwèké; Allah bakal aniksa dhèwèké kala- wan tangan-tanganira sarta bakal angasoraké dhèwèké tuwin amitu- lungi sira ngalawan dhèwèké, apa déné bakal anglipur atiné para wong angèstu. 15 Sarta bakal angilangi pamuri- nging ati-atiné,1039 sarta Allah bakal bali (wilasané) marang sapa kang dadi kapareng-É, lan Allah iku Angudanèni, Wicaksana. ta sira padha angira manawa sira bakal padha ditogaké baé, kang mangka Allah durung 16 Apa 1038. Malih, dipun pèngetana bilih para panuntuning kakafiran ingkang kedah dipun perangi, punika para ingkang sami anerak sepatané ing sawisé prajanjiné; malah langkung saking punika, inggih punika ingkang kalayan ngeblak ngawon-awon agami Islam. Dalasan ing antawisipun para titiyang wau pisan, namung para panuntunipun kémawon ingkang tartamtu dipun pidana wonten ing paprangan. Bab prakawis punika sampun terang gamblang, mila manawi meksa taksih wonten tiyang ingkang gadhah panginten bilih dhawuh punika mengku suraos Quran nuntun dhateng para kafir: "pedhang apa Islam," punika lajeng angèl anggènipun mastani tiyang wau, punapa margi boten tulus, punapa margi cupet budinipun déné gadhah panginten makaten wau. 1039. Kacariyos bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika para titiyang Khuza'ah, inggih punika ingkang margi saking anggènipun dados tiyang Islam, sami nandhang rekaos ingkang sakalangkung sanget wonten ing tanganipun titiyang Bani Bakr ingkang kabiyantu déning titiyang Quraisy. Nanging ugi saged kasuraos bilih ingkang dipun karsakaké ing dhawuh punika para Muslimin umurnipun, ingkang sami nandhang panganiaya ingkang sakalangkung sanget wonten ing tanganipun para kafir. Pamuringing manah, punika terang sabab saking kinaniaya; dados manawi para-nganiaya dhinawahan siksa pamungkas, mesthi kémawon badhé ngènthèngaken manahipun. Juz X
Surat 9 Pangakenipun para manembah brahala anguningani kang padha anderpati sarta padha ora saliyané ngalap mitra dharma Allah lan Utusan-É tuwin para angèstu; lan Allah iku waspada marang apa kang padha sira lakoni. golonganira RUKU' 3 Pangakenipun para manembah brahala anggadhahi wewenang alalados ing Padaleman Suci 17, 18. Para manembah brahala boten saged dados palados ing Masjid Suci. 19-22. Lalados dhateng Padaleman Suci punika boten kénging dipun samèkaken kaliyan panyrempeng anggelaraken kasunyatan. 23, 24. Pangurbananipun para Muslimin niku kedah. Ut. amba- ngun a. 403 17 Para manembah brahala ora wenang yèn anekanana masjid- masjiding Allah, kalawan ange- dhèngaké awaké yen kafir; iki para kang panggawé-panggawéné pa- dha muspra,a lan ana ing geni anggoné bakal padha manggon.1040 18 Kang anekani masjid-masjid- ing Allah iku mung sapa kang angèstu ing Allah lan dina akhir sarta anjumenengaké salat tuwin ambayar zakat, apa déné ora wedi sapa-sapa kajaba Allah; mulané manawa-manawa, iki bakal padha dadi golongané wong kang padha manut ing dalan kang bener. 1040. Masjid-masjiding Allah punika tartamtu ateges Masjid Suci ing Makkah, margi punika punjering sadaya masjid ing sajagad. Bab punika terang katitik saking anggènipun ayat 19 ngagem tembung Masjid Suci, boten mawi tembung masjid-masjid Allah. Masjid Suci punika sampun dangu anggènipun wonten ing tanganipun para manembah brahala, dipun dunungi, dipun jiyarahi, dipun dandosi karisakanipun lan dipun adegi brahala pinten-pinten. Nalika bedhahipun nagari Makkah, sadaya brahala kasingkiraken saking Masjid Suci, sarta sapunikanipun lajeng dados tetengering tauhid, kados déné nalika jamanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, babar pisan sampun boten wonten malih kakantunanipun panembah-brahala. Awit saking punika, ing sapunika para manembah brahala wau sampun boten magepokan punapa-punapa malih kaliyan Masjid Suci wau, amargi piyambakipun sampun boten nyunyuwun pitulung malih dhateng brahala-brahalanipun wonten ing Masjid Suci. Sarta rèhning panembah brahala sampun kasirnakaken, mila sasambetanipun para manembah brahala wau kaliyan Masjid Suci, inggih pethal babar pisan, sadangunipun para manembah brahala wau sami angedhèngaké awaké yèn kafir, inggih punika manawi lastantun dados tiyang manembah brahala. 531
532 Lebaran Ut. nyarem- peng awèh ngombé para kang anindakaké haji sarta anjaga Masjid Suci1041 sira anggep padha kaya wong sing angèstu ing Allah lan dina akhir sarta anderpati ing dadalaning Allah? iku ora padha mungguhing Allah; lan Allah iku ora nuntun marang wong kang padha atindak dudu. 19 Apa (wong kang) Ut. nyarem- peng 20 Para kang padha angèstu sarta padha ngili atinggal (balé omahé) apa déné anderpati ing dadalaning Allah kalawan ban- dhané lan nyawané, iku luwih gedhé darajaté mungguhing Allah; lan iki para kang padha katekan (sedyané). 21 Pangérané amartani becik kalawan wilasa saka Panjenengané sarta pirena tuwin patamanan, kang ana ing kana bakal padha olèh nugraha kang tetep lestari; ing kono salawasé; sayekti Allah iku kang kagungan ganjaran kang agung. 22 Padha manggon 23 É, sira kang padha angèstu, aja sira padha angalap pangayo- man para bapanira lan para sa- dulurira, manawa dhèwèké padha luwih dhemen kakafiran tinimbang iman; lan sapa golonganira sing angalap pangayoman dhèwèké lah iku wong kang padha atindak dudu. 1041. Limrahipun dhawuh punika kasuraos mangandikakaken Bagéndha 'Abbas, ingkang paman Kanjeng Nabi, ingkang tinanggenah suka ombèn dhateng para ingkang ziyarah haji tuwin rumeksa Masjid Suci. Nanging menggah ing sajatos-jatosipun ingkang katandhing punika pandamel saé ingkang rèmèh-rèmèh kadosta dadana tuwin mitulungi tiyang kathah bangsanipun ingkang kados makaten wau, dipun tandhing kaliyan kawajiban ageng nyarempeng ing sakiyat-kiyatipun anjumenengaken yakti, ingkang kedah katindakaken déning sok tiyanga. Juz X
Surat 9 Prakawisipun Islam badhé unggul Ut. nyarem- peng 24 Calathua: Manawa bapak-ba- pakira lan anak-anakira lanang lan sadulur-sadulurira lan rabi-rabinira lan kulawarganira sarta bandha- bandhanira olèhira angupajiwa, tu- win dagangan kang sira kuwatiraké bubruké apa déné omah-omah kang nyenengaké sira, iku luwih tinresnan marang sira tinimbang Allah lan Utusan-É tuwin ander- pati ing dadalan-É, lah padha sira ngentènana nganti Allah anekak- aké paréntah-É; lan Allah iku ora nuntun wong-wong kang murang yekti.1042 RUKU' 4 Prakawisipun Islam badhé unggul 25-27. Kamenangan ing dinten perang ing Hunain. 28. Para manembah brahala dipun aweri lumebet Padaleman Suci.29. Perang lumawan pandhèrèkipun Kitab. temen Allah wus mitulungi ing paprangan sapirang-pirang sarta ing dinané Hunain, nalika kèhing cacahira andadèkaké kumalungkungira na- nging ora migunani apa-apa marang sira, sarta bumi dadi rupek ingatasé sira, sanajan ta jembar; tumuli sira padha ambalik mun- dur.1043 25 Sayekti sira 1042. Tiyang Muslim sajati kéngang-kénging kémawon simpen bandha, kénging among dagang, kénging gadhah griya ingkang ageng, nanging punika sadaya kedah boten dipun tresnani sanget-sanget ngungkuli ing margi-Nipun. Manawi katembungaken sanès, kénging dipun tembungaken: piyambakipun kedah semadhiya ngurbanaken punika sadaya kanggé kaperluanipun ngasanès, ingkang manawi dipun timbang, sadaya wau prasasat atanpa aji. Bédanipun ingkang enggel piwulangipun Injil kaliyan piwulangipun Quran Suci, inggih punika manawi manut piwulangipun Injil, bandha lan ngupados bandha kathah punika dipun awisi babar pisan, nanging manawi manut piwulangipun Quran Suci, tiyang boten kedah nyingkur kasugihan, nanging inggih sampun ngantos katliweng wonten ing bandha ngantos nglirwakaken kawajiban- kawajibanipun ingkang langkung luhur saha lirwa dhateng tanggel-jawabipun. Ngupados bandha, punika boten wonten awonipun, janji boten dipun anggé tujuning gesang ingkang angka satunggal. Kedahipun ngupados bandha punika kadunungna wonten ing papanipun ingkang leres, inggih punika kanggé sarana anggayuh baku-bakuning sedya. tresnanipun dhateng Allah lan nyarempeng wonten 1043. Déning wontenipun bayawara lebaran, boten nama anèh manawi manahipun para Muslimin katuwuhan kuwatos, bokbilih para pancer manembah-brahala sapunika lajeng sami sekuthon saékapraya 533
534 Lebaran anurunaké katentreman-É marang Utusan-É lan marang para angèstu, sarta anurunaké wadyabala kang sira ora weruh lan aniksa para kang padha kafir, lan ya iku piwalesing para kafir.1044 26 Tumuli Allah 27 Tumuli Allah bakal bali (wilasané) ing sawisé iku marang sapa kang dadi kaparenging karsa- Né, lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih.1045 Ar. tauné 28 É, sira kang padha angèstu, para manembah brahala iku lugu jember1046 mulané sapungkuré taun iki cedhak-cedhak Masjid Suci;1047 lan manawa sira padha kuwatir kamlaratan, lah Allah bakal anyugihaké sira saka lubèring paparingé, manawa dadi aja padha mengsahi para Muslimin. Awit saking punika para angèstu kaparingan dhawuh katemtuan, bilih pitulunging Pangéran mesthi badhé dipun paringaken, boten prabéda lan ingkang dipun alami ing wekdal ingkang sampun-sampun. Perang Hunain punika kelampahan nalika taun Hijrah ingkang kaping wolu, wonten ing jurang Hunain, watawis tigang mil saking Makkah. Perang Hunain punika béda kaliyan perang sanès- sanèsipun, jalaran ing ngriki punika para Muslimin menang kathah cacahing wadyabalanipun katimbang lan cacah jiwaning mengsah, amargi pancer Hawazin tuwin Tsaqif namung wonten watawis 4000 jiwa, mangka wadyabalanipun kaum Muslimin kacariyos wonten sadasa èwu utawi ngantos kalihwelas èwu jiwa. Anggènipun menang kathah wadyanipun wau lajeng murugaken para Muslimin sami kumlungkung, temahan ing babakan ingkang sapisan para Muslimin katitih perangipun. Prajurit pamanahipun fihak mengsah sakalangkung wasis ulah jemparing, ngantos para Muslimin boten kewawa nyangga pamukipun. Nanging Kanjeng Nabi lajeng nempuh, ing sakawit ijèn, dados lésaning panahipun wadya sikep jemparing, nanging boten dangu ginarubyug déning para Muslimin. Ing wasana titiyang Muslimin angsal kamenangan, kados déné ingkang kapangandikakaken ing ayat candhakipun. 1044. Wadyabala kang sira ora weruh, punika tegesipun para malaikat (Rz). Punika ngiyataken punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing surat ingkang kaping 3 saha kaping 8, bab tumuruning malaikat perlu nyantosakaken manahipun para Muslimin saha andhawahaken raos giris wonten ing manahipun mengsah. Milanipun para malaikat wau katembungaken wadyabala kang sira ora weruh, jalaran para malaikat wau sami rinaos wonten ing dalem manah, nanging boten katingal ing mripat. 1045. Saged ugi ingkang dipun karsakaken punika para tiyang tawanan perang saking pancer Hawazin, èwon kathahipun, nanging ingkang lajeng dipun mardikakaken sadaya déning Kanjeng Nabi minangka sih palimirma. 1046. Jalaran para titiyang wau sami karem nindakaken tatacara awon tuwin ngubengi Ka'bah kalayan wuda. Mirsanana 5: 90, ing ngriku kadhawuhaken brahala-brahala punika jember. 1047. Taun, nalika dhawuh punika kabayawarakaken, inggih punika taun Hijrah ingkang kaping sanga. Juz X
Surat 9 Prakawisipun Islam badhé unggul kaparenging Allah sana.1048 karsa-Né; sayekti iku Angudanéni, Wicak- Ar. lan ora 29 Padha peranga lumawan para kang padha ora angèstu ing Allah lan ing dina akhir sarta ora padha anglarangi apa kang dilarangi déning Allah lan Utusan-É, apa déné padha ora manut agama sanyata, yaiku éwoné para kang padha kaparingan Kitab, nganti dhèwèké padha ambayar pajeg, du- munung angakoni kang kinawasa tuwin dhèwèké (angrumasani) tun- dhuké.1049 1048. Kitha Makkah punika punjering dadagangan ingkang wigatos, saben mangsa haji saindhenging tanah Arab dhateng ing ngriku, sami dadagangan. Awisan ingkang kasebutaken ing péranganipun ingkang sapisan ayat punika, kalayan gampil sampun saged kasumerepan langkung rumiyin mesthi badhé andayani lampahing dadagangan, ingkang temahanipun badhé nyudakaken karaharjanipun kitha Makkah. Nanging prakawis kadonyan utawi prakawis dadagangan punika kedah boten angganggu damel tumindakipun pambangunan Islam ingkang ngengingi budipakerti. Sudaning karaharjanipun kitha Makkah. ingkang sapunika mligi sampun kadarbé ing para Muslimin, kedah boten kaanggep dados pakèwed déning para Muslimin, jalaran "Gusti Allah mesthi badhé nyugihaken piyambakipun saking lubering paparing-Ipun." 1049. Sasampunipun dhawuh ingkang mangandikakaken bab prakawis peperangan kaliyan para manembah brahala ing tanah Arab dipun wekasi, ayat punika gentos ngunculaken rembag bab prakawis peperangan kaliyan titiyang Ahli Kitab (para pandhèrèking Kitab). Titiyang Yahudi punika sampun dangu anggènipun mitulungi para manembah brahala Arab badhé nyirnakaken agami Islam; nanging Kerajan Nasrani Rum ingkang sakalangkung kiyat punika saweg kémawon anggènipun ngerig wadyabalanipun badhé kanggé nelukaken agami Islam, mila lajeng kalampahan wonten angkatan wadyabala dhateng Tabuk, ingkang dados rembag wonten ing sabagéan ageng dhawuh candhakipun punika, ing surat punika ugi. Rèhning sedyanipun kerajan Nasrani wau namung badhé nelukaken para Muslimin, milanipun dhawuh ingkang mangandikakaken anggènipun ing wasananipun dipun kawonaken déning para Muslimin, punika béda kaliyan dhawuh ingkang mangandikakaken bab kawonipun ingkang wekasan para manembah brahala Arab. Quran boten ngarsakaken para musyrik wau samia rinudapeksa ngrasuk agami Islam, sarta inggih sanès maksudipun Quran badhé nelukaken para titiyang Nasrani. Malah kosokwangsulipun, piyambakipun punika ingkang niyat badhé ngrudapeksa titiyang Muslimin supados ambucal agaminipun Islam lan nelukaken titiyang Muslimin. Awit saking punika pepesthèn ingkang sinandhang déning satunggal-tunggaling golongan wau, laras kaliyan punapa ingkang manut sedyanipun badhé katindakaken dhateng titiyang Muslimin. Tembung jizyah, punika asli saking tembung jazâ ingkang ateges: nyukani pamarem. Miturut LL Jizyah punika ateges: paos ingkang kapupu saking tiyang mardika ingkang boten nganggé agami Islam ingkang sami ngaup dhateng Paréntah Islam, ingkang mangka kanggé angiyataken prajanjian tanggel angayomi dhateng piyambakipun; utawi manawi miturut Sudi (AH), margi jizyah punika tetempuh anggènipun kareksa lan katanggel kawilujenganipun, jalaran titiyang sanès Muslimin punika boten sami kakénging- punika kénging dipun werdèni warni-warni. Tembung 1049. Sasampunipun dhawuh ingkang mangandikakaken bab prakawis peperangan kaliyan para manembah brahala ing tanah Arab dipun wekasi, ayat punika gentos ngunculaken rembag bab prakawis peperangan kaliyan titiyang Ahli Kitab (para pandhèrèking Kitab). Titiyang Yahudi punika sampun dangu anggènipun mitulungi para manembah brahala Arab badhé nyirnakaken agami Islam; nanging Kerajan Nasrani Rum ingkang sakalangkung kiyat punika saweg kémawon anggènipun ngerig wadyabalanipun badhé kanggé nelukaken agami Islam, mila lajeng kalampahan wonten angkatan wadyabala dhateng Tabuk, ingkang dados rembag wonten ing sabagéan ageng dhawuh candhakipun punika, ing surat punika ugi. Rèhning sedyanipun kerajan Nasrani wau namung badhé nelukaken para Muslimin, milanipun dhawuh ingkang mangandikakaken anggènipun ing wasananipun dipun kawonaken déning para Muslimin, punika béda kaliyan dhawuh ingkang mangandikakaken bab kawonipun ingkang wekasan para manembah brahala Arab. Quran boten ngarsakaken para musyrik wau samia rinudapeksa ngrasuk agami Islam, sarta inggih sanès maksudipun Quran badhé nelukaken para titiyang Nasrani. Malah kosokwangsulipun, piyambakipun punika ingkang niyat badhé ngrudapeksa titiyang Muslimin supados ambucal agaminipun Islam lan nelukaken titiyang Muslimin. Awit saking punika pepesthèn ingkang sinandhang déning satunggal-tunggaling golongan wau, laras kaliyan punapa ingkang manut sedyanipun badhé katindakaken dhateng titiyang Muslimin. Tembung jizyah, punika asli saking tembung jazâ ingkang ateges: nyukani pamarem. Miturut LL Jizyah punika ateges: paos ingkang kapupu saking tiyang mardika ingkang boten nganggé agami Islam ingkang sami ngaup dhateng Paréntah Islam, ingkang mangka kanggé angiyataken prajanjian tanggel angayomi dhateng piyambakipun; utawi manawi miturut Sudi (AH), margi jizyah punika tetempuh anggènipun kareksa lan katanggel kawilujenganipun, jalaran titiyang sanès Muslimin punika boten sami kakénging- punika kénging dipun werdèni warni-warni. Tembung yad (ingkang walakanipun ateges tangan), punika ateges kakiyatan utawi panguwaos utawi kaluhuran, jalaran tukipun ingkang sajati kaluhuranipun manusa ngungkuli kéwan sanès-sanèsipun sadaya, punika 535
536 Lebaran RUKU' 5 Para Yahudi tuwin Nasrani dhumawah tebih saking kasunyatan 30, 31. Piandel kakafiran cecepenganipun para Yahudi tuwin Nasrani. 32, 33. Pambudidayanipun lumawan dateng Islam dhumawah ing cabar tanpa dados. 34, 35. Remenipun ing kadonyan para ngulamanipun sarta pandhitanipun. 36, 37. Éwah-éwah ing dalem wulan suci (saking dayanipun Yahudi) dipun jugaraken. Ut. muga Allah am- bendoni 30 Lan para Yahudi padha cala- thu: 'Uzair iku putraning Allah; lan para Nasrani padha calathu: Masih iku putraning Allah. Iki pangucapé cangkem- kalawan cangkemé; dhèwèké padha aniru pangucapé para kang padha kafir ing sadurungé;1050 Allah anglebur dhèwèké; kapriyé déné padha maléngos!1051 margi manusa makaten saged migunakaken tanganipun. Dados tegesipun ingkang cetha, ukara wau mengku suraos: dumunung ngakoni kaluhuranira anggonira rumeksa ing kaslamatané uripé, lan sapapadhané. Panyuraos sanèsipun: awujud dhuwit minangka liliruné kabecikan kang wis ditampa, kalayan pamanut miturut, saterusé (AH). Ing ngriki katerangaken, bilih sadangunipun para pandhèrèking Kitab punika boten sami manut agami ingkang yakti, inggih punika agami Islam, para titiyang wau nama boten angèstu ing Allah tuwin ing dinten akhir. Mila makaten jalaran para titiyang wau nama boten sami numrapaken dhateng Allah sifat-sifat ingkang sampurna kagungan-Ipun, lan boten mangertos kawontenanipun ingkang sajati gesang sasampunipun pejah. Prayogi dipun wewahi katerangan pisan bilih idin perang ingkang kaparingaken dhateng para Muslimin, punika kagantungan ing janji, manawi mengsah nganggé dadamelipun langkung rumiyin. Padha peranga ing dadalaning Allah karo para kang merangi sira (2: 190). Kanjeng Nabi boten naté nerak wates punika. Panjenenganipun perang kaliyan titiyang Arab, nalika para titiyang wau sami nganggé dadamelipun kanggé numpes para Muslimin; sarta panjenenganipun ngirid wadyabala badhé kagem nglawan titiyang Nasrani, nalika Karajan Rum nglempakaken wadyabalanipun langkung rumiyin, kalayan sedya badhé nelukaken para Muslimin. Panjenenganipun sakalangkung ngatos-atos sampun ngantos nama ngrumiyini, milanipun sareng panjenenganipun nguningani bilih mengsah dèrèng siyaga merangi, panjenenganipun boten karsa nyerang Karajan Rum, lan lajeng wangsul kondur kalayan tanpa perang. 1050. Para ahli babad Muslimin sami nerangaken wontenipun firqah (golongan) ing antawisipun bangsa Yahudi ingkang mulyakaken Nabi 'Uzair ngantos dumugi pangkat kapangéranan, utawi putranipun Allah. Qasthalani nerangaken wonten ing Kitabu-n-Nikah, bilih wonten sagolonganing titiyang Yahudi ingkang gadhah pangandel makaten punika. Titiyang Yahudi inggih boten nyélaki. Kitab Quran anggènipun nyebutaken bab prakawis wau inggih namung wonten ing dhawuh ngriki punika, inggih punika gagandhèngan kaliyan rembag bab pangandelipun agami Nasrani. Ing surat-surat ingkang rumiyin-rumiyin, nalika Quran ambantah titiyang Yahudi, boten naté nglepataken bangsa Yahudi kalayan ceplos; punika nedahaken bilih bangsa Yahudi sagemblengipun boten kalepatan anggadhahi pangandel punika. Wonten kateranganipun sanès malih, inggih punika tembung putra punika kanggénipun jembar sanget. Ing panggènan sanès Quran mangandikakaken titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani sami mastani awakipun piyambak punika sami putraning Allah saha kakasih-Ipun (5: 18). Punika namung mengku teges, para titiyang wau sami nganggep bilih piyambakipun punika tiyang ingkang dipun sihi piyambak déning Pangéran. Dados pangandel ingkang tumrap dhateng Nabi 'Uzair, punika ugi saged dipun suraos makaten wau, awit wonten bukti ingkang terang, ingkang anedahaken 1051. Mirsanana kaca candhakipun. Juz X
Surat 9 Yahudi tuwin Nasrani tebih saking kasunyatan 31 Dhèwèké padha angalap para winasisé lan marang para pandhi- tané minangka pangéran saliyané Allah (mangkono manèh) Masih anak lanangé Maryam; lan dhèwèké ora liya kajaba padha diparéntahi angabdi ing Sesem- bahan Kang Sawiji, ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; Mahasuci saka barang kang disakuthokaké (karo Panjenengané)!1052 lan Panjenengané 32 Dhèwèké padha arep nyirep papadhanging Allah kalawan cang- kem-cangkemé, ananging Allah ora marengaké, kajaba malah arsa nyampurnakaké papadhang-É, sa- najan para kafir padha gething.1053 bilih para ngulami Yahudi (Talmudist) punika manawi nerangaken bab prakawis Nabi 'Uzair mesthi mawi tetembungan ingkang dipun langkung-langkungi sanget. Ing antawisipun nabi-nabi Bani Israil, Nabi 'Uzair punika angsal pangaji-aji ingkang mligi. Ing kitab-kitabipun para ngulami Yahudi, Nabi 'Uzair punika kaanggep "pantes ngampil angger-angger, saupami botena sampun kalajeng kaparing- aken lumantar Kanjeng Nabi Musa." "Panjenenganipun punika kaanggep lan katurut pangandikanipun, margi panjenenganipun punika kaanggep tiyang ingkang sakalangkung mumpuni lan putus dhateng sal- wiring angger-angger Yahudi. Kathah yayasan ingkang wigatos-wigatos kacariyosaken déning para pandhita Yahudi magepokan kaliyan asmanipun Nabi 'Uzair wau" (Yewish Encyclopaedia). , inggih punika tembung pengajab-awon ingkang mengku teges muga Allah ambendoni dhèwèké. , Nanging Rgh gadhah pamanggih bilih ingkang langkung leres tembung wau ateges tegesipun Allah wis matèni utawi nglebur dhèwèké. Panjenenganipun ngandika bilih sanajan tembung qâtala punika manut rimbag fâ'ala, éwadéné rèhning punika tumrap Pangéran, mila tembung wau namung ateges qatala. Déné ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika saged ugi wigatos anerangaken nasib ingkang kasandhang déning para umat ingkang sampun-sampun, inggih punika umat ingkang sampun sami kalebur; utawi saged ugi dhawuh wau mengku piweca. 1051. Tembung punika déning sawenèh ngulami dipun tegesi 1052. Para mufassirin ingkang kathah-kathah sami sarujuk amastani bilih dhawuh punika boten ateges bilih para titiyang wau sami nganggep pangéran saèstu dhateng ngulami-ngulaminipun tuwin pandhita-pandhitanipun. Déné tegesipun, para titiyang wau sami nurat-nurut thok manawi dipun paréntah lan dipun cegah déning para ngulami lan para pandhitanipun wau (Rz), milanipun para titiyang wau lajeng dipun namakaken nganggep pangéran dhateng piyambakipun, jalaran para titiyang wau nama mundhi-mundhi dhateng piyambakipun kalayan pangaji-aji ingkang mesthinipun namung kedah katumrapaken dhateng Allah piyambak. Titiyang Muslimin ingkang tiru-tiru kados makaten wau dhateng kyai-kyainipun utawi dhateng pir-piripun (tiyang sinucinipun) punika inggih nama nglampahi kalepatan kados para titiyang ingkang kasebutaken ing dhawuh punika. 1053. Punika piweca badhé menangipun ingkang wekasan tatales-tatalesipun agami Islam, sanajan dipun pilawani ingkang sakalangkung sanget déning para Yahudi tuwin para Nasrani. Titiyang Yahudi sampun dangu anggènipun kèndel boten milawani, nanging titiyang Nasrani saya dangu saya sanget anggènipun milawani. Jagad saking sakedhik purun nganggé tatales-tatalesipun agami Islam, punika dados pratandha ingkang pratéla kaleksananipun saèstu piweca punika. 537
538 Lebaran 33 Panjenengané iku kang wus angutus Utusan-É kalawan tuntu- nan sarta agama sanyata, supaya Panjenengané anglindhihaké iki marang agama sakabèhé, sanajan para manembah brahala padha gething.1054 34 É, sira para kang padha angèstu, sayekti akèh-akèhé para winasis sarta para pandhita mau temen padha mangan bandhané wong-wong kalawan ora bener sarta padha anyimpangaké (dhè- wèké saka dadalaning Allah) lan para kang padha anumpuk emas lan salaka sarta ora ditanjakaké ing dadalaning Allah, lah padha sira bubungaha kalawan siksa kang nglarani.1055 iku diobong ana ing genining naraka, banjur bathuk-bathuké lan lam- bung-lambungé sarta geger-gegeré diecos nganggo iku: Iki apa kang sira tumpuk kanggo awakmu dhé- wé, mulané padha rasakna apa kang wus padha sira tumpuk.1056 35 Ing dinané manawa 1054. Kamenanganipun pulitik ing sawatatis wekdal pandhèrèkipun satunggaling agami, menang kaliyan pandhèrèking agami sanès, punika boten lajeng ateges kamenanganipun agami wau. Suprandéné sawenèh tiyang Nasrani wonten ingkang mamèraken kaluhuraning agaminipun, mawi bukti saking kamenangan pulitikipun bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani. Anggènipun jagad saumurnipun saking sakedhik purun nganggé tatales-tatalesipun agami Islam punika ingkang ambuktèkaken ing kalampahanipun saèstu piweca punika. Jaman rawuhipun Masih tuwin Mahdi, punika kaanggep jaman kamenanganipun tatales-tatalesipun agami Islam (Rz). Bangsa-bangsa Nasrani ingkang sampun majeng ing jaman sapunika, purun nganggé tatales-tatalesipun Islam, nadyan dhateng agami Islam piyambak bangsa-bangsa wau sami dèrèng ngajengi; lah punika terang anedahaken bilih jaman wau sampun wiwit tumapak. Piwulang bab panebusing dosa, tuwin piwulang bab Kapangéranan- ipun Kanjeng Nabi 'Isa, sampun wiwit badhé pejah. Tauhid, angèstu ing Allah ingkang Mahatunggal, saya dangu saya majeng, makaten ugi tatales-tatalesipun agami Islam sanès-sanèsipun, saya dangu inggih saya majeng. 1055. Ngupados kasugihan punika boten dipun awisi, nanging ngumpuk-umpuk bandha, boten purun nanjakaken punika kanggé kaperluaning yakti tuwin kanggé kaperluaning karahayonipun manusa, punika dipun lepataken. Bangsa-bangsa ingkang remen ngempalaken bandha, namung dipun umpuk-umpuk, boten purun nanjakaken kanggé kaperluaning karahayonipun manusa, boten badhé saged sumengka ing ngaluhur. 1056. Marambah-rambah kadhawuhaken wonten ing Quran Suci, bilih siksaning awon punika Juz X
Surat 9 Yahudi tuwin Nasrani tebih saking kasunyatan Ar. rolas sasi a. 246 Ut. bekti 36 Sayekti wilangané sasi iku mungguhing Allah ana rolas ing dalem kitabing Allah, wiwit dina nalika nitahaké Panjenengané langit-langit lan bumi, iku sing papat suci;a iku pétungan kang jejeg; mulané ing dalem prakara iku aja padha atindak dudu marang awakira dhéwé,1057 sarta padha merangana para manembah bra- hala kaya anggoné dhèwèké ame- rangi sira kabèh;1058 sarta padha weruha, manawa Allah iku anyar- tani para kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala). Ar. sawiji- ning (sasi kang suci)1059 iku lugu angundhaki ing kakafiran, kang andadèkaké sasaré ing para kang padha kafir, sawijining taun padha nerak iku, ing liyané taun padha anucèkaké 37 Nyumenèkaké salaras kaliyan awon wau. Dalasan ing donya punika ugi, tiyang punika saged ngraosaken pidana ingkang nunggil jinis kaliyan awon ingkang katindakaken. Dados dipun ecos kaliyan bandha ingkang dipun umpuk-umpuk, punika gagambaran ingkang sampun trep, ingkang nerangaken pidananipun para tukang ngumpuk-umpuk. 1057. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika, adat tatacara Arab nyumenèkaken haji, ngantos ing wulan sanèsipun wulan dhumawahipun mangsa haji ingkang saleresipun. Bab punika mirsanana ayat candhakipun (Rz). Déné punapa maksudipun nyumenèkaken haji wau, punapa ngangkah nyarengaken taun candra lan taun surya, inggih punika sarana dipun wewahi dintenipun, punapa margi kèndel terus-terusan boten peperangan ngantos sapra sakawan taun laminipun punika kaanggep kedangon, punika wonten pamanggih warni-warni. Nanging nyumenèkaken haji makaten punika cetha manawi damel rekaos tumrap tiyang kathah. Tembung dîn ing ngriki boten ateges agami, nanging pétangan. Manawi badhé nguningani teges punika, kula aturi mirsani TA. 1058. Wonten ing salebetipun wulan-wulan suci, peperangan dipun awisi. Nanging manawi boten wonten ing salebetipun wulan-wulan suci, para Muslimin kadhawuhan merangi para musyrik, kados déné anggènipun para musyrik wau merangi para Muslimin. Terangipun, rèhning para manembah brahala sadaya sami saiyeg merangi para Muslimin, milanipun para Muslimin inggih kedah nganggep sadaya tiyang manembah brahala punika kagolong bangsa ingkang saweg perang. 1059. Miturut para mufassirin ingkang sabagéan kathah, nasî punika ateges: nyumenekaken. Déné ingkang dipun karsakaken, inggih punika adat tatacara nyumenekaken dhumawahing wulan-wulan suci, dadosipun wulan limrah kaanggep wulan suci, wulan suci kaanggep wulan limrah (Rz). Adat tatacara punika saged angganggu ing kawilujenganipun ngagesang, jalaran wonten ing salebetipun wulan-wulan suci wau, ngagesang katanggel ing kawilujenganipun. Awit saking punika mila tatacara makaten wau kaawisan boten kénging katindakaken malih. Miturut ngulami sanès, nasî punika ateges wewahan (wulan), déné ingkang dipun karsakaken; tatacara mewahi wilanganing wulan, saben sakawan taun kawewahan satunggal wulan. AH milih katrangan ingkang kasebut rumiyin wau, sarta ngandikakaken bilih wulan Dhulqa'dah, Dhulhijjah, lan wulan Muharram, terus-terusan kaawisan boten kénging 539
540 Lebaran a. 809 iku, amrih dhèwèké bisa ange- plokaké wilanganing (sasi) kang disucèkaké déning Allah, mulané dadi padha nerak apa kang disucèkaké déning Allah; alaning panggawé-panggawéné pinaès- paès tumrap dhèwèké;a lan Allah iku ora nuntun para wong kang padha kafir. RUKU' 6 Kintun prajurit dhateng Tabuk 38, 39. Para angèstu dipun pituturi supados pangkat perang. 40. Dipun èngetaken nalika Kanjeng Nabi Suci hijrah.41, 42. Danguning lampah dhateng Tabuk. 38 É, para kang padha angèstu! apa ta karananira, déné nalika sira didhawuhi: Padha mangkata sira ing dadalaning Allah, sira padha abot kudu andhéprok menyang bumi; apa sira wus legawa kala- wan kauripan donya tinimbang akhirat? Ananging pasadhiyan iku katimbang kauripan donya karo akhirat mung sapélé.1060 39 Manawa sira padha ora mang- kat, Panjenengané bakal aniksa sira kalawan siksa kang nglarani sarta bakal nyalini wong sali- yanira, lan sira ora bakal mitunani kanggé anjarah rayah lan kanggé wutah-winutahan rah, punika tumrap titiyang Arab jaman samanten kaanggep kedangon, awit saking punika para titiyang wau lajeng sami nerak kasucianipun wulan Muharram, minangka lintunipun, wulan candhakipun, wulan Shafar kadamel wulan suci. 1060. Ingkang dipun karsakaken wonten ing dhawuh candhakipun, punika lalampahan nalika ambidhalaken prajurit dhateng Tabuk, ingkang kalampahan nalika ing tengahaning taun Hijrah kaping sanga. Déné sababipun ngantos kalampahan ngintunaken wadyabala wau, amargi sang nata ing Rum sakalangkung ngancam tangkepipun. Nalika badhé ngirabaken wadyabala ingkang sakinten nyekapi kanggé ngayoni wadyabalanipun Karajan Rum ingkang sakalangkung kiyat, punika kathah sanget pakèwedipun. Ingkang enggel-enggel kémawon, katerangaken déning Rz makaten: (1) masa ketiga ingkang anggigirisi; (2) kékésahan dhateng tapel-watesipun tanah Syam (Siriyah) punika tebih sanget: (3) woh-wohan sampun sami mateng, sampun wancinipun dipun undhuhi; (4) bentèr ingkang sakalangkung sanget, tuwin (5) tatanan saha kakiyatanipun wadyabala Rum anggigirisi. Pakèwed punika sadaya murugaken para lamis boten sami purun tumut wadyabala Islam; nanging para Muslimin boten mraduli dhateng pakèwed ingkang samanten agengipun wau, sarta wonten tiyang 30.000 jiwa ingkang sami tumut andhèrèkaken Kanjeng Nabi. Juz X
Surat 9 Kintun prajurit dhateng Tabuk Panjenengané barang-barang; lan Allah iku marang samubarang kawasa.1061 40 Manawa sira padha ora mitu- lungi dhèwèké, lah temen Allah mitulungi dhèwèké nalika para kang padha kafir anundhung dhè- wèké, dhèwèké iku angka loroné loro nalika sakaroné padha ana ing guwa, nalika dhèwèké anyalathu marang mitrané: Aja susah, sayekti Allah anyartani aku kabèh;1062 tumuli Allah anurunaké katentre- man-É marang dhèwèké sarta kalawan anguwataké dhèwèké wadyabala kang ora katon ing sira, tuwin andadèkaké asor tembungé para kang padha kafir; lan sab- daning Allah iku kang luhur; lan Allah iku Minulya, Wicaksana. 1061. Ingkang katuju ing ayat punika tuwin ing ayat-ayat sambetipun, punika para titiyang sawatawis ingkang ngakenipun kémawon angèstu, nanging awrat minangkani pangajakipun Kanjeng Nabi supados sami sumadhiya tumut bidhal. 1062. Ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, lalampahan nalika Hijrahipun Kanjeng Nabi, inggih punika nalika panjenenganipun kapeksa umpetan wonten ing guwa ingkang winastan guwa Tsûr, watawis tigang mil saking Makkah, tur namung kadhèrèkaken sahabat satunggal thil, inggih punika Bagéndha Abu Bakar. Para angèstu sami kadhawuhan, bilih Kanjeng Nabi namung kanthi sahabat satunggal, kinepang ing sagemblenging bangsa ingkang milawani dhateng panjenenganipun, déning Allah panjenenganipun dipun wilujengaken saking tanganing mengsah, punika margi saking genging sumarahipun dhateng Pangéran. Milanipun ing sapunika ugi, Gusti Allah inggih boten badhé négakaken panjenenganipun. Bagéndha Abu Bakar punika dhateng Kanjeng Nabi sakalangkung setya sanget, milanipun nalika Kanjeng Nabi Suci ngalami wekdal ingkang sakalangkung ambabayani piyambak ing salamining sugengipun, boten sanès ingkang kapilih dados kanthinipun kajawi inggih Bagéndha Abu Bakar wau, inggih punika ingkang déning Quran sinebut angka loroning loro wau. Cariyos ing ngandhap punika, ingkang kapethik saking bukunipun Tuwan Muir, saged nerangaken ingkang kakarsakaken ing dhawuh punika. "Panjenenganipun nyarirani piyambak tindak dhateng dalemipun sahabat Abu Bakar, sarta ing sasampunipun rembagan sawatawis, rancangan badhé tumunten lumajeng, saèstu katindakaken. Sahabat Abu Bakar ngantos carocosan waspanipun, saking anggènipun suka panggalihipun; wahyaning masakalanipun Hijrah dhateng saèstu, sarta panjenenganipun ingkang badhé nganthèni tindakipun Kanjeng Nabi ....... Priyagung kakalih wau manusup ing petengan medal jendela ing wingking, sarta kalampahan saged oncat kanthi boten kasumerepan saking kikis kidul. Tindakipun lajeng, mangidul, andeder minggah redi medal margi ingkang boten waradin, pating cengkuweg lan pating pendhosol, arèngkèng-rèngkèng wonten ing petengan. Wasananipun kalampahan saged dumugi ing pucaking redi Tsûr ingkang nginggil, watawis lampahan kalih tengah jam saking kitha, sarta lajeng umpetan wonten ing guwa sacelakipun pucak ...... Kanthinipun ingkang namung satunggal thil, inggih punika sahabat Abu Bakar, ing tetembungan Arab katembungaken angka loroning loro; punika lajeng dados salah satunggaling sesebutanipun sahabat Abu Bakar ingkang nélakaken ing kaluhuranipun ..... Sampun 541
542 Lebaran Juz X 41 Padha mangkata, kalawan ènthèng lan kalawan abot,1063 sarta padha andarpatia kalawan bandha- nira lan awakira ing dadalaning Allah; iki luwih becik tumrapé sira, manawa sira padha weruh. kauntungan kang parek sarta lalakon kang cedhak, amasthi dhèwèké padha andhèrèk ing sira, ananging lala- kon rekasa iku kadohan ingatasé dhèwèké;1064 sarta dhèwèké padha sepata kalawan (anyebut asma- ning) Allah: Manawi kula sami sageda, saèstu kula sami mangkat andhèrèk sampéyan. Dhèwèké pa- dha angrusak jiwané dhéwé, sarta Allah Angudanèni, manawa dhè- wèké temen padha wong doracara. 42 Manawa iku RUKU' 7 Para titiyang lamis 43-45. Ingkang sami nyuwun palilah kantun. 46-52. Manawi piyambakipun sami wonten, punika angringkihaken. 53-55. Rajadarbèkipun manawi dipun tanjakaken, boten katarimah déning Allah. 56, 57. Sepatanipun ingkang goroh. 58, 59. Boten sarjunipun dhateng pangeduming dana. Ar. nganti 43 Allah amuwung ing sira!1065 yagéné sira angidini marang dhè- wèké ing sadurungé dadi terang boten wonten semang-semangipun malih bilih Nabi Muhammad tuwin sahabatipun wau mesthi inggih rumaos manawi ing wekdal wau pranyata wekdal ingkang ambabayani sanget. Ing wanci gagat bangun, sahabat Abu Bakar ngungak manginggil, kaleres lowahaning redi, ngandikanipun kalayan abisik-bisik: "Gèk kados pundi mangké manawi wonten tiyang ingkang nginguk lowahan punika, sarta sumerep kula kakalih wonten ing ngriki." Pangandikanipun Kanjeng Nabi: "Dhuh sumitra kula Abu Bakar, sampun manah makaten; kula namung tiyang kalih, nanging Gusti Allah, wonten irg tengah-tengah kula kakalih dados ingkang angka tiga." 1063. Terangipun, gampang utawa angèl sira tindakaké, utawi sira asikep gagaman apa ora (Rz) (sira meksa kudu mangkat). 1064. Ingkang dipun tuju punika Tabuk, inggih punika ing tengah-tengahipun margi antawisipun Madinah lan Damaskus. Titiyang Arab punika pakulinanipun perang wonten ing sacelaking griyanipun; milanipun késah tebih punika dados salah satunggaling sabab ingkang murugaken para titiyang ingkang boten ikhlas anggènipun ngrungkebi agami Islam boten purun andhèrèk dhateng Tabuk wau 1065. Tembung ingkang ing ngriki dipun tegesi Allah amuwung ing sira, punika manawi kalèntu anggènipun nyuraos saged murugaken wontenipun kritik dhateng bab kareksanipun
Surat 9 Para titiyang lamis tumrapé sira para kang padha temen sarta sira weruh para wong doracara.* Ut. bekti 44 Ora padha njaluk pamit ma- rang sira para kang padha angèstu ing Allah lan dina akhir (amrih linuputna) saka ing anderpati kala- wan bandhané sarta awaké, lan Allah iku Angudanèni ing wong- wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala). 45 Mung para kang padha ora angèstu ing Allah lan dina akhir kang anjaluk pamit ing sira sarta kang atiné padha semang-semang, mulané ing sajroning semang- semangé dhèwèké padha malang tumolih. Ar. lunggu- ha Ar. lungguh 46 Lan manawa dhèwèké padha nedya mangkat, iku dhèwèké mas- thi anyadhiyakaké ubarampèné, ananging Allah ora rena marang gumrégahé, mulané Panjenengané angendhakaké dhèwèké sarta di- pangandikani: Padha karia karo wong kang padha kari. padha mangkata tunggal sira, ora angun- dhaki apa-apa ing sira kajaba karusakan, lan masthi padha agawé onar ing antaranira, padha angarah (nyebar) cocongkrahan ing antara- nira, lan ing golonganira ana kang 47 Manawa dhèwèké Kanjeng Nabi saking dosa. Nanging boten wonten punapa-punapanipun ingkang leregipun mengku kajeng bangsanipun makaten wau. Dhawuhing Pangéran boten katerak, sarta malih ing sadaya paprangan ingkang sampun kelampahan samangsa para lamis suthik tumut wadyabala Muslimin, Kanjeng Nabi mesthi ngapunten lekasipun para lamis wau, sarta Kanjeng Nabi boten naté tampi duduka. Déné ukara ingkang kagem ing ngriki, punika namung perlu kanggé anedahaken kahurmatan tuwin pangaji-aji ingkang langkung ageng dhateng tiyang ingkang katuju ing dhawuh (Rz) dados dhawuh mawi ukara makaten wau babar-pisan boten teka mengku suraos ngapunten ing dosa. 543
544 Lebaran padha angrungokaké marang dhè- wèké; lan Allah iku Angudanèni marang wong kang padha atindak dudu.1066 Ar. lan 48 Sayekti temen ing sadurungé iku dhèwèké wis padha angarah (nyebar) cocongkrahan sarta padha upaya ambudidaya lumawan sira, nganti tekaning kanyataan sarta menangé parén- tahing Allah, sanajan (prakara iku) dhèwèké padha gething. nandukaké 49 Lan sawenèhé ana kang cala- thu: Mugi aparing pamit dhateng kula, sarta sampun anyobi ing kula. Sayekti dhèwèké iku wis padha tumiba ing sajroning coba, lan sayekti iku angliputi para kafir. temen naraka 50 Manawa becik tumiba ing sira iku anusahaké dhèwèké lan manawa bilai angenani sira, padha calathu: Temen, aku wis padha prayitna ing sadurungé marang prakaraku dhéwé; karo padha mlè- ngos sarta padha bungah. 51 Calathua: Ora ana kang ange- nani aku, kajaba apa kang wus tinamtu dening Allah tumrap marang aku: Panjenengané iku Pa- ngayomanku; lan, mulané, marang Allah kuduné anggoné suméndhé para angèstu. 52 Calathua: Apa sira padha angajap tumrap marang aku (ora liya) kajaba salah sijiné becik loro? Lan aku padha angajap tumrap 1066. Ayat-ayat punika anggènipun katurunaken salebetipun para Muslimin nglurug dhateng Tabuk: nalika punika para lamis ingkang kathah boten tumut. Nanging tiyang lamis sawatawis ingkang sami tumut dhateng Tabuk lajeng suka pawartos dhateng titiyang golonganipun, sadaya ingkang kalampahan nalika wonten ing margi. Juz X
Surat 9 Para titiyang lamis marang sira, supaya Allah anibani sira kalawan siksa saka ngarsa-Né tangan-tanganku. utawa asarana Mulané padha angajapa; aku iya padha angajap barengan karo sira.1067 Ar. saka sira 53 Calathua: Sira padha cucula bandha, kalawan pambangun turut utawa kalawan kepeksa, iku ora bakal tinarima; sayekti sira iku wong kang murang yekti. 54 Ora ana kang angalang-alangi bisané katarima anggoné padha cucul bandha, kajaba anggoné angafiri marang Allah lan marang Utusan-É sarta anggoné ora ane- kani salat kajaba kalawan bot- boten, apa déné anggoné ora padha cucul bandha kajaba kalawan kepeksa. Ar. lan aja 55 Mulané aja angédabaké sira bandha-bandhané lan anak-anaké, iku Allah mung angarsakaké ka- agem lantaran niksa dhèwèké ana ing kauripan donya iki lan (supa- ya) nyawané padha oncat sajroné dhèwèké isih padha wong kafir.1068 1067. "Becik loro" punika: ngetohaken jiwanipun wonten ing margining yakti, utawi tumut ngraosaken menangipun yakti ingkang wekasan. Para Muslimin boten naté gadhah gagasan bilih saged dipun kawonaken. Para Muslimin namung gadhah pangesthi warni kalih, inggih punika: pejah karana nglabuhi pakaryan yakti, punapa gesang tur angsal kamenangan. Pidana ingkang kasandhang déning para lamis saking tanganipun kaum Muslimin, punika namung saprakawis, inggih punika: dipun undhangi tuwin dipun tundhung saking masjid sarta ing salajengipun kajuwara anggènipun sami dados tiyang lamis. Sanèsipun punika, para lamis wau boten sami kaganggu kamardikanipun. Wonten satunggal ingkang dudunung wonten ing Madinah, kocapipun menangi nalika jamanipun Bagéndha 'Utsman, Khalifah ingkang kaping tiga. Piyambakipun wau boten gempil sakedhik-kedhika wewenangipun, boten béda kaliyan tiyang sanès-sanèsipun; kacariyos namung wonten saprakawis pangrengkuh dhateng piyambakipun wau ingkang kadamel béda, inggih punika Kanjeng Nabi utawi Khalifahipun titiga pisan, boten nampèni zakatipun tiyang wau (Rz, ayat 75). 1068. Para lamis sami nandhang siksa ing bumi punika ing babagan bandhanipun tuwin anak-anakipun; sababipun wonten warni kalih: (1) margi saking anggènipun ngaken Islam, para titiyang wau lajeng sami urun waragad kanggé peperangan-peperangan karana rumeksa agami Islam, dadosipun kapeksa nanjakaken sapéranganing bandhanipun ing margining Islam, nadyan kalayan boten rena; (2) kathah para lamis ingkang anak-anakipun dados tiyang angèstu ingkang setya, sarta para titiyang wau 545
546 Lebaran 56 Lan dhèwèké padha sepata kalawan (anebut asmaning) Allah, yèn dhèwèké iku temen padha golonganira, lan ora pisan dhè- wèké iku padha golonganira, ananging dhèwèké iku wong kang padha wedi (marang sira). Ar. anggon kang kena dileboni 57 Upama olèha pangungsèn utawa guwa, utawa pandhelikan, amasthi padha nuju mrono sarta padha énggal anggendring lumayu. sawenèhé ana kang nyatur ala ing sira ing dalem prakara dana; lah manawa ana sing diwènèhaké dhèwèké padha lega atiné, lan manawa ora ana sing diwènèhaké, sanalika padha banget muring-muringé. 58 Lan 59 Lan manawa dhèwèké padha narima apa paparingé Allah lan Utusan-É marang dhèwèké sarta padha angucap: Allah wus nyukupi marang aku: Allah bakal énggal amaringi aku (manèh) saka lubè- ring paparing-É, lan mangkono uga Utusan-É; sayekti marang Allah anggonku padha nyunyu- wun. RUKU' 8 Para titiyang lamis 60. Tumanjanipun zakat. 61. Para lamis sanget anggènipun angribedi Kanjeng Nabi. 62. Pangangkah anjenengaké para angèstu. 63-66. Santolanipun sarta pidananipun. tumanja marang para wong kacingkrangan lan wong kebutuh lan para kang katetep tumandang gawé ingatasé prakara iku lan para kang atiné 60 Dana iku mung sampun saged mesthèkaken bilih ing sapejahipun, bandhanipun tuwin anak-anakipun mesthi badhé dados tuking kakiyatan tumrap agami ingkang kaangkah sirnanipun. Juz X
Surat 9 Para titiyang lamis 547 ditumiyungaké (marang kasunya- tan) lan kanggo nebusi kawula tawanan lan para kang keblebek ing utang ing dadalané Allah lan wong lalaku: undhanging Allah; lan Allah iku Angudanèni, Wicaksana.1069 lan (kang) ana Ar. kuping sawenèhé ana kang padha banget angribedaké Nabi sarta acalathua: Dhèwèké iku wong sabarang kang sing anggugu dirungu.1070 Calathua: Wong kang angrungokaké kang becik tumrapé 61 Lan 1069. Dana ing ngriki, dana wajib, inggih punika zakat, sanès dana manasuka, tandhanipun: wonten ing wekasaning ayat, dana punika kadhawuhaken manawi undhang-undhang saking Allah. Ayat punika nerangaken paprincèn tumanjanipun zakat. Gunggung kempal wonten wolu. Para juru- nglempakaken zakat tuwin punggawa sanèsipun malih, ingkang tinanggenah tumandang ing damel ingkang magepokan kaliyan prakawis zakat, kawenangaken ngalap épah saking bandha zakat, punika kénging kanggé titikan bilih tatanan bab zakat punika mengku karsa damel fonds kanggé kaperluanipun umat Islam, ingkang urusanipun inggih kedah kacepeng déning babadanipun umat Islam. Èman sanget déné tatanan zakat kados karsanipun Quran punika déning kaum Muslimin dipun lirwakaken. Tembung punika wantahipun ateges: wong kang ditumiyungaké utawi digawé tutut atiné. Manawi wonten tiyang mulangaken agami, punika mesthi inggih wonten tiyang ingkang purun mirengaken. Lah waragad-waragad ingkang perlu kanggé andhatengaken yakti dhateng para titiyang wau, wonten ing dhawuh ngriki kasebutaken kénging kapendhetaken saking arta zakat. Pamanggihipun I'Ab bilih almu'allafati qulûbuhum punika para pinisepuh Arab sawatawis, punika déning Rz katulak (boten dipun rujuki). Lalampahan ingkang dipun andharaken déning I'Ab punika babar pisan boten sasambetan kaliyan zakat, nanging sasambetan kaliyan pangedumipun barang-barang kukupan nalika perang Hunain. Sawenèh ngulami matesi tegesipun punika namung para ingkang sami tumut perang (ambélani agami lan umat Islam), utawi para ingkang nindakaken pakaryan ajak-ajak nglampahi agami Islam. Ngulami sanèsipun malih gadhah pamanggih bilih tembung wau umum, sarta mengku sawarnining maksud ingkang asifat dadana (Rz). 1070. Tembung udhun ingkang wantahipun ateges: kuping, punika dipun anggé nembungaken: tiyang ingkang remen mirengaken sarta ngandel dhateng sadaya barang ingkang dipun cariyosaken dhatetng piyambakipun, "ngantos margi saking anggènipun kesangetan remen mirengaken, piyambakipun dados kados déné anggota lan telik-sandiupaya punika inggih kawastanan 'ain" (ingkang walakanipun ateges: mripat) (LL). Para lamis punika remen sanget wicanten ingkang mengku pangina dhateng sariranipun Kanjeng Nabi, kadosta Kanjeng Nabi winastan andelan sanget dhateng sadaya barang ingkang kapiyarsa, awit saking punika para lamis wau sami wantun masthèkaken bilih panjenenganipun mesthi inggih ngandel kémawon dhateng anggènipun sami lalamisan punika. Utawi anggèning piyambakipun sami mastani Kanjeng Nabi kuping, punika margi panjenenganipun punika namung migatosaken punapa ingkang kapangandikakaken, ngantos kados-kados nabi punika kedah boten mraduli punapa ingkang kaucapaken saha katindakaken ing tiyang sanès. Rodwell nalika nerangaken dhawuh punika mastani bilih udhun punika ateges: panyenggring. Punika kalèntu. Palmer inggih nemahi lepat. Déné klèntunipun wau margi udhun cawuh kaliyan tembung adha ingkang manawi dipun sandhangi tanwin mungel adhan. ingkang kanggé mirengaken, boten prabéda
548 Lebaran sira, (kang) angèstu ing Allah lan ngandel marang para angèstu, sarta wilasa tumrap sawenèhira kang padha angèstu; wondéné para kang padha banget angribedaké nabi, iku bakal olèh siksa kang nglarani. 62 Dhèwèké padha supata kala- wan (anyebut asmaning) Allah marang sira, amurih pirenanira; lan Allah sarta Utusan-É, iku luwih bener yèn dhèwèké padha angre- nakna Panjenengané, manawa dhè- wèké iku padha wong angèstu.1071 63 Apa padha ora weruh, yèn lan sapa sing anglawan Allah Utusan-É sayekti bakal olèh geni naraka, bakal manggon ing kono? Iku asor kang gedhé. lamis padha kuwatir, yen ana surat tinurunaké marang dhèwèké, kang bakal ameruhaké marang dhèwèké apa kang ana ing sajroning ati-atiné. Calathua: Padha angguguyua, sa- yekti Allah iku bakal anglahiraké apa kang padha sira kuwatiraké. 64 Para wong 65 Lan manawa dhèwèké padha sira takoni, masthi padha mang- suli: Aku iki mung padha caturan sembranan lan guguyon. Calathua: Apa marang Allah sarta timbalan- timbalan-É tuwin Utusan-É ang- gonmu padha angguguyu? 66 Aja padha agawé santolan; ing temen sira padha angafiri sira angèstu; manawa sawisé Ingsun sawenèhira sagolongan, Ingsun bakal aniksa angapura 1071. Nadyan Allah lan Utusan-Ipun kasebutaken sareng, suprandéné ingkang kadhawuhaken kedah dados kawajibanipun tiyang mukmin, punika damel renanipun Allah pribadi. Punika nedahaken sapinten luhuring èsti bab Kasawijèning Pangéran wonten ing dalem Islam. Juz X
Surat 9 Para titiyang lamis sagolongan (sijiné) amarga saka anggoné padha dosa.1072 RUKU' 9 Para titiyang lamis 67-70. Wulang tumrap para tiyang lamis. 71, 72. Kasagahan tumrap para angèstu. Ar. sawe- nèhé saka kang sawe- nèh 67 Para wong lamis lanang lan para wong lamis wadon iku kabèh padha; padha maréntahaké marang ala sarta menging marang becik tuwin padha anggegem tangan- tangané; anglirwakaké Allah, mulané Panjenengané ang- lirwakaké dhèwèké; sayekti para wong lamis iku para murang yekti. padha 68 Allah wis anyagahi geni naraka marang para lamis lanang lan para lamis wadon sarta para kafir, dimèn padha manggon ing kono; iku wis nyukupi dhèwèké; sarta Allah ambendoni dhèwèké tuwin bakal padha olèh siksa kang mindeng. 69 Kaya déné para ing saduru- ngira: iku padha luwih banget saka sira mungguhing kakuwatan sarta luwih akèh mungguhing bandha lan anak, mulané dhèwèké padha olèh pandumé; lah sira iya padha olèh pandumira, kaya déné para ing sadurungira anggoné olèh pan- dumé; sarta sira padha cacaturan ngayawara kaya anggoné dhèwèké wus caturan ngayawara. Iki kang panggawé-panggawéné padha mus- pra ing dalem donya lan akhirat; lan iki para kang padha kapitunan. 1072. Babad anerangaken bilih ing wasananipun para lamis punika ingkang kathah sami mratobat sarta dados tiyang angèstu ingkang tulus. 549
550 a. 903 b. 911 c. 919 d. 1196 Ar. ngisoré Ar. kang gedhé dhéwé Lebaran 70 Apa ora wus tumeka marang dhèwèké pawartané para ing sadu- rungé; (pawartané) wongé Nuh lan 'Ada lan Tsamudb sarta wongé Ibrahim ing Madyanc apa déné ing kutha-kutha kang padha karubuhakéd; utusané wis padha anekani dhèwèké kala- wan tandha-tandha yekti; mulané dudu Allah Kang atindak dudu marang dhèwèké, nanging dhè- wèké dhéwé kang atindak dudu marang awaké. tuwin para wong 71 Wondéné para wong lanang angèstu lan wong wadon angèstu, iku padha dadi pangayoman sa- wenèh marang sawenèhé; padha maréntahaké marang becik sarta menging marang ala tuwin padha anjumenengaké salat apa déné padha ambayar zakat lan amba- ngun turut ing Allah lan utusan-É; iki, Allah bakal amaringi wilasa dhèwèké; sayekti Allah iku Maha- mulya, Wicaksana. 72 Allah wus anyagahi patama- nan wong lanang angèstu lan wong wadon angèstu, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, dimèn padha manggon ing kono, sarta padunungan kang becik ing sa- jroné patamanan kang langgeng, sarta kabèh iku kang becik dhéwé yaiku pirena saka ing Allah - mangkono iku pakolih kang gedhé. RUKU' 10 Para titiyang lamis 73, 74. Sami boten kadumugèn kajengipun. 75-78. Sami boten netepi janjinipun. 79, 80. Pangécénipun sarta anggènipun sami kafir. Juz X
Surat 9 Para titiyang lamis 551 73 É, Nabi! dianderpati marang para kafir sarta para lamis tuwin di lan kenceng marang dhèwèké; padunungané ing naraka, sarta ala wusanané.1073 Ar. lan 74 Dhèwèké padha supata kala- wan (anebut asmaning) Allah, yèn ora angucap apa-apa, mangka sayekti temen padha angucapaké pangucap kakafiran, sarta padha kafir sawisé Islamé, sarta padha anjangka marang barang kang dhè- wèké padha ora bisa katekan,1074 lan dhèwèké padha ora nyawadi, 1073. Jahada ateges nyarempeng, jihâd ateges ngetog kakiyatanipun nalika nglawan mengsah (Rgh, TA-LL). Mangsah perang, punika tegesipun ingkang kaping kalih tembung wau. Nanging wonten ing Quran Suci asring sanget tembung wau dipun agem ingkang kalayan mengku tegesipun ingkang asli, sarta ayat punika salah satunggalipun dhawuh-dhawuh ingkang saged ambuktèkaken leresipun teges punika, tur ingkang kalayan tanpa wonten semang-semangipun malih, jalaran para titiyang ingkang ngaken Islam punika boten naté dipun perangi, sanajan ta anggènipun ngaken Islam wau boten tulus - tur kalayan ngeblak anggènipun boten tulus wau - kados déné ing wekdal wau tuwin nalika perang Uhud. Rz anggènipun nerangaken ayat punika inggih kados makaten wau: "Tegesipun ingkang leres jihâd punika nyarempeng, sarta ing tembung wau boten wonten punapa-punapanipun ingkang nedahaken bilih panyarempeng punika mesthi kedah katindakaken kalayan pedhang utawi kalayan lésan utawi kalayan cara sanès-sanèsipun." Pratandha kirang seserepanipun ing basa Arab, manawi tembung jâhid ing ngriki dipun tegesi perang kalayan nganggé dadamel. Kula aturi mirsani katerangan saminipun punika ing surat ingkang kaping 25, ingkang katurunaken sadèrèngipun para Muslimin dipun idini perang, makaten: "Sarta dhèwèké padha tandhangana sarana iki kalawan tandhang kang gedhé" (25: 52). Tembung iku ing dhawuh wau, ingkang dipun karsakaken: Quran. Dados sikep dhateng mengsah boten wonten èwah gingsiripun, sikep ingkang rupak inggih boten kadhawuhaken. Déné ingkang dipun karsakaken ing dhawuh ngriki, punika boten sanès kajawi namung Kanjeng Nabi kadhawuhan nglastantunaken mumulang kalayan yeyektosan, sami ugi dhateng titiyang kafir lan titiyang munafék. Sampun kanyataan, kados déné ingkang sampun katerangaken ing 1075 tuwin ing 1076, bilih boten wonten titiyang lamis satunggal kémawon, ingkang kapatrapan ing ukum pejah, utawi pidana sanèsipun malih, kajawi namung kapedhot sasambetanipun kaliyan para Muslimin, inggih sasambetan ruhani, inggih sasambetan dunyawi. Wonten titiyang sawatawis ingkang sampun kasub menggah ing lalamisanipun saged gesang wonten ing Madinah ngantos nalika jamanipun Bagéndha 'Utsman dados Khalifah. aslinipun ateges di santosa utawi di keras utawi di kenceng nganti ora kena dikalahaké déning dhèwèké, inggih punika saking tembung ingkang tegesipun tataneman kètèl lan kiyat (LL). Milanipun nalika merdéni dhawuh , LL nerangaken kalayan mendhet waton saking TA makaten: Lan supaya dhèwèké padha nemu nyatané yèn sira iku keras utawi santosa utawi anggigirisi lan linuwih ing aprang. Dados Kanjeng Nabi punika kajawi kadhawuhan mumulang kalayan yeyektosan dhateng para kafir lan para lamis, ugi kadhawuhan ingkang kenceng dhateng para titiyang wau, supados sampun ngantos kedayan déning piyambakipun. 1074. Inggih punika badhé nyédani Kanjeng Nabi tuwin nyirnakaken Islam. Kanyataan saèstu para lamis sami boten kadumugèn sadaya ingkang kasedya.
552 Lebaran mung amarga déné Allah lan Utusan-É anyugihaké dhèwèké paparing-É;1075 saka mulané, manawa dhèwèké padha tobat, iku bakal becik tumrapé dhèwèké, lan manawa padha mlé- ngos, Allah bakal aniksa dhèwèké kalawan siksa kang nglarani ing dalem donya lan akhirat, lan ana ing bumi padha ora duwé pangayo- man lan ora (duwé) panulung. lubèring 75 Lan sawenèhé ana kang apra- janji marang Allah: Manawa Pan- jenengané amaringaké lubèring paparing-É marang aku, amasthi aku padha awèh dana lan amasthi aku dadi golongané para wong becik. 76 Lah bareng Allah amaringi dhèwèké saka lubèring paparing-É, ing kono banjur padha kumed sarta padha mléngos lan padha mundur. 77 Mulané Panjenengané anung- ka dhèwèké asarana andhèdhèki lalamisan ing sajroning ati-atinè, tumeka ing dina sapatemoné karo Panjenengané, amarga saka ang- goné anyidrani Allah apa kang disanggemaké marang Panjene- ngané sarta amarga saka anggoné padha goroh. 78 Apa dhèwèké padha ora weruh, yèn Allah iku Angudanéni pagedhongané rantamané kang winadi, apa déné yèn Allah iku Ingkang-Mahawikan ing samu- barang kang tan katon? sarta 1075. Margi para Muslimin dudunung wonten ing Madinah, mahanani titiyangipun kitha Madinah sami kacekapan. Manawi makaten, nama anggumunaken sanget manawi para titiyang ingkang sami angsal kauntungan margi saking lslam wau, jebul sami milawani dhateng titiyang ingkang sampun suka kauntungan dhateng piyambakipun. Juz X
Surat 9 Para titiyang lamis 79 Para kang padha anyawadi marang para angèstu kang kalawan mulungé dhéwé anggoné adadana lan (marang) para kang padha tinemu ora bisa kajaba kalawan sakuwasané, dadi padha anggu- guyu marang dhèwèké; Allah males marang dhèwèké anggoné angguguyu sarta dhèwèké bakal olèh siksa kang nglarani.1076 80 Dhèwèké padha sira suwunna pangapura, utawa aja padha sira suwunaké pangapura; sanajan ta padha sira suwunaké pangapura rambah ing pitung puluh, lah ora bakal Allah angapura marang dhèwèké, amarga saka anggoné angafiri ing Allah lan Utusan-É, lan Allah iku ora anuntun ing wong kang padha murang yekti.1077 1076. Nalika dipun wontenaken urunan nglempakaken arta kanggé waragad ngintunaken prajurit dhateng Tabuk, para Muslimin ingkang sugih-sugih sami suka urunan ingkang kathah. Para Muslimin ingkang mlarat-mlarat inggih boten kantun ing damel, tumut urun sakuwaosipun. Para lamis anggugujeng titiyang Muslimin kalih warni punika. Titiyang Muslimin ingkang sugih-sugih dipun wastani ngungasaken kasugihanipun, déné titiyang Muslimin mlarat dipun wastani bilih anggènipun karaya-raya tumut urun boten kètang sakedhik sanget, punika namung mamrih murih kalebet golonganipun para ingkang urun wudhu (Rz, AH). Tembung sakhira ing ayat punika mengku teges saminipun ingkang tumrap yastahzi'u ing 2: 15. Mirsanana 27. 1077. Sasambetan ruhani kaliyan para lamis wiwit ing wekdal punika kapedhot. Ambal kaping 70 ing ngriki, saged ugi boten ateges cacahing wilangan samanten wau. Bab kanggènipun tembung sab'a lan sab'un, mirsanana 46. Nanging Bkh ngriwayataken hadits ingkang nerangaken satunggaling lalampahan, ingkang nedahaken bilih nalika pejahipun Abdullah bin Ubaiy, ingkang sampun misuwur dados panuntuning para lamis punika, Kanjeng Nabi Suci nyuraos ayat wau kalayan walaka. Hadits punika dipun riwayataken lumantar saking Nafi' saking Ibnu 'Umar, saking 'Umar piyambak, asli saking sumber warni-warni malih, dados inggih kénging kaanggep nyata. Suraosipun makaten: "Nalika Abdullah bin Ubaiy tilar donya, anakipun jaler sowan dhateng Kanjeng Nabi sarta nyuwun agemipun rasukan, badhé dipun anggé ngulesi bapakipun. Kanjeng Nabi marengaken. Piyambakipun nyuwun malih supados Kanjeng Nabi kapareng nyalataken lan nyuwunaken pangapunten. Kanjeng Nabi Suci lajeng jumeneng, nanging Bagéndha 'Umar anggondhèli panjenenganipun lan boten nayogyani, jalaran Abdullah bin Ubaiy punika tiyang lamis sarta Gusti Allah sampun ngawisi Kanjeng Nabi nyalataken piyambakipun. Nanging Kanjeng Nabi maringi wangsulan bilih Gusti Allah sampun maringi wewenang milih dhateng panjenenganipun (kanthi nyebutaken ungeling dhawuh punika: dhèwèké padha sira suwuna pangapura, utawa aja padha sira suwunaké pangapura), sarta panjenenganipun badhé nyuwunaken pangapunten piyambakipun langkungipun saking rambah kaping pitungdasa, manawi sarana makaten punika piyambakipun saged kaparingan pangapunten. Panjenenganipun lajeng nyalataken." Kacariyos ayat 84 punika anggènipun katurunaken kagem ngawisi nyalataken mayitipun tiyang ingkang sampun kajuwara dados tiyang lamis. 553
554 Lebaran Juz X RUKU' 11 Para titiyang lamis 81-87. Sasambetan ruhani sarta jasmani kaliyan para tiyang lamis dipun pedhot. 88, 89. Para angèstu sajati sarta pangurbananipun. 81 Para kang tininggal kari pa- dha bungah, amarga saka anggoné thethenguk sapungkuré Utusaning Allah sarta padha gething yèn anderpatia ing dadalaning Allah lan awaké, kalawan bandhané tuwin padha calathu: Aja padha mangkat ing papanas. Calathua: Genining naraka iku luwih banget panasé. Yèn ta dhèwèké padha ngretia! 82 Mulané bakal padha sathithik angguyuné lan akèh nangisé, mi- nangka wawales marang apa kang wus padha dilakoni.1078 Ut. amba- likaké Ar. metu 83 Mulané, manawa Allah angu- lihaké sira katemu papanthan golo- ngané, (sarta) dhèwèké padha anja- luk palilah arep mangkat, lah sira wangsulana: ora pisan sira bakal mangkat karo aku, salawasé, lan ora pisan sira bakal merangi mung- suh karo aku; sayekti sira iku dhèk sapisanané dhemen thethenguk, mulané saiki padha thethenguka karo wong kang padha kèri.1079 Lalampahan punika nedahaken sapinten genging paramarta saha ambeg apuranipun Kanjeng Nabi dhateng mengsah-mengsahipun ingkang ageng. Abdullah bin Ubaiy punika tiyang ingkang sajegipun gesang nuntuni gerakan lalamisan lumawan panjenenganipun; dados piyambakipun punika boten namung nama salah satunggaling mengsahipun Kanjeng Nabi Suci ingkang ageng kémawon, nanging ugi tiyang ingkang sakalangkung ambabayani, awit piyambakipun punika tiyang ingkang mangertos sadaya uthek-kliweripun titiyang Muslimin tuwin nyidrani dhateng titiyang Muslimin ing kalanipun wonten ing salebeting wekdal ingkang ambabayani. Suprandéné Kanjeng Nabi Suci kepéngin sanget ngapunten sadaya dosanipun. 1078. lan punika wantahipun ateges: dhèwèké padha angguguyua lan padha nangisa. Nanging sasambetanipun ukara ing ngajeng tuwin ing wingkingipun anedahaken bilih tembung punika anggambaraken kawontenan ingkang badhé sinandhang déning para titiyang wau. 1079. Kalayan dhawuh punika sasambetan dunyawi kaliyan para lamis kapedhot. Kedah dipun
Surat 9 Para titiyang lamis Ar. sarta dhèwèké padha wong 84 Lan salawasé aja pisan sira anyalataké salah sawiji saka golo- ngané, kang mati, lan aja sira ngadeg ing kuburé; sayekti dhè- wèké iku padha angafiri marang Allah lan Utusan-É, sarta bakal sajroné murang padha mati yekti.1080 pèngeti bilih inggih namung punika kémawon pidana ingkang katumrapaken dhateng para lamis, inggih punika ing wekdal ingkang badhé dhateng boten sami dipun parengaken tumut umangsah prang lumawan mengsah-mengsahipun para Muslimin. Wonten riwayat ingkang nyariyosaken, bilih Kanjeng Nabi tuwin Khalifah Abu Bakar, 'Umar lan 'Utsman ing sapengkeripun Kanjeng Nabi, sami boten karsa nampèni zakat saking Sa'labah, inggih punika salah satunggaling tiyang lamis, ngantos sapejahipun Sa'labah wau nalika jaman Khalifahipun Bagéndha 'Utsman. Cariyosipun Sa'labah wau déning para mufassirin kasebutaken nalika sami nafsiri ayat 75. Ayat 103 ugi saged dipun suraos makaten wau. Mirsanana 1092. Ngemungaken punika kémawon, pituna ingkang kasandhang déning para lamis (manawi punika kénging winastan "pituna"). Para titiyang wau boten kaanggep warganing Umat Islam, nanging anggènipun dados kawulaning praja (tiyang ingkang dudunung wonten ing satunggaling nagari = penduduk. Mal.), para lamis wau sami angsal wewenang sami kaliyan wewenangipun tiyang sanès-sanèsipun. 1080. Wonten ing ngriki sadaya mufassirin sami nyariyosaken cariyosipun Abdullah bin Ubaiy, bénggoling para lamis ing Madinah. Wonten sawenèh hadits ingkang suraosipun kémawon nyariyosaken, bilih nalika Abdullah bin Ubaiy wau sampun andungkap badhé pejah, gadhah panyuwun dhateng Kanjeng Nabi supados maringaken agemipun rasukan, badhé dipun anggé ules manawi sampun pejah, sarta nyuwun supados Kanjeng Nabi karsa nyalataken piyambakipun. Kanjeng Nabi karsa minangkani panyuwunipun ingkang angka satunggal wau sarta lajeng maringaken agemipun rasukan, nanging panjenenganipun boten karsa minangkani panyuwunipun ingkang angka kalih, margi sulaya kaliyan dhawuhing Pangéran punika (Rz). Nanging kula aturi mirsani 1077, ingkang anedahaken, bilih Kanjeng Nabi nindakaken saèstu upacaraning ngupakara mayit (nyalataken lan nyuwunaken pangapunten) dhateng mayitipun Abdullah bin Ubaiy wau, sarta ingkang anedahaken bilih tumurunipun ayat punika langkung kantun. Tiyang ingkang boten purun mraduli gelar yakti ingkang kasebut ing babad, mesthi lajeng nacad dhateng Kanjeng Nabi déné boten karsa minangkani panyuwun wau; makaten punika manawi kapara nyata panjenenganipun boten karsa minangkani saèstu. Nanging wonten bukti-bukti ingkang kénging pinitados, ingkang nedahaken bilih boten kados makaten punika nyatanipun. Kajawi punika, Kanjeng Nabi karsa maringaken agemipun rasukan dhateng tiyang ingkang salamining gesang tansah nununtun gerakan winados milawani dhateng panjenenganipun, tuwin tansah ngangkah tumpes saha asoripun Umat Islam, punika pranyata satunggaling pandamel ingkang tuwuh saking luhuring budi, ingkang boten wonten saminipun wonten ing sugengipun tiyang ageng sanèsipun. Déné awisan nyalataken mayitipun tiyang munafék punika menggah sababipun ugi sampun katerangaken pisan wonten ing ayat ingkang ngawisi wau, inggih punika: Sayekti dhèwèké iku padha angafiri marang Allah lan Utusan-É. Kalayan dhawuh punika Kanjeng Nabi kaparingan wartos bilih para titiyang munafék wau manahipun sami kafir, milanipun kedah boten dipun rengkuh kados déné tiyang Muslimin, jalaran nyalataken mayit miturut Islam, punika namung tumrap mayitipun tiyang Muslim, boten tumrap tiyang kafir. Salajengipun nitik dhawuh ing ayat punika, tétéla manawi para titiyang ingkang sampun kasumerepan anggènipun lalamisan, punika boten kaukum pejah utawi pinejahan wonten ing paprangan nanging lastantun gesang ngantos sapejahipun, pejah limrah. Lalampahanipun Abdullah bin Ubaiy, ingkang pejah nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi, tuwin lalampahanipun Sa'labah, ingkang pejah nalika jaman papréntahanipun Khalifah' Utsman, punika sampun cekap kanggé ambuktèkaken punika. Boten wonten pèngetan satunggal kémawon, ingkang nyariyosaken bilih naté wonten tiyang lamis ingkang kaukum pejah. Ngadeg wonten ing kubur, punika ingkang dipun karsakaken caranipun Kanjeng Nabi samangsa nyalataken mayit sarana jumeneng wonten ing kuburipun mayit ingkang dipun salataken, ing sarampungipun mayit kakubur (Aj-Rz). 555
556 Lebaran 85 Lan aja anggawokaké marang sira bandhané lan anak-anaké; iku karsaning Allah mung kagem sarana aniksa dhèwèké ing donya, sarta supaya bakal pecating jiwané dhèwèké isih padha wong kafir. Ut. bab 86 Lan samangsa surat tinuru- naké andhawuhaké: Padha angès- tokna sarta padha anderpatia anyartani Utusan-É, sawenèhé kang kasérénan kasu- gihan padha anjaluk pamit marang sira sarta calathu: Mugi kula ka- tilar kémawon, kajengipun angan- thethenguk cani punika. ing Allah ingkang sami 87 Dhèwèké padha seneng yèn anyartanana para kang padha kari, sarta wus diecap ana ing ati-atiné, mulané padha ora mangerti. lan para kang padha angèstu, kanthiné, padha anderpati kalawan bandhané lan awaké; lan ya iki kang bakal padha olèh barang becik-becik, lan yaiki kang bakal padha begja. 88 Ananging utusan Ar. ngisoré 89 Allah wus anyadhiyani pata- manan marang dhèwèké, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, dimèn padha manggon ing kono; iku pakolèh kang gedhé. RUKU' 12 Para titiyang lamis 90. Pawadanipun para Arab ing saganten wedhi ingkang boten nyata. 91, 92. Sinten ingkang kénging dipun puwung? 93__96. Pawadan ingkang boten nyata. 97__99. Titiyang Arab saganten wedhi kalih pantha. Dados dhawuh punika boten ngawisi manawi tiyang namung lugu ngadeg wonten ing kuburan. Nyalataken, punika sajatosipun ingkang dipun awisi ing ngriki. Juz X
Surat 9 Para titiyang lamis Ut. ngatur- aké pawa- dan 90 Lan kang padha anglirwa- kaké,1081 yaiku wong-wong sagara wedhi,1082 padha teka, amrih padha diwènèhna pamit lan para kang padha anggorohaké Allah lan Utusan-É padha thethenguk (ing omah); golongané, para kang padha kafir, bakal ditibani siksa kang nglarani. Ut. ora dadi apa Ar. lan ora ... ingatasé 91 Ora pisan ala ingatasé wong apes, lan wong-wong lara, lan para kang padha kasepèn waragad (yèn ta padha karia) samangsané padha tulus marang Allah lan Utusan-É: Ora ana dalan (kanggo anga- lakaké) marang wong kang padha agawé becik (ing liyan); lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih; 92 Lan (iya) ora pisan (ala) ing atasé para kang, nalika tumeka marang sira amrih padha sira emota, padha sira kandhani: Aku ora bisa olèh saranané kanggo angemot sira;1083 dhèwèké padha 1081. Manut sawenèh ngulami, ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika titiyang pancer Asad tuwin Gathfan; miturut ngulami sanès malih: gotrahipun Amr Ibnu-th-Thufail. Tembung mu'adhdhir punika saged dados tembung aran ririmbagan saking tembung 'adhdhara ingkang jawinipun: lirwa, alangan boten dhateng, nglirwakaken satunggaling prakawis, damel pawadan boten dhateng; utawi éwah-éwahan saking mu'tadhir, saking i'tadhara, ingkang tegesipun nyuwun pamit margi wonten alangan utawi ngaturaken pawadan. Ingkang kasebut rumiyin, punika mesthi pawadan damel-damelan, déné ingkang kasebut kantun, saged ugi nyata saged ugi damel-damelan (Rz, Kf). 1082. Al-A'râb punika tembung aran ingkang kanggé namakaken sabangsa, sajinis, sagolongan (kacariyosaken déning Az tembung wau jama'-ipun tembung a'râbiyy (LL), tegesipun: tiyang ingkang dudunung wonten ing saganten wedhi ing tanah Arab, ingkang asring pindhah-pindhah panggénan ngupados ron-ronan tuwin toya, sami ugi punapa bangsa Arab punapa tilas kawula tumbasan, béda kaliyan tembung 'Arab, ingkang tegesipun tiyang turunan bangsa Arab tulèn (Az-LA). Ngulami punika ugi mewahi katrangan makaten: "Tiyang Muhajir (sahabat Nabi ingkang lumajeng saking Makkah, ngungsi dhateng Madinah karana nyingkiri panganiaya) tuwin tiyang Anshar (sahabat ingkang sami tutulung ing Kanjeng Nabi ing Madinah), punika sami boten kénging kawastanan A'râb; para titiyang wau 'Arab, jalaran sami gigriya wonten ing kitha-kithanipun tanah Arab sarta sami dudunung kalayan tetep wonten ing kitha-kitha. 1083. Sampun cetha bilih barang ingkang kabetahaken kanggé kaperluanipun nglurug, nanging ingkang boten saged dipun cekapi déning Kanjeng Nabi, punika kéwan kanggé tutumpakan tuwin kanggé momot sangunipun tedha tuwin kabetahan sanès-sanèsipun (AH). Nanging sawenèh mufassirin nyuraos: ingkang dipun suwun punika rejeki ingkang kanggé sangu, mufassir sanès malih mastani bilih ingkang kabetahaken punika "sepatu tuwin tarumpah" kanggé kekésahan tebih (AH). 557
558 Lebaran bali kalawan mripaté andarojos luhé amarga saka susahé, déné padha ora éntuk apa kang dienggo waragad. (kanggo ngalakaké) iku mung tumrap marang para kang padha anjaluk pamit marang sira, sanajan padha sugih; padha dhemen anyartani para kang padha kari, lan Allah wis angecap ing ati- atiné, mulané dhèwèké padha ora weruh. 93 Dalan JUZ XI 94 Dhèwèké bakal padha angan- dhakaké santolan marang sira sa- mangsa padha bali katemu dhè- wèké. Calathua: Aja padha angan- dhakaké santolan, ora bakal aku padha ngandel marang sira; temen Allah wus martani marang aku prakara kaananira, sarta Allah lan Utusan-É bakal amriksani pang- gawénira; tumuli sira bakal padha dibalèkaké marang Ingkang-Angu- danèni barang kang tan katon lan kang katon; lah Panjenengané bakal amartani sira apa kang wus padha sira lakoni.1084 95 Dhèwèké bakal padha sepata kalawan (nyebut asmaning) Allah marang sira samangsa sira padha bali katemu dhèwèké, amrih sira padha méngoa saka dhèwèké; sa- yekti dhèwèké iku jember lan pang- gonané naraka: wawales tumrap apa kang wus padha dilakoni.1085 1084. Sampun terang bilih ayat-ayat punika anggènipun katurunaken salebetipun Kanjeng Nabi boten wonten ing Madinah, awit saking punika pratélan ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat-ayat punika nama piweca, sarta kanyataannipun kalampahan saèstu nalika panjenenganipun kondur dhateng Madinah. 1085. Muqâtil nerangaken bilih Abdullah bin Ubaiy tuwin Ibnu Abi Sarh sami sumpah, bilih boten Juz XI
Surat 9 Para titiyang lamis 96 Dhèwèké bakal padha sepata marang sira, amrih sira padha apirena marang dhèwèké; ana- nging manawa sira apirena marang dhèwèké, lah sayekti Allah iku ora rena marang wong kang padha murang yekti. 97 Para wong segara wedhi iku luwih abanget ing kakafirané lan lalamisané, lan luwih mungguh yèn ta padha ora weruha wawates kang kadhawuhaké déning Allah marang Utusan-É; lan Allah iku Angudanèni, Wicaksana. Ut. dhen- dhan ing sagara wedhi ana sing nganggep kapitunan marang apa sing diwè- wèhaké, sarta padha angadhang- adhang giliraning (ala) tumiba ing sira: (bakal) tumiba ing dhèwèké giliraning ala iku; lan Allah iku Amiyarsa, Angudanèni.1086 98 Lan sawenèhé wong ing 99 Lan sagara wedhi ana sing angèstu ing Allah lan dina akhir sarta angang- gep apa sing diwèwèhaké mi- nangka (saranané) pamarek ing sawenèhé wong badhé kantun wonten griya samangsa ing bénjing wadyabala Muslimin nglurug malih (AH). Anggènipun sami mamrih para Muslimin sami méngo saking piyambakipun, punika ngemu sedya supados boten sami netah pakartinipun ingkang boten burus punika (Rz, AH). Déné para Muslimin kadhawuhan méngo saking para titiyang munafék, punika kalayan mengku raos medhot sasambetan kaliyan para titiyang wau (I'Ab-Rz). Kacariyos nalika kondur saking Tabuk Kanjeng Nabi ngawisi para Muslimin sasatungan ing bab prakawis punapa kémawon kaliyan para lamis. Awisan punika andhèrèk sabda pangandika Quran ingkang katurunaken salebetipun panjenenganipun tindakan, kados déné ingkang kacetha ing ayat 83 lan 84. 1086. Magram lan garm (barang ingkang kedah dipun tetepi pambayaripun, LL), punika miturut Rgh ateges: pituna ingkang dipun sandhang ing tiyang tumrap bandhanipun, nanging ingkang boten margi lepatipun utawi cidranipun piyambak. Karana damel gelar, para lamis sami urun wudhu sawatawis sanajan anggènipun urun wudhu wau kanthi panganggep nandhang pituna. Miturut satengah ngulami pawèwèh ing ngriki arta zakat. Titiyang pancer Asad, Gathfan, tuwin Tamîm ajeg suka urunan lan ambayar zakat (AH). Dâirah aslinipun mengku teges: mubeng. Déné mila kacilakan winastan dâirah, jalaran kacilakan makaten anglimputi ing tiyang saking pundi-pundi arah. Utawi tembung wau ateges gilir-gumantosing pepesthèn, saking tembung dâra, tegesipun ambalik (bali). Dâiratu-s-sau': bilai ingkang dhumawah lan adamel risak (Msb-LL). Pangandika punika, pangandika piweca. 559
560 Lebaran ngarsaning Allah sarta pandongané Utusan; Allah bakal anglebokaké dhèwèké marang ing wilasa-Né; sayekti Allah iku Aparamarta Mahaasih. RUKU' 13 Para titiyang lamis 100. Tuladha utami saking para ingkang ngungsi nilar griyanipun sarta saking para ingkang mitulungi. 101. Para angèstu dipun paringi prakawis para tiyang lamis ing Madinah dalah sakiwa tengenipun. 102-106. Sawenèhipun, sasampuning papriksan, dipun apunten. 107-110. Tiyang ingkang sami yasa Masjid kanggé ngedegaken piawon. Ar. ngisoré 100 Lan para kang padha andhi- siki, wiwit-wiwitané para Muha- jirin lan Anshâr,1087 lan para kang padha manut dhèwèké ing kabe- cikan, Allah apirena ing dhèwèké lan dhèwèké padha apirena ing Panjenengané sarta Panjenengané anyadhiyani patamanan marang dhèwèké, kang ing jeroné kali- kaliné padha mili, dimèn padha manggon ing kono salawasé; iku pakolih kang agung. 101 Lan sawenèhé para wong wonging sagara wedhi ing sakiwa tengenira , iku para wong lamis1088 1087. Tembung muhâjirin punika jama'-ipun tembung muhâjir, tegesipun wantah: tiyang ingkang ngungsi utawi nilar balé griyanipun; déné anshâr punika jama'-ipun nâshir, tegesipun tiyang ingkang tutulung. Ing babad Islam, tembung muhâjir punika mengku teges sadaya sahabat Nabi ingkang sasampunipun ngrasuk agami lslam ing Makkah, lajeng nilar griyanipun, ngungsi dhateng nagari Habasyah utawi dhateng Madinah. Ngungsi dhateng Madinah, ingkang katindakaken mèh sadaya tiyang Muslimin ing Makkah, punika misuwuripun winastan Hijrah, sarta inggih wiwit kala punika wiwitipun taun Islam. Déné tembung Anshâr punika ateges titiyang Muslimin ing Madinah, ingkang manjingipun Islam sadèrèngipun Hijrah, ingkang lajeng suka pangayoman para ingkang sami ngungsi saking nagari Makkah. Nanging ing bab punika inggih wonten béda-bédaning pamanggih sawatawis. Abu Musa tuwin ngulami sanès-sanèsipun malih ngandikakaken, bilih katerangan ingkang katerang- aken ing ngriki punika mawi kawatesan: sadaya tiyang ingkang salatipun ngadhepaken Qiblah kalih (inggih punika ingkang kalampahanipun nalika nem wulan ing sasampunipun Hijrah). 'Atha matesi: sadaya tiyang ingkang meningi perang Badar. ingkang kalampahanipun mèh nunggil wekdal kaliyan santunipun Qiblah. Syi'bi tumut gadhah pamanggih bilih Bai'atu-r-Ridwân, inggih punika prasetya ing Hudaibiyyah nalika taun ingkang kaping nenem Hijrah (AH, Rz). Déné pamanggihipun ngulami ingkang kathah-kathah, mastani bilih ingkang dipun ingkang dipun karsakaken punika sadaya lslam sadèrèngipun santun Qiblah, ingkang ngrasukipun ingkang sami tiyang 1088. Mirsanana kaca candhakipun. Juz XI
Surat 9 Para titiyang lamis lan sawenèhé wong-wonging kutha Madinah (mangkono uga); dhè- ing wèké padha ambrekunung lalamisan; sira ora weruh marang dhèwèké;1089 Ingsun Angudanèni marang dhèwèké. Ingsun bakal aniksa dhèwèké rong rambahan,1090 tumuli bakal padha dibalèkaké marang siksa kang gedhé. Ar. liyané 102 Lan liyané iku padha anga- koni kaluputané;1091 dhèwèké pa- dha angemor panggawé becik karo panggawé ala; mbok manawa- manawa Allah bakal bali (wilasa- Né) marang dhèwèké; sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 103 Tampanana bandhané du- munung dana, iku sira anggoa anucèni dhèwèké lan angresikaké dhèwèké, apa déné sira andongak- na dhèwèké; sayekti donganira iku anentremaké dhèwèké; lan Allah iku Amiyarsa, Angudanèni.1092 karsakaken punika sadaya sahabatipun Kanjeng Nabi Suci, déné "para kang padha manut dhèwèké ing kabecikan," punika ingkang dipun karsakaken para Muslimin ing sapengkeripun para sahabat tuwin ingkang sami manut tindakipun ingkang saé (Rz). 1088. Pancer-pancer Juhainah, Aslam, Asyja', tuwin Ghafar ing nalika wekdal punika sami makuwon wonten ing sacelakipun Madinah (Kf). 1089. Boten resiking manah, boten wonten manusa ingkang saged nyumerepi, nanging wawadosing manah punika kaudanèn déning Allah. Nanging inggih kalampahan, para lamis wau kapisah saking antawisipun para Muslimin, ing sasampunipun sami campur pasrawunganipun ngantos sawatawis dangu laminipun. 1090. Para lamis, wontenipun ing donya punika nandhang pidana kalih rambahan. Sapisan piyambakipun sami ngedalaken artanipun kanggé wudhu rumeksa kawilujenganipun umat Islam sarta boten kètang sakedhik inggih tumut gugur gunung makarya kanggé kaperluan rumeksa wau, makaten ugi tumut bayar zakat; sadaya punika cengkah kaliyan kayakinanipun tuwin anggènipun katindakaken kalayan boten mawi tumelunging manahipun: lah punika terang dados tuking siksa tumrap para lamis wau. Kaping kalihipun, sasampunipun sami nandhang siksa makaten punika, ingkang pamrihipun murih piyambakipun sami kagolongaken umat Islam, wasananipun para lamis wau sami kapisah saking antawisipun para Muslimin. Dipun riwayataken, bilih ing salebetipun khuthbah Jumu'ah, Kanjeng Nabi Suci mastani nama-namanipun para lamis wau, temahan para lamis kapeksa sami madal pasilan kanthi dados titingalanipun titiyang kathah. Lah anggènipun nandhang wirang wonten ing sangajenging tiyang kathah, punika cetha manawi dados siksa ageng tumrap para titiyang munafèk wau (IJ). 1091. Miturut hadits, warni-warni anggènipun nyebutaken cacahipun tiyang punika, inggih punika tiga dumugi sadasa. Para titiyang punika sami ikhlas (tulus) lan sami ngakeni lepatipun. 1092. Margi sami mintonaken kaikhlasanipun nalika sami ngakeni lepatipun wau, mila para 561
562 Lebaran 104 Apa ta padha ora weruh, yèn Allah iku anampèni pitobat sarta anampi saka kawula-Né dana-danané, lan yèn Allah iku Ingkang Tansah bola bali (ing wilasa), Ingkang-Mahaasih? 105 Lan acalathua: Padha tu- mandanga; tumuli Allah bakal amriksani panggawénira lan (mang- kono uga) Utusan-É sarta para lan sira bakal padha angèstu; dibalèkaké marang ingkang Angu- ningani barang kang ora katon lan kang katon, tumuli Panjenengané bakal amartani sira ing barang kang wus padha sira lakoni. Ut. lan 106 Déné liya-liyané, padha di- srantèkaké ing paréntahing Allah, apa ta Panjenengané arsa aniksa dhèwèké lan apa ta Panjenengané arsa bali (wilasa-Né) marang dhè- wèké; lan Allah iku Angudanèni, Wicaksana.1093 107 Lan para kang padha angedegaké masjid karana amrih tuwin karusakan pepecahan antaraning para angès- tu, apa déné minangka pandho- lan kakafiran titiyang wau dipun rengkuh kalayan alus. Anggènipun suka dana boten katulak, sarta Kanjeng Nabi kadhawuhan mundhut sapéranganing arta bandhanipun kanggé dadana. Ing ngriki kapangandikakaken, bilih anggèning dananipun para titiyang wau katampi déning Kanjeng Nabi, punika saged nucèkaken piyambakipun saking awon, sarta anggènipun Kanjeng Nabi andongakaken para titiyang wau, mahanani tentrem tumrap piyambakipun. Lah punika satunggaling tuladha tumamaning pitulung utawi syafa'atipun Kanjeng Nabi Suci tumrap para pandhèrèkipun. Dhawuh pangandika punika ugi anedahaken, bilih zakatipun tiyang munafék, punika boten katampi, kados déné ingkang sampun naté katerangaken ing ngajeng. 1093. Miturut I'Ab tuwin sanès-sanèsipun, ingkang dipun karsakaken ayat punika tiyang mukmin titiga ingkang boten purun tumut bidhal kaliyan wadyabala Muslimin, inggih punika Ka'b bin Mâlik, Halal bin Umayyah, tuwin Marârah bin Rabi'. Nanging sawenèh inggih wonten ingkang nyuraos bilih ingkang dipun karsakaken ing ayat punika para munafék umurnipun. Sawenèh malih nyuraos bilih ingkang dipun karsakaken punika para lamis ingkang damel masjid, kados ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat candhakipun, utawi para pancer munafék ingkang nalika ing wekdal wau dèrèng dipun dhawuhaken kawontenanipun (AH). Juz XI
Surat 9 Para titiyang lamis dhotan tumrap wong kang dhèk anu amerangi Allah lan Utusan-É; lan sayekti dhèwèké bakal padha sepata: Aku padha ora duwé karep liya kajaba becik; lan Allah iku aneksèni yèn satemené dhèwèké iku padha wong goroh.1094 ing kono salawasé; sayekti, masjid kang tinalesan ing bekti saking dina wiwitan pisan iku luwih prayoga yèn ta sira anjumenengana ing kono; ing kono ana wong-wongé kang padha dhemen yèn ta padha disucènana; lan Allah iku remen marang wong kang padha nucèni diriné.1095 108 Aja anjenengi Ut. anjaga dhiri saka pidananing 109 Lah apa ta kang analesi yayasané kalawan bekti maring Allah sarta pirena-Né iku sing luwih becik, apa ta kang analesi yayasané ing gampènging juju- rang, banjur jugrug angatutaké iki menyang ing genining naraka; lan Allah iku ora nuntun wong-wong kang atindak dudu. 1094. Miturut I'Ab tuwin mufassirin sanès-sanèsipun malih, wonten titiyang lamis pancer Bani Ganam kalihwelas (Rz) sami damel masjid wonten ing sacelakipun masjid ing Quba', kalayan mengku pamrih badhé damel pituna dhateng masjid ing Quba' wau. Déné wontenipun andamel masjid wau, margi dipun ojok-ojoki déning Abu 'Amir. Abu 'Amir punika sasampunipun sawatawis lami merangi Kanjeng Nabi, bakda perang Hunain lajeng oncat dhateng tanah Syam (Siriyah). Saking ngriku punika Abu 'Amir kintun serat dhateng kanca-kancanipun ing Madinah, ingkang nerangaken bilih piyambakipun badhé nglurug dhateng Madinah kanthi ambekta wadyabala ageng kanggé anggepuk Kanjeng Nabi, sarta ngajani mitra-mitranipun ing Madinah wau supados andamelaken masjid piyambakipun. Nanging Abu 'Amir wau pejah wonten ing Syam. Para ingkang ada-ada damel masjid wau lajeng sami kepéngin masjid wau binarkahan déning Kanjeng Nabi, sarana dipun rawuhi, nanging panjenenganipun kaawisan déning wahyuning Pangéran punika, sarta masjid wau lajeng dipun ebrukaken (AH, Rz, Kf). Dhawuh ingkang mungel: wong kang amerangi Allah lan Utusan-É, punika boten namung ateges Abu 'Amir piyambak, nanging ugi sok tiyanga ingkang nocogi sisifatan punika, jalaran anggènipun karaya-raya damel masjid punika kalayan mengku kajeng milawani agami Islam. 1095. Sawenèh mufassirin nyuraos ingkang kapangandikakaken ing ayat ngriki punika masjid ing Quba', nanging mufassirin ingkang kathah-kathah mastani bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki, punika masjid Nabi ing Madinah; mufassir sanèsipun malih ugi wonten ingkang mastani masjid kalih wau sadaya ingkang dipun karsakaken (Rz). Nanging dhawuh punika sakalangkung wiyar suraosipun, mila sadhéngah masjid ingkang anggènipun dipun adegaken kanggé manembah ing Allah saged kagolongaken ing sisifatan punika. 563
564 Lebaran 110 Yayasané kang diedegaké iku ora pegat tansah dadi sumber ing semang ing sajroning ati-atiné, kajaba manawa ati-atiné wis re- muk; lan Allah iku Angudanéni, Wicaksana.1096 RUKU' 14 Para Susatya 111, 112. Tetengeripun para Angèstu sajati. 113-116. Sasambetan ruhani kaliyan para manembah brahala. 117, 188. Para angèstu titiga ingkang boten tumut bodholing wadyabala dhateng Tabuk. 111 Sayekti Allah wus anuku saka para angèstu, awak-awaké lan bandha-bandhané, yaiku dhèwèké bakal olèh patamanan; padha pe- rang ing dadalaning Allah, banjur padha amrajaya lan pinrajaya; janji kang nyata ingatasé Panjenengané, ing sajroning Taurat lan Injil1097 1096. Manahipun saged remuk déning panalangsa ingkang sakalangkung sanget utawi déning pitobat (Rz). 1097. Kritik Nasrani mastani punika boten nyata. Tuwan Whérry methik Notes on Islam-ipun tuwan Brinkman, ingkang mastani bilih ayat punika "lalawora ingkang ageng piyambak ing sagemblenging Quran." Piyambakipun piyambak nalika nerangaken ayat punika mewahi katrangan, bilih ayat punika boten namung "tanpa dhadhasar kayektèn" kémawon, nanging piwulang punika ugi cecengkahan ngalèr-ngidul kaliyan sadaya piwulangipun Bébel. Piwulang ingkang pundi ingkang dipun kajengaken tuwan punika, rekaos anggènipun mastani. Janji ingkang kapangandikakaken nyata ingatasipun Allah. kados déné ingkang katetepaken wonten ing Quran saha ing kitab suci ingkang rumiyin-rumiyin, punika makaten: Allah badhé maringaken berkah-Ipun dhateng para angèstu, manawi para angèstu wau sami temen-temen anggènipun nyarempeng kaliyan jiwa raganipun tuwin bandhanipun wonten ing marginipun Allah. Gusti Allah sampun mundhut saking para angèstu, badan-badanipun sarta bandha-bandhanipun, minangka lilintu para angèstu sami badhé angsal taman. Punapa tatales makaten punika boten ugi sampun katetepaken wonten ing Taurèt lan Injil. nadyan mesthinipun béda ukaranipun, sarta punapa boten taksih pinanggih wonten ing ngriku, nadyan kitab kakalih wau sampun éwah? Kanjeng Nabi 'Isa ngandika dhateng satunggaling tiyang sugih, makaten: "Manawa kowé arep dadi sampurna, sabarang darbèkmu padha edolana, wènèhna marang wong miskin, temah kowé anduwèni raja-brana ana ing Swarga, tumuli maraa, aku tutburinen" (Matteus 19: 21). Nalika Pètrus matur: "Kawula punika sampun sami nilar samukawis, lajeng ngetutwingking sampéan: ingkang punika badhé sami angsal punapa?" Kanjeng Nabi 'Isa lajeng maringi janji bilih badhé sami linggih wonten ing: "dampar rolas," salajengipun ngandika: "Mangkono manèh sing sapa aninggal omah, sadulur lanang utawa wadon, bapa utawa biyung, anak utawa bojo, apa déné palemahan, karana saka jenengku, iku amasthi tampa sembulih tikel satus, tur olèh warisan urip langgeng" (Matteus 20: 29). Piwulangipun Kanjeng Nabi Musa ugi ngemot janji ingkang makaten wau. Upaminipun, janjining Pangéran: "supaya kowé ginanjara kabegjan tuwin padha tangkar tumangkara kang banget ana ing tanah kang luber puwan lan maduné," punika dados janjinipun dhawuh: "kowé padha tresnaa marang Yéhuwah Allahmu kang kalawan gumolong atimu lan gumolong nyawamu sarta gumolong Juz XI
Surat 9 Para susatya Ar. dagang sarta Qur'an; lan sapa ta kang luwih anuhoni janjiné tinimbang Allah? Mulané sira padha di- bungah ing janjinira kang sira janjèkaké; iku pakolih kang gedhé. lan mangkono 112 Para kang padha tobat (ing Allah) kang padha alaladi (ing Panjenengané) kang padha manga- lembana (ing Panjenengané), kang padha puasa, kang padha ruku', kang padha sujud, kang padha aparéntah ing panggawé becik lan kang padha anyegah ing panggawé ala lan kang padha rumeksa ing wawatesing Allah: lan awèha war- ta bubungah marang para angèstu. 113 Ora mungguh tumrapé Nabi lan para kang padha angèstu, yèn ta padha anyuwunaké pangapura para manembah brahala, sanajan ta iku krabat, ing sawisé terang tu- mrap dhèwèké, yèn dhèwèké iku padha wongé geni kang murub.1098 sakakuwatanmu" (Pangandharing Torèt 6: .3 1an 5). Lah punika rak sami kémawon kaliyan nyarempeng sakiyat-kiyatipun wonten ing margining Pangéran kalayan badanipun lan bandhanipun. Kedah dipun èngeti bilih dhawuh ingkang mungel: padha perang ing dadalaning Allah, banjur padha amrajaya lan pinrajaya, punika sanès peranganipun sasanggeman, nanging nerangaken kawonte- nanipun para sahabat, ingkang nélakaken anggènipun sami setya tuhu dhateng sasanggemanipun. Sasanggeman: nanjakaken badanipun lan bandhanipun, punika wonten ing béda-bédaning kawontenan, saged katindakaken kalayan margi warni-warni, sarta para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci sami setya tuhu netepi sasanggeman punika, sami ugi nalika wonten ing Makkah nganti tigawelas taun lan nalika wonten ing Madinah sadasa taun. 1098. Kedah dipun pèngeti bilih ayat punika boten teka ngawisi andonga nyuwunaken pangapunten tiyang kafir umurnipun, nanging namung para kafir ingkang sampun cetha pratéla anggènipun dados "wongé geni kang murub" kémawon. Ing ayat candhakipun katerangaken, bilih Kanjeng Nabi Ibrahim inggih lastantun andongakaken sesepuhipun ingkang taksih manembah brahala, ngantos sasampuning panjenenganipun pirsa kalayan terang bilih sesepuhipun wau dados mengsahing Allah. Lah sapunika ingkang dados pitakènan: tiyang ingkang kados pundi ingkang kénging kaanggep dados mengsahing Allah ingkang terang-terangan, utawi dados tiyanging latu ingkang murub punika? Para mufassirin limrahipun sami gadhah pamanggih, bilih ingkang kénging kanggé waton punika salah satunggalipun tigang prakawis, inggih punika satunggaling tiyang ingkang kadumuk ing wahyuning Pangéran, utawi tiyang ingkang kafir ngantos sapejahipun, utawi tiyang nembah brahala. Ing 16: 61 tuwin ing 35: 45 wonten dhawuh ingkang nunggil suraos, ingkang nerangaken bilih siksaning Pangéran punika boten sanget ngantos satimbang kaliyan awoning pandamelipun manusa; "Lamun Allah iku anglebura para manusa amarga saka anggoné atindak dudu, ing kono ora bakal ana titah siji sing dikarsakaké kari." Ing 565
566 Lebaran Ut. lembut atiné 114 Lan panyuwuné pangapura Ibrahim tumrap wong tuwané iku ora liya kajaba saka prajanjian kang wus dijanjèkaké marang dhè- wèké; ananging bareng wus terang tumrapé dhèwèké, yèn dhèwèké iku mungsuh tumrapé Allah, (ban- jur) wisuh saka dhèwèké; sayekti Ibrahim iku banget akèh panga- dhuhé, lembah manah. Ut. dibek- tèni 115 Lan ora pisan Allah iku agawé sasaré sawijining bangsa ing sawisé Panjenengané aparing katerangan marang dhèwèké apa kang kudu diprayitnani; sayekti Allah iku marang samubarang udani.1099 Ar. lan ora 116 Sayekti Allah iku, karato- ning langit-langit lan bumi iku kagungan-É; Panjenengané adamel urip lan adamel pati; lan saliyané Allah sira ora duwé Pangayoman lan Panulung. panggènan sanès-sanèsipun taksih kathah malih dhawuh ingkang nerangaken kalayan pangandika ingkang terang, bab prakawis pangrengkuhipun Pangéran dhateng titah-Ipun ingkang kalayan welas lan asih makaten punika. Ing 42: 5 kapangandikakaken bilih para malaikat sami terus-terusan "nyuwunaken pangapura para kang ana ing bumi," tiyang mukmin lan tiyang kafir katut sadaya. Nanging manawi wonten satunggaling nabi kautus ingandikakaken ambrastha sasar lan anjumenengaken yakti, sagolonganing tiyang wonten ingkang lajeng milawani dhateng nabi wau, sarta nyarempeng ing sakiyat-kiyatipun sumedya badhé anumpes yakti. Kadosta sesepuhipun Kanjeng Nabi Ibrahim, dados mengsahing Allah; anggènipun dados mengsahing Allah boten wiwit nalika piyambakipun boten purun mantuni anggènipun nembah brahala, nanging nalika piyambakipun wiwit ngetog kakiyatanipun badhé kanggé nyirnakaken jurunipun-mulangaken yakti. Lah makaten ugi para manembah brahala ing tanah Arab, nadyan sampun wiwit nalika jaman Makkah anggènipun sami nandukaken panganiaya dhateng Kanjeng Nabi Suci, suprandéné anggènipun sami kapancasan "boten kénging dipun dandosi malih" punika sareng sampun cetha pratéla anggènipun sami ngempalaken sawarnining kakiyatan kanggé nyirnakaken Islam. Leburipun sampun genah, tanpa damel kasuwunaken pangapunten. Sawarnining sasambetan ruhani kaliyan titiyang ingkang kados makaten punika lajeng kapedhot, jer piyambakipun piyambak punika sampun dangu anggènipun medhot sasambetan punika. Manut ayat punika, tiyang ingkang pejah kafir, punika boten kénging dipun salataken. 1099. Manawi para manembah brahala sami nemaha milih margi ingkang kalèntu, tuwin milawani kalayan sanget dhateng para Muslimin, ngantos para Muslimin kapeksa sami medhot sasambetanipun ruhani kaliyan para titiyang wau, Gusti Allah boten kénging kalepataken, jalaran Panjenenganipun punika boten namung sampun anurunaken tuntunan-Ipun kémawon , nanging ugi sampun nedahaken punapa-punapa ingkang kedah dipun tebihi. Kalayan tembung ingkang terang, ayat punika netepaken, bilih Allah boten naté nasaraken ing manusa. Quran Suci mangandikakaken, kados pundi anggènipun Juz XI
Surat 9 Para susatya Ut. Muha- jirin Ut. Anshar 117 Lan sayekti temen Allah wis bali (wilasa-Né) marang Nabi lan para kang padha mlayu ating- gal balé omahé sarta para panu- lung kang padha manut dhèwèké ing wayahé rekasa ing sawisé ati- atiné sapérangané dhèwèké mèh baé mlèncèng, tumuli Panjene- ngané bali (wilasa-Né) marang dhèwèké; sayekti Panjenengané iku marang dhèwèké kabèh Welas, Mahaasih.1100 118 Lan tumrap wong tetelu, kang padha katinggal kari, nganti nalikané bumi rupek ingatasé dhè- wèké, sanajan jembar, lan jiwané padha dadi rupek ingatasé dhè- wèké; lan padha yakin, manawa ora ana pangungsèn saka (pida- naning) Allah, kajaba marang Pan- jenengané; tumuli Panjenengané bali (wilasa-Né) marang dhèwèké, supaya dhèwèké padha balia Allah nama nasaraken jer sadaya piawon ingkang kedah dipun singkiri déning para manusa dipun terang-terangaken ngantos gamblang déning Panjenenganipun? 1100. lbnu 'Athiyyah nerangaken tembung: tâba ing ayat punika, makaten: "Taubah tumrapipun Gusti Allah, punika ateges Panjenenganipun wangsul dhateng kawula-Nipun, saking satunggaling kawontenan dhateng kawontenan sanès ingkang langkung luhur katimbang lan ingkang sampun." Dados Allah wangsul wilasa-Nipun, punika boten nedahaken bilih wonten tindak duraka ing sadèrèngipun. Menggah ing sajatos-jatosipun, suraosing dhawuh ing ngajeng lan ing wingkingipun, sampun anyethakaken tegesing tembung taubah punika. Terangipun: ingkang kasebutaken mèh malèncèng ing dalem manah (boten malèncèng saèstu), punika namung sapérangan alit tiyang Anshar (sahabat Panulung): Gusti Allah wangsul wilasanipun punika dhateng Kanjeng Nabi saha para angèstu ingkang setya tuhu, ingkang kalayan terang kasebutaken sami manut ing Kanjeng Nabi ing kalanipun wonten ing wekdal rekaos; dados anedahaken bilih wangsuling wilasanipun Allah punika dhateng para angèstu ingkang ambangun turut nadyan ing wekdal rekaos, boten kok dhateng para ingkang sami jawinipun 1100. lbnu 'Athiyyah nerangaken tembung: tâba ing ayat punika, makaten: "Taubah tumrapipun Gusti Allah, punika ateges Panjenenganipun wangsul dhateng kawula-Nipun, saking satunggaling kawontenan dhateng kawontenan sanès ingkang langkung luhur katimbang lan ingkang sampun." Dados Allah wangsul wilasa-Nipun, punika boten nedahaken bilih wonten tindak duraka ing sadèrèngipun. Menggah ing sajatos-jatosipun, suraosing dhawuh ing ngajeng lan ing wingkingipun, sampun anyethakaken tegesing tembung taubah punika. Terangipun: ingkang kasebutaken mèh malèncèng ing dalem manah (boten malèncèng saèstu), punika namung sapérangan alit tiyang Anshar (sahabat Panulung): Gusti Allah wangsul wilasanipun punika dhateng Kanjeng Nabi saha para angèstu ingkang setya tuhu, ingkang kalayan terang kasebutaken sami manut ing Kanjeng Nabi ing kalanipun wonten ing wekdal rekaos; dados anedahaken bilih wangsuling wilasanipun Allah punika dhateng para angèstu ingkang ambangun turut nadyan ing wekdal rekaos, boten kok dhateng para ingkang sami jawinipun / andaga; déné para andaga kawarsitakaken wonten ing ayat candhakipun. Limrahipun perang rekaos. Déné mila perang Tabuk winastan makaten wau, sabab ing wekdal wau mangsa benter ingkang sakalangkung sanget, sangunipun tedha lan toya kirang sanget, ngantos tarkadhang kurma satunggal dipun edum tiyang kalih, sarta saking anggènipun sami kasatan ngantos sami mragadi unta kanggé ngicalaken ngorongipun; kéwan (kanggé tumpakan lan momot barang) inggih kekirangan sanget, ngantos saben tiyang sadasa namung komanan unta satunggal (AH). Nanging menggah ing sajatos-jatosipun, wekdal kirang langkung selikuran taun kapétang saking anggènipun Kanjeng Nabi wiwit mumulang, punika wekdal ingkang sakalangkung rekaos tumrap para Muslimin. 567
568 Lebaran (marang Panjenengané); sayekti Allah iku Kang-Tansah-aboli-bali (wilasa-Né), Kang-Mahaasih.1101 RUKU' 15 Punapa ingkang kedah dipun lampahi para Susatya 119-121. Para Susatya kedah tetep setya dhateng Kanjeng Nabi. 122. Sapérangan- ipun satunggal-tunggaling golongan kedah amarsudi agami sarta kedah amulangaken dhateng sanèsipun. 119 É, sira kang padha angèstu! padha diprayitna (wajibira marang) Allah, sarta padha anyar- tanana para susatya. ing tumrapé wong Madinah sarta wong-wong sagara wedhi ing sakiwa-tengené dhèwèké, yèn ta padha karia ing pengkerané Utusaning Allah, sarta ora (mungguh) yèn ta padha amriha suka tumrap awaké sarirané;1102 dhéwé 120 Ora mungguh angungkuli 1101. Tiyang tiga punika saking antawisipun sahabat Anshar, ingkang nama-namanipun sampun katerangaken wonten ing 1093. Tembung: tinilar kantun punika sami dipun suraos mengku teges: tinilar kantun nalika perang Tabuk utawi tinilar kantun dèrèng wonten dhawuhing Pangéran ing babagan piyambakipun punika, awit kacariyos, piyambakipun punika titiyang ingkang kasebutaken wonten ing ayat 106. Déné liya-liyané, padha disarantèkaké ing paréntahing Allah, apa ta Panjenengané arsa aniksa dhèwèké lan apa ta Panjenengané arsa bali (wilasa-Né)." Panyuraos ingkang kasebut kantun wau panyuraosipun Ka'b piyambak, inggih punika salah satunggaling tiyang tiga wau (AH). Para titiyang wau sami kapedhot sasambetanipun kaliyan para Muslimin, kalebet ugi kaliyan sémah- sémahipun, ngantos sèket dinten. Ka'b punika tiyang ingkang kajèn keringan; nalika piyambakipun tampi serat saking ratu Ghassan ingkang asuraos badhé kadadosaken priyantunipun, manawi piyambakipun purun nilar Kanjeng Nabi, serat lajeng kabasmi déning Ka'b wau, sarta ngatingalaken anggènipun nyepèlèkaken pangkat ingkang katawèkaken wau, sarta boten purun nyukani wangsulanipun (Ibnu Hisyam). 1102. Terangipun, para titiyang wau kedahipun boten namung ambujeng sakécanipun piyambak, kasenenganipun piyambak tuwin ngupados kawilujenganipun piyambak kémawon, téga ing Kanjeng Nabi. Terangipun malih, kedahipun para titiyang wau ngancani panjenenganipun wonten ing salebeting sangsara tuwin rekaos. Ingkang limrah-limrah, dhawuh punika dipun jarwani - sarta ora patut yèn ta padha milih awaké dhéwé ngungkuli awaké (Rasulullah) - nanging punika kirang cocog kaliyan suraosing dhawuhipun ingkang asli. Nalika Kanjeng Nabi Suci bidhal nglurug dhateng Tabuk, wonten sabab warni-warni ingkang murugaken wontenipun tiyang sawatawis ingkang lajeng mopo boten purun andhèrèkaken tindakipun Kanjeng Nabi. Nanging para mukminin ingkang setya tuhu saking antawisipun para titiyang punika, énggal lajeng ngrumaosi lepatipun, sarta lajeng nututi dhateng Tabuk. Ing antawisipun para ingkang nututi punika, wonten tiyang ingkang namanipun Abu Khaitsmah, ingkang nalika linggihan ngéyub wonten ing tamanipun, ngangen-angen makaten: Péyuban kang Juz XI
Surat 9 Para susatya 569 mangkono iku amarga ngelak lan rekasa sarta luwé ora angenani dhèwèké kabèh ana ing dadalaning Allah; lan padha ora angambah dalan, kang andadèkaké muringé para kafir, apa déné dhèwèké padha ora apakolih saka musuh apa kang padha pinakolih, ana- nging amarga saka iku panggawé becik wus katulis tumrap dhèwèké; sayekti Allah iku ora amusprakaké ganjarané wong-wong kang padha agawé becik(ing-liyan);1103 121 Sarta dhèwèké padha ora mèwèhaké pawèwèh, cilik utawa gedhé, apa déné padha ora anya- brang ing jujurang kajaba iku wus tinulis becik tumrap dhèwèké, amrih Allah aparing wawales kang luwih becik marang dhèwèké, amarga saka apa kang wus padha dilakoni. Ar. marang 122 Lan ora layak para angèstu iku yèn ta padha budhala akerig lampit; lah yagéné ora ana sagolo- ngan saka saben-saben papanthané dhèwèké, kang budhal, dimèn pa- dha marsudi mamrih mangerti ing dalem prakara agama,1104 supaya dhèwèké padha apépéling marang panunggalané samangsa padha bali katemu dhèwèké, supa-ya dhèwèké padha angati-ati? édhum, kurmané wis mateng, ombèn-ombèné nyegeri, bojoné ayu - nanging Kanjeng Rasul kapanasan lan kanginan; ah! Iki ora becik! Sanalika lajeng nututi andhèrèk Kanjeng Nabi Suci. 1103. Ingkang dipun karsakaken ing pangandika ingkang mungel: apakolih saka musuh apa kang padha pinakolih, punika mejahi mengsah, ngunjara mengsah utawi nelukaken mengsah (Rz, Bd). / ateges: ambancanani ing dhèwèké, dados tegesipun: angsal barang ingkang dados enering pipinginanipun saking mengsahipun (Msb-LL). 1104. Rembag bab prakawis marsudi agami kacungulaken wonten ing ngriki, punika anedahaken punapa jatos-jatosing sedya ingkang dipun wigatosaken sanget déning Kitab Quran. Salebetipun marsitakaken tatanan-tatanan ingkang magepokan kaliyan perang. Quran angunculaken rembag bab nyadhiyakaken para muballigin (para juru-mulangaken agami); ingkang makaten punika anedahaken bilih inggih punika kabetahanipun Islam ingkang ageng piyambak. Ngemungaken sarana tablig
570 Lebaran RUKU' 16 Tuju ingkang kegayuh déning Wahyuning Pangéran 123-125. Wahyuning Pangéran punika anyatosaken para Susatya sarta angapesaken para lamis. 126, 127. Cobi. 128, 129. Tuhu-tuhu sarta kumandelipun Kanjeng Nabi Suci dhateng Allah. Ar. nemu 123 É, sira kang padha angèstu! padha merangana para kafir kang ana ing sacedhak-cedhakira1105 sar- ta dimèn padha ngerti kekerasan kang ana ing sira;1106 sarta padha weruha yèn Allah iku anyartani para kang prayitna (saka ing ala). 124 Lan samangsa-mangsa ana surat didhawuhaké sawenèhé ana kang calathu: Kowé kabèh sapa sing mundhak ing piandel déning iki? Wondéné para kang padha angèstu, lah, iku angundhakaké piandelé sarta dhèwèké padha bungah. 125 Wondhéné para kang ing jeroning ati-atiné ana lalarané,a iku angundhakaké jejember marang jejemberé, sarta padha mati ing sajroné dhèwèké isih padha wong kafir.1107 (andhatengaken wulangan) kémawon, sagedipun yakti punika sumiyar. Milanipun, nadyan silih umat Islam saweg wonten salebetipun peperangan kaliyan wadyabalaning mengsah ingkang tikel-matikel kathahipun,karana nglabuhi nyawa tuwin kawilujenganipun, sedya ingkang bontos piyambak punika boten kénging dipun lirwakaken. Lah inggih punika sababipun, déné rembag bab prakawis punika dipun cungulaken wonten ing ngriki. 1105. Lah punika dhawuh ingkang terang gamblang, perang ngemungaken kaliyan para kafir kang ana ing sacedhak-cedhakira, jalaran inggih piyambakipun punika ingkang sami nganiaya para Muslimin. Dhawuh punika sanès dhawuh umum, sarta dhawuh punika saged suka tuntunan kanggé anerangaken dhawuh sanès-sanèsipun ingkang gagayutan kaliyan prakawis perang, amargi dhawuh Quran makaten sapérangan nerangaken pérangan sanèsipun. 1106. Supaya sira ora banjur tumiyung marang dhèwèké utawa nganggep dhèwèké kaya déné wong kang mamrih ing karahayonira, kaya déné kang dikarepaké déning wong-wong iku. 1107. Saben wonten dhawuh énggal tumurun, jejembering manahipun wewah, jalaran punika mewahi pambagugukipun para titiyang wau. Tumrap dhateng yakti, manahipun saya mindhak wangkotipun. Dados boten kok dhawuh énggal wau ingkang gadhah daya murugaken wewahing kakafiranipun para titiyang wau. Mirsanana 24. Juz XI
Surat 9 Tuju ingkang kagayuh déning Wahyu 126 Apa ta ora andeleng, yèn awaké padha cinoba ing dalem saben taun sapisan utawa rong rambahan; èwadéné padha ora mratobat (marang Allah) sarta padha ora éling.1108 127 Lan samangsa-mangsa ana surat diturunaké, padha pandeng- pinandeng sawenèh marang sawe- nèhé: apa Ana wong sawiji kang angingetaké kowé? Tumuli padha sumingkir. Allah wis anyingkiraké ati-atiné, amarga dhèwèké iku wong kang padha ora mangerti. 128 Sayekti temen wus anekani sira sawijining Utusan, saka ing bangsanira; abot ingatasé dhèwèké tumibanira ing kasangsaran, ba- nget pangémané ing sira, marang para angèstu (dhèwèké) welas, asih1108A a. 895 129 Ananging manawa dhèwèké padha malèngos, lah calathua: Allah iku wus cukup tumrapé aku, ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané; marang Panjenengané suméndhéku, lan Panjenengané iku Pangéraning kang agung.a pangawasa 1108. Manawi ingkang katuju ing dhawuh ngriki punika para kafir, saged ateges ingkang dipun karsakaken punika kacilakan warni-warni ingkang kasandhang déning titiyang kafir wau utawi kawonipun para titiyang kafir wau. Déné manawi ingkang katuju ing dhawuh punika titiyang munafék, cobi ing ngriki lajeng ateges: kadadosan ingkang milahaken antawisipun para mukminin sajati kaliyan para lamis, ingkang kalampahan nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi (Mirsanana 1090 Vert). 1108A. Lah punika gambaripun ingkang sajati manah ingkang susah, labet saking anggènipun mrihatosaken sagung para manusa, dados boten namung mrihatosaken pandhèrèkipun kémawon, lan inggih boten namung mrihatosaken dhateng satunggaling pancer utawi nagari kémawon. Ingkang dipun susahaken déning panjenenganipun, kasangsaranipun manusa sadaya, sarta ingkang dipun prihatosaken sanget déning panjenenganipun, murih karahayoning sagung para manusa. Suprandéné tumrap dhateng titiyang ingkang andhèrèk panjenenganipun, wonten malih pangrengkuh ingkang mligi, inggih punika welas saha asih. _________________ 571
SURAT 10 YUNUS (Kanjeng Nabi Yunus) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (11 ruku', 109 ayat) Pathinipun: Ruku' 1, 2. Kayektèning wahyunipun Pangéran. Ruku' 3. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Wilasa dhatengipun angrumiyini pidana. Ruku' 7. Para angèstu lan para kafir. Ruku' 8, 9. Angungak tuladhan lalampahanipun para Nabi. Ruku' 10. Ruku' 11. Pangrengkuh ingkang adhadhasar welas-asih. Paparingipun Allah tanpa timbang. Para awon lan pidananipun. Para ingkang sami anggatosaken pèpènget, badhé angsal paédah. Sadaya kasaénan punika wonten ing astanipun Allah. Namanipun Bobontosaning prakawis ingkang kapangandikakaken wonten ing surat Yunus punika, bab kawontenaning umatipun Kanjeng Nabi Yunus ingkang angsal paédah saking anggènipun anggatosaken pèpènget: "Lah yagéné ora ana kutha sawiji kang angèstu, kang satemah anggoné angèstu iku amigunani marang dhèwèké, kajaba kaumé Yunus? Bareng padha angèstu, Ingsun ambirat siksa kang ngasoraké ing dalem kauripun donya saka dhèwèké, sarta Ingsun aparing pasadhiyan dhèwèké tumeka samangsa" (ayat 98). Cariyosipun Kanjeng Nabi Nuh lan Kanjeng Nabi Musa langkung wijang malih; nanging rèhning prakawis ingkang baku dados jèjèring rembag wonten ing surat punika bab "wilasa dhatengipun ngrumiyini pidana," milanipun lalampahanipun Kanjeng Nabi Yunus punika langkung mathuk kanggé maringi kupiya ing bab prakawis wau. Dados kanamakaken Surat Yunus punika sampun mungguh sanget. Bab ingkang kawarsitakaken Sifatipun ingkang baku surat punika, kajawi marsitakaken kayektèning wahyunipun Pangéran, ugi migatosaken sanget bab prakawis pangrengkuhipun Pangéran dhateng manusa ingkang adhadhasar sih- wilasa. Wiwitan piyambak mratélakaken kayektèning wahyunipun Pangéran ing dalem Quran Suci, salajengipun lajeng ngrembag bab kayektèning wahyu wonten ing ruku' 1 lan 2. Ing wekasaning ruku' ingkang kaping kalih nyebutaken panyuwunipun tandha para kafir, sarta lajeng sami kaparingan dhawuh bilih pancasan kasumenèkaken ing sawatawis wekdal; wondéné sababipun, kasebutaken wonteni ng ruku' ingkang kaping tiga, inggih punika pangrengkuhipun Pangéran dhateng manusa punika adhadhasar sih-wilasa mila Panjenenganipun boten énggal-énggal anurunaken siksa, wangsul mintonaken sih-wilasa langkung rumiyin. Ruku' ingkang kaping sakawan mangandikakaken bilih pasaksèn bab sih-wilasa-Nipun, punika gumelar wonten ing sagung dumados: Panjenenganipun maringaken paparing ingkang sintena kémawon boten wonten ingkang kuwaos maringaken, sarta boten prabéda lan paparing-Ipun barang-barang wadhag punika tanpa timbang, lah makaten ugi paparing-Ipun wahyu, sintena kémawon boten saged damel saminipun punika. Ruku' ingkang kaping gangsal nyebutaken bilih para awon ing wasananipun mesthi badhé manggih pidana. Ruku' ingkang kaping nem ngambali dhawuh migatosaken bilih sifat sih-wilasa punika tumrap Pangéran sifat ingkang
Surat 10 Kayektèning Wahyuning Pangéran RUKU' 1 Kayektèning Wahyuning Pangéran 1-6. Wedharing sabda sarta buktining nyatanipun. 7-10. Pradana lan pidana sarta kawontenanipun. Kalawan asmanipun Allah, Ingkang Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Ingkang- Angudanèni.1109 Iki ayat-ayating Kitab kang wicaksana.1110 1 Ingsun, Allah, nyrambahi piyambak. Ing ruku' ingkang kaping wolu lan kaping sanga nyebutaken kalayan celak lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh lan Kanjeng Nabi Musa. Ruku' sadasa nyebutaken kalayan isarah cekak dhateng Kanjeng Nabi Yunus, bilih para ingkang sami anggatosaken pèpènget mesthi angsal paédah. Ruku' sawelas marsitakaken bilih sadaya kasaénan punika wonten ing astanipun Pangéran, milanipun manusa kedah wangsul dhateng Panjenenganipun. Sasambetanipun kaliyan surat ingkang sampun Surat ingkang sampun ingkang baku ngrembag bab pidananipun tiyang duraka, dados ateges anggelar sifatipun Islam bagéan ingkang keras. Nanging kawontenan ingkang boten kénging boten murugaken wontenipun pidana wau, dipun wontenaken déning para mengsah piyambak. Ing dalem piwulangipun Islam kekerasan punika boten wonten. Kosokwangsulipun, sifating Pangéran ingkang déning Quran Suci kawarna langkung enggel lan nyrambahi, punika sifatipun Pangéran mahawilasa lan mahawelas-asih. Milanipun surat ingkang ngrembag pidananipun tiyang duraka, punika lajeng tumunten katungka surat, ingkang mligi ngrembag bab sifat sih-wilasanipun Pangéran, ingkang menang kaliyan sifat sanès-sanèsipun. Langkung-langkung ruku' ingkang wekasan piyambak wonten ing surat ingkang sampun, punika ngrembag bab dayaning wahyunipun Pangéran tumrap para angèstu, déné surat punika kawiwitan kalayan bab kayektènipun wahyuning Pangéran wau. Titimangsa tumurunipun Manawi katimbang, pasaksèn ingkang nandhakaken bilih surat Yunus punika ing sagemblengipun wahyu Makkiyah, punika langkung awrat. Éwadéné wonten ugi pamanggih ingkang adhadhasar pasaksèn pipiridan saking suraosing dhawuh, ingkang mastani bilih ayat 94-97 punika kagolong wahyu Madaniyah (I'Ab-AH), awit ayat-ayat wau nyebutaken titiyang Yahudi. Nanging wonten ngulami satunggal ingkang nulak pamanggih punika, sarta mastani bilih ingkang katurunaken ing Madinah punika namung ayat 40 ingkang mangandikakaken bab tiyang Yahudi (Kalbi-AH). Pamanggih sanèsipun mastani bilih wiwit ayat 40 dumugi satelasipun punika katurunaken ing Madinah (AH). Nanging sadaya wau namung panginten- inten blaka. Klèntu sanget maiben bilih wahyu Makkiyah ugi nyebutaken bab bangsa Yahudi tuwin babad Yahudi; sarta nitik bab ingkang karembag wonten ing sagemblengipun surat punika namung sa- bab, kados sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ing sagemblengipun surat punika wahyu Makkiyah, tuwin kagolong jaman Makkah pungkasan. thok, awit manut pamanggihipun namung ayat 40 wau _______________ 1109. Alif, lâm, tuwin râ punika aksara titiga ingkang kasebut wonten ing wiwitaning surat punika tuwin surat sanès-sanèsipun malih sakawan, inggih punika surat ingkang kaping 11, 12, 14, tuwin 15. Ing wiwitaning surat ingkang kaping 13 alif, lâm, mîm, râ. Aksara minangka pangringkesing tetembungan ing ngriki sami kaliyan aksara alif, lâm, mîm, namung râ, punika cekakanipun tembung 1110. Mirsanana kaca candhakipun. 573
574 Kanjeng Nabi Yunus Ut. darajat luhur 2 Apa tumrapé para manusa anggumunaké, déné Ingsun wus amedhar sabda marang sawijining wong saka bangsané, pangandika(-Ningsun): Apepélinga marang para manusa sarta awèha warta bubungah marang para kang padha angèstu, yèn dhèwèké bakal padha olèh dhadhasar kukuh ana ing ngarsaning Pangérané. Para kafir padha calathu: sayekti temen iki ahli kemayan kang tétéla. lanang a. 8 b. 45 c. 895 Ut. pang- lantar d. 79, 339, 607 iku Allah, Kang wus anitahaké langit- langit lan bumi ing dalem nem mangsaa Panjenengané angasta purba wisésa ing karaton iku,c anata sagung prakara; ora ana pantara, kajaba ing sawisé idin-É;d mangkono iku Allah, Pangéranira, mulané padha ngabdia Panjene- ngané; lah apa ta sira padha ora éling? 3 Sayekti, Pangéranira sartab 4 Marang Panjenengané bali- nira, kabèh baé; janjining Allah kalawan nyata; sayekti Panjene- ngané amiwiti purwaning tumitah, tumuli angambal-ambali (terusé) iku, amurih Panjenengané aparing wales kalawan jejeg para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik; wondéné para kang padha kafir, iku bakal padha olèh ombèn-ombèn wèdang panas sarta siksa kang nglarani, amarga saka anggoné padha angafiri. Râ-i, jawinipun: Ingkang-Angudanéni, utawi arâ jawinipun Ingsun angudanéni, déné mîm cekakanipun tembung a'lam, jawinipun: Ingkang Mahawikan (mirsanana 11). Katerangan punika ugi dados kateranganipun aksara pangringkesing tembung ing wiwitaning surat 13. 1110. Ing ngriki kitâb utawi Quran, punika kasebut hakîm (wicaksana). Déné sababipun, jalaran Kitab Quran punika mengku kawicaksanan, inggih punika sisifatan saged amilahaken antawisipun leres lan lepat lan antawisipun yakti lan panggorohan. Utawi anggènipun kasebut makaten wau margi Juz XI
Surat 10 Kayektèning Wahyuning Pangéran Ut. drajah 5 Panjenengané iku Kang wus sumorot srengéngé andadèkaké gumebyar sarta rembulan cahya sumunu1111 sarta anamtokaké wa- wangunan tumrap iku, supaya sira padha weruha wilanganing taun sarta pétungan. Anggoné Allah anitahaké iku ora liya kajaba kala- wan yekti; tandha-tandha yekti tumrap wong kang padha we- ruh.1112 Ut. bekti 6 Sayekti, ing dalem gilir gu- mantiné wengi kalawan rina, sarta (ing dalem) apa kang katitahaké déning Allah ing langit-langit lan bumi, tandha-tandha tumrap wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala). iku temen 7 Sayekti para kang padha ora angarep-arep sapatemon (kalawan) Ingsun, sarta apirena kalawan kauripan donya, tuwin wus marem marang iku, apa déné para kang padha tandha-tandha ing Ningsun: léna 8 Iki, geni padunungané, amar- ga saka apa kang wus padha ditindakaké. Quran punika muhkam, inggih punika: suci saking sawarnining cecengkahan utawi lepat. Utawi anggènipun kasebut makaten wau margi Quran punika mengku sisifatan warni kalih punika sadaya (Rgh). 1111. Dlau', utawi dlia', punika asring kaanggep nunggil teges kaliyan nur; nanging miturut sawenèh ngulami, tembung wau anggadhahi teges ingkang langkung kiyat katimbang cahya (LL). Ngulami sanès malih negesi bilih dlau', utawi dlia', punika ateges cahya ingkang dumados saking awakipun piyambak, déné nur, punika cahya ingkang dumados saking barang sanès (Mf, TA-LL). Rembulan kasebut cahya sumunu, punika miturut teges ingkang kasebut kantun wau, awit cahyaning rembulan makaten sambutan, kosokwangsul kaliyan surya, mila soroting surya punika winastan dlia'. 1112. Sagung titah, punika nadyan warni-warni, sadaya sami teluk dhateng angger-angger satunggal, sarta ingkang makaten wau suka pasaksèn ingkang terang ing kasawijènipun Ingkang- nitahaken. Boten prabéda lan jagad ingkang satmata punika teluk dhateng satunggaling angger-angger, lah makaten ugi inggih wonten satunggaling angger-angger ingkang tumindak wonten ing jagading ruhani tuwin budipakerti. 575
576 Kanjeng Nabi Yunus a. 314 9 Sayekti, para kang padha angèstu sarta padha anglakoni panggawé becik, Pangérané bakal anuntun dhèwèké kalawan imané;a bakal mili kali-kaliné saka ing sangisoré, ing sajroning patamanan nugraha.1113 ing kono: Mahasuci Tuwan punika dhuh Allah! sarta bakal pakurma-té ing kono: Rahayu! Sarta bakal wekasaning panguwuhé: sadaya pangalembana punika kagunga- nipun Allah, Pangéraning sadaya ngalam.1114 10 Bakal panguwuhé ana RUKU' 2 Kayektèning Wahyuning Pangéran 11, 12. Wilasa dipun pintonaken, awon dipun icali. 13, 14. Wuwulang. 15__17. Ka- nyatanipun Wedharing Sabda kapurih migatosaken. 18__20. Pancasan dipun sumenèkaken. 11 Lan saupama Allah angéng- galaké ala tumrap para manusa kaya déné anggoné padha angajab énggalé ing becik, amasthi, putu- sané wus tinamtu tumrap marang dhèwèké; ananging para kang padha ora angarep-arep sapatemon (kalawan) Ingsun, Ingsun togaké baé abilulungan ing dalem pan- daluyané.1115 1113. Papadhanging iman, ingkang nadyan ing gesang punika pisan sampun dados tatalesing tuntunan tumrap pandamelipun manusa, ing gesang sasampuning pejah badhé maujud langkung cumetha malih. Kula aturi nyundhukaken kaliyan 57: 12, ing ngriku papadhang wau kasebut cahya ingkang lumampah ing sakiwatengenipun para angèstu. 1114. Panguwuhipun ingkang wiwitan: mahasucèkaken ing Pangéran, déné panguwuhipun ingkang wekasan: mangalembana ing Panjenenganipun. Pawicantenanipun satunggal lan satunggalipun, boten wonten sanès kajawi namung "rahayu," kados déné ing panggènan sanès kasebutaken makaten: "Ana ing kono ora bakal padha ngrungu ucap lalawora lan ucap dosa, kajaba mung pangucap: Rahayu, rahayu!" (56: 25, 26). Punika suwarganipun tiyang Islam, sarta katrangan punika sampun cekap kanggé amelèhaken ngantos kawirangan, tiyang ingkang cariyos bilih gambaring suwarganipun tiyang Islam ingkang kacitra wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing Makkah punika yasanipun hawa - nafsu. 1115. Cacak sadaya tiyang mesthi kepéngin lan nyunyuwun, supados barang ingkang saé-saé tumunten kaparingna dhateng piyambakipun. Labet saking sih-wilasanipun Allah, punika Juz XI
Surat 10 Kayektèning Wahyuning Pangéran Ar. susah anggrayang manusa Ar. ana ing lem-pèngé 12 Lan samangsa manusa ka- taman susah, anguwuh marang Ingsun, kalawan miring, utawa kalawan ngadeg; ananging bareng kasusahané wus Ingsun birat saka ing awaké, (banjur) anglungani, kaya-kaya ora tau anguwuh marang Ingsun karana kasusahan kang ang- gepok awaké; kaya mangkono, apa kang padha dilakoni dipaès-paèsi tumrap para wong kang padha langkah wates. 13 Lan yekti temen Ingsun wus anglebur umat ing sadurungé sira, bareng padha atindak dudu, lan para utusané wus padha anekani dhèwèké kalawan bukti-bukti te- rang, lan dhèwèké padha ora gelem angèstu; kaya mangkono anggon- Ingsun males para wong duraka. 14 Tumuli Ingsun andadèkaké sira dadi para pamaréntah ing bumi ing sapungkuré dhèwèké, amurih Ingsun amirsanana, kapriyé tin- dakira. 15 Lan samangsa timbalan-tim- balan-Ingsun kang terang diwaca- kaké marang dhèwèké, para kang padha ora angarep-arep sapatemon (kalawan) Ingsun acalathu: Ane- kakna Quran saliyané iki, utawa iku owahana.1116 Calathua: ora layak tumrapé aku yèn ta ango- Panjenenganipun inggih kapareng ngénggalaken lumintiring barang-barang wau dhateng para manusa. Nanging awit saking bodhonipun, para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci sami nyunyuwun supados awon tumunten dipun dhawahaken dhateng piyambakipun, awit para titiyang wau sami wicanten: "Dhuh Allah! manawi punika barang yakti saking ngarsa Tuwan, lah mugi Tuwan anjawahaken séla saking langit dhateng kawula, utawi andhatengaken siksa ingkang nyakiti dhateng kawula" (8: 32). Nanging rèhning Allah punika agung wilasa-Nipun, mila Panjenenganipun inggih boten karsa énggal-énggal minangkani panyuwunipun wau, awit saupami Panjenenganipun amarengna, sayekti sami sanalika Panjenenganipun nyirnakaken piyambakipun punika sadaya. 1116. Ingkang dipun péngini para titiyang wau, dhawuh ingkang boten nglepataken pakartinipun 577
578 Kanjeng Nabi Yunus wahana iki saka mogaku dhéwé; aku ora liya mung manut apa kang diwedharaké marang aku: sayekti aku iki wedi siksa ing dina kang agung, yèn ta aku andhaga ing Pangéranku.1117 Ut. diweruh- aké 16 Calathua: Upama Allah angarsakna (saliyané mangkono), ora bakal iku dakwacakaké marang kowé, sarta ora bakal iku di- wulangaké kowé; lah temen sadu- rungé iki aku salawasé manggon nunggal kowé; lah apa ta kowé padha ora ngerti?1118 luwih atindak dudu tinimbang wong kang agawé doracara marang Allah utawa (kang) anggorohaké tim- balan-timbalan-É? Sayekti para dosa iku ora bakal begja. 17 Lah sapa ta kang ingkang awon tuwin anggènipun nembah brahala, makaten ugi ingkang boten ngemot pangancam badhé leburipun para titiyang wau. 1117. Yèn aku iku wedi tumibaning siksa kang marang aku, manawa aku ora manut ing Pangéranku, lah yagéné aku teka ora memélingi kowé kabèh kang padha andaga ing Pangéranmu? Dhawuh punika boten mengku suraos, bilih ingkang dipun karsakaken Kanjeng Nabi punika walèh bilih anggènipun boten karsa ngewahi Quran punika margi ajrih ing siksa. Wangsul dhawuh punika malah anedahaken genging kasetyanipun Kanjeng Nabi dhateng dhawuh-dhawuhing Pangéran ingkang katurunaken dhateng panjenenganipun; sadaya piwulangipun katindakaken. 1118. Katemenan saha katulusanipun Kanjeng Nabi ing nalika jaman sadèrènging panjenenganipun tampi wahyuning Pangéran, boten wonten tiyang ingkang saged maiben, sarta panjenenganipun kaloka panggalihanipun ingkang makaten wau, ngantos ing nagarinipun panjenenganipun misuwur kajulukan Al-Amin, jawinipun: ingkang pinitados. Terangipun dhawuh ing ayat punika makaten: para titiyang kathah sampun sami angakeni, bilih ing sadanguning sugengipun, panjenenganipun boten naté ngandika dora, dalasan kanggé mikantukaken sariranipun piyambak inggih boten; lah manawi makaten rak inggih kaselak mokal sanget ta manawi ing sapunika, inggih punika ing sasampuning panjenenganipun ngancik yuswa sepuh tur sampun ambaleret nafsunipun, lajeng malik grembyang karsa ngandika dora, tur punika mitunani dhateng sariranipun piyambak? Jalaran manawi sadaya piwulangipun punika dora, panjenenganipun mulangaken punapa wontenipun, punika panjenenganipun boten bathi nanging tuni, awit inggih margi saking anggènipun mumulang wau panjenenganipun lajeng nandhang panganiaya ingkang sanget. Kacariyos ing satunggaling wekdal panjenenganipun jumeneng wonten ing redi Safa nglempakaken tiyang kathah, sarta sasampunipun sami ngalempak panjene-nganipun lajeng andangu punapa para titiyang kathah wau sampun sami nyumerepi anggènipun Kanjeng Nabi naté ngandika dora. Para titiyang kathah sami saur peksi mangsuli manawi dèrèng. Panjenenganipun lajeng mituturi, manawi para titiyang wau boten sami mantuni kalakuanipun sayekti badhé nemahi kacilakan ageng. Abu Lahab lajeng misuh-misuh, titiyang kathah lajeng bibaran. Kajawi ingkang sampun kaandharaken Juz XI
Surat 10 Kayektèning Wahyuning Pangéran Ut. panglan- tarku Ar. lan ora 18 Lan dhèwèké padha angabdi marang barang saliyané Allah, kang ora bisa mitunani lan ora bisa migunani marang dhèwèké, sarta padha calathua: Iki pantaraku ana ing ngarsaning Allah. Calathua: Apa ta kowé padha amartani Allah barang kang Panjenengané ora udani ing langit-langit lan ing bumi? Mahasuci Panjenengané lan Mahaluhur saka barang kang padha didadèkaké sisihan-É. a. 271, 272 liya kajaba umat sawiji,a wasana padha sulaya;1119 lan saupama oraa wus ana sabda saka Pangéranira kang andhisiki, yekti ing kono tumrap barang kang dhèwèké padha sulaya antarané wis dhèwèké.1120 19 Lan manusa iku ora dipancasi ing 20 Lan dhèwèké padha calathu: Yagéné ora ana tandha tinurunaké marang dhèwèké saka Pangérané? Lan calathua: Barang kang ora katon iku mung kagungané Allah, mulané padha sira ngentènana; sayekti aku iki barenganira, uga golongané para kang padha angen- tèni.1121 ing nginggil, perlu katerangaken sakedhik, minangka titimbangan makaten: tiyang ingkang ing sadangunipun boten naté katingal anggatosaken gesangipun tiyang kathah lan caraning manembah para titiyang kathah, kajawi wontenipun namung muhung sugeng miyambak, mokal sanalika lajeng éwah sugengipun awit saking moganipun piyambak. 1119. Para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci ugi sami nulayani panjenenganipun utawi nampik boten purun nampèni panjenenganipun, boten prabéda kaliyan umat ingkang sampun-sampun punika inggih sami angemohi nabi-nabinipun, jalaran sayektosipun sadaya manusa punika umat satunggal 1120. Sabda ingkang ngrumiyini, punika sampun kasebutaken wonten ing pinten-pinten panggènan. Ing ngriki para maos kula caosi contonipun, makaten: "Dhèwèké padha calathu: Kapan bakal kalakoné ancaman iki, yèn kowé iku padha wong temen? Calathua: Bisa uga sawenèh kang padha sira gégé iku wis cedhak marang kowé" (27: 71, 72). Malih: "Calathua: Wus ana katetepan dina sawiji tumrap marang sira, ora bisa sira ngunduraké sadhéla saka ing kono sarta ora bisa sira ngajokaké" (34: 30) (mirsanana 2037). 1121. Nitik suraosing dhawuh ngajengipun saha wingkingipun, terang manawi ingkang kasuwun punika siksa ingkang dipun ancamaken dhateng para titiyang wau amargi ingkang mesthi kémawon 579
580 Kanjeng Nabi Yunus Juz XI RUKU' 3 Pangrengkuh ingkang adhadhasar welasasih 21-24. Wilasanipun Allah anungka cobi. 25, 26. Para tulus badhé tansah tetep ing karahayon. 27-30. Para awon kedah dipun pidana. Ar. anggra- yang 21 Lan samangsa Ingsun angi- ing cipaké manusa sawisé kasusahan angenani dhè- wèké,1122 lah, ing kono dhèwèké padha angrékadaya lumawan ing timbalan-timbalan-Ingsun. Cala- thua: Allah iku luwih rikat ing pangrékadaya; sayekti para utusan- Ingsun iku padha anulisi apa pang- rékadayanira. ing wilasa 22 Panjenengané iku Kang ang- lakokaké sira ana ing dharatan lan sagara; nganti, nalika sira padha ana ing prau, lan alalayaran ange- mot dhèwèké kalawan angin becik, sarta padha seneng déning mang- kono iku, angin ribut tumiyup anekani kono, sarta alun anempuh dhèwèké saka sadhéngah pang- gonan, tuwin dadi padha yakin yèn iku, awaké kalimputan déning (tumuli) padha nyunyuwun ing Allah, kalawan tulus ing pam- bangun-turut marang Panjenenga- né: Manawi Tuwan amilujengaken saking punika, saèstu kawula badhé dados golonganipun para ingkang angaturaken panuwun. para titiyang wau boten sami purun wanuh kaliyan tandha yakti sanèsipun. Mila dhawuh wangsulanipun, para titiyang wau ingandikakaken ngantosi punika, awit dalasan tandha yakti ingkang kasuwun wau, meksa inggih badhé kelampahan saèstu. Manawi dhawuh punika boten dipun suraos kalayan lebet, tiyang saged lajeng gadhah panginten bilih punika mengku suraos ngemohi anggelar tandha yekti. Nanging panyuraos punika cetha manawi lepat, amargi kalayan terang ayat punika andhawuhaken para titiyang wau ingandikakaken ngantosi tandha yakti ingkang badhé dhateng. 1122. Sawenèh ngulami gadhah pamanggih, bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika paceklik ingkang kalampahan ing nagari Makkah ngantos pitung taun dangunipun (Rz). Déné bab paceklik punika, mirsanana 2269. Saged ugi kasusahan ingkang katerangaken ing ngriki punika umum, inggih punika kasusahan limrah ingkang sok nemahi manusa, tuladhanipun katerangaken wonten ing ayat candhakipun.
Surat 10 Pangrengkuh ingkang adhadhasar 23 Ananging bareng padha Di- slametaké, ing kono banjur padha mirong ana ing bumi kalawan ora bener. É, para manusa! Pamirong- ira iku mung mitunani marang jiwanira dhéwé - (mung) pasadhi- yané kauripan donya iki - tumuli marang Ingsun bakal enggonira bali, banjur Ingsun bakal amartani sira tumrap apa kang wus padha sira lakoni. Ut. carub karo 24 Sanépané kauripan donya iku mung kaya banyu, kang Ingsun turunaké saka ing mendhung, ban- jur nuwuhaké angrembaka tutuwu- haning bumi, kang minangka panganing manusa lan rajakaya; nganti, samangsa bumi manganggo panganggoné mas-masan sarta apapaès, lan wongé padha nyana yèn dhèwèké anguwasani marang iku, paréntah-Ingsun tumeka mro- no ing wengi utawa ing raina; mulané, iku Ingsun dadèkaké kaya wus dienèni, kaya-kaya iku dhèk wingi ora ana; kaya mangkono Ingsun timbalan- timbalan tumrap wong kang padha mikir-mikir. amijangaké 25 Lan Allah iku anguwuh ma- rang enggon karahayon sarta anun- tun sapa kang dadi karsané marang dalan kang bener.1123 1123. Lah punika katerangan sanès malih bab suwarganipun tiyang Islam, kasebut: dâru-s-salâm, utawi enggèning karahayon, kosokwangsul kaliyan panggènanipun tiyang dosa, inggih punika latu. Tembung salâm, punika nunggil asli kaliyan tembung Islâm. Malah menggah ing sajatos-jatosipun, agami Islam andadosaken jagad punika ugi, dados enggèning rahayu tumrap tiyang Islam sajati. Nadyan ing gesang punika pisan, tiyang Islam sami damel rahayu kaliyan Gusti Pangéranipun, saha gesang kalayan rahayu kaliyan sasamining manusa. Cekakipun ing dalem Islam, rahayu punika dados idham-idhaman ingkang angka satunggal, ngantos Kanjeng Nabi Suci mlanggeri ingkang nama tiyang Muslim sajati punika makaten: Wong Muslim, yaiku wong kang lésané utawa tangané ora gawé pituna marang sok wonga Muslim." Rahayu ing gesang ingkang badhé dhateng, ingkang marambah-rambah sinebut taman utawi suwarga, punika menggah ing sajatos-jatosipun tutugipun kantentremaning manah ingkang dipun panggih déning tiyang Muslim ing gesang sapunika punika. 581
582 Kanjeng Nabi Yunus Ar. lan uga 26 Tumrap para kang padha anindakaké kabecikan, (ganjarané iya) becik, lan luwih (saka iku); sarta keluwus ora bakal anglimputi rai-rainé, mangkono uga ina; yaiki wonging patamanan, padha ana ing kono pamanggoné.1124 27 Wondéné para kang padha amakolih ing ala, pidanané ala iku samurwaté, sarta ina bakal anekani dhèwèké - ora bakal duwé tata- mèng panulaking Allah - kaya- kaya rainé kalimputan ing péra- nganing wengi peteng lilimengan: ya iki wonging geni, padha ana ing kono pamanggoné. kang 28 Lan ing dina bakalé Ingsun angimpun dhèwèké kabèh, tumuli Ingsun bakal angandika marang para kang padha anjèjèraké sesem- bahan (minangka sisihané Allah): Tetepa ing panggonanira, sira sarta jèjèranira! Tumuli bakal Ingsun pisahaké antarané dhèwèké, sarta jèjèrané acalathu: Rak ora marang aku anggonira padha angawula. Ar. antara- né kowé 29 Lah wis cukup Allah minang- ka saksi antarané aku lan kowé, yèn aku marang pangawulamu temen ora ngrumangsani. 30 Ing kono siji-sijining jiwa padha dadi weruh apa kang wus padha dilakoni ing dhingin-dhi- 1124. Ing Quran Suci kapangandikakaken. bilih ganjaraning pandamel saé, punika tikel-matikel, langkung saking piwales samurwatipun. Nanging manawi pandamel awon punika kapangandikakaken bilih manawi boten dipun apunten inggih dipun pidana kalayan siksa saminipun. Kadosta ing 42: 25 tuwin 26 wonten dhawuh makaten: "Lan Panjenengané iku Kang anampani pitobating para kawula-Né sarta angapura panggawé dudu, apa déné angudanéni apa panggawému. Lan Panjenengané anyembadani para kang padha angèstu lan nindakaké panggawé becik, apa déné amuwuhi lubering paparing-É marang dhèwèké." Ing 6: 161 wonten dhawuh makaten: "Sapa sing teka kalawan kabecikan, bakal olèh sapuluh mono, lan sapa sing teka kalawan panggawé ala, lah ora bakal winales kajaba satimbangé" (mirsanana 849). Juz XI
Surat 10 Pangrengkuh ingkang adhadhasar ngin, sarta bakal padha dibalèkaké marang Allah, Bandarané kang satuhu, sarta sirna saka ing dhè- wèké apa bawa-anggité dhéwé. RUKU' 4 Paparingipun Allah tanpa timbang 31-34. Paparingipun Allah ing ngalam wadhag tanpa timbang. 35. 36. Tuntunan punika Allah ingkang maringi. 37-40. Wedharing Sabdanipun Allah punika tanpa timbang. Ut. bekti 31 Calathua: Sapa sing angrije- kèni sira saka ing langit lan bumi? sapa kang anguwasani Utawa pangrungu lan pandeleng? Lan sapa kang angetokaké barang urip saka barang mati sarta angetokaké barang mati saka barang urip? Lan sapa kang mranata sakèhing pra- kara? Lah dhèwèké bakal padha mangsuli: Allah. Tumuli calathua: Lah apa ta sira ora bakal anjaga dhiri (saka ing ala)? Ar. sawisé 32 Lah yaiku Allah, Pangéra- nira, kang satuhu. Lah apa manèh saliyané kang satuhu kajaba kang sasar; lah kapriyé anggonira padha diéngokaké? 33 Kaya mangkono, kayektèn sabdaning Pangéranira anibani para kang padha murang yekti, déné padha ora angèstu.1125 Ut. anga- nakaké sakawit Ut. anga- nakaké sakawit 34 Calathua: Apa sawenèhé para jèjèranira ana kang bisa analesi dumadi, (sarta) banjur andadèkaké iku? Calathua: Allah kang analesi dumadi (sarta) banjur andadèkaké iku; lah kapriyé anggonira padha diéngokaké? 1125. "Sabdaning Pangéran" punika ingkang dipun karsakaken pancasan siksa ingkang mesthi dhumawah margi saking anggènipun boten sami purun angèstu, utawi anggènipun boten purun angèstu punika margi saking anggènipun sami murang yakti. 583
584 Kanjeng Nabi Yunus 35 Calathua: Apa sawenèhé para jèjèranira ana kang nuntun marang yakti? Calathua: Allah kang nun- tun marang yakti, iku sing luwih bener tinuruta, apa ta sing ora ngambah dalan bener kajaba yèn tinuntuna? Lah apa ta iku tumrapé sira: kapriyé anggonira padha mutusi? liya kajaba padha manut panyana; sayekti panyana iku ora makolèhi apa-apa ingatasé barang yekti; sayekti Allah iku udani marang apa kang padha dilakoni. 36 Lan akèh-akèhé ora a. 70 37 Lan ora pisan kok Quran iki kena dianggit ing saliyané Allah, iku minangka ambe- ananging neraké kang sangarepéa sarta kate- rangan awijang (tumrap marang) kitab, ora ana semangé ing kono, saka Pangéraning ngalam ka- bèh.1126 a. 36 38 Apa ta dhèwèké padha cala- thu: Iku dhèwèké sing nganggit? Calathua: lah mara nekakna saebab kang padha karo iku, sarta ngajaka sapa sabisamu, saliyané Allah, manawa kowé padha temen.a 39 Ora, balik padha anggoro- haké marang barang kang dhèwèké ora amumpuni kawruhé, sarta 1126. Quran nerangaken kalayan dhawuh ingkang terang gamblang, tatales-tatalesing agami ingkang wigatos-wigatos kathah sanget, ingkang wonten ing kitab ingkang sampun-sampun boten kacethakaken, aliyas taksih peteng. Upaminipun kémawon , ing babagan wigatosipun piwulang bab kiyamat utawi gesang sasampuning pejah, Bébel boten cetha kateranganipun; ngantos Kanjeng Nabi 'Isa (Yesus) piyambak, nalika dipun suwuni pirsa déning titiyang Saduki, lajeng medharaken bukti, boten mendhet waton saking ayating kitab suci (Mat. 22: 23, sapiturutipun). Makaten ugi sifat-sifatipun Pangéran inggih boten katerangaken kalayan dhawuh ingkang terang, milanipun lajeng tuwuh wonten piwulang bab Kapangéranipun Kanjeng Nabi 'Isa punika. Kitab Quran nerangaken sadaya bab-bab bangsanipun makaten wau kalayan panjang, wasana sadaya masalah wau gumathok wuwudharanipun. Juz XI
Surat 10 Para awon sarta pidananipun wekasaning kadadéané durung tumeka marang dhèwèké;1127 kaya mangkono (uga) para (wong) ing sadurungé (iya) anggorohaké (ka- sunyatan); lah delengen, kapriyé temahané para wong atindak dudu. sawenèhé ana kang angèstu ing iku, sarta sawenèhé ana kang ora angèstu iku, lan Pangéranira iku luwih Angudanèni marang para kang agawé wisuna. 40 Lan RUKU' 5 Para waton sarta pidananipun 41-44. Tiyang awon. 45-53. Temahanipun angemohi yekti. 41 Lan manawa dhèwèké padha lah calathua: anggorohaké sira, Tumanja aku dhéwé panggawéku, lan tumanja sira dhéwé panggawé- nira; sira lebaran saka panggawéku lan aku lebaran saka panggawé sira. sawenèhé ana kang padha angrungokaké marang sira, nanging apa ta sira bisa awèh rungu wong budheg, sanajan padha ora gelem ngerti? 42 Lan 43 Lan sawenèhé ana kang ang- ingetaké marang sira, ananging apa ta sira bisa anuduhaké dalan wong wuta sanajan padha ora gelem andeleng?1128 1127. Tegesipun tembung ta'wil warni kalih, kula aturi mirsani 594. Wasananing kadadéané ing ngriki, ateges angsal-angsalaning anggènipun ngemohi yakti. Bab punika sampun cetha nitik dhawuh ing, 7: 53 makaten: "Dhèwèké padha ngentèni apa ta, kajaba kawusanané iku? Ing dina tekané kawusanané, para kang mauné padha anglirwakaké iku, bakal calathu: ...... lah apa ta samengko aku duwé juru-syafa'at kang banjur padha amakolèhaké marang aku?" 1128. Kacundhukna kaliyan 7: 179: "Padha duwé ati, iku ora dianggo mangertèni, lan padha duwé mripat, iku ora dianggo andeleng, lan padha duwé kuping, iku ora dianggo angrungokaké." Mirsanana 962. 585
586 Kanjeng Nabi Yunus 44 Sayekti Allah iku ora atindak dudu marang manusa, ananging manusa iku kang atindak dudu marang awaké dhéwé. 45 Lan ing dinané Panjenengané bakal angimpun dhèwèké, kaya- kaya ora liya mung saejam ing wayah raina anggoné manggon, bakal padha weruh siji marang sijiné.1129 Temen rusak para kang padha anggorohaké marang sapa- temon karo Allah, sarta dudu wong kang padha manut dadalan bener. a. 45 46 Lan lamuna Ingsun ameruh- aké sira sawenèhé kang Ingsun ancamaké dhèwèké, utawa Ingsun agawé patinira, lah iya marang Ingsun baliné, sartaa Allah iku Saksi tumrap sabarang panggawé- né.1130 47 Lan tumrap siji-sijining bang- sa wis ana Utusan;1131 Lah sa- mangsa Utusané wis teka, prakara antarané dhèwèké dipancasi kala- wan jejeg, sarta ora bakal padha kinaniaya.1132 1129. Para titiyang wau sami badhé sumerep satunggal lan satunggalipun kados nalikanipun wonten ing donya, utawi sawenèhipun tiyang wau badhé nyumerepi sanèsipun ingkang lastantun dumunung ing kafir tuwin sasar (Rz). 1130. 'Marang Ingsun baliné," punika mengku teges bilih para titiyang ingkang sami dipun pèpèngeti punika badhé dipun patrapi déning Allah miturut punapa mesthinipun, sarta pèpènget wau badhé kalampahan saèstu. Ing péranganing ayat ingkang wiwitan para titiyang wau dipun dhawuhi, bilih sanès prakawisipun, punapa Kanjeng Nabi lastantun sugeng, kalampahan andhawahaken pidana dhateng piyambakipun kalayan astanipun piyambak, punapa siksa wau kadhawahaken déning Allah kalayan margi sanès. Dados ayat punika namung migatosaken bab badhé dhumawahing pidananipun para titiyang wau ingkang sampun andungkap badhé kalampahan. tuwin memèngeti para titiyang wau bilih badhé sami nandhang pituna margi saking tindakipun ingkang awon. Ayat candhakipun nerangaken kalayan cetha, bilih siksa wau ing sapérangan mesthi badhé kalampahan ing salebeting wekdal sugengipun Kanjeng Nabi. 1131. Kacundhukna kaliyan 35: 24: "Lan ora kena ora, saben ummat, ing kono mesthi wis tau ana juru-pépélingé." Punika salah satunggaling piwulangipun Quran ingkang adiluhung, ingkang awit saking punika sagung para manusa nama tansah kapotangan ageng dhateng Kanjeng Nabi Suci. Mirsanana 2055. 1132. Dhawuh punika mengku pèpènget, bilih nasib saminipun kados ingkang kasandhang para Juz XI
Surat 10 Para awon sarta pidananipun 48 Lan dhèwèké padha calathu: Kapan kalakoné pangancam iki, manawa kowé temen? 49 Calathua: Marang awakku dhéwé aku ora anguwasani kang mitunani lan kang migunani, ka- jaba apa kaparenging Allah;1133 siji-sijining bangsa iku ana wa- wangening mangsané; samangsa wawange-ning mangsané wis teka, lah ora bakal angèrèni saejam sarta ora bakal andhisiki (mangsané).1134 50 Calathua: Aku kandhanana manawa siksa-Né anekani sira ing wengi utawa raina! Apa ta kara- nané, déné prakara iku para wong duraka padha anggégé?1135 umat sanès, punika mesthi badhé dipun sandhang ugi déning para ingkang sami milawani Kanjeng Nabi. Dhawuh ingkang mungel: "antarané dhèwèké" punika kedah dipun suraos Utusan lan para titiyang ingkang andalih goroh dhateng panjenenganipun; awit manawi wonten satunggaling utusan mulangaken yakti, mangka dipun emohi déning umatipun, punika underaning prakawis rak lajeng antawisipun ingkang mulang lan ingkang angemohi. 1133. Tukang damel-damel mangsa puruna mungel makaten punika. Ngemungaken tiyang temen lan ikhlas kémawon ingkang purun walèh makaten punika, liripun tanpa ngakenaken saking awakipun piyambak, mulangaken kasunyatan kalayan punapa wontenipun, kanthi sagunging kaikhlasan. Marambah-rambah Kanjeng Nabi Suci ingandikakaken walèh anggènipun boten kuwaos murba-wisésa awon lan saé, dadosipun boten minihi pandhèrèkipun kalebetan gagasan ingkang asor. Yakti, punika kedah dipun tampèni karana yakti punika piyambak, boten karana pamrih ngajeng-ajeng murih angsal kadonyan utawi karana ajrih kécalan kadonyan. 1134. Ayat punika boten kok mulangaken fatalisme (sumarah ing pepesthèn kalayan tanpa ikhtiyar). Ayat punika medharaken kasunyatan ingkang boten saged pinaiben déning sok tiyanga ingkang lebda dhateng kawruh babad. Saben bangsa, punika boten prabéda lan saben tiyang, sami kaparingan wawangen menggah ing gesangipun. Bangsa, punika saged gesang lan saged pejah kados tiyang satunggal-satunggal makaten. Kawontenan punapa kémawon ingkang saged murugaken panjang utawi celaking wawangen wau, punika prakawis sanès; nanging nyata sampun boten wonten semang- semangipun malih, bilih saben bangsa punika mesthi gesang wonten ing salebeting wekdal wawangening gesangipun, saha lajeng pejah samangsa wawangen wau sampun pundhat. 1135. Siksa dhateng ing wanci dalu utawi ing raina, punika ateges dhumawahing siksa wau wonten ing wancinipum nalika para titiyang saweg sami suka pari suka utawi saweg ketungkul nyambut damel, ngantos boten maèlu babar pisan dhateng prakawis ageng ingkang sakalangkung wigatos, inggih punika prakawis ageng ingkang dados underaning gesang tumrap satunggaling bangsa. Dhawuh ingkang mungel: "Apa ta karanané, déné prakara iku para wong duraka padha anggégé?" punika mengku pangèman. Kacilakan sampun nyelaki; punapa perlunipun sami anggégé tumunten dhumawahing kacilakan wau kalayan kadurakanipun? Dhawuh punika ugi anedahaken sapinten sekeling panggalihipun Kanjeng Nabi nguningani anggènipun sami anggégé dhumawahing kacilakanipun wau. 587
588 Kanjeng Nabi Yunus 51 Apa ta samangsa wis kalakon sira bakal angèstu ing iku? Apa! saiki (kowé pracaya)! lan temen sira wus padha anggégé ing prakara iku. dipangandikakaké marang para kang padha atindak dudu: Padha ngrasakana siksa kang awèt; ora pisan sira winales kajaba karana apa kang wus padha sira pakolih! 52 Tumuli 53 Lan dhèwèké padha nyuwun nerang marang sira: Apa nyata iku? Kandhanana: Iya, dhemi Pa- ngéranku, sayekti iku temen nyata, lan ora bakal sira bisa suminggah. RUKU' 6 Wilasa dhatengipun angrumiyini Pidana 54-56. Pangluwaran punika boten kénging tinumbas. 57, 58. Quran punika wilasa lan kamurahan. 59, 60. Kamurahan sarta wilasa punika sadangunipun tansah kaparingaken rumiyin. Ut. anyi- ngidaké 54 Lan manawa siji-sijining jiwa kang atindak dudu andarbènana sabarang kang ana ing bumi, iku masthi arep dienggo nebusi sarta angatonaké1136 piduwungé kalané andeleng siksa ing kono iku dipancasi kalawan prakara jejeg, tuwin dhèwèké padha ora dianiaya. lan 55 O, sayekti kagungané Allah sabarang kang ana ing langit-langit lan bumi; O, sayekti janjiné Allah iku nyata, ananging kèh-kèhané padha ora weruh. 1136. Asarra punika salah satunggaling tembung ingkang anggadhahi teges warni kalih ingkang kosokwangsul. Tembung punika gadhah teges nyingidaken sarta ngatingalaken. Juz XI
Surat 10 Wilasa dhatengipun angrumiyini pidana 56 Panjenengané iku kang apa- ring urip lan aparing pati, lan marang Panjenengané sira bakal dibalèkaké. Ar. dhadha- dhadha 57 É, para manusa! temen wis tumeka marang sira pitutur saka Pangéranira, sarta tamba tumrap apa kang ana ing sajroning ati-ati, sarta tuntunan tuwin wilasa tumrap para angèstu.1137 58 Calathua: Kalawan lubèring paparingé Allah sarta kalawan wilasa-Né, _ lah iya kalawan iku anggoné bakal padha seneng; iku luwih becik tinimbang apa kang diklumpukaké.1138 59 Calatuhua: aku kandhanana barang kang katurunaké déning Allah marang sira arupa rejeki, banjur iku kang sawenèh sira dadèkaké larangan sarta (sawenèhé sira dadèkaké) kaidèn. Calathua: Apa Allah aparing idin marang sira apa ta sira agawé-gawé goroh tumrap marang Allah?1139 1137. Ayat punika sarta ayat candhakipun, anedahaken kados pundi anggènipun Kanjeng Nabi dados wilasa (rahmat) dhateng para titiyang wau. Wongsal-wangsul piyambakipun sami nyuwun kaparingan siksa, nanging sami kapangandikan bilih langkung rumiyin Allah anurunaken dhateng piyambakipun barang ingkang saged dados usada tuwin tuntunan saha sih-wilasa tumrap para titiyang wau, inggih punika Quran Suci. Kula aturi nyundhukaken kaliyan dhawuh ing 29: 51, ingkang anerangaken dhawuh wangsulanipun Pangéran nalika para titiyang kafir sami nyuwun dipun paringi tandha yakti ingkang saged adamel curnanipun para titiyang wau: "Apa ta ora cukup tumrap dhèwèké déné Ingsun wus anurunaké Kitab marang sira, winacakaké marang dhèwèké? Sayekti ing kono iku temen ana wilasa sarta péling tumrap wong kang padha angèstu." Kitab Quran nganggep wilasa punika angka satunggal, siksa dhumawah angka kalih. 1138. Para titiyang wau nama sami nemaha cacawis siksa tuwin nglempakaken samukawis ingkang awon tumrap badanipun piyambak. Lah piyambakipun lajeng sami kadhawuhan, katimbang makaten punika, aluwung samia bingah-bingah wonten ing dalem nugraha saha wilasanipun Allah ingkang kaparingaken dhateng piyambakipun lumantar Quran Suci. Utawi saged ugi tegesipun punika, para titiyang wau sami nampik barang ingkang kanggé kaperluaning kawilujenganipun ruhani saha jasmani, nanging ketungkul ngalempakaken barang-barang dunyawi ingkang boten migunani dhateng awakipun bénjing wonten ing gesang sasampuning pejah. 1139. Boten prabéda kados anggènipun Allah sampun maringi para titiyang wau rejeki kanggé anyekapi kabetahanipun jasmani (wadhag) lah makaten ugi Panjenenganipun inggih anurunaken 589
590 Kanjeng Nabi Yunus 60 Lan apa baya panyanané para kang padha agawé-gawé goroh tumrap marang Allah ing dinané kiyamat? Sayekti Allah iku temen Kang kagungan lubèring paparing marang para manusa, ananging kèh-kèhané padha ora atur panu- wun. RUKU' 7 Pangayoman ing Kanjeng Nabi Suci saha para susatya 61-65. Pawartos bibingah tumrap para susatya. 66-70. Para kafir manut panyana- panyana sarta sami wicanten dora. Ar. dumu- nung ana ing 61 Lah ora kena ora, manawa sira lagi anglakoni apa-apa, utawa lagi maca sapérangané Quran, utawa lagi anindakaké sawijining panggawé masthi Ingsun dadi Saksi ingatasé sira, kalané sira tumindak ing kono apa déné ora pisan kasamaran ing Pangéranira (sanadyan mung) bobot samen- dhang ing bumi utawa ing langit, sarta ora kena ora kang luwih cilik saka luwih gedhé, masthi ana ing jeroning kitab kang terang.1140 iku utawa 62 O, sayekti para mitraning Allah - iku ora bakal padha kata- man wedi sarta ora bakal susah.1141 nugraha-Nipun tuwin wilasa-Nipun kanggé karahayoning ruhaninipun lumantar wahyu. Suprandéné piyambakipun sami nampik punika, kados-kados dipun anggep barang awisan tumrap piyambakipun. Utawi saged ugi ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, anggènipun sami mastani sawenèhing barang: awisan tumrap piyambakipun, kalayan mengku pamrih karana ngurmati brahala-brahalanipun. 1140. Kitab ingkang terang ingkang kasebutaken wonten ing ngriki, punika mesthi kémawon inggih sanès dalancang isi seratan utawi cap-capan ingkang dipun bendhel (dipun samak) dados satunggal makaten. Kitab punika: angger-anggering Pangéran, inggih ingkang andadosaken sadaya pandamel, saé utawi awon, ageng utawi alit, sami nguwohaken wawalesipun piyambak-piyambak. 1141. Piyambakipum boten perlu nguwatosaken wekdal ingkang badhé dhateng, makaten ugi inggih boten badhé susah margi saking barang ingkang sampun katindakaken ing wekdal ingkang sampun-sampun. Punika piweca bab badhé kamenanganipun agami Islam, awit manawi tiyang punika sampun saged anggayuh ingkang kasedya, piyambakipun mesthi boten susah margi sampun kurban kanggé anggayuh sedyanipun wau. Déné bab prakawis kakuwatosan, sampun boten wonten Juz XI
Surat 10 Pangayoman ing Kanjeng Nabi Suci 63 Para kang padha angèstu sarta padha prayitna (saka ing ala). 64 Bakal padha olèh warta bubu- ngah1142 ing dalem kauripan donya lan ing dalem akhirat; Ora ana sabdaning owah-owahé Allah;1143 iku pakolèh kang gedhé. tumrap 65 Lan aja nganti pangucapé anusahaké sira, sayekti kawasa iku kagungané Allah kabèh; Panjene- ngané iku Ingkang-Miyarsa, Ing- kang-Ngudanèni. 66 O, sayekti kagungané Allah sadhéngah kang ana ing langit- langit lan sadhéngah kang ana ing bumi;1144 lan para kang padha anguwuh saliyané Allah iku ora temenan manuté sekuthoné; ora liya kajaba mung padha manut panyana lan ora liya kajaba mung padha goroh. semang-semangipun malih bilih nalika wekdal tumurunipun dhawuh punika, kawontenanipun para Muslimin mutawatosi sanget, saged kacures babar pisan: lah dhawuh punika mengku janji, bilih kawontenanipun para Muslimin ingkang makaten wau badhé kabirat. 1142. Kanjeng Nabi Suci ngandika: "Al-Busyra, pawarta bubungah, iku tegesé impèn kang becik kang diweruhi déning wong Muslim utawa kang diweruhaké marang wong liya ing babagan dhèwèké" (Rz). Bkh ugi ngriwayataken pangandika Nabi Suci ingkang nunggil suraos, makaten: "Kenabian iku wis ora ana, kang ana mung mubasysyarat. Para sahabat sami matur: Mubasysyarat punika punapa? Kanjeng Nabi ngandika impèn kang becik." 1143. Dhawuh ingkang mungel: ora ana owah-owahé tumrap sabdaning Allah punika manawi kalaras kaliyan dhawuh nginggilipun lan ngandhapipun, anedahaken kalayan terang bilih sabdaning Allah ing ngriki punika ateges piweca. Inggih punika piweca bab prakawis ganjaranipun para mukminin ingkang nembé kémawon kasebutaken wonten ing dhawuh nginggilipun dhawuh punika. Déné "ora ana owah-owahé," ateges bilih dhawuh piweca punika mesthi kalampahanipun. Kula aturi nocogaken kaliyan dhawuh saminipun punika ing 6: 34 lan 116 tuwin 18: 27, manawi dipun cundhukaken kaliyan dhawuh-dhawuh ngajengipun lan wingkingipun, nedahaken kalayan terang bilih boten wonten teges sanès ingkang kénging kanggé nyuraos dhawuh-dhawuh wau, kajawi kados ingkang sampun kaaturaken ing nginggil. 1144. Dhawuh punika nerangaken punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing ayat ingkang sampun. Ing ngriku Kanjeng Nabi kadhawuhan sampun ngantos sekel panggalihipun déning pangucapipun para kafir bab anggènipun badhé ngalang-alangi pakaryanipun Kanjeng Nabi, jalaran "kawasa iku kagungané Allah kabèh," awit saking punika pakaryanipun Allah mesthi boten saged dipun wukaken. Makaten ugi suraos kados makaten punika ugi kawengku wonten ing dhawuh: "Kagungané Allah sadhéngah kang ana ing langit-langit lan sadhéngah kang ana ing bumi." 591
592 a. 901 Kanjeng Nabi Yunus Juz XI 67 Panjenengané iku Kang anda- dèkaké wengi tumrap ing sira, supaya ing kono sira padha lerem, sarta amadhangi; sayekti ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong ngru- ngokaké. raina kang calathu: Allah iku angalap putra! Mahasuci Panjenengané; Panjenengané iku Ingkang-Sugih; kagungan-É samu- barang kang ana ing langit-langit lan samubarang kang ana ing bumi; sira ora duwé wisésa tumrap iki; apa ta sira iku padha calathu amitunani Allah barang kang sira padha ora weruh. 68 Dhèwèké padha 69 Calathua: Sayekti, para kang padha agawé-gawé goroh marang Allah, iku ora bakal begja. 70 (Iku mung) pasadhiyan ing Ingsun tumuli marang donya, bakal padha baliné, banjur bakal padha Ingsun icipaké siksa kang abanget, amarga saka anggoné padha angafiri. RUKU' 8 Angungak tuladhan lalampahanipun para Nabi 71-73. Nabi Nuh kaliyan mengsah-mengsahipun. 74. Nabi-nabi sanèsipun sumusul. 75-82. Pémutipun Nabi Musa dhateng Fir'aun. 71 Lan sira macakna marang dhèwèké warta marang lalakoné Nuha calathu marang bangsané: É, bangsaku! Manawa pamanggonku (nunggal lan sira) sarta pépélingku kalawan timba- lan-timbalané Allah abot ingatasé sira, _ lah marang Allah anggonku nalika
Surat 10 Tuladhan lalampahanipun para Nabi suméndhé - lah pancasana praka- ranira sarta (kumpulna) para seku- tonira, tumuli aja nganti prakara- nira iku semang-semang ing atasé sira, banjur padha ngrampungana marang aku, ora susah aku sira wènèhi sumené:1145 72 Déné manawa sira padha mlèngos, lah ora pisan aku anjaluk pituwas ing sira; ora liya pitu- wasku kajaba ana ing Allah, sarta aku didhawuhi supaya aku dadi golongané wong sing padha sumarah. Ut. anggo- rohaké a. 902 73 Ananging padha angemohi dhèwèké, mulané Ingsun anyala- metaké dhèwèké karo réwangé ana Ingsun ing prau dadèkaké pamaréntah lan para kang padha angemohi ing timba- lan-timbalan Ingsun padha Ingsun kelem;a Lah delengan kapriyé katemahané wong kang padha diélingaké. sarta padha 74 Tumuli ing sawisé dhèwèké Ingsun anjumenengaké utusan- utusan marang bangsa-bangsané; mulané padha anekani dhèwèké kalawan bukti-bukti cetha, ana- nging dhèwèké padha ora gelem angèstu marang apa kang padha diemohi dhèk sadurungé; kaya mangkono Ingsun angecap ati-ati- né para kang mlangkah wates.1146 1145. Dhawuhipun Kanjeng Nabi Nuh dhateng kaumipun punika terang mengku panantang saminipun ingkang kadhawuhaken dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, inggih punika ingkang andhawuhaken bilih pangrencananipun ingkang tharik-tharik punika masthi boten saged mitunani punapa-punapa dhateng panjenenganipun. 1146. Ayat punika saged nerangaken "manah dipun cap" punika kados pundi. Boten kok manah dipun cap rumiyin, lajeng margi saking sampun dipun cap wau tiyang lajeng boten purun nampèni yakti, punika boten. Déné katranganipun ingkang sajatos, makaten: ing sakawit para titiyang wau sami nampik, dangu-dangu saya sanget anggènipun ambeguguk angemohi yakti. Para titiyang wau sami 593
594 Kanjeng Nabi Yunus a. 925A b. 935 75 Tumuli ing sawisé dhèwèké Ingsun anjumenengaké Musa lan sarta Harun marang Fir'aun kepala-kepalanéa kalawan tandha- tandha-Ningsun,b ananging dhèwè- ké padha gumedhé sarta dhèwèké iku bangsa kang duraka. 76 Lah bareng kanyataan saka ngarsa-Ningsun anekani dhèwèké, padha calathu: Sayekti iki temen kemayan kang terang. 77 Musa calathu: Apa sira padha angarani (iki) barang yakti bareng iki wus anekani sira? Apa kemayan? Lan para ahli kemayan iku ora bakal begja. ta Ut. marang aku 78 Dhèwèké padha calathu: Apa tekanira mréné amriha aku padha oncat saka apa kang padha dak temu ing bapak-bapakku, sarta (amrih) kaagungan ing bumi dadia loro? Lan ora darbèkira wong pisan aku bakal angèstu ing sira sakaroné. Ut. marang aku 79 Lan Fir'aun calathu: Tekakna mréné sarupané ahli kemayan kang wegig. 80 Lah bareng para ahli kema- yan wus padha teka, Musa acalathu marang dhèwèké kabèh: Padha tibakna apa kang bakal padha kok tibakaké. boten purun manah-manah dhateng yakti, nanging rèhning sampun kalajeng angemohi, dadosipun dipun lajeng-lajengaken anggènipun milawani kamajenganipun yakti wau kalayan tanpa mawi mikir-mikir dhateng yakti wau sakedhik-kedhika. Lah kawontenan makaten punika katembungaken: dipun cap manahipun, awit manah makaten dipun damel supados dipun anggé manah-manah, dados manawi tiyang boten purun migunakaken manahipun kanggé manah-manah, pantesipun namung dipun wastani: dipun cap manahipun. Inggih awit saking punika mila tiyang ingkang langkah wates punika kadhawuhaken manawi dipun cap manahipun. Dados terangipun, "cap" punika wohing pandamelipun ingkang rumiyin-rumiyin. Juz XI
Surat 10 Tuladhan lalampahanipun para Nabi a. 929 81 Lah bareng dhèwèké wis padha anibakaké, Musa acalathu: Apa kang padha kotekakaké iku kemayan; sayekti Allah bakal anjugaraké iku;a sayekti Allah iku ora bakal nyempuluraké pangga- wéné para kang agawé wisuna. 82 Lah Allah bakal anetepaké kayektèning barang yakti kalawan sabda-sabda-Né sanajan para dura- ka padha gething (marang iku). RUKU' 9 Angungak tuladhan lalampahanipun para Nabi 83-87. Kanjeng Nabi Musa amumurun bangsanipun sarta andhawuhi sholat. 88, 89. Manahipun Fir'aun dados atos. 90-92. Piyambakipun dipun kelem. 83 Ananging ora ana wong angèstu marang Musa kajaba turuning bangsané, saking wediné marang Fir'aun sarta kepala- kepalané yèn bakal padha kinuya- kuya; lan sayekti Fir'aun iku luhur temenan ana ing bumi (kono), lan sayekti dhèwèké iku èwoné wong kang padha keladuk.1147 84 Lan Musa acalathu: É, bang- saku, manawa kowé padha angèstu ing Allah, lah padha suméndhéa marang Panjenengané (piyambak), manawa kowé iku padha wong sumarah (ing Allah). 1147. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih Kanjeng Nabi Musa punika nabi ingkang kautus dhateng bangsa Bani Israil. "Bangsané" punika sajakipun ingkang dipun karsakaken titiyang Israil. Tegesipun, ing sakawit dalasan bangsanipun piyambak boten purun angèstu dhateng panjenenganipun, margi ajrih dhateng raja Fir'aun; sarta ingkang makaten punika inggih sampun layak kémawon. Sawenèh ngulami gadhah pamanggih, bilih "bangsané" punika ingkang dipun karsakaken "bangsané Fir'aun," awit sawenèh saking tiyangipun Fir'aun wonten ingkang purun angèstu dhateng Kanjeng Nabi Musa, kadosta: garwanipun Fir'aun (66: 11), satunggalipun tiyang ingkang purun angèstu ingkang kasebutaken ing 40: 28, tuwin para juru-kemayan. 595
596 Kanjeng Nabi Yunus Juz XI Ut. cobi tumrap dhateng 85 Mulané dhèwèké padha cala- thu: Ing Allah sèndhèn kawula: Dhuh Pangéran kawula! mugi kawula sampun Tuwan dadosaken puruging panguya-uyanipun titi- yang ingkang atindak aniaya,1148 86 Saha mugi kawula Tuwan wilujengaken saking titiyang ing- kang kafir kalayan wilasa Tuwan. 87 Lan Ingsun amedhar sabda marang Musa saduluré, sabda-Ningsun: Ameka omah ing Mesir kanggo wong-wongira, sarta omah-omahira padha sira dadèkna pasalatan,1149 tuwin padha anju- menengna salat, apa déné awèha warta bubungah marang para angèstu. sarta Ut. anye- rang 88 Sarta Musa munjuk: Pangé- ran kawula! Saèstu Tuwan sampun maringi Fir'aun dalah para kepala- kepalanipun papaès saha bandha ing salebetipun gesang ing donya, Pangéran kawula! temah1150 sami dipun anggé nasaraken (titiyang) saking margi Tuwan: Pangéran kawula! mugi Tuwan nyirnakaken bandhanipun saha angatosaken manah-manahipun,1151 lah piyam- 1148. Tembung fitnah ing ngriki ateges puruging panguya-uya (Kf, JB). Manawi ingkang dipun anggé teges satunggalipun, suraosipun dhawuh inggih taksih sami kémawon, awit mugi kawula sampun Tuwan dadosaken cobi tumrap dhateng titiyang ingkang atindak aniaya, punika mesthi inggih ateges: mugi anggènipun sami nandhang siksa wonten ing tanganing titiyangipun raja Fir'aun punika boten malah mewahi atosing manahipun Fir'aun, "amargi piyambakipun mesthi lajeng sami wicanten: Saupa- ma wong-wong iki padha manut yakti, mesthi padha ora nandhang ina ana ing tangan-tanganku" (Kf). 1149. Qiblah ing ngriki ateges panggènan kanggé manembah (S, Kf), awit qiblah makaten adheping sembahyang, dados manawi makaten: papaning sembahyang. Titiyang Israil sami kapeksa sembahyang wonten ing griya-griyanipun, jalaran wonten ing Mesir boten sami mardika nindakaken agaminipun sarta inggih boten gadhah panggènan umum kanggé sembahyang. 1150. Aksara lam ing ngriki kanggé nedahaken angsal-angsalaning (wohing) satunggaling barang (Rz), mila aksara punika kula jawèkaken kados jarwan ing nginggil. 1151. Tembung ateges: nempuh tumrap wonten ing paprangan; syaddahu ugi
Surat 10 Tuladhan lalampahanipun para Nabi 597 bakipun sami boten angèstu ngan- tos sami aningali siksa ingkang nyakiti. 89 Panjenengané angandika: Te- men wis sinembadan panyuwunira wong loro, mulané padha ditetep ing dadalan kang bener lan aja padha manut dadalané para kang padha ora weruh. a. 82 90 Lan Ingsun ngarsakaké ing turuning Israil anyabrang sagara,a tumuli Fir'aun sawadyabalané anututi dhèwèké karana panindhe- san lan panganiaya, nganti nalika pangelem anempuh dhèwèké, dhè- wèké acalathu: kula angèstu, bilih boten wonten sesembahan kajawi ingkang dipun èstu para turun Israil, sarta kula punika èwonipun para ingkang sami sumarah.1152 91 Apa! saiki! Lan temen mauné sira andaga lan sira dadi èwoné para kang agawé wisuna. ateges: ngiyataken utawi ngiket (ing satunggaling barang) kalayan kekah utawi kenceng. Ukara punika limrahipun dipun tegesi ngatosaken, utawi ngiket manah-manahipun ngantos manah-manahipun wau kados déné dipun ecap makaten. Déné manawi ingkang dipun anggé punika teges satunggalipun, ukara kalih warni wau, inggih punika saha punika mengku teges sami, awit nempuh manah-manahipun makaten, sami kémawon kaliyan nyirnakaken barang ingkang dados telenging manahipun, inggih punika papaés lan bandha donya. 1152. Nalika nyukani katerangan Pangentasan 9: 16 ingkang mungel makaten: "Ananging anggonira Ingsun tetepaké iku kang salugu dadi tujuné, supaya Ingsun anedahna kawasa-Ningsun asarana sira," Talmud (kitab angger-angger Yahudi) nerangaken makaten: "Kawruhana dayaning pitobat tumrap sarirané Fir'aun, Raja Mesir, kang wus kaluwih-luwih anggoné andaga marang Ingkang-Mahaluhur: Sapa Yéhuwah kang Ingsun èstokna paréntah-É? (Pangentasan 5: 2). Ananging panjenengané nyata mratobat: Dhuh Pangéran, ing antawisipun sesembahan-sesembahan, sinten ta ingkang nyameni Paduka?" (Rodwell). Pamanggihipun tuwan Rodwell katrangan makaten wau boten mantuk kaliyan ingkang dipun terangaken. Inggih mantuka inggih botena, sampun terang tiyang ingkang boten purun mastuti dhateng Pangéran punika manawi sampun ngajengaken badhé pejah tarkadhang sok lajeng ngrumaosi manawi Pangéran punika nyata wonten saèstu.
598 Kanjeng Nabi Yunus 92 Ananging tumrap badanira, ing dina iki sira bakal Ingsun slametaké, supaya sira dadia tan- dha ing sa- pungkurira, lan sayekti kèh-kèhé manusa iku marang tandha-tandha- Ningsun temen padha léna.1153 tumrap sapa-sapa RUKU' 10 Para ingkang sami anggatosaken pèpènget, badhé angsal paédah 93-95. Kanyataan sineksèn déning wewedharing sabdaning Pangéran ingkang rumiyin-rumiyin. 96, 97. Titiyang badhé amanoni siksa. 98. Umatipun nabi Yunus sami anggatosaken pèpènget. 99-103. Namung para ingkang sami angèstu ingkang badhé dipun wilujengaken. temen Ingsun agenggonaké turuning Israil ana ing panggonan kang utama sarta padha Ingsun paringi rejeki arupa barang apik-apik; lah dhèwèké pa- dha ora pasulayan nganti satekané kawruh ing dhèwèké;1154 sayekti Pangéranira bakal amancasi ing antarané dhèwèké, ing dina kiya- mat, tumrap prakara, kang ing kono dhèwèké padha apasulayan. 93 Lan sayekti 1153. Kunarpanipun raja Fir'aun punika pancèn nyata kéntas saèstu dhateng gisiking saganten sanajan Bébel boten nyebutaken bab prakawis punika. Enc. Br. Art. Mummy, nerangaken bilih kunarpanipun Ramsés II, ingkang kaanggep raja Fir'aunipun Kanjeng Nabi Musa punika sampun pinanggih golonganipun ingkang karimat wonten ing mummy-mummynipun nagari Mesir. Lah punika satengah saking tuladha, boten jangkepipun cacriyosan ing Bébel tuwin kayektèning katranganipun Quran, inggih ingkang mangka wewahan katranganipun Bébel. Kacepengipun kunarpanipun raja Fir'aun, punika sampun terang manawi saweg ing jaman sapunika kémawon, dados boten saged upamia bab punika kauningan déning Kanjeng Nabi. Lah punika sawenèh saking tuladhaning ngélmu ingkang nyebal saking kudrat, ingkang pinanggih ing Quran Suci. 1154. Kasebutipun dhawuh punika wonten ing surat ingkang tumurun ing Makkah, inggih punika nalika jamanipun Kanjeng Nabi Suci dèrèng angsal kalonggaran wawan sabda aben ajeng kaliyan titiyang Yahudi, makaten ugi titiyang Yahudi inggih dèrèng mintonaken anggènipun pasulayan, punika dados piweca ingkang mecakaken badhé sikepipun para Yahudi wau dhateng Kanjeng Nabi ing tembé wingkingipun, sareng piyambakipun sami sumerep bilih rawuhipun Kanjeng Nabi punika pranyata nocogi piweca-piweca saha titikan-titikan ingkang kasebut ing kitab sucinipun. Sawenèh ngulami nyuraos, bilih ingkang dipun karsakaken déning péranganing dhawuh punika ingkang wiwitan, punika: titiyang Israil nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi Musa tuwin titiyang Israil ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Musa. Ngulami sanès malih, kalebet ugi I'Ab, nyuraos: titiyang Yahudi ing Madinah (Rz). Nanging dipun suraosa tumuju dhateng sintena kémawon dhawuh wau, pasulayanipun para Yahudi wau mesthi kasuraos: pasulayan ing babagan Kanjeng Nabi Suci. Juz XI
Surat 10 Para ingkang sami anggatosaken pèpènget 94 Lah lamun sira ana ing dalem semang-semang1155 marang apa kang wus Ingsun dhawuhaké ma- rang sira, lah takokna para kang padha maca Kitab1156 ing saduru- ngira; sayekti temen wus tumeka marang sira kanyataan saka Pangé- ranira, mulané aja sira dadi éwoné wong kang padha amadoni. Ut. semang- semang 95 Lan aja sira dadi èwoné para wong kang padha anggorohaké marang timbalan-timbalaning Allah, mundhak sira dadi èwoné wong kang padha kapitunan. 96 Sayekti ora bakal angèstu para kang sabdaning Pangéranira wus (tinamtu) kanyataan anibani dhèwèké, 97 Lan sanajan sarupané tandha- tumeka dhèwèké, tumeka dhèwèké padha tandha wus nganti amanoni siksa kang nglarani. 98 Lah yagéné ora ana kutha sa- wiji kang angèstu, kang satemah anggoné angèstu iku amigunani 1155. Perlu dipun pèngeti, bilih tumrap ing Quran Suci, tiyang ingkang katuju ing dhawuh, punika boten mesthi tartamtu Kanjeng Nabi piyambak, nadyan tembungipun nedahaken kanggé tiyang satunggal, kadosta ing pangandika ngriki. Asring sanget ingkang katuju ing dhawuh punika tiyang ingkang maos. Dalasan dhawuh ingkang mungel: apa kang wus Ingsun dhawuhaké marang sira, punika inggih boten nedahaken bilih ingkang katuju ing dhawuh punika Kanjeng Nabi, awit marambah-rambah kadhawuhaken bilih Quran Suci punika katurunaken dhateng sadaya manusa; minangka conto kadosta dhawuh: barang ingkang katurunaken dhateng kawula sadaya (2: 136), tuwin dhawuh: Ingsun wus anurunaken kitab marang sira (21: 10). Bubukaning dhawuh ing ruku' candhakipun, kénging kanggé pratandha bilih ingkang katuju ing dhawuh punika para ingkang sami maos, awit ing ngriku kadhawuhaken: Calathua: É, para manusa, manawa sira padha dumunung ana ing sajroning semang-semang marang agamaku. Nitik dhawuh-dhawuhipun Quran Suci, cetha manawi Kanjeng Nabi punika sakalangkung yakin sanget dhateng dhawuh ingkang kadhawuhaken dhateng panjenenganipun, ngantos panjenenganipun boten naté kagungan semang sakedhik-kedhika tumrap dhateng kayektèning janji-janji badhé kamenangan miwah jayanipun ing wekdal ingkang badhé dhateng, ing mangka nitik tata lahir sadaya samukawis ngatawisi manawi badhé nandhang cuwa tuwin cabar. 1156. Terangipun: takokna marang dhèwèké wahyu kang dhisik-dhisik iku ngemot piweca-piweca kang terang ing bab tekané Nabi Muhammad, apa ora. 599
600 Kanjeng Nabi Yunus marang dhèwèké, kajaba bangsané Yunus? Bareng padha angèstu, Ingsun ambirat siksa kang anga- soraké ing dalem kauripan donya saka dhèwèké, sarta Ingsun apa- ring pasadhiyan dhèwèké tumeka samangsa.1157 99 Lan lamun Pangéranira angar- sakna, amasthi sapa baé sarupané kang ana ing bumi padha angèstu kabèh; lah apa ta sira bakal meksa wong-wong iku nganti dadi wong angèstu?1158 100 Lan ora mungguh tumrapé jiwa yèn ta angèstua, kajaba kala- wan idining Allah; Panjenengané andhawahaké jejember marang pa- ra kang padha ora gelem ngerti.1159 101 Calathua: Padha awasna, apa ta kang ana ing langit-langit lan ing bumi. Lan tandha-tandha sarta juru-pépéling iku ora mako- lèhi marang wong kang padha ora angèstu.1160 1157. Katandhinga kaliyan Serat Nabi Yunus 3: 10: "Ana déné Allah angudanéni apa kang dilakoni, anggoné padha mratobat, aninggal lakuné ala, dadi Allah banjur apidhuwung bab bilai kang wus didhawuhaké tumrap ing wong mau, disandèkaké." Ing Quran Suci Kanjeng Nabi Yunus kasebutaken wonten ing 6: 87, 10: 98, 21: 87, 37: 139-148, 68: 48-50. Kanjeng Nabi Yunus punika wonten saminipun kaliyan Kanjeng Nabi ing babagan kaumipun. Terangipun: umatipun Kanjeng Nabi Yunus purun ngalap piguna dhateng pèpèngetipun Kanjeng Nabi Yunus, bangsa Arab inggih sami purun ngalap piguna dhateng pèpèngetipun Kanjeng Nabi, sanajan purunipun wau sasampunipun sami milawani. Dados Kanjeng Nabi Yunus punika cakrikipun nabi ingkang umatipun karengkuh kalayan sih-wilasa. Lah inggih dhateng babagan punika karsanipun, nalika Kanjeng Nabi Suci ngandika ing dalem hadits: "Aku aja padha koanggep luwih katimbang Nabi Yunus." 1158. Kula aturi nocogaken kaliyan 2: 256: "Ora ana paksan ing dalem agama." Ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, kamempenganipun saha panyarempengipun Kanjeng Nabi Suci anggènipun mulangaken yakti. Kula aturi nocogaken kaliyan dhawuh: "Lah ta manawa-manawa nganti sira asuduk jiwa saka susah déning anggonira mrihatinaké marang dhèwèké, manawa dhèwèké padha ora angèstu marang undhang iki" (18: 6). 1159. Para ingkang boten purun mangertos dhateng yakti, mesthi badhé manggih jejember ingkang dhumawah dhateng piyambakipun. Punika inggih sampun satrepipun kémawon. Tembung rijs punika ugi ateges pidana (LL). Lah manawi teges punika ingkang dipun anggé, inggih terang maksudipun dhawuh punika, inggih punika: para ingkang boten purun anggapé dhateng pèpènget sarta boten purun rumeksa badanipun saking pidana, mesthi badhé tampi pidana. 1160. Terangipun, ing dalem sagung titah punika sampun mengku tandha-tandha yekti sakalangkung kathah sanget kanggé pitedahing manusa. Juz XI
Surat 10 Sadaya kasaénan punika wonten ing Allah 102 Lah dhèwèké padha anga- rep-arep apa ta kajaba sapadhané dina-dinané para kang wus padha kliwat sadurungé? Calathua: Lah padha angarep-arepa; lan sayekti, aku iki barenganira, éwoné para wong kang padha angarep-arep. 103 Tumuli Ingsun anylametaké para utusan-Ingsun sarta para kang padha angèstu - kaya mangkono, wus wajib ingatasé Ingsun (yèn) Ingsun anyalametaké para wong kang padha angèstu. RUKU' 11 Sadaya kasaénan punika wonten ing astanipun Allah 104-106. Namung Allah piyambak ingkang kedah dipun kawulani. 107, 108. Panjenenganipun angasta kawasa tumrap saé lan awon. 109. Pancasan sampun celak. 104 Calathua: É, para manusa, manawa sira padha dumunung ana ing sajroning semang-semang ma- rang agamaku, lah (weruha yèn) aku ora angawulani kang padha sira kawulani saliyané Allah, ananging aku ngawulani Allah, kang bakal agawé patinira, sarta aku didhawuhi supaya aku dadi golongané wong kang padha angèstu; 105 Sarta supaya sira anjejegna adhepira marang agama kanthi tulus, lan aja sira dadi golongané wong kang manembah pangéran akèh. 106 Lan aja anyunyuwun ing saliyané Allah, sabarang kang ora bisa amakolèhi sira sarta ora bisa amitunani sira; amarga manawa lah tumindak (mangkono), sira sayekti sira ing kono bakal dadi golongané para kang atindak dudu. 601
602 Ut. angge- pok Ar. kalawan Ar. sapa Kanjeng Nabi Yunus 107 Lan manawa Allah ange- nani sira kalawan pituna, lah iku ora ana kang bisa ambirat kajaba Panjenengané; lan manawa Panje- nengané angarsakaké sira antuk becik, lah ora ana kang bisa nulak ing lubèring-paparing-É; Panjene- ngané amatedhakaké iku marang kawula-Né, endi kang dadi kapa- reng-É; iku Kang-Aparamarta, Kang-Mahaasih. lan Panjenengané 108 Calathua: É, para manusa! temen wis tumeka ing sira kasu- nyatan saka Pangéranira; mulané, sapa sing angambah dalan bener, pangambahé dalan bener iku iya mung makolèhi marang jiwané dhéwé, lan sapa sing nasar, lah nasaré iku uga mung mitunani mrono, lan aku iki dudu kang rumeksa marang sira. 109 Lan mituruta apa kang dhinawuhaké marang sira sarta disabar nganti Allah aparing pan- casan, lan Panjenengané iku becik- beciké para ahli mancasi. ___________ Juz XI
SURAT 11 HUD (Kanjeng Nabi Hud) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (10 ruku', 123 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2. Ruku' 3-8. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh, Hud, Shalih, Luth tuwin Syu'aib. Ruku' 9. Ruku' 10. Pèpènget. Kayektèning wahyunipun Pangéran. Pamidana dhateng tiyang awon punika angger-anggering Pangéran. Para angèstu kedah sami anyingkiri awon. Namanipun Namanipun surat punika mirid saking asmanipun Kanjeng Nabi Hud, ingkang lalampahanipun kasebutaken ing surat ngriki, awit sajakipun panjenenganipun punika nabi ingkang rumiyin piyambak, ingkang rawuh dhateng satunggaling umat ingkang dudunung wonten ing salebetipun jazirah Arab. Bab ingkang karembag Boten perlu kula panjang-panjangaken katerangan kula bab prakawis ingkang karembag wonten ing surat punika. Mengsah sami dipun paringi pèpènget wonten ing ruku' ingkang wiwitan piyambak, lajeng wonten ing ruku' ingkang kaping kalih kayektèning wahyunipun Pangéran kadhawuhaken kalayan ceplos, sarana nantang para mengsah wau supados sami damel surat sadasa ingkang saged nyamèni suratipun Quran, sarta sarana anedahaken bilih kayektèning Quran punika kaseksèn déning para andika nabi ingkang rumiyin-rumiyin. Mengsah ingkang wengis saha remen nandukaken panganiaya lajeng kaparingan pèpènget bab nasib awon ingkang kasandhang déning umat ingkang sampun-sampun ingkang sami milawani para nabi ingkang sampun misuwur, Kanjeng Nabi Nuh, Hud Shalih, Luth tuwin Syu'aib. Kanjeng Nabi Musa namung kasebutaken kalayan ringkes wonten ing ruku' ingkang kaping sanga, ingkang menggah ing sajatos-jatosipun anggelaraken angger-anggering Pangéran "awon mesthi wonten wohipun awon." Ruku' ingkang wekasan piyambakipun ngarsakaken supados Kanjeng Nabi lan para pandhèrèkipun santosa sikepipun wonten ing margining katulusan tuwin yakti. Gathuking suraosipun saha titimangsaning tumurunipun Sajakipun surat punika tutugipun surat ingkang sampun, ingkang sabagéan ageng masalah ingkang karembag bab kayektènipun wahyuning Pangéran, sanajan namung kalayan cekak pangrembagipun. Déné surat punika paring tuladha kayektènipun masalah-masalah wau, sarana nyebutaken lalampahanipun para nabi ingkang rumiyin-rumiyin sawatawis. Surat punika ing sagemblengipun wahyu Makkiyah, sarta kedah kagolongaken kirang langkung nunggil jaman kaliyan surat ingkang sampun. Dados sasambetanipun kaliyan surat ingkang sampun, punika ugi sampun terang. __________
604 Kanjeng Nabi Hud Juz XII RUKU' 1 Pèpènget 1-4. Wilasa sarta siksa. 5. Ngendhem mengsahi. 6, 7. Rijeki paparingipun Allah. 8. Siksa dipun sumenèkaken. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 1109 Ut. sinipa- tan kawi- caksanan ut. disahaké déning bukti-bukti Ingsun, Allah, Ingkang-Angu- ningani.a (Iki) Kitab, kang ayat- tumuli ayaté ginawé pancasan, katerangaké (tumeka) saka ngarsané Ingkang-Wicaksana, Ingkang-Waspada: 1 awijang, 2 Supaya sira ora padha anga- wulani (sapa baé) kajaba Allah. Sayekti aku iku juru pépéling saka Panjenengané tumrap marang sira sarta juru awèh warta bubungah. Ar. sarta supaya 3 Sarta padha nyuwuna panga- pura Pangéranira, tumuli tobata marang Panjenengané; Panjene- ngané bakal anyadhiyani sira pasa- dhiyan kang becik tumeka mangsa kang tinamtu, sarta Panjenengané amaringaké nugraha-Né marang sarupané kang kasinungan nugra- ha;1161 lan manawa sira padha maléngos, sayekti aku iki anguwa- tiraké sira (marang) siksa ing dina kang agung. anggonira padha bali lan Panjenengané iku marang samubarang kawasa. 4 Marang Allah 1161. Tembung dhî fadll punika wantahipun ateges: kang andhuwèni nugraha, kajengipun: tiyang ingkang kaparingan nugraha déning Allah. Dados maksudipun: sadhéngah tiyang ingkang sinung nugraha, nugraha wau paparingipun Allah. Utawi dhî fadll punika ateges: tiyang ingkang kasaénanipun ngungkuli awonipun, awit fadll makaten ugi ateges langkungan.
Surat 11 Pèpènget 605 5 O, sayekti dhèwèké padha nglempit dhadha-dhadhané1162 su- paya padha bisa anyingidaké (ang- goné mungsuhi) saka Panjene- ngané; O, sayekti, nalikané dhè- wèké padha krukup sarana san- dhangané,1163 Panjenengané angu- ningani apa kang padha disingid- aké lan apa kang padha dilairaké; sayekti, Panjenengané anguningani apa kang ana sajroning dhadha-dhadha. ing JUZ XII 6 Lan ora liya, sata ing bumi iku, kajaba dumunung ing Allah rejekiné lan Panjenengané iku uni- nga enggon palèrènané lan enggon pasimpenané; sarupané (barang) iku ana ing dalem kitab kang terang. a. 8, 2199 Ar. anyoba 7 Lan Panjenengané iku kang anitahaké langit-langit lan bumi ing dalem nem mangsaa - lan kara- ton-É (jembaré anasabi) marang banyu1164 - amrih Panjenengané amedharaké sira, sapa sira kang becik dhéwé ing panggawé1165 lan manawa sira calathoni: sayekti sira 1162. (ingkang wantahipun ateges nglempit dhadhané) punika mengku teges: nyingid aken raos memengsahan wonten ing dhadha utawi manahipun (TA-LL), dados punika ateges: padha nyingidaké ana ing dalem dhadhané rasa mumungsuhan lan panggething marang Nabi Muhammad (JB). Utawi saged dipun tegesi: padha ngénggokaké utawi ngingeraké dhadha- dhadhané saka yakti (Kf). 1163. tegesipun ngrukubi badanipun kalayan panganggènipun murih boten saged ningali lan mirengaken (Q-LL). Miturut Rgh punika ateges: ngrukubaken panganggénipun dhateng talinganipun, sarta punika ngibarataken tiyang ingkang boten purun nilingaken, utawi punika ngibarataken anggènipun sami angemohi. 1164. Tegesipun tembung 'arsy sampun katerangaken wonten ing 895. Rèhning sadaya ingkang asifat gesang punika asli saking toya, milanipun bab prakawis karatoning Allah ingkang wiyaripun anasabi toya, punika kasebutaken mligi sasarengan kaliyan bab prakawis tumitahipun langit lan bumi: awit tanpa toya mokal wonten gesang. Kula aturi nyundhukaken kaliyan 21: 30 "Lan Ingsun andadèkaké samubarang kang urip saka banyu." 1165. Sedyaning tumitahipun manusa tuwin sadaya barang ingkang katitahaken kanggé manusa, punika supados manusa sami nindakaken kasaénan, amargi inggih kasaénan punika ingkang dipun
606 Kanjeng Nabi Hud Juz XII Ut. kemayan iku bakal tinangèkaké ing sawisé mati, amasthi para kang padha kafir bakal padha calathu: Iki ora liya kajaba panggorohan kang cetha.1166 Ar. tumeka- né 8 Lan manawa Ingsun anyume- nèkna siksa ing dhèwèké tumeka mangsa kang tinamtu amasthi dhèwèké bakal padha calathu: Apa kang murungaké iku? O, sayekti, ing dinané bakal tumibané iku marang dhèwèké ora bakal kena disingkiraké saka dhèwèké, lan apa kang wus padha diguguyu, bakal anglimputi dhèwèké.1167 RUKU' 2 Kayektènipun Wahyuning Pangéran 9-12 Wilasa anglimputi. 13, 14 Wedharing sabda punika tanpa timbang. 15, 16 Ana- nging namung ingkang tumindak miturut punika ingkang angsal paédah. 17 Pasaksèn ing kayektènipun Quran Suci. 18-24 Para ingkang mengsahé saha para angèstu. 9 Lan manawa Ingsun angicip- aké manusa ing wilasa saka Ingsun (sarta) iku tumuli Ingsun sing- kiraké saka dhèwèké sayekti dhè- wèké masthi nglokro, ora atur panuwun. remeni déning Allah. Miturut TA, tembung bala tuwin ibtila punika sami (nunggil teges), tegesipun mintonaken sisifatan saé lan sisifatan asor. 1166. Kagemipun tembung sihr ing dhawuh ngriki, punika nedahaken kalayan terang, bilih tembung sihr wau wonten ing Quran Suci dipun agem kalayan mengku teges: apus-krama utawi panggorohan. Rz negesi tembung sihr ing ayat punika warni tiga, sarta teges warni tiga wau sadaya nocogi katrangan punika. Teges ingkang sapisan, manut anggènipun negesi Qaffal, inggih punika: tumrap ing ngriki sami kaliyan tembung khadi'at, jawinipun apus-krama. Dados ukara punika (rembagipun tiyang kafir) lajeng mengku suraos, bilih anggènipun Kanjeng Nabi anggelar piwulang gesang sasampunipun pejah, punika namung mengku karsa ngapusi ing manusa, murih boten sami angsal barang-barang ingkang saé ing gesang sapunika punika ing sakajeng-kajengipun. Teges ingkang angka kalih, tembung wau mengku teges: bathil, jawinipun: panggorohan. Ingkang angka tiga, mila gesang sasampuning pejah winastan sihr, jalaran punika piwulangipun Quran, jer Quran punika winastan sihr, margi saking anggènipun saged nanarik manahipun tiyang, ngantos kados déné kemayan. 1167. Wawangenipun ingkang sampun tinamtu, punika kasebutaken ing 8: 33 makaten: "Ananging ora bakal Allah aniksa dhèwèké ing sasuwéné sira ana ing antarané."
Surat 11 Kayektènipun Wahyuning Pangéran Ar. angge- pok Ut. sangsa- ra 10 Lan manawa Ingsun angicip- aké dhèwéké ing nugraha sawisé sangsara angenani dhèwèké amas- thi dhèwèké bakal padha calathu: Wus birat ala saka ing aku; sayekti dhèwèké padha bungah, umuk. 11 Kajaba para kang padha sabar lan padha anglakoni panggawé be- cik iki bakal padha olèh pangapura sarta pituwas kang gedhé. 12 Lah manawa-manawa sira iku arep aninggal sapérangané apa kang kadhawuhaké marang sira lan dhadhanira bakal dadi rupek marga saka iku, jalaran dhèwèké padha calathu.: Yagéné ora ana bandha katurunaké marang dhèwèké utawa malaikat teka anyartani dhèwèké? Sira iku mung juru-pépéling; lan Allah iku Kang rumeksa marang samubarang.1167A 13 Utawa, apa ta dhèwèké padha calathu: Iku anggitané dhéwé. Ca- lathua: Lah mara, mujudna sepuluh bab anggitan sapadhané iki, lan nyambata sapa sakadugamu, sali- yané Allah, manawa kowé padha temen.1168 1167A. Saged ugi wonten ingkang lajeng nyuraos dhawuh punika, bilih Kanjeng Nabi sumedya ingkang katurunaken dhateng panjenenganipun. Nanging badhé nilar sapéranganing dhawuh yektènipun boten makaten punika suraosipun, malah kosokwangsulipun dhawuh punika nerangaken kalayan anteb, bilih Kanjeng Nabi boten kok badhé tumindak makaten punika. Tembung la'alla, punika sok wonten kalamangsanipun mengku kajeng ingkang tartamtu. Rz nerangaken: "Manawi tiyang badhé mastani, bilih satunggaling tiyang tebih saking satunggaling barang, punika lajeng wicanten: Manawa-manawa (Ar. la'allaka) kowé iku bisa nindakaké iku." 1168. Panantang kados makaten punika kasebutaken wonten ing surating Quran Suci sakawan. Ing 17: 88: "Calathua: Manawa manusa lan jin padha sayuk agolong, perlu arep anganani sapadhané Quran iki, ora bakal padha bisa anganani sapadhané iku, sanajan siji marang sijiné padha tulung-tinulung." Lah ing ngriki, ingkang ingandikakaken ngawontenaken, saminipun sagemblenging Quran. Lajeng ing ayat ingkang saweg karembag punika patembayanipun kasuda dados sadasa surat, wekasanipun ing 10: 38 tuwin 2: 23 patembayanipun ngawontenaken sasurat kémawon saminipun Quran. Prakawis sanès malih ingkang pantes pinèngetan, inggih punika: ing sawenèh surat ingkang katantang manusa lan jinn, ing surat sanèsipun malih para syuhada, ingkang ateges tiyang agengipun utawi para sagedipun, minangka lintunipun jinn; lah ingkang makaten punika anedahaken bilih tembung jinn ing 607
608 Kanjeng Nabi Hud Ar. lan ma- nawa 14 Lah manawa dhèwèké padha ora anyembadani marang kowé, lah padha weruha, manawa iku kadhawuhaké kalawan kawruhing Allah lan ora ana sesembahan kajaba Panjenengané: Lah apa ta kowé bakal padha sumarah?1169 15 Sapa sing karep ing kauripan donya dalah papaèsé, panggawé- panggawéné ing kono Ingsun bakal amituwasi ganep marang dhèwèké, lan dhèwèké ana ing kono ora bakal padha digawé tuna. 16 Iki para sing ana ing akhirat padha ora olèh apa-apa kajaba geni lan muspra sabarang panggawéné ing kono, sarta nglaha apa kang padha dilakoni.1170 Ar. panun- tun, pituduh 17 Lah apa wong kang kadunu- ngan bukti terang saka Pangérané (iku padha karo wong sing anga- firi)? Lan sawijining saksi saka Panjenengané amaca iku, sarta sadurungé iku Kitabé Musa, minangka pituduh lan wilasa. Iki padha angèstu marang iku; déné (sawarnané) papanthan-papanthan, sapa sing angafiri marang iku, lah iku geni papan kang dijanjèkaké; mulané aja sira semang-semang marang prakara iku; sayekti, iku barang nyata saka Pangéranira, dhawuh-dhawuh bangsanipun ingkang kados makaten wau, punika namung mengku teges para tiyang agengipun. Ingkang kapundhut déning Quran: saminipun, punika boten namung ing dalem sisifatanipun Kitab Quran satunggal-kalih kémawon, nanging samudayanipun, liripun sadaya kalangkunganipun Quran Suci. Mirsanana 36. 1169. Para titiyang kafir, ingkang katuju ing dhawuh punika. Terangipun: manawi sesembahan palsu utawi para panuntun punika boten sami saged minangkani panguwuhing titiyangipun, nalika sami nedha tulung ngawontenaken saminipun Kitab Quran, lah saboten-botenipun para kafir wau lajeng sampun boten kadunungan semang-semang wonten ing manahipun, bilih Quran punika pranyata sanès damelanipun (anggitanipun) Kanjeng Nabi, nanging punika wahyu saking Pangéran. 1170. Inggih punika, badhé tanpa wonten wohipun anggènipun sami milawani dhateng Kanjeng Nabi Suci. Juz XII
Surat 11 Kayektènipun Wahyuning Pangéran ananging padha ora angèstu.1171 akèh-akèhé manusa 18 Lan sapa sing luwih atindak dudu tinimbang wong kang agawé- gawé goroh tumrap marang Allah? Iki bakal padha disébakaké marang Pangérané, lan para saksi bakal padha acalathu: Iki para kang padha anggorohaké marang Pangé- rané. O, sayekti, wewelaking Allah tumiba marang wong kang padha atindak dudu,1172 19 Kang padha nyimpang saka dadalaning Allah sarta padha ma- mrih mènggoké iku; lan dhèwèké iku para kang padha kafir marang akhirat. 20 Iki ana ing bumi ora bakal padha bisa angoncati,1173 lan bakal padha ora duwé pangayoman saliyané Allah; siksané tumrap dhèwèké bakal ditikelaké; (iku) dhèwèké padha ora kuwat ngrungu apa déné padha ora weruh.1174 1171. Pratélan warni-warni ingkang kawarsitakaken ing ayat punika, perlu katerangaken. Wong kang kadunungan bukti terang saka Pangérané, punika sadhéngah tiyang ingkang angèstu ing kayektènipun Quran Suci: dhawuh ingkang mungel: iki padha angèstu marang iku, ingkang kasebutaken wonten ing dhawuh sambetipun, nyethakaken panyuraos punika. Saksi saka Allah kang maca iku, punika Kanjeng Nabi, ingkang ing panggènan sanès kasebut saksi, margi dados tepa tuladha tumrap para angèstu. Quran Suci piyambak punika kajawi sampun dados bukti ingkang terang, ugi kabuktèn menggah ing kayektènipun wonten ing kitabipun Kanjeng Nabi Musa. Inggih awit saking punika mila kitabipun Kanjeng Nabi Musa wau winastan pitedah tuwin wilasa, jalaran kitab wau ngemot piweca-piweca ingkang terang ingkang amecakaken kayektènipun Kanjeng Nabi. Dados tegesipun dhawuh punika makaten: Wong kang kadunungan bukti kang terang saka Pangéran (margi anggènipun dados tiyang ingkang angèstu ing kayektènipun Quran Suci), yaiku wong kang duwé tepa tuladha ana ing dalem sarirané Nabi Suci, tuwin kawuwuhan manèh bukti kayektèné ana ing dalem kitabé Nabi Musa: iku apa padha karo wong kang muhung tresna ing donya iki lan ora anggapé marang yakti? Ukara ingkang kantun piyambak (ingkang kula serat miring. Peny.), ing dalem ayat punika boten kasebutaken, margi sampun kamot wonten ing ayat-ayat ingkang sampun-sampun. 1172. Miturut sawenèh, para saksi punika para malaikat, sawenèh malih mastani para nabi, sanèsipun malih mastani para angèstu (Rz). 1173. Piyambakipun boten badhé saged ngoncati siksa manawi Gusti Allah kapareng badhé aniksa piyambakipun wonten ing ngalam donya punika (Kf). A'jazahu (ingkang karimbag dados mu'jiz) punika ugi kénging dipun jarwani: nyumerepi piyambakipun atanpa daya lan boten saged punapa-punapa, utawi ngracut kakiyatanipun tiyang wau. 1174. Ukara punika boten ateges bilih piyambakipun boten 609
610 Kanjeng Nabi Hud Juz XII 21 Iki para kang padha agawé kapitunané jiwa-jiwané, sarta saba- rang, anggoné padha agawé-gawé, sirna saka ing awaké. 22 Ora kena ora, ana ing akhirat dhèwèké iku wong kang padha luwih déning kapitunan. 23 Sayekti para kang padha angèstu sarta padha anglakoni panggawé becik, apa déné padha andhap asor marang Pangérané, iki para wonging patamanan, padha ana ing kono bakal pamanggoné. 24 Sanépané rong golongan iku kaya déné wong wuta lan wong tuli karo wong awas lan wong rungon; apa dhèwèké iku padha ta mungguhing kaanané? Apa kowé iku padha ora ngrasak- ngrasakaké? RUKU' 3 Lalampahanipun Nabi Nuh 25-34. Nabi Nuh anggelaraken wulang, dipun mengsahi sarta aparing pèpènget. 35. Para ingkang mengsahi Kanjeng Nabi Suci inggih tampi pèpènget kados makaten. a. 901 temen Ingsun wus angutus Nuha marang bang- sané: Sayekti aku iki juru-pépéling kang tumrap marang sira:1175 25 Lan sayekti terang sami pinaringan pirantos kanggé mirengaken, lan inggih boten ateges bilih para titiyang wau sami kécalan babar pisan kakiyatanipun kanggé nampèni. Dhawuh wau namung kagem nedahaken gethingipun ingkang sakalangkung sanget para titiyang wau dhateng yakti, ngantos mirengaken kémawon dhateng pangandikanipun Kanjeng Nabi, boten kiyat sarta lumajeng nebih samangsa Kanjeng Nabi ngandika. 1175. Ing dalem piwulangipun sadaya nabi dhateng umatipun, wasita ingkang sakalangkung enggel, ingkang kedah dipun gatosaken, punika mesthi wasita bab prakawis angèstu ing Kasawijènipun Pangéran tuwin pamardi, nyucèkaken kalakuanipun umat. Wasitanipun Kanjeng Nabi Suci punika inggih migatosaken sanget bab prakawis punika. Lah punika mahanani sawenèh para tukang kritik Nasrani lajeng gadhah panganggep, Kanjeng Nabi nyitra nabi sanès-sanèsipun kados panjenenganipun piyambak. Nanging menggah ing sajatos-jatosipun, nadyan kados punapa kémawon piprincéning piwulangipun para andika nabi dhateng umatipun, piwulangipun ingkang baku para nabi-nabi wau,
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh 26 Yaiku sira aja padha anga- wulani sapa-sapa kajaba Allah; sayekti aku anguwatiraké marang sira siksa ing dina kang nglarani. 27 Ananging para panggedhé- ning bangsané kang padha kafir padha acalathu: Ora liya panya- wangku marang kowé kajaba mung wong kaya aku baé, lan panyawangku ora ana wong manut ing kowé, kajaba kang sawangané sagebyaran baé golonganku kang pidak-padarakan, apa déné pa- nyawangku kowé iku ora duwé kaluwihan angungkuli aku; balik panganggepku kowé iku wong goroh. 28 Dhèwèké acalathu: É, bang- saku! mara aku kandhanana, ma- nawa aku kadunungan bukti terang saka Pangéranku sarta Panjene- ngané amaringi wilasa aku saka ngarsa-Né, lan iku digawé ora terang ingatasé kowé; apa aku anjiyad kowé (angarepi) iku, kang mangka iku kowé padha gething? 29 Apa manèh, o, bangsaku! aku ora anjaluk bandha kowé kanggo pituwasé aku; pituwasku mung ana sadaya kémawon, mesthi bab Kasawijènipun Allah tuwin bab prakawis pasadhèrèkanipun para manusa. Sarta rèhning Quran Suci punika boten anggepok riricikaning piwulangipun para andika nabi wau, milanipun ingkang dipun wigatosaken sanget punika namung piwulang ingkang mesthi kawulangaken déning para andika nabi kémawon, inggih punika piwulang ingkang enggel tuwin jembar, awit inggih piwulang baku warni kalih punika wasitanipun agami Islam ingkang kagelar rumiyin piyambak dhateng ngalam donya punika. Ing salebetipun jaman Makkah, Quran namung nengenaken ngrembag tatales ingkang enggel saha wiyar wau. Makaten ugi Quran Suci inggih boten anggepok riricikaning lalampahan, upaminipun kémawon kados pundi anggènipun nampèni satunggal-tunggaling umat dhateng nabinipun, jalaran ingkang kasedya déning Quran Suci wonten ing dalem cariyos sugengipun para andika nabi, punika badhé anggamblangaken menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi Suci saha sirnanipun babar pisan para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci ingkang sampun kawecakaken punika. Awit saking punika ingkang dipun wigatosaken sanget punika inggih namung prakawis warni kalih wau. Kitab Quran punika sanès serat babad, milanipun inggih boten perlu nyebutaken sadaya riricikanipun lalampahan. 611
612 Ut. pa- nganggepku Ar. anga- kèhaké Kanjeng Nabi Hud ing Allah piyambak, lan aku ora bakal anundhung para kang padha angèstu; sayekti dhèwèké bakal padha ketemu Pangérané, ananging panyawangku kowé iku bangsa kang padha bodho. 30 Lan manèh, o, bangsaku! sapa kang bakal mitulungi aku anulak Allah, lamun aku anundhunga dhè- wèké? Lah apa ta kowé iku padha ora ngangen-angen? 31 Lan aku ora kandha marang kowé, yèn gedhong (bandhaning) Allah iku ana ing aku, sarta aku ora weruh barang kang ora katon, apa déné aku ora kandha, yèn aku iki malaikat; tuwin aku ora kandha, manawa para kang mungguhing pandelengmu padha ina papa iku Allah ora bakal maringi kabecikan - Allah iku luwih angudanèni apa kang ana ing sajroning atiné - amarga yèn mangkonoa sayekti aku iki dadi éwoné wong kang padha atindak dudu. 32 Dhèwèké padha acalathu: É, Nuh! Temen kowé wus apapadon karo aku, sarta andadawa padu karo aku tekakna iku, mulané marang aku apa kang koancamaké ing aku, manawa kowé iku éwoné wong kang padha temen. acalathu: Mung Allah kang bakal nekakaké iku ing kowé, manawa dadi karsa-Né, sarta kowé ora bakal padha bisa oncat. 33 Dhèwèké 34 Lan pituturku ora bakal migunani marang kowé yèn aku Juz XII
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh Ut. aniksa kowé amar- ga saka sa- sar a. 865 arep mituturana ing kowé, lamun Allah iku wus angarsakaké adamel leburmu;a Panjenengané iku Pangé- ranmu, lan marang Panjenengané anggonmu bakal dibalèkaké. 35 Apa ta padha acalathu: Iku olèhé bawa-anggit? Calathua: Ma- nawa iku olèhku bawa-anggit, iya dak sangga dhéwé kaluputanku lan aku lebaran saka kaluputan kang padha kolakoni.1176 RUKU' 4 Lalampahanipun Nabi Nuh 36-48. Mengsahipun Kanjeng Nabi kinelem. 49. Para mengsahipun Kanjeng Nabi inggih kados makaten badhé katemahanipun. Ar. yèn ora ana 36 Lan sabda kawedharaké ma- rang Nuh: ora ana bangsanira kang bakal angèstu kajaba sapa kang wus angèstu, mulané aja sira sedhih marang apa kang padha dilakoni. 37 Lan agawéa prau kalawan Ingsun jenengi sarta (miturut) dha- wuh-timbalan-Ingsun lan aja sira duwé unjuk marang Ingsun ing bab para kang padha atindak dudu; sayekti dhèwèké bakal padha kinelem. Ar. dhèwèké 38 Lan dhèwéké banjur agawé prau; lan saben-saben ana bangsa- né kang padha dadi kepala liwat ana ing kono, padha amomoyoki acalathu: dhèwèké. Dhèwèké Manawa kowé padha amomoyoki 1176. Santunipun ukara punika nedahaken kalayan ceplos bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika para kafir ing Makkah. Déné ingkang dipun pangandikakaken punika anggènipun para kafir wau sami mastani bilih Kitab Quran punika anggitanipun Kanjeng Nabi piyambak. Ingkang makaten punika nedahaken, bilih cariyos lalampahanipun para nabi ingkang kasebutaken wonten ing Quran Suci, punika boten muhung karana nyariyosaken cariyos-cariyos wau, nanging perlu anggambaraken lalampahanipun Kanjeng Nabi piyambak. 613
614 Kanjeng Nabi Hud aku, lan sayekti aku iya padha amomoyoki kowé, kaya anggonmu momoyoki (aku).1177 39 Lah kowé bakal padha weruh, sapa kang bakal katekan siksa kang angasoraké, lan sapa kang bakal katiban siksa kang awèt. 40 Nganti, nalikané paréntah Ingsun wis tumeka sarta banyu metu saka ing jujurang,1178 Ingsun 1177. Rodwell nyebutaken kateranganipun Midr Taukhuma: "Piyambakipun sami anggugujeng lan moyoki panjenenganipun." Boten nama anèh manawi para titiyang wau sami moyoki. Milanipun klèntu sanget tiyang ingkang nginten bilih samukawis ingkang magepokan kaliyan sugengipun Kanjeng Nabi Nuh, ngemungaken ingkang kasebut ing Bébel kémawon ingkang nyata kalampahan saèstu, sanèsipun punika mesthi boten nyata lan boten saged kalampahan. Tiyang tulus moyoki tiyang duraka, punika boten teka walaka makaten. Tiyang moyoki dhateng satunggaling barang, punika karana badhé ngatingalaken boten remenipun dhateng barang wau. Para kafir sami ngatingalaken boten remenipun damel baita, makaten ugi para angèstu ing janjining Pangéran, inggih sami ngatingalaken boten remenipun dhateng kakafiranipun para kafir wau; déné sababipun katerangaken wonten ing dhawuh ingkang mungel: kaya anggonmu momoyoki aku. Kf negesi sanès malih: Manawa marga saka tindakku aku koanggep wong bodho, lah aku nganggep kowé iku wong bodho marga kakafiranmu ........ jalaran olèhmu nganggep bodho marang aku iku mungguh ing sajatiné tuwuh saka kabodhoanmu dhéwé. 1178. punika déning tuwan Sale dipun jarwani: keren wis sumembur metu banyuné, déning Palmer: keren wis umob, tuwin déning Rodwell: lumahing bumi wis umob. Kajawi punika tuwan-tuwan titiga wau sadaya sami mewahi katerangan bilih tembung tannur punika ugi ateges wadhuk (Palmer), utawi panandhon (wadhuk) toya (Rodwell), utawi panggènan ngetukipun toya utawi panggènan nglempakipun toya (Sale). Awit saking punika saèstu anggumunaken, déné nadyan para penyantun wau inggih sami mangertos bilih tembung wau gadhah teges sanès, ingkang pancènipun langkung cocog kaliyan nasing dhawuh, meksa dipun jarwani kados ingkang sampun kasebutaken wau. Ingkang makaten wau, kula manah margi kalèntuning anggènipun nyuraos tembung fâra, ingkang murugaken lepat wau; dados boten saking kalèntuning panyuraosipun dhateng tembung tannur. Fâra punika ateges umob (tumrap toya), utawi andados (tumrap latu); nanging teges kakalih punika sadaya boten saged dipun anggé wonten ing ngriki, awit keren utawi luweng makaten boten saged umob, makaten ugi inggih boten saged andados, jalaran tannur punika boten ateges latu. Nanging fâra punika gadhah teges sanès. LL nerangaken: "Fâra, punika tumrap toya ugi ateges: nyumber utawi ngethuk saking siti utawi padhas (Mgh); medal, muncrat saking tuk utawi sumber (TA)." Awit saking punika tembung fawwârah punika ateges: tuk utawi sumbering toya. Déné tannur, punika miturut LL wau ateges: pasiten ingkang inggil piyambak ......... (TA), sadhéngah panggènan ingkang ngedalaken toya (M, Q); panggènan nglempakipun toya ing jujurang (M, Q). Lah sapunika tegesipun tembung kakalih fâra lan tannur punika nocogi satunggal kaliyan satunggalipun, sarta satunggal-tunggaling teges wau cocog kaliyan nasing dhawuh. Cacak sadhéngah tiyang saged nyatakaken piyambak. Ing ayat 43 kasebutaken bilih putranipun Kanjeng Nabi Nuh wicanten makaten: "Kula badhé ngili dhateng redi." Nitik punika tamtu wonten jurang, mila saking pamanggih kula, ngemungaken punika kémawon kateranganipun tembung wau ingkang pinanggih ing nalar. Wonten werdi sanèsipun malih, inggih punika manut anggènipun merdéni Khalifah 'Ali. Kacariyos Khalifah 'Ali wau merdéni tembung punika: bangbang wétan sumilak. Tembung tannur, ingkang ugi ateges keren, punika anuwuhaken cacriyosan warni-warni ingkang anèh-anèh. Nanging punika kedah katulak. Juz XII
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh angandika: Angemota ing kono saben-saben barang (kang perlu) nyajodho,1179 sarta kulawarganira, _ kajaba sapa kang wus katiban sabda ing sadurungé - apa déné sapa kang angèstu. Lan ora liya réwangé kang angèstu iku kajaba mung sathithik. 41 Lan dhèwèké acalathu: Padha nungganga prau, kalawan asma- ning Allah lalayarané lan labuhé jangkar; sayekti Pangéranku iku temen Aparamarta, Mahaasih. Ar. dhèwèké Ar. dhèwèké 42 Lan prau iku kalawan momo- tané lumaku ing tengahing alun kang prasasat gunung;1180 sarta Nuh anguwuh anaké lanang, lan iki ana ing kadohan: É, anakku la- nang, nungganga prau karo aku sarta aja anggolong para kafir.1181 1179. Saselé, punika ing basa Arab: zauj, dados tembung zaujain (rimbag tatsniyah kanggé nélak- aken barang kalih), punika inggih namung ateges: sajodho. Awit saking punika punika ateges jaler satunggal èstri satunggal saben sajodhonipun (Rz). Saben-saben barang, punika terang ateges sadaya barang ingkang perlu tumrap Kanjeng Nabi Nuh, dados boten sadaya barang ingkang gumelar maujud wonten ing ngalam donya punika, awit tumrap Kanjeng Nabi Nuh nama kewiyaren teba manawi ndadak lalana ing saindhenging jagad barang. 1180. Kedah dipun èngeti bilih Quran babar pisan boten angrujuki dodongèngan ingkang nyariyosaken bilih banjir topan punika ngelebi salumahing bumi sadaya. Kosokwangsulipun, marambah-rambah Quran mangandikakaken bilih kautusipun Kanjeng Nabi Nuh punika namung dhateng kaumipun, liripun namung dhateng pancer satunggal sarta miturut angger-anggeripun Pangéran siksa punika kedahipun namung andhawahi umatipun Kanjeng Nabi Nuh wau piyambak inggih punika ingkang sami angemohi yakti saha tansah ngangkah badhé nyirnakaken Kanjeng Nabi Nuh tuwin para pandhèrèkipun. Anggènipun kasebutaken bilih toyanipun mili saking jujurang punika ugi anedahaken bilih ingkang ketaman ing banjir ageng punika namung tanah salaladan dados boten saindhenging bumi. Ambekta sadaya barang, nyajodho, punika inggih boten ateges bilih Kanjeng Nabi Nuh ndadak lalana ing saindhenging jagad lajeng mendheti sarupining kéwan ingkang gesang nyajodho, ing pundi kémawon enggènipun. Awit saupami makatena, ambokmanawi panjenenganipun perlu ambetahaken wekdal ngantos sèwonan taun kanggé nglempakaken sarupining titah ing bumi ingkang gesang nyajodho wau, tur ingkang mesthi atanpa damel. Dados terang bilih dhawuh wau namung an- dhawuhaken ambekta nyajodho sadaya barang ingkang sakinten perlu tumrap Kanjeng Nabi Nuh tuwin para titiyang ingkang andhèrèkaken panjenenganipun wonten ing baita. Bébel nyariyosaken, bilih Pangéran anurunaken jawah wonten ing bumi, "temah Ingsun anumpes sakèhé kumelip kang wus Suntitahaké kongsi sirna saka ing bumi," sarta dhawuh dhateng Kanjeng Nabi Nuh ingandikakaken ngrimat wonten ing salebeting baita kéwan dharatan saha peksi èwon warninipun sami nyajodho. Sok tiyanga ingkang gadhah nalar mesthi boten ajeng dhateng cacriyosan punika. 1181. Kacariyos putranipun Kanjeng Nabi Nuh ingkang kapangandikakaken wonten ngriki, punika 615
616 Kanjeng Nabi Hud Ar. parin- tah Ar. anaké Nuh 43 Wangsulané: Kula badhé ngili dhateng redi, ingkang badhé milujengaken kula saking toya. Ing dina iki ora ana kang bisa nylamet- aké saka siksaning Allah kajaba sapa kang sinihan ing Panjene- ngané;1182 lan ombak angalingi wong sakaroné, mulané dhèwèké kalebu golongané kang padha kinelem. 44 Lan didhawuhaké: É, bumi! untalen banyunira, lan, é, men- dhung! sumingkira; lan banyuné (banjur) surut sarta prakara wis kaputus, lan prauné ngandhas ing Judi,1183 sarta didhawuhaké: Sirnaa bangsa kang atindak dudu. putranipun ingkang garwa Kanjeng Nabi Nuh patutan kaliyan sémahipun ingkang rumiyin. Punika dipun kiyataken déning qira'ah (waosan) ingkang angka kalih, inggih punika kados anggènipun maos Bagéndha 'Ali: ibnahâ, jawinipun anaké rabiné (Rz). Para Muslimin ingkang rumiyin-rumiyin ingkang kathah sami nganggé pamanggih punika (JB). Ing ayat 45 tiyang wau ugi kasebutaken: min ahli, ingkang saged dipun jarwani saking sémah kawula. Punika saya ngiyataken pamanggih wau. Sawenèh mastani bilih piyambakipun punika wayahipun Kanjeng Nabi Nuh, namanipun Kan'ân, awit tembung ibn punika kénging dipun tegesi anak lan dipun tegesi putu. 1182. Ukara man rahîma punika saged mengku teges Kang mahambeg welas asih utawi kang sinihan ing Panjenengané. Manawi dipun tegesi: Kang mahambeg welas asih punika mengku kajeng: Gusti Allah, dados suraosipun: ngemungaken ingkang saged milujengaken saking siksa. Déné manawi dipun tegesi kang sinihan ing Panjenengané, lajeng asuraos: boten wonten tiyang ingkang saged rumeksa saking siksa ingkang katurunaken déning Allah, ngemungaken manawi kaayoman déning tiyang ingkang sinihan déning Allah. Ingkang-Mahaasih piyambak 1183. Kacariyos namanipun redi punika ing basa Griek Gordyoei inggih punika: "salah satunggalipun redi ingkang misahaken tanah Armenia ing kidul kaliyan Mesopotamia" (Sale). Miturut tuwan Sale wau: "cariyos ingkang nerangaken bilih baitanipun Nabi Nuh kèndel wonten ing pareden ngriku punika mesthi cariyos ingkang sampun kina sanget, awit inggih cariyos wau cariyosipun bangsa Khaldéan piyambak (Berosus, apud Yoseph): para tukang anjarwani bangsa Khaldee sami ngrujuki pamanggih wau ingkang angsalipun sampun kina sanget, langkung-langkung ing antawisipun titiyang Nasrani Wétanan. Kanggé ngiyataken pamanggih wau, dipun cariyosaken bilih tilas baitanipun Kanjeng Nabi Nuh wau taksih saged dipun tingali wonten ing pareden Cordyoei. Berosus tuwin Abydenus sami nerangaken, bilih nalika jamanipun, wonten pawartos ingkang kados makaten wau. Berosus nerangaken bilih kathah titiyang ingkang sami dudunung ing sakiwa-tengenipun ngriku sami nethèli dhempuling blabag-blabagipun baita wau perlu dipun anggé anèh-anèhan sarta dipun bekta kanggé jimat. Abydenus nerangaken bilih para titiyang wau sami migunakaken kajengipun baita wau kanggé anjampèni sasakit warni-warni, sarta inggih wonten kasilipun ingkang kalayan angéram- eramaken. Manawi kita pitados dhateng cariyosipun Epiphanius, nalika jamanipun Epiphanius wau baita wau taksih saged dipun tingali (Epiph. Haerus, 18). Wonten cariyos malih ingkang nerangaken bilih Sang Nata Heraklius naté tedhak saking kitha Thamanin dhateng redi Al-judi sarta mariksani panggènanipun baita wau (Elmacin, Li.c.l.). Rumiyin ing ngriku ugi wonten satunggaling wihara (monastery) ingkang misuwur, winastan wihara prau, dumunung wonten ing sawenèh redi ing pareden ngriku." Nanging tembungipun Arab Judi punika inggih saged ugi rimbagan saking tembung jud ingkang tegesipun kaluhuran utawi pirena, déné Juz XII
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh 617 45 Lan Nuh anguwuh Pangérané unjuké: Pangéran kawula! saèstu anak kawula punika kalebet kula- warga kawula, saha saèstu, janji Tuwan punika nyata, saha Tuwan punika Adil-adilipun para ingkang sami nyepeng pangadilan. 46 Panjenengané angandika: É, Nuh! Sayekti dhèwèké ora kalebu kulawarganira; satemené dhèwèké iku (anindakaké) saliyané pang- gawé becik;1184 mulané aja sira nyuwun marang Ingsun apa kang sira ora kadunungan kaweruhé; sira, sayekti mundhak sira dadi golongan para kang padha bodho. Ingsun amituturi 47 Dhèwèké munjuk: Pangéran kawula! saèstu kawula angayom ing Tuwan, sampun ngantos kawu- la nyuwun ing Tuwan samukawis ingkang kawula boten kadunungan kawruhipun; saha, manawi Tuwan boten angampunten ing kawula tuwin boten aparing wilasa ing kawula, kawula badhé kagolong para ingkang sami kapitunan. panambang ingkang awujud aksara yâ, punika minangka kanggé nisbataken. 1184. Tegesipun ukara punika dipun cethakaken déning ukara tunggilipun ingkang mungel: . Dlamir hu ing ukara warni kalih punika sami tiyangipun. Kedah dipun èngeti bilih ing basa Arab, manawi badhé mastani satunggaling tiyang kadi déné sumariranipun satunggaling sisifatan, tiyang wau boten katembungaken kadi déné tiyang ingkang kasinungan sisifatan wau, nanging katembungaken kadi déné sisifatan wau piyambak. Upaminipun tem- bung sayekti dhèwèké iku mulya utawi tembung sayekti dhèwèké iku pradhah, punika mengku teges mastani bilih piyambakipun punika sumariranipun mulya lan pradhah. Ing Quran wonten dhawuh ingkang mungel makaten jawinipun: kautaman iku wong kang angèstu, salajengipun (2: 177); punika mengku teges mastani bilih tiyang ingkang kados â makaten wau sumariranipun katulusan. Dados punika ateges satemené dhèwèké iku sumariraning saliyané panggawé becik. Waosanipun ingkang angka kalih, ukara punika mawi fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken wekdal ingkang sampun kalampahan): 'amila tegesipun nindakaké, boten mawi tembung mashdar (lingga) 'amalun ingkang ateges: tindak. Lah punika ugi ambuktèkaken leresipun teges ingkang sampun kagelaraken ing nginggil wau.
618 Kanjeng Nabi Hud Juz XII 48 Didhawuhaké (mangkéné) É, Nuh! Mudhuna kalawan karahayon sarta Panjenenganingsun saka berkah tumrap marang sira sarta tumrap para bangsa saka golongan kang mèlu sira, lan bakal ana bangsa-bangsa kang bakal Ingsun paringi pasadhiyan, tumuli siksa kang nglarani saka Panjenenga- ningsun bakal angenani dhèwèké. Ar. gaib pawarta- sawenèhing pawarta prakara kang ora katon, kang Ingsun wedharaké marang sira, iku sira ora weruh - sira sarta bangsanira ya ora - ing sadurungé iki; mulané disabar; sayekti, kawu- sanan (kang becik) iku bagéané para kang padha anjaga dhiri (saka ing ala).1185 49 Iki RUKU' 5 Lalampahanipun Nabi Hud 50-57. Nabi Hud anggelaraken wulang dipun mengsahi sarta aparing pèpènget. 58-60. Para ingkag sami mengsahi kalebur. a. 903 b. 905 50 Lan marang 'Ada (Ingsun angutus) saduluré, Hud.b Calathu- né: É, bangsaku! padha ngawulaa ing Allah, kowé ora duwé sesem- bahan saliyané Panjenengané; ora liya kowé tukang nganggit-anggit (panggorohan): iku kajaba 1185. Pawartos-pawartos prakawis gaib, punika sanès cariyosipun Kanjeng Nabi Nuh wau, nanging nasibipun para titiyang Makkah ingkang sami milawani dhateng Kanjeng Nabi Suci, kados déné ingkang kawengku ing cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh wau. Ukara sambetipun - di sabar - punika sampun saged anedahaken kanthi terang punapa ingkang dipun karsakaken "pawartos gaib" punika, awit ingkang perlu dipun entosi kalayan sabar punika nasibipun para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, sanès prakawis ingkang magepokan kaliyan cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh. Ing pungkasaning ruku' ingkang sampun, ugi wonten sebutanipun dhateng mengsahipun Kanjeng Nabi Suci sawarni punika. Makaten ugi kula aturi mirsani surat 26, ing ngriku saben mentas nyariyosaken cariyos lalampahanipun nabi, mesthi dipun pungkasi kalayan dhawuh: "Sayekti ing kono ana tandha yakti, nanging dhèwèké kang akèh ora padha angèstu." Lah ing dhawuh ngriku mengku katerangan bilih para ingkang sami milawani Kanjeng Nabi, mesthi badhé nandhang nasib kados déné ingkang kasandhang para ingkang sami milawani dhateng para andika nabi ingkang sampun-sampun.
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Hud 51 É, bangsaku! aku ora njaluk pituwas kowé ing atasé prakara iku; pituwasku mung ana ing Panjene- ngané, kang wus anitahaké aku; lah apa ta kowé iku padha ora ngerti? Ar. amuwu- hi kowé 52 Apa déné, o, bangsaku! ing padha nyuwuna pangapura Pangéranira, tumuli tobata marang Panjenengané, Panjenengané bakal angutus mendhung marang ing dhuwurira angesokaké udan ange- mohi, sarta, amuwuhi kakuwatan marang kakuwatanmu tuwin aja kowé padha duraka maléngos. 53 Dhèwèké padha calathu: É, Hud! Kowé ora anekakaké bukti kang terang marang aku, lan aku ora bakal padha ninggal sesemba- hanku marga saka calathumu, lan aku iki dudu wong kang padha angèstu marang kowé: 54 Ora liya aku iki mung padha kandha, yèn sawenèhing sesem- bahanku anibakaké wilalat marang kowé. Calathuné: Sayekti aku iki aneksèkaké marang Allah lan ko- wé iya padha neksènana, yèn aku iki lebaran saka barang kang padha kok sekutokaké (marang Allah). 55 Saliyané Panjenengané mula- né padha anandukna sandi-upaya- mu kabèh baé marang aku; tumuli aku aja kok wènèhi sumené; Ar. diasta kuncungé déné iki suméndhé lan marang Allah, Pangéranku Pangéranmu; ora ana titah kang asipat urip kang ora dikawasani Panjenengané; sayekti Pangeranku iku ana ing dalan kang bener.1186 56 Sayekti aku 1186. Ukara: Pangéranku iku ana ing dalan kang bener, punika ateges bilih Panjenenganipun 619
620 Kanjeng Nabi Hud Juz XII kowé padha maléngos, lah temen aku wis nekakaké marang kowé ayahan anggonku kautus marang kowé sarta Pangéranku bakal anyalini bangsa saliyané kowé, lan kowé ora bisa amitunani Panjenengané apa-apa; sayekti Pangéranku iku marang samubarang rumeksa.1175 57 Ananging manawa 58 Lan bareng paréntah-Ingsun wis tumeka, Ingsun anyalametaké Hud sarta para kang padha angès- tokaké dhèwèké, kalawan wilasa saka Panjenenganingsun, sarta pa- dha Ingsun selametaké saka siksa kang keras. 59 Lan iya iku 'Ad dhèwèké padha angemohi timbalan-timbala- ning Pangéran sarta padha andha- ga para utusan-É, tuwin padha manut paréntahing sarupané kang gumedhé angas (ing kasunyatan). a. 910 Ut. lebura 60 Lan dhèwèké dielud ing we- welak ana ing donya ikia sarta ing dina kiyamat; O, lah sayekti, 'Ad iku angafiri Pangérané; O, lah, 'Ad bangsané Hud, sirnaa. RUKU' 6 Lalampahanipun Nabi Salih 61-64. Nabi Salih anggelaraken wulang sarta pèpènget. 65-_68 Ingkang mengsahi sami lebur. b. 911 c. 912 61 Lan marang Tsamudb Ingsun angutus saduluré Salih.c Calathuné: O, bangsaku! padha angawulanana Allah, kowé padha ora duwé se- sembahan saliyané Panjenengané; tansah anglenggahi adil, mokal manawa Panjenenganipun ngantos nyirnakaken tiyang tulus tuwin mokal tiyang ingkang atindak dédé ngantos saged oncat saking siksa-Nipun (Bd).
Surat 11 a. 913 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Salih Panjenengané wus andadèkaké ko- wé saka bumi, sarta angenggonaké kowé ana ing kono; mulané padha nyuwuna Panjene- Pangapura ngané, tumuli padha tobata marang Panjenengané; sayekti Pangéranku iku caket, nyembadani. 62 Dhèwèké padha calathu: O, Salih temen kowé iku wong ing golonganku, ing sadurungé iki dadi dununging pangarep-arep kang gedhé; apa kowé (saiki) anglarangi aku padha angawulani apa kang dikawulani bapak-bapakku? Lan sayekti aku iki padha ana ing semang-semang kang abanget ma- rang apa kang kok uwuh tumrap ing aku. bangsaku! mara aku kandhanana, manawa aku kadunungan bukti kang terang saka Pangéranku, sarta Panjene- ngané amaringi wilasa aku saka Sarirané - lah sapa ta kang bakal mitulungi anulak Allah yèn ta aku andagaa marang Panjenengané. Mulané, ora pisan kowé iku padha angundhaki apa-apa marang aku, saliyané kapitunan: 63 Calathuné: O, 64 Lan, O, bangsaku! iki unta wadon kagunganing Allah tumrap marang kowé,a sawijining tandha; mulané karebèn baé mangan ana ing bumining Allah, lan aja kowé anggepok kalawan piala, mundhak siksa kang parek angenani ing kowé. (wong Tsamud) padha ambelèh (unta) iku tumuli dhèwèké (Salih) acalathu: Kowé padha abungah-bungaha ing omah- mu telung dina, iku janji kang ora maléca. 65 Ananging 621
622 Kanjeng Nabi Hud Juz XII 66 Lah bareng pancasan Ingsun wis tumeka, Ingsun anyalametaké Salih sarta para kancané kang padha angèstokaké kalawan wilasa saka Ingsun, tuwin (padha Ingsun salametaké) saka asoré ing dina iku; sayekti Pangéranira iku Ing- kang-Prakosa, Ingkang-Minulya. b. 915 67 Sarta swara gumludhug anye- rang para kang padha atindak dudu,b temahan dhèwèké padha dadi awak kang tanpa mosik ana ing omahé. Ar. padha angafiri Ut. lebura 68 Kaya-kaya ing kono iku dhè- wèké ora tau angenggoni; o, sayek- ti Tsamud iku angafiri Pangérané, o, sayekti, sirnaa Tsamud! RUKU' 7 Lalampahanipun Nabi Luth 69-76. Kawartosaken dhateng Nabi Ibrahim bab badhé lahiripun anak jaler sarta katemahanipun Nabi Luth. 77-80, Wawan ginemipun Nabi Luth kaliyan umatipun. 81, 82. Piyambakipun sami dipun lebur. 83. Para titiyang Makkah sami dipun paringi sumerep katemahan ingkang kadhos makaten. 69 Lan sayekti temen para utu- san-utusan-Ingsun1187 wus padha anekani Ibrahim kalawan pawarta bubungah. Padha angucap: Raha- yu! Wangsulané: Rahayu! Sarta tanpa taha angladèkaké panggang pedhèt. Ar. tumawa dhèwèké weruh, tangan-tangané padha ora angge- pok marang iku,1188 panemuné iku 70 Bareng 1187. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 18: 1-7. Quran boten ngandikakaken kanthi ceplos bilih utusan punika malaikat. 1188. Punika boten sami kaliyan kateranganipun Bébel (Purwaning Dumados 18: 8), awit Bébel nyariyosaken bilih para utusan wau sami nedha olah-olahan pedhèt saha tetedhan sanès pasugatanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Kados déné ingkang katerangaken déning tuwan Rodwell, katranganipun para pandhita Yahudi inggih béda kaliyan kateranganipun Bébel wau. Tuwan Rodwell mawi nyebutaken Is. Baba Mezia, fol. 86 ingkang anyebutaken: "Panjenengané padha api-api dhahar."
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Luth 623 anèh sarta rumasa wedi marang dhèwèké. Padha calathu: sampun sampèyan ajrih, saèstu kula punika sami kautus dhateng umatipun Luth. Ar. kalawan 71 Sarta rabiné ngadeg (ana ing kono) karo angguguyu; tumuli Ingsun aparing pawarta bubungah marang dhèwèké bakal anak-anak Ishaq, sarta ing sawisé Ishaq (bakal apuputu) Ya'qub.1189 72 Calathuné: O, angéram-éram- aké!1190 punapa badhé kula gadhah anak, tiyang kula punika sampun sepuh sanget, sarta punika, laki kula, sepuh sanget? Saèstu, punika barang ingkang angéram-éramaken. (inggih) sampun calathu: Punapa sampéyan anggumuni pa- réntahipun Allah? Wilasanipun Allah sarta berkah-Ipun dhumawah dhateng sampéyan o, batihing griya;1191 saèstu Panjenenganipun punika Pinuji, Linuhung. 73 Dhèwèké padha 1189. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 18: 10-12. Wayah (Kanjeng Nabi Ya'qub) kasebutaken, punika kanggé anedahaken bilih putranipun wau badhé gadhah turun. Kaèngetana ugi bilih tembung warâ, ingkang limrahipun ateges saburiné utawi sangarepé, punika ugi ateges putu - TA: . Awit saking punika mila tembung wau kula tegesi kados jarwan ing nginggil. Ing panggènan sanès Quran Suci nyebutaken lah nama Ya'qub dipun sambeti tembung nâfilah, punika nedahaken kanthi terang, bilih panjenenganipun punika kaprenah wayah kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim. 1190. Tembungipun ingkang asli: yâ wailatâ, sarta rèhning tembung wail punika limrahipun mengku teges cilaka, mila mantukipun ukara wau kedah dipun tegesi: Cilaka aku! Nanging rèhning ukara punika kanggé nembungaken pasambat susah tuwin prihatos, mangka kawontenan nalika ukara wau kaucapaken punika kawontenan bingah, mila anggèn kula anjarwani radi béda sakedhik. Suprandéné inggih dipun èngetana bilih miturut waton-waton ingkang kénging pinitados sanget, tembung wail punika dipun anggé kanggé sabawaning gumun, sami ugi punapa saweg wonten ing kawontenan begja punapa cilaka. Kadosta TA nerangaken: "Sarta wail punika kanggènipun mengku suraos gumun." Para mufassirin sami gadhah pamanggih bilih inggih makaten punika tegesipun tembung wau ing ngriki (Kf, Bd). Miturut AH tembung wau tembung ingkang asring dipun anggé déning titiyang èstri, manawi ngalami punapa-punapa ingkang murugaken gumun. 1191. Rabinipun satunggaling tiyang, punika kagolong . Malah menggah ing sajatos-
624 Kanjeng Nabi Hud Juz XII 74 Bareng si wedi wis sumingkir saka Ibrahim sarta pawarta bubu- ngah wis tumeka marang dhèwèké, dhèwèké amadoni ing dalem (prakara) umaté Luth.1192 Ingsun 75 Sayekti Ibrahim iku temen momot lembah manah akèh tobaté (maring Allah). 76 O, Ibrahim! togna baé iki sayekti pancasané Pangéranira te- men wus tumeka, lan sayekti, siksa masthi tumiba marang dhèwèké, tanpa kena ditulak. a. 197 (para uma- té) 77 Lan bareng para utusan- Ingsun wus tumeka marang Luth,a iki nusahaké marang dhèwèké, sarta ora kuwagang angayomi1193 tuwin acalathu: Iki dina kang rekasa. 78 Lan umaté anekani dhèwèké, (kaya-kaya) kalawan lumayu ang- goné amarani dhèwèké, lan ing mau-mauné pancèn gawéné anin- dakaké panggawé ala. Calathuné: É, umatku, iki anak-anak wadon - iku luwih suci - tumrap marang kowé, lah padha diprayitna marang (siksaning) Allah, sarta aja padha anisthakaké aku tumrap marang dhayoh-dhayohku; apa ta kowé iku ora ana siji-sijia sing burus ing budhi?1194 jatosipun ingkang asli katuju ing dhawuh punika, punika garwanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Tembung saminipun punika ugi kagem wonten ing 33: 33, inggih punika ingkang tumrap Kanjeng Nabi Suci, déné ingkang kagolong ahlu-l-bait ing ngriku, para garwa tuwin putra-putranipun Kanjeng Nabi. 1192. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 18: 21-23. 1193. Tembung dhar' ingkang asalipun ateges ngethungaken asta (LL), punika kanggènipun kalayan mengku suraos kiyat utawi saged (TA, TH, Kf, YB). Milanipun ukara punika ateges: dhèwèké ora bisa nindakaké suwijining prakara, utawi ateges dhèwèké ora kuwagang (ora duwé kakuwatan) kanggo ngrampungi prakara iku (Q-LL). 1194. Nitik Purwaning Dumados 19: 9, Kanjeng Nabi Luth punika wonten ing kitha ngriku tiyang énggalan: "Harata, wong siji iki ana ing kéné dadi wong neneka, teka arep ngakimi aku," sarta rèhning
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Luth 79 Dhèwèké padha mangsuli: Kowé rak wis weruh temenan, yèn aku padha ora duwé mélik marang anak-anakmu wadon, lan sayekti kowé iku temen weruh apa kang padha dakkarepaké. Ar. tumrap 80 Calathuné: Ah, lamuna aku duwé kakuwatan kanggo nulak kowé, utawa dak ngungsi marang Panulung Kang Prakosa.1194A a. 197A 81 Padha calathu: O Luth! kula punika saèstu para utusanipun Pa- ngéran ijengandika; piyambakipun sami angéngingi boten badhé ijengandika; milanipun ijengandika oncataken para pandhèrèka ije- ngandika ing sapéranganing dalu - sarta sampun ngantos wonten satunggal-tunggala golongan ije- ngandika ingkang wangsul - kaja- wi sémah ijengandika,1195 amargi saèstu, punika badhé nandhang punapa ingkang sami dipun san- dhang; saèstu wancinipun ingkang sampun tinamtu punika wanci gagat bangun; punapa wancinipun gagat bangun boten sampun caket? para utusan wau sami sanès asli ngriku, mila titiyang ing kitha ngriku sami ngawisi Kanjeng Nabi Luth kanggènan para utusan wau. Kanjeng Nabi Luth nawèkaken putra-putranipun èstri kanggé tanggelan, supados panjenenganipun dipun idini kanggènan tamunipun wau; mila makaten awit miturut ingkang kacetha ing 15: 70 panjenenganipun dipun awisi nampèni tamu tiyang sanès asli ngriku wonten ing dalemipun: "Apa aku ora wis padha nglarangi kowé tumrap wong-wong liya?" inggih punika boten kénging suka pangayoman. Déné ingkang makaten wau wonten sababipun, inggih punika tansah ngandhut kuwatos margi wontenipun peperangan antawisipun pancer satunggal kaliyan satunggalipun. Prayogi dipun pèngeti ugi bilih manawi miturut pamanggihipun para mufassirin ingkang kathah-kathah, ingkang katawèkaken déning Kanjeng Nabi Luth punika sanès kok putranipun èstri piyambak, nanging titiyangipun èstri pancer ing ngriku, awit nabi makaten manawi ambasakaken titiyangipun èstri panceripun katembungaken putranipun piyambak (Rz, JB), sarta manawi Kanjeng Nabi Luth ngandika makaten wau, punika boten sanès inggih namung mengku karsa ngèngetaken pasrawunganipun jaler lan èstri manut punapa mesthinipun. Namung sajakipun wangsulaning kaumipun punika anggayut putranipun èstri Kanjeng Nabi Luth piyambak. 1194A. Allah punika panulung ingkang prakosa. Tiyang tulus samangsa manggih riribed, dhateng Panjenenganipun punika anggènipun ngungsi. Tembung pangiket au punika tegesipun utawa, sarta ateges malah, inggih punika saminipun tembung bal (Mgh-LL). 1195. Mirsanana Purwaning Dumados 19: 26. 625
626 Kanjeng Nabi Hud Juz XII Ut. tinulis 82 Lah bareng pancasan-Ingsun wus tumeka, Ingsun walik1196 sarta Ingsun udani watu,1197 barang kang wus pinancasan,1198 tumaruntun. 83 Tinengeran (minangka siksa) ing ngarsaning Pangéranira; lan iku ora adoh saka para kang padha atindak dudu.1199 RUKU' 8 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Syu'aib 84-93. Nabi Syu'aib anggelaraken wulang dipun mengsahi sarta apèpènget. 94, 95. Siksa andhawahi titiyang. Ut. becik 84 Lan marang Madyan (Ingsun angutus) saduluré, Syu'aib.a Cala- thuné: É, Umatku! padha ngawu- lanana Allah, kowé padha ora duwé sesembahan saliyané Panje- nengané, sarta aja padha angurangi timbangan; sayekti ukuran lan pandelengku kowé iku padha gemah ripah, lan sayekti aku iku nguwatiraké kowé marang siksa- ning dina kang anglimputi: 1196. Lindhu ageng, punika ingkang nyirnakaken babar pisan kitha-kitha, ngantos kados dipun walik grembyang. Ing 15: 73 siksa punika sinebut shaihah, jawinipun suwanten gumuruh ing sadèrèngipun wonten lindhu. Mirsanana 918. Cacriyosan-cacriyosan ingkang nyariyosaken bilih malaikat Jibril nginggahaken kitha-kitha wau dhateng langit lajeng dipun dhawahaken mangandhap, punika cacriyosan ingkang babar pisan boten wonten watonipun. 1197. Jawah séla punika saged ugi margi saking panjeblugipun redi latu ingkang sinartan lindhu. Mirsanana 918. 1198. Tembung sijjil punika tembung Arab tulen, dados sanès kelanturipun tembung Persi sang-i- gil, kados pangintenipun sawenèh tiyang ahli basa. Tembung sijjil punika asal saking tembung sajala, tegesipun: ngesokaken (toya). Saking tembung punika lajeng karimbag dados pinten-pinten warni kados adatipun ing basa Arab. Upaminipun, tembung kriya sajjala, jawinipun: nyerat wonten ing dalancang utawi wonten ing serat gulungan, utawi mancasi manut kukum; sajalabu, jawinipun: ngejori piyambakipun ing sawenèh prakawis; aslinipun tumrap mendhet toya, asjalahu, jawinipun ngebaki timba; insajala, jawinipun: (toya) gumrojog; déné tembungipun aran, kadosta sijill ateges seratan utawi gulungan, sajl ateges timba ageng kebak toya tuwin sanès-sanèsipun (LL). Cocog kaliyan tegesipun ingkang asli nyerat, tembung sijjil punika ateges barang ingkang sampun sinerat utawi sampun pinancasan tumrap piyambakipun (Q-LL), utawi miturut anggènipun negesi AO kathah tuwin atos (LL). 1199. Kados déné tuladha ingkang sampun, wekasaning dhawuh punika wangsul dhateng rembag bab prakawis pidananipun para titiyang Makkah ingkang sami mengsahi ing Kanjeng Nabi Suci.
Surat 11 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Syu'aib 85 Lan, o, umatku! padha ang- ganepana ukuran lan timbangan kalawan jejeg, sarta aja padha amitunani wong-wong ing barang barangé tuwin aja atindak rusuh ing bumi, agawé wisuna: ing Allah iku luwih becik tumrap ing kowé, manawa kowé iku padha wong angèstu, lan aku iku dudu juru-rumeksa marang kowé.1200 86 Apa kang dumunung 87 Dhèwèké padha calathu: O, Syu'aib! apa salatmu iku marén- tahi kowé, supaya aku padha ninggala apa kang padha disembah bapak-bapakku, utawa supaya tu- mrap bandhaku aku ora padha tumindak Sayekti sakarepku? kowé iku temen wong momot, wong burus. 88 Calathuné: O, umatku! kapri- yé panimbangmu, manawa aku kadunungan bukti terang saka ing Pangéranku, sarta Panjenengané angrijekèni aku saka Sarirané, rijeki kang becik; sarta ora pisan aku duwéa karep, yèn anggonku anyulayani kowé iku, arep marani apa kang dak cegahaké ing kowé; ora liya karepku kajaba mung ambecikaké apa sakuwasaku; lan ora liya, pitulung kalaksanané becik prakaraku iki, kajaba ana ing Allah; ing Panjenengané sumén- dhéku sarta marang Panjenengané anggonku adhedhépé: 1200. Baqiyyatullâh punika ingkang langkung ceples dipun tegesi péranganing tindakipun manusa ingkang taksih dumunung wonten ing Allah, inggih punika tindak tulus utawi utami ingkang ganjaranipun langgeng. Dados tembung punika tegesipun sami kaliyan tembung bâqiyat ing 18: 46 tuwin ing 19: 76. Rgh tuwin TA milih teges punika. Nanging tembung punika ugi kénging dipun tegesi barang ingkang sampun dipun lilakaken déning Allah dhateng manusa ing sasampunipun manusa nglunasi sambutanipun dhateng ngasanès. 627
628 a. 902 b. 919 c. 915 d. 918 Kanjeng Nabi Hud 89 Lan manèh, o, umatku! panu- lak marang aku iku aja nganti andadèkaké kowé padha atindak dosa, mundhak kowé bakal padha nandhang padhané sapanandhangé umaté Nuh,a utawa umaté Hudb utawa umaté Salihc lan ora pisan umaté Luthd iku adoh saka ing kowé: 90 Sarta padha nyuwuna nga- pura Pangéranmu, tumuli padha tobata marang Panjenengané; sayekti Pangéranku iku Mahaasih, Sutresna. 91 Padha calathu: É, Syu'aib! aku padha ora mangerti marang apa calathumu kang akèh-akèh iku, lan sayekti, panyawangku, ana ing golonganku kéné, kowé iku temen apes, lan aja angèlingi kula- wangsamu amasthi kowé wis dak bandhemi watu, lan mangsa menanga kowé nglawan aku. 92 Calathuné: O, umatku! apa kulawangsaku iku ingatasé kowé luwih aji tinimbang Allah? lan kowé padha anganggep sapélé Panjenengané, kosingkur; sayekti Pangéranku iku anglimputi saba- rang panggawému. 93 Lan manèh, o, umatku! padha tumindaka ing sabisa-bisamu, aku dhéwé iya daktumindak; kowé bakal énggal padha weruh, sapa kang bakal katekan siksa kang angasoraké awaké, lan sapa sing wong goroh, lan padha anga- wasana, sayekti aku iki iya anga- wasaké, barenganmu. Juz XII
Surat 11 a. 920 Ar. ama- ngarepi Ut. panggo- nané kang padha Pamidananipun dhateng tiyang awon 94 Lan bareng pancasan-Ingsun wus tumeka, Ingsun anyalametaké Syu'aib sarta kancané kang padha angèstu kalawan wilasa saka Panjenenganingsun, sarta swara gumludhug anyerang para kang temahan padha atindak dudu, dhèwèké padha dadi awak kang tanpa mosik ana ing omahé,a 95 Kaya-kaya ing iku dhèwèké ora tau angenggoni; o, sayekti le- bur Madyan, kaya leburé Tsamud. RUKU' 9 Pamidana dhateng tiyang awon punika angger-anggering Pangéran 96-102. Tindak dédé punika ingkang anjalari dhumawahing pidana dhateng Fir'aun. 103-105. Para ingkang mengsahi Kanjeng Nabi Suci inggih anemahi makaten. 106, 107. Pidana punika perlunipun kanggé andandosi, sarta boten langgeng. 108. Para tiyang ingkang tulus nampi pradana ingkang tanpa pedhot 109. Para titiyangipun ing Makkah badhé nampi pidana. temen Ingsun wus angutus Musa kalawan tim- balan-timbalan Ingsun sarta wisésa kang cetha. 96 Lan sayekti 97 Marang Fir'aun sarta para panggedhé-panggedhéné, ananging iki padha manut paréntahing Fir'aun, lan ora pisan paréntahing Fir'aun iku tuturutan bener. 98 Ana ing dina kiyamat dhè- wèké bakal angirid golongané, sarta padha digiring marang geni: lan ala papanthan kang digiring iku! 99 Lan ana ing (donya) iki sarta ing dina kiyamat dhèwèké padha dielud ing wewelak: ala paparing kang bakal pinaringaké! 629
630 Ar. (kaya) dierit Ar. ora padha mu- wuhi apa- apa ing dhèwèké saliyané Kanjeng Nabi Hud sawenèhing pawarta (katemahaning) kutha-kutha, kang Ingsun caritakaké marang sira; sawenèhé ana kang ngadeg lan (sawenèhé) ana kang rubuh. 100 Iki 101 Lan ora pisan Ingsun anga- niaya dhèwèké, balik dhèwèké kang padha anganiaya marang awaké dhéwé; lah para sesemba- hané kang padha disambat-sebuti, saliyané Allah, ora pisan makolèhi apa-apa ing dhèwèké, samangsa pancasané Pangéranira wus tume- ka; lan mung padha muwuhi karu- sakané. 102 Lan kaya mangkono iku pi- danané Pangéranira nalika amida- nani kutha-kutha, kang padha atindak dudu; sayekti pidana-Né iku anglarani, keras. 103 Sayekti, ing jeroné iku te- men ana tandha tumrap sapa kang wedi ing siksa akhirat; iki dina enggon kaimpuning para manusa, sarta iki dina adeging pasaksi. 104 Lan iku ora pisan Ingsun sumenèkaké, kajaba tumeka mang- sa kang wus tinamtu. 105 Ing dina kang bakal tume- ka, ora ana jiwa sawiji caturan, kajaba kalawan idin Panjenengané, lah sawenèhé padha cilaka sarta (sawenèhé) padha begja. 106 Wondéné para kang padha cilaka, lah bakal padha ana ing jero geni, ana ing kono bakal padha kadunungan pangadhuh lan pan- jerit; Juz XII
Surat 11 Pamidananipun dhateng tiyang awon 631 107 Padha manggon ing kono sasuwéné langit-langit lan bumi isih, kajaba apa karsané Pangé- ranira; sayekti Pangéranira iku Ingkang-Mahabisa-Anindakaké ma- rang apa kang dikarsakaké.1201 1201. Wawangen dangunipun manggèn wonten ing naraka - kajaba apa karsané Pangéranira - punika wonten ing Quran Suci kasebutaken ambal kaping kalih, inggih punika ing ngriki tuwin ing 6: 129. Punika anedahaken kalayan terang bilih siksa ing naraka punika boten langgeng. Manawi kacundhukaken kaliyan ayat sambetipun, saya langkung terang malih. Ing ayat sambetipun wau ugi katerangaken bilih tiyang ingkang wonten ing suwarga punika inggih badhé manggèn wonten ing ngriku sadangunipun langit-langit lan bumi taksih; nanging punika lajeng katungka kasambetan ing katerangan: paparing kang tanpa ana pedhoté, dados nedahaken bilih sajatosipun langgengipun suwarga punika tanpa wonten watesipun, déné dhawuh: kajaba apa karsané Pangéranira, punika namung kanggé medharaken panguwaos saha kaagunganipun Pangéran ingkang atanpa wates. Nanging ingkang tumrap naraka, dhawuh kajaba apa karsané Pangéranira, punika kasambetan pratélan ingkang ngiyataken wawangen ingkang sampun kadhawuhaken, awit tembung fa'âl makaten manawi dados sifatipun Pangéran, anedahaken bilih Panjenenganipun kepareng nindakaken barang-barang, sanajan ingkang tumrap ngasanès katingal langka. Déné tembung fa'il punika rimbagan saking tembung fa'il (jawinipun kang nindakaké) ingkang dipun sangetaken (para masastra Arab namakaken: amtsilatu-l- mubâligh. Ingkang anjawèkaken). Dados dhawuh ingkang sami ungelipun, tumrap prakawis warni kalih, lajeng kasambetan ing pratélan ingkang béda sanget, punika anedahaken bilih dhawuh tumrap prakawis warni kalih wau mengku suraos ingkang boten sami. 1201. Wawangen dangunipun manggèn wonten ing naraka - kajaba apa karsané Pangéranira - punika wonten ing Quran Suci kasebutaken ambal kaping kalih, inggih punika ing ngriki tuwin ing 6: 129. Punika anedahaken kalayan terang bilih siksa ing naraka punika boten langgeng. Manawi kacundhukaken kaliyan ayat sambetipun, saya langkung terang malih. Ing ayat sambetipun wau ugi katerangaken bilih tiyang ingkang wonten ing suwarga punika inggih badhé manggèn wonten ing ngriku sadangunipun langit-langit lan bumi taksih; nanging punika lajeng katungka kasambetan ing katerangan: paparing kang tanpa ana pedhoté, dados nedahaken bilih sajatosipun langgengipun suwarga punika tanpa wonten watesipun, déné dhawuh: kajaba apa karsané Pangéranira, punika namung kanggé medharaken panguwaos saha kaagunganipun Pangéran ingkang atanpa wates. Nanging ingkang tumrap naraka, dhawuh kajaba apa karsané Pangéranira, punika kasambetan pratélan ingkang ngiyataken wawangen ingkang sampun kadhawuhaken, awit tembung fa'âl makaten manawi dados sifatipun Pangéran, anedahaken bilih Panjenenganipun kepareng nindakaken barang-barang, sanajan ingkang tumrap ngasanès katingal langka. Déné tembung fa'il punika rimbagan saking tembung fa'il (jawinipun kang nindakaké) ingkang dipun sangetaken (para masastra Arab namakaken: amtsilatu-l- mubâligh. Ingkang anjawèkaken). Dados dhawuh ingkang sami ungelipun, tumrap prakawis warni kalih, lajeng kasambetan ing pratélan ingkang béda sanget, punika anedahaken bilih dhawuh tumrap prakawis warni kalih wau mengku suraos ingkang boten sami. Ingkang tumrap naraka, dados wawangen saèstu, jalaran Gusti Allah punika Ingkang-Mahasaged Anindakaken, ingkang anindakaken sabarang rèh ingkang dados kaparenging karsa-Nipun, nadyan tumrap manusa katingalipun langka. Nanging ingkang tumrap suwarga, boten dados wawangening kalanggenganipun, jalaran punika paparing kang tanpa ana pedhoté, wangsul punika namung kanggé amedharaken kaagunganipun Pangéran. Hadits pangandika Nabi Suci kathah ingkang kénging kanggé bukti leresipun katerangan kasebut ing nginggil. Upaminipun kémawon, salah satunggaling hadits-hadits punika, ingkang kasebut wonten ing salah satunggaling kitab hadits ingkang kénging pinitados sanget, ing wekasaning dhawuh hadits wonten ingkang mungel makaten: "Allah banjur bakal angandika mangkéné: Para malaikat sarta para nabi lan para susetya kabèh padha genti-genti mitulungi para wong dosa, lan saiki kang ana ing kono kari wong kang ora ana manèh kang bisa mitulungi kajaba mung Ingkang-Mahaasih. Mulané Panjenengané iya bakal mundhut sacawuk saka geni sarta angwetokaké wong-wong kang padha durung tau nindakaké kabecikan babar pisan" (Mus). Ing Kanzu-l-'Ummal ugi nyebutaken hadits: "Sayekti bakal teka dinané ing naraka samangsa iku bakal dadi kaya déné sawah kang garing ing sawusé loh- jinawi ing sawatara mangsa." Wonten malih: "Sayekti bakal teka dinané ing naraka kang ing kono bakal ora ana manèh wong siji-sijia" (jilid VII kaca 245). Wonten malih pangandikanipun Bagéndha 'Umar ingkang kasebut wonten ing riwayat (mirsanana Fathu-l-Bayan, Fathu-l-Bari, Durri Mantsur tuwin Hadi-l-Arwahipun Ibni Qayyim): "Nadyan kang dumunung ing naraka iku akèh nganthi kaya déné wedhi ing sagara wedhi, meksa bakal teka dinané samangsa dhèwèké bakal padha diwetokaké saka ing kono." Taksih wonten saprakawis ingkang perlu katerangaken, inggih punika bab panganggénipun tembung abad (ingkang limrahipun dipun tegesi salami-laminipun). Manggèn wonten ing naraka (abadan) punika kasebutaken wonten ing Quran Suci ambal kaing tiga, inggih punika ing 4: 169, 33: 65, tuwin ing 72: 23. Ing tigang panggènan punika sadaya, tembung wau kula tegesi lawas (suwé banget), sarta nitik ingkang sampun katerangaken ing nginggil sajakipun teges punika kados sampun leres. Kedah dipun èngeti bilih tembung abad punika ateges: lami (LL), sami kaliyan tembung (Mgh), utawi kados anggènipun negesi TA, jawinipun: mangsa suwé kang ora ana watesé. Abad ugi ateges wekdal (kalayan mengku suraos walaka,
632 Kanjeng Nabi Hud Juz XII 108 Déné para kang padha ginawé begja, lah bakal padha ing jeroning patamanan, padha mang- gon ing kono, sasuwéné langit- langit lan bumi isih, kajaba apa karsané Pangéranira: paparing kang tanpa ana pedhoté.1202 109 Mulané aja sira dumunung ing semang-semang tumrap apa kang padha sinembah iki; ora liya dhèwèké iku kajaba padha manem- bah kaya panembahané bapak- bapakné biyèn; lan sayekti, temen Ingsun bakal amituwasi ganep ma- rang dhèwèké apa pandumé, tanpa nganggo sudan. RUKU' 10 Para angèstu kedah sami anyingkiri awon 110-113 Para angèstu sampun ngantos tumiyung dhateng para atindak dédé. 114-117. Awon dipun singkiri, amargi wisunanipun masthi awon. 118, 119. Bédanipun boten kénging dipun icali. 120. Cariyos lalampahan para Nabi ingkang rumiyin-rumiyin kaparingaken minongka panglipur. 121-123. Kedah dipun entosi kados pundi kawusananipun. 110 Lan sayekti temen Ingsun wus amaringi kitab marang Musa, ananging sing ditindakaké amila- boten winatesan) utawi wekdal ingkang tanpa wonten telasipun; dados asuraos langgeng. Nanging teges satunggalipun wau wonten ing kapustakan Arab ugi dipun anggé, mila wonten jama'-ipun puna-pa, inggih punika âbâd. Lah saupami tembung wau namung mligi ateges langgeng thok, yekti tanpa teges mawi wonten jamanipun punapa wau. Rgh ugi suka ular-ular bab prakawis teges satunggalipun wau (inggih punika bilih abad punika ateges lami), awit panjenenganipun nerangaken ateges barang lastantun wontenipun ngantos abad, sarwi anerangaken inggih punika tembung wau ugi dipun anggé nembungaken barang ingkang lastantun wontenipun ngantos lami. Quran terang manawi ngagem teges punika, tandhanipun ing 78: 23 kasebutaken bilih para titiyang kafir sami badhé manggèn wonten ing naraka ahqâb inggih punika ngantos dangu sanget. Déné tembung ahqâb punika jama'-ipun tembung huqbah ingkang jawinipun pitungdasa utawi wolungdasa taun (mirsanana 2645). Manawi abad tumrapipun naraka punika ateges langgeng, jekti tembung ahqâb boten dipun agem. Awit saking punika ingkang leres tembung wau dipun tegesi: lawas. Dados, Quran nulak pangandel bilih naraka punika langgeng. 1202. Kula aturi mirsani katranganing ayat nginggilipun, ing ngriku dhawuh: kajaba apa karsané Pangéranira punika katerangaken kanthi panjang. Cocok kaliyan ingkang kadhawuhaken ing ngriki, inggih punika bilih gesang kasuwargan punika paparing ingkang tanpa wonten pedhotipun, ing 15: 48 kadhawuhaken: "Sarta ora bakal padha diwetokaké saka ing kono."
Surat 11 Para angèstu kedah nyingkiri awon a. 1120 wani ing jeroné;1203 lan lamun sabda saka Pangéranira oraa wus (dhumawuh) andhisiki,a amasthi prakara ing antarané dhèwèké wis kapancasan; lan sayekti dhèwèké iku temen padha dumunung ing semang kang anguwatiri. sayekti Pangéranira temen bakal amituwasi ganep marang sakèhing panggawéné; sayekti Panjenengané iku waspada marang sabarang kang padha dilakoni. 111 Lan 112 Mulané ditetep ngambah dalan bener kaya kang wus dipa- réntahaké marang sira, lan (mang- kono uga) sapa-sapa sartanira kang tobat (maring Allah); sarta aja padha lacut (o, para manusa!), sayekti Panjenengané iku amirsani sabarang kang padha sira lakoni. 113 Sarta aja padha tumiyung marang para kang padha atindak dudu, mundhak geni angenani sira, lan ora pisan sira duwé panga- yoman saliyané Allah, satemah sira ora bakal padha tinulungan.1204 114 Lan anjumenengna salat ing rong péranganing raina sarta ana ing wiwitaning wengi; sayekti panggawé becik iku ambirat pang- gawé ala; iki pépéling tumrap para kang padha angalap éling.1205 1203. Ikhtalafa ugi ateges khâlafa, inggih punika: tumindaka nulayani, utawi boten nocogi (kateranganipun ingkang panjang kula aturi mirsani 212A). 1204. Tiyang punika boten namung dipun awisi atindak dédé kémawon, nanging inggih ugi kedah sumingkir sampun ngantos tumiyung dhateng para titiyang ingkang duraka atindak dédé. Saèstu punika angger-anggering tindak ingkang awrat katindakaken, nanging kados pundi malih, namung satunggal punika ingkang saged rumeksa piyambakipun lastantun tulus. 1205. Kalayan cetha wekdalipun sembahyang katerangaken wonten ing ayat punika. Boten nyata manawi kacariyosaken bilih tumurunipun ayat punika nalika jaman salat dèrèng katamtokaken 633
634 Kanjeng Nabi Hud 115 Lan di sabar, lah sayekti Allah iku ora bakal angilangaké pituwasé para kang padha atindak becik. 116 Lah yagéné para kula- wangsa ing sadurungira ora ana kang kadunungan kadibyan,1206 kang anyegah agawé wisuna ing bumi, kajaba mung sathithik, sawenèhé para kang padha Ingsun salametaké? Lah para kang padha atindak amburu barang, kang ing kono dhèwèké di- sludhah kasenengané, lan dhèwèké iku padha wong duraka. dudu padha Ut. kalawan panganiaya 117 Lan ora mungguh tumrapé Pangéranira yèn anglebura kutha- kutha karana piandel kang luput kang mangka wongé padha wong atindak becik.1207 wancinipun. Salat punika kedah katindakaken ing kalih péranganing raina tuwin ing wiwitaning dalu. Salat ing péranganing raina ingkang sapisan, punika salat fajr, inggih punika ing wanci gagat-bangun sadèrèngipun malethèk surya. Salat ing péranganing raina ingkang kaping kalih, punika salat dzuhur, ing wanci luhur, tuwin salat 'ashr ing wanci ngasar. Déné salat ing wiwitaning dalu, punika salat magrib, ing sasampunipun serap surya tuwin salat 'isya', ing wanci ngisa sadèrèngipun mapan tilem. Salat dzuhur lan salat 'ashr, tuwin salat magrib lan salat 'isya', ingkang kadhawuhaken sareng wau, wonten ing sawenèh kawontenan ingkang tartamtu kénging katindakaken sapisan sareng. Perlu ugi dipun pèngeti, bilih nadyan tembung tharf punika ateges: wekasan utawi poncot, nanging ugi gadhah teges malih sapérangan utawi sabagéaning satunggaling barang (sami kaliyan tembung thâifah) (S, O, Q-LL), sarta kanggènipun tumrap badan utawi barang-barang wadhag tuwin wekdal lan sanès- sanèsipun (Rgh, TA-LL). Milanipun ingkang kula anggé negesi rong péranganing (raina), boten rong wekasané, awit tumrap ing ngriki boten cocog. 1206. Ing dalem ukara ulû-baqiyyah, tembung baqiyyah punika dipun tegesi warni-warni. LL nglempakaken teges punika sadaya wonten ing artikel baqiy. Sawenèhipun kadosta: tiyang ingkang sinung kalangkungan, utawi kaserenan èngetan lan kalantipan (Bd), utawi tiyang ingkang gadhah akal (Q, TA), tuwin budi (TA), utawi tiyang ingkang ambangun-turut (TA), utawi gadhah sisifatan rumeksa badanipun piyambak (Az, Bd, Q) saking siksa. 1207. Dzulm ing ngriki ateges pangandel ingkang lepat, béda kaliyan lepating panindak. Mèh sadaya para mufassirin sami sarujuk negesi tembung wau tumrap ing ngriki: syirk utawi nyakuthokaken (Rz, Bd, JB). Ingkang kathah-kathah, manawi Quran Suci mangandikakaken siksaning Pangéran saha benduning Pangéran ingkang andhawahi manusa ing ngalam donya punika, punika margi saking anggènipun sampun sami kesangeten, utawi margi saking anggènipun sami atindak duraka, utawi margi saking anggènipun tumindak murang yekti utawi murang kasusilaan ingkang sakalangkung sanget, dados boten margi saking pangandelipun ingkang lepat utawi klèntu, ingkang saged ugi taksih sinartan ing pandamel saé. Prakawis punika wonten ing ngriki kapangandikakaken kalayan cetha. Perlu dipun pèngeti, bilih tembung dzulm, ingkang kathah-kathahipun kula jarwani tindak dédé, punika mengku teges kang sakalangkung wiyar sanget. Rgh nerangaken sawarnining tegesipun tembung dzulm wau, Juz XII
Surat 11 Para angèstu kedah nyingkiri awon ta Pangéranira angarsakna, Panjenengané amasthi wus andadèkaké manusa dadi umat siji, ananging tansah padha séjé- séjé.1208 118 Lan yèn 119 Kajaba sapa-sapa kang olèh wilasané Pangéranira, lan karana iku anggoné Panjenengané anitah- aké dhéwékè;1209 lan wus kalak- sanan sabdaning Pangéran: Sayekti naraka bakal Dakisèni kumpuling jin lan manusa.1210 sarupané pawartané para utusan kang Ingsun caritakaké marang sira, iku minangka sara- nané aneguhaké atinira; lan ing sajroné iki, kasunyatan lan pitutur wus tumeka marang sira, sarta pépéling tumrap para angèstu. 120 Lan 121 Lan calathua marang para kang angèstu: padha anindakna mi- turut kahananmu, sayekti aku iya padha anindakaké: sarwi ngandika bilih dzulm punika wonten warni tiga: (1) dzulm antawisipun manusa lan Allah, déné ingkang ageng piyambak punika kufr, tuwin syirk inggih punika nyakuthokaken; mesthi kémawon punika mengku sawarnining pangandel ingkang lepat tumrap dhateng Pangéran; (2) dzulm antawisipun manusa kaliyan manusa, mengku sawarnining tindak murang kasusilan tuwin pandamel duraka bangsanipun nerak wewenanging ngasanès; (3) dzulm antawisipun manusa kaliyan awakipun piyambak, mengku sawarnining tindak lepat ingkang boten mitunani dhateng tiyang sanès nanging mitunani dhateng badanipun piyambak. Teges sanèsipun kasebutaken wonten ing margin. 1208. Tegesipun, manawi meksa manusa supados nganggé agami satunggal ingkang sampun tinamtu punika dados angger-anggering Pangéran, sayekti manusa punika sampun dados umat satunggal. Nanging manusa punika anggènipun katitahaken déning Pangéran, inggih kados wontenipun sapunika punika, tansah pasulayan, milanipun lajeng wonten sawenèhipun ingkang purun nampèni yakti lan wonten sawenèhipun ingkang angemohi. 1209. Lah ing ngriki kasebutaken kalayan cetha, bilih anggènipun manusa sadaya katitahaken déning Allah, punika supados sami angsala wilasanipun Pangéran. Kalayan wilasa-Nipun, Panjenenganipun anuntun sawenèhing manusa dhateng margi ingkang leres. Déné sawenèh manusa malih, ingkang tumiyung dhateng awon saha andadosaken badanipun piyambak pantes angsal naraka, angsalipun wilasa sasampunipun angsal pidana. Dados anggènipun manusa nandhang sangsara lan rekaos punika margi saking pandamelipun pi)ambak, déné Allah anggènipun paring wilasa, sarana angentasaken piyambakipun saking sangsara lan rekaos wau. 1210. Mijil saking sih-wilasa-Nipun, Allah anedahaken piyambakipun dhateng margi ingkang leres; nanging sami tumindak anulayani punika, milanipun piyambakipun kedah ngraosaken latu panglèlèran, supados sami resik saking awon tuwin saged nglajengaken kamajenganipun ruhani. 635
636 Kanjeng Nabi Hud 122 Sarta padha ngentènana, sayekti aku iya padha angentèni. 123 Lan kagunganing Allah apa kang tan-katon ing langit-langit lan bumi, lan marang Panjenengané anggoné sakèh ing prakara bakal dibalèkaké; mulanè ngawulanana suméndhéa Panjenengané marang Panjenengané, lan ora pisan Pangéranira iku léna ing sabarang kang padha kolakoni. sarta ___________ Juz XII
SURAT 12 YUSUF (Kanjeng Nabi Yusuf) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (12 ruku', 111 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Supenipun Kanjeng Nabi Yusuf. Ruku' 2. Paèkaning para sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf dhateng piyambakipun. Ruku' 3. Santosanipun Kanjeng Nabi Yusuf dhateng godha rencana. Ruku' 4. Kanjeng Nabi Yusuf kinunjara. Ruku' 5. Wonten ing kunjara Kanjeng Nabi Yusuf anggelaraken piwulang. Ruku' 6. Supènipun sang nata sarta pradikanipun Kanjeng Nabi Yusuf. Ruku' 7. Kanjeng Nabi Yusuf dipun luwari saking pandakwa sarta kasengkakaken ing ngaluhur. Ruku' 8. Kanjeng Nabi Yusuf amitulungi para sadhèrèkipun. Ruku' 9. Sadhèrèkipun wuragil Kanjeng Nabi Yusuf. Ruku' 10. Kanjeng Nabi Yusuf amedhar sajatosing sariranipun dhateng para sadhèrèk- sadhèrèkipun. Ruku' 11. Israil dhateng Mesir. Ruku' 12. Wuwulang tumrap para ingkang milawani Kanjeng Nabi ing dalem lalampahanipun para nabi ingkang rumiyin-rumiyin. Namanipun saha ingkang kawarsitakaken Surat punika kanamakaken mirid cariyos ingkang kaandharaken wonten ing ngriku. Sagembleng- ipun surat punika ngandharaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Yusuf kalayan terus-terusan, namung tigang ayat ingkang wiwitan tuwin sa-ruku' ingkang wekasan piyambak anedahaken maksud ingkang sumimpen wonten ing cariyos wau. Sajatosipun cariyos wau boten namung lugu cariyos, nanging wigatos mecakaken menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi Suci, ingkang ugi kéndhang saking kitha panggènaning miyosipun, makaten ugi mecakaken telukipun babar pisan para ingkang sami damel upaya ngangkah sédanipun. Surat punika ngrembag supena warni tiga, inggih punika (1) supenanipun satunggaling nabi (Kanjeng Nabi Yusuf), ingkang nedahaken badhé menangipun ingkang wekasan tuwin menangipun yakti ingkang kawulangaken (ayat 4 lan 100); (2) supenanipun satunggaling ratu, ingkang magepokan kaliyan prakawis pangudi murih karahayoning wadhag kawulanipun (ayat 43-49); (3) supenanipun tiyang limrah, ingkang magepokan kaliyan rekaosipun utawi kabegjanipun (ayat 36-41). Saya luhur maksuding supena, saya dangu anggèning kanyataan wahananipun; supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf ngantos saumuring manusa, supenanipun sang nata kawanwelas taun, supenanipun tiyang limrah tumunten kémawon kanyataanipun wahananipun. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih Kanjeng Nabi angsal panglipur saking cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Yusuf punika. Sarta rèhning sedya ingkang badhé kagayuh punika kalangkung déning agengipun - inggih punika ambangun bangsa Arab langkung rumiyin lajeng saindhenging bawana - milanipun Kanjeng Nabi inggih kalayan sabar anggènipun ngentos-entosi wutah gumelaripun èsti ingkang luhur wau, jalaran panjenenganipun uninga bilih boten kénging boten kelampahanipun punika ambetahaken wekdal ingkang radi sawatawis dangu.
638 Kanjeng Nabi Yusuf RUKU' 1 Supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf 1-3. Sabdanipun kawedhar. 4-6. Supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf.* Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 1109 1 Ingsun Allah, Ingkang amir- sani.a Iki ayat-ayating Kitab, kang anyethakaké. 2 Sayekti anggon-Ingsun anu- runaké iki - Quran basa Arab - iku supaya sira padha mangerti. Gathuking suraosipun Tumrap panataning urut-urutanipun surat, sasambetan surat punika kaliyan surat sanginggilipun sampun terang. Surat ingkang sampun ngrembag lalampahanipun para andika nabi sawatawis ingkang misuwur sarta ngrembag nasib ingkang kasandhang déning mengsah-mengsahipun. Punika mengku suraos piweca ingkang mecakaken bilih garapipun mengsah dhateng Kanjeng Nabi Suci, tuwin garapipun Kanjeng Nabi Suci dhateng mengsah-mengsahipun, punika langkung nyadhèrèk katimbang lan sikepipun Kanjeng Nabi Yusuf dhateng para sadhèrèkipun, awit garapipun mengsah dhateng Kanjeng Nabi namung tansah nandukaken panganiaya thok, tur ingkang sakalangkung déning sanget, wangsul Kanjeng Nabi dhateng mengsah-mengsahipun tansah ngapunten tanpa mawi nandukaken pidana sakedhik-kedhika punapa déné nyrawungi kalayan welas asih. Salajengipun cetha wekasaning dhawuh ing surat ingkang sampun, mangandikakaken bilih cariyosipun para utusan, punika minangka saranané aneguhaké atinira (11: 120). Kasebutaken kanthi cetha bilih surat punika katurunaken minangka panglipur dhateng Kanjeng Nabi salebetipun dipun kaniaya déning mengsah-mengsahipun (AH) tuwin minangka pangarem-arem dhateng panjenenganipun, nalika wekdal ingkang sakalangkung déning gawat keliwat-liwat piyambak ing salamining sugengipun sampun mèh dhateng, inggih punika kawontenan ingkang lajeng mahanani panjenenganipun kéndhang dhateng Madinah; rèhipun makaten, mila surat punika nama sampun mathis sanget dados sambetipun surat ingkang kaping sawelas. Titimangsa tumurunipun Wondéné bab tumurunipun surat punika, mèh sadaya pamanggih sarujuk amastani bilih ing sagemblengipun tumurun wonten ing Makkah. Panginten bilih ayat 1 dumugi 3 katurunaken ing Madinah, punika boten perlu dipun gatosaken, jalaran ayat-ayat wau sampun genah perlu dipun anggé ambubukani surat punika, sarta wonten watonipun manawi dipun anggepa bilih tumurunipun punika nalika mèh ngajengaken jengkaripun Kanjeng Nabi dhateng Madinah. Makaten punika pamanggihipun Imam Sayuti; ing antawisipun para juru niti-priksa bangsa Éropa, tuwan Weil, ingkang gadhah pamanggih makaten punika. Sampun boten kénging pinaiben malih bilih nalika Kanjeng Nabi ambedhah nagari Makkah, nalika panjenenganipun ngapunten mengsah-mengsahipun bubuyutan panjenenganipun nirokaken tetembungan kados ingkang kapangandikakaken déning Kanjeng Nabi Yusuf nalika ngapunten sadhèrèk-sadhèrèkipun. Dados sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih tumurunipun surat punika kagolong ing jaman, nalika mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi mempeng ngrencana panjenenganipun, awit bab punika kasebutaken kalayan terang wonten ing ayat 7. Juz XII
Surat 12 Supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf 3 Ingsun anerangaké marang sira kalawan becik-beciking katra- ngan1211 asarana anggon-Ingsun amedharaké marang sira Quran iki, sanajan ta ing sadurungé iki sira iku temen éwoné wong kang padha ora anggraita.1212 4 Nalikané Yusuf calathu ma- rang bapakné: O, bapak! saèstu kula sumerep lintang sawelas sarta surya tuwin rembulan - paningal kula, punika sami sujud dhateng kula.1213 5 Calathuné: O, anakku! aja kok caritakaké impènmu iku marang 1211. punika boten ateges bagus-bagusing cariyos, makaten ugi ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika inggih sanès cariyosipun Kanjeng Nabi Yusuf. Qashash punika lingga- ning tembung tanduk, saking tembung tanduk qashsha, tegesipun: nyariyosaken utawi nerangaken (LL). katerangaken ing Q tuwin ing TA ateges: Ingsun anerangaké marang sira kalawan becik-beciking katrangan. Perlu dipun pèngeti bilih jama'-ipun tembung qishshash ingkang tegesipun cariyos, punika qishash, sanès qashash (LL). Kula aturi mirsani ugi para mufassir (Kf, Rz, JB), ingkang sami amastani bilih tembung wau lingganing tembung tanduk. Déné suraosipun dhawuh, wahyu Quran punika saged suka katerangan ingkang saé piyambak ing babagan kabetahanipun ruhani lan budi pakerti manusa, makaten ugi ing babagan badhé kawontenan sugengipun Kanjeng Nabi Suci. 1212. Ingkang "boten dipun graitani" déning Kanjeng Nabi punika bab prakawis ingkang magepokan kaliyan kawontenaning sariranipun ing wekdal ingkang badhé dhateng ingkang ing surat punika dipun sasmitakaken wonten inggih punika: panjenenganipun badhé katundhung saking dalemipun, kados déné anggènipun Kanjeng Nabi Yusuf katundhung, nanging ing wekasanipun bangsanipun badhé sami sowan pasrah-bongkokan dhateng panjenenganipun, nyuwun pangapunten lekasipun para sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf. Nalika bedhahipun nagari Makkah, nalika para titiyang Quraisy sami sowan ing Kanjeng Nabi nyuwun pangapunten ing dosanipun, Kanjeng Nabi nirokaken wangsu- ing sugengipun Kanjeng Nabi Yusuf; ing sakathahing kalepatanipun, kados . lanipun Kanjeng Nabi Yusuf dhateng sadhèrèk-sadhèrèkipun makaten: (ayat 92). Lah punika anedahaken bilih wiwit ing sakawit mila cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Yusuf punika mengku suraos makaten wau. Nanging "boten anggraita" ing ngriki punika saged ugi ingkang dipun karsakaken; sadaya prakawis ingkang kacariyosaken ing dalem Quran, awit sadèrèngipun katurunaken Kanjeng Nabi pancèn boten mangertos babar pisan. Bab punika ugi kasebutaken wonten ing 42: 52: "Lah kaya mangkono anggon-Ingsun wus amedharaké marang sira kitab kang kawahyokaké kalawan dhawuh-Ingsun. Sira ora ngreti Kitab iku apa, lan iya ora (ngreti) iman (iku apa), nanging iku Ingsun dadèkaké papadhang, Ingsun agem nuntun wong saka èwoné kawula-Ningsun endi kang Ingsun karsakaké." 1213. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 37: 9: "Aku teka ngimpi manèh, katoné srengéngé lan rembulan tuwin lintang sawelas padha tumungkul sujud marang aku." Kedah dipun pèngeti bilih ing ayat punika boten wonten punapa-punapa ingkang nedahaken bilih punika luyut. 639
640 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XII sadulur-sadulurmu, mundhak padha agawé paéka marang kowé; sayekti sétan iku tumraping manusa mung- suh kang cetha. 6 Lan kaya mangkono, Pangé- lan ranmu bakal amiji kowé mulang kowé prakara anerangaké wicara, sarta bakal anyampurnak- aké nugraha-Né marang kowé lan marang tedhaké Ya'qub, kaya ang- goné Panjenengané wus anyam- purnakaké marang bapa-bapamu ing biyèn, Ibrahim lan Ishaq; sayekti Pangéranmu iku Anguda- nèni, Wicaksana. RUKU' 2 Paékanipun para sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf dhateng piyambakipun 7. Tandha tumrap badhé kadadosanipun Kanjeng Nabi. 8-20. Paékanipun para sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf; Kanjeng Nabi Yusuf kacemplungaken ing luweng. 7 Sayekti temen ana ing Yusuf lan para saduluré iku ana tandha- tandha tumrap wong kang padha takon.1214 8 Nalika padha calathu: Temen Yusuf lan saduluré1215 iku luwih kasihan marang bapak tinimbang aku kabèh, mangka aku kabèh iki papanthan (kang luwih prakosa): sayekti bapak iki temen dumunung ing sasar kang tétéla: 1214. Punapa ingkang sampun kasasmitakaken wonten ing ruku' ingkang kaping sapisan, sapunika kacethakaken langkung gamblang malih. Wekdal nalika tumurunipun wahyu punika, Kanjeng Nabi saweg nedheng-nedhengipun wonten ing salebeting rekaos ingkang sakalangkung sanget, jalaran para pinisepuh ing Makkah sami sekuton badhé mrajaya ing panjenenganipun, milanipun titiyang kathah mesthi inggih sami nakèkaken kados pundi nasib ingkang kasandhang déning panjenenganipun. Minangka wangsulan, para titiyang wau sami kadhawuhan, bilih garapipun dhateng Kanjeng Nabi saha garapipun Kanjeng Nabi dhateng para titiyang wau, badhé sami kaliyan ingkang sampun dipun alami déning Kanjeng Nabi Yusuf wonten ing tanganing sadhèrèk-sadhèrèkipun, sarta punapa ingkang kasandhang déning para sadhèrèk wau saking Kanjeng Nabi Yusuf. 1215. Ingkang dipun kajengaken ing ngriki: Bunyamin, sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf nunggil rama ibu.
Surat 12 Paékanipun para sadhèrèkipun Yusuf 9 Padha patènana Yusuf, utawa buwangen marang tanah-tanah supaya idhepé bapakmu mligi ma- rang kowé kabéh, lan ing sawisé iku kowé bakal padha dadi wong tulus.1216 Ar. lan 10 Dhèwèké ana siji kang cala- thu: Aja padha kopatèni Yusuf, balik cemplungna ing dhasaring luweng, yèn kowé kudu-kudu ang- laksanani (karepmu), cikbèn diju- puk sawenèhing wong kang padha lalaku.1217 Ar. lan calathu: Dhuh bapak, punapa ta karana- nipun, déné ingatasipun Yusuf Panjenengan boten pitajeng dha- teng kula? Mangka kula punika saèstu sami mitra darma tumrap dhateng piyambakipun: 11 Dhèwèké padha 12 Mugi piyambakipun kadha- wuhana, tumut kula bénjing énjing, supados bingah-bingah saha dodo- lanan, saha saèstu kula ingkang sami badhé rumeksa dhateng piyambakipun. Ar. lan anda- dèkaké susahku manawa dhèwèké kogawaa, sarta aku kuwatir, mana- wa dhèwèké dimangsa ing asu ajag, déning kowé padha anglir- wakaké marang dhèwèké. 13 Calathuné: Sayekti Ar. lan 14 Dhèwèké padha calathu: sa- èstu, manawi sagawon ajag mang- sa piyambakipun, ing mangka kula 1216. Sekuthonipun titiyang Quraisy anggènipun sami badhé meksa ing Kanjeng Nabi Suci, punika inggih kados makaten punika. Kasebutaken ing dalem Quran makaten: "Lan nalikané para kang padha kafir angrancang upaya tumanduk ing sira arep angunjara sira utawa arep amatèni sira, utawa arep anundhung sira" (8: 30). 1217. "Aja ngwutahaké getih, cemplungna ing sumur ara-ara iki baé, aja ta padha kotangani" (Purwaning Dumados 37: 22). 641
642 Kanjeng Nabi Yusuf punika sami papanthan ingkang prakosa, lah saèstu kula punika sami tiyang ingkang kapitunan. Ar. lan lunga, kalawan dhèwèké, sarta padha go- long arep anyemplungaké dhèwèké marang dhasaring luweng, banjur Ingsun aparing sabda marang dhè- wèké: Sayekti sira bakal anjlèn- trèhaké marang dhèwèké ing pra- karané iki, sarta dhèwèké padha ora anggraita.1218 15 Lah bareng padha ing wayah ngisa padha tumeka marang bapak- né karo nangis. 16 Lan dhèwèké Ar. lan 17 Padha calathu: Dhuh bapak kawula, saèstu kawula sami késah, sami aririkatan, sarta Yusuf kula tilar wonten panggénan barang-barang kawula, wusana piyambakipun kamangsa ing saga- tamtu boten badhé won ajag, panjenengan pitados sanajan kula sami temen. ing 18 Sarta padha angaturaké ku- lambiné kalawan ana getihé gogo- rohan. Dhèwèké calathu: O, lah, tumrapé kowé jiwamu padha ang- gagampang prakara iku, ananging 1218. Bédanipun ingkang enggel antawisipun cariyos punika ingkang kasebut ing Bébel lan ingkang kasebut ing Quran, punika makaten: Bébel anggènipun nyariyosaken kados cariyos limrah, nanging Quran Suci anggènipun nyariyosaken kanthi anglastantunaken isèn-isènipun ruhani ingkang sumimpen wonten ing ngriku, awit inggih ngemungaken punika kémawon ingkang saged murugaken cariyos wau pantes kacariyosaken wonten ing dalem kitab ingkang kasudhiyaken kanggé tuntunaning ruhani para manusa. Lah ing ngriki kacariyosaken bilih laré ingkang umuripun dèrèng langkung pitulas taun, ingkang nitik tata lahiripun mesthi sirna ing salami-laminipun, punika tampi wahyu saha janjining Pangéran, bilih badhé dhateng masakalanipun piyambakipun badhé dados bandaranipun para ingkang nganiaya ing samangké punika. Lah inggih kawontenaning sugengipun satunggaling nabi makaten punika, sajatosipun ingkang murugaken panjenenganipun tansah kiyat nandhang sawarnining rekaos lan kasusahan. Kawontenan punapa? Inggih punika yakin ingkang kalayan saèstu ing badhé wasana kamenanganipun yekti, ingkang tuwuh ing kayakinan wau saking wahyu ingkang tumurun saking langit. Cariyos ing Bébel, margi boten mawi nyebutaken suraosipun ingkang bangsa ruhani, tetep nama ngical-icalaken kaéndahanipun cariyos wau. Juz XII
Surat 12 Paékanipun para sadhèrèkipun Yusuf sabar iku utama, lan Allah iku Ingkang sinuwunan pitulung panu- laké apa kang padha kocaritak- aké.1219 19 Lan ana wong lalaku padha teka, banjur ngakon juru ngang- suné, iku angudhunaké timbané. Dhèwèké calathu: O, kabar becik, iki ana bocah; lan iki padha disingidaké kaya barang dagangan, lan Allah iku anguda- nèni apa kang padha dilakoni. tumuli 20 Lan padha angedol dhèwèké kalawan rega murah, dhuwit salaka sathithik, sarta padha ora seneng ing dhèwèké.1220 1219. Quran nyariyosaken, wiwit wiwitan mila Kanjeng Nabi Ya'qub semang dhateng katulusan- ipun sadhèrèk-sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf, nanging Bébel boten makaten anggènipun nyariyos- aken. Malih, manut Quran Suci nalika Kanjeng Nabi Yusuf ngaturaken luyutipun dhateng ingkang rama, ing sakala punika ingkang rama nguwatosaken drengkinipun sadhèrèk-sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf, manawi luyut wau kawedharaken dhateng sadhèrèk-sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf wau. Nanging miturut Bébel, Kanjeng Nabi Ya'qub piyambak nyendhu Kanjeng Nabi Yusuf margi supenanipun wau. Rèhning supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf punika nyata, dados kawontenan punika nama nanem raos semang dhateng kanabianipun Kanjeng Nabi Ya'qub. Kajawi punika wonten malih ingkang cecengkahan, cariyos ing Bébel Kanjeng Nabi Ya'qub kacitra kadi déné tiyang limrah, nanging manawi miturut Quran Suci panjenenganipun punika nabi. Bébel nyariyosaken bilih panjenenganipun sungkawa margi kécalan putra ingkang sakalangkung dipun tresnani kados déné kalimruhanipun tiyang sanès-sanèsipun. Nanging Quran nerangaken bilih wiwit ing sakawit mila panjenenganipun boten naté kapegatan ing pangajeng-ajeng: "Lan Allah iku Ingkang Sinuwunan pitulung panulaké apa kang padha kocaritakaké." Sarta ing sagemblenging cariyos, pangajeng-ajeng punika tansah gesang gumebyar boten naté surem lir péndah cahya ingkang tansah sumorot sumunu sumunar anelahi. Tanpa punika, saèstu cariyos punika namung badhé dados cariyos sedhih balaka, tanpa wonten aosipun kanggé piwulang ruhani. Suprandéné ing dalem cariyosipun Bébel wau inggih taksih wonten tabet-tabetipun ingkang kénging kanggé titikan, bilih cariyos ingkang samangké pinanggih wonten ing Purwaning Dumados punika boten nyariyosaken kawontenanipun Kanjeng Nabi Ya'qub ing sanyata-nyatanipun; awit ing Purwaning Dumados 37: 11 wonten ingkang nyebutaken makaten: "Para raka dadiné padha drengki marang Yusuf, nanging kang rama anggilut-gilut marang prakara iku mau," liripun nyimpen luyut wau wonten ing dalem panggalih; lah punika anedahaken bilih Kanjeng Nabi Ya'qub yakin dhateng kayektènipun. Punika cengkah kaliyan cariyos sanès-sanèsipun ing Bébel ingkang nerangaken kumandelipun Kanjeng Nabi Ya'qub dhateng katulusanipun ingkang putra-putra. Awit saking punika dados sampun boten wonten margi sanès malih kajawi namung angakeni, bilih cariyosipun Quran punika pranyata sampun selaras kaliyan kanabianipun Kanjeng Nabi Ya'qub, makaten ugi samangsa cariyosipun Quran sulaya kaliyan cariyosipun Bébel, menggah ing sajatos-jatosipun cariyosipun Quran wau dumunung ngicali cecengkahanipun cariyos ing Bébel, awit cariyos Nabi Yusuf ingkang kasebut ing Bébel, punika cariyos ingkang sampun nalisir saking sanyatanipun. 1220. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 37: 28: "Dadiné bareng padha kedalanan déning wong dagang saka Midian mau, Yusuf banjur dientasaké saka ing sumur, sarta diedol marang wong Isma'il iku, payu rongpuluh sekel salaka." Tiyang ingkang nyadé Kanjeng Nabi Yusuf, punika saged 643
644 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XII RUKU' 3 Santosanipun Kanjeng Nabi Yusuf dhateng godha-rencana 21, 22. Kanjeng Nabi Yusuf dipun bekta dhateng Mesir. 23, 24. Dipun cobi. 25-19. Katemenanipun. 21 Lan wong Mesir kang nuku dhèwèké1221 acalathu marang rabi- né: Wènèhana padunungan kang mulya, ambokmanawa dhèwèké bakal migunani marang kéné utawa padha dak epèk anak. Lan kaya mangkono Ingsun anyanto- sakaké Yusuf ana ing nagara lan supaya Ingsun amulang dhèwèké kateranganing wicara-wicara; lan Allah iku anglindhihaké (samu- barang) (tumindaking) paréntah-É, ananging akèh-akèh- ing manusa padha ora weruh. asarana 22 Lan bareng dhèwèké wus tumeka ing diwasané, Ingsun pari- ngi kawicaksanan sarta kawruh: lan kaya mangkono anggon-Ingsun amituwasi wong kang padha atindak becik.1222 23 Wong wadon, kang omahé dienggoni déning dhèwèké, nga- rah, supaya dhèwèké tumiyunga (marang awaké),1223 sarta angan- cingi lawang-lawangé, tuwin aca- lathu: Majua mréné.1224 Calathu- ugi para rakanipun Kanjeng Nabi Yusuf, saged ugi para tiyang dagang ingkang manggih Kanjeng Nabi Yusuf wonten ing salebeting luweng. Miturut cariyos ingkang kasebut ing Purwaning Dumados, para rakanipun Kanjeng Nabi Yusuf nyadé Kanjeng Nabi Yusuf dhateng tiyang Midian, tiyang Midian gentos nyadé Kanjeng Nabi Yusuf wau wonten ing Mesir. 1221. "Mungguh Yusuf, diedol déning para wong ing tanah Midian mau ana ing Mesir, marang sawijining abdiné Fir'aun, wadana keparak, kang jeneng Potifar" (Purwaning Dumados 37: 36). Sarta Purwaning Dumados 39: 1 nerangaken: "Kacarita Yusuf wus sinambut menyang ing tanah Mesir, banjur tinuku déning sawijining wong Mesir kang jeneng Potifar, abdiné Fir'aun, wadana keparak. Anggoné tuku marang wong Ismail kang padha anggawa mrono." 1222. "Yusuf kareksa déning Yéhuwah, dadi wong wateg sempuluran" (Purwaning Dumados 39:2). 1223. Râwadahu punika tegesipun ngarah supaya dhèwèké malèngos saka sawijining barang (LA- 1224. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 12 Paékanipun para sadhèrèkipun Yusuf né: Kula nyuwun pangayomanipun Allah, saèstu Pangéran kula sam- pun andamel saé ing padunungan kula; saèstu boten badhé begja titiyang ingkang atindak dédé. 24 Lan sayekti si wadon sir marang dhèwèké, sarta dhèwèké sir marang si wadon, lamun dhè- wèké oraa andeleng tandha yekti- ning Pangéran kang terang; kaya Ingsun mangkono angedohaké ala lan nistha saka dhèwèké; sayekti dhèwèké iku golongané para kawula-Ningsun kang padha tulus.1225 iku, supaya Ut. sinucèk- aké, pinilih 25 Lan sakaroné arebut dhisik menyang lawang, sarta kulambiné dhèwèké suwèk déning si wadon saka ing buri, lan ana sacedhaking lawang padha papagan karo lakiné. Si wadon calathu: Punapa wawa- lesipun tiyang ingkang sedya awon dhateng sémah sampéyan kajawi dipun kunjara utawi siksa ingkang nyakiti? 26 (Si lanang) calathu: Piyam- bakipun si wadon punika ingkang angangkah supados kula tumiyung dhateng awakipun. Lan ana sawiji- ning saksi kalebu kulawargané (si wadon) kang anglahiraké pasaksi: Manawi rasukanipun suwèk saking ngajeng ingkang lah pun èstri temen, sarta pun jaler golongan- ipun para doracara: LL), dados wantahipun ateges: kalawan pangrungrum dhèwèké (si wadon) ngarah arep ngingeraké dhèwèké (si lanang) saka anggoné ora dhemen sarta andadèkaké dhèwèké tumiyung marang si wadon (T-LL). 1224. Manawi punika dipun cocogaken kaliyan Purwaning Dumados 39: 7-12, para maos badhé nguningani piyambak tetembunganipun Kitab Quran punika pranyata suci temenan. 1225. Punika boten nedahaken bilih Kanjeng Nabi Yusuf kagungan sir dhateng èstri wau: wangsul punika namung anerangaken bilih godha rencana punika sakalangkung déning ageng, ngantos upamia 645
646 Kanjeng Nabi Yusuf rasukanipun suwèk saking wingking, lah pun èstri ingkang dora sarta pun jaler golonganipun para tiyang temen. 27 Lan manawi 28 Mulané bareng weruh kulam- ing buri, biné acalathu: Sayekti iku kalebu kajuli- ganmu sanyata para wadon; kajuliganmu iku gedhé.1226 suwèké saka 29 O, Yusuf, birata saka ing iki; déné kowé (o, bojoku) anyuwuna pangapura ing dosamu, sanyata kowé iku golongané para wong atindak luput. RUKU' 4 Yusuf kinunjara 30 Lan para wadon ing sajroning kutha padha calathu: Garwaning Sang Adipati1227 angarah abdiné supaya tumiyunga marang awaké; sayekti dhèwèké banget kapranan ing sih marang awaké;1228 sayekti, panyawangku kabèh, si wadon iku dumunung ana ing sasar kang tétéla. Kanjeng Nabi Yusuf boten santosa panggalihipun margi saking dayaning imanipun ingkang kandel dhateng Allah, sayekti panjenenganipun dados bandhanganing ringkihipun manusa. 1226. Kawedharing kasuciané panggalihipun Kanjeng Nabi Yusuf ing wekdal wau, saha bab prakawis wontenipun bukti saking rasukan, wonten ing Bébel boten kacariyosaken. Ing mangka tanpa punika, cariyos bab agemipun rasukan Kanjeng Nabi Yusuf kantun wonten ing astanipun bandara èstri, punika atanpa teges. Tétéla bab punika kècèr boten kasebutaken. Ruku' candhakipun ambuktèkaken bilih anggènipun Kanjeng Nabi Yusuf kalebetaken ing pakunjaran, punika boten margi kalepatan masésa garwaning bandaranipun. Quran Suci boten marengaken lekas bangsanipun ingkang kados makaten punika katumrapaken dhateng satunggaling nabi, sanajan namung pandakwa. 1227. Al-'Azîz punika Potifar (Kf). 'Azîz punika lugunipun ateges luhur, kuwaos, kiyat. milanipun kénging kanggé namakaken pangageng kados Potifar punika, ingkang pangkatipun wadana keparak. Al-'Azîz punika ugi dados jujulukipun ingkang ngasta pepréntahan ing Mesir, nanging ing ngriki Al-'Azîz wau terang sanès sang nata ing Mesir, awit tumrap sang nata ing Mesir, ing ayat 43 kasebut al-Malik, jawinipun ratu. Kajawi punika Kanjeng Nabi Yusuf piyambak punika ugi kasebut 'azîz ing ayat 78, tur sampun terang manawi Kanjeng Nabi Yusuf punika sanès ratu, nanging namung pangagenging karajan kémawon. 1228. Syagafahâ wantahipun ateges: dhèwèké (Yusuf) mranani ing dhèwèké (si wadon) nganti tresnané (si wadon mau) marang dhèwèké (Yusuf) kalebu ana ing syigâf inggih punika kukulunging atiné (si wadon). Juz XII
Surat 12 Yusuf kinunjara 31 Lah bareng si wadon ngrungu pangrancanané (para wadon mau)1229 banjur padha disuruhi sarta padha disadhiyani bojana,1230 apa déné siji-sijiné padha diwènèhi lading, sarta calathu (marang Yusuf): Padha wetonana. Lah bareng padha nyawang dhèwèké, padha angegungaké sarta tangané padha kiris tuwin (déning kaébatan), padha calathu: Adoh Allah iku (saka ing kuciwa); dudu manusa iki; ora liya iki kajaba malaikat kang minulya.1231 32 (Garwané Sang Adipati) cala- thu: Lah yaiki wongé kang dadi karanané kowé padha nyatur aku, lan temen aku ngarah tumiyung dhèwèké (marang aku), ananging dhèwèké anyegah (laku dosa): lan lamun dhèwèké ora anglaksani apa paréntahku marang dhèwèké mas- thi bakal dikunjara sarta masthi bakal dadi golongané wong rucah- rucah. 33 Dhèwèké munjuk: Pangéran kawula! kunjara punika tumrap- langkung kawula ipun kawula remeni tinimbang nuruti pangajak- titiyang punika dhateng ipun 1229. Pandalihipun dhedhemitan para èstri, ing ngriki kasebut makr-ipun utawi pangrencananipun (Kf, Bd). Sawenèh mufassir wonten ingkang gadhah pamanggih, bilih garwanipun sang Adipati wau sumerep bilih wonten tiyang èstri sawatawis ingkang nemaha nyebar-nyebaraken pawartos wau kalayan ngemu sedya ngangkah sageda sumerep suwarninipun Kanjeng Nabi Yusuf. Mila punika lajeng winastan makr utawi pangrencananipun para èstri wau 1230. Muttaka'a punika asalipun ateges: papan kanggé lèyèh-lèyèh, lajeng ateges: papan ingkang mawi sèndhènan kanggé léléyangan tiyang manawi pinuju nedha, ngunjuk, utawi jagongan, sarta ugi ateges tedha, utawi bojana. Teges ingkang kantun piyambak punika miturut TA dados tegesipun tembung wau ing ngriki (LL). Para mufassirin sami mewahi katerangan bilih muttaka'a punika tetedhan ingkang tartamtu kedah dipun iris mawi lading (Kf, Rz), sarta nyebutaken bilih inggih sabab saking punika déné para èstri wau sami dipun sukani lading. 1231. Bangsa Mesir punika bangsa ingkang remen gugon-tuhon tuwin bangsa manembah brahala. Sadhéngah barang ingkang ageng, utawi tiyang ingkang manut panganggepipun wonten punapa- punapanipun ingkang anggumunaken, lajeng kémawon kaanggep Pangéran. Milanipun nalika para èstri wau sami nyumerapi suwarninipun Kanjeng Nabi Yusuf lajeng sami nganggep bilih panjenenganipun 647
648 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XII kawula; sarta manawi Tuwan bo- ten anebihaken pangrancananipun saking kawula, kawula badhé kapéncut dhateng piyambakipun sarta badhé dados golonganipun para titiyang bodho. 34 Tumuli Pangérané anyem- badani panyuwuné banjur ange- dohaké pangrancanané saka ing dhéwéké; sayekti Panjenengané Ingkang-Miyarsa, Ingkang-Nguda- nèni. ing sawisé padha weruh pratandha-pratandha, padha duwé panemu, dhèwèké kudu dikunjara nganti sawatara mang- sa.1232 35 Tumuli, RUKU' 5 Wonten ing kunjara Kanjeng Nabi Yusuf anggelaraken piwulang 36 Lan ana nonoman loro lume- bu kunjara ambarengi dhèwèké.1233 Kang siji calathu: Pandelengku aku meres anggur. Lan sijiné calathu: Pandelengku aku nyunggi roti, iku padha dipangan manuk. Aku padha terangna marang pradikané; sayek- ti, panyawangku, kowé iku golo- ngané wong-wong kang atindak becik.1234 punika sanès bangsaning manusa. Tembung nyabawakaken raos gumun utawi hurmat. punika limrahipun kaucapaken kanggé 1232. Boten wonten satunggal punapa ingkang anedahaken bilih anggènipun Kanjeng Nabi Yusuf kalebetaken ing kunjara punika margi kadakwa masésa garwanipun Potifar. Rèhning panjenenganipun sampun kabuktèn anggènipun suci saking dakwa wau, mila ingka cepak kémawon panjenenganipun dipun dakwa prakawis sanès; déné ingkang langkung memper malih, ratu binathara ingkang tanpa wates panguwaosipun punika boten ambetahaken sabab, manawi kajeng badhé ngunjara tiyang ingkang boten dosa. Pratandha-pratandha punika kedah kasuraos pratandha-pratandha ingkang ambuktèkaken bilih Kanjeng Nabi Yusuf boten lepat. 1233. Sadaya ingkang kasebut ing ruku' punika, kula aturi nandhing kaliyan Purwaning Dumados bab 40. Namung kémawon ing ngriku boten mawi nyebutaken anggènipun Kanjeng Nabi Yusuf anggelaraken piwulang. Nènèman kalih punika juru-larih lan juru-dhahar. 1234. Perlu dipun pèngeti, bilih impèn kawan warni ingkang kasebutaken ing surat punika, inggih punika kakalih ingkang kasebutaken ing ngriki tuwin supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf ingkang
Surat 12 Yusuf kinunjara 37 Wangsulané: Pangan kang di- ingokaké marang kowé ora bakal tumeka ing kowé sakaroné, ana- nging aku bakal anerangaké ing kowé sakaroné marang pradikané, sadurungé tumeka marang kowé sakaroné: iki saka pamu- langé Pangéranku marang aku: sayekti aku iki ninggal agamané wong kang ora padha angèstu ing Allah sarta marang akhirat dhè- wèké padha maido. iku 38 Sarta aku manut agamané bapak-bapakku, Ibrahim lan Ishaq lan Ya'qub; ora mungguh tumrapé aku yèn anyakuthokna sawiji-wiji kalawan Allah: Iki saka lubèring paparingé Allah marang aku lan ananging kamanusan, marang akèh-akèhing manusa ora padha atur panuwun: 39 Dhuh kancaku sapakunjaran sakaroné, apa sesembahan mawar- na-warna iki kang luwih becik, apa ta Allah, Ingkang-Maha-tunggal, Ingkang-Winenang? 40 Kowé padha ngawulani sali- yané Panjenengané iku ora liya kajaba mung jeneng-jeneng kang padha koarani, kowé lan bapak- bapakmu, Allah ora anurunaké wisésa tumrap iku; pancasan iku mung kagunganing Allah; Panje- nengané wus andhawuhaké kowé aja padha ngawula kajaba marang iki agama kang Panjenengané; kasebutaken ing ayat 4 tuwin supenanipun raja Fir'aun ingkang kasebutaken ing ayat 43, punika sadaya kapangandikakaken mawi tembung arâ (saking tembung ru'yah, jawinipun andeleng), sami kémawon kaliyan ingkang kanggé nembungaken ningali barang-barang limrah. Bab punika manawi kula èngeti, saged mitulungi kula sami kanggé merdéni kalayan leres ayat-ayating Quran saha hadits pangandika Nabi Suci. 649
650 Kanjeng Nabi Yusuf jejeg, ananging akèh-akèhé ma- nusa padha ora weruh; 41 Dhuh kancaku sapakunjaran sakaroné! mungguh kowé, kang siji, iku bakal angladèni unjukan sajeng gustiné; déné mungguh sijiné, iku bakal dipenthèng, banjur manuk padha nucuki sirahé; wus diputus padha kotakokaké iku. prakara kang 42 Dhèwèké acalathu marang kang siji, kang dhèwèké weruh, yèn iku bakal diluwari: Élinga marang aku ana ngarsané gustimu; ananging sétan anglalèkaké dhè- wèké angaturaké (iku) marang gustiné; dadi dhèwèké olèhé ana ing pakunjaran sawatara taun.1235 RUKU' 6 Supenanipun Sang Nata sarta pradikanipun Kanjeng Nabi Yusuf 43 Lan Sang Nata ngandika:1236 Sayekti aku weruh ana sapi pitu lemu-lemu, iku dipangan sapi pitu kuru-kuru; sarta ana wuwulèn pitu ijo-ijo tuwin (pitu) liyané manèh kang garing; O, para panggedhé, aku werdènana impènku, manawa kowé padha bisa mradikani impèn. 44 Padha matur: Supenan wor- suh, saha kula dhateng pradikaning supenan sami boten sumerep. Ar. kautusa 45 Lan salah sijiné (pasakitan) loro kang diluwari sarta sawisé lawas lagi kèlingan Yusuf, acala- thu: Cobi panjenengan kula terang- aken pradikanipun, milanipun cobi kula kaparenga mundur rumiyin: 1235. Tembung bidl' punika kanggènipun kanggé nerangaken cacah tiga dumugi sadasa. Sawenèh paramèng basa mastani kanggé nerangaken cacah satunggal dumugi sadasa (LL). 1236. Kula aturi nandhing ruku' punika kaliyan Purwaning Dumados 41: 1-31. Juz XII
Surat 12 Kanjeng Nabi Yusuf dipun luwari 46 O, Yusuf, o, wong temen! Aku pradikanana, sapi pitu lemu- lemu kang padha dipangan sapi pitu kuru-kuru, sarta wuwulèn pitu ijo-ijo tuwin liyané manèh (pitu) kang padha garing, supaya baliku menyang para wong-wong kaé dhèwèké bakal padha weruh. Ut. terus baé taun kowé padha nandura kaya sabené; banjur apa panènanmu cikbèn ana ing wuwulèn baé, kajaba sathithik kang arep padha kopangan. 47 Wangsulané: Pitung Ut. kosim- pen 48 Sawisé mangkono banjur tu- meka mangsa kesrakat pitung taun, kang bakal angentèkaké tandhon- mu pasadiyan kang dhisik, kajaba sathithik kang bakal padha ko- ngèngèhaké: 49 Sawisé mangkono banjur tu- muli tumeka sawijining taun, kang ing kono wong-wong padha kapa- ringan udan, sarta ing kono bakal padha meres (anggur). RUKU' 7 Kanjeng Nabi Yusuf dipun luwari saking pandakwa sarta kasengkakaken ingaluhur 50 Lan sang Nata angandika: Dhèwèké gawanen mréné. Bareng utusan wis teka (katemu) dhèwèké, dhèwèké calathu: Balia marang (ngarsané) gustimu sarta nyuwuna priksa panjenengané, kapriyé ka- anané para wadon kang padha kiris tangané; sayekti Pangéranku angu- danèni pangrencanané. 51 Pangandikané: Kapriyé kara- nané nalikané kowé angarah amrih Yusuf tumiyung marang awak- mu?1237 Aturé: Tebih Allah punika 1237. Ingkang ngandika punika sang nata, dhateng para èstri. 651
652 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII Ut. cumetha Ar. lan (saking kuciwa), kula sami boten sumerep piyambakipun kadunu- ngan awon. Bojoning Sénapati matur: Ing sapunika kanyataan sampun tetep: Kula angangkah, supados piyambakipun tumiyung dhateng badan kula, anamung saèstu piyambakipun punika golo- nganipun titiyang ingkang sami temen. 52 Mangkéné iki supaya pan- jenengané weruha, manawa ana ing pasepèn aku ora cidra sarta manawa Allah iku ora aparing para tuntunan wong cidra.1238 pangrencanané JUZ XIII 53 Lan ora pisan aku angaku suci; sayekti ati(-ning manusa) iku lumrahé masthi angajani (awaké) marang (tumindak) ala, kajaba sapa-sapa kang sinihan ing Pangé- ranku; sayekti Pangéranku iku Aparamarta, Mahaasih.1239 1238. Punika pangandikanipun Kanjeng Nabi Yusuf, karsanipun anerangaken lekasipun punapa sababipun panjenenganipun milaur tetep wonten ing pakunjaran ngantos sasampunipun katetepaken anggènipun boten dosa. Nanging punika ugi kénging kasuraos wicantenipun garwanipun Potifar, minangka pasaksi dhateng Kanjeng Nabi Yusuf. 1239. Limrahipun punika kasuraos pangandikanipun Kanjeng Nabi Yusuf, nadyan sawenèh mufassir wonten ingkang mastani punika wicantenipun sémahipun Potifar. Nadyan panyuraos ingkang sapisan wau ingkang dipun anggé, meksa boten wonten pakèwedipun, awit para nabinipun Allah makaten boten naté ngaken-akenaken kasaénan dhateng sariranipun piyambak, wangsul sami ngrumaosi bilih sadaya kasaénan punika mijil saking Tuking Kasaénan, inggih punika Gusti Allah. Ing ngriki nafsunipun manusa punika winastan ammârah, inggih punika ingkang remen maréntah. Menggah ing sajatos-jatosipun, punika tataran ingkang ngandhap piyambak tumrap tumuwuhing ruhaninipun manusa. Kénging winastan, jiwanipun manusa punika marambah-rambah tansah maréntahi ngajak nindakaken awon, nanging rèhning piyambakipun makaten kénging winastan tansah ambudidaya uwal saking panguwaosing awon, milanipun piyambakipun inggih boten purun dipun ajak nindakaken awon wau. Tataran ingkang angka kalih winastan lawwamah, inggih punika jiwa ingkang tansah netah dhateng awakipun piyambak. Punika kasebutaken ing 75: 2. Samangsa sakedhik kémawon nalisir saking margining katulusan, sanalika raos ing manahipun karaos keduwung. Tataran ingkang angka tiga, tataran ingkang sampurna, muthmainnah utawi jiwa ingkang tentrem. .Margi sampun saged anggayuh ing pantoging kasampurnan, jiwa ing tataran punika tansah dumunung ing katentreman. Mirsanana 2732.
Surat 12 Kanjeng Nabi Yusuf amitulungi 54 Lan Sang Nata ngandika: Dhèwèké tekakna mréné, arep dak pilih dadi pipijènku. Bareng panje- nengané wis wawansabda karo dhèwèké, pangandikané: Sayekti, ing dina iki kowé ana ing ngarsaku dadi wong kang kinurmatan, pinracaya.* 55 Aturé: Mugi kula kinula- wisuda anguwasani bandha nagari; saèstu kula punika juru-rumeksa ingkang saé, sumerep saèstu. 56 Lan kaya mangkono iku ang- gon-Ingsun aparing pangawasa ing bumi marang Yusuf - dhèwèké anyekel wewenang ing kono, ing ngendi sakarepé; Ingsun anurunaké wilasa-Ningsun marang sapa kang dadi kapareng-Ingsun, lan Ingsun ora angilangaké ganjarané wong kang padha alaku becik. 57 Lan sayekti ganjaran akhirat iku luwih becik tumrap para kang padha angestu sarta kang padha prayitna (saka ing ala). RUKU' 8 Kanjeng Nabi Yusuf amitulungi para sadhèrèkipun 58 Lan saduluré Yusuf padha teka, banjur padha marek marang dhèwèké, lan dhèwèké weruh marang para saduluré nanging iki marang dhèwèké padha pangling. 59 Lan bareng anggoné dhèwèké anyadhiyani gawané-pangan (para saduluré) wis sumadhiya, acalathu: Para ingkang sampun anggayuh tataran ingkang angka kalih tumrap kamajenganing ruhani saha para ingkang sampun saged anggayuh pantoging kasampurnan, punika kasebut tiyang ingkang sinihan Pangéran. 653
654 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII Tekakna mréné sadulurmu siji kang saka bapakmu; apa kowé padha ora weruh, yèn aku iki aga- nep ing taker sarta aku iki becik- beciké wong kang padha nampani dhayoh? 60 Lah manawa kowé ora padha anekakaké dhèwèké marang aku kéné, kowé ya ora bakal padha olèh taker (gandum) saka ing aku sarta ora bakal padha olèh marek aku. sami badhé angangkah, amurih bapak- ipun tumiyunga manahipun angu- lungaken piyambakipun, lan saèstu kula sami badhé nindakaken (punika). 61 Padha matur: Kula 62 Lan dhèwèké angandika ma- rang batur-baturé: Dhuwité1240 padha lebokna marang karungé, supaya yèn wis padha bali marang batihé, iku mengko padha diwe- ruhana, supaya padha balia. bali marang bapakné padha matur: Dhuh bapak, taker, kula boten dipun kéngingaken, milanipun sadhèrèk kula mugi kadhawuhan tumut kula, (supados) kula sami taker, saha kula saèstu angsal ingkang badhé angreksa dhateng piyambakipun. 63 Bareng wis padha 64 Calathuné: Aku ora bisa pitaya marang kowé kabèh inga- tasé prakara dhèwèké, mundhak kaya anggonku pitaya marang ingatasé prakara kowé kabèh 1240. Bidlâ'ah punika ateges barang dagangan, utawi sabagéaning raja darbèkipun satunggaling tiyang ingkang dipun lampahaken kanggé dadagangan (S. LL) Arta punika ugi winastan bidlâ'ah, jalaran arta makaten pawitan ingkang kénging dipun lampahaken, kanggé dadagangan.
Surat 12 Kanjeng Nabi Yusuf amitulungi saduluré dhèk biyèn; ananging Allah Juru- iku becik-beciké rumeksa, sarta Panjenengané iku luwih asih-asihé para kang padha asih. 65 Lan bareng padha andhudhah barangé, tinemu, duwité padha dibalèkaké marang dhèwèké. Pa- dha calathu: Dhuh Bapak! punapa (malih) ingkang kula sami ajeng- ajeng? Punika bandha kula ngriki kawangsulaken dhateng kula ma- lih, sarta kula sami badhé angang- salaken gandum kulawarga kula, tuwin rumeksa sadhèrèk kula, saha badhé angsal wewah malih taker samomotaning unta; punika take- ran mayar. 66 Calathuné: Ora pisan dhè- wèké bakal dak kon milu kowé, nganti kowé padha awèh prasetya marang aku kalawan asmaning Allah, yèn dhèwèké masthi bakal kogawa bali marang aku mréné, kajaba manawa kowé padha kine- pung-wakul. Lah bareng wis padha awèh prasetyané marang dhèwèké, dhèwèké acalathu: Allah iku kang pinasrahan sabarang kang padha dakucapaké. Ar. lan 67 Lan dhèwèké calathu: Dhuh, anak-anakku! aja kowé (kabèh) padha lumebu metu lawang siji, lan padha lumebua metu lawang séjé-séjé,1241 tur tumraping Allah aku iki tanpa daya apa-apa marang kowé kabèh; pancasan iku mung 1241. Sajakipun Kanjeng Nabi Ya'qub sampun uninga alantaran wahyuning Pangéran, bilih Kanjeng Nabi Yusuf wonten ing ngriku; milanipun panjenenganipun dhawuh dhateng putra-putra, supados sami lumebet konten ingkang sanès-sanès, perlunipun supados Kanjeng Nabi Yusuf saged kepanggih kaliyan sadhèrèkipun. Ayat candhakipun nyethakaken bab prakawis punika, dhawuhipun: 655
656 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII kagunganing Allah: marang Panje- nengané sumarahku, lan marang Panjenengané sumarahé para kang padha sumarah. 68 Lan bareng wis padha male- bu, kaya paréntahé bapakné ing dhèwèké, tumraping Allah iku tan- pa daya apa-apa babar pisan ma- rang dhèwèké kabèh, ananging (iku mung) pangajab ing jeroning jiwané Ya'qub kang katindakaké; lan sayekti dhèwèké iku temen wus duwé kawruh, amarga dhèwèké Ingsun paringi weruh, ananging akèh-akèhing manusa padha ora weruh.1242 RUKU' 9 Sadhèrèk ingkang wuragil 69 Lan bareng wis padha lume- bu marang panggonané Yusuf, sa- duluré dipondhokaké ing panggo- nané dhéwé kono, calathuné: Aku iki sadulurmu, mulané aja susah marang sabarang kang padha di- lakoni. 70 Lah bareng anggoné dhèwèké anyadhiyani gawané-pangan (para saduluré) wis sumadhiya, tuwung pangunjukan diseselaké ing karu- ngé saduluré.1243 Tumuli ana wong anguwuh-uwuh, panguwuhé:1244 É, Lan sayekti dhèwèké iku temen wus duwé kawruh, amarga dhèwèké wus Ingsun paringi weruh. Leresing pratélan punika dipun kekahaken déning Mid. Rab tuwin Midr Yalkut. Mirsanana kateranganipun tuwan Rodwell. 1242. Cariyos ingkang kasebut ing Bébel nyitra Kanjeng Nabi Ya'qub boten uninga babar pisan bab prakawis punika. 1243. Cariyosipun Bébel nerangaken bilih ingkang neselaken gelas pangunjukan punika Kanjeng Nabi Yusuf. Nanging Quran boten mastani makaten wau. Sampun terang ingkang nyadhiyakaken tedha bebektanipun wau sanès Kanjeng Nabi Yusuf piyambak. Tiyang sanès, ingkang nindakaken dhawuh saha nyadhiyakaken bebektan tedha wau. Nitik ruku' ingkang sampun terang bilih ingkang nindakaken punika abdi-abdinipun Kanjeng Nabi Yusuf, sarta nalika Kanjeng Nabi Yusuf kepareng maringaken 1244. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 12 Sadhèrèk ingkang wuragil wong untan-untan satemené kowé kabèh iku maling. 71 Padha calathu kalawan anga- dhepaké dhèwèké kabéh: Sam- péyan kécalan punapa? 72 Padha mangsuli: Aku padha kélangan gelas pangunjukané Sang Prabu, lan sapa sing nemokaké mréné bakal olèh samomotaning tanggung unta, marang prakara iku. lan aku kang 73 Padha acalathu: Dhemi Allah, saèstu panjenengan temen sami sumerep, manawi anggèn kula sami dhateng mriki punika boten karana badhé adamel wisuna ing bumi, saha kula punika sami sanès pandung. 74 Calathuné: Lah apa bakal wa- walesé prakara iki, manawa kowé padha wong goroh? 75 Aturé: Wewalesipun prakawis punika, inggih ing karungipun sin- ten pinanggihipun, punika ingkang badhé anyanggi wawalesipun; ka- dos makaten manawi kula amidana titiyang atindak dèdè. wangsul artanipun, panjenenganipun inggih cekap namung andhawuhaken punika dhateng abdi- abdinipun. Awit saking punika, mila ingkang neselaken gelas pangunjukan wonten ing karunging sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf punika mesthi inggih abdi-abdinipun Sang prabu (gelas pangunjukan wau kagunganipun sang prabu). Ing ngriki boten kasebutaken punapa ingkang makaten wau jaragan punapa margi saking kalèntu. Dhawuhing ayat punika kénging kasuraos kalih-kalihipun. Suprandéné jaragan pisan pun abdi anggènipun neselaken wau, saged ugi punika mengku kajeng minangka sih mirunggan dhateng "Bunyamin, sadhèrèk kakung ingkang sakalangkung dipun tresnani," awit pun abdi sampun nyumerepi piyambak nalika pisowanipun ingkang sapisan, sadhèrèk sabendhoyot wau sami dipun rengkuh saé déning Kanjeng Nabi Yusuf, ngantos Kanjeng Nabi Yusuf dhawuh maringaken wangsul artanipun sarana kaseselaken dhateng karung-karungipun. 1244. Lepat malih manawi kakinten bilih tiyang ingkang nguwuh-uwuh punika inggih tiyang ingkang neselaken gelas pangunjukan wonten ing karung wau, Terang miturut ayat 72. gelas pangunjukan wau agemipun sang nata, dados sanès kagunganipun Kanjeng Nabi Yusuf piyambak, wangsul kagunganipun sang nata, utawi barang darbèkipun paréntah. Sarta ingih sampun terang, bilih tiyang ingkang ngedum gandum punika sanès malih kaliyan tiyang ingkang tinanggenah ing wajib ngrumati barang-barang kagunganipun sang prabu. Punika anedahaken bilih gelas pangunjukan wau anggènipun sumesel wonten ing karung, boten kanthi kajarag. 657
658 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII (aniti-priksa) karung-karungé sadurungé karungé saduluré;1245 tumuli barangé diwe- tokaké saka karungé saduluré. Kaya mangkono anggon-Ingsun angrancang kanggo kaperluané Yusuf;1246 ing dalem angger- anggeré Sang Prabu ora (kena) yèn ta dhèwèké anjupuka saduluré, kajaba manawa dadi kaparenging karsané Allah; Ingsun angung- gahaké darajaté sapa kang dadi kaparenging karsa-Ningsun, sarta sadhuwuré sakèhé kang duwé ka- wruh iku Ingkang-Angudanèni. 76 Banjur wiwit Ar. jiwané 77 Padha calathu: Yèn dhèwèké (sing) nyolong (barang iku), lah iya nyolong;1247 saduluré biyèn ananging iku sinidhem déning Yusuf ana ing sajroning atiné, lan ora diwedharaké marang dhèwèké. Calathuné: Kowé iku dumunung ing kahanan kang ala, lan Allah luwih anguningani marang iku barang kang padha sira ngucapaké. 1245. Saduluré, terangipun: sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf. Ingkang makaten wau minangka ngaosi dhateng sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf ingkang satunggal wau awit titiyang ing ngriku sami sumerep bilih piyambakipun punika déning Kanjeng Nabi Yusuf kakarsakaken lerem kaliyan panjenenganipun. 1246. Miturut punika terang manawi punika sanès rancanganipun Kanjeng Nabi Yusuf, nanging rancanganipun Pangéran. Terangipun, lalampahan wau kadamel lantaran murih Kanjeng Nabi Yusuf saged kempal kaliyan sadhèrèkipun. Terang sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih Kanjeng Nabi Yusuf kepéngin sanget nyandhet sadhèrèkipun pun Bunyamin nalika ingkang raka-raka sami wangsul. Nanging nitik dhawuh candhakipun, manut pranatan nagari Mesir, Kanjeng Nabi Yusuf boten saged badhé nyandhet ingkang rayi wau. Lah margi wonten lalampahan wau, Kanjeng Nabi Yusuf kadumugèn karsanipun. Ing ngriki Kitab Quran paring wasita dhateng kula sami, kados pundi caranipun tiyang ingkang kebawah ing papréntahan sanès netepi angger-anggeripun papréntahan wau. 1247. Kacariyos ingkang dipun kajengaken makaten punika Kanjeng Nabi Yusuf, ingkang naté mendhet golèk pupujanipun ingkang éyang aluran saking ingkang ibu. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 31: 19: "Rakhèl banjur nyolong terafim duwéking bapakné." Para juru-kritik Nasrani mastani bilih ing ngriki cariyosipun Kanjeng Nabi Yusuf cawuh kaliyan cariyosipun Rakhèl. Nanging yektinipun boten wonten satunggal punapa ingkang nedahaken bilih Quran nganggep saèstu bilih Kanjeng Nabi Yusuf naté nyolong brahala. Ingkang langkung memper, para sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf sami damel katrangan dora perlu kanggé nutupi kawiranganipun piyambak. Wangsulanipun Kanjeng Nabi Yusuf ingkang makaten wau nandhakaken bilih panjenenganipun nganggep dora dhateng katranganipun ingkang raka-raka wau, awit para raka wau kapangandikakaken manawi dumunung wonten ing kawontenan ingkang awon.
Surat 12 Ar. daktemu Ut. bapak- mu Sadhèrèk ingkang wuragil 78 Padha matur: Dhuh Sang Adipati! piyambakipun gadhah bapak, tiyang sepuh sanget, mila- nipun mugi kaparenga mundhut kula salah satunggal minangka lilintunipun; saèstu, panyawang kula, panjenengan punika golonga- nipun ingkang adamel kasaénan. titiyang 79 Calathuné: Muga Allah apa- ring pangayoman marang aku, aja nganti aku anyekel sapa-sapa, kajaba kang tinemu kanggonan barangku, mundhak aku dadi wong anganiaya temenan. RUKU' 10 Kanjeng Nabi Yusuf amedhar sajatosipun sariranipun dhateng para sadhèrèk- sadhèrèkipun 80 Lah bareng wis padha ilang pangarep-arepé dhèwèké, padha mundur, padha apirembugan dhè-dhèwèkan. Kang tuwa dhéwé acalathu: Apa kowé padha ora weruh, yèn bapak wis mundhut prasetya kalawan asmaning Allah marang kowé kabèh, lan yèn ing biyèn kowé wis padha pépéka tumrap prakara Yusuf? Mulané ora pisan aku bakal ninggal nagara iki, nganti tumekané bapak aparing idin marang aku, utawa manawa Allah amancasi marang aku, lan Panjenengané iku Becik-beciké para kang padha amancasi: ing 81 Padha balia marang dalemé bapak, banjur padha matura: Dhuh bapak! saèstu ingkang putra (ang- lampahi nyolong), saha boten liya kula kajawi namung sami aneksèni punapa ingkang sami kula sume- 659
660 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII rep, saha boten saged kula sami angawat-awati dhateng ingkang boten katingal: 82 Saha mugi Panjenengan an- dangu ing salebetipun nagari ing pundi ingkang sami kula ambah tuwin untan-untan sarengan kula lumampah, sarta saèstu kula puni- ka sami temen. 83 Dhèwèké acalathu: Ora, jiwa- mu anganggep sawijining prakara ènthèng tumrapé kowé, mulané sabar iku becik; manawa-manawa Allah anekakaké dhèwèké kabèh marang aku; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Angudanèni, Ingkang- Wicaksana. Ar. dhèwèké kabèh 84 Lan dhèwèké maléngos saka anak-anaké sarta acalathu: Dhuh kasusahanku tumrap si Yusuf! Sarta mripaté angembeng (luh)1248 amarga saka susahé lan dhèwèké angempet (susahé). 85 Padha acalathu: Dhemi Allah! panjenengan boten badhé kèndel1249 angènget-ènget Yusuf, ngantos panjenengan dhumawah dipun lud ing sakit,1250 utawi (ngantos) pan- jenengan kalebet golonganipun titiyang ingkang tiwas. 1248. Ibyadldla lan bayyadla punika mèh sami tegesipun. Tumrap bayyadla wonten tuladhanipun ukara tegesipun amla'ahu jawinipun ngisèni greba nganti kebak (greba punika wacucal ménda ingkang kanggé wadah toya. Vert.). Bayyadlahu ugi ateges afragahu, jawinipun ngothongi (TA). LL ugi kados makaten punika anggènipun negesi tembung wau. I'Ab ugi, anggènipun anjarwani tembung wau mripat ngembeng luh (Rz), Cariyos ingkang nerangaken Kanjeng Nabi Ya'qub wuta margi sungkawa déning kécalan Kanjeng Nabi Yusuf kénging katulak, awit ingkang dipun anggé waton cariyos wau ngemungaken tembung punika. 1249. Tembung tafta'u ing ngriki pancènipun mungel lâ tafta'u, nanging lâ-nipun boten kasebutaken (Rz). 1250. Miturut Q haradl punika ateges: tiyang ingkang wonten ing kawontenan sakit dados: tiyang ingkang boten kénging dipun ajeng-ajeng saénipun, nanging inggih boten perlu dipun kuwatosaken
Surat 12 Sadhèrèk ingkang wuragil 86 Calathuné: Aku mung asa- sambat kasusahanku lan prihatinku marang Allah, lan aku weruh saka ing Allah barang kang kowé padha ora weruh.1251 87 O, anak-anakku! padha mang- kata lan angupayaa katrangan pra- kara Yusuf lan saduluré, sarta aja padha pedhot pangarep-arepmu marang wilasaning Allah; sayekti, ora ana wong pedhot pangarep- arepé marang wilasaning Allah kajaba wong kang padha kafir. 88 Bareng wis padha marek dhèwèké, padha matur: Dhuh Sang Adipati! kasrakat andhawahi kula saha kulawarga kula, sarta dhateng kula ambeta arta sakedhik; mila- nipun mugi kula kaparingan taker ingkang ingkang jangkep saha loma dhateng kula; saèstu Allah punika amales para titiyang ing- kang loma. 89 Calathuné: Apa kowé padha aweruh, panggawému marang Yusuf lan saduluré nalika kowé padha bodho? kapriyé 90 Padha matur: Punapa panje- nengan punika saèstu Yusuf? Cala- thuné: Aku Yusuf, lan iki sadulur- ku; temen Allah welas marang aku; sayekti, sapa sing prayitna (saka ing ala) sarta sabar - lah sayekti, Allah iku ora angilangaké ganjarané para wong kang atindak becik. awonipun. Mila tembung wau ugi kanggé nembungaken: tiyang ingkang andungkap badhé pejah. Tembung punika ugi ateges: tiyang ingkang dhawah ngantos boten saged tangi malih (TA), utawi tiyang ingkang nandhang sakit ajegan (Az-LL). Lah punika sajakipun tegesipun tembung wau ing ngriki. 1251. Punika nedahaken kalayan terang, bilih lantaran wahyuning Pangéran Kanjeng Nabi Ya'qub uninga bilih Kanjeng Nabi Yusuf taksih sugeng. 661
662 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII 91 Padha calathu: Dhemi Allah! sayekti temen saiki Allah wus amilih kowé angungkuli aku ka- bèh, lan sayekti aku iki padha wong dosa. 92 Calathuné: Ing dina iki wis ora (bakal ana) panutuh marang kowé kabèh;1252 muga Allah anga- pura marang kowé kabèh, lan Panjenengané iku luwih Welas- welasé kang padha welas. 93 Padha mangkata, klambiku iki gawanen, banjur sèlèhna ing ngarsané bapak,1253 panjenengané bakal pirsa1254 sarta tekaa marang aku mréné karo kulawargamu kabèh. RUKU' 11 Israil dhateng Mesir 94-101. Kanjeng Nabi Ya'kub wonten ing Mesir. 102__104. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Yusuf kalampahan malih wonten ing sugengipun Kanjeng Nabi. 1252. Hadits ing ngandhap punika, nedahaken bilih Kanjeng Nabi Suci nganggep cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Yusuf punika minangka piweca ingkang mralambangi kawontenan ingkang badhé dipun sandhang. Dipun riwayataken ing dinten nalika bedhahipun nagari Makkah, Kanjeng Rasulullah Shallallahu 'alaihi wasallam ngasta sisihing kontenipun Ka'bah sarta ngandika dhateng para titiyang Quraisy: kapriyé pangiramu, apa kang bakal daktindakaké marang kowé kabèh'? Aturipun para titiyang Quraisy: Kasaénan, dhuh sadhèrèk ingkang minulya saha putraning sadhèrèk ingkang minulya. Kanjeng Nabi lajeng ngandika: Aku kandha kaya kandhané sadulurku Yusuf: "Ing dina iki wis ora bakal ana panutuh marang kowé kabèh" (Rz). 1253. punika kénging dipun tegesi ing ngarsaning wadanane bapak utawi ing ngarsané bapak, awit wajh punika ugi ateges dhat, utawi jejer, sarta rèhning wadana makaten péranganing badan ingkang minulya piyambak, mila lajeng dipun anggé nembungaken tiyang ing sagemblengipun. Kanjeng Nabi Yusuf maringaken rasukan, punika kanthi mengku karsa nyasmitani pangakenipun dora para raka-rakanipun, duk nalika sami nglèlèti rah agemipun rasukan kanggé amblubuk ingkang rama, bilih Kanjeng Nabi Yusuf kamangsa ing segawon ajag. 1254. Tembung punika boten mratandhani bilih Kanjeng Nabi Ya'qub ing suwau wuta lajeng saged mirsa margi wadananipun kausapan agemipun rasukan Kanjeng Nabi Yusuf. Bashîr punika kajawi ateges tiyang ingkang saged ningali barang-barang kalayan mripatipun, ugi ateges tiyang ingkang gadhah akal utawi tiyang ingkang sinung pangretosan (S, M, A, Q, Msb-LL). tegesipun Aku mangerti bab prakara iku (Msb-LL). Déné ingkang dipun karsakaken, samangsa Kanjeng Nabi Ya'qub pirsa agemipun rasukan Kanjeng Nabi Yusuf, panjenenganipun mesthi badhé uninga kalayan genah papan padununganipun Kanjeng Nabi Yusuf; awit sanadyan alantaran wahyuning Pangéran panjenenganipun sampun mangertos bilih Kanjeng Nabi
Surat 12 Israil dhateng Mesir untan-untan wis mangkat, bapakné calathu: Sayek- ti, aku weruh kaagungané Yusuf, lamun kowé ora angarani aku kendho ing akal.1255 94 Bareng 95 Padha calathu: Dhemi Allah, saèstu panjenengan punika dumu- nung wonten ing sasar panje- nengan kala rumiyin. a. 1253 b. 1254 96 Lah bareng kang anggawa kabar bungah teka, disèlèhaké ing ngarepé,a lah dhèwèké dadi yakin.b Calathuné: Apa aku ora kandha marang kowé, yèn aku weruh saka ing Allah barang kang kowé padha ora weruh? 97 Padha calathu: Dhuh bapak, mugi panjenengan nyuwunaken pangapunten kula ing kalepatan kula; saèstu kula punika sami tiyang dosa. 98 Calathuné: Aku bakal nyu- wunaké pangapura kowé marang Pangéranku; sayekti, Panjenengané iku Ingkang-Aparamarta, Ingkang- Mahaasih. 99 Lah bareng wis padha marek marang Yusuf, para wong tuwané padha dipapanaké ing panggonané karo calathu: Sumangga sami lumebet ing Mesir kalayan aman, manawi kaparengipun Allah.1256 dados Yusuf taksih sugeng, nanging panjenenganipun boten mangertos wonten pundi pamanggènipun Kanjeng Nabi Yusuf ingkang saèstu. 1255. Nalika untan-untan ingkang ambekta para rakanipun Kanjeng Nabi Yusuf bidhal saking Mesir, Kanjeng Nabi Ya'qub tampi katamtuan malih saking ngarsanipun Pangéran bab prakawis Kanjeng Nabi Yusuf, mila panjenenganipun saged ngandika kaliyan titiyang ingkang celak kaliyan panjenenganipun, bilih panjenenganipun ngraosaken panguwaosipun Kanjeng Nabi Yusuf, liripun panjenenganipun uninga bilih Kanjeng Nabi Yusuf punika tiyang ingkang sinung panguwaos. Tembung 1256. Mirsanana kaca candhakipun. 663
664 Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII Ut. amarga saka Ar. lan an- tawisipun 100 Lan dhèwèké angunggah- aké wong tuwané loro marang dhampar1257 lan padha tumundhuk sujud marang1258 dhèwèké, sarta calathu: Dhuh bapak! punika wahananipun supenan kula kala rumiyin punika; saèstu punika kadadosaken kanyataan déning Pangéran kula; saèstu Panjene- nganipun sampun adamel saé dha- teng kula, nalika Panjenenganipun angedalaken kula saking kunjara saha angedalaken panjenengan sa- daya saking saganten wedhi ing sasampunipun sétan anyebar co- congkrahan antawisipun kula kali- yan para sadhèrèk kula; saèstu Pangéran kula punika alus tumrap sinten ingkang dados kaparenging karsa-Nipun; saèstu, Panjenengan- ipun punika Ingkang-Angudanéni, Ingkang-Wicaksana. 101 Pangéran kawula! Tuwan sampun amaringi karaton dhateng kawula saha sampun amulang kawula prakawis pradikaning wi- cara; Ingkang-Anitahaken langit- rîh punika ateges angin tuwin panguwaos (LL). Awit saking punika tembung wau kula jarwani: kaagungan. 1252. Leah punika bakyunipun Rakhel sarta garwanipun Kanjeng Nabi Ya'qub (Purwaning Dumados 29: 16-28). Pratélanipun ayat punika boten cengkah kaliyan wutah gumelaring kawontenan déné nalika wekdal wau Rakhèl sampun séda; awit badhéa kados punapa, Léah punika tetep ibunipun Kanjeng Nabi Yusuf, inggih punika sadhèrèkipun èstri ingkang ibu sarta garwanipun ingkang rama. 1257. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki mesthi kémawon sanès dhampar-keprabon, awit Kanjeng Nabi Yusuf piyambak punika boten nglenggahi dhampar-keprabon. Déné ingkang dipun karsakaken, Kanjeng Nabi Yusuf nglenggahaken rama ibunipun wonten ing papan palenggahanipun piyambak ingkang inggil; utawi saged ugi tegesipun punika Kanjeng Nabi Yusuf mrenahaken rama ibunipun wau wonten ing panggènan ingkang saé. Kula aturi mirsani Purwaning Dumados 47: 11: Yusuf tumuli amranata pamanggèné Ya'qub lan para putra padha kaeduman ebèk bumi ana ing tanah papethingané Mesir." 1258. Dhawuh punika boten nyebutaken kanthi ceplos sinten ingkang tumundhuk sujud punika. Saged ugi punika titiyang Mesir ingkang tumundhuk sujud dhateng Kanjeng Nabi Yusuf, inggih punika minangka pratandha ngurmati kaagunganipun. Boten perlu cacahipun tiyang ingkang tumundhuk sujud punika sami plek kaliyan cacahipun lintang-lintang ing supenanipun Kanjeng Nabi Yusuf. Déné supena wau, namung mengku teges bilih Kanjeng Nabi Yusuf badhé kasengkakaken ing ngaluhur. Utawi saged ugi ayat punika mengku teges, nalika raina ibunipun Kanjeng Nabi Yusuf saha para rakanipun sami
Surat 12 Israil dhateng Mesir Ut. ing da- lem suma- rah (ing Tuwan) langit lan bumi! Tuwan punika Pangayoman kawula ing donya tuwin akhirat; mugi keparengaken pejah kawula pejahipun Muslim saha mugi kawula Tuwan kempal- aken kaliyan para tiyang tulus. 102 Iki kalebu pawarta-pawarta prakara kang ora katon, (kang) Ingsun wedhar marang kowé, lan kowé ora nungkuli dhèwèké nali- kané padha amutusi prakarané lan padha angrancang paékan.1259 103 Lan akèh-akèhé manusa ora bakal padha pracaya sanajan ba- nget kapénginira. nyumerepi kaagunganipun Kanjeng Nabi Yusuf, lajeng sami tumindak sujud dhateng Gusti Allah margi saking Kanjeng Nabi Yusuf. 1259. Saèstu anggumunaken sanget manawi sabab wontenipun dhawuh punika, tuwan-tuwan sabangsa tuwan Rodwell tuwin Muir mintonaken raosipun panggething dhateng Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Tuwan Rodwell nyebutaken makaten: "Sampun kénging katamtokaken Muhammad nalika ing wekdal punika - inggih punika nalika piyambakipun nyithak saha ambesut cariyos punika - anjarag api-api lan apus-apus, manawi punika mijil saking ilham ingkang katampi, déning piyambakipun (nadyan ing wasananipun kanyataan, bilih anggènipun migunakaken sarana wau sampun keleresan sanget)." Tetembungan makaten punika manawi boten tuwuh saking pakarti awon, inggih tuwuh saking kabodhoan ingkang sakalangkung sanget. Sampun katerangaken ing ngajeng, bilih saben Quran mentas nyariyosaken lalampahan ingkang kasandhang déning mengsah-mengsahipun satunggaling nabi, lajeng kémawon santun ingkang karembag, sarwi nyasmitani bilih pidana sajinis punika wau kasadhiyakaken kanggé para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Ing sagemblengipun Quran Suci, anbâ'u-l-gaib, utawi pawarta-pawarta prakara kang ora katon punika boten kok ateges babad ing kina, nanging ateges lalampahanipun para andika Nabi kalampahanipun malih lalampahan wau wonten ing sugengipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Minangka conto, cariyos punika. Babad lalampahanipun Kanjeng Nabi Yusuf ing samangké punika, ing ayat ingkang sampun dipun wekasi kalayan donga panyuwunipun Kanjeng Nabi Yusuf, supados sédanipun kagolong èwonipun para titiyang tulus; lah ing ayat punika wonten larasanipun akaliyan lalampahan saminipun punika ingkang dhumawah utawi mesthi kasandhang déning Kanjeng Nabi Suci. Sampun katerangaken ing ngajeng, bilih nabi kakalih punika, lalampahaning sugengipun sanget anggènipun serupi. Dhawuh ingkang mungel: "Nalikané padha amutusi prakarané lan padha angrancang paékan," punika mengku karsa mangandikakaken putusan saya paékanipun para titiyang Quraisy badhé nyédani utawi nundhung utawi ngunjara ing Kanjeng Nabi (mirsana 8: 30, ing ngriku ugi tembung yamkurun ingkang kanggé nembungaken paékan punika). Ayat kakalih candhakipun sarta sagemblenging ruku' sambetipun, anedahaken kalayan langkung terang malih, bilih santunipun bab ingkang karembag punika sampun naté dipun bukani ing ngajeng. Kitab Quran ngandharaken cacriyosan-cacriyosan, punika boten kok karana mligi andhorèngaken kawontenan ing wekdal ingkang sampun, nanging supados piwulang ingkang kawengku ing dalem cacriyosan-cacriyosan wau dadosa tuntunan ing wekdal ingkang badhé dhateng tumrap para manusa. Lah inggih awit saking punika déné kathah riricikaning cariyos saha péranganing cariyos ingkang panjang-panjang, boten kasebutaken, kosokwangsulipun tarkadhang lalampahan ingkang sajakipun katingal sapélé kasebutaken, margi lalampahan ingkang sapélé wau wonten sasambetanipun kaliyan wekdal ingkang badhé dhateng, jer sanèsipun boten. Kula aturi nyundhukaken kaliyan 421, 1185, tuwin 1212. ingkang sampun-sampun duk 665
666 Ar. kajaba padha a. 1254 Ut. anjaga dhiri saka ing ala Kanjeng Nabi Yusuf Juz XIII 104 Lan ingatasé iki sira ora anjaluk pituwas marang dhèwèké padha; iku ora liya kajaba pépéling tumrap saindhenging kamanusan. RUKU' 12 Wuwulang tumrap para ingkang milawani Kanjeng Nabi ing dalem lalampahanipun para nabi ingkang rumiyin-rumiyin 105 Lan wis sapira kèhé tandha- tandha ing langit-langit lan bumi, kang dhèwèké wis padha ang- liwati; éwadéné padha maléngos saka ing kono. iku akèh- akèhé padha ora angèstu ing Allah tanpa anyakuthokaké liyané (karo Panjenengané). 106 Lan dhèwèké 107 Lah apa ta dhèwèké padha rumasa aman, manawa ana sik- saning Allah kang anglimputi anekani marang dhèwèké, utawa (manawa) mangsané tanpa cacala anekani dhèwèké kang sarta dhè- wèké padha ora anggraita? 108 Calathua: Iki dalanku, aku anguwuh marang Allah kalawan yakin,a aku lan para kang padha manut aku, lan Mahasuci Allah, sarta ora pisan aku iki golongané para mangro tingal. 109 Lan Ingsun wus utusan ing sadurungira ora liya kajaba wong- wong lanang (unusan saka) wong- ing kutha-kutha, (kang) padha Ingsun wedhari sabda. Lah apa ta padha ora lalaku ing bumi sarta padha andeleng kapriyé kawusa- nané para wong ing sadurungé? Lan sayekti, padunungan akhirat para kang padha bekti luwih becik; lah apa ta kowé padha ora mangerti?
Surat 12 Israil dhateng Mesir Ar. dhèwèké 110 Nganti tumeka samangsané para utusan pedhot pangarep-arepé sarta para kang milawani rumasa yakin yèn awaké nyata padha digorohi, pitulung-Ingsun tumeka marang dhèwèké, sarta sinalamet- aké sapa kang dadi kaparenging karsa-Ningsun; lan siksa-Ningsun ora kena ditulak saka wong-wong kang duraka.1260 a. 70 111 Sayekti temen, ing sajro- ning carita lalakoné, ana wuwu- langé tumrap wong-wong kang duwé akal. Iku dudu carita kang dianggit-anggit, ananging minang- ka ambeneraké apa kang ana ing ngarepéa sarta panerang-awijang marang samubarang, apa déné tun- tunan tuwin wilasa tumrap wong- wong kang padha angèstu. 1260. Manawi klèntu anggènipun nyuraos dlamiripun, saged ambibrahaken suraosipun dhawuh punika. Para rasul sami memèngeti umatipun, nanging umatipun sami ambeguguk nguthawaton ngantos ing wasananipun para rasul wau sami telas pangajeng-ajengipun umatipun angsal paédah saking pèpèngetipun wau. Kosokwangsulipun, margi dhumawahing siksa taksih dipun sumenekaken, pun umat yakin, bilih pèpènget tuwin badhé dhumawahipun siksa kados ingkang kadhawuhaken dhateng piyambakipun déning para rasul wau goroh. Lah ing wekdal punika, pitulung dhateng para nabi ingkang sampun kajanjèkaken, dhateng makaten ugi siksa ingkang sampun kaancamaken dhateng para tukang nindakipun pandamel awon, dhumawah. Para andika nabi, punika boten naté kapedhotan pengajeng-ajeng dhateng pitulunging Pangéran, ingkang miturut janjining Pangéran mesthi badhé kaparingaken dhateng panjenenganipun. Bab punika sampun kadhawuhaken wonten ing ayat 87: "Sayekti, ora ana wong pedhot pangarep-arepé marang wilasaning Allah kajaba wong kang padha kafir." _______________ 667
SURAT 13 AR-RA'D (Baledhèg) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 43 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kayektèning wahyunipun Pangéran. Ruku' 2. Panyuwunan Siksa. Ruku' 3. Katulusan wonten ganjaranipun, panerak badhé angsal wawales awon. Ruku' 4. Pangéram-éramipun Quran Suci. Ruku' 5. Panglawan badhé cabar. Ruku' 6. Tansah majeng-majengipun Yakti. Irah-irahanipun Surat punika kanamakaken Baledhèg, pipiridan saking jawah ingkang asring kanggé nyanépakaken wahyuning Pangéran ing dalem Quran. Jawah punika nugraha saking Allah, lah makaten ugi wahyuning Pangéran. Éwadéné, boten prabéda lan jawah punika sinartan ing bledhèg lan kilat-thathit ingkang maliweran, makaten ugi wahyuning Pangéran inggih sinartan ing pèpènget dhumawahing siksa, sanajan ta maksudipun ingkang sajati punika badhé mamrih saénipun. Dados namanipun surat punika sampun saged suka sasmita dhateng kula sami bab-bab ingkang kawarsitakaken. Sampun samesthinipun surat punika amarsitakaken bab siksanipun para tiyang duraka, nanging inggih sampun ngantos klèntu panganggep, kakinten manawi siksa ingkang kasedya ing wahyuning Pangéran. Gathukipun suraos lan bab ingkang kawarsitakaken Surat punika marsitakaken kayektèning wahyunipun Pangéran, sarta minangka nyambeti cariyos lalampahan ing kina ingkang kasebut ing surat ingkang sampun kapengker, surat punika lajeng mangandikakaken nasib ingkang kasandhang déning para mengsahipun Kanjeng Nabi. Bab tatanan urut-urutaning ayatipun surat punika, ingkang rumiyin piyambak anerangaken kayektèning wahyunipun Pangéran, sarta anerangaken tandha yekti pinten-pinten ingkang gumelar wonten ing sagung dumados, ingkang suka pasaksèn ing kayektènipun wahyu wau; nanging para tiyang kafir sami boten marem dhateng tandha yekti wau, milanipun lajeng sami nantang nyuwun dipun dhawahi siksa ingkang sampun kaancamaken, inggih punika siksa ingkang mesthinipun badhé dados bebahanipun. Ruku' ingkang kaping kalih isi dhawuh wangsulan dhateng panyuwun punika. Manut angger-angger ingkang sampun tumindak, wonten bangsa utawi umat ingkang tuwuh, wonten ingkang sirna; sirnanipun para manembah brahala-brahala lan mumbulipun kaum Muslimin, punika badhé katindakaken manut wawatoning angger-angger wau. Lah ing ngriki punika pèpènget kasanépakaken kaliyan bledhèg, wahyuning Pangéran kados déné tiyang kepéngin kasamber ing gelap, mangka leresipun makaten tiyang punika kepéngin angsal piguna saking jawah. Ing ruku' ingkang kaping tiga para kafir kadhawuhan bilih Pangéran punika boten asifat pilih-asih, wonten kawula ingkang dipun sihi, wonten ingkang dipun gethingi. Déné manawi katulusan ngangsalaken ganjaran, murang-yekti teterusan mesthi badhé wonten wohipun ingkang boten sakéca, punika sampun laras kaliyan angger-anggeripun Pangéran. Kados pundi déné para titiyang wau saben-saben nedha kaparingan pangéram-éram saking jawi? Ing ruku' ingkang kaping sakawan kapangandikakaken manawi pangéram-éram ingkang asring karembag punika pangéram-éram ingkang tumindak wonten ing salebetipun tiyang piyambak. Raos
Surat 13 Kayektèning Wahyunipun Pangéran RUKU' 1 Kayektèning Wahyuning Pangéran 1-5. Tandha-tandha ing jagad dados tuntunaning manusa. 6, 7. Nyuwun siksa. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 13 1 Ingsun, Allah, Ingkang-Ngu- Ingkang-Mirsani.1261 danèni, Iki ayat-ayating Kitab;a lan apa kang kadhawuhaké marang sira saka Pangéranira iku barang yakti, ana- nging akèh-akèhing manusa padha ora angèstu. marem ingkang dipun thukulaken déning Kitab Suci wonten ing manahipun para angèstu ingkang sajati, éwah-éwahan ageng ingkang dipun wontenaken wonten jagad, sumingkiripun redi-redi ageng ingkang ngalang-alangi sumebaripun yakti, tuwin gesangipun malih para titiyang ingkang sami pejah ruhaninipun, punika sadaya pangéram-éram sajati ingkang dipun gelar déning Kitab Samawi (Kitab Suci) wonten ing tengah-tengahipun para manusa. Sarta inggih pangéram-éram makaten punika ingkang badhé dipun gelar déning Quran, lan inggih sampun kelampahan kagelar kalayan angédab- édabaken temenan. Leres, panglawan ingkang ageng pancèn inggih wonten, sarta rekaos ingkang gugunungan tuwuh pating jredhul mamrih ngalang-alangi sumebaripun yakti. Nanging panglawan wau sampun tinamtu manawi boten badhé angsal damel, makaten pangandika ingkang kasebutaken wonten ing ruku' ingkang kaping gangsal; awit yakti mesthi sumebar wonten ing jagad sarta mesthi badhé menang kaliyan panggorohan, salajengipun badhé dhateng masakalanipun para tulus boten dipun gugujeng malih, wangsul badhé subur-makmur, awit subur-makmuripun yakti punika sasarengan kaliyan subur-makmuripun para tulus wau. Ruku' ingkang wekasan piyambak anerangaken pasaksèn kamajenganipun yakti, ingkang sanajan alon lampahipun nanging teterusan tanpa mawi kèndel-kèndel. Kakafiran sampun wiwit nipis, jalaran cacah jiwanipun tiyang kafir saya suda, wangsul cacah jiwanipun tiyang Muslimin saya mindhak-mindhak. Titimangsanipun nalika katurunaken Surat punika, boten prabéda lan surat panunggilanipun titiga ingkang sampun lan kalih candhakipun, kadhawuhaken wonten ing Makkah, sarta nem surat wau sadaya kagolong nunggil jaman, inggih punika jaman ngajengaken hijrah dhateng Madinah. Kados déné ugi surat ingkang kaping 16, sadaya amarsitakaken lan anetepaken kayektèning wahyunipun Pangéran, sarta kénging winastan sadaya wau sabda ingkang pungkasan ing atasipun bab punika, tumrap ing jaman ngajengaken hijrah dhateng Madinah. Ayat 41 kalayan terang anerangaken bilih yakti sampun wiwit kiyat jumenengipun, sarta "ngélongi saka pinggiré" punika saged dipun suraos kathahipun tiyang ingkang lumebet Islam wonten ing Madinah lan kénging kasuraos saya kathahipun tiyang ingkang ngrasuk Islam wonten ing Makkah, ingkang tansah lumintu sanajan di kados punapa agenging panglawanipun mengsah. Makaten ugi ing ayat 42 wonten ing tembung makr anyebutaken upayanipun para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, ingkang sumedya badhé numpes Islam ingkang kalayan ambabarpisani sarana anyédani panjenenganipun. _____________________ 1261. Alif punika cekakanipun tembung anâ jawinipun Ingsun, lâm cekakanipun tembung Allah, mîm cekakanipun tembung a'lam, jawinipun Ingkang-Ngudanéni, tuwin râ cekakanipun tembung râi, jawinipun Ingkang-Mirsani. 669
670 Baledhèg Juz XIII b. 45 c. 895 2 Allah iku Kang andhuwuraké langit-langit kalawan tanpa saka, kang kodeleng, sartab Panjenengané angasta purbawisésa ing karaton ikuc tuwin andadèkaké srengéngé lan rembulan alaladi (ing sira), siji- sijiné anut lakuné dhéwé-dhéwé tumeka mangsa kang tinamtu; Pan- jenengané amranata sabarang rèh, anerangaké awijang tandha-tandha, supaya sira marang sapatemoning Pangéranira padha yakin. 3 Lan Panjenengané iku kang wus anggelar bumi, sarta agawé gunung-gunung kang kukuh lan kali-kali ana ing kono, lan sarupa- ning woh-wohan ing kono Panje- nengané wus andadèkaké rong war- na; Panjenengané anutupaké wengi ing raina; sayekti, ing kéné iki temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha mikir-mikir. 4 Lan ing bumi ana talatah- talatah kang sasandhingan sarta kebon-kebon anggur lan gandum sarta kurma mawa oyod siji lan (liyané sing) mawa oyod béda- béda, _ padha dibanyoni kalawan banyu sawiji, lan ing dalem woh- ing kang sawenèh Ingsun luwihaké becik angungkuli sawenèhé; sayekti ing kéné iki temen ana tandha- tandha tumrap wong kang padha mangerti.1262 5 Lan manawa sira gumun, lah pangucapé iya padha anggumun- aké: Apa! manawa aku wis dadi 1262. Sagung titah punika nadyan béda-béda lan warni-warni wujudipun, nanging sajatosipun sadaya wau satunggal; ingkang makaten wau dados tandha yekti ingkang terang., bilih Ingkang nitahaken gung titah wau sadaya Satunggal. Kajawi punika, wulu wedaling pasitèn ingkang warni-warni punika inggih béda-béda, sanajan ta sadaya wau sami kerèh déning angger-anggering kudrat ingkang namung satunggal; lah manahing manusa tumrap tumuwuhing wiji katulusan ingkang dipun dhedher déning wahyuning Pangéran, inggih makaten ugi.
Surat 13 Kayektèning Wahyunipun Pangéran lemah, apa aku temen padha ana ing dalem titah kang anyar? Iki para kang padha kafir marang Pangérané lan iki ing guluné padha ana ranténé, sarta iki para wong- wonging geni; padha ana ing kono pamanggoné.1263 6 Dhèwèké padha anggégé ing sira marang ala ing sadurungé kabecikan, lan temen ing sadu- rungé dhèwèké wis kalakon ana siksa kang dadi pola;1264 lan sayekti, Pangéranira iku Ingkang- Kagungan-pangapura tumrap para manusa, sanajan padha atindak dudu;1265 lan sayekti Pangéranira iku keras ing pamales (marang piala). 1263. Blenggu ing ngriki blenggu ingkang amblenggu titiyang wau wonten ing dalem pandamel awon tuwin ing margi ingkang boten leres. Bd anggènipun nafsiri: para titiyang wau sami manuh wonten ing dalem sasar, boten kénging dipun ajeng-ajeng saged uwal. Kf nerangaken tembung wau kanggé anerangaken anggènipun para titiyang wau sami puguh wonten ing dalem sasar, kados déné jawinipun: dhèwèké padha adoh saka dalan kang 1263. Blenggu ing ngriki blenggu ingkang amblenggu titiyang wau wonten ing dalem pandamel awon tuwin ing margi ingkang boten leres. Bd anggènipun nafsiri: para titiyang wau sami manuh wonten ing dalem sasar, boten kénging dipun ajeng-ajeng saged uwal. Kf nerangaken tembung wau kanggé anerangaken anggènipun para titiyang wau sami puguh wonten ing dalem sasar, kados déné jawinipun: dhèwèké padha adoh saka dalan kang bener déning ranté lan blenggu. AH mewahi katrangan: Ranté (blenggu) ing ngriki ateges tindakipun murang-sarak, ingkang kados déné blenggu wonten ing githokipun. Kedah dipun pèngeti, boten prabéda lan blenggu ingkang boten satmata ingkang amblenggu tiyang wonten ing margi ingkang awon ing gesang sapunika punika badhé dados blenggu ingkang wewèntèhan wonten ing gesang ing bénjing, lah makaten ugi latuning manah ingkang munyal-munyal, ingkang murub makantar-kantar margi saking cuwa lan ngangsa-angsa, punika inggih badhé dados latu ingkang wewèntèhan wonten ing gesang ing bénjing. Lah inggih kados makaten punika kawontenanipun ingkang sajati naraka ing gesang ing bénjing, ingkang menggah ing sajatos-jatosipun sampun wiwit wonten nalika gesang ing sapunika punika ugi. 1264. Matsulât punika jama'-ipun tembung mutslah, ingkang manawi miturut Rgh ateges siksa ingkang andhawahi manusa supados dadosa conto tumrap tiyang sanès anebihi piyambakipun. JB tuwin Kf negesi tembung wau: siksa ingkang andhawahi para kafir kados piyambakipun. 1265. Sayekti Pangéranira iku Ingkang-Kagungan pangapura marang para manusa, sanajan padha atindak dudu, makaten piwulangipun Quran. Tanpa damel manawi tiyang badhé ngupados piwulang saminipun punika wonten ing agami sanès. Tembung dzulm utawi tindak dédé. punika kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing panggènan sanès, mengku sawarnining dosa lan kalepatan, sami ugi awujud pangandel ingkang lepat punapa pandamel awon. Marambah-rambah titiyang Makkah sami dipun paringi pèpènget sarta inggih marambah-rambah para titiyang wau sami nantang-nantang nyuwun dipun dhawahi siksa ingkang kaancamaken punika, nanging para titiyang wau sami kapangandikanan bilih Pangéran Ingkang-Mahaasih badhé mancasi para titiyang wau, miturut Mahaasih lan Mahaapura-Nipun ingkang jembar anglimputi punika, boten manut dosanipun para titiyang wau. Uger-uger makaten punika ugi kapangandikakaken wonten ing 39: 53 makaten: "Calathua: O, para kawula-Ku! kang padha atindak mlangkah wates tumrap jiwané dhéwé, aja pedhot pangarep-arepmu marang wilasaning Allah; sayekti Allah iku angapura kaluputan kabèh; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Aparamarta, Ingkang-Mahaasih." 671
672 Baledhèg Juz XIII Ut. ana panuntun 7 Lan padha calathu para kang padha kafir: Yagéné ora ana tan- dha saka Pangérané kang katurun- aké marang dhèwèké? Sira iku mung juru-pépéling lan panuntun tumrap siji-sijining bangsa.1266 RUKU' 2 Panyuwunan siksa 8-10. Allah anguningani para ingkang atindak saé sarta para ingkang atindak awon. 11. Minggahipun sarta mandhapipun bangsa-bangsa. 12, 13. Panjenenganipun angancam supados tiyang amurih saéning dhirinipun. 14-18. Barang yakti masthi badhé menang. 8 Allah angudanèni apa kang kinandhut ing siji-sijining wadon, sarta apa kang ora kasampurnak- aké déning talanakan lan apa kang kawuwuhaké (ing kono); lan samu- barang iku ana ing ngarsa-Né ana papasthèné.1267 Nanging samasa awon punika anglangkungi wates, Mahaasihipun Pangéran ingkang mesthinipun kapintonaken dhateng para kawula-Nipun ingkang tulus, punika lajeng angarsakaken tiyang dosa kedah kadhawahan pidana. Awit saking punika Pangéran punika ugi ingkang asanget ing pamales (dhateng awon). 1266. Dhawuh ingkang mungel punika kénging kasuraos anyifati ing Kanjeng Nabi, inggih punika dados juru-maringi pèpènget dhateng bangsa Arab, bangsa ingkang langsung tampi piwulang saking panjenenganipun saha langsung milawani dhateng kautusipun, sarta dados panuntun tumrap sadaya bangsa ing bumi punika, dados wigatos anyebutaken anggènipun kautus tumrap ing sajagad. Para mufassirin limrahipun sami nyuraos ukara wau boten gandhèng kaliyan ukara ingkang rumiyin, dados dipun suraos ukara énggal ingkang mungel lan saben kaum iku mesthi karawuhan panuntun, salajengipun mengku suraos warni kalih, sapisan: Kanjeng Nabi punika juru-maringi pèpènget, inggih kados déné ing jaman sadèrèng-dèrèngipun saben kaum mesthi kaparingan juru-- maringi tuntunan, dados nunggil suraos kaliyan pangandika ingkang kasebut ing 35: 24 lan ora kena ora, saben umat, ing kono mesthi wis tau ana juru-pépélingé. Kaping kalih: Kanjeng Nabi punika namung satunggaling juru-maringi pèpènget, déné ingkang kawasa nuntun manusa dhateng margi ingkang leres, punika namung Allah piyambak, awit ngemungaken Panjenenganipun Pribadi Panuntun ingkang sajati (Rz). 1267. "Kang ora kasampurnakaké déning talanakan" punika ingkang dipun karsakaken gabug, boten ngandhut, déné "wuwuhé talanakan" punika ngandhut jabang bayi. Saben barang wonten papasthènipun, punika ateges bilih saben barang punika wonten tujuanipun ingkang tartamtu. Maksudipun ayat punika anerangaken bilih Allah uninga tiyang punika badhé dados tiyang tulus punapa tiyang awon. Bab punika sampun cetha nitik pangandika ing nginggilipun lan ugi ing ngandhapipun. Ayat punika wigatos maringi pèpènget dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi, bilih anggènipun sami remen damel wisuna punika sampun kauningan ing Allah, sarta suraos ingkang makaten punika kacethakaken malih wonten ing ayat 10, ingkang lajeng dipun sambeti malih kalayan pratélan ingkang terang gamblang, bilih satunggaling umat boten badhé manggih kabegjan lan subur-makmur, manawi umat wau boten purun nilar margi ingkang awon.
Surat 13 Panyuwun siksa kang ora katon lan kang katon, Ingkang- Agung, Ingkang-Mahaluhur. 9 Ingkang-Anguningani 10 Padha (tumrap Panjenengané) sapa saka ing antaranira kang anyingidaké pangucap(-é) lan sapa kang anglairaké apa déné sapa kang singidan ing wengi tuwin kang metu ing raina.1268 11 (Malaikat) padha angetutaké dhèwèké, ana ing ngarepé sarta ana ing buriné, kang padha rumeksa dhèwèké atas saking paréntahing Allah.1269 Sayekti, Allah iku ora angéwahi kaananing para manusa, nganti dhèwèké padha angowahi kaanané dhéwé; lan manawa Allah angarsakaké ala tumrap para ma- nusa, lan ora bakal ana panulaké, sarta saliyané Panjenengané dhè- wèké padha ora duwé kakawal. 12 Panjenengané iku Kang anga- tonaké kilat ing sira, andadèkaké wedi lan pangarep-arep, sarta (Ing- kang) andadèkaké mendhung kang abot. 1268. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ayat punika wigatos mangandikak- aken tindakipun para mengsah anggènipun sami rerembagan ingkang kalayan winados lan kalayan ngeblak lumawan Kanjeng Nabi tuwin anggènipun para mengsah tansah ngangkah rinten lan dalu badhé nyédani ing Kanjeng Nabi. Babad lalampahan sugengipun Kanjeng Nabi nyebutaken bilih para ingkang sumedya badhé nyédani panjenenganipun sami nginthil ing panjenenganipun kanthi dhedhemitan, sarmangsa panjenenganipun tindak salat subuh ing wanci énjing umun-umun, malah tarkadhang kalayan ngedhéng ing wanci siyang nginthil panjenenganipun kalayan ngandhut sedya ingkang awon. 1269. Sampun cetha pangandika punika mengku suraos umum, inggih punika mangandikakaken para malaikat pamomong ingkang kasebutaken wonten ing 6: 61. Nanging pangandika punika ugi mengku suraos ingkang langkung lebet malih, inggih punika mangandikakaken pangayomanipun Pangéran ingkang mligi kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi lumawan para mengsah ingkang tanpa wicalan kathahipun, ingkang tansah ngepang wakul ing panjenenganipun. Mu'aqqibât jawinipun giliran, déné mila malaikat pamomongipun manusa kasebut makaten wau, awit para malaikat wau sami giliran siyang lan dalu, dadosipun sakedhap kémawon manusa boten naté kesepèn ing pangemongipun para malaikat wau. 673
674 a. 536 Baledhèg 13 Lan baledhèg iku mahasucèk- aké Panjenengané kalawan panga- lembana-Né, mangkono uga para malaikat, amarga saka wediné ing Panjenengané; lan Panjenengané angutus panah-panahing baledhèg, iku angenani sapa kang dadi kapa- renging karsa-Né; éwadéné dhè- wèké padha madoni ing bab Allah, lan Panjenengané iku keras ing dalem kawanèn. 14 Marang Panjenengané panyu- wun kang bener iku; lan para kang padha nyunyuwun saliyané Allah, iku ora bakal nyembadani marang dhèwèké ananging kaya wong kang nguluraké loro marang banyu, amurih (si banyu) tumekaa marang cangkemé, ana- nging ora bakal iku tumeka mrono; lan ora liya panyuwuné para kafir iku kajaba muspra. tangané 15 Lan marang Allah sumung- kemé samubarang kang ana ing langit-langit lan ing bumi, kalawan ambangun-turut kalawan kapeksa, mangkono uga ayang- ayangé, ing wayah ésuk lan soré.a sarta 16 Calathua: Sapa ta Pangéran- ing langit-langit lan bumi? Cala- thua: Allah. Calathua: Lah yagéné kowé padha angalap pangayoman saliyané Panjenengané, kang ora bisa anguwasani marang awaké dhéwé, apa amakolèhi apa amitu- nani? Calathua: Apa padha wong wuta karo wong kang waras pandelengé? Utawa, apa padha pepeteng karo papadhang? Utawa, apa padha angedegaké sekuthon jèjèraning Allah, kang anganakaké titah-É mangkono, titah kaya Juz XIII
Surat 13 Panyuwun siksa nganti apa kang tumitah iki dadi kisruh tumrap dhèwèké? Calathua: Allah iku Ingkang-Anitahaké sa- mubarang, lan Panjenengané iku Ingkang Maha-tunggal, Ingkang- Mahawisésa.1269A 17 Panjenengané anurunaké ba- nyu saka ing méga, banjur jurang- juranging kali padha mili (banyu) samurwaté, sarta iliné angèlèkaké unthuk kang matumpa-tumpa, lan saka barang kang padha diluluh ing geni, kang pamrihé arep ginawé papaès utawa piranti,1270 (iya) metu unthuké, (kang) kaya mangkono (iku); kaya mangkono Allah anggoné adamel sanépa barang yakti lan barang goroh; wondéné si unthuk, lah iku sirna kaya barang kang tanpa aji; déné apa kang migunani marang manu- sa, iku lestari ana ing bumi; kaya mangkono Allah anggoné adamel sanépa.1271 18 Para kang padha nyandikani marang Pangérané iku padha olèh bagéan becik; lan para kang padha ora anyandikani marang Panjene- ngané, iku saupama padha andar- bènana sabarang kang ana ing bumi kabèh, sarta samono manèh, 1269A. Ayat punika nyebutaken uger-uger kalayan tetembungan ingkang terang gamblang saha ceplos, bilih sagung titah punika wontenipun lugu saking Allah piyambak, déné sesembahan sanès-sanèsipun, sanèsipun Allah, (salah satunggalipun sesembahan sanèsipun Allah wau inggih punika Kanjeng Nabi 'Isa), punika boten saged nitahaken barang-barang. Pangandika ingkang mungel apa kang tumitah iki dadi kisruh tumrap dhèwèké, punapa mengku suraos bilih barang-barang damelanipun manusa punika boten saged sami kaliyan tumitahipun sagung dumados ngantos kakalihipun wau campur bawur dados satunggal. 1270. Matâ' ing ngriki mengku sawarnining barang ingkang perlu tumrap gesanging manusa, kadosta pirantosing gigriya, pirantosing patukangan lan pirantosing paprangan (S). 1271. Sanépa ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika mengku suraos, bllih Kanjeng Nabi lan para pandhèrèkipun, punika margi saking tinanggenah mamrih rahayunipun sagung para manusa, mesthi inggih lastantun sugeng lan subur-makmur. Kosokwangsulipun, tindak lan adat kalakuanipun titiyang Makkah lan para titiyang ingkang nganggé, mesthi inggih badhé larut ngantos tapis déning ilining yakti ingkang kinawasa, kados déné larahan kéntir déning ilining toya banjir. 675
676 Baledhèg Juz XIII amasthi iku bakal diulungaké mi- nangka panebus. Iku pétungan ala kang dadi bagéané, sarta naraka padunungané, lan ala palèrènan iku. RUKU' 3 Katulusan wonten ganjaranipun panerak badhé angsal wawales awon 19-24. Para tulus sarta ganjaranipun. 25, 26. Para panerak tuwin katemahanipun. 19 Lah apa ta wong kang weruh manawa apa kang kadhawuhaké marang sira saka Pangéranira iku barang yekti, iku padha karo wong kang wuta? Mung wong kang padha ana akalé kang mikir-mikir, 20 Para kang padha anuhoni janjining Allah, sarta ora medhot sasanggeman. 21 Lan para kang padha nyam- bung barang kang didhawuhaké déning Allah supaya disambu- nga1272 sarta padha pakéring ma- rang Pangérané apa déné padha wedi marang pétungan ala. Ar. wada- nané 22 Lan para kang padha tetep santosa1273 pirenané angupaya Pangérané sarta anjumenengaké shalat, apa déné padha mèwèhaké barang paparing-Ingsun ing dhè- wèké kalawan sisidheman tuwin sarta padha kalawan ngeblak, anulak ala kalawan kabecikan;1274 1272. Ayat ingkang sampun nerangaken kawajibanipun manusa dhateng Ingkang-Nitahaken, déné ayat punika nerangaken sasambetanipun manusa kaliyan sasamining titahipun Pangéran. "Barang kang didhawuhaké déning Allah supaya disambunga" punika mengku sawarnining tatangsuling katresnan lan tatangsuling akrab, ingkang kadhawuhaken Allah supados dipun tetepi déning manusa lan kareksa sampun ngantos katerak. 1273. Sabar ing kalanipun nandhang cobi lan kasusahan, punika namung sapéranganing suraosipun tembung shabr. Miturut Rgh, shabr punika mempeng wonten ing wawates papakènipun akal pikiran ingkang wening lan tatananing agami, utawi sumingkir saking barang ingkang manut kakalih wau kedah dipun singkiri. Dados, kénging katembungaken shabr punika tansah nindakaken kasaénan lan nyingkiri awon. 1274. Pangandika punika anggelar piwulang bab "awon winales saé," ingkang manawi manut para
Surat 13 Katulusan kaganjar 677 iki kang bakal padha olèh bagéan kawusanan (kang begja), padunungan 23 Patamanan padunungan kang langgeng, kang anggoné lumebu mrono dalah para wongtuwané1275 lan jodho-jodhoné1276 sarta turun- turuné endi kang kalakuané becik; apa déné para malaikat padha lumebu amarek dhèwèké saka saben-saben kori: 24 Rahayu mugi tetep ingatas- ipun ijengandika, déning anggèn ijengandika sampun tetep santosa; lah, iba ta pinunjulipun kawusana- ning padunungan punika! 25 Lan para kang padha ngrusak janjining Allah ing sawisé diugeri, sarta medhot apa kang kadhawuh- aké déning Allah supaya disam- bunga, tuwin padha agawé wisuna ing bumi, iki kang bakal padha olèh bagéan bebendu sarta olèh bagéan (kawusanan) padunungan kang ala. titiyang Nasrani ingkang kathah-kathah boten naté pinanggih wonten pundi kémawon kajawi namung wonten ing agami Nasrani thok. Quran boten namung mulangaken kémawon piwulang wau, nanging ugi ambangun murih prayoginipun piwulang wau, sarta malih andhapuk piwulang wau murih sageda tumindak, ngantos manawi piwulang wau ingkang manut wawarahipun Islam katindakaken, boten badhé cengkah kaliyan tata tertib (law and order), boten kados déné piwulangipun Injil, margi pancèn boten saged katindakaken, dumugi ing dinten punika boten naté katindakaken. Tetembungan ingkang ;/ dipun agem wonten ing ayat punika jawinipun anulak ala kalawan kabecikan. Awon, punika barang ingkang boten kénging boten kedah dipun tulak, milanipun saé kanggé males awon punika kéngingipun katindakaken namung manawi awon wau saged katulak kalayan saé. Manawi awon kawales saé katindakaken wonten ing tengah-tengahing babrayan kalayan tanpa mawi ginantungan ing janji-janji, tamtu badhé ambibrahaken tatanan. Para ingkang sami nindakaken awon ingkang tansah angsal saé minangka wawalesing awon ingkang katindakaken, boten kénging boten mesthi badhé nukulaken anarkhy, aliyas umbar-umbaran ing sakajeng-kajengipun tiyang piyambak. Pangandikanipun Quran ing panggènan sanès ingkang mungel: kang angapura lan dadi becik (karanané) (42: 40), punika inggih kedah kasuraos saèmper makaten wau. 1275. Abâ punika jama'-ipun abwai, jawinipun bapak-bapak lan biyung-biyung (Kf). 1276. Pratélan ingkang terang gamblang! Boten namung katerangaken para èstri sami badhé angsal nugraha suwarga margi saking pandamelipun piyambak kémawon, nanging dalasan katulusaning
678 Baledhèg Juz XIII 26 Allah iku anjembaraké rijeki tumrap sapa kang dadi kapare- nging karsa-Né sarta (iya) nyumpi; lan dhèwèké padha seneng-seneng marang kauripan kadonyan, lan iku katandhing kauripan donya liya karo kauripan akhirat ora kajaba mung kabungahan sawatara mangsa. RUKU' 4 Pangéram-éramipun Quran Suci 27-30. Quran Suci suka kamareman sajatos dhateng manahing manusa. 31. Éwah- éwahan ingkang badhé dipun wontenaken. Ut. sapa kang dadi kapareng-É 27 Lan para kang padha kafir padha acalathu: Yagéné ora ana tandha saka Pangérané katurunaké marang dhèwèké?1277 Calathua: Sayekti, Allah iku anasaraké sapa kang karep, sarta nuntun marang Panjenengané sapa kang bali (ma- rang Panjenengané).1278 sémah-sémahipun inggih badhé murugaken para èstri wau tumut ngraosaken nugraha. Pangécé- écénipun tuwan Gibbon lan Muir, cekap kula wangsuli mawi katrangan sakedhik bilih tembung azwâj punika jama'-ipun tembung zauj, ingkang ateges sémah, sami kémawon punapa jaler punapa èstri, milanipun ing ngriki kula jarwani jodho. 1277. Dhawuh wangsulanipun panantang utawi panyuwun punika kamot wonten ing pangandika ingkang pungkasan ing ruku' punika "Ora wis-wis para kafir bakal padha olèh panduman kasangsaran, utawa iku tumiba ana ing sacedhaking omah-omahé, marga saka panggawéné dhéwé, nganti manawa janjiné Allah kalakon." Janji punika inggih punika sirnaning panguwaosipun para kafir. Pitaken utawi panantang ingkang mungel: yagéné ora ana tandha saka Pangérané katurunaké marang dhèwèké? ing ngriki tuwin ingkang kasebut wonten ing panggènan sanès-sanèsipun ing dalem Quran, punika menggah ing sajatosipun nyuwun utawi nantang supados kasirnakaken panguwaosipun sarta kadamel kawon kados ingkang sampun kajanjèkaken punika. Déné dhawuh wangsulanipun kirang langkung mesthi inggih kados makaten punika tembungipun, inggih punika katerangaken langkung rumiyin para kafir wau samia nyuwun sih-wilasa; Quran punika sinung kawasa anyarasaken, kawontenanipun para angèstu dados pasaksèn ingatasipun ingkang makaten punika; nasib ingkang kasandhang umat ingkang sampun-sampun saged dados piwulang; riribed alit-alit tansah badhé kasandhang, ing ngriku piyambakipun saged ningali tandha-tandhanipun anggèning badhé kasoran; ing wasananipun, manawi tandha-tandha wau sadaya dipun emohi, boten wurung mesthi badhé kadhawahan kasangsaran ageng. 1278. Teges warni kalih punika kénging dipun anggé salah satunggal. Nitik pangandika ingkang mungel sapa kang bali marang Panjenengané, teges ingkang kapacak ing jarwan ing nginggil langkung mathuk. Dados manusa makaten wonten warni kalih, inggih punika tiyang ingkang nemaha sasar lan tiyang ingkang nedya wangsul dhateng Allah. Ingkang angka satunggal sami kasasar, ingkang angka kalih sami angsal pitedah. Nadyan teges ingkang kasebutaken wonten ing margin ingkang dipun anggé, meksa inggih boten mengku teges bilih Allah nasaraken manusa sanajan piyambakipun sumedya ngambah margi ingkang leres. Kula aturi maspadakaken pangandika tutugipun: "Lan anuntun marang
Surat 13 Pangéram-éramipun Quran Suci 28 Para kang padha angèstu sarta kang atiné padha dadi jenjem déning éling maring Allah; o, sayekti, kalawan éling maring Allah ati padha dadi jenjem. 29 Para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, iku kawusanan becik bagéané sarta bali kang utama.1279 anggon- Ingsun angutus sira ing dalem sawijining umat, ing sadurungé iku temen pira-pira umat wis ke- pungkur, supaya sira amacakaké marang dhèwèké apa kang Ingsun wedharaké marang sira, éwadéné dhèwèké padha angafiri marang Ingsun-Mahamurah. Calathua: Pan- jenengané iku Pangéranku, ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; marang Panjenengané sumarahku sarta marang Panjenengané baliku. 30 Kaya mangkono 31 Lan lamun ta ana sawijining Quran kang kanggo anglakokaké gunung-gunung, utawa kanggo an- jajah bumi utawa kanggo ambi- sakaké caturan wong mati1280 - o, balik paréntah iku ana ing astané Allah kabèh. Apa ta para kang Panjenengané sapa kang bali marang Panjenengané," sarta punika anggamblangaken suraosipun pangandika ingkang rumiyin: "Allah iku anasaraké sapa kang dadi kapareng-É," awit manawi Panjenenganipun anuntun tiyang ingkang sami wangsul dhateng Panjenenganipun, dadosipun tiyang ingkang boten purun wangsul dhateng Panjenenganipun mesthi inggih kasasar. Dados "kasasaraken déning Allah" punika sami kaliyan kadhawahan pancasan kasasar. Kacundhukna kaliyan pangandika ing 2: 26: "Lan ora diagem nasaraké wong siji-sijia kajaba wong kang padha murang-yekti, yaiku kang padha nulayani janjining Allah ........" tuwin pangandika ing 14: 27: "Sarta Allah anasaraké wong-wong kang atindak dudu." 1279. Thûbâ, manawi dados lingga andhahan (saking tembung thâba, jawinipun dadi becik), ateges kawusanan ingkang saé utawi saé tembé wingkingipun (LL). 1280. Badhé kados pundi kedadosanipun manawi Quran saged nglampahaken redi-redi, boten kasebutaken. Sawenèh mufassir nyuraos pangandika punika mengku ukara sambetipum ingkang mungel makaten jawinipun: yakti ya Quran iki kang bisa nindakaké (JB). Para Mufassirin anggènipun gadhah paham makaten wau margi anggadhahi pamanggih bilih pangandika punika 679
680 Baledhèg Juz XIII Ut. sira padha angèstu durung sumurup,1281 yèn, manawa Allah angarsakna, amasthi Panjenengané anuntun sa- kèhing manusa? Lan ora bakal lèrèn-lèrèn para kang padha kafir anggoné padha kataman babaya kang anggigirisi amarga saka pang- gawéné, utawa iku bakal tumurun cedhak saka padunungané, nganti tumekané janjining Allah,1282 sa- yekti Allah iku ora bakal anyula- yani janji(-Né). nyasmitakaken panyuwunipun para kafir supados redi-redi kalampahaken, margi ingkang celak-celak dipun wontenaken kanggé lumampah dhateng panggènan ingkang tebih-tebih (utawi, miturut sawenèh mufassir sanèsipun malih, ngremuk bumi utawi ngiris-iris bumi dados lepen pinten-pinten lan susukan pinten-pinten) tuwin tiyang pejah kagesangaken malih. Nanging paham kula wangsulanipun pangandika punika kasebut wonten ing pangandika candhakipun, dados ing ngriki boten wonten ukara ingkang boten kasebutaken. Ayat punika boten mastani nglengkara Quran saged damel kaélokan ageng, malah kapara amastani kongangipun, tandhanipun pangandika wau tumunten kasambetan ing pangandika paréntah iku ana ing astané Allah kabèh, ingkang suraosipun sami kaliyan ngandika bilih mokal manawia Panjenenganipun boten saged nindakaken ingkang makaten wau sadaya, sarta sabda-Nipun mesthi inggih punika kaluhuranipun Islam badhé kajumenengaken. "Redi-redi," (ingkang dipun karsakaken para mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang jadhug-jadhug), ingkang sami milawani sumebaripun Islam, kasingkiraken; Islam tumunten sumebar ngantos dumugi nagari ingkang tebih-tebih, sarta para tiyang pejah saged sami wicantenan, inggih punika saindhenging tanah Arab ingkang sampun pejah seg ngumandhang suwantenipun angundhang- aken Kasawijènipun Allah. Redi-redi dipun tegesi para tiyang ageng punika kasebut wonten ing Q; ing ngriku katrangaken jabal punika tegesipun pangagenging kaum lan tiyang-tiyangipun ingkang pinter piyambak. Déné "tiyang pejah" ateges titiyang pejah ruhaninipun, punika kacetha wonten ing Quran piyambak wonten ing pinten-pinten panggènan, kadosta ing 27: 80. "Sayekti, sira iku ora agawé krunguné wong mati." tumunten badhé tumindak, 1281. Yai-as ing ngriki boten mengku teges mupus, utawi pedhot pangajeng-ajengipun, nanging mengku teges weruh, sarta teges punika dipun anggé déning para mufassirin ingkang sabagéan kathah (Rz). Ing kidung-kidung Arab kathah tuladhanipun bab panganggénipun ingkang kados makaten wau, kadosta: Aku calathu marang dhèwèké nalika dhèwèké padha nyekel aku ana ing dedalan, apa kowé padha ora weruh yèn aku iku anaké lanang jajadhuging wong nunggang jaran Zahdam? 1282. Pangandika punika kénging dipun tegesi warni kalih. Sapisan mengku teges bilih babaya alit-alit badhé tansah ngéngingi para titiyang wau, utawi dhumawah wonten ing sacelaking padununganipun, ngantos dumugi wanci kalampahan saèstu janji ingkang pamungkas, inggih punika sirnanipun babar pisan panguwaosipun para titiyang wau. Teges ingkang angka kalih, babaya alit wau asoring prangipun para titiyang Makkah, ingkang kawecakaken mesthi badhé kasandhang, déné Kanjeng Nabi (manawi teges satunggalipun ingkang kasebutaken wonten ing margin dipun anggé) rawuh wonten ing sacelaking padununganipun, kados déné ingkang kalampahan saèstu wonten ing dhusun Hudaibiyah, ngantos manawi nagari Makkah sampun bedhah. Teges warni kalih wau sadaya mengku piweca ageng bab badhé menangipun umat Islam, ingkang ing wekdal wau apes tuwin sami ngungsi ngupados pangayoman dhateng Madinah, saha amecakaken badhé leburipun babar pisan mengsah ingkang sakalangkung kiyat, ingkang katingalipun makaten kados déné angsal damel anggènipun numpes Islam tuwin ngawut-awut kaum Muslimin.
Surat 13 Panglawan badhé cabar RUKU' 5 Panglawan badhé cabar 32-34. Para ingkang sami anggugujeng badhé dipun asoraken. 35-37. Para ingkang sami tulus badhé ngraosaken kabegjan. temen para utusan ing sadurungira padha di- guguyu, ananging Ingsun aparing sumené marang para kang padha kafir, tumuli padha Ingsun lebur; lah kapriyé kaanané wawales- Ingsun (marang piala). 32 Lan sayekti Ut. amar- tani ta Panjenengané, kang rumeksa sarupaning jiwa tumrap apa panggawéné.1283 (Iku padha karo kang apes)? Éwadéné dhèwèké padha agawé sekuthon tumrap Allah. Calathua: Padha jenengna;1284 apa ta kowé arep anerangaké marang Panjenengané prakara barang kang Panjenengané ora pirsa ing bumi, utawa apa ta (kowé arep anetepaké iki) kalawan pangucap kang lair?1285 Balik tu- mrap kang padha kafir rancangané rinengga-nengga1286 padha sarta padha tinulak saka ing dadalan; lan 33 Lah apa 1283. Pangandika punika sampun mengku raos ukara sambetipun ingkang boten kasebutaken, inggih punika ukara ingkang mungel makaten: iku apa kaya déné kang ora mangkono. Nanging ukara ingkang boten kasebutaken wau kalayan cetha kasasmitakaken wonten ing sambeting pangandika, éwadéné dhèwèkè padha gawé sisihan tumrap Allah. Terangipun sanajan ta para titiyang wau sampun sami mangertos manawi Allah punika waspada dhateng sadaya barang, déné brahala ingkang dipun anggé sisihanipun Allah boten. 1284. Kanggé anedahaken inanipun barang ingkang kaanggep dados sisihanipun Pangéran wau, para ingkang sami manembah kadhawuhan nyukani nama dhateng sesembahanipun, ing raos kados déné kapangandikakaken bilih sesembahan wau boten pantes dipun namakaken (Rz). Utawi, saged ingkang mengku sifat kapangéranan, kadosta kang-paparing, teges nyukani nama mengku kang-nitahaké, sapiturutipun (JB). 1285. Pangandika punika mengku dhawuh supados para titiyang wau sami migunakaken raosing manahipun Para manembah brahala punika anggènipun sami nembah brahala margi anggadhahi panganggep bilih brahala-brahala wau dados juru-pantawis antawising manusa kaliyan Allah; nanging Allah Pribadi punika nguningani sadaya ingkang kumelip wonten ing bumi, dados antawisipun kawula lan Gusti boten betah juru-pantawis barang. pangucap lahir, punika pangaken ingkang boten wonten isinipun kasunyatan 1286. Mirsanana kaca candhakipun. 681
682 Baledhèg Juz XIII a. 94, 1099 sapa kang disasaraké déning Allaha ora bakal duwé panuntun. 34 Bakal padha olèh siksa ing dalem kauripan donya, sarta siksa- ning akhirat sayekti luwih abanget, apa déné ora bakal duwé panga- yoman minangka panulak ing Allah. Ar. ngisoré Ut. akèhé 35 Sanépané patamanan kang di- janjèkaké para wong bekti iku:1287 ing jeroné kali-kaliné padha mili; lan woh-wohané (mangkono uga) ayomé;1288 iki ka- wusanané para kang padha prayit- na (saka ing ala), lan kawusanané para kafir iku geni. tanpa pedhot, 36 Lan para kang wus padha Ingsun paringi Kitab1289 iku padha bungah marang apa kang kadha- punapa-punapa (Kf, JB). Wonten ing péranganing dhawuh ingkang kantun para titiyang wau sami kadhawuhan ngangen-angen, punapa pangakenipun dhateng wontenipun juru-pantawis punika wonten nyatanipun. 1286. Sinten ingkang ngrerengga pandamel awon tumrap para tiyang duraka, mirsanana 16: 63, 6: 43 tuwin 29: 38; sadaya wau anyebutaken kalayan terang bilih ingkang ngrerengga pandamel awon tumrap para manusa punika sétan. Ayat ingkang kantun piyambak ing nginggil sami plek kaliyan ingkang kapangandikakaken ing ngriki, namung kaot ing ayat wau mawi kasebutaken bilih ingkang nindakaken punika sétan: "lan panggawé-panggawéné dipaès-paèsi déning sétan tumrap dhèwèké; mulané banjur ngènggokaké dhèwèké saka ing dalan." Mirsanana ugi péranganipun ingkang wekasan 809. 1287. Perlu dipun pèngeti bilih suwarga ingkang kasebutaken wonten ing ngriki punika namung kasebut sanépa, makaten ugi ing 47: 15. Déné sababipun, kados déné ingkang kapangandikakaken ing haditsipun Kanjeng Nabi, nugrahanipun suwarga punika dèrèng naté tiningalan ing mripat, dèrèng naté kapireng ing talingan, lan dèrèng naté kumrenteg wonten ing manahipun manusa. Awit saking punika, kados punapa jatos-jatosing suwarga punika boten saged dipun mangertosi déning manusa, ngantos manawi manusa sampun ngraosaken piyambak nugrahanipun. Gagambaran ingkang katerangaken wonten ing dalem Quran punika namung sanépanipun kawontenan ingkang sajatos kémawon, awit nyukani pangertosan ing bab barang ingkang béda kawontenanipun kaliyan barang-barang ing jagad punika, sagedipun katindakaken namung sarana nyukani sanépa utawi contonipun. 1288. Tembung dzill punika kajawi ateges ayang-ayangan ugi mengku teges sanès-sanèsipun malih. Miturut Rgh tembung wau ugi ateges kamulyan, sakéca, utawi mluwah-mluwah. Makaten malih ugi ateges pangayoman (LL). Mirsanana ugi 591. 1289. Kitab ing ngriki Kitab Quran; bab punika sampun kacetha wonten ing pangandikaning ayat kalayan terang. Nanging inggih wonten sawenèh mufassir ingkang nyuraos Kitab ing ngriki wahyuning Pangéran ingkang sampun-sampun ingkang kaparingaken dhateng nabi-nabi Bani Israil, sarta anyuraos ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika titiyang Yahudi utawi titiyang Nasrani ingkang sami ngrasuk Islam (Bd).
Surat 13 Panglawan badhé cabar wuhaké marang sira, lan para papanthan ana kang ngemohi sapérangan iku. Calathua: Aku iki mung didhawuhi, supaya aku angawulani Allah lan ora anya- kuthokaké apa-apa karo Panjene- Panjenengané ngané; marang panguwuhku (ing kowé), sarta marang Panjenengané baliku. Ar. lan ora (duwé) 37 Lan kaya mangkono anggon Ingsun andhawuhaké iku, sawiji- ning pancasan bener ing basa Arab, lan manawa sira manut pépénginané kang asor-asor ing sawisé ana kawruh tumeka marang sira, sira ora bakal duwé panga- yoman utawa panjaga minangka panulaking Allah. RUKU' 6 Tansah majeng-majengipun Yakti 38, 39. Saben bangsa wonten mangsanipun ingkang tinamtu. 40-43. Yekti sampun anglimputi. 38 Lan sayekti temen Ingsun wus angutus para utusan ing sadurung- ira sarta padha Ingsun paringi jodho lan turun; lan ora dumunung ana ing (kawasaning) utusan ane- kakaké tandha iku, kajaba kalawan idining Allah; tumrap sarupaning katamtuan iku ana mangsané kang tinamtu.1290 Ut. babo- ning 39 Allah angilangi sarta anetep- aké apa kang dadi keparenging karsa-Né;1291 lan ana ing ngarsa-Né tatalesing Kitab iku.1292 1290. Suraosipun: tandha yakti ingkang asring dipun suwun punika inggih badhé kaparingaken manawi sampun dumugi masakalanipun ingkang sampun katamtokaken. Wiwit jaman wiwitan mila wahyuning Pangéran sampun amecakaken badhé sirnaning panguwaosipun titiyang Quraisy, ngantos dalasan ing salebetipun jaman sugengipun Kanjeng Nabi wonten ing Makkah, tumrap para titiyang wau katingal dangu sanget, boten saronta angentos-entosi kalampahanipun saèstu piweca wau, milanipun 1291, 1292. Mirsanana kaca candhakipun 683
684 Baledhèg Juz XIII Ar. sasang- ganingsun 40 Lan Ingsun bakal ameruhaké marang sira sapérangané kang Ingsun ancamaké marang dhèwèké Ingsun agawé patinira, utawa amarga sasangganira iku mung anekakaké ayahan, déné amancasi pétungané (dhèwèké) iku ana ing Ingsun. 41 Apa ta padha ora andeleng anggon-Ingsun angrawuhi bumi Ingsun elongi saka tepis-iringé?1293 lan Allah iku amancasi - ora ana kang bisa ambadhal marang pancasan-É, lan Panjenengané iku rikat ing dalem pangétung. ing sadurungé dhèwèké iku temen wis padha andhapuk rancangan, ananging kabèh pangrancang iku ana ing (astaning) Allah;1294 Panjenengané anguningani apa panggawéné siji- sijining jiwa, lan para kafir bakal weruh, kawusananing padunungan (kang luwih becik) iku bagéané sapa. 42 Lan para para titiyang wau tansah nyuwun dhateng Kanjeng Nabi, supados tandha yakti wau tumunten kaparingaken. 1291.Punika pratélan gerban, wigatos anerangaken panguwaosing mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, ingkang mesthi badhé sirna sarta panguwaos sanèsipun badhé dipun jumenengaken minangka gegentosipun, awit manut karsaning Pangéran yakti mesthi kedah menang. 1292. Tembung saminipun punika, inggih punika ummu-l-kitâb, kasebut wonten ing 3: 6; ing ngriku ayat-ayat ingkang cetha wéla-wéla suraosipun kasebut baboning Kitab, awit ayat-ayat ingkang gagambaran kedah dipun suraos manut ayat-ayat ingkang cetha wéla-wéla wau. Ing ayat punika, angger-anggering Pangéran nglebur panguwaosing mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi tuwin menangaken Islam, kasebut baboning Kitab. Mila kasebut makaten awit kawonipun panguwaos ingkang awon, ingkang sampun kawecakaken langkung rumiyin, punika mesthi dados tandha yakti ingkang terang gamblang, ngantos sawarnining semang-semang lan sawarnining rekaos saged sirna manawi pasaksèn ingkang cetha wéla-wéla wau dipun ugemi. 1293. Athraf punika tegesipun pinggir, kanggé nembungaken tiyang ageng tuwin tiyang asor utawi tiyang luhur (LL). Ingkang dipun karsakaken sawenèh tiyang luhur sami pejah, dadosipun mengsah lajeng ringkih utawi: cacah jiwanipun para titiyang kafir suda, inggih ingkang luhur inggih ingkang asor, awit saben dinten tansah wonten kémawon ingkang nilar pabarisanipun sarta lajeng anggebyur dhateng pabarisan Islam. 1294. Suraosipun upayanipun para mengsah boten perlu dipun ajrihi, awit sadaya upaya lan pangrencananipun dipun kuwaosi déning Allah. Utawi: wawalesing upayanipun para titiyang wau wonten ing astanipun Allah.
Surat 13 Panglawan badhé cabar Ar. anta- rané kowé kabèh 43 Lan para kang padha kafir padha calathu: Kowé iku dudu utu- san. Calathua: Allah iku wis cukup minangka saksi antarané aku lan kowé lan sapa kang kadunungan kawruh Kitab.1295 1295. Kitab ing ngriki wahyunipun Allah ingkang sampun-sampun. Pangandika punika wigatos dhawuh amigatosaken wutah gumelaring kawontenan, bilih para ingkang sami gadhah ngilmunipun wahyuning Pangéran ingkang sampun-sampun mesthi sami aneksèni ing kayektèning wahyu Quran, awit wahyu Quran punika anjangkepi wahananing piweca-piweca ingkang sampun-sampun sarta wantun kalèlèr mawi lèlèraning wahyunipun Pangéran ingkang sajati. Ingkang peng-pengan piyambak, kados déné ingkang katerangaken wonten ing Pangandharing Torèt 18: 22, inggih punika anetepi wahananing piweca. ______________ 685
SURAT 14 IBRAHIM (Kanjeng Nabi Ibrahim) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ruku', 52 ayat) Isinipun: Ruku' 1. Wahyuning Pangéran anyirnakaken pepeteng. Ruku' 2. Yakti punika ing wiwitan dipun emohi. Ruku' 3. Panglawan wusananipun sirna. Ruku' 4. Yakti dados teguh. Ruku' 5. Tiyang angemohi yakti punika atindak dédé. Ruku' 6. Panyuwunipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Ruku' 7. Temahanipun panglawan. Irah-irahanipun Namanipun surat punika mirid saking asmanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, ingkang panyuwunipun kasebutaken wonten ing ruku' ingkang kaping nenem. Ing dalem panyuwun wau ngemot unjukipun Kanjeng Nabi Ibrahim dhateng Pangéran, bab anggèsnipun ngenggènaken Kanjeng Nabi Isma'il wonten ing ara-ara samun ing Paran. Ingkang makaten punika mengku teges, supados dados pèpènget tumrap bangsa Arab ing bab kayektènipun Kanjeng Nabi Muhammad. Panyuwun wau dados sisifatanipun surat punika ingkang melok amiyambaki, katingal bédanipun kaliyan surat sanès- sanèsipun ingkang nunggil golongan. Bab-bab ingkang kawarsitakaken Surat punika kawiwitan kalayan dhawuh pratélan, bilih Quran wahyunipun Pangéran, asarana Quran wau manusa saged kaentas saking salebeting pepeteng katuntun dhateng papadhang, sarta ing salajengipun katerangaken bilih wahyuning Pangéran ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, punika anggènipun katurunaken kalayan mengku sedya ingkang kados makaten wau ugi, nanging namung tumrap satunggaling umat ingkang tartamtu. Ruku' ingkang angka kalih nerangaken bilih Kanjeng Nabi Musa inggih mituturi umatipun supados purun nampèni yakti, nanging sadaya nabi punika ing sakawit mesthi dipun emohi. Ruku' ingkang kaping tiga nerangaken bilih ing wasananipun sadaya panglawan mesthi sirna; janjining Pangéran maringi pitulung dhateng Kanjeng Nabi kanyataan saèstu sarta mengsah-mengsahipun ingkang kiyat dados atanpa daya. Ruku' candhakipun amarsitakaken jumenengipun yakti, sarta punika lajeng kasambetan ing ruku' ingkang anerangaken bilih anggènipun angemohi yakti punika badhé mahanani karisakanipun piyambak, awit sadaya barang punika anggènipun katitahaken supados lalados dhateng para manusa; ingkang makaten punika ateges anetepaken kayektèning Kasawijènipun Pangéran. Punika lajeng kasambetan panyuwunipun Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang munjuk anggènipun boten tumut-tumut dhateng sawarnining panembah- pangéran-kathah, sarwi anyebutaken kalayan mligi tedhak turunipun ingkang mijil saking Kanjeng Nabi Isma'il, ingkang ugi kadongakaken. Ing ruku' ingkang wekasan piyambak katerangaken, bilih ingkang sampun-sampun milawani dhateng yakti punika wekasanipun mesthi boten angsal damel; ing wekdal ingkang badhé dhateng inggih makaten ugi.
Surat 14 Wahyuning Pangéran anyirnakaken pepeteng RUKU' 1 Wahyuning Pangéran anyirnakaken pepeteng 1-3. Anuntun manusa dhateng papadhang. 4-6. Para nabi punika pandamelipun sami. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih.* Allah Ingkang- a. 1109 b. 31 Ingsun, Allah Ingkang-Amir- sani.a (Iki) kitab kang Ingsun dha- wuhaké marang sira supaya sira angetokna manusa saka ing pepe- lelimenganb marang papa- teng dhang kalawan idining Pangérané - marang dadalané Ingkang-Maha- mulya, Ingkang-Ingalembana. 1 2 Dadalané (Allah), kang saba- rang kang ana ing langit-langit lan bumi kagungan-É; lan cilaka tu- mrap para kafir amarga saka siksa kang abot (Tumrap) para kang padha luwih dhemen ing kadonyan iki angungkuli akhirat lan padha nyimpang saka dadalané Allah, lan iki diarah bisané béngkong; iki padha dumunung ana ing sasar kang adoh. 3 Gathuking suraosipun Ing dalem gogolonganipun surat pipitu ingkang jaman lan nunggil bab-babipun ingkang kawarsitakaken, surat punika kalebet ingkang angka gangsal, sarta surat punika anyebutaken kalayan langkung cetha malih punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing surat ingkang sampun, inggih punika: ingkang kasedya ing wahyuning Pangéran punika anuntun manusa dhateng papadhang, nyirnakaken sawarnining agami panembah-pangéran-kathah, sarta milawani ancas ingkang adi-luhung makaten wau mesthi boten badhé angsal damel, sanajan kiyata di kados punapa anggènipun milawani wau, awit ancas wau mengku sedya adamel rahayunipun sagung para manusa. Titimangsanipun nalika kadhawuhaken Bab titimangsanipun nalika kadhawuhaken, surat punika kénging kagolongaken nunggil jaman kaliyan surat-surat panunggilanipun, ingkang kawiwitan kaliyan alif, lâm, râ. Ayat 13 nyebutaken kalayan terang upayanipun para kafir badhé nundhung Kanjeng Nabi, sarta ayat 46 nyebutaken upayanipun ingkang anggigirisi, punika dados pasaksèn bilih anggènipun katurunaken kirang langkung nalika jaman ngajengaken Hijrah. 687
688 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII 4 Lan Ingsun angutus sawiji- ning utusan iki ora liya kajaba nganggo basané bangsané supaya bisa anerangaké kalawan cetha marang dhèwèké;1296 tumuli Allah agawé sasar sapa kang dadi kapa- reng-É, sarta anuntun sapa kang dadi kapareng-É, lan Panjenengané iku Ingkang-mahamulya, Ingkang- Wicaksana.1297 5 Lan sayekti temen Ingsun wus angutus Musa angemban timbalan- timbalan-Ingsun pangandika-Ning- sun: Wetokna bangsanira saka ing peteng lilimengan marang papa- ing dhang sarta padha élingna dinaning Allah;1298 ing sayekti tandha-tandha temen ana kono 1296. Pratélan ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat punika, bilih nabi punika kautusipun mesthi nganggé basaning kaumipun, punika boten teka lajeng nuwuhaken "pupuntoning nalar" bilih "Nabi Muhammad nganggep awakipun piyambak punika namung dados Nabinipun bangsa Arab." Pupuntoning pamanggih makaten punika namung saged tuwuh manawi pangandika punika dipun suraos kalayan ingkang boten saleres-leresipun, sarta manawi ingkang nyuraos boten mangertos dhateng dhawuh ingkang kapangandikakaken wonten ing panggènan sanès-sanèsipun ing dalem Quran. Ing 7: 158 kasebutaken makaten: "Calathua: É, para manusa! sayekti aku iki utusaning Allah marang kowé kabèh, Kang karatoning langit-langit lan bumi iku kagungan-É." Pratélan saminipun punika kasebutaken wonten ing 34: 28 makaten: "Lan ora liya Ingsun angutus sira iku kajaba marang sakabèhing manusa, dadi juru-martani-bubungah sarta juru-pépéling." Ing ngriki (ing ayat ingkang saweg karembag punika) boten wonten ingkang mangandikakaken bab tebaning ayahanipun Kanjeng Nabi. Bab sanès malih ingkang kapangandikakaken ing ayat punika, ingkang kapangandikakaken ing ngriki, inggih punika: saben nabi punika kautusipun kalayan ngagem basaning kaumipun, dados boten kok mangandikakaken bilih ngemungaken kaumipun, utawi bangsa ingkang dipun rawuhi kémawon, ingkang kadhawuhan maringi piwulang ingkang kaampil. Déné sababipun mila saben nabi kautus mawi basaning kaumipun, punika ugi kasebutaken, inggih punika supados saged nerangaken dhateng kaumipun wau, awit inggih kaumipun wau ingkang wiwitan piyambak tampi ayahanipun. Babad lalampahanipun para andika nabi ambuktèkaken bilih ingkang sanget piyambak mengsahi dhateng satunggaling nabi, punika kaumipun piyambak. Kajawi punika, ugi sampun cetha bilih kautusipun satunggaling nabi punika samangsa kabetahaken, dados mesthinipun inggih kaum ingkang rumiyin piyambak tampi wasitanipun punika, ingkang awon piyambak kawontenanipun. 1297. Tetembungan sapa kang dikarsakaké punika sampun ngantos dipun suraos sakarsa-karsa. Leres, asring kasebutaken ing dalem Quran bilih dumunung ing sasar lan angsal pitedah utawi tuntunan punika manut kaparenging karsanipun Pangéran. Nanging ing pundi kémawon ing Quran Suci boten wonten ingkang nyebutaken bilih karsanipun Pangéran wau kapintonaken kalayan sakarsa-karsa. Kosokwangsulipun, asring sanget kasebutaken sinten ingkang kasasaraken lan sinten ingkang angsal tuntunan. Pangandika ing 2: 26 nerangaken kalayan ceplos, tiyang ingkang kados pundi ingkang kasasaraken: "Ananging ora diagem nasaraké wong siji-sijia kajaba wong kang padha murang yekti." Mirsanana 44, 1099. Bab angsal pitedah mirsanana 13: 27. 1298. Tembung punika katerangaken déning Mjd mengku teges nugrahanipun Allah
Surat 14 Yakti ingkang wiwitan dipun emohi tumrap sadhéngah kang sabar, kang weruh ing panarima.* a. 80 b. 81 6 Lan nalikané Musa calathu marang bangsané: Padha élinga nugrahané Allah marang sira kabèh, nalika Panjenengané anyla- metaké sira saka wongé Fir'aun kang anibakaké sira kabèh ing siksa kang alaa lan padha ambelèhi anak-anakira lanang sarta anguripi anak-anakira wadon;b lan ana ing kono iku coba kang gedhé saka Pangéranira. RUKU' 2 Yakti punika ing wiwitan dipun emohi 7, 8. Nabi Musa amituturi bangsanipun supados angajengana yakti. 9-12. Ayahanipun sadaya Nabi punika ing wiwitan dipun emohi. 7 Lan nalikané Pangéranira angundhangaké: Manawa sira pa- dha weruh ing panarima yekti Ingsun bakal muwuhi (paparing- Ingsun marang) sira, lan manawa sira padha ora weruh ing panarima, sayekti siksa-Ningsun iku abot. 8 Lan Musa calathu: Manawa sira padha ora weruh ing panarima, sira lan sapa-sapa ing bumi kabèh, lah sayekti Allah iku piyambak wis kecukup, Ingalembana. c. 901 d. 903 e. 911 9 Apa ora tumeka ing sira cari- tané para ing sadurungira, bang- sané Nuhc lan 'Add lan Tsamude (TA). Ing kapustakan Arab tembung wau asring kesrambah tur inggih mengku teges kados makaten wau, kadosta tembung ingkang wantahipun ateges dinané wong Arab, punika dipun pigu- nakaken kalayan mengku teges peperangané wong Arab. Dados, rèhning paprangan makaten tuking nugraha tumrap ingkang menang lan tuking kasusahan tumrap ingkang kawon, milanipun dinané Allah punika lajeng mengku teges pangrengkuhipun Allah dhateng para tiyang tulus kalayan sih-wilasa tuwin pidananipun Allah dhateng para tiyang duraka. 689
690 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII sarta para kang sapungkuré iki? Ora ana ameruhi dhèwèké kajaba Allah.1298A Para utusané padha anekani dhèwèké kalawan bukti- bukti kang cetha, ananging dhè- wèké padha anyalobokaké tangan- tangané ing cangkem-cangkemé,1299 sarta padha calathu: Sayekti, aku padha angemohi ing barang kang diutusaké ing kowé lan sayekti aku iki dumunung ing semang-semang tumrap sabarang kang abanget kang koajakaké marang aku kabèh.1300 10 Para utusané padha calathu: Apa ana semang-semangé ing dalem (prakara) Allah, kang ani- tahaké lan bumi? Panjenengané anguwuh sira amrih angapura marang sira saka ing kaluputanira sarta anyumenèkaké sira tumeka mangsa kang tinamtu. Dhèwèké padha calathu: Kowé iku ora liya kajaba wong padhané aku; langit-langit 1298A. Pratélan punika prayogi dipun pèngeti. Quran boten ngaken manawi anyariyosaken babad lalampahanipun para andika nabi sadaya, sarta kados déné ingkang katerangaken wonten ing panggènan sanès (4: 164 tuwin 40: 78), taksih kathah para utusan ingkang boten kasebutaken wonten ing Quran Suci. Nanging pratélan ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika langkung jembar malih, awit pratélan punika anerangaken bilih boten wonten kitab sanèsipun ingkang nyebutaken para andika nabi sadaya cacahipun kalangkung déning kathah, ngemungaken Allah piyambak ingkang uninga. Menggah ing sajatos-jatosipun, Bébel punika inggih namung isi cariyosipun nabi sawatawis, tur namung nabi-nabinipun umat satunggal. 1299. punika wantahipun ateges padha nyalobokaké tangan-tangané marang cangkem-cangkemé. Abu 'Ubaidah tuwin Akhfasy nerangaken bilih tiyang Arab cariyos: jawinipun: manawa ana wong ora mangsuli pitakonan (margi boten saged) sarta meneng baé dhèwèké banjur nyalobakaké tangané marang cangkemé (AH). Utawi, kados déné anggènipun nerangaken para mufassirin ingkang sapérangan kathah ukara punika sami kaliyan ukara ingkang langkung kelimrah malih jawinipun ngethoki driji, kanggé nélakaken nepsu, ingkang ugi kasebut wonten ing Quran ing 3: 118; dados ukara wau saged mengku teges padha nyakoti tangan-tangané (margi nepsu). Utawi inggih saged namung ateges para kafir sami ngacungaken tanganipun dhateng lésanipun para utusan, wigatos ngakèn kèndel. 1300. Pratélan gerban ingkang kapangandikakaken wonten ing ruku' punika tuwin ing ruku' candhakipun bab kawontenanipun para utusan tuwin garapipun umat-umatipun dhateng utusan-utusan wau, punika ingkang baku mangandikakaken kawontenanipun para utusan umumipun; nanging punika ugi wigatos mangandikakaken bab kautusipun Kanjeng Nabi Muhammad, bab anggènipun mengsahi
Surat 14 Panglawan wusananipun sirna kowé padha niyat arep anyimpang- aké aku saka apa kang adaté disembah-sembah bapak-bapakku; mulané anekakna wisésa kang cetha marang aku. 11 Para utusané padha calathu marang dhèwèké: Aku iki ora liya kajaba wong padhané sira, ana- nging Allah amaringaké nugraha- (-Né) marang kawula-Né, sapa sing kaparenging karsa-Né, lan ora mungguh tumrapé aku yèn ane- kakna wisésa marang sira kajaba kalawan idining Allah; lan marang Allah kuduné anggoné sumarah para angèstu. 12 Lan apa ta karanané yèn aku, ora padha sumaraha marang Allah, lan temen Panjenengané wus anun- tun aku ing dadalanku? Lan sa- yekti aku bakal padha anyabaraké marang panguya-uyamu ing aku; lan marang Allah kuduné anggoné sumarah para kang padha sumarah. RUKU' 3 Panglawan wusananipun sirna 13-20. Janji pitulungan Allah sarta anggènipun dipun tuhoni. 21. Para ingkang angalang-alangi badhé tanpa daya. 13 Lan para kang padha kafir anyalathu marang para utusané: Sayekti aku bakal padha nundhung kowé kabèh saka ing bumiku (ké- né), utawa kowé kudu padha bali ing agamaku.1301 Tumuli Pangérané amedhar sabda marang dhèwèké: Sayekti Ingsun bakal anglebur para kang atindak dudu: umatipun dhateng panjenenganipun, anggènipun sami nundhung panjenenganipun saking kitha padunu- nganipun, sarta bab kedadosanipun ingkang wekasan umat wau, inggih punika kawonipun umat wau. 1301. Sampun cetha awéla-wéla manawi ingkang makaten punika ugi kasandhang déning Kanjeng Nabi wonten ing tengah-tengahing mengsah-mengsahipun. 691
692 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII Ingsun bakal angenggonaké sira ing bumi ing sapungkuré dhèwèké; iki tumrap sapa-sapa kang wedi ana ing ngarsané Panjenengan-Ingsun sarta wedi ing pangancam-Ingsun.1302 14 Lan sayekti 15 Dhèwèké padha nyuwun pan- casan sarta sarupané kang milawa- ni tanpa duduga padha kacuwan: 16 Naraka ana ing ngarepé sarta diombèni banyu panas;1303 Ar. pati Ar. lan 17 Anggoné ngombé saka sathi- thik-sathithik sarta ora kalawan kapénak panguluné, apa déné kasusahan1304 bakal anekani dhè- wèké saka sadhéngah panggonan, 1302. Piweca bab menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi tuwin leburipun babar pisan saha ambrukipun panguwaosing mengsah-mengsahipun, punika asring sanget kasebutaken wonten ing Quran Suci, nanging ing ngriki kapangandikakaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang. Para mengsah sami kapangandikan bilih piyambakipun kénging nundhung Kanjeng Nabi, nanging boten wonten semang-senmangipun malih ing wasananipun panjenenganipun mesthi rawuh malih, tur kalayan menang, sarta kajumenengaken dados ingkang maréntah wonten ing nagari ngriku, ing sasampuning panguwaosipun para mengsah wau remuk ing sajatos-jatosipun ayat punika mengku piweca ingkang cetha bab linggaripun Kanjeng Nabi saking Makkah tuwin rawuhipun malih dhateng kitha wau tur kalayan menang lan dados ingkang ngasta papréntahan. Ayat punika anyambeti surat ingkang ngemot piweca bab wau sadaya kalayan gagambaran, dados kénging winastan ayat punika dumunung anyethakaken suraosipun gagambaran ing surat ingkang kaping 12. Perlu dipun pèngeti bilih tetembungan ingkang kagem wonten ing ngriki kanggé mangandikakaken sedyanipun para mengsah badhé anundhung Kanjeng Nabi tuwin badhé rawuhipun malih Kanjeng Nabi, punika tetembungan ingkang mengku raos yakin ingkang sanget, yakin mesthi badhé kalampahan saèstu. tan mangga puliha. Menggah 1303. Mâ-un shadîd punika warni-warni tiyang anggènipun anjarwani, kadosta dipun jarwani nanah-wuk, toya reged, toya bentèr utawi toya umob. Shadîd dipun tegesi nanah punika inggih leres, nanging manawi dipun tegesi makaten lajeng boten saged kasebut mâ-un shadîd. Anggènipun anjarwani tuwan Palmer: nanah kang mili, boten mathuk, awit tembung shadâd punika dados sifatipun tembung mâ' (toya), sarta toya punika wonten ing basanipun ingkang asli boten naté kadadosaken tembung sifat kanggé nyifati nanah, awit nanah makaten sampun asifat cuwer (saged mili). Dados awit saking punika jarwanipun tuwan Palmer wau sarta anggènipun nafsiri bilih pangandikaning ayat punika ''tembung ingkang kotor," punika boten mantuk kaliyan nyatanipun. Shadîd punika tegesipun toya bentèr, utawi toya ingkang dipun godhog ngantos kenthel (LA, TA), sarta rèhning ing panggènan sanès ing Quran Suci ingkang dipun agem nembungaken mâ-un hamîm, milanipun jarwan ing ngriki ingkang leres. 1304. Tembung maut punika boten tamtu namung mengku teges pejah, wangsul gadhah teges sanès-sanèsipun malih. Miturut Rgh, ing ngriki ateges kasusahan ingkang nyedhihaken. Suraosipun pangandika: sedhih lan susah ingkang saged anjalari pejah badhé dipun sandhang déning piyambak- ipun, nanging piyambakipun boten pejah, awit pejah utawi "mantun gesang" makaten lerem, mangka
Surat 14 Panglawan wusananipun sirna ananging dhèwèké ora bakal mati, sarta siksa ingkang anggigirisi bakal ana ngarepé. 18 Sanépané para kang padha kafir marang Pangérané: pang- gawé-panggawéné kaya déné awu kang katiyup ing angin ing dina sindhung riwut, dhèwèké ora bakal bisa nguwasani sathithik-thithika marang barang kang wus pina- kolih; iki sasar kang adoh. 19 Apa sira ora weruh, yèn Allah wus anitahaké langit-langit lan bumi kalayan yakti? Manawa Panjenengané angarsakna, Panje- nengané sarta sira amundhut anekakaké titah kang anyar. 20 Lan iki ora angèl ingatasé Allah.1305 21 Lan dhèwèké bakal padha ing ngarsaning Allah ngaton kabèh, banjur para kang apes bakal calathu marang para kang padha gumedhé: Sayekti aku biyèn padha pandhèrèkmu, lah apa kowé padha bisa anulak siksaning Allah sa- thithik-sathithik saka ing aku? Bakal padha calathu: Mungguh Allah anuntuna aku, amasthi aku padha anuntun ing kowé; padha baé ingatasé aku kabèh, apa (saiki) aku padha ora sabar apa padha sabar; aku padha ora duwé pangungsén. inggih lerem punika ingkang boten badhé dipun raosaken piyambakipun. Punika sajatos-jatosing naraka, inggih punika: tiyang tansah angenes lan boten saged angsal panglipur. 1305. Ayat 18-20 punika ugi piweca. Ayat 18 nerangaken bilih sadaya panyarempengipun para mengsah lumawan Kanjeng Nabi badhé atanpa gina, déné ayat 19 lan 20 memèngeti para kafir bilih panguwaosipun badhé sirna sarta umat sanès badhé anggentosi piyambakipun lan maréntah nagarinipun. 693
694 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII RUKU' 4 Yakti dados teguh 22. Sétan anilar para pandhèrèkipun. 23. Para angèstu sami dumunung ing karahayon. 24, 25. Yakti punika tatalesipun kekah. 26. Awon punika tanpa tatales. 27. Para angèstu dipun santosakaken. Ar. akara- na 22 Lan sétan1306 bakal calathu bareng prakara wis kaputus: Sayekti Allah wis anjanjèni kowé janji nyata, lan aku iya anjanjèni kowé, ananging kowé padha dak- cidrani,1307 lan ingatasé marang kowé aku ora duwé purba wisé- sa1308 ananging marang kowé aku mung ajak-ajak, kowé banjur padha miturut marang aku; mulané aja padha anutuh aku, lan padha nutuha awakmu dhéwé: Ora bisa aku (saiki) dadi réwangmu lan iya ora bisa kowé padha dadi réwang- ku: sayekti, aku anyélaki marang anggonmu padha anyakuthokaké aku (karo Allah) ing biyèn;1309 sayekti, para wong atindak dudu kang bakal padha olèh bagèan siksa kang nglarani. 1306. Sétan ingkang kasebutaken ing ngriki punika boten sanès inggih para panuntuning awon ingkang ambeg gumedhé, ingkang kasebut ing ayat ingkang sampun. Kacundhukna ugi kaliyan 37: 30, ing ngriku tetembungan saminipun punika, inggih punika: aku ora duwé pangawasa ing atasé kowé kabèh, punika kawarna kaucapaken déning para panuntuning awon saking antawisipun para manusa. 1307. Samangsa tiyang punika kasasar dhateng pandamel awon, ing wekasanipun piyambakipun mesthi lajeng nyatakaken piyambak bilih pangebang-ebang pandamel awon badhé mikangsalaken saé, punika lugu namung dora-cara blaka. Mirsanana 4: 120 "Dhèwèké padha disaguhi lan padha ditatangi pépénginané kang muspra; lan ora liya kasaguhané sétan marang dhèwèké iku kajaba mung ngapusi." Mirsanana ugi 17: 64. 1308. Prayogi dipun pèngeti bilih ing ngriki sétan anyélaki bilih anggadhahi panguwaos ing atasipun para ingkang sami nindakaken awon. Miturut piwulangipun Quran Suci, boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang kapeksa ngambah margi ingkang awon. Tiyang awon nedahaken dhateng margi ingkang awon, tiyang ingkang nindakaken awon anggega sarta lajeng ngambah margi ingkang awon wau. 1309. Anyélaki anggènipun kadadosaken sisihanipun Allah punika mengku teges angakeni bilih piyambakipun boten pantes dipun enut. Samangsa wohipun ingkang awon pandamel awon punika sampun kawedhar cetha pratéla, ingkang ngajani dhateng margi ingkang awon mesthi lajeng wisuh, boten pisan-pisan manawi piyambakipun ingkang nuntun tiyang ingkang nindakaken pandamel awon dhateng pandamel awon wau. Mirsanana 35: 14 "Manawa sira anguwuh dhèwèké, dhèwèké bakal ora padha ngrungu panguwuhira; lan yèn ta bisaa ngrungu, iya ora bisa nyembadani marang sira; sarta ing dina kiyamat bakal padha anyélaki anggoné padha sira sakutokaké karo Allah." Pangandika punika ugi
Surat 14 Yakti dados teguh Ar. ngisoré 23 Lan para kang padha angèstu lan padha alaku becik padha dilebokaké ing patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono kalawan idining Pangérané; pakurmaté ana ing kono: Rahayu. Ar. ing langit sira ora animbang- nimbang, kapriyé anggoné Allah wus adamel sanépané sabda utama, (iku) kaya déné wit kang becik kang oyodé kukuh lan kang pang- pangé dhuwur,1310 24 Apa 25 Angetokaké wohé ing sadhé- idining ngah mangsa kalawan Pangérané? Lan Allah adamel sa- népa-sanépa tumrap para manusa, supaya padha élinga. 26 Lan sanépané sabda candhala iku kaya dhéné wit ala, rungkad mengku suraos: aku kafir amarga kowé wis andadèkaké aku dadi sisihané Allah, terangipun: para panuntun wau anggènipun sami kafir margi dipun tuntuni déning para ingkang sami manut dhateng piyambakipun, sarana dipun alembana sakayangipun, dadosipun lajeng sami gadhah anggep manawi piyambakipun pantes dipun enut lan dipum turut. 1310. Sanépa ingkang nyanépakaken sabda utama kaliyan wit ingkang saé, punika lajeng katungka kasambetan pratélan bab padununganipun ingkang wekasan para ingkang sami nindakaken pandamel saé, ingkang ing Quran Suci kasebutaken marambah-rambah taman, utawi taman-taman ingkang ngandhapipun wonten bengawanipun mili. Pratélan makaten punika saged suka ular-ular dhateng kula sami bab jatos-jatosing suwarga manut piwulangipun Islam. Sabda utama punika kados déné wit ingkang saé ingkang ngedalaken woh ing sadhéngah mangsa, dados awit saking punika wowohan ingkang badhé dipun panggih ing manusa wonten ing suwarga, ingkang sampun cumawis lan kantun methik, punika boten sanès inggih wohing pandamelipun piyambak ingkang saé, déné wit-witaning suwarga punika menggah ing sajatos-jatosipun pandamelipun manusa piyambak ingkang saé, ingkang tuwuh dados wit, ngedalaken woh, ingkang woh wau sumariranipun woh ruhani pandamelipun ingkang saé nalika wonten ing gesang sapunika punika. Perlu dipun pèngeti ugi, pandamel saé kasanépakaken kaliyan wit ingkang ngedalaken woh, lah, iman punika marambah-rambah kasanépaken wonten ing dalem Quran kados déné toya, awit toya makaten tuking gesang jasmani. Inggih awit saking punika déné para tiyang tulus punika mesthi katembungaken para ingkang sami angèstu lan nindakaken pandamel saé, déné suwarga mesthi katembungaken taman ingkang wonten bengawanipun ingkang mili; bengawan gathukipun kaliyan iman, wit-witaning taman gathukipun kaliyan pandamel saé ingkang katindakaken déning manusa. Kedah dipun èngeti bilih kalimah (jawinipun tembung) punika kanggé nembungaken sadhéngah barang, sami ugi tembung ingkang kaucapaken punapa pandamel ingkang katindakaken. Nalika nerang- Rgh nerangaken makaten: Kalimah (tembung) punika 1310. Sanépa ingkang nyanépakaken sabda utama kaliyan wit ingkang saé, punika lajeng katungka kasambetan pratélan bab padununganipun ingkang wekasan para ingkang sami nindakaken pandamel saé, ingkang ing Quran Suci kasebutaken marambah-rambah taman, utawi taman-taman ingkang ngandhapipun wonten bengawanipun mili. Pratélan makaten punika saged suka ular-ular dhateng kula sami bab jatos-jatosing suwarga manut piwulangipun Islam. Sabda utama punika kados déné wit ingkang saé ingkang ngedalaken woh ing sadhéngah mangsa, dados awit saking punika wowohan ingkang badhé dipun panggih ing manusa wonten ing suwarga, ingkang sampun cumawis lan kantun methik, punika boten sanès inggih wohing pandamelipun piyambak ingkang saé, déné wit-witaning suwarga punika menggah ing sajatos-jatosipun pandamelipun manusa piyambak ingkang saé, ingkang tuwuh dados wit, ngedalaken woh, ingkang woh wau sumariranipun woh ruhani pandamelipun ingkang saé nalika wonten ing gesang sapunika punika. Perlu dipun pèngeti ugi, pandamel saé kasanépakaken kaliyan wit ingkang ngedalaken woh, lah, iman punika marambah-rambah kasanépaken wonten ing dalem Quran kados déné toya, awit toya makaten tuking gesang jasmani. Inggih awit saking punika déné para tiyang tulus punika mesthi katembungaken para ingkang sami angèstu lan nindakaken pandamel saé, déné suwarga mesthi katembungaken taman ingkang wonten bengawanipun ingkang mili; bengawan gathukipun kaliyan iman, wit-witaning taman gathukipun kaliyan pandamel saé ingkang katindakaken déning manusa. Kedah dipun èngeti bilih kalimah (jawinipun tembung) punika kanggé nembungaken sadhéngah barang, sami ugi tembung ingkang kaucapaken punapa pandamel ingkang katindakaken. Nalika nerang- Rgh nerangaken makaten: Kalimah (tembung) punika kawontenan utawi barang, awit saben kawontenan utawi barang punika katembungaken kalimah, sami ugi tetembungan punapa pandamel. 695
696 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII saka ing dhuwuring bumi; kasan- tosané ora ana.1311 27 Allah anetepaké para kang padha angèstu, kalawan sabda kang tetep, ing dalem kauripan donya lan ing dalem akhirat, sarta Allah anasaraké wong-wong kang atindak dudu, iku anindakaké apa kaparenging karsa- Né.1312 lan Allah RUKU' 5 Tiyang angemohi yakti punika atindak dédé 28-30. Tiyang punika adamel karisakanipun piyambak. 31. Para angèstu dipun pépélingi. 32-34. Samukawis punika kadadosaken alalados dhateng manusa. Ut. ora narima 28 Apa sira ora andeleng marang para kang padha angijoli nugraha- ning Allah kalawan kakafiran1313 sarta angudhunaké bangsané ing enggon karusakan,1314 29 (Ing) naraka? Dhèwèké bakal malebu mrono, lan ala padunungan iku. 1311. Pandamel awon punika kasanépakaken kados déné wit ingkang oyodipun boten tumunjem dhateng salebeting siti, ingkang mesthinipun boten saged gesang. Awit saking punika pandamel awon punika boten badhé saged lastantun subur lan boten badhé ngedalaken woh ingkang migunani. 1312. Pratélan ingkang terang gamblang ing ayat punika saged madhangaken pratélan pinten-pinten ingkang samar-samar. Ingkang kasasaraken Allah punika namung tiyang ingkang atindak dédé, tiyang ingkang boten dosa inggih boten. Manawi katembungaken sanès, para ingkang tétéla atindak dosa sami kasasaraken; dosanipun punika ingkang nuntun piyambakipun dhateng sasar. Ingkang makaten punika sami kémawon kaliyan amastani Allah boten maringi papadhang dhateng tiyang ingkang mempen wonten ing dalem senthong, ingkang sadaya konten-kontenipun lan cendhéla- nipun katutup rapet. Ingkang nyababaken piyambakipun kasasar, punika dosanipun, Allah namung nasaraken piyambakipun margi piyambakipun atindak dosa. Manawi piyambakipun kapok saking anggènipun atindak dosa, Allah inggih boten anasaraken piyambakipun. 1313. Terangipun para titiyang wau sami angemohi nugrahanipun Allah inggih punika wahyuning Pangéran ingkang dipun ampil déning Kanjeng Nabi, ingkang sedyanipun badhé andadosaken para titiyang wau dados umat ingkang ageng lan minulya, kosokwangsulipun para titiyang wau malah milaur milih kafir. Utawi teges satunggalipun ingkang kasebut wonten ing margin punika ingkang dipun anggé, déné suraosipun: para titiyang wau boten sami atur panuwun sampun kaparingan nugrahanipun Allah, wangsul sami kafir (boten atur panuwun). 1314. Pratélan punika piweca. Fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken pandamel ing wekdal ingkang sampun kalampahan) punika wonten ing basanipun piweca asring dipun anggé kanggé anedahaken wekdal ingkang badhé dhateng ingkang mesthi kalampahanipun.
Surat 14 Angemohi yakti atindak dédé 30 Lan dhèwèké padha agawé sisihan anjèjèri Allah, pamrihé anasaraké (wong-wong) saka ing dadalan-É. Calathua: Padha emat- na, lah sayekti, balinira iku tumeka marang geni. 31 Calathua marang para kawu- la-Ningsun kang padha angèstu padha anjumenengna salat sarta amèwèhna barang paparing-Ingsun marang dhèwèké, kalawan sisi- dheman utawa kalawan ngedhèng, ing sadurungé tekaning dina, kang ing kono ora ana dol tinuku lan ora ana mimitran: iku Kang anitahaké langit-langit lan bumi sarta anurun- aké banyu saka ing mendhung, banjur didamel angetokaké wowo- han, minongka tumrap marang sira, sarta Panjenengané andadèkaké prau alaladi marang ing sira, amrih padha sagara kalawan paréntahé Panjene- ngané, apa déné Panjenengané andadèkaké kali-kali padha laladi marang sira.1315 32 Allah rijeki lumaku 33 Lan Panjenengané andadèk- aké sréngéngé lan rembulan alaladi marang sakaroné padha lumaku manut dalané, apa déné Panjenengané andadèkaké wengi lan raina alaladi marang sira. sira, 34 Lan Panjenengané amaringi sira sarupané barang panyuwunira ing Panjenengané; lan lamun sira 1315. Ing ayat punika tuwin ing ayat candhakipun katerangaken bilih sagung titah punika kadamel teluk dhateng manusa; makaten punika kanggé anedahaken sapinten luhuring lenggahipun manusa wonten ing tengah-tengahing titah sadaya. Lah manawi makaten manusa nama ngloropaken awakipun piyambak, manawi piyambakipun ngantos kasdu sujud lan manembah dhateng barang-barang ingkang pancènipun kapurih lalados dhateng piyambakipun. 697
698 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII padha nugrahaning Allah, iku sira ora bisa ngétung; sayekti, manusa iku banget ang- goné atindak dudu, banget ora duwé panarima. angitunga RUKU' 6 Panyuwunipun Nabi Ibrahim 35-41. Panyuwunipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika pasaksèn ingkang cetha tumrap yaktinipun Kanjeng Nabi. 35 Lan nalikané Ibrahim munjuk: Pangéran kawula! mugi nagari punika Tuwan dadosaken (nagari ingkang) kerta, saha mugi kawula tuwin anak-anak kawula Tuwan tebihaken saking angawulani bra- hala-brahala;1316 saèstu, punika sampun anasaraken titiyang kathah;1317 milanipun sinten ing- kang manut ing kawula, saèstu pu- nika golongan kawula, lan sinten ingkang ambangkang ing kawula, lah saèstu Tuwan punika Apara- marta, Mahaasih:1318 36 Pangéran kawula! kawula! saèstu, kawula angenggènaken sapérangan ing turun kawula1319 ing jujurang ingkang boten wonten 37 Dhuh, Pangéran 1316. Salah satunggaling tedhak turunipun Kanjeng Nabi Ibrahim anyirnakaken agami panembah brahala, punika mracihnani manawi donganipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika boten teka atanpa gina. Déné manawi tedhak turun Ibrahim ing sawatawis wekdal wonten ingkang manembah brahala, punika boten anandhakaken bilih donganipun Kanjeng Nabi Ibrahim boten dipun pinangkani. 1317. Sanès brahala-brahala saèstu ingkang nuntun manusa dhateng sasar, nanging rèhning kasasaripun titiyang kathah punika sabab saking brahala-brahala wau, milanipun inggih brahala-brahala wau ingkang katerangaken nasaraken manusa. 1318. Menggah ing sajatos-jatosipun donganipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika inggih donganipun Kanjeng Nabi sarta donga wau anggambaraken jembaring jayanipun Kanjeng Nabi. Para ingkang sami andhèrèk panjenenganipum mesthi kémawon manjing dados golonganipun, suprandosipun panjene- nganipun inggih boten kok anulak para ingkang sami andaga dhateng panjenenganipun, tandhanipun para titiyang wau ugi dipun suwunaken sih-wilasa tuwin pangayomanipun Allah. 1319. Inggih punika: Kanjeng Nabi Isma'il lan tedhak turunipun. Miturut cariyos naluri Arab lan miturut Bébel, tedhak turunipun Kanjeng Nabi Isma'il sami dudunung wonten ing tanah Arab.
Surat 14 Angemohi yakti atindak dédé a. 170 wedalipun wowohan, ing sacelak- ipun padaleman Tuwan ingkang Sinuci,a Pangéran kawula! amurih piyambakipun sami anjumenengna salat,1320 milanipun mugi manah- manahipun para titiyang sami Tuwan dadosaken tumiyung dha- teng piyambakipun, saha mugi sami Tuwan rijekèni wowohan; darapon sami atura panuwun: 38 Dhuh Pangéran kawula! sa- èstu, Tuwan punika angudanèni punapa sami kawula singidaken saha punapa ingkang sami kawula wedharaken, sarta ingatasipun Allah boten wonten ingkang kasamaran samukawis ingkang wonten ing bumi sarta ingkang wonten ing langit: ingkang 39 Sadaya pangalembana kagu- nganipun Allah ingkang sampun amaringi Isma'il saha Ishaq dha- teng kawula ing (mangsa) sepuh (kawula); saèstu Pangéran kawula punika temen Ingkang-Midhanget- aken panyuwun. 40 Pangéran kawula! mugi ka- wula Tuwan dadosaken tiyang ingkang ajumenengaken salat, saha turun-turun kawula (makaten ugi); dhuh Pangéran kawula, mugi Tuwan anyembadani panyuwun kawula: a. 2194 41 Dhuh Pangéran kawula, mugi Tuwan aparing pangayomana dha- teng kawula, saha dhateng tiyang sepuh kawula tuwin dhateng para angestu ing dinten adeging péta- ngan! 1320. Anggèning putra wayahipun kapanggènaken wonten ing sacelakipun Padaleman Suci punika dados tanggelan manawi putra wayah wau mesthi anjumenengaken salat. Nyatanipun inggih makaten; 699
700 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII RUKU' 7 Temahanipun panglawan 42. Sumené. 43-46. Sawarnining paékan sami cabar. 47-52. Para milawani sami kadhawahaken ing asor sarta teluk. 42 Lan aja sira ngira, manawa Allah iku léna marang apa pang- gawéné para wong kang atindak dudu: Panjenengané mung aparing sumené marang dhèwèké tumeka ing dina kang ing kono mripat- mripat bakal padha mandeng,1321 43 Padha mara aririkatan, sirahé padha andhangak, mripaté tanpa tumolih marang dhèwèké sarta padha entèk atiné.1322 44 Lan para manusa padha pépélingana dina bakal tumeka- ning siksa marang dhèwèké; tumuli para kang padha atindak dudu bakal munjuk: Dhuh, Pangéran kawula, mugi Tuwan anyumenèkaken kawula dumugi mangsa ingkang parek, (supados) anyandikanana kawula panguwuh Tuwan saha manut para utusan. Apa ta kowé ora wus padha supata, ing biyèn, (manawa) kowé ora bakal padha tumiba ing karusakan. sami tiyang ingkang adamel salat tumindak teterusan ing salami-laminipun wonten ing jagad, punika namung satunggal thil, inggih punika tedhakipun putra Ibrahim ingkang dudunung ing sacelakipun Padaleman Suci wau. 1321. Tetembungan makaten punika kanggé anedahaken kawontenan ingkang anggigirisi sanget, ngantos tiyang boten saged kedhèp. 1322. Raos giris ingkang tuwuh wonten ing dalem manahipun para ingkang sami mengsahi Kanjeng Nabi, punika inggih kanyataan wonten ing gesang sapunika ugi, inggih punika nalika Kanjeng Nabi ngangseg dhateng Makkah. Kothong manahipun utawi telas manahipun punika ugi anedahaken raos giris ingkang kalangkung sanget.
Surat 14 Temahanipun panglawan Ut. (iku) Ingsun da- dèkaké tepa tuladha Ar. upayané 45 Lan sira padha manggon ana ing padunungané para kang padha atindak dudu marang awaké dhé- wé, apa déné wis terang tumrapé sira, kapriyé pamisésa-Ningsun marang dhèwèké, lan Ingsun wus andadèkaké sanépa-sanépa tumrap ing sira. 46 Lan temen dhèwèké padha angrancang rancangané,1323 ana- ing nging rancangané Allah1324 sanajan ta rancangané iku gunung bisa sirna. iku ana 47 Mulané aja ngira, (manawa) Allah, (Panjenengané iku kang) anyulayani janji-Né marang utu- san-utusan-É; sayekti Allah iku Ingkang kagungan Mahamulya, wawales. 48 Ing dina kalané bumi disalini bumi langit-langit lan (mangkono uga),1325 sarta dhèwèké bakal padha ngaton maring Allah, Ingkang-Mahatunggal, Ingkang- Mahawisésa. séjéné 1323. Tembung punika katerangaken déning para mufassirin mengku teges: upayané kang peng- pengan kang dilabuhi ing sakatog-katogé (Bd, Kf, JB). Ingkang dipun karsakaken punika upayanipun para titiyang Quraisy ingkang ing wekdal punika saweg nedheng-nedhengipun dipun dhapuk kanggé maéka ing Kanjeng Nabi. 1324. Tembung: upayané iku ana ing Allah, punika mengku teges bilih upayanipun para titiyang wau dipun kuwaosi déning Allah, inggih punika Allah andadosaken upaya wau wuk boten wonten dayanipun. Pranyata punika piweca ingkang angéram-éramaken sanget, saya manawi dipun èngeti bilih piweca-piweca wau dipun wecakaken déning satunggaling tiyang, ingkang sagedipun milujengaken sariranipun namung manawi panjenenganipun saged ngoncati mengsah-mengsahipun, ingkang ing kala punika inggih sampun amékani sampun ngantos panjenenganipun saged oncat, awit sampun kaputus ing bicara panjenenganipun dipun sédani. Mirsanana 8: 30 tuwin 998, ing ngriku upaya-upaya wau kasebutaken paprincènipun. 1325. Sampun cetha awéla-wéla pambangunan ingkang katindakaken déning Kanjeng Nabi, punika pranyata sampun anyantuni bumi kaliyan bumi sanèsipun ingkang béda babar pisan, makaten ugi langit kasantunan langit énggal. Tanah Arab nalika jaman sédanipun Kanjeng Nabi punika sanès tanah Arab nalika jaman wiyosipun Kanjeng Nabi. Pangandel, adat tata-cara, lan kalimrahan ingkang pinten-pinten abad laminipun ambadal sawarnining adat pambangunan, sirna larut ngantos tapis. Pancer-pancer ingkang bodho-bodho, remen gugon-tuhon lan remen peperangan kaliyan bangsanipun piyambak, malik grembyang dados bangsa ingkang geleng satunggal, ingkang nyepeng oboring kawruh lan 701
702 Kanjeng Nabi Ibrahim Juz XIII 49 Lan ing dina iku sira bakal andeleng para wong duraka padha rèntè- katalènan dadi siji ngan.1326 ing 50 Sandhangané sing digawé tir, sarta geni anutupi rai-rainé, 51 Amrih Allah amales siji- sijining jiwa (samurwat karo) apa panggawéné; sayekti Allah iku rikat ing pangétung. 52 Iki panerangan anyukupi tu- mrap para manusa, lan supaya dhèwèké padha dipépélingi sarana iku, lan supaya padha weruha, yèn Panjenengané iku Sesembahan Mahatunggal sarta supaya para kang padha ana akalé padha élinga. kamajengan dhateng saindhenging jagad. Panembah-brahala sirna tapis, ngantos tilas-tilasipun kémawon babar pisan boten wonten ingkang taksih kecer wonten ing tengah-tengahing ummat, ingkang suwaunipun klelep wonten ing kabrahalan ngantos pinten-pinten abad dangunipun. Sampun boten wonten semang- semangipun malih bilih ayat punika mangandikakaken kiyamat ageng, nanging ayat punika ugi nyasmitakaken kalayan ngagem basanipun piweca, kiyamat alit ing gesang sapunika punika ugi ingkang dumados margi saking rawuhipun Kanjeng Nabi. 1326. Para mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang kiyat sami kasowanaken dhateng ngarsanipun Kanjeng Nabi kalayan dipun tangsuli lan karèntèng dados satunggal wonten ing gesang sapunika punika ugi, inggih punika nalika prang Badar. Janji punika dipun jangkepi wahananipun ing gesang sapunika punika, kanggé anedahaken bilih ingkang makaten punika sadaya badhé kalampahan wonten ing gesang ing bénjing. ______________
SURAT 15 AL-HIJR (Redi Séla) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 99 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pangayoman dhateng Quran. Ruku' 2. Allah punika anguwasani samukawis. Ruku' 3. Panglawanipun Iblis dhateng para titiyang tulus. Ruku' 4. Wilasa tumrap dhateng para tulus - lalampahan jaman sugengipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Ruku' 5. Para murang-yekti badhé lebur: lalampahan jaman sugengipun Kanjeng Nabi Luth lan Kanjeng Nabi Syu'aib. Ruku' 6. Titiyang ingkang manggèn ing séla: Pèpènget tumrap dhateng para ingkang mengsahi Quran Suci. Irah-irahanipun Surat punika wekasanipun surat-surat golongan alif, lâm, râ, namanipun Redi Séla, mirid saking ayat 80 ingkang anyebutaken para ingkang sami dudunung wonten ing Redi Séla ingkang nasibipun kasebutaken supados dados pèpènget dhateng para ingkang sami angenam-enam sumedya badhé nyédani Kanjeng Nabi. Kajawi anjanjèkaken kareksanipun ingkang kalayan sampurna ayahaning yakti ingkang kamot wonten ing Quran Suci lumawan sawarnining pangrencana awon, surat punika ngiyataken pèpènget ingkang kasebut wonten ing surat-surat ingkang sampun lumawan para ingkang sami sumedya badhé nyirnakaken punika. Gathukipun suraos lan babipun ingkang kawarsitakaken Surat ingkang sampun dipun wekasi kalayan pèpènget dhateng para mengsah ing bab kadadosanipun manawi piyambakipun boten kapok anggènipun remen munasika yakti. Bab punika ugi kalajengaken wonten ing wiwitanipun surat punika, awit Quran ingkang kakarsakaken kanggé karahayonipun sadaya manusa, punika mesthi kareksa saking sadaya sedya ingkang awon. milanipun wonten ing ruku' ingkang rumiyin piyambak janji ingkang ceplos kawarsitakaken, inggih punika: ing salami-laminipun Quran badhé tansah dipun reksa saking sawarninipun ingkang nama risak sarta kareksa saking sawarnining pambudidaya badhé anyirnakaken Quran. Kathah tandha yekti ingkang nélakaken kayektènipun Quran, nanging para mengsah ingkang dursila punika boten purun ngalap piguna punapa-punapa saking pasaksèn-pasaksèn lan tandha yekti wau. Ruku' candhakipun marsitakaken bilih sadaya barang punika dipun kuwaosi déning Allah, milanipun para ingkang remen damel wisuna boten badhé saged damel pituna punapa-punapa dhateng tiyang ingkang pinilih, sarta tandha-tandhanipun kamenanganipun yakti sampun wiwit gumelar. Ing ruku' ingkang kaping tiga kasebutaken bilih sétan punika tansah mengsahi para kawula ingkang tulus, éwadéné anggènipun mengsahi wau boten mitunani punapa-punapa. Ruku' candhakipun, anjanjèkaken sih-wilasa tumrap para tiyang tulus, sarwi anyebutaken pethilan sa-bab saking lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, kados pundi anggèning panjenenganipun kaparingan pawartos bibingah bab miyosipun putra kakung ingkang badhé anurunaken satunggaling umat ageng ingkang binarkahan. Utusaning Pangéran wau ugi maringi pawartos dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim bilih umatipun Kanjeng Nabi Luth badhé dipun lebur
704 Redi Sela Juz XIV RUKU' 1 Pangayoman dhateng Quran Suci 1-8. Para ingkang milawani badhé nampi pidananipun. 9. Quran Suci punika badhé tansah rineksa. 10-15. Boten wonten tandha ingkang makantuki tumrap para ingkang angemohi yakti. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 1109 b. 13 c. 228 Ingsun Allah, Ingkang-Amir- sani.a Iki ayat-ayating Kitabb sarta (ayat-ayating) Quranc kang agawé terang. 1 JUZ XIV 2 Kerep baé para kang padha kafir angajab lamuna mauné padha dadi Muslimin.1327 3 Padha togna baé, cikbèn padha mangan lan seneng-seneng sarta (cikbèn) dhèwèké padha ébra pangarep-arep(-é), amarga dhèwèké bakal énggal padha weruh. margi saking agenging dosanipun. Awit saking punika mila ruku' ingkang kaping gangsal mangandikakaken siksa ingkang andhawahi para titiyang dosa ingkang boten purun ngrèwés dhateng pèpèngetipun Kanjeng Nabi Luth, lajeng winekasan anyebutaken Kanjeng Nabi Syu'aib, ingkang ugi turunipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Bangsa Arab dipun paringi pèpènget bab siksa ingkang andhawahi satunggaling umat ingkang celak aben tritis kaliyan bangsa Arab wau, inggih punika kaum Samud ingkang sami dudunung wonten ing redi séla, sarta sami kapangandikan bilih ingkang wigatos piyambak, wasitanipun Quran, inggih punika: anggènipun anggugujeng lan anggènipun mengsahi punika boten kénging boten mesthi badhé wonten wawalesipun siksa. Titimangsa nalika kadhawuhaken Sadaya pihak sarujuk amastani bilih surat punika katurunaken wonten ing Makkah, nanging umumipun surat punika kaanggep ingkang sepuh piyambak katimbang kaliyan surat sanès-sanèsipun ing golongan punika. Éwadéné kacetha ing ngriku bilih panglawan dhateng Kanjeng Nabi ing wekdal wau sampun andados, ngantos saupami boten dipun ayomi déning Pangéran, ayahanipun Kanjeng Nabi yekti sirna atanpa tilas. Awit saking punika kula radi rujuk anggolongaken surat punika kagolong jaman Makkah wekasan, inggih punika nunggil jaman kaliyan surat sanès-sanèsipun ing golongan punika, namung kaot surat punika langkung sepuh. _________________ 1327. Sabda punika boten namung wigatos mangandikakaken bénjing ing gesang sasampuning pejah kémawon. Mengsah ingkang kiyat ingkang anggadhahi panginten Islam mesthi tumunten saged dipun sirnakaken, ing pawingkingipun, inggih punika ing kalanipun kayektèning Islam sampun cetha pratéla tumrap piyambakipun, mesthi inggih lajeng gadhah raos-rumaos, saiba saénipun manawi piyambakipun sampun wiwit sakawit mila purun ngrasuk Islam sarta boten milawani yakti.
Surat 15 Pangayoman dhateng Quran Ar. kitab 4 Lan ora pisan Ingsun angle- bur sawijining kutha kajaba masthi mangsa wus diweruhaké marang iki. 5 Ora ana umat bisa anggégé mangsané kang wus tinamtokaké lan ora bisa nyumenèkaké. 6 Dhèwèké padha calathu: É, tinurunan Pépéling, wong kang sayekti kowé iku édan temen: 7 Yagéné kowé ora anekakaké para malaikat marang aku kéné manawa kowé golongané para wong temen? Ingsun anurunaké para mala- ikat iku ora liya kajaba kalawan yakti, lan tumuli dhèwèké padha ora disumenèkaké.1328 8 9 Sayekti, Ingsun wus anurun- aké Pépéling, lan sayekti iku temen Ingsun kang rumeksa.1329 1328. Ayat punika sarta ayat ing sadèrèngipun saged anyethakaken punapa tegesipun malaikat tumurun punika. Ing ngriki lan ing panggènan sanès-sanèsipun ungeling panyuwun (panantang) makaten: Généa ora ditekani malaikat? Tetembungan yèn nyata kowé iku èwoné wong kang padha temen, punika kalayan cetha anedahaken bilih ingkang dipun kajengaken nyuwun tumuruning malaikat punika magepokan kaliyan kanyataanipun saèstu piweca-piweca. Dhawuh wangsulanipun saya anyethakaken malih. Tembung bi-l-haq (kalawan nyata) punika menggah ing sajatos-jatosipun ateges miturut wawatonipun yakti, kaadilan lan kawicaksanan (LL). Dados suraosipun malaikat badhé kautus samangsa ingandikakaken andhawahaken pancasan nglebur para kafir. Wekasaning dhawuh ingkang mungel lan dhèwèké ora bakal padha disumenèkaké, punika saged nyirnakaken sawarnining semang- semang ing babagan bab punika, sarta saged anyethakaken kalayan cetha wéla-wéla bilih para malaikat mesthi badhé kautus ingandikakaken midana para ingkang sami dosa. 1329. Lah punika salah satunggaling piweca ingkang sakalangkung déning angéram-éramaken, ingkang kanyataaning wahananipun tansah dados pasaksèn ing salami-laminipun menggah ing kayektèning Quran Suci. Ing sakawit pratélan punika kadhawuhaken gagandhèngan kaliyan panglawanipun ingkang sakalangkung déning sanget para titiyang kafir; ing salajengipun pratélan punika kadamel anyrambahi suraosipun, inggih punika bilih Quran ing salami-laminipun badhé dipun reksa wilujeng saking sawarnining serangan ingkang sumedya badhé anyirnakaken Quran tuwin wilujeng saking sarupining ingkang nama risak. Kanyataanipun saèstu wahananing piweca punika ingkang kalayan angéram-éramaken, punika gelar yakti ingkang cetha pratéla, ngantos pangarang saking fihak lawan kados déné tuwan Muir kapeksa angakeni makaten: "Ing jagad punika bokmanawi boten wonten sanèsipun malih kitab ingkang ngantos kalihwelas abad dangunipun lastantun suci murni isinipun kajawi namung Quran." Pambudidayanipun Dr. Mingana énggal mangké anggènipun badhé 705
706 Redi Sela Juz XIV Ar. papan- than 10 Lan sayekti temen Ingsun wus angutus (utus-utusan) ing saduru- ing bangsa kang dhisik- ngira dhisik. 11 Lan ora kena ora saben ana sawijining utusan tumeka marang dhèwèké, iku masthi padha di- guguyu. 12 Kaya mangkono iku Ingsun lebokaké ing ati-atiné para wong duraka;1330 13 Marang iku dhèwèké padha temen wus lan ora angèstu, katatalan lakuné para wong kang dhisik-dhisik. ta dhèwèké padha Ingsun wenganana lawang ing langit, tumuli nganti suwé padha munggah ing kono. 14 Lan sanajan 15 Amasthi bakal padha calathu: Mripatku mung padha kesérup, malah aku kabèh iki sawijining bangsa kang kena ing kemayan.1331 ambuktèkaken bilih teksipun Quran wonten ingkang éwah, boten angsal damel babar pisan, malah kapara angsal-angsalanipun Dr. Mingana wau saged ngrampungi soal punika, jalaran sami-sami serangan dhateng kasucianing teksipun Quran ing salebetipun tigawelas abad, seranganipun Dr. Mingana wau ingkang sakalangkung déning ampuh piyambak. Ing saindhenging alam Islam boten wonten satunggal kémawon kitab Quran ingkang éwah teksipun saking babon ingkang sampun kanggé ing ngakathah, dados Quran punika boten namung kareksa saking sirna margi saking pandamelipun mengsah ingkang kiyat kémawon, nanging ugi kareksa saking karisakan menggah ing isinipun. 1330. Kadhâlika jawinipun kaya mangkono, punika wangsul dhateng pangécé-écé ingkang sampun kasebutaken wonten ing ayat ingkang sampun; suraosipun pangandika: rèhning padha angguguyu wahyu, mulané Ingsun banjur andadèkaké anggoné angguguyu mau lumebu marang ati-atiné, dadiné dhèwèké ora padha angèstu ing iku. Lah mesthi kémawon boten sami angèstu, awit kados pundi sagedipun sami angèstokaken jer piyambakipun boten naté mikir-mikir ingkang kalayan saèstu, wangsul malah anggugujeng lan nyapèlèkaken? Prayogi dipun pèngeti bilih sanajan pandamel "boten angèstu" dhateng wahyuning Pangéran punika katembungaken "kalebetaken déning Allah" dhateng manah, suprandosipun manah wau inggih namung manahipun para titiyang ingkang nemaha atindak dosa anggugujeng wahyu (agami); makaten wau sami kémawon kaliyan katembungaken bilih anggènipun boten angèstu wau margi saking anggènipun anggugujeng, utawi angsal-angsalaning anggènipun anggugujeng. 1331. Ayat punika lan ayat sadèrèngipun punika mangandikakaken wangkoting manah-manahipun,
Surat 15 Allah anguwasani samukawis RUKU' 2 Allah punika anguwasani samukawis 16-18. Sétan punika boten saged amitunani para pinilih. 19-21. Angger-angger sarta tatananing alam. 22-25. Tandha-tandha kamenangipun yakti. 16 Lan sayekti temen, Ingsun wus andadèkaké pikuwat-pikuwat ana ing langit sarta iku Ingsun katonaké asri tumrap para kang andeleng. 17 Sarta iku Ingsun reksa saka sarupané sétan kang sinikokaké; 18 Ananging sapa sing nyolong pangrungu, iku urub kang padhang banjur anututi dhèwèké.1332 19 Lan bumi - iku Ingsun gelar, sarta Ingsun andokoki gunung kukuh ing kono apa déné ana ing kono Ingsun anuwuhaké samu- barang kalawan timbangan kang trep. 20 Lan ana ing kono Ingsun wus andadèkaké sarana-sarananing pa- nguripan tumrap marang sira lan tumrap sapa-sapa kang dudu sira kang angrejekèni. ngantos piyambakipun puguh angemohi yakti, sanajan pasaksèn-pasaksènipun ingkang sakalangkung terang gamblang sampun kagelaraken dhateng piyambakipun. 1332. Ayat titiga punika sadaya mangandikakaken para juru-tenung lan para tukang pethèk, ingkang sami kagolong dhateng mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi. Para titiyang wau sami ngaken-aken saged sasambetan kaliyan nginggil, nanging sajatosipun para titiyang wau sami titiyang ingkang sinebrataken saking pangayunaning Pangéran, awit saking punika mokal séwu mokal para titiyang wau saged sasambetan kaliyan tuking kasucèn wau. Bangsa pethèk kapangandikakaken manawi katungka ing urub ingkang pratéla, punika anedahaken bilih sadaya wau badhé boten angsal damel ruhani kapangandikakaken kalayan tembung-tembung ingkang kanggé wonten ing angger-angger lahir ingkang gumelar wonten ing jasad punika, punika wonten ing Quran Suci asring kasebut. Kadosta ing ayat 22 angin kang anyuburaké punika ateges kamajenganipun Islam ingkang boten kawistara (mirsanana 1333). Salajengipun mirsanana 2102, 2103, 2104, 2365, 2530 lan 2582. Ayat-ayatipun Quran ing ngandhap punika nerangaken bab prakawis punika: 37: 8, 52: 38, 67: 6, 72: 8. lan mléséd saking pangajeng-ajeng. Kasunyatan 707
708 Redi Sela Juz XIV sawijining barang baé kang gedhong pasim- penané ora ana ing Ingsun, sarta iku ora Ingsun turunaké kajaba kalawan pamurwat kang wus kawruhan. 21 Lan ora ana 22 Lan Ingsun angutus angin kang anyuburaké1333 tumuli Ingsun anurunaké banyu saka ing men- dhung, banjur iku Ingsun gawé ombènira, sarta iku dudu sira kang anyimpen. 23 Lan sayekti, temen Ingsun kang agawé urip lan agawé pati sarta Ingsun kang dadi Waris.1334 24 Lan temen Ingsun anguda- nèni sira kang padha ndhisiki sarta temen Ingsun angudanèni kang angèrèni. 25 Lan sayekti, Pangéranira, iku bakal angimpun dhèwèké; sayekti iku Wicaksana, Panjenengané Angudanéni.1335 RUKU' 3 Panglawanipun Iblis dhateng para titiyang tulus 26-30. Manusa punika anggènipun katitahaken supados amaréntah, sanajan ta asal kadadosanipun asor. 31-38. Pamengsahipun Iblis dhateng manusa. 39-44. Piyambakipun boten saged anguwasani manusa. 1333. Lawâqih, jawinipun angin ingkang saged adamel subur, punika angin ingkang nginggahaken mendhung ingkang ambekta jawah, utawi angin ingkang saged murugaken tanem tuwuh angedalaken woh. Angin ingkang adamel subur ing sadèrèngipun dhumawahing jawah, punika anggambaraken tandha-tandha kamajenganipun Islam, ing sadèrèngipun Islam menang ingkang pungkasan. 1334. Wârits punika inggih waris ing basa Jawi, dados tegesipun tiyang ingkang taksih gesang nalika tiyang satunggalipun pejah. Pangandika punika wigatos amecakaken bilih para manembah Allah ingkang sajati badhé maris bumi, déné tiyang sanès-sanèsipun badhé sami sirna. 1335. Al-mustaqdimin punika para tiyang ingkang rumiyin piyambak anggènipun purun nampèni yakti, déné Al-musta'khirin punika para titiyang ingkang dhawah kantun anggènipun purun nampèni yakti. Para titiyang wau sadaya badhé dipun impun dados satunggal, terangipun: ing wasananipun para titiyang ingkang ing samangké ngantun badhé dipun tuntun dhateng margi ingkang leres. Dados punika wigatos amecakaken bilih Kanjeng Nabi badhé kadumugen pangajeng-ajengipun tumrap para titiyang wau. Sawenèh nyuraos tembung kakalih wau para titiyang ingkang sampun rumiyin lan para titiyang ingkang badhé nusul tumrap ing wekdal. Maksudipun inggih sami kémawon.
Surat 15 Panglawanipun Iblis 26 Lan sayekti, temen Ingsun wus andadèkaké manusa saka lempung garing, saka endhut ireng kang winangun. 27 Lan jin, iku ing sadurungé, wus Ingsun dadèkaké saka geni kang banget panasé.1336 a. 47 28 Lan nalikané Pangéranira angandika marang para malaikat:a Sayekti, Ingsun andadèkaké ma- nusa saka lempung garing, saka endhut ireng, kang winangun. a. 47 29 Bareng iku wus Ingsun gawé ganep langkep sarta ing jeroné wus Ingsun tiyup sarana ruh-Ingsun,1337 padha tumundhuka marang dhè- wèké, sumujud.a 30 Tumuli padha sujud sakèhing malaikat kabèh. b. 57, 58 31 Ananging Iblis ora;b emoh dadi golongané kang padha sujud. 1336. Kateranganipun manusa katitahaken saking lebu mirsanana 862. Manusa katitahaken saking lebu punika inggih wigatos nyebutaken asal kamulyanipun manusa ingkang asor lan ina tuwin watak wantunipun manusa ingkang sarwa cekapan punika, kosokwangsul kaliyan bangsaning titah satunggalipun malih ingkang watak wantunipun panas-baranan, ingkang kasebut jinn utawi sétan. Tembung kakalih, jinn lan sétan, punika asring dipun anggé mastani manusa ingkang awatek panas-baranan utawi awatek mirong (andaga), manusa ingkang nuntun tiyang sanès dhateng awon. Katrangan bab tumitahipun manusa lan jinn saking lebu lan saking latu, punika sampun terang manawi katerangan éntar (gagambaran) bab watak wantuning titah ingkang sumarah dhateng angger-anggering Pangéran lan titah ingkang ambaléla dhateng angger-anggering Pangéran. Gagambaran punika kalajengaken malih wonten ing cariyos ingkang nerangaken pamirongipun sétan dhateng Adam, kakalihipun kanggé gagambaranipun wawatekan warni kalih wau. Katrangan warni kalih bab asal kamulanipun manusa, inggih punika anggènipun katitahaken saking lempung garing tuwin saking endhut ingkang winangun, punika wigatos anyebutaken sisifatan warni kalih ingkang murugaken manusa langkung luhur katimbang sato sanès-sanèsipun; lempung garing utawi lempung ingkang saged nyuwanten punika wigatos anyebutaken anggènipun manusa migunakaken basa, déné endhut ingkang winangun punika wigatos anyebutaken sampurnaning tumitahipun. Saupami botena margi saking anggènipun saged migunakaken basa lan sampurnaning tumitahipun, yakti manusa boten saged sumengka ing ngaluhur ngungkuli sato ingkang asor. 1337. Punika anedahaken bilih dadosipun sampurna manusa punika sareng katiyupan ilhamipun Pangéran utawi ruhipun Pangéran. Perlu dipun pèngeti bilih ruhipun Pangéran (Ar. ruh) ing ngriki boten mengku teges roh hayawaniyah (nyawa) nanging ateges sabdanipun Allah, inggih ingkang murugaken manusa dados sampurna. 709
710 Redi Sela Juz XIV Ar. mu 32 Panjenengané angandika: É, Iblis! apa karanané, déné kowé padha ora dadi golongané kang padha sujud? 33 Unjuké: Boten badhé kula punika sumujuda dhateng manusa, ingkang Tuwan dadosaken saking lempung garing, saking endhut cemeng ingkang winangun. lah metua saka ing kono, awit sayekti, sira iku katundhung: 34 Pangandikané: 35 Lan sayekti, wewelak tumiba ing dina tumeka marang sira pancasan. 36 Unjuké: Pangéran kawula! mila mugi aparing sumené ing ing dintenipun kawula dumugi piyambakipun tinangèk- aken.1338 sami 37 Pangandikanipun: Lah sayek- ti, sira iku kagolong para kang pinaringan sumené. a. 8 38 Tumeka dinaa wayah kang wus kawruhan. 39 Unjuké: Pangéran kawula! sarèhning Tuwan sampun mancasi kawula dhumawah ing sasar,1339 saèstu, awon badhé kawula damel anengsemaken tumrap piyambak- 1338. Samangsa manusa sampun anggayuh gesang ruhani, bobolèhanipun sétan lan panggodha- nipun sétan mesthi boten andayani punapa-punapa dhateng piyambakipun. Nanging sadèrènging piyambakipun manggih gesang ruhani wau, bobolèhan awon kala-kala sok nylèwèngaken piyambak- ipun. Lah inggih punika dina wayah kang wus kawruhan ing ayat 38 punika. 1339. Suraosipun sampun katerangaken kalayan panjang wonten ing 865. Prayogi dipun wewahi katrangan ing ngriki, bilih ayat punika kénging kapirid kanggé tuladha punapa tegesipun tembung idl-lâl lan tembung igwâ', tuwin tembung sanès-sanenipun samangsa katumrapaken dhateng Allah (samangsa ingkang dados jejer Allah). Sétan boten purun sujud dhateng Adam, punika tuwuh saking kajengipun piyambak, suprandosipun katembungaken milanipun lajeng cetha tembung
Surat 15 Wilasa tumrap dhateng para tulus ipun wonten ing bumi, sarta saèstu kawula badhé anasaraken piyam- bakipun sadaya. 40 Kajawi para kawula Tuwan ingkang saking sami sinuci. golonganipun, 41 Pangandikané: Iki dalan jejeg ingatasé Ingsun. 42 Sayekti, para kawula-Ningsun, iku sira ora duwé kawasa tumrap marang dhèwèké, kajaba (tumrap marang) para sasar kang padha manut ing sira.1340 43 Lan sayekti, naraka iku eng- gon kang dijanjèkaké ing dhèwèké kabèh: 44 Iku ana koriné pitu; siji- sijining kori kabubuhan dhèwèké sabagéan kang pinantha.1341 RUKU' 4 Wilasa tumrap dhateng para tulus - lalampahan jaman sugengipun Kanjeng Nabi Ibrahim 45-50. Para Susatya badhé manggih rahayu lan tentrem. 51-56. Kasaénan dhateng Nabi Ibrahim. 57-60. Umatipun Nabi Luth. 45 Sayekti para wong bekti iku bakal padha ana ing sajroning patamanan sarta (kinubeng ing) susumberan: wau ateges: margi paduka sampun amancasi kawula dhumawah ing sasar, dados boten ateges nasaraken kawula. 1340. Manawi manut panyuraos ingkang jembar sadaya manusa punika kawulanipun Allah. Miturut 14: 22 sétan punika boten saged nguwaosi manusa; ing ngriku kasebutaken sétan wicanten dhateng pandhèrèkipun makaten: "Lan ingatasé marang kowé aku ora duwé purba wisésa, ananging marang kowé aku mung ajak-ajak kowé banjur padha miturut marang aku." 1341. Ing Quran Suci naraka punika kasebutaken mawi nama warni pitu: (1) jahannam, naraka; (2) ladzâ, latu murub (70: 15); (3) huthamah, babaya ingkang ngremuk (104: 4); (4) sa'ir, latu ingkang makantar-kantar; (5) saqar, latu ingkang adamel geseng; (6) jahim, latu ingkang benter sanget; (7) hawiyah, luweng (101: 9). Kori pitu punika margi pitu ingkang anjog ngriku, ingkang inggih awit saking punika mila lajeng wonten nama pipitu wau. Nanging mirsanana ugi 46, ing ngriku katerangaken bilih cacah pitu punika wonten ing basa Arab asring ateges wilangan kathah sanget, dados suraosipun: kathah sanget kori utawi margi ingkang anjog dhateng naraka. 711
712 Redi Sela Juz XIV 46 Padha lumebua mrono kala- wan rahayu, tentrem. 47 Lan Ingsun bakal ambirat apa kang ana ing dhadhané kang arupa pangunek-unek __ (bakal padha) kaya sadulur, ana ing dhampar padha arep-arepan. 48 Ana ing kono sayah ora bakal angenani dhèwèké sarta ora bakal padha diwetokaké saka ing ko- no.1342 49 Wartanana para kawula-Ning- sun manawa Ingsun iku Ingkang- Aparamarta, Ingkang-Mahaasih. 50 Lan manawa siksa-Ningsun iku siksa kang anglarani, 51 Lan padha wartanana prakara dhayoh-dhayohé Ibrahim: Ar. dhèwèké 52 Nalika padha malebu marang panggonané banjur padha acala- thu: Rahayu. Wangsulané: Saèstu, kula ajrih dhateng panjenengan. Ar. kalayan 53 Padha calathu: Sampun sam- péyan ajrih, saèstu, kula suka wartos bibingah dhateng sampé- yan, sampéyan badhé sinungan putra jaler, sugih kawruh. 1342. Punika gagambaranipun suwarga cara Islam ingkang éndah sanget, nanging ingkang boten naté dipun wigatosaken déning para juru naliti-priksa golongan Nasrani. Ing suwarga wontenipun namung manah tentrem, aman saking tumiyung dhateng awon utawi babaya sanès-sanèsipun (ayat 46); ing ngriku namung wonten pasadhèrèkan ingkang rumaket, boten wonten tiyang ingkang ngandhut panguneg-uneg awon wonten ing manahipun tumrap dhateng sadhèrèkipun lan sakit manahipun margi pandameling sadhèrèkipun (ayat 47); malihipun, ing suwarga boten wonten rekaos lan boten wonten sayah, sarta boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang koncatan nugraha ingkang sampurna wau (ayat 48). Ayat ingkang kantun piyambak punika anulak piwulangipun agami Hindu ingkang mulangaken wontenipun karahayon ingkang namung ing sawatawis wekdal, sarta anetepaken kalih prakawis ing ngandhap punika: (1) para ingkang sampun lumebet ing suwarga boten badhé kawangsulaken dhateng donya punika; (2) taman (suwarga) ingkang dados padununganipun Adam ing sakawit, punika sanès suwarganipun gesang samawi, awit saupami makaten yakti piyambakipun boten badhé kawedalaken saking ngriku.
Surat 15 Wilasa tumrap dhateng para tulus 713 54 Calathuné: Kados pundi pan- jenengan aparing wartos bibingah (anak jaler) ing kalanipun kula sampun dumugi umur sepuh? __ Lah, punapa ta baya wartos bibi- ngah ingkang panjenengan paring- aken kula? 55 Padha calathu: Kula suka wartos bibingah dhateng sampéyan punika kalayan yektos,1343 mila- nipun sampun sampéyan dados èwoning tiyang ingkang putung ing pangajeng-ajeng. 56 Calathuné: Lan sinten ing- kang putung pangajeng-ajengipun dhateng wilasaning Pangéranipun kajawi para tiyang sasar. lajeng punapa perlu panjenengan, dhuh para utusan? 57 Calathuné: 58 Padha calathu: Saèstu, kula sami dipun utus dhateng ing umat ingkang sami duraka, a. 917A b. 917 59 Kajawi para pandhèrèkipuna Luth:b Saèstu, punika sami badhé kula wilujengaken sadaya, rabinipun; sampun kula tamtokaken, saèstu piyambak- ipun kalebet golonganipun para ingkang sami kantun. 60 Kajawi 1343. ing ayat punika sami trep kaliyan (3: 41). Ing ukara ingkang sapisan sanès pawartos bibingah haqq (yakti), sarta sanès pawartos bibingah kalimah (sabda) tumrap ing ukara ingkang angka kalih. Déné ingkang dipun karsakaken wonten ing ukara warni kalih wau: pawartos bibingah badhé kaparingan putra; namung kémawon tembung anak wonten ing ukara warni kalih wau boten kasebutaken. Wondéné pawartos bibingah badhé kaparingan anak wau kaparingaken lantaran wahyunipun Pangéran, ingkang tumrap wonten ing ukara ingkang sapisan kasebut yakti, ingkang tumrap wonten ing ukara ingkang angka kalih kasebut sabda saka Allah. Tumrap ing warni kalih wau, tegesipun ingkang leres bâ punika lantaran.
714 c. 917A Ar. sampé- yan d. 917A Ar. yèn Redi Sela Juz XIV RUKU' 5 Para murang yekti badhé lebur: Lalampahan jaman sugengipun Nabi Luth lan Syu'aib 61-72. Nabi Luth suka pèpènget, dipun alang-alangi. 73-77. Pidana andhawahi para murang yekti. 78, 79. Umatipun Nabi Syu'aib inggih tampi pidana. 61 Bareng para utusan tumeka marang pandhèrèké Luth,c 62 Dhèwèké calathu: Saèstu, panjenengan punika titiyang ing- kang boten kasumerepan. 63 Padha calathu: O, dhateng kula ing ngriki kalayan barang ingkang ing ngriku piyambakipun sami amabeni. 64 Sarta anggèn kula andhatengi sampéyan punika kalayan yakti tuwin kula punika saèstu sami temen: 65 Milanipun sampéyan késah kaliyan pandhèrèkd sampéyan ing péranganing dalu sarta sampéyan kinthil wingkingipun, punapa déné sampéyan sadaya sampun ngantos wonten satunggal kémawon ing- kang tumolih, sarta sampéyan terus dhateng pundi ingkang kaparén- tahaken dhateng sampéyan. 66 Lan Ingsun wedharaké ma- rang dhèwèké pancasan iki, yaiku oyodé ing wayah bangun. iki bakal dikethok 67 Lan wong-wong kutha padha teka, abungah-bungah. 68 Dhèwèké calathu: Sayekti iki aja dhayoh-dhayohku, mulané kowé padha agawé nisthaku,
Surat 15 Para murang-yekti badhé lebur 69 Sarta padha diprayitna ma- rang (siksaning) Allah tuwin aja padha amirangaké aku. 70 Padha calathu: Apa aku ora wis padha anglarangi kowé tumrap wong-wong (liya)?1344 lho anak-anakku wadon, manawa kowé padha arep agawé (apa-apa).1345 71 Dhèwèké calathu: Iki 72 Dhemi umurira! sayekti dhè- wèké iku padha bingung mak- makan ing dalem mendemé. a. 918 73 Tumuli swara gumludhuga ing wayah angregem dhèwèké mlethèking sréngéngé; b. 197, 1196 74 Tumuli Ingsun walik, lumahé dadi dhasaré sarta Ingsun udani watu kaya kang wus dadi pan- casan.b 75 Sayekti, ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha aniti-niti.1346 76 Lan iku sayekti ana ing dadalan kang isih ana. 77 Sayekti, ing kono iku temen ana tandha tumrap para angèstu. 1344. Kados déné ingkang sampun kasebutaken wonten ing 1194, Kanjeng Nabi Luth punika tumrap wonten ing tengah-tengahipun titiyang Sadum tiyang ngamonca. Nitik ayat punika panjenenganipun dipun awisi déning kaumipun tampi tamu ngamonca saha suka pangayoman tamu ngamonca, awit para mufassirin negesi inggih kados makaten wau (Kf, JB). Lah inggih awit saking punika mila nalika panjenenganipun katamuwan, sanalika panjenenganipun anguwuh: panjenengan punika titiyang ingkang boten kasumurupan, inggih punika tiyang ngamonca. 1345. Kanjeng Nabi Luth nawèkaken putra-putranipun èstri dados cepengan, dados tanggelan bilih titiyang ngamonca wau boten badhé damel wisuna punapa-punapa. Salajengipun mirsanana 1194. 1346. Mutawassim punika tiyang ingkang niti-priksa barang-barang karana badhé nyumerapi sisifatanipun ingkang sajatos satunggaling barang, saking tandha-tandhanipun ing jawi. Déné mutawassimin ing ngriki tegesipun: para titiyang ingkang purun ngalap piwulang utawi ngalap pèpènget saking nasib ingkang kasandhang ing ngasanès. 715
716 Redi Sela Juz XIV 78 Lan wong kang padha dudu- nung ing gagrumbulan, temen iya padha atindak dudu;1347 Ingsun anibakaké wawales sarta sayekti, sakaroné temen ana ing dalan umum kang (tansah) di- turut.1348 79 Mulané ing dhèwèké, RUKU' 6 Titiyang ingkang manggèn ing redi séla: Pèpènget tumrap dhateng para ingkang mengsahi Quran Suci 80-84.Para ingkang manggèn ing redi séla. 85, 86. Pidananipun para ingkang sami mengsahi Kanjeng Nabi. 87. Kawigatosanipun Quran. 88-93. Kanjeng Nabi sampun ngantos sekel. 94-99. Ayahan katindakaken kalayan ngeblak. Ut. wong kang mang- gon ing gu- nung watu 80 Lan sayekti, para wong ing Al-Hijr temen padha anggorohaké para utusan;1349 81 Lan Ingsun wus anekakaké timbalan-timbalan-Ingsun, ananging iku dhèwèké padha mléngosi; 82 Lan dhèwèké padha natahi gunung minangka omah, kalawan padha aman. a. 915 83 Tumuli swara gumludhuga ing wayah angregem dhèwèké bangun-ésuk; 84 Lah apa kang pinakolih ora makolihi marang dhèwèké 1347. Wong kang padha dudunung ing panggonan tanem-tuwuh utawi ing gugrumbul, punika kaumipun Kanjeng Nabi Syu'aib (Kf, JB, Rz). Nanging punapa kaum wau inggih kaum ing Madyan, para mufassirin béda-béda pahamipun. Nitik andharanipun ingkang mèh sami plek kaliyan kaum ing Madyan, kathah èmperipun manawi kaum "ingkang dudunung ing gugrumbul" wau inggih kaum ing Madyan. 1348. Imâm tegesipun margi, awit margi makaten dipun enut lan dipun turut; asalipun saking tembung amma, jawinipun ngener marang ....... utawi tumuju (LL, Kf). Loro-loroné punika ingkang dipun karsakaken kitha-kitha padununganipun kaumipun Kanjeng Nabi Luth saha kitha-kitha padununganipun kaumipun Kanjeng Nabi Syu'aib. Margi ingkang kasebutaken punika margi untan-untan saking Hijaz dhateng Syria. 1349. lngkang sami dudunung ing Redi Séla punika kaum Tsamud; mirsanana 911.
Surat 15 Titiyang ingkang manggèn ing redi sela 85 Lan anggon-Ingsun anitahaké langit-langit lan bumi sarta apa kang ana ing antarané iku ora liya kajaba kalayan yakti. Lan sayekti, wayahé temen tumeka; mulané sira sumingkira kalawan paramarta utama.1350 86 Sayekti Pangéranira iku Ing- kang-Anitahaké sagung dumadi, Ingkang-Angudanèni. 87 Sayekti, temen Ingsun wus amaringaké marang sira pitung (ayat) kang tansah dibolan-balè- ni1351 sarta Quran kang agung. 88 Sira aja banget mandengaké mripatira marang apa kang wus Ingsun paringaké marang golongan sawenéhé minangka bubungah, sarta aja sira susah tumrap prakara dhèwèké apa déné dilembah ma- nah marang para angèstu.1352 1350. jawinipun mlèngos saka dhèwèké lan ngetogaké baé dhèwèké (TA-LL), utawi mlèngos saka dosané utawi kaluputané, ngapura ing dhèwèké (TA-LL). Ayat punika suka gagambaran ingkang cocog bab panggalihanipun Kanjeng Nabi. Boten namung nalika wonten ing Makkah kémawon panjenenganipun nindakaken dhawuh punika, nanging dalasan nalika panjenengan- ipun angsal kamenangan inggih tetep ambeg ngapura. Kanggé ambuktèkaken punika kados cekap conto satunggal kémawon nalika bedhahipun Makkah. Kitha Makkah ingkang kalayan sawenang-wenang nundhung panjenenganipun tuwin para pandhèrèkipun, kitha Makkah ingkang titiyangipun sami amutahaken rahipun para Muslimin ingkang boten dosa, ing nalika kitha wau sampun kabedhah saha nungkul dhateng panjenenganipun, panjenenganipun ngapunten sadaya tiyang ing ngriku, mangka upamia panjenenganipun karsa mejahi titiyang ing ngriku ngantos kathah saged kémawon, tur boten nama nyebal saking anggering kaadilan. Sampun boten wonten semang-semangipun malih dhawuh punika wigatos andhawuhaken Hijrahipun Kanjeng Nabi. Titimangsa dhumawahing pidana, ambrukipun para mengsah sampun andungkap badhé dhateng; sapunika panjenenganipun kedah nilar para titiyang wau awit anggèning pidana kasumenèkaken punika namung ing sadangunipun panjenenganipun kempal wonten ing tengah-tengahipun para titiyang wau. 1351. Ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika surat bubukaning Quran Suci ingkang isi pitung ayat ingkang tansah kawaos marambah-rambah (Bkh), ingkang lajeng anedahaken bilih surat Fatihah punika anggènipun kadhawuhaken let dangu ing sadèrènging tumurunipun surat punika, malah sadèrèngipun surat punika kadhawuhaken surat Fatihah sampun kawaos marambah-rambah kanggé sembahyang. Surat Fatihah punika kasebut Quran ingkang agung, awit surat Fatihah punika isi pathinipun Quran sadaya. 1352. Ayat punika saged anggambaraken dhateng kula sami panggalihipun Kanjeng Nabi ingkang suci murni ingkang sampun boten tedhas ing panggodhaning kasugihan miwah papaès kaéndahanipun 717
718 Redi Sela Juz XIV 89 Lan calathua: Sayekti, aku iki juru-pépéling kang terang. Ut. amè- rang- mèrang 90 Kaya déné anggon-Ingsun anurunaké marang para kang angalang-alangi, Ut. amecah- mecah Quran 91 Yaiku para kang padha anga- rani Quran iku panggorohan, 92 Lah, dhemi Pangéranira, tem- en Ingsun bakal andangu dhèwèké kabèh. 93 Ing sabarang kang wus padha dilakoni. terangna kalawan ngeblak apa kang diparéntahaké marang sira sarta sumingkira saka kang manembah pangéran akèh. 94 Mulané 95 Sayekti, Ingsun bakal anyu- kup ing sira saka panglawané para kang padha angguguyu, 96 Yaiku para kang padha agawé sisihaning Allah sesembahan liya; lah dhèwèké bakal tumuli weruh. temen angudanèni, yèn sira dadi bebeg dhadhanira amarga saka pangu- capé. 97 Lan sayekti Ingsun 98 Mulané, mahasucèkna kala- wan pangalembananing Pangéra- nira, sarta dadia golongané para kang padha sumungkem; gesang punika. Pasajaning sugengipun Kanjeng Nabi ingkang tanpa timbang, wiwit ing kalanipun panjenenganipun krama angsal satunggaling èstri randha ingkang sugih ngantos nalika panjene- nganipun nguwaosi saindhenging tanah Arab, saged dipun kantak-kantakaken saking lalampahaning sugengipun ingkang wekasan piyambak, inggih punika ing nalika panjenenganipun andhawuhaken supados kakantunanipun arta ingkang boten sapintena ingkang taksih wonten ing dalemipun kaparingaken dhateng tiyang miskin. Langkung-langkung malih ayat punika anggambaraken saéning pangrengkuhipun Kanjeng Nabi dhateng para pandhèrèkipun. Mandengaké mripat punika mengku teges ningali kalayan manah kepéngin.
Surat 15 Titiyang ingkang manggèn ing redi sela ngawulanana Pangéranira nganti barang yakin iku anekani sira.1353 99 Apa déné 1353. Al-yaqîn (wantahipun yakin) utawi barang ingkang sampun yakin wontenipun, punika tumrap ing ayat punika limrahipun kasuraos mengku teges pejah (Bkh), awit pejah makaten satungga- ling barang ingkang mesthi namani saben titah. Dados, (ingkang wantahipun nganti manawa barang kang yakin kelakoné anekani sira) punika mengku teges salawasé sira urip. ____________ 719
SURAT 16 AN-NAHL (Tawon) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (16 ruku', 128 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Wedharing Sabdanipun Pangéran punika kaseksèn nyatanipun déning dumadi punika. Sagung dumadi angluhuraken Mahatunggalipun Allah. Ruku' 2. Ruku' 3, 4. Para ingkang angemohi Mahatunggalipun Pangéran lan Wahyunipun Pangéran badhé nemahi asor. Ruku' 5, 6. Para Nabi kajumenengaken punika perlu anerangaken. Ruku' 7. Ruku' 8. Ruku' 9. Ruku' 10. Ruku' 11. Ruku' 12. Ruku' 13. Wewedhar Sabda maréntahaken kasaénan. Ruku' 14. Quran Suci punika sanès anggit-anggitan. Pandumanipun para titiyang ing Makkah. Ruku' 15. Ruku' 16. Kados pundi sagedipun dados bangsa ingkang ageng. Dumadosing manusa punika angemohi manembah-pangéran-kathah. Anggènipun atindak dédé para ingkang angemohi. Sanépa-sanépa ingkang anedahaken nyatanipun Wedharing Sabda. Sinten ingkang pinilih anampèni Wewedhar Sabda. Pidana dipun tahan. Para andika Nabi sami badhé paring pasaksi lumawan umatipun. Irah-irahanipun Surat punika mungguh sanget dipun namakaken Tawon, awit tawon punika margi angsal tuntunanipun instinct (raos-pangraos naluri), ingkang tumrapipun tawon winastan wahyuning Pangéran (ayat 68), angempalaken maben saking sawarnining sekar, mendhet zat-zat-ipun ingkang saé, dadosipun angedalaken "ombèn-ombèn rupa-rupa warnané, ing kono ana tambané tumrap para manusa." Lah, makaten ugi wahyuning Pangéran ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi, punika inggih klempakanipun piwulangipun sadaya para nabi ingkang saé-saé sarta kawahyakaken wonten ing Quran Suci, ingkang ugi kapangandikakaken manawi dados usada (10: 57) tumrap sasakitipun ruhani para manusa. Sasambetanipun kaliyan surat-surat ingkang sampun Surat punika menggah ing sajatos-jatosipun kagolong golonganipun surat-surat alif, lâm, râ ingkang sampun-sampun, ènthanipun kadi déné wewahanipun surat-surat wau. Wondéné ingkang kawarsitakaken sami kaliyan surat nenem golongan alif, lâm, râ wau. Surat-surat wau sadaya anggènipun netepaken kayektènipun wahyuning Pangéran, ingkang kathah sarana mendhet pasaksèn saking makardinipun kawasaning Pangéran wonten ing sagung titah, sarta ing salajengipun anedahaken kayektèning Kasawijènipun Pangéran sarana mendhet pasaksèn kados ingkang makaten wau. Dados, pasaksèn ingkang kasebutaken wonten ing nem surat golongan alif, lâm, râ wau kawewahan pasaksèn pipiridan saking sagung titah ingkang kagelaraken wonten ing surat punika. Kayektèning wahyunipun Pangéran dipun antebaken malih sarana anengenaken piwulang ingkang mesthi kawulangaken déning wahyunipun Pangéran.
Surat 16 Tawon Ingkang kawarsitakaken Surat punika ngambali malih piwulang-piwulang ingkang kawarsitakaken wonten ing surat ingkang sampun. Para mengsahipun Quran sami dipun paringi pèpènget, sarta wonten ing ngriki kaundhangaken bilih dhumawahing siksa sampun andungkap. Lajeng katerangaken bilih nitik paparingipun Pangéran ingkang kathah sanget tumrap karahayoning manusa menggah ing kawadhagan- ipun, mokal sèwu mokal manawi Pangéran ingkang asifat Mahamurah wau boten maringi ingkang kabetahaken kanggé karahayonipun manusa menggah ing ruhaninipun. Ruku' ingkang wiwitan piyambak dipun wekasi kalayan pratélan ingkang wigatos makaten: Lan anuduhaké dalan bener iku ana ing Allah piyambak. Ruku' ingkang kaping kalih, kajawi taksih nglajengaken mangandikakaken nugraha wadhag ingkang kaparingaken Pangéran dhateng manusa, inggih dhawuh migatosaken dhateng luhuring lenggahipun manusa, anggènipun ngungkuli sagung titah, awit sadaya titah punika kadamel teluk dhateng manusa. Dados pangandika punika wigatos andhawuhaken supados manusa manusa purun ngregèni dhateng awakipun piyambak, sarwi mituturi manusa sampun ngantos sami sujud dhateng sasamining titah (ayat 20), ingkang pancènipun anggèning katitahaken punika supados dipun paréntah déning manusa. Kalih ruku' candhakipun nuntun kula sami dhateng laladaning piweca malih kalayan anerangaken bilih para ingkang sami angemohi mesthi badhé dhumawah asor. Punika lajeng dipun sambeti malih ruku' kakalih ingkang nglajengaken anerangaken kayektènipun pratélan ingkang sampun kasebutaken ing nginggil sarta mangandikakaken santolanipun ingkang palsu para ingkang sami angemohi yakti. Ruku' ingkang kaping pitu nerangaken kados pundi emohipun kudrat tumitahing manusa dhateng panembah-pangéran-kathah, déné ruku' ingkang kaping wolu mangandikakaken dosanipun para ingkang sami angemohi, ingkang boten tumunten kasiksa, awit Pangéran punika Mahaasih. Ruku' ingkang kaping sanga anetepaken bilih wahyuning Pangéran punika kabetahaken sanget, sarana anyebutaken tumindaking angger-angger ingkang makardi wonten ing sagung titah. Ruku' ingkang kaping sadasa anerangaken bilih boten saged sadaya tiyang tampi wahyu wau, wangsul tiyang ingkang saé piyambak punika ingkang kapilih nampèni wahyu. Ruku' ingkang kaping sawelas mangandikakaken wawangen ambrukipun para mengsah, sanajan ta margi saking sih-wilasanipun Pangéran siksa wau taksih kasumenèkaken. Ruku' ingkang kaping kalihwelas nyebutaken pasaksènipun para andika nabi lumawan umatipun, ruku' ingkang kaping tigawelas anerangaken bilih ingkang dipun paréntahaken déning Wahyuning Pangéran punika boten sanès kajawi namung kasaénan blaka, dados wawatekanipun kudrat manusa boten manawi emoh dhateng papakèning wahyu wau. Candhakipun anyebutaken kalayan terang bilih Quran punika wahyuning Pangéran ingkang kinarsakaken kanggé anggentosi wahyuning Pangéran ingkang sampun-sampun, sanès kok damelanipun manusa. Nasib ingkang badhé dipun sandhang déning para titiyang Makkah, ingkang tetep ambeguguk ngutha waton maiben manawi Quran pranyata yakti saking Pangéran, kasanépakaken kaliyan satunggaling kitha ingkang makmur ingkang lajeng nandhang kuwatos lan nandhang luwé margi tiyangipun boten sami purun atur-panuwun. Lah sapunika sasampunipun mengsah kasiksa margi saking anggènipun sami murang-yekti sarta sasampunipun ambruk panguwaosipun, surat punika lajeng winekasan kalayan maringi pitedah sawatawis dhateng para Muslimin, supados dipun gondhèlana ingkang saèstu murih para Muslimin dados umat ingkang ageng lan lastantun dados umat ingkang ageng. Kanjeng Nabi Ibrahim, luluhur ingkang dipun hurmati déning para titiyang Yahudi, titiyang Nasrani, tuwin titiyang Arab manembah brahala, kasebutaken manawi dados tepatuladha ingkang peng-pengan, kajumenengaken dados titiyang ageng wonten ing gesang sapunika punika sarta dados èwoning kawulanipun Allah ingkang tulus piyambak. Sagedipun panjenenganipun anggayuh kalenggahan ingkang inggil wau margi saking anggènipun dados tukang mulangaken Tauhid (Kasawijènipun Pangéran), tuwin anggènipun sumarah babar pisan dhateng Pangéran Ingkang-Nitahaken, sarta inggih makaten wau ingkang ing sapunika kadhawuhaken dhateng para Muslimin. Rembaganipun prakawis agami kedah katindakaken kalayan sumanget alus tuwin ruruh saha kalayan kawicaksanan ingkang lebet. Para Muslimin kedah kados umat ingkang ambeg ngapura, sanès umat ingkang remen nandukaken pamales, awit ambeg ngapura punika marginipun kaluhuran tuwin kamenangan. Titimangsanipun nalika kadhawuhaken Tumurunipun surat punika kagolong ing jaman Makkah wekasan, sami kaliyan surat-surat sagolongan ingkang kasambetan surat punika. Katrangan ingkang cetha bab kayektèning wahyunipun 721
722 Tawon Juz XIV RUKU' 1 Wahyuning Pangéran punika kasebut nyatanaipun déning sagung dumadi punika Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Paréntahing Allah wis rawuh; mulané, iku aja sira padha ang- gégé.1354 Mahasuci Panjenengané sarta Mahaluhur, adoh saka apa kang padha disakuthokaké (karo Panjenengané). 2 Panjenengané anurunaké para timbalan1355 malaikat angemban Pangéran radi dipun panjangaken pangrembagipun wonten ing surat punika minangka bukti pamungkas lumawan para titiyang dosa ing Makkah. Ing ayat 41 tuwin ayat 110 anyebutaken Muhajir, jawinipun tiyang ingkang ngungsi, sarta ayat 115 nyebutaken pranatan bab tetedhan awisan, punika mahanani sawenèh sarjana lajeng anggadhahi paham manawi ayat-ayat wau anggènipun kadhawuhaken wonten ing Madinah. Tumrap bab ingkang sapisan prayogi dipun pèngeti bilih ngungsinipun titiyang Muslimin ingkang rumiyin piyambak perlu ngoncati panganiayanipun titiyang Makkah, punika sampun kalampahan nalika tahun ingkang kaping gangsal sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng dados utusan; nanging kathah èmperipun manawi ingkang dipun sasmitakaken punika bidhalipun titiyang Muslimin saking Makkah ingkang kaping kalih, ingkang kelampahanipun nalika ngajengaken jengkaripun Kanjeng Nabi saking kitha wau. Déné tumrap bab ingkang angka kalih, perlu dipun èngeti bilih rembag bab prakawis tetedhan awisan punika sampun kawarsitakaken nalika jaman Makkah, boten namung wonten ing surat punika kémawon, nanging ugi ing surat ingkang kaping nenem. Awit rembag bab prakawis tetedhan awisan punika wonten sasambetanipun ingkang rapet kaliyan bab panembah- pangéran-kathah, kadosta sadaya tetedhan ingkang kasebutan nama sanèsipun asmaning Allah kaawisan boten kénging katedha. Dados, bukti warni kalih wau sadaya boten pinanggih ing nalar, milanipun boten wonten malih pupuntoning pamanggih kajawi amastani manawi surat punika ing sagemblengipun tumurun wonten ing Makkah jaman akhir. ____________________ 1354. Sabda ingkang wiwitan ing surat punika mathis sanget dados sambetipun surat-surat ingkang sampun, ingkang marambah-rambah maringi pèpènget dhumawahing siksa dhateng para mengsahing yakti ingkang ambeg duraka. Amrullâh (ingkang wantahipun ateges paréntahé Allah), punika maksud- ipun siksaning Allah ingkang sampun kaancamaken. Ing ngriki Amrullâh wau kapangandikakaken kados déné sampun dhumawah; ingkang makaten punika kanggé anedahaken kayakinan ingkang sanget bilih mesthi badhé kelampahan, boten kénging boten. Fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken ing wekdal ingkang sampun kalampahan) punika wonten ing kapustakan Arab asring dipun pigunakaken kanggé ing wekdal ingkang dèrèng kalampahan manawi badhé kanggé ngantepaken kayakinan bilih prakawis ing wekdal ingkang badhé dhateng wau boten kénging boten mesthi kalampahanipun. Nanging para tiyang kafir sami dipun paringi wawarah sampun ngantos sami anggégé siksa, awit Allah ingkang sampun paring nugraha lahir samanten kathahipun dhateng piyambakipun, punika taksih kapareng matedhakaken paparing-Ipun ruhani, jalaran Mahaasih punika sifatipun Pangéran ingkang onjo piyambak. Punika kasebutaken wonten ing ayat-ayat candhakipun. Siksa punapa badhénipun, punika kasebutaken kalayan ceplos wonten ing pungkasaning surat punika (ayat 112); mirsanana 1406. 1355. Ruh ing ngriki ateges ilham utawi wahyuning Pangéran kados déné ingkang kaparingaken lumantar malaikat punika ...... déné milanipun kasebut makaten jalaran wahyu punika saged
Surat 16 Dumadi aneksèni nyatanipun wahyu saka dhawuh-É, marang sapa-sapa kawula-Né, kang dadi kaparenging karsa-Né, pangandikané:1356 Apé- pélinga, yèn ora ana sesembahan kajaba Ingsun, mulané di ngati-ati (ing wajibira) marang Ingsun. 3 Panjenengané wus anitahaké langit-langit lan bumi kalawan yakti, mahaluhur Panjenengané adoh saka apa kang padha di- sakuthokaké (karo Panjenengané). 4 Panjenengané wus anitahaké manusa saka banyu wijining urip,1356A lah satemah dhèwèké iku dadi tukang madoni kang ngeblak. 5 Apa déné rajakaya, iku Panje- nengané anggoné anitahaké, tu- mrap marang sira; ing kono sira olèh sarta pirang-pirang paédah apa déné ana kang sira pangan. sandhangan anget Ar. kaénda- han 6 Lan ing kono sira olèh kase- nengan nalikané padha sira giring (mulih) sarta nalikané sira uculaké (marang panggonan). 7 Apa déné anggawakaké gaga- wanira kang abot marang nagara- nagara, kang ora bisa sira padha tumeka mrono kajaba kalawan rekasaning jiwa; sayekti Pangé- ranira iku Mahawelas, Mahaasih. anggesangaken tiyang saking pejahing kakafiran (utawi boten mastuti ing Pangéran) ..... lan ateges ayahan kanabian. Tembung wau ugi ateges Quran (LL). 1356. An punika limrahipun dipun tegesi supaya, nanging asring kémawon tembung wau mengku teges ai (jawinipun yaiku) utawi sawarni ai, mengku teges qâilan, utawi qâilîna (jawinipun pangucapé), utawi rimbagan saking tembung qâla (calathu) sanès-sanèsipun (Mgh-LL). An dipun pigunakaken kados makaten wau wonten sarat-saratipun sawatawis; mirsanana Mgh. 1356A. Asalipun nuthfah punika namung ateges toya ingkang suci (TA: al-mâus-shâfi), sami ugi kanggé mastani toya suci ingkang namung sakedhik sanget punapa kathah sanget milanipun sadhéngah ombèn-ombèn ingkang saé punika ugi kasebut nuthfah, makaten ugi saganten (TA). Déné nuthfah ingkang kasebutaken dados babakal tumitahipun manusa, punika wijining gesang utawi spermatozoon ingkang wonten ing tirtapulanghyun. 723
724 Tawon Juz XIV (Panjenengané wus anitahaké) jaran, bighal sarta kuldi, supaya iku dadi tungga- nganira sarta minangka rerenggan; apa déné Panjenengané anitahaké barang kang sira padha ora weruh. 8 Lan manèh 9 Lan anuduhaké dalan bener iku ana ing Allah (piyambak), sarta (dadalan) iku ana kang mlèncèng; lan lamun Panjenengané angarsak- na, amasthi Panjenengané anuntun ing sira kabèh.1357 RUKU' 2 Sagung dumadi angluhuraké Mahatunggalipun Allah 10-19. Sadaya titah punika kadamel alalados dhateng manusa. 20, 21. Titah boten kénging dipun alap dados sesembahan. 10 Panjenengané iku kang anu- runaké banyu saka ing mendhung tumrap marang sira; iku ana sing dadi ombèn-ombèn lan ana sing kanggo (anukulaké) wit-witan, ing kono sira padha angon. iku Panjenengané anukulaké tanem-tuwuh kanggo marang sira sarta zaitun lan kurma- kurma tuwin anggur-anggur apa déné sarupaning wowohan; sayek- ti, ing kono iku temen ana tandha tumrap wong kang padha mikir- mikir. 11 Kalawan 12 Lan Panjenengané wus anda- dèkaké wengi raina sarta lan srengéngé tuwin rembulan alaladi marang sira, apa déné lintang- lintang iku anggoné laladi kalawan paréntah-É; sayekti ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha angangen-angen; 1357. Inggih awit saking punika mila ing wasananipun Makkah salajengipun saindhenging tanah
Surat 16 Sagung dumadi angluhuraken Allah sabarang ules manéka-warna kang Dianakaké ing bumi tumrap marang sira; sayekti ing kono iku temen ana tandha tumrap wong kang padha angalap éling. 13 Apa déné 14 Lan Panjenengané iku kang andadèkaké sagara alaladi, supaya sira padha mangana daging anya- ran saka ing kono sarta padha angetokna papaès kang padha sira anggo saka ing kono, lan sira andeleng prau anyigar (banyuné) ing kono, apa déné supaya sira padha angupaya lubèring papa- ring-È tuwin supaya sira padha atur panuwun. Ut. awèh pangan sira 15 Lan Panjenengané andèkèk gunung gedhé-gedhé ing bumi, supaya iki ora oyag kalawan sira, apa déné kali-kali lan dalan-dalan supaya sira padha bener ing laku.1358 tenger-tenger; sarta kalawan lintang-lintang dhèwèké padha olèh dadalan bener. 16 Tuwin Arab sami purun nampèni Islam. Ayat punika anerangaken bilih Pangéran ingkang Mahatresna lan Mahaasih, ingkang sampun maringi manusa nugraha lahir samanten kathahipun, punika mesthi botenipun yèn ta anégakna manusa, boten maringi kabetahanipun ruhani. 1358. Kala punapa lan kados pundi dumadosipun redi-redi, punika babagan ingkang kalebet wonten ing laladaning kawruh géology. Bokmanawi ingkang dipun pangandikakaken Quran punika bab munjukipun lan oregipun bumi ingkang mahanani wontenipun redi-redi ing nalika manusa dèrèng tumitah wonten ing bumi; sarta sasampunipun tumindak kalayan sampurna, ing sapunikanipun oyaging bumi wau prasasat sampun boten andayani punapa-punapa. Awit saking punika kawontenanipun bumi ing sapunika, ingkang kadunungan ing manusa (bab punika kawengku wonten ing tetembungan kalawan sira) sarwa kekah, kénging kanggé gesang. Wondéné teges ingkang kasebutaken wonten ing margin punika inggih wonten watonipun dhawuh Quran ingkang kapangandikakaken wonten ing panggènan sanès makaten: "Lan gunung-gunung, Panjenengané angukuhaké iku, dadi ingon tumrap sira lan tumrap rajakayanira" (79: 32, 33); awit mâda punika ugi ateges nyukani piguna, sarta mâ-idah / ateges tetedhan. Nanging mâda punika ugi ateges mubeng, sami kaliyan (tembung an ing ngriki namung ateges supaya), dados pangandika punika mengku teges makaten: Panjenengané wus angedhegaké gunung-gunung kang gedhé-gedhé ana ing bumi supaya dhèwèké mau mubeng karo sira. 725
726 Tawon Juz XIV 17 Lah apa Kang anitahaké iku padha karo kang ora nitahaké? Lah apa ta sira padha ora ngangen- angen? 18 Lan manawa sira amilanga nugrahaning Allah, iku ora bakal sira bisa nacahaké; sayekti Allah iku temen Aparamarta, Mahaasih. 19 Lan Allah iku angudanèni apa kang padha sira singidaké lan apa kang padha sira blakaké. 20 Lan apa kang padha diuwuh, saliyané Allah, iku ora nitahaké apa-apa, malah padha dititahaké; 21 (Iki padha) mati, ora urip, sarta padha ora weruh kapan ang- goné bakal padha tinangèkaké.1359 RUKU' 3 Para ingkang sami angafiri Mahatunggalipun Allah tuwin wahyu 22-24. Angafiri Mahatunggal sarta wedharing sabda. 25. Punika sami badhé nyanggi sasanggèn pangkat. iku Pangéran Kang Mahatunggal; lah para kang padha ora angèstu ing akhirat, iku atiné padha katambuhan sarta padha gumedhé. 22 Pangéranira 23 Ora kena ora, sayekti Allah iku angudanèni apa kang padha siningidaké sarta apa kang dieblak; sayekti Panjenengané ora remen marang para gumedhé. 1359. Ayat kakalih punika anedahaken kalayan ceplos bilih Kanjeng Nabi 'Isa (Yesus) utawi inggih tiyang sanès-sanèsipun ingkang dipun anggep Pangéran, punika boten naté saged nitahaken barang-barang. Kaping kalihipun ayat punika anedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika boten kok taksih sugeng nalika jaman tumurunipun Quran, jalaran ing ngriku kasebutaken kanthi tetembungan ingkang cetha wéla-wéla bilih sadaya ingkang sami dipun susuwuni, sanèsipun Allah, punika sadaya sami pejah, boten gesang. Pratélan lajengipun bilih sadaya wau boten sami mangertos bénjing punapa anggènipun badhé katangèkaken, punika anedahaken bilih ingkang kapangandikakaken ing ayat punika:
Surat 16 Para atindak dédé badhé asor 24 Lan nalikané padha dicala- thoni: Wus anurunaké apa Pangé- ranira? Padha calathu: dongèngé para wong kuna; ing dina kiyamat padha nyangga sasanggané kabèh; mangkono manèh sabagéaning sasanggané para kang padha kasa- saraké kalawan tanpa kawruh; o, sayekti ala apa sasanggané: 25 Supaya RUKU' 4 Para atindak dosa badhé sami dhumawah ing asor 26-29. Para ingkang sami damel paékan anulak kasunyatan badhé dhawah nista. 30- 32. Para tulus badhé angsal kabegjan. 33, 34. Angentosi pidana ingkang wekasan. 26 Para ing sadurungé dhèwèké temen wus padha angragum paé- kan, ananging Allah angrubuhaké yayasané saka ing tatalesé; tumuli payoné, saka ing sadhuwuré, ani- bani dhèwèké, sarta siksané tume- ka marang dhèwèké saka pang- gonan kang ora dikira-kirakaké.1360 27 Tumuli ing dina kiyamat Pan- jenengané angasoraké dhèwèké sarta angandika: Endi sekuthon (kang anggep minangka sisihan-)Ingsun, kang padha dadi karanané sira padha mungsuhi? sira tiyang-tiyang ingkang dipun anggep Pangéran; saboten-botenipun tiyang-tiyang (manusa) ingkang sami dipun anggep Pangéran wau kalebet èwonipun ingkang kapangandikakaken ing ayat punika. 1360. Punika piweca ingkang mecakaken nasib ingkang badhé dipun sandhang déning para mengsah. Para titiyang wau sami ngrakit upaya lumawan Kanjeng Nabi, sarta adhadhasar upaya wau piyambakipun sami angedegaken griya ingkang manawi sampun dados boten kénging boten mesthi badhé dipun sirnakaken, tuwin sirnanipun griya wau badhé adamel curna ugi para ingkang sami angedegaken wau, margi sami kebrukan payon sirah-sirahipun. Suraosipun: para mengsah wau sami dipun paringi inah ngrampungaken anggènipun ngrakit upaya nanging manawi sampun rampung, upayanipun tuwin sadaya barang ingkang katanjakaken mriku badhé atanpa gina, malah-malah badhé mahanani leburipun para titiyang wau piyambak. Kacundhukna kaliyan 8: 36: "Sayekti para kang padha kafir iku padha angetokaké bandhané kanggo anyegah manusa saka dadalané Allah; mulané dhèwèké bakal padha angetokaké iku tumuli iku ingatasé dhèwèké dadi piduwung kang abanget, tumuli dhèwèké bakal padha kasoran." 727
728 Tawon Juz XIV Para kang padha sinungan kawruh acalathu: Sayekti, ing dina iki asor tumiba marang para lan ala kafir.1361 28 Para kang padha digawé mati déning para malaikat, padha atin- dak dudu marang awaké dhéwé. Tumuli padha angaturaké suma- rah(-é): Kawula boten naté ang- lampahi awon. O, lah, sayekti Allah iku angudanèni marang apa kang padha sira lakoni. 29 Mulané padha malebua kori- korining naraka, padha manggon ing kono; lah temen ala padunu- ngané para gumedhé iku. Ut. anjaga dhiri Ut. anjaga dhiri 30 Lan dipangandikakaké marang para kang padha prayitna (saka ing ala): Pangéranira wus andhawuh- aké apa? Padha calathu: Kasaénan. Para kang padha agawé becik ana ing donya iki olèh kabecikan, lan temen, padunungan ing akhirat iku luwih becik; lan temen pinunjul banget padunungané para kang padha prayitna (saka ing ala); Ar. ngisoré Ut. anjaga dhiri 31 Patamanan kalanggengan, dhè- wèké bakal padha malebu mrono, kali-kaliné padha mili ing jeroné; ana ing kono bakal padha olèh apa kang dikarepaké. Kaya mangkono iku pangganjaré Allah marang para kang padha prayitna (saka ing ala). 32 Para kang padha digawé mati déning para malaikat ing dalem kahanan becik, padha 1361. Kagatosna, ing ayat punika ngantos kaping kalih katerangaken siksanipun para kafir wonten ing dinten kiyamat punika asor. Punika anedahaken bilih asor punika salah satunggaling latu naraka, ingkang ing gesang sapunika punika ugi sampun dados bebahanipun para titiyang wau.
Surat 16 Ayahanipun para Nabi calathu: Rahayu tumibaa ing sira, padha malebua patamanan, amarga saka apa kang wus padha sira lakoni. 33 Dhèwèké padha ora angen- tèni apa-apa kajaba bakal tekané para malaikat marang dhèwèké utawa bakal tekané paréntahé Pangéranira.1362 Kaya mangkono iku (iya kang) wus dilakoni para ing sadurungé dhèwèké; lan Allah iku ora anganiya dhèwèké, ana- nging dhèwèké kang wus padha anganiaya awaké dhéwé. 34 Banjur (kawusanan kang) ala saka panggawé-panggawéné ange- nani dhèwèké sarta apa kang padha diguguyu anglimputi dhèwèké.1363 RUKU' 5 Para Nabi kajumenengaké punika perlu anerangaken 35. Santolan ingkang boten nyata. 36, 37 Para Nabi kajumenengaken punika supados nununtun. 38-40. Pamaiben dahteng wontenipun gesang sasampunipun pejah. 35 Lan para kang padha anyaku- thokaké kanggo (sesembahan anisihi Allah) acalathu: lamun ta Allah angarsakna, ora bakal aku sawiji-wiji padha ngawulanana aku, saliyané Panjenengané, 1362. Punapa tegesipun malaikat rawuh utawi Pangéran rawuh, punika kacethakaken wonten ing ayat sambetipun, inggih punika ateges pidananing pandamelipun ingkang awon tuwin ambrukipun ingkang wekasan para titiyang wau. Para titiyang wau kantun angantosi rawuhipun malaikat tuwin dhumawahing wohipun ingkang awon pandamelipun, sarta para titiyang wau kantun sami angantosi kalampahaning dhawuh sabdanipun Pangéran sarta sami badhé kalimputan ing barang ingkang suwaunipun dipun gugujeng. Dados malaikat rawuh punika ateges dhumawahipun babaya ingkang alit-alit, kados déné ingkang andhawahi piyambakipun awujud paceklik lan paprangan, déné kalampahanipun dhawuh sabdanipun Pangéran, punika ateges sirnanipun babar pisan panguwaosipun, ingkang kanyataan nalika bedhahipun nagari Makkah. Mirsanana 268 tuwin 2: 210. 1363. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, ing Quran asring kagem fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken pandamel ingkang katindakaken ing wekdal ingkang sampun kalampahan) kanggé wekdal ingkang badhé dhateng, samangsa badhé kagem ngantepaken kayakinan tur ingkang kalayan sanget (Rz, jilid 2, kaca 242). Piweca punika dumunung dhawuh wangsulan tumrap panyuwun ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang sampun. 729
730 Tawon Juz XIV mangkono manèh bapak-bapakku, sarta ora bakal aku padha angla- rangana sawiji-wiji tanpa (paréntah saka) Panjenengané.1364 Para ing sadurungé dhèwèké iya anglakoni kaya mangkono. Mulané apa ta pipikulané para utusan iku kajaba anekakaké ayahan kang terang. a. 1356 36 Lan temen, ing siji-sijining umat Ingsun wus anjumenengaké calathuné:a utusan, sawijining Padha angawulanana Allah sarta angedohana sétan. Banjur dhèwèké ana kang olèh tuntunaning Allah lan ana kang sasar tumiba marang dhèwèké;1365 mulané padha lalakua ana ing bumi; lah padha delengen, kapriyé kawusanané para wong kang padha anggorohaké . 37 Lamun sira angudi kumudu1366 dhèwèké padha olèha pituduh, lah iku ora aparing sayekti Allah 1364. Pawadan utawi santolan ingkang ngayawara punika kaparingan wangsulan wonten ing péranganipun ingkang wekasan ayat punika tuwin kalajengaken wonten ing ayat candhakipun. Kaparenging karsanipun Allah punika boten kok kapintonaken kanggé meksa manusa netepi margi ingkang pundi kémawon, punika punapa punika, wangsul sarana angutus para utusan-Ipun ing saben jaman tuwin dhateng saben umat, supados anuntun manusa wau dhateng margi ingkang leres, sarta sarana piwulang ingkang cetha lumantar sabdanipun para utusan-Ipun supados memèngeti manusa murih sami anebihi piawon. 1365. tegesipun: sampun mungguh kaliyan anggering kaadilan sapiturutipun manawi satunggaling barang numusi dhateng piyambakipun (LL). Milanipun punika ateges: tumrap dhèwèké dumunung ing sasar iku wus mungguh karo anggering kaadilan. Manawi katembungaken sanès, para titiyang wau sami nemaha angugemi sasar, dados manawi piyambakipun sami dumunung ing sasar, punika Allah boten nama kirang adil. Para utusan sampun maringaken wasita dhateng para titiyang wau sarta sampun anuntun para tiyang wau dhateng margi ingkang leres, nanging para titiyang wau sami milih dumunung ing sasar. Pangandika punika boten mengku teges bilih Allah sampun mancasi para titiyang wau kedah dumunung ing sasar, awit manawi makaten Allah ndadak ngutus para utusan angrawuhi para titiyang wau nama boten wonten ginanipun. Lan malih, wonten ing wekasanipun ayat punika, para ingkang sami angemohi Kanjeng Nabi: sami kadhawuhan ngalap piwulang saking lalampahanipun para titiyang ingkang sami angemohi yakti ing kina-kina; lah saupami para titiyang wau sampun pinasti manawi badhé sasar, mesthi botenipun manawi ndadak kadhawuhan ngalap piwulang makaten wau. 1366. jawinipun nyarempeng tumrap dhèwèké (Msb. TA-LL); lan ugi ateges: ngongsa-ongsa tumrap dhèwèké (TA-LL).
Surat 16 Ayahanipun para Nabi pituduh sapa-sapa kang anasaraké (ing liyan),1367 sarta dhèwèké ora bakal padha olèh pitulung, 38 Lan dhèwèké padha sumpah kalawan (asmaning Allah) asarana keras-kerasing sumpahé: Ora bakal Allah anangèkaké sapa sing wis mati. O, la, iya, (anangèkaké)! iku sawijining janji, tetep atas Panje- nengané, nyata temenan, ananging akèh-akèhé manusa padha ora weruh; 39 Supaya Panjenengané ane- rangaké marang dhèwèké, kang ing kono dhèwèké padha sulaya, sarta supaya para kang padha kafir padha weruh, manawa awaké iku padha wong goroh. 40 Sabda-Ningsun marang sawi- ji-wiji, kalané Ingsun angarsakaké iku, iku cukup mung yèn Ingsun sabdakaké: Anaa, banjur ana. RUKU' 6 Para Nabi dipun jumenengaken punika perlu anerangaken 41, 42. Ganjaranipun para ingkang sami dipun aniaya. 43, 44. Wedharing karsanipun Pangéran alantaran manusa. 45-50. Para ingkang nulak kasunyatan salaminipun masthi kadhawahaken ing asor. 1367. Kinten kula kathah ingkang seling serep dhateng suraosipun tetembungan punika. Sampun terang ukara punika ateges wong kang nasaraké (ing liyan). Tembung adlalla dipun anggé kalayan tanpa kasebutaken lésanipun punika kéngang-kénging kémawon; kadosta ing ukara ingkang jawinipun: lan sayekti temen akèh kang arep anasaraké (wong) kalawan pépénginané kang asor, jalaran tanpa kawruh (6: 120). Dados tegesipun: para titiyang ingkang boten namung kesasar awakipun piyambak kémawon nanging ugi nyarempeng nasaraken tiyang sanès, punika boten saged yèn ta katuntun dhateng margi ingkang leres, ing sadanguning piyambakipun puguh nglampahi margi wau. Éwadéné manawi kamanah perlu tetembungan wau kaanggep tetembungan ingkang kénging dipun tegesi warni-warni, sarana dipun jarwani Allah ora anuntun wong kang disasaraké, punika inggih boten kok lajeng dipun jarwani cengkah kaliyan sabda pangandikanipun Quran ingkang terang gamblang. Quran piyambak sampun anyethakaken tiyang ingkang kasasaraken Allah punika tiyang ingkang kados pundi. Minangka tuladha ing 2: 26 kasebutaken makaten: "Ananging ora diagem nasaraké (wong siji-sijia) kajaba wong kang 731
732 Tawon Juz XIV 41 Lan para kang padha ngili karana Allah ing sawisé kinaniaya, temen bakal Ingsun paringi padu- nungan kang becik ana ing donya, sarta pituwasé ing akhirat temen luwih gedhé: yèn ta padha we- ruha;1368 42 Para kang padha sabar sarta marang Pangérané padha sumarah. Ingsun ora angutus (sapa-sapa) ing sadurungira, kajaba para wong lanang, kang padha Ingsun wedhari sabda - mulané padha takona para pandhèrèking Pépéling, manawa sira padha ora weruh -1369 43 Lan a. 527 44 Kalawan bukti-bukti kang terang sarta layang-layang;a lan Ingsun anurunaké Pépéling marang padha murang-yekti," sarta ing 14: 27 kasebutaken makaten: "Lan Allah anasaraké wong-wong kang atindak dudu." Dados, nadyan panyuraos satunggalipun ingkang dipun anggé, tetembungan wau inggih namung ateges bilih para ingkang sami atindak dédé lan ingkang sami murang-yekti boten sami angsal pitedah, lajeng dipun jarwani wong kang pinancasan kesasar. 1368. Punika piweca ingkang cetha piyambak ingkang mecakaken Hijrahipun para Muslimin ingkang sami ngungsi nilar padununganipun margi saking panganiayanipun titiyang Quraisy. Ingkang kajanjèkaken dhateng para titiyang wau boten namung ganjaran ing akhirat kémawon, nanging ugi padunungan ingkang saé ing donya punika. Punapa ingkang dipun karsakaken dhawuh punika namung Hijrahipun para Muslimin dhateng Habasyah thok punapa hijrahipun para Muslimin dhateng Madinah, ingkang kalampahanipun nalika ngajengaken bidhalipun Kanjeng Nabi, sami kémawon tumrap prakawis satunggal, inggih punika: para ingkang sami ngungsi nilar padununganipun kalayan kawelas- asih, saha kaancam babaya gesangipun, punika sami kaparingan janji ingkang terang gamblang manawi sami badhé manggih kamulyan ing gesang sapunika, sarta janji punika kanyataan saèstu, sanajan inggih mawi peperangan punapa lumawan bangsa ingkang kiyat, ingkang sami manunggil saéka-kapti badhé anumpes Islam. Kacariyos, saben Bagéndha 'Umar nyukani punapa-punapa dhateng tiyang ingkang badhé Hijrah, panjenenganipun mawi ngandika makaten. "Tampanana iki - muga-muga Allah ambarkahi kowé! Iki kang dijanjèkaké Allah marang kowé kang tumrap ing urip saiki iki, déné kang tumrap kowé besuk ing akhirat iku luwih déning gedhé manèh" (Kf). Sampun cetha ingkang dipun karsakaken Bagéndha 'Umar punika janji ing ayat punika. 1369. Limrahipun (wantahipun pandhèrèking Pépéling) punika dipun suraos para titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani. Pahamipun makaten: para tiyang Quraisy sami kadhawuhan pitaken dhateng para Yahudi lan para Nasrani wau, leres punapa boten bilih namung manusa kémawon, sanès malaikat, ingkang ing kina kautus nampèni wahyuning Pangéran. Nanging nitik ayat candhakipun nyebutaken bilih dhikr utawi Pèpènget katurunaken dhateng Kanjeng Nabi, punika lajeng anedahaken bilih tembung wau mathukipun tumrap para Muslimin. Nanging sawenèh mufassir inggih wonten ingkang anggadhahi paham tembung wau mengku teges umum, inggih punika para tiyang saged.
Surat 16 Ayahanipun para Nabi sira, anerangaké marang para manusa apa kang katurunaké marang dhèwèké lan supaya dhèwèké padha mikir- mikira. supaya sira Ut. anyir- nakaké 45 Lah apa ta para kang padha padha paékan angragum rumasa santosa, yèn Allah bakal angasoraké dhèwèké ing bumi, utawa yèn siksa bakal anekani dhèwèké saka ngendi-endi kang dhèwèké ora anggraita.1370 ala 46 Utawa Panjenengané amatra- pi dhèwèké sajroné padha lulu- ngan; lah ora bakal dhèwèké padha bisa oncat;1371 47 Utawa Panjenengané ama- trapi dhèwèké kalawan nandhang kalonglongan saka sathithik;1372 awit sayekti Pangéranira iku temen Welas, Mahaasih. 1370. Ayat punika tuwin kalih ayat candhakipun punika wigatos mangandikakaken siksa ingkang kacalonaken badhé andhawahi para ingkang sami ngrakit gelar kalawisaya kanggé nyédani ing Kanjeng Nabi. Siksa ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat punika inggih punika: dipun untal bumi. Tembung dipun untal bumi punika tembung gagambaran, maksudipun ambrukipun babar pisan panguwaosipun para titiyang wau. Khasf ingkang limrahipun dipun jarwani bengkah utawi nguntal, pu- nika ugi ateges idhlâl (TA) jawinipun andadosaken asor. Dados utawi bumi anguntal dhèwèké punika tegesipun kadamel asor wonten ing bumi. Khasf ugi ateges sirnanipun satung- galing barang, kados déné tembung dhateng salebeting sirah, maksudipun mripat wuta (S, TA-LL). Dados ukara punika tegesipun mripaté nyuleng, utawi ambles punika saged mengku teges piyambakipun sami sirna sadaya saking bumi, inggih punika dumunung piweca sirnanipun babar pisan agami panembah-pangéran-kathah lan kakafiran saking tanah Arab. Khasafa ugi ateges cacad utawi nandhang pituna (Q-LL), sarta tembungipun lingga khasf ateges nistha utawi ina (KL-LL), utawi ngasoraken utawi nginakaken ing ngasanès (Ham-TA-LL), sarta miturut teges punika ukara wau saged mengku teges Panjenengané andadèkaké dhèwèké padha nandhang pituna, utawi ngasoraké dhèwèké ana ing bumi. 1371. Taqallub tegesipun késah dadagangan (LL), awit kalayan sedya punika titiyang kekésahan lan dhateng saking kekésahan awira-wiri (wantahipun ateges molak-malik). Makmuripun titiyang ing Makkah punika margi saking anggènipun sami késah dadagangan dhateng Syria; lah, rèhning Madinah makaten kemargèn dhateng Syria, milanipun para titiyang wau sami nandhang pituna sareng piyambakipun sami merangi para Muslimin ing Madinah, awit peperangan wau lajeng makèwedi anggènipun kekésahan lan anggènipun dadagangan. Dados piweca punika kanyataan wahananipun margi saking pandamelipun para titiyang wau piyambak. 1372. Takhawwafâ-hu tegesipun angelongi saka sathithik (S, Q, LA-LL). Suraosipun pangandika: para titiyang wau badhé suda kathahipun kalayan sarenti ngantos kakafiran punika sirna babar pisan. 733
734 Tawon Juz XIV 48 Apa ta padha ora andeleng marang samubarang kang wus katitahaké déning Allah? Ayang- ayangé padha ngalih saka tengen lan kiwa, sumungkem marang Allah, kang mangka dhèwèké padha banget asoré.* 49 Lan marang Allah (piyambak) anggoné sumungkem samubarang ing langit-langit lan samubarang ing bumi kayata gegremet, lan (mangkono uga) para malaikat, lan padha ora gumedhé. Ar. ing sa- dhuwuré dhèwèké a. 987 50 Padha wedi ing Pangérané Ingkang-Mahaluhur sarta padha anglakoni apa kang kaparéntah- aké.a RUKU' 7 Dumadosing manusa punika angemohi manembah-pangéran-kathah 51-55. Ing salebeting susah manusa angidhep ing Allah. 56. Sasaji kamusyrikan. 57- 59. Sami anganggep Allah aputra èstri. 60. Laré èstri kependhem gesang-gesangan. 51 Lan Allah wus angandika: Aja padha angalap sesembahan iku mung loro, Panjenengané Sesembahan sawiji; mulané mung marang Ingsun kuduné wedinira. 52 Lan samubarang ing langit- langit lan bumi iku kagungan-É, apa déné pambangun turut kang tetep iku konjuk Panjenengané; lah apa ta sira mrayitnani (siksané) saliyané Allah? Lah punika wujudipun siksa ingkang andhawahi para mengsahipun Kanjeng Nabi. Sirnanipun para titiyang wau tuwin icaling panguwaosipun, kados déné ingkang kapangandikakaken wonten ing kalih ayat ingkang sampun, punika kalampahanipun kalayan sarenti, boten sami sanalika, supados manawi para titiyang wau nyumerapi piweca kanyataan wahananipun lajeng purun nampèni yakti. Dados para titiyang wau sami dipun rengkuh kalayan saé lan kalayan asih, kados déné ingkang kawengku wonten ing sifatipun Pangéran warni kalih ingkang kasebut wonten ing wekasanipun surat punika.
Surat 16 Anulak panembah-pangéran-kathah 53 Lan sabarang nugraha kang (kaparingaké) ing sira, lah iku saka ing Allah, sabanjuré, samangsa rekasa angenani sira, lah marang Panjenengané panyuwunira pitu- lung. 54 Sabanjuré, samangsa Panje- nengané wus ambirat rekasa iku saka ing sira, lah ing kono sira kang sapantha padha anjèjèri sekuthon ing Pangérané.1373 Ut. ora atur panuwun 55 Supaya dhèwèké padha anga- firi marang barang paparing-Ing- sun ing dhèwèké; lah padha sira seneng-senenga, amarga sira bakal énggal padha weruh. 56 Lan dhèwèké padha amisung- sapérangané paparing- sungaké Ingsun ing dhèwèké marang barang kang dhèwèké padha ora weruh.1374 Dhemi Allah, temen sira bakal dinangu prakara barang kang padha sira anggo gawé-gawé goroh. 57 Lan dhèwèké padha ngang- gep, manawa Allah iku kagungan putra putri-putri; Mahasuci Panje- nengané; déné tumrap awaké dhéwé (dhèwèké padha kumudu duwé) apa kang dikapéngini. 58 Lan nalika dhèwèké salah siji diwènèhi pawarta bubungah (arupa lahiré) anak wadon, rainé peteng sarta dhèwèké kebak anawung bendu. 1373. Bokmanawi ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika babaya alit-alit, kadosta pahilan lan sasaminipun. 1374. Inggih punika kasadhiyakaken tumrap brahala-brahala utawi sesembahan-sesembahanipun, ingkang margi saking kabodhoanipun kaanggep dados juru-pantawis. 735
736 Tawon Juz XIV 59 Andhelik (sumingkir) saka wong-wong, amarga barang bubu- ngah kang diwartakaké kang awujud ala iku. Apa ta iki arep dilastarèkaké kalawan nandhang ina, apa ta arep dipendhem ing lemah (urip-uripan)? O, la, temen ala pancasané.1375 60 Para kang padha ora angèstu ing akhirat kadunungan sifat ala, lan sifat kang linuhung iku ka- gungané Allah; lan Panjenengané iku Ingkang-Mahamulya, Ingkang- Wicaksana. RUKU' 8 Anggènipun atindak dédé para ingkang angemohi 61. Boten sadaya tindak dédé dipun patrapi. 62. Sami anyifati Allah kalawan punapa ingkang awakipun piyambak sengit. 63. Sétan punika anasaraken. 64, 65. Wedharing sabda punika wilasa. Ar. kono a. 2063 61 Lamun Allah iku anglebura para manusa amarga saka anggoné atindak dudu, ing bumi ora bakal ana titaha siji sing Dikarsakaké kari, ananging padha Diparingi sumené tumeka mangsa kang tinamtu; lah samangsa wus tumeka mangsané, ora bakal kena disume- nèkaké saejam sarta ora kena diajokaké. 62 Lan dhèwèké padha angang- gep ing Allah apa kang awaké dhéwé sengit,1376 sarta lisané padha 1375. Ingkang dipun karsakaken inggih punika tata-cara biadhab mendhem gesang-gesangan laré èstri ingkang kelimrah wonten ing antawisipun bangsa Arab, langkung-langkung wonten ing antawisipun para pangageng-pangagengipun, ingkang margi saking barkahipun Islam tata-cara wau saged sirna. Tanpa mawi kabiyantu panguwaos lahir utawi panguwaosing pepréntahan minangka daya pamaksa, sabdanipun Allah karasa anyirnakaken tata-cara ingkang sampun lebet ngoyodipun wau ngantos tapis kados dipun sulap, ngantos boten wonten satunggal kémawon prakawis mendhem laré ing sasampunipun wonten sabda awisan wau. èstri gesang-gesangan Piyambakipun sami kadhawuhan migatosaken anggènipun acecengkahan pangakenipun lahir kaliyan kayakinaning manahipun wonten ing ayat 62; mirsanana 1376. ingkang kalampahan 1376. Ingkang dipun karsakaken inggih punika anggènipun sami nyifati Allah puputra èstri,
Surat 16 Sanépa-sanépa angandhakaké goroh yèn dhèwèké bakal olèh kang becik; ora kena temen, yèn padha olèh ora, bubuhan geni sarta bakal padha didhisikaké. Ar. dhèwèké 63 Dhemi Allah, sayekti temen Ingsun wus angutus (utusan-utu- san) marang para bangsa-bangsa ing sadurungira, ananging sétan amaès-maèsi panggawé-panggawé- né tumrap dhèwèké; mulané ing saiki si sétan pangayomané, lan bakal padha olèh siksa kang nglarani. 64 Lan anggon-Ingsun anurun- aké Kitab marang sira, iku ora liya kajaba sira anerangna marang dhèwèké tumrap prakara kang ing kono dhèwèké padha apasulayan, apa déné minangka tuntunan lan wilasa tumrap wong- wong kang padha angèstu. supaya 65 Lan Allah iku wus anurunaké banyu saka mendhung, tumuli iku dianggo anguripaké bumi sawisé matiné;1377 sayekti ing kono temen ana tumrap wong-wong kang padha angrungokaké. tandha RUKU' 9 Sanépa-sanépa ingkang anedahaken nyatanipun Wahyuning Pangéran 66. Sanépanipun puwan. 67. Sanépanipun anggur. 68,69. Sanépanipun tawon. 70. Kawruh punika angsalipun saking anglempakaken sarta wawasanipun ical. mangka piyambakipun piyambak boten seneng manawi gadhah anak èstri. Ingkang makaten punika anedahaken boten cocogipun pangakening lésanipun bilih sami angèstu ing Pangéran, kaliyan kayakinaning manahipun. 1377. Toya saking langit punika cetha manawi wahyuning Pangéran, kados déné ingkang ugi kacetha wonten ing ayat ingkang sampun. Bumi pejah punika karisakanipun, kagesangaken punika gesangipun malih ruhaninipun, ingkang tandha-tandhanipun ingkang angéram-éramaken sampun gumelar wonten ing tanah Arab. 737
738 Tawon Juz XIV 66 Lan sayekti, ing dalem raja- kaya, temen ana wuwulang tumrap ing sira; Ingsun aparing ngombé ing sira saka barang kang ana ing sajroning wetengé - saka ing anta- rané taléthong lan getih - (yaiku) puwan kang resik, gumalenggeng tumrap para wong kang ngombé. 67 Lan saka wohing kurma lan anggur - saka ing kono sira bisa olèh sajeng sarta rijeki kang becik; sayekti, ing kono iku temen ana tandha tumrap wong-wong kang padha ngangen-angen.1378 68 Sarta Pangéranira aparing wewedhar marang tawon, sabda- Né: Sira gawéa omah ing gunung- gunung lan ing wit-witan apa déné ing yayasané: 1378. Ayat punika tuwin ayat ingkang sampun, punika semunipun ingkang kasedya wigatos nandhing antawising angger-anggeripun Pangéran ingkang gumelar wonten ing sagung titah kaliyan barang dadamelanipun manusa. Tetedhan ingkang migunani tur ingkang miraos kados déné puhan ingkang murni, punika wontenipun margi saking makardinipun angger-anggering Pangéran ingkang gumelar wonten ing sagung titah punika, inggih ingkang nyaring tetedhan wau ngantos saged pilah kaliyan anasir sanès-sanèsipun - rah lan tléthong - ingkang sadaya wau asal saking tetedhan ingkang dumunung wonten irg wadhuking lembu, ménda, utawi kéwan sanès-sanèsipun. Dados, mahamurah- ipun Pangéran kawasa amilahaken antawising anasir ingkang suci-murni kaliyan rereged, ingkang tanganing manusa boten saged anindakaken. Kosokwangsulipun, rejeki ingkang kalangkung miraos asli paparingipun Pangéran awujud wowohan, déning tanganing manusa dipun ulah dados ombèn-ombèn ingkang ngemu wisa kadosta sajeng. Dados gagambaran warni kalih wau wigatos anedahaken bilih makardining angger-anggeripun Pangéran wonten ing alam wadhag punika saged anuwuhaken tetedhan ingkang sakalangkung déning murni lan miraos, ingkang sampun kasaring kapilahaken anasir-ana- siripun ingkang ambabayani lan reregedipun ingkang boten amigunani; lah makaten ugi makardining angger-anggeripun Pangéran wonten ing alam ruhani, saged anuwuhaken piwulang budipakerti ingkang kalangkung luhur nanging gampil katindakaken, ingkang lajeng dados tetedhan ruhani ingkang suci murni saha miraos tumrap manusa. Nanging piwulang adiluhung ingkang kaparingaken déning wahyuning Pangéran, punika adhakanipun dipun risak déning tanganing manusa, lah inggih kados déné wowohan ingkang saé dipun dadosaken barang ingkang boten éca raosipun tur ambabayani kados déné sajeng punika, mangka saupami dipun reksaa lastantun wonten ing kawontenanipun ingkang asli saged dipun alap dados rejeki ingkang linuhung. Menggah ing sajatos-jatosipun, gagambaran ingkang kaping kalih wau anerangaken kados pundi anggèning manusa ambibrah piwulanging wahyunipun Pangéran ingkang suci murni, ingkang awit saking punika manusa boten kénging dipun andelaken saged damel piwulang budipekerti ingkang luhur saha tatanan kasusilan ingkang adiluhung. Ngemungaken angger-anggeripun Pangéran ingkang makardi wonten ing alam ruhani kémawon, inggih punika wahyunipun Pangéran, ingkang kawasa maringi manusa piwulang budipekerti ingkang murni, sarta maringi tetedhan ruhani kados déné puhan dados tetedhanipun manusa tumrap wadhagipun.
Surat 16 Sanépa-sanépa 69 Tumuli mamangana sira saka sarupaning wowohan, banjur lu- makua ing dadalané Pangéranira kalawan andhap asor. Saka ing wetengé metu ombèn-ombèné rupa- rupa warnané, ing kono ana tam- bané tumrap para manusa. Sayekti ing kono iku temen ana tandha tumrap wong-wong kang para mikir.1379 70 Lan Allah iku wus anitahaké sira, tumuli Panjenengané agawé patinira, lan sawenèhira ana kang dibalèkaké marang asor-asoré pérangané umur, nganti ora weruh apa-apa sing mauné wis weruh; sayekti Allah iku Angudanèni, Kawasa.1380 ingkang anedahaken bilih wahyuning Pangéran saged andumugèkaken sedya, ingkang boten saged kagayuh namung sarana pambudi-dayanipun manusa kémawon. Tumrap ing ngriki katerangaken bilih angger-anggering kudrat makardi wonten ing tawon, nglempakaken sarining sesekaran ingkang moncawarni, lajeng kadadosaken maben. Punapa ingkang katindakaken déning sato ingkang alit punika, tur ingkang anggènipun tumindak namung anut kudrat dumadosipun (instinct), lugu namung anetepi angger-anggeripun Pangéran, boten saged katindakaken déning manusa, nadyan silih manusa sadaya angetog kagunanipun ingkang ngantos dikados punapa kémawon. Gagambaran saking alam wadhag makaten wau anggènipun kawarsitakaken kanggé anedahaken, bilih angger-anggering Pangéran ingkang saémper kados makaten wau inggih makardi wonten ing alaming ruhani, inggih punika: Kanjeng Nabi, ingkang anggènipun tumindak inggih kénging winastan namung lugu anetepi angger-anggeripun Pangéran ingkang makardi wonten ing alaming ruhani lan budipekerti, punika asarana Wahyuning Pangéran anglempakaken piwulang- piwulang ingkang saé piyambak lan linuhung ingkang pinanggih wonten ing sadhéngah agami, sarta lajeng karingkes wonten ing Quran Suci. Pakaryan makaten punika tangèh lamun saged katindakaken manusa, manawi namung sarana pambudi-dayanipun manusa piyambak. Lah inggih awit saking punika déné Quran punika kapangandikakaken wonten ing 98: 3: "ing jeroné isi sakèhing kitab kang bener." Maksudipun badhé anerangaken bilih Quran Suci, inggih klempakanipun sadaya piwulang budipekerti ingkang luhur lan adiluhung, punika namung saged dipun damel déning Pangéran, manusa tangèh lamun saged damel. Boten prabéda lan ing ngriki kapangandikakaken maben gadhah sisifatan dados usada, lah makaten ugi ing 17: 82 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun Quran kasebut usada. Perlu dipun pèngeti bilih Quran anyebutaken wahyu (wantahipun ateges wahyu utawi ilhaming Pangéran) punika wonten warni gangsal, inggih punika: satunggal, wahyu ingkang kaparingaken dhateng barang-barang ingkang boten asifat gesang, kadosta bumi ingkang kasebutaken wonten ing 99: 5; kalih, wahyu ingkang kaparingaken dhateng titah ingkang asifat gesang sanèsipun manusa, kadosta tawon; tiga, wahyu ingkang kaparingaken dhateng titiyang jaler lan titiyang èstri sanès nabi, kadosta para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa kasebut ing 5: 111 tuwin ingkang ibu Kanjeng Nabi Musa kasebut ing 28: 7; sakawan, wahyu ingkang kaparingaken dhateng para nabi lan para rasul; gangsal, wahyu ingkang kaparingaken dhateng para malaikat. Kedah dipun èngeti bilih wahyu ingkang warni-warni wau sadaya boten sami kawontenanipun, minangka tuladha: tumrap tawon, instinct (raos kudratipun) punika 1379. Punika gagambaran malih 1380. Mirsanana kaca candhakipun. 739
740 Tawon Juz XIV RUKU' 10 Sinten ingkang pinilih anampeni Wahyuning Pangéran 71, 72. Undha-usuking kaluwihan. 73, 74. Para ingkang angawulani sanésipun Allah. 75, 76. Pipindhan ingkang anedahaken, bilih ingkang saged kepilih punika namung titiyang ingkang utami. 71 Lan Allah iku angluwihaké sawenèhira angungkuli sawenéhé ing dalem prakara rijeki; ananging para kang padha diluwihaké, ora (banjur) amèwèhaké rijekiné ma- rang apa kang kadarbé ing tangané tengen, kang supaya dhèwèké ka- bèh ing dalem prakara iku (banjur) dadi padha; lah apa ta nugrahaning (banjur) padha Allah dhèwèké angemohi?1381 72 Lan Allah wus anggawèkaké jodho sira saka ing awakira,1382 wahyunipun Pangéran ingkang kaparingaken dhateng tawon. Wahyu ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi, punika awujud sabda ingkang amedharaken karsaning Pangéran kanggé anuntun para manusa. 1380. Boten prabéda lan tumrap tiyang satunggal-satunggal, lah makaten ugi tumrapipun umat-umat. Para titiyang ing sadèrèngipun Kanjeng Nabi sampun kaparingan kawruh bab wahyuning Pangéran, ing nalika jaman rawuhipun Kanjeng Nabi sami kécalan utawi sami angrisak wahyuning Pangéran wau. Awit saking punika mila wahyuning Pangéran ingkang énggal kabetahaken sanget. 1381. Ayat punika anerangaken béda-bédaning kawontenan wonten ing alam wadhag saha paring wangsulan panyuwunipun para titiyang kafir ingkang kasebut wonten ing panggènan sanès (6: 125) ingkang mungel makaten: "Aku ora padha angèstu nganti manawa aku iya padha kaparingan padhané apa kang kaparingaké marang para utusané Allah," kajengipun nyuwun dipun sami wewenangipun kaliyan para andika nabi, sami déné nampèni wahyunipun Pangéran. Awit saking punika lajeng katerangaken, ing alam wadhag saged tiningalan sawenèh tiyang wonten ingkang kaparingan kasugihan langkung katimbang tiyang sanès-sanèsipun, kosokwangsulipun inggih wonten tiyang ingkang kawengku ing tiyang - "kang dimiliki tanganira tengen" - ingkang boten gadhah punapa-punapa, ingkang kanggé nyampedi kabetahanipun kapeksa gumantung dhateng pitulunganing ngasanès, sanajan ta sami déné awratipun anggènipun nyambut damel; lah makaten ugi wonten ing alaming ruhani inggih wonten kawontenan ingkang béda-béda, awit manusa punika sadaya boten sami, boten sadaya pantes nampèni paparingipun Pangéran wahyu. Inggih prakawis punika ingkang kasasmitakaken wonten ing wekasaning ayat; nugruhaning Allah, inggih punika wahyuning Pangéran, punika kedah boten dipun emohi namung margi saking boten sadaya tiyang racak sami nampèni wahyu wau. 1382. Ayat punika mratélakaken bilih sadaya tiyang sami kaparingan sémah ingkang katitahaken saking anfus-ipun (ingkang wantahipun ateges jiwa utawi awakipun). Boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang nafsiri tetembunganipun ayat punika mawi katrangan nyebal ing kalimrahan, kados déné ingkang sok dipun anggé naksiri (tur kalayan boten leres) tetembungan saminipun punika ingkang tumrap Adam; inggih punika: tembung jiwa utawi awak dipun santuni tembung iga wekas. Dipun waspadakna, tetembunganipun Quran boten mathuk manawi dipun tafsiri mawi katrangan ingkang nyebal ing kudrat makaten wau, ingkang menggah ing sajatos-jatosipun punika adhadhasar cariyos Bébel ing Purwaning Dumados.
Surat 16 Ingkang pinilih anampeni wahyu Ut. putu sarta amaringi sira anak lanang lan anak wadon saka ing bojonira, apa déné angrijekèni sira arupa barang kang becik-becik; apa ta marang barang goroh banjur padha angèstu sarta marang nugrahaning Allah padha angafiri?1383 73 Lan dhèwèké padha ngawu- lani saliyané Allah, kang babar pisan ora angawasani rijeki tumrap dhèwèké saka ing langit-langit lan bumi sarta ora bisa apa-apa. 74 Mulané aja sira padha agawé pipindhan tumrap ing Allah; sa- yekti Allah iku angudanèni lan sira iku padha ora weruh. 75 Allah adamel pipindhan sa- wijining kawula tukon, darbèké sawijining wong (kang) ora duwé pangawasa apa-apa, sarta sawiji- ning wong, kang Ingsun paringi rijeki saka ngarsa-Ningsun rijeki kang becik, lah iku dhèwèké anan- jakaké kalawan sidheman sarta kalawan ngeblak; apa ta sakaroné iku padha?1384 (Sakèhing) panga- lembana kagunganing Allah! Ana- nging sing akèh-akèh dhèwèké padha ora weruh. 1383. Piyambakipun sami gadhah kapitadosan gugon-tuhon bilih brahala-brahala, inggih barang-barang ingkang boten gesang, punika saged dados juru-pantawis antawisipun manusa kaliyan Allah, sarta sami maiben manawi satunggaling tiyang pranyata sampun kaparingan nugruhanipun Allah. Milanipun ayat candhakipun lajeng mangandikakaken bab brahala-brahala. 1384. Kawula ing ngriki tegesipun para manembah-brahala. Piyambakipun punika miturut kaparenging karsanipun Pangéran dados gustinipun brahala-brahala wau, séla-séla lan barang-barang bangsanipun punika; nanging piyambakipun jebul malah milaur dados kawulanipun, sujud dhateng sadaya wau, saha anggadhahi panganggep sadaya wau langkung kuwaos katimbang awakipun piyambak. Déné tiyang ingkang kaparingan rejeki ingkang saé déning Allah, punika tegesipun tiyang ingkang nampèni wahyunipun Pangéran, inggih punika Kanjeng Nabi. Tatandhingan punika wigatos kanggé anedahaken bilih para manembah-brahala punika ing wasananipun badhé kécalan sadaya panguwaosipun. Mirsanana sanépaning ayat candhakipun, ingkang saya anyethakaken bab punika. Tetembunganipun ayat punika ngumandhang wonten ing atur wangsulanipun Abu Sufyan, nalika piyambakipun dipun dangu Kanjeng Nabi ing kalanipun kitha Makkah bedhah: "Apa durung tekan 741
742 Tawon Juz XIV 76 Lan Allah agawé pipindhan wong lanang loro: kang siji bisu, ora bisa apa-apa lan dhèwèké dadi gawéning bandarané; dhèwèké dikongkon menyang ngendia baé, ora ngolèhaké becik; apa ta kena dianggep padha dhèwèké iku karo wong kang maréntahaké prakara kang ngadil sarta awaké (dhéwé iya) manggon ing dalan kang bener?1385 RUKU' 11 Pidana dipun tahan 77-79. Allah anahan pidana. 80-83. Wilasa-Nipun saha lubèring paparing-Ipun. 77 Lan kagunganing Allah sa- sandining langit-langit lan bumi iku; wondéné prakara wayahé, iku mung prasasat kumedhèping mri- pat, utawa luwih cedhak; sayekti Allah iku marang samubarang kawasa.1386 78 Lan Allah iku anglairaké sira saka ing guwagarbaning para biyungira - sira ora weruh barang- barang - sarta Panjenengané mari- ngi pangrungu lan pandeleng apa déné ati marang sira, supaya sira padha atur panuwun. mangsané kowé weruh temenan manawa ora ana pangéran kajaba mung Allah?" Atur wangsulanipun Abu Sufyan: "Dhemi Allah, kula ing sapunika yakin saupami inggih wonten pangéran sanèsipun Allah, yekti migunani dhateng kula boten kètang sakedhik." 1385. Sanépa punika inggih wigatos nandhing kados ing ayat ingkang sampun. Wonten ing ayat punika ingkang kamaksud saya cetha. Tiyang ingkang kaparingan rejeki ingkang saé déning Allah ing ayat ingkang sampun, ing ayat punika kalayan ceplos kasebut tiyang ingkang ajak-ajak dhateng adil lan tiyang ingkang dumunung wonten ing margi ingkang leres, déné para manembah-brahala kasebut tiyang ingkang boten saged nindakoken punapa-punapa lan tiyang ingkang tansah boten angsal damel sadaya ingkang dipun tandangi. Lah, punika satunggaling sasmita ingkang mecakaken badhé kawonipun lan remukipun para manembah-brahala. 1386. Gaib (barang ingkang boten satmata) ing ngriki ateges nyumerepi gaib, utawi nyumerepi kanyataanipun saèstu wahananing piweca-piweca. Déné sa'at (mangsané) ing ngriki ateges wekdal leburipun para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, inggih punika wekdal sirnanipun babar pisan panguwaosipun. Para titiyang wau sami kapangandikan bilih ingkang makaten wau tumunten badhé kaleksanan kalayan sampurna, kalampahanipun langkung énggal katimbang lan panginten-intenipun, awit para titiyang wau sami nginten manawi ingkang makaten wau mokal saged kalampahan.
Surat 16 Pidana dipun tahan 79 Apa padha ora andeleng ma- rang manuk kang katetep ana ing tengahing awang-awang? Iku ora ana kang bisa nahan kajaba Allah; sayekti, ing kono iku ana tandha- tandha tumrap wong kang padha angèstu.1387 80 Lan Allah wus andadékaké omah-omahira minangka padunu- ngan sarta andadèkaké walulanging raja-kaya minangka omah tumrap ing sira, kang ènthèng gawan-gawanané ing dina lunganira lan ing dina lèrè- nira, apa déné (Panjenengané wus andadèkaké) wuluné lan wuluné lembut sarta rambuté minangka re- rengganing omah tuwin pasadhi- yan sawatara mangsa. tumrap ing sira 81 Lan Allah wus andadèk- aké apa kang wus Katitahaké minangka pangéyuban ing sira sarta wus andadèkaké tumrap 1387. Allah anahan peksi-peksi, punika mengku teges bilih Panjenenganipun anahan rumiyin dhumawahing siksa ingkang dados bebahanipun para mengsah, siksa ingkang awujud peperangan- peperangan, ingkang manut piweca boten kénging boten mesthi badhé angelud para titiyang wau ngantos tapis. Paribasan Arab lan kidung Arab sami aneksèni, peksi-peksi punika dipun anggep tutwingking wadyabala ingkang menang perang perlu mangsa wangké-wangkénipun mengsah ingkang / pating sulayah wonten papan pacampuhan. Kadosta wonten babasan Arab makaten: jawinipun: muga-muga manuk-manuk ngècèr-ècèr dagingmu. Babasan punika kanggènipun sawarni angèsotaken, suraosipun "muga-muga wong iku mati lan dagingé muga diocar-acir lan dimangsa manuk" (Majma'ul-Amtsâl déning Maidâni, jilid 1). Kidung-kidung Arab inggih asring nyebutaken punika, satunggal kalih kénging kula sebutaken ing ngriki minangka tuladha. Nabigah ingkang misuwur punika damel gubahan makaten: jawinipun: Samangsa dhèwèké budhal karo wadyabala, manuk-manak padha lalayangan ana ing sadhuwuré, marga olèh pituduh saka wadyabala mau. Lah, ing kidung punika peksi-peksi kawarna ngetutaken lampahipun wadyabala ingkang menang perang, kados-kados peksi wau mangertos manawi wadyabala ingkang dipun etutaken wau mesthi saged mejahi mengsahipun, dadosipun peksi-peksi wau saged mangsa wangké. Abu-t-Thayyib nalika ngalembana Muhammad bin Ishaq anggubah kidung makaten: Manawa dhèwèké padha tempuk karo sawijining pabarisané wadyabala, dhèwèké banjur yakin yèn anggoné bakal ditangèkaké saka wadhuké manuk Tanufah. Suraosipun: wadyabalaning mengsah sami 743
744 Tawon Juz XIV gunung-gunung minangka pa- ngungsèn tumrap ing sira, apa déné wus aparing sasandhangan marang sira minangka pangreksanira saka ing panas1388 lan manèh anggon- anggon (kaprajuritan) minangka pangreksanira (ing dalem) perang- ira; kaya mangkono anggoné Panjenengané anyampurnakaké nugrahané marang sira, supaya sira padha sumaraha.1389 82 Nanging manawa dhèwèké padha mléngos, lah sasangganira iku mung anekakaké (ayahan) kalawan terang. 83 Dhèwèké padha meruhi nu- grahaning Allah, iku dhèwèké tumuli anyélaki, lan sing akèh padha ora atur panuwun. RUKU' 12 Para Nabi sami badhé paring pasaksi lumawan ummatipun 84, 85. Saksi atas satunggal-tunggaling umat. 86-88. Panampik boten saged nulak siksa. 89. Kanjeng Nabi minangka saksi. 84 Lan ing dinané Ingsun anju- menengaké sawijining saksi saka siji-sijining umat1390 banjur ora ana idin diparingaké marang para kang padha kafir sarta ora padha rinilan nyuwun nugraha. yakin badhé asor prangipun lan badhé kamangsa ing peksi, wadhuking peksi badhé dados kuburanipun, lan ing dinten kiyamat sami badhé dipun tangèkaken saking wadhuk-wadhuk wau. 1388. Saben barang warni kalih ingkang akosokwangsul namung kasebutaken satunggal, punika mesthi nyakup satunggalipun. Upaminipun, manawi ingkang kasebutaken benter, sampun mengku suraos nyakup asrep; manawi ingkang dipun sebut papadhang, pepeteng kecakup, makaten ugi kosokwangsulipun (Mubarrad-Rz). Dados manawi ing ayat punika namung kapangandikakaken: "minangka pangreksanira saka ing panas," punika mengku karsa angreksa saking benter lan inggih ngreksa saking asrep. Utawi kados déné katranganipun Zj, rèhning barang ingkang saged angreksa manusa saking benter punika ugi saged angreksa manusa saking asrep (Rz), milanipun kirang perlu satunggalipun ndadak kasebutaken. 1389. Gancaranipun: kaya déné anggoné Panjenengané wus maringi ing sira barang kang becik- becik ing donya iki, yaiku nugraha wadhag, lah mangkono uga saiki Panjenengané iya kapareng angganepi nugraha mau kabèh sarana maringi ing sira nugraha-Né kang agung dhéwé, yaiku wahyuning Pangéran. 1390. Ayat punika tuwin ayat ingkang kantun piyambak ing ruku' punika (ayat 89) anggelar wasita
Surat 16 Pasaksinipun para Nabi lumawan umatipun 85 Lan nalikané para kang padha atindak dudu andeleng siksa, lah tumrap ora bakal diènthèngaké dhèwèké lan ora bakal padha pinaringan sumené. Ar. gunem 86 Lan nalikané para kang padha anyakuthokaké (barang-barang ka- lawan Allah) padha andeleng sesembahan-sakuthoné, padha ca- lathu: Pangéran kawula, punika para sesembahan-sekuthon kawula, ingkang sami kawula sebut-sebut sanèsipun Tuwan. Ananging iku bakal padha awèh wangsulan marang dhèwèké: Sayekti kowé iku padha wong goroh. 87 Lan ing dina iku dhèwèké bakal padha angunjukaké sumarah lan barang (-é) marang Allah; gawé-gawéné adaté, padha sirna saka ing dhèwèké. 88 Para kang padha kafir sarta padha sumimpang saka dadalaning Allah, iku Ingsun bakal amuwuhi siksa ing siksané, amarga saka anggoné wus padha agawé wisuna. 89 Lan ing dinané Ingsun bakal angadegaké sawijining saksi ing dalem siji-sijining umat tumrap marang umat iku, (unusan) saka ing awaké dhéwé, sarta anekakaké sira minangka tumrap marang iki1391 - lan Ingsun wus sira, anurunaké Kitab marang saksi ingkang adhadhasar kamanusan, inggih punika bilih saben umat mesthi kajumenengan nabi. Satunggaling mufassir tiyang Nasrani kanthi gumuning manah nafsiri makaten: "manawi makaten ayat punika lajeng angedahaken tiyang anggadhahi kapitadosan bilih ing India, ing Tiongkok, ing Jepang lan sapiturutipun wonten nabinipun ingkang tulèn." Nanging menggah ing sajatos-jatosipun ingkang anggumunaken punika, déné titiyang ingkang sami ngakeni wontenipun nabi ingkang ngantos atusan cacahipun wonten ing tengah-tengahipun umat satunggal thil, umat Bani Israil, teka boten lega manahipun manawi wonten nabi tulèn satunggal kémawon wonten ing antawisipun nagari-nagari lan 1391. Mirsanana kaca candhakipun. 745
746 Tawon Juz XIV anerangaké gamblang ing samuba- rang, apa déné minangka tuntunan sarta wilasa tuwin warta bubungah tumrap para sing padha sumarah. RUKU' 13 Wahyuning Pangéran maréntahaken kasaénan 90. Maréntahaken kasaénan anyegah awon. 91-96. Janji kedah dipun tuhoni. 97-100. Para tulus sami agesang suci. 90 Sayekti Allah aparéntah ing tindak adil sarta agawé becik (ing liyan) tuwin wèwèh ing krabat, apa déné anyegah ing laku nistha lan tindak dudu sarta pambaléla; Pan- jenengané amituturi sira supaya sira padha éling.1392 91 Lan padha nuhonana janji- ning Allah samangsa sira janji sarta aja padha angudhari sumpah sawisé iku dikukuhaké, lan temen sira wus anjumenengaké Allah minangka ingatasé tanggungan sira; sayekti Allah angudanèni apa panggawénira.1393 bangsa ingkang jembar wau. Pamanggih ingkang rupak bangsanipun ingkang kados makaten sadaya dipun tulak déning Islam, paparingipun Allah rejeki ruhani jembar atanpa wates wau, awit Allah punika boten namung "Allah Pangéranipun tiyang Israil" kémawon, nanging Pangéranipun sadaya bangsa lan sadaya ngalam. 1391. Pangandika punika sampun ngantos kasuraos mengku teges bilih kautusipun Kanjeng Nabi punika namung dhateng bangsa Arab thok. Bangsa ingkang rumiyin piyambak tampi piwulangipun Kanjeng Nabi, punika bangsa Arab, awit saking punika mila inggih bangsa wau ingkang rumiyin piyambak kaparingan pancasan margi kalepatanipun sampun angemohi Kanjeng Nabi. Bab kautusipun Kanjeng Nabi dhateng sadaya umat, lan bab para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi kadhawuhan mulangaken yakti dhateng sadaya umat, punika sampun kacetha wonten ing 2: 143 makaten: "Lan kaya mangkono anggon-Ingsun andadèkaké ing sira dadi umat kang pinunjul, supaya sira padha dadi saksi marang para manusa, sarta supaya Utusan iku dadi saksi marang sira." 1392. Tuwan Brinkman nyaruwé pangandika punika makaten: "Manawi Quran punika sampun anerangaken sadaya sarta dados tuntunan, lah punapaa ambetahaken sunnah barang?" Panyaruwé makaten punika cetha namung adhadhasar kabodhoan blaka. Sunnah punika tegesipun margi utawi lampah, déné ingkang dipun kajengaken sunnah punika tindakipun Kanjeng Nabi, ingkang minangka anggenahaken piwulangipun Quran. Kajawi punika, kabèh barang punika ingkang dipun karsakaken sadaya piwulang ingkang mangka dhadhasar tumrap karahayoning jiwanipun manusa saha kanggé mancasi pambantahipun agami warni-warni, dados sanès kok sadaya barang ingkang gumelar wonten ing alam donya. 1393. Ayat punika marsitakaken kalayan jlentrèh warni-warnining tataranipun kasaénan lan piawon. Kasaénan tataran ingkang andhap piyambak, punika kasebut 'adl (tegesipun wantah adil,
Surat 16 Wahyu maréntahaken kasaénan 92 Lan aja sira dadi kaya wong wadon (tukang ngantih) kang angudhari benangé ing sawisé dadi kukuh, (temah) padha bodhol.1394 Sira padha angalap supatanira minangka sarananing palacidra ing antaranira, amarga umat (kang sa- wiji) luwih akèh cacahé tinimbang umat (sijiné).1395 Asarana iku Allah mung anyoba sira; lan temen, ing dina kiyamat Panjenengané bakal anerangaké marang sira barang kang ing kono sira padha sulaya. 93 Lan lamun Allah angarsakna amasthi Panjenengané andadékaké sira dadi umat sawiji, ananging jejeg), inggih punika saé kawales saé. Ingkang kagolong punika boten namung kaadilan thok, nanging netepi sawarnining kawajiban lan sawarnining janji punika inggih kalebet mriku, awit sadaya wau inggih nama nindakaken saé kanggé males saé. Déné tataraning kasaénan ingkang langkung inggil malih, inggih punika ingkang kasebut ikhsan, tegesipun kasaénan deles. Contonipun inggih punika nindakaken kasaénan utawi adamel saé, mangka tiyang ingkang nindakaken wau boten angsal kauntungan punapa-punapa. Wondéné tataraning kasaénan ingkang inggil piyambak punika ingkang kasebut jawinipun wewèh ing krabat. Mila kasebut makaten awit tiyang manawi nyukani punapa-punapa dhateng sanakipun piyambak, dhateng anak-anakipum dhateng tiyang sepuhipun utawi dhateng sadhèrèkipun punika mesthi tuwuh saking tumiyunging manah ingkang salugu-lugunipun. Dados kasaénan tataran ingkang inggil piyambak punika manawi tiyang sampun kasinungan watak tumiyung dhateng saé, ngantos anggènipun nindakaken saé punika tanpa pambudidaya, wangsul sampun kabekta margi saking kudratipun tumiyung dhateng saé. Lah makaten ugi ayat punika inggih amarsitakaken tataraning awon warni tiga, inggih punika wiwit saking tindak saru ngantos dumugi tindak dosa nrajang wewenangipun tiyang satunggal-satunggal lan wewenangipun bangsa. 1394. Punika sanépa, ingkang dipun karsakaken kawarsitakaken wonten ing pangandika candhakipun. 1395. Para mengsahing Islam, margi saking langkung kathah cacahipun katimbang lan tiyang ingkang andhèrèk agami Islam, boten sami purun angurmati prajanjianipun kaliyan para Muslimin. Para mufassirin ingkang kathah-kathah nyuraos pangandika punika wigatos anerangaken watak-wantunipun para tiyang Quraisy umumipun: "Sampun dados pangadatanipun, samangsa sami nyumerapi mengsah- mengsahing sakutonipun langkung kiyat, para titiyang wau boten mawi taha-taha lajeng anguwukaken prasetyanipun sekuton kaliyan mitranipun lami." Nanging kanyataanipun pangandika punika langkung cetha awéla-wéla malih tumrap bangsa-bangsa Nasrani ingkang sampun majeng, ingkang boten sami ngaosi sakedhik-kedhika dhateng prajanjianipun - langkung-langkung manawi ingkang dipun ajak prajanjian punika ringkih; malah sampun dados sekar lathi wonten ing antawisipun bangsa-bangsa wau, bilih prajanjian-prajanjian punika anggènipun kadamel supados dipun terak wantun. Tafsiranipun tuwan Rodwell ingkang mungel: "bangsa Arab, boten prabéda lan kathah-kathahipun pancer ingkang taksih satengah biadab, sami anggadhahi panganggep bilih sinten ingkang langkung kathah cacah jiwanipun lan langkung kiyat, kéngang-kénging kémawon nrajang prajanjian," punika namung perlu kaéwahan sakedhik, manawi kacundhukaken kaliyan kawontenan-kawontenan énggal mangké, inggih punika u- kara ingkang mungel "pancer-pancer ingkang taksih satengah biadhab" punika dipun santuni: "sawenèh bangsa-bangsa ingkang sampun majeng." 747
748 Tawon Juz XIV Panjenengané anasaraké sapa sing dadi karsa-Né sarta nuntun sapa sing dadi karsa-Né; lan sayekti sira bakal padha dinangu prakara saba- rang kang padha sira lakoni.1396 94 Lan aja sira padha angalap supatanira minangka sarananing palacidra ing antaranira, mundhak dalamakan keplèsèd sawisé ku- kuhé sarta sira angrasakaké alané, amarga saka anggonira padha su- mimpang saka dadalaning Allah, apa déné siksa gedhé bakal bagéanira. 95 Lan aja sira padha anampani pangaji sathithik janjining Allah; sayekti barang kang ana ing (ngarsaning) Allah iku luwih becik tumrap ing sira, lamun sira padha weruha. ijolé 96 Apa kang ana ing sira iku bisa entèk lan apa kang ana ing Allah iku lestari; lan sayekti temen Ingsun bakal aparing pituwasé para kang padha sabar karana banget beciké apa kang wus padha dilakoni. 97 Sapa sing nglakoni becik, apa wong lanang apa wong wadon1397 sarta dhèwèké iku wong angèstu, amasthi temen dhèwèké bakal Ingsun dadèkaké urip kalawan urip 1396. Karsanipun Pangéran punika tumindakipun manut angger-angger yasan-Ipun; ngemungaken para tiyang ingkang sami murang-yakti lan para ingkang sami atindak dédé kémawon, ingkang sami kasasar. Mirsanana 104, ingkang anyethakaken ayat punika: "Sayekti wong kang ora padha angèstu ing timbalan-timbalaning Allah, iku Allah ora bakal anuntun." Bab prakawis punika sampun katerangaken kanthi panjang wonten ing 44 tuwin ing panggènan sanès-sanèsipun; mirsanana 1099, 1297, 1312. 1397. Lah ing ngriki Quran paring wangsulan malih dhateng sawenèh golongan ingkang boten mangertos, ingkang amastani bilih miturut piwulangipun agami Islam tiyang èstri punika boten kasinungan ruh (jiwa). Gesang sakéca, utawi gesang ing suwarga punika wonten ing ngriki kajanjèkaken manawi badhé kaparingaken dhateng tiyang jaler lan inggih dhateng tiyang èstri.
Surat 16 Qur'an sanès anggit-anggitan kang becik, sarta temen bakal padha Ingsun paringi pituwasé karana banget beciké apa kang wus padha dilakoni. 98 Mulané samangsa sira maca Quran lah nyuwuna ngayom ing Allah saka sétan kang kabendon; iku ora kadunungan wisésa marang para kang padha angèstu sarta padha kumandel marang Pangérané. 99 Sayekti, dhèwèké 100 Wewenangé mung marang para kang padha amawongmitra dhèwèké sarta para kang padha anyakuthokaké Panjenengané ing liyané. RUKU' 14 Quran Suci punika sanés anggit-anggitan 101. Quran Suci punika gegentosipun kitab-kitab kina. 102-105. Punika wewedharan saking Nginggil, sanés damelanipun tiyang. 106-110. Para ingkang ambalik dhumawah ing kafir ing sasampuning angèstu. 101 Lan samangsa Ingsun anya- lini (sawijining) timbalan kalawan timbalan (liyané) - lan Allah iku luwih wikan marang apa kang Diturunaké - dhèwèké padha cala- thu: Kowé iku mung tukang gawé gogorohan baé. O, akèh-akèhé dhèwèké padha ora weruh.1398 1398. Boten mantuk ing nalar sanget manawi ayat punika dipun anggé waton amastani bilih wonten sawenèh ayat-ayatipun Quran ingkang sampun kasuwak tumindakipun. Ayat-ayat ingkang kaanggep nyuwak ayat-ayat ingkang katurunaken langkung rumiyin, punika miturut sarjana ingkang linangkung piyambak namung wonten gangsal ayat. Sadaya wau kagolong jaman Madinah, awit suwak sinuwak ayat punika anggènipun kabetahaken saweg nalika Kanjeng Nabi dadalem wonten ing Madinah, inggih punika ing kalanipun dhawuh-dhawuh ingkang wijang kabetahaken kanggé anuntun para Muslimin. Punika manawi kapara nyata wonten saèstu ayat ingkang suwak sinuwak wau. Lah, surat punika kagolong ing jaman Makkah, mangka boten wonten bukti sakedhik-kedhika ingkang nélakaken bilih wonten ayat ingkang kasuwak ing nalika Kanjeng Nabi dadalem wonten ing Makkah. 749
750 Tawon Juz XIV 102 Calathua: Ruh Suci1399 wus anurunaké iku saka Pangéranira kalawan yakti, supaya aneguhaké para kang padha angèstu, sarta minangka tuntunan tuwin warta bubungah tumrap para sing padha sumarah. Ar. lan 103 Lan sayekti temen Ingsun angudanèni, manawa dhèwèké pa- dha calathu: Sing mulang dhèwèké mung uwong baé. Basané wong kang tinarka iku kasar, mangka iki basa Arab kang gamblang.1400 Langkung-langkung ungeling pangandika punika piyambak sampun anedahaken kalayan cetha, bilih ingkang dipun wastani damel-damelan punika bab tumurunipun wahyu Quran, sanès anggènipun kala-kala sok wonten dhawuhipun ingkang kasuwak, jer prakawis suwak sinuwak wau para kafir boten ngungkat-ungkat. Déné ingkang dados kawratanipun para kafir, punika déné kitab anyar katurunaken, mangka wahyu ingkang sampun-sampun taksih wonten, utawi anggènipun kabrasta pangadatan lan tata-caranipun, ingkang tumrap piyambakipun suci. Wangsulan tumrap kawratanipun para kafir ingkang angka satunggal wau makaten: Roh Suci ingkang sampun anurunaken wahyu dhateng Kanjeng Nabi 'Isa tuwin para andika nabi sanès-sanèsipun, punika inggih anurunaken wahyu dhateng Kanjeng Nabi Muhammad. Déné kawratan ingkang angka kalih kaparingan wangsulan bilih adat tata-caranipun punika boten adhadhasar wahyuning Pangéran, wangsul Quran adhadhasar wahyuning Pangéran. Bab suwak-sinuwak rembagipun ingkang panjang mirsanana ing 152. 1399. Ing ngriki kasebutaken bilih ingkang ngampil wahyuning Pangéran dhateng Kanjeng Nabi punika Roh Suci. Wonten ing panggènan sanès tukang ngampil wahyu wau kasebut Rûhu-l-amîn, jawinipun Roh Ingkang Pinitados (26: 193), sarta ing 2: 97 tukang ngampil wahyu wau kasebut Jibril. 1400. Para mufassirin warni-warni anggènipun andumuk namanipun tiyang ingkang manut pahamipun dados mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang kasebutaken wonten ing ayat punika. Ingkang kathah nama-nama wau nama-namanipun kawula tumbasan ingkang nganggé agami Nasrani, Jabr, Yâsir, 'Aisy utawi Ya'isy, Qais, 'Addas. Tuwan Pridéaux andumuk nama Salman, nanging déning tuwan Sale dipun wastani ngawur blaka, awit dhatengipun Salman punika sampun jaman sasampunipun Hijrah. Para kawula tumbasan wau èwonipun para ingkang sami ngrasuk Islam rumiyin piyambak, sarta inggih para titiyang wau ingkang kalangkung sanget piyambak dipun aniaya déning para titiyang Quraisy; suprandosipun para titiyang wau sami tetep mantep, nadyan dipun aniaya ingkang sakalangkung sanget wau. Punapa inggih, tiyang boten angsal kauntungan punapa-punapa lila legawa nandhang panganiaya ingkang sanget makaten wau, mangka sumerep manawi ingkang dipun bélani punika gogorohan blaka? Punika kémawon sampun cekap kanggé anedahaken doranipun pandalihipun para titiyang Quraisy; tuwin para Nasrani ingkang sami tiru-tiru, ingkang sami nganggep wigatos pandalih makaten wau. Para Nasrani ingkang kathah sami anggadhahi panginten bilih tiyang wau satunggaling pandhita Nasrani Néstoria, ingkang namanipun Sérgius, sami kaliyan Buhairah, ingkang naté kapethuk kaliyan Kanjeng Nabi nalika taksih timur, inggih punika ing kalanipun andhèrèk ingkang paman Abu Thalib dhateng Syria. Tuwan Sale piyambak mastani panginten punika lepat. Déné para kawula tumbasan Nasrani wau mesthi botenipun saged anganggit piwulang adiluhung kados piwulangipun Quran punika. Déné manawi para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi andalih makaten wau, punika malah saged dados bukti ingkang anélakaken gorohipun pandalih wau, margi saking anggènipun boten saged anginggahi bukti-buktinipun Quran Suci, para titiyang wau lajeng sami nganggé cara ingkang asor anggènipun badhé damel kucemipun Quran.
Surat 16 Qur'an sanès anggit-anggitan 104 Sayekti, para kang padha ora angèstu timbalan-tim- ing balaning Allah, iku Allah ora bakal nuntun lan bakal padha olèh siksa kang nglarani.1401 105 Mung para kang padha ora angèstu ing timbalan-timbalaning Allah kang agawé-gawé goroh, lan dhèwèké iku padha wong goroh. Ar. imané 106 Sapa sing kafir ing Allah sawisé iman, dudu kang pineksa kang sarta atiné anteng karana iman, ananging wong kang ame- ngani dhadha(-né) ing kakafiran lah iki kang padha katiban be- bendu saka ing Allah, sarta bakal olèh siksa kang gedhé.1402 107 Mangkono iku amarga saka anggoné padha dhemen kauripan donya angungkuli akhirat, sarta amarga Allah iku ora anuntun wong kang padha kafir.1403 1401. Nitik pangandika punika, terang manawi angèstu ing dhawuh-dhawuhipun Allah punika sami kaliyan anindakaken dhawuh-dhawuh wau. 1402. Ing dalem babadipun Islam jaman wiwitan langka wontenipun tiyang ingkang sampun ngrasuk Islam lajeng ambalik, nadyan margi saking kapeksa. Margi saking anggènipun sami ngrasuk Islam punika tuwuh saking ikhlasing manah, dadosipun para titiyang wau boten sami purun ambalik nglepèh agaminipun, sanajan nandhang rekaos ingkang sakalangkung déning sanget. Minangka tuladha Yasir pejah saking pandamelipun para titiyang kafir, margi piyambakipun boten sami purun nglepèh agaminipun Islam. Malah tumrap Sumayyah (rabinipun Yasir) pejahipun sarana lampah ingkang sakalangkung wengis; inggih punika sukunipun kakalih dipun tangsuli kaliyan unta kakalih, ingkang lajeng dipun gusah supados sami ambandhang ingkang kosokwangsul eneripun. Nanging anakipun tiyang kakalih wau 'Ammar namanipun, margi saking kadayan déning pamisakit ingkang makaten wau, lajeng sajak miyar-miyur manahipun. Panganiaya ingkang wengis piyambak katandukaken dhateng para kawula tumbasan ingkang sami ngrasuk Islam, Tuwan Muir nerangaken makaten: "Para titiyang wau sami dipun cepengi lan dipun kunjara, utawi sami dipun lumahaken wonten ing pakrikilanipun jujurang ingkang saéngga latu benteripun, dipun epé ing bentèring surya ing wanci tengangé. Ngelak ingkang sanget saya mewahi awratipun panganiaya wau, ngantos para titiyang wau sami boten ènget punapa ingkang kaucapaken. Suprandosipun, nadyan ngalami kawontenan ingkang anggigirisi, ingkang saged adamel gingsiring manahipun tiyang dalasan ingkang santosa pisan manahipun ing antawisipun para kawula tumbasan ingkang ngrasuk Islam wau, wonten ingkang puguhing imanipun saéngga redi. Kadosta Bilal, kasebut ing hadits: "salebetipun nandhang pisakit, tiyang-tiyang ingkang misakit piyambakipun boten angsal punapa-punapa kajawi namung tembung Ahad! Ahad! Sawiji! Sawiji! (Pangéran ingkang namung Satunggal)" 1403. Kados pundi sagedipun tiyang angsal tuntunan manawi piyambakipun punika angemohi yakti lan boten purun nindakaken punika? 751
752 Tawon Juz XIV 108 Iki para kang padha wus diecap déning Allah ati-atiné lan pangrunguné pandeleng- sarta pandelengé, lan iki wong kang padha léna.1404 109 Wis ora kena ora, ana ing akhirat dhèwèké iku wong kang padha kapitunan. 110 Tumuli, sayekti Pangéranira - tumrap para kang padha ngili1405 (ninggal omahé) ing sawisé padha kinuya-kuya, banjur padha nyrem- peng1405A sarta padha tahan - sayekti, Pangéranira, ing sawisé iku, temen Aparamarta, Mahaasih. RUKU' 15 Pandumipun para titiyang ing Makkah 111-116. Nugrahanipun Allah dhateng titiyang ing Makkah tuwin anggènipun sami boten gadhah panuwun. 117, 118. Tetedhan awisan. 119. Wilasa kaparingaken dhateng tiyang ingkang mratobat. 111 (Élinga marang) dina, kang ing kono siji-sijining jiwa bakal maju ambélani atur tumrap awaké dhéwé, lan (kang ing kono) siji- sijining jiwa tampa pituwas ganep apa kang wis padha dilakoni, sarta dhèwèké ora bakal padha dianiaya. 1404. Nitik pangandika punika cetha manawi Allah punika boten kok ngecap manahipun manusa, murih manusa boten saged nampèni yakti; kosokwangsulipun, manusa, ingkang angemohi lan boten purun angèstu dhateng yakti, suthik mirengaken piwulangipun Kanjeng Nabi (kados déné ingkang kawarsitakaken ing ayat-ayat ingkang sampun), temahan manah-manahipun ka-ecap, sapiturutipun. Punika kémawon boten lalajengan tumindakipun, awit, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat 110, nadyan makatena manawi piyambakipun purun sami tobat lan sabar marsudi yakti lan katulusan, Allah inggih kapareng ngapunten piyambakipun. 1405. Piyambakipun sami ngungsi saking papan panggènanipun dipun aniaya, supados boten nandhang panganiaya malih. Kados sampun terang bilih ing wekdal wau titiyang Muslimin sawatawis sampun wonten ingkang ngungsi dhateng Madinah. 1405A. Kedah dipun pèngeti bilih jihâd ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika mesthi kémawon sanès jihâd sarana perang, awit ayat punika anggènipun katurunaken wonten ing Makkah.
Surat 16 Pandumipun titiyang Makkah Ar. tutup 112 Lan Allah agawé pipindhan raharja, sawijining kutha kang tentrem, kang rijekiné muwah- muwuh teka mrono saka ngendi- endi panggonan; ananging iku ora atur panuwun marang nugrahaning Allah; mulané Allah angicipaké (kutha) iku ing luwé lan wedi kang abanget, amarga saka barang kang wus padha ditindakaké.1406 113 Lan sayekti, temen sawiji- ning Utusan, unusan saka dhèwèké, ananging iku dhèwèké padha anggorohaké, mulané siksa tumiba marang dhèwèké, sajroné padha atindak dudu.1407 Ut. halal 114 Mulané padha mangana rejeki paparingé Allah marang sira, kang dikenakaké, kang becik, sarta padha atura panuwun marang nugrahaning Allah, manawa sira padha ngawulani Panjenengané. 1406. Sanépa punika kanggé nyanépakaken kawontenanipun nagari Makkah nalika jaman sadèrèngipun Kanjeng Nabi lan lalampahan ingkang badhé dipun sandhang ing sasampuning panjenenganipun dipun emohi: inggih punika ing sasampuning kitha wau boten atur panuwun dhateng nugrahanipun Allah. Kawontenanipun ing sakawit makmur lan mluwah-mluwah, awit kitha Makkah makaten dados punjering purugipun pancer-pancer ingkang sami ngibadah haji lan dadagangan, ingkang wonten ing Quran kagambar makaten: "Mulané padha ngabdia Pangérané padaleman iki, Kang wus ngingoni dhèwèké lumawan luwé lan ngamanaké dhèwèké saka kuwatir" (106: 3, 4). Wondéné kawontenanipun ing pawingkingipun, sapisan, margi saking kataman ing paceklik ageng, para titiyang ing ngriku ngantos sami nedha balung lan bangké (JB); déné paceklik ageng wau kalampahanipun ing sasampunipun Kanjeng Nabi andonga: "Dhuh Gusti Allah! mugi Tuwan andhawahi piyambakipun kalayan paceklik, kados paceklikipun Nabi Yusuf;" sarta inggih punika ingkang katembungaken libâsu-l-jû', utawi panganggo luwé. Kaping kalih, kitha Makkah gègèr nalika kadhatengan wadyabala Muslimin cacah sadasa èwu, sarta inggih punika libâsu-l-khaûf utawi panganggo kuwatir; déné mila kasebut makaten awit nalika punika tanpa amutahaken rah. Tembung libâs (ingkang wantahipun ateges panganggé), kanggé nembungaken luwé lan kuwatos, punika mengku teges luwé lan kuwatos ingkang sanget, ingkang prasasat kados déné panganggé, anglimputi badanipun sakojur. 1407. Punika anyethakaken piweca ingkang kawengku wonten ing sanépa ing nginggil. Lah inggih punika amrullâh, utawi sabdané Allah,ingkang wonten ing wiwitanipun surat punika kadhawuhaken manawi sampun dhumawah. Dados wekasaning surat anyebutaken kalayan trep siksa punapa ingkang badhé dhumawah. 753
754 Ut. anga- ramaké a. 210, 836 b. 211 a. 837, 6: 147 Tawon Juz XIV 115 Panjenengané mung angla- rangi bathang tumrapé sira, lan getih sarta daging cèlèng apa déné sabarang kang kalawan anyebut saliyané Allaha, ananging sapa sing kepèpèd, ora karana kapéngin, lan ora angliwati wates,b lah sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 116 Lan aja padha anyalathok- aké goroh karana sapangucapé lisanira, (pangucapé): Iki kena lan iki ora kena, pamrihé padha agawé-gawé goroh tumrap Allah; sayekti, para kang padha agawé- gawé goroh tumrap marang Allah, ora bakal begja. 117 Kabungahan sathithik, lan dhèwèké bakal olèh siksa kang nglarani. tumrap para kang padha Yahudi Ingsun anglarangi apa kang wus Ingsun caritakaké marang sira ing biyèna, lan Ingsun ora anganiaya dhèwèké, ananging dhèwèké kang padha anganiaya awaké dhéwé. 118 Lan 119 Banjuré, sayekti Pangéran- ira - tumrap para kang padha ang- lakoni ala marga saka ora ngerti- (né), ing sawisé iku banjur tobat sarta ambecikaké lakuné - sayekti Pangéranira, ing sawisé iku, temen Aparamarta, Mahaasih. RUKU' 16 Kados pundi sagedipun dados bangsa ingkang ageng 120-122. Kados pundi sagedipun Kanjeng Nabi Ibrahim dados tiyang ageng. 123. Kanjeng Nabi Muhammad punika Ibrahim énggal. 124. Sabbat. 125. Ing salebetipun papabenan kedah anyingkiri kasar. 126-128. Kedah sabar.
Surat 16 Pandumipun titiyang Makkah 120 Sayekti, Ibrahim iku sawiji- ning panutan, ambangun turut ing Allah, tulus, sarta dudu èwoné para kang-manembah-pangéran akèh. 121 Weruh ing panarima marang nugraha-Né; Panjenengané wus amething dhèwèké sarta nuntun dhèwèké marang dalan kang bener. 122 Lan Ingsun wus aparing becik marang dhèwèké ana ing donya, sarta sayekti, ana ing akhi- rat, dhèwèké temen èwoné para wong becik. 123 Banjur Ingsun aparing we- wedhar marang sira, angandika: Mituruta agamané Ibrahim, wong kang tulus, lan dudu èwoné para manembah-pangéran akèh. 124 Sabbat iku dianakaké mung tumrap para kang padha sulaya ing dalem prakara iku; lan sayekti, Pangéranira, ing dina kiyamat, temen bakal amancasi antarané dhèwèké, tumrap prakara kang ing kono dhèwèké padha sulaya. 125 Angajaka marang dadala- ning Pangéranira kalawan kawi- caksanan sarta pitutur becik apa déné papadon karo dhèwèké kalawan laku kang luwih becik;1408 1408. Wawaton kanggé mulangaken agami lan saraséhan bab prakawis agami ingkang katetepaken déning satunggaling tiyang Arab ingkang boten terpelajar punika jebul taksih perlu dipun sinau déning bangsa ingkang sampun majeng sanget, ingkang manawi saraséhan prakawis agami boten wonten sanès kajawi namung sedya nanacad, sarta manawi mulangaken agaminipun namung ngawon-awon dhateng ngasanès. Wawaton ingkang kagelar punika anedahaken bilih Kanjeng Nabi punika kalangkung déning momot panggalihipun, langkung-langkung manawi angèngeti bilih anggènipun piwulang punika kaparingaken, punika nalika jaman para Muslimin dipun aniaya ing sakatog-katogipun, ingkang upamia nganggé sikep ingkang keras inggih nama sampun mungguh sanget. 755
756 Tawon Juz XIV sayekti Pangéranira luwih ngudanèni marang sapa kang sasar saka ing dadalan-É, sarta Panjene- ngané luwih ngudanèni marang wong kang padha miturut ing dalan bener. iku 126 Lan manawa genti gilirira, lah sira amalesa kalawan satim- bangé, apa kang ditandukaké ma- rang sira;1409 ananging manawa sira sabar, temen iku luwih becik tumrap para kang padha sabar. 127 Lan di sabar, sarta sabarira iku ora liya kajaba kalawan (pitu- lunganing) Allah, tuwin aja sira susah prakara dhèwèké, apa déné aja sira judheg ing ati saka ing anggoné padha ngrancang paékan. 128 Sayekti, Allah iku anyartani para kang padha prayitna (saka ing ala) sarta para kang padha agawé becik (marang liyan). 1409. Kados déné ingkang sampun kacetha wonten ing dhawuh-dhawuh wau sadaya, wawales ingkang kapangandikakaken punika namung gagayutan kaliyan punapa ingkang karembag wonten ing salebeting saraséhan, sanès kok peperangan utawi tindak natoni, dados ayat punika boten mengku pratandha manawi tumurun nalika jaman Madinah. Nanging nadyan idin males kaparingaken, dhawuh supados sabar dhateng pangucap saha tindakipun para kafir dipun ambal-ambali ngantos kaping tiga; punika anedahaken ruhipun ingkang sajati piwulangipun Islam. Boten wonten pasaksèn sakedhik- kedhika ingkang anedahaken bilih ayat punika tuwin kalih ayat sambetipun boten tumurun ing Makkah. _____________
JUZ XV SURAT 17 BANI ISRAIL (Trah Israil) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (12 ruku', 111 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2. Ruku' 3, 4. Piwulang budipakerti. Ruku' 5. Ruku' 6. Mesthi atemahan dipun siksa. Ruku' 7. Ruku' 8. Ruku' 9. Ruku' 10. Quran punika pangéram-éram ingkang angédab-édabi. Ruku' 11. Ruku' 12. Katandhing kaliyan pèpèngetipun Kanjeng Nabi Musa. Pidana tumrap trah Israil. Saben tindak mesthi wonten wohipun. Para kafir saya andadra. Panglawanipun sétan dhateng para tulus. Panglawan dhateng Kanjeng Nabi. Panggorohan badhé sirna déning dhatengipun yakti. Santolan sapélé. Irah-irahanipun saha sasambetanipun Surat punika kanamakaken Bani Isrâil (Trah Israil), inggih punika umat ingkang ing sakawit bangsa ingkang ageng, kawasa lan kajèn kèringan ing donya, ing wasananipun tampi pidana ingkang ageng lan ngantos mèh cures margi saking anggènipun murang-yekti. Surat punika kawiwitan lan kapungkasan kalayan anyebutaken lampahanipun bangsa wau. Wiwitaning pangandika ing wekasaning surat punika, anedahaken kalayan cetha bilih andharan wau kinarsakaken supados dadosa pèpènget tumrap para Muslimin piyambak tuwin tumrap para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi. Ingkang kapangandikakaken inggih punika nasib ingkang kasandhang déning umat Israil ing nalika dados bangsa ingkang ageng, sarta nasib mengsah-mengsahipun ing nalika taksih sami ringkih saha kinaniaya; sadaya wau mengku piweca ingkang terang gamblang ing bab nasib ingkang badhé dipun sandhang déning para titiyang Quraisy, tuwin lalampahan punapa ingkang kacalonaken dados bubuhanipun para Muslimin ing sasampunipun dados kuwaos. Ing surat punika pidananipun titiyang Israil kasebutaken wonten ing wiwitaning surat, dados sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun, sampun cetha. Surat ingkang sampun dipun pungkasi sarana anedahaken dhateng para Muslimin, kados pundi sagedipun piyambakipun dados umat ingkang ageng, déné surat punika dipun wiwiti sarana dhawuh dhateng para Muslimin amigatosaken nasib ingkang kasandhang déning satunggaling umat, ingkang sampun saged anggayuh ing kamulyan nanging wekasanipun ambruk; déné sababipun ambruk wau margi umat wau nilar piwulang-piwulang ingkang nyababaken piyambakipun angsal kamulyan wau. Ingkang kawarsitakaken Ingkang rumiyin piyambak anyebutaken Mi'raj-ipun Kanjeng Nabi, ingkang kedah dipun tegesi nyasmitakaken kamulyan ingkang badhé dipun gayuh déning Kanjeng Nabi tuwin kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh déning umat Islam. Dados, ruku' ingkang kantun piyambak ing surat ingkang
758 Trah Israil sampun, wigatos paring sawenèh tuntunan dhateng para Muslimin, ingkang manawi dipun dhèrèk saged anjalari para Muslimin dados umat ingkang ageng; déné ing surat punika, wonten ing wiwitanipun, inggih punika ing dalem mi'rajipun Kanjeng Nabi, wonten piweca ingkang terang gamblang bab kaluhuranipun umat Islam. Sasampunipun anyebutaken punika, para Muslimin lajeng dipun paringi pèpènget bab lalampahan ingkang dipun sandhang déning umat Israil, ingkang ing nalika jaman sadèrèngipun sampun naté anggayuh kamulyan, nanging boten saged lastantun andarbèki kamulyanipun wau ing saterusipun. Ruku' ingkang kaping kalih anggelar piwulang ingkang gumathok boten éwah gingsir, inggih punika: sadaya pandamel mesthi wonten wohipun, angger-angger ingkang tumindak ing sajagad, angger-angger sabab lan musabab (cause and effect), ingkang manawi dipun mangertosi kaliyan saleres-leresipun saged mahanani manusa saged anggayuh kamulyan sajati, ingkang timbang kaliyan kamanusanipun. Kalih ruku' candhakipun ngemot piwulang budipakerti ingkang kedah dipun lampahi déning para Muslimin. Suprandéné, piwulang budipakerti ingkang adiluhung wau sadaya, boten wonten malih kajawi namung mewahi wangkotipun para titiyang kafir, kados déné ingkang kacetha wonten ing ruku' ingkang kaping gangsal, awit saking punika mila ruku' sambetipun lajeng marsitakaken pidananipun para titiyang wau, sarwi dhawuh dhateng para angèstu supados sami alus sikepipun dalasan kaliyan para mengsah-mengsahipun pisan. Ruku' ingkang kaping pitu amarsitakaken angger-angger ingkang tumindak ing jagad, inggih punika para tukang damel wisuna mesthi sami mengsahi tiyang tulus, déné ruku' ingkang kaping wolu mangandikakaken kalayan mligi panglawan ingkang katujokaken dhateng Kanjeng Nabi. Nanging ruku' candhakipun lajeng anerangaken bilih panglawan wau mesthi tumunten wuk atanpa gina, jalaran panggorohan mesthi sirna déning yakti: Wonten ing ngriki rawuhipun Kanjeng Nabi punika kawarna kadi déné rawuhipun yakti, utawi manawi miturut anggènipun nyebutaken Yukhanan Rohing Kayektèn. Ruku' ingkang kaping sadasa amarsitakaken bilih Quran piyambak punika mukjizat ingkang ageng, éwadéné para mengsah ngupados tandha yekti sanès-sanèsipun. Santolanipun ingkang sapélé anggènipun sami angemohi Quran, ingkang kasebutaken wonten katumrapaken dhateng piyambakipun punika sampun nama adil. Ruku' ingkang kantun piyambak wigatos dhawuh anggatosaken pèpèngetipun Kanjeng Nabi Musa dhateng Fir'aun, Ratu binathara ing tanah Mesir sarta paring pèpènget saminipun punika lumantar Quran Suci, lajeng pinungkasan kalayan anyebutaken lepatipun pangandel "Allah puputra," ingkang badhé kawarsitakaken kalayan panjang wonten ing kalih surat sambetipun. ing ruku' ingkang kaping sawelas, sarta anyebutaken pidana Titimangsanipun nalika kadhawuhaken Sagemblengipun surat punika anggènipun kadhawuhaken wonten ing Makkah. Ayat-ayat ingkang mangandikakaken pangrencananipun para titiyang Quraisy badhé anundhung Kanjeng Nabi (73-76), punika déning sawenèh sarjana kaanggep tumurun wonten ing Madinah. Nanging panganggep punika anèh-nylenèh, awit suraosing pangandika sampun anélakaken manawi pangadika wau anggènipun kadhawuhaken wonten ing Makkah. Pangandika ingkang nyebutaken mi'rajipun Kanjeng Nabi, punika tumurunipun kéning katamtokaken watawis setaun utawi kalih taun ing sadèrèngipun Hijrah, déné pérangan sanès-sanèsipun saged ugi malah langkung sepuh malih. Péranganing surat ingkang enggel, katawis manawi èwonipun dhawuh ingkang sepuh-sepuh, langkung sepuh katimbang surat pitu sagolongan ingkang ngrumiyini surat punika. Kapendhet umumipun kados kathah leresipun manawi surat punika kagolongaken dhawuh ingkang sepuh-sepuh ing jaman Makkah wekasan. __________ Juz XV
Surat 17 Pidana tumrap trah Israil RUKU' 1 Pidana tumrap trah Israil 1. Kamenanganipun Kanjeng Nabi winecakaken. 2-7. Para turun Israil dipun pidana kaping kalih. 8-10. Wilasa kaparingaken wonten ing Quran. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Mahasuci Panjenengané, kang wus anglakokaké kawula-Né ing wayah bengi saka ing Masjid Suci marang masjid kang adoh, kang ing sakubengé wus Ingsun barkahi, supaya Ingsun ameruhna dhèwèké tandha-tandha- ing Ningsun; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Miyarsa, Ingkang-Nguda- nèni.1410 sawenèhing a. 1356 Ingsun wus amaringi Kitab Musa sarta iku Ingsun da- dèkaké tuntunan tumrap para turun Israil, pangandika(-Ningsun):a Aja pangayoman angalap padha saliyané Ingsun;1411 2 Lan 3 Tedhaking wong kang Ingsun- emot barengané Nuh; sayekti, dhèwèké iku sawijining kawula kang weruh ing panarima. 1410. Lalampahan punika limrahipun kaanggep lalampahan mi'rajipun Kanjeng Nabi. Mirsanana 1441, ing ngriku katerangaken kawontenanipun mi'raj ingkang sajatos. Manawi kasuraos ingkang kasebutaken ing ngriki punika bab mi'rajipun Kanjeng Nabi, suraos ingkang kawengku wonten ing ngriku anyasmitakaken kamenangan ing pakaryanipun Kanjeng Nabi ing wekdal ingkang badhé dhateng. Nanging pangandika punika ugi saged kasuraos wigatos anyasmitakaken Hijrahipun Kanjeng Nabi ingkang badhé kalampahan dhateng Madinah. Nalika Kanjeng Nabi linggar saking Makkah, punika ing wanci dalu (Ibnu Hisyam). Manawi nganggé panyuraos punika masjid kang adoh punika ateges masjid Nabi ingkang badhé dipun adegaken wonten ing Madinah, utawi Madinah piyambak, manawi Masjid kang Suci kasuraos Makkah. Utawi ateges Yérusalém, suraosipun: Kanjeng Nabi badhé maris sadaya barkahipun para andika nabi Bani Israil, kalebet ugi Tanah Suci. 1411. Rodwell nerangaken manawi ayat punika boten wonten sasambetanipun kaliyan ayat ingkang sampun, nanging panginten makaten wau lepat. Menggah ing sajatos-jatosipun ayat ingkang sapisan punika wigatos amecakaken kaluhuranipun Islam lan kaum Muslimin ing wekdal ingkang badhé dhateng, déné ayat ingkang kaping kalih (ayat punika), wigatos paring pèpènget dhateng para Muslimin poncabayanipun kaluhuran, sarwi anyebutaken tuladha satunggaling umat ingkang sampun, ingkang sampun naté kasengkakaken ing ngaluhur. 759
760 Trah Israil Ut. aparing weruh 4 Lan Ingsun wus andhawah- aké putusan marang turuning Israil ing sajroning Kitab: Sayekti temen sira bakal agawé wisuna ing bumi lan sayekti rong temen sira bakal kumalangkung adigung. rambahan1412 5 Lah bareng janji loro iku kang sapisan (titimangsané) wis tumeka, Ingsun (banjur) angutus para kawula-Ningsun kang kawa- nèné anggigirisi, anyerang sira, banjur angubres kukubané padunu- ngan(-ira), lan iki janji kang masthi kudu kalakon. 6 Tumuli gentèn Ingsun aparing gilir marang sira anglindhihaké dhèwèké sarta Ingsun amitulungi sira kalawan bandha lan anak akèh apa déné sira Ingsun dadèkaké papanthan kang luwih gedhé.1413 Ar. angu- lemaké rainira 7 Lamun sira agawé becik, iku agawé becik marang jiwanira dhé- wé, lan lamun sira agawé ala, lah iya amitunani marang (jiwanira) (titimangsané) iku. Lah nalika tekané janji kang kaping pindho wus (Ingsun angutus wong-wong liya) supaya padha agawé susahira lan supaya padha anglebonana masjid, kaya anggoné tumeka, 1412. Kacundhukna kaliyan 5: 78: "Para turun Israil kang padha kafir dilaknati atas sabdané Dawud lan 'Isa anaké Maryam." Yérusalém dipun risak ngantos kalih rambahan minangka pidana murangyektinipun para titiyang Yahudi. Ingkang sapisan déning titiyang Babilon, ingkang kaping kalih déning titiyang Rum. Mirsanana pèpèngetipun Kanjeng Nabi 'Isa wonten ing Mat 23: 38: "Élinga, omahmu kasarahaké marang kowé, temahan dadi suwung," saha wonten ing Lukas 21: 24: "Sarta ing Yérusalém bakal kaicak-icak déning para umat" tuwin sanès-sanèsipun saminipun punika. Ing Zabur inggih kebak pèpènget-pèpènget. 1413. Ayat 5 wigatos amarsitakaken risakipun padaleman suci ing Yérusalém sarta anggènipun para tiyang Yahudi sami dipun pejahi, dipun kunjara tuwin dipun kéndhangaken déning titiyang Babilon nalika taun 588 sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa, déné ayat 6 amarsitakaken wangsulipun titiyang Yahudi saking pambucalan saha pambangunipun malih padaleman suci ingkang Juz XV
Surat 17 Sadhéngah pandamel wonten wohipun angleboni sing kaping sapisané, lan supaya padha anglebur kame- nangan kang wis pinakolih kala- wan lebur temenan.1414 8 Manawa-manawa Pangéranira angrentahaké wilasa marang sira, lan manawa sira bali (ambang- kang) manèh, Ingsun iya bakal bali (aparing pidana) manèh,1415 lan Ingsun wus andadèkaké naraka mi- nangka pakunjaraning para kafir. 9 Sayekti Quran iki anuntun marang kang banget bener sarta awèh warta bubungah marang para angèstu kang padha anglakoni panggawé becik, yèn bakal padha olèh pituwas kang gedhé, 10 Wondéné para kang padha ora angèstu marang akhirat, Ingsun wus anyadhiyakaké siksa kang nglarani tumrap marang dhèwèké. RUKU' 2 Sadhéngah pandamel wonten wohipun 11, 12. Tiyang punika gagancangan dhateng awon. 13-15. Sasanggènipun awon punika boten kénging dipun lintiraken. 16, 17. Bangsa badhé linebur manawi murang krama. 18-22. Sadéngah tiyang punika angsal-angsalanipun inggih punapa ingkang dipun angkah. jaman dipun pandhegani déning Zérubbabél, pawingkingipun malih. Lah inggih punika lalampahan walik-grembyang ingkang kapangandikakaken ing ayat punika. tuwin makmuripun para titiyang Yahudi ing 1414. Ayat punika nerangaken risakipun ingkang kaping kalih padaleman suci déning titiyang Rum ingkang dipun pandhegani déning Titus. Sadaya wau ingkang nindakaken fihak mengsah, inggih mengsah saking fihak punapa kémawon, sarta boten pisan-pisan mengku teges bilih mengsah ingkang sampun naté ngrisak padaleman suci tumindak makaten malih ingkang kaping kalih. 1415. Punika magepokan kaliyan rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad ingkang tumrap para titiyang Israil ateges kaparingan kalonggaran malih ambangun awakipun, nanging para titiyang wau sami kapangandikanan manawi sami wangsul dhateng karisakan, piyambakipun sami badhé dipun dhawahi pidana malih. Nalika Kanjeng Nabi rawuh ing Madinah, ing sakawit titiyang Yahudi sami asikep rukun. Nanging saya dangu para titiyang wau saya asikep mengsahi, ngantos sami sekuton kaliyan mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi punapa, sarta damel paékan badhé anyédani panjenenganipun. Angsal-angsalanipun, para titiyang wau sami angsal pidana kados déné ingkang kasandhang ing sadèrèngipun. 761
762 Trah Israil 11 Manusa iku nyunyuwun ala kaya beneré kudu anyunyuwun iku pancèn becik, gawéné anggégé. lan manusa 12 Lan Ingsun wus andadèkaké wengi lan raina dadi tandha loro, tumuli Ingsun anyirnakaké tandha wengi1416 lan andadèkaké tandha raina dadi padhang, supaya sira padha angupaya lubèring papa- ringé Pangéranira lan supaya sira padha nyumurupana wilanganing taun sarta pétungan, lan samuba- rang iku wus Ingsun gawé terang awijang. angalungaké panggawéné siji-sijining manusa ana ing guluné1417 lan ing dina kiyamat Ingsun wetokaké marang dhèwèké (awujud) kitab, kang ginelar ngeblak; 13 Lan Ingsun 14 Wacanen kitabira, ing dina iki wis cukup jiwanira minangka juru pétung ingatasé sira.1417A 1416. Dalu punika minangka sanépanipun pepetenging kabodhoan lan kakafiran (mirsanana 344), déné icalipun dalu punika ateges kabodhoan badhé sirna sarta papadhanging Islam badhé dados lilintunipun. 1417. Thâir (wantahipun peksi) punika tegesipun tindakipun manusa. Inggih tindakipun manusa punika ingkang dipun kalungaken wonten ing guluning manusa (S. Msb, Q-LL). Kados pundi mila bukanipun déné tembung wau mengku teges makaten wau, saged dipun tingali saking gugontuhonipun bangsa Arab. Sampun kacara wonten ing kalanganipun bangsa Arab, awon lan saé punika dipun pethèk sarana peksi-peksi, inggih punika dipun tingali peksi wau mabur saking kajengipun piyambak punapa margi dipun gusah, maburipun manengen punapa mangiwa, utawi punapa terus kémawon minggah. Awawaton punika pandamel ingkang badhé dipun tindakaken kaanggep prayogi utawi boten prayogi. Inggih awit saking punika mila tembung wau lajeng ateges pandamel awon lan pandamel saé (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun teges wau sampun katerangaken déning péranganipun ingkang wekasan ayat punika sarta déning ayat candhakipun. Ayat punika amahyakaken piwulang ingkang mangka waton, bilih saben pandamel punika mesthi wonten tabetipun ingkang kelèt kaliyan manusa, sarta inggih tabeting pandamel punika ingkang bénjing dinten kiyamat badhé dados kitab ingkang ginelar. Dados anggènipun atilar tabet punika ingkang nama saben tindaking manusa kacathet, lan inggih tabet punika kitab cathetaning pandamelipun manusa. Dikalungaké ana ing gulu punika mengku teges kanthil boten kénging dipun pisah (Rz), dados punika ateges anjumenengaken angger-anggering sabab lan musabab, law of cause and effect, angger-angger saben tindak mesti wonten wohipun. 1417A. Kapèngetana, miturut ayat punika pangétangipun pandamelipun manusa bénjing ing dinten Juz XV
Surat 17 Sadhéngah pandamel wonten wohipun Ar. nganti 15 Sapa sing ngambah dalan iku kang bener, pangambahé makolèhi mung marang jiwané dhéwé, lan sapa sing atindak sasar, tindaké sasar iku mitunani iya mung marang (jiwané dhéwé) iku, lan sapa sing nyangga, iku ora bakal nyangga sasangganing li- yan,1418 Ingsun lan ora bakal aparing siksa kajaba yèn Ingsun wus anjumenengaké utusan.1419 16 Lan samangsa Ingsun arsa anglebur sawijining nagara, Ingsun andhawuhaké1420 paréntah Ingsun marang wongé kang uripé among- suka-pari-suka, ananging dhèwèké padha murang yakti; mulané kayektèn sabda iku tumiba marang kono, tumuli (nagara) iku Ingsun lebur kalawan lebur tumpur. kiyamat punika katindakaken déning manusa piyambak. Pratélan punika suka papadhang pétangan, wazn lan mîzân (7: 8; 55: 7) punika punapa; inggih punika anedahaken bilih sadaya wau boten sanès inggih gumelaripun ingkang kalayan sampurna tabeting pandamel ingkang katindakaken nalika ing gesang sapunika. 1418. Ayat punika ambrastha piwulang bab panebusing dosa. Sasanggèning dosa satunggaling tiyang boten saged yèn ta kasangkul ing tiyang sanès, awit kados déné ingkang sampun kapratélakaken ing ngajeng, tabeting pandamelipun saben tiyang punika dipun kanthilaken piyambakipun. Ingkang makaten wau laras sanget kaliyan angger-anggering kodrat. Ayat punika ugi boten cengkah kaliyan pangandika ing 29: 13: "Lan sayekti dhèwèké temen bakal nyangga momotané dhéwé sarta momotan liya kanthiné momotané," awit ingkang kapangandikakaken ing 29: 13 wau para titiyang ingkang nasaraken tiyang sanès, sampun samesthinipun manawi sami nyangga sasanggènipun piyambak lan sasanggèn anggènipun sampun nasaraken ing ngasanès; déné titiyang sanès wau mesthi inggih tanggel jawab ing kalepatanipun piyambak. Punapa tegesipun kang anyangga sasanggan kula aturi mirsani 951. 1419. Siksa ingkang dipun pangandikakaken punika siksa ingkang kadhawahaken minangka pidananing nerak angger-angger ingkang sampun kaparingaken; nanging ing sasampunipun angger- angger wau tumindak. Milanipun ing ngriki kasebutaken bilih tiyang punika anggènipun kasiksa samangsa sampun kadumugèn piwulangipun yakti lumantar satunggaling nabi. 1420. Pangandika punika asring dipun suraos kalayan boten leres. Allah boten teka andhawuhaken titiyang sami murang-yakti, awit sampun kasebutaken kanthi terang wonten ing 7: 28 "Allah ora maréntahaké panggawé nistha," sarta malih ing 16: 90 "Panjenengané anyegah ing laku nistha lan tindak dudu sarta pambaléla." Déné suraosipun ayat punika sampun terang, inggih punika: Allah paring dhawuh dhateng para titiyang wau supados sami nindakaken pandamel saé, inggih punika nuntun piyambakipun dhateng margi ingkang leres lumantar nabi-nabi-Nipun: nanging rèhning para titiyang wau sampun kelajeng sami remen gesang amongsuka-pari-suka, milanipun lajeng sami andaga ing dhawuh, sarta inggih awit saking punika para titiyang wau sami angsal pidana. 763
764 Ut. tinarima Trah Israil Juz XV 17 Lan wis pira baé bangsa sapungkuré Nuh kang wis Ingsun lebur! Lan Pangéranira iku wis cukup Waspada, Anguningani ma- rang kaluputaning para kawula-Né. 18 Sapa sing kapéngin kauripan donya iki, iku ing kono Ingsun anggelisaké apa sakapareng-Ingsun tumrap sapa-sapa kang Ingsun karsakaké, tumuli naraka Ingsun dadèkaké bagéané: dhèwèké bakal malebu mrono, diinakaké, dise- brataké. sing kapéngin akhirat sarta angarah iku kaya kuduning pangarahé sarta dhèwèké iku wong angèstu, lah iki, panga- rahé bakal pinaringan pituwas. 19 Lan sapa 20 Kabèh padha Ingsun pitu- lungi - iya sing siji lan iya sing sijiné - miyos saka lubèring Pangéranira, sarta lubèring Pangé- ranira iku ora winates. 21 Delengen, kapriyé anggon- Ingsun angluwihaké kang sawiji angungkuli kang sawijiné, lan temen akhirat iku luwih gedhé ing dalem papangkatan sarta luwih gedhé ing dalem kaluwihan. sira angadegaké sesembahan liya anyartani Allah, mundhak sira andhéprok cinacad, linirwakaké. 22 Lan aja RUKU' 3 Piwulang Budipakerti 23-25. Pangrengkuh saé dhateng bapa biyung. 26-30. Ambek saé dhateng tiyang kacingkrangan.
Surat 17 Piwulang budipakerti 23 Lan Pangéranira wus andha- wuhaké, supaya sira aja padha ngawula (sapa-sapaa) kajaba ing Panjenengané, sarta dibecik ma- loro.1421 rang wong Manawa salah sawijiné utawa sakaroné nyandhak umur tuwa, ana ing sira, lah aja sira angucap marang sakaroné (kayata) "Hus", sarta aja padha sira uring-uring, tuwin angucapa tembung kang mulya marang sakaroné. tuwanira 24 Lan di andhap asor marang sakaroné kalawan wilasa, sarta angucapa: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing wilasa dhateng sakalihipun, kados anggènipun angopèni kawula (kala kawula taksih) alit. a. 2194 25 Pangéranira iku luwih udani marang apa kang ana ing sajroning ati-atinira; manawa sira iku padha becik, lah sayekti Panjenengané iku Aparamartaa marang para kang tansah mratobat (marang Panjene- ngané). ar. lan 26 Lan wèwèha marang sanak apa beneré, mangkono uga (ma- rang) para miskin tuwin wong lalaku, sarta aja sira angecèh-ecèh kalawan pangebrèh. 27 Sayekti para ngebrèh sadulur-saduluring sétan, iku sarta 1421. Bekti dhateng tiyang sepuh kakalih punika dhawah angka kalih ing sasampunipun bekti ing Allah, jalaran sami-sami manusa ingkang ageng piyambak wewenangipun dhateng satunggaling tiyang punika namung tiyang sepuhipun kakalih. Langkung-langkung malih, ambangun turut dhateng tiyang sepuh kakalih punika wiji ingkang anukulaken pambangun turut dhateng panguwaosing praja ingkang apsah, inggih punika satunggaling kawajiban ingkang wigatos. Makaten wau samangsa laré-laré sami dipun mangertosaken dhateng piwulang punika. Inggih awit saking punika mila ambangun turut dhateng tiyang sepuh kakalih punika wonten ing dalem tatanan budipakerti Islam kagolongaken prakawis ingkang wigatos. 765
766 Trah Israil Juz XV sétan-sétan iku marang Pangérané ora weruh ing panarima.1422 (panjaluké) padha sira tulak karana (sira lagi) ngupaya wilasa saka Pangéranira kang sira ajap-ajap, lah padha sira calathonana tembung kang ma- nis.1423 28 Lan manawa 29 Lan aja sira ambanda tangan- ira ing gulunira sarta aja sira ngu- luraké nganti wudhar, mundhak sira (satemah) andhéprok cinacad, nalangsa,1424 Ut. nyumpi 30 Sayekti Pangéranira iku ang- luberaké rijeki marang sapa kang dadi kaparenging karsa-Né, sarta Panjenengané amaringi miturut taker; sayekti Panjenengané iku marang para kawula-Né Waspada, Angudanéni. RUKU' 4 Piwulang Budipakerti 31-33. Amejahi anak, lampah sèdhèng tuwin mejahi tiyang dipun awisi. 34. Rumeksa laré yatim sarta anetepi janji dipun dhawuhaken. 35. Kedah tansah ngangkah temen ing sabarang lampah. 36-38. Alus ing budi tuwin andhap asor dipun dhawuhaken. 39, 40. Manembah pangéran kathah dipun lepataken. 1422. punika tegesipun saduluré, mitrané, lan pandhèrèké sétan, suraosipun para atindak awon. Sareng-sareng kaliyan andhawuhaken dadana, Quran ugi andhawuhaken ngirid- irid, dados ateges andhawuhaken nganggé margi ingkang tengah-tengah. 1423. Ngajap-ajap wilasa saking Pangéran punika tegesipun ambetahaken nugrahanipun Pangéran, terangipun malih: boten gadhah punapa-punapa ingkang badhé dipun sukakaken dhateng tiyang miskin. Manawi kados makaten kawontenanipun, ginemipun kémawon ingkang alus, sampun ngantos nyenthok-nyenthok lan mungel kasar, temahan nadyan boten saged ngènthèngaken rekaosipun tiyang miskin, saboten-botenipun patrapipun dhateng tiyang miskin wau alus boten kasar. Satunggaling hadits pangandika Nabi ngandikakaken bilih ngucapaken satembung kémawon tetembungan manuhara dhateng sasamining tiyang, punika kalebet èwonipun pandamel dadana. 1424. Ambanda tangan ing gulu punika mengku teges kumed anggénipun nanjakaken bandanipun, déné ngulur tangan ngantos wudhar punika: brah-bréh ngantos nelas-nelasaken gadhahanipun. Ayat punika wigatos paring tatanan ingkang umum cara ingkang pundi ingkang kedah dipun anggé samangsa nanjakaken bandhanipun, sarta punika ateges andhawuhaken supados tiyang punika ngirid-irid.
Surat 17 Piwulang budipakerti 31 Lan aja sira padha matèni anak-anakira karana kuwatir ka- mlaratan; Ingsun aparing rijeki marang dhèwèké sarta marang sira (uga); sayekti, matèni dhèwèké iku kaluputan kang gedhé.1425 32 Lan aja sira padha cedhak- cedhak laku bandrèk, sayekti, iku tindak jember sarta dadalan ala.1426 33 Lan aja sira padha matèni wong, kang Allah anglarangi (yèn dipatènana), kajaba kalawan bener; lan sapa sing dipatèni kalawan lah sayekti Ingsun panganiaya, aparing wewenang marang ahli warisé; ananging aja dhèwèké amlangkah garising bebener ing dalem anggoné matèni; sayekti dhèwèké iku tinulungan.1427 34 Lan aja sira padha cedhak- cedhak bandhaning bocah yatim, kajaba kalawan tuju kang banget becik, nganti dhèwèké tumeka diwasané, sarta di padha tuhu ing janji; sayekti (sadhéngah) janji iku bakal tinakokaké. 1425. Ing antawisipun bangsa Arab wonten tata-cara mejahi anakipun èstri, awit tiyang èstri makaten boten saged tumut nindakaken paprangan kanggé ngupajiwa, kadosta anjarah rayah (Rz). Nagari-nagari Nasrani ingkang sampun majeng ing jaman samangké langkung ambetahaken piwulang punika katimbang lan bangsa Arab nalika jaman kabodhoan, awit saya dangu saya katingal ngaléla ing antawisipun bangsa wau remen matesi kathahing anakipun utawi malah ngantos nyures babar pisan turunipun, sanajan inggih saged ugi anggènipun nindakaken sadaya wau mawi lampah sanès, boten sarana anekak utawi mendhem laré gesang-gesangan. Sudaning cacahipun kelahiran wonten kalanganipun bangsa ingkang sampun majeng wau dados bukti ingkang cetha ing wontenipun tata-cara punika. 1426. Lah, punika piawon sanèsipun malih ingkang ngrebda sareng-sareng kaliyan tumuwuhing kamajengan jaman samangké. Quran boten namung ngawisi zina kémawon, nanging maréntahaken manusa sampun ngantos celak-celak kaliyan lampah zina, kadosta nebihi samukawis ingkang sakinten saged anggèndèng ing tiyang dhumawah dhateng piawon wau. 1427. Ayat punika boten cecengkahan kaliyan punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing 2: 178. Ukara ingkang mungel: dhèwèké tinulungan punika ambokmanawi kémawon mengku teges: pamaréntah wajib mitulungi piyambakipun sarana andadosaken tiyang ingkang dosa pejah karegem wonten ing panguwaosipun undhang-undhang, ahli waris boten nandukaken wawales sapurun-purun saking moganipun piyambak. 767
768 Trah Israil 35 Lan padha dikebak ing taker samangsané sira naker, sarta nrajua kalawan traju kang jejeg bener; mangkono iku luwih becik lan luwih utama wusanané. 36 Lan aja sira anut sabarang kang sira ora weruh;1428 sayekti, pangrungu lan pandeleng sarta ati, iku kabèh bakal dinangu tumrap prakara iku. 37 Lan aja sira lumaku ing bumi kalawan gumendhung, sayekti sira iku ora bisa ambelah bumi sarta ora bisa mapaki gunung mungguh ing dhuwuré. 38 Kabèh iku - alané - mungguh ing Pangéranira, sinengitan. 39 Iki èwoné barang kang kawe- dharaké Pangéranira marang sira kang arupa kawicaksanan, lan aja sira angedegaké sesembahan liya sisihaning Allah, mundhak sira ci- nemplungaké ing naraka, cinacad, sinebrataké. 40 Lah, apa ta Pangéranira ami- lanang-lanang lihaké sira anak sarta (Panjenengané piyambak) mundhut putra wadon-wadon sa- wenèhing para malaikat! Sayekti, sira iku temen padha angucapaké pangucap kang anggigirisi. 1428. Saupami dhawuh punika dipun tetepi punapa mesthinipun, yakti sawarnining pawartos babaratan lan raosan-raosan ingkang pating saruwing sumiyar wonten ing tengah-tengahing babrayan sirna sami sanalika, temahan kathah tiyang inggih jaler inggih èstri ingkang satemenipun boten lepat uwal saking rekaosing manah margi saking sumebaripun pawartos awon ingkang boten wonten watonipun. Ayat punika ugi ngawisi rembagan ingkang tanpa seserepan ingkang cetha, utawi nglahiraken pamanggih ingkang dèrèng kantenan leres-lepatipun. Saèstu, rahayu lan katentreman ingkang badhé pinanggih wonten ing tengah-tengahing babrayan, tur tebih saking sawarnining sasatron lan gegethingan, samangsa dhawuh punika dipun tetepi temenan. Juz XV
Surat 17 Para kafir saya andadra RUKU' 5 Para kafir saya andadra 41-47. Para kafir saya andadra anggènipun angemohi. 48-52. Sami maiben dhateng gesang ing delahan. 41 Sayekti temen Ingsun wus angambal-ambali ing sajroning Quran iki, supaya dhè- wèké padha élinga, ananging ora liya kajaba malah padha wuwuh ang pamaléngos.1429 (pépéling) a. 895 42 Calathua: Manawa ana sesem- bahan-sesembahan sisihané Panje- nengané kaya pangucapé dhèwèké, amasthi dhèwèké bakal padha bisa ngupaya dadalan marang Kang- Kagungan-kraton.a1430 43 Mahasuci Panjenengané sarta Mahaluhur, dhuwur nyamut-nyamut saka apa kang padha diucapaké. a. 46 44 Langit pipitua sarta bumi tuwin sapa kang ana ing kono padha mahasucèkaké ing Panjene- ngané: lan ora ana barang siji-sijia kang ora mahasucèkaké kalawan 1429. Sampun cetha karsaning Pangéran angambal-ambali bukti-bukti lan tandha-tandha yakti wonten ing Quran punika supados para titiyang wau sami purun mikir-mikir. Nanging saya kathah pèpènget ingkang dipun paringaken dhateng piyambakipun jebul inggih saya sanget anggènipun sami angemohi, dadosipun saben wonten dhawuh Quran ingkang énggal tumurun, boten dados pèpènget tumrap para titiyang wau, nanging malah dados jalaraning para titiyang wau saya angemohi. Inggih awit saking punika mila katembungaken: dhawuh wau mewahi anggènipun sami angemohi. Dados menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh énggal wau sanès sabab ingkang baku tumrap emohipun para titiyang wau, nanging namung murugaken para titiyang wau angsal wewahan barang ingkang dipun emohi. Punika ugi dados pasaksèn bilih katrangan ing 24 leres. 1430. Terangipun: yekti para titiyang wau saged menang kaliyan para Muslimin margi dipun biyantu déning sesembahan-sesembahanipun, awit para titiyang wau sami anggadhahi panganggep bilih sesembahan-sesembahanipun wau dados pantawis antawising piyambakipun kaliyan Allah; wangsul para Muslimin, margi sami angemohi brahala-brahala, dadosipun sami boten keparek ing Allah, milanipun tangèh lamun angsal pitulung saking Panjenenganipun anggèning badhé ngawonaken mengsah-mengsahipun. Utawi saged ugi ingkang dipun karsakaken ing pangandika punika piguna ruhani ingkang pinakolih ing manusa déning keparek ing Pangéran, inggih Tuking Kasucian. Saupami kapara nyata brahala-brahala punika murugaken para titiyang wau keparek ing Pangéran, yekti sampun rumiyin-rumiyin para manembah brahala wau sami tebih saking sawarnining jejember. 769
770 Trah Israil pangalembana-Né, ananging sira padha ora mangerti anggoné padha mahasucèkaké; sayekti Panjene- ngané iku Aris, Paramarta.1430A Ar. lan antarané 45 Lan samangsa sira maca Quran, Ingsun andokokaké aling- aling kang sinamar1431 ing anta- ranira lan para kang padha ora angèstu ing akhirat; 46 Lan Ingsun andokokaké tutup ing ati-atiné sarta ing kuping-kupingé, supaya dhèwèké padha ora mangerti (marang) iku, lan samangsa sira nyebut Pangé- ranira pribadi ing dalem Quran, padha angungkuraké gegeré saking pamalèngosé.1432 tindhih 47 Ingsun luwih wikan marang apa kang padha dirungokaké nali- 1430A. Ing ngriki kasebutaken bilih sagung bawana sami mahasucèkaken ing Allah. Tasbîh punika sami kaliyan tanzîh, jawinipun angundhangaken bilih Pangéran punika suci saking sawarnining cacad lan suci saking sawarnining ingkang nama baten suci, utawi saking sawarnining barang ingkang nyuda kaluhuran-Ipun (LL). Sampun tamtu kémawon ngundhangaken makaten wau boten kedah sarana lésan lan sarana tetembungan. Menggah ing sajatos-jatosipun gumantungipun sagung titah dhateng Ingkang-Nitahaken sarta boten sampurnanipun sagung titah wau, punika sampun dumunung mahasucèkaken lan mahaluhuraken dhateng Ingkang-Nitahaken. 1431. Aling-aling ingkang sinamar punika boten sanès inggih aling-aling ingkang dipun damel piyambak margi saking anggènipun sami angemohi, kados déné ingkang kapratélakaken kalayan cetha wonten ing ayat 41. Miturut ayat wau, Gusti Allah anurunaken Quran punika supados dados pèpènget tumrap para titiyang wau, nanging margi saking anggènipun sami angemohi, dadosipun ing antawisipun Quran lan piyambakipun lajeng wonten aling-alingipun. 1432. Saweg suraos ing pangandika kémawon sampun cekap kanggé nyingkiraken paham ingkang boten leres, ingkang amastani bilih ayat-ayat saminipun ayat punika mengku teges bilih tiyang ingkang sami angemohi Quran punika pancèn sampun tinamtu (pineksa) déning Pangéran Piyambak boten kénging boten kedah kados makaten. Leres, sampun boten wonten semang-semangipun malih kasebutaken bilih ingkang masang tutup wonten ing manah saha sumpel wonten ing kupingipun para kafir punika Allah, awit ingkang nyababaken sadaya barang punika manawi dipun tlusur andhokipun tamtu inggih dhateng Panjenenganipun. Nanging kados pundi dumadosipun tutup lan sumpel wau, wonten ing wekasanipun ayat punika ugi kasebutaken kalayan terang. Inggih punika: margi para titiyang wau mirengaken kémawon sami boten purun manawi wonten tiyang nyebut asmanipun Allah, sarta sami malèngos saking sabda-Nipun, mila ing wasananipun lajeng kasumpelan kupingipun lan katutupan manahipun. Allah ingkang masang sadaya wau, nanging anggèning Panjenenganipun masang wau margi saking kawontenaning manah saha kupingipun para tiyang wau piyambak. Bab punika langkung terang malih kasebutaken wonten ing 7: 179 makaten: "Dhèwèké padha duwé ati, iku ora dianggo mangertèni; lan padha duwé mripat, iku ora padha dianggo andeleng; lan padha duwé kuping, iku ora dianggo angrungokaké." Juz XV
Surat 17 Para kafir saya andadra Ut. kena ing kemayan kané dhèwèké padha ngrungokaké marang sira, lan nalikané padha wawan gunem dhedhemitan, tat- kala para atindak dudu padha calathu: Kowé iku ora liya kajaba mung manut marang wong lanang kang tanpa nalar. 48 Delengan, kapriyé anggoné padha ngupamakaké sira! Mulané dhèwèké padha sasar, satemah padha ora olèh dalan. 49 Lan dhèwèké padha calathu: Lah! apa manawa aku wis padha dadi balung sarta ajur abosok, apa iya bakal ditangèkaké temenan dadi titah anyar? 50 Calathua: dadia watu utawa wesi, Ar. dhadha- nira 51 Utawa sawijining titah kang angen-angenira tumrapé (bisané dadi urip)!1433 banget Ananging dhèwèké bakal padha calathu: Sapa sing bakal amba- lèkaké aku? Calathua: Kang-Nitah- aké sira sakawit biyèn. Éwadéné bakal padha anggèdhègaké sirahé marang sira sarta padha calathu: Bésuk kapan iku? Calathua: Bok- manawa iku wis cepak.1434 ing 1433. Bangsa Arab sami maiben ing wontenipun gesang sasampuning pejah déné ingkang minangka buktinipun: piyambakipun sami badhé sirna tanpa tilas, tangèh lamun yèn ta badhé dipun gesangaken malih. Para titiyang wau lajeng dipun paringi wangsulan bilih gesang sasampuning pejah mesthi badhé kalampahan, sanajan piyambakipun saged malih dados séla. Gesang ruhani ingkang sami dipun alami margi saking lalabetanipun Kanjeng Nabi, sanajan ta piyambakipun punika sami wangkot, saking wangkotipun ngantos "mèh kaya watu, utawa luwih atos manèh" (2: 74), punika dados bukti ingkang cetha wéla-wéla bilih pratélan ing ayat punika mesthi badhé kalampahan saèstu. 1434. Gèdhèg punika sasmita boten ngandel dhateng satunggaling barang. Dhawuh wangsulan ingkang mungel: Bokmanawa iku wis cepak punika ingkang dipun karsakaken gesang ruhani ingkang badhé dipun alami tanah Arab, ingkang sapunika saweg salebetipun dipun gesangaken malih lantaran Kanjeng Nabi, minangka pasaksèn ing wontenipun kiyamat ageng bénjing ing jaman akhir. Ayat candhakipun anerangaken langkung gamblang malih bab punika: tumuli sira bakal padha nyandikani kalawan pangalembana ing Panjenengané. Sadasa taun ing sasampunipun punika saindhenging tanah Arab gumer kumandhanging suwantenipun tiyang mumuji ing Pangéran. 771
772 Trah Israil Juz XV 52 Ing dinané Panjenengané animbali sira, tumuli sira bakal padha nyandikani kalawan panga- lembana ing Panjenengané, sarta sira bakal padha nyana, manawa pamanggonira mung sadhéla. RUKU' 6 Mesthi atemahan dipun siksa 53, 54. Para angèstu kedah manis dhateng para ingkang milawani. 55-60. Pidana dhateng murang yekti punika angger-anggering Pangéran. 53 Lan calathua marang para kawula-Ningsun, supaya padha calathua kang becik; sayekti sétan iku nyebar cocongkrahan ing anta- rané dhèwèké; sayekti sétan iku tumrapé marang manusa mungsuh kang cetha.1435 54 Pangéranira iku luwih udani marang sira; manawa dadi karsa- Né, Panjenengané aparing wilasa marang sira, utawa manawa dadi aparing karsané Panjenengané siksa ing sira; lan anggon-Ingsun angutus sira iku ora supaya sira dadi juru-ngreksa marang dhè- wèké.1436 1435. Ing dhawuh punika para Muslimin kadhawuhan ingkang alus samangsa wicantenan kaliyan para tiyang kafir. Dipun cariyosaken nalika para Muslimin sami wadul dhateng Kanjeng Nabi manawi sami dipun ungeli awon déning para menembah brahala, para Muslimin sami dipun dhawuhi ingkang alus lan dipun awisi males mungel awon (JB). Luhuring bubudèn kados ingkang kagelar wonten ing piwulang punika pranyata tanpa sama. Para angèstu tuwuk panganiaya ingkang sakalangkung wengis saking tanganipun para titiyang kafir, kalebet ugi dipun gugujeng lan dipun ungeli awon. Para kafir dèrèng marem namung dumugi samanten, milanipun sapunika lajeng wiwit tumindak badhé anyirnakaken Islam ingkang ngantos tapis. Suprandéné minangka wawalesipun panganiaya lan pangawon-awon wau sadaya, Islam andhawuhaken: Lan calathua marang para kawula-Ningsun (para Muslimin) supaya padha calathu kang becik. Punapa sababipun? Awit ingkang nukulaken pasulayan punika sétan (Tembung sétan punika asring mengku teges tukang damel wisuna). Kados sampun cetha pangandika punika mengku teges bilih pasulayan wau namung wonten ing jawi; golongan kakalih wau mesthi badhé manunggil malih. Utawi inggih saged ugi 'ibâdî wau ateges para mengsah (Rz), langkung-langkung para titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, tandhanipun pangandika candhakipun mawi nyebutaken Kanjeng Nabi Dawud lan kitab Zabur. Manawi makaten lajeng mengku suraos para mangsah kadhawuhan mantuni anggènipun sami ngawon-awon Islam, awit boten dangu malih mesthi sami badhé keduwung. 1436. Dipun pèngetana bilih ing ayat punika, boten prabéda lan ing panggènan sanès-sanèsipun,
Surat 17 Mesthi temahan dipun siksa 55 Lan Pangéranira iku luwih udani marang sapa-sapa kang ana lan ing sayekti temen Ingsun wus anda- dèkaké sawenèhing para nabi angung-kuli liyané,1437 lan Ingsun wis amaringi pustaka marang Dawud.a langit-langit lan bumi; a. 527 56 Calathua: Padha nyunyuwuna marang kang padha sira anggep, lan ora saliyané Panjenengané; bakal dhèwèké bisa ambirat riribed saka ing sira, lan ora (bakal bisa) ngelih. 57 Para kang padha disusuwuni, padha ngupaya lantaran marek marang Pangérané _ dhèwèké, endi sing luwih parek - sarta padha angarep-arep wilasa-Né; apa déné padha wedi siksané, sayekti, siksa- né Pangéranira iku barang kang kudu diwedèni.1438 ingkang kasebutaken ingkang makaten punika anedahaken bilih nugrahanipun Pangéran punika langkung katengen katimbang lan wawalesipun Pangéran. Awit saking punika para mengsah kaparingan langkung kathah pangajeng-ajengipun angsal nugraha katimbang lan ajrihipun dhateng pidana. langkung rumiyin nugraha, 1437. Manawi kapangandikakaken bilih sawenèh nabi kadamel ngungkuli sanèsipun, punika sampun mengku teges kaluhuranipun Kanjeng Nabi ngungkuli nabi sanès-sanèsipun. Déné wontenipun asmanipun Kanjeng Nabi Dawud kasebutaken kalayan mligi, awit kados déné ingkang kasebut ing Zabur, panjenenganipun nyuwun leburipun mengsah-mengsahipun, wangsul ayat kakalih ing nginggil wau anedahaken bilih Kanjeng Nabi kadhawuhan ingkang saé garapipun dhateng mengsah- mengsahipun. Déné panyuwunipun Kanjeng Nabi Dawud murih mengsah-mengsahipun sami kadhawahan laknat lan sami lebur, cekap kapethikaken saking Zabur sekedhik minangka conto: "Dhuh Allah, ...... untunipun ing cangkem mugi Tuwan rampali ...... sami dadosa ajèr kados toya ingkang ambalabar ...... lampahipun kadosa bekingking ingkang saya ajèr, sami kadosa lésaning tiyang èstri keluron ingkang boten ngantos aningali srengéngé" (Zabur 58: 6-8). "Tiyang cidra dursila punika sampun ngantos wonten ingkang Tuwan welasi" (Zabur 59: 6). "Sami kajireta sarana piyangkuhipun piyambak ....... sami katumpesa kalayan bebendu, katumpesa ngantos tapis" (Zabur 59: 13). 1438. Ingkang dipun karsakaken déning ayat punika saha ayat ingkang sampun punika sajakipun bab manembah para nabi, para tiyang suci tuwin para rabbi-rabbi (para pandhita Yahudi) ingkang katindakaken déning para titiyang Nasrani lan para titiyang Yahudi. Nalika nerangaken pangandika Para kang padha disusuwuni wau, JB mewahi katrangan makaten: kadosta para malaikat,Kanjeng Nabi 'Isa, ibunipun Kanjeng Nabi 'Isa lan 'Uzair. Sesembahan-sesembahan wau piyambak sami ngajeng-ajeng nugrahaning Pangéran lan ajrih pidananipun Pangéran. Satunggaling tiyang, punika saya keparek dhateng Pangéran, inggih saya ageng pangajeng-ajengipun dhateng nugrahaning Pangéran lan saya ageng ajrihipun dhateng pidananipun Pangéran. 773
774 Trah Israil 58 Lan sarupaning kutha, iku ora kena ora, masthi Ingsun lebur ing sadurungé dina kiyamat, utawa Ingsun siksa kalawan siksa kang keras; iku wus katulis ing sa- jroning Kitab.1439 Ut. tandha- tandha Ut. nampik 59 Lan ora ana kang bisa angalang-alangi Ingsun anurunaké timbalan-timbalan, kajaba déné iku wong biyèn-biyèn padha maido;1440 lan Ingsun wus amaringi unta wadon marang Tsamud - tandha kang melok - ananging dhèwèké padha atindak dudu sarana (matèni) iku; lan ora liya Ingsun anurunaké tandha-tandha iku kajaba supaya (wong-wong) padha wedia. 60 Lan nalikané Ingsun ngan- dika marang sira: Sayekti, Pangé- iku anglimputi marang ranira 1439. Punika sampun dados angger-angger, babading manusa suka pasaksèn ingkang cetha pratélan menggah ing kayektènipun. Padhukuhan-padhukuhan lan kitha-kitha ingkang reja kathah tiyangipun ing satunggaling jaman, punika patilasanipun jaman sanès ing sadèrèngipun. Angger-angger wau sampun tumindak wiwit ing jaman kina ngantos ing jaman sapunika ugi. Sang kala (jaman) tansah ngririsak padunungan lami, nanging inggih ngedegaken ingkang anyar grès minangka gegentosipun. 1440. Tiyang asring klèntu anggènipun nyuraos ayat punika. Nanging, boten prabéda lan ing panggènan sanès-sanèsipun kathah sanget, seling-serep wau tuwuh awit saking kirang titi utawi cupet ing panampi. Kados déné ingkang katerangaken ing 67, tembung âyat punika mengku teges warni kalih, timbalan utawi ayahan saha ateges tandha. Teges ingkang sapisan wau teges ingkang asring dipun anggé, kajawi manawi ing ngriku wonten pangandika ingkang anedahaken bilih teges ingkang angka kalih wau ingkang kedah dipun anggé. Rèhning ayahaning Pangéran punika mesthi dipun emohi ing sakawit, milanipun teges ingkang sapisan wau ingkang kénging dipun anggé tumrap ing pangandika punika; déné suraosipun: ingkang sakinten dados alangan lastantun tumuruning ayahanipun Pangéran dhateng turunan-turunan ingkang tansah gilir-gumantos, punika namung saprakawis, inggih punika anggènipun ayahan wau dipun emohi déning turunan ingkang sapisan. Nanging nalar ingkang makaten punika boten naté ngalang-alangi Pangéran anggènipun anurunaken ayahan dhateng turunan ingkang kantun-kantun. Inggih kados makaten punika ugi suraosipun, manawi teges satunggalipun ingkang kaserat wonten ing margin ingkang dipun anggé. Sampun cetha awéla-wéla manawi ayat punika boten anduwa tumurunipun tandha-tandha yakti, jalaran ayat punika winekasan kalayan pratélan bilih tandha yakti punika anggènipun katurunaken supados manusa sami ajrih. Sarta malih ayat candhakipun anetepaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang bilih nadyan sapunika ugi dhèwèké padha Ingsun wedèkaké, ingkang boten wonten sanès malih kajawi namung asarana anurunaken tandha-tandha yakti. Suraosipun sampun cetha: Manawa ana barang kang sakira bisa dadi alangan anggon-lngsun anurunaké tandha-tandha yakti, lah anggoné padha angemohi umat kang dhisik iku kang dadi alangan; nanging Ingsun tan pegat Mahaasih, sanajan sawijining umat angemohi tandha-tandha-yekti-Ningsun, ora alangan tumrap Ingsun anurunaké tandha-tandha-yekti-Ningsun marang turunan kang kari. Juz XV
Surat 17 Mesthi temahan dipun siksa manusa.1440A Lan ora liya, luyut kang Ingsun pintonaké marang sira iku, kajaba Ingsun dadèkaké coba tumrap para manusa,1441 mangkono uga wit kang kabendon1442 ing 1440A. Ihâthah, anglimputi, punika wonten ing Quran Suci kagemipun kalayan mengku raos ngregem kados badhé anglebur. Tembung manusa ing ngriki terang ateges para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi. Déné piweca punika wigatos amecakaken leburipun babar pisan para titiyang wau, inggih punika ingkang badhé kalampahan nalika bedhahipun nagari Makkah (Rz). 1441. Para mufassirin ingkang sapérangan kathah sami sarujuk bilih ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika mi'rajipun Kanjeng Nabi (Bkh, Rz), ingkang sampun aparing janji dhateng panjenenganipun bilih badhé manggih kabegjan (angsal damel kautusipun) kalayan ageng-agengan ing sasampunipun Hijrah, awit inggih kados makaten punika kedahipun nyuraos mi'raj punika (mirsanana 1410). Ing kalanganipun para ngulami wonten pasulayaning pamanggih, nalika Kanjeng Nabi mi'raj punika kalayan sariranipun wadhag punapa ruhani. Ingkang kathah sami nganggé pamanggih ingkang sapisan (wadhag), nanging ing antawisipun para ingkang ngugemi pamanggih ingkang angka kalih (ruhani), kalebet ugi para linangkung kadosta: Siti 'Aisyah lan sahabat Mu'awiyah. Awawaton sabda pangandikanipun Quran ingkang cetha pratéla punika, pamanggihipun tiyang ingkang sebagéan kathah wau kedah katulak, awit pangandika ingkang terang gamblang wau nyebutaken manawi mi'raj punika luyut kang Ingsun pintonaké marang sira. Asring kémawon Quran anyebutaken luyut tanpa mawi kasebutaken manawi punika luyut. Milanipun manawi Quran piyambak mangandikakaken kalayan ceplos manawi mi'raj punika luyut, lah inggih sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi punika pranyata luyut. Leres, pangandikanipun Kanjeng Nabi boten nerangaken luyut punapa sanès luyut, nanging gancaring cariyos nedahaken manawi punika luyut. Kadosta ing satunggaling hadits ingkang dipun riwayataken lumantar Syarik kasebutaken bilih malaikat ngrawuhi panjenengan- / ipun (Kanjeng Nabi) jawinipun: ing wengi liya nalika panggalihé mirsani lan nétrané saré nanging ora saré panggalihé. Ing wekasaning hadits wau wonten tetembunganipun makaten: jawinipun: panjenengané banjur wungu lan panjenengané ana ing masjidilharam (Padaleman Suci) (Bkh. kitabu Tauhid). Ing hadits sanèsipun malih katerangaken kawontenan ingkang dipun alami Kanjeng Nabi nalika mi'raj punika makaten jawinipun: nalika aku temenan ana panjenenganipun boten saré; panjenenganipun wonten ing salebeting kawontenan luyut lan sanès kawontenan supena, nanging inggih sanès mi'raj punika mi'raj wadhag. Nyata saèstu panjenenganipun kasowanaken dhateng Pangayunanipun Pangéran, sarta panjenenganipun kaparingan pirsa kaèlokan-kaèlokan adiluhung; nanging anggènipun kasowanaken wau kalayan sarira ruhani, sarta nalika panjenenganipun mirsani kaèlokan-kaèlokan wau kalayan nétra ruhani, dados boten teka ngagem sarira wadhag lan nétra wadhag, jalaran barang-barang bangsa ruhani, punika namung saged dipun tingali kalayan mripat ruhani. Sarta luyut wau mengku teges ingkang wigatos. Nalika panjenenganipun mirsani kawontenan wau sadaya, panjenenganipun saweg ngalami kawontenan, ingkang manawi manut panyawangipun manusa kalangkung déning apes; ing kala punika panjenenganipun kaparingan pirsa ingkang badhé dhateng. Para kabegjan ageng mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, kados adat sabenipun, boten ngandel dhateng luyut kados makaten wau, sarta anggugujeng panjenenganipun. ing kaanan antarané turu karo melèk. Menggah ing sajatos-jatosipun nyata ingkang badhé dipun panggih ing wekdal 1442. Wit ingkang dipun laknati punika wit zaqqûm (Rgh). Miturut Quran Suci saben pandamel saé punika wit saé lan saben pandamel awon punika wit awon. Tembung zaqqûm (ingkang tegesipun katerangaken wonten ing angka 2111) punika wonten sisifatanipun ingkang miyambaki, inggih punika kadadosan saking aksara kakalih ingkang wiwitan lan aksara ingkang wekasaning dalem ukara: . jawinipun Rasakna, satuhu kowé iku kang kinawasa, kang minulya, inggih punika ukara ingkang kagem mangandikani para ingkang wonten naraka (44: 49). Salah 775
776 Trah Israil Juz XV dalem Quran; lan dhèwèké padha Ingsun wedèkaké, éwadéné ora liya kajaba mung padha wuwuh pandaluyané kang abanget.* RUKU' 7 Panglawanipun sétan dhateng para tulus 61-65. Sétan anggènipun merangi manusa. 66-69. Tiyang punika manawi kataman riribed lajeng angidhep ing Allah. 70. Allah andadosaken manusa angungkuli titah sanès. a. 56 b. 57, 58 c. 862 61 Lan nalikané Ingsun ngan- dika marang para malaikat: Padha sumungkema marang Adama, tu- muli padha sumungkem, ananging iblis ora.b Unjuké: Punapa kawula sumungkem dhateng tiyang ing- kang Tuwan dadosaken saking lebu?c d. 84 62 Unjuké: Mugi Tuwan andu- nungaken ing kawula, punapa punika, ingkang Tuwan mulyak- aken angungkuli kawula? Manawi Tuwan kapareng anyumenèkaken kawula dumugi dinten kiyamat,d amasthi saèstu turunipun badhé kawula ingkang lebur, kajawi sakedhik. 63 Panjenengané ngandika: Lu- ngaa! Déné dhèwèké, endi kang padha manut sira, lah sayekti, naraka iku wawales (marang sira) sakanca, wawales kang ganep: satunggaling katranganipun wit ingkang dipun laknati, inggih punika dados cobi tumrap para kafir, andharanipun kasebutaken wonten ing 2111. Nanging wontenipun bab punika kapratélakaken wonten ing pangandika ngriki, punika wigatos kanggé nisihi katrangan bab luyut ingkang dipun alami Kanjeng Nabi, sarta kakalihipun punika sami déné mengku teges ingkang lebet. Luyutipun Kanjeng Nabi mengku teges kamenanganipun Kanjeng Nabi bénjing ing wekdal ingkang badhé dhateng sarta anyasmitani kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh Islam; wondéné pratélan ingkang kasebutaken wonten ing panggènan sanès, bilih wit zaqqûm punika tedhanipun para tiyang dosa (44: 43, 44), punika mengku piweca ingkang mecakaken leburipun mengsah-mengsahing Islam, wigatos mangandikani para tiyang dosa wau bilih piyambakipun sami kasadhiyanan tetedhan ingkang saged adamel pejah. Lah inggih piweca warni kalih punika ingkang dipun gugujeng déning para mengsah, awit saking punika dadosipun piweca-piweca punika cobi tumrap para titiyang wau. Dados, sampun cetha sanget punapa sababipun déné luyutipun Kanjeng Nabi lan pratélan bab wit ingkang dipun laknati kasebutaken dados satunggal. Kamenanganipun Islam kaliyan leburipun mengsah, punika prakawis warni kalih ingkang sasambetan rapet boten kénging pinisah.
Surat 17 Mesthi temahan dipun siksa 64 Lan dhèwèké padha cinthu- ngen, endi sing sira bisa, kalawan swara nira, lan sira disarosa nga- lahaké dhèwèké1443 kalawan jaja- ranan sarta dharat,1444 apa déné sira nyakuthonana dhèwèké ing dalem lan anak,1445 (prakara) bandha tuwin padha wènèhana kasaguhan; lan ora liya, sétan iku anggoné anyaguhi dhèwèké, kajaba mung apus-apus. 65 Sayekti, para kawula-Ningsun, iku sira ora duwé wisésa marang dhèwèké;1446 lan wis cukup Pangé- ranira iku minangka Pangayoman. 66 Pangéranira iku kang angla- kokaké prau ing sagara makolèhi ing sira, supaya sira padha ngu- paya lubèring paparing-É; sayekti Panjenengané iku marang sira pancèn asih. 1443. Ukara punika jawinipun: kakèhan gludhug kurang udan, inggih punika kanggé nembungaken tiyang jirih ingkang nantang-nantang nanging lajeng kèndel kémawon (LL). Sétan, ingkang ing ngriki kasamekaken kaliyan tiyang jirih, ingkang remen ngungasaken kakiyatanipun nanging sajatosipun namung sakedhik balanipun, sarta manawi wantun nglawan sawatawis, lajeng mundur palarasan. Miturut I'Ab sadhéngah ingkang ajak-ajak ambaléla ing Allah, punika sétan ingkang anguwuh-uwuh (JB). 1444. Wadyabalanipun sétan punika boten sanès inggih para titiyang ingkang sami anindakaken pandamel awon; tiyang ingkang rikat anggènipun dhateng awon kasanépakaken kados déné prajurit kakapalan, déné ingkang lumampah alon-alonan wonten ing margining awon kasanépakaken kaliyan prajurit dharat. Miturut JB, kapalipun sétan lan sukunipun sétan punika ateges sadhéngah tiyang nunumpak ingkang rikat lan tiyang ingkang lumampah dharat kalawan alon-alon wonten ing pandaga. 1445. Sétan nyakutoni bandha punika ateges samukawis ingkang katanjakaken kalayan boten ap- sah utawi ingkang anggènipun angsal boten kalayan apsah. Déné nyakuthoni anak punika nyasmitak- aken lampah bandrèk ingkang mahanani lairipun jabang bayi ingkang boten apsah (JB). Inggih margi saking punika déné ukara (4: 171), ingkang kanggé mangandikakaken Kanjeng Nabi 'Isa, punika déning sawenèh dipun jarwani ruh saking Allah, kalayan mengku teges bilih sétan boten nyakutoni wonten ing panjenenganipun; déné tegesipun ingkang bontos wigatos anucèkaken Siti Maryam saking pandalih zina saking fihakipun para titiyang Yahudi, kados déné ingkang kapangandikakaken ing Quran makaten: "Lan amarga saka anggoné angunèkaké Maryam kalawan pandalih kang gedhé" (4: 156). 1446. Kawula-Ningsun punika kedah dipun suraos sadaya tiyang, awit sétan piyambak angakeni "Lan ingatasé marang kowé aku ora duwé purba wisésa" (14: 22). Mirsanana 1308. 777
778 Trah Israil Ar. anggra- yang 67 Lan samangsa riribed ing sa- gara angenani sira, sarupané kang padha sira sambat-sebuti padha sirna kajaba Panjenengané; sa- mangsa Panjenengané wis anyala- metaké sira marang dharatan sira padha maléngos; lan manusa iku pancèn ora weruh ing panarima.1447 Ut. angasor- aké 68 Lah, apa ta sira rumasa san- tosa: (ora) bakal Panjenengané anyirnakaké sira ing talatah dara- tan. Utawa (ora) bakal Panjenenga- né anibakaké pidana ing sira?1448 Satemah sira ora bakal padha éntuk pangayoman tumrap marang sira. Ut. kafir 69 Utawa, apa sira padha rumasa santosa: (ora) bakal Panjenengané ing waktu séjé ambalèkaké sira ing kono, tumuli anekakaké angin ribut anempuh sira, banjur angèremaké sira, amarga saka anggon-ira ora weruh ing panarima? Satemah sira bakal padha ora éntuk réwang ang- lawan Ingsun ing dalem prakara iku.1449 1447. Gambaring wawatekanipun manusa ingkang jèbles, ingkang kapetha wonten ing ngriki punika. Wangsul dhateng Allah samangsa manggih kasusahan, nanging nyupèkaken Panjenenganipun samangsa sampun dipun wilujengaken. Sabda punika kapangandikakaken ing ngriki wigatos mangandikakaken pakartinipun para titiyang Quraisy, samangsa sami ketaman ing paceklik sami nyunyuwun dhateng Allah Pribadi supados sami kabirata saking rekaos, nanging samangsa sampun sami wilujeng saking kasusahan, lajeng sami wangsul dhateng brahala-brahala sesembahanipun. 1448. Hâshib punika tegesipun ingkang sakawit ingkang nyawataken séla, sarta punika ateges angin ageng ingkang saged ambuncang krikil (LL). Milanipun hâshib punika lajeng ateges siksa saking Allah (TA-LL). Tembung wau ugi kanggé anembungaken mendhung ingkang andhawahaken jawab woh. 1449. Ayat kakalih punika memèngeti para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, bilih nadyan ing sawatawis wekdal piyambakipun sami saged suminggah saking siksa, suprandéné boten wurung siksa wau inggih badhé andhawahi piyambakipun. Ing ngriki kasusahan punika dipun sanépakaken kaliyan saganten. Lésus ageng ingkang dipun pèpèngetaken wonten ing pangandika punika, pranyata niyup para titiyang wau wonten ing dharatan sarta mahanani wadyabala sadasa èwu jiwa ingkang sami ngepang wakul nagari Madinah sami lumajeng sasaran, inggih punika nalika perang ingkang winastan Prang Ahzab utawi Prang Sekuton (Ibnu Hisyam), ing kalanipun titiyang Quraisy sami nglurug perang kalayan ambekta sarayanipun sadaya, perlu kanggé anggecak Islam. Juz XV
Surat 17 Panglawan dhateng Kanjeng Nabi temen Ingsun wus amulyakaké para anak Adam ing sarta padha dharatan lan sagara tuwin padha Ingsun paringi arupa barang kang apik-angresepaké, apa déné padha Ingsun dadèkaké pinunjul linuwih angungkuli kèh-kèhé sabarang kang Ingsun titahaké. 70 Lan sayekti ingsun emot RUKU' 8 Panglawan dhateng Kanjeng Nabi 71, 71. Manusa punika badhénipun dipun tangèkaken miturut punapa pandamelipun. 73-75. Pambudidaya murih Kanjeng Nabi anglirwakaké ayahanipun kautus. 76, 77. Pam- budidaya ngésahaken panjenenganipun saking Makkah. Ut. kitabé 71 (Angélingana) dina anggon- Ingsun bakal animbali sarupaning umat kalawan pangarepé;1450 ing kono sapa sing diulungi kitabé kalawan tangan tengen, lah iku bakal padha maca kitabé lan ora bakal padha kinaniaya sathithik- thithika.1451 72 Lan sapa sing ana ing (kéné) iki wuta, ana ing akhirat dhèwèké iya bakal wuta, sarta banget sasar saka ing dalan.1452 1450. Suraosipun: para titiyang tulus sami tut wingking panuntun-panuntunipun ingkang tulus sarta tiyang duraka inggih sami badhé tut wingking panuntun-panuntunipun duraka. Tembung imâm (panuntun) ing ngriki kénging dipun jarwani mawi teges sanès-sanèsipun, kitab, nabi, syari'at (angger-angger), kitabing pandameL. Teges ingkang kantun piyambak punika ugi mathuk kanggé negesi tembung wau tumrap ing pangandika punika, awit lajenging pangandika mangandikakaken kitabing pandamel. Ing panggènan sanès Quran Suci ngandika makaten: Siji-sijining umat bakal padha diuwuh marang kitabé (45: 28). 1451. Kitab punika kitab ingkang kasebutaken wonten ing ayat 14, inggih punika wohing pandamel, ingkang bénjing ing dinten kiyamat badhé dipun gelar dhateng saben tiyang kalayan wujud ingkang awewèntèhan. 1452. Ayat punika suka ancer-ancer ingkang mangka pitedah dhateng kula sami, gesang naraka punika kados pundi lan kala punapa wiwitipun. Ing ayat punika kapangandikakaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, bilih para titiyang ingkang mutatuli dhateng yakti nalika wonten ing gesang sapunika punika, ing gesang sasampuning pejah inggih tetep wuta. Ingkang makaten punika anedahaken, sapisan bilih gesang naraka punika kawiwitan ing gesang sapunika punika kalayan wuta ruhani; kaping kalih, naraka ing gesang ing bénjing punika satunggaling wuta. Bab punika dipun kiyataken déning pangandika ing 57: 13, bilih para tiyang mukmin sami badhé angsal papadhang ing dinten wau, sarta para lamis sami badhé nedha dipun sukani papadhang saking para mukmin, nanging 779
780 Trah Israil Juz XV 73 Lan temen dhèwèké bakal padha angènggokaké sira1453 saka kang Ingsun wedharaké marang sira, amurih sira agawé-gawé ang- git ingatasé Ingsun saliyané iku, lan yèn mangkono masthi dhèwèké bakal padha angalap mitra marang sira. 74 Lan lamun oraa Ingsun wus aneguhaké sira, sayekti cepak te- men tumelungira marang dhèwèké sathithik: para lamis boten badhé angsal papadhang wau, sarta punika badhé minangka dados siksa tumrap piyambakipun. 1453. punika tegesipun mèh anindakaké iku tuwin ateges niyat nindakaké iku. Teges ingkang angka kalih ingkang kula anggé margi cocog kaliyan suraosing pangandika. Wondéné kados pundi kateranganipun teges ingkang angka kalih wau, mirsanana LL, ingkang anyebutaken waton saking Lth, M lan para ngulami sanès-sanèsipun wonten ing irah-irahan kaud. Jarwan kados anggènipun anjarwani Rodwell tuwin Palmer: dhèwèké mèh baé padha bisa ngapusi sira, sarta jarwan bangsanipun punika anggènipun anjarwani Salé, punika lepat sadaya, awit jarwan wau cengkah kaliyan pratélan ingkang kacetha wonten ing ayat sambetipun, ingkang mangandikakaken bilih Kanjeng Nabi sampun teguh teteg wonten ing margining yakti, sakedhik kémawon boten panjenenganipun tumiyung dhateng para titiyang wau. Para mufassir sami anggadhahi panganggep, bilih ingkang kasasmitakaken ing pangandika punika satunggaling lalampahan ingkang kalampahan ing Madinah, sampun let dangu ing sasampunipun surat punika kadhawuhaken. Kosokwangsulipun, wonten satunggaling lalampahan ingkang cetha lan kiyat waton-watonipun, ingkang langkung ceplos kaliyan pratélanipun ayat punika tuwin ayat sambetipun. Lalampahan wau inggih punika pambudidayanipun para titiyang Quraisy ing Makkah ambujuk Kanjeng Nabi, lan wangsulanipun Kanjeng Nabi ingkang tetep puguh anglenggahi yakti. Malah-malah para mufassir Nasrani ngantos kasdu mrusa pangandika punika, dipun suraos mangandikakaken anggènipun Kanjeng Nabi "nyalèwèng"; bab punika kula bicara wonten ing papanipun ingkang pantes (2382). Wondéné lalampahan ingkang miturut paham kula kasasmitakaken wonten ing pangandika punika, punika kacariyosaken wonten ing kitabipun Ibnu Hisyam. Para sesepuhipun titiyang Quraisy sami damel parepatan lan nyedhahi Kanjeng Nabi, wicantenipun dhateng Kanjeng Nabi piyambakipun sami sagah ngempalaken raja-brana kagem panjenenganipun, utawi ngangkat ratu panjenenganipun, manawi panjenenganipun ngèndelaken kémawon para ing sakajeng-kajengipun piyambak. Kanjeng Nabi maringi wangsulan bilih panjenenganipun boten ambetahaken sadaya wau, déné anggèning panjenenganipun ngajak ambucal margi ingkang awon, punika karana panjenenganipun mamrih kawilujenganipun para titiyang wau. Sadèrèngipun lalampahan wau inggih sampun naté wonten lalampahan sanès, inggih punika nalika para titiyang Quraisy sami ngintunaken utusan sowan dhateng Abu Thalib, ingkang paman Kanjeng Nabi. Utusan Quraisy nedha dhateng Abu Thalib supados piyambakipun ngrembagi Kanjeng Nabi sampun ngantos dipun lajeng-lajengaken anggènipun ngrembag brahala-brahalanipun titiyang Quraisy. Abu Thalib ngandika dhateng Kanjeng Nabi bilih panjenenganipun inggih sampun boten kuwaos ambélani Kanjeng Nabi lumawan para titiyang Quraisy. Wangsulanipun Kanjeng Nabi: "Saupami para titiyang wau nyèlèhaken surya wonten ing bau kula tengen lan rembulan wonten ing bau kula ingkang kiwa, mawi nedha dhateng kula supados kula nglirwakaken anggèn kula kautus, lah kula meksa boten badhé kèndel-kèndel ngantos manawi yakti punika sampun angsal kamenangan, utawi kula ingkang lebur atanpa tilas nalika andumugèkaken sedya wau." titiyang wau dalah brahala-brahalanipun
Surat 17 Panggorohan badhé sirna déning yakti 75 Yèn mangkono masthi sira bakal Ingsun icipaké (siksa) kang tikel ing urip iki sarta (siksa) kang tikel ing sawisé pati: tumuli ora bakal sira éntuk panulung anduwa Ingsun.1454 76 Lan temen dhèwèké padha niyat anundhung sira saka ing nagara, amurih dhèwèké bisa angetokaké sira saka ing kono, lan yèn mangkono, bakal pamanggoné sapungkurira ora liya kajaba mung sadhéla.1455 77 (Iki) laku(-Ningsun) tumrap para utusan-Ingsun kang wus Ingsun utus ing sadurungira, lan ora bakal sira mrangguli owah-owahan ing laku-Ningsun.1456 RUKU' 9 Panggorohan badhé sirna déning dhatengipun yakti 78-80. Kawontenanipun Kanjeng Nabi ingkang badhé kalampahan. 81. Barang dédé badhé sirna. 82. Quran Suci punika jampi. 83. Tiyang gumendhung nglokro. 84. Satunggal-tunggaling tiyang tumindak manut pamanggihipun. 78 Anjumenengna salat luming- siring srengéngé tumeka petenging 1454. Tembung idhan (yèn mangkono) punika wangsul dhateng wekasaning dhawuh ing ayat ingkang sampun. Ayat wau sampun anyethakaken bilih nadyan para mengsahipun Kanjeng Nabi ambudidaya ing sakatog-katogipun, Kanjeng Nabi tetep puguh boten naté tumiyung dhateng para mengsah wau ing sakedhik-kedhika. Nitik lalampahan ingkang kaandharaken ing nginggil, nyata makaten saèstu kawontenanipun. Saupami saèstu ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika bab anggènipun Kanjeng Nabi sampun "nyalèwèng," sabdanipun Quran wau inggih sampun andorakaken Kanjeng Nabi nyalèwèng, awit saupami inggih nyata nyalèwèng mesthi kadhawahan siksa ingkang tikel kalih, mangka nyatanipun boten naté kalampahan. 1455. Sareng para mengsah boten angsal damel anggènipun badhé damel nyalèwèngipun Kanjeng Nabi saking margining yakti, para lajeng sami angrencana badhé anundhung panjenenganipun, Sanajan ta ing sadèrèngipun para titiyang wau sampun sami kapangandikanan bilih: yèn mangkono, liripun manawi piyambakipun nundhung panjenenganipun saking Makkah, piyambak- ipun piyambak boten badhé dangu dudunung ing ngriku ing sapengkeripun Kanjeng Nabi. Piweca punika mecakaken badhé kamenanganipun Kanjeng Nabi wonten ing Makkah kalayan tetembungan ingkarg cetha wéla-wéla. tiyang wau 1456. Ing ngriki kasebutaken bilih sampun dados angger-anggering Pangéran, sintena ingkang nundhung nabinipun saking dalemipun, mesthi piyambakipun piyambak gentos badhé katumpes. Sarta angger-angger punika tumrap wonten ing prakawisipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. boten badhé éwah gingsir tumindakipun; makaten pangandikanipun ayat punika. 781
782 Trah Israil Juz XV wengi sarta wawacaning gagad bangun; sayekti wawacaning gagad bangun iku sineksèn.1457 79 Lan ing sapéranganing wengi atinggala iku, (dumunung wuwuhan) sajabaning wajibira; manawa-manawa Pangé- ranira bakal angunggahaké sira ing darajat kang pinahargya.1459 turu1458 karana 80 Lan munjuka: Pangéran ka- wula! mugi kawula Tuwan lebet- aken kalayan ingkang prayogi, saha mugi kawula Tuwan wedalaken kalawan medal ingkang prayogi, punapa déné mugi Tuwan aparing kakiyatan dhateng kawula saking ngarsa Tuwan minangka pitulung (dhateng kawula).1460 lumebet 81 Lan calathua: Barang yakti wis teka sarta barang dudu wis sirna; sayekti barang dudu iku (barang kang) masthi sirnané.1461 1457. Wiwit lingsiring surya dumugi seraping surya wonten wekdal kakalih kanggé sembahyang, inggih punika sembahyang dzuhr (luhur) lan sembahyang 'ashr (ngasar). Wiwit seraping surya dumugi wanci dalu wonten kalih malih, inggih punika sembahyang magrib lan sembahyang 'isya (ngisak), déné sembahyang ingkang kaping gangsal punika sembahyang ing wanci énjing uthuk-uthuk, ingkang ing ngriki kasebut Qurânu-l-fajr, jawinipun Quraning gagat-bangun utawi wacaning gagat-bangun. Dados ayat punika nyebutaken salat gangsal wekdal sadaya. 1458. Tahajjud punika karimbag saking tembung hajada, ingkang jawinipun turu ing wayah bengi, sarta ugi ateges melèk ing wayah bengi (LA-LL). Tembung kalawan iku, terangipun kalawan sembahyang karaketaken ing tembung wau, punika anedahaken bilih teges ingkang angka kalih ingkang kakarsakaken kagem wonten ing ngriki. Miturut istilah lslam tahajjud punika mesthi ateges sembahyang ingkang katindakaken sasampunipun tilem, limrahipun ing sasampunipun lingsir dalu. 1459. Punika ugi janji malih ingkang terang gamblang, bilih tiyang ingkang déning mengsah dipun angkah katundhung saking kitha padununganipun, tur ingkang kalangkung apes wau, badhé sinengkakaken ing ngaluhur anglenggahi kaluhuran lan kamulyan. Saya dangu saya ageng kamulyan lan kaluhuran ingkang dipun lenggahi Kanjeng Nabi, sarta tangèh lamun saged dipun kanthak- kanthakaken sapinten kamulyan lan kaluhuran ingkang dipun lenggahi Kanjeng Nabi bénjing ing dinten kiyamat. 1460. Lumebet punika lumebet dhateng panggènan ingkang énggal, inggih punika kitha Madinah, ing sasampunipun Hijrah, déné medal punika Hijrah saking Makkah (JB, Kf). 1461. Ing ngriki kapangandikakaken rawuhipun Kanjeng Nabi kados déné rawuhing Yakti, cocog kaliyan piweca ing Yuhanan 16: 13 bab rawuhipun "Rohing Kayektèn" ingkang anuntun ing manusa dhateng kasampurnaning kayektèn: "Nanging sarawuhé kang kasebut mau, yaiku Rohing Kayektèn, iku bakal dadi panuntunmu marang sajroning kasampurnané kayektèn. Déné mungguh pamangsité iku
Surat 17 Quran punika pangéram-éram 82 Lan Ingsun anurunaké Quran barang kang minangka tamba sarta wilasa tumrap para angèstu, lan iku ora liya kajaba amuwuhi kasang- saraning para atindak dudu.1462 Ar. angi- nger lam- bungé Ar. riribed anggepok dhèwèké 83 Lan samangsa Ingsun aparing nugraha marang manusa, iki (banjur) mlèngos sarta gumedhé, lan samangsa ketaman riribed, nglokro. 84 Calathua: Siji-sijining wong kang tumindak manut panemuné dhéwé-dhéwé; ananging Pangéran- ira iku luwih udani marang sapa- sapa kang luwih bener anggoné ketuntun ngambah dalan.1463 RUKU' 10 Quran Suci punika pangéram-éram ingkang angédab-édabi 85-87. Quran Suci punika wedharing sabdanipun Pangéran. 88, 89. Anggènipun tanpa timbang. 90-93. Éwah-éwahan ingkang dipun wecakaken badhé kelampahan saking sakedhik. bakal ora ana kang saka karsané piyambak, mung apa sapamiyarsané iku kang bakal diwangsitaké, sarta kowé diparingi sumurup kaanan ing bésuké." Ing sapengkeripun Kanjeng Nabi 'Isa boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang rawuhipun ing donya anjagi ungeling piweca wau kajawi Kanjeng Nabi Muhammad saw. Wonten ing salah satunggaling surat ingkang sepuh-sepuh Quran Suci mangandikakaken panjenenganipun makaten: "Iya ora dhèwèké iku calathu metu saka pépénginané; ora liya iku kajaba wedharing sabda kang winahyakaké" (53: 3, 4). Sarta inggih panjenenganipun punika ingkang sampun anedahaken barang-barang ingkang badhé dhateng; piweca-piwecanipun dados pasaksèn ingkang cetha ing kayektènipun Kanjeng Nabi. Lan malih, inggih panjenenganipun punika ingkang angundhangaken bilih sariranipun punika yakti ingkang badhé dhateng. Sirnaning panggorohan saking tanah Arab nalika jaman sugengipun, ambuktèkaken kayektèning pangakenipun. Ing pangandika punika sirnaning panggorohan kapangandikakaken mawi fi'il madli (tembung kriya ingkang anedahaken wekdal ingkang sampun kalampahan). Ingkang makaten punika mengku karsa bilih ingkang kapangandikakaken punika sampun yakin mesthi badhé kelampahan saèstu. Panggorohan sirna babar pisan saking Makkah nalika Kanjeng Nabi rawuh malih mriku kalayan angsal kamenangan; nalika Padaleman Suci dipun sucèni saking sawarnining brahala, Kanjeng Nabi maos ayat punika, barang yakti wus teka sarta barang dudu wus sirna (Bkh); ingkang makaten punika anedahaken bilih Kanjeng Nabi anggènipun nyuraos ayat wau mengku piweca ingkang mecakaken kamenangan ing Makkah. 1462. Awit, margi saking anggènipun sami angemohi Quran, piyambakipun nama angemohi usadaning mamalanipun saha kécalan nugraha ingkang kaparingaken lantaran Quran Suci. 1463. Milanipun Panjenenganipun badhé adamel cetha sarana anyilahaken antawisipun tiyang tulus lan tiyang dursila. 783
784 Trah Israil Juz XV Ut. ruh Ut. ruh 85 Lan dhèwèké padha takon marang sira prakara wewedharing sabda.1464 Calathua: Wewedharing sabda iku saka dhawuhing Pangé- ranku, sarta kawruh kang diparing- aké sira iku ora liya kajaba mung sathithik. 86 Lan manawa Ingsun angar- sakna, amasthi Ingsun pundhut apa kang wus Ingsun wedharaké marang sira, tumuli, atas prakara iku, ora bakal sira éntuk kakawal meksa marang Ingsun,1465 87 Kajaba manawa ana wilasa saka Pangéranira _ sayekti, lubèring paparing-É marang sira iku gedhé. Ar. dadi panulung 88 Calathua: Manawa manusa lan jin padha sayuk agolong, perlu arep anganani sapadhané Quran iki, ora bakal padha bisa anganani sapadhané iku, sanajan siji marang sijiné padha tulung-tinulung.1466 Ut. angge- nahaké Ut. sarupa Ut. katera- ngan 89 Lan sayekti, ing dalem Quran iki, temen Ingsun wus angambal- ambali sarupaning bukti,1467 éwa- déné akèh-akèhé manusa padha ora nyandikani, balik padha angemohi. 1464. Katranganipun tembung ruh, ingkang jawinipun ilham utawi wahyu, mirsanana 653. Prakawis ingkang karembag wonten ayat punika tuwin wonten ing ayat-ayat nginggilipun lan ngandhapipun, punika Quran; dados suraosing pangandika anedahaken kalayan terang bilih ingkang dipun pitakèkaken déning para titiyang kafir punika sanès bab jiwaning manusa, ingkang tembungipun ingkang trep nafs, nanging bab Quran, inggih punika prakawis wahyu (wedharing Sabda). 1465. Terangipun: saupama Ingsun angarsakna mundhut iku, yakti ora ana sawiji apa kang bisa ambalékaké iku marang sira, kang iya dadi kakawalira lumawan Ingsun. 1466. Katrangan bab Quran Suci atanpa sama, mirsanana 36. Perlu dipun pèngeti bilih ing antawisipun kawan panggènan ingkang nyebutaken panantang dhateng para kafir supados sami damel saminipun dhawuh Quran, namung sapanggènan punika ingkang mangandikakaken jinn lan manusa sareng. Ing panggènan sanès boten wonten ingkang nyebutaken jinn, nanging syuhadâ', utawi para panuntun ingkang kasebutaken. Tembung jinni (manawi kathah jinn) punika wonten ing basa Arab tenaga dipun anggé kalayan mengku sakatog-katogipun, kados déné anggènipun negesi Tabrizi nalika anggancaraken Ham: Dados, manawi ayat punika dipun suraos sasarengan kaliyan ayat sanès-sanèsipun ingkang nunggil maksud, terang tumandang kalayan ingkang manawi tiyang teges 1467. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 17 Quran punika pangéram-éram 90 Sarta padha calathu: Ora pisan aku bakal ngandel marang kowé, kajaba manawa kowé wis angudalaké umbul saka ing bumi makolèhi marang aku kabèh:1468 91 Utawa (manawa) kowé (wis) duwé kebon kurma lan anggur, banjur ing jeroné koilèni kali-kali pating sarèwèh. 92 Utawa (manawa) kowé (wis) angruntuhaké langit marang aku apecah-pecah, kaya jarému, utawa anekakaké Allah lan para malaikat adu-arep (karo aku kéné): 93 Utawa (manawa) kowé (wis) duwé omah emas, utawa (manawa) kowé (wis) munggah ing langit, lan aku ora bakal padha ngandel ing munggahmu, kajaba manawa kowé wis anurunaké kitab marang aku kang bakal padha dak waca. Calathua: Mahasuci Pangéranku! Kapriyé, aku iki rak mung uwong baé, dadi utusan?1469 manawi tembung jinn ing ayat ngriki mengku teges ingkang sami kaliyan tembung syuhadâ', ing ayat sanès-sanèsipun. Ingkang makaten punika suka pancasan ingkang angrampungi, bilih tembung jinn punika wonten ing Quran kagem nembungaken tiyang ingkang remen awon. 1467. Matsal punika sami kaliyan washf (Rgh), dados katranganipun satunggaling barang punika kénging winastan matsal-ipun barang wau, nanging anggènipun ateges "katrangan" punika ingkang asring sarana nandhing-nandhing utawi sanépa. Ing ngriki kapangandikakaken, bilih sadaya ingkang murugaken karaharjaning manusa menggahing ruhani lan menggahing budipakerti kapratélakaken sadaya wonten ing Quran Suci. 1468. Tandha-tandha-yekti ingkang kasuwun wonten ing ayat punika tuwin wonten ing ayat titiga candhakipun, punika gagayutan kaliyan janji-janji tumrap para tiyang tulus tuwin pangancam badhé dhumawahing siksa tumrap para tiyang duraka, ingkang kapangandikakaken wonten ing Quran. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih sadaya wau kanyataan saèstu wahananipun ing salebeting jamanipun para titiyang wau. Taman-taman ingkang wonten toyanipun mancur kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi tuwin pandhèrèkipun nalika para Muslimin angsal kamenangan wonten ing tanah Mesopotamia. Langit tumurun andhawahi para titiyang ingkang sami angemohi, kalayan awujud paceklik lan kasusahan warni-warni. Para malaikat tumurun wonten ing paprangan-paprangan lan adamel karisakan ageng wonten tengah-tengahipun para titiyang wau. Ing wekasanipun kaluhuran miwah kamulyanipun Pangéran gumelar kalayan cetha nalika kamenangan ing Makkah inggih punika ingkang katembungaken rawuhipun Allah. Minggah dhateng langit inggih kalampahan, sarta Kanjeng Nabi ngampil kitab ngrawuhi para titiyang wau. Nanging sadaya wau kalampahanipun kalayan sarenti, laras kaliyan angger-anggeripun Pangéran ingkang tumrap para utusan. 1469. Wangsulan dhateng sadaya panyuwunipun para kafir wau, inggih punika: Kanjeng Nabi 785
786 Trah Israil RUKU' 11 Santolan sepélé 94-96. Punapa déné sami anebihi. 97-100. Wawales punika sampun samasthinipun. 94 Lan ora ana kang ngalangi manusa padha arep angèstu, nali- kané tuntunan wis anekani dhè- wèké, kajaba déné padha calathu: Apa iya Allah iku anjumenengaké manusa dadi utusan?* 95 Calathua: Saupama ing bumi iki kang manggon, padha lumaku, Ingsun para malaikat, amasthi anurunaké para malaikat marang dhèwèké saka ing langit minangka utusan. Ar. lan an- tarané 96 Calathua: Wis cukup Allah iku minangka saksi antarané aku lan kowé; sayekti Panjenengané iku marang kawula-Né waspada, Uninga. Ar. lah dhèwèké a. 1297, 1312 sapa kang dituntun déning Allah, iku kang nurut dalan bener, sarta sapa sing kasasaraké,a lah ora bakal sira éntuk panjaga tumrap marang dhèwèké saliyané Panjenengané; lan Ingsun bakal angimpun dhèwèké ing dina kiya- mat, atas rai-rainé, wuta sarta bisu tuwin tuli; padunungané naraka; saben-saben iku sirep, dhèwèké bakal Ingsun wuwuhi mulad- muladé. 97 Lan punika manusa utusan; suraosipun: sadaya piweca ingkang kawecakaken ing babagan kabegjan ageng ingkang badhé kagayuh ing wekdal ingkang badhé dhateng utawi leburipun sadaya mengsah- mengsahipun, badhé kanyataan wahananipun kalayan sarenti sarta ing salebeting jamanipun para titiyang wau, sarta malih manut cara ingkang sampun tumindak tumrap kanyataaning wahananipun sadaya piweca, inggih punika manut angger-anggering Pangéran ing bab kanyataaning wahananipun piweca-piweca ingkang tumrap para utusan sanès-sanèsipun ingkang ugi manusa. Juz XV
Surat 17 Katandhing pèpèngetipun Kanjeng Nabi Musa 98 Iki wawalesé déning anggoné padha timbalan- timbalan-Ingsun karo calathu: Apa iya, manawa aku wis padha dadi balung lan remukan ajur, apa iya aku padha ditangèkaké temenan dadi titah kang anyar? angafiri ing 99 Apa ta padha ora nimbang- nimbang, manawa Allah, kang wus nitahaké langit-langit lan bumi, iku kawasa yèn ta anitahna papadhané dhèwèké? Lan Panjenengané wus anamtu wawangen mangsa tumrap dhèwèké, kang ing kana wis ora ana semang-semangé; ananging para atindak dudu padha ora anginggihi, balik padha angemohi. 100 Calathua: Upama kowé iku anguwasanana gedhong wilasaning Pangéranku, amasthi (iku) ko- pèpèt, déning kuwatir (manawa) metu, iku pancèn kumed. lan manusa RUKU' 12 Katandhing kalayan pèpèngeting Nabi Musa 101-103. Pèpèngetipun Nabi Musa. 104. Para turun Israil adudunung sarta wusana- nipun dipun pidana. 105-111. Quran Suci aparing pèpènget ingkang kados makaten. 101 Lan sayekti temen Ingsun wus amaringi Musa tandha kang terang sanga;1470 mulané para turun Israil takonana nalika padha ditekani dhèwèké, banjur calathu Fir'aun marang dhèwèké: Sayekti aku iki o, Musa, ngira, manawa kowé iku wong kang kailangan akal. 1470. Pasaksèn sanga punika paprincènipun kasebutaken wonten ing 935. Ing ngriku katerangaken bilih sanga wau cocog kaliyan pasaksèn ingkang kasebut ing serat Pangentasan. Pasaksèn-pasaksèn wau inggih punika teken, asta ingkang mancorong, mangsa bethatan, risakipun wowohan, pepejah, walang, tengu, kodok lan rah. 787
788 Trah Israil 102 Calathuné: Saèstu paduka punika uninga, bilih boten wonten ingkang nurunaken punika mi- nangka bukti ingkang cetha kajawi Pangéraning langit-langit lan bumi, sarta saèstu kula punika, o, (raja) Fir'aun, nginten manawi paduka badhé dhumawah ing karisakan. 103 Tumuli, karepé, arep padha dilebur saka ing bumi, ananging dhèwèké Ingsun kèlem dalah sa- kanthiné kabèh;1471 104 Lan sapungkuré dhèwèké Ingsun ngandika marang para turun israil: Padha manggona ana ing nagara;1472 ananging nalika janji kang wekasan wus tumeka, sira kabèh padha Ingsun gu- lung.1473 105 Lan kalawan yakti anggon Ingsun anurunaké iku, sarta kala- wan yakti anggoné tumurun; lan ora liya, Ingsun angutus ing sira iku kajaba minangka juru-martani bubungah sarta juru-pépéling.1474 106 Lan yaiku Quran, kang saka anggon-Ingsun anurunaké sapérangan-sapérangan, supaya iku sira wacakna marang para manusa 1471. Istafazzahû punika jawinipun nundhung, sarta ugi ateges ngapusi ngantos adamel karisakan dhateng ingkang dipun apusi, tuwin ateges mejahi (TA-LL). Al-ardl ing ngriki ateges lumahing bumi, dados boten ateges tanah Mesir. 1472. Bumi ing ngriki ateges tanah ingkang dipun janjèkaken dhateng titiyang Israil. Kanjeng Nabi Musa nedha palilahipun raja Fir'aun supados titiyang Israil dipun lilani késah saking Mesir, punika sedyanipun inggih badhé dipun enggènaken ing tanah ingkang kajanjèkaken wau. 1473. Janji ingkang kantun ing ngriki, inggih punika janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa bab badhé jumenengipun nabi sanès ingkang kados panjenenganipun. Bab punika kabuktèn saking pratélan ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat candhakipun bab tumuruning Quran ingkang tumurun kalayan yakti, terangipun: ingkang nocogi kaliyan janji ingkang saèstu. Titiyang Israil kagulung, punika mengku teges badhé sumingkir lajeng kagentosan ing umat sanès. 1474. Allah anurunaken Quran kalayan yakti, punika mengku teges bilih anggèn-Ipun anurunaken Quran wau anocogi kaliyan piweca-piweca ingkang sampun kasabdakaken lumantar lisaning nabi-nabi-Nipun. Déné tumurun (rawuh) kalayan yakti mengku teges Quran nyata anocogi wahananing piweca-piweca wau sadaya. Juz XV
Surat 17 Katandhing pèpèngetipun Kanjeng Nabi Musa 789 kalawan sarenti, lan Ingsun wus anurunaké iku kalawan tumurun saka sathithik. Ar. jang- guté 107 Calathua: Padha angèstua marang iku utawa aja padha angès- tu; sayekti, para kang padha sinu- ngan kawruh ing sadurungé iku, padha anjungkel mukané, sumung- kem, samangsa iku diwacakaké marang dhèwèké. 108 Sarta padha calathu: Maha- suci Pangéran kawula! saèstu, jan- jinipun Pangéran kawula, yektos kalampahan.1475 Ar. jang- guté a. 978 109 Sarta padha tumiba anjung- kel mukané kalawan nangis, tuwin padha wuwuh-wuwuh konjemé.a 110 Calathua: Padha anyunyu- wuna ing Allah utawa padha nyunyuwuna ing Ar-Rahman;1476 iya asma sing endi baé anggonmu nyebut (Panjenengané), Panjene- ngané iku kagungan asma kang becik-becik; sarta aja anyerokaké 1475. Janji ingkang kapangandikakaken ing ngriki, punika sampun terang janji ingkang kaparingaken dhateng para nabi ingkang sampun-sampun, bab badhé rawuhipun Kanjeng Nabi. Ngilmu ing ayat ingkang sampun, punika ugi ateges ngilmuning piweca-piweca. 1476. Asma Rahmân ingkang jawinipun Pangéran Ingkang-Mahamurah punika sajakipun boten dipun remeni déning titiyang Arab. Ngantos nalika jaman pedhamèn ing Hudaibiyah titiyang Arab sami kawratan amigunakaken asma wau, inggih punika nalika Bagéndha 'Ali badhé nyerat: para titiyang Quraisy boten sami sarujuk lan puguh nedha serat prajanjian ingkang dipun wiwiti mawi tetembungan Para titiyang Nasrani ugi boten wanuh manawi Allah punika Rahmân, awit sifat rahmâniyah makaten mengku teges bilih Allah kapareng matedhakaken sih dhateng titahipun kalayan lalahanan, liripun titah boten mawi nindakaken punapa-punapa ingkang murugaken pantes angsal sih wau. Wangsul piwulang Nasrani bab panebusirg dosa, punika adhadhasar pangandel bilih Allah boten karsa matedhakaken sih dhateng titah-Ipun, awit Panjenenganipun kedah anglenggahi adil. Makaten punika lepat ingkang tuwuh saking kalèntuning paham, bilih Allah boten saged Adil sasarengan kaliyan Mahaasih. Leres, sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi namung juru-kukum limrah boten saged (boten kénging) mintonaken sih; nanging Allah punika sanginggilipun juru-kukum. Panjenenganipun juru-kukum, milanipun boten saged Panjenenganipun boten anglenggahi adil; nanging Panjenenganipun punika ugi Gusti, milanipun dhateng para tiyang dosa Panjenenganipun punika Mahaasih. Welas asih punika boten teka sami kaliyan boten adil.
790 Trah Israil salatira tuwin aja kolirihaké ne- men, lan golèka dalan saantarané iki.1477 111 Lan calathua: Sadaya pa- ngalembana kagunganipun Allah, ingkang boten angalap putra, sarta ingkang boten kagungan sakutu ing tuwin salebeting kraton, ingkang boten mawi kagungan panulung ingkang milujengaken Panjenenganipun saking asor; lan anyebuta Mahaagung-É, kalawan panyungga-nyungga (ing Panjene- ngané). 1477. Wonten lampah keladuk warni kalih tumrap anindakaken sembahyang, inggih punika kalayan suwanten ingkang sora anggènipun angucapaken panyuwun lan boten kumecap babar pisan lan lisanipun, kados déné ingkang katindakaken déning sawenèh tiyang, margi anggadhahi panganggep bilih Allah anguningani punapa ingkang kumrenteg wonten ing manahipun. Para Muslimin kadhawuhan nganggé margi ingkang tengah-tengah ing saantawisipun lampah keladuk warni kalih wau. ____________ Juz XV
SURAT 18 AL-KAHF (Guwa) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (12 ruku', 110 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pèpènget dhateng titiyang Nasrani. Ruku' 2, 3. Ingkang sami manggèn ing guwa. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Ruku' 7. Ruku' 8. Ruku' 9, 10. Lalananipun Kanjeng Nabi Musa ngupados kawruh. Ruku' 11. Ruku' 12. Bangsa-bangsa Nasrani. Quran Suci minangka tuntunan. Sanépa. Ingkang sami kalepatan dipun pancasi pangadilan. Sami tanpa daya. Pèpènget dipun lirwakaken. Ingkang-Asingat-kalih tuwin Ya'juj lan Ma'juj. Namanipun Nitik pathinipun ingkang kasebut ing nginggil wau, tétéla ing sagemblengipun surat punika ngrembag agami Nasrani tuwin bangsa-bangsa Nasrani. Ingkang makaten punika boten namung kabuktèn, manawi kawaos ingkang premati, langkung-langkung ruku' ingkang wiwitan piyambak saha ingkang wingking piyambak ing surat punika, nanging ugi wonten hadits ingkang nerangaken bilih Kanjeng Nabi naté ngandika bilih sadasa ayat ingkang wiwitan, miturut riwayat sanès sadasa ayat ingkang pungkasan, punika dipun waosa kanggé rumeksa saking fitnahipun jaman akhir ingkang sakalangkung anggigirisi. Manawi makaten punapa sababipun déné surat punika kanamakaken Guwa? Nyatanipun, "guwa" punika kathah lalabetanipun tumrap tuwuh saha majeng-majengipun agami Nasrani, jalaran sifatipun ingkang amiyambaki agami Nasrani wau, ing dalem babadipun ingkang wiwitan, punika pranatan kapandhitan, ingkang tumindakipun ambetahaken sanget panggènan ingkang sepen-sepen kados déné guwa punapa punika. Dalasan cariyosipun Ashâbu-l-kahfi (ingkang sami manggèn ing guwa), punika inggih kénging dipun werdèni kados déné cariyosipun agami Nasrani, awit kawontenanipun agami Nasrani ing sakawit punika kawontenan manggèn wonten ing guwa, mempen ing asepi, boten sasambetan kaliyan manusa, nanging kawontenanipun ing pawingkingipun kosok- wangsul blejed, ngantos kaladukanipun, para pandhèrèkipun agami wau ing sapunika sami mempeng ngetog nelasaken karosanipun muhung kanggé ngoyak saéning kawontenanipun dunyawi, nyingkur babar pisan dhateng akhirat. Dados para titiyang wau nama ngambah margi ingkang kosokwangsul blejed kaliyan margi ingkang dipun ambah déning para Bapa-babuning Nasrani jaman wiwitan. Lah inggih awit saking punika mila surat punika, ingkang kénging winastan nyariyosaken sadaya lalampahanipun agami Nasrani, wonten ing wiwitanipun ngrembag sasambetanipun agami Nasrani kaliyan guwa, inggih punika kaliyan tatananipun kapandhitan, sarta wonten ing wekasanipun ngrembag pakaryanipun dunyawi agami Nasrani, ing pawingkingipun. Kawontenan warni kalih punika kasasmitakaken wonten ing jujuluk Ashâbu-l-kahfi wa-r-raqîm, jawinipun para mitraning guwa lan tulis (mirsanana 1481). inggih punika kawontenanipun agami Nasrani
792 Guwa Juz XV Sasambetanipun kaliyan surat ingkang sampun Surat ingkang sampun, mangandikakaken bilih titiyang Israil tuwin siksa ingkang dipun sandhang ambal kaping kalih. Siksa ingkang kaping kalih punika magepokan kaliyan anggènipun sami angemohi Kanjeng Nabi 'Isa, milanipun surat ingkang sampun punika dipun pungkasi kalayan pratélan ingkang anedahaken lepatipun piwulang Allah puputra, sarta piwulang punika ugi dipun dhawuhaken menggah ing lepatipun wonten ing wiwitanipun surat punika. Dados sasambetanipun surat kakalih wau sampun cetha. Langkung-langkung agami Nasrani makaten menggah ing sajatos-jatosipun babaranipun agami Yahudi, manawi satunggal dipun sebutaken, satunggalipun inggih kedah dipun sebutaken ugi. Ingkang kawarsitakaken Surat punika dipun wiwiti kalayan dhawuh ingkang pratéla ngeblak wigatos nglepataken piwulang Nasrani bab jumenengipun Kanjeng Nabi 'Isa dados putraning Allah, salajengipun lajeng anyebutaken "papaés" bumi, ingkang ngalang-alangi bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani nampèni yakti; éwadéné kadhawuhaken, bilih para luluhuripun titiyang Nasrani duk ing kina, punika sami mempen asepi, medhot babar pisan saking sawarnining sasambetan kaliyan bumi, karana anggènipun ngantepi agaminipun. Ruku' ingkang kaping kalih saha kaping tiga ngandharaken cariyosipun para taruna Nasrani ingkang sami ngungsi dhateng guwa; nanging tétéla manawi cariyos wau mengku suraos ingkang langkung lebet malih, sarta isi piweca ingkang wigatos nyebutaken lalampahanipun agami Nasrani piyambak ing pawingkingipun. Ruku' ingkang kaping sakawan nerangaken bilih jamanipun agami Nasrani sampun kapengker, tuntunan ingkang sajati sapunika Quran Suci ingkang maringaken. Ruku' ingkang kapig gangsal paring gagambaran kalayan sanépa, bilih para Nasrani mesthi badhé angemohi yakti, margi saking agenging panguwaosipun tuwin kathahing bandhanipun. Kalih ruku' candhakipun mangandikakaken bab para ingkang sami kalepatan sami dipun pancasi ing pangadilan tuwin anggèning sami atanpa daya temahanipun. Ruku' candhakipun malih anedahaken anggènipun sami nglirwakaken pèpènget nalika kaparingaken ing sakawit. Ruku' ingkang kaping sanga tuwin kaping sadasa ngambali malih lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa, ingkang anggènipun lalana ngupados kawruh anjalari panjenenganipun kapanggih kaliyan satunggaling tiyang kakasihing Pangéran, ingkang putus ing kawruh langkung katimbang lan panjenenganipun piyambak. manawi cariyos punika kasuraos mangandikakaken Mi'raj-ipun Kanjeng Nabi Musa, cariyos wau lajeng kénging dipun werdèni wigatos nandhing antawising saré'atipun Kanjeng Nabi Musa ingkang rupak, kaliyan saré'at Islam ingkang sifatipun nyakup tiyang sajagad saha ingkang luhur temenan èstinipun. Ruku' ingkang kaping sawelas mangandikakaken sang nata Darius I, inggih punika ingkang wonten ing supenanipun nabi Daniél kawarna asingat kalih (dhu-l-qarnain), sarta anggènipun sarosa ngayoni pancer kakalih ingkang winastan Ya'juj lan Ma'juj (tiyang Jawi mastani Ja Makjuja), déné maksudipun ingkang sajati punika piweca ingkang nyasmitakaken panunggilanipun Ya'juj lan Ma'juj wau ing jaman akhir. Ruku'-ipun ingkang wekasan surat punika anyebutaken malih kalayan tetembungan ingkang terang gamblang piwulangipun agami Nasrani ingkang mangka tatales sarta kawegiganipun ingkang langkung ing sasami bangsa-bangsa ingkang ngaken nganggé agami wau, kang sasar lakuné ing dalem kauripan donya; lah punika nyitra gambaripun ingkang plek sanget kawontenanipun bangsa- bangsa ingkang nganggé agami Nasrani jaman samangké punika. Titimangsa tumurunipun Sagemblengipun surat punika katurunaken ing Makkah, sarta bokmanawi kémawon kagolong jaman Makkah tengahan, inggih punika kinten-kinten jaman taun 4 dumugi 8 ing sadèrèngipun Hijrah. ____________
Surat 18 Pèpènget dhateng titiyang Nasrani RUKU' 1 Pèpènget dhateng titiyang Nasrani 1-3. Quran Suci aparing pèpènget pawartos bibingah. 4, 5. Piwulang bab kaputran punika panasaran. 6. Prihatosipun Kanjeng Nabi dhateng para ingkang sami angajengaken piwulang punika. 7, 8. Kaéndahaning donya punika boten langgeng. 9. Para ingkang manggèn ing guwa. 10-12. Lalampahanipun kala rumiyinipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sakèhing pangalembana iku kagunganing Allah, Kang wus anurunaké Kitab marang kawula- Né, sarta ing jeroné Panjenengané ora adamel béngkong.1478 Ut. Kang rumeksa marang yakti 2 Kang anuntun marang be- ner,1478A supaya dhèwèké apé- péling pasiksan kang abanget saka ngarsané sarta amartani bubungah para angèstu kang padha alaku becik, yèn bakal padha olèh pituwas kang becik, Panjenengané, 1478. Pangandikanipun Kanjeng Nabi ing ngandhap punika saged anerangaken kalayan gumathok, punapa tegesipun Dajjal jumedhul ing jaman akhir punika. Hadits punika wonten ing kitab hadits ingkang kénging pinitados sanget, kaanggep sahih (kénging dipun anggé gondhèlan). Hadits pangandika Nabi wau makaten suraosipun: Abu Darda, ngriwayataken yèn Kanjeng Nabi (muga-muga salam lan rahmaté Allah tetep ing panjenengané) ngandika mangkéné: Sing sapa wongé éling sepuluh ayat kang wiwitan ing surat Kahfi, bakal rineksa saka fitnahé (panganiayané) Dajjal. Syi'bah nyebutaken sadasa ayat ing pungkasaning surat Kahfi, boten wiwitanipun (Muslim). Lah, dados miturut hadits punika, ayat sadasa ing wiwitan utawi ing pungkasanipun surat punika, punika dados pangreksa saking piawonipun Dajjal. Lah manawi kita ningali jejering rembag ingkang mligi karembag wonten ing ayat-ayat wau, tétéla ing dalem ruku'-ipun surat punika ingkang wiwitan saha ingkang wekasan, punika anglepataken sanget piwulang bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. Ing dalem ruku' ingkang wiwitan, para ingkang sami wicanten bilih Gusti Allah amundhut putra, dipun pèpèngeti; ing dalem ruku' ingkang wekasan, ingkang dipun pèpèngeti para ingkang sami nganggep Pangéran dhateng manusa. Piwulang kalih-kalihipun wau sadaya dados dhasar tatalesirg pangandelipun agami Nasrani kados wontenipun ing samangké. Quran Suci boten naté mangandikakaken bab jumedhulipun Dajjal; nanging hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi kasebut nginggil wau, anedahaken kalayan terang, bilih ingkang sinebut Dajjal wonten ing haditsipun Kanjeng Nabi, punika inggih lepatipun piwulang Nasrani bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa lan bab jumenengipun dados putraning Allah, kados ingkang asring karembag wonten ing Quran Suci punika. Agami Nasrani kados wontenipun ing samangke, punika sulaya sanget kaliyan piwulargipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang sajati. Milanipun kados boten wonten sanès "Antikhrist" utawi Dajjal cara Quran, punika kajawi inggih namung agami Nasrani wau. Prayogi dipun wewahi katrangan, bilih Dajjal punika tegesipun: tiyang ingkang ngumpetaken yakti kaliyan panggorohan (LL), utawi tukang dora-cara (TA-LL), utawi gembonging tukang apuskrama ( LL). 1478A. Ing ngriki katerangaken, bilih Quran punika sinung sisifatan warni kalih. Sapisan Quran punika sabda ingkang sampurna; sarta ing jeroné Panjenengané ora damel bèngkong, dados Quran 793
794 Guwa 3 Padha manggon ing kono salawasé; 4 Lan (supaya) dhèwèké amè- nèhi pépéling para kang padha calathu: Allah iku angalap putra. 5 Dhèwèké padha ora duwé kawruh prakara iku, mangkono uga bapak-bapakné; iku tembung ambabayani, kang metu saka ing cangkem-cangkemé, ora liya kaja- ba mung padha ngucapaké pang- gorohan. 6 Lah ta manawa-manawa ngan- ti sira asuduk jiwa saka susah déning anggonira mrihatinaké ma- rang dhèwèké, manawa dhèwèké padha ora angèstu marang undhang iki.1479 7 Sayekti, anggon-Ingsun anda- dèkaké sabarang kang ana ing sadhuwuring bumi iki minangka papaèsé (bumi), dadia panodhi- Ningsun marang dhèwèké, sapa sing luwih becik ing laku. piyambak punika sampurna. Kaping kalih, Quran punika kitab ingkang mungguh sanget kanggé nyampurnakaken ngasanès, awit Quran punika sinebut qayyim, ingkang tegesipun: ingkang anedahaken ing ngasanès dhateng margi ingkang leres tanpa nyimpang mrika utawi mriki. Utawi anggènipun sinebut qayyim punika margi Quran makaten ingkang mranata saulah kridhaning manusa, utawi ingkang rumeksa kasunyatan ruhani, ingkang mesthi sirna babar pisan saking jagad punika saupami botena kareksa déning Quran Suci. 1479. Ayat punika maringi seserepan dhateng kula sami, sapinten genging prihatosipun Kanjeng Nabi Suci margi risakipun kamanusan sadaya, ngantos kapangandikakaken ing ngriki, mèh-mèh kémawon badhé asuduk jiwa margi saking sungkawa. Sugengipun Kanjeng Nabi, punika sugeng ingkang muhung kanggé lalados ing kaperluaning manusa sadaya. Prakawis ingkang dipun wigatosaken sanget déning panjenenganipun, boten wonten sanès kajawi namung mamrih supados para manusa samia sumengka ing ngaluhur anggayuh kaluhuranipun ingkang sajatos, kados ingkang dipun karsakaken tumitahipun manusa. Ingkang dipun prihatosaken, boten ngemungaken para ingkang kalayan aben-ajeng tampi wasitanipun kémawon, nanging, kados déné ingkang kacetha wonten ing suraosing dhawuh, ugi nyrambahi dhateng umat sanès ingkang sami nganggep Pangéran kagungan putra, ingkang margi kerup déning gebyaring kaéndahan lahir, para titiyang wau dados sasar-susur ngantos babar pisan boten wanuh dhateng kasunyatan ruhani. Manawi ayat candhakipun dipun cundhukaken kaliyan ayat punika, lajeng cetha lan boten wonten semang-semangipun malih, bilih Kanjeng Nabi dipun paringi pirsa bab prakawis papaès ing bumi ingkang dados cobi ageng tumrap jagad Nasrani ing jaman samangké. ing Pangéran tumrap Juz XV
Surat 18 Pèpènget dhateng titiyang Nasrani 8 Lan sayekti, sabarang kang ing sadhuwuré mau bakal lagis ana Ingsun dadèkaké angenthak-enthak.1480 lemah 9 Utawa, apa sira ngira, mana- wa para Mitraning Guwa sarta Tulis, iku padha kalebu pratandha- pratandha-Ningsun kang angéram- éramaké?1481 Tembung hadits punika ateges anyar, milanipun lajeng kanggé nembungaken cariyos utawi andharan utawi undhang-undhang ingkang anyar utawi ingkang suka katerangan ingkang anyar. Déné tumrap ing ngriki, ingkang dipun karsakaken Quran. 1480. Ayat 7 lan ayat 8, punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng para manusa bilih kaéndahanipun gesang sapunika punika boten langgeng ing salami-laminipun. Pasitèn ingkang adi tuwin kitha ingkang saé-saé, ingkang wonten ing satunggaling jaman, punika yasan énggal ing sasirnanipun ingkang rumiyin-rumiyin. Tiyang ingkang dudunung wonten ing saganten wedhi ing tanah Arab, ingkang tanpa wonten sasawanganipun kajawi namung siti pasir tuwin gumuk lagis ingkang pating jenggeleg, mesthi kémawon boten saged nganthak-nganthakaken, bilih bumi punika tuhu rinengga ing papaès. Déné gagambaran ingkang kawarsitakaken wonten ing ngriki, punika genah manawi gambaripun kitha-kitha ingkang adi-adi, ingkang sarwa pepak samukawisipun ingkang nanarik manah, tuwin sarwa mubra-mubru aluluwihan, ingkang anliwengaken manusa, ngantos boten sami purun anggapé dhateng wasitanipun yakti sarta boten purun marsudi dhateng katulusan. Suprandéné saben wonten barang anyar, mesthi inggih wonten barang ingkang risak. Tiyang ingkang sami manggung wonten ing dalem gesang mubra-mubru, inggih boten saged suminggah saking risak. Lah inggih risakipun para titiyang wau, ingkang kadhawuhaken wonten ing dhawuh ingkang mungel lemah lagis angenthak-enhtak (tanpa ana thuthukulané) punika. Lindhu lan peperangan ingkang anggigirisi, adamel risakipun kitha ingkang saé-saé. Piweca-piweca ing dalem Injil, lan ing Quran Suci, kalayan terang sampun amecakaken badhé wontenipun satunggaling jaman, ingkang nalika punika bangsa satunggal kaliyan satunggalipun badhé peperangan brubuh amuk-amukan, sarta badhé kalampahan wonten lindhu ageng-ageng. Dados astanipun Pangéran ingkang kinawasa punika, saged tiningalan kalayan cetha makardi wonten ing babadipun jagad. 1481. Kahf punika tegesipun guwa utawi ateges papan pangungsèn. Déné raqîm tegesipun seratan utawi blèbèkan ingkang wonten seratanipun. Kados déné ingkang sampun kula terangaken wonten ing bubukanipun surat punika, guwa punika minangka ngibarating jenggerengipun agami Nasrani ingkang khusus, inggih punika ingkang gumelaripun maujud wonten ing kapandhitan. Lah inggih kapandhitan punika sifatipun agami Nasrani ingkang miyambaki, ingkang wontenipun boten let dangu kaliyan jaman lairipun agami Nasrani wau. Lajeng seratan punika punapa? Saking pamanggih kula, tembung punika mengku piweca ingkang anerangaken kawontenanipun agami Nasrani sanèsipun malih, ingkang kosokwangsul blejed kaliyan kawontenanipun agami Nasrani ing sakawit, nalika tumuwuh wonten ing guwa. Menggah ing sajatos-jatosipun, seratan punika dados gambaripun ingkang melok dadagangan utawi pandamelanipun bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani ing jaman sapunika, boten prabéda guwa, punika dados gambaring pakaryanipun titiyang Nasrani nalika jaman wiwitan. Ambokmanawi kémawon anggènipun Quran Suci milih jujuluk punika, kanggé mastani bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani, punika kalayan mengku karsa anedahaken sifatipun ingkang enggel para titiyang wau, ing nalika jaman wiwitan lan ing jaman pawingkingipun. Dados sajakipun ingkang kasasmitakaken wonten ing tembung guwa saha ing seratan, punika kawontenanipun agami Nasrani nalika ing jaman wiwitan sarta nalika ing pawingkingipun: agami kapandhitan malih dados agami pandamelan ngupados pangupajiwa; guwa minangka ngibaratipun ingkang angka satunggal (agami kapandhitan), déné seratan minangka ngibaratipun ingkang angka kalih wau. Déné cariyosipun para ingkang dudunung wonten ing guwa, mirsanana 1483. 795
796 Guwa Juz XV 10 Nalikané para nom-noman padha ngungsi marang guwa banjur padha munjuk: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing wilasa ing kawula saking ngarsa Tuwan, sarta mugi anyadhiyani margi leres dhateng kawula tumrap prakawis kawula. 11 Tumuli Ingsun angaling-ali- ngi ing pangrunguné ing jeroning guwa sawatara taun wilangané,1482 12 Tumuli padha Ingsun tangèk- aké, supaya Ingsun angudanènana, rong golongan iku endi sing luwih bisa angétung suwéné pamang- goné.1482A RUKU' 2 Ingkang sami manggèn ing guwa 13 Ingsun acarita marang sira caritané dhèwèké kalawan yekti; sayekti dhèwèké iku nom-noman kang padha angèstu ing Pangérané, sarta undhaki pituduh.1483 padha Ingsun 1482. Nalika nerangaken ayat punika, TA nerangaken, bilih tegesipun ukara punika inggih punika: ngaling-alingi ing pangrunguné. Makaten punika katerangan- ipun Dk, sarta ingkang makaten punika langkung celak kaliyan suraosipun ingkang asli tembung wau, awit salah satunggaling tegesipun tembung dlaraba punika sadda, inggih punika ngaling-alingi (TA-LL). Ngaling-alingi pamireng punika lajeng dipun suraos sami kaliyan: nilemaken. Nanging nitik suraosing dhawuh, gathukipun kaliyan dhawuh nginggilipun lan ngandhapipun, teges ingkang asli punika langkung trep kanggé negesi; déné suraosipun: para taruna wau pedhot sasambetanipun kaliyan jagad (jaman karaméan) ngantos sawatawis taun laminipun, ngantos boten mireng punapa ingkang kalampahan wonten ing jagad ing sajawinipun. Dados Quran Suci boten tumut-tumut nyariyosaken cacriyosanipun para nèm-nèman wau ingkang ngantos atusan taun laminipun wonten ing guwa utawi wonten ing salebeting kawontenan tilem ing sadangunipun wekdal atus-atusan taun wau. 1482A. Dipun tangèkaken punika saged dipun tegesi dipun tangèkaken saking anggènipun tilem, utawi ugi kénging dipun tegesi dipun tangèkaken saged makardi, ing sasampuning sami kapedhot sasambetanipun kaliyan jagad, kados déné ingkang kasebutaken wonten ing ayat ingkang sampun. Punika mengku suraos kados pundi, gandhèngipun kaliyan cariyos punika piyambak, utawi kaliyan babadipun agami Nasrani, katerangaken wonten ing ruku' ingkang kaping kalih lan kaping tiga. 1483. Cariyosipun "Ashhâbu-l-Kahfi wa-r-Raqîm" utawi "Mitranirg Guwa lan Tulis" punika sami kaliyan cariyos (ingkang sampun mratah ing tanah kilèn) ingkang winastan: cariyosipun "Tiyang pipitu
Surat 18 Pèpènget dhateng titiyang Nasrani ingkang sami tilem" ("Seven Sleepers"). Déné cariyos punika inggih punika cariyos papréntahanipun Maharaja Decius. Kacariyos wonten para mudha trahing ngawirya ing Ephesus cacah pipitu, ngungsi dhateng salebeting guwa perlu sumingkir saking panganiayanipun Maharaja Decius. Sareng sang prabu midhanget, lajeng andhawuhaken supados cangkeming guwa dipun tutup ingkang rapet lan santosa, sarana dipun tumpuki séla ingkang ageng-ageng. Kacariyosaken, sareng para mudha wau kasumpet wonten ing salebeting guwa, sanalika lajeng sami tilem, nglilir-nglilir sareng sampun let 187 taun sasampunipun kasumpet wau, inggih punika nalika jaman papréntahanipun sang nata Theodosius. Déné jalaranipun lajeng sami nglilir wau, awit séla tutuping guwa dipun pendheti déning réncang tumbasanipun satunggaling tiyang ingkang namanipun Adolius, badhé dipun anggé babakalaning sawenèh yayasan. Salah satunggalipun para mudha pipitu wau, namanipun Yamblicus, dipun kengken ngupados tetedhan dhateng kitha, nanging piyambakipun lajeng dipun prakawis amargi anggènipun badhé tutumbas mawi arta nalika jamanipan Maharaja Decius. Cekakipun, lalampahanipun para mudha wau lajeng kasumerepan. Dipun cariyosaken, bilih sang nata piyambak mirsani pasuryanipun ingkang sumorot mawa praba para mudha pipitu wau. Makaten wau manut anggènipun nyariyosaken tuwan Gibbon. Nanging wonten tiyang sanès malih ingkang nyariyosaken, bilih para mudha wau anggènipun wonten ing salebeting kawontenan ingkang kados makaten wau ngantos 375 taun. Cariyos punika mèmper manawi wonten leresipun, boten kétang sakedhik. Malah boten namung mèmper kémawon, nanging kapara sampun genah. Awit upamia boten wonten leresipun babar pisan, mokal ngantos samanten tebaning sumiyaripun. Cariyos ingkang kagancaraken wonten ing Quran Suci, boten ngéloni péranganing lalampahan ingkang nyebal ing kudrat kados ing cariyos ingkang kaandharaken ing nginggil wau. Quran Suci namung mangandikakaken, bilih wonten tiyang sawatawis ngungsi dhateng guwa ingkang peteng, karana nyingkiri panganiaya margi nglampahi agami. Ing pundi lan kala punapa, Quran boten nyebutaken. Lah inggih namung punika ingkang kasebutaken ing ruku' punika ingkang ngandharaken cariyos wau, sajakipun cariyos punika taksih dipun lajengaken wonten ing ruku' ingkang kaping tiga; nanging ugi wonten sawenèhing panyuraos bilih ruku' ingkang kaping tiga wau gagambaran ingkang mangka piweca, ingkang mecakaaken gesangipun agami Nasrani piyambak ing tembé wingkingipun. Manawi panyuraos ingkang sapisan wau ingkang dipun anggé, ruku' ingkang kaping tiga wau namung anyariyosaken makaten: Sasampunipun para nèm-nèman wau lèrèh sawatawis wekdal, ing dinten wau ugi lajeng sami rarakit ngupados tedha saking jawi. Lah para titiyang wau ingkang kados makaten punika, ambokmanawi kémawon ngantos sawatawis taun dangunipun. Nanging ing wasananipun konangan, cangkeming guwa lajeng dipun pasangi tutup ingkang santosa, andadosaken lan curesipun para nèm-nèman wau. Quran Suci nyebutaken panginten-inten warni-warni bab prakawis cacahipun para nèm-nèman wau lan pinten taun dangunipun anggènipun sami wonten ing salebeting guwa, nanging boten naté nyebutaken punapa-punapa kajawi namung mangandikakaken, bilih para nèm-nèman wau wonten sawatawis cacahipun, sarta anggènipun wonten ing ngriku ngsntos sawatawis taun dangunipun. Wonten malih pamanggih sanès ingkang ugi pinanggih ing nalar sanget, inggih punika: tiyang ingkang sami kawarsitakaken ing ngriki punika Yusuf Arimathea tuwin tiyang Nasrani jaman wiwitan sanès-sanèsipun malih sawatawis. Déné panggènan ingkang dipun anggé ngungsi punika Glastonburry ing nagari Inggris, ingkang margi panggènan punika dunungipun wonten ing sisih lèr, ceples sanget kaliyan kawontenanipun guwa kados ingkang katerangaken ing dalem Quran punika. Miturut tuwan William ing Malmesbury, Yusuf Arimathea "punika kakintun déning St. Philip dhateng nagari Inggris, sarta ing sasampunipun angsal pulo alit ing Somersetshire, lajeng angedhegaken Gréja Nasrani ing nagari Inggris ingkang wiwitan. Déné ingkang dipun anggé, pang-panging wit-witan ingkang dipun elak-eluk dipun anam. Ing pawingkingipun Gréja wau lajeng dados wihara ing Glastonbury. Dodongèngan nyariyosaken, bilih agemipun teken dipun tancebaken ing siti ingkang lajeng dados wit ingkang mawa eri, ingkang medal sekaripun setaun kaping kalih" (En. Br. Art. "Yoseph of Arimathea"). Kasebut ing En. Br. cap-capan ingkang kaping sadasa, kacariyos bilih Yusuf Arimathea punika anggènipun "lalana dhateng nagari Inggris nalika taun 63." "Wit mawa eri ing Glastonbury wau kacariyos pancèn nyalènèh, sarta asring dipun sujarahi ngantos dumuginipun dipun sirnakaken nalika kiwa tengenipun jaman Pambangunan (jaman Hervorming)." Malih, kasebut ing En. Br. bab Glastonbury: "Miturut dodongèngan ingkang mratahipun kanthi dipun ayomi déning para pandhita, Gréja ing Glastonbury ingkang wiwitan, punika awujud griya alit ingkang kadamel saking sasak ingkang dipun damel déning Yusuf Arimathea, nalika panjenenganipun wau dados panuntuning duta kalihwelas ingkang kautus déning St. Philip saking nagari Prancis kina (Gaul) dhateng nagari Inggris." lastantun dumunung wonten ing kawontenan 797
798 Guwa Ingsun atiné padha teguhaké nalikané padha ngadeg lan calathu: Pangéranku iku Pangé- raning langit-langit lan bumi, ora pisan aku padha anyebut sesemba- han saliyané Panjenengané, mun- dhak aku iki padha angucapaké panggorohan kaliwat-liwat teme- nan.1483A 14 Lan 15 Iki, bangsaku, padha angalap sesembahan saliyané Panjenenga- né; yagéné padha ora anganakaké wisésa kang terang minangka pambélané? Lah sapa sing luwih atindak dudu tinimbang wong kang agawé-gawé goroh tumrap marang Allah? 16 Lan samangsa kowé aninggal dhèwèké dalah apa sing dikawu- lani saliyané Allah, lah padha angungsia marang guwa, Pangé- ranmu bakal anggelar wilasa-Né, sarta nyawisi kowé dadalan kang makolèhi tumrap ing prakaramu. Malih, dodongèngan-dodongènganipun "Tuwung Suci," punika ugi anggandhèng asma Yusuf Arimathea kaliyan nagari Inggris. Manut salah satunggaling dodongèngan punika, Tuwung ingkang kagem bojana ingkang wekasan piyambak (déning Kanjeng Nabi 'Isa), punika dipun pasrahaken dhateng Yusuf supados kasimpen. Miturut dodongèngan sanès malih, "kacariyos Tuwung wau tumutur Yusuf dhateng nagari Inggris" (En. Br. Art "Grail"). Sadaya punika saged ugi namung lugu dodongèngan balaka, nanging inggih boten kok tanpa wonten ingkang nyata babar pisan. Sambetipun asma Yusuf Arimathea kaliyan nagari Inggris, punika kawontenan nyata ingkang enggel piyambak ingkang sumelip wonten ing dodongèngan wau sadaya. Saya melok malih punika, déné Yusuf Arimathea ingkang pinanggihipun wonten ing cacriyosanipun Injil sekawan ingkang pungkasan katingal onjo, ngantos kaanggep sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa déning salah satunggalipun kitab Injil, teka lajeng boten kocap babarpisan wonten ing babadipun agami Nasrani, kados déné babad lalampahan anggènipun makarya para rasul punika. Lah manawi makaten, punapa kintenipun kénging kaanggep bilih tiyang ingkang kasebutaken wonten ing cariyos "Mitraning Guwa lan Tulis" punika Yusuf Arimathea lan kanca-kancanipun? Manawi jawabipun kénging, lah nagari Inggris punika kénging kawastanan guwa ing Quran Suci punika. Déné katrangan kawontenanipun guwa kados déné ingkang kasebutaken wonten ing ayat 17, punika inggih cèples kaliyan nagari Inggris wau (mirsanana 1484). Éwadéné manawi jawab kita dhateng pitakènan wau boten ngéngingaken, cacriyosan wau piyambak, boten kok atanpa mengku teges ingkang langkung lebet. Langkung saking satunggal, katrangan ingkang anedahaken, bilih cacriyosan wau anyasmitani babadipun agami Nasrani piyambak. ingkang kasebutaken 1483A. Punika kanggé anedahaken, bilih pandhèrèking agami Nasrani jaman wiwitan punika sami tiyang Muwahhidin (inggih punika tiyang ingkang mangéran dhateng Pangéran Ingkang-Mahatunggal). Juz XV
Surat 18 Ingkang sami manggèn ing guwa a. 44, 1312 17 Lan sira bakal bisa weruh sréngéngé nalikané mlethèk meng- lèng saka ing guwané marang sisih tengen, sarta nalika surup angli- wati dhèwèké ana ing sisih kiwané, tuwin pamanggoné padha ana ing godhagané kang ombèr. Iki kalebu tandha-tandhaning Allah; sapa sing katuntun déning Allah, iku kang olèh tuntunan bener, lan sapa sing disasaraké,a lah ora bakal sira olèh ing bener mitra kang anuntun tumrap marang dhèwèké.1484 RUKU' 3 Ingkang sami manggèn ing guwa Ut. prayit- na Ut. kabes- turon Ar. dhè- wèké Ar. dhè- wèké 18 Lan mbokmanawa sira ngira yèn dhèwèké melèk, kang mangka padha turu, sarta padha Ingsun galébag-galébagaké alihan mane- ngen lan mangiwa, déné asuné andalosoraké sikilé ing lawangan; upama sira weruha iku, amasthi sira bali lumayu anggendring saka ing kono, sarta amasthi sira kaèbe- kan ing wedi amarga saka iku.1485 1484. Ayat punika boten mangandikakaken, bilih lampahipun surya éwah sacara nyebal ing pangadatan. Babar pisan ayat punika boten mangandikakaken éwah-éwahan. Ingkang kapangandikak- aken namung bab prakawis prenahipun guwa, ingkang ngantos boten kasorotan ing soroting surya. Punika saged kémawon kalampahan, manawi cangkeming guwa punika majeng mangalèr (tumrap ing tanah sepalihing bumi ingkang sisih lèr - Noordelijk halfrond - tur kaprenah ing saleripun Kreeftskeerkring). Menggah ing sajatos-jatosipun, sisifatanipun guwa wau, ceples kaliyan kawontenan- ipun nagari pundi kémawon ingkang kaprenah ing sapalihing bumi ingkang sisih lèr tur ing salèripun Kreeftskeerkring. Prayogi dipun pèngeti, bilih bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani, punika ingkang makmur ngemungaken ingkang sami dudunung ing nagari-nagari ingkang kaprenah ing sapalihing bumi ingkang sisih lèr, tuwin ing nagari-nagari ingkang kaprenah ing salèripun tanah Arab. Dados, ing saprakawis, saindhenging buwana Éropah punika nocogi kaliyan sisifatanipun guwa wau. 1485. Andharan ing ruku' punika, terang manawi cèples kaliyan cariyosipun tiyang pipitu ingkang sami tilem, makaten ugi inggih cèples kaliyan babadipun agami Nasrani ing jaman akhir. Manawi nganggé panyuraos ingkang sapisan, mengku teges, para mudha ingkang sami lumajeng karana ajrih ing panganiaya saha lajeng singidan wonten ing guwa, punika lajeng sami tilem ing sawatawis wekdal, kaliyan segawonipun wonten ing cangkeming guwa. Kawontenan wau ing sawatawis radi adamel giris. Guwa ingkang peteng andhedhet, kaprenah wonten ing sajawining nagari, tebih saking nagari tur boten kadunungan ing tiyang kathah wonten tiyangipun sawatawis tilem wonten ing ngriku, tur wonten segawonipun punapa wonten ing cangkeming guwa; mesthi kémawon adamel girising manahipun tiyang ingkang kapinujon nyumerepi. Manawi kacundhukaken kaliyan babadipun agami Nasrani, 799
800 Guwa Juz XV Ar. antara- né dhèwèké 19 Lan kaya mangkono anggon- Ingsun anangèkaké dhèwèké, supa- takon-tinakon dhéwé. ya padha Sawenèhé ana siji kang calathu: Wis sapira suwéné alèhmu mang- gon (ing kéné)? Wangsulané: Olèhku padha manggon (ing kéné) sadina utawa bagéané sadina. (Liyané) padha calathu: Pangéran- mu luwih udani sapira suwéné pamanggonmu.1486 Mulané padha kongkonana baé salah sijimu, ang- gawa dhuwitmu salaka iki, marang kutha; banjur konen andeleng endi panganan kang luwih suci, banjur iku konen nganggo ngolèhaké panganan kowé, sarta konen di alus ing laku, tuwin aja nganti ameruhaké lalakonmu marang wong siji-sijia:1487 andharan punika ugi cèples. Ing bab punika perlu dipun èngeti, bilih ruqud punika ugi ateges: boten makardi, utawi kèndel. Kadosta miturut TA, ateges nebih utawi ngunduri prakawisipun; tuwin sami kaliyan tembung inggih punika pekenipun kèndel utawi sepen tumrap dadaganganipun, sarta ruqud punika lingganipun tembung kriya raqada. Makaten ugi aiqâdz, punika jama'-ipun tembung yaqidz, ingkang tegesipun tiyang ingkang boten naté nyepenaken kaprayitnan lan pangatos-atos, utawi tiyang ingkang tansah gumarégah manahipun (LL). Miturut TA punika ateges: tanabbaha, inggih punika manah- ipun tansah gumarégah dhateng prakawisipun. Galébagan alihan manengen lan mangiwa, ingkang ateges boten sakéca tilemipun, punika ugi kénging dipun anggé nembungaken anggènipun makardi satunggaling tiyang utawi bangsa. Dados saged ugi punika mengku karsa mangandikakaken kabesturonipun bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani ingkang ngantos dangu sanget, sarta anggènipun lajeng lalana ing jagad mangiwa lan manengen, inggih punika sumebar ing sadaya arah. Tiyang dipun kuya-kuya, sami ambekta segawon kanggé rumeksa awakipun saking sato galak. punika boten nama anèh. Suprandéné manawi dipun cundhukaken kaliyan kawontenanipun bangsa Éropah ing jaman samangké, ingkang ugi remen sanget dhateng segawon, sarta ingkang mrika-mriki sami ambekta segawon, punika lajeng kénging kanggé titikan ingkang anedahaken, bilih andharan ing ngriki punika ugi kénging kasuraos nyasmitani babadipun agami Nasrani ing jaman akhir. Kapendhet umumipun, griya Éropah jaman sapunika punika racak anjenggereng lan ngengreng, manawi kacundhukaken kaliyan sisifatanipun guwa ingkang katerangaken ing ngriki, punika inggih cèples lan mèmper. 1486. TA negesi labts punika ibthâ', jawinipun alot, utawi rendhet, utawi kantun ing damel. Pitakèn lan jawab punika saged mengku kajeng ing bab prakawis dangunipun anggèning tilem para mudha wau, utawi pinten abad dangunipun bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani anggènipun sami kèndel utawi boten makardi. Boten namung kaping sapisan kémawon Quran Suci mangandikak- aken dinten ingkang dangunipun sèwu taun (mirsanana 22: 47 lan sanès-sanèsipun). Dados tembung dina, punika tumrapipun babading satunggaling bangsa, saged ateges sèwu taun. 1487. Kawontenan ingkang kaandharaken ing dhawuh punika boten ambetahaken katerangan.
Surat 18 Ingkang sami manggèn ing guwa 20 Amarga, sayekti, manawa ko- wé kalah déning dhèwèké, kowé bakal padha dibenturi watu nganti mati utawa diruda peksa ngrasuk agamané, ing satemah kowé padha ora bakal olèh begja salawas- lawasé. Ut. sa'at wayahé Ar. antara- né dhèwèké 21 Lan kaya mangkono anggon- Ingsun ameruhaké (marang wong- ing dhèwèké,1488 supaya wong) janjining padha sumurupa yèn Allah iku nyata, sarta yèn kiyamat iku ing kono wis ora ana semang- semangé.1489 Nalika dhèwèké padha diya-diniya bab prakarané banjur calathu: Ing sadhuwuré adegana gedhong1490 - Pangérané luwih angudanèni ing dhèwèké. Para kang padha menang atas prakarané calathu: Sayekti ing sadhuwuré arep padha dak adegi masjid.1491 Sasampunipun seger badanipun margi sampun angsal tilem, jalaran sayah déning anggènipun lalampah, lajeng saweg sami gagasan badhé ngupados ingkang katedha wonten ing salebeting guwa ingkang sepen wau. Déné gathukipun kaliyan babadipun agami Nasrani, dhawuh punika saged ugi mengku mak- sud mangandikakaken anggènipun remen dadagangan bangsa-bangsa ingkang nganggé agami Nasrani. 1488. Inggih punika, piyambakipun mesthi lastantun sami asisingidan, saupami botena karana badhé anyekapi kabetahaning gesang, ingkang angsalipun saking kitha. Inggih awit saking anggènipun medal saking guwa perlu badhé tumbas tetedhan wau, ingkang murugaken lajeng sami konangan déning tiyang kathah ing jawi. Boten kasebutaken, sapinten dangunipun anggèning sami dumunung wonten ing kawontenan makaten punika. Saged ugi ing sawatawis dinten utawi ing sawatawis wulan, lan saged ugi ngantos ing sawatawis taun, nanging ing wasananipun, anggènipun medal saben dinten punika murugaken papan pasingidanipun kasumerepan ing tiyang sanès. Nanging manawi ayat punika kacundhukaken kaliyan ayat 11, kénging kula wastani ngantos pinten-pinten taun anggènipun sami dumunung wonten ing kawontenan ingkang kados makaten wau. Nanging prakawis ngantos kalih utawi tigang atus taun, punika boten kasebutaken ing pundi kémawon ing Quran Suci. Déné teges ingkang kawengku ing dhawuh punika sadaya, gathukipun kaliyan babadipun bangsa Nasrani, saged dipun kanthak-kanthakaken piyambak. 1489. Temahaning anggènipun sami konangan, punika katerangaken wonten ing pangandika, ingkang nerangaken bilih para mudha wau sami pinejahan; awit janjining Allah tumrap kawontenaning gesang ing tembé, punika sagedipun kenyatan kanthi sampurna, ngemungaken ing sasampunipun pejah. Sa'at utawi wayahé punika asring mengku teges leburipun satunggaling umat utawi satunggaling bangsa wonten ing jagad punika, inggih punika titimangsaning risakipun, sarta kala-kadhing sirnanipun. 1490. Dhawuh punika anedahaken, kados pundi anggènipun para mudha wau nemahi pejah. Inggih punika sarana katutup cangkemipun guwa. Lah inggih punika tegesipun kaadegan gedhong ing nginggilipun punika. Utawi dhawuh punika ateges: dipun adegi tandha pangènget-ènget. 1491. Masjid, punika tartamtu papaning sembahyang titiyang Muslimin. 801
802 Guwa Juz XV Ut. kang cumetha 22 (Sawenèh) bakal padha cala- thu: (Dhèwèké iku) telu, kang kaping paté asuné; sarta (ana manèh sing) padha calathu: Lima, kang kaping nemé asuné; pangira marang barang kang ora kawruhan; lan (ana manèh liyané kang) padha calathu: Pitu, lan kang kaping wo- luné asuné. Calathua: Pangéranku luwih angudanèni ing cacahé; ora ana sing meruhi dhèwèké kajaba wong sathithik; mulané aja dare- dah ing dalem prakara dhèwèké, kajaba daredah lair, lan aja ana padha kotakoni siji-sijia prakara dhèwèké.1492 RUKU' 4 Quran Suci minangka tuntunan 23, 24. Tuntunan ingkang langkung saé. 25-29. Rawuhing Quran punika rawuhing yakti. 30, 31. Pidana lan pradana. 23 Lan aja sira calathu tumrap iki sawijining prakara: Sayekti, arep daktindakaké sésuk,1493 24 Kajaba kaparenging karsané lan élinga Pangéranira Allah; samangsa kowé kalalèn, sarta cala- thua: Manawa-manawa Pangéran- ku karsa anuntun aku ing dadalan 1492. Ayat punika lan ayat 25, punika rèhning dhumawah ing sasampunipun cunthel cacriyosan punika, anedahaken bilih sadaya wau namung panginten-intenipun tiyang ing babagan para mudha ingkang kasebut ing cariyos wau. Pinten cacah jiwanipun lan pinten taun dangunipun anggèning sami dudunung wonten ing guwa, punika sami déné prakawis ingkang kedahipun winastan namung kauningan déning Allah piyambak. Éwadéné I'Ab kagungan pamanggih, bilih dhawuh ingkang nglepataken panginten ingkang sapisan lan ingkang kaping kalih, punika anedahaken, bilih cacah ingkang kasebut ing wekasan piyambak - inggih punika pitu - punika ingkang leres. 1493. Pitedah ingkang kasebut ing dhawuh punika, mengku suraos umum, nanging inggih mengku piweca ingkang mligi, ingkang mecakaken badhé hijrahipun Kanjeng Nabi lan anggènipun badhé singidan ing guwa. Kalampahanipun saged hijrah, punika boten wonten ing panguwaosipun Kanjeng Nabi; awit saking punika boten mungguh yèn ta panjenenganipun angandika, bilih badhé anindakaken anu ing wanci anu. Kedahipun panjenenganipun namung sasumarah ingkang ambabar pisani dhateng Gusti Allah, awit inggih ngemungaken Gusti Allah Pribadi ingkang badhé ngrampungi sadaya samu- kawis, ingkang manut kaparenging karsa-Nipun mesthi badhé mahanani saé tumrap panjenenganipun.
Surat 18 Quran Suci minangka tuntunan kang luwih cedhak marang kang bener tinimbang iki.1494 25 Lan anggoné padha manggon ing guwa telungatus taun, lan (ana liyané padha muwuhi sanga.1495 sing) Ar. ghaib luwih ngudanèni marang sapira lawasé pamanggoné; wawadining langit- langit lan bumi iku (kauningan) ing Panjenengané; banget pramana pamirsa-Né sarta banget pramana pamiyarsa-Né;1496 saliyané Panje- nengané ora ana kang dadi panjaga tumrap dhèwèké, sarta Panjene- ngané ora adamel sakutu siji-sijia ing dalem pancasan-É. 26 Calathua: Allah iku 1494. Tegesipun, rekaos kados déné ingkang kasandhang déning para mitraning guwa, punika mesthi boten badhé dipun alami déning Kanjeng Nabi. Panjenenganipun cekap namung tigang dinten anggènipun wonten ing guwa; sarta nadyan mengsah ingkang sakalangkung kiyat sampun ambudidaya ing sakatog-katogipun papan ingkang dipun anggé singidan Kanjeng Nabi meksa boten saged kasumerepan, mangka namung tigang mil tebihipun saking kitha, tur dhaharipun Kanjeng Nabi inggih mendhet saking kitha ngriku. Utawi saged ugi ateges, bilih Quran punika suka tuntunan ingkang langkung prayogi. 1495. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ayat punika sambet kaliyan ayat 22. Déné ingkang katerangaken ing ngriki, punika salah satunggalipun panginten-inten warni-warni ing bab dangunipun anggèning sami dudunung ing guwa para mitraning guwa ing ngajeng. Ing dalem panyuraos, dhawuh ing ayat 22 ingkang mungel lan padha calathu, punika inggih pinanggih wonten ing ayat 25 ngriki. Dhawuh lajengipun, calathua: Allah iku luwih ngudanéni marang sapira lawasé pamanggoné, kalayan cetha nedahaken ingkang makaten punika. Sawenèh para mufassirin kina, kadosta Qatadah, inggih kados makaten punika pamanggihipun (Rz, JB). Waosanipun Abdullah ingkang mangka katrangan, ingkang mungel: lan padha calathu: dhèwèké padha dudunung .......... punika inggih ngiyataken paham punika (Rz, Kf). Éwadéné manawi dhawuh punika boten kasuraos kados makaten wau, saged kasuraos mengku karsa: anerangaken anggènipun agami Nasrani ngantos tigang abad laminipun dados agami ingkang dipun kuya-kuya wonten ing laladan Kerajan Rum. Panguya-uya dhateng titiyang Nasrani, saweg kèndel sareng sang raja Constantiyn manjing Nasrani. Déné wontenipun mawi kasebutaken langkunganipun sangang taun punapa, punika mbokmanawi kémawon murih trepipun manawi manut pétangan taun candra. Prayogi dipun terangaken pisan, bilih pangandel agami Nasrani manut putusaning Parepatan (Konsili) ingkang dipun wontenaken ing Nicea, inggih punika ingkang mujudaken piwulang bab Triniji, punika wontenipun nalika taun 325 Masehi. Dados kénging winastan, agami Nasrani punika tetep kadunungan sawenèh kasucian miwah kamurnénipun ngantos tigang abad, ing sasampunipun punika, agami Tatslits utawi Triniji (mangéran ing Allah satunggal jèjèr tiga, utawi tiga-tiganing ngatunggal), sanès agami Tauhid (mangéran ing Allah Mahatunggal), ingkang dados agamining praja; dadosipun, para pambélaning Tauhid, saya dangu saya ical. Dados, manggèn wonten ing guwa ngantos tigangatus taun, punika saged ugi mengku suraos dangunipun anggèning agami Nasrani nandhang panguya-uya sarta anggènipun kanggènan sawenèh kamurnénipun ingkang asli sadèrèngipun jaman ngrasukipun Nasrani Maharaja Konstantin. 1496. Tuwan Palmer leres anggènipun mèngeti kalèntuning anggènipun anjarwani tuwan Sale saha 803
804 Guwa Juz XV 27 Lan macaa apa kang kawe- dharaké marang sira yaiku Kitabé Pangéranira; ora ana kang bisa angowahi marang sabda-Né;1497 lan ora bakal sira éntuk pangungsèn saliyané Panjenengané. Ut. angé- ngokaké Ar. sapa 28 Lan di sabar jiwanira anyar- tani para kang padha anyebut Pangérané ing wayah ésuk lan soré, angarep-arep karenan-É, sarta aja sira anglewasaké mripatira saka dhèwèké mamrih papaèsing kauripan donya, tuwin aja manut marang wong kang atiné Ingsun dadèkaké léna ing élingé marang Ingsun lan manut pépénginané kang asor, apa déné prakarané iku prakara kang mlangkah wates. Ut. kukus 29 Lan calathua: Barang yakti iku saka Pangéranira, mulané sing sapa arep angèstu iya angèstua, lan sapa sing arep angafiri iya angafi- rana; sayekti Ingsun anyadhiyakaké geni tumrap para wong atindak dudu, kang pageré anglimputi dhèwèké; lan yèn anjaluk banyu, padha diwènèhi banyu kaya jèr- jèran tembaga, kang mlonyohaké rainé; ala ombèn-ombèn iku lan ala panggonan iku!1498 tuwan Rodwell dhateng tetembungan margi boten mangertos raosipun basa Arab. Nanging anggènipun anjarwani tuwan Palmer piyambak: Panjenengané saged mirsa lan amiyarsa, punika inggih boten saged anyethakaken suraosipun tembung ingkang asli. Miturut sadaya para ahli paramasastra lan paramabasa, tembung wau ateges ingkang wantahipun: wah pamirsané! wah pamiyarsané! Dados anggèn kula anjarwani: pranyata banget pramana pamirsa-Né sarta banget pramana pamiyarsa-Né, manut raosing basa, punika ingkang leres. 1497. Klèntu manawi dhawuh punika dipun anggé waton, bilih pitedah ingkang kaparingaken dhateng manusa lumantar wahyu punika boten saged dipun ewahi, inggih punika manusa boten saged mewahi lan boten saged nyuda sanadyan namung satembung pisan. Kalimat ing ngriki, terang ateges piweca-piweca, awit ingkang karembag ing ngriki punika piweca badhé hijrahipun Kanjeng Nabi tuwin badhé menangipun kaliyan mengsah-mengsahipun. Kadhawuhaken, bilih piweca-piweca punika boten saged dipun ewahi déning manusa, sarta mesthi kalampahanipun, sanajan agenga di kados punapa mengsah ingkang amilawani. 1498. Awit piyambakipun namung badhé angsal wohing pandamelipun. Toyaning gesang ruhani
Surat 18 Sanépa 30 Sayekti, para kang padha angèstu sarta alaku becik, iku sayekti Ingsun ora musprakakaké pituwasé sapa kang becik lakuné. Ar. ngisoré 31 Iki kang padha olèh patama- nan langgeng, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili; ana ing kono bakal padha dianggon-ang- goni papaès gelang emas, sarta bakal padha nganggo sandhangan sutra alus ijo, sarta sutra kandel kang sinulam ing benang emas, ing kono padha aléléyangan ana ing kanthil;1499 linuhung wawales iku, lan éndah panggonan iku! RUKU' 5 S a n é p a 32 Lan dhèwèké padha gelarana sanépa wong lanang loro; iku sing siji Ingsun-gawèkaké pakebonan anggur loro, lan karo pisan Ingsun- kubengi wit kurma, sarta ing saan- tarané Ingsun yasani pagagan.1500 ing gesang sapunika piyambakipun boten sami gadhah, milanipun bénjing ing gesang sasampuning pejah, piyambakipun inggih boten badhé angsal toya. 1499. Wonten ing gesang sapunika punika, manusa sakalangkung kumacèlu dhateng barang-barang punika; nanging papaès lan panganggé ing gesang sapunika punika boten langgeng. Titiyang tulus, ingkang wontenipun ing gesang sapunika namung kepéngin lan mamrih angsal papaès ruhani tuwin kaéndahaning budipakerti, wonten ing gesang ing tembé badhé angsal punika sadaya kalayan cumetha awewèntèhan. Nanging inggih dipun èngetana bilih piweca punika sadaya, ing gesang sapunika ugi, dipun tuhoni wahananipun. Bangsa Arab ingkang bandhanipun namung awujud unta tuwin kapal ingah-ingahanipun, ingkang panganggènipun namung awujud panganggé ingkang kadamel saking wacucal utawi saking tenunan ingkang kasar, kelampahan manggih rajabrana Rum lan Persi ngalempak wonten ing sangajengipun; gelang mas saha sutra kandel ingkang kasulam ing benang mas, ingkang dèrèng naté dipun sumerepi, sapunikanipun kaparingaken dhateng piyambakipun kalayan mluwah-mluwah; malihipun, taman ing tanah Mésopotamia tuwin Persi, kaparingaken dhateng piyambakipun minangka warisan ing salami-laminipun. 1500. Sanépa (kalayan cetha sinebut sanépa, babar pisan boten sinebut cariyos) ingkang kagelaraken ing ngriki, punika sampun boten wonten semang-semangipun malih sanépa ingkang kanggé anggambaraken kawontenanipun titiyang ingkang gadhah bandha kathah tuwin titiyang Muslimin. Ingkang angka satunggal, pinaringan bandha ing gesang punika kalayan kathah, kados déné ingkang kasanépakaken kaliyan pakebonan wonten ing dalem sanépa punika; ingkang angka kalih, nadyan ingatasipun bandha donya langkung mlarat, nanging ingatasipun nugraha saking langit paparinging Allah langkung sugih. Ingkang angka satunggal angemohi wasitanipun yakti, ingkang angka kalih ingkang ngampil yakti. Ingkang angka satunggal wau anggènipun pamèr inggih sami 805
806 Guwa Juz XV tansah ngetokaké asil wowohan, sarta tan- pa ana sudané sathithik-thithika; apa déné ing tengah-tengahé Ing- sun ilèni kali. 33 Pakebonan loro iki 34 Sarta dhèwèké sugih bandha; tumuli calathu marang rowangé kalawan apapadon: Aku luwih sugih bandha tinimbang kowé lan luwih kuwat pandhèrèk(-ku). ing pakebonané kalawan atindak dudu marang awaké dhéwé. Calathuné: Aku ngira, yèn iki salawasé ora bakal sirna, 35 Lan dhèwèké malebu Ut. wayahé 36 Lan pangiraku sa'até iku ora bakal ana, lan lamun ta aku iki dibalèkna marang Pangéranku, amasthi iya aku bakal éntuk enggon pabalèn kang luwih becik tinimbang iki.1501 a. 863 b. 1356 37 Rowangé acalathu marang dhèwèké kalawan apapadon: Apa kowé angafiri marang Kang anitahaké kowé saka lebu,a tumuli ing wijining urip kang saka lembut,b tumuli anyampurnakaké kowé dadi wong lanang. 38 Ananging tumrapé aku, Pan- jenengané, Allah, iku Pangéranku, sarta aku ora nyakutokaké sawiji- wiji karo Pangéranku. 39 Lan yagéné nalika kowé malebu ing pakebonanmu kowé iku wis ora ngucap: Sabarang kémawon kaliyan pamèripun tiyang sugih ing dalem sanépa wau, inggih punika: Aku luwih sugih bandha tinimbang kowé lan luwih kuwat pandhèrèk-(ku). 1501. Kiyamat utawi "wayah" ing ngriki ateges masakalaning dhumawahing siksa ingkang mesthi andhawahi sadhéngah umat ingkang angemohi yakti.
Surat 18 Sanépa 807 Ut. kalawan pitulunging Allah Ut. luwih sathithik karsaning Allah, ora ana kaku- watan kajaba ing Allah? Manawa panyawangmu ing aku, aku iki kalah sugih tinimbang kowé ing bab prakara bandha lan anak: Ut. angutus baledheg 40 Lah manawa-manawa Pangé- ranku bakal amaringi aku kang luwih becik tinimbang pakebonan- mu, sarta angirimaké mrono pépé- tungan saka ing langit, satemah dadi lemah angenthak-enthak tan- pa tutuwuhan: 41 Utawa banyuné bakal asat anggeréng, satemah kowé ora bisa angudi (angarah baliné banyu) iku. Ar. amolak- malik tanga- né Ar. ing kono 42 Sarta bandhané disirnakaké; anggetuni1502 marang satemah anggoné wus angetokaké waragad mrono, sarta iku dadi suwung, padha rubuh anjang-anjangé, sarta calathu: O, awak! Anua aku rak ora nyakutokaké sapa-sapaa karo Pangéranku. 43 Lan dhèwèké ora duwé golongan kang mitulungi awaké saliyané Allah, sarta ora bisa mitulungi awaké dhéwé. 44 Ing kono, pangayoman iku mung kagungané Allah, Ingkang Mahayakti; Panjenengané iku be- cik-beciké kang aparing ganjaran sarta becik-beciké kang aparing wawales. 1502. Tembungipun ingkang asli ingkang wantahipun ateges: angolak-alik èpèk- èpèké (Kf). Nanging rèhning punika solahipun tiyang ingkang kaduwung utawi susah, mila kanggènipun tetembungan wau kanthi mengku suraos kaduwung utawi susah. Tembung "anggetuni" punika langkung celak kaliyan suraosipun ukara wau.
808 Guwa Juz XV RUKU' 6 Ingkang sami kalepatan dipun pancasi pangadilan 45, 46. Papaésing gesang ing donya punika boten langgeng. 47-49. Ingkang pinanggih déning para ingkang sami atindak lepat punika inggih punapa pandamelipun. 45 Lan awèha sanépa marang dhèwèké (sanépané) kauripan do- nya: (Iku) kaya banyu kang Ingsun turunaké saka mendhung, banyu anjalari angrembakané tutuwuha- ning bumi; tumuli dadi garing, remuk, binuncang mawut déning angin; iku Ingkang- kagungan-kawasa marang samu- barang. lan Allah iku pa- paèsing kauripan donya; lan kang langgeng, panggawé becik, iku luwih becik mungguhing Pangé- ranira tumraping ganjaran sarta luwih becik tumraping pangarep- arep. 46 Bandha lan anak Ut. tanpa tutup, ngliga 47 Lan ing dinané Ingsun bakal anggeblasaké gunung-gunung sarta sira bakal weruh bumi dadi angen- thak-enthak tuwin Ingsun angim- pun dhèwèké, lan ora ana kang Ingsun tinggal siji-sijia.1503 48 Lan bakal padha disowanaké marang ngarsaning Pangéranira alalarikan: Temen sira padha tumeka marang ngarsa-Ningsun kaya (nalika) Ingsun anitahaké sira sakawit; ananging mauné sira padha nyana, yèn Ingsun ora wis anartamtokaké patembayan tumrap marang sira. 1503. Bumi kadamel angenthak-enthak, punika mengku teges: sawarnining papalang ageng ingkang angalang-alangi ing Kanjeng Nabi badhé sumingkir, sarta inggih punika redi-redi ingkang badhé dipun singkiraken punika. Mirsanana 1604.
Surat 18 Sami tanpa daya 49 Lan kitab bakal dicepakaké tumuli sira bakal weruh para wong dosa kang padha wedi marang apa kang ana ing jeroné sarta bakal padha calathu: O, cilaka temen awakku! Kitab apa iki! ora ana sing kaliwatan, iya sing cilik iya sing gedhé, nanging padha kepé- tung (kabèh); lan sabarang pang- gawéné padha tinemu ana (ing kono); sarta Pangéranira ora anga- niaya marang sapa-sapaa.1504 RUKU' 7 Sami tanpa daya a. 56 b. 57, 58 50 Lan nalika Ingsun ngandika marang para malaikat: Padha sujuda marang Adam,a tumuli padha sujud, ananging iblis ora;b iku golonganing jin mulané nerak paréntahing Pangérané. Lah apa ta sira arep angalap dhèwèké sarta turun-turuné dadi mitra saliyané Ingsun; apa déné dhèwèké iku mungsuh tumrapé sira; ala tumrap para atindak dudu liliron (iki).1505 Ar. lan ora 51 Ingsun ora andadèkaké saksi dhèwèké tumitahing langit-langit lan bumi, mangkono uga tumita- hing jiwané dhéwé, lan Ingsun ora angalap para juru panasaran mi- nangka réwang. 1504. Kitab ingkang anglimputi punika sami kaliyan kitab ingkang kapangandikakaken ing 17: 13, 14, makaten: "Lan Ingsun angalungaké panggawéné siji-sijining manusa ana ing guluné lan ing dina kiyamat Ingsun wetokaké marang dhèwèké (awujud) kitab, kang ginelar ngeblak. - Wacanen kitabira, ing dina iki wis cukup jiwanira minangka juru-pétung ingatasé sira." Boten wonten pandamel sakedhik-kedhika, saé utawi awon, ingkang boten atilar tabet. 1505. Ing ngriki kalayan terang kadhawuhaken, bilih Iblis punika èwoning jinn utawi roh awon, milanipun lepat sanget manawi Iblis kaanggep malaikat utawi roh saé. Roh awon punika tansah andaga, sarta inggih punika ingkang dipun pèngetaken dhateng manusa sampun ngantos dipun celaki, supados piyambakipun saged anduwa sawarnining tumiyung dhateng awon. 809
810 Guwa Juz XV Ar. kumpulé iku dadi ka- rusakan 52 Lan ing dinané Panjenengané bakal ngandika: Padha anguwuha kang padha sira anggep sakutu- Ningsun. Banjur padha diuwuh, ananging padha ora ana mangsuli marang dhèwèké, lan Ingsun anda- ing antarané dèkaké pipisahan dhèwèké.1506 53 Lan para dosa padha andeleng geni, banjur padha nglenggana manawa bakal padha nyemplung mrono, lan ora bakal padha olèh panggonan kanggo oncat saka ing kono. RUKU' 8 Pèpènget dipun lirwakaken 54-57. Pèpènget dipun lirwakaken. 58. Allah Ingkang-Aparamarta anyumenèkaken pidana. 59. Leburipun sampun tinamtu mangsanipun. Ut. anye- thakaké Ut. sanépa temen Ingsun wus angambal-ambali ing sajro- ning Quran iki tumrap para manu- sa sarupaning bukti; lan manusa iku pancèn banget-bangeté sakèhé ahli madoni. 54 Lan sayekti Ar. lalakoné Ut. mawar- na-warna bakal aniba- ni dhèwèké 55 Lan ora ana kang angalang- alangi manusa arep padha angèstu, samangsa pituduh anekani dhè- wèké, apa déné arep nyuwun pangapura Pangérané, kajaba déné apa kang wus kalakon tumrap para wong biyèn-biyèn bakal anibani dhèwèké, utawa déné siksa bakal anibani dhèwèké sapangarepan. 1506. Tembung bain punika gadhah teges warni tiga, inggih punika pisah, kempal, saha antawis (LL). Déné tembung maubiq, tegesipun karisakan utawi pipisahan, utawi sasatron bubuyutan (TA). Ingkang kula pilih teges kados ingkang dipun anggé déning Farra saha Sairafi, déné teges satunggalipun kula serat wonten ing margin. Manawi mawi teges ingkang kasebut rumiyin wau, mengku suraos bilih kempalipun para panuntuning awon kaliyan para ingkang sami nindakaken pandamel awon, punika badhé dados sababing karisakanipun.
Surat 18 Pèpènget dipun lirwakaken 56 Lan ora liya Ingsun angutus para utusan iku kajaba minangka juru-awèh warta becik sarta juru- pépéling, lan para kang padha angafiri padha amadoni kalawan barang dudu, pamrihé dienggo angrubuhaké barang yakti, sarta padha anganggep guguyon marang timbalan-timbalan-Ingsun tuwin apa kang dipélingaké marang dhèwèké. 57 Lan sapa kang luwih atindak dudu tinimbang wong kang di- élingaké marang timbalaning Pa- ngérané banjur maléngos saka ing kono sarta lali apa panggawéné tangan loroné kang dhingin- dhingin? Sayekti Ingsun andokok aling-aling ing atiné, supaya iku dhèwèké ora bakal mangerti, sarta tindhih ing kupingé; lan manawa dhèwèké padha sira ajak marang pituduh, lah ora pisan bakal manut dadalan bener salawasé.1507 58 Lan Pangéranira iku Apara- marta, Gustining Wilasa; manawa Panjenengané amidanaa dhèwèké karana barang panggawéné, amas- thi Panjenengané angénggalaké siksa tumrap marang dhèwèké; ananging tumrap dhèwèké wus ana waktu kang tinamtu, ora bakal dhèwèké padha olèh pangung- sèn.1508 1507. Manah dipun tutupi punika manawi kados pundi, katerangaken malih ing ayat punika kalayan cetha. Inggih punika: samangsa tiyang punika kesangeten awonipun, ngantos malèngos saking yakti, sarta samangsa kesangeten anggènipun wangkot, ngantos boten anggapé pandamel awon ingkang katindakaken. Piyambakipun adamel wangkot manahipun piyambak sarta boten purun mirengaken; awit saking punika mila manahipun lajeng ketutupan tuwin talinganipun kesumpelan. 1508. Wekdal ingkang tinamtu, punika ingkang dipun karsakaken perang Badar, inggih punika nalika titiyang Quraisy remuk kakiyatanipun (Kf). Utawi, saged ugi ingkang dipun karsakaken punika anggènipun milawani ing tembé wingkingipun. 811
812 Guwa Juz XV 59 Lan iku kutha-kutha, iku wus padha Ingsun lebur, bareng padha lan Ingsun wus atindak dudu, anamtokaké waktu tumrap bakal leburé.1509 RUKU' 9 Lalananipun Nabi Musa ngupados kawruh 60 Lan nalika Musa acalathu:1510 Aku ora arep lèrèn-lèrèn nganti tempukaning tumekaku marang kali1511 loro, utawa aku arep terus nganti tataunan.1512 1509. Dlamir ingkang kawengku wonten ing tembung leburé, punika wangsul dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci. 1510. Sawenèh hadits nyebutaken namanipun, inggih punika Yusa' bin Nun, inggih punika tiyang ing pawingkingipun katingal onjo wonten ing babadipun bangsa Bani Israil. Nanging Quran boten nyebutaken sinten namanipun. Lalampahan ingkang dipun andharaken wonten ing ruku' ingkang kaping sanga saha kaping sadasa, punika saged ugi lalampahan ingkang dipun alami saèstu déning Kanjeng Nabi Musa, utawi saged ugi lalampahan punika lalampahan mi'raj-ipun Kanjeng Nabi Musa, kados déné mi'raj-ipun Kanjeng Nabi Muhammad ingkang kasebutaken wonten ing surat ingkang sampun. Lalampahan ingkang kacariyosaken ing ruku' candhakipun, ngatawisi manawi paham ingkang angka kalih wau (inggih punika ingkang mastani, bilih punika lalampahan mi'raj-ipun Kanjeng Nabi Musa) ingkang langkung memper. Suprandéné dipun pahama pisan manawi punika lalampahan ing sawantahipun, inggih punika lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa nalika ngupados ngélmu, inggih boten nama mokal. Kula aturi mirsani tafsiripun. 1511. Tembung punika limrahipun dipun suraos klèntu. Kedah dipun èngeti, bilih Kanjeng Nabi Musa punika ngantos kawandasa taun sugeng wonten ing tanah Mesir; déné tempuking lèpèn kakalih, punika boten sanès kajawi tempuking pecahanipun benawi Nil kakalih ingkang ageng wonten ing Khartoum, inggih punika ingkang dipun namakaken Bahru-l-Abyadl (Nil Pethak), lan satunggalipun dipun namakaken Bahru-l-Aswad (Nil Biru). Manawi cariyos anggènipun lalana Kanjeng Nabi Musa punika boten pinanggih wonten ing Bébel utawi ing kitab-kitab Yahudi, punika boten kok lajeng nandhakaken, bilih cariyos punika boten nyata. Kitab-kitab Yahudi (Rabbinical literature) nyariyosaken prakawis warni-warni ing bab Kanjeng Nabi Musa; lah punika sadaya suka wawaton dhateng kula sami ngandel bilih kathah emperipun Kanjeng Nabi Musa lalana kados makaten punika. Tanah Mesir Kidul punika kerajan Habasyah (Ethiopia), watesipun ingkang sisih kidul ngantos dumugi Khartoum, utawi tempuking benawi Nil kakalih. Cariyos warni-warni ingkang kasebut ing kitab-kitab Yahudi (Rabbinical literature) lan serat-serat Yunan (Hellenistic literature) sarujuk sami anyariyosaken, bilih Kanjeng Nabi Musa naté tindak dhateng nagari Habasyah (mirsanana Yewish Encyclopaedia). Malah miturut salah satunggalipun cacriyosan punika, panjenenganipun jumeneng dados ratu Habasyah, margi saking kasudiranipun saged ngawonaken mengsah, sarta krama angsal randhanipun sang nata. Bab punika radi dipun kiyataken déning cariyos ingkang kasebut ing Bébel, bilih "Miryam lan Arun padha anglawan paben marang Musa bab prakara wong wadon bangsa Kusy, kang wus dipundhut garwa" (Wicalan 12: 1). Dados lalana karana ngudi kawruh dhateng Khartoum, ingkang celak kémawon kaliyan watesipun nagari Habasyah sisih kidul, punika memper sanget. Nanging inggih wonten sawenèh Mufassirin, ingkang boten kanthi walaka anggènipun nyuraos tembung wau ateges tembung majma'ul-Bahrain wau, sarta nyuraos manunggilipun tiyang kalih, ingkang kasanépakaken kaliyan samudraning kawruh kamanusan lan
Surat 18 Lalananipun Kanjeng Nabi Musa Ar. anga- lap dalané 61 Bareng sakaroné wus padha tumeka tempukaning (kali) loro padha kelalèn iwaké, iki banjur mancolot ing kali, anggeblas.1513 62 Bareng sakaroné wis terus lakuné, dhèwèké calathu marang réwangé: Wetokna sarapané (wong loro: aku lan kowé); sayekti aku padha krasa sayah saka anggonku padha lalana iki. Ar. anga- lap dalané 63 Calathuné: Punapa sampéyan sumerep nalika kula sami angu- pados pangungsèn dhateng séla parang, lajeng ulamipun saèstu lan boten sanès kula kasupèn, ingkang nyupèkaken kula sanjang prakawis punika kajawi sétan, sarta mancolot ing lèpèn; anggu- munaken!1514 iki barang kang padha dakgolèki; banjur pa- dha bali nurut tapak tilasé manèh. 64 Calathuné: Ya 65 Tumuli sakaroné katemu sa- wenèhing abdi-Ingsun kang Ingsun paringi wilasa saka ngarsa-Ningsun sarta kang Ingsun wulang kawruh saka ngarsa-Ningsun. kawruh Kapangéranan. Nanging saking pamanggih kula, manawi lalampahan punika kita anggep mi'raj, punika mengku teges, bilih syari'at Musa punika winates. Kanjeng Nabi Musa lalana ngantos pinten-pinten taun, ngantos dumugi Majma'u-l-Bahrain, lajeng ateges bilih syari'at Musa punika ing sasampunipun sawatawis wekdal, lajeng badhé dumugi masakalanipun pundhat wawangenipun. Déné gentosipun: Syari'at énggal, ingkang kaampil déning satunggaling nabi, ingkang wonten ing dhawuh ngriki kawarna Majma'u-l-Bahrain, inggih punika manunggilipun samudra kakalih, samudraning ngélmu kamanusan lan Kapangéranan, utawi tiyang ingkang kawasa ambabar kadonyan lan karuhaniyahan ingkang kalayan sampurna, inggih punika Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. 1512. Huqub punika ateges wekdal ingkang dangu (Bd), utawi setaun utawi pitungdasa taun utawi wolungdasa taun. 1513. Miturut hadits, icalipun ulam wau minangka tandha, bilih sampun dumungi papan ingkang dipun tuju (Bkh). Nanging ing Quran Suci saha ing dalem hadits boten wonten ingkang nerangaken bilih ulam wau ulam ingkang sampun dipun ratengi. 1514. Ngupados pangungsèn dhateng redi séla, punika anedahaken, bilih Kanjeng Nabi Musa lan réncangipun wau lerem wonten ing panggènan ingkang kebanjiran ing toyaning lepen; lah sareng ngupados pangungsèn, réncangipun Kanjeng Nabi Musa kasupèn ulamipun boten kabekta. Déné gumunipun wau boten teka anggumuni déné ulamipun mencolot dhateng lepen, nanging margi piyambakipun kasupèn boten matur dhateng Kanjeng Nabi Musa bab icalipun ulam wau. 813
814 Ar. manggih kula sabar Guwa 66 Musa calathu marang dhè- wèké: Punapa kapareng kula kalayan sampéyan, andhèrèk panyuwun kaparenga sampéyan mulang kula kawruh leres ingkang kawulangaken dhateng sampéyan? 67 Calathuné: Saèstu, sampéyan boten kuwawi sabar asarengan kaliyan kula: 68 Lan kados pundi saged sam- péyan sabar dhateng barang ing- kang sampéyan boten kasinungan kawruhipun ingkang anglimputi? 69 Calathuné: Manawi Allah amaringaken, sampéyan badhé sumerep sabar kula saha sabarang rèh kula boten badhé lenggana ing sampéyan. 70 Calathuné: Manawi sampéyan tutwingking kula, lah sampéyan sampun nakèni kula prakawis sawi- punapa-punapa, canten kula piyambak dhateng sampéyan prakawis punika. ngantos RUKU' 10 Lalananipun Nabi Musa ngupados kawruh sakaroné mangkat lalana, nganti, nalikané wis padha ing prau, dhèwèké nunggang ambolongi (prau) iku. Calathuné (Musa): Punapa anggèn sampéyan ambolongi punika murih para titiyangipun sami kelem? Saèstu sampéyan punika anindakaken prakawis ingkang ageng. 71 Tumuli 72 Calathuné: Punapa kula boten sampun sanjang, manawi sam- péyan boten badhé kuwawi sabar asarengan kula? Juz XV
Surat 18 Ar. padha mangan wongé ing kono Ar. nemu Lalananipun Kanjeng Nabi Musa 73 Calathuné: Mugi sampéyan sampun duka dhateng kula déning prakawis ingkang kula kasupèn sa- ha mugi sampéyan sampun meksa kula ingkang angèl ing prakawis kula. 74 Banjur padha nerusaké laku- né, nganti, nalika katemu bocah lanang, iki dipatèni. (Musa) ca- lathu: Punapa sampéyan mejahi tiyang resik, tanpa mawi sabab (mejahi) tiyang? Saèstu sampéyan punika anglampahi prakawis awon. JUZ XVI 75 Calathuné: Punapa kula boten sampun sanjang, manawi sam- péyan boten badhé kuwawi sabar asarengan kula? 76 Calathuné: Manawi sasampu- nipun punika kula amitakèni sam- péyan prakawis punapa-punapa, lah kula sampun sampéyan pareng- aken andhèrèk sampéyan; saèstu sampéyan badhé darbé pamuwung ing dalem prakawis kula. 77 Tumuli sakaroné anerusaké laku, nganti, nalikané padha tu- meka marang wonging sawijining kutha, iki dijaluki pangan; ana- nging dhèwèké padha emoh anam- pani sakaloron iku dadi dhayoh. Dumadakan ing kono padha weruh témbok arep rubuh, banjur di- jejegaké. Musa calathu: Manawi sampéyan ngarsakaken, amasthi sampéyan sageda angalap pituwas ingatasipun prakawis punika. 78 Calathuné: Punika pisahipun antawisipun kula kaliyan sampé- 815
816 Guwa Juz XVI Ar. antawis- ipun sampé- yan yan; sapunika kula badhé amedhar- aken dhateng sampéyan suraos- ipun1515 barang ingkang sampéyan boten kuwawi nyabaraken. 79 Menggahipun baita, punika titiyang miskin, gadhahanipun ingkang sami nyambut damel ing lèpèn, kajeng kula, punika badhé kula risak, sarta sawingkingipun piyambakipun wonten satunggaling raja ingkang damelipun angrampas sawarnining baita kalayan pari- paksa. 1515. Kateranganing suraosipun lalampahan warni tiga wau, anedahaken gumelaring kawicak- sananipun Pangéran wonten ing sabarang rèh ingkang kalampahan wonten ing gesangipun manusa ing sadinten-dinten. Angger-anggering Pangéran kados déné ingkang gumelar wonten ing sagung dumados punika, punika menggah ing sajatos-jatosipun tumindakipun nuju mamrih dhateng kasaénan, sanajan tarkadhang katingalipun tumrap mripat wadhag, sajak adamel pituna dhateng sawenèh tiyang. Astaning Allah Ingkang-Mahamurah, ingkang makardi wonten ing sagung dumados, punika mesthi mengku maksud nununtun ing manusa tumuju dhateng kasaénan linuhung, sanajan kadumugènipun maksud wau perlu kedah dipun lantari mawi pituna punapa menggahing katingalipun. Terkadhang pituna wau namung katingalipun kémawon, kadosta: baita dipun bolongi, punika menggah ing sajatosipun boten adamel kapitunan, nanging anggènipun sajak dipun pitunani punika malah ngemu maksud ingkang langkung ageng sarta malah maédahi sanget dhateng ingkang gadhah. Tuladha ingkang angka kalih, inggih punika damel pituna saèstu dhateng satunggaling tiyang nanging punika kanggé kasaénanipun manusa umumipun, awit kanggé kasaénanipun manusa sadaya, kurban angetohaken nyawa punika kedah. Tuladha ingkang angka tiga anedahaken, bilih kanggé kasaénanipun manusa sadaya, tiyang kedahipun purun nindakaken pandamel ingkang boten sanalika wonten wawalesipun (ganjaranipun); sarta malih kasaénan ingkang katindakaken déning satunggaling turunan, punika boten kok boten maédahi babar pisan tumrap turunan ing sapengkeripun. Menggah ing sajatos-jatosipun Kanjeng Nabi Musa piyambak ngalami pangalamaning gurunipun, sarta lalampahan-lalampahan wau sajakipun boten sanès kajawi gagambaran ingkang mangka piweca, ingkang anggambaraken pakaryanipun Kanjeng Nabi Musa piyambak, ing salamining sugengipun. Boten prabéda kaliyan baita dipun bolongi punika saged nuwuhaken kakuwatosan ing bab kawilujenganipun para ingkang sami numpaki, lah makaten ugi Kanjeng Nabi Musa, umatipun dipun tuntun dhateng satunggaling panggènan, ingkang manut pangintening umatipun wau, kados déné namung sami badhé dipun kèlemaken balaka. Nanging anggènipun wilujeng boten kirang satunggal punapa nalika sami nyabrangi toya, punika anedahaken, bilih ingkang makaten punika karana kanggé kasaénanipun piyambak. Lajengipun, Kanjeng Nabi Musa dhawuh dhateng pandhèrèk-pandhèrèkipun supados amerangi bangsa ingkang sakalangkung awon kalakuanipun lan dhawuh mejahi para titiyang wau. Nanging panjenenganipun mutahaken rahing manusa punika boten kok atanpa teges, awit menggah ing sajatos-ajatosipun, punika satunggaling tataran ingkang nuju dhateng tumuwuhing kamajenganipun bangsa. Salajengipun, anggènipun Kanjeng Nabi Musa angurbanaken sariranipun namung kanggé lalados dhateng titiyang lsrail - inggih punika tedhak turunipun satunggaling tiyang ingkang tulus - punika cocog kaliyan lekas ingkang katindakaken déning gurunipun, ngedegaken tèmbokipun laré yatim tanpa nedha upah. Manawi ayat punika dipun waos kanthi angèngeti lalampahan punika, tétéla manawi andharan punika cariyos mi'rajipun Kanjeng Nabi Musa, inggih punika mralambangi lalampahan ageng ingkang badhé dipun alami déning panjenenganipun.
Surat 18 Ingkang asingat kalih 80 Wondéné pun laré, punika tiyang sepuhipun kalih pisan sami tiyang angèstu, sarta kula kuwatos- aken, bilih piyambakipun badhé anjalari pambalasaripun tuwin ka- firipun (tiyang sepuhipun) kakalih; 81 Lan kajeng kula, supados Pangéranipun amaringana lilintu dhateng piyambakipun sakaliyan ingkang langkung saé menggahing kasucian tinimbang piyambakipun sarta langkung parek ing wilasa: 82 Wondéné pun tembok, puni- ka gadhahanipun laré kakalih sami yatim ing salebetipun kitha, sarta ing sangandhapipun wonten bara- nanipun, gadhahanipun (laré) kalih punika, tuwin bapakipun tiyang lan karsanipun Pangéran tulus; sampéyan, sakalihipun supados dumugi diwasa sarta andhudhaha barananipun, minangka wilasa saking Pangéran sampéyan, sarta pandamel kula punika boten saking moga kula piyambak.1516 Makaten punika suraosipun barang ingkang sampéyan boten kuwawi nyabar- aken wau. RUKU' 11 Ingkang-Asingat-kalih tuwin Ya'juj lan Ma'juj 83 Lan dhèwèké padha takon marang prakara Dhu-l- qarnain.1517 Calathua: Aku bakal amacakaké caritané dhèwèké ma- rang kowé. sira 1516. Punika anedahaken, bilih punika namung kanggé piwulang tumrap Kanjeng Nabi Musa. 1517. Tembung dhu-l-qarnain, punika tegesipun wantah: ingkang-asingat kalih. Déné ingkang dipun karsakaken, inggih punika ménda gèmbèl jaler ingkang asingat kalih, ingkang kapirsanan déning Nabi Daniél wonten ing salebeting luyut (Dan. 8: 3), ingkang déning panjenenganipun dipun werdéni kerajan Media lan Persi, ingkang kakempalaken dados kerajan satunggal dipun ratoni ratu satunggal, 817
818 Guwa Juz XVI Ingsun anetepaké dhèwèké ana ing bumi sarta Ingsun paringi sarana panggayuh marang samubarang. 84 Sayekti, 85 Lan dhèwèké nurut dadalan. Ut. wates buntas kulon 86 Nganti, nalikané dhèwèké tumeka enggon suruping srengé- ngé,1518 iki tinemu katon sumurup ing sagara ireng,1519 sarta ing kono inggih punika Sang nata Cyrus, ingkang déning Bébel kalèntu dipun wastani sang nata Darius (En. Br. tuwin Yewish En. art. "Darius"). Nanging ingkang dipun karsakaken wonten ing luyutipun Nabi Daniel, punika sanès sang prabu Cyrus, nanging sang prabu Darius I Hystaspis (521-485 sadèrèngipun Kanjeng Nabi 'Isa), inggih punika "ingkang sampun marengaken titiyang Yahudi Padalemanipun Suci, sarta ingkang kasebutaken ing Serat Ezra 4: 5, 24; 5: 5; 6: 1; Serat Haggai 1: 1; 2: 10; Serat Zakariyah 1: 7, tuwin ambokmanawi kémawon ing Serat Nehimiyah 12: 22. Bèr-budi bawalaksananipun sang prabu Darius dhateng bangsa Yahudi, punika cocog kaliyan ingkang sampun sami kula sumerepi ing bab politikipun ingkang umum sang prabu wau tumrap ing babagan agaminipun bangsa-bangsa ingkang dados rèh-rèhanipun." (En. Bib. "Darius"). "Ménda gèmbèl jaler ingkang asingat kalih" ing luyutipun Nabi Daniél, punika ratu ing Media lan Persi. Prakawis punika sampun katerangaken wonten ing Serat Daniel. Ing ngriku werdining supena wau dipun terangaken makaten: "Mungguh wedhus gèmbèl lanang asungu loro kang kodeleng, iku ngibarati rajané Media lan Persi" (Dan. 8: 20). Déné cariyos Dhu-l-qarnain ing dalem Quran, punika ingkang dipun karsakaken Darius I, tandhanipun: "Darius punika ingkang mranata Kerajan Persi. Anggènipun neluk-nelukaken punika perlu kanggé mageri tapel-watesing kerajanipun ing Armeniah, Caucasus, tuwin ing India, saha ing saurutipun tanah ngaré Turanian saha pareden ing Asia Tengah." (Yewish Enc. "Darius I"). Katerangan saking En. Br. ing ngandhap punika angiyataken pamanggih punika: "Kasebutaken wonten ing seratan ing sela (inscription) ingkang kanggé mèngeti panjenengan- ipun, katawis sang nata Darius punika tiyang ingkang setya ngrungkebi agaminipun sang Zoroaster ingkang sajati. Nanging panjenenganipun punika ugi satunggaling staatsman lan organisator ingkang peng-pengan. Wekdalipun aneluk-nelukaken sampun rampung; boten prabéda lan Maharaja Augustus, anggènipun sang prabu Darius peperangan, punika namung mengku maksud yasa tapel wates ingkang asli saking kudrat kanggé mageri krajanipun tur ingkang santosa, makaten malih karana kanggé rumeksa bangsa-bangsa ingkang taksih wanan, sampun ngantos nglangkahi tapel watesipun. Kadosta: sang prabu Darius nelukaken bangsa-bangsa ingkang taksih biadhab ing tanah pareden ing laladan Saganten Cemeng lan Armeniah, sarta ngelar jajahanipun kerajan Persi dumugi ing Caucasus. Makaten ugi anggènipun sang prabu merangi bangsa Sacae lan bangsa Turani sanès-sanèsipun, punika ugi mengku maksud kados makaten wau." Pethikan punika anyebutaken, bilih sang prabu Darius punika dados pandhèrèk ingkang setya dhateng agaminipun sang Zoroaster ingkang sajati, neluk-nelukaken bangsa ingkang taksih biadab ing tapel wates, yasa tapel wates ingkang saking kudrat (natural frontiers) kanggé ambètèngi kerajanipun, sarta merangi bangsa Sacae. Punika mratandhani, bilih inggih panjenenganipun punika Dhu-l-qarnain ingkang kasebut ing dalem Quran punika. 1518. Magribu-sy-syams, utawi enggon suruping srengéngé, punika ateges watesing kerajanipun ingkang buntas kilèn, awit mangilèn malih panjenenganipun sampun boten saged, dados tumrap panjenenganipun ing ngriki punika panggènan serapipun surya. 1519. Tembungipun Arab: ingkang wantahipun ateges seganten cemeng. 'Ain punika ateges toya kathah sanget, utawi panggènan nglempakipun lan ngembengipim toya (TA-LL). Déné hami'ah tegesipun lempung cemeng (TA-LL). Déné panggènan punika boten sanès kajawi Seganten Cemeng ingkang dipun karsakaken, awit tanah Armeniah makaten kelebet laladanipun kerajan Persi, Seganten Cemeng dados watesipun kerajan ingkang sisih lèr-kilèn.
Surat 18 Ingkang asingat kalih tinemu ana sawijining bangsa. Ingsun ngandika: É, Dhu-l-qarnain, iku padha sira patrapana utawa sira gawéa becik. 87 Unjuké: Sinten ingkang atin- dak dédé inggih badhé kawula patrapi; tumunten badhé winang- sulaken dhateng Pangéranipun, lajeng Panjenenganipun amatrapi piyambakipun mawi patrapan ing- kang awrat: ingkang angèstu saha alampah saé, punika badhé angsal pituwas ingkang saé; lan Ingsun bakal aparing pangandika marang dhèwèké arupa paréntah- Ingsun kang gampang.1520 88 Wondéné 89 Tumuli dhèwèké nurut dada- lan (liyané). Ut. katon 90 Nganti, nalikané dhèwèké tumeka enggon mlethèking srengé- ngé, iki tinemu munggah angung- kuli sawijining bangsa, kang ora Ingsun paringi éyub-éyub minang- ka panulaké iki;1521 1520. Rèhning panjenenganipun punika pandhèrèkipun ingkang setya sang Zoroaster, nabinipun bangsa Persi ingkang misuwur punika, mila ingkang cepak panjenenganipun inggih ajak-ajak titiyang golongan punika, ngrungkebi agami kados ingkang dipun rungkebi déning panjenenganipun. 1521. Lalana ambal kaping tiga ingkang kapangandikakaken ing ngriki, punika sajakipun katindakaken déning sang prabu kanthi maksud nyantosakaken tapelwatesing kerajan. Ingkang wigatos piyambak, nalika lalana dhateng tapelwates ingkang kaprenah wonten ing saantawisipun Saganten Kaspi lan Saganten Cemeng; lah ing ngriku redi Caucasus saged dados bebètèng asli saking kudrat kanggé nulak panyerangipun bangsa Scythiah. Ingkang rumiyin sang prabu Darius tindak lalana mangilèn dhateng Saganten Cemeng, lajeng mangètan, sarta ingkang wekasan piyambak mangalèr dhateng redi Caucasus. Dhawuh katrangan ingkang mangandikakaken bangsa ingkang dudunung ing ngriki, bangsa ingkang boten gadhah aling-aling (utawi eyub-eyub) saking bentering surya, punika minangka katrangan gagambaranipun bangsa asli ingkang taksih wanan ingkang pinanggih wonten ing pasisiring seganten Kaspi. En. Br. nyebutaken wonten ing bab Media makaten "Nama-nama ingkang kasebut wonten seratan ing séla (inscription) bangsa Assyriah, punika ambuktèkaken, bilih bangsa- bangsa ing Zagros saha ing tanah Media sisih lèr, punika sanès bangsa Iran lan sanès bangsa Indo-Eropah, nanging bangsa asli, kados déné bangsa ingkang dudunung ing Armeniah jaman kina; ambokmanawi kémawon taksih wonten sasambetanipun kaliyan bangsa warni-warni ing Caucasus. Dangu-dangu pengaruh Iran menang, kadosta kala-kadhing nama-namanipun tiyang dharah luhur Iran 819
820 Guwa Juz XVI lan sayekti (kawruh-)Ingsun anglimputi apa kang ana ing dhèwèké. 91 Kaya mangkono iku! 92 Tumuli dhèwèké nurut dada- lan (liyané). 93 Nganti, nalikané dhèwèké tumeka ing (panggonan) saantara- né gunung loro, tinemu ing sisih kanané (gunung) iku ana sawijining bangsa, kang mèh-mèh ora ngerti caturan.1522 loro Ar. anta- wisipun piyambak- ipun 94 Dhèwèké padha matur: Dhuh, Dhu-l-qurnain! Saèstu Ya'juja lan Ma'juja punika sami adamel wisu- na ing bumi. Lah punapa kula sami ambayar béya (kémawon) dhateng panjenengan, kalayan janji, panje- nengan angyasani papager anta- wisipun kula kaliyan piyambak- ipun.1523 kasebutaken dados ratunipun bangsa-bangsa punika. Nanging bangsa Gelae, Tapuri, Cadusiy, Amardi, Utii, tuwin bangsa sanès-sanèsipun ing Media sisih lèr tuwin ing pasisiring seganten Kaspi, punika sanès bangsa Iran. 1522. Redi kakalih punika redi ing Armeniah lan ing Azarbaijan. Titiyang ingkang dudunung ing ngriku sami gadhah basa piyambak, boten mengertos basa Iran. 1523. Ayat punika maringi dhateng kula sami masalah ingkang sakalangkung déning wigatos, inggih punika Ya'juj lan Ma'juj punika sinten. Ya'juj lan Ma'juj ingkang kasebutaken ing Bébel boten patosa gumathok. Ing Purwaning Dumados 10: 2 tuwin ing Serat Babad ingkang kapisan 1: 5, "Magog (Ma'juj) punika kasebutaken anakipun jaler Yafet ingkang angka kalih, antawisipun Gomer kaliyan Madai. Gomer ngibarati Cimmerian, déné Madai Medes. Magog (Ma'juj;) punika mesthi satunggaling bangsa ingkang dudunung ing sawetanipun Cimmerian lan sakilènipun Medes. Nanging wonten ing cathetan nama-namanipun bangsa-bangsa ing Purwaning Dumados 10, tembungipun sajak namung nyebutaken bangsa mawarni-warni ingkang taksih wanan, ingkang sami dudunung wonten ing panggènan buntas lèr lan lèr wètan ingkang sampun kasumerepan déning surating Bébel wau ......... Ing Ezek 38: 2 kasebutaken Ma'juj (Magog) punika namanipun satunggaling nagari. Ing Ezek 39: 6 kasebutaken Ma'juj namanipun bangsa ing tanah lèr, panuntunipun namanipun Gog (Ya'juj)" (Yewish En., Art. "Gog and Magog"). "Yosephus mastani Ya'juj punika bangsa Scythiah, ingkang wonten ing antawisipun para pengarang klasik kanggé namakaken bangsa mawarni-warni ingkang taksih kesit lan dèrèng kasumerepan. Miturut Yerome, Magog punika kaprenah wonten ing sisih ngrikanipun Kaukasus ing Sacelakipun Seganten Kaspi" (Yewish En.). En. Br. mastani, pengadatan ingkang anetepaken, bilih Ya'juj lan Ma'juj punika bangsa Scythiah, punika "kados wonten leresipun." Pamanggihipun Yosephus lan Yerome ingkang sami amastani, bilih Ya'juji lan Ma'juj punika bangsa Scythiah, déning En. Br. winastan kados wonten leresipun. Salajengipun En. Br. anerangaken, bilih: "pamanggih ingkang kados wonten leresipun punika, limrah dipun anggé ing ngakathah." Namung, kémawon En. Br. ugi anerangaken, bilih tembung wau ugi saged dipun anggé namakaken "sadhéngah utawi sarupining bangsa ing tanah lèr ingkang mawarni-warni punika, nanging ingkang saweg sabagéan kémawon
Surat 18 Ingkang asingat kalih ingkang kasumerepan. Pambudidaya badhé anetepaken panggènanipun Magog ingkang langkung gumathok, namung saged katindakaken sacara groboh." Nanging para pangarang ingkang kasebut wau sadaya, boten sami migatosaken ungelipun Ezek. 38: 2 ingkang makaten: "Gog (Ya'juj), ing tanahé Magog (Ma'juj), ratu ing Rasy ian Meshekh tuwin Tubal." Tubal tuwin Meshekh, punika kénging winastan mèh ajeg dipun sebutaken sasarengan. Sinten Tubal lan Meshekh punika, rekaos sanget dipun patitisaken, saking rekaosipun, ngantos wonten satunggaling tukang nitipriksa Bébel ingkang sampun misuwur, mastani nama-namanipun sawenèh bangsa ing Palestina Kidul. Nanging punika cengkah kaliyan pamanggihipun para pengarang kina kados déné Yosephus, ingkang amastani Ma'juj punika wonten ing salèripun Kaukasus. Mangka manawi kita mangalèr saèstu, ing salèring Caucasus, kita taksih saged nyipati wontenipun lèpèn kakalih ingkang namanipun Tobal lan Moskoa. Lèpèn Moskoa punika kaprenah wonten ing kitha Moscow kina, lèpèn Tobal wonten ing kitha Tobolsk énggal. Ambokmanawi kémawon sampun kénging katamtokaken, bilih namanipun lèpèn kakalih punika asli saking bangsa kakalih ingkang kasebutaken ing Ezek. 38: 2 wau, inggih punika Tubal lan Meshekh, lajeng kanggé namakaken kitha kakalih ingkang kasebut ing nginggil, dados nglastantunaken namanipun bangsa kakalih wau. Pamanggih punika cocog kaliyan pamanggihipun Yosephus, ingkang amastani Magog punika bangsa Scythiah, awit pinanggih-ipun wonten ing serat-serat klasik, Scythiah punika limrahipun ateges sadhéngah panggènan ing salèripun lan ing salèr wètanipun Saganten Cemeng; déné tiyang Scythiah, punika sadhéngah tiyang wanan ingkang aslinipun saking panggènan ngriku." Dados nitik katerangan ingkang kasetut ing nginggil wau, kados sampun terang, bilih nama Magog (Ma'juj) punika ateges bangsa alit-alit ingkang dudunung ing laladan ing salèripun tuwin ing salèr wètanipun Saganten Cemeng, inggih punika bangsa alit-alit ingkang "direct" utawi "indirect" nyukani nama kitha Tobolsk lan Moscow. Wonten saprakawis malih ingkang pantes karembag, inggih punika reca ageng gambaripun Gog lan Magog (Ya'juj lan Ma'juj) ingkang wonten ing Guildhall, ing kitha London. En. Br. nerangaken: Misuwuripun, reca-reca, saminipun ingkang wonten ing London ing samangké punika, sampun nalika jamanipun sang nata Henry V." Tuwan Geoffrey of Monmouth nerangaken bab punika, makaten: "Gaemot utawi Gaemagot (kelanturipun tembung Gog lan Magog, utawi aslinipun tembung Gog lan Magog), punika satunggaling raseksa, ingkang kaliyan sadhèrèkipun jaler nama Gorineus, atindak sawenang-wenang wonten ing nagari Inggris poncot kilèn, ngantos dumugining dipun pejahi déning titiyang monca nagari ingkang angrabasa mriku." (En. Br., Art. "Gog and Magog"). Saèstunipun, badhé anerangaken sasambetanipun antawising bangsa ingkang mawarni-warni ing jaman kina, ingkang kalayan sawatawis trep, punika angèl sanget. Suprandéné, ing nagari Inggris wonten reca gambaripun Gog lan Magog (Ya'juj lan Ma'juj), mangka manut panlitipriksa wontenipun sampun wiwit ing jaman kina tumrap babadipun bangsa Inggris, punika lajeng nuwuhaken panginten-inten, bilih bangsa Angles utawi bangsa Saxons, punika nalika ing jaman kina wonten sasambetanipun kaliyan bangsa Scythiah utawi bangsa alit-alit sanèsipun, ingkang sami gesang wonten ing salèripun Kaukasus utawi Saganten Cemeng. Sasambetanipun bangsa ingkang mawarni-warni ing jaman kinaning makina, punika sakalangkung ruwet, sanès papanipun karembag wonten ing ngriki. Éwadéné kados boten wonten awonipun dipun pèngeti, bilih bangsa Goth, ingkang kaanggep golonganipun bangsa Teutonia ingkang sami manggèn ing panggènan ingkang kapéring wétan piyambak, punika kacariyos inggih naté ngumbara dhateng tanah Scythiah (En. Br. "Goths"). Punika nedahaken, bilih, antawisipun bangsa kakalih wau wonten sasambetanipun. Lan malih, "tiyang Batharnae ingkang nalika abad ingkang kaping tiga ing sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa angrabasa lan dudunung wonten ing talatah ingkang kaprenah ing saantawisipun paredèn Karpathen kaliyan Saganten Cemeng, punika déning para pangarang ing jaman kina kacariyosaken, bilih asli Teutonic, sanajan ta bangsa wau lajeng sami sesémahan kaliyan bangsa asli ing ngriku" (En. Br., "Teutonic Peoples"). Sapunika nyandhak rembag lajengipun, inggih punika pratélan ingkang mangandikakaken, bilih bangsa-bangsa ing panggènan saantawisipun Azerbaijan lan pareden Armeniah, ingkang dipun uningani déning sang prabu Darius, tansah dipun ganggu-damel déning tatangganipun ing lèr, inggih punika bangsa Scythiah. Babad aneksèni ing kayektèning dhawuh pratélan punika. Bangsa Scythiah, utawi miturut sawenèh pengarang, bangsa Sacae, pancèn tansah angganggu-damel tanah Asia. Miturut Herodotus, titiyang Scythiah naté maréntah tanah Media ngantos wolulikur taun laminipun (En. Br., Art. "Scythia"). "Nalika watawis 512 (sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi 'Isa. pen), prabu Darius merangi bangsa Scythiah ...... Maksudipun peperangan punika, ingkang cepak namung perlu badhé 821
822 Guwa Juz XVI Ut. kanca bau suku Ar. anta- rané dhè- wèké 95 Calathuné: Barang kang kate- tepaké déning Pangéranku tumrap ing aku, iku luwih becik; mulané aku bantonana baé kalawan kaku- watan, aku bakal ngyasani papager kukuh ing antarané kowé karo dhèwèké. Ar. diram- pak 96 Padha ngusungana wesi balè- bèkan mréné;1524 nganti, bareng saantaraning enggon lambungé iku wis dikebaki, loro gunung dhèwèké calathu: Padha ububana; nganti, bareng iku wis didadèkaké (kaya) geni, dhèwèké calathu: Padha ngusungana tembaga luluh mréné, mengko dakcorné mrono. 97 Mulané dhèwèké padha ora bisa angunggahi iku sarta padha ora bisa ambobol. nempuh bangsa Turania ingkang taksih ngulandhara ing sisih wingkingipun, dados mengku kajeng badhé adamel tata-tentreming tapel watesipun kerajan ingkang sisih lèr" (En. Br., Art. "Darius"). Ukara ingkang kula serat miring ing nginggil punika, anedahaken, bilih sang prabu Darius ambudidaya ing sakatog-katogipun badhé adamel tata-tentreming tapel watesing prajanipun ingkang sisih lèr; lah ing ngriku redi Kaukasus, ingkang sisih kiwa lan tengenipun tepang wates kaliyan Saganten Cemeng lan Saganten Kaspi, punika saged dados bebètèng ingkang saking kudrat. Papager ingkang kasebutaken ing ayat punika, sarta ingkang katerangaken ing dalem ayat sambetipun, punika tèmbok ing Derbent ingkang misuwur punika (Art. Darband). Bab cacriyosanipun tèmbok punika, katerangaken déning titiyang lslam ahli kawruh ngélmu bumi tuwin ahli kawruh babad, upaminipun kémawon, ing kitab Marasidu-l-Ittila' tuwin Ibnu-l-Faqih. Namung katerangan ing wingking punika, kapethik saking Encyclopaedia Britannica, murih langkung maremaken: "Derbent utawi Darband, punika salah satunggaling kithanipun nagari Persi, inggih punika ing Kaukasia, bawah Provincie Daghestan, ing pasisiring saganten Kaspi ingkang sisih kilèn. Punika dumunung wonten ing pasitèn ingkang boten sapintena wiyaripun wonten ing sapinggiring saganten, ingkang saking ngriku lajeng manginggil urut tepining jujurang terus dhateng dharatan. Wonten ing sisih kidul dununging poncotipun témbok Kaukasus ingkang ngener dhateng saganten (50 mil panjangipun), ingkang ugi misuwur sinebut "Tèmboké Alexander" ingkang mèpèti margi ing sela-selaning redi (pass) ingkang winastan "Gapura Wesi" utawi "Gapura Kaspi" (Portus Albanae, utawi Portus Caspae). Punika nalika taksih wetah, ngantos 29 pecak (kaki) inggilipun, kandelipun ngantos 10 pecak (kaki). Tèmbok punika manawi dalah gapuranipun tosan sarta menaranipun-pajagèn ingkang kathah punika, dados bebètèngipun tapel wates Persi ingkang sakalangkung ageng aosipun." (Ukara ingkang kantun piyambak, punika kula ingkang andhoyongaken aksaranipun. Mirsanana tafsir candhakipun punika). Nama "Témboké Alexander" ingkang boten leres, punika ambokmanawi kémawon tuwuh awit saking lepatipun para ahli babad Muslimin ingkang sami gadhah panginten, bilih Dhulqarnain punika Maharaja Iskandhar (Alexander). 1524. Tosan blèbèkan punika dipun betahaken kanggé ngyasani gapura tosan ing tèmbok wau, kateranganipun kula aturi mirsani wekasaning katerangan ingkang sampun kasebut ing nginggil.
Surat 18 Bangsa Nasrani 98 Dhèwèké calathu: Iki wilasa saka Pangéranku, ananging sa- mangsa janjining Pangéranku wis tumeka, Panjenengané bakal anda- dèkaké iki rata karo lemah, sarta janjining Pangéranku iki masthi nyata. 99 Lan ing dina iku dhèwèké kang sapérangan Ingsun togaké perang karo pérangan liyané, sarta slomprèt bakal tumiyup; tumuli dhèwèké padha impun kabèh;1525 Ingsun 100 Lan ing dina iku Ingsun angatonaké naraka, dipitontonaké, marang para kafir. 101 Para sing mripaté padha saka Pépélingé-Ingsun, katutup sarta ora padha bisa ngrungu. RUKU' 12 Bangsa Nasrani 102 Apa para kang padha kafir padha ngira manawa bisa ngalap kawula-Ningsun minangka panga- yoman sabda-Ningsun? Sayekti Ingsun anyadiyakaké naraka mi- nangka panggonan tumrap para kafir.1526 1525. Sajakipun ingkang kasasmitakaken wonten ing ngriki punika sawenèh peperangan ageng antawisipun bangsa-bangsa, sarta terang sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, babaya ageng bangsanipun ingkang kasebutaken ing kitab Injil, ingkang ungelipun makaten: "Déné bakal ana pating pathènthènging bangsa mumungsuhan padha bangsa, lan karaton mumungsuhan padha karaton, sarta ing saenggon-enggon bakal ana pahilan lan pageblug tuwin lindhu. Ananging lalakon iku dumadi wiwitaning sangsara" (Mat. 24: 7, 8). 1526. Dhawuh punika anedahaken, bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika titiyang Nasrani, awit inggih para titiyang wau contonipun ingkang melok tiyang ingkang nganggep kawulaning Allah kaanggep dados pangéran. Langkung-langkung, miturut satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci (ingkang kasebut ing sahih-Muslim), sadasa ayatipun surat punika ingkang wekasan, punika dados pangreksa saking piawonipun Dajjal; lah punika anedahaken bilih ayat-ayat wau isi piwulang ingkang kénging kanggé panawaring wisanipun piwulanging agami Nasrani ingkang sasar. 823
824 Guwa Juz XVI 103 Calathua: Apa kowé padha gelem dakwartani prakara wong kang luwih déning kapitunan ing dalem panggawé(-né)? sasar lakuné ing dalem kauripan donya sarta padha rumasa, yèn awaké iku wegig ing dalem gagawéan.1527 104 Yaiku para kang Ar. mulané a. 859 105 Yaiku para kang padha angafiri timbalan-timbalan Pangérané sarta sapatemon-É; mu- lané panggawé-panggawéné lebur, sarta ing dina kiyamat Ingsun ora bakal angedegaké tumrap dhèwèké.a1528 ing traju 106 Iya mangkono iku pituwasé naraka, amarga saka anggoné padha angafiri sarta anggoné anganggep guguyon timbalan-timbalan-Ingsun sarta para utusan-Ingsun. 107 Sayekti, para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, iku bakal padha olèh pon- dhokan patamanan Firdaus. 108 Padha manggon ing kono, sarta ora bakal padha kapéngin ngalih saka ing kono. 1527. Lah punika gambaripun ingkang cetha sikepipun bangsa-bangsa ingkang sampun majeng ing jaman samangké, dhateng prakawis ingkang kabetahaken tumrap budipakertinipun saha ruhaninipun. Sadaya mobah-mosikipun, muhung kanggé gesang kadonyan punika, sakedhik kémawon boten para titiyang wau sami manah dhateng gesang sasampuning pejah; kalangkunganipun namung satunggal thil, inggih punika: sakalangkung wegig dadamelaning tangan-tanganipun. 1528. Pandamel awon, punika wonten ing ngarsanipun Allah atanpa aji. Nanging tumrap ingkang sami nindakaken pandamel awon wau badhé awon. Milanipun tumrap para ingkang boten nindakaken pandamel saé, mesthi boten badhé gadhah "traju ingkang dipun jejegaken tumrap piyambakipun. Pandamel lebur, punika ateges, bilih pandamel wau boten badhé ngangsalaken kasaénan wonten ing gesang ing tembé. Panyrempengipun namung muhung dhateng donya punika, samukawis ingkang mangka wohing panyarempengipun, nadyan kados punapa kémawon wujudipun, sampun sami kapethik wonten ing gesang sapunika punika.
Surat 18 Bangsa Nasrani 109 Calathua: Saupama sagara iku minangka mangsi tumrap sab- daning Pangéranku, amasthi entèk sagara iku ing sadurungé entèk sabda Pangéranku, ta Ingsun anekakna samono manèh minangka wuwuhan.1529 sanajan iki mung manusa baé papadhamu; (sabda) winedharaké marang aku, yèn Pangéranmu iku Pangéran kang sawiji; mulané sapa sing kepéngin katemu Pangérané, lah anglako- nana panggawé becik, sarta aja anyakuthokaké sawiji-wiji kalawan pangabdiné ing Pangérané. 110 Calathua: Aku 1529. Para ingkang sami anggadhahi panginten, bilih Kitab Quran biyantu ngleresaken pangandel bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa, dupèh Kitab Quran amastani panjenenganipun kalimahipun Allah utawi sabdanipun Allah, amèngetana ayat punika ingkang kalayan mligi. Lah ing ngriki kapangandikakaken, bilih sabdaning Allah punika kathah sanget, ngantos boten saged dipun serati. Dados, manut basanipun Quran Suci, sarupining titahipun Pangéran, punika winastan kalimah utawi sabdanipun Allah. Kula aturi mirsani ugi 1956. ___________ 825
SURAT 19 MARYAM (Siti Maryam) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 98 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanjeng Nabi Zakariya lan Kanjeng Nabi Yahya. Ruku' 2. Siti Maryam lan Kanjeng Nabi 'Isa. Ruku' 3. Kanjeng Nabi Ibrahim. Ruku' 4. Para nabi sanèsipun. Ruku' 5. Para milawani dipun punapakaken. Ruku' 6. Piwulang palsu bab Allah puputra. Nama lan sasambetanipun Babantahan kaliyan agami Nasrani taksih kalajengaken wonten ing surat punika, déné namanipun surat punika mirid saking asmanipun ingkang ibu Kanjeng Nabi 'Isa, Maryam; kawontenan ingkang gagandhèngan kaliyan anggènipun miyosaken Kanjeng Nabi 'Isa dipun andharaken wonten ing surat punika. Nanging rèhning surat ingkang sampun punika anggènipun mangandikakaken lalampahanipun agami Nasrani langkung panjang katimbang anggènipun mangandikakaken piwulangipun, mila surat punika radi kathah anggènipun ngrembag palsunipun i'tikad(-pangandel)-ipun agami Nasrani, ingkang déning surat punika katerangaken manawi punika piwulang damel-damelan anyar, ingkang cecengkahan sanget kaliyan piwulangipun sadaya nabi. Bab ingkang karembag Kalih ruku' ingkang wiwitan mangandikakaken nabi ingkang wekasan piyambak wonten ing antawisipun trah Israil, inggih punika Kanjeng Nabi Yahya lan Kanjeng Nabi 'Isa. Piwulang palsu ingkang tuwuh mawi atas asmanipun Kanjeng Nabi 'Isa, dipun lepataken kalayan cetha wonten ing wekasaning ruku' ingkang kaping kalih; lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim wonten ing ruku' ingkang kaping tiga, lan lalampahanipun para nabi sanèsipun sawatawis wonten ing ruku' ingkang kaping sakawan, kasebutaken minangka kanggé anedahaken bilih Allah tansah angutus manusa, kajumenengaken nabi-Nipun, kadhawuhaken ambangun jagad. Ngajengaken wekasaning ruku' ingkang kaping sakawan kasebutaken bilih pangandel thok, tanpa sinartan ing pandamel saé utawi katulusan, punika atanpa gina, tiyang boten angsal paédahipun kajawi manawi pangandel wau ngantos maujud dumugi ing tindak. Ruku' ingkang kaping gangsal mangandikakaken mengsah-mengsahipun para nabi ing saumumipun, déné ruku' ingkang kaping nenem mungkasi rembag bab agami Nasrani, sarana andumuk kalayan barès kurès lepatipun piwulang palsu bab Kanjeng Nabi 'Isa kaanggep putraning Allah. Titimangsa tumurunipun Sampun yakin bilih péranganipun surat punika ingkang wigatos piyambak, inggih punika ingkang ngandharaken lalampahanipun Siti Maryam lan Kanjeng Nabi 'Isa, punika katurunaken wonten ing Makkah jaman wiwitan, kinten-kinten ing kiwatengenipun taun ingkang kaping gangsal sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng utusan. Tandhanipun, pérangan wau sampun kuwaos déning sahabat Ja'far,
Surat 19 Nabi Zakaria lan Yahya RUKU' 1 Nabi Zakariya lan Yahya Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- (Tuwan punika) minangka Panuntun, dhuh Ingkang- Mahawikan, Ingkang-Mahayakti.1530 1 Anyekapi 2 Anyebutaké wilasané Pangéra- nira marang kawula-Né, Zakariya, sesepuhipun bregada Muslimin ingkang wiwitan hijrah dhateng Habasyah, wonten ing ngarsanipun sang nata Habasyah ingkang nganggé agami Nasrani, nalika utusanipun para titiyang Quraisy ngojok- ojoki sang prabu supados nundhung para Muslimin ingkang ngungsi wau. Lalampahan punika boten saged yèn ta kalampahanipun punika nalika sapengkeripun taun ingkang kaping nem ing sasampunipun Kanjeng Nabi dados utusan, jalaran kalampahanipun hijrah wau nalika taun ingkang kaping gangsal, sarta nalika titiyang Muslimin wau angsal pangayoman wonten ing nagari ngamonca, titiyang Quraisy saya bentèr manahipun, mila sanalika lajeng ngintunaken utusan sowan dhateng sang nata Negus, kalayan sedya badhé ngawon-awon agaminipun titiyang Muslimin. Nitik punika, cetha bilih sampun wiwit ing jaman wiwitan mila, Quran medharaken panganggepipun babagan agami Nasrani, kalayan sanget anggènipun nglepataken piwulangipun ingkang mangka tatales: Dhèwèké padha calathu: Ingkang-Mahamurah iku angalap putra: sayekti temen sira iku angucapaké tembung kang anjejemberi: mèh baé langit-langit bedhah lan bumi sigar tuwin gunung-gunung jugrug remuk (ayat 88, 90). Pethikan dhawuh punika sampun cekap kanggé mangsuli panyukartanipun para juru-kritik Nasrani dhateng agami Islam ingkang sampun umum, inggih punika andakwa bilih sikepipun Kanjeng Nabi dhateng agami Nasrani ing pawingkingipun éwah. Boten prabéda lan anggènipun ngalembana Quran dhateng katulusanipun umat-umat, kalayan tanpa ngèngèh-ngèngèh, lah makaten ugi anggènipun andumuk wiwit-wiwitan dumugi wekasan tetep, boten éwah-éwah. Surat punika isi pèngetan bab agami Nasrani ingkang rumiyin piyambak, wujudipun boten woten bédanipun kaliyan ingkang kasebut won- ten ing dhawuh ingkang tumurun ing jaman akhir (minangka conto kadosta surat ingkang kaping 5). ___________ 1530. Radi wonten bènèhipun sakedhik anggèn kula nerangaken aksara ingkang mangka pangringkesing tembung ingkang pinanggih wonten ing wiwitanipun surat punika, kaliyan adat sabenipun. Kacariyos bilih satunggal-satunggalipun aksara punika, mengku teges salah satunggaling asmanipun Pangéran. Kâf, punika ringkesanipun tembung kâfi, jawinipun: anyekapi; hâ, hâdi, jawinipun: Panuntun; yâ, jawinipun: Dhat ingkang kawasanipun angungkuli sadaya panguwaos; 'ain, 'Alîm, jawinipun: Mahawikan lan shâd, Shâdiq, jawinipun: Mahayakti (JB, Kf, Rz). Anggèn kula negesi aksara yâ, radi wonten bènèhipun, inggih punika kula tegesi kadi déné aksara panguwuh, jawinipun: dhuh, inggih punika teges ingkang dipun rujuki déning para ngulami kanggé negesi aksara wau ingkang kasebut wonten ing wiwitanipun surat ingkang kaping 36. Saking pamanggih kula, ingkang makaten punika langkung prayogi, awit limrahipun aksara ingkang mangka pangringkesing tembung satunggal, punika wonten ing sagemblenging Quran Suci, mesthi kanggé pangringkesing tembung satunggal. Dados, aksara warni gangsal wau ateges Anyekapi Tuwan punika minangka Panuntun, dhuh Ingkang-Mahawikan, Ingkang-Mahayakti. Saben aksara satunggal, kanggé pangringkesing tembung satunggal. 827
828 Siti Maryam Juz XVI 3 Nalika dhèwèké anguwuh Pangérané kalawan swara lirih. 4 Unjuké: Pangéran kawula! Saèstu babalung kawula sampun ringkih saha sirah kawula uwan- ipun sampun mabluk, punapa déné, dhuh Pangéran kawula, dèrèng naté panyuwun kawula ing Tuwan muspra: 5 Saha saèstu kawula kuwatos dhateng kulawarga kawula ing sa- pengker kawula, punapa déné èstri kawula punika gabug; milanipun mugi Tuwan aparing ahli waris saking ngarsa Tuwan dhateng kawula,1531 Ingkang badhé amaris kawula saha amaris darahing Ya'qub, punapa déné, Pangéran kawula, mugi piyambakipun Tuwan dados- aken tiyang ingkang andadosaken pirena Tuwan.1532 6 7 O, Zakariya, sayekti Ingsun aparing warta bubungah marang sira yaiku anak lanang, jenengé Yahya; ing sadurungé iku Ingsun ora andadèkaké wong kang ma- dhani dhèwèké.1533 1531. Kakuwatosanipun Kanjeng Nabi Zakariya punika tuwuh margi saking kulawarganipun wau sami boten tulus gesangipun, awit saking punika panjenenganipun kuwatos, bokbilih ing sapengkeripun boten wonten ingkang nuntun umat dhateng margining katulusan. 1532. Warisan saking dharahing Ya'qub, punika warisan nugruhaning Pangéran kenabian, ingkang sampun kajanjèkaken dhateng dharahing Ya'qub. 1533. Samî punika ateges tatandhinganipun utawi mengsahipun onjon-onjonan kamulyan utawi kaluhuran (TA-LL); milanipun ugi ateges babagipun, utawi saminipun (S, M, Q, TA-LL). Tembung samî punika ugi kasebutaken malih wonten ing surat punika, ing ayat angka 65, sarta ugi mengku teges saminipun teges ing nginggil, dados boten ateges nunggil nami, awit ing ngriku ingkang kapangandikakaken bab Gusti Allah. Mesthi kémawon, dhawuh wau boten ateges, bilih tiyang ingkang kados Kanjeng Nabi Yahya utawi ingkang sababag kaliyan panjenenganipun, dèrèng naté katitahaken wonten ing ngalam donya punika (nadyan manut Mat. 11: 11 Kanjeng Nabi 'Isa sajak kagungan panganggep ingkang makaten wau, awit panjenenganipun ngandika: "Sanyata pituturku ing kowé: panunggalané kang padha lahir saka ing wadon, ora ana kang ngaton angungkuli marang Yuhanan Pambabtis"). Déné tegesipun, tiyang ingkang kados panjenenganipun, punika dèrèng naté wonten,
Surat 19 Nabi Zakaria lan Yahya Ut. bénjing punapa a. 419 Ar. lan 8 Dhèwèké munjuk: Pangéran kawula! kados pundi anggèn ka- wula badhé gadhah anak jaler,a mangka èstri kawula-gabug saha saèstu kawula piyambak sampun dumugi tataran sangeting sepuh? 9 Panjenengané angandika: Iya kaya mangkono iku; Pangéranira angandika: ingatasé Ingsun gampang, lan sayekti, sadurungé iki Ingsun wus anitahaké sira nalika sira durung ana. iku 10 Unjuké: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing tandha ing kawula. Pangandikané: Tandhanira yaiku aja sira acalathu marang manusa telung wengi, tur sajroné (sira) bagas kawarasan.1534 11 Tumuli dhèwèké metu saka ing pasujudané marang kaumé, banjur amedharaké marang dhè- wèké, yèn dhèwèké kudu padha Mahasucèkaké (ing Allah) ésuk lan soré. wonten ing antawising kulawarganipun Kanjeng Nabi Zakariya, awit kados déné ingkang kasebut ing ayat nginggilipun, ingkang dipun kuwatosaken déning Kanjeng Nabi Zakariya, kados unjukipun dhateng Pangéran wau, kulawarganipun piyambak. Awit saking punika panjenenganipun kaparingan panglipur, bilih putra kakung ingkang kajanjèkaken wau boten badhé kados warganing kulawarga sanès-sanèsipun ingkang dipun kuwatosaken wau. Utawi saged ugi tegesipun punika, tiyang ingkang kados panjenenganipun dèrèng naté wonten ing nalika jaman wau. 1534. Tembung lail, dalu, punika dipun tegesi kalebet ugi rinanipun, boten prabéda kados déné yaum, utawi dinten, punika kalebet ugi dalunipun. Langkung-langkung, ing 3: 40 nyebutaken tigang dinten, dados manawi makaten nedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punika tigang dinten tigang dalu. Perlu ugi dipun pèngeti, bilih Quran boten tumut-tumut amastani bilih Kanjeng Nabi Zakariya dados bisu. Sawiyya punika tegesipun bagas kasarasan, déné anggènipun Quran anerangaken kalayan cetha, Kanjeng Nabi Zakariya kadhawuhan boten ngandikan nadyan bagas kasarasan, punika sajakipun mengku karsa ambantah cacriyosanipun Bébel. Lah ing ngriki ingkang leres Quran; ingkang nyerat Injil terang radi kalèntu ing panampi, awit sanalika dados bisu, punika rak boten wonten sambetipun kaliyan prakawis badhé kaparingan momongan putra. Miturut Quran Suci maksudipun ambisu (boten ngandikan kaliyan terang) punika supados muhung nyunyuwun dhateng Pangéran, lah inggih awit saking punika mila Kanjeng Nabi Zakariya dhawuh dhateng kaumipun supados sami mahasucèkaken Pangéran. Déné tandha wau kaparingaken dhateng panjenenganipun, minangka dhawuh wangsulaning unjukipun: Kados pundi anggèn kula gadhah anak? Suraosipun, manawi panjenenganipun ambisu tigang dinten tigang dalu, sarta muhung namung mahasucèkaken Pangéran kémawon ing salebetipun wekdal wau, garwanipun masthi badhé anggarbini. Kula aturi mirsani ugi 420. 829
830 Siti Maryam Juz XVI 12 O, Yahya, sira cekelana ing kitab kalawan santosa, sarta dhè- wèké wus Ingsun paringi kawicak- sanan dhèk isih bocah mula, saka ngarsa-Ningsun apa déné kasucian, lan dhèwèké iku wong kang ngreksa (dhiriné saka ing ala). 13 Tuwin budi welas 14 Lan manèh ambangun turut marang wong tuwané loro, sarta dhèwèké iku ora gumedhé, (ora) andaga.1535 15 Lan rahayu tumrap marang dhèwèké ing dinané dilairaké lan ing dina matiné tuwin ing dinané tinangèkaké urip. RUKU' 2 Maryam sarta Nabi Isa 16 Lan anyebutna Maryam ana ing dalem Kitab, ing nalikané su- mingkir saka kulawargané marang panggonan ing wétan; Ut. timba- lan-Ingsun 17 Banjur anjupuk kukudhung (kanggo ngaling-alingi awaké) saka ing dhèwèké; tumuli Ingsun angu- tus ruh-Ingsun marang dhèwèké sarta amindha wong lanang kang becik rupa marang dhè- wèké.1536 ing 1535. Para ingkang mastani, bilih ngemungaken Kanjeng Nabi 'Isa piyambak ingkang suci ing dosa, punika samia manah saèstu bubudénipun Kanjeng Nabi Yahya ingkang kasebutaken wau sadaya. Kanjeng Nabi Yahya punika suci-mulus lan suci ing dosa tuwin boten naté andaga ing Allah. Wonten ing panggènan pundi kémawon, Kanjeng Nabi 'Isa boten naté kaalembana langkung saking samanten. Menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh pangandika punika anedahaken, bilih cacak sadhéngah nabi, punika mesthi mulus tuwin suci ing dosa saha boten naté andaga ing Allah. 1536. Punika anedahaken, bilih rawuhipun malaikat punika wonten ing dalem luyut, sarta sual-jawabipun kaliyan Siti Maryam, punika kalampahanipun inggih wonten ing dalem luyut. Tembung tamatstsala ingkang kagem wonten ing ngriki punika ngiyataken paham punika, awit tembung tamatstsala makaten ateges mindha-mindha kados rupinipun barang sanès, sarta punika kalampahan
Surat 19 Siti Maryam lan Kanjeng Nabi 'Isa kula angungsi dhateng Ingkang-Maha- murah saking sampéyan, manawi sampéyan punika tiyang ingkang anjagi (dhiri saking awon). 18 Calathuné: Saèstu 19 Calathuné: "Kula punika nge- mungaken utusanipun Pangéran sampéyan": Supaya Ingsun ama- ringi anak lanang suci marang sira.1537 Ar. sarta a. 427 20 Calathuné: Kados pundi ang- gèn kawula badhé gadhah anak, awit boten naté wonten tiyang ingkang anggrayang kula,a punapa malih boten naté kula alampah ngiwa? 21 Calathuné: Inggih kados ma- katen punika; Pangéran sampéyan Ingsun ngandika: gampang, Ingsun andadèkaké dhèwèké dadi tandha tumrap para manusa sarta wilasa saka Ingsun; lan iku prakara kang wus tinamtu. Iku lan ingatasé amrih Ar. dhèwèké Ar. dhèwèké 22 Tumuli Maryam angandheg dhèwèké; banjur sumingkir kala- wan wetengané marang panggonan kang adoh. wonten ing dalem luyut. Bab prakawis punika inggih terang, nadyan teges limrah ingkang kasebutaken wonten ing margin punika ingkang dipun anggé, awit ruh utawi malaikatipun Allah makaten, ngatingalipun dhateng kawula-Nipun ingkang pinilih, ngemungaken wonten ing dalem luyut, sarta malaikat punika boten saged tiningalan sarana mripat wadhag. 1537. Kedah dipun pèngeti, ing ngriki Kanjeng Nabi 'Isa punika sinebut gulâm, inggih punika laré, boten kasebut kalimah (sabda) utawi ruh (timbalan), salajengipun piweca badhé wiyosipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang kaparingaken dhateng Siti Maryam, kasebutaken kalayan jlèntrèh. Ingkang makaten punika anedahaken kalayan terang, bilih tembung kalimah utawi ruh ingkang kasebutaken ing panggènan sanès, punika boten wonten malih tegesipun kajawi namung ateges piweca, déné Kanjeng Nabi 'Isa punika boten sanès kajawi laré limrah. Dhawuh ingkang mungel: Ingsun amaringi anak lanang suci marang sira, punika ungelipun wahyu, dados ingkang nyabdakaken tetembungan wau Gusti Allah. Iketan ukara kados makaten punika, inggih punika saayat ingkang sapérangan kawarna kadhawuhaken déning malaikat, sapérangan malih kalugokaken sabdanipun Allah, punika ugi kagem wonten ing ayat angka 21; ing ngriku dhawuh ingkang mungel: lan amrih Ingsun andadèkaké dhèwèké dadi tandha, punika sajakipun kaucapaken déning malaikat, nanging sajatosipun punika dhawuhipun Pangéran. 831
832 Siti Maryam Juz XVI Ar. banget linalèkaké 23 Banjur anglarani, kepeksa marani wit kurma.1538 calathuné: Dhuh, mbok aku iki mati baé sadurungé iki, sarta dadia barang kang wis ora kocap!1539 24 Tumuli (ana swara) anguwuh dhèwèké sangisoré: Sampun sampéyan susah, saèstu Pangéran sampéyan sampun angi- lèkaken wangan ing sangandhap sampéyan. saka ing 25 Sarta wit kurma punika sam- péyan rog dhateng (panggènan) sampéyan; punika badhé angren- tahaken kurma mateng ingkang seger dhateng sampéyan. 26 Milanipun sampéyan nedha sarta sampéyan ngombé tuwin sampéyan asrep-asrep mripat (sam- péyan); samangsa sampéyan sume- rep satunggaling lajeng sampéyan wicanteni: Saèstu kula nadar siyam dhateng Ingkang- Mahamurah, milanipun ing dinten punika kula badhé boten wicanten dhateng titiyang. tiyang 1538. Punika anedahaken, bilih nalika Siti Maryam ambabaraken Kanjeng Nabi 'Isa punika wonten ing salebetipun lalampah (wonten ing purug); milanipun toya lan tedha ingkang kasebutaken ing ayat 24 saha ayat 25, punika namung ing sawontenipun kémawon, sakadar ingkang saged dipun panggih déning tiyang ingkang saweg kekésahan. Ayat 22 nyebutaken bilih panjenenganipun tindakan ngantos tebih. Saged ugi anggènipun Siti Maryam murugi wit kurma punika badhé ngupados uwat-uwat nalika nyakiti badhé ambabaraken putra. 1539. Punika anedahaken, bilih nalika Siti Maryam ambabaraken Kanjeng Nabi 'Isa punika manut kawontenan ing salimrahipun, boten prabéda kaliyan tiyang èstri sanès-sanèsipun manawi nglahiraken jabang bayi. Nalika Siti Maryam nyakiti wau, sakalangkung rekaos milanipun ngantos kawedal pasambatipun ingkang makaten wau. Anggènipun Siti Maryam nyakiti ndadak kasebutaken, punika cetha manawi mengku suraos ingkang anedahaken, bilih ingkang badhé lahir punika laré limrah, dados minangka anduwa ing sadèrèngipun, ing bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. Utawi saged ugi punika mengku suraos nyebutaken ungeling Purwaning Dumados 3: 16, kalawan rekasa anggonira bakal duwé anak. Dipun suraosa kados pundi kémawon, inggih punika anedahaken kalayan terang, bilih wiyosipun Kanjeng Nabi 'Isa punika tanpa sinartan kawontenan ingkang boten ing salimrahipun, sarta anggènipun ingkang ibu ambabaraken panjenenganipun punika sacara limrah, dados anggènipun kabobotaken inggih boten sanès kajawi kados déné adat lampahipun kudrat.
Surat 19 Siti Maryam lan Kanjeng Nabi 'Isa Ut. nekak- aké barang kang élok Ut. nekak- aké Ahli panggoro- han 27 Banjur, karo dhèwèké, (Mar- yam) tumeka marang kula-wang- sané, dhèwèké ginawa.1540 Padha calathu: É, Maryam, temen kowé iki wis anglakoni sawijining ba- rang kang élok:1541 1540. Sual-jawab ingkang kasebutaken wonten ing ayat-ayat sambetipun ayat punika, punika sampun saged anélakaken piyambak kanthi cetha, bilih rawuhipun Siti Maryam kaliyan ingkang putra dhateng kaumipun, kados déné ingkang kasebutaken wonten ing ayat punika, punika sampun nalika jaman sasampunipun Kanjeng Nabi 'lsa kajumenengaken dados nabi, sarta sampun kaparingan wahyuning Pangéran ingkang awujud kitab (awit ing ayat 30 kasebutaken panjenenganipun ngandika manawi sampun kaparingan kitab). Dupèh ayat punika dados candhakipun ayat ingkang mangandikak- aken wiyosipun Kanjeng Nabi 'lsa, para mufassir lajeng sami anyuraos, bilih kalampahanipun punika nalika Kanjeng Nabi 'lsa taksih timur (bayi). Nanging dipun èngetana, bilih Quran Suci boten anjlentrèhaken cariyos punika ngantos dumugi riricikanipun pisan. Asring kémawon Quran Suci nglangkungi (boten nyariyosaken) lalampahan warni-warni, manawi boten kakarsakaken kanggé anjangkepi maksud ingkang saweg kadhawuhaken. Minangka tuladha, kula aturi mirsani ayat angka 11 1an 12. Ayat 11 namung nerangaken anggènipun Kanjeng Nabi Zakariya nampèni pawartos bibingah badhé kaparingan putra; ayat 12 andhawuhaken dhateng "anak" wau supados acecepengan Kitab kalayan santosa. Manawi ayat ingkang saweg karembag punika dipun suraos bilih nalika Kanjeng Nabi 'lsa kabekta déning ingkang ibu dhateng kaumipun punika sami sanalika ing sasampunipun kawiyosaken, lan sasampunipun sami sanalika yuswa tigangdasa tiga taun kanthi dadakan, perlu badhé angundhangaken anggènipun kajumenengaken dados nabi, pancènipun rak inggih nama mantuk ing nalar, manawi ayat 11an 12 wau ugi dipun suraos, bilih nalika Kanjeng Nabi Yahya kawiyosaken punika sampun "dados tiyang," tiyang sepuh (tur sami sanalika ing sasampunipun piweca kaparingaken). Nalika Kanjeng Nabi 'Isa ngandika bilih kajumenengaken dados nabi, punika mesthi ing sasampunipun kenyatan saèstu panjenenganipun tinanggenah ing wajib nindakaken pakaryanipun nabi. Sadèrèngipun punika, mesthi botenipun panjenenganipun ngandika kajumenengaken dados nabi. Malih, dhawuh pangandikanipun Kanjeng Nabi 'Isa dhateng kaumipun kados déné ingkang kasebutaken ing ayat 30 lan 31, punika anedahaken kalayan cetha, bilih panjenenganipun pranyata sampun tinanggenah ing wajib makarya dados nabi. Saya boten mèmper malih manawi kakinten, bilih boten let dangu kaliyan anggènipun Siti Maryam ambabaraken ingkang putra wau, ingkang putra lajeng dipun pamèr-pamèraken dhateng kaumipun. Quran piyambak anyebutaken, inggih punika wonten ing ayat angka 22, bilih ing wekdal wau punika Siti Maryam saweg tindakan dhateng sawenèh panggènan ingkang tebih, dados lalampahan ingkang kacariyosaken wonten ing ngriki, punika boten saged yèn ta kalampahanipun punika sanalika sasampunipun babaran. Lah manawi lalampahan punika saged kalam- pahan sasampunipun let sataun, rak inggih sogad-saged kémawon ta manawi kalampahanipun punika ing sasampunipun let tigangdasa taun? Tembung anggawa, punika boten anedahaken bilih Siti Maryam ambekta ingkang putra wau wonten ing sariranipun (ngemban, mondhong anggèndhong lan sasaminipun), wangsul ateges ambekta katumpakaken ing kéwan tutumpakan. Kula aturi mirsani 9: 92, ing ngriku kapangandikakaken, bilih wonten sawenèh sahabat sowan ing Kanjeng Nabi wigatos nyuwun dipun bektaa; salajengipun Kanjeng Nabi maringi wangsulan, bilih panjenenganipun boten kagungan barang (inggih punika tutumpakan) ingkang badhé kanggé ambekta sahabat-sahabat wau. 1541. Teges kados kalimrahanipun tiyang manawi negesi tembung kula lastantunaken, nanging ing margin kula sukani tegesipun sanès tembung wau. Manawi teges ingkang limrah punika ingkang dipun anggé, ingkang dipun kajengaken Siti Maryam nglakoni (utawi, nekakaké) sawijining barang kang èlok, punika saged ugi anggènipun sampun ambabaraken putra, ingkang ngaken nyepeng panguwaos langkung ageng katimbang para pinisepuh Israil, kalayan mengku pasemon ingkang langkung lebet inggih punika pandalih dhateng Siti Maryam; kula aturi mirsani 644 (4: 156). Nanging rèhning tembung fariyya punika terang manawi gadhah teges tukang damel gogorohan, milanipun teges satunggalipun ingkang kasebut ing margin wau langkung cocog kaliyan suraosing pangandika ing ngandhap lan ing nginggilipun, sarta manawi manut teges punika, dhawuh 833
834 Siti Maryam Juz XVI 28 É, sadulur wadoné Harun!1542 ramamu iku dudu wong ala, sarta ibumu dudu wong alaku ngiwa! Ar. dhèwèké Ar. wong kang isih bocah, mau- né ana ing bandhulan 29 Ananging Maryam anyasmi- tani (supaya) marang dhèwèké. Padha calathu: kapriyé anggonku padha calathu marang bocah wingi soré?1543 30 Calathuné: Saèstu kula puni- ka kawulaning Allah; Panjenenga- né sampun aparing Kitab dhateng kula sarta sampun andadosaken nabi ing kula:1544 wangsulanipun Kanjeng Nabi 'Isa wau lajeng saged mantuk sanget, awit manawi titiyang Yahudi mastani panjenenganipun tukang damel gogorohan, nama sampun wajibipun panjenenganipun anduwa pandalih wau, inggih punika kalayan angandika bilih panjenenganipun punika nabi. Kajawi punika wonten ing dalem dhawuh wangsulanipun wau, Kanjeng Nabi 'Isa boten ngandikakaken punapa bab kawontenaning wiyosipun. Awit saking punika, menggahing panyuraos langkung mantuk, bilih maksud ingkang kawengku ing wicantenipun titiyang Yahudi wau (nadyan teges ingkang pundi kémawon ingkang dipun anggé), punika bab prakawis kenabianipun Kanjeng Nabi 'Isa, sanès kawontenan ingkang magepokan kaliyan wiyosipun. 1542. Margi kirang jembar seserepanipun basa Arab, sawenèh tiyang ingkang kados déné tuwan Rodwell, amastani bilih punika cacriyosan ingkang worsuh (anakhronism). Kados déné ingkang sampun katerangaken ing 412, Siti Maryam punika kagolong kulawangsa pandhita. Tuwan Wherry ugi angakeni punika, "awit panjenenganipun punika trahipun kulawongsa Lewi (tandhanipun, panjene- nganipun wau taksih wonten aluranipun kaliyan Elizabeth). Awit saking punika, panjenenganipun sinebut ukhta Hârûn, utawi sadulur-wadoné Harun punika sampun satrepipun. Tembung ukht (sadulur-wadon) ing basa Arab punika tegesipun boten winates kados wontenipun ing basa Jawi; kateranganipun ingkang langkung panjang kula aturi mirsani 412. IJ ngriwayataken lalampahan ing ngandhap punika: Shafiyyah (garwanipun Kanjeng Nabi) sowan ing Kanjeng Rasul saw. sarta matur: "Titiyang èstri sami cariyos dhateng kula, sawijining wong wadon Yahudi, anaké wadon wong Yahudi loro." Kanjeng Nabi lajeng ngandika dhateng ingkang garwa wau: "Généa kowé ora muni: Sayekti bapakku iku Nabi Harun, pamanku Nabi Musa lan bojoku Nabi Muhammad?" Lalampahan punika anedahaken kalayan terang, bilih sok tiyanga èstri ingkang kagolong bangsa Yahudi, punika katembungaken wonten aluranipun ingkang celak kaliyan Kanjeng Nabi Harun lan Kanjeng Nabi Musa. 1543. Ngulami Yahudi ingkang sepuh-sepuh, mesthi kémawon mastani laré nèm-nèman ingkang kalahiraken lan kagulawenthah wonten ing sangajenging mripatipun punika namung kados déné tiyang ingkang kalawingènipun sonten taksih wonten ing bandhulan. Ing semu sajak camah yèn ta sami lalawanan rembag kaliyan tiyang ingkang taksih taruna wau. Perlu dipun pèngeti, para pinisepuh Yahudi wau anggènipun mastani Kanjeng Nabi 'Isa: wong kang mauné bocah ana ing bandulan, boten: dados bayi kang isih ana ing bandulan. 1544. Terang, bilih bawa-raos punika kalampahanipun boten kok nalika Kanjeng Nabi 'lsa taksih timur (bayi) wonten ing bandhulan, nanging nalika panjenenganipun sampun kajumenengaken dados nabi saèstu, awit panjenenganipun piyambak ngandikakaken ingkang makaten wau, liripun: panjene- nganipun boten ngandikakaken badhé kajumenengaken dados nabi, nanging sampun kajumenengaken dados nabi. Mangka ingkang makaten wau sagedipun namung manawi panjenenganipun sampun yuswa.
Surat 19 Siti Maryam lan Kanjeng Nabi 'Isa 31 Tuwin Panjenenganipun an- dadosaken kula (tansah) binarka- han wonten ing pundi kémawon panggènan kula, saha Panjene- nganipun andhawuhi salat tuwin zakat ing kula salaminipun kula gesang:1545 32 Punapa déné bekti dhateng ibu kula, saha Panjenenganipun boten andadosaken kula dados gumedhé, cilaka:1546 33 Sarta rahayu tetep dhateng kula ing dintenipun kula dipun lairaken tuwin ing dinten pejah kula punapa déné ing dintenipun kula dipun tangèkaken gesang. 'Isa, anak lanangé Maryam; (iki) pangucap kang bener, kang ing kono dhè- wèké padha pradondi. 34 Mangkono iku a. 163 35 Ora pisan mungguh tumrap- ing Allah yèn ta Panjenengané amundhuta putra. Mahasuci Panje- nengané! samangsa Panjenengané amutus sawijining prakara, iku Panjenengané mung mangandikak- aké baé: Anaa, tumuli iku ana.a 1545. Kalèntu manawi kakinten, bilih nalika salat lan zakat kadhawuhaken dhateng Kanjeng Nabi 'Isa punika nalika panjenenganipun saweg yuswa sadinten, sarta inggih boten leres manawi kakinten, bilih panjenenganipun nindakaken dhawuh-dhawuh wau nalika taksih yuswa samanten wau. Menggah ing sajatos-jatosipun, nitik dhawuh wangsulanipun Kanjeng Nabi 'Isa wau, tétéla manawi ing nalika punika panjenenganipun medhar sabda dhateng kaumipun ing sasampuning panjenenganipun tinanggenah ing wajib nindakaken pakaryan kenabian; sarta satembung kémawon panjenenganipun boten nerangaken, bilih panjenenganipun pranyata kawiyosaken tanpa lantaran rama. 1546. Ing ngriki namung ingkang ibu ingkang kasebutaken, mangka ingkang tumrap Kanjeng Nabi Yahya wonten ing ayat 14, kasebutaken, bilih panjenenganipun bekti dhateng tiyang sepuhipun kakalih. Ingkang makaten punika saged ugi margi Yusuf sampun séda nalika Kanjeng Nabi 'Isa ngandika makaten wau. Nalika Yusuf anggarwa Siti Maryam, punika Yusuf sampun sepuh sanget, dalasan ing Injil sekawan, panjenenganipun punika sampun boten kocap nalika jaman Kanjeng Nabi 'Isa wiwit makarya, déné ingkang kocap namung ibunipun lan sadhèrèk-sadhèrèkipun. Utawi saged ugi anggènipun namung ingkang ibu ingkang dipun sebutaken, punika margi Injil sekawan nerangaken lalampahan ingkang nedahaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa kasar tandukipun dhateng ingkang ibu (Mat 12:48), lah ayat punika ambrastha pratélan ingkang kados makaten wau, awit sawenèh saking maksudipun Quran, punika nucèkaken Kanjeng Nabi 'Isa saking sawarnining pandalih palsu. 835
836 Siti Maryam Juz XVI 36 Lan sayekti Allah iku Pangé- ranku lan Pangéranmu; mulané padha angabdia ing Panjenengané; iki dalan kang bener.1547 37 Ananging para papanthan saka ing antarané, padha apasu- layan; tumrap kang padha angafiri, saking déning ana- né ing dina kang agung. lah cilaka 38 Iba ta cethané bakal anggoné padha krungu, lan iba ta cethané bakal anggoné padha weruh, ing dina nalikané dhèwèké padha séba Ingsun; ananging para marang atindak dudu, ing dina iki, padha dumunung ing sasar kang wèwèn- tèhan. 39 Lan padha sira pépélingana marang dinané gegetun kang aba- nget,1548 nalikané prakara wus pinutus; lan (samengko) dhèwèké padha ana ing sajroning léna sarta padha ora angèstu. 40 Sayekti Ingsun amaris bumi dalah sapa kang ana ing kono, lan Ingsun anggoné bakal marang padha dibalèkaké. RUKU' 3 Kanjeng Nabi Ibrahim 41 Lan anyebutna Ibrahim ana ing dalem Kitab; sayekti dhèwèké iku wong temen, sawijining Nabi. 1547. Miturut Injil Mattheus, nalika Kanjeng Nabi 'Isa kagodha ing sétan, ingkang ngajani panjenenganipun supados manembah dhateng piyambakipun, dhawuh wangsulanipun Kanjeng Nabi 'Isa: "Wusana katulisan mangkéné: Pangéran Allahira kang dadi sesembahanira, lan aja ngabekti marang liyané" (Mat. 4: 10). 1548. Siksa ingkang wonten ing panggènan sanès ing dalem Quran sinebut latu, wonten ing ngriki winastan hasrah utawi gegetun kang abanget, sarta punika asring sanget katerangaken wonten ing Quran Suci minangka bebahanipun para ingkang nindakaken pandamel awon.
Surat 19 i.p. Ibrahim a. 790 Ut. wang- kot Ar. anggra- yang Ar. nglu- nganana aku a. 9: 144 Ut. susuwun Kanjeng Nabi Ibrahim 42 Nalikané dhèwèké acalathu marang tutuwané:a Dhuh sesepuh kula! punapaa déné sampéyan manembah barang ingkang boten saged mireng sarta boten saged ningali tuwin boten makantuki punapa-punapa ing sampéyan: 43 Dhuh sesepuh kula! saèstu, kawruh sampun dhumateng ing kula, ingkang boten dhumateng ing sampéyan; milanipun sampéyan manut kula, kula badhé nuntun sampéyan ing margi ingkang leres: 44 Dhuh sesepuh kula! sampun sampéyan angawula sétan; saèstu sétan punika boten ambangun turut dhateng ingkang-Mahamurah: 45 Dhuh sesepuh kula! Saèstu kula nguwatosaken, punika manawi siksa saking Ingkang- Mahamurah andhawahi sampéyan, mangké mindhak sampéyan dados mitra-ning sétan. 46 Calathuné: Apa wis mléngos kowé iku saka ing sesembahanku, o, Ibrahim? Manawa kowé ora marèni, amasthi kowé bakal dak bandhemi, lan lungaa saka ing kéné di nganti lawas. 47 Calathuné: Rahayu dhuma- waha ing sampéyan; kula badhé nyuwunaken pangapunten sampé- yan ing Pangéran kula;a saèstu, Panjenenganipun punika pancèn tresna dhateng kula: 48 Lan kula badhé angésahi sampéyan tuwin barang ingkang sampéyan sebuti sanèsipun Allah, 837
838 Siti Maryam Juz XVI Ut. anuwun ing sarta kula badhé anyebut Pangéran kula; manawi-manawi boten badhé kojur anggèn kula nunuwun ing Pangéran kula. Ar. dhèwèké 49 Bareng wis anglungani dhè- wèké (kabèh) dalah sesembahané kang dudu Allah, Ingsun aparing marang Ibrahim: Ishaq lan Ya'qub, sarta kabèh Ingsun dadèkaké nabi.1549 Lugunipun: lisaning yakti 50 Apa déné ingsun aparing ma- rang dhèwèké kabèh arupa wilasa- Ningsun sarta (ing sapungkuré) Ingsun andadèkaké pocapan kang nyata tumrap marang dhèwèké.1550 aluhur RUKU' 4 Para Nabi sanèsipun 51-53. Nabi Musa lan Harun. 54, 55. Nabi Ismail. 56, 57. Nabi Idris. 58, 59. Katurunan ingkang awon. 60-63. Ingkang tobat angsal gesang langgeng. 64, 65. Wahyuning Kanjeng Nabi. 51 Lan nyebutna Musa ana ing dalem Kitab; sayekti dhèwèké iku wong kang sarta utusan, nabi.1551 sinucèkaké, 1549. Wonten ing panggènan sanès sampun kacethakaken, bilih Kanjeng Nabi Ya'qub punika kaleres wayahipun (11: 71; 21: 72). Sampun kakinten manawi tembung aparing punika namung ateges maringi anak kémawon, awit ing ayat-ayat candhakipun, Kanjeng Nabi Musa kapangandikakaken: dhèwèké Ingsun paringi miyos saka wilasa-Ningsun, saduluré, Hârûn, sawijining nabi, sanajan ta Kanjeng Nabi Harun punika langkung sepuh katimbang Kanjeng Nabi Musa. 1550. Tegesipun ingkang wantah punika: Ingsun andadèkaké lisaning yakti kang aluhur tumrap marang dhèwèké. Nanging rèhning lisan punika pirantos ingkang kanggé medharaken ginem, milanipun lisana sidqin punika lajeng ateges pocapan kang nyata. Satunggaling nabi, punika nadyan kados punapa kémawon pasajaning sugengipun, wonten ing antawising turunan ingkang kantun-kantun, mesthi kaluhuraken. Nanging sifatipun nabi ingkang miyambaki, inggih punika cathetaning kaluhuranipun punika mesthi nyata. 1551. Rasul, utawi utusan, punika tegesipun: tiyang ingkang kautus kalayan ngampil ayahan kanggé ambangun utawi andandosi manusa. Déné nabi, cara Jawi inggih nabi, punika tiyang ingkang kaparingan nubuwat, inggih punika tiyang ingkang kaparingan naba' utawi pawartos saking nginggil. Déné mila tiyang unusan ingkang kapiji ambangun ing para manusa kasebut nabi, punika margi panjenenganipun kaparingan ngélmu déning Gusti Allah, sarta kasebut rasul utawi utusan, punika margi panjenenganipun andhatengaken ayahan ingkang kaampil dhateng manusa.
Surat 19 Para Nabi sanèsipun 52 Lan dhèwèké Ingsun timbali saka èrèng-èrènging gunung kang binarkahan, sarta ingsun parekaké, awawan sabda (karo Ingsun). 53 Lan dhèwèké Ingsun paringi, miyos saka wilasa-Ningsun, sadu- luré, Harun, sawijining nabi. 54 Lan anyebutna Ismail ana ing dalem Kitab; sayekti dhèwèké iku setya ing janji, sarta dhèwèké iku utusan, nabi.1552 Ut. dadi pirena amaréntahi kulawargané salat lan awèh zakat, sarta dhèwèké iku, ing ngarsaning Pangérané, wong kang kinarilan. 55 Lan dhèwèké 56 Lan anyebutna Idris ana ing dalem Kitab; sayekti dhèwèké iku wong temen, nabi. Ut. darajat, kahanan 57 Sarta dhèwèké Ingsun ung- kang gahaké marang luhur.1553 papan 1552. Para titiyang Nasrani sami gadhah panganggep, bilih kenabian punika angemungaken kawaris déning Iskak lan turun-turunipun. Nanging Bébel inggih anjanjèkaken dhateng Isma'il, boten prabéda lan dhateng Iskak. Nalika Kanjeng Nabi Ibrahim nyunyuwun dhateng Pangéran: "mugi Isma'il kalilana gesang wonten ing ngarsa Tuwan" (Purwaning Dumados 17: 18), dhawuhipun Allah: "Déné ingatasé Isma'il iku iya Ingsun anjembadani panyuwunira" (Purwaning Dumados 17: 20). Punika anedahaken bilih Isma'il kajumenengaken dados nabi. Mirsanana 168 tuwin 170. Ing Quran Suci, kasebutaken Kanjeng Nabi Isma'il punika kagolong nabi, inggih punika kasebutaken asmanipun wonten ing 2: 125, 127-129, 133, 136, 140; 6: 87, 19: 54, 55; 21: 85, tuwin 38: 48; boten kasebutaken asmanipun, nanging kacariyosaken lalampahanipun wonten 37: 101-107. 1553. Idris punika sami kaliyan Enokh (Bd). Tembung rafa', ingkang dipun agem nembungaken Kanjeng Nabi 'Isa punika ugi dipun agem nembungaken Kanjeng Nabi Idris, awit saking punika, lajeng wonten sawenèh mufassirin ingkang klèntu anggènipun merdéni tembung wau, kasuraos mengku teges, bilih Kanjeng Nabi Idris kaangkat dhateng langit kanthi gesang-gesangan, sami kados déné Kanjeng Nabi 'Isa. Nanging tumrap kalih-kalihipun wau sami lepatipun, awit tembung rafa' makaten ateges anjunjung dhateng darajat luhur. Kula aturi mirsani 437. Déné panyuraos ingkang lepat wau ambokmanawi kémawon tuwuh margi saking cariyos Kanjeng Nabi Idris ing Bébel. Kadosta, ing Purwaning Dumados 5: 24 kasebutaken: "Salampahé Enokh iku tinunggil déning Allah, banjur sarirané wus ora ana, amarga pinulung déning Allah." Kitab Prajanjian Énggal langkung cetha malih: "Amarga saka pracayané Enokh kapundhut, supaya aja kongsi angalami mati, nuli ora kepanggih, amarga wus dipundhut déning Allah" (Hebr. 11: 5). Namung kaping sapisan malih panjenenganipun punika kasebutaken wonten ing Quran Suci, inggih punika ing 21: 85. 839
840 Siti Maryam Juz XVI 58 Yaiki para kang padha kapa- ringan nugraha déning Allah, kayata para nabi saka turuning Adam sarta saka para kang Ingsun emot karo Nuh, tuwin saka turun- ing Ibrahim lan Israil, apa déné saka sapa kang Ingsun tuntun lan Ingsun pilih; samasa padha di- wacakaké timbalan-timbalané Ing- kang-Mahamurah padha anjungkel sumujud kalawan nangis.a a. 978 sapungkuré dhèwèké, kang gumanti bangsa kang ala, padha anglirwakaké salat lan padha anurut pépénginan kang asor; mulané bakal padha nemu karusakan, 59 Ananging ing 60 Kajaba kang padha mratobat tuwin angèstu sarta atindak becik; lah yaiki kang bakal malebu ing taman sarta ora bakal padha kinaniaya sathithik-thithika: Ar. kalawan 61 Patamanan langgeng kang di- janjèkaké déning Ingkang-Maha- murah marang para kawulané, kang sarta iku ora katon. Ar. kajaba Ar. rijekiné 62 Ana ing kono ora bakal padha ngrungu tembung lalahan, mung ngrungu: "Rahayu"; lan ana ing kono, ésuk lan soré, bakal padha olèh rijeki.1554 Ar. sapa 63 Iki taman, kang Ingsun waris- aké para kawula-Ningsun endi kang rumeksa dhiriné (saka ing ala).1555 1554. Tembung Muslim punika boten prabéda lan tembung salâm asalipun sami, inggih punika saking tembung salam, ingkang tegesipun: rahayu; dados tiyang Muslim punika tiyang ingkang dumunung ing rahayu. Manawi wonten ing ngrikinipun manusa adamel rahayu kaliyan Ingkang- 1555. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 19 Para milawani dipun punapakaken 64 Lan aku ora padha tumurun kajaba paréntahing Pangéranira; kagungané Panjene- ngané sabarang kang ana ing ngarepku lan sabarang kang ana ing buriku apa déné sabarang kang ana ing saantarané iku, sarta ora pisan Pangéranira iku kesupèn:1556 kalawan 65 Pangéraning langit-langit lan bumi tuwin sabarang saantarané loro iku; mulané angabdia Panje- nengané lan dibetah ing pangabdi marang Panjenengané, Apa ta sira weruh, sapa ta kang padha karo Panjenengané? RUKU' 5 Para milawani dipun punapakaken 66, 67. Semang-semangipun manusa. 68-73. Kawusananipun tiyang ingkang dursila lan tiyang ingkang tulus. 74-76. Piwulang saking kawusananipun tiyang ingkang sampun- sampun. 77-80. Pancasan punika sampun mesthi. 81, 82. Panulak dhateng panuntun dhateng awon. 66 Lan manusa acalathu: Lah manawa aku wis mati, bakal (ban- jur) diuripaké manèh temenan? Nitahaken lan kaliyan makhluk-Ipun, lah ing akhirat masthi badhé manggih rahayu. Lah inggih punika kasunyatan adiluhung ingkang sumimpen wonten ing pangertosan suwarga cara agami Islam, awit wongsal-wangsul kasebutaken wonten ing Quran Suci bilih ing suwarga punika boten wonten punapa-punapanipun malih kajawi namung rahayu. 1555. Kawontenan rahayu ingkang kalayan sampurna, ingkang kapangandikakaken ing ayat ingkang sampun, ing ngriki sinebut taman ingkang badhé kawaris déning para titiyang tulus. 1556. Limrahipun tembung "aku ora padha tumurun" punika dipun suraos mengku maksud tumurunipun para malaikat kalayan ngampil wahyuning Pangéran. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi. Déné suraosipun: boten prabéda lan anggènipun para malaikat sami ngampil wahyu ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi ingkang sampun-sampun, lah makaten ugi ing samangké punika, awit saking dhawuhipun Pangéran, inggih sami ngampil wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Déné dhawuh ing wekasaning ayat, ingkang mungel: ora pisan Pangéranira iku kasupèn, punika mengku teges, bilih janji-janji saha piweca-peweca ingkang kaparingaken déning Gusti Allah lumantar nabi-nabi-Nipun, punika mesthi boten badhé dipun supèkaken. Dumugi samanten, cariyos lalampahanipun para nabi ingkang sampun-sampun lajeng dipun pungkasi kalayan dhawuh ingkang nyebutaken bab prakawis wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci, sarta inggih bab punika ingkang karembag wonten ing ruku'-ruku'-ipun surat punika ing ngandhap punika. Nanging inggih wonten mufassir ingkang nyuraos, bilih punika wicantenipun para angèstu ingkang sami lumebet ing suwarga (AbM - Rz). 841
842 Siti Maryam Juz XVI 67 Apa manusa iku ora éling manawa anggon-Ingsun anitahaké dhèwèké dhèk biyèn nalika dhè- wèké durung ana? 68 Mulané, dhemi Panjenengan- ira! Sayekti Ingsun bakal angim- pun dhèwèké karo sétan-sétan; tumuli, yekti padha Ingsun andhèr- aké sakupenging naraka kalawan padha jèngkèng.1557 69 Tumuli, sayekti temen Ingsun bakal amilahaké saka sarupaning papanthané luwih abanget anggoné amilawani Ing- kang-Mahamurah. sapa kang 70 Tumuli, sayekti Ingsun luwih anguningani marang para kang ing padha kono. luwih trep diobong 71 Lan saka ing antaranira ora ana kang ora tumeka mrono; iki pancasané Pangéranira kang ora kena owah.1558 a. 45 72 Lana Ingsun bakal anyalamet- aké para kang padha rumeksa dhiriné (saka ing ala)1559 sarta Ingsun bakal aninggal para atindak dudu ana ing kono kalawan padha jèngkèng.1560 1557. Sétan-sétan ing ngriki, terang para titiyang ingkang sami nuntun ing sanès dhateng awon. 1558. Manut suraosing dhawuh gathukipun kaliyan dhawuh nginggilipun lan ngandhapipun, sampun cetha bilih ingkang kapangandikakaken punika namung para titiyang duraka. Para titiyang tulus boten badhé kacemplung ing naraka; bab punika sampun kadhawuhaken wongsal-wangsul kalayan cetha wonten ing Quran Suci. Kula aturi mirsani ayat candhakipun, inggih punika ayat 85 lan 86, ing ngriku kadhawuhaken: "Ing dinané Ingsun bakal angimpun para kang rumeksa dhiriné (saka ing ala) marang Ingkang-Mahamurah, perlu anampani kahurmatan, lan anggiring para wong dosa marang naraka kalawan padha ngorong." Ing 21: 102 kadhawuhaken, bilih para titiyang tulus boten badhé mireng suwantening naraka. 1559. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing nginggil, punika boten ateges bilih para titiyang tulus badhé dipun cemplungaken ing naraka rumiyin lajeng dipun entasaken. Manawi badhé ngarsakaken kateranganing tegesipun tembung tsumma kula aturi mirsani 45. Tembung punika dipun anggé ambukani ukara énggal. 1560. Kula aturi nyundhukaken kaliyan ayat 68, ing ngriku kapangandikakaken, bilih para titiyang
Surat 19 Para milawani dipun punapakaken 73 Lan samasa dhèwèké padha diwacakaké timbalan-timbalan Ing- sun kang cetha, acalathu para kang padha kafir marang para kang padha angèstu: Papanthan loro iki endi sing luwih becik padunungané pakumpu- sarta lané?1561 luwih becik 74 Lan pira baé kang wus Ingsun ing sadurungé dhèwèké, lebur bangsa, kang mungguh ing bandha lan rupa luwih becik! 75 Calathua: Sing sapa ana ing sajroning sasar, amasthi Ingkang- Mahamurah bakal andawakaké umuré, nganti dhèwèké andeleng apa kang diancamaké, apa siksa, apa ta titimangsa;1562 ing kono bakal weruh, sapa sing luwih ala kahanané sarta sing luwih ringkih balané.1563 Ut. netepi pituduh Ut. ulih- ulihé 76 Lan Allah amewahi pituduh para kang padha tumindak bener; lan panggawé becik kang tetep iku mungguhing Pangé- lestari ranira luwih becik ing wawales sarta luwih becik awohé.1564 dosa badhé kabekta dhateng naraka kalayan jèngkèng. Para titiyang dosa ingkang nalikanipun ing gesang samangké boten jèngkèng margi anggènipun nandhang ina, badhé kajèngkèngaken bénjing wonten ing akhirat. 1561. Inggih punika sami angungasaken kasugihanipun tuwin kathahing wadyabalanipun. 1562. Titimangsa punika tegesipun titimangsaning dhumawahipun karampungan, inggih punika titimangsanipun badhé sami kacures babar pisan, sarta sirnanipun-babar pisan panguwaosipun para titiyang wau ing salami-laminipun. Siksa punika manawi katandhing kaliyan dhumawahing karampungan, nama saweg siksa ingkang ènthèng. 1563. Ing dalem dhawuh punika katerangaken kanthi cetha, bilih badhé dhateng masa kalanipun piyambakipun sami dumunung wonten ing kawontenan ingkang awon, wadyabalanipun langkung ringkih katimbang wadyabalanipun Islam. 1564. Tetembungan punika tegesipun pasitèn ingkang ngedalaken asil kathah (A-LL). 843
844 Siti Maryam Juz XVI 77 Lah apa sira weruh wong kang angafiri ing timbalan- sarta angucap: timbalan-Ingsun Amasthi aku pinaringan bandha lan anak?1565 Ut. barang kang ora katon 78 Apa dhèwèké olèh kawruh janji saka ghaib, apa nyekel ngarsané Ingkang-Mahamurah. 79 Ora pisan-pisan! Ingsun tulisi sabarang pangucapé sarta ingsun bakal angundhaki dawaning siksa tumrap marang dhèwèké. 80 Lan Ingsun bakal maris ma- rang dhèwèké sabarang pangucapé, sarta dhèwèké bakal séba marang Ingsun kalawan ijèn.1566 81 Lan dhèwèké padha ngalap sesembahan saliyané Allah, pa- mrihé supaya iku dadia sumbering kakuwatan tumrap marang dhè- wèké;1567 82 Ora pisan-pisan! Dhèwèké bakal énggal angemohi ing panga- wulané marang iku, sarta iku bakal dadi mungsuh ingatasé dhèwèké. RUKU' 6 Piwulang palsu bab Allah puputra 83-87. Sétan anasaraké. 88-96. Satuhu sanget dosa anganggep Gusti Allah puputra. 97, 98. Pémut dhateng para ahli mabeni. 1565. Ingkang dipun péngini sanget déning para kafir punika bandha lan anak. 1566. Ingkang dipun karsakaken, inggih punika wicantenipun para kafir ingkang kasebut ing ayat 77: "Amasthi aku pinaringan bandha lan anak." Déné suraosipun, bandha lan anak ingkang dipun anggé umuk-umukan wau, badhé kajabel saking piyambakipun, sarta Gusti Allah (inggih punika kawulanipun Allah, utawi para Muslimin) badhé maris punika sadaya. Dados kawecakaken langkung rumiyin, bilih bandhanipun para kafir punika mesthi badhé dhumawah dhateng tanganipun para Muslimin sarta anak-anakipun mesthi badhé manjing Islam. 1567. Panganggepipun para kafir, brahala-brahalanipun punika saged mitulungi piyambakipun lumawan titiyang Muslimin. Dhawuh wangsulanipun kasebutaken wonten ing ayat sambetipun: Brahala-brahalanipun wau boten dados tuking kakiyatan tumrap piyambakipun, nanging malah badhé dados mengsahipun.
Surat 19 Para milawani dipun punapakaken 83 Apa sira ora weruh yèn Ingsun wus angutus sétan-sétan marang para kafir, angojok-ojoki dhèwèké kalawan pangojok-ojok? Ar. atas 84 Mulané aja sira gégé tumi- bané marang dhèwèké, Ingsun mung angétung wilanganing (dina- né) tumrap marang dhèwèké.1568 Ingsun bakal rumeksa angimpun para kang dhiriné (saka ing ala) marang Ingkang-Mahamurah, perlu anam- pani kahurmatan.1569 85 Ing dinané Ar. Ingsun bakal ang- giring 86 Lan anggiring para wong dosa marang naraka kalawan padha ngorong.1570 Ut. pitulu- ngan pirem- bug 87 Dhèwèké padha ora bisa duwé syafa'at kajaba wong kang nyekel janji saka ngarsané Ing- kang-Mahamurah. calathu: Ingkang-Mahamurah iku angalap putra. 88 Dhèwèké padha Ar. anekak- aké barang 89 Sayekti temen sira iku angu- capaké tembung kang anjejemberi. 90 Mèh baé langit-langit bedhah tuwin gunung- lan bumi sigar gunung jugrug remuk, padha ngarani Ingkang-Mahamurah iku kagungan putra. 91 Déning dhèwèké 1568. Tegesipun, karampungan badhé dhumawahing siksanipun sampun kaputus, namung dhumawahipun saèstu dhateng piyambakipun, punika ingkang taksih kasrantosaken manawi sampun dumugi wawangen ingkang sampun katamtokaken. Dados dinten kanggé gesangipun para titiyang wau sampun kénging dipun pètangi wilanganipun, ngantos manawi titimangsa wau sampun dumugi. 1569. Wafd punika sagolonganing tiyang ingkang sumiwi dhateng satunggaling ratu perlu badhé nampèni kahurmatan (JB). Milanipun lajeng dipun tegesi kados makaten punika. 1570. Wird punika ateges nyelaki toya (LL); milanipun lajeng ateges ngorong jalaran kéwan ingkang ngorong punika lajeng kagiring murugi toya. 845
846 Siti Maryam Juz XVI 92 Lan ora mungguh tumrapé Ingkang-Mahamurah yèn ta anga- lap putra.1571 93 Kabèh, sapa baé kang ana ing langit-langit lan bumi, ora kena ora masthi bakal suméwa marang Ingkang-Mahamurah, anglungguhi anggoné dadi kawula. 1571. Ayat gangsal iji, inggih punika ayat 88 dumugi ayat 92, punika ngemot katerangan ingkang kekah saha cetha pratéla ingkang nglepataken piwulang Nasrani bab Kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. Sarta inggih dhateng prakawis punika ingkang dipun ener kalayan mligi déning surat punika. Perlu dipun pèngeti bilih surat punika kagolong jaman kirang langkung taun ingkang kaping gangsal sasampunipun Kanjeng Nabi Suci jumeneng dados utusan, tandhanipun sapéranganipun surat punika sampun kawaos déning sahabat Ja'far wonten ing ngarsanipun sang nata ing Habasyah. Déné sahabat Ja'far punika sesepuhipun titiyang Muslimin ingkang sami ngungsi dhateng nagari Habasyah. Dados wiwit ing sakawit mila, agami Islam sampun masang sedya ingkang adiluhung badhé ambangun agami Nasrani. Prakawis ingkang dipun wigatosaken sanget wonten ing surat punika, inggih punika bab rah- mâniyah utawi Mahamurahipun Pangéran. Punika minangka pambantah kalepatan ageng ingkang dados piwulangipun agami Nasrani, awit rahmâniyah utawi Mahamurahipun Pangéran makaten, anetepaken piwulang, bilih ngapunten tiyang dosa, punika tumrapipun Pangéran boten ndadak ambetahaken tebusan barang. Lah inggih sabab saking punika, déné asma Rahmân punika wonten ing surat punika langkung dipun wigatosaken katimbang asmanipun Pangéran sanès-sanèsipun, sarta wongsal-wangsul kasebutaken. Déné kuncinipun rembag-rembag wau sadaya, kamot wonten ing ayat 92 ingkang mungel makaten: Lan ora munggah tumrapé Ingkang-Mahamurah yèn ta angalapa putra. Asma Rahmân punika asmanipun Pangéran, sarta sasampunipun asma Allah, asma Rahmân punika ingkang asring piyambak kasebutaken wonten ing Quran Suci (kajawi asma Rahîm, ingkang ugi nunggil asli kaliyan asma Rahmân wau sarta ingkang mèh sami tegesipun). Sampun ing wiwitan mila katerangaken, bilih tembung Rahmân punika ateges Pangéran Ingkang-Mahamurah Ingkang amatedhakaken wilasa dhateng manusa tanpa manusa anindakaken punapa-punapa ingkang murug- aken angsal wilasa wau (3). Lah punika kalayan ceplos anduwa piwulang bab panebusing dosa, inggih ingkang dados dhadhasaring piwulang bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. Jalaran, manawi Pangéran punika saged ngapunten ing dosa tanpa mundhut tebusan saking manusa, lan malih manawi Panjenenganipun saged amatedhakaken wilasa, nadyan manusa boten nindakaken punapa ingkang murugaken angsal wilasa wau, lah mesthi kémawon lajeng boten perlu wonten tebusan barang, ingkang ing salajengipun inggih lajeng sampun boten perlu mastani Gusti Allah kagungan putra ingkang dipun kurbanaken kanggé wadal. Asma Rahmân anedahaken, bilih Gusti Allah boten ngarsakaken dipun caosi pupulih utawi tebusan, sarta welasasih dhateng sadaya makhluk-Ipun, kapareng nyudiyani langkung rumiyin sadaya samukawis ingkang kabetahaken déning sagung titah wau. Dados menggah ing sajatos-jatosipun, tembung satunggal punika sampun mengku katerangan ingkang anglepataken sadaya lepat ingkang wonten ing agami Nasrani. Pangandel Nasrani, punika sampun acecengkahan piyambak. Piandel Nasrani boten ngakeni kongangipun Pangéran kapareng mintonaken wilasa dhateng para titiyang dosa tanpa panebusipun Kanjeng Nabi 'Isa. Nanging piyambakipun ugi ngaken para titiyang dosa supados nyuwun pangapunten dhateng Pangéran sarta ngajeng-ajeng kaparengipun Pangéran ngapunten ing piyambakipun tanpa mundhut pupulih. Cecengkahan punika katingal ngégla amelok manawi kacundhukaken kaliyan ungeling donga "Rama Kula" ingkang misuwur punika, ingkang makaten ungelipun: "Saha Tuwan mugi angapunten sakathahipun kalepatan kawula, kados déné kawula inggih sami angapunten ing titiyang ingkang kalepatan dhateng kawula" (Mat. 6: 12). Lah manawi kados pundi sagedipun tiyang punika winastan ngapunten tiyang ingkang kalepatan dhateng piyambakipun? Ngemungaken manawi piyambakipun nglebur kalepatanipun tiyang wau ingkang dhateng piyambakipun sarta tanpa mawi nedha pupulih dhateng tiyang wau. Lah makaten ugi, miturut piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang
Surat 19 Para milawani dipun punapakaken 94 Sayekti temen Panjenengané iku pangawikan-É anglimputi dhè- wèké sarta wus amilang dhèwèké kalawan pamilang (kang sam- purna). 95 Lan kabèh, dhèwèké iku, ing dina kiyamat bakal suméwa ma- rang Panjenengané kalawan ijèn. 96 Sayekti, para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, Ingkang-Mahamurah bakal aparing sih marang dhèwèké.1572 97 Mulané iku Ingsun gampang- aké kalawan basanira, iku mung supaya sira anggoa amartani bu- bungah marang para kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala) sarta awèh pépéling marang bangsa kang ahli madoni. Ar. utawa 98 Lan pira baé bangsa kang wus Ingsun lebur ing sadurungé dhèwèké! Apa sira tumon dhèwèké salah siji, apa ta sira lamat-lamat krungu swara saka dhèwèké? terang gamblang, kula kedah sami ngajeng-ajeng dhateng Pangéran, bilih Panjenenganipun punika saged ngapunten ing dosa kula tanpa mundhut pupulih saking kula sami. Dados donga wau babar pisan boten mengku piwulang bab panebusing dosa saha bab prakawis Pangéran puputra. 1572. Ngemungaken kalayan iman ingkang leres saha pandamel saé kémawon, sagedipun manah punika katiyupan ing katresnan jati dhateng Allah saha dhateng titah-Ipun. Gusti Allah maringaken sih-tresna dhateng titiyang tulus, punika tegesipun: Allah Pribadi tresna dhateng piyambakipun sarta niyup katresnan dhateng piyambakipun wonten ing manahipun tiyang sanès, déné piyambakipun piyambak ugi tresna dhateng Allah lan dhateng sasaminmg titah. Ing sakawit kawulanipun Allah ingkang tulus punika wonten ing donya ngriki boten patosa dipun sihi, nanging saking sakedhik kasaénanipun mesthi menang, sarta piyambakipun mesthi lajeng dipun tresnani lan dipun asihi. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ing ngriki punika mengku piweca badhé sapinten genging katresnan ingkang boten dangu malih badhe katiyupaken dhateng manahipun para mengsahipun Kanjeng Nabi. ______________ 847
SURAT 20 THÂ HÂ KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ruku', 135 ayat) Pathinipun: Ruku' 1-5. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. Ruku' 6. Ruku' 7. Ruku' 8. Ingkang sami ngalang-alangi Kanjeng Nabi sami dipun asoraken. Panasaranipun sétan. Pidana punika sampun masthi. Namanipun Aksara wiwitaning tembung ingkang wonten ing surat punika kanggé namakaken surat punika. Sabagéan ageng punika ngandharaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa, dalah piprincénipun lalampahan dipun sebutaken. Tétéla bilih ing Quran Suci Kanjeng Nabi Musa punika langkung asring kasebutaken katimbang lan para nabi sanès-sanèsipun; malah boten namung makaten kémawon, nanging lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa wau langkung wijang anggènipun dipun sebutaken. Wondéné sababipun, margi rawuhipun Kanjeng Nabi punika nuhoni kanyataaning Kanjeng Nabi Musa, inggih punika piwecanipun Kanjeng Nabi Musa ingkang mecakaken badhé rawuhipun satunggaling nabi kados panjenenganipun. Punika sababipun déné asring kasebutaken dalasan piprincéning lalampahan pisan. Gathukipun suraos tuwin babipun ingkang kawarsitakaken Rèhning surat ingkang sampun mangandikakaken kalayan panjang cariyosipun Kanjeng Nabi 'Isa, mila surat ingkang mangandikakaken cariyosipun Kanjeng Nabi Musa ngantos dumugi riricikanipun lalampahan, kados déné surat punika, kapapanaken ngandhapipun surat ingkang sampun. Wiwitan piyambak surat punika paring panglipur dhateng Kanjeng Nabi, wigatos sampun ngantos panjenenganipun alit panggalihipun margi anggènipun mumulang dipun pilawani ingkang sakalangkung sanget, jalaran sampun boten kénging boten panjenenganipun badhé kasil anggènipun makarya andhatengaken ayahanipun. Gangsal ruku' ingkang wiwitan (saking cacah wolu) kanggé angandharaken cariyosipun Kanjeng Nabi Musa, déné bab kautusipun Kanjeng Nabi kawiwitan pangrembagipun wonten ing mèh telas-telasanipun ruku' ingkang kaping gangsal. Ingkang tigang ruku' kanggé anerangaken panglawan dhateng Kanjeng Nabi saha temahanipun panglawan wau. Titimangsa tumurunipun Tumurunipun surat punika kinten-kinten nunggil jaman kaliyan tumurunipun surat ingkang sampun, jalaran boten prabéda lan wontenipun pasaksèn bilih surat ingkang sampun punika sampun kawaos wonten ing ngarsanipun sang Negus déning para Muslimin ingkang sami ngungsi dhateng Habasyah, makaten ugi inggih wonten pasaksèn ingkang anedahaken bilih surat punika anggènipun katurunaken nalika sadèrèngipun taun ingkang kaping nem sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng utusan. Ibnu Hisyam lan Ibnu Sa'ad anggandhèngaken surat punika kaliyan cariyos ngrasukipun Islam Bagéndha 'Umar, ingkang kalampahanipun nalika taun ingkang kaping nem. Panjenenganipun kakalih wau ngandikakaken bilih ingkang murugaken Bagéndha 'Umar santun salaga, inggih punika ing sakawit nedya badhé nyédani Kanjeng Nabi lajeng santun dados tresna lan ngaosi dhateng panjenenganipun, punika margi sadhèrèkipun èstri Bagéndha 'Umar maos surat punika. Para mufassirin
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 849 RUKU' 1 Lalampahanipun Nabi Musa 1-8. Panglipur tumrap Kanjeng Nabi Suci. 9-24. Ayahan utusan saking Pangéran kapasrahaken dhateng Nabi Musa, sarta piyambakipun kautus dhateng Fir'aun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ut. O, ten- trem! 1 O, manusa!1573 2 Anggon Ingsun andhawuhaké Quran marang sira, iku ora supaya sira cilaka.1574 3 Balik iku pépéling tumrap sapa-sapa sing wedi: boten nyebutaken lalampahan punika, punika boten teka ambuktèkaken bilih cariyos punika boten leres, awit cariyos punika dipun andharaken déning ahli babad kakalih ingkang saé piyambak. Wondéné sababipun déné para mufassirin boten nyebutaken lalampahan punika, punika namung kabekta saking para mufassirin wau boten sami karsa ngrembag bab titimangsaning tumurunipun surat ingkang trep. _______________ 1573. Thâhâ, punika camboranipun aksara kalih manut dhentawyanjana Arab, inggih punika aksara thâ lan hâ. Miturut para mufassirin ingkang kina piyambak, I'Ab, Qtd, Mjd, Hasan, Sa'id, tuwin sanès-sanèsipun, thâhâ punika satunggaling tembung, ingkang miturut sawenèh mufassir: manut sawenèh pakecapan (dialect) lan miturut mufassir sanèsipun malih: (manut "sister__language") mengku jawinipun: O, manusa (Rz). AH nyebutaken kidunganipun tiyang pancer 'Akk kalih teges padha, ingkang anedahaken bilih manut pakecapanipun (dialect-ipun) titiyang pancer 'Akk wau, thâhâ punika tembung ingkang sampun kasumerepan ing ngakathah, ingkang ateges O, manusa, ngantos titiyang wau boten sami mangsuli manawi dipun uwuh yâ rajulu, nanging mangsuli manawi dipun uwuh thâhâ. Déné kidungan ingkang kapethik wau makaten: jawinipun: Aku anguwuh: O, manusa! ana ing peperangan, nanging dhèwèké ora mangsuli. Kidungan satunggalipun makaten: jawinipun: Sayekti pakarti nguthuh iku, O, manusa, sawenèh saka wawatekanmu. AH ugi nerangaken, bilih Thâhâ punika salah satunggaling asmanipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. Kf negesi jawinipun: O, iki (kajengipun, O, sira). Ugi dipun werdéni ateges: di tentrem! (TA-LL), awit inggih makaten punika tembung panglipur tumrap dhateng Kanjeng Nabi Suci. 1574. Terangipun, kaselak mokal sanget manawi Kanjeng Nabi, inggih punika tiyang ingkang katurunan Quran, lastantun boten angsal damel anggènipun badhé ambangun manusa, kados déné maksud tumurunipun Quran punika. Dhawuh punika minangka panglipur dhateng Kanjeng Nabi Suci, nanging ugi dados piweca ingkang terang, bilih pambangunan agung badhé kalampahan saèstu, boten namung wonten ing tanah Arab kémawon, nanging ugi ing saindhenging buwana, awit makaten wau pancèn ingkang kasedya déning Quran Suci wiwit ing sakawit mila.
850 Tha Ha Juz XVI 4 Dhawuh saka Ingkang wus anitahaké bumi lan langit-langit kang dhuwur.1575 a. 895 5 Ingkang-Mahamurah angasta purba wisésa ing karaton.a 6 Kagungané Panjenengané sa- barang kang ana ing langit-langit lan sabarang kang ana ing bumi ing tuwin sabarang kang ana sabarang saantarané apa déné sangisoring lemah.1576 7 Lan manawa sira anglairaké calathu kalawan seru, lah sayekti Panjenengané iku anguningani wa- wadi dalasan kang luwih sumingid pisan.1577 8 Allah __ ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; kagungané Panjenengané asma-asma kang adiluhung iku. 9 Lan apa ta wis tumeka marang sira caritané Musa? Ar. marang kowé 10 Nalika dhèwèké weruh geni banjur calathu marang kulawarga- né; padha mandhega, sayekti aku andeleng geni; manawa-manawa aku bisa anggawa mréné tumper kang murub saka ing kono, utawa olèh pituduh ing sacedhaking geni kono.1578 1575. Ayat punika, saha ayat sambetipun punika, amarsitakaken punapa sababipun déné Quran punika boten naté boten kadumugèn sedyanipun. Inggih punika, jalaran Quran punika babaraning karsanipun Dhat ingkang nguwaosi ing samukawis. 1576. Tsarâ punika tegesipun embesipun siti, utawi siti ingkang ngembes (LL). 1577. Wawados punika sabarang ingkang kasingidaken déning tiyang wonten ing dalem manahipun; éwadéné wonten malih ingkang langkung sumingid, inggih punika barang ingkang dèrèng wonten ing manahipun tiyang. Nanging sadaya wau sami déné kauningan déning Allah. 1578. Boten prabéda lan tembung dhèwèké weruh geni ing ngriki punika, lah makaten ugi tembung kula sumerep lintang sawelas ing 12: 4. Tumrap kalih-kalihipun wau sadaya sanès walaka sumerepipun mripat wadhag. lngkang tumrap Kanjeng Nabi Yusuf, punika supena, utawi luyut, nanging ingkang tumrap Kanjeng Nabi Musa, punika sumerepipun mripat ruhani. Para nabi-nabinipun Pangéran pancèn pinaringan punika, langkung-langkung manawi saweg nampèni wahyuning Pangéran. Ayat-ayat
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa Ar. dipa- ngandikani 11 Bareng dhèwèké wus tumeka ing kono, ana swara dhumawuh: É, Musa! Ut. kaping pindho iki Pangé- ranira; mulané copoten trumpahira karo pisan; sayekti sira iku ana ing jujurang kang sinuci "Tuwâ":1579 12 Sayekti Ingsun ingsun wis amething sira; mulané sira angrungokna marang apa kang winedhar: 13 Lan 14 Sayekti, Ingsun iki Allah, ora ana sesembahan kajaba Ingsun; mulané ngawulaa marang Ingsun sarta anjumenengna salat akarana éling marang Ingsun: 15 Sayekti, titining mangsa iku tumeka - iki bakal Ingsun gawé nyata pratéla1580 - supaya sarupa- ning jiwa winales kalawan apa lakuné. candhakipun nedahaken kanthi terang, bilih ing wekdal wau Kanjeng Nabi Musa tampi wahyu saking ngarsanipun Pangéran. Lah dados sampun terang sanget, bilih anggènipun mirsani latu wau ugi sapéranganing wahyu, dados anggènipun mirsani latu wau kalayan nétra ruhani. Wonten ing panggènan sanès (42:51) Quran Suci nyebutaken, bilih wahyu punika tumurunipun dhateng manusa namung sarana margi warni tiga, sarta tiga-tiganipun wau sadaya, tiyang ingkang tampi wahyu kaparingan indriya ingkang mligi, ingkang badhé dipun anggé ngraosaken lan ningali barang-barang (mirsanana 2235). Prayogi katerangaken pisan, bilih latu punika pasemonipun peperangan kados déné ingkang katerangaken ing Quran Suci piyambak makaten: "Saben-saben padha angurubaké genining paprangan, iku Allah sing nyirep" (5: 64). Dados Kanjeng Nabi Musa mirsani latu, punika mengku sasmita anggènipun badhé peperangan kaliyan raja Fir'aun, utawi, ambokmanawi kémawon nyasmitani anggènipun badhé peperangan kaliyan bangsa-bangsa ingkang ngenggèni Tanah Suci. 1579. Dhawuh ingkang maréntahaken nyopot tarumpah, punika dhawuh éntar, mengku suraos ngresiki manah sampun ngantos kisénan pamanahan dhateng anak sémah lan bandha (Bd). Miturut ngulami sanès, "punika dhawuh ingkang mengku karsa nyandhet; kados déné manawi tiyang badhé nyandhet tiyang sanès, punika tembungipun: Uculana panganggomu lan tarumpahmu lan sasaminipun." (TA-LL) Tembung thuwan utawi thuwâ, kula maknani kaping pindo; tegesipun binarkahan kaping pindo, inggih punika dados sifatipun jujurang. Utawi inguwuh kaping pindo, inggih punika wangsul dhateng anggènipun Kanjeng Nabi Musa inguwuh (dhinawuhan déning Pangéran). Nanging inggih wonten malih ingkang gadhah paham, bilih Thuwâ punika namanipun jurang. Rgh nyukani katerangan ingkang angka tiga, pangandikanipun, tembung thuwâ (ingkang wantahipun ateges anggulung), punika anggènipun kadhawuhaken kalayan mengku maksud mangandikakaken anggènipun kapiji Kanjeng Nabi Musa, ngantos anggènipun saged anggayuh tujuan ingkang adiluhung wau, boten sisah mawi sinartan saking pambudidayanipun piyambak. 1580. Dhawuh pangandika punika asring dipun suraos kalayan boten leres. 851
852 Tha Ha Juz XVI 16 Mulané, aja nganti wong kang ora angèstu ing iki sarta tutburi pépénginané kang asor angéngokaké sira saka ing kono, mundhak sira tumiba ing rusak. 17 Lan apa iki, kang ana ing tanganira tengen, o, Musa! 18 Unjuké: Punika teken kawu- teteken saha la; kawula anggé anggepyokaken kawula rarambanan ménda kawula tuwin kawula anggé sanès-sanèsipun. anggé 19 Pangandikané; Iku uncalna, é, Musa! 20 Tumuli diuncalaké, lah ing kono jebul iku (dadi) ula luma- ku.1581 21 Pangandikané: Cekelen iku sarta aja sira wedi, bakal Ingsun balèkaké marang kahanané saka- wit. Ikhfâ punika salah satunggalirg tembung-tembung ingkang gadhah teges ingkang kosokwangsul Nanging nitik sasambetanipun dhawuh, cetha manawi boten ateges nyingidaken. Ingkang karembag wonten ing ayat punika bab prakawis dhatengipun titining mangsa lan bab prakawis dhumawahipun ganjaran lan siksa; lah punika terang manawi ambikak warana utawi damel cetha pratélanipun titining mangsa wau, awit dhumawahing ganjaran lan siksa, punika kalampahanipun manawi titining mangsa wau sampun dhateng. Kedah dipun pèngeti, bilih titining mangsa, punika boten mesthi ateges kiyamat; kosokwangsulipun, asring kémawon tembung wau ateges dhumawahing siksa dhateng satunggaling umat, inggih punika titimangsanipun sirnaning kaluhuran lan panguwaosipun umat wau. 1581. Kados déné ingkang sampun kula aturaken ing ngajeng, sadaya punika dipun alami déning Kanjeng Nabi Musa nalika panjenenganipun dumunung wonten salebeting kawontenan ingkang tartamtu, ingkang mligi dipun alami déning tiyang manawi saweg nampèni wahyuning Pangéran. Bab punika sampun kula terangaken sawatawis panjang wonten ing 926. Ing ngriki kénging kula wewahi katerangan sakedhik, bilih ing ngriki Quran suka pasaksèn bilih punapa ingkang kaparingaken pirsa dhateng Kanjeng Nabi Musa ing wekdal wau, punika mengku teges ingkang langkung lebet malih. Bab punika sampun kasebutaken kalayan cetha wonten ing ayat 23, inggih punika kasebutaken, bilih maksudipun anggelar tandhayakti punika, supaya Ingsun anuduhaké sawenèhing tandha-tandha- Ningsun kang luwih gedhé. Dados tandhayekti kakalih ingkang kasebutaken ing ngriki, punika menggah ing sajatos-jatosipun mengku teges anedahaken prakawis ingkang langkung ageng malih. Manawi badhé mangertosi punika, kula sami perlu ningali punapa tegesipun tembung 'ashâ punika. Punika sampun katerangaken wonten ing 96, ing ngriku sampun katerangaken bilih tembung 'ashâ, punika mengku teges sacara entar: umat. Dados Kanjeng Nabi Musa mirsani agemipun lantaran malih dados sawer ingkang saged lumampah, punika mengku teges bilih umatipun, inggih punika bangsa Bani Israil, ingkang nalika kabawah raja Fir'aun dumunung wonten ing dalem kawontenan pejah budinipun, punika boten dangu malih mesthi badhé dados bangsa ingkang gesang.
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 22 Lan tanganira sira selobokna marang lempèngira, iku metuné bakal putih warnané, tanpa cacad: Tandha siji manèh:1582 23 Supaya sawenèhing sun kang luwih gedhé: Ingsun anuduhaké tandha-tandha-Ning- 24 Lumakua marang (panggona- né) Fir'aun; sayekti dhèwèké iku andaluya banget. RUKU' 2 Lalampahanipun Nabi Musa 25 Unjuké: Dhuh Pangéran ka- wula! mugi Tuwan anjembaraken dhadha kawula: 26 Saha anggampilaken praka- wis kawula: 27 Tuwin angudhari bundhela- ning ilat kawula:1583 28 (Supados) piyambakipun sa- mi mangertos wicanten kawula: 29 Saha mugi amaringi pam- bantu dhateng kawula (unusan) saking kulawarga kawula:1584 1582. Kanthi angèngeti ingkang sampun katerangaken ing nginggil wau, yadu baidlâ', punika ing- gih mengku teges ingkang lebet ingkang wantahipun ateges asta pethak, punika mengku teges jawinipun pasaksèn (hujjah = argument) ingkang kadamel sakalangkung déning terang gamblang (TA); tuwin ateges pasaksèn (hujjah), katerangan utawi tandhayakti ingkang gumelar utawi dipun gelaraken (M-LL). Kanjeng Nabi Musa dipun paringi pirsa asta pethak, punika ateges bilih panjenenganipun mesthi badhé saged anggelar pasaksèn ingkang saged suka kayakinan, utawi ateges wahyu saking nginggil ingkang kedah dipun alap papadhang. 1583. Manawi namung ngupadosi "bundhelan" utawi groyokipun lisan kémawon ndadak mawi ambesmi ilat, punika nama merdèni dhawuh punika kalayan cacriyosan ingkang nyebal ngadat. Miturut LA (bundhelaning ilat) punika jawinipun kasar utawi kakenipun ilat. Tiyang ingkang wonten 'uqdah (bundhelanipun) wonten ing ilatipun, punika winastan 'aqid, sarta katerangaken déning LL ateges tiyang ingkang groyok boten saged wicantenan ingkang kanthi sakéca. 1584. Wazir (saking tembung wizr, tegesipun sasanggèn), punika wantahipun ateges tiyang ingkang nyangkul sasanggèn, mila lajeng ateges pambantu, awit pambantu makaten nyangkul 853
854 Tha Ha Juz XVI 30 Harun, sadhèrèk kawula. 31 Mugi Tuwan anyantosakaken geger kawula mawi piyambakipun: 32 Saha anganthèkaken piyam- ing bakipun dalem prakawis kawula. (dhateng kawula) 33 Supados kawula mawantu- wantu Mahasucèkaken ing Tuwan: 34 Tuwin mawantu-wantu ènget ing Tuwan: 35 Saèstu Tuwan punika mirsani kawula. 36 Pangandikané: Sayekti sira katekan panyuwunira, o, Musa. temen Ingsun wus amaringi nugraha marang sira ing waktu liya; 37 Lan sayekti 38 Nalika ingsun amedhar sabda marang ibunira barang kang kawe- dharaké: 39 Pangandika-Ningsun; Dhè- wèké cemplungna jeroning kendhaga, banjur cemplungna ing kali; si kali banjur anguncalaké dhèwèké menyang gigisik; ing kono dhèwèké bakal dijupuk sawijining wong kang mungsuh tumrapé lan mungsuh tumrapé dhèwèké; lan Ingsun wus angruntuhaké saka Ingsun marang sira, lan supaya sira digula wenthah atas (panjangku- nging) tingal-Ingsun:1585 ing Ingsun katresnan sasanggèning sanès. Tembung punika ugi kénging dipun jarwani papatih, awit sampun kaprah tembung wau dipun anggé kalayan mengku teges papatihing ratu. 1585. Punika cocog kaliyan cacriyosan ing Bébel. Kanjeng Nabi Musa punika wiyosipun nalika jaman raja Fir'aun andhawuhaken sarupining bayi anakipun tiyang lsrail ingkang medal jaler kedah kacemplungaken dhateng benawi Nil. Ingkang ibu Kanjeng Nabi Musa saged ngumpetaken Kanjeng
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa sadulurira wadon lumaku banjur calathu: Punapa sampéyan purun kula tedahi tiyang ingkang saged ngemong piyam- bakipun? Tumuli Ingsun balèkaké marang biyungira, supaya adhema mripaté lan aja susah;1586 lan (biyèn) sira matèni sawijining wong, tumuli sira Ingsun slamet- aké saka ing susah, apa déné sira Ingsun coba kalawan coba (kang abot). Banjur sira tataunan mang- gon nunggal wong Madyan;1587 tumuli sira teka mrana kaya kang wus pinasthi, o, Musa: 40 Nalika sira 41 Lan sira Ingsun pilih dadi pipijèn-Ingsun: Ar. kalawan 42 Mangkata, sira karo sadulur- ira angemban timbalan-timbalan- Ingsun sarta aja padha léna ing élingira marang Ingsun: 43 Sira sakaroné padha mang- sayekti kata marang Fir'aun, dhèwèké iku ambalasar: 44 Tumuli sira calathua marang dhèwèké kalawan calathu kang alus supaya dhèwèké éling utawa wedi. 45 Unjuké: Pangéran kawula! sami kuwatos saèstu kawula manawi piyambakipun agahan miawon dhateng kawula, utawi manawi piyambakipun dados am- balasar. Nabi Musa ngantos tigang wulan, nanging ing wasananipun sareng boten saged kaumpetaken malih, Kanjeng Nabi Musa lajeng dipun cemplungaken ing benawi mawi winadhahan ing kendhaga ingkang kadamel saking méndhong. Salajengipun Kanjeng Nabi Musa dipun entasaken déning putranipun putri raja Fir'aun (Pangentasan 2: 1-10). 1586. Mirsanana Pangentasan 2: 7-9. 1587. Mirsanana Pangentasan 2: 11-15. 855
856 Tha Ha Juz XVI 46 Pangandikané: Aja sira padha kuwatir, Ingsun anyartani sira sakaroné: Ingsun midhanget lan mirsani: lah sayekti 47 Mulané sira sakaroné tekaa marang dhèwèké, banjur calathua: Kula kakalih punika sami utusan- ipun Pangéran paduka, milanipun para turun Israil paduka dhawuhi tumut kula sarta sampun sami paduka siksa. Saèstu, dhateng kula ing paduka angemban timbalan saking Pangéran paduka, sarta rahayu ingkang tumrap sintena manut pitedah. 48 Saèstu, temen sabda kawe- dharaken dhateng kula, bilih siksa punika dhumawah dhateng sintena ingkang maiben lan maléngos.1588 49 (Fir'aun) calathu: Lah sapa Pangéranmu, o, Musa? 50 Calathuné: Pangéran kula pu- nika Ingkang aparing tumitahipun tumunten katuntun samukawis, (dhateng dumados- ipun).1589 sedyaning 51 Calathuné: Lah kapriyé kaha- nané bangsa sing dhisik-dhisik. 1588. Punika mengku pèpènget ingkang cetha pratéla dhateng raja Fir'aun, badhé kados pundi kadadosanipun manawi angemohi. Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Harun kadhawuhan andhatengaken dhawuh punika. Cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Harun nalika bidhal sowan raja Fir'aun, sarta anggènipun andumugèkaken dhawuh punika, ing ngriki boten kasebutaken. Ayat candhakipun nyebutaken wangsulanipun raja Fir'aun dhateng panyuwunipun Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Harun wau. 1589. Ayat punika mengku bukti bilih Wahyuning Pangéran katurunaken, punika perlu sanget. Ayat punika andhawuhaken, bilih boten prabéda lan anggènipun Allah sampun anitahaken sadaya barang, sarta lajeng maringi dhateng barang-barang wau sifat-sifat lan sarana-sarana ingkang badhé dipun anggé lantaran anggayuh kasampurnanipun (awit inggih makaten punika tegesipun ingkang sajatos tembung hadâ, utawi nuntun dhateng sedyaning dumadosipun punika), lah makaten ugi manusa, kanggé anggayuh ing kasampurnanipun ruhani, inggih ambetahaken dhateng tuntunan ruhani tuwin budipakerti.
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 52 Calathuné: Kawruh prakawis punika wonten ing ngarsanipun Pangéran kula ing dalem kitab: Pangéran kula boten badhé kalèntu sarta boten badhé supé: 53 Ingkang sampun andadosaken bumi gumelar tumrap dhateng paduka sadaya sarta andadosaken margi ing ngriku tumrap paduka sadaya punapa déné anurunaken toya saking mendhung; tumuli iku Ingsun anggo angetokaké tutu- wuhan jinis akèh mawarna-warna: 54 Padha sira pangana sarta padha sira engonana rajakayanira; sayekti, ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap para kang kasinungan akal. RUKU' 3 Lalampahanipun Nabi Musa 55 Saka iku Ingsun andadèkaké kowé lan marang iku Ingsun bakal ambalèkaké kowé lan saka iku Ingsun arsa nangèkaké kowé kang kaping pindhoné. 56 Lan sayekti, temen Ingsun wus ameruhaké dhèwèké tandha- tandha-Ningsun, sakabèhé, ana- nging dhèwèké maido lan ange- mohi. 57 Calathuné: Apa tekamu mré- né karana arep ngetokaké aku saka buminé asarana kemayanmu, o, Musa? 58 Mulané aku iya arep anekak- aké kemayan ing kowé padhané iku; mulané ayo gawéa prajanjian 857
858 Tha Ha Juz XVI Ut. antara- né dhèwèké antarané aku karo kowé, aja padha ambalènjani - aku karo kowé - tengah- (ana tengah. ing) papan kang 59 (Musa) calathu: Janjian sam- péyan ing dinten pasamuan, sarta titiyang supados sami ngempal ing wanci énjing. 60 Tumuli Fir'aun mungkur, banjur anetepaké upayané; tumuli teka.1590 61 Musa acalathu marang dhè- wèké padha: Cilaka sampéyan sadaya, sampun sami adamel- damel gogorohan ing Allah, mindhak sampéyan linebur kalayan siksa. Lan sinten ingkang adamel-damel (gogorohan) saèstu boten kadumugèn (kajengipun). tumrap 62 Dhèwèké banjur papadon padha (sakancané) dhéwé bab prakarané, sarta anggoné padha rerembugan winadi. Ut. para panggedhé- mu kang linuhung Ut. upaya- mu 63 Padha calathu: Iki sakaroné temen ahli kemayan, padha arep angetokaké kowé kabèh saka ing buminé kalawan kemayané, sarta arep anyirnakaké tata ngadatmu kang adiluhung. 64 Mulané padha anetepna ran- canganmu; tumuli padha majua ababarisan, lan temen banget beja sapa kang unggul ing dina iki. Ar. kowé anibakaké 65 Padha calathu; É, Musa! apa kowé apa ta aku kang anibakaké dhisik? 1590. sarta kalih-kalihipun sami déné ateges namtokaké utawi netepaké prakarané; awit saking punika punika lajeng, ateges namtokaké utawi netepaké (LL) upayané. Bab prakawis tegesipun tembung kaid mirsanana 965.
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 859 lha, kowé padha anibakna. Lah ing kono teken- dhadhung-dhadhungé tekené - amarga saka kemayané katon tumrap dhèwèké kaya-kaya padha lumaku.1591 66 Calathuné: O, lan 67 Ing kono Musa ing sajroning atiné rumasa wedi. 68 Ingsun angandika: Aja wedi, luwih sayekti unggul: sira iku bakal 69 Lan tibakna apa kang ana ing tanganira tengen iku; iku bakal anguntali barang gagawéané; iki mung gagawéan upayané ahli kemayan, lan ahli kemayan iku saka ngendi-endia tekané ora bakal beja. 1591. Kakiyatanipun barang ingkang boten yakti, punika ing sawatawis wekdal katingal kados badhé angsal kamenangan; nanging boten dangu mesthi lajeng kawon. Punapa sajatosipun dhadhung- dhadhung wau lan teken-teken wau, sarta punapa tegesipun dhadhung lan teken wau sami lumampah, Bébel babar pisan boten suka ancer-ancer dhateng kula sami kanggé mangertosi punika. Ing sawenèh panggènan, Kitab Quran maringi susuluh sawatawis; minangka tuladha, kadosta ing 7: 117 katerang- aken, bilih punika gogorohan kang padha diucapaké. Tembung 'asha lan habal punika wonten ing basa Arab, kanggènipun kalayan sacara warni-warni. Minangka tuladha, tembung (ingkang wantahipun ateges anggebug ing dhèwèké kalawan tekening panacad) punika sajatosipun ateges: nacad ing dhèwèké kalawan ngluwihi wates. Malih, tembung (ingkang tegesipun wantah si Suta nglencengaké tekené si Naya sarana dipanggang ing geni), punika ateges: Si Suta mangrèh utawi mranata prakarané si Naya. Makaten ugi (ingkang tegesipun wantah: aku nglènyèm kayu kanggo anggawékaké teken dhèwèké), punika ateges: aku medharake marang dhèwèké sabarang kang ana ing atiku. Sarta tembung 'ashâ punika sami kaliyan tembung lisan, jawinipun: ilat (TA-LL). Makaten ugi habal ateges barang sanèsipun malih kajawi dhadhung utawi tampar. Menggah ing sajatos-jatosipun tembung habal punika ateges sadhéngah barang ingkang kénging kanggé anggayuh utawi andumugèkaken ing satunggaling barang - Rgh: sarta sabdanipun Pangéran punika inggih winastan habal (3: 102). Dados, utawi gogorohan kang padha diucapaké, punika nerangaken kawonte- nanipun ingkang sajatos dhadhung-dhadhung lan teken-teken wau, déné kagemipun tembung kakalih wau, kalayan cetha ngiyataken pupuntoning pamanggih punika. Bab prakawis punika taksih dipun kiyataken malih déning hadits kados déné ingkang katerangaken ing 148, inggih punika: wileting wicara punika winastan sihir, kemayan, sami plek kaliyan tembung ingkang kagem wonten ing ngriki.
860 Tha Ha Juz XVI a. 930 70 Ing kono para ahli kemayan dadi padha anjungkel, sumung- kem; calathuné: Aku padha angès- tu ing Pangérané Harun lan Musa.a calathu: Kowé padha angèstu marang dhèwèké ing sadurungé aku awèh palilah marang kowé; sayekti dhèwèké iku temen panggedhému kang mulang kemayan ing kowé; mulané bakal masthi padha dakkethok tanganmu sarta sikilmu aseling sisih, lan masthi kowé bakal dakpenthèng ing uwiting kurma, tuwin masthi kowé bakal padha weruh, sapa ing kono kang luwih keras lan luwih ageng siksané. 71 (Fir'aun) 72 Dhèwèké padha calathu: Kula sami boten milih panjenengan angungkuli bukti-bukti ingkang sampun dumugi ing kula sarta (angungkuli) Ingkang sampun ani- tahaken kula; milanipun panjene- ngan pancasi punapa (sakarsa) panjenengan amancasi; panjene- ngan punika namung saged man- casi gesang ing donya punika: 73 Saèstu kula sami angèstu ing Pangéran kula, amurih Panjene- nganipun angapunten kula ing tuwin kemayan kalepatan kula ingkang panjenengan peksakaken dhateng kula; lan Allah punika langkung saé tuwin Langkung- langgeng. 74 Sayekti, sapa sing tumeka marang Pangérané kalawan dosa, lah sayekti bagéané naraka; ora bakal mati ana ing kono lan ora bakal urip.1592 1592. Tiyang ingkang wonten ing naraka boten gesang, awit gesang makaten ngemungaken badhé
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa Ar. wong angèstu 75 Lan sapa sing tumeka marang Panjenengané kalawan angèstu (sarta) temen anglakoni panggawé becik, lah iki kang olèh darajat kang luhur. Ar. ngisoré langgeng, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon lan yaiku pituwasé wong kang anucèni diriné. 76 Patamanan ing kono; RUKU' 4 Lalampahanipun Nabi Musa temen Ingsun wus amedhar sabda marang Musa, pangandika(-Ningsun): Lumakua ing wayah bengi karo para kawula- Ningsun, banjur dhèwèké padha sira gawèkna dalan garing ana ing sagara, aja sira kuwatir ketututan sarta aja sira wedi.1593 77 Lan sayekti Ar. barang kang anung- kep dhèwèké saka sagara anungkep dhèwèké 78 Lan Fir'aun sawadaya-balané anututi dhèwèké, tumuli sagara anungkep anyilep (Fir'aun sawa- dya-balané). 79 Lan Fir'aun iku anasaraké bangsané tuwin ora nuntun ing dadalan bener. a. 105 b. 790 temen Ingsun wus anyalametaké sira saka ing mungsuhira, lan Ingsun wis aprajanjian karo sira ana ing lam- bunging gunung kang binarkahana apa déné Ingsun wus anurunaké manna lan salwa marang sira.b 80 O, turuning Israil! dipun paringaken dhateng para ingkang gesang ruhaninipun ing gesang sapunika punika; sarta boten badhé pejah, awit pejah makaten ateges kèndel anggènipun nandhang siksa. 1593. Punika anedahaken, bilih ing nalika wekdal wau ing saganten wonten marginipun ingkang garing. Sarta punika ugi anedahaken, bilih margi wau namung satunggal, déné margi kalihwelas iji 861
862 Tha Ha Juz XVI 81 Padha mangana barang kang apik-apik paparing-Ingsun ing sira, lan aja padha lacut ing kono, mundhak dadi bubuhanira, lan sapa-sapa kang kabubuhan bebendu-Ningsun, amasthi lebur.1594 bendu-Ningsun 82 Lan sayekti ingsun iki temen banget Aparamarta marang sapa- sapa kang mratobat lan angèstu apa déné anglakoni panggawé becik lastari ngambah tumuli dadalan bener. 83 Lan apa ta karanané pang- gégénira saka kaumira, o, Musa? 84 Unjuké: Ing ngriki piyambak- ipun sami nurut tapak tilasing suku kawula saha anggèn kawula ang- gégé marek ing Tuwan, Pangéran kawula, punika amurih pirena Tuwan (ing kawula). 85 Pangandikané: Lah sayekti temen Ingsun wus anyoba kaumira lan padha di- ing sapungkuré, sasaraké déning Samiri.1595 kados ingkang katerangaken déning para mufassir, punika boten kasebut wonten ing Quran Suci. Kula aturi mirsani ugi 82. 1594. Halla, punika dadosipun fi'il mudlari' : yahillu lan yahullu, déné mashdar-ipun sami inggih punika halul. ingkang mudlari'-ipun yahillu, punika ateges dadi bubuhané dhèwèké, déné ingkang mudlari'-ipun yahullu, tegesipun nibani dhèwèké utawi tumurun marang dhèwèké (TA-LL). Rèhning tembung ingkang kasebut ing ngriki punika jahillu, boten yahullu, mila tegesipun ingkang leres tembung wau: bendu Ningsun bakal dadi bubuhanira. 1595. Punapa Samiri punika sawenèh luluhuripun tiyang Samaria punapa sanès, boten perlu karembag. Ayat punika namung anedahaken bilih sawenèh tiyang, nanging sanès Kanjeng Nabi Harun, tanggel jawab ing prakawis damel pedhèt wau. Manut kitab-kitab Yahudi (mirsanana Yewish En., art "Calf") sajakipun ingkang rumiyin piyambak nyuwun kadamelaken pedhèt punika titiyang Mesir ingkang tumut kaliyan para titiyang Israil. 'Athâ' gadhah pamanggih manut pahamipun I'Ab, bilih piyambakipun punika tiyang Mesir ingkang iman (angèstu) dhateng Kanjeng Nabi Musa sarta lajeng tumut kaliyan titiyang Israil (Rz). Pamanggih ingkang mastani bilih piyambakipun punika èwonipun titiyang ingkang sami nembah pedhèt, punika ugi wonten aluranipun saking I'Ab (Rz).
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 863 86 Tumuli Musa bali marang kaumé, kalawan nesu, prihatin. Calathuné: O, kaumku! apa Pangé- ranmu ora wus anjanjèni janjian kang becik marang kowé? Lah apa ta kelawasen tumrapé kowé wak- tuné, apa ta kowé iku angajab tumibaning bendu saka Pangéran- mu ing kowé, déné kowé nganti padha ambalénjani janji(-mu) ing aku? 87 Padha acalathu: Anggèn kula ambalénjani janji (kula) ing sam- péyan punika boten saking moga kula piyambak, ananging (amargi) kula sami dipun momoti momotan rajabrananipun punika, lajeng sami kula sèlèhaken, lah kados makaten punika pamrayogi- nipun Samiri.1596 kaum 88 Banjur iki anggawèkaké pe- dhèt ing dhèwèké, (namung arupa) awak, duwé swara; banjur dhè- wèké padha calathu: Iki sesemba- hanmu sarta sesembahané Musa, ananging dhèwèké kelalèn.1597 1596. Saged ugi titiyang Israil sami nyambut papaès saking titiyang Mesir, kados déné ingkang kasebut ing Pangentasan 12: 35, sarta ingkang dipun kajengaken ing ngriki punika saged ugi inggih papaès wau. Utawi saged ugi namung ateges, bilih bangsa Bani Israil ingkang taksih ngulandara punika, ingkang dèrèng kulina kaliyan barang-barang punika, lajeng sami nyangkok pakulinan punika saking titiyang Mesir, sarta ing sapunikanipun lajeng sami nyèlèhaken papaès wau margi saking pamrayogi- punika dipun suraos mengku 1596. Saged ugi titiyang Israil sami nyambut papaès saking titiyang Mesir, kados déné ingkang kasebut ing Pangentasan 12: 35, sarta ingkang dipun kajengaken ing ngriki punika saged ugi inggih papaès wau. Utawi saged ugi namung ateges, bilih bangsa Bani Israil ingkang taksih ngulandara punika, ingkang dèrèng kulina kaliyan barang-barang punika, lajeng sami nyangkok pakulinan punika saking titiyang Mesir, sarta ing sapunikanipun lajeng sami nyèlèhaken papaès wau margi saking pamrayogi- punika dipun suraos mengku / teges, bilih Samiri inggih nyèlèhaken papaèsipun. Tembung alqâ punika pancèn inggih ateges andhawahaken, nanging ing ngriki punika lésanipun tembung alqâ wau boten kasebutaken. Atur wangsulanipun kaumipun Kanjeng Nabi Musa, kalayan terang anyebutaken bilih anggènipun sami gadhah tindak ingkang makaten wau, boten saking moganipun piyambak; awit saking punika, mila suraos ingkang kawengku wonten ing dhawuh ing wekasaning ayat punika boten sanès inggih pangojok- ojokipun Samiri ingkang katiyupaken dhateng manahipun kaum wau, Tembung punika tegesipun: niyupaken dhateng manah utawi anggodha (Kull-LL). Tembung wau ugi ateges ngaken nyerat (Msb-LL). Dados kadhâlika, ingkang tegesipun lah kaya mangkono iku, punika wangsul dhateng maksud badhé nyèlèhaken papaès-papaès wau. 1597. Miturut l'Ab, pedhèt wau boten saged nyuwanten lan boten gadhah roh; déné suwantenipun wau tuwuh sabab saking angin ingkang lumampah medal ing growonganing awak-awakan ingkang kadamel saking métal wau (JB)
864 Tha Ha Juz XVI 89 Lah apa ta padha ora weruh, manawa iku ora bisa amangsuli calathu marang dhèwèké sarta ora bisa agawé pituna lan ora (bisa agawé) piguna.1598 RUKU' 5 Lalampahanipun Nabi Musa: Kautusipun kanjeng Nabi Suci 90 Lan temen ing sadurungé iku Harun wus calathu marang dhè- wèké: É, kaumku! iku mung kanggo nyoba kowé padha, lan sayekti Pangéranmu iku Ingkang- Mahamurah, mula padha manuta aku sarta ambangunturuta parén- tahku.1599 Ar. dhateng kula 91 Padha calathu: Boten pisan kula sami badhé amantuni anggèn kula manembah punika, ngantos sawangsulipun (Nabi) Musa mriki. 92 (Musa) calathu: O, (kakang) Harun! punapa ingkang ngalang- alangi sampéyan nalika sampéyan sumerep piyambakipun sami sasar, 93 Déné sampéyan boten manut kawula? Punapa sampéyan ang- lirwakaken paréntah kula? Ar. lan aja 94 Calathuné: O, putrané sibu! Aja sariramu nyekel jenggotku lan sirahku; sayekti aku iki kuwatir, manawa sariramu bakal ngandika: 1598. Bukti ingkang kawarsitakaken ing ayat punika anedahaken, bilih Quran Suci nglepataken sanget nembah sawarnining sesembahan ingkang boten saged mangsuli panyuwunipun para ingkang sami nembah lan boten saged nguwaosi pepesthènipun. Dados manawi makaten, manut bukti punika, para ingkang leres anggènipun manembah ing Pangéran punika mesthi dipun pinangkani panyuwun- ipun. 1599. Manut ayat punika, tétéla bilih Kanjeng Nabi Harun punika boten tumut-tumut damel pedhèt, malah kosokwangsulipun, panjenenganipun ngawisi umatipun nembah pedhèt. Lah ing ngriki Quran sulaya kaliyan Bébel, awit ing ngriki Quran andhawuhaken, bilih Kanjeng Nabi Harun, nabinipun Allah, suci saking dosa nyakuthokaken Allah.
Surat 20 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 865 Sampéyan adamel pepecahan anta- wisipun para turun Israil sarta boten angentosi pirembag kula. 95 Calathuné: Lah apa ta se- dyamu, o, Samiri? Ut. tapak tilasipun padanipun sumerep ingkang piyambakipun barang sami boten sumerep, lan kula miturut lampahipun utusan namung sapérangan, tumunten punika kula bucal; kados makaten jiwa kula anggènipun amaès-maèsi (punika) tumrapipun kula.1600 96 Calathuné: Kula lungaa, sayekti tumrapé kowé, ing urip iki, mungguh calathua: Aja anggepok (aku); lan sayekti ana pangancam tumrap marang kowé, kang ora kena kosinggahi, sarta andelenga marang sesembahanmu, kang tansah dadi paraning panem- iku masthi bakal dak- bahmu; obong, tumuli bakal dakawut-awut sumebar ing sagara.1601 97 Calathuné: Lah yèn 1600. Dodongèngan-dodongèngan ingkang kadamel awit saking dhawuh ingkang terang gamblang punika boten pantes dipun pèngeti. Kados cekap katerangaken kémawon, dalasan Rz inggih boten ajeng dhateng dodongèngan-dodongèngan wau. Cariyos ingkang nerangaken bilih utusan wau malaikat Jibril, punika namung panginten-inten balaka. Makaten ugi dodo- ngèngan bilih malaikat Jibril numpak kapal, sarta (ingkang wantahipun ateges tapak tilasing padanipun utusan) dipun tegesi tapaking taracakipun kapal, punika lugu namung pangothak-athik, babar pisan boten wontenipun saking Quran. Rasul utawi utusan, punika terang manawi Kanjeng Nabi Musa piyambak; atsaripun punika tegesipun sunnahipun, inggih punika tindak saha pangandikanipun, serta teges makaten punika sadaya para ahli mesthi angrujuki (LL), awit tembung wau wonten ing kitab-kitabipun agami kaum Muslimin sampun misuwur lan sampun kelimrah mengku teges makaten wau. Déné tembung qabdlatun, punika mendhet utawi manut tindak wau namung ing sapérangan, awit qabdlatun makaten ateges mendhet sapendhetan, utawi namung satekem, liripun namung sabagéan alit. Dados tegesipun sampun cetha: tiyang ingkang damel pedhèt, ngaken anggadhahi pangertosan dhateng barang-barang langkung katimbang titiyang Israil, sarta ngakeni bilih namung sapérangan piwulangipun Kanjeng Nabi Musa ingkang dipun anggé, tuwin walèh bilih piwulang ingkang namung sapérangan wau, ing sapunikanipun dipun bucal pisan sarta lajeng damel pedhèt dipun anggé sesembahan. 1601. Punika nedahaken bilih awuning pedhèt wau kacemplungaken ing saganten, dados dodongèngan ingkang nyariyosaken, bilih titiyang Israil dipun ombèni toya ingkang kacampuran
866 Tha Ha Juz XVI iku mung Allah; ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; panjenengané nge- mot samubarang 'ilmu(-Né). 98 Sesembahanira anggon- Ingsun anyaritakaké marang sira barang sawenèhing kang wus kalakon biyèn; lan sayekti Ingsun wus aparing Pépé- ling marang sira saka ngarsa- Ningsun. 99 Kaya mangkono pawartané 100 Sapa sing malèngos saka ing kono, lah sayekti dhèwèké iku ing dina kiyamat bakal ang- géndhong momotan. 101 Padha manggon ing (kaha- nan) kono, lan ing dina kiyamat ala bakal sasanggané tumrap dhèwèké: 102 Ing dina nalika salomprèt bakal sinebul sarta Ingsun bakal angimpun para wong dosa, padha biru mripaté, ing dina iku;1601A 103 Dhèwèké padha rerembu- gan sisidheman: Anggonmu padha manggon mung sapuluh (abad).1602 awuning pedhèt, punika babar pisan boten dipun akeni déning Quran Suci (mirsanana 137). Pidana ingkang kapatrapaken dhateng Samiri, inggih punika kasébrataken saking babrayan, piyambakipun ingawisan boten kénging sasambetan utawi lalayanan kaliyan titiyang Israil. 1601A. Tembung zurqâ punika tegesipun mripat biru, sarta punika minangka cirinipun bangsa, ingkang ing ngriki kapangandikakaken badhé dipun impun punika. Miturut Bd, mripat biru punika mripatipun tiyang Rum (inggih punika bangsa Yunani utawi bangsa Rum). Bangsa Arab gething sanget dhateng bangsa Rum wau, lan bangsa Arab sami gadhah panganggep, bilih awon-awoning mripat punika mripat biru. Tembung punika ugi ateges wuta; cocogipun kaliyan dhawuhing ayat 124, inggih punika ing dinten kiyamat para titiyang dosa sami badhé dipun tangèkaken wuta. 1602. Lésanipun tembung 'asyrâ (sadasa) boten kasebutaken. Nanging kados déné ingkang kadhawuhaken ing panggènan sanès, para titiyang ingkang tresna ing dosa sami kepéngin sanget sageda gesang ngantos sèwu taun (2: 96), sarta para titiyang wau sami kapangandikanan, bilih nadyan dipun parengna saged gesang ngantos samanten dangunipun wau, meksa inggih boten saged nebihaken piyambakipun saking siksa. Lah nitik punika, sajakipun ingkang dipun kajengaken ing ngriki punika, para titiyang wau sami badhé ngalami karaharjan ngantos sadasa abad laminipun. Utawi, manawi sadasa wau kasuraos sadasa dinten, tumrap umuripun satunggaling bangsa, sadasa dinten punika inggih ateges sadasa abad.
Surat 20 Ingkang angalang-alangi 104 Ingsun luwih wikan marang apa rerembugané, nalika kang be- cik dhéwé lakuné acalathu: Olèh- mu padha manggon iku mung sadina.1603 RUKU' 6 Ingkang sami angalang-alangi Kanjeng Nabi sami dipun asoraken 105-111. Para gugununganipun ingkang sami mengsahi badhé sami dados teluk. 112. Kamenenganipun para ingkang sami angèstu. 113-115. Pèpènget. Ut. gugu- nungan, jejenggul 105 Lan dhèwèké padha takon marang sira prakara gunung- gunung. Lah wangsulana: Iki bakal padha binedol rungkad déning Pangéranku. 106 Banjur ginawé rata angen- thak-enthak,1604 Ar. lan ora 107 Ing kono sira ora bakal andeleng kang mèncèng lan kang mendhak mandhukul. 108 Ing dina iku dhèwèké bakal padha miturut juru-anguwuh; iki ora ana malèncèngé, lan swara- swara bakal lirih ana ngarsané Ingkang-Mahamurah, mulané sira ora bakal ngrungu kajaba kalesik- kalesik.1605 1603. Jalaran sadinten punika sami kaliyan sèwu taun. Mirsanana 22: 47: "Lan dhèwèké padha anjaluk marang sira anggégé siksa, lan ora bakal Allah iku anulayani janji-Né, lan sayekti, sadina mungguhing Allah iku kaya sèwu taun miturut pangétungmu." Tiyang ingkang sinebut kang becik dhéwé lakuné, punika tiyang ingkang ngèngetaken piyambakipun dhateng janjining Pangéran punika. 1604. Tembung jabal punika tegesipun redi, sarta inggih ateges gustinipun utawi sesepuhipun satunggaling kaum (Q, TA-LL). Nitik suraosing sasambetanipun dhawuh, teges ingkang kasebut kantun wau ingkang kakarsakaken kagem wonten ing ngriki punika. Mirsanana ayat 108: "Ing dina iku dhèwèké bakal padha miturut juru-anguwuh." Makaten ugi tumrap ayat kakalih candhakipun, kedahipun kasuraos manut teges wau, terangipun: ayat kakalih wau nerangaken sumingkiripun sawarnining alangan ingkang ngalang-alangi sumiyaripun yakti. 1605. Juru-anguwuh ingkang boten wonten malèncèngipun, punika boten sanès kajawi inggih Kanjeng Nabi Suci piyambak, kados déné ingkang kalayan cetha kasebutaken ing panggènan sanès makaten: "Kang wus anurunaké Kitab marang kawula-Né, sarta ing jeroné Panjenengané ora adamel bèngkong (utawi: sarta Panjenengané ora adamel dhèwèké bèngkong)" (l8: 1). Kalayan cetha sagemble- nging ayat punika anerangaken jaman nalika Islam sampun saged jumeneng kanthi sampurna, lah ing wekdal punika ingkang milawani sampun boten wonten malih, malah swara-swara bakal lirih wonten ing ngarsanipun Pangéran Ingkang-Mahamurah. Déné suwanten lirih, punika pratandha sumarah. 867
868 Tha Ha Juz XVI a. 339, 79 109 Ing dina iku ora ana pantara kang migunania kajaba pantarané sapa-sapa kang olèh idiné Ingkang- Mahamurah sarta kang pangucapé olèh pirenané Panjenengané. angudanèni apa kang ana ing sangarepé lan apa kang ana ing saburiné, sarta iku dhèwèké ora nyakup ing kawruh. 110 Panjenengané Ut. kepala- né rainé bakal padha tumungkul ana ing ngarsané Ing- Ingkang-Jumeneng kang-Gesang, Pribadi, sarta temen kapitunan sapa kang anggéndhong panga- niaya. 111 Lan 112 Lan sapa sing nglakoni panggawé becik sarta dhèwèké iku wong angèstu, lah ora bakal kuwatir marang panganiaya tuwin ora (bakal kuwatir) cinandhet bagéané. 113 Lan kaya mangkono ang- gon-Ingsun anurunaké Quran basa jeroné Ingsun Arab, sarta pangancam- amijang-mijangaké pangancam, dhèwèké padha anjaga dhiriné (saka ing ala), utawa (supaya) dadia pépé- ling tumrap marang dhèwèké. ing supaya 114 Mulané Mahaluhur Allah iku, Ratu, Ingkang-Mahayakti; lan aja anggégé marang Quran ing sadurungé sampurna kawedharaké marang sira, sarta calathua: Pangé- ran kawula! mugi Tuwan aparing wewah kawruh dhateng kawula.1606 1606. Anggégé dhateng Quran ateges brangtanipun Kanjeng Nabi Suci, supados pèpènget dhateng titiyang kafir punika kadhawuhan kalayan dhawuh ingkang terang gamblang, murih para kafir saged ngalap paédah saking ngriku. Punika sampun katerangaken kanthi panjang wonten ing 2614.
Surat 20 Panasaranipun sétan Ar. nemu 115 Lan temen Ingsun wus apa- ring dhawuh marang Adam ing biyèn, ananging dhèwèké lali, lan Ingsun ora nguningani ing dhè- wèké iku duwé kakencengan (arep andaga dhawuh).1607 RUKU' 7 Panasaranipun sétan 116-121. Sétan anasaraken. 122, 123. Allah punika asifat wilasa. 124-128. Wuta ruhani. a. 56 b. 57, 58 116 Lan nalikané Ingsun angan- dika marang para malaikat: Padha sumungkema marang Adam,a banjur padha sumungkem nanging iblis ora;b dhèwèké mopo. c. 60 117 Tumuli Ingsun angandika: É, Adam! sayekti iki mungsuh tumrap sira lan tumrap bojonira, mulané aja nganti sira sakaloron taman,c diwetokaké saka mundhak cilaka: ing 118 Sayekti ana ing kono sira (tinamtu), yèn ora bakal kaluwèn lan ora bakal kawudan; 119 Lan ana ing kono (tinamtu), yèn sira ora bakal kasatan lan ora bakal kapanasan.1608 120 Ananging sétan ambibisiki ala marang dhèwèké, calathuné: É, Adam! apa kowé gelem dak tuntun marang wit urip langgeng sarta karaton kang ora bakal rusak? 1607. Punika anedahaken bilih kalepatanipun Adam punika boten margi dipun temaha, milanipun awawaton punika Adam boten kénging winastan dosa. 1608. Taman ingkang gambaripun kawarsitakaken wonten ing ngriki, punika taman ing bumi, ing ngriku sadaya kasenengan ingkang kabetahaken déning manusa dipun cekapi. Tembung ana ing kono sira ora bakal kaluwèn, punika kedah dipun cundhukaken kaliyan dhawuh ingkang kasebutaken ing panggènan sanès: sarta mangana wetuné, umbaran endi ing sakarepira (2: 35). Sacara ngibarat punika ateges kawontenan seneng-marem utawi kawontenan tentrem-jenjem, inggih punika kawontenan 869
870 Tha Ha Juz XVI Ar. saka ing kono a. 866 b. 867 sakaroné padha mangan iku; mulané tumiyungé marang ala dadi cumetha tumrap sakaronéa, sarta sakaroné banjur anutupi awaké sarana gogodongan- ing taman,b lan Adam iku andaga ing Pangérané, mulané (dhèwèké) dadi rusak uripé.1609 121 Tumuli 122 Tumuli Pangérané amilih dhèwèké, mulané Panjenengané bali (wilasa-Né) marang dhèwèké sarta anuntun (dhèwèké). angandika: ing kono Padha sakaromu, kabèh, sawenèhmu iku mungsuh tumrap sawenèhé. Mula- né sayekti bakal tumeka marang sira tuntunan Ingsun; lah sapa sing tuntunan-Ingsun, ya ora manut bakal sasar ora bakal cilaka; 123 Panjenengané lungaa saka 124 Lan sapa sing malèngos saka pépéling-Ingsun, lan sayekti bakal olèh panguripan rupek, lan ing dina kiyamat bakal Ingsun tangèkaké wuta.1610 ingkang ing ngriku boten wonten osik ingkang tumiyung dhateng saé utawi dhateng awon, awit kawon- tenan wau kénging winastan kawontenan kèndel jenjem, tanpa wonten pambudidaya utawi pamrih. 1609. Tembung gawâ déning Rgh katerangaken mengku teges dadi rusak uripé. Tembung punika ugi dipun werdéni ateges: dhèwèké kacuwan, utawi dhèwèké tumindak kaya pakartiné wong bodho (TA-LL). Kedah dipun pèngeti, bilih gambaring taman ingkang katerangaken ing nginggil, ing ayat 118 lan 119, punika wonten prakawis warni sakawan ingkang kasebutaken; nanging angsal-angsalanipun manawi kawedalaken saking kawontenan wau namung wonten satunggal, inggih punika tumiyungé marang ala utawi wawadiné dadi cumetha tumrap sakaroné. Kateranganipun punika, kasebut wonten ing 7: 26; lah ing ngriku kadhawuhaken: "É, turuné Adam! sayekti Ingsun wus anurunaké sandhangan marang sira kanggo nutupi wawadinira, tuwin (sandhangan) minangka papaès; lan sandhangan bekti, lah iki kang luwih becik." Dados menggah ing sajatos-jatosipun, ingkang kapangandikakaken wonten ngriki, punika sandhangan ingkang rumeksa saking awon; déné cumethaning wawados, punika ateges ngrumaosi sampun anindakaken sawenèhing barang ingkang awon. Dados sifatipun ngibarat cariyos Adam ingkang wongsal-wangsul kacariyosaken, punika sampun terang. Salajengipun badhé katingal bilih usada ingkang katerangaken déning Quran Suci, punika asifat ruhani: "Mulané, samangsa ana tuntunan saka Ingsun tumeka marang sira, lah sing sapa manut tuntunan-Ingsun, ya padha ora bakal kataman kuwatir sarta ora bakal padha susah" (2: 38). Lah punika anedahaken bilih menggah ing 1610. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 20 Pidana punika sampun masthi Ar. lan 125 Dhèwèké bakal munjuk: Pangéran kawula! punapaa déné kawula Tuwan tangèkaken wuta, mangka kula punika saèstu wau- nipun tiyang melèk?* Ar. lan 126 Panjenengané bakal ngan- dika: (Iya) kaya mangkono (iku); timbalan-timbalan-Ingsun wus tu- meka marang sira, ananging sira anglirwakaké iku; lah kaya mang- kono uga saiki sira bakal linir- wakaké. 127 Lan kaya mangkono iku anggon-Ingsun aparing wawales wong kang angliwati wates sarta ora angèstu marang timbalan- timbalaning Pangérané; lan sayekti siksa ing akhirat iku luwih abanget lan luwih langgeng. 128 Lah apa ta padha durung olèh tuntunan, wis sapira ta bangsa- bangsa ing sadurungé dhèwèké, kang dhèwèké iku wis padha ngambah padunungané, kang wus Ingsun lebur? Sayekti, ing kono iku ana tandha-tandha tumrap wong kang kasinungan akal. RUKU' 8 Pidana punika sampun masthi 129 Lan lamun ora anaa sabda (kang) wus miyos saka Pangéran- ira sarta waktu kang wus tinamtu, amasthi bakal ginawé tetep (nung- gal kalawan dhèwèké).1610A sajatos-jatosipun prakawis ingkang dados rembag wonten ing dalem cariyos Adam, punika bab gesangipun manusa ingkang ruhani, sanès ingkang jasmani. Bab punika kacethakaken malih déning ayat-ayat sambetipun, inggih punika ayat 123 lan 124. 1610. Kados ingkang sampun keterangaken ing nginggil, panguripan rupek, punika menggah ing sajatos-jatosipun panggesangan rupek ruhani, awit ingkang kapangandikakaken déning Quran Suci ing ngriki, gesangipun manusa ingkang ruhani. 1610A. Tuwan Rodwell lan tuwan Palmer lepat anggènipun anjarwakaken dhawuh punika. 871
872 Tha Ha Juz XVI Ar. lan 130 Mulané disabar marang apa pangucapé sarta Mahasucèkna Pangéranira kalawan pangalem- bana ing sadurungé mlethèking srengéngé lan sadurungé surupé, apa déné ing sajroning wayah wengi iya mahasucèkna (Panje- nengané), mangkono uga ing péranganing awan, supaya sira apirena.1610B 131 Lan mripatira loro aja man- deng marang barang gebyar- gebyaring donya kang Ingsun anggo sadhiyan marang sarupaning papanthaning dhèwèké, supaya ing kono Ingsun bisa aparing coba marang dhèwèké; rijekiné Pangéranira iku luwih becik sarta luwih langgeng. lan a. 917a 132 Lan pandhèrèkiraa sira pa- réntahana salat sarta tetep mantep ing (salat) iku; Ingsun ora mundhut rijeki marang sira; Ingsun aparing rijeki marang sira sarta kawusanan (kang becik) tumrap anjaga dhiri (saka ing ala). Maksudipun dhawuh punika sampun terang. Para kafir sami anggégé dhumawahing siksa ingkang kajanjèkaken. Nanging piyambakipun sami dipun paringi dhawuh, bilih sadangunipun Kanjeng Nabi Suci taksih nunggil kaliyan piyambakipun, piyambakipun boten badhé dipun dhawahi siksa. Lah inggih punika sabda ingkang sampun kawiyos punika. Déné wekdal ingkang sampun tinamtu, punika perang Badar, ingkang wonten ing Quran Suci, asring kapangandikakaken bilih punika titimangsaning panguwaosipun mengsah ingkang ambeg siya wiwit gonjing. Mirsanana 982. 1610B. Kanjeng Nabi kadhawuhan ingkang sabar nandhang panganiaya ing sawatawis wekdal, nanging ing salebetipun makaten ugi kadhawuhan ngupados panglipur wonten ing dalem salat. Lah inggih awit saking punika mila dhawuh supados sabar wau lajeng tinungka ing dhawuh supados salat. Sarta inggih saèstu, ing salebetipun nandhang panganiaya ingkang sakalangkung sanget wau, panjenenganipun angsal panglipur wonten ing dalem salat. Dipun riwayataken bilih panjenenganipun naté ngandika makaten: "Adheming mripatku iku ana ing dalem salat." Ayat punika mangandikakaken salat wajib gangsal wekdal lan salat sunnat warni kalih. Sadèrènging mlethèkipun surya, punika salat subuh, sadèrènging surupipun surya, punika salat 'ashr. Salat warni tiga, magrib, 'isya' lan tahajjud (ingkang kasebut kantun piyambak punika salat sunnat), punika wekdalipun ing selebetipun wanci dalu. Déné ing péranganing siang, punika salat dzuhur lan salat dluha; namung salat dluha punika sunnat, inggih punika salat ingkang celak ingkang katindakaken sadèrèngipun wanci tengangé, déné salat dzuhur wancinipun sasampunipun lingsir surya (sasampunipun wanci bedhug ing tengahing raina).
Surat 20 Pidana punika sampun masthi 133 Lan padha calathu: Yagéné dhèwèké ora anekakaké pratandha saka Pangérané marang aku ka- bèh? Apa durung tumeka marang dhèwèké kabèh bukti kang cetha tumrap barang kang ana sajroning kitab-kitab kuno?1610C dhèwèké saupama padha Ingsun lebura kalawan siksa ing sadurungé iki, amasthi padha calathu; Dhuh, Pangéran kawula! punapaa Tuwan boten angutus utusan dumateng kawula, dados kawula saged miturut timbalan-timbalan Tuwan ing sa- dèrèngipun kawula sami dumawah ing ina sarta kawirangan 134 Lan lajeng 135 Calathua: kabèh baé (aku iki) padha angentèni, mulané padha angentènana, banjur kowé bakal padha weruh, sapa kang angambah dalan kang rata lan sapa sing manut dalan bener. 1610C. Ing ngriki Quran Suci kasebut bukti ingkang cetha tumrap barang ingkang wonten ing salebeting kitab suci ingkang kina-kina, awit Quran makaten anjangkepi wahananing piweca- piwecanipun kitab-kitab kina wau sarta maringi bukti-bukti tumrap dhadhawuhan ingkang kasebut wonten ing ngriku. _____________ 873
JUZ XVII SURAT 21 AL-ANBIYA (Para Nabi) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ruku', 112 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pancasan sampun cepak. Ruku' 2. Yakti punika salaminipun masthi menang. Ruku' 3. Kayektèning wahyunipun Pangéran. Ruku' 4. Allah punika garapipun dhateng manusa kalayan wilasa. Ruku' 5. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Ruku' 6. Allah milujengaken para Nabi saking para mengsahipun. Ruku' 7. Para titiyang tulus sami badhé amaris bumi. Namanipun Surat punika langkung kathah anggènipun ngrembag wilujengipun para titiyang tulus, katimbang lan pidananipun para titiyang duraka; makaten ugi langkung kathah pangrembagipun dhateng bab kamenanganipun yakti, katimbang lan sirnanipun panggorohan, sanajan sampun boten wonten semang- semangipun malih, bab ingkang satunggal punika mesthi mengku bab ingkang angka kalih. Surat punika wonten sapérangan ingkang dipun mligèkaken kanggé marsitakaken pratélan gerban bab wilujengipun para nabi tuwin menangipun ingkang wekasan pakaryanipun; mila surat punika lajeng kanamakaken Para Nabi; kajawi punika lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim, luluhuripun para andika nabi kathah sanget kasebutaken kalayan mligi, minangka contoning kawontenanipun Kanjeng Nabi, awit panjenenganipun punika langkung plek kanggé conto katimbang lan para nabi sanèsipun. Sasambetanipun kaliyan surat-surat ingkang sampun Bab panataning urut-urutanipun surat, prayogi dipun pèngeti bilih surat ingkang kaping nem lan kaping pitu, punika kagolong dhateng golongan ingkang angka satunggal tumrap surat-surat Makkiyah, sarta satunggal lan satunggalipun sambet-sinambet. Golongan ingkang angka kalih isi pitung surat, inggih punika wiwit surat ingkang kaping 10 dumugi surat 16, surat 16 kalebet pétangan. Golongan ingkang angka tiga, kawiwitan saking surat ingkang kaping 17, ugi isi pitung surat. Surat ingkang rumiyin piyambak tumrap golongan punika, anjanjèkaken kaluhuranipun Islam ing wekdal ingkang badhé dhateng; kajawi punika ugi nyebutaken tuladha saking Israil tuwin garap ingkang kados pundi ingkang katumrapaken dhateng piyambakipun punika. Punika lajeng kasambetan ing surat, ingkang nerangaken lalampahanipun agami Nasrani, lajeng kasambetan malih surat ingkang migatosaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Yahya tuwin Kanjeng Nabi 'Isa, déné ingkang kaping sakawan ingkang enggel piyambak nerangaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. sampun satrepipun manawi surat- surat wau lajeng kasambetan lalampahanipun luluhur ingkang ageng piyambak, anurunaken bangsa Bani Israil tuwin bangsa Bani Isma'il. Malih prakawis sanès ingkang ugi dipun wigatosaken déning surat punika inggih punika bab milujengaken para titiyang tulus, boten prabéda kados déné bab siksanipun para duraka punika dados bab ingkang dipun wigatosaken déning surat angka sakawan tumrap golongan punika, inggih punika surat ingkang sampun. Dados, "ngebrukaken" lajeng kasam- betan "ngadegaken" wonten ing surat punika.
Surat 21 Pancasanipun sampun cepak RUKU' 1 Pancasan sampun cepak 1-4. Pèpènget dipun lirwakaken. 5. Sami semang-semang dhateng pancasan tumrap awakipun. 6-10. Para nabi ing kina sarta para ingkang milawani. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih.* Allah, Ingkang- 1 Wis cepak marang manusa pépétungané sarta kalawan léna padha maléngos. 2 Ora kena ora saben ana pépéling anyar saka Pangérané marang dhèwèké, iku dhèwèké masthi padha angrungokaké kala- wan padha angguguyu, 3 Atiné padha kalimput; lan para kang atindak dudu padha kalawan winadi: rerembugan Ingkang kawarsitakaken Surat punika kawiwitan kalayan pratélan bilih titiyang Makkah badhé angsal pidana punika sampun genah, sarta lajeng kasambetan ing dhawuh pangumuman ingkang cetha bilih pancasan sampun cepak lan pétangan sampun parek. Bab punika kaseksèn déning wutah gumelaring kawontenan: yakti sapunika mesthi menang boten prabéda lan ingkang sampun-sampun; prakawis punika katerangaken wonten ing ruku' ingkang kaping kalih. Ruku' ingkang kaping tiga andhawuhaken migatosaken kayektèning wahyunipun Pangéran umumipun tuwin wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi khususipun. Ruku' ingkang kaping sakawan wigatos dhawuh migatosaken bilih wonten ing dalem sifating Pangéran, wilasa punika anyrambahi sanget, awit garap kalayan wilasa punika kacetha kalayan mligi wonten ing pidana ingkang dhumawah dhateng mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, sarta ing dalem babagan punika Kanjeng Nabi Ibrahim punika dados tutuladhanipun Kanjeng Nabi. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim wau kawarsitakaken wonten ing ruku' candhakipun, inggih punika ruku' 5. Ruku' ingkang kaping nem nerangaken bilih ing wekdal ingkang mutawatosi para andika nabi mesthi dipun wilujengaken saking tanganing mengsah-mengsahipun. Ruku' ingkang wekasan piyambak mewahi dhawuh bilih para tulus sami maris bumi, kalayan mengku sasmita ingkang mligi: Tanah Suci, ingkang ing sapunika kajanjèkaken dhateng para titiyang Muslimin, jalaran katulusan sampun sirna saking trah Israil. Titimangsa tumurunipun Bab prakawis titimangsanipun nalika katurunaken, boten wonten satunggal punapa ingkang saged anedahaken bilih wonten péranganipun ingkang tumurunipun punika boten wonten ing Makkah; kajawi punika boten wonten ancer-ancer ingkang kénging kanggé waton nginten-inten titimangsa tumurunipun ingkang radi ceples. Sagedipun anginten-inten, surat punika kagolong dhateng jaman tengahan salebetipun Kanjeng Nabi amakarya wonten ing Makkah. 875
876 Para Nabi Juz XVII Dhèwèké iki rak ora liya kajaba manusa padhané kowé; lah apa ta kowé iku bakal manut kemayan, kang mangka kowé padha weruh? 4 Dhèwèké calathu; Pangéran- ku angudanèni apa kang kaucapaké ana lan Panjenengané iku Ingkang-Miyar- sa, Ingkang-Ngudanèni. ing langit lan bumi, 5 Malah padha calathu: Impèn campur bawur; malah iku gawé- gawéané baé; balik dhèwèké iku malah juru kidung; mulané konen nekakaké pratandha kaya (para nabi) kang diutus dhèk biyèn.1611 dhèwèké, sadurungé sawenèhing kutha, kang Ingsun lebur, iku ora angèstu, lah apa ta dhèwèké bakal padha angèstu?1612 6 Ing 7 Lan ing sadurungira, Ingsun ora angutus kajaba wong-wong lanang kang padha Ingsun wedhari 1611. Sajakipun para titiyang Quraisy sami bingung - boten prabéda lan bingungipun para juru-kritik dhateng Quran bangsa Nasrani ing jaman samangké - kados pundi, Quran badhé dipun samèkaken kaliyan punapa. Ing sakawit piyambakipun sami mastani Quran punika sihr, inggih punika wileting wicara ingkang linuhung (TA), jalaran nadyan dhateng Quran piyambakipun sami milawani, Quran meksa saged narik manahipun. Nanging ing ngriku inggih wonten piweca-piwecanipun, ingkang manawi namung wileting wicara ingkang adiluhung kémawon mesthi boten saged damel, milanipun lajeng sami mastani Quran punika impèn campur bawur. Lajeng para titiyang wau sami gadhah pamanggih, bilih ing ngriku punika mengku maksud ingkang sampun gumathok, amargi Quran andhawuhaken kanthi maton ing bab badhé kamenanganipun Kanjeng Nabi lan badhé sirnaning mengsah-mengsahipun ingkang kiyat; milanipun lajeng sami mastani Quran punika damel-damelan. Ing wasana, èthok-èthokipun badhé damel tetembungan satembung kémawon ingkang saged nyakup sadaya wau, piyambakipun lajeng sami amastani bilih Kanjeng Nabi punika juru-kidung. Lajeng, sami nedha dipun paringi bukti saminipun ingkang sampun kaparingaken dhateng para andika nabi ingkang sampun-sampun, inggih punika risakipun para titiyang wau tuwin menangipun Kanjeng Nabi, awit Quran sampun wongsal-wangsul dhawuh dhateng para titiyang wau, samia manah-manah nasib ingkang kasandhang déning para ingkang sami angemohi yakti ing sadèrèng-dèrèngipun. 1612. Minangka wangsulan dhateng anggènipun nyuwun dipun paringi bukti saminipun ingkang sampun kaparingaken dhateng para andika nabi ingkang sampun-sampun, para titiyang wau sami dipun paringi dhawuh, bilih puguh wonten ing dalem pamurang-yakti lan kakafiran, punika mesthi mahanani angsal siksa dipun lebur; nanging piyambakipun sami dipun ajak manut ing yakti tuwin nyingkiri siksa. Piyambakipun sami dipun pèpèngeti, manawi sami boten purun ambangun-turut, barang ingkang murugaken para titiyang ing sadèrèng-dèrèngipun dipun lebur, punika mesthi inggih badhé namani piyambakipun.
Surat 21 Yakti masthi menang pangandika; mulané padha takokna marang para pandhèrèking pépé- ling, manawa kowé padha ora weruh (prakara iku). 8 Lan dhèwèké ora padha Ingsun gawèkaké badan wadhag kang tanpa mangan pangan sarta ora padha manggon (kalawan langgeng).1613 9 Tumuli Ingsun anuhoni janji marang dhèwèké; mulané Ingsun slametaké dhèwèké sarta sapa kang dadi kapareng-Ingsun, lan Ingsun lebur para kang padha amlangkah wates. 10 Sayekti temen Ingsun wus anurunaké kitab marang sira, ing kono iku kaluhuranira; lah apa ta sira iku ora mangerti?1614 RUKU' 2 Yakti punika salaminipun masthi menang 11-15. Titiyang awon dipun sirnakaken. 16-18. Yakti punika anglimputi langit-langit lan bumi. 19-26. Kasawijèning Allah (tauhid) punika barang yakti ageng ingkang kawarsitakaken déning para nabi. 27-29. Kasucianipun para nabi saking dosa. 11 Lan wis pira baé kutha kang atindak Ingsun sirnakaké, lan sawisé iku Ingsun anukulaké kaum séjé! dudu kang 1613. Punika anedahaken kalayan terang, bilih saben nabi punika mesthi abadan wadhag, ingkang kanggé ngiyatakan punika, mesthi ambetahakan tetedhan, makaten ugi saben nabi mesthi séda. Awit saking punika, Kanjeng Nabi 'Isa mesthi inggih abadan wadhag ingkang ambetahaken tedha, sarta mesthi inggih séda. Dados pamanggih ingkang mastani, bilih Kanjeng Nabi 'Isa taksih sugeng wonten ing langit, punika terang manawi cengkah kaliyan piwulangipun Quran Suci. Kalayan pangandika ingkang terang gamblang, Quran mangandikakaken, bilih sadaya nabi punika titah ingkang asifat saged pejah, dados Kanjeng Nabi 'Isa punika inggih titah ingkang asifat séda. Saèstu boten yèn ta panjene- nganipun punika taksih sugeng dumugi samangké, tur boten mawi ambetahaken tedha, kados déné pangandelipun para ingkang gadhah paham, bilih panjenenganipun dipun angkat dhateng langit punika. 1614. Saben titiyang Quraisy nyuwun supados siksa ingkang kaancamaken tumunten dipun dhawahna dhateng piyambakipun, mesthi lajeng dipun paringi dhawuh wangsulan, bilih Quran punika barkah (nugraha) lan rahmat (sih-wilasa) tumrap piyambakipun. Kasunyatan punika ugi kawedharaken wonten ing ngriki. Piyambakipun sami nyuwun tandhayekti kados déné tandhayektinipun para andika 877
878 Para Nabi Juz XVII 12 Bareng dhèwèké wis padha angrasakaké pidana-Ingsun, banjur padha lumayu saka ing kono. 13 Aja (saiki) padha lumayu, lan balia marang barang, kang ing kono uripira linimput ing parisuka tuwin (marang) omahira; manawa- manawa sira bakal padha tina- konan. 14 Dhèwèké padha acalathu: O, cilaka temen awakku! sayekti aku iki wus padha atindak dudu. 15 Lah tanpa lèrèn mangkéné iki pasambaté, nganti padha Ingsun dadèkaké kaya (gaga) binabadan, kaya (geni) sinirep.1615 16 Lan anggon-Ingsun anitahaké langit lan bumi sarta sabarang kang ana ing saantarané iku dudu dolanan.1616 Ut. mundhut putra Ingsun angarsakna agawé iku amasthi Ingsun pundhut saka ing ngarsa- Ningsun: ora pisan-pisan Ingsun bakal nindakaké (mangkono).1617 17 Lamun lalangen, nabi ingkang sampun-sampun, nanging piyambakipun sami dipun pangandikani, bilih tumurunipun Quran punika perlu badhé andadosaken piyambakipun dados umat ing jagad ingkang ageng sarta luhur. Bab prakawis tembung dhikr ateges: kaluhuran, kuncara, kaloka, kahurmatan, mirsanana S, Msb, Q, TA tuwin LL. Ugi kancundhukna kaliyan 94: 4, 43: 44, ing ngriku tembung dhikr punika mengku teges kados makaten wau. 1615. Ngibarat ingkang wonten ing tembung hashîd punika kapirid saking sabin ingkang sampun dipun enèni, déné ngibarat ing tembung khâmid, punika kapirid saking latu ingkang sampun dipun sirep lan ingkang kantun awunipun kémawon atumpuk-tumpuk. Ayat-ayat ing nginggil wau mengku pèpènget ingkang terang gamblang dhateng para titiyang Makkah. 1616. Punika taksih tutugipun pèpènget ingkang kasebut ing ayat-ayat ingkang sampun. Para titiyang wau sampun tinamtu kedah sami neksèni tandhayakti ing kayektènipun Kanjeng Nabi tuwin ing Kasawijènipun Allah, wonten ing tumitahipun langit lan bumi punika; lah ing sapunikanipun piyambakipun sami kadhawuhan ngènget-ènget, bilih tandha-tandha yakti wau boten kok nglaha tanpa wonten pigunanipun. Ing dalem kudrat, saben tindak, punika mesthi wonten wohipun, sarta saben sedya, punika kagayuhipun mesthi mawi lantaran kalayan sarana. Samukawis ing dalem kudrat punika sadaya, sarwa saèstu, liripun boten wonten ingkang atanpa guna, awit saking punika kedahipun manusa punika ingkang saèstu anggènipun nganggep barang-barang punika. 1617. In ing ngriki nâfiyah, tegesipun ngorakaken (saking lingga ora) katrangan ingkang sampun
Surat 21 Yakti masthi menang anglepasaké Ingsun barang nyata angenani barang goroh nganti amecahaké endhasé, lah ing kono sakala (barang goroh) iku sirna; lan cilaka bagéanira amarga saka anggonira anyifati (Panjenengané).1618 18 Balik 19 Lan kagungané Panjenengané sapa-sapa kang ana ing langit- langit lan ing bumi; lan sapa sing parek Panjenengané iku padha ora gumedhé anggoné ngibadah Panje- nengané sarta tanpa sayah. 20 Padha mahasucèkaké (Panje- nengané) rina lan wengi tanpa kendho. 21 Apa ta dhèwèké padha anga- lap sesembahan-sesembahan saka bumi kang padha nguripaké (wong mati)?1619 a. 895 ing iku anaa sesembahan-sesembahan kajabané Allah, iku padha bosah-basih; mulané mahasuci Allah iku, Pangéraning karaton,a saka anggoné padha anyifati (Panjenengané).1620 22 Lamun jeroné loro amasthi loro kadhawuhaken. Lalangen ing ayat punika sami tegesipun kaliyan lalangen utawi dolanan ing ayat ingkang sampun. Namung para mufassirin sami mewahi katrangan, bilih manut pakecapanipun tiyang Yaman, tembung lahw punika ateges sémah (èstri) utawi anak; dados suraosing dhawuhipun ayat punika, anduwa piwulang Nasrani, bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika putranipun Pangéran (Rz, Bd). Manawi makaten lajeng mengku suraos, bilih Pangéran punika boten mundhut putra. 1618. Pratélan punika taksih sambetipun ingkang kasebutaken wonten ing ayat kakalih ingkang sampun, inggih punika: barang haq (barang nyata) ingkang wonten ing sagung dumados, punika mesthi menang kaliyan batal (panggorohan). 1619. Lah punika pratélan ingkang terang gamblang, bilih para ingkang kaanggep dados sesembahan, punika boten saged anggesangaken tiyang pejah. Bab punika kedah dipun èngeti manawi ngrembag bab prakawis mu'jizatipun Kanjeng Nabi 'Isa, ingkang wonten ing ayat-ayat punika panganggep dhateng kapangérananipun dados rembag ingkang mligi. 1620. Punika bukti papancasan ingkang anduwa piwulang mangéran-kathah. Jagad sawegung punika sarwa tumata runtut, jalaran sadaya punika winengku ing angger-angger satunggal, sarta wontenipun angger-angger ingkang namung satunggal, punika anedahaken kalayan cetha, bilih Ingkang-yasa lan Ingkang-ngasta angger-angger wau inggih namung satunggal. Saupami wonten 879
880 Para Nabi Juz XVII 23 Ora kena Panjenengané di- takokaké karananing pandamel-É, lan dhèwèké kang bakal padha dinangu. ta dhèwèké padha sesembahan-sesembahan angalap saliyané Panjenengané? Calathua: Padha tekakna buktimu: iki pépé- lingé wong lan pépélingé wong sadurungku.1621 sing akèh Ananging dhèwèké padha ora weruh barang nyata, mulané padha maléngos. 24 Apa barenganku, 25 Lan ing sadurungé sira, saben Ingsun angutus sawenèhing utusan, ora kena ora masthi Ingsun wedhari sabda, manawa ora ana sesembahan kajaba Ingsun; mulané padha ngabdia marang Ingsun. 26 Lan dhèwèké padha calathu: Ingkang-Mahamurah iku amun- dhut putra.1622 Mahasuci Panjene- ngané iku. Balik dhèwèké iku para kawula kang padha minulyak- aké.1623 Pangéran sanèsipun malih, mesthi botenipun jagad sawegung namung kerèh ing angger-angger satunggal, ingkang boten sanès angsal-angsalanipun kajawi worsuh lan asalang-tunjang. Dados kasawijènipun angger-angger, punika dados tandhayakti ingkang cetha ing bab Kasawijènipun Ingkang-damel. 1621. Kasawijènipun Allah, punika kasunyatan agung ingkang dados tatales dhadhasaraning sadaya agami. 1622. Ingkang dipun karsakaken sampun genah, inggih punika piwulang agami Nasrani bab Kanjeng Nabi 'Isa kaanggep dados putraning Allah. 1623. Tegesipun, para ingkang kaanggep putraning Allah, punika yektinipun sami kawulanipun Allah ingkang minulya. Déné ingkang dipun karsakaken para andika nabi, awit ingkang dipun anggep dados putraning Allah, punika inggih satunggaling nabi. Minangka kanggé nglepataken panganggep bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika putraning Allah, Kitab Quran boten ngandika: dhèwèké iku kawula kang minulyakaké, nanging dhèwèké iku para kawula kang padha minulyakaké. Punika ateges ambatalaken pangandel Kanjeng Nabi 'Isa dados putraning Allah, ngiras nyebutaken bukti ingkang kanggé anglepataken pangandel wau. Bukti wau kawengku wonten ing tembung para kawula kang padha minulyakaké, awit dhawuh punika ngèngetaken dhateng kula sami, bilih kathah tiyang ingkang sinebut putraning Allah punika, nanging sesebutan wau boten wonten sanès maksudipun, kajawi namung ateges, bilih panjenenganipun wau para kawula ingkang sami minulyakaken; awit saking punika, Kanjeng Nabi 'Isa sinebut putraning Allah, punika kanthi mengku teges sami trep kaliyan sanès- sanèsipun wau.
Surat 21 Kayektèning wahyunipun Pangéran 27 Ora padha anglancangi Pan- jenengané kalawan pangucap, sarta (mung) padha nindakaké marang paréntahé Panjenengané.1624 angudanèni apa kang ana sangarepé dhèwèké sarta apa kang ana saburiné dhèwèké, lan dhèwèké padha ora awèh syafa'at kajaba tumrap wong kang dadi pirena-Né, lan amarga saka wediné marang Panjenengané dhèwèké padha geter. 28 Panjenengané 29 Lan dhèwèké, sapa sing bakal calathu: Sayekti aku iki sesemba- han saliyané Panjenengané, lah iki bakal Ingsun wales naraka; kaya mangkono pawales-Ingsun marang para wong atindak dudu. RUKU' 3 Kayektèning Wahyuning Pangéran 30-35. Bukti-bukti nyatanipun wedharing sabda. 36-41. Anggènipun sami anggugu- jeng sarta pidana pituwasipun. 30 Apa para kang padha kafir ora weruh, yèn langit-langit lan tumuli bumi iku mauné nutup karoné lan Ingsun bukak;1625 1624. Ayat punika suka tandhayakti papancasan, bilih para Nabi punika suci ing dosa. Samangsa para nabi medal pangandika, boten pisana sami anglancangi ing Allah, liripun sadaya ingkang kapangandikakaken, punika lugu namung amedharaken sabarang ingkang kawulangaken dhateng panjenenganipun déning Pangéran, dados boten medal saking karsanipun piyambak. Sarta sabarang rèh ingkang katindakaken déning para nabi wau, lugu namung manut saparéntahipun Allah blaka. Dados ing dalem pangucap saha ing dalem tindak, para nabi punika tansah manut kaparenging karsanipun Pangéran, milanipun boten saged yèn ta winastan para nabi sami nindakaken pandamel dosa. Suraosing dhawuh sambetipun kaliyan dhawuh ing sacelakipun nedahaken kalayan terang, bilih ingkang kapangandikakaken ing ayat punika para andika nabi, sanès para malaikat. 1625. Langit-langit lan bumi nutup, punika nyasmitani komplanging wahyunipun Pangéran ing wekdal sadèrènging rawuhipun Kanjeng Nabi Suci. Bab komplanging wahyu, punika sampun kacetha déning salebetipun wekdal nem atusan taun ing jagad boten wonten nabi ingkang rawuh, sarta ing saindhenging buwana kebanjiran ing karisakan. Déné langit-langit lan bumi dipun bikak, punika ateges tumurunipun wahyu, ingkang lajeng anggesangaken jagad. Ing dalem kawontenan wadhag, kula sadaya sami nyumerepi bilih jawah panika ambikak bumi. 881
882 Para Nabi Juz XVII Ingsun andadèkaké samubarang kang urip saka banyu;1626 lah apa ta dhèwèké ora bakal angèstu? Ut. iki bisa awèh pangan marang dhè- wèké a. 1358 31 Lan Ingsun wus andadèkaké gunung gedhé-gedhé ing bumi, supayané, amarga saka iku, iki ora gonjing,a lan ing kono Ingsun wus andadèkaké dalan omba-omba, supaya dhèwèké padha angambaha dalan kang bener.1627 Ar. lan 32 Lan Ingsun wus andadèkaké langit minangka payon kang kareksa, éwadéné dhéwéké padha malèngos tandha-tandha- né.1628 saka 33 Lan Panjenengané iku kang wus anitahaké wengi lan rina sarta lan rembulan; kabèh srengéngé (bunder-bunderan ing langit) luma- ku seser ing cakrawalané. Ar. mang- gon Ar. mang- gon 34 Lan Ingsun ora andadèkaké ing sadu- tetep rungira. Lah apa yèn kowé mati dhèwèké bakal padha tetep? tumrap wong amasthi ngrasakaké pati; lan Ingsun anyoba 35 Sarupaning jiwa 1626. Dhawuh pratélan punika amedharaken kasunyatan adiluhung ing alam wadhag, inggih punika kasunyatan ingkang énggal mangké katetepaken kayektènipun déning kawruh, nanging ingkang nalika jamanipun Kanjeng Nabi Suci boten kasumerepan ing jagad saumurnipun; inggih punika: toya punika tuking sadaya ingkang asipat gesang. Nanging ingkang baku ayat punika mangandikakaken kasunyatan ruhani, murih dados pamanahan kita, inggih punika: ngemungaken asarana wahyuning Pangéran (ingkang marambah-rambah kasanépakaken kaliyan toya wonten ing Quran Suci) kémawon, sagedipun jagad ingkang pejah ing dalem dosa saha ing dalem karisakan punika kagesangaken. Dados miturut Quran Suci, toya samawi punika tansah lastantun kajawahaken ing bumi, makaten ugi sadhéngah jaman kontening wahyunipun Pangéran boten naté katutup tumrap jagad punika. 1627. Margi ingkang wiyar-wiyar punika margi ingkang dipun lampahi déning nabi-nabinipun saben umat. Manawi margi punika dipun turut, mesthi badhé saged manggih margi ingkang leres, inggih punika yakti ing babagan Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. 1628. Ing tanah Arab punika wonten tiyangipun ahli kawruh kasukman, ahli kawruh palintangan lan tukang-pethèk, ingkang ngakenipun saged mangertos wados-wadosing langit; kateranganipun ingkang panjang bab prakawis punika kula aturi mirsani 3530. Para titiyang wau sami dipun dhawuhi, bilih tangèh lamun yèn ta samia mangertos ingkang makaten wau. Utawi saged ugi tegesipun punika wahyu (ingkang ing ngriki kasebut langit) punika kareksa saking sawarnining panyerang.
Surat 21 Kayektèning wahyunipun Pangéran ing sira kalawan ala lan becik minangka panglèlèr; lan marang Ingsun anggonira bakal padha dibalèkaké.1629 36 Lan samangsa para kang padha kafir andeleng sira, ora liya kajaba mung agawé guguyon ma- rang sira: Apa iki kang muni-muni ing sesembahan-sesembahanmu? Lan dhèwèké iku para wong ange- mohi marang anyebut Ingkang- Mahamurah.1630 37 Manusa iku dititahaké saka ing kesusu;1631 saiki Ingsun bakal meruhaké tandha-tandha-Ningsun marang sira; mulané aja anggégé (iku) nyuwun marang Ingsun.1632 38 Lan dhèwèké padha calathu: Kapan bakal kalakoné pangancam iki, manawa kowé padha wong temen?1633 1629. Para titiyang punika sami kataman ing kacilakan alit-alit; lah manawi punika sadaya sampun birat, piyambakipun lajeng gentos manggih kawontenan seneng lan sakéca. Sadaya punika kanthi mengku maksud panglelèr; déné siksa ingkang langkung ageng malih ingkang badhé mahanani sirna- nipun babar pisan panguwaosipun, punika taksih gumantung sarta badhé andhawahi piyambakipun. 1630. Bangsa Arab, punika bangsa ingkang manembah brahala. Milanipun, boten prabéda lan titiyang Nasrani, piyambakipun suthik nyebut Allah kalayan asma Ar-Rahmân. Inggih awit saking punika, mila ing ngriki, Pangéran Ingkang-Mahamurah punika kasebutaken kanggé nandhingi brahala-brahala. Tumraping tindak, para titiyang wau ugi angemohi mahamurahipun Gusti Allah (inggih punika sifat amintonaken sih-wilasa dhateng titah-Ipun tanpa sinartan pambudidayanipun titah ingkang ngangsalaken sih-wilasa wau), awit marambah-rambah para titiyang wau sami nyuwun supados tumunten dipun dhawahana siksa, sanadyan sampun marambah-rambah piyambakipun sami kadhawuhan nyuwun sih-wilasa-Nipun kémawon. Anggènipun nganggé gugujengan Kanjeng Nabi, punika ugi kabekta saking sumenénipun siksa wau, awit piyambakipun sami gadhah panginten, bilih pèpèngetipun Kanjeng Nabi punika namung pangancam ingkang boten wonten nyatanipun. 1631. Watek kasesa punika wonten ing manusa melok piyambak, ngantos kénging winastan manusa punika tumitahipun saking kasesa wau. Pratélan punika katerangaken déning dhawuh sambetipun: Saiki Ingsun bakal meruhaké tandha-tandha-Ningsun marang sira, mulané aja anggégé iku nyuwun marang Ingsun. 1632. Ayat punika ambantah kalayan tembung ingkang terang gamblang dhateng para titiyang ingkang sami wicanten, bilih Kanjeng Nabi boten saged anggelar tandhayakti. Ayat punika anerangaken, bilih samangsa kapangandikakaken manawi tandha-tandha yekti punika wonten ing astanipun Allah, punika tegesipun Panjenenganipun mesthi badhé anggelar tandha-tandhayekti wau, dados boten kok ateges boten badhé dipun gelaraken. 1633. Tandha yekti ingkang mligi, ingkang kasuwun marambah-lambah, inggih punika siksa 883
884 Para Nabi Juz XVII 39 Lamun ta para kang padha kafir iku weruha (waktu) samang- sané dhèwèké padha ora bisa nulak geni saka ing rainé lan saka ing gegeré sarta ora bakal padha tinulungan. tumeka marang dhèwèké tanpa antan-antan andadèkaké bingungé; banjur bakal padha ora bisa nulak iku sarta ora bakal padha disumenèkaké. 40 Balik iku bakal temen para utusan ing sadurungira padha di- guguyu; temahan para kang padha angguguyu padha katiban apa kang padha dianggo angguguyu.1634 41 Lan sayekti RUKU' 4 Allah punika garapipun dhateng manusa kalawan wilasa 42, 43. Pangayomanipun Pangéran dhateng sadaya manusa. 44-46. Tandha-tandha sampun katingal. 47. Sepen saking boten adil. 48, 49. Panyilah kaparingaken dhateng Nabi Musa. 50. Quran Suci punika pépénget ingkang binarkahan. 42 Calathua: Sapa ta kang nga- yomi sira ing wengi lan rina saka Ingkang-Mahamurah?1635 Balik dhèwèké padha malèngos saka panyebut ing Pangérané. 43 Utawa apa dhèwèké padha duwé sesembahan-sesembahan kang bisa ngayomi dhèwèké saka Ing- ingkang saged damel curna kados déné ingkang dhumawah dhateng umat ingkang sampun-sampun, punika dipun dhawahna dhateng piyambakipun. 1634. Para ingkang sami angemohi yakti mesthi sami anggugujeng, manawi dipun cariyosi bilih badhé angsal siksa margi saking anggènipun angemohi wau. Makaten ugi sadaya ingkang nindakaken pandamel awon, punika inggih sami gadhah panginten, bilih boten badhé nandhang punapa-punapa minangka wohing pandamelipun ingkang awon wau. Ayat punika saha ayat kakalih nginggilipun, andhawuhaken kalayan kenceng lan kalayan tembung ingkang terang gamblang, bilih menangipun ingkang wekasan yakti, punika mesthi kalampahanipun. 1635 Terangipun: saupama Allah iku ora mahamurah marang sira lan ora angayomi ing sira, yekti wis ora ana manèh kang bisa angayomi sira. Utawi, nadyan Panjenengané iku Mahamurah, suprandéné manawa Panjenengané arsa niksa ing sira marga saka anggonira puguh ing piala kang nganti andadèkaké dukané Gusti Ingkang-Mahamurah, yekti wis ora ana manèh sawiji-wiji kang bisa ngayomi sira saka siksa mau.
Surat 21 Garapipun Allah dhateng manusa Ar. dhèwèké sun? Iku padha ora bisa mitulungi awaké dhéwé lan ora padha inga- yoman saka Ingsun. a. 1293 44 Malah Ingsun wus aparing sadhiyan marang iki dalah bapak- bapakné, nganti dhèwèké umuré dinawakaké. Lah apa ta padha ora weruh, yèn Ingsun anekani bumi, iku tepis Ingsun elongi saka iringé?a Lah apa ta dhèwèké bakal padha menang? iki mung apépéling marang kowé kalawan lan wong wewedharing sabda; budheg iku ora krungu marang panguwuh samangsané dipépéli- ngi. 45 Calathua: Aku 46 Lan manawa dhèwèké padha kagepok Pangéranira satiyupan baé, amasthi bakal padha calathu: O, cilaka temen awakku! sayekti aku wis padha atindak dudu. siksané 47 Lan Ingsun bakal angedegaké traju kang ing dina jejeg ana kiyamat,a satemah ora ana jiwa sawiji dianiaya sathithik-thithika lan sanajan ta (panggawé) mung saboboté wiji sawi, iku bakal Ingsun tekakaké, lan ingsun iki wis cukup mungguhing pangétung. temen Ingsun wus amaringi Musa lan Harun sarta panyilah pépéling tumrap para kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala);1636 48 Lan sayekti lan papadhang 1636. Panyilah ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, inggih punika panjene- nganipun sampun saged ngawonaken mengsah ingkang sakalangkung déning kiyat. Ayat ingkang wekasan ing ruku' punika andhawuhaken bilih tumrap kautusipun Kanjeng Nabi Suci, tandhayakti saminipun punika inggih badhé kagelaraken. 885
886 Para Nabi Juz XVII 49 (Tumrap) para kang padha wedi ing Pangérané ana ing pase- pèn sarta marang wayahé padha giris. a. 844 50 Lan iki Pépéling kang binar- kahan,a kang Ingsun turunaké: lah apa iku sira bakal padha angemohi? ta RUKU' 5 Lalampahanipun Nabi Ibrahim Ar. katulu- sané 51 Lan sayekti temen ing biyèn Ingsun wus aparing katulusan marang Ibrahim, lan Ingsun iki marang ngudanèni banget.1637 dhèwèké b. 790 52 Nalikané dhèwèké acalathu marang tutuwanéb sarta bangsané: Reca-reca ingkang dados puruging panembah sampéyan punika puna- pa ta? Ar. mang- gih 53 Padha calathu: Kula sami sumerep bapak-bapak kula sami dhateng punika panembahipun. 54 Calathuné: Saèstu sampéyan sarta bapak-bapak sampéyan puni- ka dumunung ing sasar ingkang cetha. 55 Padha calathu: Punapa dha- teng sampéyan mriki punika ambekta barang yakti punapa sampéyan punika golonganipun titiyang sembranan? 1637. Cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi lbrahim, punika kasebutaken wonten ing surat- suratipun Quran Suci warni-warni, péranganing cariyos ingkang béda-béda, satunggal lan satunggal- ipun sambet-sinambet, sakedhik sanget ingkang ngambali cariyos ingkang sampun naté kacariyosaken. Ing ngandhap punika cathetan ingkang jangkep panggènan ingkang nyebutaken bab Kanjeng Nabi Ibrahim: 2: 124-132, 133, 135, 136, 140, 258, 260; 3: 64-67, 83; 4: 125; 6: 75-83; 9: 114; 11: 69-76; 12: 6; 14: 35-41; 15: 51-60; 16: 110-123; 19: 41-49; 21: 51-72; 22: 26-29; 26: 69-89; 29: 16, 17, 24-27; 37: 83-113; 38: 45, 46; 43: 26-28; 51: 24-34; 57: 26; 60: 4.
Surat 21 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim 56 Calathuné: O, wangsul Pa- ngéran sampéyan punika Pangé- lan bumi, raning Ingkang ngawontenaken punika, lan kula punika ingatasipun punika kalebet para ingkang sami neksèni. langit-langit 57 Lan dhemi Allah! saèstu kula badhé amerangi brahala-brahala sampéyan ing sasampunipun sam- péyan sami késah wangsul. 58 Iku banjur padha diremuk kajaba panggedhéné, manawa-ma- nawa dhèwèké padha bali marang Panjenengané.1638 59 Padha calathu: Sapa sing ganggu gawé marang sesembahan- sesembahanku iku kalebu éwoné para wong atindak dudu. iki? Sayekti 60 Padha calathu: Aku krungu wong nonoman angucapaké (sesem- bahan-sesembahan) jenengé Ibrahim. iku calathu: Dhèwèké tumuli gawanen menyang ngare- pané wong akèh, manawa-manawa dhèwèké padha aneksèni. 61 Padha 62 Padha calathu: Apa kowé sing ganggu gawé marang sesem- bahan-sesembahan iki, o, Ibrahim? 63 Calathuné: Iku pancèn ana iki pang- sing ganggu gawé; gedhéné, mulané padha takonana, manawa padha bisa caturan.1639 1638. Cariyos Kanjeng Nabi Ibrahim ngremuki brahala, punika kasebutaken wonten ing kitab-kitab Yahudi, ing Gen R 38, tuwin ing Tauna Debe Eliyahu 2: 25 (Yewish En.) 1639. Kathah tiyang ingkang klèntu anggènipun negesi dhawuh ingkang mungel punika. Klèntunipun wau, déné boten angèngeti pada ingkang wonten 887
888 Para Nabi Juz XVII 64 Tumuli padha ambalik ma- rang awaké dhéwé, banjur padha calathu: Satemené kowé dhéwé sing padha wong atindak dudu. 65 Tumuli padha dinadèkaké tu- mungkul sirahé:1640 Sayekti temen kowé iku wis weruh, yèn iku ora (bisa) caturan. Ar. mituna- ni marang kowé 66 Calathuné: Lah kapriyé! apa kowé iku padha angabdi marang saliyané Allah, barang kang ora migunani marang kowé babar pisan lan ora mitunani. lan tumrap apa kang kokawulani saliyané Allah; lah apa ta kowé iku padha ora mangerti? 67 Jember tumrapé kowé ing pangandika ngriku. Ing sasampunipun tembung wonten padanipun. Dados tembung punika pisah kaliyan tembung ingkang sapisan wau. Dipun tegesi: panggedhéné iki kang nindakaké iku, punika leres, manawi ing sawingkingipun tembung ingkang kaping sapisan boten wonten padanipun. Nanging rèhning ing sadaya kitab Quran ing ngriku punika mesthi wonten padanipun, mila kedahipun ukara kakalih wau kedah dipun tegesi piyambak-piyambak. Dados fa'alahu punika ateges sawenèh kang anindakaké iku wis anindakaké iku Rz: déné tembung bal punika boten mesthi dados tembung ingkang kanggé ngorakaken (saking lingga ora) ukara ingkang sampun, wangsul asring kémawon namung ateges lan utawi satemené. LL nerangaken: "Tarkadhang tembung wau sok kanggé nembungaken gentos rembag, tanpa ngorakaken rembag ingkang rumiyin, sarta sami kaliyan wa, kados déné ing dhawuh Quran 85: 20, 21: (Lan Allah iku anglimputi dhèwèké saka sarupaning sisihé. O, iki Quran kang minulya; utawi inggih saged tembung wau wonten ing ngriki mengku teges kados déné tuladha ing ngandhap punika) (Msb)." Déné ukara satunggalipun, inggih punika ,punika rèhning pratélan ingkang boten sambet kaliyan ukara ingkang sampun, dados lajeng ateges: iki panggedhéné, awit punika boten dipun remuk déning Kanjeng Nabi Ibrahim, sarta sambet kaliyan ukara candhakipun: mulané padha takonana, manawa padha bisa caturan. Pratélan ingkang kantun nganggé tembung jama', punika boten dados punapa, jalaran tuladha bangsanipun makaten punika, inggih punika mufrad lajeng gentos jama', punika wonten ing kitab-kitab basa Arab sarta ing Quran Suci asring sanget kasebutaken, kados boten perlu kula terangaken. 1640. punika saged ateges padha dinadèkaké tumungkul sirahé utawi padha diinger lan disungsang sirahé. Wondéné padha dinadèkaké tumungkul sirahé, punika margi kawirangan, awit sesembahanipun kacihna anggènipun apes, ngantos mastani sinten tiyangipun ingkang damel pituna dhateng piyambakipun kémawon boten saged. Déné padha diinger lan disungsang sirahé, inggih punika: sami mundur palarasan saking anggènipun babantahan kaliyan Kanjeng Nabi Ibrahim ing sasampunipun sami ngakeni ringkihipun brahala-brahala wau.
Surat 21 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim calathu: Obongen dhèwèké, lan padha mulungana sesembahan-sesembahanmu, ma- nawa kowé padha arep tumandang gawé. 68 Padha 69 Ingsun ngandika: É, geni! tumrap lan dislamet diadhem Ibrahim;1641 70 Karepé arep padha nanduk- aké upayaning panglawan marang dhèwèké, ananging padha Ingsun dadèkaké wong kang banget kapitunan.1642 71 Lan Ingsun anylametaké dhè- wèké tuwin Luth (ngalih) marang tanah kang Ingsun barkahi tumrap sakèhing manusa. ing kono 72 Lan Ingsun aparing Ishaq marang dhèwèké apadéné Ya'qub, putu, sarta kabèh padha Ingsun dadèkaké wong tulus.1643 73 Lan dhèwèké padha Ingsun dadèkaké pangarep, kang nuntun (para manusa) kalawan paréntah- aparing Ingsun, wewedhar marang dhèwèké alaku becik lan anjumenengaké salat tuwin awèh zakat, apa déné marang Ingsun (dhéwé) anggoné padha ngabdi; sarta Ingsun 1641. Lalampahan punika terang manawi ngurubaken latuning panglawan dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, nanging punika boten saged mitunani panjenenganipun sarta panjenenganipun lastantun wilujeng boten kirang satunggal punapa. Ayat candhakipun nedahaken, bilih latu punika namung kaid, ingkang sanget dhateng panjenenganipun, utawi perang anduwa inggih punika panglawan panjenenganipun. Saged ugi para titiyang wau sami niyat badhé ambesmi Kanjeng Nabi Ibrahim, nanging upayanipun wau cabar atanpa dados. Salajengipun kula aturi mirsani 1910, 1910A. 1642. Miturut cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang kasebut ing Bébel, Kanjeng Nabi Ibrahim naté peperangan kaliyan sang nata Khedorlaomer, ratu ing Elam, tuwin para ratu sarajanipun, sarta Kanjeng Nabi Ibrahim unggul yudanipun. Kitab-kitab Yahudi ugi nyebutaken asmanipun ratu-ratu sawatawis ingkang dipun telukaken déning Kanjeng Nabi Ibrahim. 1643. Surat punika Surat Makkiyah (inggih punika dhawuh ingkang katurunaken ing Makkah). Punika anedahaken kalayan cetha, bilih panganggepipun Quran dhateng Kanjeng Nabi Ya'qub, punika 889
890 Para Nabi Juz XVII 74 Apa déné Luth, iku Ingsun paringi kawicaksanan lan kawruh, sarta Ingsun salametaké saka ing kutha, kang alaku jember; sayekti dhèwèké iku para bangsa kang ala, murang yakti;* 75 Lan dhèwèké Ingsun lebok- aké marang ing wilasa-Ningsun; sayekti dhèwèké iku sawenèhing para wong tulus. RUKU' 6 Allah milujengaken para Nabi saking mengsahipun 76, 77. Nabi Nuh dipun wilujengaken. 78-82. Allah amaringi kawruh lan kawasa dhateng Nabi Dawud lan Sulaiman. 83, 84. Nabi Ayub dipun wilujengaken. 85, 86. Nabi Ismail, Idris, sarta Dzulkifli dipun lebetaken dhateng wilasanipun Pangéran. 87, 88. Nabi Yunus dipun wilujengaken.89, 90. Panyuwunipun Nabi Zakariya dipun parengaken. 91. Siti Maryam kaliyan putranipun.92, 93. Sadaya manusa punika bangsa satunggal. 76 Lah Nuh, nalika dhèwèké anguwuh dhèk biyèn; lah Ingsun wis anyembadani marang dhèwèké, tumuli dhèwèké dalah pandhèrèké Ingsun salametaké saka babaya gedhé. 77 Sarta dhèwèké Ingsun pitulu- ngi saka wong-wong kang padha angemohi marang timbalan-tim- balan-Ingsun; sayekti dhèwèké iku wong-wong kang padha ala; mula- né padha Ingsun kelem kabèh. 78 Apa déné Dawud lan Sulai- man, nalikané sakaroné anibakaké pancasan prakara pagagan, nalika- né wedhusé wong-wong padha nyenggut ing kono ing wayah be- ngi, lan marang pancasané Ingsun iki dadi saksi. sanès putranipun kakung Kanjeng Nabi Ibrahim, nanging wayahipun, awit nâfilah makaten tegesipun putu.
Surat 21 Allah milujengaken para Nabi 79 Lan iku Ingsun angertèkaké Sulaiman; lan sakaroné padha Ingsun paringi kawicaksanan lan kawruh; apa déné Ingsun amba- ngun-turutaké gunung-gunung lan manuk-manuk marang Dawud, dumunung anggoné mahasucèkaké (marang Ingsun);1644 lan Ingsun iki Kang-Anindakaké. 80 Lan dhèwèké Ingsun wulang panggawéning kulambi keré tu- mrap marang sira, iku minangka panjaganing awakira saka (babaya- ning) papranganira; mulané apa sira padha (gelem) atur panu- wun?1645 Ut. angla- kokaké (prau- prauné) 81 Lan marang Sulaiman (Ingsun ambangun-turutaké) angin banter, lumaku kalawan paréntah Ingsun marang ing kono Ingsun barkahi, lan Ingsun iki Ingkang-Anguningani ing samu- barang.1646 tanah, kang 1644. Ing panggènan sanès kasebutaken, bilih samukawis ing langit utawi ing bumi punika kadamel ambangun turut dhateng manusa (45: 13) sarta marambah-rambah kasebutaken, bilih lèpèn- lèpèn, seganten, surya lan rembulan, dalu lan raina, lan sanès-sanèsipun, punika sadaya kadamel ambangun turut dhateng manusa (16: 12, 14; 13: 2 lan sanès-sanèsipun). Punika anerangaken punapa tegesipun "samubarang kadamel ambangun turut" utawi taskhir punika, inggih punika namung ateges, bilih barang-barang wau kadamel amigunani dhateng manusa. Redi-redi sami mahasucèkaken punika inggih boten perlu dipun damel dodongèngan warni-warni, awit ing panggènan sanès sampun kadhawuhaken, bilih boten wonten barang satunggal kémawon ingkang boten mahasucèkaken ing Gusti Allah (17: 44). Éwadéné kula aturi mirsani 2022, ing ngriku pratélan saminipun punika kasebutaken, sarta katerangaken bilih punika ngisarahi ing kamenanganipun Kanjeng Nabi Dawud. Dhawuh Quran ingkang nyebutaken Kanjeng Nabi Dawud, kajawi ing ngriki ing 2: 251; 4: 163; 5: 78; 6: 85; 27: 15, 16; 34: 10-13; 38: 17-30. 1645. Dhawuh punika boten asuraos anyebutaken, bilih ing sadèrèngipun Kanjeng Nabi Dawud tiyang dèrèng saged damel rasukan-keré. Panjenenganipun tansah apeperangan sarta mengsah- mengsahipun kiyat-kiyat sanget, sarta ingkang genah kémawon, wonten ing peperangan punika sadaya, panjenenganipun nyamektani upakartining perang dhateng wadyabala Israil sacekapipun. Dados saupami panjenenganipun nyamektani prajuritipun rasukan-keré ingkang sakalangkung kathah, kanggé rumeksa saking mengsah-mengsahipun, punika inggih boten nama anèh. Dodongèngan ingkang nyariyosaken, bilih tosan saged dados kados déné lilin (malam) wonten ing astanipun, punika lugu namung dodongèngan ingkang atanpa waton. Salajengipun mirsanana 2023 lan 2024. 1646. Dhawuh Quran ingkang nyebutaken Kanjeng Nabi Sulaiman, kadjawi ing ngriki, ing 2: 102; 4: 163; 6: 85; 27: 15-44; 34: 12-14; 38: 30-40. Teges ingkang kasebut ing margin punika mengku 891
892 Para Nabi Juz XVII Ar. sétan 82 Lan sawenèhé para wong kang milawani ana kang padha salulup kanggo dhèwèké lan padha anindakaké panggawéan saliyané mangkono iki Ingkang-Rumeksa marang dhè- wèké kabèh;1647 iku; lan Ingsun 83 Lan Ayub, nalikané dhèwèké anguwuh Pangérané, (unjuké): Kawula punika kataman cintraka, saha Tuwan punika Welas-welas- ipun para ingkang sami ambek welas. Ut. kula- wargané 84 Mulané Ingsun anyembadani marang dhèwèké, tumuli Ingsun birat sarupané cintraka kang ana ing awaké, apa déné dhèwèké Ingsun paringi pandhèrèk lan sapapadhané padha manunggal: minangka wilasa saka ngarsa- Ningsun sarta pépéling tumrap para kang padha manembah.1648 tegesipun ingkang saleresipun tembung-tembung wau. Baita-prangipun Kanjeng Nabi Sulaiman punika ageng sanget pigunanipun tumrap panjenenganipun. Miturut babad Bébel, "kaliyan bangsa Phenesia panjenenganipun manunggil dadaganganipun mawi baita taun sapisan panjenenganipun ngintunaken baita-baitanipun saking Ezion-geber, ing sirahipun teluk Aqabah, dhateng Ophir, ambokmanawi kémawon ing pasisiripun jazirah Arab ingkang sisih wètan. Saking tanah ingkang tebih punika, lan tanah sanès-sanèsipun ingkang kamargèn, panjenenganipun saged angsal emas lan wulu-wedalipun nagari-nagari ingkang bentèr hawanipun, ingkang sakalangkung déning kathah sanget. Inggih awit saking anggènipun angsal pengasilan ingkang tanpa wilangan kathahipun wau, mila panjenenganipun ngantos prasasat tanpa wates kasugihanipun ingkang kanggé mewahi kaluhuraning kitha kerajanipun lan karatonipun, punapa déné kanggé nyampurnakaken tatananing prajanipun, inggih ingkang magepokan kaliyan pangrèh-praja, inggih ingkang magepokan kaliyan wadyabala" (Yewish Ency.). Kula aturi nyundhukaken ugi kaliyan 14: 32: "Lan Panjenengané iku kang ambangun-turutaké marang sira prau-prau, murih padha lalayaran ana ing sagara kalawan dhawuh-É," ingkang cocog sanget kalayan ingkang kasebutaken wonten ing ngriki punika. Tegesipun tembung taskhir, ambangun-turutaké utawi ngerèhaké punika kadospundi, kula aturi mirsani 1644. layar; saben tigang 1647. Para syayathîn, sétan-sétan ingkang sami slulup mendhet mutiara saking dhasaring saganten, punika sami kémawon kaliyan para tukang-slulup ing jaman samangké punika, namung kaot langkung kendel lan langkung kiyat, jalaran kala samanten kakiyatan punika kanggé angka satunggal, sanès kawruh kados ing jaman samangké. Tembung Arab syaithân, punika ateges: tiyang, utawi jinn, utawi sato, ingkang sakalangkung gumedhé, andaga, utawi murang-tata (LL). Salajengipun kula aturi mirsani 2027. 1648. Pandhèrèk utawi kulawarganipun Kanjeng Nabi Ayyub kaparingaken wangsul, punika boten ateges, bilih sami kagesangaken malih saking èwonipun tiyang ingkang sampun sami pejah. Awit, samangsa satunggaling tiyang punika pisah kaliyan kanca-kancanipun utawi kulawarganipun, manawi kempal utawi pinanggih malih, kénging winastan piyambakipun punika kaparingan wangsul
Surat 21 Allah milujengaken para Nabi 893 85 Apa déné Ismail lan Idris tuwin Dzulkifli; kabèh iku sawe- nèhing para wong sabar;1649 86 Sarta padha Ingsun lebokaké ing wilasa-Ningsun; sayekti dhè- wèké iku sawenèhing para wong tulus. Ar. pepe- teng 87 Lan Yunus,1650 nalikané lunga kalawan anawung bendu,1651 banjur nyana, manawa Ingsun ora bakal angrupekaké dhèwèké,1652 mulané ing sajroning prihatin1653 dhèwèké anguwuh, unjuké: Boten wonten sesembahan kajawi Tuwan, mahasuci Tuwan punika; saèstu kanca-kancanipun utawi kulawarganipun, tanpa mengku teges, bilih para kanca lan kulawarga wau sami kagesangaken malih saking èwonipun para titiyang ingkang sampun pejah. Kula aturi mirsani 2144, 2145 tuwin 2146, ing ngriku katerangaken, bilih Kanjeng Nabi Ayyub kempal kaliyan kulawarganipun tuwin para mitranipun sasampuning panjenenganipun tindakan ngantos tebih, tur nandhang rekaos mawarni-warni. 1649. Asma Dhu-l-kifl ingkang kasebutaken ing ngriki, punika, tegesipun wantah tiyang ingkang angsal panduman sapérangan nanging sampun nyekapi (Rgh). Para mufassirin sami béda-béda ing pamanggih anggènipun mastani panjenenganipun wau, cocogipun kaliyan salah satunggaling nabi-nabi ingkang kasebut ing Bébel, wonten ingkang mastani bilih panjenenganipun punika Kanjeng Nabi Zakariya, Ilyas lan wonten ingkang mastani Kanjeng Nabi Yusya' (Rz). Rodwell nyebutaken, awawaton "Travels of Niebuhr," bilih titiyang Arab mastani Nabi Khizkiyal punika Kifl. Dados panginten bilih Dhulkifl punika Nabi Khizkiyal, punika langkung maton. Nabi punika namung kasebutaken sapisan malih, inggih punika ing 38: 48, nanging boten prabéda lan ing ngriki, ing ngriku inggih boten mawi kasebutaken lalampahanipun. 1650. Dhunnun punika asmanipun sanès Kanjeng Nabi Yunus, inggih punika nabi ingkang kasebutaken ing 6: 87; 10: 98, tuwin ing 37: 139. Dhunnun, punika wantahipun ateges kang anduwéni iwak, sarta paparab saminipun punika, inggih punika jawinipun: mitraning iwak, punika kasebutaken wonten ing 68: 48. Déné paparabipun Kanjeng Nabi Yunus punika, kapirid saking lalampahan nalika panjenenganipun dipun saut ing ulam, ingkang kateranganipun kasebutaken ing 2123. 1651. Kitab Quran babar pisan boten amulangaken, bilih Kanjeng Nabi Yunus bendu dhateng Gusti Allah. Sampun terang bilih ingkang dipun bendoni punika umatipun, margi saking anggènipun sami ambeguguk (Rz). Mirsanana ugi 2121. 1652. punika miturut para mufassirin sami kaliyan jawinipun ora pisan-pisan Ingsun bakal angrupekaké dhèwèké; makaten ugi inggih kados makaten punika anggènipun negesi para paramèng-basa dhateng tembung Kula aturi mirsani LL, ing ngriku nyebutaken wawaton sawatawis kathah. 1653. Punika tegesipun babaya utawi rekaosipun wonten ing saganten (M-LL). Mila rekaos punika kasanépakaken kaliyan pepeteng, awit samangsa tiyang punika wonten ing dalem rekaos, boten prabéda lan manawi wonten ing pepeteng, muk-mukan boten sumerep margi.
894 Para Nabi Juz XVII kawula punika sawenèhipun para ingkang adamel pituna ing badan- ipun piyambak.1654 88 Tumuli Ingsun anyembadani ing dhèwèké sarta ngentasaké dhèwèké saka ing prihatin, lan kaya mangkono anggon Ingsun anylametaké para wong angèstu. 89 Lan Zakariya, nalikané ngu- wuh marang Pangérané: Pangéran kawula! mugi kawula sampun Tuwan ijèn kémawon; saèstu Tuwan punika saé-saénipun para ingkang sami maris.1655 togaken 90 Tumuli Ingsun anyembadani marang dhèwèké sarta Ingsun pari- ngi Yahya, apa déné dhèwèké rabi- né Ingsun dadèkaké bisa becik;1656 sayekti dhèwèké iku padha agan- cang-gancangan ing panggawé becik, sarta padha anyunyuwun marang Ingsun kalawan pangarep- arep lan kalawan wedi; apa déné padha konjem marang Ingsun. Ut. rûh a. 653 (wong wadon) kang rumeksa kasuciané;1657 tumuli ing jeroné Ingsun tiyup wewedharing sabdaa saka Ingsun, sarta dhèwèké lan anaké lanang Ingsun dadèkaké tandha tumrap sakèhing bangsa. 91 Lan 1654. Panyuwunipun Kanjeng Nabi Yunus punika saged suka gagambaran dhateng kula sami candraning watekipun manusa samangsa nemahi rekaos. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih manusa punika tansah andadosaken awakipun piyambak nandhang pituna. Nugrahaning Pangéran, ingkang ngentasaken piyambakipun. "Kawula" ing ngriku mengku teges "manusa." Déné tembung "dzulm," miturut sawenèh ngulami, tegesipun ingkang sakawit nuqsh (MF, TA), jawinipun: adamel nandhang pituna utawi karusakan (LL). 1655. Inggih punika, tiyang ingkang lastantun gesang mangka tiyang sanès-sanèsipun sampun sami pejah. 1656. Bisa becik punika tegesipun saged nglahiraken anak, awit garwanipun Kanjeng Nabi Zakariya punika kakinten manawi gabug. 1657. Dhawuh punika boten wonten ingkang mangandikakaken bab "kalahiraken kalayan mulus suci ing dosa" (kados piwulangipun Nasrani Katolik, ingkang amastani, bilih sadaya manusa sami
Surat 21 Titiyang tulus amaris bumi Ut. umatira 92 Sayekti, iki agamanira agama (mung) sawiji, iki Pangéranira; mulané padha angab- dia marang Ingsun.1658 lan ingsun 93 Lan dhèwèké padha medhot prakarané antarané golongané; kabèh bakal padha bali marang Ingsun. RUKU' 7 Para titiyang tulus sami badhé amaris bumi 94. Ganjaranipun tiyang tulus. 95. Tiyang pejah boten badhé gesang malih. 96-100. Ya'juj lan Ma'juj sarta para ingkang sami anasaraken ing sanès sami badhé dipun pidana. 101-105. Para tiyang tulus sami badhé amaris bumi. 106. Kanjeng Nabi Suci punika kautus, minangka wilasa tumrap sadaya bangsa. 107-112. Para ingkang sami milawani badhé tampi pancasaning pangadilan. 94 Mulané sapa sing anglakoni panggawé becik sarta dhèwèké iku wong angèstu, lah ora bakal disilep lakuné, lan sayekti, (iku) Ingsun tulisi tumrap dhèwèké. 95 Lan wis tan kena ora, tumrap kutha kang Ingsun lebur, sayekti dhèwèké ora bakal padha bali.1659 kadunungan dosa asal utawi dosa warisan, kajawi Siti Maryam piyambak, ingkang miyosipun murni-mulus tan kalepetan ing dosa. Pan.). Rumeksa ing kasuciané, inggih punika tegesipun ingkang punika boten kok mengku teges boten ngéngingaken kempalipun sajati tembung jaler lan èstri ingkang sesémahan kalayan apsah. 1658. Ing sadaya jaman lan ing sadaya nagari, piwulang ingkang mangka tatales dhadhasaring sadaya agami ingkang kawulangaken déning para andika nabi, punika sami kémawon sarta namung wonten warni satunggal, inggih punika: Gusti Allah punika Gustinipun sadaya samukawis, sarta ngemungaken Panjenenganipun Pribadi ingkang kedah dipun sembah. Tembung ummah punika kénging dipun tegesi ummat, kénging dipun tegesi agami (Rgh). Tembung ummah ingkang ateges agami wau ugi dipun agem wonten ing Quran Suci, kadosta ing 43: 22, malah kapara teges punika teges ingkang sekawit, ingkang mengku kajeng margi utawi enering panindak sarta ugi ateges agami (LL). Tatales dhadhasaring agaminipun para nabi punika namung satunggal lan sami kémawon, dados para andika nabi piyambak, punika sampun awujud umat satunggal. 1659. Tembung qaryah, utawi kutha ing ngriki, punika tegesipun: wonging kutha. Déné haram tegesipun: wâjib, ing basa Jawi inggih wajib, perlu, kedah. Miturut Kasâi, I'Ab negesi tembung punika, nanging ingkang radi éwah sakedhik ungelipun, inggih kados makaten wau. Minangka kanggé tuladha kanggé ngiyataken teges wau, panjenenganipun mawi nyebutaken kidunganipun Abdu-r-Rahman bin Jumanah, inggih punika satunggaling juru-kidung nalika jaman Jahiliyah, ingkang ungelipun makaten: Lah ing ngriku terang tembung haram punika sami kaliyan tembung wajib (Rz). Ayat punika medharaken kasunyatan ageng, inggih punika: bilih tiyang ingkang sampun sami kaicipaken ing pejah, punika boten badhé dipun tuwin Ibnu Majah ngriwayataken hadits wangsulaken malih dhateng donya punika. Nisai 895
896 Para Nabi Juz XVII a. 1523 Ut. digawé angalahaké (jagad) Ut. diucul- aké 96 Dalasan nganti1660 nalikané Ya'juj lan Ma'juja diwenangi sarta bakal padha sumebar saka sarupa- ning panggonan kang dhuwur.1661 97 Sarta janji kang nyata bakal wis caket, lah ing kono mripat- mripaté para kang padha kafir padha maleleng: O, cilaka aku iki, temen aku iki biyèn padha ana ing sajroning léna tumrap prakara iki, malah aku iki biyèn padha atindak dudu. 98 Sayekti, sira kabèh lan apa kang padha sira sesembah saliyané Allah, iku urub-urubing naraka; sira bakal padha tumeka mrono. 99 Lamun ta iku sesembahan, amasthi ora bakal padha tumeka mrono sarta kabèh bakal padha ana ing kono olèhé manggon. ing kono bagéané bakal padha menggèh-menggèh sarta ana ing kono ora bakal padha ngrungu.1662 100 Ana pangandikanipun Kanjeng Nabi, ingkang suraosipun makaten: Jabir, anakipun jaler Abdullah, dipun paringi sumerep déning Kanjeng Nabi, bilih Abdullah, bapakipun, ingkang pejah sahid nalika tumut peperangan nglawan mengsah-mengsahipun Islam, nalika kadangu déning Gusti Allah Ta'ala punapa ingkang dipun péngini sanget unjukipun kepéngin wangsul dhateng ngalam donya sarta lajeng pejah malih karana nglabuhi yakti; nanging piyambakipun lajeng nampèni dhawuh wangsulan, bilih ingkang makaten punika boten saged tumindak, awit "sabda iku wus kawijil saka Sariraningsun, yèn sayekti iku ora bakal padha bali." Lah ukara ingkang wekasan punika terang manawi wekasaning dhawuh ing ayat punika. Awit saking punika dados, manawi ayat punika kacundhukaken kaliyan hadits wau, saged suka pancasan ingkang gumathok, bilih boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang sampun pejah, wangsul gesang dhateng ngalam donya punika. Makaten ugi ayat punika inggih anedahaken, bilih satunggaling umat ingkang dipun lebur, punika boten ngadeg malih. 1660. Ayat ingkang sampun, isi dhawuh ingkang nyegah tiyang ingkang sampun pejah wangsul gesang malih dhateng ngalam donya, utawi umat-umat ingkang sampun kalebur jumeneng malih. Déné ayat punika anedahaken, bilih dalasan Ya'juj lan Ma'juj pisan, nadyan saged angsal kemenangan ageng wonten ing donya punika, meksa inggih badhé teluk dhateng angger-angger punika. Kateranganipun tembung hatta ingkang ateges dalasan, kula aturi mirsani LL, ingkang nyebutaken Mgh. 1661. Punika anedahaken, bilih badhé dhateng masakalanipun Ya'juj lan Ma'juj menang ing saindhenging bawana. Déné sumebar saking sarupaning panggènan ingkang inggil, punika tegesipun nyepeng sarupaning pangkat ingkang mikantuki saha ingkang minulya. 1662. Sinten ingkang nalikanipun wonten ing donya ngriki boten purun mirengaken piwulangipun yakti, ing gesang sasampuning pejah, badhé tinangèkaken kalayan nandhang budheg.
Surat 21 Titiyang tulus amaris bumi 101 Sayekti, para kang wus padha andhingini olèh becik saka Ingsun, iku bakal diedohaké saka ing kono;1663 102 Ora bakal padha ngrungu sarta lamat-lamating bakal padha manggon ana ing panggonan kang dadi kapéngi- naning jiwa-jiwané.1664 swarané, Ar. dinten ijengandika 103 Lalakon gedhé banget kang anggigirisi ora bakal anusahaké dhèwèké sarta malaikat bakal padha anemoni dhèwèké: Punika dinten, ingkang sampun kajanjèk- aken ing ijengandika. 104 Ing dinané Ingsun bakal langit kaya panggu- anggulung lungé lunthungan tumrap tutulisan; iku bakal Ingsun bangun manèh kaya déné anggon Ingsun amur- wani tumitah sakawit; sawijining ubaya kang tetep ingatasé Ingsun; sayekti Ingsun bakal nindakaké iku.1665 1663. Ayat punika nulak kalayan keras pamanggih ingkang lepat, ingkang mastani, bilih nadyan tiyang tulus pisan, mesthi mawi nyemplung naraka rumiyin. Lah ing ngriki kadhawuhaken, bilih para titiyang tulus wau badhé tinebihaken saking ngriku, ngantos suwantenipun naraka ingkang lamat-lamat boten kepireng déning piyambakipun. 1664. Nugraha ingkang dipun pingini sanget déning jiwanipun para tulus, inggih punika sasambetan kaliyan Pangéran. Milanipun inggih ing dalem nugraha punika badhé gesangipun para tiyang wau bénjing wonten ing akhirat. 1665. Langit kagulung tuwin titah anyar katitahaken, punika nyasmitani pambangunan ingkang sampurna, ingkang badhé kalampahan wonten ing tanah Arab déning ayahan ingkang kaampil déning Kanjeng Nabi. Pambangunan wau pambangunan ingkang sakalangkung ageng, ngantos prasasat bumi langit sami éwah sadaya. Bangsa ingkang remen peperangan sami bangsa piyambak, ingkang mahanani wontenipun reretu saha reresah ingkang boten wonten telas-telasipun wonten ing nagari, malik grembyang dados bangsa ingkang manunggil, jumedhul kalayan ambekta kamenangan lan papadhang. Gagasan ingkang asor kados ingkang dumunung wonten ing laré alit, tuwin gugon-tuhon panasaran yasanipun para tukang-pethèk, dhukun-préwangan saha para manembah-lintang, punapa déné penembah-brahala ingkang ngasoraken kudrat dumadosipun manusa piyambak, sirna atanpa tilas, ingkang wonten ngemungaken sumarah ingkang ambabarpisani dhateng karsanipun Pangéran saha sasambetan kaliyan Tukipun ingkang sajati sawarnining kasucian. Katerangan makaten wau dipun kiyataken déning ayat sambetipun. 897
898 Para Nabi Juz XVII temen wus Ingsun tulis ing dalem Kitab ing sawusing pépéling, yèn bumi, iku kang bakal maris kawula-Ningsun para wong kang tulus.1666 105 Lan sayekti, 106 Sayekti, ing sajeroné iki, iku sawijining ayahan marang wong kang padha angabdi (marang Ingsun). 107 Lan anggon-Ingsun angutus ing sira liya kajaba minangka wilasa tumrap sakèhing bangsa.1667 iku ora 108 Calathua: Mung sabda ka- wedharaké marang aku, manawa sesembahanmu iku Sesembahan sawiji; lah apa kowé padha gelem sumarah? 1666. Sampun marambah-rambah Quran memèngeti para kafir, bilih agami Islam mesthi badhé menang wonten ing tanah Arab, tuwin para kawula ingkang tulus ingkang sami nandhang panganiaya punika, ing satunggaling wekdal mesthi badhé nyepeng tanah Arab. Dhawuh punika ugi mengku piweca, bilih Tanah Suci mesthi badhé kadarbé ing para Muslimin. Piweca punika katuhonan wahananipun nalika jamanipun Khalifah 'Umar. Kula aturi mirsani Zabur 37: 29. 1667. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih dhawuh punika wigatos mangandikakaken pengrengkuh ingkang kaliyan sih-wilasa, ingkang katumrapaken dhateng para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi. Suprandéné suraosipun ingkang sajati dhawuh punika mangandikakaken, bilih rawuhipun Kanjeng Nabi, punika boten namung dados wilasa tumrap bangsa Arab kémawon, inggih punika déné sampun andadosaken bangsa Arab wau dados bangsa ingkang onjo wonten ing donya, nanging ugi dados wilasa tumrap manusa sadaya. Malah menggah ing sajatos-jatosipun, piwulangipun Quran punika boten namung maédahi pendhèrèkipun Islam kémawon, nanging dalasan para ingkang taksih milawani piwulangipun Islam inggih angsal paédah, awit nadyan sami milawani, piyambakipun sami nganggé piwulangipun Islam ingkang adiluhung kathah sanget. Dalasan bangsa-bangsa ing tanah Eropah, punika inggih badhé kacihna bilih anggènipun manggih kabegjan ageng, punika margi saking anggènipun sami nindakaken tatales-tatalesipun Islam. Kajawi punika, mila agami Islam dados wilasa tumrap sadaya bangsa, awit Islam punika sampun mangsulaken dhateng donya punika sawarnining piwulang ingkang mahanani ing kaluhuran saha kaagunganipun manusa, ingkang ing donya babar pisan boten wonten kakantunanipun nalika jaman sadèrèngipun agami Islam rawuh, sarta margi agami Islam punika nyirnakaken pangandel gugon-tuhon tuwin piwulang sanès-sanèsipun ingkang ngasoraken manusa. Dhawuh pangandika punika anetepaken kaliyan cetha, ing kaluhuranipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad angungkuli nabi sanès-sanèsipun ing jagad. Awit sadhéngah nabi ing sadèrènging panjenenganipun, punika kautusipun minangka wilasa tumrap satunggaling umat ingkang tartamtu, nanging Kanjeng Nabi Muhammad kautusipun minangka wilasa tumrap dhateng saindhenging bawana. Lumantar panjenenganipun, sadaya umat ing bumi badhé binarkahan. Sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih pepeteng andhedhet lilimengan ingkang nyrambahi ing saindhenging jagad nalika jaman sadèrènging miyosipun Kanjeng Nabi Muhammad, punika sirna sami sanalika déning rawuhing panjenengaipun, sarta papadhang lan kawruh, sami tutwingking Islam.
Surat 21 Titiyang tulus amaris bumi 109 Déné manawa dhèwèké pa- dha maléngos, banjur calathua: Anggonku awèh pépéling marang kowé kalawan sabener-beneré, lan aku ora weruh apa wis cedhak apa isih adoh barang kang diancamaké marang kowé iku: 110 Sayekti Panjenengané iku angudanèni pangucap kang kalair sarta Panjenengané angudanèni apa kang kosidhem: 111 Apa déné aku ora weruh, manawa-manawa iku minangka coba tumrap kowé lan pasadhiyan tumeka sawatara mangsa. 112 Calathuné: Dhuh pangéran kawula! mugi Tuwan mancasi kalayan yakti; sarta Pangéranku iku Ingkang-Mahamurah, Ingkang- Disuwuni-pitulung anulak saba- rang kang koanggo anyifati (Pan- jenengané). ____________ 899
SURAT 22 AL-HAJJ (Haji) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (10 ruku', 78 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pancasan. Ruku' 2. Kayakinan dhateng pitulungipun Pangéran. Ruku' 3. Para mukmin badhé unggul. Ruku' 4. Padaleman Suci. Ruku' 5. Kurban. Ruku' 6. Para mukmin dipun idini perang. Ruku' 7. Panglawan dhateng Kanjeng Nabi Suci. Ruku' 8. Para susatya badhé katetepaken wonten ing bumi. Ruku' 9. Wilasanipun Pangéran ing dalem anggèn-Ipun angasta manusa. Ruku' 10. Panembah-pangéran-kathah badhé dipun rungkad. Namanipun tuwin gathukaning suraosipun Punika surat ingkang kaping nem tumrap golongan Makkiyah ingkang angka tiga. Surat ingkang sampun mangandikakaken menangipun yakti ingkang wekasan ing saumumipun, surat punika mangandikakaken mligi menangipun yakti ingkang kagelaraken déning Kanjeng Nabi Suci ing Makkah; panjenenganipun tinundhung saking Makkah, sarta kitha punika kadhawuhaken kalayan cetha wonten ing ngriki bilih calon badhé dados punjeripun titiyang Muslimin, para ingkang sami ziyarah haji saking saindhenging jagad badhé nglempak wonten ing ngriku. Ing ngriki ugi para Muslimin dipun idini perang karana rumeksa Padaleman Suci, ingkang menggah ing sajatos-jatosipun rumeksa kamardikanipun sadaya agami. Sababipun déné surat punika winastan Haji, jalaran pranatan ngibadah haji ingkang asalipun kaundhangaken déning Kanjeng Nabi Ibrahim, punika ing sapunika dipun ambali déning Kanjeng Nabi sarta kaundhangaken dhateng saindhenging jagad, sampun boten winatesan namung ing tanah Arab thok. Lastantunipun pranatan haji, punika sajatosipun dados tandhayekti lastantunipun Islam, awit saking punika maksudipun ingkang sajati undhang-undhang bab haji punika ngundhangaken kamenanganipun Islam. Ingkang kawarsitakaken Urut-urutaning dhawuh ing dalem surat punika kacetha wonten ing pratélan pathinipun surat punika. Ing wekasaning surat ingkang sampun, para titiyang tulus dipun paringi janji bilih badhé sami maris bumi. Punika mengku teges leburipun titiyang ingkang ing sapunikanipun nguwaosi para tulus wau, milanipun wonten ing ayat-ayatipun surat punika ingkang wiwitan para titiyang wau sami dipun paringi pèpènget bilih pancasan sampun celak sarta leburipun wau anggigirisi sanget. Ruku' ingkang kaping kalih andhawuhaken kalayan tetembungan ingkang cetha tuwin ceplos, bilih pitulungipun Pangéran dhateng Kanjeng Nabi punika sampun genah, déné mila dhawuh wau kawiyos kalayan antep ceplos, punika margi ing wekdal wau Kanjeng Nabi sakalangkung déning apes kawontenanipun, pangrencana awon sampun karakit kalayan mateng atharik-tharik lumawan panjenenganipun, sarta sampun mèh ngungsi nebihi mengsah-mengsahipun. Ruku' candhakipun panjenenganipun andhawuhaken kenceng kamenanganipun para mukminin, ingkang ing sapunikanipun sami lumajeng ngungsi kalih-kalih lan tiga-tiga karana anyingkiri panganiayaning mengsahipun ingkang wengis lan remen atindak niaya. Kamenanganipun kaum Muslimin punika mengku teges ugi bedhahipun Makkah,
Surat 22 Haji awit tanpa punjer ruhani punika, kamenanganipun boten sampurna, awit saking punika mila ruku' ingkang kaping sakawan lajeng mangandikakaken bab Padaleman Suci tuwin bab ziyarah haji mriku. Bab ingkang ugi sasambetan kaliyan prakawis wau, inggih punika bab kurban, karembag wonten ing ruku' candhakipun, sarta pangurbananipun titiyang Muslimin piyambak, ingkang ing sapunika kadhawuhaken, ingih punika ngurbanaken jiwa raganipun karana yakti, kapangandikakaken wonten ing ruku' ingkang kaping nem, inggih punika ingkang lajeng dados pupucuking rembag bab prakawis perang. Panglawan dhateng Kanjeng Nabi Suci kasebutaken wonten ing ruku' ingkang kaping pitu, déné ruku' ingkang kaping wolu nyebutaken kalayan cetha bilih para angèstu badhé katetepaken wonten ing bumi manawi sami purun kurban ageng-agengan. Nanging garapipun Allah punika nadyan dhateng para mengsahing yakti kalayan wilasa, awit saking punika mila ing sawatawis wekdal siksanipun dipun sumenèkaken. Bab punika kapangandikakaken wonten ing ruku' ingkang kaping sanga, ingkang ugi anedahaken bilih namung béda ing pangandel punika boten murugaken angsal pidana wonten ing donya punika. Ruku' ingkang kaping sadasa, inggih punika ruku' ingkang pungkasan piyambak, ngringkes dhawuh sadaya sarana anedahaken bilih panembah-brahala punika ing wasananipun mesthi badhé dipun rungkad dalah saoyod-oyodipun pisan. Titimangsa tumurunipun Nadyan sadaya ngulami angakeni bilih sabagéan ageng surat punika kadhawuhaken ing Makkah, éwadéné tumrap sawenèh ayat-ayatipun wonten ingkang mastani bilih tumurunipun punika wonten ing Madinah, I'Ab kagungan pamanggih bilih ayat 19-22 punika kagolong wahyu Madaniyah (AH), déné ayat-ayat sanèsipun ing surat punika sadaya kaanggep wahyu Makkiyah. Nanging pamanggihipun I'Ab bab wekdal saha panggènan tumurunipun ayat-ayat wau boten adhadhasar katerangan ingkang saking babad, nanging sajatos-jatosipun tuwuh saking panyuraosipun dhateng ayat-ayat wau. Panjenenganipun kagungan pamanggih bilih dhawuh: iki rong golongan kang padha babantahan ing dalem prakara Pangérané punika ingkang dipun karsakaken dhawuh golongan kakalih ing Badar; nanging ungeling dhawuh ingkang asli anedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punika para tiyang mukmin lan para tiyang kafir umumipun; ayat-ayat wau mangandikakaken wadyabala kakalih ingkang campuh perang sarta inggih boten wonten ingkang anedahaken bilih ayat-ayat wau mangandikakaken golongan kakalih ingkang ababantahan prakawis agami. Kosokwangsulipun, ayat-ayat wau mathuk dipun suraos kados ingkang sampun katerangaken ing nginggil. Langkung-langkung malih saupami ayat-ayat punika boten kasebutaken ing ngriku, mesthi ambibrahaken lalajenganipun bab ingkang karembag. Wiwitaning dhawuh ing ayat 18 mangandikakaken kalayan terang golongan kakalih, para kafir lan para angèstu; ing ayat 18 ngriku golonganing tiyang warni kalih wau kasebutaken makaten: sapisan tiyang ingkang manut miturut ing Allah, kaping kalih tiyang ingkang kedahipun angsal siksa; golongan ingkang angka kalih punika kapangandikakaken ing ayat 19-22, ing ngriku katerangaken kalayan cetha siksanipun; wondéné golongan ingkang sapisan kapangandikakaken ing ayat 23, 24. Dados awit saking punika ayat 19-22 punika tumurunipun mesthi sareng kaliyan ayat-ayat tunggilipun wau, sarta anggènipun asli wahyu Makkiyah, punika sampun genah tanpa wonten semang-semangipun malih. Tuwan Rodwell sampun cetha lepat anggènipun anggolongaken surat punika wonten ing éwonipun wahyu Madaniyah akhir; sarta piyambakipun inggih klèntu sanget manawi gadhah panganggep bilih surat punika kalebet ingkang angka 107 tumrap urut-urutaning tumurunipun wahyu. Tuwan Muir anggolongaken surat punika wonten ing telas-telasaning surat-surat Makkiyah jaman ingkang kaping gangsal; pasaksèn saking jawi lan saking nglebet (mirid suraosipun), anedahaken bilih pamanggihipun wau leres. Pamanggih ingkang mastani ayat 26-41, ingkang mangandikakaken bab ngibadah haji, kagolong Madaniyah, punika pamanggih ingkang tanpa waton. Nanging tumrap ayat 39-41, prayogi kula aturaken pisan, bilih nadyan ayat-ayat wau mangandikakaken idin perang, nanging punika boten lajeng kénging kanggé masthèkaken bilih tumurunipun wonten ing Madinah, dupèh ing Makkah boten naté wonten perang. Rembagipun ingkang panjang bab prakawis punika mirsanana 1697. Pantes dipun pèngeti bilih sumpah prasetya-nipun para titiyang Madinah ingkang ngrasuk Islam, ing 'Aqabah, nalika sadèrèngipun Kanjeng Nabi hijrah, punika isi janji prasetya bilih sami badhé perang ambélani Kanjeng Nabi. Sumpah prasetya ingkang makaten punika mesthi boten dipun wontenaken, manawi wahyu ingkang ngidini perang karana rumeksa dhiri punika dèrèng katurunaken dhateng Kanjeng Nabi. Bab prakawis ayat 58, 59, mirsanana 1705, déné prakawis ayat 67, boten kacetha watonipun winastan wahyu Madaniyah punika. 901
902 Haji Juz XVII RUKU' 1 Pancasan 1, 2. Pancasan anggigirisi. 3, 4. Para tiyang ingkang sami angemohi. 5-7. Titiyang pejah sami badhé dipun tangèkaken. 8-10. Asor wonten ing donya minangka cacala siksa ing akhirat. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 É, para manusa! dipadha (pidananing) prayitna marang Pangéranira; gonjang- ganjinging1668 "wayahé" iku sawi- jining barang kang anggiggirisi.1669 sayekti 1668. Tembung zalzalah punika aslinipun ateges gonjang-ganjing (I'Ab, Rz), mila punika tegesipun lindhu. Nanging kanggénipun tembung punika ingkang kalayan mengku suraos sanèsipun malih, punika wiyar sanget tebanipun. Asalipun zalzala punika ateges: andadèkaké ing dhèwèké dumunung ana ing kaanan worsuh (LL). Ukara punika mengku teges: dhèwèké teka kalawan anggawa unta, kang digiring kalawan sarosa (TA). Sarta miturut TA wau ugi punika ateges: kaum iku nyalèwèng saka dadalan sing bener sarta atiné padha katiyupan ing wedi. Pantes pinèngetan, kanggènipun tembung punika mligi kanggé nembungaken kawonipun mengsah, mengku suraos manahipun sami katiyupan ing ajrih. Kadosta ing 33: 11 wonten tembungipun ingkang kados makaten wau, makaten ugi ing dalem donganipun Kanjeng Nabi, nalika sadaya pancer Arab sami sekuton sumedya numpes umat Islam ing Madinah ingkang sakedhik cacah- ipunpunika, wonten ukaranipun ingkang mungel makaten ingkang jawinipun: Dhuh Gusti Allah! mugi Paduka ambibaraken wadyabala ingkang sami kerig lampit ngempal dados satunggal punika lan mugi Paduka andadosaken kawontenanipun para titiyang wau mutawatosi tumrap piyambakipun (TA-LL). Utawi tembung zalzilhum wau kénging kula tegesi: mugi Paduka tiyupaken giris dhateng manah-manahipun (IAs). Miturut Ibnu Anbari tembung punika ateges: Rasa giris ngenani kaum iku (LL). Tembung zalâzil (inggih punika jama-ipun tembung zalzalah, dados sanès kok jama'-ipun tembung mufrad ingkang boten kasumerepan, kados déné pamanggihipun LL, punika kalayan cetha dipun tegesi: rekaos, cobi, kasusahan (TA-LL). Dados zalzalatu-s-sâ'ah, boten sanès kajawi mengku teges giris utawi kasusahaning sa'até (wayahé). Kados makaten punika ugi salah satunggaling teges ingkang dipun anggé déning AH. 1669. Ing Quran Suci, tembung As-sa'ah utawi "wayahé" punika boten mesthi mengku teges: dinten pancasan (dinten kiyamat). Asring kémawon tembung wau mengku teges wanci dhumawahing pancasan ing gesang sapunika-punika ugi, inggih punika wekdal nalikanipun pidana ingkang kaancamaken, dhumawah saèstu dhateng satunggaling kaum. Sarta inggih teges punika sajakipun teges ingkang dipun agem wonten ing ngriki, awit ayat sambetipun anggambaraken kawontenan ingkang anggigirisi wau kalayan tetembungan ingkang namung mathuk kanggé wonten ing gesang sapunika, jalaran ing dinten pancasan (dinten kiyamat) makaten sampun boten wonten tiyang èstri ngandhut lan boten wonten tiyang èstri nesepi. Sawenèh wonten ingkang anggadhahi pamanggih, bilih gonjang- ganjinging bumi ingkang anggigirisi punika minangka pratandhaning pancasan ageng sampun celak; nanging nadyan makatena pisan, saged namung mengku teges babaya ageng ingkang anggigirisi kadosta perang ageng.
Surat 22 Pancasan 2 Ing dinané sira andeleng iku, sarupané wong wadon kang nusoni bakal bingung aninggal susonané, lan sarupané wong wadon kang ngandhut angruntuhaké kandhu- tané, lan sira bakal andeleng wong- wong padha mendem, lan (saja- tiné) ora padha mendem, ananging siksaning Allah iku keras. 3 Lan sawenèhing wong ana kang kalawan tanpa kawruh ama- doni prakara Allah sarta manut sarupaning sétan kang milawa- ni.1670 4 Tumrap dhèwèké wis tinulis, sapa sing apawong-mitra karo dhèwèké, lah iku masthi bakal tinuntun sinasaraké sarta bakal marang siksa geni murub. 5 É, para manusa! manawa sira padha ana ing sajroning semang- semang prakara "tangi",1671 lah (weruha) yèn sayekti Ingsun wus andadèkaké sira saka ing lebu,1672 1670. Karsanipun dhawuh punika saged tumuju dhateng Abu Jahl utawi Nadlar bin Hars, nanging ugi saged tumuju dhateng sadhéngah tiyang ingkang ngetrepi kalayan katrangan punika. Kados déné ingkang asring sanget kasebutaken ing Quran Suci, sétan ing ngriki, sétan ingkang awujud manusa (Rz). 1671. Wonten ing Quran Suci, tembung ba'ts (tangi) punika kagemipun kalayan mengku teges warni tiga, inggih punika: (1) tanginipun tiyang pejah dados gesang malih miturut awon saéning pandamelipun bénjing ing dinten pancasan, inggih punika dinten cumethanipun sayektos sadaya kanyataan ruhani; (2) tanginipun titiyang ingkang pejah ruhaniyahipun margi kagesangaken déning para nabi; tuwin (3) jumenengipun para nabi-nabi ingkang kajumenengaken déning Allah supados nuntun para manusa. Déné tembung ba'ts ingkang kasebut wonten ing ngriki punika, saged mengku teges warni tiga wau sadaya, inggih punika maiben ing wontenipun dinten kiyamat, utawi maiben bilih Allah pranyata sampun anjumenengaken satunggaling nabi (inggih punika Kanjeng Nabi Muhammad), utawi maiben anggènipun Kanjeng Nabi nangèkaken piyambakipun ngantos dados gesang malih ruhaniyahipun. Déné hujjah (bukti) ingkang kasebut ing ayat ngriki lan ing ayat sambetipun, punika sami cocogipun kanggé warni tiga wau sadaya, nanging ingkang langkung katengen, kanggé tandhayaktining gesangipun malih tiyang ingkang pejah ruhaniyahipun. 1672. Dhawuh punika saged kanggé anerangaken, punapa tegesipun Adam, utawi manusa, katitahaken saking lebu, kados déné ingkang asring kasebutaken ing Quran Suci punika. Awit ing wiwitaning dhawuh punika, ingkang katuju ing dhawuh sadaya manusa, salajengipun lajeng katungka ing dhawuh ingkang mangandikakaken, bilih piyambakipun (manusa) punika sadaya kémawon sami 903
904 Haji Juz XVII Ar. didadèk- aké mati Ar. marang apesing umur banjur saka ing wijining urip, tu- muli saka ing getih kenthel, banjur saka ing daging saereb, dumadi kalawan ganep sarta dumadi kala- wan ora ganep, amurih Ingsun bisa anerangaké (iku) marang sira;1673 lan Ingsun angenggonaké ana ing sakarsa-Ningsun talanakan tumeka mangsa kang tinamtu, tumuli sira Ingsun lahiraké dadi babayi, tumuli amurih tumekaning lan sawenèhira ana diwasanira; kang mati, tuwin sawenèhira ana kang binalikaké dadi pikun,1674 nganti ora weruh apa-apa kang mauné wis weruh; lan manéh sira andeleng bumi gundhul angenthak- enthak, ananging bareng Ingsun wis anurunaké banyu mrono, iku banjur obah lan malembung sarta anukulaké sawarnaning tutuwuhan kang éndah-éndah.1675 apa iku lan amarga Ingkang-Mahayakti, Panjenengané iku anguripaké para wong mati sarta amarga Panje- nengané iku marang samubarang kawasa. 6 Iku, amarga Allah saking lebu tumitahipun. Lah, rèhning ing ngriki punika sampun terang, bilih boten ateges badaning manusa punika rimbagan saking lempung, mila ingkang makaten punika lajeng nuwuhaken pupuntoning pamanggih, bilih dhawuh ingkang nyebutaken Adam utawi manusa katitahaken saking lebu, punika namung mengku teges mratélakaken asoring asalipun, utawi namung mengku teges bilih sadaya ingkang asipat gesang punika asal kamulanipun tuwuh saking siti. ing ngriki kapangandikakaken dados babakaling tumitahipun manusa, punika tegesipun tataran warni-warni ingkang mesthi dipun alami déning sadhéngah jabang bayi anaking manusa. Déné maksudipun kanggé anedahaken, kados punapa asoripun asal kamulaning manusa ing sakawit punika. Utawi ugi saged mengku suraos mangandikakaken tataraning gesang warni-warni, ingkang sampun dipun alami déning manusa, nalika piyambakipun tumuwuh lajeng saya majeng-majeng ngantos dumugi tataran ingkang sampurna ing samangké punika. Dhawuh punika ugi wigatos dhawuh anggatosaken dhateng bab tumuwuh saha mindhak majenging gesang ruhaninipun manusa. 1673. Babakalan warni-warni ingkang 1674. utawi apesing umur, punika tegesipun pikun lan jempo (Rz). 1675. Bumi ébah lan melembung, punika tegesipun ébah lan melembung margi anuwuhaken tutuwahan. Kula aturi nocogaken kaliyan 41: 39 sarta mirsanana 2210. Déné gagambaran punika mengku suraos ngèngetaken, bilih wahyu punika kawasa anggesangaken manah ingkang pejah, boten
Surat 22 Kayakinan ing pitulungipun Allah 7 Lan amarga "wayahé" iku bakal tumeka, iki ora ana semangé; iku bakal tuwin amarga Allah anangèkaké para kang ana ing kubur.1676 8 Lan sawenèhing wong ana kang kalawan tanpa kawruh ama- doni prakara Allah, tuwin tanpa tuntunan sarta tanpa kitab kang madhangi, 9 Maléngos kalawan gumen- dhungé,1677 amurih dhèwèké bisa anasaraké (ing liyan) saka dadalan- ing Allah; bagéané ana ing donya asor, lan ing dina kiyamat bakal Ingsun kon ngrasakaké siksa kang anggesengaké. 10 Iki amarga saka panggawé- ning tanganira kang dhingin- dhingin, lan amarga Allah iku ora pisan-pisan atindak dudu marang para kawula. RUKU' 2 Kayakinan dhateng pitulungipun Pangéran 11-13. Para ingkang tipis ing piandel. 14-16. Kanjeng Nabi Suci badhé tinulungan. 17. Bédaning piandel badhé dipun pancasi ing akhirat. 18__22. Para ingkang ngemohi badhé dipun pidana kalayan asor lan susah. prabéda kados déné jawah saged anggesangaken siti ingkang pejah. Ayat candhakipun anyethakaken bab prakawis punika: Amarga Panjenengané iku anguripaké para wong mati sarta amarga Panjenengané iku marang samubarang kawasa. Kula aturi mirsani ugi katrangan candhakipun. 1676. Manawi badhé mangertosi punapa tegesipun para kang ana ing kubur punika, kacocogna kaliyan 35: 22: "Sayekti Allah iku agawé krunguné sapa sing dikarsakaké, lan ora bisa sira agawé krunguné sapa-sapa sing ana ing kubur." Dados tegesipun: nadyan tiyang ingkang katingalipun sampun boten kénging dipun dandosi malih, inggih badhé dipun damel purun nampèni yakti déning Gusti Allah. 1677. Tembung punika wantahipun ateges: nglempit, ngikal, utawi nginger lambungipun ('Ithf tegesipun péranganing badanipun tiyang wiwit sirah dumugi cethik ingkang kaprenah ing iring). Nanging tetembungan makaten wau dipun anggé wonten ing kalam ngibarat kalayan mengku teges: atindak gumedhé (LL) utawi mlèngos (Rgh), I'Ab negesi tembung wau: gumendhung, Ibnu Juraij negesi: nyimpang saking yakti (AH). 905
906 Haji Juz XVII Ar. (adegé ) ana ing pèpèrèng 11 Lan sawenèhing wong ana kang anggoné angabdi ing Allah kalawan minggrang-minggring,1678 dadi, manawa becik tumiba ing awaké, lan manawa dhèwèké kataman coba, ambalikaké rainé; dhèwèké kapi- tunan donya lan akhirat; mangkono iku kapitunan kang tétéla. iku dadi maremé, 12 Dhèwèké anguwuh saliyané Allah barang kang ora bisa mitunani marang awaké lan ora bisa makolèhi; mangkono iku sasar kang adoh. 13 Dhèwèké anguwuh marang kang luwih cepak anggoné mitu- nani tinimbang anggoné makolèhi; temen ala pangayoman iki lan temen ala kanca iki. Ar. ngisoré 14 Sayekti Allah bakal angle- bokaké patamanan para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili; sayekti Allah iku anindakaké apa kang dadi karsa-Né. 15 Sapa sing nyana yèn Allah ora bakal mitulungi dhèwèké ing dalem donya lah kajaba munggaha menyang langit lan akhirat; 1678. Tembung (ingkang tegesipun wantah ing pepèrèng) punika dipun tegesi ngantos warni-warni, nanging buntasing panyuraos sadaya wau sami kémawon suraosipun. LL nyebutaken teges-teges wau sawatawis kathah. Sawenèh tegesipun: ngadeg saking katebihan ing atasipun bab prakawis agami, tur kalayan gojag-gajeg, ngantos kados déné tiyang ingkang wonten ing tembinging pabarisanipun wadyabala, manawi sakinten badhé angsal kamenangan lan angsal jarahan, sami teteg lan tatag, nanging manawi sakinten boten kados makaten, lajeng leres tilar glanggang acolong playu (Kf, Bd). Utawi ateges: anggènipun ngabdi ing Allah kalayan semang-semang utawi minggrang-minggring, margi boten teteg kados déné lekasipun tiyang ingkang ngadeg wonten ing pepèrènging redi (Q, Zj). Utawi ateges: anggènipun ngabdi ing Allah namung ing dalem kawontenan sawarni, inggih punika samangsa pinuju kaombèran (S, Q). Teges punika sadaya anedahaken lekasipun tiyang ingkang miyar-miyur, inggih punika tansah sawega nilar agaminipun samangsa wonten sababipun, inggih sabab punapa kémawon.
Surat 22 Kayakinan ing pitulungipun Allah Ut. angukur dhadhung langitan Ut. mati anggantung kalawan sadhéngah sarana, tumuli konen medhot, banjur konen ande- leng, apa upayané panglawané bakal ambirat apa kang anda- dèkaké muring-muringé.1679 iku anggon-Ingsun iku, minangka bukti-bukti kang pratéla, lan déné Allah iku anuntun sapa kang dadi karsa-Né. 16 Lan kaya mangkono anurunaké a. 103 17 Sayekti para kang padha angèstu, lan para kang padha Yahudi sarta Sabiina tuwin para Nasrani sarta Majusi, apa déné para kang nyakuthokaké (sadéngah kalawan Allah) - sayekti, ing dina kiyamat Allah bakal amancasi antarané dhèwèké; sayekti Allah iku marang samubarang anek- sèni.1680 1679. Dhawuh punika nyeling-serepaken manawi klèntu anggènipun nyuraos dlamir-ipun hu ing tembung yanshurahu, ingkang leresipun wangsul dhateng Kanjeng Nabi Suci. Pakèwed ingkang angka kalih, inggih punika muf'ul(lésan-)ipun tembung yaqtha' (medhot), ingkang leresipun kedah kasuraos 'pitulungipun Pangéran" ingkang tansah kadhawuhaken dhateng para mengsah mesthi badhé kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci, sanajan ta para mengsah wau sami angetog kadibyan anggènipun badhé milawani pitulunging Pangéran wau. Bab prakawis punika katerangaken kalayan cetha wéla-wéla déning wekasaning dhawuh ing ayat punika. Piweca-piweca badhé kamenanganipun yakti ingkang wekasan, tuwin badhé rawuhipun pitulunging Pangéran dhateng Kanjeng Nabi, punika sampun kaundhangaken rambah-rambah wonten ing Quran Suci, sarta para kafir sami muring jalaran saking punika. Para titiyang wau sami kadhawuhan, bilih pitulunging Pangéran punika mesthi badhé rawuh, sarta piyambakipun mesthi badhé sami angetog rékadayanipun anggènipun badhé milawani punika, ngantos upami sageda piyambakipun mesthi badhé sumengka ing ngawiat sarta lajeng medhoti pitulung saking langit utawi pitulunging Pangéran wau, sampun ngantos dumugi ing Kanjeng Nabi. Utawi saged ugi tegesipun punika kados déné ingkang kapratélakaken wonten ing margin. Inggih punika, bilih para mengsah wau badhé ngumbar kanepson utawi muring-muringipun ngantos ing sakatog-katogipun sarta ngantos supé purwaduksina tan kénging pinekak malih, suprandéné tangèh lamun piyambakipun yèn sageda ngandheg-andhegi rawuhing pitulungipun Pangéran. Dados tegesipun panyuraos wau sadaya, bilih pitulunging Pangéran ingkang kajanjèkaken dhateng Kanjeng Nabi, punika boten kénging boten mesthi badhé rawuh saèstu, sanajan dipun pilawanana di kados punapa, utawi sanajan badhé sapinten genging cuwanipun para mengsah. 1680. Punika mengku suraos, bilih béda-bédaning pangandelipun agami, punika boten murugaken kapidana wonten ing gesang samangké punika, wangsul badhé dipun pancasi bénjing wonten ing dinten pancasan. Déné ingkang murugaké ngangsalaken pidana wonten ing gesang samangké punika, punika tindakipun adamel risak para ingkang sami milawani sumiyaripun yakti. 907
908 Haji Juz XVII 18 Apa sira ora weruh, yèn Allah iku, (kabèh) padha sumungkem ing Panjenengané: Sapa-sapa kang ana ing langit lan sapa-sapa kang ana ing bumi, apa déné srengéngé lan rembulan lan lintang-lintang tuwin gunung-gunung sarta wit-witan lan sato kéwan sarta wong-wong akèh; sarta akèh kang siksa iku perlu ingatasé dhèwèké; lan sapa kang diasorakee déning Allah, lah ora ana wong kang bisa agawé mulya marang dhéwèké; sayekti Allah iku anindakaké apa sakarsa-Né.b1681 b. 978 Ar. dibe- dhahi Ut. dipoto- ngi saka 19 Iki rong golongan1682 kang padha babantahan ing dalem prakara Pangérané; Mulané para kang padha ngafiri padha olèh sandhangan kang bakalé geni; banyu umob digrujukaké ing sirah- sirahé. 20 Iki dianggo anglebur apa kang ana ing jeroning wetengé apa déné kulit(-é). 21 Sarta padha olèh gitik wesi.1683 22 Saben kapéngin arep padha metu saka ing kono, saka susah,1684 dibalèkaké menyang jeroné manèh, sarta padha angrasakaké siksa kang anggesengaké. 1681. Ayat punika mengku piweca ingkang terang gamblang, bilih ing wasananipun para mengsah mesthi badhé pasrah bongkokan wonten ing ngarsanipun Kanjeng Nabi. 1682. Golongan kakalih ingkang sami babantahan, punika para angèstu lan para kafir. Kedah dipun pèngeti bilih memengsahanipun golongan kakalih, ingkang pasulayanipun ing sakawit namung wonten ing dalem prakawis Pangéranipun, ing sapunikanipun santun salaga dados prakawis ageng, sarta badhé nasibipun golongan kakalih wau, bénjing manawi peperangan, sampun kawecakaken kalayan cetha. Tumrap para kafir kasebutaken wonten ing ayat 19-22, déné tumrap para mukminin kasebutaken wonten ing ayat 23-25. 1683. Gitik wesi tegesipun kawon. TA nerangaken: jawinipun: qama' (inggih punika witing tembung ingkang lajeng karimbag dados maqma', jawinipun gitik) punika ateges ngawonaken lan nelukaken. 1684. (saka susah), punika dados badal-ipun tembung minha; dados mengku suraos
Surat 22 Para mukmin badhé unggul RUKU' 3 Para mukmin badhé unggul 23, 24. Para angèstu badhé dipun ganjar kamenangan. 25. Masjid suci badhé dados gadhahanipun. Ar. ngisoré 23 Sayekti Allah bakal ang- lebokaké para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik marang patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili; ana ing kono bakal padha dipapaèsi gelang emas lan sandhangané ana ing kono sarwa sutra.1685 lan mutiara, 24 Sarta padha dituntun marang pangucap kang angresepaké tuwin padha dituntun marang dadalané Ingkang-Pinuji. 25 Sayekti, para kang padha kafir sarta angéngokaké (manusa) saka dadalaning Allah lan Masjid Ingsun gawé Suci, kang wus tumrap sakèhing manusa, (tumrap) wongé ing kono lan tumrap kang neneka,1686 sapa sing nedya malèn- cèng kalawan atindak dudu ana ing Ingsun kon kono, ngrasakaké siksa kang nglarani. iku bakal anggenahaken kawontenanipun siksa ing ayat ngriki lan ayat ingkang sampun. Kasusahan tansah badhé sami angrembaka sarta ambesmi jiwanipun ngantos kados anglebur piyambakipun. 1685. Ing ngriki punika mengku sasmita bilih karajan-karajan ageng ing sacelakipun badhé dipun telukaken déning para Muslimin, sarta bandhanipun karajan-karajan wau badhé dipun dadosaken darbèkipun titiyang Arab. Lalampahan ing ngandhap punika, ingkang dipun sebutaken déning Baihaqi, kénging kanggé titikan ingkang anedahaken, bilih para sahabatipun Kanjeng Nabi nyuraos piweca- piweca punika kados ing nginggil wau: Agemipun binggel Sang Kisra, nata ing Persi, kabekta dhateng ngarsanipun Bagénda 'Umar; panjenenganipun lajeng nganggèkaken binggel-binggel wau dhateng Suraqah bin Malik; panjenenganipun lajeng mangalembana dhateng Pangéran Ingkang-Mahaluhur. Déné sababipun mila Suraqah dipun enggèni binggel-binggel wau déning Bagéndha 'Umar, punika ugi katerangaken déning Imam Baihaqi wau, wonten ing hadits sanès. Miturut hadits wau, Kanjeng Nabi naté ngandika dhateng Suraqah makaten: "Kapriyé pangrasamu manawa kowé nganggo gelangé sang Kisra?' ("Khashâisu-l-Kubra," jilid II, kaca 113, kaecap ing Hyderabad, Deccan). 1686. Utawi 'âkif punika saged mengku teges ingkang dudunung ing Makkah, déné bâd, ingkang sami dudunung wonten ing saganten wedi. Utawi tembung kakalih wau, ingkang satunggal saged mengku teges tiyang ingkang ajeg-ajegan manggèn wonten ing ngriku, satunggalipun ateges tiyang 909
910 Haji Juz XVII RUKU' 4 Padaleman Suci 26. Nabi Ibrahim angresiki Padaleman Suci. 27. Hajji kaundhangaken. 28-33. Pangaji-aji dhateng Padaleman Suci sarta Kasawijènipun Allah. a. 1356 26 Lan nalikané Ingsun nuding papaning Padaleman Suci marang Ibrahim, kalawan angandika:a Aja anyakuthokaké apa-apa kalawan Ingsun, sarta sira anucènana Pada- leman-Ingsun tumrap para kang padha angideri lan para kang angadeg salat tuwin tumunduk lan sumungkem. 27 Lan angundangna haji ma- rang para manusa;1687 bakal padha tumeka marang sira kalawan luma- ku dharat sarta kalawan nunggang sadhéngah unta kuru kang padha tumeka saka sadhéngah dadalan kang adoh,1688 ingkang namung kala-kala anggènipun dhateng wonten ing ngriku. Para titiyang kafir, ingkang nalika ing wekdal punika nguwaosi Masjid Suci, sami ngawisi titiyang Muslimin nganggé Masjid Suci wau. Lah para titiyang wau sami kadhawuhan, bilih kawontenan ingkang kados makaten punika mesthi boten lastantun ing salaminipun, awit Masjid Suci wau kedah dipun bikak tumrap sadaya tiyang ingkang sami jiyarah mrika sarta ingkang makaten punika namung saged kalampahan manawi para Muslimin ingkang nguwaosi Masjid Suci wau. 1687. Dhawuh punika katujokaken dhateng Kanjeng Nabi Suci, sarta mengku piweca agung, ingkang mecakaken bilih nagari Makkah badhé dados punjer nglempakipun para titiyang ingkang sami ngibadah haji. Kaagunganipun piweca punika saya katingal adiluhung malih, manawi dipun èngeti bilih anggènipun kaundhangaken piweca wau duk ing kalanipun Kanjeng Nabi Suci kakéndhangaken saking Makkah déning para mengsah-mengsahipun, ingkang lajeng sami miyambaki nguwaosi nagari ngriku. Nalika jamanipun piweca punika, Kanjeng Nabi tuwin para pandhèrèkipun kaawisan boten kénging lumebet ing Masjid Suci, kados déné ingkang kasebutaken kalayan terang wonten ing ayat 25. Lah inggih ing salebetipun dumunung wonten ing kawontenan, nalika nagari Makkah sajak tangèh lamun dados punjeripun kaum Muslimin wau, sarta nalika kaum Muslimin piyambak kaancam ing babaya badhé katumpes ludhes wau, anggènipun kaundhangaken piweca ingkang adiluhung wau, tur kalayan tetembungan ingkang kinawasa, bilih Islam mesthi badhé mradini sadaya bangsa sarta nagari Makkah mesthi badhé dados pusering jagad, ingkang lastantun tansah dados luruganipun para ingkang sami jiyarah saking antawisipun sadaya bangsa. Tandhayakti saprakawis punika saèstu sampun cekap kanggé ambuktèkaken, bilih Kanjeng Nabi Suci punika pranyata kautus ing Pangéran, awit dèrèng naté wonten kawaskithaning manusa ingkang saged ngucapaken piweca ingkang adiluhung makaten wau nalikanipun dumunung wonten ing kawontenan ingkang apes kados makaten punika. 1688. Dlâmir, utawi unta ingkang kera, kasebutaken mligi wonten ing ngriki, punika kanggé anedahaken tebihing pinangkanipun para ingkang jiyarah haji mriku.
Surat 22 Padaleman Suci Ut. kinawe- ruhan 28 Supaya padha aneksènana pakolèhé tumrap marang dhèwèké sarta padha anebuta asmaning Allah ing dalem sawatara dina kang wus tinamtu atas barang pa- paringé Panjenengané ing dhèwèké kang arupa kéwan rajakaya; lah iku padha sira pangana lan padha sira ingokna wong kang sangsara, kasrakat.1689 29 Tumuli perlu padha anin- dakna cukur sarta reresik tuwin padha anetepana nadaré apa déné padha ngiderana Padaleman kang Kuna.1690 30 Kaya mangkono iku (kudu- né): lan sapa sing angèstokaké angger-anggering Allah, lah iku luwih becik tumrap dhèwèké ing ngarsaning Pangérané; lan raja- kaya iku diparengaké tumrapé sira, kajaba apa sing wis diwacakaké ingatasé sira; mulané padha ange- dohana leletheking brahala sarta pada angedohana pangucap goroh. 1689. Babagan bab kurban, punika prakawis ingkang rapet sanget sasambetanipun kaliyan ngibadah haji, awit sok tiyanga ingkang ngibadah haji mesthi kedah kurban mragat kèwan. Pandamel lahir, kurban mragat kèwan ing wekdal kados makaten wau, punika anedahaken punapa sababipun déné ngibadah haji kadadosaken salah satunggaling tatales dhadhasaripun agami Islam. Menggah ing sajatos-jatosipun, maksud ingkang kawengku wonten ing dalem tatanan warni kalih (haji lan kurban mragat kèwan) wau, wigatos mucal piwulang pangurbanan. Déné bab prakawis kurban mragat kèwan, punika karembag kalayan jalèntrèh wonten ing ruku' sambetipun. Ing ngriki namung perlu kapèngetan sakedhik, bilih ngibadah haji punika angedahaken sawarnining kasenenganipun raga dipun kurbanaken karana netepi undhang-undhangipun Allah. Lah inggih punika piwulang ingkang maujud ing tindak ingkang kawulangaken ing salebetipun haji, ingkang manawi tanpa punika, agami sayekti boten badhé saged gesang lan boten badhé saged mintonaken gesangipun. Hikmah utawi pigunanipun haji sanès-sanèsipun, kasebutaken ing ayat-ayat candhakipun. Prayogi katerangaken pisan, bilih pandamelipun para ingkang sami ngibadah haji wau, ugi ngumandhang wonten ing saindhenging jagad Islam, jalaran sadhéngah tiyang Muslimin ingkang kacekapan, inggih sami kurban mragat kèwan ing wekdal wau ugi, ingkang misuwuripun winastan dinten 'Idu-l-adlhâ. 1690. Ka'bah sinebat Padaleman kang Kuna, ing ngriki lan ing ayat 33, punika anedahaken bilih Padaleman wau sampun kina sanget wontenipun, ngantos ing saindhenging tanah Arab, Ka'bah wau misuwuripun sinebut Padaleman Kina, inggih punika kanggé nedahaken bilih wontenipun sampun wiwit jaman kinaning makina. Salajengipun kula aturi mirsani 170. 911
912 Haji Juz XVII 31 Tulus karana Allah, ora anya- kuthokaké sadhéngah kalawan Pan- jenengané; lan sapa sing anyaku- thokaké sadhéngah kalawan Allah, lah prasasat dhèwèké iku tiba saka ing dhuwur; tumuli disamber ing manuk utawa kabuncang ing angin tumeka panggonan kang adoh. Ut. ange- gungaké 32 Kaya mangkono iku (kudu- né): lan sapa sing angèstokaké pratandha-pratandhaning Allah, lah sayekti, iku amarga saka baktining ati. iku ana piguna tumekané tumrap marang sira mangsa kang tumuli panggonané anggoné kurban ana ing Padaleman kang Kuna. 33 Ing kono tinamtu; RUKU' 5 Kurban 34-37. Suraosing dhadhasaripun kurban. 38. Kurban jiwa punika perlu. 34 Lan tumrap siji-sijining umat Ingsun wus andadèkaké lakuning pangabekti, supaya padha anebuta asmaning Allah akarana barang paparingé Panjenengané marang dhèwèké kang arupa kéwan raja- kaya; iku lan Sesembahanira Sesembahan Kang Sawiji; mulané padha sumaraha marang Panjene- ngané sarta awèha warta bubungah marang para kang padha sumung- kem.1691 1691. Piwulang bab kurban, punika dipun anggé déning sadaya umat ing jagad, nadyan boten sami wujudipun. Boten prabéda lan tatalesing agami Islam sanès-sanèsipun ingkang dipun akeni ing sajagad, baku-bakuning kurban, punika wonten ing dalem Islam mengku teges ingkang langkung lebet malih. Pandamel lahir tetep dipun wonteni, kados duk ing kina; nanging punika sampun boten mengku teges kados piwulangipun sawenèh agami ing kina, kadosta karana kanggé nglilihaken Pangéranipun ingkang bendu, utawi karana minangka kanggé nebus dosa. Wangsul ing dalem Islam, kurban punika mengku teges pangurbananipun ingkang kurban piyambak; dados kurban makaten minangka pasemon, bilih
Surat 22 Kurban 35 (Marang) para kang padha geter atiné samangsa asmaning Allah sinebut, sarta para kang padha sabar marang barang kang angenani awaké, tuwin para kang padha anjumenengaké salat apa déné padha amèwèhaké barang pa- paring-Ingsun marang dhèwèké.1692 36 Lan manèhé unta, iku, tumrap marang sira, Ingsun dadèkaké tandha-tandhaning sawenèhing agamané Allah;1693 tumrap marang sira ing kono iku akèh beciké; mulané padha nebuta asmaning Allah tumrap (unta) iku nalikané ajèjèr-jèjèr; lan samangsané wis padha rubuh, lah iku padha sira pangana lan padha sira ingokna marang wong kacingkrangan kang piyambakipun tansah sawéga ngetohaken jiwanipun, manawi mila perlu, lan tansah sawéga angurbanaken sadaya samukawisipun ingkang dipun tresnani, makaten ugi pépénginanipun, karana kanggé nglabubi yakti. Lah inggih awit saking punika, mila dhawuh pangandika ingkang kanggé ambukani rembag bab kurban wau, lajeng kémawon katungka ing dhawuh, supados sami nyumarahaken badanipun dhateng Allah, tur ingkang kalayan ambabar pisani, awit Allah punika Pangéran Ingkang-Mahatunggal, inggih punika: Dhat ingkang ngemungaken Panjenenganipun pribadi, ingkang pantes dados enering katresnan jati lan dados tujuaning gesangipun tiyang ingkang sajatos. Ing salajengipun kula aturi mirsani katerangan ingkang badhé kawarsitakaken. 1692. Anggènipun mragat kéwan ingkang kanggé kurban, kedah asarana nebut asmanipun Allah. Ing ngriki para Muslimin dipun dhawuhi, bilih anggènipun nebut wau boten kok namung sa-nebut walaka, wangsul maksud ingkang sumimpen wonten ing ngriku, inggih punika: manahipun piyambak kedah geter, samangsa asma wau kasebut. Makaten ugi piyambakipun kedah tansah angèngeti: kèwan ingkang wonten ing panguwaosipun dipun kurbanaken, lah punapa malih awakipun piyambak, punika ugi perlu sanget angurbanaken nyawanipun wonten ing marginipun Allah, jalaran Gusti Allah makaten boten namung Gustinipun kémawon, nanging malah langkung saking punika, inggih punika Ingkang- Nitahaken piyambakipun lan ingkang Ngitik-itik piyambakipun, dados tikel matikel langkung sampurna anggènipun nguwaosi piyambakipun, katimbang anggèning piyambakipun nguwaosi kèwan- kèwan ingkang dipun kurbanaken wau. Awit saking punika mila ayat ingkang mangandikakaken kurban, punika lajeng kémawon katungka ing dhawuh, ingkang andhawuhaken, supados ing salebetipun nandhang cobi rekaos para angèstu tansah amintonaken kasabaranipun ingkang agung. Dados karsanipun agami Islam, kurban mragat kèwan, punika perlu mucal dhateng pandhèrèkipun, angurbanaken gesangipun piyambak kanggé nglabuhi yakti. 1693. Maksud ingkang kawengku wonten ing ngriki, sami kémawon kaliyan ingkang kawengku wonten ing ayat ingkang sampun. Ing ngriki kasebutaken, bilih unta ingkang kabekta dhateng Makkah déning para ingkang sami ngibadah haji perlu kanggé kurban punika namung tandha-tandhaning agaminipun Allah ingkang sajati, tur namung tandha-tandha lahir, inggih punika pratandha bilih agami wau agami sumarah ingkang kalayan ambabar pisani tuwin agami pangurbanan, pangurbananipun tiyang, angurbanaken sadaya barang gadhahanipun, dalasan nyawanipun pisan, wonten ing marginipun Allah. 913
914 Haji Juz XVII tuwin wong priman;1694 narima kaya mangkono anggon-Ingsun ambangun-turutaké iku marang sira, supaya sira padha atur panuwun. (unta) Ar. getihé (iya) ora Ut. tinari- ma ing Allah dagingé lan getihé, ananging kang iku bakti tumeka Panjenengané sira;1695 kaya kang mangkono anggoné Panjenengané ambangun-turutaké (unta) iku ma- rang sira, amurih sira padha angegungaké Allah, déning ang- goné Panjenengané wus anuntun sira ing dadalan bener; lan amar- tanana bungah para kang padha agawé becik (ing liyan). 37 Ora tumeka saka ing 38 Sayekti Allah iku ambéngkas (pialaning para kafir) saka para kang padha angèstu; sayekti Allah iku ora remen marang wong cidra, wong ora weruh ing panarima.1696 1694. Daging kéwan ingkang dipun kurbanaken, boten kénging dipun bebècèr ingkang kalayan atanpa guna, nanging kedah dipun anggé nyukani tedha dhateng tiyang fakir miskin. Dados, menggahing kabatosanipun, tiyang Islam punika angurbanaken nyawanipun kanggé ambélani yakti, déné menggah ing kalahiranipun, dipun èngetana, bilih tiyang Islam punika kedah nengenaken lalados ing kamanusan. Mendhem daginging kèwan pinten-pinten ingkang sami dipun kurbanaken wonten ing Makkah, ing wekdal haji, punika boten awawaton dhawuh Quran Suci utawi hadits Nabi. Daging wau saged dipun tanjakaken ingkang kalayan migunani. 1695. Ayat punika maringi karampungan kalayan gumathok, bilih kurban punika sanès pandamelipun lahir, nanging maksud ingkang lebet, ingkang sumimpen wonten ing kurban ngriku ingkang katarimah. Para ingkang sami gadhah panganggép, bilih agami Islam punika agami ingkang namung kebak upacara-upacara, mèngetana dhawuh ingkang terang gamblang punika. Kedah dipun èngeti ugi, bilih pangertosan nebus dosa, punika boten wonten babar pisan wonten ing dalem kurban cara Islam. Ingkang kadhawuhan kurban déning agami Islam punika para titiyang tulus. Bab punika kasasmitakaken wonten ing dhawuh ingkang mungel: kang tumeka Panjenengané iku bekti kang saka ing sira. 1696. Ingkang badhé dipun béngkas saking para angèstu punika piawonipun para kafir (Rz). Ayat punika mungkasi ruku' punika, sarta miwiti bab sanès malih, inggih punika bab perang wonten ing marginipun Allah, ingkang karembag kalayan jalèntrèh wonten ing ruku' sambetipun. Ingkang makaten punika saged suka papadhang bab prakawis sasambetanipun rembag warni kalih, langkung-langkung malih saged nuladhani, ayat-ayat ingkang sajakipun boten sasambetan babar pisan, punika jebul sambet rapet satunggal lan satunggalipun, awit kadhang-kadhang sasambetanipun wau lebet sanget, ngantos boten saged kacetha manawi namung dipun suraos cethèk-cethèkan kémawon. Tumrap ing ngriki, sasambetanipun wau makaten manawi tegesipun ingkang sajati kurban punika sampun kawarsitakaken,
Surat 22 Para mukmin dipun idini perang RUKU' 6 Para mukmin dipun idini perang 39. Perang anjagi diri punika dipun idini. 40, 41. Sedyaning perang anetepaken mardikaning agami. 42-46. Para bangsa-bangsa ing kina ingkang sami kalebur. 47, 48. Dhawahing siksa boten dipun gégé. (perang) diparingaké marang para kang padha diperangi, amarga padha dianiaya. lan sayekti Allah iku, prakara mitulungi dhè- wèké, temen kawasa;1697 39 Idin 40 Para kang padha ditundhung saka ing omahé kalawan ora bener, kajaba déning padha angucap: Pangéranku iku Allah. Lan lamun ora anaa pambéngkasing Allah marang manusa kang sawenèh déning sawenèhé, amasthi bakal lebur wihara-wihara lan gréja-gréja tuwin pasembahyangan-pasembah- yangan Yahudi apa déné masjid- masjid, kang ing kono iku asma- tiyang Islam mesthi kedah lajeng samapta nglahiraken dumugi ing tindak piwulangipun kurban wau. Awit saking punika mila lajeng dipun dhawuhi, bilih sampun mèh dumugi wahyaning masakalanipun piyambakipun badhé dipun kedahaken ngurbanaken nyawanipun kanggé ambélani yakti, ingkang tansah dipun angkah déning para mengsah murih sirnanipun. Dados, rembag bab prakawis perang karana nglabuhi yakti, punika sambetipun ingkang matis rembag bab prakawis kurban, minangka mewahi papadhang bab tegesipun kurban ingkang lebet saha minangka kanggé angedahaken, piwulang bab kurban punika katindakna dumugi ing tandang. 1697. Miturut hadits ingkang kénging pinitados, dhawuh punika palilah perang ingkang rumiyin piyambak kaparingaken dhateng para Muslimin. Boten wonten satunggal punapa ingkang nedahaken, bilih ayat punika boten katurunaken wonten ing Makkah. Kosokwangsulipun, ayat punika cetha wahyu ingkang tumurun ing Makkah, boten prabéda lan ayat sanès-sanèsipun ing surat punika. Sarta inggih margi saking wontenipun dhawuh punika, déné nalika bai'at (prasetya) ing 'Aqabah ingkang misuwur punika, Kanjeng Nabi Suci mundhut prasetyanipun utusan Madinah, kedah sami ambélani panjenenganipun lumawan para mengsah-mengsahipun, ingkang ngantos kados déné anggènipun sami ambélani anak-anakipun piyambak. Ungeling dhawuh ingkang ngidini perang wau anedahaken kalayan cetha, bilih peperangan punika ingkang miwiti fihak mengsah, inggih punika miwiti merangi para Muslimin; kaping kalihipun, anedahaken bilih para Muslimin sampun nandhang panganiaya ingkang sanget wonten ing tanganing para mengsahipun ingkang ambek siya. Makaten ugi dhawuh punika inggih anedahaken, bilih nalika idin perang wau kaparingaken, kawontenanipun para Muslimin sakalangkung déning ringkih, tandhanipun dipun paringi panglipur déning dhawuh punika, bilih Allah kawasa mitulungi piyambakipun. Dhawuhing ayat sambetipun ingkang mungel para kang padha ditundhung saka ing omahé, punika saged mengku teges hijrah dhateng Habasyah, utawi saged mengku teges bidhalan dhateng nagari Madinah ingkang kalayan sarenti sampun wiwit tumindhak boten let dangu kaliyan wontenipun bai'at ing 'Aqabah. 915
916 Haji Juz XVII ning Allah tansah sinebut-sebut; lan sayekti, Allah bakal mitulungi sapa-sapa kang mitulungi Panjene- ngané; sayekti Allah iku Prakosa, Kinawasa:1698 41 Para kang, manawa padha Ingsun anggonaké ana ing bumi, padha anjumenengaké salat lan awèh zakat sarta aparéntah marang kabecikan tuwin anyegah ing piala; lan kagunganing Allah wekasané sakèhing prakara. 42 Lan manawa dhèwèké padha ing lah angemohi sira, sadurungé dhèwèké iku, kaumé Nuh lan 'Ad sarta Tsamud (iya) angemohi (para nabi). temen, 43 Mangkono manèh kaumé Ibrahim lan kaumé Luth. Ar. asta 44 Sarta wong-wonging Madyan; lan manèh Musa (iya) diemohi, ananging Ingsun aparing sumené marang para wong kafir; tumuli padha Ingsun patrapi; lah kaya apa (bangeté) anggon-Ingsun ora rena! 1698. Para ingkang sok amastani bilih agami Islam punika agami "fanaticism" aliyas ta'ashshub muta-tuli, prayogi dipun èngetaken wonten ing ngriki, bilih kamardikan nglampahi agami, ingkang kajumenengaken déning Islam sèwu tigang atus taun kapengker, punika wonten ing antawisipun bangsa-bangsa ingkang sakalangkung majeng saha momot, dèrèng naté wonten ingkang ngungkuli. Malah kapara kathah kémawon bangsa-bangsa Nasrani ingkang sampun majeng, kalajeng-lajeng boten anyepengi tatales ingkang adiluhung punika. Pantes dipun pèngeti, bilih gesangipun tiyang Muslimin punika kedahipun boten namung dipun kurbanaken kanggé ngèndeli panganiaya ingkang kadhawahaken dhateng piyambakipun déning mengsah-mengsahipun tuwin kanggé rumeksa masjid-masjidipun piyambak kémawon, nanging ugi dipun kurbanaken kanggé rumeksa gréja-gréja, pasembayangan-pasembayangan Yahudi, aosipun kanggé anjumenengaken kamardikan nglampahi agami ingkang sampurna. Masjid-masjid, punika sanajan papan langkung kathah katimbang papan pasembayangan sanès-sanèsipun, suprandéné bubuhanipun kareksa dhumawah sasampunipun gréja- gréja tuwin pasembayangan-pasembayangan Yahudi. Lah samanten sikepipun ingkang momot agami Islam dhateng agami-agami sanès. Cobi, punapa wonten pandhirining agami sanèsipun malih ingkang mulangaken piwulang ingkang adiluhung makaten wau? Utawi punapa ing kitab sucinipun agami sanès-sanèsipun wonten piwulangipun satunggal kémawon, ingkang maréntahaken pandhèrèkipun ngurbanaken nyawanipun kanggé rurneksa papan pasembayanganipun agami sanès? Kalayan temen-temen para Muslimin manut miturut dhateng piwulang punika, sarta saben sénapatining tansah kanggé anebut asmanipun Allah tuwin wihara-wihara - ingkang cekak
Surat 22 Panglawan dhateng Kanjeng Nabi 45 Lah wis pira baé kèhé kutha kang wus Ingsun lebur déning anggoné padha atindak dudu, iku banjur padha rubuh payoné, lan (wis pira baé kèhé) sumber, kang ditinggal ngalenthar, apa déné gedhung kang dhuwur. 46 Lah apa ta dhèwèké padha ora lelana ing bumi, dadi banjur padha duwé ati dianggo manger- tèni, utawa kuping dianggo ngru- rungu? Amarga sajatiné ora wuta si mripat, ananging sing wuta si ati sing ana ing sajroning dhadha.1699 47 Lan dhèwèké padha anjaluk marang sira anggégé siksa, lan ora bakal Allah iku anulayani janji-Né, lan sayekti, sadina mungguhing Allah iku kaya sèwu taun miturut pangétungmu.1699A Ar. asta 48 Lan wus pira baé kèhé kutha kang wus Ingsun paringi sumené, kang mangka padha atindak dudu; tumuli padha Ingsun patrapi, lan marang Ingsun bali iku. RUKU' 7 Panglawan dhateng Kanjeng Nabi Suci 49-54. Panglawan badhé sirna. 55-57. Dinten putusan. 49 Calathua: É, para manusa! aku iki mung juru-pépéling kang terang tumrap marang sira. wadyabala mesthi sami maréntahaken ngaosi sawarnining griya pasembayangan, malah kalebet ugi wihara-wiharanipun para pandhita, dalah ingkang sami ngenggèni. 1699. Pratélan ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika saged suka pasaksèn ingkang ambabar pisani, bilih sasakit-sasakit ingkang sok kapangandikakaken ing Quran Suci, punika sanès sasakiting badan wadhag, nanging sasakit-sasakit ruhani. Kathah bab ingkang peteng-peteng saged dipun wudhari kalayan gampil, manawi bab prakawis punika dipun èngeti. 1699A. Sajakipun ingkang dipun pangandikakaken Quran ing ngriki punika pidananipun para mengsahing yakti ingkang badhé dhateng ing tembé-wingking. Titiyang ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika titiyang ingkang sampun kaumbar milawani kamajenganipun Islam ngantos sèwu taun. 917
918 Haji Juz XVII 50 Wondéné para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, iku bakal padha olèh panga- pura sarta rijeki kang minulya. 51 Lan para kang padha ambudi- timbalan- daya angalang-alangi timbalan-Ingsun, iku bakal padha dadi wong-wonging geni mu- rub.1700 52 Lan ora pisan Ingsun angutus sawijining utusan utawa nabi, ing sadurungira, kajaba, samangsa dhèwèké duwé pangèsti, masthi sétan niyupaken godha panggodha marang pangèstiné, ananging Allah anyirnakaké apa kang di-tiyupaké déning sétan iku; tumuli Allah anetepaké timbalan-timbalan-É, lan Allah iku Udani, Wicaksa- na.1701 1700. Ukara ingkang kula jarwani ambudi-daya angalang-alangi timbalan-timbalan-Ingsun, punika ingkang mungel makaten punika sami kaliyan tetembungan Pérangan ingkang wiwitan ukara ingkang manawi miturut LL ateges: aku ambudi-daya ing dalem prakarané sawijining wong karana arep ambeneraké utawa ambubrah iku. Pérangan ingkang angka kalih ukara wau: mu'âdizîn, tegesipun merangi lan rnilawani (para nabi lan pandhèrèk-pandhèrèkipun) murih boten saged (nindakaken dhawuhipun Allah). Waton-watonipun kula aturi mirsani LL. 1701. Dodongèngan ingkang sok dipun anggé nerangaken maksudipun ayat punika, dora sarta babar pisan boten wonten watonipun. Dodongèngan ingkang nyariyosaken bilih Kanjeng Nabi mumuji brahala-brahala sarta tumut angakeni pangawaos saha wewenangipun brahala wau dados juru pantawis, punika lugu cariyos ngayawara damel-damelan blaka. Bab prakawis punika katerangaken wonten ing 2382. Ing ngriki cekap kula wewahi katerangan sakedhik, bilih sadaya para mufassir ingkang jadhug- jadhug, mesthi sami nulak dodongèngan wau. Kadosta Rz nerangaken makaten: Déné para titiyang ingkang neja tliti lan leres sami nerangaken bilih dodongèngan punika dora (boten nyata) tuwin lugu namung damel-damelan. Bd ugi nerangaken ingkang makaten wau suraosipun. Tembungipun dhawuh Quran punika, boten mengku teges, lan boten saged dipun tegesi, bilih samangsa satunggaling nabi maosaken wahyu ingkang katampi, sétan lajeng nglebetaken ungelipun piyambak dhateng pamaosipun nabi wau. Kajawi sampun terang doranipun dodongèngan wau, kula sami saged nyatakaken bilih Quran piyambak boten angakeni wontenipun panggodha ingkang kados makaten wau. Minangka tuladha ing 72: 26-28, ingkang tumurunipun sadèrènging tumurunipun surat punika, wonten pratélan ingkang terang gamblang, bilih wasitanipun Pangéran punika tumurunipun kalayan suci-murni: "Panjenengané ora amedharake wadi-Né marang sapa baé, kajaba marang wong kang pinilih kadadèkaké utusan; awit satemené Panjenengané anglakokaké juru-anjaga ana ing sangarepé lan ana ing saburiné dhèwèké, murih Panjenengané uningaa yèn dhèwèké pranyata wis padha anekakaké wasitané Pangérané." Langkung-langkung malih, saèstu boten memper sanget manawi lalampahan Kanjeng Nabi nganggep juru-pantawis dhateng brahala, saweg kasebutaken ing Quran
Surat 22 Panglawan dhateng Kanjeng Nabi 53 Supaya apa kang ditiupaké iku Panjenengané déning sétan andadosaké coba tumrap para kang ing sajroning atiné ana lalarané sarta kang padha atos atiné;1702 lan sayekti wong kang padha atindak dudu iku temen dumunung ing pandaga kang abanget,1703 Ar. adoh nalika sampun let wolung taun kaliyan kalampahanipun, mangka punika lalampahan ingkang wigatos. Sadaya kalangan angakeni, bilih surat An-Najm (surat ingkang kaping 53), ingkang kaanggep nyebutaken éwahing piwulangipun Kanjeng Nabi wau punika anggènipun katurunaken nalika kirang langkung ing taun ingkang kaping gangsal sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng dados utusan. Wondéné péranganing surat ingkang saweg karembag punika, anggènipun katurunaken nalika Kanjeng Nabi ngajengaken badhé linggar saking Makkah. Sadangunipun wekdal wau, wahyu ingkang katurunaken sampun langkung saking sapalihing Quran, boten wonten satunggal-tunggala ingkang nyebutaken lalampahan kados déné dodongèngan wau, mangka tanpa wonten perlunipun lajeng dipun sebutaken wonten ing surat ingkang pancènipun boten perlu anyebutaken bab punika, lah punika kémawon sampun cekap kanggé anggorohaken bantahanipun tiyang sajinis tuwan Muir, ingkang kenceng amastani bilih ingkang dipun karsakaken wonten ing ayat ngriki punika dodongèngan wau. Pantes ugi dipun pèngeti, bilih ungeling pratélan punika mengku suraos ing saumumipun; milanipun (manawi kapara nyata dhawuh punika mengku karsa nyebutaken dodongèngan wau), kedahipun saben nabi lan sadhéngah rasul mesthi inggih sampun naté ngalami kacampuran panggodhaning sétan wahyunipun. Nanging panyuraos ingkang kados makaten punika kedah dipun lepataken, jalaran kajawi boten wonten dhawuh satunggal kémawon ing Quran Suci ingkang kénging dipun cungulaken kanggé angiyataken panyuraos wau, ugi jalaran babad anggorohaken punika. Déné pasaksèn ing dalem Islam piyambak ingkang ambuktèkaken doranipun dodongèngan wau, kula aturi mirsani katerangan 2382. Manawi makaten, lah lajeng punapa suraosipun dhawuh wau? Tamannâ, punika manawi manut ahli basa sadaya kémawon, ateges kapéngin. Miturut TA, tamannî ateges kapéngin anggayuh samukawis ingkang dipun senengi déning tiyang. Lah, prakawis ingkang dipun senengi sadhéngah nabi, punika anjumenengaken Kasawijènipun Pangéran wonten ing donya punika tuwin anjumenengaken yakti ingkang kawahyokaken dhateng panjenenganipun. Lah inggih pépénginanipun sadhéngah nabi punika, ingkang dipun goragodha déning sétan. Déné sétan ing ngriki boten sanès kajawi inggih para benggoling mengsahipun para nabi wau. Lekasipun sétan, angojok-ojoki manusa, utawi kados déné ingkang kasebut ing ngriki: anggodha ing manusa, murih samia milawani nabinipun tuwin milawani ing sumebaripun yakti. Maksudipun ingkang sajati dhawuh punika inggih makaten wau, sarta bab punika sampun kacethakaken piyambak déning suraosing dhawuh ing nginggil lan ing ngandhapipun, ingkang ngrembag jumenengipun yakti saha kapénginipun para mengsahing yakti badhé nyirnakaken punika. Kula aturi mirsani ayat sadèrèngipun, ingkang anglepataken para titiyang ingkang sami merangi lan milawani Kanjeng Nabi, murih panjenenganipun boten saged anjumenengaken yakti wonten ing donya. Boten prabéda lan ingkang asring kadhawuhaken kalayan terang wonten ing surat punika saha ing panggènan sanès-sanèsipun ing dalem Quran, wonten ing dhawuh candhakipun kadhawuhaken, bilih upayanipun para mengsah mesthi badhé wuk atanpa dados sarta yakti mesthi badhé jumeneng ing donya. 1702. Lekasipun sétan anggènipun milawani Kanjeng Nabi, punika dados cobi tumrap para titiyang ingkang ringkih manahipun, inggih punika margi boten kiyat nandhang panganiayaning mengsahipun ingkang sanget, lajeng wangsul dhateng kafir. 1703. Dipun pèngetana, bilih wonten ing pungkasaning dhawuh, sétan punika kagentosan para ingkang sami atindak dédé (dzâlimîn), déné itqa' utawi godha, kagentosan pandaga. Ingkang makaten punika anedahaken, bilih panggodhaning sétan, punika boten sanès kajawi inggih pandaganipun para mengsah yakti, awit punika godha dhateng manahipun para mengsahipun Kanjeng Nabi. 919
920 Haji Juz XVII 54 Lan supaya para kang padha kasinungan kawruh weruha, yèn sayekti iku kasunyatan saka ing Pangéranira, temahan iku dhèwèké bakal padha angèstu, sarta atiné bakal padha tumunduk mrono; lan sayekti, Allah iku Panuntuné para kang padha angèstu, marang dada- lan bener. 55 Lan para kang padha kafir ora uwis-uwis olèhé dumunung ing kamamangan iku, nganti titimangsané tumeka ma- rang dhèwèké kalawan dumrojog utawa tekaning siksané dina kang angleburaké marang dhèwèké.1704 ing prakara 56 Karaton iku, ing dina iku, kagunganing Allah: Panjenengané bakal mancasi antarané dhèwèké; déné para kang padha angèstu lan anglakoni panggawé becik, iku padha ana ing patamanan nugraha. 57 Lan para kang padha kafir sarta angemohi timbalan- timbalan-Ingsun, lah iku bagéané siksa kang angasoraké. ing RUKU' 8 Para susatya badhé katetepaken wonten ing bumi 58-61. Para ingkang kaaniaya badhé tinulungan. 62. Allah punika Ingkang- Mahayakti. 63, 64. Wewedharing sabda punika andadosaken gesang. 1704. Tembung 'aqîm, punika manawi kanggé nembungaken talanakan, ateges gabug. Manawi ingkang boten saged nguwohaken (TA-LL); milanipun 1704. Tembung 'aqîm, punika manawi kanggé nembungaken talanakan, ateges gabug. Manawi ingkang boten saged nguwohaken (TA-LL); milanipun ing 51: 41 punika lajeng ateges angin pangrusak, sarta ing ngriki ateges dina kang ngleburaké, liripun: dinten ingkang boten ambekta kasaénan punapa-punapa. Ayat punika, makaten ugi ayat kakalih sambetipun, punika kajawi nerangaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang saha kinawasa, piweca bab jumenengipun yakti - awit inggih punika karatoning Allah - sarta leburing panguwaosipun piawon.
Surat 22 Para susatya katetepaken ing bumi 58 Lan para kang padha ngili ing dadalaning Allah,1705 banjur pina- tènan utawi mati, Allah bakal angrijekèni dhèwèké kalawan rije- ki kang becik, lan sayekti Allah iku temen becik-beciké Kang awèh rijeki. 59 Amasthi Panjenengané bakal anglebokaké dhèwèké marang enggon lumebu kang anyenengaké dhèwèké; lan sayekti, Allah iku temen Udani, Momot. Ar. anungka a. 45 60 (Masthi bakal) mangkono; sapa kang nandukaké wawales kalawan satimbangé (piala) kang ditandukaké marang dhèwèké sar- taa dhèwèké iku ditindhes, amasthi Allah bakal amitulungi dhèwèké; sayekti Allah iku temen Amu- wung, Aparamarta.1706 61 Mangkono iku amarga Allah iku anglebokaké wengi ing raina lan anglebokaké raina ing wengi, lan déné Allah iku Amiyarsa, Amariksani.1707 1705. Margi saking wontenipun tembung hâjaru (padha ngili) ing ayat punika, punika boten teka lajeng anedahaken bilih ayat punika boten katurunaken ing Makkah. Awit nalika taun ingkang kaping gangsal ing sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng dados utusan, para mukminin inggih sampun sami hijrah utawi ngili dhateng nagari Habasyah. Langkung-langkung perlu dipun pèngeti, bilih tiyang ingkang kantun pijambak nilar nagari Makkah nalika hijrah ingkang kaping kalih wau, punika Kanjeng Nabi Suci, kaliyan Bagéndha Abu Bakar tuwin Bagéndha Ali. Pranyata panuntuning manusa ingkang sajati tur mahambek lila-legawa! Sadèrènging panjenenganipun piyambak linggar, ngentosi rumiyin bidhalipun para pandhèrèkipun ingkang setya, murih kareksa kawilujenganipun para titiyang wau. Sampun boten wonten semang- semangipun malih, saupami panjenenganipun linggar langkung rumiyin, nilar pandhèrèkipun wonten ing Makkah, mesthi sami nandhang nasib ingkang sakalangkung déning rekaos wonten ing tanganipun mengsah, ingkang sampun makantar-kantar nepsunipun. Déné dhawuh ingkang nyebutaken, bilih sawenèhipun wonten ingkang pinejahan ing sasampunipun sami ngili, punika terang manawi piweca. 1706. Ayat panika ngidini para Muslimin, ingkang sampun dangu dipun kaniaya lan dipun tindhes, midana para ingkang sami nganiaya dhateng piyambakipun, nanging ugi mrayogèkaken ngapunten lan muwung, sarana anyebutaken sifatipun Pangéran kakalih wonten ing pungkasaning dhawuh ing ayat punika. 1707. Cetha bilih gilir-gumantosing rinten lan dalu ing ngriki punika mengku piweca badhé lumintiripun nasib kabegjan, ingkang sampun kasasmitakaken wonten ing ayat ingkang sampun, awit 921
922 Haji Juz XVII 62 Mangkono iku amarga Allah iku Ingkang-Mahayakti, wondéné apa kang padha disusuwuni saliya- né Panjenengané, iku kang palsu, sarta déné Allah iku Ingkang- Luhur, Ingkang-Agung. Ut. Ingkang- Anguninga- ni kang lem- but-lembut 63 Apa sira ora weruh, yèn Allah iku anurunaké banyu saka mendhung, satemah bumi dadi ijo? Sayekti Allah iku Mahawilasa, Waspada. Ut. anyuku- pi Dhiri Pribadi 64 Kagungané Panjenengané sa- barang kang ana ing langit-langit lan sabarang kang ana ing bumi; lan sayekti, Allah, Panjenengané iku Ingkang-Sugih, Ingkang-Inga- lembana. RUKU' 9 Wilasanipun Pangéran ing dalem anggèn-Ipun angasta manusa 65-70. Kalepataning kapitadosan badhé kapancasan ing tembé. 71, 72. Panganiaya dhateng para angèstu badhé kabengkas. Ut. langit 65 Apa sira ora weruh, yèn Allah ambangun-turutaké marang sira sabarang kang ana ing bumi sarta prau kang lumaku ing sagara kalawan paréntahé Panjene- ngané? Sarta Panjenengané ange- ker udan tumiba ing bumi, kajaba Panjenengané; kalawan sayekti Allah iku marang manusa temen Maha-welas, Mahaasih.1708 iku idiné umat ingkang tinindhes punika tangèh saged midana titiyang ingkang nindhes, manawi dèrèng nguwaosi piyambakipun. Suraos makaten punika ugi kawengku wonten ing dalem sifatipun Pangéran kakalih ingkang kanggé mungkasi ayat punika. Ayat-ayat sambetipun inggih makaten ugi, mengku sasmita ingkang kados makaten wau. 1708. Péranganipun ingkang sapisan ayat punika maringi janji kamenangan dhateng para Muslimin, déné perangan ingkang angka kalih, memèngeti para mengsah, bilih Allah angeker siksa, liripun boten andhawahaken pidana ing sawatawis wekdal dhateng para titiyang wau, jalaran Panjenenganipun punika welas lan asih dhateng para manusa. Angeker langit, punika tegesipun angeker siksa, ingkang sampun kadhawuhaké dhateng para mengsah bilih mesthi badhé andhawahi piyambak- ipun saking langit.
Surat 22 Wilasanipun Pangéran 66 Lah Panjenengané iku kang aparing urip sira; banjur bakal amatèni sira, banjur bakal angurip- aké sira (manèh); sayekti manusa iku temen ora weruh ing panarima. Ut. pangi- badah Ar. pituduh, tuntunan siji-sijining umat Ingsun wus anetepaké lakuning kumawula, kang padha diéstok- aké;1709 mulané aja nganti dhèwèké padha apasulayan karo sira ing dalem prakara iku, sarta angajaka marang Pangéranira; sayekti sira iku dumunung ing dadalan kang bener. 67 Tumrap 68 Lan manawa dhèwèké padha ambantahi sira, banjur calathua: Allah iku luwih wikan marang apa kang padha sira lakoni. ing antaranira ing dina kiyamat ing dalem prakara kang ing kono sira padha apasulayan. 69 Allah bakal amancasi 70 Apa sira ora weruh, yèn Allah iku anguningani sabarang kang ana lan bumi? Sayekti, iki ana ing dalem kitab; sayekti, iki, ingatasé Allah gampang. ing langit-langit 71 Lan dhèwèké padha angabdi saliyané Allah, barang, kang Panjenengané ora anuruni wewe- nang, lan barang kang dhèwèké padha ora duwé ngèlmu(-né), lan tumrap kang padha atindak dudu ora bakal ana panulung. 1709. Ayat punika paring pasaksèn malih dhateng kula sami, bab pambekan momot saha kamardikan nglampahi agami dhateng sok tiyang, ingkang kawulangaken Islam. 923
924 Haji Juz XVII 72 Lan samangsa timbalan-tim- balan-Ingsun kang cetha diwacak- aké marang dhèwèké, sira bakal weruh panampik (katon) ana ing rai-rainé para kang padha kafir; mèh baé dhèwèké padha angancab amacakaké para kang padha timbalan-timbalan-Ingsun marang dhèwèké. Calathua: Apa kowé gelem daktuduhaké marang kang luwih ala tinimbang iki? Yaiku geni, kang dijanjèkaké déning Allah marang para kang padha kafir; iba ta alané pangungsèn iku! RUKU' 10 Manembah-pangéran-kathah badhé dipun rungkad 73, 74. Apesipun sesembahan palsu. 75, 76. Para utusan angsal kamenangan. 77, 78. Panyerempeng punika perlu. 73 É, para manusa! sawijining sanépa wus digelar; mulané iku padha sira rungokna. Sayekti, para kang padha sira uwuh kang saliyané Allah, iku padha ora bisa agawé laler siji, sanajan padha gumolong anandangi, apa déné upama silaler anggondhol apa-apa saka dhèwèké, iku ora bakal padha bisa anjabel; apes kang anguwuh lan kang diuwuh.1710 74 Dhèwèké ora padha angajèni Allah kalawan sajatining aji-Né; sayekti Allah iku temen Kuwat, Mahamulya. 1710. Ayat punika anerangaken bilih sesembahan palsu punika sami boten saged damel barang gesang nadyan ingkang asor piyambak, utawi mangrèh dhateng titah sakedhik kémawon inggih boten saged. Kajawi punika ayat punika ugi mengku piweca ingkang terang, bilih para sesembahan palsu mesthi badhé kasingkiraken saking Padaleman Suci, sarta ingkang nembah lan ingkang dipun sembah mesthi sami déné badhé dados apes tanpa kukupan.
Surat 22 Manembah pangéran kathah 75 Allah amilih sawenèhing para malaikat lan sawenèhing para manusa minangka utusan; sayekti Allah iku Amiyarsa, Amriksani. Ar. dibalèk- aké 76 Panjenengané Anguningani apa kang ana ing ngarepé lan apa kang ana ing buriné, lan marang Allah baliné sakèhing prakara. a. 183 77 É, para kang padha angèstu! padha tumundhuka lan sumung- kema sarta padha angabdia marang Pangéranira, sarta padha angla- konana kabecikan, supaya sira padha beja.a Ar. sadu- rung(-ira) Ar. iki, Ut. panun- tun Ut. panun- tun a. 183 78 Lan padha anyrempenga ing (dadalaning) Allah kalawan saja- ing Panjene- tiné panyrempeng ngané; Allah wus amething sira, sarta ing dalem agama Panjene- ngané ora adamel rupek tumrapé sira; agamané ramanira Ibrahim; Panjenengané amastani Muslimin marang sira: ing biyèn sarta ing saiki,1711 supaya utusan iku dadi saksi ingatasé sira sarta sira padha dadi saksi ingatasé para manusa;a mulané anjumenengana salat sarta padha ambayara zakat apa déné padha gondhèlana ing Allah; Panjenengané iku Panga- yomira; lah iba ta linuwihé Panga- yoman iku, lan iba ta linuwihé Panulung iku! padha 1711. Agaminipun Allah ingkang sajati, ingkang dados agaminipun sadaya para andika Nabi, punika Islam, utawi sumarah ingkang ambabar-pisani dhateng Allah. Kanjeng Nabi Ibrahim naté nyunyuwun supados saking antawising tedhak turunipun wonten satunggaling umat Muslimin (2: 128). Wonten ing Quran Suci kapangandikakaken marambah-rambah, bilih Kanjeng Nabi Ibrahim piyambak punika inggih Muslim, awit panjenenganipun punika nyumarahaken sariranipun dhateng Allah kalayan sumarah ingkang ambabar-pisani kados lekasipun Muslim sajati. _______ 925
JUZ XVIII SURAT 23 AL-MU'MINUN (Para angèstu) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 118 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2, 3. Kanjeng Nabi Nuh lan nabi-nabi ing sapengkeripun. Angambali lalampahanipun para nabi. Ruku' 4. Panembah-pangéran-kathah katampik piyambak. Ruku' 5. Pidhuwungipun tiyang awon. Ruku' 6. Kabegjanipun para angèstu Namanipun, gathuking suraosipun, tuwin titimangsaning tumurunipun Surat punika mekasi golongan ingkang angka tiga tumrap surat-surat Makkiyah, misuwur nama surat Al-Mu'minun utawi Para angèstu, awit surat punika ngrembag kabegjanipun para angèstu. Imam Sayuthi leres anggènipun mastani, bilih surat punika wahyu Makkiyah ingkang wekasan. Saboten- botenipun sampun boten wonten pasulayaning pamanggih bilih surat punika wahyu Makkiyah, sarta kabuktèn saking pasaksèn pipiridan saking suraosipun, bilih surat punika kagolong ing jaman ingkang wekasan salebetipun Kanjeng Nabi makarya wonten ing Makkah. Ruku' ingkang wekasan piyambak, ingkang nyebutaken anggènipun para tiyang awon sami badhé anggetuni pandamelipun, punika semunipun kados déné dhawuh ingkang wekasan nalika badhé pipisahan kaliyan para mengsah ingkang ambek siya. Mengsah sami dipun icipaken siksa, lan dipun paringi wilasa malih, nanging siksa lan wilasa wau boten nabeti punapa-punapa dhateng piyambakipun, wangsul tetep dados tiyang awon kados ingkang sampun-sampun kémawon. Pranyata punika pasaksèn ingkang cetha bilih surat punika wahyu ingkang akhir, sarta pamanggihipun Imam Sayuthi wau sajakipun kekah waton-watonipun. Ingkang kawarsitakaken Rèhning surat punika kados déné dhawuh pamungkas wigatos paring piturut ingkang saé, sarta rèhning surat punika sawarni amedharaken kalayan antep kabegjanipun para angèstu, mila sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih surat punika dados sambetipun ingkang trepmathis golonganing surat-surat ingkang ngrembag kamenanganipun Islam ingkang ageng ing wekdal ingkang badhé dhateng. Pancèn inggih, sajakipun surat punika taksih nglajengaken bab ingkang karembag wonten ing surat ingkang sampun, sarta inggih awit saking punika déné ing ruku' ingkang sapisan kabegjanipun para mukminin kasabdakaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang lan ceplos, ingkang lajeng kasambetan malih ruku' kakalih sanèsipun ingkang nyebutaken kabegjan saminipun punika ingkang tumrap para nabi ingkang rumiyin-rumiyin. Ruku' ingkang kaping sakawan mangandikani kula sami, bilih lalampahanipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. punika menggah ing sajatos-jatosipun ngambali malih lalampahanipun para andika nabi ingkang sampun-sampun. Wahyuning Pangéran ingkang ageng saha ingkang wekasan piyambak dados sanjata pamungkas kanggé ambrastha kamusyrikan (panembah-pangéran-kathah), sarta kados déné ingkang kacetha wonten ing ruku' ingkang kaping gangsal, ingkang makaten wau sajatosipun ateges anggènipun para musyrik piyambak nganggep lepat dhateng kamusyrikanipun. Ruku' ingkang kaping nem mungkasi rembag bab prakawis punika sarana anerangaken bilih para titiyang duraka sami badhé kaduwung dhateng pandamelipun ingkang sampun katindakaken kalayan sakajeng-kajengipun punika.
Surat 23 Kabegjanipun para angèstu 927 RUKU' 1 Kabegjanipun para angèstu 1-11. Para angèstu ingkang sajati sarta kabegjanipun. 12-14. Kamajengan ruhani dipun cocogaken kaliyan kamajengan jasmani. 15, 16. Gesang sasampunipun pejah. 17- 22. Paparingipun Pangéran ingkang gumelar ing jagad minangka pasaksènipun paparing ruhani. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Temen begja para wong kang angèstu,1712 2 Kang padha konjem ing dalem salaté, 3 Lan kang padha sumingkir saka sabarang kang tanpa guna, Ut. dadi wong kang awèh zakat 4 Sarta kang padha tumindak tumuju ing kasucian,1713 1712. Kalih surat ingkang sampun, binukan kalayan pèpènget badhé dhumawahipun pancasan ingkang sampun mèh kalampahan. Minangka sambetipun ingkang mathis: surat punika binukan ngundhangaken kamenanganipun para angèstu, jalaran saged kémawon kalampahan, tiyang duraka angsal siksa, nanging tanpa anguwohaken saé tumrap para angèstu. Kanggé angicalaken semang- semang ingkang kados makaten wau, ing ngriki kasebutaken, bilih nadyan ing gesang sapunika punika / ugi, para mukminin mesthi badhé begja. Déné mila ngagem fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken tandang ingkang sampun rampung katindakaken ing wekdal ingkang sampun kapengker), punika kanggé anedahaken, bilih boten kénging boten mesthi badhé kalampahan saèstu, kados déné ing tembung ing 16: 1 bab siksanipun para titiyang kafir. Bab prakawis warni kalih punika mesthi kalampahanipun, sampun boten kénging boten, milanipun wongsal-wangsul kadhawuhaken kados déné barang ingkang sampun kalampahan. 1713. Tembungipun dhawuh ing ngriki ing mangka ing sagembleng- ipun Quran Suci, saben anyebataken zakat ingkang mengku teges sidkah utawi zakat (sidhekah wajib), ukaranipun dhawuh mungel ing ngriku tembung zakat dados lésan. Awit saking punika aksara lam ing ngriki kedah dipun suraos kanggé anedahaken tuju lan sedya (Rgh, TA-LL), déné tembung zakat, dipun wangsulaken. dhateng tegesipun ingkang wantah, inggih punika kasucian (rimbagan saking tembung zakâ, jawinipun suci). Teges punika ugi dados tegesipun tembung wau wonten ing panggénan sanès ing Quran Suci, kadosta ing dhawuh ing 19: 13, jawinipun: "budi welas saka ngarsa-Ningsun apa déné kasucian." Nanging kedah dipun pèngeti, mila teges punika ingkang dipun pilih, punika mligi namung sabab mirid dhapukaning ukara, boten teka sabab saking zakat (sidhekah utawi zakat) punika dèrèng kadhawuhaken jaman Makkah (kados pangintenipun sawenèh ngulami), jer surat punika katurunaken ing Makkah. Shalat, utawi sembahyang, inggih punika netepi wajib ingkang dhateng Gusti Allah, tuwin zakât, utawi sidhekah
928 Para angèstu Juz XVIII 5 Tuwin kang padha rumeksa ing kawirangané,1714 6 Kajaba tumrap marang bojo- né utawa kang kadarbé ing tangané tengen, amarga sayekti iku padha dudu cacad,1715 7 Ananging sapa sing mamrih saliyané iku, lah iku wong kang padha mlangkah wates; 8 Lan kang padha anjaga ma- rang kang dipracayakaké ing awaké apa déné (marang) janjiné. 9 Sarta kang padha rumeksa marang salaté; 10 Yaiku wong kang padha dadi waris, 11 Kang bakal padha maris Suwarga; ana ing kono olèhé bakal padha manggon. wajib, inggih punika netepi wajib ingkang dhateng sasami, punika wonten ing dhawuh ingkang tumurunipun nalika jaman wiwitan tuwin ing dhawuh ingkang tumurunipun nalika jaman ingkang kantun-kantun, dados tatalesipun Islam kakalih; déné ingkang katurunaken ing Madinah punika namung riricikanipun pranatan zakât. 1714. Furûj, jama'-ipun tembung farj, tegesipun péranganing badanipun tiyang ingkang manawi kawedharaken saru (Msb, Q-LL). Milanipun: hawa nafsu. punika limrahipun ateges mekak 1715. Tembung ingkang wonten ing jarwan kasebut nginggil dipun lugokaken tegesipun, punika adatipun dipun tegesi abdi utawi kawula réncang tumbasan. Tiyang Islam, jalera èstria, wonten ing ngajengipun tiyang sanès, ingawisan boten kénging amedharaken péranganing badan ingkang pundi kémawon, ingkang saru tiningalan. Nanging boten kétang sakedhik inggih dipun paringi kamardikan, inggih punika tiyang èstri tumrap wonten ing ngajengipun ingkang jaler (lakinipun) tuwin ing ngajengipun para réncang-réncangipun èstri, tiyang jaler wonten ing ngajengipun ingkang èstri (rabinipun) tuwin wonten ing ngajengipun réncang-réncangipun jaler. Miturut pahamipun Islam bab tatakrama, ngliga péranganing badan kados lekasipun para èstri bangsa Éropah, kados déné tatacaranipun ingkang limrah katindakaken manawi wonten ing pasamuwan-pasamuwan ageng tuwin ing papan titingalan (theatre), punika boten dipun parengaken. Perlu dipun pèngeti, bilih surat punika wahyu ingkang tumurun ing Makkah, déné syarat-syarat kéngingipun réncang tumbasan èstri dipun pendhet sémah, punika kadhawuhaken ing sapengkeripun punika, ing Madinah (mirsanana 561), milanipun manawi ingkang kakarsakaken ing pangandika punika bab prakawis saresmi' idin ingkang mungel: kang kadarbé ing tangané tengen, punika kedah kasuraos teluk dhateng syarat-syarat ing 4: 25. Prayogi ugi dipun wewahi katerangan, bilih èstri tumbasan punika manawi kapendhet sémah, boten angsal hak-hak kados déné hak. hakipun sémah ingkang asli tiyang èstri mardika, milanipun sémah réncang èstri tumbasan wau kapangandikakaken kalayan kasilahaken piyambak.
Surat 23 Kabegjanipun para angèstu temen Ingsun wus anitahaké manusa saka sari- ning lemah;1716 12 Lan sayekti 13 Tumuli iku Ingsun dadèkaké wijining urip ana sajroning papan kang kukuh. 14 Tumuli wijining urip iku Ing- sun dadèkaké getih kang kenthel, banjur getih kenthel iku Ingsun dadèkaké daging saereb, banjur (ing sajroning) daging saereb iku Ingsun dadèkaké babalung, banjur balung iku Ingsun busanani da- ging, tumuli iku Ingsun thukulaké dadi titah séjéné; lah Mahabarkah iku, Becik-beciking Dhat Allah Ingkang-Anitahaké.1717 15 Tumuli, sawusé mangkono iku, sayekti sira temen bakal padha mati. 16 Tumuli, ing dina kiyamat, sayekti sira bakal ditangèkaké 17 Lan sayekti, temen Ingsun wus andadèkaké ana ing dhuwurira dadalan pitu; lan ora pisan Ingsun bakal léna marang titah iku.1718 1716. Ing ngriki tumitahipun manusa punika dipun urut ngantos dumugi siti, inggih punika saking sarining siti, amargi wijining gesang ingkang wonten ing tirta pulanghiyun makaten sarining tedha, ingkang asalipun saking siti, sanajan awujud punapa kérnawon. Kedah dipun pèngeti, bilih sadasa ayat ingkang rumiyin, punika ingkang dipun pangandikakaken bab tumuwuhing ruhaniyahipun manusa, déné bab tumuwuhing jasmaniyahipun manusa, kapangandikakaken wonten ing ayat ngriki. Dados ingkang makaten wau ateges namtokaken tatandhingan antawising tumuwuhipun jasmani lan ruhani. 1717. Tataran warni-warni tumrap tumuwuhing jabang bayi anakipun manusa, ingkang kagelaraken wonten ing ngriki, punika cocog sanget kaliyan panaliti-priksanipun kawruh. Namung kémawon kedah dipun èngeti bilih aksara fa, tegesipun tumuli, kados déné ingkang kagem wonten ing dhawuh: banjur babalung iku Ingsun busanani ...... punika boten mesthi mengku suraos urutan-urutan Ingkang makaten punika sampun kacetha wonten ing sasambetanipun dhawuh, ingkang anebutaken bilih ingkang rumiyin daging saereb, lajeng babalung ingkang rumiyin piyambak thukul wonten ing daging ngriku. 1718. Ing ngriki boten langit pipitu. nanging dadalan pitu. Sampun boten wonten semang- semangipun malih bilih punika buwengan lampahipun planet-planet warganing zonnestelsel, kajawi bumi ingkang kita enggèni punika. Punika anedahaken bilih tembung langit, punika kagemipun wonten 929
930 Para angèstu Juz XVIII 18 Lan Ingsun anurunaké banyu saka ing mendhung kalawan sataker; banjur iku Ingsun eng- gonaké jeroning bumi; lan sayekti Ingsun iki temen kawasa ambirat marang iku. Ingsun anggo anukulaké pakebonan kurma lan anggur tumrap marang sira; ing kono sira olèh wowohan akèh sarta iku padha sira pangan; 19 Banjur iku 20 Sarta wit kang tuwuh saka ing Gunung Sina, kang angetokaké lenga, sarta minangka bumbu tu- mrap wong kang padha mangan.1719 21 Lan sayekti, tumrap ing sira, ing sajroning raja-kaya iku temen ana wuwulangé; Ingsun aparing ombèn-ombèn marang sira, arupa barang kang ana ing sajroning wetengé, sarta ing kono ana piguna akèh tumrap ing sira, apa déné iku padha sira pangan, Ar. diemot 22 Lan sira padha nunggang dhèwèké lan ing prau. RUKU' 2 Kamenanganipun Nabi Nuh 23-29. Nabi Nuh dipun emohi sarta kasagahan badhé luwaripun. 30-32. Nabi sanès kautus, ayahan ingkang dipun emban sami. 23 Lan sayekti, temen Ingsun a. 901 Nuha wus marang bangsané; tumuli acalathu: angutus Nabi ing Quran Suci kalayan mengku teges warni-warni. Ateges samukawis ingkang wonten ing nginggil; ateges mendhung; ateges laladan ing nginggil; ateges planet-planetipun zonnestelsel; ateges bawengan lampahipun planet-planet wau; ateges sagemblenging titah bangsanipun lintang kados ingkang katingal ing mripat. 1719. Wit ingkang tuwuh saking Redi Sina, tuwin ingkang angedalaken lisah, punika sajakipun mengkukarsa nyebutaken lisah zaitun ingkang binarkahan ing 24: 35, inggih punika ingkang minangka candranipun umat Islam (kula aturi mirsani 1757).
Surat 23 Ut. kranji- ngan Ar. tingali a. 1178 b. 1179 1180 Kamenanganipun Nabi Nuh É, bangsaku! Padha angabdia ing Allah; sira ora duwé sesembahan saliyané Panjenengané; apa ta sira ora bakal padha anjaga dhiri (saka ing ala). 24 Para panggedhéning bangsa- né kang padha kafir banjur calathu: Iki ora liya mung wong sapadha- mu, karepé arep angungkuli kowé kabèh, lan lamun Allah angarsak- na, amasthi anurunaké malaikat. Prakara iki, ing antarané, bapak- bapakku dhèk jaman biyèn-biyèn, aku padha ora ngrungu: 25 Dhèwèké iki ora liya kajaba wong owah, mulané padha saran- tèkna nganti sawatara lawasé. 26 Dhèwèké munjuk: Dhuh, Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing pitulung ing kawula saking anggènipun sami anggorohaken ing kawula. 27 Tumuli Ingsun aparing wewe- dhar marang dhèwèké, pangandi- ka-Ningsun: Gawéa prau, kalawan (miturut) Ingsun-jenengi wedharing lah samangsa paréntah-Ingsun wus tumeka sarta banyu metu saka ing jujurang,a banjur anjupuka sarupa- ning barang (kang perlu) nyajodho lebokna mrono,b mangkono uga kulawarganira, kajaba sapa kang wus katiban sabda ing sadurungé, sarta aja munjuk marang Ingsun prakara para kang padha atindak dudu; sayekti dhèwèké iku bakal padha kinelem. sarta sabda-Ningsun; 28 Lah samangsa sira wus ma- pan lungguhira ing prau, sira lan 931
932 Para angèstu Juz XVIII kanthinira, banjur munjuka: Sadaya pangalembana sadaya kagungan- ipun Allah, Ingkang milujengaken kawula saking golongan ingkang atindak dédé: 29 Sarta munjuka: Pangéran ka- wula, mugi Tuwan angudhunaken kawula kalayan mudhun ingkang binarkahan, lan Tuwan punika Saé- saénipun ingkang angudhunaken. 30 Sayekti, temen ana tandha- tandha ing dalem (lalakon) iki, sarta sayekti Ingsun iki tansah aparing coba (marang manusa). 31 Tumuli, ing sapungkuré dhè- wèké, Ingsun anukulaké umat liya. Ut. dhèwèké Ut. antarané Ingsun angutus sawijining utusan, unusan saka ing kono, calathuné: Padha angabdia ing Allah, sira ora duwé sesembahan saliyané Panjenenga- né: lah apa ta sira padha ora anjaga dhiri (saka ing ala)? 32 Banjur, ing kono, RUKU' 3 Para nabi sapengkeripun Nabi Nuh 33-41. Para ingkang mengsahi, lebur. 42-44. Umat sanès gumantos ing pandumipun. 45-49. Nabi Musa kaliyan Fir'aun. 50. Enggèn pangungsèn kaparingaken dhateng Nabi 'Isa kaliyan ibunipun. panggedhéning bangsané kang padha kafir lan anggorohaké marang sapatemon ing akhirat, apa déné Ingsun pari- ngi kabungahan lubèr-lubèr ing kauripan donya iki, padha calathu: iki ora liya kajaba uwong sa- padhamu, mangan apa sing padha kopangan sarta ngombé apa sing padha koombé;1720 33 Lan para 1720. Milanipun para andika nabi dipun pilawani, punika sabab panjenenganipun punika ing dalem
Surat 23 Sapengkeripun Nabi Nuh 34 Lan manawa kowé padha ambangun turut wong sapadhamu, lah amasthi kowé dadi wong kapitunan:* 35 Apa ta dhèwèké angancam ing kowé, manawa nalikané kowé wis dadi lemah karo balung, iku kowé bakal padha diwetokaké? 36 Adoh banget, adoh banget apa kang diancamaké marang kowé iku: 37 Ora liya sing ana iku kajaba mung kauripanku ing donya iki, aku iki kabèh padha mati lan padha urip lan ora bakal aku padha ditangèkaké: 38 Dhèwèké iku ora liya kajaba mung uwong, kang agawé-gawé panggorohan ing Allah, sarta aku ora bakal padha angèstu marang dhèwèké. 39 Dhèwèké munjuk: Dhuh Pa- ngéran kawula! mugi Tuwan apa- ring pitulung ing kawula, amargi piyambakipun sami anggorohaken ing kawula. babagan kabetahanipun manusa, teluk dhateng angger- anggering kudrat, sami kémawon kados déné manusa sanès-sanèsipun. Nyata sampun boten wonten semang semangipun malih santolan makaten wau pancèn inggih pikantuk, manawi kanggé mancahi utawi mabeni tiyang ingkang ngaken dados Allah. Nanging rèhning para andika nabi punika inggih manusa, milanipun manawi para andika nabi wau inggih teluk dhateng angger-anggering kudrat ingkang mangrèh dhateng manusa sanès-sanèipun, nama sampun samesthinipun. Sintena kémawon boten kénging kanggé tepa-tuladhanipun manusa, manawi piyambakipun punika sanès bangsaning manusa, sarta boten teluk dhateng angger-anggering kudrat, kados manusa sanès-sanèsipun; jalaran ngemungaken tiyang kémawon, ingkang saged nedaha- ken margi dhateng para manusa, inggih punika sarana ngawaki piyambak lumampah wonten ing margi wau, dadosipun ingkang makaten wau dumunung anedahaken, kados pundi sagedipun para manusa punika boten dados bandhanganing kasèkènganipun kudrating manusa. Dados awit saking punika, "Pangéran manjalma" utawi "Allah ingkang madhag asarira manusa," punika boten kénging dipun anggé tepa-tuladha tumrap para manusa, boten prabéda lan manusa, punika inggih boten kénging dipun anggé tepa-tuladha tumrap kapal utawi segawon. Manawi Yesus punika suci ing dosa margi panjenenganipun punika Allah, saèstu panjenenganipun punika boten kénging kanggé tepa-tuladha tumrap kula sami ingkang sanès Allah punika. Ingkang kula betahaken inggih punika: tiyang, bangsaning manusa, ingkang anedahaken dhateng kula sami, kados pundi sagedipun kula sadaya sami nyingkiri luwangan-luwangan, ingkang ngepang-wakul kula sadaya "sebagai"manusa. 933
934 Para angèstu Juz XVIII 40 Panjenengané angandika: Sa- dhéla engkas, amasthi dhèwèké temen bakal padha kaduwung. 41 Banjur pidana anibani dhè- wèké kalawan bener, tumuli padha Ingsun dadèkaké (lesah anggele- sah) kaya sarah; mulané sirnaa bangsa kang atindak dudu!1721 42 Tumuli, ing sapungkuré, Ing- sun anukulaké umat liya-liyané. 43 Ora ana umat kang bisa angajokaké wayahé kang wus tinamtu, ngunduraké uga ora bisa. Ar. utusané 44 Tumuli Ingsun angutus para utusan-Ingsun agenti-genti; saben utusan teka marang sawijining iku digorohaké, dadiné umat, Ingsun tumurunaké sawenèh ing sawenèhé sarta dhèwèké Ingsun dadèkaké carita; mulané sirnaa umat kang ora angèstu!1722 Ar. kalawan 45 Tumuli Ingsun angutus Musa karo saduluré, Harun, angemban tuwin timbalan-timbalan-Ingsun wisésa kang terang. 46 Marang Fir'aun dalah para gedhé-gedhéné, ananging padha gumedhé sarta dhèwèké iku bangsa kang kumaluhur-luhur. 1721. Margi wontenipun tembung Shaihah ing ayat punika, kathah para ngulami ingkang lajeng gadhah pamanggih, bilih ayat 33-41 ing ruku' punika mengku suraos nyebutaken Kanjeng Nabi Hud utawi Kanjeng Nabi Salih. Nanging kaèngetana bilih tembung Saihah, punika tegesipun siksa (LL), sarta sogad-saged kémawon kanggé anembungaken siksa ingkang sarana lindhu punapa sarana sanès- sanèsipun. Miturut urut-urutaning jamanipun nabi-nabi ingkang kasebutaken ing surat ingkang kaping pitu, sapengkeripun Kanjeng Nabi Nuh punika Kanjeng Nabi Hud, déné umatipun Kanjeng Nabi Hud wau,i.p. kaum 'Ad, punika kalebur déning prahara wedhi. Milanipun tembung shaihah wau kula tegesi pidana. 1722. Dipun dadosaken cariyos, punika tegesipun: ing sasirnanipun para titiyang wau ingkang kocap lan ingkang dados pangémut-émut boten wonten sanès kajawi namung cariyos nasib cilaka ingkang kasandhang déning para titiyang wau.
Surat 23 Sapengkeripun Nabi Nuh 47 Banjur padha calathu: Apa ta aku arep padha angèstu marang wong loro, padhané aku, kang mangka bangsané sakaroné iku padha angabdi marang aku? Ut. digorohi 48 Mulané sakaroné padha di- emohi, sarta dhèwèké padha dadi éwoning wong kang padha linebur. temen Ingsun wus aparing Kitab marang Musa, supaya dhèwèké padha anurut dalan bener. 49 Lan sayekti 50 Lan Ingsun andadèkaké anak lanangé Maryam karo ibuné dadi tandha Ingsun ungsèkaké marang tanah dhuwur, kang mawa bubulak lan sumber- sumberan.1723 sarta sakaroné 1723. Tanah ingkang kapangandikakaken ing ayat punika, dados rembag ingkang ramé. Rabwah punika tanah ingkang inggil, déné qarâr tegesipun pasitèn ingkang kénging dipun wedalaken asilipun tuwin panggènan ingkang wonten toyanipun megung wonten ing bubulak ingkang andhap (TA-LL). Sawenèh wonten ingkang mastani, bilih tanah wau nagari Yèrusalèm, utawi Mesir, utawi Palestina, utawi Syam (Damaskus). Nanging nagari-nagari wau boten wonten ingkang nocogi kaliyan sisifatanipun ingkang kadhawuhaken ing ngriki. Déné ingkang ngepleki namung tanah Kasymir. Pancer Israil sadasa, sapérangan ugi pinanggih wonten ing Kasymir. Kathah kitha-kitha alit lan dhusun-dhusun ing Kasymir ngriku, ingkang nganggé namanipun khita-khita alit tuwin dhusun-dhusun ing Palestina. Pasaréan ingkang wonten ing margi ageng Khanyar (Khan Yar street), ing kitha karajan Kasymir, ingkang misuwuripun winastan pasarèanipun Nabi Sahib (jawinipun: Kanjeng Nabi), utawi Isa Sâhib (i.p Kanjeng Nabi Isa), utawi Yus Asaf Nabi (i.p. Kanjeng Nabi Yus Asaf), punika ugi ngiyataken pamanggih punika. Anggènipun surat punika piyambak ngrembag bab menangipun ingkang wekasan para andika nabi tuwin para pandhèrèkipun, punapa déné wilujengipun saking tanganing mengsah- mengsahipun, punika ugi saged suka ular-ular kanggé ngwudhari lalampahan ingkang taksih peteng bab prakawis icalipun Kanjeng Nabi 'Isa; awit kados déné ingkang sampun katerangaken ing 645, Kanjeng Nabi 'Isa punika boten séda wonten ing kajeng palang. Lah ayat punika nerangaken, bilih ing sasampunipun panjenenganipun dipun wilujengaken saking tanganing mengsah-mengsahipun, panjenenganipun lajeng kaparingan pangungsèn wonten ing sawènèhing panggènan sanès. Katerangan bab kawontenanipun panggènan wau kados ingkang kadhawuhaken ing ayat punika, punika manawi dipun jèjèr kaliyan kawontenan ingkang pinanggih. ing Kasymir, inggih punika pasarèan, ingkang manawi manut pasaksèn ingkang pinanggih sadaya sami anedahaken bilih pasarèan wau pasarèanipun Kanjeng Nabi 'lsa, punika lajeng anuwuhaken pupuntoning pamanggih, bilih inggih tanah Kasymir wau ingkang dipun karsakaken ing ayat punika. Déné bab prakawis pasarèan wau, pasaksèn ing ngandhap punika anedahaken bilih tiyang suci ingkang sumaré wonten ngriku punika boten sanès kajawi Kanjeng Nabi 'Isa. (a). Pasaksèn gethok-tular ingkang awawaton riwayat ingkang lumunta turun-maturun (tradition) gadhahanipun titiyang Kasymir nyariyosaken, bilih pasarèan wau pasarèanipun satunggaling tiyang ingkang asmanipun Yus Asaf, ingkang misuwuripun satunggaling nabi. Sarta ingkang rawuh saking tanah kilèn nalika watawis 2000 taun kapengker. (b). Kitab Târikh-I-.A'zami, inggih punika 935
936 Para angèstu Juz XVIII RUKU' 4 Angambali lalampahanipun para Nabi 51-56. Katulusanipun para Nabi; tiyang ingkang angalang-alangi. 57-61. Tetenger- ipun mukmin sajati. 62-70. Anggèning angalang-langi badhé cabar. 71-74. Angajengi kasunyatan punika badhé andadosaken luhur. 75-77. Puguh angemohi masthi badhé andhatengaken pidana ingkang keras.* padha mangana barang apik sarta padha anglakonana becik; sayekti Ingsun iki marang sabarang kang padha sira lakoni angudanèni. 51 É, para utusan! panggawé Ut. Agama- nira, agama 52 Lan sayekti umatira iki umat siji lan Ingsun iki Pangéranira; mulané dibecik rumeksanira (ing wajibira) marang Ingsun, Ar. pecah belah dadi panthan- panthan 53 Ananging dhèwèké padha medhot prakarané ing antarané dhèwèké dadi panthan-panthan, siji-sijining papanthan padha bu- ngah marang apa duwèké. serat babad ingkang dipun karang nalika watawis kalih atus taun kapengker, nerangaken bab pasarèan punika wonten ing kaca 82 makaten: " limrahipun pasarèan punika winastan, pasarèanipun satunggaling nabi. Panjenenganipun punika satunggaling sang pinangéran ingkang rawuh ing Kasymir saking tanah ngamonca ........ Asmanipun Yus Asaf." (c). Kitab Ikmâlu-d-Din, satunggaling kitab Arab ingkang sampun umur sèwu taun, ugi nyebutaken Yus Asaf punika sampun nglampahi lalana wonten ing sawenèh nagari-nagari. (d). Tuan Yoseph Yacobs nerangaken, awawaton serat cariyosipun Yus Asaf ingkang wedalan kina sanget, bilih panjenenganipun (Yoasaph) punika ing wasananipun dumugi ing Kasymir, sarta wonten ing ngriku sédanipun ("Barlaam and Yosaphet," kaca CV). Pasaksèn punika anedahaken, bilih pasarèan ing Khan Yâr punika pasarèanipun Yus Asaf. Nanging sinten ta Yus Asaf punika'? Wonten ing riwayat gethok-tular lan wonten ing serat babad, panjenenganipun punika sinebut nabi; punika sampun saged suka putusan kala jaman punapa sugengipun, jalaran titiyang Muslimin boten angakeni wontenipun nabi ingkang rawuh ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Suci. Malih, asma Yus lan Yasu' punika sarupi sanget; déne Yasu' punika basa Arabipun Yesus. Ing dalem piwulang- piwulangipun Yus Asaf lan Kanjeng Nabi 'Isa ugi wonten sarupinipun ingkang sanget; upaminipun pasemon juru-nyebar' ingkang kasebut Mat. 13: 3, Mark. 4: 3, tuwin Luk. 8: 5 punika ugi pinanggih wonten ing "Barlaan and Josaphet" (kaca CXI). Wonten malih kawontenan ingkang sakalangkung èlok sanget, inggih punika Yus Asaf namakaken piwulangipun: Busyrâ (Arabipun ingkang plek basa Inggris Gospel utawi basa Walandi Évangelie), kados déné ingkang katerangaken ing "Ikmâlu-d-Din," makaten: "Panjenenganipun lajeng wiwit nyanépak-aken wit wau kaliyan Busyrâ, ingkang dipun wucalaken panjenenganipun dhateng titiyang kathah." Kawontenan punika sadaya dados pipiridan tumrap kula sami namtokaken pupuntoning pamanggih, bilih ing sasampunipun ngalami lalampahan kapenthèng (nanging boten ngantos séda Pen.), Kanjeng Nabi Isa lajeng tindak dhateng Kasymir, salajengipun panjenenganipun mucal wonten ing ngriku, sugeng wonten ing ngriku, saha séda ugi wonten ing ngriku.
Surat 23 Ut. kabo- dhoan Ut. welas Ut. meksa Lalampahanipun para Nabi 54 Mulané karebèn padha ana sajroning pepeteng kang anglim- puti nganti sawatara lawasé. 55 Apa padha ngira, manawa déning pitulung-Ingsun marang dhèwèké kang arupa bandha lan anak, 56 Iku Ingsun (banjur) angéng- galaké barang becik marang ora dhèwèké. Ora, ngrasa. dhèwèké 57 Sayekti, para kang padha angati-ati amarga saka wediné ing Pangérané, 58 Lan para kang padha angèstu marang timbalan-timbalaning Pa- ngérané, 59 Sarta para kang ora nyaku- thokaké apa-apa kalawan Pangé- rané, 60 Tuwin para kang padha amèwèhaké apa kang winèwèhaké (dumunung dana), sarta atiné padha geter déné masthi bakal padha bali marang Pangérané, 61 Iku padha gagancangan ing sarta padha dhisik kabecikan anggoné (éntuk) iku. 62 Lan Ingsun ora amerdi-merdi jiwa kajaba sakaku- sawijining watané, lan ing ngarsa-Ningsun ana kitab, kang ngandhakaké kalawan yakti, sarta dhèwèké ora padha kinaniaya. atiné kang padha banget katambuhan marang iki, 63 Balik 937
938 Ut. sira ora bakal olèh pitulungan amanggula- ngi Ingsun Ut. nyatur ala Para angèstu sarta saliyané iku dhèwèké duwé panggawé, kang padha dilakoni. 64 Nganti samangsané Ingsun amatrapi dhèwèké kang padha angénak-énak uripé kalawan siksa, ing kono (banjur) padha sambat anjaluk tulung. sambat anjaluk tulung ing dina iki; sayekti, saka Ingsun, sira ora bakal pinaringan pitulung. 65 Aja sira timbalan-timbalan- Ingsun wus diwacakaké marang sira, ananging sira tansah malè- ngos ambalik ing tungkakira. 66 Temen, rerembugan prakara iku kalawan gumedhé; sira padha sumingkir adoh. 67 Padha 68 Lah apa ta dhèwèké padha ora angangen-angen marang dha- dhawuh, apa tumeka marang dhèwèké barang kang ora tumeka marang bapak-bapakné dhèk biyèn? ta wus 69 Apa ta padha ora weruh ma- rang Utusané, déné padha teka angemohi marang dhèwèké? 70 Utawa apa ta padha calathu: Dhèwèké kapanjingan dhemit? O, balik tekané marang dhèwèké kala- wan angemban kasunyatan, sarta kèh-kèhané dhèwèké iku marang kasunyatan padha gething. 71 Lan lamun kasunyatan iku manuta marang pépénginané kang asor, amasthi rusak langit-langit lan bumi sarta sadhéngah kang ana Juz XVIII
Surat 23 Lalampahanipun para Nabi Ut. kaluwi- han Ut. kaluwi- han ing kono. Balik Ingsun anekakaké pépélingé marang dhèwèké, ana- nging padha méngo saka pépé- lingé. 72 Apa ta sira anjaluk pituwas marang dhèwèké? Lah pituwas saka Pangéranira iku luwih becik, lan Panjenengané iku Becik-beciké kang padha angrijekèni. 73 Lan sayekti sira iku temen angajak dhèwèké marang dadalan kang bener. 74 Lan sayekti, para kang padha ora angèstu ing akhirat, iku padha nyimpang saka ing dadalan. 75 Lan lamun Ingsun angruntuh- na wilasa marang dhèwèké sarta ambirata sangsara kang ana ing awaké, amasthi (banjur) andaluya ing dalem pambalasaré, mak- makan. temen Ingsun wus amatrapi dhèwèké kalawan siksa, ananging dhèwèké padha ora sumarah marang Pangérané sarta padha ora andhap asor.1724 76 Lan sayekti 77 Nganti samangsané Ingsun amengani lawanging siksa kang keras marang dhèwèké, satemah padha pedhot pangarep-arep ana ing kono.1725 1724. Pidana ingkang kasebutaken ing ayat punika, tuwin sangsara ingkang wonten ing ayat ingkang sampun kasebutaken manawi sampun kabirat, punika ambokrnanawi kémawon ingkang dipun karsakaken paceklik ingkang ngéngingi titiyang Makkah. 1725. Pidana ingkang ènthèng boten dipun alap kanggé pèpènget milanipun lajeng kadhawahan pidana ingkang langkung awrat. Punika andhawahi piyambakipun kalayan awujud peperangan- peperangan, wasana nagari Makkah ngantos bedhah. 939
940 Ar. lan Para angèstu Juz XVIII RUKU' 5 Panembah-pangéran-kathah katampik piyambak 78-83. Para kafir angakeni, bilih Allah punika ingkang anitahaken sadaya kasaénan, ananging boten angakeni kiyamat. 84-89. Allah dipun akeni Pangéran Ingkang- Mahaluhur. 90-92. Pangakenan makaten punika andadosaken pejahipun manembah pangéran kathah. 78 Lan Panjenengané iku Kang andadèkaké pangrungu lan pan- deleng tuwin ati: sathithik sira kang padha atur panuwun. 79 Lan Panjenengané iku kang andadèkaké sira tangkar-tumang- kar ana ing bumi, sarta marang Panjenengané anggonira bakal di- impun. 80 Lan Panjenengané iku Kang aparing pati, sarta ana ing (astané) gilir-gumantining Panjenengané wengi lan raina iku; lah apa ta sira iku padha ora ngerti? 81 Balik dhèwèké padha calathu kaya calathuné para kuna: 82 Calathuné: Apa iya, manawa aku wis padha mati lan padha dadi lemah sarta balung, apa iya aku bakal padha ditangèkaké temenan? 83 Sayekti temen aku wis dijan- jèni iki, samono uga bapak- bapakku ing biyèn; iki ora liya kajaba mung dongèngané wong kuna-kuna. 84 Calathua: Darbèké sapa bumi iki dalah sadhéngah kang ana ing kono, manawa sira padha weruh? 85 Dhèwèké bakal padha cala- thu: Kagungané Allah. Calathua: Lah apa sira padha ora angangen-angen? ta
Surat 23 a. 895 Panembah pangéran kathah 86 Calathua: Sapa Pangéraning lan Pangéraning langit pipitu Karaton kang Agung?a 87 Dhèwèké bakal padha cala- thu: Kagunganing Allah. Calathua: Lah apa ta sira ora bakal anjaga awakira (saka ing ala)? 88 Calathua: sapa kang karato- ning samubarang iku ana ing asta- Né, sarta Panjenengané iku Kang aparing pitulungan lan ora ana pitulungan tumrap marang Panje- nengané, manawa sira padha weruh? 89 Dhèwèké bakal padha cala- thu: (Iki) kagunganing Allah. Calathua: Lah saka ngendi olèhira padha keblinger? 90 Balik Ingsun wus anekakaké kasunyatan marang dhèwèké lan sayekti dhèwèké iku temen padha wong goroh. 91 Ora pisan Allah iku mundhut putra sarta ora pisan ana sesem- bahan kang anyartani Panjenenga- né - yèn mangkono, siji-sijining sesembahan rak masthi bakal anju- puk barang kang wus katitahaké, apa déné kang sawenèh masthi bakal anelukaké marang sawenèhé; Mahasuci Allah iku saka anggoné padha anyipati! 92 Ingkang angudanèni barang kang ora katon sarta kang katon, mulané Mahaluhur Panjenengané iku saka barang kang padha di- sakuthokaké (karo Panjenengané). 941
942 Para angèstu Juz XVIII RUKU' 6 Piduwungipun tiyang awon 93-95. Janji ingkang badhé kelampahan. 96. Awon dipun tulak sarana saé. 97, 98. tiyang awon. 115-118. Ngungsi dhateng Gusti Allah. 99-114. Piduwungipun Kawusananipun kedah dipun lampahi. 93 Munjuka: Dhuh Pangéran kawula! manawi Tuwan badhé anyumerepaken kawula dhateng barang ingkang dipun ancamaken dhateng piyambakipun: 94 Pangéran kawula! lah mugi kawula sampun Tuwan dadosaken éwonipun tiyang ingkang atindak dédé. 95 Lan sayekti, Ingsun iki temen kawasa anyumurupaké sira marang Ingsun ancamaké barang kang marang dhèwèké.1726 96 Sira anulaka ala kalawan kang luwih becik; Ingsun luwih nguningani marang sabarang ang- goné padha nyipati.1727 1726. Janji ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci wonten ing dalem ayat-ayat punika, inggih punika: panguwaosipun para ingkang sami nganiaya dhateng panjenenganipun mesthi badhé lebur ing salebeting jaman sugengipun. 1727. Nindakaken kasaénan minangka wawalesipun piawon, punika sampun umum dados piwulangipun sadaya nabi; dados boten ngemungaken piwulangipun Kanjeng Nabi Isa piyambak. Nanging wontena ing pundi kémawon, piwulang wau boten naté maujud dumugi ing tindak, tur ingkang kalayan adi-éndah, kados wontenipun ing dalem Quran. Déné kelampahanipun ingkang makaten punika namung margi kaéwahan tembungipun satembung. Awon winales saé, punika sagedipun tumindhak namung kalamangsa, liripun mawi angungak ing kawontenan. Sarta nadyan kados punapa kémawon pangalembana dhateng piwulangipun Injil, tiyang utawi umat ingkang cecepengan piwulang wau kanggé tuntunanipun, meksa boten saged mujudaken dumugi ing tindak awon winales saé tumrap sadaya prakawis. Malah sawenèh pandhèrèkipun Gusti Yesus ing jaman ingkang akhir-akhir punika, wonten ingkang lajeng nganggé lampah ingkang akosokwangsul, bokmanawi kémawon margi piwulang ingkang bagus mulus wau boten saged tumindak. Nanging dhawuhing Quran: Sira anulaka ala kalawan kang luwih becik. Awon, punika barang ingkang mesthi kedah dipuntulak. Awon, sanès barang ingkang kedah dipun pajeng-pajengaken. Nanging anggènipun nulak awon wau wonten pranatanipun ingkang kedah dipun tindakaken, inggih punika: kedah katulak kalayan ingkang langsung saé. Manawi tiyang punika saged nulak awon kalayan anindakaken kasaènan minangka wawalesipun, lah makaten wau pancèn ingkang langkung prayogi. Nanging manawi nulak awon punika perlu mawi pidana, ingkang nadyan pandhèrèkipun Gusti Yesus ingkang sakalangkung lembah-manah pisan mesthi inggih angakeni perlunipun midana awon, lah nandukaken pidana punika
Surat 23 Piduwungipun tiyang awon 97 Sarta munjuka: Dhuh Pangé- ran kawula, kawula angungsi ing Tuwan saking bobolèhipun awon para sétan:1728 98 Saha kawula angungsi ing Tuwan, Dhuh Pangéran kawula, saking anggènipun sami anenggani kawula. 99 Nganti, samangsané pati ane- kani dhèwèké salah siji,1729 dhè- wèké calathu: Mugi kawula Tuwan wangsulaken,1730 inggih prayogi. Baku-bakuning sedya: nulak awon, caranipun nulak ing sasaged-saged kedah ingkang langkung saé manut kados pundi kawontenanipun. Pranatan ingkang kadhawuhaken wonten ngriki punika, pranatan ingkang mangka tuntunan tumrap sugengipun Kanjeng Nabi, sarta punika pranyata dados garnbaring panggalihanipun Kanjeng Nabi, ing kalanipun nandukaken wawales dhateng piawoning mengsah-mengsahipun. 1728. Bobolèhipun awon para sétan, punika tandhanipun bobolèhipun awon para titiyang duraka, ingkang sami nglawan kamajenganipun lslam. Ing ngriki Kanjeng Nabi dipun pangandikani bilih ngemungaken Allah ingkang kawasa mitulungi. Déné manawi dhawuh punika dipun suraos; mengku teges ingkang nyrambahi, meksa inggih boten wonten pakèwedipun, margi nyuwun reksa ing Pangéran makaten kasaénan ingkang luhur piyambak. Wonten ing pundi kémawon tiyang boten gadhah pangungsèn ingkang langkung mitayani katimbang pangungsèn wonten ing Tuking sadaya kakiyatan, sarta boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang saged anggayuh kamulyan ingkang langkung luhur katimbang ngungsi dhateng Pangéran wau. Déné dhawuh dhateng Kanjeng Nabi supados angucapaken, punika menggah ing sajatos-jatosipun dados gambaring idham-idhaman gagayuhaning jiwanipun Kanjeng Nabi, inggih punika dereng ing karsa ingkang sakalangkung sanget ingkang lajeng tumut dados paugeran ingkang mangka tuntunan tumrap sugengipun. Jiwanipun Kanjeng Nabi dumunung wonten ing tataran ingkang luhur wau, ingkang sampun aman saking sawarnining bobolèhan-awon, inggih punika tataran ingkang katembungaken ngungsi ing Pangéran. Rèhning panjenenganipun punika sampun boten pasah sawarnining bobolèhan-awon, milanipun ing Quran boten wonten (anggodha) dhateng panjenenganipun, kados déné lekasipun pun sétan wau dhateng Yesus, kados andharanipun Injil Matteus 4: 1-10. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih inggih kados makaten wau godha warni tiga ingkang kausulaken sétan dhateng Gusti Yesus manut cariyosipun Matteus 4: 1-10 wau: "Sawusé mangkono Yesus kapurugaké roh menyang ing ara-ara samun, upaya anglampahi digodha iblis." Déné bobolèhan-awon ingkang dipun usulaken dhateng Yesus wau, katerangaken wonten ing ayat-ayating Injil sambetipun ingkang sampun kasebutaken ing ngajeng wau. Sampun terang bilih godha warni tiga wau godha ingkang katiyupaken dhateng manah, nanging boten prabéda lan lekasipun titiyang tulus sanès-sanèsipun, Gusti Yesus nulak godha wau sadaya. ingkang nyebutaken, bilih sétan naté damel bobolèhan-awon 1729. Dhawuh punika saged anyethakaken, bilih sétan ingkang kasebutaken ing ayat kakalih ingkang sampun wau, boten sanès kajawi para mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang sami duraka, déné bobolèhanipun awon, punika boten sanès inggih panganiayanipun ingkang sakalangkung wengis para titiyang wau dhateng Kangjeng Nabi Suci tuwin para pandhèrèkipun. 1730. Tembungipun ingkang asli mungel irji'un. Tembung agnya irjiû punika jama' (kanggé kathah). Déné manawi kanggé munjuk dhateng Pangéran. kedahipun mufrad (tumuju tiyang satunggal), mungel: irdji'. Nanging ing basa Arab, jama' punika kala-kala sok dipun anggé kanggé anedahaken tembung kriya mufrad rambah kaping kalih. Dados irji'un ing ngriki kaanggep sami kaliyan iraji'ni 943
944 Para angèstu Juz XVIII 100 Manawi kawula saged ang- lampahi pandamel saé lintunipun ingkang kawula lirwakaken. Ora pisan-pisan! Iku rak (mung) tem- bung, kang diucapaké; ing sanga- repé ana papageré tumeka dinané kang ditangèkaké.1731 Ut. ruh tini- yup ing cithakan- cithakan a. 869 101 Mulané samangsa salom- prèt tiniyup,a lah ing dina iku bakal ora ana tatalining sanak ing anta- rané dhèwèké sarta ora bakal padha takon-tinakon. Ar. trajuné 102 Lan sapa sing panggawé- panggawéné becik abot timbanga- né, yaiku wong sing padha beja.1732 Ar. trajuné 103 Lan sapa sing panggawé- panggawéné becik ènthèng timba- ngané, yaiku wong jiwané kapitu- nan, ing naraka panggonané. 104 Geni iku anggesengaké rai- rainé, sarta ing kono bakal padha banget anandhang cintraka. rambah kaping kalih (Bd), mila kajarwakaken kados makaten wau. Tuladhanipun ukara ingkang makaten punika, ingkang sampun kalimrah pinanggih wonten ing kidung ingkang sampun misuwur, makaten: Lah ing ngriku tembung qifa (tembung agnya rimbag tatsniyah utawi kanggé tiyang kalih) punika mengku kajeng qif (tembung agnya rimbag mufrad) ambal kaping kalih. 1731. Tiyang pejah boten kongang wangsul gesang malih dhateng ngalam donya; piwulang ingkang makaten punika dipun kiyataken wonten ing dhawuh ngriku (mirsanana 1659). Miturut Quran Suci, manusa punika mesthi ngalami kawontenan gesang warni tiga, inggih punika: gesangipun wonten ing ngalam donya punika, gesang wonten ing ngalam barzakh', tuwin cumethanipun saèstu sawarnining kawontenan ruhani, ingkang badhé kalampahan bénjing ing dinten kiyamat. Déné kawontenan barzakh, punika kawontenan utawi ngalam pantawis, jiwa ing sasampuning pejah sami gesang wonten ing ngalam barzakh ngriku ngantos dumuginipun kiyamat ageng. Lah ing ngriki kasebutaken kanthi dhawuh ingkang terang gamblang, bilih tiyang punika sarnangsa sampun medal saking kontening pejah lajeng lumebet dhateng ngalam barzakh wau boten wonten satunggal kémawon ingkang dipun parengaken wangsul dhateng alamipun lami ingkang sampun kapengker. Salajengipun kula aturi mirsani 2165. 1732. Mawâzin punika jama'ipun manzun, tegesipun barang ingkang dipun wawrat (Kf). Rèhning ingkang gadhah wawrat punika ngemungaken Pandamel sae kémawon, sarta ing rèhning tiyang ingkang atindak awon punika sampun kadhawuhaken bilih "Ingsun ora bakal ngedegaké traju tumrap dhèwèké bésuk ing dina kiyamat" (18: 105), milanipun tembung mawâzin ing ngriki punika dipun jarwani panggawé becik. Kula aturi misrani ugi 859 tuwin 1528.
Surat 23 Piduwungipun tiyang awon 105 Apa ta timbalan-timbalan- Ingsun ora wus diwacakaké ma- rang sira? Ananging iku sira padha tansah anggorohaké. 106 Dhèwèké bakal padha mun- juk: Dhuh Pangéran kawula! cila- ka kawula anglud dhateng kawula saha kawula punika bangsa ing- kang sasar: 107 Dhuh, Pangéran kawula, mugi kawula Tuwan luwaraken saking ngriku; manawi kawula lajeng dhumawah (ing awon) malih, lah saèstu kawula punika sami tiyang atindak dédé. 108 Panjenengané bakal ngandi- ka: Padha minggata mlebua ing kono sarta padha aja munjuk marang Ingsun.1733 109 Sayekti, ana kawula-Ning- sun sapantha kang padha munjuk: Dhuh Pangéran kawula! kawula sami angèstu; mila mugi Tuwan aparing pangapunten ing kawula sarta aparing wilasa ing kawula, saha Tuwan punika Saé-saénipun para ingkang ambek wilasa; 110 Ananging iku padha sira anggep guguyon, nganti dhèwèké padha andadèkaké lalinira marang éling-ing-Ingsun, sarta tansah pa- dha sira guguyu:1734 1733. Tembung ikhsa' punika kanggénipun kanggé anggusah segawon; milanipun tembung wau lajeng mengku teges nundhung kados déné anundhung tiyang ingkang nistha ina tuwin anggethingaken. 1734. Yektinipun sanès kok para angèstu ingkang murugaken para titiyang wau kesupèn boten émut ing Pangéranipun, nanging margi saking piyambakipun sami anggugujeng para angèstu, dadosipun para kafir wau lajeng sami kesupèn dhateng Pangéranipun. Awit saking punika mila ing ngriki kadhawuhaken, bilih ingkang nyababaken para kafir kesupèn dhateng Pangéranipun wau para angèstu. 945
946 Para angèstu Juz XVIII 111 Sayekti, ing dina iki Ingsun angganjar dhèwèké marga anggoné padha sabar, déné dhèwèké iku para wong kang olèh kabegjan. 112 Panjenengané bakal ngan- dika: Pirang taun lawasé pamang- gonira ana ing bumi? 113 Dhèwèké bakal padha mun- juk: Pamanggèn kawula sadinten utawi sadinten, ananging sumangga andangu dha- teng para juru-ngétangi. sapéranganipun 114 Panjenengané bakal ngandi- ka: Pamanggonira mung sadhéla - lamun ta sira iku padha weruha. Ar. sarta manawa 115 Lah apa ta sira padha ngira, manawa anggon-Ingsun anitahaké sira iku muspra, sarta sira ora bakal padha dibalèkaké marang Ingsun?1735 a. 895 116 Mulané, Mahaluhur Allah iku, Sajatining Ratu: ora ana sesembahan kajaba Panjenengané, Pangéraning karaton kang mi- nulya.a Ut. sartané Ar. akanthi 117 Lan sapa sing kajaba Allah iya anguwuh sesembahan liya - dhèwèké ora duwé bukti tumrap prakara iku - lah pétungané mung ana ngarsané Pangérané piyambak; sayekti ora bakal begja para kafir iku. 118 Lan munjuka: Dhuh Pangé- ran kawula! mugi Tuwan aparing pangapunten sarta aparing wilasa, saha Tuwan punika Saé-saénipun para ingkang ambek wilasa. 1735. Kalayan cetha awéla-wéla ayat punika anetepaken piwulang, bilih manusa punika tanggel jawab tumrap pandamelipun. Tumitahipun manusa punika boten kok kalayan muspra, nanging badhé dipun impun wangsul dhateng Pangéranipun perlu nampèni wohing sabarang ingkang sampun katindakaken ing gesang punika.
SURAT 24 AN-NUR (Cahya) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (9 ruku', 64 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Angger-angger tumrap lampah sèdhèng. Ruku' 2. Tiyang ingkang sami ngamandaka angawon-awon Siti 'Aisyah. Ruku' 3. Tiyang ingkang sami ngamandaka angawon-awon tiyang èstri. Ruku' 4. Tatanan minangka sarana pambirating lampah bandrèk sarta pangawon-awon. Ruku' 5. Wewedharing kanyataanipun papadhanging Pangéran wonten ing Islam. Ruku' 6. Wedharing kawasanipun Pangéran. Ruku' 7. Jumenenging karatonipun Islam. Ruku' 8. Kedahipun sami angajèni dhateng "wancinipun-miyambak" tiyang sanès. Ruku' 9. Prakawis praja kedah dipun rumiyinaken tinimbang sadaya prakawis dhiri. Namanipun: "Cahya", namanipun surat punika, punika mendhet saking pratélan ing ruku' 5, ingkang anerangaken bilih Islam punika wedharing kanyataanipun papadhanging Pangéran ingkang sampurna piyambak, sarta sanépanipun kados déné cahya ingkang gumebyar sumunu anelahi, ingkang badhé nyunari Wétan lan Kilèn. Gathuking suraosipun Wahyu Makkiyah ingkang lalajengan urut-urutan, ingkang kawiwitan wiwit surat ingkang kaping sadasa, katingalipun sajak lajeng jugag déning kaselanan wahyu Madaniyah. Nanging para maos ingkang tutwingking dhateng nalar-nalar ingkang nedahaken lalajenganipun bab ingkang karembag tumrap wonten ing urut-urutaning surat kados wontenipun ing sapunika-punika, boten kénging boten mesthi ngyektosi sasambetanipun ingkang rapet golonganing surat-surat Makkiyah ingkang sampun kaliyan surat Madaniyah punika. Ingkang katuju ing karsa déning golongan ing surat-surat Makkiyah ingkang sampun, punika mratélakaken menangipun Islam ingkang wekasan. Kados déné ingkang sampun kapratélakaken wonten ing purwakaning surat ingkang sampun, ingkang karembag wonten ing dalem golonganing surat Makkiyah wiwit surat 17 dumugi surat 23, punika bab kaagungan saha kamenanganipun Islam ing wekdal ingkang badhé dhateng; awit saking punika murih mathukipun dipun sambeti ing surat, ingkang anjanjèkaken kalayan tetembungan ingkang cetha wéla-wéla badhé jumenenging karatonipun Islam. Jejering rembag ingkang baku wonten ing surat punika, punika sajatosipun sanès bab lampah sèdhèng (zina) lan sarananipun ambirat, nanging bab gelar yekti bilih papadhanging Islam punika cahya ingkang suci-murni ingkang mijil saking papadhanging Pangéran, boten badhé surem prabanipun ing salami-laminipun, sarta papadhangipun boten badhé winatesan ing Wétan utawi ing Kilèn, wangsul badhé madhangi kakalihipun (ayat 35), tuwin karatoning Islam badhé dipun jumenengaken ing salami-laminipun (ayat 55). Nanging rèhning jumenengipun karaton punika mahanani wontenipun sakéca lan mubra-mubru, ingkang tundhonipun nununtun dhateng piawon ing dalem babrayan kados déné lampah bandrèk lan ngamandaka ngawon-awon punapa punika, mangka punika piawon ingkang saged damel pituna ageng dhateng babrayan, milanipun bab prakawis wau
948 Cahya Juz XVIII inggih karembag wonten ing ngriki, boten kelangkungan ugi tatanan ingkang sakinten kénging dipun anggé mekak piawon wau. Ingkang kawarsitakaken Surat punika kawiwitan kalayan pangandika ingkang nglepataken lampah bandrèk, awit nadyan lampah bandrèk punika wonten ing babrayan ingkang majeng ing jaman samangké boten patosa kaanggep awon, nanging tumrapipun kasusilan Islam lampah bandrèk punika piawon ingkang sakalangkung anggigilani piyambak. Kalayan mengku karsa dhawuh anggatosaken dhateng prakawis punika pranatan bab pidananipun tiyang jaler lan tiyang èstri ingkang alampah bandrèk punika kinanthenan ing dhawuh: Welas marang sakaroné iku aja nganti angunduraké pambangun-turutira ing Allah. Ing ruku' punika ugi bagian ingkang magepokan kaliyan prakawis wau kasebutaken, kadosta pandalih palsu alampah sèdhèng dhateng tiyang èstri, sarta bab prakawis tiyang jaler ingkang yakin sémahipun alampah sèdhèng, nanging boten saged nerangaken buktinipun. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken agenging dosanipun para titiyang ingkang ngamandaka ngawon-awon satunggaling pawèstri ingkang sakalangkung resik, inggih punika Siti 'Aisyah, garwanipun Kanjeng Nabi. Punika lajeng dipun sambeti ing ruku' sanès ingkang maringi pangapunten dhateng para titiyang ingkang sami ngamandaka ngawon-awon Siti 'Aisyah sarta nglepataken para tukang ngawon-awon tiyang èstri umumipun. Ruku' ingkang kaping sakawan mangandikakaken tatanan ingkang minangka sarana kanggé nyegah pandamel sèdhèng. Lajeng kasambetan malih ruku' titiga ingkang mangandikakaken urubing papadhangipun Pangéran wonten ing karatoning Islam. Ruku' ingkang kaping wolu anyebutaken malih bab ingkang karembag wonten ing ruku'-ruku' ingkang wiwitan sarana andhawuhaken ngajèni dhateng "wancinipun-miyambak" tiyang sanès, ingkang kinten-kinten kémawon saged mekak lésan ingkang remen ngamandaka ngawon-awon. Ruku' ingkang wekasan mulang supados ngajèni tatananipun Kanjeng Nabi, awit sadaya prakawis ingkang wigatos pancasanipun gumantung wonten ing panjenenganipun, sarta jalaran prakawis dhiri punika kedah boten dipun rumiyinaken ngungkuli prakawis praja. Titimangsa tumurunipun Sagemblengipun surat punika sampun umum ingakenan wahyu Madaniyah (AH), milanipun rékadayanipun juru merdéni (Quran) pihak Nasrani ingkang enggel piyambak mangké, ingkang mastani ayat 35-45 kagolong Makkiyah, tur tanpa mawi nyukani nalar-nalaripun anggènipun mastani makaten wau, punika boten perlu dipun gatosaken. Titimangsanipun ingkang trep tumurunipun sawenèh ayat- ayatipun surat punika, saged dipun tamtokaken kalayan yakin (yakining panginten-inten); kadosta ayat- ayat ingkang nyebutaken titiyang ingkang sami ngamandaka ngawon-awon dhateng Siti 'Aisyah, punika anggènipun katurunaken nalika watawis let sawulan kaliyan wangsulipun prajurit ingkang kakintunaken dhateng Bani Musthaliq, ingkang kalampahanipun punika nalika wulan Sya'ban taun Hijrah kaping gangsal. Ayat-ayat nginggilipun caket, ingkang nyebutaken pidananipun lampah bandrèk, lan ayat-ayat ngandhapipun, ingkang mangandikakaken pandalih palsu lampah bandrèk dhateng tiyang èstri ingkang resik boten lepat, tuwin sarana ingkang kanggé ambirat ingkang kasebutaken ing ruku' 4 lan ingkang kasebutaken ing ruku' 8, punika sadaya sasambetan rapet kaliyan bab ingkang karembag wonten ing ruku' 2, dados anggènipun katurunaken mesthi kirang langkung inggih nunggil jaman; déné ayat sanès-sanèsipun ing surat punika, rèhning inggih wonten sasambetanipun ingkang lebet kaliyan bab ingkang karembag ing ruku'-ruku' ingkang kasebut ing nginggil wau sadaya milanipun inggih kedah kaanggep kagolong dhateng tahun Hijrah ingkang kaping gangsal. Awit saking punika kénging kakinten-kintenaken sanget bilih sagemblengipun surat punika katurunaken ing taun wau. _____________
Surat 24 Angger tumrap lampah sèdhèng RUKU' 1 Angger-angger tumrap alampah sèdhèng 1, 2. Pidana tumrap lampah sèdhèng. 3. Tiyang jaler sarta tiyang èstri sèdhèng kedah dipun singkiri wonten ing gesang babrayan. 4, 5. Pidananipun andakwa lampah sèdhèng ingkang boten nyata. 6-10. Andakwa sèdhèng dhateng tiyang èstri piyambak. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahasih. Allah, Ingkang- Ingsun dhawuhaké sarta Ingsun wajibaké, apa déné ing sajroné kono Ingsun timbalan-timbalan andhawuhaké kang terang, supaya sira padha éling. 1 (Iki) surat kang Ar. gitikan lan wong lanang bandrèk, lah sakaroné iku siji-sijiné sira gitika satus rambahan, sarta welas marang sakaroné iku aja nganti angun- ing duraké pambangun-turutira Allah, manawa sira iku padha angèstu ing Allah lan ing dina akhir, apa déné para mukmin sagolongan aneksènana pamida- nané sakaroné.1736 2 Wong wadon bandrèk 1736. Ing babrayanipun gesang bangsa ingkang sampun majeng ing diaman samangké punika, kasucian punika boten kaanggep katulusan ingkang angka satunggal. Milanipun lampah bandrèk makaten boten kaanggep dosa kriminil (kadursilan), dalasan pandamel ngrisak pager ayu inggih boten patosa kaanggep dosa ageng, ingkang murugaken tiyang ingkang atindak dosa wau angsal pidana sanèsipun malih kajawi pidana kapurih bayar karugian dhateng lakinipun èstri ingkang dipun resahi. Satemenipun makaten punika panganggep ingkang asor sanget ing bab angger-anggering budipakerti ingkang magepokan kaliyan caranipun jaler lan èstri. Kawadhagan (materialism) sanget anggènipun nguwaosi pikiranipun bangsa ingkang sampun majeng wau, ngantos kasucian, inggih punika sosotya adi ingkang awis reginipun. ingkang dumunung wonten ing makuthaning katulusanipun tiyang èstri, saged dipun tebus mawi arta sawatawis rupiyah. Nerak papacuhing kapercayan ageng-agengan ingkang dados rereksanipun tiyang jaler utawi tiyang èstri, panerak ingkang saged adamel risakipun gotrah, ingkang saged adamel curnaning katentremanipun balégriya, sarta ingkang saged mahanani laré-laré ingkang boten kalepatan ing dosa kécalan biyungipun ingkang sakalangkung dipun tresnani boten dipun anggep prakawis ageng kados panganggepipun dhateng paneraking papacuhipun kapercayan ingkang tumrap babagan arta ingkang namung sawatawis rupiyah kathahipun. Mila tumrap tiyang Kilèn ingkang gumuluwèh, angger-anggeripun agami Islam punika sajakipun sakalangkung déning awrat. 949
950 Cahya Juz XVIII lanang bandrèk ora bakal angrabi (sapa-sapa) kajaba wong wadon bandrèk utawa wong wadon musyrik, sarta wong wadon bandrèk ora liya kang angrabi dhè- wèké kajaba wong lanang bandrèk utawa wong lanang musyrik; lan iki dilarangi ingatasé para wong mukmin.1737 3 Wong Ar. gitikan 4 Lan para kang padha anarka wong wadon mardika, sabanjuré ora anekakaké saksi papat, lah padha sira gitika wolung puluh rambahan, sarta aja padha angang- gep pasaksiné salawasé; lan yaiku wong kang padha murang yakti.1738 5 Kajaba wong kang padha mratobat ing sawisé iku sarta laku becik; lah sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih. 6 Lan para kang padha anarka rabiné sarta ora duwé saksi-saksi kajaba awaké dhéwé, iku pasaksiné siji-sijiné kudu (dijaluk) patang anglahiraké pasaksi kalawan (asmaning) Allah yèn sayekti temen dhèwèké iku golongané para wong temen.1739 lah rambahan, 1737. Tiyang ingkang dosa zina, ayat punika kapatrapan paukuman sawarni panyertu (interdict). Kempal kaliyan tiyang ingkang kados makaten wau ingawisan; èstri palanyahan tuwin jaler ingkang karem lampah bandrèk, ingawisan boten kenging sésémahan wonten ing kalanganing babrayanipun kaum Muslimin ingkang saé. Punika satunggaling sarana ingkang mesthi saged nyirnakaken dosa zina, ngungkuli sarana sanès-sanèsipun. 1738. Punika sarana ingkang peng-pengan kanggé anyegah wontenipun fitnah ngamandaka (ngawon-awon) lan omong kosong (raosan lalawora) ingkang asring kémawon adamel cilakanipun tiyang èstri ingkang leresipun boten lepat. Andalih satunggaling tiyang èstri atindak zina, manawi tanpa pasaksèn ingkang kiyat - inggih punika pasaksènipun tiyang sakawan - tiyang ingkang andalih wau piyambak, ingkang kedah dipun patrapi pidana. 1739. Tatanan punika mranata prakawisipun tiyang jaler ingkang andakwa zina dhateng rabinipun piyambak, nanging boten gadhah bukti. Kula aturi mirsani lalampahan ingkang dipun riwayataken wonten ing Bkh. Tumrap prakawis ingkang kados makaten punika, karampunganipun: pegat. Ingkang jaler boten kapidana margi anggènipun andalih wau, sanajan ta piyambakipun punika boten gadhah saksi; ingkang èstri inggih boten kapatrapan pidananipun lampah bandrèk, manawi piyambakipun boten
Surat 24 Angawon-awon Siti 'Aisyah Ar. yèn limané muga bebenduning Allah tumibaa marang awaké, manawa awaké iku golongané para wong goroh. 7 Sarta kang kaping Ar. dhèwèké Ar. dhèwèké Ar. dhèwèké 8 Lan pidana bakal katulak saka si rabi, manawa si rabi ang- lahiraké pasaksi patang rambahan, anglahiraké pasaksi kalawan (as- maning) Allah, yèn sayekti temen si laki iku golonganing para wong goroh; Ar. yèn Ar. dhèwèké limané muga bebenduning Allah tumibaa marang awaké, manawa si laki golongané para wong temen. 9 Lan kang kaping 10 Lan lamun ta ora ana lubèring paparingé Allah marang sira, samono uga wilasa-Né - lan Allah iku kang tansah bola-bali (wilasa- Né), Wicaksana! RUKU' 2 Tiyang ingkang sami angamandaka angawon-awon Siti 'Aisyah Ar. teka kalawan pangaman- daka 11 Sayekti para kang padha angamandaka iku sagolongan saka antaranira.1740 Iku aja sira kira ala iku tumrap marang sira; balik angakeni pandalih wau secara ingkang sampun kasebutaken ing dhawuh ngriki. Kula aturi nandhing kaliyan Wilangan 5: 11-31. 1740. Lalampahan ingkang kasebutaken ing ruku' punika, kalampahan nalika Kanjeng Nabi sakaliyan ingkang garwa Sayidatina'Aisyah, kundur saking anggènipun nglurugi perang titiyang Bani Musthaliq, nalika taun Hijrah ingkang kaping gangsal. Siti 'Aisyah medal dhateng pakiwan, sareng wangsul saweg uninga manawi agemipun kalung ical; panjenenganipun lajeng wangsul angupadosi. Nalika punika peteng ndhedhet; nalika panjenenganipun wangsul angupadosi kalung wau, para pandhèrèkipun nginten manawi panjenenganipun sampun wonten ing howdah-ipun, milanipun lajeng sami bidhal. Sareng panjenenganipun wangsul saking anggènipun ngupadosi kalung pinanggih unta titihanipun lan titiyang kathah sampun sami bidhal, panjenenganipun lajeng lenggah wonten ing ngriku, salajengipun kundur dhateng Madinah kadhèrèkaken Sofwan, ingkang lumampah kantun. Para titiyang ingkang remen damel wisuna saking antawisipun para lamis lajeng sami nyebar pawartos doracara, ngawon-awon dhateng Siti 'Aisyah. Sawenèh tiyang Muslimin piyambak inggih wonten ingkang tumut-tumut ngraosi awon wau. Ing wasana kasucianipun Siti 'Aisyah katetepaken wahyu punika, déné para ingkang sami tumut andalih sami dipun pidana. Lah inggih punika siksa ingkang ageng ingkang kasebutaken ing wekasaning ayat punika. 951
952 Cahya Juz XVIII Ar. dipako- lih becik tumrap marang sira. Dhè- wèké siji-sijiné, bakal padha olèh dosa-dosané apa kang wis dilakoni; wondéné kang dadi bénggolé, iku bakal olèh siksa kang gedhé.1741 12 Yagéné, nalikané sira ngru- ngu iku, para mukmin lanang lan para mukmin wadon ora (banjur baé) nyana becik marang golo- ngané dhéwé, lan padha calathu: iki tétéla pangamandaka.1742 13 Yagéné dhèwèké padha ora anekakaké saksi ingatasé prakara iki? Lah sarèhning padha ora anekakaké saksi-saksi, mulané dhèwèké iku tumrapé Allah padha wong goroh.1743 14 Lan yèn ta ora anaa lubèring paparingé Allah sarta wilasa-Né marang sira ing donya lan akhirat, amasthi siksa kang gedhé bakal angenani sira amarga saka ang- gonira padha nyatur ing prakara iku. 1741. Kacariyos ingkang dados benggol punika Abdullah bin Ubay bin Salul, gembongipun para ingkang munafèk (Bkh), awit piyambakipun punika nyebar-nyebaraken pawartos doracara wau. Nanging manut hadits sanèsipun malih, ingkang dados benggol wau Hassan bin Sabit, juru-kidung, ingkang nalika sepuhipun lajeng dados wuta; lah inggih punika siksa ageng ingkang kadhawuhaken ing ngriki (Bkh). ingkang damel-damel gogorohan sarta 1742. Boten wonten saksi satunggal-satunggala lan boten wonten kawontenan punapa, ingkang kénging kanggé angiyataken pawartos dora wau. 1743. Wonten ing dalem Islam, pidananipun lampah sèdhèng punika awrat sanget, milanipun kanggé netepaken lepatipun tiyang, kedah wonten pasaksi sakawan. Kula aturi mirsani ayat 4. Satunggaling tukang merdéni Quran golongan Nasrani mastani bilih pranataning angger-angger punika lugu namung mengku kajeng badhé kanggé nutupi awonipun Siti 'Aisyah. Pranyata punika serangan ingkang nistha dhateng katulusanipun Kanjeng Nabi. Sadaya hadits sarujuk sami anerangaken, bilih fitnah dhateng Siti 'Aisyah wau babar pisan atanpa waton. Saboten-botenipun sampun genah, bilih prakawisipun Siti 'Aisyah wau boten wonten saksinipun satunggal-tunggala. Lah manawi makaten, punapa perlunipun déné Kanjeng Nabi ndadak mundhut saksi sakawan? Manawi punika mengku maksud badhé kanggé nutupi Siti 'Aisyah, mundhut saksi satunggal kémawon rak malah langkung nyamleng. Nanging menggah ing sajatosipun rèhning dosa nerak wawalering kasucian Quran kaanggep dosa ageng, mila karsanipun Quran, nyebar-nyebaraken pawartos ingkang mitunani ing kasucianipun tiyang èstri, punika boten dipun kaparengaken sanget, kajawi ta manawi adhadhasar pasaksèn ingkang kiyat. Awit saking punika, mila nadyan pandalih ingkang sapélé pisan, janji gagayutan kaliyan pandalih èstri lan pangiwa, kedah wonten saksinipun sakawan. Kula aturi mirsani 4: 15, ingkang sampun dipun
Surat 24 Ngawon-awon tiyang èstri Ar. lan 15 Nalikané sira anampani pra- kara iku kalawan lisanira, sarta angucapaké kalawan cangkemira barang kang sira ora duwé ka- wruhé, tuwin sira padha ngira iku prakara sapélé, kang mangka tumrapé Allah (prakara) gedhé. 16 Lan yagéné nalika sira padha krungu prakara iku ora padha ngu- cap: ora pantes tumrapé iku yèn gunemana prakara iki; Mahasuci Tuwan punika! punika pangaman- daka ingkang ageng? 17 Allah amituturi sira, aja padha angambali papadhané iku sala- wasé, manawa sira iku padha wong mukmin. iku anerangaké timbalan-timbalan-É marang sira; sarta Allah iku Udani, Wicaksana. 18 Lan Allah 19 Sayekti, para wong kang padha dhemen marang warataning warta pangala-ala tumrap para kang padha iman, iku bakal olèh siksa kang lara ana ing donya lan akhirat; lan Allah iku anguningani, sarta sira iku padha ora weruh. 20 Lan lamun ta ora ana lubèring kamurahaning Allah sarta wilasa- Né marang sira, lan Allah iku Tresna, Mahaasih.* RUKU' 3 Tiyang ingkang sami angamandaka angawon-awon tiyang èstri 21, 22. Ingkang ngawon-awon Siti 'Aisyah dipun apunten. 23-26. Ingkang angawon- awon tiyang èstri dipun ukum. akeni bilih tumurunipun sampun langkung rumiyin. Punika anedahaken, sapinten genging anggènipun Islam ngaosi dhateng katulusanipun tiyang èstri. 953
954 Cahya Juz XVIII 21 É, para kang padha angèstu! Aja padha manut dadalaning sétan; lan sapa sing miturut dadalaning sétan, lah sayekti dhèwèké iku aparéntah marang laku asor lan laku ala; lan lamun ta ora anaa lubèring kamurahaning Allah sarta wilasa-Né marang sira, sira sala- wasé ora bakal ana siji-sijia sing suci, ananging Allah anucèkaké sapa sing dadi kepareng-É; lan Allah iku Miyarsa, Udani.1744 Ut. ngili Ut. jembar sagarané Ut. nglumu- hi, muwung 22 Lan sira kang padha kasinu- ngan lubèring kamurahan sarta kaombèran aja prasapa ora bakal wèwèh marang krabat lan para miskin sarta para kang mlayu ing dadalaning Allah, sarta becik tuwin dipadha padha ngapuraa momot. Apa ta sira ora dhemen yèn Allah iku angapura marang sira lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih.1745 23 Sayekti, para kang padha andalih sèdhèng marang para wong wadon mukmin kang kareksa kang ora anggagas (laku ala), iku ana ing donya lan akhirat padha dila'nati sarta padha olèh siksa kang gedhé.1746 1744. Dhawuh punika anedahaken, bilih para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci punika sinucèkaken saking dosa awit saking nugraha utawi lubèring kamurahanipun Allah, kapintonaken lumantar Nabi-Nipun. 1745. Punika dhawuh ingkang sakalangkung wigatos. Adhadhasar hadits ingkang kénging pinitados sanget, para mufasir sami sarujuk amastani, bilih tumurunipun ayat punika gagayutan kaliyan tindakipun Bagéndha Abu Bakar, awit panjenenganipun wau prasapa boten badhé nyukani papancèn tedha dhateng salah satunggaling krabatipun ingkang nama Misthah jalaran piyambakipun punika tumut-tumut nyebaraken pawartos dora ing bab Siti 'Aisyah (Bkh). Sapisan, dhawuh punika anedahaken momoting penggalihipun Kanjeng Nabi, inggih punika: ing sasampunipun matrapaken pidana manut panataning angger-angger hukum dhateng tiyang ingkang dosa, panjenenganipun kaawisan boten kénging ngendhem cipta awon dhateng piyambakipun, sarta dalasan dhateng tiyang ingkang ngawon-awon garwanipun pisan, panjenenganipun boten kénging ngendhem panggalih sereng. Dalasan para sahabatipun ugi kadhawuhan déning dhawuh punika, supados sami nyaèni saha ngapunten 1746. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 24 Tatanan minangka sarana Ar. ingatasé 24 Ing dinané lisan-lisané lan tangan-tangané sarta sikil-sikilé padha neksèni angrubuhi dhèwèkè ing barang kang padha dilakoni.1747 Ut. wawales Ar. Allah, Panjenenga- né iku Allah bakal aparing liliru ganep kalawan apa beneré marang dhèwèké sarta dhè- wèké bakal padha weruh, manawa Allah iku Kasunyatan kang tétéla. 25 Ing dina Ut. resik Ut. lebaran 26 Jejember iku tumrap para si jember, sarta para si jember iku tumrap jejember, lan barang-barang apik iku tumrap para si apik sarta para si apik tumrap barang-barang sing apik; iki adoh saka apa kang padha diucapaké; bakal padha olèh pangapura sarta rijeki kang minul- ya.1748 RUKU' 4 Tatanan minangka pambirating lampah bandrèk sarta pangawon-awon 27-29. Boten kénging malebet ing griya tanpa idin. 30, 31. Lalayanan ingkang kareksa antawisipun jaler lan èstri. 32. Sesémahan punika langkung pinilih tinimbang tanpa sisihan. 33, 34. Amegeng dhiri, manawi boten saged sémah. dhateng para titiyang wau. Kaping kalihipun, dhawuh punika mangandikakaken Bagéndha Abu Bakar, nadyan boten nyebutaken asmanipun, nanging kalayan dhawuh ingkang mungel: wong kang kasinungan lubèring kamurahan sarta kaombèran; ingkang dipun karsakaken kasinungan lubèring kamurahan punika luhuring bubudèn tuwin ruhaniyahipun Bagéndha Abu Bakar, déné kaombèran punika kasugihanipun Bagéndha Abu Bakar. 1746. Punika tumuju dhateng para-titiyang ingkang kalajeng-lajeng nyebar-nyebaraken pawartos awon ing babagan tiyang èstri ingkang suci, inggih punika para tukang-anggedobrol wonten ing sadhéngah babrayan. Prayogi dipun pèngeti, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat ingkang sampun, para ingkang sami ngawon-awon Siti 'Aisyah punika sami dipun apunten dosanipun. 1747. Pasaksinipun anggotaning badan, punika tarkadhang wonten ing gesang sapunika punika ugi sampun aneksèni lumawan para ingkang sami atindak awon, inggih punika maujud wohing awon ingkang sampun katindakaken. Ing dinten kiyamat, wohing pandamel awon punika badhé maujud cetha awewèntèhan. Ingkang makaten punika ugi kapratélakaken wonten ing ayat candhakipun, ingkang mangandikakaken bab paparingipun Pangéran wawales ingkang jangkep langkep kalayan punapa mesthinipun, sarta inggih kados makaten wau anggènipun dipun seksèni pandamel awon ingkang sampun katindakaken. Piwulang bab kiyamat ingkang samanten luhuripun, punika dèrèng naté wonten nalika jaman sadèrèngipun Quran Suci tumurun. 1748. Maksudipun dhawuh punika sadaya kapratélakaken wonten ing wekasaning dhawuh, inggih punika: boten wonten jejember satunggal punapa ingkang saged katumrapaken dhateng titiyang saé, sarta para-saé wau sami suci saking sawarnining barang ingkang kaucapaken déning para jember. 955
956 Cahya Juz XVIII 27 É, para kang padha angèstu! aja padha lumebu ing omah kang dudu omahira, (sarantèkna) tumeka panjalukira idin sarta anggonira uluk salam marang kang manggon ing kono; mangkono iku luwih becik tumrapé sira, supaya sira padha élinga.1749 28 Nanging manawa sira ora katemu wong siji-sijia ing kono, iya aja sira lumebu mrono, (saran- tèkna) nganti sira dililani. Lah manawa sira dicalathoni: Balia, iya padha balia; iki luwih suci tumrapé sira; lah Allah iku Udani marang apa kang padha sira lakoni. 29 Ora dosa ingatasé sira mana- wa sira lumebua ing omah kang dudu omah dienggoni, kang kowé duwé kebutuhan ana ing kono; lan Allah iku angudanèni apa kang padha sira eblak lan apa kang padha sira singidaké. 30 Calathua marang para muk- min tumungkula pandelengé sarta padha rumeksaa kawirangané; mangkono iku luwih suci tumrap dhèwèké; sayekti Allah iku waspada marang apa kang padha dilakoni.1750 lanang padha 1749. Titiyang Arab manawi lumebet griya tanpa mawi nedha idin (Rz). Tatacara ingkang murang-tata punika dipun sirnakaken. Wondéné pranatan ingkang kawahyokaken wonten ing ayat punika, masang tatales ingkang mangka dhadhasaring katentreman miwah kaamananipun balé griya, ingkang perlu sanget kanggé nukulaken bebrayan ingkang langkung majeng. Pranatan punika pratandha ingkang cetha, bilih titiyangipun èstri kaum Muslimin punika tumrap kaum Muslimin dados amanat (titipan) ingkang ageng temenan. Kajawi punika ugi minangka sarana ambrasta pangawon-awon. 1750. Titiyang jaler kadhawuhan nungkulaken paningalipun; wonten ing ayat candhakipun, titiyang èsrtri inggih kadhawuhan nungkulaken paningalipun. Maksud wontenipun dhawuh punika, minangka kanggé sarana arnbrasta piawon ingkang saged angrisakaken sawarnining sasrawunganipun babrayan ingkang suci, inggih punika lampah zina. Quran boten namung nyegah piawon kémawon,, nanging inggih ugi nedahaken marginipun, ingkang manawi tiyang purun lumampah wonten ing ngriku mesthi saged nebihi piawon wau. Salajengipun, nitik suraosipun dhawuh punika, tétéla manawi titiyang ètri punika manawi perlu kekésahan boten dipun watesi awit saupami ingawisan babar pisan tiyang èstri boten kénging medal saking griyanipun yekti tiyang jaler boten kadhawuhan nungkulaken paningal-
Surat 24 Tatanan minangka sarana 957 Ut. (awak) papaèsé 31 Lan calathua marang para mukmin wadon padha tumungkula pandelengé sarta padha rumeksaa kawirangané, lan aja padha anga- tonaké papaèsé kajaba apa kang adhakan pratéla;1751 lan anganggoa ipun. Menggahing sajatos-jatosipun ingkang kadhawuhaken Quran Suci punika, tiyang jaler lan tiyang èstri sami déné kedah nungkulaken paningalipun, murih manawi kapapag satunggal lan satungalipun, tiyang jaler boten lajeng mandeng dhateng tiyang èstri, makaten ugi tiyang èstri inggih boten lajeng mandeng dhateng tiyang jaler. Wonten ing babrayan ingkang tiyangipun èstri boten naté ngatingal wonten ing antawisipun tiyang kathah, dhawuh ingkang maréntahaken tiyang jaler kedah nungkulaken paningalipun, punika atanpa teges. Makaten ugi dhawuh saminipun punika, ingkang kadhawahaken dhateng titiyang èstri wonten ing ayat candhakipun, manawi tiyang èstri punika boten naté medal saking griyanipun, mesthi inggih atanpa paédah. Déné bab prakawis wates-watesipun pardah utawi kukudhung, katerangaken wonten ing katerangan candhakipun lan ugi katerangaken wonten ing 1989. 1751. Kanggé rumeksa sasambetaning tiyang jaler lan tiyang èstri, tuwin kanggé mekak srawunganipun jalu lan wanita ingkang sakalangkung mardika sanget, sapunika Quran maringi dhawuh sanèsipun malih minangka wewahaning dhawuh ingkang maréntahaken jaler lan èstri sami déné kedah nungkulaken paningalipun. Dhawuh ingkang sapérangan nyrambahi dhateng golongan kakalih inggih punika: kakalihipun kedah sami nungkulaken paningalipun, sarta kakalihipun kedah sami rumeksa dhateng nguratipun. Nanging tumrap tiyang èstri wonten pranatan sanès malih sawatawis ingkang kedah katindakaken. Déné dhawuh ingkang mligi magepokan kaliyan tiyang èstri, inggih punika: nyingidaken papaèsipun. Punapa tegesipun zinah utawi papaes punika, wonten pamanggih ingkang béda-béda. Miturut sawenèh ngulami, kaéndahaning badan punika kagolong zinah; miturut ngulami sanès-sanèsipun malih, ingkang kagolong zinah punika ngemungaken papaès lan rerenggan lahir kéma- won (Rz). Péranganipun ayat ingkang wekasan mungel makaten: lan aja padha anggedrugake sikilé mamrih diweruhano papaès kang sumamar; ing ngriku ugi ngagem tembung zinah; lah punika kalayan terang ngiyataken pamanggih ingkang angka kalih wau, awit papaès ingkang saged kasumerepan sarana anggedrugaken suku, punika ngemungaken papaès lahir kémawon.Éwadéné sanadyan nganggé pamanggihipun para ngulami ingkang mastani kaéndahaning badan kagolong ing tegesipun tembung zinah, meksa kéngang-kénging kémawon tiyang èstri boten anutupi tangan lan rainipun (Rz) jalaran punika sampun kaiden ing dhawuh: kajaba apa kang adhakan pratéla; kajawi punika ugi mokal sagedipun, tiyang èstri tumandang ing damel punapa kémawon, manawi tangan lan rai wau kedah dipun tutupi. Déné péranganing badan sanès-sanèsipun dalah papaès ingkang wonten ing ngriku sami ugi punapa ingkang awujud panganggé ingkang singset punapa rerenggan mas salaka, kedah kasingidan sarana dipun tutupi kukudung tutup sirah ingkang nglawèr apanjang, utawi sarana manganggé / panganggé sawarni rukuh upaminipun. Miturut Ks ingkang tegesipun wantah kajaba pérangané iku kang katon, punika ateges jawinipun: kajaba kang adaté lan mesthiné ora ditutupi. Adat kalimrahanipun babarayan ingkang béda-béda, masthi kémawon kénging éwah gingsir, pranatan sawarni boten saged katetepaken kanggé sadayanipun. Manawi miturut Qaffal, tegsipun dhawuh wau makaten: jawinipun: kajaba kang adaté dikatonaké déning wong, déné tumrap wong wadon, kong mangkono iku rai lan tangane loro (Rz}. Dados tiyang èstri makaten manawi medal ing jawi kedah manganggé panganggé ing njawi ingkang ngrukubi awakipun, utawi panganggé sawarni rukuh, déné rai lan tangan kénging boten dipun tutupi. Ngliga péranganing badan kados déné githok, dhadha, utawi lengen, punika boten kénging, makaten ugi ngatingalaken rerenggan inggih boten kénging, sami kémawon punapa rerenggan wau awujud papaès punapa awujud panganggé. Ngliga papaès punika namung dipun parengaken manawi wonten ing sangajengipun sawenèh krabatipun tuwin para warganing balégriya ingkang kaprinci-princi wonten ing ayat punika.
958 Cahya Juz XVIII Ut. mamrih diweruhana Ut. (awak) papaèsé makenané nglembrèh tekan dha- dhané,1751A sarta aja ngatonaké lakiné, papaèsé kajaba marang utawa bapak-bapakné, utawa ba- pak-bapaking lakiné, utawa anak- anaké lanang, utawa anak-anaké lakiné, utawa saduluré lanang lanang, utawa anak-anaké lanang sadulur-saduluré lanang, utawa anak-anaké lanang sadulur-sadu- luré wadon, utawa wong-wongé wadon, utawa kang kadarbé ing tangané tengen,1752 utawa batur- batur lanang kang ora butuh (wadon), utawa bocah-bocah kang durung mangerti marang wawadi- ning wong wadon; lan aja padha anggedrugaké sikilé perlu meruh- aké papaèsé kang sumamar; lan padha tobata maring Allah, kabèh baé, é, para mukmin! supaya sira padha begja. 32 Lan padha anjodhokna sira kang padha legan, sarta batur- baturira lanang tuwin batur-batur- ira wadon kang padha becik; ma- nawa dhèwèké padha kacingkra- ngan, Allah bakal anyukupi ka- cingkrangané dhèwèké saka lubèr- ing kamura-han-É; lan Allah iku Jembar-paparingé, Angudanèni.1753 1751A. Sampun kula terangaken kados pundi maksudipun nganggé mekena (tutup sirah) nglèmbrèh nutupi dhadha punika. Tutup sirah kados déné ingkang dipun anggé para èstri ing tanah wétan, punika nutupi lengen, githok, tuwin jaja, makaten ugi nutupi papaès-papaès ingkang wonten ing talingan utawi ing gulu utawi ing dhadha. Lah inggih nutupi péranganing badan punika, ingkang kadhawuhaken ing ngriki kalayan dhawuh wewahan tekan dhadhané wau. 1752. Wong-wongé wadon kalebet ingkang dipun kejawèkaken ing ngriki, punika anedahaken. bilih tiyang èstri makaten kedahipun sampun. ngantos mardika sanget-sanget srawung kaliyan sadhéngah tiyang èstri, jalaran guguletan ing antawisipun tiyang èstri piyambak, janji boten mawi utawi kang kadarbé ing tangané 1752. Wong-wongé wadon kalebet ingkang dipun kejawèkaken ing ngriki, punika anedahaken. bilih tiyang èstri makaten kedahipun sampun. ngantos mardika sanget-sanget srawung kaliyan sadhéngah tiyang èstri, jalaran guguletan ing antawisipun tiyang èstri piyambak, janji boten mawi utawi kang kadarbé ing tangané tengen punika kawula réncang tumbasan, awit réncang tumbasan punika kaanggep warganing gotrah. 1753. Quran Suci nganggep sésémahan punika kawontenan ingkang sawantahipun (normal), mila- nipun Quran Suci andhawuhaken, ing sasaged-saged tiyang ingkang legan punika samia sésémahan. Makaten ugi Quran Suci inggih angarsakaken, supados réncang-tumbasan jaler lan èstri, punika inggih
Surat 24 Tatanan minangka sarana 33 Lan para kang padha ora éntuk sisihan padha rumeksaa marang kasucianing uripé, nganti Allah anyukupi kacingkrangané dhèwèké saka lubèring kamura- han-É.1754 Wondéné sawenèhé para kang kadarbé ing tanganira tengen, kang padha anjaluk tulis, lah padha wènèhana tulis, manawa sira we- ruh dhèwèké iku padha ana beciké, sarta padha wènèhana bandhaning Allah, kang kaparingaké marang sira;1755 lan aja sira meksa batur- batur tukonira wadon alaku ngiwa, samia dipun émah-émahaken. Ngingah selir utawi ngingah laré èstri réncang-tumbasan ingkang boten kapendhet sémah punika terang sulaya kaliyan dhawuh punika. "Sebagai" agami Islam boten angrujuki lampah wadhat, wangsul nganggep dados tiyang sepuh (gadhah-anak) punika dados kawajibanipun sadhéngah tiyang. Ing antawising babrayanipun bangsa-bangsa ingkang sampun majeng ing jaman samangké punika, kathah tiyang ingkang boten purun nyangkul tanggelan-tanggelanipun dados tiyang sepuh, ingkang kanggé pawadan dupèh dèrèng kacekap sarananipun kanggé angopèni gotrah (anak-sémah). Quran anyirnakaken pawadan ingkang palsu punika kalayan sabda pangandika ingkang pasadya, makaten: Manawa dhèwèké padha kacingkrangan, Allah bakal anyukupi kacingkrangané dhèwèké saka lubèring kamurahan-É. 1754. Dados sésémahan makaten dados tatanan ingkang wajib wonten ing dalem Islam; ingkang kaluwaraken saking tatanan punika, ngemungaken tiyang ingkang boten angsal sisihan kémawon, utawi tiyang ingkang kakirangan sarana kanggé sésémahan. Dhawuh punika boten namung nyirnakaken watak kesèd kémawon, nanging kapara malah nanggel saéning budipakartinipun babrayan. Lah ing bab prakawis punika, ugi kacihna agami Islam punika dados nugraha tumrap ngalam sadaya. Ing Islam boten wonten palilah ingkang ngapsahaken prasetya wadat. 1755 Tembung kitâb, ingkang dipun jarwani tulis, kados ingkang kagem wonten ing ngriki punika, minangka dados gantosipun tembung makâtabah, inggih punika isim masdar-ipun tembung katâba, tegesipun: dhèwèké (réncang-tumbasan) gawé layang prajanjian kang katulis (utawi sanèsipun) karo dhèwèké (bandara), aprajanji yèn dhèwèké (réncang-tumbasan) saguh bayar cacah kang tinamtu minangka regané awaké, sarta manawa cacah mau wis kabayar dhèwèké dadi mardika (Q-LL). Sarta ugi ateges dhèwèké (bandara) gawé prajanji kang mangkono iku karo dhèwèké (réncangipun tumbasan). Miturut Rz, mila winastan kitab (utawi seratan) amargi kalayan prajanjian wau pun bandara nancang ing wajib dhateng awakipun piyambak, déné arta wau kabayaraken kaliyan nicil, kaping kalih utawi langkung. Dados sawarnining kalonggaran ingkang sakinten mayar katindakaken dipun wonteni, murih pun réncang-tumbasan saged nebus kamardikanipun. Sanajan nalika jaman sadèrèngipun agami Islam lahir bandara damel prajanji kados makaten wau sampun tumindhak, suprandéné pambangunan ingkang nama wigatos punika Islam ingkang ngawontenaken, ngantos manawi pun réncang-tumbasan nedha dipun damelaken prajanjian ingkang kados makaten wau, pun bandara boten kénging suwala. Kalih welas abad kapengker ing sadèrèngipun wonten tiyang utawi umat ingkang macak ing hukum badhé mardikakaken kawula réncang-tumbasan, satunggaling tiyang ingkang dudunung wonten ing saganten wedhi sampun yasa tatanan ingkang adiluhung wau; manawi réncang-tumbasan nedha serat kamardikan, tiyang ingkang gadhah réncang-tumbasan wau kedah nyukani serat wau, malah boten namung kandheg samanten kémawon, nanging dalasan ingkang kanggé nebus kamardikanipun wau kedah dipun sudhiyani, tur boten mawi janji punapa-punapa kajawi manawa weruh dhèwèké iku padha ana beciké, liripun manawi piyambakipun punika saged nyambut damel sarta saged ngupados panggesangan piyambak. Punapa ing jagad punika wonten panuntuning agami sanèsipun malih, 959
960 Cahya Juz XVIII karana mamrih barang ora lang- geng ing kauripan donya, manawa dhèwèké padha arep urip suci; lan sapa sing meksa dhèwèké, lah sayekti Allah ing sawisé pamaksané marang dhèwèké, Apa- ramarta, Mahaasih.1756 iku, 34 Lan sayekti, temen Ingsun wus anurunaké marang sira tim- balan-timbalan kang cetha sarta kupiya saka para kang wus padha kaliwat ing sadurungira, apa déné pitutur tumrap para kang rumeksa dhiriné (saka ing ala). RUKU' 5 Wewedharing kanyataanipun Papadhanging Pangéran wonten ing Islam 35-38. Sampurnaning papadhangipun Pangéran wonten ing Islam. 39. Panglawan dhateng kasunyatan punika suka pangajeng-ajeng muspra, kados pepethan amun-amun. 40. Kakafiran punika sasaminipun kados pepeteng. Ut. calowo- kané tém- bok, ........... Jeroné papadhanging langit-langit lan bumi; sanépané papadhang-É kaya déné cagak kang ing dhuwuré ana damaré; damar ing sajroning gedhah, gedhahé iku kaya déné lintang kang gumebyar, diurubaké saka wit zaitun kang binarkahan, ora Wétanan lan ora Kulonan, kaya-kaya lengané iku amadhangi sanajan ora kagepok ing geni - cahya sadhuwuring cahya. Allah iku anuntun marang papadhang-É 35 Allah iku iku ana ingkang masang angger-angger ingkang kados makaten wau kanggé mardikakaken réncang-tumbasan? Kajawi punika, kados déné ingkang kasebutaken ing 9: 60, nagari ugi katetep ing wajib nanjakaken sabagean saking arta zakat kanggé kaperluan punika. 1756. Dipun riwayataken bilih Abdullah bin Ubay, panuntunipun tiyang munafik ngingah lare èstri réncang-tumbasan nenem kanggé palanyahan (Rz). Tindak makaten punika ingkang wontenipun ing tanah Arab nalika jaman sadèrèngipun lahir agami Islam sajak sampun kalimrah, wonten ing dhawuh ngriki dipun lepataken sanget. Nanging mamala la'natipun babrayan ingkang adamel risak punika. inggih punika palanyahan, punika wonten ing saindhenging nagari-nagari Nasrani anggigilani sanget waradinipun, sarta kathah kémawon nagari-nagari ing Éropah ingkang ngapsahaken (nganggep apsah) palanyahan wau margi dipun anggep awon ingkang perlu wontenipun (necessary evel aliyas noodzakelijk kwaad), sarta ing nagari sanès-sanèsipun malih, palanyahan wau kalayan ngeblak dipun umbar kémawon, liripun boten dipun awisi.
Surat 24 Papadhanging Pangéran sapa kang dadi kapareng-É, sarta Allah iku adamel sanépa-sanépa tumrap para manusa, lan Allah iku marang samubarang Anguda- nèni;1757 36 Ing sajroning omah-omah, kang dikeparengaké déning Allah supaya linuhurna lan supaya ing kono asmané Panjenengané si- nebut-sebuta;1758 ana ing kono Mahasucèkaké marang Panjene- ngané ing wayah ésuk lan soré, Ar. dhèwèké 37 Wong-wong, kang dadaga- ngan sarta dodolan ora bisa angé- guhaké atiné saka éling marang Allah sarta anjumenengaké salat 1757. Nur, utawi papadhang, punika ingkang amedharaken barang-barang ingkang sumingid. Wondéné mila ing ngriki Allah sinebut papadhanging langit-langit lan bumi, punika jalaran inggih Panjenenganipun punika ingkang amedharaken saha ingkang nitahaken langit-langit lan bumi wau. Pratélan punika kasambetan ing sanépaning papadhangipun Pangéran, ingkang manawi kacundhukaken kaliyan ayat-ayat sambetipun ingkang gagandhèngan, terang-gamblang suraosipun, nanging manawi gagandhènganipun wau boten dipun wigatosaken, lastantun namung dados cangkriman kémawon. Ing dalem sanépa candhakipun, Islam kasanépakaken kados déné papadhanging Pangéran; papadhang ingkang kapasang wonten ing cagak ingkang inggil, ngantos saindhenging jagad kasunaran ing cahyanipun: papadhang ingkang kareksa, sarana kapasang wonten ing salebeting gedhah, murih sumiliring samirana boten saged mejahi papadhang wau, papadhang ingkang cahyanipun sumunar- sumunar anelahi, ngantos gedhah ingkang dipun anggé wadhah wau kados déné lintang ingkang gumebyar cahyanipun. Kedah dipun pèngeti bilih asring kapangandikakaken wonten ing Quran Suci, agami Islam punika kasebut papadhanging Pangéran: "Dhèwèké padha karep arep nyirep papadhangé Allah kalawan lisan-lisane, nanging Allah ora marengaké, kajaba malah anyampurnakaké papadhang-É sanadyan para kafir padha gething" (9: 32, 61: 8). Dados ingkang kapangandikakaken ing sanépa papadhanging Pangéran, punika Islam. Zaitun ingkang binarkahan, tuking papalang wau, punika ing ngriki minangka pasemonipun agami Islam, boten prabéda lan tin punika dados pasemonipun agami Yahudi (kula aturi mirsani 2766). Zaitun ingkang binarkahan, ingkang minangka dados pasemonipun agami Islam, punika boten kagolong wétanan lan boten kagolong kilènan. Makaten ugi agami Islam, ingkang kedah suka papadhang dhateng wétan lan kilèn, punika inggih boten mligi kagolong wétan utawi kilèn. Sajakipun ingkang dipun karsakaken punika gathukipun dados satunggal wétan lan kilèn wonten ing dalem Islam, inggih punika piweca ingkang sapunikanipun mèh kelampahan, wiwit mangertosipun kilèn dhateng kayektèning piwulangipun agami Islam. 1758. Papadhanging Pangéran ingkang kapangandikakaken ing ayat ingkang sampun, kasebutaken wonten ing ngriki bilih pinanggih wonten ing griya-griya, ingkang sisipatanipun ingkang miyambaki griya-griya wau: ing ngriku asmanipun Allah sinebut. Dados punika anedahaken, bilih griya-griya wau griya-griyanipun para Muslimin, sarta inggih awit saking punika, mila tétéla bilih "papadhang" wau papadhangipun Islam. Salajengipun kapangandikakaken, bilih griya-griya punika nadyan ing sapunikanipun sarwa pasaja sanget, badhé dhateng masakalanipun linuhuraken, awit ingkang makaten punika sampun katamtokaken Allah. Kanyataanipun saèstu gubug-gubugipun ingkang sarwa pasaja bangsa Arab ingkang dudunung ing saganten wedi, linuhuraken dados kadaton-kadatonipun para raja, punika sampun cekap kanggé ing kayektèning piweca ingkang anggumunaken punika. 961
962 Cahya Juz XVIII tuwin awèh zakat;1759 dhèwèké padha wedi marang dina, kang ing kono ati-ati sarta pandeleng-pan- deleng padha amalik; 38 Supaya Allah bakal aparing wawales kang becik banget marang dhèwèké (déning) barang kang wus padha dilakoni, sarta amewahi lubèring paparingé marang dhè- wèké lan Allah amaringi rijeki sapa kang dadi kaparenging karsa- Né kalawan tanpa pétungan. 39 Wondéné para kang padha kafir, iku panggawéné, kaya déné pepethan amun-amun ing sagara wedhi, kang wong kasatan nyana iku banyu; nganti samangsané wis tumeka ing kono, tinemu iku dudu apa-apa; lan ana ing kono dhèwèké katemu Allah, tumuli marang dhè- wèké Panjenengané aparing liliru ganep pétungané; lan Allah iku rikat ing pangétung: Ar. sawe- nèhé sadhu- wuré kang sawenèh 40 Utawa kaya déné pepeteng lilimengan ana ing sagara kang jero: alun anutup iku, sadhuwuré iku alun manèh, sadhuwuré iku mendhung, (lalapisaning) pepeteng lilimengan matumpa-tumpa; mana- wa angetokaké tangané, iku mèh ora bisa katon; lan sapa sing ora diparingi papadhang déning Allah, lah ya ora olèh papadhang.1760 1759. Lajenging sisifatanipun griya-griya wau, saya anyethakaken malih maksudipun dhawuh. Ing griya-griya wau Allah dipun mahasucèkaken ing wanci ènjing lan sonten, dados tétéla bilih griya-griya wau boten sanès inggih griya-griyanipun para Muslimin, jalaran salat lan zakat punika sisifatanipun Islam ingkang miyambaki. Ing griya-griya ngriku wonten titiyangipun, ingkang pakaryanipun among dagang, amargi kasebutaken bilih dadagangan boten saged angéguhaken piyambakipun saking anggènipun émut ing Allah. Lah terang manawi punika para sahabat ingkang sami lumajeng saking Makkah kaliyan Kanjeng Nabi Suci, awit inggih para sahabat wau ingkang sami adadagangan. Panglawan dhateng papadhang punika, sarta temahan-ipun panglawan wau, katerangaken wonten ing ayat kakalih ing wekasanipun ruku' punika. 1760. Rèhning dhawuh ing wiwitaning ruku' anggambaraken papadhanging Pangéran ingkang
Surat 24 Wedharing Kawasanipun Pangéran RUKU' 6 Wedharing Kawasanipun Pangéran 41-44. Pratandha teteping karatonipun Allah. 45, 46. Tundha-tundhanipun titahing Allah. 47-50. Ingkang tipis imanipun sami ambalik. Ar. lan a. 1327 41 Apa sira ora weruh yèn Allah iku, sakèhé kang ana ing langit- langit lan bumi padha maha- sucèkaké Panjenengané, mangkono uga manuk-manuk kang ambèbèr suwiwi?a temen angudanèni salaté siji-sijiné sarta anggoné mahasucèkaké, lan Allah iku Udani marang sabarang kang padha dilakoni. Panjenengané 42 Lan kagunganing Allah kara- toning langit-langit lan bumi iku sarta tumeka ing Allah wekasaning laku iku.1761 Ar. udan woh saha mendhung kang (kaya) gunung 43 Apa sira ora weruh, yèn Allah iku anggiring mendhung, iku banjur padha dikalumpukaké, tu- muli didadèkaké tumpa-matumpa, wasana sira weruh udan metu saka ing satengahé? Lan Panjenengané anurunaké saka mendhung kang (kaya) gunung, ing kono ana udané woh, iku ditibakaké marang sapa kang dadi kaparenging karsa- Né sarta dièngokaké saka apa kang dadi kaparenging karsan-Né; mèh baé calèrèting kilat-É nyamber ing pandeleng.1762 gumebyar anelahi, ingkang kaparingaken dhateng para angèstu, mila dhawuh ing wekasaning ruku' lajeng anerangaken pepetenging semang lan kabodhoan ingkang alilimengan, ingkang anglimputi para kafir. Anggènipun sajak angsal damel kasanépakaken namung kados déné pepetan amun-amun, manawi piyambakipun boten sami kacinthung ing pepethan wau, piyambakipun mesthi lajeng rumaos anggènipun sami dumunung wonten ing salebeting pepeteng, muk-mukan boten saged ningali punapa-punapa. 1761. Ayat punika lan ayat ingkang sampun, punika mratélakaken jumenengipun karatoning Islam. 1762. Ayat punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng tumuwuhing kamajenganipun Islam ingkang kalayan sarenti lan alon, sarta dhawuh anggatosaken dhateng sawenèh kacilakan ingkang 963
964 Cahya Juz XVIII 44 Allah iku ambolak-balèkaké wengi lan rina; sayekti, ing kono iku temen ana wulang-wuruk tu- mrap kang padha duwé pandeleng. a. 1626 45 Lan Allah iku anitahaké saru- paning titah kang urip saka ing banyu:a lah sawenèhé ana kang lumaku sarana wetengé, lan sawe- nèhé ana kang lumaku sarana sikil loro, lan sawenèhé ana kang lumaku sarana papat; lan Allah iku anitahaké apa sakarsa-Né; sayekti Allah iku marang samubarang kawasa. 46 Sayekti Ingsun temen wus andhawuhaké timbalan-timbalan kang terang, lan Allah anuntun sapa kang dadi kaparenging karsa- Né marang dadalan kang bener. 47 Lan dhèwèké padha calathu: Aku padha angèstu ing Allah lan ing Utusan sarta padha ambangun turut; tumuli, sawisé mangkono iku, dhèwèké kang sapantha padha ambalik, lan iki (pancèn) dudu wong angèstu. dhèwèké samangsa padha diuwuh marang Allah lan utusan-É, supaya Panjenengané amancasi ing antarané, ing kono dhèwèké kang sapantha padha maléngos. 48 Lan 49 Lan lamun bener iki anaa ing awaké, bakal padha tumeka ma- rang Panjenengané klawan gagan- cangan ambangun-turut. sampun dipun alami para kafir, ingkang ing ngriku punika piyambakipun saged nyipati tandha yektinipun ingkang terang badhé kamenanganipun Islam ingkang wekasan.
Surat 24 a. 24 Ar. calathu- né Jumenenging karatonipun Islam 50 Apa ing sajroning ati-atiné analalarané,a utawa padha semang- semang, utawa padha kuwatir, yèn Allah lan utusan-É bakal atindak ora bener marang dhèwèké? O, balik dhèwèké iku wong kang padha atindaka dudu. RUKU' 7 Jumenenging karatonipun Islam 51, 52. Para ingkang ambangun turut badhé angsal kabegjan. 53, 54. Pambangun turut dipun paréntahaken. 55. Jumenenging karaton. 56, 57. Para kafir boten badhé angringkihaken Islam. 51 Wangsulané para mukmin nalikané padha diuwuh marang Allah lan utusan-É, supaya Pan- jenengané amancasi ing antarané, ora liya kajaba mung padha matur: kawula sami mireng saha kawula sami ambangun turut; lan dhèwèké iku wong kang padha begja. 52 Lan sapa sing ambangun turut ing Allah lan Utusan-É, sarta wedi ing Allah apa déné anjaga (kawajibané marang) Panjenenga- né, lah iya iki wong kang padha éntuk pakolih. 53 Lan dhèwèké padha sumpah kalawan (anebut asmaning) Allah akanthi sarosaning sumpahé, la- mun ta padha sira paréntahi, amasti bakal padha metoni. Calathua: aja padha sumpah, (kang prayoga iku) pambangun turut akanthi panga- wruh; sayekti, Allah iku waspada marang sabarang kang padha sira lakoni. 54 Calathua: Padha ambangun turuta ing Allah sarta padha ambangunturuta ing Utusan; déné 965
966 Cahya Juz XVIII manawa sira padha maléngos, lah kang dadi sasanggané iku mung apa kang dibubuhaké, sarta kang dadi sasangganira iku (iya) apa kang dibubuhaké marang sira; lan manawa sira padha ambangun turut ing dhèwèké sira iku padha ana ing dadalan kang bener; lan ora liya sasangganing Utusan iku kajaba anekakaké (ayahan) kang cetha. Ut. gegenti Ut. gegenti Ut. Dipilih Ar. kuwatiré Ut. angafiri 55 Lan Allah wus aparing janji marang antaranira kang padha angèstu sarta alaku becik, mesthi bakal padha Didadèkaké pama- réntah ana ing bumi, kaya anggoné Panjenengané wus andadèkaké pamaréntah para ing sadurungé, lan amasthi Panjenengané bakal angukuhaké tumrap dhèwèké (ade- ging) agamané, kang wus Dikapa- rengaké tumrap dhèwèké, sarta amasthi ing sawisé dhèwèké padha nandhang kuwatir Panjenengané bakal anyalini santosa; dhèwèké bakal padha angabdi marang Ing- sun, ora bakal anyakuthokaké apa- apa kalawan Ingsun; lan sapa sing ora atur panuwun sawisé mang- kono iku, yaiku wong kang padha murang yekti.1763 1763. Ayat punka boten namung mecakaken jumenengipun karatoning Islam kémawon, nanging ugi mecakaken langgengipun karaton wau. milanipun Khalifah utawi gegentosipun Kanjeng Nabi Suci badhé dipun jumenengaken, sarta kaum Muslimin kadadosaken umat ingkang maréntah wonten ing bumi. Para ing sadurungé, punika suraosipun ingkang khusus pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Musa (Bd), Nalika jaman tumurunipun surat punika, utawi ayat-ayat punika, agami Islam taksih kinepang wakul para mengsah; para angèstu taksih tansah ngandhut kuwatos, - kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat punika, - sarta panembah-brahala taksih menang wonten ing tanah Arab. Kamenanganipun Islam ing dalem sanépa papadhangipun Pangéran, sarta ingkang salajengipun dipun sebutaken lahiripun ingkang kalayan sarenti, ing ngriki kadhawuhaken kalayan tembung ingkang terang gamblang saha ceplos: para angèstu badhé dipun dadosaken tiyang ingkang maréntah wonten tanah ingkang kajanjèkaken, utawi ingkang nyepeng papréntahan wonten ing nagari Arab; agaminipun badhé dipun jumenengaken kalayan tetep; kaamanan badhé dipun paringaken dhateng piyambakipun minangka gentosipun kakuwatosan; Kasawijènipun Pangéran badhé menang, boten wonten sesembahan sanès satunggal-tunggala ingkang langkung rumiyin kawecakaken wonten ingkang
Surat 24 Angajèni wancinipun tiyang sanès 56 Padha anjumenengna salat sarta ambayara zakat tuwin padha ambangun-turuta Utusan, supaya sira padha pinaringan wilasa.* 57 Aja sira ngira, yèn para kang padha kafir iku ana ing bumi padha bisa oncat, sarta panggonané dhè- wèké iku geni; lan temen ala panggonan iku. RUKU' 8 Kedahipun sami angajèni dhateng 'wancinipun piyambak' tiyang sanès 58, 59. Wancinipun tiyang kedah miyambak. 60. Tiyang èstri ingkang sampun luwas boten perlu kedah miyambak. 61. Sasrawungan raket tumrap karabat celak sarta pawongipun. Ar. saka antaranira 58 É, para kang padha angèstu! para kang padha kadarbé ing ta- nganira tengen sarta para bocahira kang padha durung tumeka diwasa padha konen anjaluk idin marang sira telung rambahan: sadurungé kasembah sasarengan kaliyan Allah ingkang sajati. Nugraha punika sadaya badhé dipun paringaken dhateng para Muslimin, nanging piyambakipun inggih kedah sukur (atur panuwun); kosokwangsulipun manawi ing sasampunipun makaten wau piyambakipun boten purun atur panuwun, lah piyambakipun mesthi badhé karengkuh kados déné tiyang ingkang murang-yekti. Rz nerangaken tembung kufr ing / ngriki punika jawinipun: nyélaki hak-ipun nugraha punika; utawi boten atur panuwun, amargi tembung kufr ingkang mengku teges kafir (boten purun angèstu), punika limrahipun mesthi sinambetaning bâ tuwin barang ingkang dipun kafiri. Suprandéné dipun tegesana ngafiri pisan, kados déné ingkang kasebutaken ing margin punika, meksa inggih ateges ngafiri nugrahanipun Pangéran, boten kok ngafiri pamaréntah utawi Khalifah. Nadyan ingkang dipun karsakaken ing piweca ingkang kasebut ing ayat punika, badhé jumenengipun karatoning Islam sarta anggènipun para Muslimin badhé dipun dadosaken Khalifahipun titiyang Israil ing babagan Tanah Ingkang Kajanjèkaken, éwadéné piweca wau ugi kénging kasuraos mengku janjining Pangéran badhé anjumenengaken para juru-pambangun wonten ing antawisipun para Muslimin, kados déné ing antawisipun titiyang Israil inggih kajumenengan para nabi. Makaten punika janji ingkang kasebutaken ing hadits dhawuh pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci: "Sayekti Allah bakal anjumenengaké tumrap umat iki (inggih punika kaum Muslimin) ing saben-saben wiwitaning abad, wong kang nganyarake agamané." Awit saking punika pramila janji ingkang kaparingaken wonten ing ayat punika boten namung ing bab badhé jumenenging para khalifahipun dunyawi Kanjeng Nabi Suci kémawon, nanging ugi badhé jumenenging khalifahipun ruhani Kanjeng Nabi utawi para juru-pambangun (mujaddid). Kupiyanipun titiyang Israil - kados déné ingkang kawengku ing karsanipun ayat-ayat wau - ngibarati badhé rawuhipun satunggaling Masih wonten ing antawisipun titiyang Muslimin, kados déné ing antawisipun titiyang Israil inggih karawuhan Masih. Sarta inggih ayat punika ingkang dipun anggé wonten dakwahipun suwargi Mirza Gulam Ahmad ing Qadian, pandhirinipun Gerakan Ahmadiyah. Panjenenganipun dakwah dados mujaddid utawi juru-pambangun ing abad kaping kawanwelas Hijrah tuwin dados Masih-ipun titiyang Muslimin. 967
968 Cahya Juz XVIII salat subuh, lan samangsa sira cucul panganggonira ing wayah ing sawisé salat awan, 'Isya'; iki waktu tetelu kanggo andhéwé tumrap marang sira; ora dosa tumrapé sira lan tumrapé iki; dhèwèké saliyané sawenèhira mubeng (angladèni) marang sawenèhé; kaya mangkono Allah anggoné anggenahaké tim- balan-timbalan marang sira; lan Allah iku Udani, Wicaksana.1764 tuwin (waktu) bocah- samangsané bocahira padha tumeka diwasa, lah padha konen anjaluk idin kaya anggoné padha anjaluk idin para wong ing sadurungé; kaya mang- kono Allah anggoné anggenahaké timbalan-timbalan-É marang sira, lan Allah iku Udani, Wicaksana. 59 Lan 60 Déné wong-wong wadon kang wis tuwa aluwas,1765 kang ora lah ora dosa bakal arep ingatasé dhèwèké yèn cucula pa- nganggoné kalawan ora ngatonaké papaèsé; lan manawa dhèwèké dhéwé anyegah, iku luwih becik tumrap dhèwèké; lan Allah iku Miyarsa, Udani. laki, Ar. ora Ar. saha ingatasé wong wuta, lan ora cacad ingatasé wong lumpuh, sarta ora cacad ingatasé wong lara1766 tuwin ora cacad 61 Ora cacad 1764. Tatanan bab "wancinipun-miyambak'' kanggé tiyang satunggal-satunggal lan kanggé tiyang sagotrah, punika perlu sanget kanggé nyaèkaken sasrawunganipun babrayan. Tanpa netepi tatanan punika, tamtu badhé mahanani wontenipun sawarnining pawartos dora, ingkang dados pakaremanipun para tukang damel fitnah, ingkang boten sanès angsal-angsalanipun kajawi namung badhé adamel crah wonten ing kalanganing babrayan. 1765. Qâ'id (manawi jama': qawâ'id) punika tegesipun tiyang èstri ingkang sampun boten saged ngandhut lan ingkang sampun boten anggarap sari (LL). 1766. Titiyang Arab sami gigu nedha sasarengan kaliyan tiyang wuta lan sasaminipun (Rz). Ing bab punika lekasipun titiyang Arab wau sami kaliyan titiyang Yahudi tuwin bangsa sanès-sanèsipun
Surat 24 Prakawis praja Ar. barang ingatasé awakira, yèn ta sira padha mangana ing omah-omahira, utawa (ing) omah-omahé bapak-bapakira, utawa (ing) omah-omahé biyung- biyungira, utawa (ing) omah- omahé sadulur-sadulurira lanang, utawa (ing) omah-omahé sadulur- sadulurira wadon, utawa (ing) omah-omahé sadulur-saduluré la- nang bapakira, utawa (ing) omah- omahé sadulur-saduluré wadon bapakira, utawa (ing) omah-omahé sadulur-sadulur lanang biyungira, utawa (ing) omah-omahé sadulur- saduluré wadon biyungira, utawa (ing) omah kang sorogé ana ing kuwasanira, utawa (ing omahé) mitranira. Lah ora dosa ingatasé sira, yèn sira padha mangan kembul utawa padha ijèn-ijèn. Lah samangsa sira malebu ing omah- omah, lah uluka salam marang wong-wongira kalawan pakurma- tan saka ngarsaning Allah, kang binarkahan (lan) angresepaké; kaya mangkono Allah anggoné angge- nahaké timbalan-timbalan marang sira, supaya sira padha ngerti.* RUKU' 9 Prakawis praja kedah dipun rumiyinaken katimbang sadaya prakawis dhiri 62. Wigatosipun prakawis praja. 63, 64. Panguwuhipun Kanjeng Nabi kedah dipun èstokaken kalayan tuhu-tuhu. malih. Ngantos ing dinten sapunika ugi, titiyang Hindhu inggih miyambak manawi nedha. Islam maringi tatanan ingkang tengah-tengah, saha maringi kalonggaran ingkang sakalangkung ombèr ing babagan prakawis punika dhateng satunggal-satunggaling tiyang. Tiyang kéngang-kénging kémawon nedha piyambakan punapa sasarengan kaliyan tiyang sanès: nedha kaliyan tiyang gruwung lan sapanunggilanipun, inggih kénging, makaten ugi inggih kénging nedha wonten ing griyanipun karabat ingkang celak tuwin ing griyanipun mitra. Tatanan ing bab prakawis punika ingkang tharik-tharik ararampadan, kados déné ingkang tumindhak nalika jaman sadèrèngipun Islam, utawi ingkang lastantun tumindhak sapriki wonten ing babrayanipun titiyang Nasrani, boten dipun sayogyani Islam. Utawi suwakan bab cacadipun tiyang wuta, tiyang lumpuh lan tiyang sakit, punika kanthi mengku karsa nglepataken piwulang ingkang mastani, bilih cacad wau dipun sababaken déning ing nalika gesangipun ingkang sampun, amargi Islam boten angajengi sanget dhateng piwulang bab tumimbal lahiring jiwa. lslam ugi maringi tatanan ingkang ngidini sarawungan ingkang raket tumrap sawenèh prakawis. 969
970 Cahya Juz XVIII Ar. nganti 62 Para mukmin iku mung para kang padha angèstu ing Allah lan Utusan-É sarta samangsa anyartani dhèwèké tumrap prakara wigati, ora padha anglungani, kajaba yèn wis anyuwun idin dhèwèké. Sa- yekti, para kang padha nyuwun idin marang sira, iku para kang padha angèstu ing Allah lan Utu- san-É. Mulané samangsa dhèwèké padha nyuwun idin marang sira karana salah sawijining kabutu- hané, sira iya ngidinana sapa sing dadi karepira sarta padha suwuna pangapura ing Allah; sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih. Ut. andaga 63 Aja sira padha nganggep panguwuhing Utusan ing antara- nira iku kaya panguwuhé sawe- nèhira marang sawenèhé;1767 temen Allah iku Angudanèni sawenèhira kang padha lolos kalawan salin- thutan; mulané dingati-ati para kang padha anyulayani paréntahé, yèn padha kataman ing coba utawa padha kataman ing siksa kang nglarani. 64 Lah, sayekti, kagungané Allah sabarang kang ana ing langit-langit lan ing bumi iku; temen Panje- nengané iku angudanèni kapriyé sikepira;1768 dinané lan ing 1767. Tuwan Palmer lan tuwan Rodwell sami klèntu-tampi dhateng suraosipun ayat punika. Ayat punika boten kok mengku teges kados pundi kedahipun munjuk dhateng Kanjeng Nabi punika, wangsul anerangaken kados pundi caranipun nanggapi panguwuhipun Kanjeng Nabi. Sambeting ayat ngandhap lan nginggilipun, sampun anggenahaken ingkang makaten punika. Ayat ingkang sampun anerangaken, bilih sintena kémawon boten kénging medal pasilan tanpa idinipun Kanjeng Nabi, samangsa sami klempakan ngrembag prakawis ingkang wigatos, ingkang perlu dipun dhatengi para titiyang wau. Ayat sambetipun dhawuh punika sami suraosipun. Dados ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika: pa- nguwuhipun Kanjeng Nabi dhateng para angèstu kedah dipun aosi, sarta boten kénging namung dipun anggep kados déné panguwuhipun titiyang wau satunggal dhateng satunggalipun. Mila makaten jalaran panguwuhipun Kanjeng Nabi punika mesthi magepokan kaliyan prakawis wigatos, ingkang mahanani 1768. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 24 Prakawis praja dhèwèké bakal padha dibalèkaké marang Panjenengané, Panjene- ngané bakal banjur anjalèntrèhaké marang dhèwèké ing barang kang wus padha dilakoni; lan Allah iku marang samubarang Ngudanèni. karaharjanipun umat, nanging manawi panguwuhipun titiyang wau satunggal dhateng satunggalipun, namung magepokan kaliyan prakawisipun piyambak-piyambak bangsanipun ingkang limrah-limrah kémawon. 1768. punika tegesipun: karep lan tindak kang padha sira rujuki, liripun: apa sira iku temen-temen, apa mung lalamisan baé. _____________ 971
SURAT 25 AL-FURQÂN (Panyilah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 77 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Juru pèpènget tumrap sadaya bangsa Ruku' 2. Kayaktinipun pèpènget. Ruku' 3. Dinten panyilah Ruku' 4. Wulang-wuruk mirid saking pandumipun ummat ingkang rumiyin-rumiyin. Ruku' 5. Wulang saking wasitaning ngalam. Ruku' 6. Tumindhaking éwah-éwahan. Namanipun, gathuking suraosipun tuwin titimangsaning tumurunipun Surat punika dipun namakaken Al-Furqân, utawi panyilah; ing sagemblengipun, surat punika éwonipun wahyu Makkiyah ingkang sepuh-sepuh. Kados déné ingkang kacetha wonten ing gathuking suraosipun, klèntu manawi ayat 68-70 punika kagolongaken wahyu Madaniyah. Piweca-piwecanipun ingkang akhir surat ingkang sampun, ingkang kalayan cetha anjajèkaken jumenengipun karatoning Islam, punika lajeng dipun sambeti piweca ingkang langkung sepuh, ingkang amecakaken dinten ageng panyilah, inggih punika dinten masakalanipun yakti lan panggorohan pilah kalayan cetha, ngantos sanajan sinawang saclèrètan kémawon sampun katingal ing agawang-gawang. Lah, ingkang makaten punika sampun kelampahan wonten ing paprangan Badr, ingkang wonten ing Quran Suci kasebut dinten panyilah (8: 41), sarta inggih punika dinten ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat 25 punika. Ingkang kawarsitakaken Surat punika kawiwitan kalayan dhawuh pratélan, bilih kautusipun Kanjeng Nabi Suci punika tumrap sadaya bangsa ing jagad. Minangka kateranganipun ingkang wekasan bab kasawijènipun Pangéran, Kasawijènipun Pangéran wau kedah manunggilaken sadaya bangsa tuwin ngrungkad sawarnining kamusyrikan (panembah-pangéran-kathah); kasawijènipun Pangéran lan manunggilipun sadaya manusa, kedah sasarengan. Para titiyang kafir mancahi dupèh Kanjeng Nabi punika manusa limrah; punika kaparingan wangsulanipun wonten ing wekasanipun ruku' ingkang kaping kalih, ingkang andhawuhaken bilih pèpènget punika yakti. Ruku' ingkang kaping tiga anedahaken bilih panyilah antawisipun awon lan saé punika ing wasananipun mesthi badhé dipun wontenakaen, sarta anyebutaken dinten panyilah wau. Pratélan umum punika dipun sambeti tuladhanipun ingkang melok, inggih punika nasib ingkang kasandhang umat ingkang rumiyin-rumiyin, ingkang sawenèhipun kasebutaken kalayan cekak wonten ing ruku' ingkang kaping sekawan, tuwin anggènipun para titiyang Makkah sami ambeguguk wonten ing sasar, punika dipun paringi pèpènget. Ruku' ingkang kaping gangsal dhawuh anggatosaken dhateng sawenèh kawontenan ing ngalam, ingkang suka pasaksi bilih sagung dumados punika kawengku ingkang anedahaken bilih sadaya angger-anggeripun Pangéran punika tumindhakipun kalayan adhadhasar wilasa; angger-angger punika asring kémawon kabetahaken kanggé ngèngetaken para titiyang ingkang salebetipun milawani ing yakti sami anggugujeng ing wontenipun siksa. Surat punika dipun pungkasi sarana mratélakaken kawulanipun Allah Ingkang-Mahamurah ingkang tulus. ingkang menggah ing sajatos-jatosipun punika dados titikanipun pambangunan ageng ingkang sampun wiwit tumindak. ing angger,-angger,"tumuwuh saking sakedhik,"
Surat 25 Juru pèpènget sadaya bangsa RUKU' 1 Juru pèpènget tumrap sadaya bangsa 1. Ayahan tumrap saindhenging jagad. 2, 3. Mahatunggalipun Pangéran. 4-6. Quran Suci amedharaken kawruh ingkang lebet ingkang badhé kalampahan. 7-9. Kanjeng Nabi Suci dipun emohi sarta dipun wastani tiyang kranjingan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Panjenengané Kang wus anurunaké panyilah marang kawula-Né, supaya dhè- wèké dadia juru-pépéling marang sakèhing bangsa;1769 1 Mahabarkah Ut. pinesthi Ut. pepes- thèn 2 Panjenengané, Kang kagungan karatoning langit-langit lan bumi, lan Kang ora mundhut putra, sarta Kang ora kagungan sakuthu ing dalem karaton iku, apa déné Kang anitahaké samubarang, banjur iki tinamtu kalawan taker.1770 Ar. lan 3 Lan dhèwèké padha ngalap sesembahan saliyané Panjenenga- né, kang padha ora anitahaké apa- apa, malah padha tinitahaké, sarta padha ora bisa agawé pituna tuwin piguna tumrap awaké dhéwé, 1769. Panyilah punika, inggih punika simaning kakiyatanipun mengsah, ingkang nalika piweca- piweca punika kaundhangaken sakalangkung kiyat, ngantos sami amastani piweca-piweca punika pangayomanipun tiyang éwah. Babakan ingkang rumiyin piyambak remuking kakiyatanipun titiyang Quraisy, punika nalika perang Badr. Ing nalika punika wonten sanga panuntunipun ingkang remen damel wisuna nemahi tiwas. Déné sirnanipun babar pisan kakiyatanipun titiyang Quraisy, punika nalika bedhahipun nagari Makkah. Tandha yekti ingkang melok ing kayektènipun Kanjeng Nabi Suci ingkang makaten punika, sampun boten wonten semang-semangipun malih mesthi mahanani panjenenganipun sinebut juru pèpènget ingkang sajatos dhateng sagung para bangsa ing bumi punika. Tandhayekti punika boten pisan-pisan suda aosipun danguning mangsa. Perlu dipun pèngeti bilih kautusipun Kanjeng Nabi ingkang tumuju dhateng jagad sawegung punika kalayan terang kadhawuhaken wonten ing wahju Makkiyah jaman wiwitan punika. 1770. Kautusipun Kanjeng Nabi punika kanggé ing sajagad, awit panjenenganipun punika Dutaning Ratu ingkang karajanipun mradini ing saindhengipun jagad. Sarta margi saking agenging panguwaos-Ipun, Panjenenganipun kapareng badhé nyampurnakaken kanyataaning wahananipun piweca-piweca ingkang sampun kaundhangaken. Kalayan tetembungan ingkang cekak-aos ayat punika nglepataken sawarnining kamusyrikan (panembah-pangéran-kathah). 973
974 Panyilah Juz XVIII apa déné padha ora bisa anguwa- sani pati tuwin urip sarta ora bisa nangèkaké (wong mati). 4 Lan para kang padha kafir acalathu: Iki ora liya kajaba pang- gorohan gagawéané dhéwé, sarta ana wong liya kang padha ngré- wangi dhèwèké ingatasé prakara iku; lah sayekti dhèwèké iku padha anglakoni sarta tindak (pangucap) goroh. dudu 5 Lan padha calathu: Dodongè- ngané para kuna - iku padha ditulisi - banjur iku diwacakaké marang dhèwèké ésuk lan soré. 6 Dhawuha: Kang anurunaké iki, Iku Kang-angudanèni wawadi lan ing sajroning bumi; sayekti Panjenengané iku salawasé tansah Aparamarta, Mahaasih.1771 langit-langit 7 Lan padha calathu: Ana apa Utusan iki teka mangan panganan sarta lumaku ing pasar; yagéné ora ana malaikat diturunaké marang dhèwèké, supaya dadia kanthiné dadi juru-pépéling?1772 1771. Milanipun kayektèning piweca piwecanipun, punika mesthi badhé dados tandha yekti ingkang pratéla dhateng kayektèning wahyu saking Allah punika. Punika wangsulanipun pandalih- pandalih ingkang sampun kasebutaken ing ayat-ayat ingkang sampun. 1772. Sugengipun Kanjeng Nabi punika sugeng ingkang sakalangkung pasaja. Sadaya padamelan- ipun katindakaken piyambak. "Panjenenganipun ngréncangi garwa-garwanipun manawi sami anindak- aken wajibipun tiyang gigriya, anjlumat pangagemanipun piyambak, nancang ménda, sarta ngantos karsa nambal tarumpahipun punapa" (Muir). Malah boten namung kados makaten kémawon; labet saking ambek paramartanipun saha lilalegawanipun, asring kémawon panjenenganipun nindakaken pandamelanipun tiyang sanès. Ing satunggaling wekdal, wonten satunggaling tiyang èstri boten saged nindakaken pandamelanipun piyambak, lajeng nyuwun dhateng panjenenganipun supados nuntun piyambakipun dhateng satunggaling margi; panjenenganipun lajeng ngréncangi tiyang èstri wau dhateng margi wau, sarta nilar èstri wau sareng sampun rampung pandamelanipun (Misykat). Awit saking punika mila titiyang kafir mastani panjenenganipun punika lumaku ing pasar. Panjenenganipun punika manusa, sarta inggih dhahar dhadhaharan limrah kados tedhanipun tiyang Arab ingkang pasaja. Inggih awit saking punika mila para kafir mastani panjenenganipun mangan panganan. Wangsulanipun punika kasebutaken wonten ing ayat 20, inggih punika: sadaya nabi punika manusa limrah sarta teluk
Surat 25 Kayektènipun pèpènget Ut. kena ing kema- yan 8 Utawa, (yagéné ora) ana ban- dha diturunaké marang dhèwèké utawa diparingi kebon, minangka pangané?1773 Sarta para atindak dudu acalathu: Kowé iku ora liya kajaba manut wong kang wus ilang akalé. 9 Delengen, kapriyé anggoné padha agawé sanépa tumrap ma- rang sira, ananging dhèwèké padha sasar, mulané ora bakal padha bisa olèh dalan.1774 RUKU' 2 Kayektènipun pèpènget 10. Kanjeng Nabi ngajeng-ajeng barang saé. 11-14. Wasananipun tiyang duraka punika lebur. 15, 16. Piwales dhateng para susatya. 17-19. Sesembahan palsu. 20. Sadaya nabi punika manusa. Ar. ngisoré Panjenengané Kang manawa dadi kaparenging karsa-Né, bakal aparing marang sira kang luwih becik tinimbang iki: patamanan kang ing jeroné kaliné padha mili, sarta Panjene- ngané bakal aparing kadhaton- kadhaton marang sira.1775 10 Mahabarkah Ar. saat Ar. saat iku padha anggorohaké marang titimangsané; lan tumrap marang sapa sing anggorohaké ing titimangsa iku Ingsun nyadhiyani geni murub. 11 Balik dhèwèké dhateng angger-anggering kamanusan, inggih kados Kanjeng Nabi Suci makaten. Punika tandha ingkang terang gamblang, bilih bab ingkang kawarsitakaken ing Quran Suci punika sambet sinambet kalayan runtut. 1773. Bandha umpuk-umpukan sumèlèh wonten ing sangajenging para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci, sarta piyambakipun sami kadadosaken gustinipun tanah Mesopotamia ingkang loh jinawi punika dalah taman-tamanipun; nanging sadaya punika kalampahanipun kalayan manut angger-anggeripun Pangéran, inggih punika: wahananipun piweca-piweca punika kanyataanipun kalayan sarenti, boten prabéda lan tumuwuhing samukawis ing dalem alam wadhag, punika inggih akalayan sarenti. 1774. Anggènipun badhé boten sami sumerep margi ingkang anjog ing kabegjan, utawi margi ingkang saged nguwalaken piyambakipun saking siksa ingkang kaancamaken, punika badhé dados pasaksèn anggènipun sami sasar. 1775. Kebon lan taman-tamanipun tanah Mesopotamia, kadhaton-kadhatonipun tanah Persi tuwin kadhaton-kadhatonipun para Keizer, sami kaparingaken dhateng para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi 975
976 Panyilah Juz XVIII 12 Nalika iki katon marang dhè- wèké saka ing panggonan kang adoh, dhèwèké padha ngrungu kumrangsangé lan gumludhugé. 13 Lan nalika padha dicemplung- aké mrono ing papan kang rupek kalawan tinalikung, ing kono padha anguwuh ing karusakan. 14 Ing dina iki aja sira padha ing karusakan sawiji, anguwuh ananging anguwuha ing karusakan kang akèh. (kang) taman kang luwih becik, apa langgeng, kang dijanjèkaké ma- rang para kang anjaga dhiriné (saka ing ala)? Iku piwales sarta pangungsèn tumrap dhèwèké. 15 Calathua: Apa iki 16 Ana ing kono bakal padha olèh apa kang dikarepaké, (ing kono) pamanggoné; iku sawijining janji (kang tetep) atas Pangéranira, kang kuduné disuwun.1776 17 Lan ing dinané Panjenengané angimpun dhèwèké karo apa kang padha dikawulani saliyané Allah, Panjenengané banjur bakal ngandi- ka: Apa kowé kang padha anasar- aké kawula-Ku iki, apa dhèwèké dhéwé kang nasar ing dadalan? saka 18 Bakal padha munjuk: Maha- suci Tuwan punika! boten mung- guh tumrapipun kawula yèn ta Suci, minangka tandha-yakti ing kayektèning piweca punika. Miturut Mjd, ingkang dipun karsakaken punika: Suwarga ing akhirat saha kadhaton-kadhaton ing gesang punika-Rz: 1776. Dhawuh punika mengku teges, bilih janji punika mesthi badhé dipun tetepi saèstu wahananipun.
Surat 25 Dinten panyilah angalapa pangayom-pangayoman sanèsipun Tuwan, ananging anggèn Tuwan amaringi kasenengan dha- teng piyambakipun tuwin bapak- bapakipun ngantos sami anglirwak- aken ing ènget sarta sami dados bangsa ingkang papa-cintraka.1777 19 Lah temen bakal padha ang- gorohaké sira marang apa calathu- nira, banjur sira ora bakal bisa amurungaké (siksané) sarta ora (bakal bisa) olèh pitulung; sarta sira sapa kang atindak dudu, bakal Ingsun icipaké siksa kang gedhé. 20 Lan ora kena ora, Ingsun angutus para Utusan sadurungira iku masthi padha mangan pangan sarta padha lumaku ing pasar- pasar, apa déné Ingsun andadèkaké sawenèhira dadi coba tumrap sawenèhé. Apa sira bakal padha kuwat sabar? Lan Pangéranira iku tansah Amirsani.1778 JUZ XIX RUKU' 3 Dinten panyilah 21, 22. Panyuwun siksa. 23, 24. Para duraka dipun pilahaken kaliyan para tulus. 25- 29. Tandha-tandhanipun dinten panyilah. 30, 31. Angemohi sarta sikep amengsahi Quran Suci. 32. Wewedharing sabda punika saking sakedhik. 33. Wewedharing sabda ingkang sampurna. 34. Kawusananipun para duraka. 1777. Para tukang ngritik kathah ingkang sami nemahi lepat, samangsa sami nyukarta dhawuh bangsanipun ingkang kados makaten punika, anggènipun sami gadhah panginten, bilih atur wangsulan makaten wau nama wangsulan ingkang boten jangkep. Pancèn manawi namung dipun waos sagrambyangan, saged nuwuhaken pupuntoning pamanggih bilih pandangon wau dèrèng wonten wangsulanipun ingkang saleres-leresipun. Nanging tumrap dhadhawuhan bangsanipun ingkang kados makaten punika, Quran pancèn namung ngèngetaken bukti-bukti ingkang nélakaken, bilih pamanggih ingkang sulaya kaliyan bukti-bukti wau boten pinanggih ing nalar; kados pundi leresipun, para maosipun kedah ngupadosi piyambak. Minangka tuladha dhawuh punika, bukti-buktinipun kasebutaken makaten: "Boten mungguh tumrapipun kawula yèn ta angalapa pangayoman-pangayoman sanèsipun Tuwan." Tiyang ingkang maos dhawuh pangandika punika kedah ngupadosi piyambak wohing dhawuh, inggih punika makaten: Manawi makaten, lah kados pundi saged kawula sami ngaken tiyang sanès supados nganggep sesembahan dhateng kula sami? 1778. Punika dhawuh dhateng para Muslimin supados sami kiyat sabar nandhang panganiayaning 977
978 Panyilah Juz XIX 21 Lan para kang padha ora angarep-arep sapatemon-Ingsun acalathu: yagéné ora ana malaikat tinurunaké marang aku, utawa (yagéné) aku padha ora andeleng Pangéranku? Sayekti temen banget padha gumedhé ing sajroning atiné sarta padha mirong kalawan pami- rong kang gedhé.1779 Ut. Dibunto- ni kalawan pager kang rapet aku- kuh 22 Ing dinané dhèwèké bakal padha andeleng para malaikat, ing dina iku ora bakal ana warta bu- bungah tumrap para wong duraka, sarta (malaikat) bakal padha cala- thu: Iku larangan, dilarangi babar pisan.1780 23 Lan Ingsun bakal tumapak marang panggawé apa kang wis padha dilakoni, banjur iku Ingsun dadèkaké endheg amun-amun.1781 ing taman, ing dina iku luwih becik luwih becik padunungané sarta palèrènané. 24 Para kang manggon 25 Ing dina bakal pecahing langit kalawan mendhung sarta tumurun para malaikat padha tinurunaké.1782 mengsah-mengsahipun, awit cobi punika sadaya badhé saged anyilahaken awon lan saé. Dhawuh ingkang wekasan minangka panglipur tumrap piyambakipun: Pangéranira iku tansah Amirsani lan mesthi bakal niksa para tukang nganiaya. 1779. Rawuhipun para malaikat lan Pangéran, punika ateges dhumawahipun siksa ingkang kaancamaken wonten ing Quran Suci. Ayat candhakipun anyethakaken ingkang makaten wau. Mirsanana ugi 268. punika saged dipun suraos warni kalih, sesa-sesa manut panyuraosipun, punapa punika dipun suraos kaucapaken malaikat punapa déning tiyang duraka. Manawi kasuraos kaucapaken malaikat, mengku teges bilih pawartos bibingah punika badhé dados barang awisan tumrap para tiyang duraka, dados sami kaliyan cariyos bilih para tiyang duraka wau badhé kasiksa. Déné manawa kasuraos kaucapaken tiyang duraka, tetembungan wau sawarni panyuwun wonten papager ingkang seged ngaling-ngalingi piyambakipun kaliyan siksa bubuhanipun. Teges ingkang angka kalih punika kasebutaken wonten ing margin. 1780. Tembung 1781. Sadaya pambudi-dayanipun titiyang Quraisy kadamel lebur atanpa dados nalika perang ing Badr. 1782. Katerangan dintenipun perang Badr punika ugi kasebutaken wonten ing 8: 11; ing ngriku
Surat 25 Dinten panyilah 26 Ing dina iku karaton kalawan pranyata Ingkang- kagungané Mahamurah, sarta ingatasé para kafir iku dina kang rekasa. 27 Sarta ing dinané wong kang atindak dudu anggeget tangané, calathuné: O, mbok aku iki biyèn angalap dadalan anyartani Kanjeng Rasul.1783 temen awakku, mbok aku biyèn ora angalap mitra si Anu. 28 O, cilaka 29 Sayekti temen dhèwèké iku anasaraké aku saka ing éling ing sawisé (éling iku) teka marang aku lan pancèn sétan iku ora tutulung marang manusa. Ut. omong ingkang tanpa nalar 30 Lan Utusan munjuk: Dhuh Pangéran kawula! saèstu, bangsa kawula punika panganggepipun dhateng Quran punika kados barang ingkang tanpa isi. 31 Lan iya kaya mangkono iku, Ingsun gawèkaké saben Nabi mungsuh saka para wong duraka, lan wis nyukupi Pangéranira iku minangka Panutan lan Panulung. tumuruning jawah kasebutaken kalayan terang, sarta ing dhawuh ngriku ugi tumurunipun para malaikat kasebutaken. Ayat candhakipun anedahaken bilih dinten wau badhé dados dinten kamenangan tumrap para Muslimin, para angèstu dhateng Pangéran Ingkang Mahamurah, sarta dados dinten rekaos tumrap para kafir. Saèstu, wonten ing peperanganipun kaliyan para Muslimin ingkang kelampahan ing pawingkingipun, titiyang Quraisy boten naté manggih sangsara lan rekaos ingkang nyamèni kaliyan sangsara lan rekaos ingkang sami dipun sandhang nalika prang Badr. 1783. Kacariyos tiyang ingkang khusus katuju ing dhawuh ing ngriki punika Aqbah. Piyambakipun punika salah satunggaling sesepuh Quraisy, ingkang naté ngidoni pasuryanipun Kanjeng Nabi, karana badhé damel seneng dhateng satunggaling mitranipun (Rz). Nalika prang Badr, ngemungaken piyambakipun piyambak tiyang tawanan ingkang pinejahan. Sasampunipun peperangan bibar, nalika mayit-mayitipun para pinisepuh Quraisy ingkang sami tiwas kabekta dhateng kluwat badhé dipun kubur, Kanjeng Nabi lajeng nebut namanipun para pinisepuh satunggal - satunggal ingkang sampun naté kadongakaken panjenenganipun margi saking sangeting anggènipun nganiaya titiyang Muslimin. lng nalika punika ugi Kanjeng Nabi nguwuh-uwuh makaten: "Lah apa ta kowé saiki wis nyatakaké 979
980 Panyilah Juz XIX 32 Lan para kang padha kafir acalathu: Yagéné Quran iku ora diturunaké marang dhèwèké sa- pisan babar pisan? Wis kaya mangkono iku (anggon Ingsun anurunaké), perluné Ingsun anggo anetepaké atinira, apa déné iku Ingsun urutaké kalawan runtut.1784 Ut. prakara 33 Lan ora kena ora, manawa dhèwèké padha anekakaké bukti marang sira, masthi Ingsun iya anekakaké (bukti) marang sira kalawan nyata sarta katerangan kang luwih becik.1785 dhéwé yèn janjine Pangéranmu iku nyata? Sayekti aku wis nyatakake dhéwé yèn apa kang kajanjèkaké Pangéran marang aku iku nyata temenan." Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ingkang dipun karsakaken Kanjeng Nabi, punika piweca-piweca ingkang terang gamblang saha ceplos punika; inggih punika piweca-piweca ingkang anggènipun ngundhangaken sampun nalika jaman wiwitan. 1784. tegesipun: nglempakaken saha ngurutaken kalayan tuntut pérang- péranganing ginem (ukara) (LL). Dados tegesipun, Quran punika anggènipun katurunaken saking sakedhik, sapérangan-sapérangan, perlunipun supados wahyuning Pangéran punika dados tuking kasantosan tumrap panggalihipun Kanjeng Nabi, ing sadanguning panjenenganipun' ngalami santun-sumantuning kawontenan. Kajawi punika, kanggé anulak pandakwa, bilih wahyu Quran punika lastantun namung dados klempakaning dhawuh sapérangan-sapérangan ingkang boten tumata, ingkang tumurunipun gagayutan kaliyan kawontenan-kawontenan ingkang béda-béda, tur boten wonten sambetipun antawising satunggal lan satunggalipun, kanggé anulak pandakwa wau, dipun dhawuhaken, bilih ingkang ngurutaken dhawuh Quran punika inggih Pangéran Pribadi. Dados kalayan tembung ingkang terang gamblang, ayat punika anduwa panginten lepat, ingkang amastani bilih ingkang ngurutaken Quran punika Bagéndha Abu Bakar utawi Bagéndha Utsman, jalaran miturut ayat punika urut-urutanipun dhawuh Quran (kados déné ingkang mujud ing jaman samangké punika; Pen.). punika mijil saking kaparenging karsanipun Pangéran Pribadi, kelampahanipun sampun nalika jaman sugeng- ipun Kanjeng Nabi Suci, inggih punika ing nalika jaman sugengipun tiyang ingkang nampèni wahyuning Pangéran wau piyambak. 1785. Matsal tegesipun katerangan gagambaran, kawontenan, utawi prakawis, tuwin dipun anggé tembung ngibarat kalayan mengku teges kawontenan ingkang anelahi utawi anggumunaken (Ll), utawi ateges hudjah, jawinipun bukti (TA). Suraosipun: para titiyang wau mesthi boten badhé nyungulaken ) utawi mabeni kalayan pawadan ingkang aèng 1785. Matsal tegesipun katerangan gagambaran, kawontenan, utawi prakawis, tuwin dipun anggé tembung ngibarat kalayan mengku teges kawontenan ingkang anelahi utawi anggumunaken (Ll), utawi ateges hudjah, jawinipun bukti (TA). Suraosipun: para titiyang wau mesthi boten badhé nyungulaken ) utawi mabeni kalayan pawadan ingkang aèng / (JB: ), ingkang dèrèng kaparingan wangsulanipun wonten ing Quran Suci kalayan nyata, sarta ingkang kateranganipun ingkang langkung prayogi dèrèng kasebutaken ing Quran. Terangipun malih: samangsa piyambakipun sami nyungulaken pitakènan ingkang anèh utawi mabeni kalayan pawadan ingkang aèng, ing Quran Suci mesthi sampun wonten wangsulanipun ingkang kalayan nyata, malah sampun wonten kateranganipun ingkang langkung saé. Ayat punika masang tatalesing piwulang ingkang wigatos, inggih punika: Quran Suci punika boten namung isi wangsulan dhateng sawarnining rembag ingkang mabeni Quran kémawon, nanging ugi ngawontenaken bukti-bukti, ingkang ing kayektèning samukawis ingkang sampun kapangandikakaken. Cekap katerangaken sakedhik, bilih boten wonten satunggal kémawon kitab sucining agami ing jagad punika, ingkang nyakup paugeran makaten punika. Pranyata ingkang makaten wau anélakaken, bilih
Surat 25 Wulang wuruk 34 (Déné) para kang kalawan nglangsur ing rainé bakal diimpun marang naraka, iku padha ana ing kaanan kang luwih ala sarta luwih sasar saka ing dadalané. RUKU' 4 Wulang-wuruk mirid saking pandumipun umat ingkang rumiyin-rumiyin 35-39. Umat sapinten-pinten kala rumiyin sami dipun sirnakaken. 40. Tiyang Makkah sami boten purun ngalap pémut dhateng pandumipun umat wau. 41-44. Sami nyenyéda Kanjeng Nabi sarta sami amberung anggènipun sasar. a. 1584 temen Ingsun wus aparing Kitab marang Musa Ingsun wus andadèkaké sarta kanthiné, (yaiku) Harun, saduluré, dadi panulung.a 35 Lan sayekti 36 Tumuli Ingsun ngandika: Sira sakaroné padha mangkata marang (nagarané) wong kang padha ang- timbalan-tim- gorohaké marang balan-Ingsun; iki padha Ingsun lebur babar pisan. tumuli Ar. lan 37 Anadéné umaté Nuh - bareng padha anggorohaké para Utusan, padha Ingsun kelem sarta padha Ingsun dadèkaké tandha tumrap para manusa, sarta Ingsun nyawis- aké siksa kang nglarani tumrap para kang atindak dudu; a. 903 b. 911 38 Apadéné 'Ada lan Tsamudb tuwin para kang manggon ing Rass sarta sapirang-pirang turunan saan- tarané iku.1786 lenggahipun Quran punika angungkuli sakathahing kitab suci, sarta bilih wahyu Quran punika wahyu ingkang peng-pengan, ingkang kawasa nyekapi kabetahanipun ruhani sadaya para manusa ing saben jaman. 1786. Miturut Zj, Rass punika namanipun dusun ingkang dipun dunungi déning sapéranganing pancer Tsamud. Ngulami sanès mastani bilih Rass punika namanipun kitha ing Yamamah (TA). Tembung Rass taksih gadhah teges sanès-sanèsipun malih, kadosta ateges sumur, sarta kacariyos bilih para titiyang Rass punika ummat ingkang nyemplungaken nabinipun dhateng salebeting sumur (JB). 981
982 Panyilah Juz XIX 39 Lan kabèh baé wus Ingsun gelari tepa-tuladha sarta kabèh padha Ingsun lebur kalawan lebur babar pisan.1787 40 Lan sayekti temen dhèwèké wis (kerep) padha liwat ing kutha, kang diudani udan ala.1788 Lah apa ta ora sumurup iku? Balik malah padha ora angarep-arep bakal tinangèkaké manèh. 41 Lan samangsa dhèwèké padha andeleng ing sira, ora liya pangang- gepé marang sira kajaba mung kanggo guguyon: Apa iki sing dijumenengaké déning Allah dadi utusan? Ar. ing iku 42 Mèh baé aku padha kena disasaraké dhèwèké saka sesemba- han-sesembahanku, ajaa aku padha teguh pangidepku! Lan manawa wis padha andeleng siksa, bakal padha weruh sapa kang luwih sasar saka ing dalan. 43 Apa sira wis weruh wong kang angalap sesembahan hawa nafsuné dhéwé?1789 Apa ta sira bakal dadi pangayoman tumrap marang dhèwèké? Awit saking punika saged ugi ingkang dipun karsakaken punika para sadhèrèkipun Kanjeng Nabi Yusuf, awit para sadhèrèk wau sami nyemplungaken Kanjeng Nabi Yusuf wau dhateng salebeting sumur. 1787. Suraosipun: saben-saben turunan mesthi sami kaparingan pèpènget bab leburipun asarana cacariyosan tuwin tepa-tuladhanipun ummat ing sadèrèng-dèrèngipun ingkang sampun sami sirna; nanging margi boten mraduli dhateng pèpènget wau, piyambakipun lajeng sami dipun lebur kados déné ummat sanès-sanèsipun wau. 1788. Kitha punika kitha Sadum, kaprenah wonten ing margi dhateng Siriyah. 1789. Ayat punika anedahaken sapinten wiyaring pangertosan syirk utawi mangéran kathah manut Quran Suci. lngkang dipun lepataken punika boten namung menembrah brahala kémawon, nanging manut kalayan muta-tuli dhateng hawanapsunipun piyambak punika ugi kalepataken. Kathah kémawon tiyang ingkang nganggep awakipun piyambak dados kawulanipun Allah ingkang sawiji, nanging menggah ing sajatos-jatosipun sami sujud dhateng brahalanipun ingkang ageng piyambak, inggih punika hawanapsunipun piyambak. Ing agami sanès boten wonten piwulang tauhid ingkang sampurnanipun ngantos kados makaten punika.
Surat 25 Wulang saking ngalam 44 Utawa apa sira ngira, mana- wa dhèwèké iku kang akèh-akèh padha ngrungokaké utawa ngerti? Dhèwèké iku mung kaya rajakaya; o, balik malah padha luwih sasar saka ing dalan. RUKU' 5 Wulang saking wasitaning ngalam 45-55. Wilasanipun Allah sarta manusa anggènipun boten gadhah panarimah. 56-58. Kanjeng Nabi kedah tawakal (sumendhé) dhateng Allah. 59, 60. Mahamurahipun Allah sarta emohipun para tiyang nyembah brahala dhateng punika. 45 Apa sira ora andeleng marang (pakaryaning) Pangéranira, kapriyé anggon-É anggelar ayang-ayangan? Lan lamun Panjenengané angar- sakna, amasthi iku didamel tetep; tumuli srengéngé Ingsun dadèkaké panuduh ingatasé iku; 46 Tumuli iku Ingsun pundhut marang (ngarsa)-Ningsun kalawan pamundhut saka sathithik.1790 47 Lan Panjenengané iku Kang wus andadèkaké wengi minangka tutup tumrap marang sira sarta (andadèkaké) turu minangka pale- reman, apa déné raina minangka kanggo tangi. 48 Lan Panjenengané iku Kang angutus angin minangka warta bubungah, acacala (tumuruning) wilasa-Né; sarta Ingsun anurunaké banyu suci saka ing mendhung, 1790. Ayat punika lan ayat ingkang sampun, punika nerangaken bilih Gusti Allah punika pangrengkuhipun dhateng kawula-Nipun sakalangkung welas lan asih. Panjenenganipun boten karsa nglebur sami sanalika kawula-Nipun. Suryaning katulusan sampun malethèk, sarta sampun wonten tandha-tandhanipun pepeteng badhé sirna; nanging, boten prabéda lan ingkang tumindak ing alam wadhag, pepeteng wau boten badhé sirna sami sanalika, wangsul akaliyan sarenti, suda saking sakedhik. 983
984 Panyilah Juz XIX iku Ingsun anggo tanah kang mati1791 anguripaké sarta Ingsun anggo angombèni titah-Ingsun rajakaya lan manusa sapirang-pirang. 49 Supaya Ar. antara- né 50 Lan sayekti temen iku Ingsun ambal-ambali marang dhèwèké, supaya padha élinga, ananging akèh-akèhing manusa padha mopo, ora liya kajaba mung padha ange- mohi. 51 Lan lamun Ingsun angarsak- na, masthi Ingsun anjumenengaké siji-sijining ing juru-pépéling kutha.1792 Ar. jihad Ar. jihad 52 Mulané aja manut para kafir, sarta dhèwèké padha tandangana iku kalawan nyrempeng sarana panyarempeng kang gedhé.1793 1791. Sih-wilasanipun Gusti Allah, ingkang wontenipun ing alam wadhag awujud jawah, wonten ing dalem wahyu asifat ruhaniyah. Boten prabéda lan toya suci saking mendhung punika saged anggesangaken bumi ingkang pejah, lah makaten ugi toyanipun suci wahyu saking Panjenenganipun, punika inggih kawasa anggesangaken tiyang ingkang pejah ruhaniyahipun. 1792. Labet saking anggènipun tansah angèngeti sabda pangandika punika, déné para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci sami sumiyar dhateng ing pundi-pundi panggènan, dhateng saben kitha ingkang tebih-tebih, kalayan ambekta wasita lan pèpènget ing agaminipun. Suprandéné teka sakedhik timen para Muslimin jaman samangké, ingkang katiyupan ing grengseng badhé kayektèning dhawuh-dhawuhipun Quran. Perlu dipun pèngeti bilih ayat punika boten kok cengkah kaliyan pratélan ing 35: 24 tuwin ing panggènan sanès, ingkang mangandikakaken bilih saben bangsa mesthi kajumenengan nabi. Juru-pèpènget boten kajumenengaken ing saben kitha, nanging kajumenengaken ing saben bangsa (Ummat). 1793. Ayat punika saged suka pasaksèn ingkang terang bab tegesipun tembung jihâd ingkang kagem wonten ing Quran Suci. Umum angakeni bilih surat punika tumurun ing nagari Makkah, dados boten nyebutaken bab prakawis perang. Miturut ayat punika, sawarnining panyarempeng anyebaraken / yakti, punika jihâd namanipun; malah-malah winastan jawinipun: jihâd kang gedhé. Déné mila perang karana nglabuhi agami punika kanamakaken jihâd, awit kalayan angèngeti kawontenanipun, sok wonten masakalanipun perang punika perlu sanget kanggé gesangipun sarta karaharjanipun yekti, sarta saupami botena dipun idini perang, yakti mesthi lebur atanpa tilas. Para mufassirin sadaya kémawon sami nganggep jihâd ing ngriki mengku teges kados ing nginggil wau. Kula aturi rnirsani Bd, Rz, AH tuwin sanès-sanèsipun. Kedah dipun pèngeti bilih jihâd ingkang ageng piyambak, ingkang saged katindakaken para Muslimin, punika ajihâd ingkang asarana Quran sanès ingkang asarana pedhang awit sampun boten wonten semang-semangipun mulih dlamir hi (ingkang wonten ing jarwan ing nginggil dipun tegesi: kalawan; iki) ing wekasaning ayat, punika wangsul dhateng Quran.
Surat 25 Wulang saking ngalam Ut. ngemor Ut. anyegeri Ut. letih 53 Lan Panjenengané iku Kang anglastarèkaké miliné sagara loro; kang siji tawa, amarèkaké ngelak, lan sijiné asin anyalitaké; lan Panjenengané adamel aling-aling saantarané loro iku sarta papager kang kukuh.1794 54 Lan Panjenengané iku Kang anitahaké manusa saka banyu, tumuli Panjenengané andadèkaké tumrap marang dhèwèké kula- warga-dharah sarta kulawarga saka maratuwa,1795 lan Pangéranira iku Kawasa. Ar. makolè- hi marang dhèwèké 55 Lan dhèwèké padha ngawu- lani saliyané Allah, barang kang ora makolèhi sarta mitunani ma- rang dhèwèké; lan wong kafir iku panulung lumawan Pangérané.1796 56 Lan ora liya Ingsun angutus juru iku kajaba minangka sira wawarta kabungahan sarta juru- pépéling.1797 1794. Sampun terang, ingkang dipun karsakaken saganten kalih, punika golongan kakalih, para angèstu tuwin para kafir: para angèstu kasanépakaken kaliyan saganten toya tawa, para kafir kasanépakaken kaliyan saganten ingkang toyanipun asin. Kakalihipun wau sami wontenipun wonten ing jagad punika, asisih-sisihan satunggal lan satunggalipun, sarta kakalihipun badhé lastantun makaten. 1795. Pamanggih kula dhawuh punika nyasmitani bab hijrah dhateng Madinah. Kanjeng Nabi punika kaliyan titiyang ing Makkah gagayutan kulawarga pancer saking ingkang rama, sarta kaliyan titiyang ing Madinah taksih gagayutan kulawarga pancer saking ingkang ibu. Rèhning kulawarganipun darah piyambak nganiaya dhateng panjenenganipun sarta malah sumedya badhé nyédani panjenenganipun, mila sapunika panjenenganipun dipun èngetaken bilih taksih kagungan kulawarga tiyang sanès ingkang gagayutanipun lantaran sésémahan. Surat punika tumurunipun nalika jaman wiwitan, sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih inggih margi wontenipun sasmita wonten ing wahyuning Pangéran makaten wau, mila ing wasananipun nalika nyarengi wekdal haji, Kanjeng Nabi lajeng ngupados pandhèrèk saking antawisipun titiyang Madinah. 1796. Tiyang kafir biyantu dhateng prakawis murang-yekti. Punika namanipun lumawan dhateng Pangéranipun, ingkang sampun anurunaken yakti ing jagad. Nanging piyambakipun kaparingan pèpènget, bilih sesembahanipun palsu boten badhé maédahi punapa-punapa dhateng piyambakipun. 1797. Kedah dipun pèngeti, bilih rèhning pawartos bibingah ingkang kaparingakcn lumantar Kanjeng Nabi Suci punika gumelaring sih-wilasanipun Pangéran, milanipun mesthi ngrumiyini pèpènget badhé dhumawahing siksa, inggih punika gumelaring dukanipun Pangéran. Ayat punika ugi 985
986 Panyilah Juz XIX Ingatasé prakara iku aku ora anjaluk pituwas ma- rang kowé kabèh, kajaba sapa sing karep, supaya angalap dadalan marang Pangérané. 57 Calathua: 58 Lan kumandela marang Kang- Gesang, Kang-ora-séda, sarta mahasucèkna kalawan puji-Né; lan wus cukup Panjenengané iku, waspada ing kaluputaning kawula- Né.1798 Ut. dina a. 895 Ut. Panjene- ngané 59 Kang anitahaké langit-langit lan bumi tuwin apa kang ana ing saantarané ing dalem nem mangsa, sarta Panjenengané angasta purba wisésa ing karaton iku;a Ingkang- Mahamurah: mulané takona pra- kara iku marang kang waspada.1799 60 Lan nalika dhèwèké padha dicalathoni: Padha sumungkema marang Ingkang-Mahamurah, pa- dha calathu: Lan apa ta Ingkang- Mahamurah iki padha kudu sumungkem marang barang kang koparéntahaké ma- iku angundaki rang aku? Lan pamaléngosé.a iku? Apa aku a. 978 RUKU' 6 Tumindaking éwah-éwahan 61. Papadhang ageng lan alit. 62. Bibar peteng lajeng padhang. 63-74. Éwah-éwahan ingkang tumindakipun jalaran saking rawuhipun Kanjeng Nabi: Pratélan kawontenanipun para pandhèrèkipun. 75, 76. Pituwasipun. 77. Pidananipun tiyang ingkang anggorohaken. anedahaken, bilih Kanjeng Nabi punika langkung dhangan mintonaken welas lan asih katimbang nandukaken wawales. Wonten ing saben papan palagan, ingkang makaten wau tansah kabuktèkaken dumugi tindak déning panjenenganipun, dhateng para mengsah-mengsahipun. 1798. Milanipun Panjenenganipun punika langkung udani bénjing punapa anggènipun badhé andhawahaken siksa lan sinten ingkang badhé dipun dhawahi siksa wau. 1799. Kang-Waspada punika Gusti Allah, inggih punika Ingkang-Waspada ing samukawis. Utawi dhawuh punika kénging dipun tegesi: Mulane takona prakara Panjenengane marang kang waspada. Manawi dipun tegesi makaten, kang waspada punika Kanjeng Nabi, inggih punika ingkang sinung ma'rifat jati ing Pangéran.
Surat 25 Tumindaking éwah-éwahan Ar. diyan 61 Mahabarkah Panjenengané, Kang wus andadèkaké lintang- lintang ana ing langit sarta wus andadèkaké srengéngé apa déné rembulan kang sumunar. 62 Lan Panjenengané iku Kang wus andadèkaké wengi lan raina gilir gumanti, tumrap sapa kang sumedya arep éling apa arep sumedya sukur. Ingkang- kawulané Mahamurah iku para kang padha lumaku ing bumi kalawan andhap asor, sarta samangsa dicalathoni wong bodho-bodho padha mang- suli: Rahayu. 63 Lan 64 Lan para kang ing wayah (laladi) marang lan sujud bengi padha Pangérané kalawan kalawan ngadeg. Ar. nipun 65 Lan para kang padha munjuk: Dhuh, Pangéran kawula, mugi Tuwan angéngokaken siksa naraka saking kawula; saèstu siksa naraka punika awon ingkang tetep:1800 66 Saèstu, punika padunungan tuwin panggènan ingkang awon. Ar. lan 67 Lan para kang samangsa angetokaké bandha ora keladuk lan ora seret, ananging dumunung ana ing saantarané mangkono iku. 68 Lan para kang padha ora anyebut sesembahan liya anyar- tani Allah sarta padha ora ama- tèni jiwa kang dilarangi déning 1800. Garâm tegesipun satunggaling barang, ingkang tiyang boten saged uwal saking ngriku. 987
988 Panyilah Allah, kajaba kalawan bebener, apa déné padha ora laku bandrèk; lan sapa sing nglakoni mangkono iku, bakal olèh wawalesing dosa; 69 Siksa bagéané iku ing dina lan kiyamat bakal ditikelaké dhèwèké bakal manggon ing kono dumunung ing kanisthan; 70 Kajaba sapa-sapa sing tobat sarta angèstu apa déné anglakoni panggawé becik; lah iku, Allah angijoli panggawéné ala (kalawan) panggawé becik, lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 71 Lan sapa-sapa sing tobat lan anglakoni panggawé becik, lan sa- yekti iku mratobaté marang Allah (kalawan) pitobat (kang utama). 72 Lan para kang padha ora anglairaké pasaksi goroh sarta samangsa angliwati barang ala- lahan ambek liwaté kalawan kahurmatan. 73 Lan para kang samangsa timbalan- padha diélingaké timbalan Pangérané ing kono padha ora niba kalawan ambudheg lan micek. ing 74 Lan para kang padha munjuk: Dhuh, Pangéran kawula, mugi Tuwan apaparing ing kawula asre- ping paningal ing sémah-sémah kawula tuwin turun kawula, saha mugi Tuwan andadosaken kawula dados pangajeng tumrap para ingkang anjagi dhirinipun (saking awon). Juz XIX
Surat 25 Tumindaking éwah-éwahan 75 Iku bakal padha diganjar papan kang dhuwur amarga saka anggoné padha sabar, sarta ana ing kono bakal padha olèh pahargya lan rahayu,1801 76 Padha manggon ing kono; becik padunungan lan palerepan iku. 77 Calathua: Pangéranku ora ba- kal mraduli marang kowé kabèh manawa ora jalaran saka panem- bahmu; mangka temen kowé padha anggorohaké (kasunyatan), mulané (siksa) tetep bakal tumuli teka. 1801. Gagambaranipun tiyang tulus ingkang katerangaken wonten ing ngriki, punika anedahaken sapinten genging pambangunan ingkang dumados déning rawuhipun Kanjeng Nabi Suci. Umat ingkang klelep wonten ing juranging kanisthan, kabangun dados kawulaning Pangéran ingkang tulusipun kados makaten wau. ___________ 989
SURAT 26 ASY-SYU'ARÂ' (Para juru-kidung) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (11 ruku', 227 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanjeng Nabi linipur. Ruku' 2-4. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. Ruku' 5. Ruku' 6-10. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh, Hud, Shalih, Luth, tuwin Syu'aib. Ruku' 11. Titiyang Makkah sami dipun pèpèngeti. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Namanipun Namanipun surat punika Asy-syu'arâ', jawinipun Para juru-kidung, inggih punika mirid saking ayat 224 ingkang nyebutaken juru-kidung; ing ngriku kalayan cetha kasasmitakaken bilih Quran Suci punika sanès anggitanipun juru-kidung, awit Quran punika babar pisan boten wonten ingkang ngèmperi anggitanipun juru-kidung. Perlu dipun pèngeti bilih ingkang asring pandakwanipun mengsah ingkang bingung dhateng Quran Suci punika mastani manawi Quran punika anggitanipun juru-kidung. Quran asring nulak pandakwa punika. Ing ngriki panulak wau kadhawuhaken kalayan sampurna tur kalayan patitis sarana anedahaken bilih pakaryanipun Kanjeng Nabi lan piwulangipun Kanjeng Nabi, punika riricikanipun sami kaliyan pakaryan saha piwulangipun para andika nabi ingkang rumiyin-rumiyin, babar pisan boten wonten saminipun manawi kaliyan padamelanipun juru-kidung. Ingkang kawarsitakaken Para nabi ingkang kasebutaken wonten ing ngriki, punika sami kaliyan ingkang kasebut wonten ing surat 7, namung tumrap ing surat punika urut-urutanipun béda kaliyan ing surat 7, jalaran ing surat 7 dipun urutaken manut jamanipun. Sababipun déné andharan bab Kanjeng Nabi Musa dipun rumiyinaken, punika kasebutaken ing wingking, inggih punika mengku sedya dhawuh anggatosaken bilih lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa punika ingambalan malih wonten ing lalampahanipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. Wonten ing ruku'-ipun surat punika ingkang wiwitan piyambak Kanjeng Nabi kaparingan panglipur, sarta kadhawuhan sampun ngantos sanget-sanget anggènipun sungkawa panggalihipun margi para titiyang Makkah sami kafir, makaten ugi inggih sampun ngantos mupus telas pangajeng-ajengipun saged ambangun para titiyang wau, awit kudrat dumadosipun manusa, punika ing wasananipun boten kénging boten mesthi andaga boten purun manembah dhateng barang-barang ingkang langkung asor utawi sami kaliyan piyambakipun piyambak (mirsanana 1807). Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa katerangaken wonten ing ruku' candhakipun titiga, wiwit nalika andhatengaken ayahanipun dhateng raja Fir'aun, ngantos dumugi temahipun ingkang cilaka mencit sang raja wau, dalah sawadyabalanipun wonten ing Saganten Abrit. Ruku' ingkang kaping gangsal ngambali bab Kanjeng Nabi Ibrahim, awit panjenenganpiun punika tumrap kula sami ingkang nyambet antawisipun trah Israil lan trah Isma'il, utawi antawisipun nabi agung kakalih, Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Muhammad saw. Gangsal ruku' sambetipun mligi angandharaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh, Hud, Shalih, Luth tuwin Kanjeng Nabi Syu'aib urut manut jamanipun. Nasib ingkang kasandhang déning umatipun nabi-nabi wau, kénging winastan dados pèpènget tumrap mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, bab punika kalayan cetha kawarsitakaken wonten ing ruku'-ipun surat punika ingkang wingking piyambak.
Surat 26 Para juru kidung Gathuking suraosipun tuwin titimangsaning tumurunipun Surat titiga, inggih punika surat 26, 27 tuwin 28 punika dados sagolongan, boten namung margi sasambetan bab-ipun ingkang dados jejering rembag kémawon, nanging ugi kagolong nunggil ing jaman. Tiga-tiganipun wau sadaya kagolong dhateng jaman Makkah tengahan, sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih wonten ing Makkah tumurunipun. Tumrap tiga-tiganipun wau sadaya bab ingkang baku piyambak punika cariyosipun Kanjeng Nabi Musa; sadaya kawiwitan saking duk kalanipun Kanjeng Nabi Musa kajumenengaken dados nabi wonten ing Redi Sina, kalayan kaparingan ampilan ayahan ingkang mligi dhateng raja Fir'aun, sarta wekasaning cariyos raja Fir'aun kablebeg wonten ing Saganten Abrit. Anggènipun nglembara titiyang Israil ing pawingkingipun, boten kasebutaken wonten ing ngriku. Dhapuring cariyos tumrap ing surat tiga wau sadaya, saged paring ular- ular dhateng kula sami, punapa ingkang dados jejering rembag lan kados pundi sasambetanipun kaliyan ingkang sampun kawarsitakaken ing ngajeng. Prayogi pinèngetan bilih surat 25 mangandikakaken furqân utawi tandha-yekti ageng ingkang kawasa nyilahaken, ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi; lah surat tiga punika menggah ing sajatos-jatosipun maringi furqân utawi tandha-yekti ingkang kawasa anyilahaken, ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, inggih punika kados déné ingkang kasebutaken ing ayat 84, kelemipun titiyang Mesir wonten ing Saganten Abrit. Dados tumrap tiga-tiganipun wau sadaya cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa punika pinungkasan kalayan lalampahan wau. Kanjeng Nabi Musa, punika nabi ingkang wonten ing Quran Suci kasebutaken marambah-rambah dados conthonipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. margi saking piwecanipun ing Pangandharing Toret 18: 15-18. Ing jagad boten naté wonten nabi satunggal kémawon kajawi Kanjeng Nabi Muhammad saw. ingkang ngaken bilih rawuhipun punika dumunung anjangkepi wahananipun piweca wau. Bab punika sampun kadhawuhaken supados dipun gatosaken wonten ing surat ingkang sampun tumrap golongan punika. Dados, surat ingkang kaping 25 anjanjèkaken furqân, utawi tandha- yekti, ingkang kalayan ambabar-pisani badhé anyilahaken antawisipun yakti lan panggorohan tumrap Kanjeng Nabi Muhammad saw. Surat titiga sambetipun anerangaken bilih tandha-yekti ingkang kados makaten wau sampun naté kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, ingkang rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika nyarupèni ing panjenenganipun wau, makaten ugi anerangaken bilih lalampahanipun nabi agung Bani Israil wau dipun ambali malih déning Nabi agung Bani Isma'il. Dados golonganipun surat tiga punika kénging winastan dados tuladha ingkang anggenahaken surat nginggilipun ingkang dipun sambeti. Prakawis sanès ing surat punika ingkang ugi sasambetan kaliyan surat ingkang sampun, inggih punika surat punika nulak pandakwa ingkang kasebutaken wonten ing surat ingkang sampun, inggih punika pandakwa bilih Kanjeng Nabi punika juru-kidung, awit kados déné ingkang katerangaken ing ngajeng, ing surat punika katerangaken bilih pakaryan ingkang dipun wigatosaken ing salamining sugengipun Kanjeng Nabi, punika sanès pakaryaning juru-kidung. Ayat sakawan ing wekasaning surat punika déning sawenèh para saged kakinten manawi tumurunipun punika wonten ing Madinah; nanging nalar-nalaripun mastani makaten wau boten dipun terangaken. Kosokwangsulipun, ayat-ayat wau kalayan terang gamblang mekasi surat punika kalayan nulak pandakwa dhateng Quran Suci warni kalih ingkang wigatos piyambak. Ingkang kasedya déning Quran punika anucèkaken gesangipun para pandhèrèkipun milanipun mesthi botenipun manawi Quran punika damelanipun sétan, kadosta pangucapipun para tukang-pethèk; awit para tukang-pethèk lan para juru-kidung punika boten naté gadhah gagayuhan sedya ingkang luhur kados déné badhé ambangun gesangipun manusa punika. Dados, ayat-ayat ingkang wekasan piyambak, inggih punika ingkang nerangaken para juru-kidung, punika péranganipun surat punika ingkang baku, tanpa punika uruting sambet-sumambetipun bukti nama boten sampurna. Langkung-langkung malih ayat-ayat wau lajeng kanggé namakaken surat punika, milanipun boten memper sanget manawi ayat-ayat wau pisah kaliyan péranganipun surat punika ingkang sabagéan ageng let sadasanan utawi kalihwelasan taun. _____________ 991
992 Para juru-kidung Juz XIX RUKU' 1 Kanjeng Nabi linipur 1, 2. Kitab ingkang terang. 3. Kanjeng Nabi dhinawuhan sampun sungkawa déning anggènipun tiyang sami boten angèstu. 4. Tandha, ingkang andadosaken piyambakipun sami badhé asor. 5. Para juru-pépémut punika masthi dipun gugujeng. 6. Kadadosanipun anggugujeng. 7-9. Pratandhanipun kasunyatan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Allah Ingkang-wilasa-Né ang- Ing- limputi, kang-Angudanèni.1802 Ingkang-Miyarsa, 2 Iki ayat-ayaté Kitab kang agawé terang.1803 ta nganti sira anglalu jiwanira saking prihatin ora amarga angèstu.1804 3 Bokmanawa dhèwèké padha tegesipun aksara-aksara punika. Déné teges ingkang kula anggé punika awawaton katerangan ingkang manawi dipun urut, pantog dumugi wawaton ingkang kina piyambak sarta ingkang kénging dipun gondhèli. Inggih punika, aksara-aksara punika sadaya mengku teges sawenèh sifatipun Pangéran. Milanipun, thâ punika lajeng kula anggé tembung lathîf, tegesipun Allah ingkang wilasa-Nipun anglimputi, sin punika sami', tegesipun Ingkang-Miyarsa, déné mîm punika 'alim tegesipun Ingkang-Angudanèni. Suprandéné kula inggih ngaturaken panyuraos sanèsipun malih. Satunggal- satunggalipun surat golongan punika, mesthi dipun bukani mawi aksara-aksara saminipun aksara-aksara wau, namung wonten ing surat 27, mîm, aksara ingkang wekasan boten kasebutaken. Lah, ing rèhning bab ingkang mligi kapangan- dikakaken wonten ing surat-surat punika bab anggènipun Kanjeng Nabi Suci Musa tampi timbalan wonten ing Redi Sina, milanipun thâ sîn punika saged mengku karsa Thuri Sina, jawinipun: Redi Sina, déné mim saged mengku teges Musa. Dados ing dalem aksara-aksara punika mengku karsa dhawuh migatosaken dhawuh timbalanipun Pangéran ingkang kadhawuhaken dhateng Kanjeng Nabi Musa wonten ing Redi Sina, ingkang minangka pasaksèn ingkang sakalangkung cetha ing tumurunipun wahyu Quran. lngkang makaten punika dipun kiyataken malih pratélan ingkang terang gamblang, ingkang kasebutaken wonten ing surat golongan punika ingkang wekasan piyambak, inggih punika: titiyang kafir mastani wahyu ingkang katampi Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Muhammad - mugi-mugi rahayu lan nugrahanipun Allah tetep ing panjenenganipun kakalih - punika sami déné apus-krama kémawon. Dhawuh ing 28: 46-49 prayogi kapèngetana ingkang mligi, ingkang anedahaken bilih wahyu Musa punika minangka pasaksèn ing kayektèning wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci. 1802. Wawaton ingkang rumiyin-rumiyin boten wonten ingkang nerangaken 1803. Warni-warni tiyang anggènipun negesi, kadosta dipun tegesi kitab ingkang adamel terang sabarang prakawis ingkang kabetahaken, utawi kitab ingkang adamel cetha pratélanipun haq (yakti) saged pilah kaliyan bâtil (murang-yakti). Déné tembung mubin punika isim fâ'il (rimbag kriya-wacaka) saking tembung kriya abâna, ingkang tegesipun wicanten kalayan cetha terang. 1804. Nabi sanès-sanèsipun saged ugi wonten ingkang ngesotaken (ngla'nati) satunggaling umat,
Surat 26 Kanjeng Nabi linipur 4 Lamun Ingsun angarsakna, amasthi Ingsun anurunaké tandha saka ing langit marang dhèwèké, satemah padha tundhuk tumelung guluné.1805 5 Lan ora kena ora, saben ana pépéling anyar saka Pangérané anekani dhèwèké, amasthi padha mléngos saka ing kono. 6 Mangka temen dhèwèké padha anggorohaké (kasunyatan), mulané bakal tumuli teka marang dhèwèké wartané barang kang padha di- guguyu.1806 7 Apa ta padha ora andeleng marang bumi - pira baé ing kono anggon Ingsun wus anukulaké sarupaning jinis kang adi?1807 sarta memèngeti umat wau kasangsaran ingkang badhé dipun sandhang. Nanging boten wonten satunggal kémawon nabi ingkang prihatosipun margi ngraosaken badhé nasibipun umatipun, kados déné Kanjeng Nabi Suci Muhammad, (mugi-mugi rahayu lan nugrahanipun Allah tetep ing panjenenganipun!). Lantaran wahyuning Pangéran panjenenganipun inggih dipun paringi pirsa badhé leburipun umat ingkang awon: nanging panjenenganipun boten lajeng ngesotaken utawi ngla'nati umat ingkang awon wau, wangsul malah kalayan genging kaprawiran nyarempeng ing sakiyat-kiyatipun badhé milujengaken umatipun, sarana ngawontenaken pambangunan ingkang ageng wonten ing antawisipun umat wau. Kalangkung déning sanget anggèning panjenenganipun mrihatosaken pambangunan wau, ngantos wonten ing dhawuh ngriki katerangaken, panjenenganipun mèh suduk jiwa margi saking sungkawa. Pranyata punika trenyuhing manah ingkang sakalangkung sanget, margi mrihatosaken sangsaranipun para manusa; trenyuh ingkang tumus dumugi ing tindak, ingkang mijil saking panggalihipun juru-pambangun ingkang sajati, sanès bangsaning wicara ingkang nanangi hardaning manah utawi sanès wicara manohara yasanipun tukang-ngalamun. 1805. Tandha makaten wau sampun katurunaken wonten ing perang Badar tuwin nalika bedhahipun nagari Makkah. Nalika perang Badar para panuntunipun sami nandhang asor, nalika bedhahipun Makkah sami teluk. 1806. Ingkang sami dipun gugujeng punika piweca-piweca badhé dhumawahing siksa calon bebahanipun piyambak tuwin kamenanganipun Islam. Wartané, punika tegesipun kanyataan utawi kayektèn ingkang badhé dipun gelar ngégla samangsa piweca-piweca wau kanyataan wahananipun. 1807. Manawi makaten, manusa, titahing Allah ingkang lahur lan mulya piyambak, punika punapa rneksa boten purun nganggé idham-idhaman ingkang luhur, sarta lajeng purun mantuni anggènipun remen sujud dhateng barang damelanipun piyambak utawi barang-barang, ingkang manut panganggepipun kawasa mangrèh? Teka memelas temen manusa punika! nadyan sampun sami rumaos ing kabodhohanipun, déné purun sujud dhateng barang pejah, meksa taksih gadhah panganggep, bilih leres kémawon sujud dhateng tiyang, ingkang inggih kados piyambakipun piyambak makaten! Saya memelas malih, déné sasampunipun uwal saking pangandelipun ingkang sasar wau, piyambakipun meksa taksih purun sujud dhateng pepénginan tuwin hawanapsunipun, ingkang kula-wisuda kawasa mangrèh kados déné panganggepipun dhateng sadaya barang ing jagad punika! 993
994 Para juru-kidung Juz XIX 8 Sayekti ing kono iku temen ana tandha, ananging dhèwèké iku sing akèh padha ora angèstu. 9 Lan sayekti, Pangéranira iku temen Ingkang-Mahamulya, Ing- kang-Mahaasih. RUKU' 2 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa Pangéranira nimbali Musa, pangandikané: Sira anekanana bangsa kang anganiaya, 10 Lan nalika ta 11 Bangsané Fir'aun; apa dhèwèké ora bakal padha anjaga dhiriné (saka ing ala?) 12 Unjuké: Dhuh Pangéran ka- wula, kawula kuwatos, manawi piyambakipun sami anggorohaken kawula. a. 28: 20 13 Sarta dhadha kawula dados rupek tuwin lisan kula boten tram- pil,1807A mila mugi Tuwan angutus ing (supados angréncangi kawula);a (kakang) Harun sami andhawahaken kalepatan dhateng kawula; milanipun kawula kuwa- tos, manawi piyambakipun ame- jahi kawula.1808 14 Lan piyambakipun 1807A. Punika ingkang wonten ing panggènan sanès kasebat bundhelaning lisan. Ing 20: 27 Kanjeng Nabi Musa nyuwun dhateng Pangéran: Tuwin mugi Tuwan nguculi bundhelan saking lisan kawula. Ing ngriki ingkang makaten wau katembungaken: Tuwin lisan kula boten trampil. Kula aturi mirsani: 1583. 1808. Ingkang dipun karsakaken punika anggènipun Kanjeng Nabi Musa sampun naté mejahi tiyang Mesir, ingkang kasebutaken ing 28: 15. Perlu dipun pèngeti bilih Kanjeng Nabi Musa namung munjuk: titiyangipun Fir'aun andakwa panjenenganipun kagungan kalepatan, dados boten kok panjenenganipun lepat saèstu, utawi inggih boten panjenenganipun dosa wonten ing ngarsanipun Allah. Kados déné ingkang katerangaken ing 1811 tuwin ing 1875 manut kaadilan Kanjeng Nabi Musa boten saged kadakwa nglampahi dosa pejah; nanging titiyangipun Fir'aun ingkang atindak-dédé, gadhah pamrih badhé nyepeng panjenenganipun mawi lalandhesan pandakwa wau.
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 15 Pangandika-Né: Ora bakal, mulané sira sakaroné mangkata tandha-tandha-Ningsun; kalawan sayekti sira, Miyarsa: Ingsun anyartani nekanana Fir'aun, banjur calathua: Saèstu kula punika sami utusanipun Pangéran ing ngalam sadaya:1809 16 Mulané padha 17 Mugi paduka dhawuhi supa- dos para turun Israil tumut kula tiyang kakalih. calathu:1810 Apa nalika isih bocah kowé ora dak opèni ana ing (panggonan)-ku? Lan tataunan lawasé olèhmu manggon ana ing (panggonan)-ku. 18 (Fir'aun) 19 Lan kowé wus nglakoni pang- gawému kang wus kolakoni, lan kowé iku golongané wong kang padha ora weruh ing panarima. 20 Calathuné: Punika anggèn kula nglampahi nalika kula taksih ingkang golonganipun dèrèng sumerep margi ingkang leres.1811 tiyang 1809. Sok wonten ingkang maoni, déné tembung rasul punika dipun anggé wonten ing ukara mangka tembung rasûl punika mufrad (tembung aran ingkang nélakaken cacah satunggal), jer pancènipun wonten kalih. Para mufassirin sami anerangaken, bilih rasûl ing ngriki ateges risâlah, utawi ayahan, sarta tembung wau lajeng kaanggep sami kaliyan tembung dhu-risâlah, jawinipun ingkang ngampil ayahan kenabian (Kf). Nanging,kados déné ingkang katerangaken LL, awawaton Mgh tuwin TA, rasûl ingkang ateges utusan, punika kados déné tembung 'aduww (mengsah) lan siddiq (mitra), sarta sami kémawon, punapa dipun anggé mudhakkar (jaler) punapa mu'annats (èstri), mufrad (satunggal), tatsniyiah (kalih) punapa jama' (kathah). Salajengipun inggih makaten punika kanggénipun wonten ing kasusastran Arab, minangka tuladhanipun, kidunganipun Abu Dhu'aib ing ngandhap punika kasebutaken: Jawinipun: Kowé dadia kongkonankumarang dhèwèké, déné becik-beciké kongkonan iku endi kang luwih mangerti ing babagan wates-watese pawarta (M-LL). Lah ing kidungan ngriku tembung mufrad: rasûl dipun anggé kanggé tembung jama' rusul. 1810. Adatipun Quran boten mawi nyebutaken paprincèning cariyos ingkang sabagéan kathah, samangsa boten kagem kanggé andhawuhaken prakawis ingkang badhé kadhawuhaken. 1811. Salah satunggaling tegesipun tembung dlalla, inggih punika: bingung utawi kuwur, sarta 995
996 Para juru-kidung Juz XIX Ar. paduka lumajeng saking ing ngriki sareng kula ajrih dhateng paduka, tumunten Pangé- ran kawula aparing kawicaksanan dhateng kula sarta andadosaken kula dados golongananipun para utusan. 21 Milanipun kula 22 Lan punika punapa kasaénan ingkang paduka anggé angunda- mana dhateng kula, déné paduka turun angathiplakaken Israil?1812 para 23 Fir'aun calathu: Lan sapa ta Pangéran ngalam kabèh iku ? 24 Calathuné: Ingkang mangé- rani langit-langit lan bumi sarta punapa ingkang wonten ing saanta- wisipun kakalih punika, manawi paduka badhé yakin. 25 (Fir'aun) acalathu marang kang ana ing sakiwa tengené: Apa kowé ora padha krungu? 26 Aturé: Pangéran paduka lan Pangéranipun para luluhur paduka ing rumiyin-rumiyin. 27 Calathuné: Sayekti utusanmu, iku kang diutus marang kowé temen édan. boten saged sumerep margi ingkang leres. Anggènipun negesi Rz ing tembung dlall ing ngriki: kuwur, boten saged nguningani kados pundi kedahipun. Kula aturi rnirsani ugi 2756. Déné mila Kanjeng Nabi Musa miyagah nandukaken pidana piyambak dhateng tiyang ingkang lepat, punika margi nalika punika panjenenganipun kuwur panggalihipun ing bab kados pundi lekas ingkang kedah katindakakan, milanipun Musa banjur anjotos dhèwèké (28: 15) Yektinipun pejahipun tiyang wau namung kapinujon, boten jaragan kaangkah pejahipun; jalaran manawi namung anjotos mawi tangan kémawon, limrahipun dèrèng cekap kanggé jalaran pejahipun tiyang. 1812. Fir'aun angundamana dhateng Kanjeng Nabi Musa dupèh sampun naté ngopèni Kanjeng Nabi Musa nalika timuripun. Kanjeng Nabi Musa lajeng melèhaken Fir'aun anggènipun sampun andadosaken sagemblenging bangsa Bani Israil dados kethiplak, nalikung bangsa Bani Israil wonten ing salebeting pangawulan ingkang sakalangkung asor ngantos sawarnining idham-idhaman ingkang luhur sirna babarpisan. Bangsa Bani Israil namung kapurih nindakaken pandamelan ingkang ina déning Fir'aun tuwin titiyang Mesir, milanipun boten sami dipun idini dados tiyang luhur wonten ing Mesir. Lah inggih pangawulan punika, ingkang sinebut ngathiplakaken ing ngriki punika.
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 28 Calathuné: Pangéran Wétan lan Kilèn sarta punapa ingkang wonten ing antawisipun, manawi paduka amangertos. 29 Calathuné: Manawa kowé angalap sesembahan saliyané aku, amasthi kowé bakal dakdadèkaké éwoning wong padha kinunjara.1813 kang 30 Calathuné: punapa inggih sa- najan kula andhatengaken barang cetha dhateng paduka? 31 Calathuné: Jajal iku tekakna, manawa kowé iku golongané para wong temen. a. 926, 1581 32 Mulané dhèwèké anguncal- aké tekené, lah ing kono iku ula kang terang.a b. 926; 1581 angatonaké tangané, lah ing kono, iku katon putih tumrap para kang padha andeleng.b 33 Lan dhèwèké RUKU' 3 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa Ar. meruhi 34 (Fir'aun) calathu marang para panggedhé ing sakiwa tengené: juru-kemayan kang Sayekti julig, iki 1813. Sesembahanipun tiyang Mesir punika tanpa wilangan kathahipun. Wonten sesem- bahan-sesembahan ingkang bangsa alus, wonten malih sesembahan-sesembahan saking bangsaning titah ing jagad punika, sesembahan-sesembahan manusa, tuwin sesembahan-sesembahan kèwan. Cekakipun, agaminipun nembah brahala tiyang Mesir, punika kénging katembungaken kalayan ringkes, kados anggènipun nerangaken En. Br. (jilid IX, kaca 51) makaten: "Yektinipun tumrap tanah Mesir ing jaman kina, kénging katembungaken makaten: Ing bab yasa sesembahan, ing ngriku boten wonten telasipun." Dados anggènipun Fir'aun ngaken dados sesembahan wonten ing antawisipun bangsa ingkang remen manembah dhateng barang punapa kémawon, punika namung kagèndèng kawontenan. Dhawuh Quran punika boten mengku teges, bilih Fir'aun dados salah satunggaling sesembahanipun tiyang Mesir saèstu, wangsul namung ngaken, supados Kanjeng Nabi Musa ngaken sesembahan dhateng piyambakipun. 997
998 Ar. meruhi Ut. papan Para juru-kidung 35 Sumedya ngetokaké kowé saka ing nagaramu kalawan kema- yané; mulané kapriyé pamrayoga- mu? 36 Padha matur: Piyambakipun lan sadhèrèkipun mugi kapari- ngana sumené saha mugi ang- lampahaken utusan dhateng ing kitha-kitha: 37 Supados sami anyowanaken sawarnining juru-kemayan ingkang julig dhateng paduka. 38 Tumuli para padha dikumpulaké kang tinamtu, katetepaké. juru-kemayan ing wayah ing dina kang 39 Lan didhawuhaké marang wong-wong: Apa kowé kabéh padha ngumpul? 40 Manawa-manawa aku bakal padha manut para juru-kemayan, yèn iku sing padha unggul. juru-kemayan padha teka, padha matur marang Fir'aun: Punapa kula sami badhé angsal ganjaran, manawi kula ingkang sami unggul? 41 Bareng para 42 Calathuné: Iya, karo manèh temen kowé bakal banjur kagolong para kang kaparek (marang aku). 43 Musa calathu marang dhè- wèké: Padha nguncalna apa sing arep padha kouncalaké. 44 Tumuli padha anguncalaké dhadhung-dhadhungé sarta teken- tekené karo padha calathu: Dhemi kamulyané Fir'aun, sayekti temen iku sing bakal unggul. Juz XIX
Surat 26 a. 929 b. 930 Ut. déning (anggonmu) lumawan Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 45 Tumuli Musa anguncalaké tekené. Lah ing kono, iku angun- tali apa panggorohané.a 46 Tumuli juru-kemayan padha ambruk, sumungkem.b 47 Padha calathu: Kula sami angèstu ing Pangéranipun sadaya ngalam. 48 Pangéranipun Musa lan Harun. padha pracaya marang dhèwèké sadu- rungé aku awèh idin marang kowé; sayekti dhèwèké iku temen pang- gedhému, kang mulang kemayan marang kowé; lah kowé bakal padha weruh: Amasthi kowé bakal padha dak kethoki tanganmu lan sikilmu aseling sisih, lan amasthi kowé bakal padha dak penthèng kabèh. 49 Calathuné: Kowé 50 Padha matur: Boten dados punapa, saèstu dhateng Pangéran kawula wangsul kawula: 51 Saèstu kawula sami anga- jeng-ajeng, mugi Pangéran kawula angapunten kawula ing kalepatan kawula, déning kawula punika wiwitanipun para tiyang mukmin. RUKU' 4 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 52 Lan Ingsun amedhar sabda marang Musa, sabda-Ningsun: Lungaa karo kawula-Ku ing wayah bengi; sayekti sira bakal padha diburu. 999
1000 Para juru-kidung Juz XIX 53 Tumuli Fir'aun kongkonan anyuruhi ing kutha-kutha: 54 Sayekti, iku (mung) sapantha cilik temenan: 55 Lan sayekti dhèwèké iku wus agawé muring marang aku: 56 Lan sayekti aku iki temen golongan-gedhé kang prayitna. 57 Tumuli dhèwèké padha Ing- sun wetokaké saka ing patamanan sarta susumberan. Ut. gedhong bandha 58 Tuwin donya-brana apa déné padunungan kang minulya. 59 Kaya mangkono (kalakoné). Lan iku Ingsun warisaké marang turun Israil.1814 60 Tumuli padha amburu dhè- wèké ing wayah mlethèking sre- ngéngé. 61 Bareng wadyabala loro iku padha weruhé, para sahabaté Musa acalathu: Temen aku padha katu- tutan. 62 Calathuné: Ora pisan-pisan; sayekti Pangéranku anyartani aku; Panjenengané bakal atedah dalan marang aku. Ar. anggi- tika 63 Tumuli Ingsun amedhar sabda marang Musa, pangandika-Ning- sun: Ngupayaa dalan ing sagara 1814. Dlamir: 'iku' punika wangsul dhateng patamanan saha susumberan lan sapiturutipun ing saumumipun, dados boten mligi patamanan, sapiturutipun, ingkang (manut dhawuh ing ngajeng) titiyang Mesir kawedalaken saking ngriku. Warisan patamanan lan rajabrana wau, anggènipun kapa- ringaken dhateng titiyang Israil wonten ing tanah Kan'an inggih punika tanah ingkang kajanjèkaken mili puhan lan mili rnadu.
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim 1001 Ar. tekan Ut. panthan, ombaké kalawan papanthanira.1815 Tumuli piyak, banjur siji-sijining pilahané kaya gunung gedhé.1816 64 Lan ing kono (golongan kang sawiji) Ingsun cedhakaké liyané. anylametaké Musa karo kabèh kang anyartani dhèwèké. 65 Lan Ingsun 66 Tumuli Ingsun angelem liyané. Ar. lan 67 Sayekti, iku tandha, temen ana ananging akèh-akèhé padha ora angèstu. ing sawijining sajroné 68 Lan sayekti, Pangéranira iku temen Ingkang-Mahamulya, Ing- kang-Mahaasih. RUKU' 5 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim 69 Lan sira amacakna caritané Ibrahim marang dhèwèké. 1815. Ukaraning dhawuh punika sami kaliyan Déné kateranganipun ingkang warni-warni sampun katerangaken ing 96. Ing panggènan sanès dhawuh ingkang makaten wau, kadhawuhaken kalayan sabda pangandika ingkang makaten ungelipun ingkang jawinipun "banjur dhèwèké padha gawèkna dalan garing ana ing sagara" (20: 77). Ing ngriku dhawuh ngupados margi punika ugi tembung idlrib ingkang dipun agem. Kula aturi mirsani 82, 1593. 1816. Saganten piyak lan nisih, dadosipun ngawontenaken margi ingkang garing (20: 77) tumrap para titiyang Israil punika saged ugi ingkang dipun karsakaken titiyang Mesir tuwin titiyang Bani Israil, utawi saged ugi papanthanipin titiyang Israil, awit margi saking kathahing jiwanipun, perlu dipun pantha-pantha dados pinten-pinten pantha. Utawi saged ugi tegesipun punika, nalika ombakipun nisih (surut) ombak wau kados redi ageng. Ing dalem dhawuh boten wonten ingkang nedahaken bilih saganten wau dipun pérarg-pérang dados pinten-pinten pérangan. Prayogi dipun pèngeti pisan, tembung thaud punika tegesipun redi, barang ingkang inggil, utawi bumi ingkang manglung amingklik-mingklik (TA-LL), malah satunggaling juru- kidung dipun anggé kalayan mengku teges punuking unta (LA-LL).
1002 a. 790 Ut. sembah Ut. nembah Ar. dhèwèké Ar. nemu Ut. angen- angen Ut. sembah Ar. dhèwèké iku Ut. nyata Para juru-kidung 70 Nalika dhèwèké calathu ma- tutuwanéa sarta bangsané: rang Apa kang padha kokawulani? 71 Padha calathu: Aku padha ngawulani brahala, dadi aku iki bakal padha dadi pandhèrèké. 72 Calathuné: Apa iku krungu (panguwuh-)mu samangsa kowé padha nguwuh? 73 Utawa apa makolèhi apa mitunani marang kowé? 74 Padha calathu: Ora, ananging aku padha manoni bapak-bapakku padha nglakoni kaya mangkono iku. 75 Calathuné: Lah apa wis barang padha kang padha kokawulani iki: kopramanakaké 76 Kowé lan bapak-bapakmu ing kuna-kuna? tu- mrapé aku, ananging Pangéraning ngalam kabèh ora (mangkono): 77 Sayekti, iku mungsuh 78 Kang anitahaké aku, tumuli iku atedah dalan Panjenengané aku. 79 Lan Panjenengané iku Kang lan ngombé aparing mangan marang aku: samangsa Panjenengané banjur marasaké. 80 Lan aku lara 81 Lan Kang bakal aparing pati tumuli aparing urip marang aku. Juz XIX
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim 82 Lan kang dak arep-arep ing dina pancasan bakal aparing pa- ngapura marang aku ing kalu- putanku:1817 kawula! mugi Tuwan aparing kawicaksanan ing kawula saha anggolongaken ka- wula kaliyan para tulus: 83 Pangéran Ut. nyata a. 1550 84 Saha mugi Tuwan andados- tumrap aken dhateng kula ing antawisipun para titiyang ing tembé:a pocapan utami 85 Saha mugi Tuwan andados- aken kawula dados golonganipun para ingkang sami amaris taman kabegjan: 86 Saha mugi aparing pangapun- ten dhateng sesepuh kawula, saèstu piyambakipun kalebet golonganipun para tiyang sasar: punika Ut. piyam- bakipun 87 Saha mugi sampun anga- ing dintenipun soraken kawula (titiyang) sami tinangèkaken. 88 Ing dinten, ingkang bandha, anak-anak boten badhé migunani. 89 Kajawi sinten ingkang marek ing Allah kalayan manah wilujeng. 90 Lan taman iku dicedhakaké tumrap kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala). 1817. Labet saking anggènipun tansah ngrumaosi ing kasèkènganipun, mila para andika nabi punika tansah nyuwun pangreksanipun Allah. Tetembungan bangsanipun ingkang kados makaten punika, boten wonten sanès suraosipun, kajawi namung ateges medharaken kasèkènganipun manusa wonten ing ngarsaning mahasampurnanipun Pangéran, dados boten kok dados pratandha, bilih sami nandhang dosa. Kula aturi nandhing kaliyan pangandikanipun Gusti Yesus ingkang saèmper kados makaten wau suraosipun, inggih punika pangandika ingkang asuraos ngakeni ing kasèkènganipun: "kapriyé déné aku koarani utama? Ora ana kang utama kajaba mung siji, yaiku Allah "(Mat. 19.17). Punika boten ateges bilih Yesus punika tiyang awon, wangsul wonten ing ngarsaning Pangéran, Tuking 1003
1004 Para juru-kidung Juz XIX 91 Lan naraka iku bakal di- tumrap kang padha katonaké léna,1818 Ut. kosem- bah 92 Lan bakal padha dipangan- dikani: Endi barang kang padha sira kawulani. 93 Saliyané Allah? Apa padha bisa mitulungi sira utawa mitu- lungi awaké dhéwé? 94 Banjur bakal padha dicem- plungaké ing kono, dhèwèké sarta para kang padha léna iku, 95 Apa déné para wadyabalané iblis, kabèh. 96 Bakal padha calathu, karo ana ing kono padha padu: temen aku padha ana ing sajroning sasar kang tétéla, 97 Dhemi Allah! 98 Nalikané aku padha ama- dhakaké kowé karo Pangéraning kabèh ngalam: 99 Lan ora ana kang nasaraké aku kabèh kajaba para kang padha dosa: 100 Lah aku padha ora duwé Ut. pantara juru-lantaran. 101 Lan ora duwé mitra kang tuhu: sadaya kasaénan, sampun samesthinipun manawi panjenenganipun ngrumaosi, bilih manusa makaten boten gadhah wewenang sinebat saé. 1818. Naraka dipun katingalaken, punika nedahaken bilih naraka punika pancèn sampun wonten, nanging taksih sumingid saking mripating manusa; bénjing ing dinten kiyamat, naraka wau badhé kadamel cetha-pratéla.
Surat 26 Ar. lan a. 901 Ar. lan Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh 102 Lah upama ta aku iki padha bisaa bali, amasthi aku bakal padha dadi éwoning para mukmin. 103 Sayekti, ing kono iku temen ana sawijining tandha, ananging sing akèh padha ora angèstu. 104 Lan sayekti Pangéranira iku temen Ingkang-Minulya, Ingkang- Mahaasih. RUKU' 6 Lalampahanipun Nabi Nuh 105 Kaumé Nuh anggorohaké para utusan.a saduluré, acalathu marang dhèwèké: Apa kowé padha arep anjaga dhirimu (saka ing ala)? 106 Nalikané Nuh, 107 Sayekti aku iki utusan kang pinitaya marang kowé kabèh: 108 Mulané padha anjagaa dhiri- mu (saka ing siksaning) Allah sarta padha ambangun-turuta marang aku: 109 Lan aku ora anjaluk pituwas marang kowé ingatasé prakara iku; pituwas muhung ana ngarsané Pangéraning kabèh ngalam. anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah ambangun-turuta sarta marang aku. 110 Mulané padha padha 111 Dhèwèké padha calathu: Apa aku dadak padha angèstu marang kowé, kang mangka sing manut marang kowé para wong asor? 1005
1006 Ar. antawis- ipun piyam- bakipun a. 1180 Ar. lan Para juru-kidung 112 Calathuné: Apa kawruhku marang barang kang padha di- lakoni? 113 Pétungané muhung ngarsaning Pangéranku, yèn kowé padha sumurupa: ana ta 114 Lan aku ora bakal nulak para mukmin: 115 Lan aku iki ora liya kajaba juru-pépéling kang tétéla. 116 Dhèwèké padha calathu: yèn kowé ora marèni, é, Nuh, amasthi kowé bakal dadi golongané para kang padha mati-binenturan. 117 Unjuké: Pangéran kawula! saèstu, kaum kawula sami ang- gorohaken kawula: 118 Mila mugi Tuwan amancasi kaliyan antawisipun piyambakipun kaliyan pancasan (ingkang jejeg) saha mugi Tuwan milujengaken kawula saha para mukmin kanthi kawula. kawula 119 Mulané Ingsun nylametaké dhèwèké sakanthiné ana ing prau akebak. 120 Tumuli, sawisé iku, Ingsun angelem sakariné.a 121 Sayekti, ing kono iku ana sawijining tandha, ananging sing akèh padha ora angèstu. 122 Lan sayekti Pangéranira iku temen Ingkang-Mahamulya, Ing- kang-Mahaasih. Juz XIX
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Hud RUKU' 7 Lalampahanipun Nabi Hud b. 903 123 'Ad utusan.b anggorohaké para 124 Nalika Hud, saduluré, cala- thu marang dhèwèké: Apa kowé padha ora arep anjaga dhirimu (saka ing ala)? 125 Sayekti aku iki utusan kang pinitaya marang kowé kabèh: anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah sarta ambangun-turuta marang aku: 126 Mulané padha 127 Lan aku ora anjaluk pituwas marang kowé ing atasé prakara iku; pituwasku muhung ana ngar- sané Pangéraning kabèh ngalam: 128 Apa kowé padha angedeg- aké tandha (pangéling-éling) ing sarupaning enggon kang dhuwur? Muspra panggawému iku:1819 Ut. angalap 129 Lan kowé padha yasa santosa, amurih kowé bètèng padha lestaria: 130 Lan samangsa kowé anye- kel (uwong), anggonmu nyekel ambek-sawenang- (kaya) wenang. para anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah sarta ambangun-turuta marang aku: 131 Mulané padha 1819. Tembung ayah punika wantahipun ateges tandha. Ing ngriki tembung wau mengku teges griya inggil wonten ingkang murugaken kajuwara minangka dados tandhaning kaagungan. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih griya inggil punika dipun anggé kanggé nindakaken sawenang-wenang dhateng ngasanès, awit kados déné ingkang kacetha ing ayat 130, titiyang 'Ad sami atindak wengis saha sawenang-wenang, déné awakipun piyambak sami rumaos aman wonten ing salebeting bebètèngipun. 1007
1008 Para juru-kidung 132 Sarta padha dingati-ati (ing wajibmu) marang Kang lubèr paparing-É marang kowé barang kang kowé padha weruh: Ar. kalawan Ar. anak- anak 133 Panjenengané lubèr apapa- ring marang sira arupa rajakaya lan anak akèh: 134 Apa déné patamanan lan susumberan: 135 Sayekti aku iki nguwatiraké kowé kabèh marang siksa ing dina kang agung. Ar. utawa 136 Padha calathu: Ingatasé aku padha baé, apa kowé amituturi apa kowé ora dadi golongané para juru-pitutur. 137 Iki ora liya kajaba tata- carané wong kuna:1820 138 Lan ora bakal aku padha kena siksa. Ar. lan 139 Dadiné padha anggorohaké dhèwèké, mulané padha Ingsun lebur. Sayekti, ing kono iku temen ana sawijining tandha, ananging sing akèh padha ora angèstu. 140 Lan sayekti, Pangéranira temen Ingkang-Mahamulya, iku Ingkang-Mahaasih. RUKU' 8 Lalampahanipun Nabi Salih a. 911 141 Tsamuda anggorohaké para utusan; 1820. Terangipun, barang punika sadaya sampun wonten wiwit jaman kina. Juz XIX
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Salih saduluré, acalathu marang dhèwèké: Apa kowé padha ora arep anjaga dhiri (saka ing ala)? 142 Nalika Salèh, 143 Sayekti aku iki utusan kang pinitaya marang kowé kabèh: anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah sarta ambangun-turuta marang aku: 144 Mulané padha padha 145 Lan aku ora anjaluk pituwas marang kowé ingatasé prakara iku; pituwasku muhung ana ing ngar- sané Pangéraning kabèh ngalam: 146 Apa kowé bakal padha ditogaké aman baé ana ing barang kang mangkéné iki: 147 Ana susumberan. ing patamanan lan 148 Sarta pagagan tuwin wit kurma kang mayangé lemes? 149 Lan kowé padha anatahi gunung kanggo omah kalawan suka parisuka: anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah sarta ambangun-turuta marang aku: 150 Mulané padha padha 151 Sarta aja padha ambangun turut marang paréntahé para kang langkah wates. 152 Kang padha agawé wisuna ing bumi sarta ora padha alaku tulus. 1009
1010 Para juru-kidung Juz XIX 153 Dhèwèké padha calathu: Kowé iku mung kalebu golongané para kang kena ing kemayan: 154 Ora liya kowé kuwi kajaba mung wong sapadhaku; mulané anekakna tandha yekti manawa kowé iku éwoning para wong temen. a. 913 155 Calathuné: Iki unta wadon;a iki bakal olèh bagéan ombèn- ombèn lan kowé bakal padha olèh bagéan ombèn-ombèn ing wayah kang tinamtu:1821 156 Lan aja padha anggrayang iki kalawan piala, mundhak kowé padha kena siksané dina kang anggigirisi. 157 Ananging iku padha dipra- Ar. dadi wong kang getun Ar. lan jaya, satemah padha getun. 158 Tumuli siksa anempuh dhè- wèké. Sayekti ing kono iku temen ana sawijining tandha, ananging sing akèh padha ora angèstu. 159 Lan sayekti Pangéranira iku temen Ingkang-Minulya, Ingkang- Mahaasih. 1821. Wonten ing ayat 149 katerangaken bilih kaum Tsamud sami natahi redi kanggé griya. Nitik dhawuh punika tuwin dhawuh ing 54: 28. sajakipun ing ngriku namung wonten sumber sakedhik, sarta bok manawi kémawon sumber-sumber wau dipun jagi sanget, bikakipun namung kala-kala, ing wekdal ingkang sampun katamtokaken. Sajakipun Kanjeng Nabi malih mundhut, supados unta-èstri wau dipun lilanana ngombé ing wekdal bikakipun sumber wau. Mirsanana kateranganipun dhawuh ing 54: 28. / Dhawuh ing 54: 28 wonten tembungipun tegesipun, saben ngedum toya unta- èstri wau inggih angsal panduman utawi unta-èstri wau mesthi angsal panduman toya, samangsa sanès- sanèsipun inggih angsal ombèn. Pamundhut saminipun punika tumrap gagayeman, kasebutaken wonten ing 11: 64 kalayan dhawuh ingkang mungel makaten: "karebèn baé mangan ana ing bumining Allah." Dhawuh wau ugi kasambetan dhawuh, kados déné sambetipun dhawuh mundhut ombèn punika, ingkang makaten ungelipun: "Lan aja kowé anggepok kalawan piala." Tembung syirb punika ateges ngombé, utawi toya ingkang dados pandumanipun satunggaling tiyang, utawi panggènan ngandum toya, utawi wekdal nyukani ombèn. Ing dalem kukum tembung wau ateges migunakaken toya kanggé ngoncori sabin lan kanggé ngombèni kéwan (LL).
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Luth RUKU' 9 Lalampahanipun Nabi Luth 160 Kaumé Luth anggorohaké para utusan. 161 Nalika Luth, saduluré, cala- thu marang dhèwèké: Apa kowé ora padha arep anjaga dhirimu (saka ing ala)? 162 Sayekti aku iki utusan kang pinitaya marang kowé kabèh: anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah sarta ambangun-turuta marang aku. 163 Mulané padha 164 Lan aku ora anjaluk pituwas marang kowé ingatasé prakara iku; pituwasku muhung ana ing ngar- sané Pangéraning kabèh ngalam: 165 Apa! kowé padha anekani para wong lanang saka antaraning para titah, 166 Sarta aninggal apa kang wus katitahaké déning Pangéran- mu tumrap marang kowé kabèh, yaiku para rabimu? O, tetep kowé iku bangsa kang mlangkah wates. 167 Dhèwèké padha calathu: Manawa kowé ora anglèrèni, é, Luth, amasthi kowé dadi golo- ngané wong kang padha tinun- dhung. 168 Calathuné: Sayekti, aku iki éwoné wong kang padha sengit banget ing panggawému: 169 Pangéran kawula! mugi Tuwan milujengaken kawula saha ahli kawula saking punapa panda- melipun. 1011
1012 Para juru-kidung 170 Tumuli Ingsun nylametaké dhèwèké saahliné kabèh, 171 Kajaba wong wadon tuwa siji ing antarané para kang padha kèri.1822 172 Tumuli liyané iku padha Ingsun sirnakaké babar pisan. a. 918 angudanaké Ingsun udan marang dhèwèké,a lah ala udan kang anibani para kang dipépélingi iku. 173 Lan Ar. lan 174 Sayekti ing kono iku temen ana sawijining tandha, ananging sing akèh padha ora angèstu. 175 Lan sayekti, Pangéranira temen Ingkang-Mahamulya, iku Ingkang-Mahaasih. RUKU' 10 Lalampahanipun Nabi Syu'aib 176 Para wong kang padha ing grumbulan padha manggon anggorohaké para utusan.1823 177 Nalika Syu'aib calathu ma- rang dhèwèké: Apa kowé ora padha arep anjaga dhirimu (saka ing ala)? 178 Sayekti, aku iki utusan kang pinitaya marang kowé kabèh: anjagaa dhirimu (saka ing siksaning) Allah sarta ambangun-turuta marang aku: 179 Mulané padha padha 1822. Inggih punika garwanipun Kanjeng Nabi Luth. 1823. Punika sami kaliyan titiyang ing Madyan. Juz XIX
Surat 26 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Syu'aib 180 Lan aku ora anjaluk pituwas marang kowé ingatasé prakara iku; pituwasku muhung mung ana ing ngarsané Pangéraning kabèh nga- lam: taker sarta aja padha dadi golongané para kang ngurangi: 181 Padha dikebak ing 182 Sarta padha nimbanga (ba- rang-barang) kalawan traju kang jejeg. Ut. hak- haking 183 Lan aja padha angurangi barang-barang ing wong-wong sarta aja padha atindak rusuh ing bumi, agawé wisuna: 184 Lan padha anjagaa dhirimu (saka ing siksané) Kang anitahaké kowé kabèh sarta para bangsa sing dhisik-dhisik.1824 185 Dhèwèké padha calathu: Kowé iku rak mung golongané para kang kena ing kemayan: liya kajaba mung uwong papadhaku sarta aku padha weruh yèn kowé iku temen éwoné wong-wong goroh: 186 Lan kowé iku ora nibakna gempalaning langit marang aku manawa kowé iku éwoné para wong temen.1825 187 Mulané (coba) 1824. Tembung jibillah punika tegesipun watek, sifat, utawi wantu. Déné ing ngriki kaanggep sami kaliyan tembung jawinipun barang-barang ingkang katitahaken (Kf, Bd, JB). Nanging tembung jibillah punika ugi sami kaliyan tembung jibill, sarta para ahlibasa sami angakeni tembung kakalih wau mengku teges sami, inggih punika: kempalipun tiyang kathah utawi bangsa, utawi umat (Q-LL). 1825. Kisaf tegesipun pérangan (Rgh). Péranganing langit (gempalaning langit) tegesipun siksa saking langit, ingkang manut gagasanipun titiyang Madyan kaancamaken dhateng piyambakipun Kanjeng Nabi Syu'aib. Miturut JB, kisaf tegesipun siksa. 1013
1014 Para juru-kidung Juz XIX 188 Calathuné: Pangéranku lu- wih wikan marang apa kang padha kolakoni.1826 Ut. lilimput 189 Ananging padha anggo- rohaké dhèwèké, mulané padha tinempuh ing siksaning dina kang anglimputi; sayekti iku siksaning dina kang anggigirisi.1827 190 Sayekti ing kono iku temen ana sawijining tandha, ananging sing akèh padha ora angèstu. 191 Lan sayekti Pangéranira iku temen Ingkang-Mahamulya, Ing- kang-Mahaasih. RUKU' 11 Para titiyang ing Makkah sami dipun pèngeti 192-195. Kanjeng Nabi Suci apèpènget dhateng tiyang ing Makkah. 196-199. Weca ing wewedharan ingkang rumiyin-rumiyin. 200-209. Sami anggégé siksa. 210-223. Ngajak dhateng katulusan sarta kasunyatan punika masthi sanès padamelanipun sétan. 224-227. Quran Suci sanès dadamelanipun juru-kidung. 192 Sayekti, iku wedharing dha- wuhé Pangéraning ngalam kabèh. 193 Ruh-Pinitaya tumurun kala- wan (angampil) iku,1828 194 Marang atinira, supaya sira juru-pépé- dadi éwoning para ling,1829 1826. Kedah dipun pèngeti bilih panyuwun dhumawahing siksa ingkang kaancamaken, punika mesthi lajeng kawangsulan kaliyan dhawuh, ingkang asuraos bilih prakawis wau wonten ing astanipun Allah. Nalika mengsah-mengsahipun para andika nabi ingkang sampun-sampun sami nyuwun dhumawahing siksa wau, dipun paringi wangsulan kados makaten wau, makaten ugi wangsulan ingkang dhateng panyuwunipun para titiyang Quraisy. Menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh wangsulan ingkang kados makaten wau sami kémawon suraosipun kaliyan andhawuhaken, bilih prakawis wau mesthi badhé kelampahan kanthi sampurna. 1827. Dzu'llah punika tegesipun ayang-ayangan utawi tutup. Déné mila dinten dhumawahing siksa punika sinebut dintening tutup (dintening limput), awit dinten wau nutupi (anglimputi) para titiyang wau kalayan siksa. 1828. Ruh-Pinitaya punika rnalaikat Jibril, inggih punika ingkang ngampil wahyuning Pangéran ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci. Dados Al-Amin karawuhan Ruhu-l-Amin saking nginggil. 1829. Pangandika marang atinira, punika kanggé anedahaken bilih panggalihipun Kanjeng Nabi -
Surat 26 Titiyang Makkah dipun pèpèngeti 195 Kalawan basa Arab kang terang. 196 Lan sayekti, iku temen ana ing sajroning kitab-kitabé para wong kuna-kuna.1830 197 Apa tumrapé dhèwèké kabèh iku ora dadi tandha, déné para ngulamané Israil padha nyumurupi iku? turun Ingsun lamun turunaké marang sawenèhing para wong manca, 198 Lan iku 199 Banjur macakaké iku ma- rang dhèwèké kabèh, iku dhèwèké ora bakal padha angèstu.1831 inggih ingkang nampèni wahyu ingkang kinawasa wau - punika terang manawi tansah tumanggap kala- yan setya tuhu dhateng kasunyatan agung ingkang kawahyokaken ing ngriku. Budipakerti luhur tuwin kasunyatan agung ingkang anglimputi sagung para manusa, ingkang sumimpen wonten ing dalem Quran, punika suka gagambaran dhateng kula sami, kados punapa gambaripun ingkang sajati sisifatan adiluhung tuwin budipakarti luhur kados ingkang kawengku ing dhawuh, ingkang kagolong tumurun rumiyin piyambak, ingkang ungelipun makaten: "Lan sayekti, temen sira iku anglungguhi budi pakarti kang luhur" (68: 4). Siti 'Aisyah, garwanipun Kanjeng Nabi ingkang wicaksana punika - inggih punika tiyang ingkang uninga saèstu dhateng sugengipun Kanjeng Nabi ing sadinten dinten - nalika dipun suwuni pirsa bab prakawis budipakartinipun Kanjeng Nabi, ngandika makaten: jawinipun: Budipakartiné Kanjeng Nabi iku Quran. Pranyata punika pangandika wigatos saha adi-éndah tanpa sama, anggènipun anggambaraken budipakartinipun Kanjeng Nabi Suci. Dados karsanipun Siti 'Aisyah, kalayan tetembungan ingkang cekak nyasmitakaken, bilih sadaya gagambaran ingkang angédab-édabaken, ingkang anggambaraken budipakarti luhur, ingkang kawahyokaken wonten ing Quran Suci, punika gambaring bubudènipun ingkang linuhung tiyang ingkang nampèni wahyu Quran (Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw). 1830. Kados sampun cetha bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika, piweca-piwecanipun kitab suci ingkang sampun-sampun, langkung-langkung piweca piwecanipun kitabipun suci ummat Bani Israil. Sawènèhipun piweca-piweca wau, sampun kasebutaken wonten ing tafsir punika. Ing ngriki namung perlu kasebutaken satunggal malih, inggih punika ingkang kasebut wonten ing Yesayah 54. Ing ngriku kasebutaken "anak-anakipun ijèn" punika kapilih angungkuli "anak-anakipun tiyang èstri ingkang gadhah sémah'' Dhawuh-dhawuh ingkang nyebutaken titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani, punika mesthi dhawuh ingkang tumurun ing Makkah. Kateranganipun Imam Sayuthi tuwin sanès-sanèsipun, ingkang amastani bilih ayat punika mesthi tumurun ing Madinah, dupèh mawi nyebutaken "para ngulamané turun Israil," punika babar pisan boten wonten watonipun. tiyang èstri ingkang 1831. Awit piweca sampun anélakaken kanthi cetha. bilih ingkang badhé nampèni wahyu punika bangsa Arab; mirsanana Yesayah 42: 11: "Sagara wedhi lan sakèhe kuthane anguluk-ulukna swarané, dalah saliring désa kang kadunungan bangsa Kedar." Ing Prajanjian lami, Kedar, putranipun Kanjeng Nabi Isma'il, punika mengku teges bangsa Arab. Dados miturut piweca ing kina, wahju ingkang wekasan piyambak punika kedah kaparingaken dhateng satunggaling tiyang Arab. 1015
1016 Para juru-kidung Juz XIX 200 Kaya mangkono anggon- Ingsun anglebokaké iku marang jeroning atiné para wong nandhang luput.1832 201 Ora bakal padha angèstu tumekané iku nganti marang dhèwèké padha andeleng siksa kang anglarani; 202 Iku banjur dumarojog ane- kani dhèwèké sarta padha ora anggraita; 203 Banjur bakal padha calathu: Apa aku bakal padha diparingi sumené? 204 Apa malah padha anggégé marang siksa-Ningsun? 205 Lah, apa ta sira wus amra- manakaké: lamun dhèwèké wus padha Ingsun senengaké atataunan. 206 Tumuli apa kang diancam- aké, tumeka marang dhèwèké, 207 Barang kang ginawé anye- nengaké mau ora bakal makolèhi marang dhèwèké? 208 Lan Ingsun ora anglebur sawijining kutha kajaba manawa ing kono wus olèh juru-pépéling. 209 Kanggo angélingaké, lan ora pisan-pisan Ingsun iki anganiaya. 1832. Tegesipun, Quran punika kalebetaken dhateng manahipun para titiyang wau asarana tandhayekti ingkang ambuktèkaken ing kayektènipun, tur tandhayekti ingkang saged adamel yakin. Nanging kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat sambetipun, para titiyang wau sami angemohi. Asring kémawon piyambakipun kepranan manahipun déning kayektènipun Quran sarta yakin dhateng kayektènipun Quran wau, nanging, kados déné ingkang kasebutaken kalayan cetha wonten ing panggénan sanès ing Quran Suci, para titiyang wau boten sami purun teluk, sadangunipun dèrèng kelampahan angsal tandhayekti kados ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi ing kina.
Surat 26 Titiyang Makkah dipun pèpèngeti 210 Lan sétan-sétan ora padha tumurun kalawan iku; 211 Sarta ora mungguh tumrapé dhèwèké, apa déné (pancèn) padha ora bisa. 212 Sayekti, dhèwèké iku di- edohaké temenan saka ing krungu iku.1833 213 Mulané aja anguwuh se- sembahan liyané anyartani Allah, mundhak kowé dadi éwoné para kang padha siniksa. 214 Lan apépélinga marang sanakira kang cedhak,1834 Ar. ngrepe- pehna suwi- winira 215 Lan disumanak marang para mukmin kang anut ing sira. Ut. lebaran 216 Déné manawa dhèwèké padha andhaga ing sira, lah sira calathua: Sayekti aku iki wisuh saka sabarang panggawému. 1833. Bukti makaten punika sami kaliyan bukti ingkang naté kapangandikakaken Gusti Yesus makaten: "Sarta Sétan saupama nundhung Sétan, dadi pancèn adredah lan awaké dhéwé" (Mat. 12: 26). Kaselak mokal manawi Quran punika asli saking sétan utawi tiyang awon, jalaran Quran punika ngajak dhateng katulusan, jer tiyang ingkang atindak awon mirengaken pangajakipun Quran kémawon mesthi sampun boten purun. Kajawi punika, saupami Quran punika inggih nyata yasanipun sétan, yekti boten wonten sanès ingkang langkung kumacèlu ngajengi Quran wau kajawi inggih para atindak awon. Kula aturi mirsani ugi ayat 221-223 tuwin 1836. 1834. Nalika ayat punika katurunaken, Kanjeng Nabi Suci lajeng minggah ing redi Shafa sarwi nguwuh (nimbali) namanipun pancer satunggal-satunggal. Sareng utusanipun sadaya pancer sampun sami ngalempak - sawenèh ingkang dhateng wonten ing ngriku kadosta tiyang Quraisy tuwin Abu Lahab, mengsahipun bubuyutan Kanjeng Nabi Suci - Kanjeng Nabi lajeng medhar sabda makaten: "Kapriyé manawa aku martani ing kowé kabèh, yèn ana mungsuh andingkik ing kowé ana jujurang perlu arep nempuh ing kowé: apa kowé padha ngandel marang kandhaku?" Sadaya ingkang wonten ing ngriku lajeng asaurpeksi: "Iya! sabab aku kabèh ora tau nrenjuhi kowé ngucapake goroh." Kanjeng Nabi lajeng ngandika: "yèn mangkono, padha weruha yèn aku iku juru-pépéling marang kowé kabèh ing siksa kang wis parek tekane." Abu Lahab ingkang candhala ing budi punika lajeng wicanten: "Wong cilaka kowé iku! apa mung kok kon mangkéné iki olèhmu nglumpukaké aku kabeh iki?" (Bkh). Nanging punika boten ateges Kanjeng Nabi Suci boten naté memèngeti para titiyang wau ing sadèrèng -dèrèngipun. Dangu ing sadèrèngipun tumurun surat punika panjenenganipun sampun dhawah anggènipun dados juru-pèpènget dhateng sadaya bangsa (25: 1). 1017
1018 Para juru-kidung Juz XIX 217 Lan sira pasraha marang Ingkang- Ingkang-Mahamulya, Mahaasih,1835 218 Kang amirsani sira nalikané sira ngadeg. 219 Sarta mobah mosikira, ing antarané para kang padha sujud (maring Allah). 220 Sayekti Panjenengané iku Ingkang-Miyarsa, Ingkang-Angu- danèni. 221 Apa kowé padha gelem dak terangaké sapa sing dituruni sétan? tumurun marang sarupaning wong dora-cara, dosa: 222 Padha 223 Padha anilingaké pangru- ngu sarta sing akèh padha wong goroh.1836 224 Déné para juru-kidung, iku Ar. miturut dhèwèké wong sasar padha miturut. Ut. jujurang 225 Apa kowé ora weruh, yèn dhèwèké iku padha klambrangan ana ing sarupaning lèlèngkèh?1837 226 Lan yèn padha angan- dhakaké apa kang awaké ora anglakoni,1838 1835. Ing ngriki Kanjeng Nabi kadhawuhan pasrah dhateng ingkang-Mahamulya, Ingkang- Mahaasih. Mèh saben ruku' ing surat punika mesthi dipun pungkasi kalayan dhawuh punika. Ingkang makaten punika anedahaken, bilih anggènipun mangandikakaken nasib kojur ingkang dipun sandhang mengsah-mengsahipun para andika nabi ingkang sampun-sampun, punika namung perlu kanggé memèngeti mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi. Sifat mahamulya punika kagem amedharaken bilih Pangéran punika kawasa niksa dhateng tiyang duraka, déné sifat mahaasih kanggé anedahaken bilih tiyang tulus mesthi badhé manggih rahayu tuwin kamenangan. 1836. Bab ingkang karembag ing ayat 212 dipun wangsuli malih wonten ing ngriki, sarta dhawuh punika ngiyataken ingkang sampun karembag wonten ing 1833. 1837 Terangipun: sami atanpa tuju purugipun. 1838. Ing sakawit titiyang kafir mastani bilih Quran punika yasanipun sétan. Sareng katedahaken cengkahipun pandalih wau kaliyan watak-wantunipun Quran tuwin kaliyan katulusan ingkang
Surat 26 Titiyang Makkah dipun pèpèngeti 227 Kajaba para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, tuwin padha akèh élingé maring Allah apa déné padha nang-gulangi ing sawisé kina- niaya:1839 lan para kang padha anganiaya bakal padha weruh, temah marang pabalèn apa ang- goné bakal padha bali. kawulangaken Quran, piyambakipun lajeng gentos mastani bilih Quran punika yasanipun juru-kidung. Kanggé mangsuli rembag makaten punika, piyambakipun lajeng sami dipun dhawuhi, bilih ing Quran boten pinanggih wonten titik-titikanipun bilih yasan juru kidung. Juru-kidung boten gadhah tujuan, wangsul Quran wonten ingkang dipun maksud, inggih punika ambangun murih sucinipun gesanging tiyang ingkang manut dhateng Quran. Kaping kalihipun, para juru-kidung punika namung ngucapaken barang-barang ingkang boten dipun lampahi, wangsul Kanjeng Nabi, panjenenganipun punika boten namung tiyang ingkang mulangaken katulusan kémawon, nanging ugi dados tepa-tuladha nindakaken ngantos dumugi ing tindak samukawis ingkang kawulangaken. Titimbangan ingkang wigatos piyambak inggih punika: para juru-kidung boten saged ngucapaken piweca-piweca kados déné ingkang kasebut ing dalem Quran punika. Lah inggih bab prakawis punika, ingkang kapèngetaken wonten ing ayat candhakipun. 1839. Dhawuh punika anerangaken gambaripun para mukmin sajati ing saumumipun. Dhawuh pratélan énggal kawiwitan kalayan tembung illa (kajaba). Utawi inggih kénging kasuraos mengku karsa mligi mangandikakaken para juru-kidung ing antawisipun titiyang mukmin. ____________ 1019
SURAT 27 AN-NAML KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ruku', 93 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2, 3. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman. Ruku' 4. Ruku' 5. Ruku' 6. Ruku' 7. Kanjeng Nabi tampi timbalan, kados déné Kanjeng Nabi Musa makaten. Kanjeng Nabi Salih lan Kanjeng Nabi Luth. Para angèstu badhé dipun dadosaken luhur. Qiyamat ruhani. Sirnanipun para milawani ingkang ageng-ageng. Namanipun Namanipun surat punika kapendhet saking ayat 18 ingkang nyebutaken satunggaling pancer ingkang namanipun Naml, gagandhèngan kaliyan carios panglurugipun Kanjeng Nabi Sulaiman lumawan Ratu Putri ing Saba'. "Naml" ing ngriki ingkang dipun karsakaken pancer ingkang namanipun "Naml," dados sanès semut, kados déné ingkang katerangaken ing 1847. Ingkang kawarsitakaken Bab prakawis titimangsanipun tumurunipun surat punika tuwin panggènanipun wonten ing Quran, mirsanana purwaka ingkang minangka kateranganipun surat ingkang sampun. Ing ngriku ugi sampun katerangaken bilih ing bab ingkang karembag, punika mèh sami kémawon kaliyan ingkang karembag wonten ing surat ingkang sampun. Quran punika sabda pangandikanipun Gusti Allah ingkang katampi déning Kanjeng Nabi saking langit, boten prabéda lan timbalaning Pangéran ingkang katampi déning Kanjeng nabi Musa wonten ing Redi Sina, sarta mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi mesthi dipun patrapi kados déné patrapan ingkang katumrapaken dhateng mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Musa. Punika pathinipun ruku' ingkang sapisan. Ruku' ingkang kaping kalih lan kaping tiga ngandharaken lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman, ing ngriku kaluhuranipun Kanjeng Nabi ing wekdal ingkang badhé dhateng kapratélakaken. Menggah ing sajatosipun lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman punika péranganipun babad Musawiyah (babad lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa lan bangsa Bani Israil), jalaran mumbul-mumbulipun kaluhuraning Karaton Bani Israil, punika ing nalika jamanipun Kanjeng Nabi Sulaiman, sarta kados déné ingkang sampun kasumerepan ing ngakathah, ngantos sasédanipun Kanjeng Nabi Musa karaton Israil dèrèng wonten. Nanging tumrap Kanjeng Nabi Muhammad saw. sampun pinasthi kasinungan kaluhuraning kenabian akaliyan karaton, kaluhuranipun Kanjeng Nabi Sulaiman lan andhap asoring kenabian Kanjeng Nabi Musa. Nalika sugengipun, panjenenganipun sampun dipun akeni dados ratuning tanah Arab, éwadéné nadyan panjenenganipun punika kasinungan kaluhuraning ratu, panjenenganipun tetep sugeng kalayan pasaja sanget, sugeng pasaja ingkang dèrèng naté katindakaken déning Kanjeng Nabi Musa, sanajan ta sugengipun Kanjeng Nabi Musa punika dados pangageng ingkang nglembara wonten ing ara-ara samun. Ruku' sanès- sanèsipun ing surat punika nyebutaken paratélan cekakan; ruku' angka sakawan lalampahanipun Kanjeng Nabi Salih lan Kanjeng Nabi Luth, mengsah-mengsahipun sami dipun lebur; déné ruku' ingkang kaping gangsal kénging kaanggep sambetipun ingkang trep ruku' ingkang kaping sekawan, inggih punika bilih para angèstu badhé sinengkakaken ing ngaluhur. Ruku' ingkang kaping enem nerangaken bilih kamenanganipun Kanjeng Nabi punika boten badhé awujud leburipun babar pisan
Surat 27 Kanjeng Nabi kados Kanjeng Nabi Musa RUKU' 1 Kanjeng Nabi tampi timbalan, kados déné Kanjeng Nabi Musa 1-3. Quran Suci punika tuntunan. 4-6. Pèpènget tumrap para atindak dédé. 7-12. Kanjeng Nabi Musa tampi timbalan. 13, 14. Temahanipun angemohi. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 1802 b. 1803 1 Allah Ingkang-wilasa-Né ang- limputi, Iki ayat-ayating Quran lan Kitab kang agawé terang;b Ingkang-Miyarsa!a 2 Tuntunan lan warta bubungah Ut. mukmin tumrap para kang angèstu. 3 Kang padha anjumenengaké lan ambayar zakat sarta salat marang akhirat dhèwèké padha yakin. 4 Wondéné para kang padha ora angèstu ing akhirat, sayekti tumrap dhèwèké Ingsun wus amamaèsi panggawé-panggawéné, ananging dhèwèké padha bingung mak-makan.1840 mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, kados déné para nabi wau, nanging awujud gesangipun malih ruhaniyahipun para titiyang, ingkang sajakipun sampun budheg, tur mawi sanget, bisu lan pejah. Ngemungaken mengsah ingkang ageng-ageng ingkang badhé sumingkir; punika katerangaken wonten ing ruku' ingkang wingking piyambak. ______________ 1840. "Panggawé-panggawéné" punika karsanipun: pandamel ingkang mesthinipun kedah katindakaken, dados sanès tindak adamel wisuna ingkang katindakaken para titiyang wau. Jalaran bab prakawis tindakipun adamel wisuna para titiyang wau, sampun kasebutaken kalayan terang wonten ing panggènan sanès makaten: "Sarta sétan amamaèsi tumrap dhèwèké apa kang wus padha dilakoni,, (6:43). Lah ing ngriku kasebutaken: apa kang wus padha dilakoni, boten panggawé-panggawéné. Dados sampun terang, bilih ingkang mamaesi tindak adamel wisuna tumrap para ingkang atindak awon, punika sétan; déné ingkang dipun remeni ing Allah, punika pandamel saé. Kanggé ngiyataken bab prakawis punika, prayogi kapethik ing ngriki dhawuh ing 49: 7 ingkang mungel makaten: "Ananging Allah andhemenake sira marang iman sarta amamaèsi atinira, apa déné anggethingaké sira marang kakafiran lan pamurang-yekti tuwin pambaléla." 1021
1022 An-Naml Juz XIX 5 Yaiku para kang bakal olèh siksa kang ala sarta ana ing akhirat bakal dadi wong kang banget kapitunan.1841 6 Lan sayekti temen sira iku wus kaparingan Quran saka ngar- sané Ingkang-Wicaksana, Ingkang- Udani. 7 Nalikané Musa acalathu ma- rang kulawargané: Sayekti aku weruh geni; mengko dak-teka mréné anggawa warta prakara iku, utawa dak-mréné anggawa obor murub, supaya kowé padha bisa api-api. Ut. apa ...... apa ing dalan Ut. apa 8 Bareng dhèwèké wus teka ing kono, ana swara winahya, ujaré: Binarkahan sapa kang anggolèki geni iku lan sapa kang ana ing sakukubané; lan Mahasuci Allah, Pangéraning ngalam kabèh:1842 9 O, Musa! sayektiné, Aku iki Allah, Ingkang-Mahamulya, Ing- kang-Wicaksana: 1841. Péranganipun ingkang wekasan ayat punika nedahaken, bilih siksa ingkang awon ingkang kapangandikakaken ing ngriki, punika siksa ingkang mesthi andhawahi piyambakipun wonten ing gesang sapunika punika amargi kapitunan ingkang langkung ageng malih taksih sumimpen tumrap piyambakipun wonten ing akhirat. 1842 Tembung punika dipun suraos warni-warni. Ingkang prayogi piyambak ingkang nyuraos tembung fi (wantahipun ateges ing dalem) anggolèki utawi ngupaya. Sawenèh anggènipun nyuraos AH dhateng ukara punika makaten: wong kang ana ing panggonan utawi kang ngener prenahing geni manut panyawangé. Rz nerangaken Kanjeng Nabi Musa kénging winastan fin-nâr, margi saking anggènipun celak kaliyan latu, awit Rz wau nerangaken bilih tiyang ingkang celak sanget kaliyan satunggaling barang, punika winastan dumunung ing ngriku. Kitab Tâju-t-Tafsir anggènipun nembungaken panyuraos ingkang kados makaten wau kalayan tetembungan ingkang terang gamblang makaten: jawinipun: wong kang ngupaya iku lan nedya marang iku. Panyuraos sanèsipun malih, inggih punika man ing ngriki boten ateges sapa (wong) nanging apa, déné ingkang dipun maksud: panggènan dunungipun latu manut pamirsanipun Kanjeng Nabi Musa (AH, Rz, Bd). Déné apa kang ana ing sakukubané, punika lajeng ateges tanah ingkang binarkahan ingkang kasebut ing piweca, awit kathah para nabi ingkang kajumenengaken wonten ing ngriku (Bd).
Surat 27 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman a. 926, 1581 tekenira. Lah bareng dhèwèké weruh iku obah kaya déné ula,a (banjur) mungkur angoncati lan ora bali. O, Musa! aja wedi: sayekti, ana ngarsa-Ku, para utusan iku ora bakal wedi: 10 Lan tibakna 11 Lan (iya) ora (bakal wedi)1843 sapa kang wus atindak dudu banjur salin alaku becik sawisé ala, amarga sayekti Aku iki Apara- marta, Mahaasih: Ar. ala b. 926, 1582 12 Lan tanganira lebokna ing bubukaning dhadhanira, iku metu- tanpa cacad:b né bakal putih kalebu pratandha sasanga marang Fir'aun sabangsané; sayekti dhè- wèké iku bangsa kang duraka. 13 Bareng pratandha-pratandha- Ningsun kang cetha wus anekani dhèwèké, padha Iki kemayan kang tétéla. calathu: 14 Lan dhèwèké padha ange- mohi iku kalawan tindak dudu sarta kumalungkung, kang mang- ka, jiwané padha yakin; lah limba- ngen, kapriyé temahané para wong kang padha agawé wisuna. RUKU' 2 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman 15-19. Wiyaripun karajanipun kanjeng Nabi Sulaiman. 20-31. Raja putri Saba'. 1843. Miturut Mugni, tembung illâ ing ngriki sami kaliyan wa (jawinipun lan). Minangka wawaton Mugni nyebutaken katranganipun Akhfasy, Farra, tuwin Abu 'Ubaidah, ingkang nerangaken bilih illa wau namung lugu tembung panggandhèng. Nanging rèhning tembung lâ ing ukara ingkang sampun, ingkang dipun sambeti ing ukara ingkang wau, kedahipun kasuraos dhumawah sasampunipun wa, mila tegesipun ingkang leres tembung illâ ing ngriki punika: lan ora utawi lan iya ora. Ngulami sanès nyuraos ing ngriki kanggé murwani pratélan enggal (Bd.) Utawi illa punika sami kaliyan lâkin, jawinipun nanging (R), déné suraosing dhawuh: Nanging sapa kang atindak dudu, banjur salin alaku becik sawisé ala, lah sayekti Ingsun iki Aparamarta, Mahaasih. 1023
1024 An-Naml Juz XIX 15 Lan sayekti temen Ingsun wus aparing kawruh marang Dawud lan Sulaiman, sarta sakaroné padha munjuk: Sadaya pangalembana punika kagunganipun Allah, Ing- kang sampun anglangkungaken kawula angungkuli para mukmin kathah, kawula-Nipun. Ar. samuba- rang iku warisé Dawud, lan calathu: É, para manu- (surasané) sa, aku wineruhaké unining manuk1844 sarta aku pina- ringan mubra-mubru;1845 sayekti iki temen lubèring paparing kang tétéla. 16 Lan Sulaiman Ut. jaran 17 Lan wadyabalané, arupa jin lan manusa sarta manuk padha di- impun marang (ngarepé) Sulaiman, banjur padha tinata sajuru-juru.1846 1844. Tembung manthiq punika asal saking tembung nuthq, tegesipun ingkang asli wicara ingkang wijang-wijang utawi suwanten ingkang mungel sareng, ingkang kaucapaken déning lisan sarta katampi ing talingan (Rgh). Manawi tembung wau dipun anggé kanggé nembungaken tumrap sanèsipun manusa, lajeng kaanggep dados tembung ngibarat, sarta kéngang-kénging kémawon migunakaken tembung wau, waton tiyang mangertos tegesipun, nadyan saged ugi punika sanès wicara ingkang wijang-wijang (Rgh). Kanjeng Nabi Sulaiman mangertos suraosing suwantenipun peksi, punika saged ugi namung mengku teges anggèning panjenenganipun sok migunakaken peksi kanggé andhatengaken dhawuh utawi pawartos dhateng pundi pundi, dados dhawuh-dhawuh utawi pawartos-pawartos punika kénging dipun ngibarataken ginemipun peksi. Utawi inggih saged ugi ateges sarananing sasambetan sanès-sanèsipun. Kula aturi mirsani ugi 1846, ing ngriku tegesipun tembung thair ingkang kasebut ing ayat 17, katerangaken. Salajengipun, dhawuh ingkang nungka ing sawingkingipun, ingkang andha- wuhaken bilih Kanjeng Nabi Sulaiman kaparingan mubra-mubru, punika anedahaken kalayan terang, bilih dipun tegesana punapa kémawon, ingkang dipun karsakaken wonten ing ngriki punika tetep namung saprakawis, inggih punika kasugihaning karatonipun Kanjeng Nabi Sulaiman ingkang atanpa wilangan kathahipun, ingkang kanggé nglurug nelukaken mengsahmengsahipun dhateng pundi-pundi. 1845. ing ngriki dipun terangaken para mufassirin ateges jawinipun: samukawis ingkang sampun kaparingaken dhateng panjenenganipun kalayan kathah sanget; déné tembung kull (sakabèhé) kanggé gentosipun tembung katsrah (akèh banget utawi mubra- mubru), punika kaanggep ngibarat (Rz). JB anggènipun nerangaken inggih kados makaten wau, makaten katranganipun: Ukara ingkang tegesipun wantah: si Suta weruh marang samubarang, punika ateges bilih piyambakipun punika jembar utawi kathah seserepan- ipun. Utawi saged ugi tegesipun punika: samukawis ingkang gagayutan kaliyan praja. 1846. Ing ngriki kapratélakaken bilih wadyabalanipun Kanjeng Nabi Sulaiman punika kapérang dados tigang golongan, jinn, manusa, tuwin thair. Bab prakawis jinn, sampun katerangaken ing 1647, bilih wadyabala jinn punika golonganipun titiyang paredèn ingkang sampun katelukaken Kanjeng Nabi Sulaiman. Ingkang dados rembag ing samangké, punapa tegesipun thair punika. Wadyabala tigang
Surat 27 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman 1025 18 Nganthi, nalikané wis padha tumeka ing jujurang Naml1847 ana sawijining Naml wadon acalathu: É, Naml, padha ing omahmu, (supaya) kowé aja padha remuk déning Sulaiman sawadya- balané, kanthi dhèwèké padha ora weruh. lumebua 19 Mulané dhèwèké mèsem, gu- mun1848 marang pangucapé sarta golongan sami kaimpun dados satunggal sarta katata sajuru-juru, punika nedahaken bilih tiga-tiganipun wau sadaya sami manusa. Tembung thair, utawi thâir, punika karimbag saking tambung thâra, ingkang tegesipun mabur; sarta tembung punika boten namung kanggé tumrap peksi kémawon, nanging, ugi kanggé nenbungaken barang sanès-sanèsipun ingkang mawa suwiwi" (LL). Thair tegesipun barang ingkang saged mabur; sarta ing sarèhning tembungipun pokok kénging dipun anggé tumrap barang ingkang boten gadhah suwiwi, mila thair (ingkang jama'ipun: thair kados déné ingkang kagem wonten ing ngriki) punika ugi kénging dipun anggé tumrap kèwan-kèwan ingkang rikat plajengipun kadosta kapal. Milanipun tembung thayyâr, rimbag amtsilah mabalagah-ipun thair, punika manawi bawa piyambak lajeng ateges kapal ingkang keras, trengginas, cukat ngantos mèh kados mabur margi saking santering plajengipun (TA-LL). Sarta ugi ateges tiyang sabregada (Q-LL). Tembung thayyârr ingkang ugi rimbaganipun amtsilah mubalagah kriya-wacaka thâir, tegesipun tiyang ingkang cukat saha trengginas, kados déné ingkang kasebut ing paribasan jawinipun dhèwèké iku cukat lan trengginas, anggoné bali (Q-LL). Dados manawi suraosing dhawuh punika dipun werdèni kalayan katrangan ingkang kados makaten wau, ngleresaken dhateng pupuntoning pamanggih, bilih thair ing ngriki ateges kapal, inggih punika prajurit kakapalan, awit prajurit kakapalan makaten gampil dipun pindhah-pindhah kalayan rikat. Ingkang makaten punika ugi dipun kiyataken dhawuh pratélan ing 38: 31-33, ingkang anerangaken bilih Kanjeng Nabi Sulaiman punika remen sanget dhateng kapal. Tumrap para ingkang remen nyuraos kalayan walaka, prayogi dipun wewahi katrangan, bilih migunakaken peksi kanggé ambekta pawartos, langkung-langkung ing wekdal perang, punika inggih nama adamel peksi-peksi wau dados babantu ingkang perlu tumrap prajurit ingkang andon perang. Déné katranganipun peksi-peksi ingkang sami tut-wingking wadyabala ingkang menang, katerangaken wonten ing 1387. 1847. Kathah dodongèngan bab Kanjeng Nabi Sulaiman ingkang tuwuh awit saking kalèntu anggènipun nyuraos tembung naml, utawi namlatun. Kedah dipun pèngeti bilih punika boten leres manawi dipun tegesi juranging awon, awit tembung wau tembung aran kanggé (mirsanana namakaken barang, sarta miturut TA ing panggènan tembung pokok wady) jawinipun: jurang Naml punika kaprenah wonten ing saantawisipun Jibrîn tuwin 'Asqalân. Déné Namlah punika namanipun satunggaling pancer, kados déné Mâzin makaten, ingkang wantahipun ateges tigan sémut (kasebut ing kateranganipun Hamasa Imam Tabrizi nalika nerangaken kidung inggih punika samungguh aku iku éwoné wong Mâzin); sarta namil punika ateges inggih punika tiyang wegig (TA). Asring ugi Namlah punika dipun anggé namakaken laré, ingkang nalika lairipun tanganipun dipun sukani semut, jalaran cariyosipun laré makaten wau calon dados pinter lan lantip (TA). Ing Qamus kasebutaken kalayan terang bilih Namlah punika pancer, makaten kateranganipun nalika nerangaken tembung barq jawinipun: Abriqah punika kagolong toyanipun Namlah. 1848. Dlâhik tegesipun gumun, jalaran miturut Rgh tembung dlhik punika kénging kanggé
1026 An-Naml Juz XIX acalathu: Pangéran kawula! mugi Tuwan paringi kawula saged syu- kur ing nugraha Tuwan, ingkang Tuwan dhateng nugrahakaken kawula saha dhateng tiyang sepuh kawula, punapa déné anyagedaken kawula anglampahi pandamel saé, ingkang dados pirena Tuwan, saha mugi Tuwan anglebetaken kawula ing antawisipun para kawula Tuwan, para tulus, kalayan wilasa Tuwan. Ut. jaran 20 Lan dhèwèké angiling-ilingi manuk banjur acalathu: Yagéné aku ora tumon si Hudhud, apa ta kalebu panunggalané sing padha ora ana?1849 Ut. belèh 21 Dhèwèké masthi bakal dak- patrapi kalawan patrapan kang abot, utawa dak patèni, utawa dhèwèké kudu ngaturaké marang aku bukti cetha (kang nélakaké olèhé ora luput). 22 Lah olèhé meneng ora suwé, tumuli dhèwèké matur: Kula sume- rep ing barang ingkang panjene- nembungaken bingah lan kénging kanggé nembungaken gumun. Kula aturi mirsani ugi LL, ing ngriku katerangaken bilih dlahaka, punika manawi kanggé nyariyosaken lekasipun satunggaling tiyang, ugi ateges gumun, dados sami kaliyan tembung'adjiba (TA). 1849. Hud-hud punika sampun dipun suraos bangsanipun peksi platuk bawang, nanging dipun suraosa punika namanipun satunggaling tiyang. Nadyan tembung thair dipun tegesana peksi pisan, boten mratandhakaken manawi Hud-hud ing ngriki mesthi peksi, awit saged ugi ingkang dipun karsakaken punika Hud-hud namanipun tiyang, dados namung nunggil nami kémawon. Ing saben basa kathah kémawon namanipun tiyang ingkang sami kaliyan namanipun kèwan-kèwan. Para juru-ngarang Arab mastani satunggaling ratu ing Himyar: Hudad (LA), inggih punika nama ingkang mèh sami kémawon kaliyan nama Hud-hud ingkang kasebut ing dalem Quran. Punika nedahaken bilih boten nama anèh manawi nama bangsanipun ingkang kados makaten wau kanggé namakaken tiyang. Ayat-ayat candhakipun nedahaken kalayan terang, bilih ingkang kapangan-dikakaken Kanjeng Nabi Sulaiman punika salah satunggaling sénapatinipun. Saèstu boten mèmper manawi satunggaling ratu binathara anyakrawati ambaudhendha, kados déné Kanjeng Nabi Sulaiman makaten, kasdu andhawahaken pidana ageng dhateng satunggaling peksi, tur peksi ingkang alit; makaten ugi inggih nama boten mèmper, manawi piwulang Tauhid, inggih punika piwulanging agami ingkang sakalangkung déning wigatos, namung kagelarakan satunggaling peksi platuk-bawang.
Surat 27 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman ngan dèrèng uninga saha kula ambekta pawartos nyata saking Saba katur panjenengan.1850 Ar. piyam- bakipun Ar. samuba- rang a. 1845 Ut. karaton Ar. kapang- gih 23 Saèstu kawula amrangguli satunggaling wanita ingkang ma- réntah ing ngrika sarta kasinungan mubra-mubrua punapa darbé si- ngangsana ageng: 24 Kula sumerep piyambakipun sabangsanipun sami manembah dhateng surya, sanès Allah, sarta sétan amaès-maèsi pandamel-pan- damelipun tumrap piyambakipun, dados angénggokaken piyambak- ipun saking margi, wusananipun sami boten katuntun ing margi leres: Ut. panjene- ngan Ut. panjene- ngan 25 Temahan boten sami manem- bah ing Allah, Ingkang angedal- aken sesimpenan ing salebeting langit-langit lan bumi punapa déné anguningani punapa ingkang dipun singidaken tuwin punapa ingkang dipun eblak: Ut. singga- sana 26 Allah, boten wonten sesem- bahan kajawi Panjenenganipun: Panjenenganipun punika Pangé- raning karaton ingkang agung. 27 Calathuné: Arep Ingsun de- leng dhisik apa calathumu temen, apa kowé iku panunggalané wong- wong goroh: 1850. Saba' punika saminipun Syeba ing Bébel. Cariyos kados ingkang kaandharaken ing ngriki, punika ing Bébel boten wonten, nadyan inggih kasumerepan para pandhita Yahudi. Ingkang makaten punika boten kok dados pratandha bilih cariyos wau boten nyata. Bébel namung nyariyosaken pisowanipun nata èstri ing Syeba dhateng Kanjeng Nabi Sulaiman, kalayan ambekta pisungsung kathah sanget perlu kanggé nètèr panjenenganipun. Kula aturi mirsani I Para Raja 10 tuwin II Babad 9. Ing wingking lajeng nerangaken tiyang èstri bangsa ngamonca kathah sanget ingkang dados garwanipun Kanjeng Nabi Sulaiman (I Para Raja 11). 1027
1028 Ar. dhèwèké Ut. padha dadi Muslim Ar. nganti kowé Ar. kula sami Ar. lan An-Naml 28 Ampilen layangku iki, banjur tampakna marang dhèwèké, tumuli balia saka kono, jajal delengen, kapriyé bakal wangsulané. 29 Dhèwèké acalathu: É, para layang panggedhé! sayekti ana minulya ditampakaké marang aku. 30 Sayekti iku saka Sulaiman, lan sayekti iku kalawan asmaning Allah, Ingkang-Mahamurah, Ing- kang-Mahaasih: lumuhur angungkuli aku, sarta sébaa ma- rang aku kalawan sumarah. 31 Aja kowé padha RUKU' 3 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman 32-44. Sumarahipun sang prabu putri dhateng Kanjeng Nabi Sulaiman. 32 Calathuné: É, para pang- gedhé! ngaturna pirembug marang aku tumrap prakaraku; ora tau aku mutus sawijining prakara, yèn kowé ora angèstrèni ana angarepku. 33 Padha matur: Ing ngriki ga- dhah kakiyatan sarta gadhah keken- delan linangkung, déné paréntah wonten ing asta panjenengan, milanipun sumangga, punapa dha- wuh panjenengan. 34 Calathuné: Sayekti para ratu iku - samangsa angleboni kutha - iku dirusak, sarta wong-wongé kang minulya padha didadèkaké asor, lan dhèwèké iya (tansah) bakal nindakaké kaya mangkono: 35 Sayekti aku arep utusan atur pisungsung marang dhèwèké, jajal dakentènané, balining utusan iku anggawa (wangsulan) apa. Juz XIX
Surat 27 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman 36 Bareng wis tumeka (ngarepé) Sulaiman, (Sulaiman) calathu: Apa kowé arep ambantu aku kalawan bandha? Mangka paparingé Allah marang aku luwih becik tinimbang paparingé Panjenengané marang kowé. O, balik kowé padha bungah marang pisungsungmu: Ar. marang dhèwèké Ar. dhèwèké 37 Bali mrono, lah sayekti temen aku bakal padha anekani dhèwèké kalawan wadyabala, kang ing kono ora bakal kawawa nanggulangi, lan temen dhèwèké bakal padha daktundhung saka ing kono kala- wan asor apa déné dhèwèké bakal padha tumiba ing kanisthan. Ar. marang aku 38 Calathuné: É, para pang- gedhé! sapa sing bisa anggawa mréné singangsanané, ing saduru- ngé dhèwèké teka mréné kalawan sumarah?1851 Ar. dhateng panjene- ngan 39 Sawenèhing jin kaliwat kendel matur: Punika kula ingkang badhé ambekta mriki ing sadéréngipun panjenengan jumeneng saking pa- pan panjenengan; sarta saèstu, kula punika ingatasipun prakawis puni- ka yektos kiyat, amitadosi.1852 1851. Kados adat sabenipun, cariyos ing ngriki boten mawi ngandharaken wangsulipun para utusan dhateng sang raja putri, sarta anggénipun sang raja putri karsa sumarah dhateng Kanjeng Nabi Sulaiman, nalika panjenenganipun tampi pangancam kados ingkang kasebutaken ing ayat ingkang wekasan wau, inggih boten kaandharaken, nanging nglajengaken cariyos nalika Kanjeng Nabi Sulaiman sudiya-sudiya nampèni pisowanipun sang raja putri. Arsya-hâ tegesipun singasanané, punika singangsana kagem penjeneganipun ingkang kasudhiyakaken déning Kanjeng Nabi Sulaiman, dados sanès kok singangsananipun sang prabu putri piyambak ingkang wonten ing nagari Saba'. ingkang 1852. Jumeneng saking papan panjenengan, punika boten teka ateges jumenengipun Kanjeng Nabi Sulaiman saking anggènipun lenggah, nanging anggènipun bidhal Kanjeng Nabi Sulaiman saking panggènan ingkang dipun tedhaki nalika wekdal wau. Anggènipun kasebutaken mawi milih tiyang ingkang kénging pinitados, punika kanggé anedahaken bilih pakaryan wau perlu katindakaken tukang ingkang temen. Jinn ingkang linangkung ing kakendelanipun punika sajakipun salah satunggaling tiyang bangsa Amalek, inggih punika bangsa ingkang titiyangipun ageng-ageng pawakanipun. 1029
1030 An-Naml Juz XIX Ar. dhateng panjene- ngan Ar. sadè- rèngipun nétra padu- ka wangsul ing paduka 40 (Ana wong) kang darbé ngèl- muning kitab, matur: Kula (ing- kang) badhé andhatangaken punika mriki ing sakedhèp nétra.1853 Ba- reng Panjenengané andeleng iku wis ana ing ngarepé,1854 calathu: Iki saka lubèring paparingé Pangé- ranku, purihé Panjenengané arep nyoba aku, apa aku sukur apa aku angafiri; lan sapa sing anyukuri, lah ora liya kajaba nyukuri marang jiwané dhéwé lan sapa sing ngafiri lah sayekti Pangéranku iku Sugih, Minulya. 41 Calathuné: dhèwèké singang- sanané owahana; coba padha di- deleng, apa dhèwèké nurut dalan bener apa kalebu panunggalané para kang ora ngambah dalan bener. 42 Bareng dhèwèké wis teka, dipangandikani: Punapa singang- sana sampéyan kados punika? Aturé: Kados-kados inggih punika, lan ing sadèrèngipun punika kula sampun kaparingan seserepan saha kula sampun sami sumarah. sinembah saliyané Allah, iku angalang-alangi dhèwèké, sayekti dhèwèké iku dhèk samono éwoné bangsa kang kafir. 43 Lan apa kang 1853. Tembung tharf punika ateges mripat lan ateges tiyang tedhak ing ngaluhur (TA-LL) Manawi nganggé teges ingkang kapisan, wangsuling nétra punika ateges kedhèping netra déné maksudipun: teges piyambakiptun sagah anindakaken punika kalayan satunggalipun, tembung wau kénging dipun jarwani: ing sadèrèngipun (utusan) paduka ingkang minulya wangsul sowan ing paduka. Tiyang ingkang sinung ngélmuning Kitab, punika tiyang Yahudi. tumunten. Déné manawi nganggé 1854. Dodongèngan ingkang aèng-aèng kalebetaken dhateng sabda pangandika Quran ingkang pasaja punika; déné sababipun margi kakinten bilih lalampahan ingkang kaandharaken wau kelampahan sami sanalika. Tetembungan bareng dhèwèké andeleng iku wis dumunung ana ing ngarepé, punika boten ateges bilih panjenenganipun uninga punika anjenggeleg ing salebeting wekdal panjenenganipun imbal wacana, kados ingkang kaandharaken wonten ing dhawuh ingkang sampun wau. Sayektosipun punika lalampahan sanès malih.
Surat 27 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Sulaiman 1031 dipangandikani: Sampéyan malebet kadhaton; ana- nging bareng dideleng, panyanané iku banyu amba angilak-ilak, sarta tata-tata ambirat kangèlan iku.1855 Pangandikané: Saèstunipun punika kadhaton mawi sarasah gedhah.1856 Unjuké: Pangéran kawula! saèstu kawula sampun anganiaya badan kawula piyambak, saha kawula anyartani Sulaiman sumarah dha- teng Allah, Pangéraning sadaya ngalam.1857 44 Dhèwèké 1855. Ing kitab-kitab Arab migunakaken tembung sâq kalayan mengku teges rekaos wonten ing dalem ukara ingkang warni-warni, punika sampun limrah. Ngemungaken tiyang ingkang boten manger- tos basa Arab kémawon, ingkang sok remen negesi tembung sâq kalayan walaka (inggih punika kém- pol), jer sampun kalimrah tembung wau kanggé wontening tetembungan ingkang sampun gumathok punika idiom ingkang sampun kasumerepan ing ngaka- 1855. Ing kitab-kitab Arab migunakaken tembung sâq kalayan mengku teges rekaos wonten ing dalem ukara ingkang warni-warni, punika sampun limrah. Ngemungaken tiyang ingkang boten manger- tos basa Arab kémawon, ingkang sok remen negesi tembung sâq kalayan walaka (inggih punika kém- pol), jer sampun kalimrah tembung wau kanggé wontening tetembungan ingkang sampun gumathok punika idiom ingkang sampun kasumerepan ing ngaka- thah, mengku teges kanggé ambasakaken satunggaling tiyang "samangsa ketaman ing rekaos tegesipun dhèwèké sumedya nrenjuhi rekasa, makaten kateranganipun l'Amb; salajengipun panjenenganipun nerangaken (TA, ing ngriku ugi kasebutaken katrangan ingkang kados makaten wau awawaton saking Isd) makaten: "samangsa tiyang punika badhé nyariyosaken rekaosipun satunggaling prakawis utawi satunggaling kawontenan, sarta manawi badhé nyariyosaken anggènipun anggigirisi, piyambakipun lajeng nyebut sâq (Q, TA)" (LL). Dados pratélan ing 68: 42 punika tegesipun ing dina nalika rekasa utawi bilai gedhé bakal binuka (I'Ab, Mjd). Makaten ugi Punika tegesipun campuhing peperangan saya anggigirisi (Msb-LL), sarta Jal anggènipun nerangaken tegesipun inggih kados makaten punika (LL). Dhawuh Quran ing 75: 29 ingkang mungel punika tegesipun tuwin bilai ing donya iki dikumpulaké karo bilai ing delahan. (TA-LL). Makaten ugi punika ateges tiyang kathah (kaum) dumunung wonten ing kawon- tenan rekaos (TA-LL). Saèstunipun taksih kathah sanget tuladha sanès-sanèsipun bab panganggénipun tembung sâq sacara ngibarat makaten wau, nanging pethikan sakedhik kasebut nginggil wau kados sampun cekap kanggé anggenahaken jarwan kados anggèn kula anjarwakaken wau. Kula aturi mirsani ugi 2546, ing ngriki katerangaken bilih para mufassirin inggih kados makaten wau anggènipun negesi tetembungan punika. 1856. Katranganipun Quran Suci bab kadhaton wau, sarta maksud ingkang kawengku wonten ing ngriku, nedahaken kawicaksananipun Kanjeng Nabi Sulaiman anggènipun damel gagambaran bab makardinipun astaning Pangéran wonten ing dalem sagung titah punika. Panjenenganipun yasa kadhaton gedhah, sarasahing kadhaton inggih saking gedhah, sarta ing sangandhaping sarasah gedhah wonten toyanipun ingkang mili. Sang raja putri ing Saba' kalèntu pamirsanipun, sarasah gedhah kagalih toya ingkang mili. Sareng kaparingan uninga Kanjeng Nabi Sulaiman, sanalika panjenenganipun lajeng anglenggana anggèning sampun tumindhak sasar déné manembah barang-barang lahir, kadosta surya, mangka jatos-jatosing panguwaos utawi tuking ngagesang punika Allah, inggih punika Dhat ingkang asta-Nipun makardi wonten ing barang-barang wau. Lah inggih kanggé maksud makaten punika, déné cariyos punika kaandharaken. 1857. Ing dalem bab punika Quran cengkah kaliyan Bébel. Bébel mastani bilih Kanjeng Nabi
1032 An-Naml Juz XIX RUKU' 4 Kanjeng Nabi Salih kaliyan Nabi Luth 45-53. Nabi Salih kaliyan ingkang milawani. 54-58. Kaumipun Nabi Luth linebur. a. 911 b. 1356 45 Lan sayekti, temen Ingsun wus kirim utusan marang Tsamuda saduluré, Salih, calathuné:b padha ngawulaa ing Allah; lah ing kono dhèwèké dadi rong pantha kang padha pasulayan. 46 Calathuné: O, bangsaku! ya- géné kowé padha anggégé marang ala sadurungé kang becik? Yagéné kowé padha ora nyuwun pangapu- raning Allah, supaya kowé padha pinaringan wilasa? 47 Padha calathu: Aku padha nemu cilaka amarga saka kowé lan amarga saka kang nyartani kowé. Calathuné: Sababé cilakamu iku ana ing ngarsaning Allah; O, balik kowé iku bangsa kang dicoba. 48 Lan ing sajroning kutha ana wong lanang sanga, padha agawé wisuna ing bumi sarta ora alaku becik.1858 49 Padha calathu: Padha sum- paha ing Allah: aku masthi bakal padha nyidra dhèwèké sakula- wargané ing wayah bengi; tumuli Sulaiman santun dados manembah brahala, margi saking ketularan garwa-garwanipun ingkang sanès tiyang Israil. Nanging Quran nerangaken bilih para garwanipun ingkang lajeng sami ngrasuk dhateng agaminipun Kanjeng Nabi Sulaiman saha dados tiyang ingkang sami angèstu ing Kasawijènipun Pangéran. Panaliti-priksa ing jaman samangké leresipun pratélan ingkang kasebut ing Quran; kula aturi mirsani 147. 1858. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ing ngriki punika nyasmitakaken mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, awit bénggoling mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi wau inggih sanga cacahipun. Tiyang sanga wau, ingkang wolu tiwas nalika peperangan wonten ing Badr (kajawi Abu Lahab, ingkang pejahipun wonten ing Makkah, nalika mireng pawartos kasoranipun wadya Makkah wonten ing Badr). Nama-namanipun tiyang sanga wau, inggih punika: Abu Jahal, Muth'im bin 'Adiy, Syaibah bin Rabitah, 'Utbah bin Rabi'ah, Walid bin 'Utbah, Umayah bin Khalf, Nadar bin Al-Haris. 'Aqbah bin Abi Mu'aith, tuwin Abu Lahab.
Surat 27 Kanjeng Nabi Salih kaliyan Luth aku masthi bakal padha kandha marang ahli warisé: Aku padha ora ameruhi leburé kulawargané lan aku iki nyata padha wong te- men.1859 50 Lan dhèwèké padha ngran- cang Ingsun angrancang rancangan, ananging dhèwèké padha ora ngrasa. rancangan, sarta 51 Lah delengen, kapriyé tema- hané rancangané: Ingsun sirnakaké dhèwèké dalah bangsané kabèh. 52 Lah iku omah-omahé padha rubuh, amarga saka olèhé padha atindak dudu; sayekti, ing sajeroné iku, temen ana pratandha tumrap wong kang padha weruh. 53 Lan Ingsun anyalametaké para wong kang padha angèstu sarta padha anjaga dhiriné (saka ing ala). a. 917 54 Lan (Ingsun angutus) Luth,a nalika dhèwèké calathu marang bangsané: Apa padha anindakaké panggawé nistha, kang mangka kowé padha weruh? kowé 55 Apa kowé temen padha ama- reki wong-wong lanang kalawan urubing dhemen, ora marang wong wadon. O, balik kowé iku bangsa kang atindak busuk. 1859. Semunipun ing ngriki punika ugi mengku sasmita mecakaken wontenipun sakuthon ngrénah ing Kanjeng Nabi Suci, jalaran upaya ingkang kados makaten wau ing wasananipun ugi dipun sarujuki déning para titiyang Quraisy, inggih punika kanggé ngrampungi ing panjenenganipun. Kedah dipun pèngeti bilih tumurunipun surat punika kagolong ing mangsa ingkang rumiyin piyambak; déné upaya badhé nyédani Kanjeng Nabi, punika makaten lampahipun: saben pancer Quraisy dipun pendhet satunggal tiyangipun, kapurih ngrundhuk ing Kanjeng Nabi. Para titiyang wau lajeng samia namakaken pedhangipun dhateng sariranipun Kanjeng Nabi kalayan sasarengan, pamrihipun supados boten wonten pancer satunggal kémawon ingkang nama lepat nyédani ing Kanjeng Nabi. Kirang sakedhap kaliyan linggaripun Kanjeng Nabi dhateng nagari Madinah, upaya punika dipun sarujuki sadaya tiyang Quraisy. Dados, lalampahan ingkang gagayutan kaliyan Kanjeng Nabi Salih punika mengku teges piweca. 1033
1034 Ar. dhèwèké a. 918 Ar. ingatasé Ut. anibani An-Naml 56 Ananging wangsulané bang- sané ora ana liya kajaba mung padha calathu: Padha tundhungen pandhèrèké Luth saka nagaramu; sayekti, dhèwèké iku wong kang padha arep suci! 57 Ananging Ingsun anyalamet- aké dhèwèké saahliné, kajaba rabiné, iki Ingsun wus amasthi dadi panunggalané wong kang padha kari. 58 Lan Ingsun angudanaké udan,a marang dhèwèké, lah ala udané wong kang wus padha dipépélingi iku. RUKU' 5 Para angèstu badhé dipun dadosaken luhur 59. Rahayu tumrap ingkang pinilih. 60-66. Kawasa saha ngèlmunipun Allah. 59 Munjuka: Sadaya pangalem- bana kagunganipun Allah saha rahayu tumrap para kawula-Nipun ingkang Kapilih. Apa Allah kang luwih becik, apa barang kang padha disakutokaké (karo Panje- nengané)? JUZ XX 60 Apa kang wus anitahaké langit-langit lan bumi sarta anu- runaké banyu saka mendhung tumrap marang sira; iku banjur Ingsun agem anukulaké kebun kang éndah; sira ora bisa padha anukulaké wit-witané. Apa ana sesembahan kang anyartani Allah? O, balik dhèwèké iku wong kang padha nalisir. Juz XX
Surat 27 Para angèstu dipun dadosaken luhur a. 917 61 Apa Kang wus andadèkaké bumi dadi enggon palèrènan, sarta andadèkaké kali-kali ing kono, lan andadèkaké gunung-gunung ing kono, apa déné andadèkaké papa- ger ing antarané sagara loro.a Apa ana sesembahan kang anyartani Allah? O, balik dhèwèké iku sing akèh padha ora weruh! 62 Apa Kang anyembadani wong kang kasrakat samangsa anyuwun ing Panjenengané tuwin ambirat alané, apa déné Panjenengané bakal andadèkaké sira dadi pa- maréntah ing bumi1860 Apa ana sesembahan kang anyartani Allah? Sathithik anggon sira padha éling! 63 Apa Kang anuntun sira ing sajroning pepetenging daratan lan sagara kang lilimengan, sarta Kang angutus angin minangka warta bubungah acacala wilasa-Né. Apa ana sesembahan kang anyartani Allah? Mahaluhur Allah iku saka barang kang padha disakuthokaké (Panjenengané). 64 Apa Kang amurwani tumita- hing dumadi banjur angambali dumadiné, sarta Kang angrejekèni sira saka ing langit lan bumi. Apa ana sesembahan kang anyartani Allah? Calathua: Padha anekakna buktinira, manawa sira iku padha wong temen. Ut. samar 65 Calathua: Sapa baé ing langit- langit lan bumi, ora weruh marang barang gaib, kajaba Allah; sarta dhèwèké padha ora ngrasa, kapan anggoné bakal padha tinangèkaké. 1860. Pranyata èdi lan éndah temenan dhawuh-dhawuh punika ! piweca kaselipaken wonten ing dhawuh pratélan bab gumelaring kawasanipun Pangéran dhateng titah sawegung! Sarta inggih punika 1035
1036 An-Naml Juz XX Ar. balik 66 O, balik susurupané prakara kambang-kambang;1860A akhirat malah dhèwèké padha dumunung ing semang-semang tumrap pra- kara iku; o, balik dhèwèké tumrap prakara iku padha wuta babar pisan. RUKU' 6 Mumbuling ruhani 67-69. Wewulang ingkang sumimpen ing pandumipun titiyang jaman rumiyin. 70-79. Wanci kalampahanipun. 73. Mahamurahipun Gusti Allah. 74, 75. Ngèlmu-Nipun. 76-79. Tuntunan lan pancasan. 80-82. Tiyang tuli sami badhé mireng, tiyang wuta badhé sami sumerep. 67 Lan para kang padha kafir acalathu: Apa yèn aku wis padha dadi lebu, mangkono uga bapak- bapakku, apa temen bakal padha diwetokaké? 68 Sayekti, temen iki dhèk biyen wis dijanjèkaké marang aku, lan bapak-bapakku; iki ora liya kajaba dodongèngané para wong kuna. 69 Calathua: Padha lalakua ana ing bumi, lah padha delengen, ka- priyé temahané para wong duraka. 70 Lan aja sira susah prakara ribed dhèwèké sarta aja sira amarga saka pamaékané. 71 Dhèwèké padha calathu: Ka- pan bakal kalakoné ancaman iki, yèn kowé iki padha wong temen? maksudipun ingkang sajatos dhawuhing Pangéran ing sagemblenging ruku' punika, "Wong kang kesrakat" ing ngriki, boten sanès inggih para Muslimin, ingkang ing nalika wekdal wau sami kinaniaya kaliyan kalangkung wengis. 1860A. Utawi,dhawuh punika kénging dipun jarwakaken makaten: Balik, apa susurupané iku lastari wutuh nganti bebles tekan akhirat ?
Surat 27 Mumbuling ruhani 1037 Ut. bakal tumeka ma- rang kowé sawisé aku lunga 72 Calathua: Bisa uga sawenèh kang padha sira gégé iku wis cedhak marang kowé.1861 73 Lan sayekti Pangéranira iku temen Kang kagungan lubèring tumrap para manusa, paparing ananging akèh-akèhé padha ora sukur. 74 Sayekti Pangéranira iku temen udani apa kang siningidaké dha- dha-dhadhané lan apa kang kawe- dharaké. 75 Lan ora ana barang gaib ing sajroning langit lan bumi kajaba (kabèh iku wus ana) ing sajroning kitab kang terang. 76 Sayekti Quran iki anerangaké marang para turun Israil barang luwih akèh, kang ing kono dhèwèké padha sulaya. 77 Lan sayekti, iku temen tun- tumrap para tunan mukmin. lan wilasa 78 Sayekti Pangéranira bakal amancasi kalawan prakarané bebeneran-É, lan Panjenengané iku Ingkang- Ingkang-Mahamulya, Mahawikan. 79 Mulané kumandela marang Allah; sayekti sira iku dumunung ing kasunyatan kang terang. 1861. miturut IAr ateges sarta Farra inggih kados makaten wau anggè- nipun negesi, awit panjenenganipun nerangaken bilih margi wonten lam-ipun ingkang dados silah, lajeng murugaken tembung wau ateges jawinipun nyedaki sira. Sawenèh mastani bilih, dhawuh punika ateges bakal tumeka marang kowé sawisé aku ninggal kowé (LL).
1038 An-Naml Juz XX Ut. malé- ngos 80 Sayekti sira iku ora agawé krunguné wong mati lan ora agawé krunguné ing panguwuh marang wong budheg samangsané padha mungkur, angedohi.1862 81 Lan sira ora bisa dadi pituduh tumrap wong wuta saka ing sasaré; sira ora bisa agawé krunguné sapa- sapa kajaba sing angèstu marang timbalan-timbalan-Ingsun, banjur padha sumarah. Ut. anyala- thoni samangsané kalakon sabda iku anibani dhèwèké, Ingsun bakal ametokaké titah saka ing bumi tumrap marang dhèwèké, bakal anatoni dhèwèké, déning anggoné para manusa marang timbalan-timbalan-Ingsun ora padha yakin.1863 82 Lan RUKU' 7 Sirnanipun para milawani ingkang ageng-ageng 83-86. Para ingkang angemohi dipun timbali dhateng pangadilan. 87, 88. Para milawani ingkang ageng-ageng sami dipun asoraken. 89, 90. Wawalesipun saé lan wawalesipun awon. 91. Makkah badhé dhumawah ing astanipun Kanjeng Nabi. 92, 93. Pèpènget dhateng ingkang milawani. 1862. Ayat punika dados pasaksèn ingkang terang, punapa tegesipun Kanjeng Nabi angge sangaken tiyang pejah punika; awit kadhawuhaken ing ngriki, bilih samangsa tiyang pejah punika mungkur lan maléngos, Kanjeng Nabi boten saged damel mirengipun. Sampun cetha ingkang kapangandikakaken ing ayat punika tuwin ing wiwitaning dawuh ing ayat candhakipun, punika bab para murang yekti ingkang sami muta lan ambudheg dhateng yekti. 1863. Titah saking bumi ingkang natoni manusa samangsa boten sami angèstu, punika ateges siksa utawi kacilakan ingkang andhawahi manusa, kadosta peperangan, paceklik, pageblug lan sapiturutipun; pageblug langkung khusus, awit pageblug makaten krumanipun natoni utawi nyakiti manusa sarana lumebet dhateng badan. Déné ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika, siksa ingkang tarkadhang sok dhumawah dhateng para mengsahing yakti ing gesang sapunika punika ugi, awit para mengsahing yakti wau sami boten suka manawi yakti punika saged gesang angrembaka tuwin raharja boten kirang satunggal punapa, utawi dhumawah dhateng para tiyang duraka, samangsa kadursilanipun sampun anglangkungi wates, saha samangsa katulusan punika mèh sirna babar pisan. Tumrap ingkang kados makaten wau, para atindak awon sami dipun icipaken dhateng sawenèh siksa ing gesang samangké punika. Inggih sabab saking punika déné kathah piweca-piweca ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang kalayan tembung ingkang terang gamblang mangandikakaken peperangan, paceklik, pageblug, tuwin lindhu ing jaman akhir, wonten malih piweca satunggal, ingkang mangandikakaken siksa ingkang kadhawahaken alantaran dâbbatu-l-ardl, titah ing bumi. Utawi dâbbatu-l-ardl punika kénging dipun tegesi titiyang ingkang kraket ing bumi.
Surat 27 Mumbuling ruhani Ingsun angimpun saka siji-sijining umat sagrombolaning wong kang ang- gorohaké ing timbalan-timbalan- Ingsun, tumuli padha dipantha- pantha. 83 Lan ing dinané Ar. lan 84 Nganti, samangsané padha teka, Panjenengané bakal ngan- dika: Apa kowé padha anggo- rohaké marang timbalan-timbalan- Ku, kang mangka kowé ora duwé kawruh kang anglimputi iku? Utawa apa kang wus padha kolakoni? 85 Lan bakal kalakon sabda iku anibani dhèwèké, amarga saka anggoné padha atindak dudu; banjur dhèwèké bakal ora padha kumecap. 86 Apa dhèwèké ora padha andeleng, yèn Ingsun wus anda- dèkaké wengi, amurih dhèwèké padha lerem ing kono, sarta (wus andadèkaké) raina (amurih) ama- dhangi? Sayekti, ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha angèstu. Ut. ruh ba- kal tiniyup- aké marang sajroning badan a. 789 ing dinané slomprèt bakal tiniyup,a bakal banjur padha giris kang ana ing langit-langit lan ana ing bumi, kajaba kang dadi karsaning Allah, lan kabèh bakal ing Panjenengané séba padha kalawan padha asor.1864 87 Lan 1864. Kanggé anedahaken bilih bénjing ing gesang sasampuning pejah mesthi inggih kados makaten, piweca punika ugi dipun laksanani wahananipun wonten ing gesang sapunika punika. Saindhenging tanah Arab angakeni Kanjeng Nabi Suci dados pangagengipun dunyawi tuwin ruhani, sarta para mengsah ingkang ambek gumedhé sami nandhang asor. 1039
1040 An-Naml Ar. dhèwèké 88 Lan sira andeleng gunung- gunung; pangiranira iku kukuh, lan iki bakal padha mlaku kaya laku- ning méga: pakaryaning Allah, kang adamel samubarang sarwa sampurna; sayekti Panjenengané iku Waspada marang sabarang kang sira lakoni.1865 teka kalawan kabecikan, tumuli bakal olèh kang luwih becik tinimbang iku; lan ing dina iku bakal padha santosa saka prakara kang anggigirisi. 89 Sapa sing 90 Lan sapa sing teka kalawan kalakuan ala, tumuli rainé bakal padha dilelepaké ing geni; apa kowé bakal winales kajabané apa kang padha kolakoni? Ar. iku iki mung didhawuhi supaya angabdi Pangéraning naga- ra iki, kang wus anucèkaké nagara iki, lan kagungané Panjenengané samubarang iku:1866 lan aku didha- wuhi supaya dadi panunggalané wong kang padha sumarah: 91 Aku Ar. kandhaa 92 Lan supaya aku maca Quran. Mulané sapa sing alaku bener, lah ora liya iku mung alaku bener tumrap jiwané dhéwé, lan sapa sing sasar kandhanana: Aku iki juru- mung panunggalané para pépéling. 1865. Jabal tegesipun tiyang ageng; bab punika sampun katerangaken ing 1280, Redi-redi sami lumampah, punika genah ingkang dipun karsakaken sumingkiripun para titiyang ingkang nyepeng panguwaos, ingkang Milawani anggènipun mumulang Kanjeng Nabi. Ingkang makaten punika ugi sampun kacetha wonten ing dhawuh ing ayat ingkang wekasan, ingkang kalayan terang mangandikak- aken siksaning pandamel awon ingkang kadhawahaken Dhat ingkang waspada dhateng sabarang karya ingkang sami katindakaken para titiyang wau. Nalika wekdal piweca punika kadhawuhaken, redi-redi utawi titiyang ingkang kuwaos wau kaanggep sakalangkung santosa, mokal sageda kasingkiraken; nanging piweca punika angundhangaken, bilih piyambakipun mesthi badhé sumingkir kados sumingkiripun méga. 1866. Dhawuh pratélan ing ngriki, ingkang mangandikakakaken bilih Kanjeng Nabi kadhawuhan ngabdi Pangéranipun nagari Makkah, punika mengku sasmita, bilih abdinipun Pangéran punika mesthi Juz XX
Surat 27 Mumbuling ruhani 93 Lan calathua: Sakèhing pa- ngalembana iku kagungané Allah. Panjenengané bakal angatonaké tandha-tandha-Né marang kowé kabèh, iku kowé banjur bakal padha weruh; lan ora bakal Pangé- ranira iku léna marang apa kang padha kolakoni.1867 badhé dados gustining nagari wau, awit sadaya samukawis punika kagungan-Ipun, makaten ugi nagari ingkang kasucèkaken wau, awit barang suci makaten boten saged lastantun dumunung wonten ing tangan ingkang boten suci. 1867. Kula aturi anggatosaken ukaraning dhawuh ingkang mangandikakaken kalayan dhawuh kenceng bab prakawis badhe gumelaripun tandha-tandha yekti punika. Ukara ingkang mengku raos kenceng! ___________ 1041
SURAT 28 AL-QASHASH (Cariyos) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (9 ruku', 88 ayat) Pathinipun: Ruku' 1-4. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. Ruku' 5. Ruku, 6. Ruku' 7. Ruku' 8. Ruku' 9. Menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi. Nabi kados Kanjeng Nabi Musa. Kayektènipun wahyunipun Pangéran. Ingkang sami milawani badhé dipun asoraken. Quran, bandhanipun andhawahaken awakipun piyambak ing karisakan. Titimangsaning tumurunipun Sawenèh riwayat nyariyosaken bilih surat punika anggènipun katurunaken dhateng kanjeng Nabi nalika panjenenganipun tindak hijrah dhateng Madinah, wonten ing panggènan ingkang namanipun Jahfah (I'Ab-HH). Sawenèhipun malih nyariyosaken bilih ingkang tumurun wonten ing ngriku punika namung ayat 85 thok, inggih punika dhawuh ingkang mecakaken badhé wangsulipun malih Kanjeng Nabi dhateng Makkah kalayan ambekta kamenangan (I-Salam-AH). Sajakipun ingkang ongka kalih punika ingkang leres. Mirsanana purwaka ingkang mongka kateranganipun surat ingkang kaping 26. Ingkang kawarsitakaken Jejering rembag ingkang enggel piyambak wonten ing surat punika bab saminipun Kanjeng Nabi kaliyan Kanjeng Nabi Musa, sarta ing ngriki kapangandikakaken wahyuning Pangéran ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa punika dados pasaksèn ingkang terang gamblang ing kayektèning wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad saw. Kawan ruku' ingkang wiwitan surat punika ngandharaken lalampahan ingkang enggel-enggel wonten ing sugengipun Kanjeng Nabi Musa wiwit jaman miyosipun, ngantos dumugi jaman kasilipun saged ngirid titiyang Israil medal saking tanah Mesir, sarta kelemipun wadya bala Mesir. Kathah riricikaning lalampahan ing jaman punika ingkang kasebutaken wonten ing surat ngriki, boten kasebutaken wonten ing panggènan sanès. Andharan bab Kanjeng Nabi Musa lajeng kasambetan ing pratélan ingkang anerangaken bilih nabi ingkang kados déné panjenenganipun punika ing samangké sampun rawuh, inggih punika ingkang kayektènipun kaseksèn déning wahyu ingkang kaampil ing Kanjeng Nabi Musa. Ruku' ingkang kaping nem ngiyataken kayektèning wahyu Quran, ruku' ingkang kaping pitu nerangaken bilih ingkang sami milawani Quran badhé dipun asoraken. Ruku' ingkang kaping wolu nyebutaken Karun kanggé tepa palupi, inggih punika bandhanipun andhawahaken awakipun piyambak ing karisakan, sarta punika dados pèpènget dhateng para titiyang Quraisy, sampun ngantos ngandel-andelaken sanget dhateng bandha-donyanipun, utawi saged ugi punika minangka pèpènget dhateng para Muslimin samangsa sampun sami sugih lan kuwaos. Wekasaning surat angundhangaken menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi, lan badhé rawuhipun malih kalayan ambekta kamenangan dhateng kitha Makkah, ingkang ing sapunika kapeksa katilar kèndhang. ____________
Surat 28 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa RUKU' 1 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 1, 2. Kitab ingkang adamel terang. 3-6. Fir'aun ambujeng turun Israil. 7-13. Babayi Musa kacemplungaken lèpèn, ketulungan sarta kawangsulaken dhateng ibunipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 1802 1 Allah, Ingkang-wilasa-Né ang- limputi, Ingkang-Miyarsa, Ingkang- Anguningani,a 2 Iki ayat-ayating Kitab kang b. 1803 agawé terang!b 3 Ingsun amacakaké marang sira lalakoné Musa karo Fir'aun kalawan nyata, tumrap wong-wong kang padha angèstu. 4 Sayekti Fir'aun iku kumalu- hur ana ing bumi sarta andadèkake wong ing kono dadi panthan- panthan, angapesaké papanthan kang sawidji;1868 ambelèhi anak- anaké lanang lan anguripi para wadon-wadon; sayekti dhèwèké iku panunggalané para kang agawé wisuna. 5 Lan Ingsun arsa aparing nu- graha marang kang padha diapes- aké ana ing bumi, lan (arsa) anda- dèkaké dhèwèké padha dadi panga- rep, apa déné (arsa) andadèkaké dhè-wèké padha dadi waris,1869 1868. Papanthan kalih wau inggih punika titiyang Israil tuwin titiyang Mesir. Wondéné titiyang Mesir, kadadosaken lulurah (tukang nyukani padamelan utawi sasanggèn) tumrap titiyang Israil. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih punika mengku karsa mangandikakaken panganiaya ingkang kasandhang para Muslimin. Titiyang Quraisy, inggih punika papanthan ingkang langkung kiyat, sumedya badhé numpes papanthanipun titiyang Muslimin ingkang ringkih. 1869. Kadadosaken waris punika boten teka ateges bilih piyambakipun kakarsakaken badhé maris barang darbèkipun raja Fir'aun, nanging maris karaton ing Kan'an, tanah ingkang kajanjèkaken. Lah punika ugi nyasmitani badhé jumenengipun karatoning Islam tuwin kawonipun para tukang nganiaya. 1043
1044 Cariyos 6 Lan (arsa) aparing kawasa ana ing bumi marang dhèwèké, sarta (arsa) ameruhaké saka dhè- wèké marang Fir'aun tuwin Haman sawadyabalané sakaroné barang kang pada digirisi.1870 a. 1356 Ar. dhèwèké 7 Lan Ingsun wus amedhar sabda marang ibuné Musa, sabda- Ningsun:a Dhèwèké susonana; lah manawa sira anguwatiraké marang dhèwèké, iku banjur cemplungna ing kali sarta aja kowé kuwatir tuwin aja susah; sayekti Ingsun bakal ambalèkaké dhèwèké marang sira sarta andadèkaké dhèwèké dadia panunggalané para utusan. 8 Tumuli dhèwèké dientasaké déning para pandhèrèké Fir'aun, tumrapé dhèwèké dadi cikbèn mungsuh lan kasusahan;1871 sayekti Fir'aun lan Haman sawadyabalané sakaroné iku padha wong luput. Ar. piyam- bak 9 Lan rabiné Fir'aun acalathu: Panyegering mripat tumrap kula saha tumrap sampéyan; piyambak- ipun sampun sampéyan pejahi; saged ugi punika badhé maédahi 1870. Raja Fir'aun tuwin para paramparanipun sami kuwatos bok bilih titiyang Israil, ingkang wontenipun ing tanah Mesir dados tiyang ngamanca, punika ing satunggaling wekdal lajeng dados kiyat saha nyepeng panguwaos wonten ing Mesir. Milanipun titiyang Mesir wau lajeng sami nindhes sarta nganiaya dhateng titiyang Israil sarana lampah warni-warni. Éwadéné kaparenging karsanipun Pangéran ngarsakaken barang ingkang dipun kuwatosaken Fir'aun wau kalampahan saèstu, tuwin andadosaken titiyang Israil ingkang dipun kethiplakaken wau dados bangsa ingkang kiyat tuwin dados bangsa ingkang maréntah. Sarta inggih kados makaten wau ugi keparenging karsanipun Pangéran tumrap dhateng titiyang Muslimin ingkang kinaniaya. Dupèh Abasuerus, nata ing Persi, kagungan kakasih ingkang nama Haman, mangka Bébel boten nyebutaken bilih Fir'aun kagungan najaka ingkang ugi nama Haman, punika lajeng kanggé waton amastani, bilih Kanjeng Nabi Suci kisruh ing panganggep, Fir'aun cawuh kaliyan raja Parsi. Saèstunipun mendhet pupuntoning pamanggih sacara makaten wau nama anèh, jalaran saged kémawon tiyang Mesir nganggé nama Haman kados tiyang Persi. 1871. Punika tuladhanipun ingkang cetha lâmu-l-'âqibah, inggih punika lâm ingkang dipun anggé kanggé nedahaken "temahan" utawi "wasana." Leres, sanès maksudipun para titiyangipun Fir'aun, andadosaken pun jabang dados mengsahipun; éwadéné ing wasananipun inggih kados makaten wau kelampahanipun. Juz XX
Surat 28 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa Ar. sadaya dhateng kula ngriki, utawi sami dipun pendhet anak; lan dhèwèké padha ora anggraita. 10 Lan atiné ibuné Musa sepi (saka ing kuwatir);1872 mèh baé dhèwèké ambalakakaké prakara iku, ajaa Ingsun wus angukuhaké atiné, supaya dhèwèké dadia panunggalané para wong angèstu. Ar. dhèwèké kabèh 11 Lan dhèwèké acalathu marang mbakyuné (Musa): Dhèwèké tutna. Banjur angetutaké dhèwèké saka ing kadohan, déné wong-wong padha ora anggraita. Ar. nglara- ngi marang Ut. mbakyu- né Musa Ar. tumrap Ar. piyam- bakipun 12 Lan ing mauné Ingsun ora kapareng dhèwèké nusu; tumuli dhèwèké acalathu: Punapa sam- péyan karsa kula tedahaken batih griya ingkang saged tulung dha- teng sampéyan angopèni punika sarta sami badhé gumatos dhateng piyambakipun?1873 13 Dadi dhèwèké wus Ingsun balèkaké marang ibuné, supaya anyegerna mripaté lan (supaya) aja susah sarta supaya weruha, yèn janjining Allah iku nyata; ananging dhèwèké sing akèh padha ora weruh.1874 1872. Panggalihipun ingkang ibu Kanjeng Nabi Musa sepen saking kuwatos, punika margi saking panjenenganipun sampun angsal katemtuan saking Pangéran lantaran wahyu. Dhawuh candhakipun nedahaken, bilih panggalihipun ingkang ibu Kanjeng Nabi Musa sampun kasantosakaken langkung rumiyin kalayan kasabaran, dados boten kénging winastan kasepenan ing sabar. Menggah ing sajatos-jatosipun tembung farig, punika asring kémawon dipun pigunakaken sacara jugagan, terangipun: wonten ukaranipun malih ingkang dipun langkahi boten dipun sebutaken; déné tegesipun: sepi saka samar utawi kuwatir utawi melang-melang (LL). 1873. Nâsih tegesipun tiyang ingkang suka pamrayogi kalayan tulusing manah utawi tiyang ingkang mamrih saé dhateng tiyang sanès utawi tiyang ingkang gumantos (Q-LL). 1874. Terang ingkang dipun karsakaken punika para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang boten sami sumerep bilih janjining Allah kados ingkang kaparingaken dhateng para angèstu, punika badhé kanyataan saèstu. 1045
1046 Cariyos Juz XX RUKU' 2 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 14-21. Kanjeng Nabi Musa amejahi tiyang Mesir sarta dipun ancam babaya. tumeka kuwat (akal)-é sarta wis diwasa, Ingsun paringi kawi- dhèwèké caksanan lan kawruh, lan kaya mangkono iku pangganjar-Ingsun marang para kang agawé becik (marang liyan). 14 Lan bareng wis Ar. iki Ar. iki 15 Lan dhèwèké malebu kutha ing mangsa lénané wong-wong, tumuli ing kono katemu wong loro padha kerengan, kang siji panung- galané golongané, sijiné panung- galané mungsuhé; tumuli kang panunggalané golongané anglawan kang panunggalané mungsuhé; mulané Musa anjotos dhèwèké, lan saka rampung. Calathuné: panggawéné sétan; sayekti, iku mungsuh kang tétéla nasaraké.1875 Iki 16 Dhèwèké munjuk: Pangéran kawula! saèstu kawula sampun adamel pituna ing dhiri kawula piyambak, milanipun mugi Tuwan angayomi kawula. Banjur Panjene- ngané angayomi dhèwèké; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Apara- marta, Ingkang-Mahaasih.1876 1875. Ternbung "iki" wonten ing pangandikanipun Kanjeng Nabi Musa punika, ingkang dipun karsakaken: pidana ingkang kapatrapaken dhateng tiyang Mesir wau; déné suraosipun: margi saking pandamelipun tiyang Mesir wau kados pandameling sétan, mila piyambakipun kapidana kados makaten wau. Pangentasan 2: 12 nyebutaken bilih Kanjeng Nabi Musa mejahi tiyang Mesir; kitab-kitabipun agami Yahudi anggènipun nerangaken, bilih tiyang wau pancèn pantes pinejahan "awit piyambakipun sampun ngrudaparipeksa satunggaling lampah sèdhèng kaliyan piyambakipun" (Yewish En. jilid IX kaca 48). Quran boten nyebutaken kalayan ceplos punapa dosanipun, nanging sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih Quran nyebutaken dosanipun tiyang wau tindaking sétan. Panganggep bilih Kanjeng Nabi Musa mastani anggènipun anjotos tiyang Mesir wau "tindaking sétan," punika boten leres. Ayat 17 nedahaken kalayan cetha, bilih Kanjeng Nabi Musa boten nganggep sariranipun piyambak dados tiyang ingkang nindakaken pandamel dédé utawi biyantu dhateng tiyang lepat. Mirsanana ugi 1808. tiyang èstri bangsa Yahudi 1876. Donganipun Kanjeng Nabi Musa punika boten kénging dipun anggé bukti, bilih Kanjeng
Surat 28 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 1047 17 Dhèwèké munjuk: Pangéran kawula! sarèhning Tuwan sampun aparing nugraha ing kawula, mila- nipun boten badhé kawula dados panulung tumrap titiyang lepat. 18 Lan dhèwèké ana ing sa- jroning nagara, ngandhut kuwatir, anganti-anti, lah ing kono, kang anjaluk tulung dhèwèké dhèk tulung winginé sambat anjaluk dhèwèké. Musa acalathu marang dhèwèké: sayekti kowé iku temen wong luput kang tétéla. 19 Bareng dhèwèké arep ana- ngani wong kang dadi mungsuh tumrap sakaroné, dhèwèké acala- thu: É, Musa! apa kowé arep matèni aku, kaya olèhmu matèni wong dhèk wingi? Kowé iku ora liya kajaba mung arep dadi wong rudaparipeksa ing bumi, lan ora niyat kowé arep dadi panunggalané para kang alaku tulus. 20 Lan ana wong lanang sawiji teka ana ing bagéaning kutha iku kang adoh banget mlayoni. Cala- thuné: O, Musa! saèstu para pangageng sami kempal angrem- bag sampéyan, badhé mejahi sam- péyan; milanipun (énggal) sam- péyan oncat; saèstu kula punika panunggalanipun para ingkang sami ngéman dhateng sampéyan. .Nabi Musa dosa, awit tembung punika tegesipun, kawula sampun adamel pituna ing dhiri kawula piyambak, jalaran tegesipun ingkang sakawit dzulm punika naqsh (TA), utawi adamel nandang pituna (LL), sarta inggih teges punika ingkang kanggé ing 7: 60 tuwin ing 18: 33, Dzalamahu ugi ateges mikulaken dhateng awakipun piyambak sasanggèn ingkang langkung saking kadar kakiyatan utawi kasagedanipun. Déné suraosipun ing ngriki, inggih punika: Kanjeng Nabi Musa andadosaken sariranipun piyambak kaancam ing babaya, margi saking anggènipun mitulungi tiyang sanès.
1048 Ar. dhèwèké Ar. ngantos Cariyos 21 Mulané dhèwèké oncat saka ing kono kalawan angandhut kuwa- tir anganti-anti, unjuké: Pangéran kawula! mugi Tuwan amilujeng- aken kawula saking bangsa ing- kang anganiaya punika. RUKU' 3 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 22-26. Malajeng dhateng Madiyan. 27, 28. Anggènipun krama. 22 Lan bareng adhepé angener marang Madiyan, calathuné: Ambok-manawi Pangéranku bakal nuntun aku ing dadalan kang bener. 23 Lan bareng dhèwèké tumeka ing banyuné Madiyan, ing kono katemu wong sagolongan padha angombèkaké (wedhusé), lan sali- yané iku dhèwèké katemu wong loro padha ngunduraké wadon (wedhusé). Calathuné: Apa kang dadi susahmu sakaroné? Padha calathu: Kula boten sami saged ngombèkaken, manawi para pa- ngèn punika dèrèng sami angésah- aken (méndanipun), sarta bapak kula tiyang sepuh sanget. angom- bèkaké (wedhusé wong wadon) sakaroné iku, banjur bali marang éyupan, banjur munjuk: Pangéran kawula! saèstu, kawula punika, dhateng kasaénan samukawis ingkang Tuwan turunaken dhateng kawula, betah sanget. 24 Tumuli dhèwèké 25 Tumuli wadon loro mau kang siji lumaku kalawan rikuh anekani Juz XX
Surat 28 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa dhèwèké.1877 Calathuné: Sampéyan dipun aturi mrika bapak, perlu badhé dipun caosi pituwas anggèn sampéyan sampun angombèkaken (ménda) kula. Bareng dhèwèké wus ing kono sarta wus anyaritakaké lalakon marang dhè- wèké, iki acalathu: Sampun sampé- yan kuwatos, sampéyan wilujeng saking titiyang ingkang anganiaya. teka Ar. piyam- bakipun 26 Wadon loro mau kang siji calathu: O, bapak! punika panje- nengan pundhut réncang; saèstu, ingkang langkung saé panjenengan tiyang pundhut réncang punika ingkang rasa, tiyang ingkang pini- tados. Ar. manggih 27 Calathuné: Kula punika ga- dhah niyat badhé andhaupaken salah satunggaling anak kula èstri kakalih punika kaliyan sampéyan, kalawan janji: sampéyan arérén- taun; déné cang kula wolung manawi sampéyan badhé anjang- kepaken sadasa inggih sakajeng sampéyan, sarta kula boten gadhah kajeng badhé adamel rekaos dhateng sampéyan; manawi Allah angarsakaken, sampéyan ba- dhé sumerep nyatanipun, manawi kula punika panunggilanipun para tulus.1878 (taun), 1877. Mirsanana Pangentasan 2: 15-21. Quran boten nyebutaken pinten anakipun èstri tiyang wau; Quran namung mangandikakaken bilih laré èstri ingkang kalih kapatah angèn méndaning bapakipun. Dados tiyang ingkang mastani bilih cariyos punika worsuh kaliyan carios anakipun èstri Laban kakalih, punika malah piyambakipun piyambak ingkang kisruh. 1878. Tukang kritik Nasrani gadhah pamanggih, bilih cariyos punika ugi worsuh. Dupèh Kanjeng Nabi Ya'qub naté ngladosi Laban pitung taun minangka netepi babana anggènipun mundhut garwa salah satunggaling anakipun èstri Laban (Purwaning-dumados 29: 18), punika lajeng nuwuhaken panganggep bilih cariyosipun Bébel "ingkang kénging pinitados" punika wonten ing panggalihipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. dados cawuh boten kanten-kantenan, ngantos nukulaken cariyosan kramanipun Kanjeng Nabi Musa. Wonten ing pikiranipun tukang-kritik Nasrani, manawi magepokan kaliyan cariyos ingkang wonten ing Quran, lalampahan ingkang radi wonten saminipun sakedhik kémawon, rnakaten ugi nama ingkang nunggil, punika lajeng kémawon nukulaken pupuntoning 1049
1050 Cariyos Juz XX Ar. antawis- ipun kula kaliyan antawisipun 28 Calathuné: Punika badhé (pra- janjian) kula kaliyan panjenengan; mangsa kakalih punika pundi ingkang badhé kula tetepi, rak boten badhé wonten kalepatan ing atasipun kula; lan Allah punika saksi ingatasipun punapa ingkang sami kula ucapaken. RUKU' 4 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 29-35. Ayahanipun Kanjeng Nabi Musa. 36-39. Pabenipun Fir'aun kaliyan panjenenganipun. 40-42. Fir'aun dipun kèlem. Ar. marang 29 Bareng Musa wus angganep- aké mangsa kang wus tinamtu sarta lunga karo kulawargané, weruh ing iring kénéning gunung ana geni. Acalathu marang kula- wargané: Padha mandhega, sayekti aku andeleng geni, manawa- manawa aku bisa anggawa mréné kabar utawa tumper kang murub saka ing kono, supaya kowé padha bisa api-api.a a. 578 Ar. saka b. 1356 ing kono, diuwuh saka sisih tengening jujurang, ing papan kang binar- kahan kebak kakayon, ujaring swara:b O, Musa! sayekti Aku iki Allah, Pangéraning ngalam kabèh. 30 Bareng dhèwèké teka c. 926, 1581 31 Lan pangandikané: Uncalna tekenira. Bareng dhèwèké weruh iku obah, kaya-kaya iku ula,c (ban- jur) mungkur, angoncati, lan ora lan aja bali. O, Musa! majua kuwatir; sayekti, sira iku panung- galané para kang padha slamet: pamanggih, bilih cariyos wau worsuh lan cawuh. Miturut cacariyosan ingkang pinanggih wonten ing kitab-kitabipun agami Yahudi, Kanjeng Nabi Musa naté ngèngèr Kanjeng Nabi Syu'aib ngantos sadasa taun, dados punika ngiyataken lajering cariyos ingkang kasebut ing Quran (mirsanana Yewish En.), sarta inggih boten nama nglengkara Kanjeng Nabi Musa ngantos sadasa-nan taun anggènipun andhèrèk Kanjeng nabi Syu'aib karana badhé anggarwa ingkang putra Kanjeng Nabi Syu'aib wau.
Surat 28 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa d. 926, 1582 Ut. diteguh sajroné wedi 32 Tanganira sira salobokna ing dhadhanira, iku metuné bakal putih warnané, tanpa cacad,d lan sira rapetna tanganira (utawa suwiwi- nira) ing awakira saka wedi: lah loro iku bukti loro saka Pangé- ranira marang Fir'aun dalah para wongé gedhé-gedhé; sayekti, dhè- wèké iku wong kang padha murang yekti. 33 Unjuké: Pangéran kawula! saèstu kawula sampun mejahi panunggilanipun piyambakipun sa- tunggal, milanipun kawula kuwa- tos manawi dipun pejahi piyam- bakipun: Ar. piyam- bakipun 34 Saha sadhèrèk kawula, Harun, punika langkung tètèh-patitis ing tinimbang kawula mila- wicara nipun mugi Tuwan angutus piyam- bakipun anyartani kawula minang- ka pambantu, anemenaken kawula; saèstu kawula kuwatos, manawi piyambakipun badhé sami anggo- rohaken kawula. 35 Pangandikané: Ingsun bakal anguwataké baunira kalawan sa- dulurira, lan Ingsun bakal aparing wisésa marang sakaroné, temah dhèwèké bakal padha ora tumama marang sira:1879 (mang- kata) tandha-tandha- Ningsun; sira sakaroné dalah sapa kang manut ing sira bakal unggul. sira kalawan Ar. dhèwèké 36 Bareng Musa wis teka ing panggonané kalawan tandha-tan- dha-Ningsun kang terang, dhèwèké padha calathu: Iki ora liya kajaba kemayan gawé-gawéan, lan pra- 1879. Terangipun: temah dhèwèké ora bakal bisa amitunani ing sira. 1051
1052 Cariyos kara iki aku padha ora tau krungu ana ing bapak-bapakku biyèn. 37 Lan Musa calathu: Pangéran luwih udani marang sapa kang teka kalawan tuntunan saka ngarsa-Né lan sapa kang bakal andharbèni pungkas-pungkasaning padunungan; sayekti ora bakal beja wong kang padha atindak dudu iku. Ar. urubna geni ing lebu 38 Lan Fir'aun acalathu: É, para panggedhé! aku ora weruh sesem- bahan tumrap kowé kabèh saliyané aku; mulané, o, Haman! Aku obongna bata, banjur aku gawèkna panggung kang dhuwur, supaya aku bisa weruh marang Sesem- bahané Musa; lan sayekti, aku ngira, dhèwèké iku panunggalané wong kang padha goroh.1880 39 Lan dhèwèké gumedhé ana ing bumi kalawan ora bener, dhèwèké sawadyabalané, lan padha nyana, yèn awaké ora bakal di- balèkaké marang Ingsun. 40 Mulané dhèwèké sawadya- Ingsun pundhut banjur balané Ingsun kelem lah delengen, kapriyé wusanané kang padha atindak dudu. ing sagara; 41 Lan dhèwèké padha Ingsun dadèkaké pangarep, kang angajak marang geni, lan ing dina kiyamat ora bakal padha tinulungan.1881 1880. Ing wontenipun Pangéraning langit-langit lan bumi, Fir'aun anggugujeng, sarta kalayan ngemu maksud nyanyamah Fir'aun dhawuh dhateng salah satunggaling nayakanipun supados nyudhiyakaken banon (awit inggih makaten punika kajengipun tembung ngurubaken latu ing lebu makaten) sarta ngadegaken panggung ingkang inggil, kanggé anginceng dhateng langit ngupadosi Pangéraning langit-langit lan bumi. 1881. Dados raja Fir'aun punika dipun anggé tuladha awon; para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci dipun pèpèngeti, samangsa sami napak tilas raja Fir'aun, mesthi inggib badhé manggih lalampahan saminipun ingkang dipun sandhang Fir'aun. Juz XX
Surat 28 Kanjeng Nabi kados Kanjeng Nabi Musa Ut. anggi- lani 42 Lan ana ing donya iki, dhè- wèké padha Ingsun lud kalawan la'nat, lan ing dina kiyamat bakal padha dadi panunggalané para kang siningkiraké saka ing becik. RUKU' 5 Kanjeng Nabi kados Kanjeng Nabi Musa 43-46. Wedharing sabdanipun Allah sampun nyumerepaken rumiyin dhateng Kanjeng Nabi Musa bab badhé rawuhipun Kanjeng Nabi. 47-50. Kanjeng Nabi nyata rawuh saèstu. 43 Lan sayekti, temen Ingsun wus amaringi Kitab Musa ing sawisé Ingsun anglebur bangsa kang kuna-kuna, bukti-bukti terang sarta tuntunan tuwin wilasa tumrap para manusa, supaya dhèwèké padha élinga. 44 Lan sira ora ana ing sisih kulon nalikané Ingsun amedhar papakon marang Musa, lan sira ora kalebu panunggalané para kang neksèni;1882 45 Ananging Ingsun anuwuhaké bangsa-bangsa, banjur umur dida- wakaké tumrap dhèwèké; lan sira ora dudunung nunggal wong-wong Madiyan timbalan- amacakaké timbalan-Ingsun marang dhèwèké, ananging Ingsun kang utusan. 46 Lan sira ora ana iring kénéné gunung nalikané Ingsun anguwuh, ananging saka Pangéranira, dimèn sira apépéling (iki) wilasa 1882. Manawi makaten, lah kados pundi déné Kanjeng Nabi Musa saged ngandikakaken kalayan terang gamblang ing bab badhé rawuhanipun Kanjeng Nabi Suci? Saupami botena lantaran saking wahyuning Pangéran, kaselak mokal Kanjeng Nabi Musa saged ngandikakaken kalayan cetha bab Kanjeng Nabi Suci, kalih éwonan taun ing sadèrèng ing miyosipun. Ukara sira ora ana ing ........ dipun wongsal-wangsuli wonten ing ayat punika saha wonten ing ayat kakalih candhakipun, punika perlu kanggé ngatingalaken kalayan melok kelampahanipun saèstu wahananing piweca, tur ingkang kalayan cetha awéla-wéla, ngantos Kanjeng Nabi Musa kados déné ngandikakaken satunggaling tiyang ingkang nalika jaman samanten sampun wonten, dadosipun ngantos trawaca pamirsanipun. 1053
1054 Cariyos marang bangsa, kang sadurungé sira ora ana juru-pépéling anekani dhèwèké, supaya dhèwèké padha élinga.1883 Ar. dhateng kawula 47 Lan supaya - manawa ana babaya anekani dhèwèké amarga saka panggawéning tangané kang dhisik-dhisik - dhèwèké aja banjur padha calathu: Pangéran kawula! punapa déné Tuwan boten angin- tunaken utusan mriki, ingkang su- pados kawula lajeng sami miturut ing timbalan-timbalan Tuwan, saha sami dados panunggilanipun para ingkang sami angèstu! saka ngarsa-Ningsun anekani dhèwèké, padha calathu: Yagéné dhèwèké ora diparingi padhané barang kang diparingaké Musa? Apa ta dhè- wèké ora padha angafiri barang kang diparingaké Musa ing biyèn? loro Padha calathu: Kemayan bantu-binantu; sarta padha cala- thu: Sayekti, aku iki wong kang angafiri sakabèhé.1884 48 Bareng kasunyatan 1883. Ayat punika anggenahaken maksudipun ayat-ayat ingkang sampun, makaten terangipun: Sira ora ana ing kono, balik wilasaning Pangéran, kang maringaké piweca ing bab awakira ana ing lisané Musa. Bab punika sampun kacetha wonten ing dhawuh wilasa saka Pangéranira. Dimèn sira apépéling ......... Bangsa ingkang dèrèng karawuhan juru-pépéling ing sadèrèng-sadèrèngipun, punika bangsa Arab. Kacundhukna kaliyan 32: 3, 36: 6. 1884. Para titiyang kafir anggènipun sami milawani ing Kanjeng Nabi Suci boten mawi waton satunggal-tunggala ingkang kekah lan gumathok. Milawani samangsa ingkang dipun anggé waton milawani kacihna lepatipun, piyambakipun lajeng malémbar ngupados gogondèlan sanès. Nalika Kanjeng Nabi rawuh, piyambakipun sami wicanten bilih kedahipun Kanjeng Nabi punika tampi wahyu kados ingkang katampi Kanjeng Nabi Musa. Nanging sareng sami dipun tedahi saminipun wahyu ingkang katampi ing Kanjeng Nabi lan ingkang katampi ing Kanjeng Nabi Musa, sarta sareng kadhawuhan bilih piyambakipun sami badhé nandhang nasib kados ingkang kasandhang dening para mengsahipun Kanjeng Nabi Musa, lah piyambakipun lajeng sami wicanten, bilih kakalihipun wau, inggih punika Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Muhammad- mugi-mugi rahayu saha nugrahanipun Allah tetepa ing panjenenganipun kakalih - punika sami tukang apus krama, damelanipun nyinthung ing tiyang kathah kalayan wicaranipun ingkang tètèh, satunggal lan satunggalipun tulung-tinulung, awit saking punika piyambakipun boten purun angèstu dhateng kalih-kalihipun wau. Juz XX
Surat 28 Kayektèning wahyu 49 Calathuné: Lah padha ane- kakna kitab (liyané) sawiji saka ngarsaning Allah, (sing dadi) tun- tunan luwih becik tinimbang loro iku, (mengko) dak-turuté, manawa kowé iku padha temen.1885 Ar. ing sira 50 Ananging manawa dhèwèké ora padha nyembadani panjaluk- ira, lah weruha, manawa dhèwèké iku mung padha miturut pépé- nginané kang asor baé; lan sapa kang luwih sasar tinimbang wong kang miturut pépénginané kang asor, kalawan tanpa tuntunan saka ing Allah, sayekti Allah iku ora nuntun para wong kang atindak dudu. RUKU' 6 Kayektèning wahyuning Pangéran 51-53. Anetepaken sesambetanipun kaliyan wahyu ingkang rumiyin. 54-57. Para mukmin kedah sabar salebetipun kénging cobi. 58-60. Kitha ingkang sampun linebur suka pèpènget. 51 Lan sayekti, temen Ingsun wus andadèkaké Sabda iku akèh sasambungané tumrap marang dhèwèké, supaya dhèwèké padha éling.1886 1885. Suraosipun: manawa kowé ora ngakoni ing kayektèning wahyu loro mau, lah mara aranana endi wahyu sing ana ing donya kene sing bisa aweh tatanan kanggo tuntunan sing luwih becik. Dhawuh pratélan makaten punika namung kanggé anedahaken, bilih wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa lan ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci, punika sami déné luhur lenggahipun manawi katandhing kaliyan wahyu sanès-sanèsipun ingkang pundi kémawon. Sarta menggah ing sajatos-jatosipun ingkang makaten punika pancèn nyata, awit ing antawisipun sadaya kitab suci ing jagad punika, Bébel punika lenggahipun dhumawah angka kalih ing sasampunipun Quran Suci. Nanging dhawuh punika boten ateges, bilih Bébel punika lenggahipun sami kaliyan Quran Suci. Sapinten aosipun, mirsanana 697, 703. Kula aturi mirsani ugi 152. 1886. Fi'il (tembung kriya), punika manawi nganggé rimbag fa'ala, mengku teges ingkang dipun sangetaken (mubâlagah) utawi teges ingkang langkung jembar (taksîr). Awit saking punika dados washshala punika ateges banget anggoné nyambung utawi anggathukaké utawi gawé (tali) akèh sambungané (TA-LL). Déné maksudipun, dhawuhipun Allah kados ingkang kamot wonten ing Quran, punika kadamel kathah bab-ipun ingkang sasambetan kaliyan wahyu kitab ingkang sampun-sampun, supados tiyang langkung gampil dipun èngetaken ing kayektènipun. Nadvan silih tiyang punika botena sami iman pisan dhateng wahyu ingkang sampun-sampun, saminipun piwulanging nabi kakalih ingkang 1055
1056 Cariyos 52 (Wondéné) para kang wus padha Ingsun paringi kitab sadu- rungé iku, marang iku dhèwèké padha angèstu.1887 53 Lan nalika dhèwèké padha diwacakaké iku, padha calathu: Aku padha angèstu marang iku; temen iku kasunyatan saka Pangé- ranku; sayekti, aku iki, sadurungé iku, padha wong kang sumarah. Ar. ganja- rané 54 Iki wong kang bakal pina- ringan ganjaran ambal pindho, amarga saka anggoné padha kukuh sarta anulak ala kalawan becik apa déné amèwèhaké barang paparing- Ingsun.1888 55 Lan samangsa padha ngrungu catur lalahan, padha méngo saka ing kono sarta calathu: Aku bakal padha kowé bakal olèh panggawému; olèh panggawéku lan rawuhipun sampun dangu sanget, ingkang béda babar pisan umatipun tur babar pisan béda kawontenaning jamanipun, punapa déné kelampahanipun wahananing piweca ingkang kawecakaken nabi ingkang satunggal wonten ing sariranipun nabi satunggalipun, punika sadaya -meksa saged suka bukti ingkang ambabar pisani, ingkang nelakaken ing kayektèning nabi kakalih wau. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngriki, punika sasambetanipun kaliyan wahyu ingkang sampun-sampun. Ingkang makaten punika ugi kacetha saking ayat candhakipun, ingkang kalayan tembung ingkang terang gamblang mangandikakaken tiyang ingkang sampun sami kaparingan Kitab. ing nginggil, ingkang dipun karsakaken 1887. Ingkang makaten punika boten ateges bilih sadaya ingkang sampun naté kaparingan kitab suci angèstu dhateng Quran. Ayat punika namung amèngetaken wutah gumelaring kanyataan, bilih sadaya kémawon mesthi iman dhateng kayektèning wahyu saking Allah, sarta boten badhé maiben ing sasambetanipun wahyu kakalih wau, boten maiben ing kayektèning piwulang-piwulang ingkang mongka tatales saha boten maiben kanyataanipun saèstu wahananing piweca-piweca. Nanging, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat sambetipun, ngemungaken tiyang ingkang sampun sumarah saèstu dhateng Allah kémawon, ingkang purun angèstu. 1888. Punika boten ateges bilih tiyang ingkang angèstu dhateng kitab suci ingkang sampun- sampun, sarta ingkang ing sapunikanipun lajeng angèstu dhateng Kanjeng Nabi Suci, punika badhé angsal ganjaran ambal kaping kalih margi saking lekasipun wau. Déné ingkang murugaken angsal ganjaran ambal kaping kalih (ingkang boten sanès tegesipun ganjaran ingkang langkung ageng) punika kadhawuhaken makaten: amarga saka anggoné padha kukuh sarta anulak ala kalawan becik apa déné amèwèhaké barang paparing-Ingsun. Piyambakipun sami nandhang panganiaya, suprandéné tetep sabar (kekah, santosa) salebetipun nandhang cobi ingkang ageng wau; boten namung samanten kémawon, nanging malah males saé dhateng piawonipun tiyang ingkang nganiaya dhateng piyambakipun wau, kawimbuhan malih piyambakipun purun kurban ageng-agengan kanggé nglabuhi pakaryanipun yakti. Mirsanana ugi 1987 ingkang kanggé nafsiri dhawuh ing 33: 31 tuwin 2458. Juz XX
Surat 28 Kayektèning wahyu rahayu tumibaa marang kowé, aku ora padha mamrih para wong bodho. Ar. tuntunan 56 Sayekti sira iku ora bisa nun- tun wong kang sira tresnani, ananging Allah nuntun sapa kang dikarsakaké, lan Panjenengané iku luwih Ngudanèni marang kang padha miturut ing dalan kang bener.1889 57 Lan dhèwèké padha calathu: Manawa aku padha miturut tuntu- nan anyartani kowé, bakal dicuthat saka ing bumiku. Apa Ingsun ora wus angenggonaké-tetep dhèwèké ing tanah kang suci, slamet, sawar- nané wowohan padha ditekakaké mrono minangka rijeki saka ngarsa- Ningsun? Ananging dhèwèké sing akèh padha ora weruh.1890 58 Lan wis pira baé kutha kang mubra-mubru panguripané kang wus Ingsun lebur; lah iki pa- dunungané: ing sapungkuré ora didunungi, kajaba sadhéla, lan Ingsun kang dadi waris.1891 1889. Kacariyos nalika Bagéndha Abu Thalib (ingkang paman Kanjeng Nabi) sampun andungkap badhé séda, Kanjeng Nabi ngaturi panjenenganipun supados angèstu dhateng Kasawijènipun Pangéran. Abu Jahal, ingkang nalika ing wekdal wau ugi wonten ing ngriku, ngayani sampun mituruti karsanipun Kanjeng Nabi wau, wicantenipun: Sampun ngantos nilar agamining luluhuripun. Bagénda Abu Thalib dumugining séda tetep dados tiyang kafir. Dhawuh ingkang mungel sira iku ora bisa nuntun wong kang sira tresnani, punika dados panglipur tumrap Kanjeng Nabi (Bkh). 1890. Langkung rumiyin ayat punika mangandikakaken kuwatosipun ingkang atanpa waton para titiyang ingkang anggadhahi panganggep, bilih ringkihipun para Muslimin punika mesthi badhé mahanani para ingkang purun ngrasuk agami Islam dipun cepeng, dipun pejahi, utawi dipun sébrataken. Minangka wangsulan para ingkang angundhangaken bilih nagari Makkah badhé dados tanah suci ingkang aman, ingkang dados luruganipun titiyang kathah ing sadaya jaman, punika mesthi badhé kelampahan saèstu, sarta ing wasananipun nagari Makkah mesthi kadarbé ing para Muslimin, ingkang inggih akarana punika déné piweca-piweca wau kadhawuhaken. titiyang wau sami kadhawahan bilih piweca-piweca 1891. Terangipun, nadyan ing sapunika ugi karatoning Pangéran mesthi badhé dipun jumeneng- aken, sarta para angèstu ing Allah ingkang sajati mesthi badhé dipun dadosaken gustinipun nagari wau. 1057
1058 Cariyos Juz XX Ar. nganti Ar. ibuné 59 Lan ora tau Pangéranira ang- lebur kutha-kutha, kajaba yèn wis anjumenengaké utusan ing kuthané karajan, timbalan- amacakaké timbalan-Ingsun marang dhèwèké; lah ora tau Ingsun anglebur kutha- kutha kajaba manawa wong-wongé padha atindak dudu. 60 Lah sabarang apa baé kang kaparingaké marang sira lah iku mung pasadhiyan kauripan donya sarta papaèsé, lan barang kang ana ing ngarsaning Allah iku luwih becik lan luwih lestari; lah apa kowé ora ngerti? RUKU' 7 Ingkang sami milawani badhé dipun asoraken 61-66. Para panuntun nilar pandhèrèkipun. 67-73. Kawasa lan ngilmu punika kagunganipun Allah. 74, 75. Ingkang milawani sami nglenggana dhateng apesipun. Ingsun janjèni janji kang becik, kang sabanjuré bakal tinemu (nyata), iku apa padha karo kang Ingsun sadhiyani pasadhiyan kauripan donya, kang sabanjuré ing dina kiyamat dhèwèké bakal dadi panunggalané para kang diimpun (perlu anampani pidana)?1892 61 Lah wong kang 62 Lan ing dinané Panjenengané bakal animbali dhèwèké banjur ngandika: Endi kang padha sira anggep sakuthu-Ningsun? Ar. sabda nyata ing- atasé dhè- wèké 63 Para kang ditibani pancasan kang wis tetep, munjuk: Pangéran kawula! punika para ingkang sami kawula sasaraken; anggèn kawula nasaraken piyambakipun kados 1892. Wonten tiyang kalih pantha ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika (1). Kanjeng Nabi lan para pandhèrèkipun, inggih punika ingkang sami nampèni janji saé saking Allah, nadyan ing wekdal wau ringkih saha kinaniaya: (2). golonganipun mengsah ingkang kiyat, ingkang
Surat 28 Ingkang sami milawani Ut. wisuh sasar kawula piyambak; (unjuk kawula) ing Tuwan, kawula sam- pun lebaran (kaliyan piyambak- ipun); boten naté piyambakipun sami manembah dhateng ka- wula.1893 64 Lan bakal dipangandikani: Padha nguwuha sesembahan seku- thonmu. Banjur padha anguwuh dhèwèké, ananging ora bakal padha diwangsuli, sarta bakal andeleng siksa; o, upama ta dhèwèké padha nuruta dalan kang bener! 65 Lan ing dinané Panjenengané bakal animbali dhèwèké, banjur angandika: Kapriyé anggonmu mangsuli para utusan? 66 Tumuli ing dina iku katera- ngané kang angènthèngaké kalupu- tané dadi peteng tumrap dhèwèké kabèh, sabanjuré bakal padha ora takon-tinakon.1894 67 Wondéné wong kang tobat sarta angèstu, lan anglakoni pang- gawé becik, lah iku bisa uga bakal dadi panunggalané para wong begja. 68 Lan Pangéranira iku anitah- aké sarta milih apa kang dadi karsa-Né; pamilih iku ora dumu- ing dhèwèké; Mahasuci nung Allah iku lan Mahaluhur saking barang kang disakuthokaké (karo Panjenengané). abandha-abandhu, nanging ingkang ing satunggaling dinten mengsah badhé dipun impun perlu nampèni pancasan. 1893. Sadaya para mufassir sami sarujuk, bilih kang ditibani pancasan kang wis tetep punika para panuntuning kakafiran (JB, Kf). Dados anggènipun sami wicanten piyambakipun boten naté sami ngabdi utawi manembah dhateng kawula, punika anedahaken bilih inggih para panuntun punika, ingkang kapangandikakaken dados sesembahan ingkang dipun sembah déning para pandhèrèkipun. 1894. Piyambakipun badhé boten saged damel pawadan, jalaran gorohipun pawadan palsu, ingkang wonten ing ngriki saged damel pamaremipun, ing bénjingipun badhé dados cetha pratéla tumrap 1059
1060 Cariyos 69 Lan Pangéranira iku anguda- nèni apa kang disingidaké déning lan apa kang dhadha-dhadhané digelar. 70 Lan Panjenengané iku Allah; ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané! Kagungané Panjene- ngané sakèhing pangalembana iku, ing donya (iki) lan (ing) akhirat, sarta kagungané Panjenengané tuwin marang pancasan Panjenengané anggonira bakal di- balèkaké. iku, 71 Calathua: Mara wangsulana, manawa Allah andadèkaké wengi ingatasé kowé kabèh terus tanpa pedhot tumeka dina kiyamat, sapa sesembahan saliyané Allah kang bakal bisa anekakaké padhang marang kowé? Lah apa kowé padha ora krungu? 72 Calathua: Mara wangsulana, manawa Allah andadèkaké raina ingatasé kowé kabèh terus tanpa pedhot tumeka dina kiyamat, sapa sesembahan saliyané Allah kang bakal bisa anekakaké wengi ma- rang kowé, kang ing kono kowé padha bisa ngaso? Lah apa kowé padha ora andeleng? 73 Lan amarga saka wilasa-Né, Panjenengané wus andadèkaké wengi lan raina, supaya ing kono padha bisa ngaso lan supaya kowé padha bisa ngupaya lubèring paparing-É, sarta supaya kowé atur panuwun.* dhateng piyambakipun. Makaten ugi piyambakipun boten badhé takèn-tinakèn, jalaran satunggal- satunggalipun badhé sami sumerep palsuning pawadanipun tiyang sanès. Juz XX
Surat 28 Qarun 74 Lan ing dinané Panjenengané animbali dhèwèké, banjur ngan- dika: Endi kang padha koanggep sakuthu-Ningsun. 75 Lan saka sisji-sijining umat Ingsun bakal mundhut saksi siji, banjur Ingsun ngandika: Padha tekakna buktinira; dhèwèké banjur bakal padha weruh, yèn kasu- nyatan iku kagungané Allah, sarta barang anggit-anggitané dhéwé bakal padha sirna saka ing kono. Ar. dhèwèké RUKU' 8 Qarun, bandhanipun andawahaken awakipun piyambak ing karisakan 76-80. Qarun mirong lumawan Kanjeng Nabi Musa sarta angandel-andelaken kasugihan. 81, 81. Remukipun. Ut. baléla 76 Sayekti, Qarun iku panung- galané kaumé Musa, ananging mirong lan lumawan dhèwèké, wus Ingsun paringi kasugihan tumpu- sapirang-pirang, nganti kaning bandhané masthi bisa mlenetaké wong sagrombol kang padha rosa-rosa. Nalika kaumé calathu marang dhèwèké: Aja kowé sayekti bungah-bungah, Allah iku ora remen marang kang padha abungah-bungah:1895 1895. Cariyos lalampahanipun Qarun utawi Korah, anggènipun ambaléla dhateng panuntunipun, Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Harun, sarta anggènipun dipun untal bumi, kaandharaken wonten ing Wilangan 16. Cariyos ing Quran mawi nyebutaken prakawis ingkang radi wigatos, ingkang boten kasebutakan ing Bébel, inggih punika bab bandhanipun Qarun. Bab prakawis bandhanipun Qarun punika gelar yekti ingkang ugi kasebut wonten ing kitab-kitab Yahudi (Yewish En.). Miturut kitab-kitab Yahudi wau, sampun misuwur bandhanipun Qarun, punika kathah sanget, ngantos kuncining gedhong-gedhongipun kémawon sampun wonten tigang atus momotan kimar. Tembung mafâtih kados ingkang kasebut ing Quran punika jama'-ipun tembung maftah, ingkang tegesipun bandha ingkang tanpa wicalan kathahipun utawi bandha simpenan utawi bandha pinendhem (TA-LL). Mafâtih ugi dados jama'-ipun tembung maftah, tegesipun kunci; nanging rèhning tembung kunuz (tegesipun kasugihan mufrad-Ipun: kanza) punika tembung jama', milanipun dlamir (tembung purusa) ingkang wonten ing mafâtiha-hu, punika boten wangsul dhateng kunuz, nanging dhateng Qarun; awit saking punika mafâtîh wau ateges tumpukaning bandha. 1061
1062 Cariyos Juz XX 77 Lan ngupayaa padunungan akhirat asarana paparinging Allah marang kowé sarta aja nglalèkaké bagéanmu prakara donya, tuwin agawéa becik (ing liyan) kaya anggoné Allah agawé becik ma- rang kowé, apa déné aja dhemen agawé wisuna ing bumi: sayekti Allah iku ora remen marang kang padha agawé wisuna. 78 Calathuné: Olèhku diparingi iki, iku mung marga saka olèhku duwé kawruh. Apa dhèwèké ora weruh, yèn Allah iku, ing sadu- rungé dhèwèké temen wis anglebur bangsa-bangsa, kang luwih prakasa tinimbang dhèwèké ing dalem karosan sarta luwih akèh ing dalem kalumpuking (bandha)? Lan para wong dosa iku ora bakal ditakoni dosané.1896 79 Tumuli dhèwèké metu marang kaumé linimput ing papaèsé. Para kang padha kapéngin kauripan donya acalathu: O, mbok aku iki duwé padhané kang diparingaké Qarun! Sayekti, dhèwèké iku duwé kabegjan gedhé temenan. 80 Lan para kang padha kapa- ringan ngilmu acalathu: Cilaka kowé! ganjaraning Allah iku luwih becik tumrapé wong kang angèstu lan anglakoni panggawé becik, lan ora ana kang éntuk iku kajaba para kang padha sabar. 81 Mulané Ingsun angarsakaké bumi anguntal dhèwèké dalah padunungané; lan dhèwèké ora duwé papanthan kang mitulungi 1896. Titiyang dosa boten badhé dipun dhawuhi ngandharaken larah-larahipun déné ngantos nglampahi dosa, awit Allah punika Mahawikan.
Surat 28 Qarun awaké sarta lumawan Allah, dhèwèké ora kalebu panunggalané para kang bisa anulungi awaké dhéwé.1897 Ar. panggo- nané 82 Lan para kang dhèk winginé padha kapéngin kaya dhèwèké wiwit padha calathu: Ah! (weruha), yèn Allah iku anjembaraké lan anyumpi rijeki marang para kawu- la-Né; manawa Allah ora welas marang aku, amasthi Panjenengané angasoraké aku; ah! (weruha), yèn ora bakal beja wong kang padha ora weruh ing panarima iku. RUKU' 9 Menangé ingkang wekasan Kanjeng Nabi 83, 84. Tiyang andhap-asor badhé menang. 85. Makkah badhé dhumawah ing asta- nipun Kanjeng Nabi. 86-88. Kanjeng Nabi kedah tetep santosa. 83 (Ana déné) padunungan akhi- rat Ingsun dadèkaké bagéané para kang ora padha kumudu luhur ing bumi sarta ora agawé wisuna; lan kawusanan kang becik iku tumrap para kang anjaga dhiriné (saka ing ala). iku, iku Ar. dhèwèké 84 Sapa sing anggawa kabecikan iku bakal olèh kang luwih becik tinimbang lan sapa sing anggawa ala - lah para kang padha anglakoni panggawé ala, ora bakal winales kajaba apa kang wus padha dilakoni. iku, 85 Sayekti, Panjenengané, Kang wus amajibaké Quran ing atasé sira, iku amasthi bakal ambalèkaké sira marang panggonan kang wus tinamtu.1898 Calathua: Pangéranku 1897. Suraosipun: piyambakipun lebur. Khasf ugi ateges nginakaken (adamel inanipun) tiyang sanès utawi ngasoraken; manawi makaten tembungipun kriya Khasafa (LL awawaton Ham, Q, tuwin 1898. Mirsanana kaca candhakipun. 1063
1064 Cariyos luwih udani, sapa sing anggawa tuntunan lan sapa sing dumunung ing sasar kang tétéla. 86 Sira ora angarep-arep supaya Kitab iku winisikaké marang sira, ananging iku wilasa saka Pa- ngéranira; mulané aja sira dadi panulung tumrap para kafir. 87 Lan aja nganti dhèwèké angéngokaké sira saka timbalan- timbalan-Ingsun, ing sawisé iku diturunaké marang sira, sarta ajak- ajaka (uwong) marang Pangéran- ira, lah aja sira dadi panunggalané wong kang padha manembah pangéran akèh. Ar. wadana- Né Ar. kagu- ngan-É 88 Lan aja sira anguwuh sesem- bahan liya anyartani Allah; ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; sarupané barang iku bakal lebur, kajaba Panjenengané, pancasan iku ana ing asta-Né sarta marang Panjenengané anggonira bakal di- balèkaké.1899 TA), Teges punika kula anggé anjarwani ing ayat candhakipun. 1898. Tembung ma'âd tegesipun panggènaning wangsul utawi panggènan ingkang dipun wangsuli. (inggih punika saking tembung 'ada, jawinipun bali) (LL). Tembung ma'ad ing punika ingkang sampun-sampun dipun suraos mengku teges nagari Makkah, miturut anggènipun nyuraos I'Ab, sarta TA inggih nganggèkaken panyuraos punika, jalaran bedhahipun nagari Makkah punika sampun kajanjèkaken dhateng Kanjeng Nabi, dadosipun inggih dhateng nagari Makkah ngriku badhé wangsulipun Kanjeng Nabi. Anggènipun mastani sababipun mila nagari Makkah winastan ma'ad, sanès malih; inggih punika margi titiyang ingkang sami jiyarah haji wangsul mriku (LL.). Miturut sawenèh ayat punika katurunakcn nalika Kanjeng Nabi bidhal saking Makkah, inggih punika nalika salebetipun tindak dhateng Madinah. Saboten-botenipun ayat punika isi piweca ingkang terang, bab anggènipun Kanjeng Nabi badhé kawangsulaken dhateng nagari Makkah. 1899. Rèhning Kanjeng Nabi makaten tiyang ingkang nampèni wahyu ingkang ngemot dhawuh kados ingkang wonten ing ayat punika saha ayat ing sadèrèng ipun, milanipun menggah ing sajatos jatosipun dhawuh-dhawuh wau suka gagambaran dhateng kula sami bab panggalihanipun Kanjeng Nabi. Saking dhawuh-dhawuh bangsanipun ingkang kados makaten punika, sok wonten tiyang ingkang lajeng damel pupuntoning pamanggih, bilih panggalihipun Kanjeng Nabi punika tumiyung dhateng kamusrikan (mangéran kathah). Nanging ngemungaken gagasan ingkang boten tumata kémawon, ingkang saged damel pupuntoning pamanggih makaten wau. Kosokwangsulipun, dhawuh-dhawuh punika boten anedahaken tumiyunging panggalih kados makaten wau, nanging malah anedahaken bilih panggalihipun Kanjeng Nabi punika suci mulus saking prakawis bangsanipun ingkang makaten wau. _______________ Juz XX
SURAT 29 AL-'ANKABÛT (Kemlandhingan) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ruku', 69 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2, 3. Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh, Ibrahim, tuwin Luth. Ruku' 4. Cobi punika murugaken suci. Ringkihipun iman palsu: kaca benggala saking pandumipun bangsa-bangsa ing kina-kina. Quran Suci punika anucèkaken Para kafir dipun pèpèngeti, para angèstu dipun lipur. Ruku' 5. Ruku' 6. Ruku' 7. Menangipun para mukmin. Namanipun, gathuking suraosipun, tuwin titimangsaning tumurunipun Surat punika dipun namakaken Kemlandhingan, margi wonten ing surat punika pangandel kabrahalan lan kamusrikan punika dipun samèkaken kaliyan lamating kemlandhingan. Lan sayekti ringkih-ringkihing omah iku omah kemlandhingan (ayat 41). Suraosipun sampun terang: iman palsu mesthi boten kiyatipun tinodhi ing wekdal, sarta mesthi badhé larut déning ilining yakti ingkang santer. Surat punika tuwin surat titiga sambetipun, punika dados sagolongan malih saking éwoning wahyu Makkiyah, satunggal-satunggalipun sami dipun sisirahi aksara alif, lam, mîm. Déné ingkang karembag wonten ing surat punika, inggih punika panganiaya tuwin cobi ingkang kasandhang déning para Muslimin, milanipun lajeng wonten sawenèh para saged ingkang anggadhahi pamanggih bilih sawenèh ayat-ayatipun surat punika, langkung-langkung ayat-ayat ingkang wiwitan, punika anggènipun katurunaken wonten ing Madinah, tuwin mengku karsa mangandikakaken pepérangan-pepéranganipun titiyang Muslimin. Nanging mastani bilih wiwitanipun para Muslimin nandhang panganiaya tuwin cobi punika nalika wonten ing Madinah sarta awujud peperangan, punika nama boten migatosaken sagemblenging babad Islam jaman wiwitan. Wonten ing Makkah para Muslimin sampun sami nandhang rekaos ingkang kalangkung sanget; nadyan upaminipun sampun boten wonten malih carios ingkang ngandharaken nalika para wengis, titiyang ingkang sami ngrasuk Islam jaman wiwitan sami dipun kaniaya kalayan para Muslimin sami hijrah dhateng nagari Habsyah sarta dhateng Madinah, punika sampun cekap kanggé paseksèn sapinten genging cobi ingkang kasandhang déning para Muslimin wau wonten ing Makkah. Ingkang kapangandikakaken ing surat punika jaman nalika wau wonten ing Makkah. Ingkang kapangandikakaken ing surat jaman nalika sanget-sangeting panganiaya, sarta para ingkang ngrasuk Islam sami dipun lipur. Dados ingkang cepak kémawon surat punika kagolong ing wekasaning jaman Makkah wiwitan utawi ing wiwitaning jaman Makkah tengahan. Sasambetanipun tuwin babipun ingkang kawarsitakaken Surat ingkang ingkang sampun mecakaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang badhé rawuhipun malih Kanjeng Nabi dhateng Makkah, tur kalayan ambekta kamenangan; punika ateges mratélakaken badhé kamenangan Islam. Ing surat punika kadhawuhaken bilih adiluhung inggih punika kamenangan yakti, punika tangèh lamun saged kagayuh, kajawi manawi sarana nandhang kasusahan
1066 Kemlandingan Juz XX RUKU' 1 Cobi punika amurugaken suci 1-5. Cobi punika perlu. 6-7. Panyarempeng punika ambekta ganjaran. 8, 9. Pamba- ngun-turut dhateng tiyang sepuh ingkang nyembah brahala. 10, 11. Panguya-uya amilah- aken para susatya kaliyan para lamis. 12, 13. Sasanggènipun tiyang awon. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 11 1 Ingsun Allah, Ingkang-Maha- wikan.a 2 Apa manusa padha ngira, yèn bakal ditogaké baé déning padha acalathu: Aku padha angèstu, sarta padha ora dicoba?1900 b. 494 temen Ingsun wus nyoba para ing sadurungé; lah sayekti Allah bakal anguningani para kang padha temen sarta Panjenengané sayekti bakal angu- ningani para wong goroh.b 3 Lan sayekti ageng saha cobi ingkang sanget karana punika. Mila cobi lan panganiaya makaten perlu. Sasampunipun murwani makaten wau, lajeng nyebutaken anak ingkang kinaniaya déning tiyang sepuhipun piyambak, sarta para ingkang sami ngrasuk Islam kadhawuhan supados sami ambangun turut dhateng tiyang sepuhipun ing dalem bab prakawis punapa kémawon, nanging kedah sarosa angemohi pangandel palsu. Ruku' ingkang kaping kalih, tiga tuwin sakawan kalayan cekak nyebutaken lalampahanipun Kanjeng Nabu Nuh, Ibrahim, Luth lan nabi sanès-sanèsipun malih, wigatos anerangaken bilih para tulus punika mesthi nandhang cobi lan mesthi nadhang panganiaya, kosok wangsulipun iman palsu kasanépakaken kados déné lamating kemlandhingan; punika kanggé anggambaraken ringkihipun iman palsu wau. Ruku' ingkang kaping nem memèngeti para kafir nasib ingkang calon badhé dipun sandhang saha wohing anggènipun sami nganiaya kalayan wengis dhateng para titiyang Muslimin; kajawi punika ugi nglipur para Muslimin sarana nyebutaken bilih rekaos ingkang dipun sandhang punika badhé tumunten santun dados kawontenan ingkang nyenengaken. Ruku' ingkang kaping pitu nerangaken bilih Gusti Allah, ingkang nadyan dhateng para kafir kalayan wilasa garapipun, punika mesthi boten amarengaken manawi pambudidayanipun para mukminin wonten ing margining yakti punika lastantun boten wonten wohipun; salajengipun ruku' punika anerangaken bilih para ingkang sami nyarempeng sakiyat- kiyatipun lan kalayan tuhu-tuhu, punika mesthi badhé tinuntun dhateng margi ingkang leres, inggih punika margi ingkang anjog ing kabegjan. ___________ 1900. Cobi ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat-ayat punika, ingkang dipun karsakaken panganiaya ingkang katandukaken para titiyang kafir dhateng para titiyang mukminin ing Makkah. Ingkang makaten punika kacethakaken ayat 10. Margi kalèntu-panampi bab prakawis kawontenanipun cobi-cobi wau, mahanani wonten sawènèhipun juru-kritik ingkang gadhah pamanggih, bilih ayat 1 dumugi ayat 10 punika mesthi wonten ing Madinah tumurunipun.
Surat 29 Cobi amurugaken suci 4 Apa para kang padha ang- lakoni panggawé ala padha ngira, yèn bakal padha bisa angoncati Ingsun? Ala panemuné iku.1901 Ut. ngarep- arep Ar. tumeka 5 Sapa sing wedi katemu Allah, lah sayekti mangsa kang wus tinamtu déning Allah iku masthi kalakon; iku Ingkang-Miyarsa, Ingkang-Angu- danèni. lan Panjenengané 6 Lan sapa sing nyarempeng, lah panyarempengé iku mung tu- mrap jiwané dhéwé; sayekti Allah iku cukup Pribadiné, adoh saka (butuh marang) ngalam kabèh.1902 7 Lan para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, sayekti Ingsun temen bakal ambi- rat panggawéné ala saka ing awaké, lan sayekti temen Ingsun bakal amales becik-beciké kang wus padha dilakoni.1903 8 Lan Ingsun wus andhawuhi manusa, marang wong tuwané loro dibecik, lan manawa dhèwèké amerdi-merdi sira, supaya sira anyakuthokaké kalawan Ingsun apa kang sira ora duwé ngilmuné, lah sakaroné aja sira turut; marang 1901. Terangipun, para tukang nganiaya boten badhé saged oncat saking siksa. 1902. Kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing 1793, tembung jihad punika asring kasebut wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing Makkah, sarta sami mengku tegesipun ingkang asli, inggih punika, nyarempeng wonten ing margining Allah. Anggènipun titiyang Muslimin sami nandhang panganiaya tuwin dipun pisakit nalika wonten ing Makkah, karana anggènipun ngandhemi agaminipun, punika inggih nama jihâd, boten kawon kaliyan anggènipun sami peperangan karana rumeksa agami Islam nalika wonten ing Madinah. 1903. Ingkang kajarwakaken ambirat ing ngriki, punika tembung nukaffirana. utawi tebusan cara agami Nasrani, punika karimbag saking tembung wau. Quran maringi ancer-ancer bilih kaffârah utawi tebusan ingkang sajati, ingkang mangka kanggé nebus pandamel awon, punika nindakaken pandamel saé. Pamrihipun, supados pandamel saé wau, salebetipun katindakaken minangka gentosipun pandamel awon, ambangun gesangipun tiyang ing sagemblengipun. Nebus dosa sarana katulusan, punika piwulangipun kudrat ingkang sajati, déné tebusan sarana rah, punika babar pisan cengkah kaliyan kudrat sarta boten pinanggih ing nalar. 1067
1068 Kemlandingan Ingsun balinira, Ingsun bakal anjalèntrèhaké marang sira ing barang kang wus padha dilakoni.1904 tumuli Ar. dhèwèké Ar. ing jero- ning 9 Lan para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, iku yekti temen bakal Ingsun lebokaké golonganing para tulus. 10 Lan sawenèhing wong ana kang calathu: Aku padha angèstu ing Allah; ananging samangsa ana ing (dadalaning) Allah iku, dhè- wèké dikuya-kuya, anganggep panguya-uyaning wong iku siksa- ning Allah;1905 lan manawa pitulung saka Pangéranira teka, sayekti bakal padha calathu: Temen aku iki padha rowangmu. O, apa Allah Ingkang Mahawikan iku dudu marang apa kang ana ing sajroning dhadha-dhadhané saindhenging ka- manusan? a. 494 11 Lan sayekti Allah iku angu- danèni para kang padha angèstu sarta sayekti angudanèni para wong lamis.a 1904. Ayat punika mengku teges migatosaken pambangun-turut dhateng tiyang sepuh, nanging ugi maringi pèpènget, sampun ngantos tiyang punika nglangkungi wates anggènipun migatosaken kawajibanipun anak dhateng tiyang sepuh. Punika anedahaken bilih samangsa satunggaling kawajiban ingkang wigatos cengkah kaliyan kawajiban ingkang langkung wigatos malih, ingkang satunggal kedah dipun kawonaken, merlokaken ingkang langkung wigatos wau. Kacariyos, nalika Sa'd bin Waqqas ngrasuk Islam, ibunipun supados boten badhé nedha lan ngombé, ngantos manawi anakipun wau wangsul dados kafir; ing wekdal wau ayat punika katurunaken. Manawi lalampahan punika nyata, punika lajeng dados pasaksèn malih, bilih ayat-ayat punika tumurunipun nalika jaman Makkah, awit Sa'd punika éwonipun sahabat ingkang ngrasukipun Islam nalika jaman wiwitan. Saboten-botenipun anggènipun ambuktèkaken tuwan Noldeke, atanpa damel. Déné tuwan Noldeke wau mastani sarèhning ayat-ayat punika tumurun wonten Madinah, milanipun lalampahan wau mesthi boten nyatanipun. Ingkang cepak kémawon ayat ingkang kados makaten punika, langkung dipun betahaken kanggé tuntunanipun tiyang ingkang ngrasuk Islam jaman wiwitan ing Makkah, katimbang lan ingkang ngrasuk Islam ing sapengkeripun, ing Madinah; jalaran inggih nalika jaman Makkah wau kelampahanipun anak kapeksa nilar tiyang sepuhipun margi saking anggènipun ngrasuk agami Islam, sebab tiyang sepuhipun boten lila manawi piyambakipun ambucal agaminipun lami. 1905. Tegesipun, tiyang ingkang tipis imanipun, nganggep panganiayanipun tiyang kafir, ingkang pancènipun perlu kanggé nyantosakaken saha ngresikaken imanipun, kaanggep kados siksa saking Juz XX
Surat 29 Nabi Nuh sarta Nabi Ibrahim 12 Lan para kang padha kafir acalathu marang kang padha angèstu: Padha manuta dadalanku, lan kaluputan-kaluputanmu dak sanggané. Lan ora pisan dhèwèké iku (dadi) wong kang nyangga kaluputan-kaluputané sathithik-thi- thika; sayekti, dhèwèké iku temen padha wong goroh. 13 Lan sayekti, dhèwèké temen bakal nyangga momotané dhéwé sarta momotan liya kanthiné momotané dhéwé, lan sayekti, ing dina kiyamat, temen bakal padha didangu prakara anggoné padha gawé-gawé.1906 RUKU' 2 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Nuh sarta Ibrahim 14, 15. Kanjeng Nab Nuh. 16-18. Kanjeng Nabi Ibahim. 19-22. Umat énggal ang- gentosi umat lami. Ar. ing apaya Ut. pageblug Ar. kang sarta a. 901, 902 14 Lan sayekti, temen Ingsun wus angutus Nuh marang bangsa- né, lan olèhé dudunung nunggal dhèwèké sèwu taun kurang sèket taun.1907 Banjur ketempuh ing banjir, amarga dhèwèké padha atindak dudu.a Allah amargi anggènipun santun agami. Péranganipun ingkang wekasan ayat punika, piweca kados pundi badhé wicantenipun tiyang ingkang tipis imanipun wau, samangsa piyambakipun sami nyumerepi pitulunging Allah tumedhak dhateng para Muslimin saha nglebur para kafir. 1906. Kedah dipun pèngeti bilih wonten ing pundi kémawon Quran boten naté mangandikakaken, bilih momotanipun satunggaling tiyang sanès. Satunggal-satunggalipun tiyang tanggel jawab ing sabarang ingkang katindakaken. Menggah ing sajatos-jatosipun "momotan sanès" wau momotanipun piyambak anggènipun nasaraken tiyang sanès. Dados momotan kakalih ingkang kapangandikakaken ing ngriki, punika momotaning tindakipun piyambak ingkang lepat sarta momotanipun anggèning sampun nasaraken ing sanès. titiyang punika badhé dipun sanggi ing 1907. Mesthi kémawon boten wonten pakèwedipun tumrap para titiyang Nasrani, manawi kasebutaken wonten ing ngriki bilih Kanjeng Nabi Nuh sugeng ngantos 950 taun, awit Bébel inggih mastani samanten wau yuswanipun Kanjeng Nabi Nuh. Saèstunipun boten nama mokal, manawi wonten ing babading manusa ing jaman kina, umuripun tiyang langkung panjang katimbang ing jaman samangké; sarta inggih saged ugi, yuswanipun Kanjeng Nabi Nuh ngantos panjang sanget, nyebal ing kalimrahanipun tiyang nalika jamanipun. Nanging wonten titikan- titikan ingkang anedahaken, bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika 950 taun lamining tumindhakipun angger-angger ingkang dipun wulangaken Kanjeng Nabi Nuh, awit sapundhating wawangen wau, kalenggahananipun Kanjeng 1069
1070 Kemlandingan 15 Banjur Ingsun anyalametaké Nuh dalah sing padha nunggang prau, sarta iki Ingsun dadèkaké tandha tumrap para bangsa.* 16 Lan (Ingsun wus angutus) Ibrahim, nalika dhèwèké calathu marang bangsané: Padha manem- baha ing Allah sarta dirumeksa ing (wajibmu marang) Panjenengané; iki luwih becik tumrapé kowé, manawa kowé padha weruh. 17 Kowé mung padha manem- bah saliyané Allah, (yaiku) braha- la-brahala, sarta padha nganakaké panggorohan. Sayekti, para kang padha kokawulani, saliyané Allah, iku, padha ora anguwasani rijeki tumrap marang kowé; mulané padha ngupayaa rijeki saka ngar- saning Allah sarta ngabdia marang Panjenengané tuwin sukura marang Panjenengané; marang Panjene- ngané bakalé kowé padha di- balèkaké. 18 Lan manawa kowé padha anggorohaké lah para umat ing sadurungmu wus padha anggorohaké (kasunyatan); lan tanggunganing utusan iku ora liya kajaba mung anekakaké (aya- han) kalawan terang. (kasunyatan), Nabi Nuh lajeng dipun gentosi Kanjeng Nabi lbrahim, ingkang inggih awit saking punika déné kasebutipun Kanjeng Nabi Ibrahim wau tumaruntun ing sasampunipun Kanjeng Nabi Nuh. Miturut titimangsa ingkang katerangaken ing Bébel, wekdal antawising miyosipun Kanjeng Nabi Nuh kaliyan miyosipun Kanjeng Nabi Ibrahim, punika wonten 952 taun. Lah nitik anggènipun Kanjeng Nabi Ibrahim kasebutaken tumaruntun ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Nuh, punika mratandhani saged ugi ingkang dipun karsakaken punika inggih 950 taun punika. Kedah dipun pèngeti bilih dhawuh ingkang wekasan, ingkang mungel banjur katempuh ing banjir, punika kaelet-eletan waqf (padha lungsi ) kaliyan péranganipun ingkang wiwitan ayat punika. Sarta inggih awit saking punika déné dhawuh wau boten mengku teges, bilih banjir wau nempah umatipun Kanjeng Nabi Nuh ing sasampuning panjenenganipun sugeng wonten ing tengah-tengahing umat wau 950 taun. Utawi, thufan ing ngriki punika kénging dipun tegesi kados déné ingkang kasebutaken ing margin ing nginggil, déné suraosipun saged ugi sanès banjir, nanging sawenèh siksa ingkang dhumawahipun langkung kantun. Katrangan- ipun teges ingkang kados makaten punika sampun kasebutaken ing 934.* Juz XX
Surat 29 Nabi Nuh sarta Nabi Ibrahim 19 Kapriyé! apa dhèwèké ora angangen-angen, kapriyé Allah anggoné miwiti purwaning tu- mitah, tumuli angambal-ambali (terusé) iku? Sayekti, iki ingatasé Allah gampang.1908 20 Calathua: Padha lalakua ing bumi banjur delengen, kapriyé Panjenengané amiwiti purwaning tumitah; tumuli Allah andadèkaké dumadi kang kari; sayekti Allah iku marang samubarang kawasa.1909 sapa kang dikarsakaké sarta aparing wilasa marang sapa kang dikarsak- aké, sarta marang Panjenengané bakalé kowé padha dibalèkaké. 21 Panjenengané aniksa 22 Lan ora bakal kowé padha bisa ngoncati ana ing bumi, lan ana ing langit iya ora; sarta saliyané Allah kowé ora padha duwé pangayoman, lan panulung iya ora. 1908. Angger-angger "tumitah saha leburipun sadaya barang," ingkang tansah makardi wonten ing sagung dumados, punika cumetha ugi wonten ing dalem gesanging bangsa-bangsa utawi umat. Satunggaling bangsa katitahaken, lajeng kalebur sarta minangka gentosipun bangsa énggal kajumenengaken. Lah inggih angger-angger punika, ingkang dipun karsakaken ing ayat punika, inggih punika minangka kanggé pèpènget dhateng para manembah-brahala ing Makkah, bilih sampun dumugi ing umat sanès. Bab prakawis punika wahyaning masakalanipun piyambakipun kagentosan kacethakaken malih wonten ing ayat-ayat sambetipun. Kedah dipun pèngeti bilih ayat 18-23 punika parenthetical (jawinipun dhawuh sanès ingkang sumesel, minangka katrangan), awit dhawuh-dhawuh wau tumuju dhateng mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci. Quran asring maringi pèpènget ingkang kalayan mawi cara makaten punika, inggih punika kaseselaken wonten ing andharan sanès; jalaran karsanipun Quran boten kok lugu namung badhé ngandharaken cariyos, nanging perlu badhé maringi pèpènget dhateng para ingkang sami milawani sumiyaripun yakti ingkang kawahyokaken dhateng Kanjeng Nabi Suci punika. 1909. Ing panggènan sanès, saben wonten dhawuh padha lalakua ing bumi, mesthi lajeng dipun sambeti ing dhawuh banjur delengen, kapriyé wekasané wong kang padha anggorohaké. Nanging ing ngriki sambeting dhawuh mungel: Kapriyé Panjenengané amiwiti purwaning tumitah, tumuli Allah andadèkaké dumadi kang kari. Manawi dhawuh warni kalih wau dipun cocogaken, cetha bilih suraosipun sami kémawon, inggih punika mengku karsa mangandikakaken leburipun satunggaling bangsa (umat) ingkang lajeng kagentosan ing umat sanès 1071
1072 Kemlandingan Juz XX RUKU' 3 Lalampahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim lan Luth 23-25. Kanjeng Nabi Ibrahim dipun kuya-kuya. 26, 27. Panjenengané mlajeng sarta dipun barkahi. 28-30. Kanjeng Nabi Luth. 23 Lan para kang padha angafiri timbalan-timbalaning Allah sarta sapatemoné Panjenengané, iku medhot pangarep-arep ing wilasa- Ningsun, sarta iki bakal tampa siksa kang nglarani. 24 Déné wangsulané bangsané ora liya kajaba mung padha angucap: Patènana dhèwèké utawa padha obongen; ananging Allah anyalametaké dhèwèké saka geni, sayekti, ing kéné iki temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha angèstu.1910 Ut. mimi- tran 25 Lan dhèwèké calathu: Kowé iku mung padha ngalap saliyané Allah, (yaiku) brahala, mamrih sih- sinihan ing antaramu ing sajroning kauripan donya; banjur ing dina kiyamat sawenèhmu bakal anyé- laki sawenèhé, sarta sawenèhmu lan bakal angla'nati sawenèhé, padununganmu geni, apa déné kowé ora bakal duwé panulung. ing dhèwèké, sarta dhèwèké calathu: Aku iki ngungsi marang Pangé- ranku; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Mahamulya, Ingkang- Wicaksana.1910A 26 Luth banjur angèstu 1910. Boten prabéda lan dhawuh ing 21: 69, dhawuh ing ngriki ugi boten nyebutaken, bilih Kanjeng Nabi lbrahim kacemplungaken ing latu saèstu. Sapisan, dhawuh ingkang kagem wonten ing ngriki, Allah banjur nylametaké dhèwèké saka geni punika anedahaken bilih mengsah boten saged nyemplungaken panjenenganipun dhateng latu. Kaping kalihipun, upayanipun mengsah wau: nyédani panjenenganipun utawi ambesmi panjenenganipun; dados latu wau saged namung ateges memengsahan ingkang tuwuh awit saking pangrencananipun mengsah wau. 1910A. Tetembungan Aku iki lumayu (ngungsi) marang Pangéranku, punika mengku teges
Surat 29 Nabi Ibrahim lan Nabi Luth 1073 a. 1549 27 Lan Ingsun apaparing marang dhèwèké Ishaq lan Ya'qub,a sarta andadèkaké kanabian karo kitab dumunung ing turuné, lan Ingsun aparing ganjaran marang dhèwèké ing donya, tuwin ana ing akhirat temen iku sayekti panunggalané para tulus. dhèwèké 28 Lan (Ingsun wus angutus) Luth, nalika dhèwèké calathu marang bangsané: Sayekti, kowé iku temen padha anglakoni tindak nistha, kang sadurungmu ing bangsa-bangsa ora ana siji-sijia kang atindak mangkono: 29 Kapriyé! apa kowé padha anekani (padha) wong lanang, lan alaku bégal ing lulurung, sarta atindak ala ing pakumpulanmu?1911 Ananging wangsulané bangsané ora liya kajaba mung padha acalathu: Tekakna siksaning Allah iku marang panunggalané para wong temen. aku, yèn kowé 30 Unjuké: Pangéran kawula! mugi aparing pitulung ing kawula lumawan bangsa ingkang adamel risak punika. lumajeng dhateng nagari sanès, ingkang manut dhawuhing Pangéran panjenenganipun kedah lumajeng mriku (Bd). Bab punika kasebutaken langkung cetha wonten ing 19: 49 "Lan aku bakal ngedoh saka kowé," sarta lajeng kasambetan dhawuh pratélaning 19: 50 "Mulané bareng wis ngedoh saka dhèwèké." Punika saya mewahi cetha bilih wilujengipun Kanjeng Nabi Ibrahim saking latu wau, margi saking panjenenganipun lumajeng dhateng nagari sanès. 1911. Wonten warni tiga pandamel awon ingkang katindakaken umatipun Kanjeng Nabi Luth, inggih punika lampah dosa ingkang sulaya ing kudrat, ambebégal, tuwin nindakaken pandamel awon kalayan ngeblak wonten ing pakempalan-pakempalanipun. Dados awit saking punika, nama lepat manawi nerangaken sadaya lalampahan ingkang magepokan kaliyan cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi Luth, punika namung pandamel dosa ingkang sulaya ing kudrat kémawon, pandamel awon . ingkang katindakaken umatipun. Miturut Kf, punika "pandamel ambébégal mejahi tiyang saha ngrebat bandhanipun." JB mewahi katerangan wonten ing sawingkingipun ukara makaten: "awit damelanipun piyambakipun punika mejahi tiyang ingkang sami lumampah sarta ngrebat bandhanipun." Para mufassir sanès-sanèsipun ugi kados makaten wau anggènipun nerangaken.
1074 Kemlandingan Juz XX RUKU' 4 Ringkihipun iman palsu: Kaca benggala saking pandumipun bangsa-bangsa ing kina-kina 31-35. Umatipun Nabi Luth dipun lebur. 36, 37. Umatipun Nabi Syu'aib. 38. 'Ad lan Tsamud. 39. Fir'aun lan sanèsipun. 40. Wujuding pidana mawarni-warni. 41-44. Iman palsu dipun sanépakaken lamat kemlandhingan. a. 1187, 11:69 31 Lan bareng para utusan- Ingsun wus teka (ing panggonané) Ibrahim kalawan pawarta bubu- ngah,a padha calathu: Saèstu kula badhé sami anglebur tiyangipun kitha punika, saèstu tiyangipun sami atindak dédé. Luth wonten ing ngriku. Padha calathu: Kula sami sumerep saèstu sinten ingkang wonten ing ngriku; saèstu kula badhé milujengaken piyam- bakipun pandhèrèkipun, kajawi rabinipun; punika badhé ingkang dados panunggilanipun sami kantun. 32 Calathuné: Saèstu, dalah 33 Lan bareng para utusan- Ingsun wus teka (ing panggonané) Luth, iki amrihatinaké marang dhèwèké kabèh, lan cupet kaku- watané kanggo angrampungi pra- karané dhèwèké,1912 sarta dhèwèké padha calathu: Sampun sampéyan kuwatos sarta sampun susah; sa- èstu kula badhé sami milujengaken sampéyan dalah pandhèrèk sam- rabi sampéyan; péyan, kajawi punika badhé dados panunggilan- ipun ingkang sami kantun: 1912. Dhar'un, ingkang tegesipun wantah nguluraken tangan, punika mengku teges kakiyatan utawi kasagedan utawi kuwaos ingkang jembar. tegesipun dhèwèké ora bisa ngrampungi prakarané (Q-LL).
Surat 29 Ringkihipun iman palsu 34 Sayekti Ingsun bakal anurun- aké pidana saka ing langit marang wongé ing kutha iki, amarga saka anggoné padha murang-yekti. 35 Lan sayekti, temen Ingsun ninggal sawijining tandha kang terang, saka ing iku, tumrap wong kang padha ngerti.1913 a. 919 36 Lan marang Madiyan (Ingsun wus angutus) Syu'aib, saduluré,a sarta calathu: O, bangsaku padha ngabdia ing Allah lan wedia ing dina akhir sarta aja padha alaku ala ing bumi agawé wisuna. Ar. dhèwèké Ar. dhèwèké 37 Ananging dhèwèké padha anggorohaké Syu'aib, mulané lindhu gedhé anempuh ing kono, satemah dhèwèké padha dadi badan kang tanpa mosik ana ing padunungané. 38 Lan (Ingsun wus anglebur) 'Ad saka padunungané, temen (iki) terang tumrapé kowé kabèh; lan pang- gawé-panggawéné dipaès-paèsi dé- ning sétan tumrap dhèwèké; mula- né banjur angénggokaké dhèwèké saka ing dalan, sanajan dhèwèké padha kasinungan pandulu. lan Tsamud, sarta b. 1895 c. 1870 39 Lan (Ingsun wus anglebur) Qarunb lan Fir'aun sarta Haman;c lan sayekti temen Musa wus anekani dhèwèké kalawan bukti- bukti, ananging padha gumedhé ana ing bumi; éwadéné padha ora bisa anglancangi (Ingsun). 1913. Sadum tuwin Gomorah, kitha kakalih ingkang sami dipun lebur, punika dumunung wonten ing sacelakipun Saganten Pejah, kaprenah wonten ing margi saking tanah Arab kados déné ingkang kadhawuhaken wonten ing 15: 76: "Lan iku sayekti ana ing dadalan kang isih ana." 1075
1076 Kemlandingan a. 910 aa. 915 b. 1897 c. 82, 902 padha Ingsun pidana karana dosané; sawenèh Ingsun utusan prahara riwud anempuh dhèwèké,a lan sa- wenèh ana kang katempuh déning oreg gumuruh,aa lan sawenèhé ana Ingsun dhawuhi nguntal kang déning bumi,b lan sawenèhé ana kang Ingsun kelemc lan ora mung- guh Allah atindaka dudu marang dhèwèké, ananging dhèwèké kang padha atindak dudu marang jiwané dhéwé. 40 Mulané siji-sijiné 41 Sanépané para kang padha angalap saliyané pangayoman Allah iku kaya sanépané kemlan- dhingan kang gawé omah; lan sayekti, ringkih-ringkihing omah iku omah kemlandhingan - lamun ta dhèwèké padha weruha.1914 42 Sayekti Allah iku angudanèni barang apa baé saliyané Panjene- ngané kang padha diuwuh; lan Panjenengané iku Ingkang-Maha- mulya, Ingkang-Wicaksana. 43 Lan sanépa-sanépa iki, iku Ingsun gawé tumrap para manusa, lan iku ora ana wong kang ngerti, kajaba para pinter. 1914. Ngandel dhateng sesembahan-sesembahan palsu, ingkang menggah ing sajatos-jatosipun mengku teges sawarnining pangandel lepat, punika wonten ing ngriki kasanépakaken kaliyan lamating kemlandhingan, kanggé anggambaraken ringkihipun. Saged ugi sawatawis wekdal pangandel lepat wau saged gesang kalayan angrembaka; nanging samangsa kapanduk ing papadhanging paniti-priksa saha panglèlèr, sanalika lajeng lebur atanpa tabet. Utawi, boten prabéda lan lamating kemlandhingan punika lajeng éwah babar pisan samangsa dipun bibrah, lah makaten ugi pangandel lepat, boten saged tetep lastantun wonten ing kawujudanipun ingkang asli; samangsa wonten piwulangipun ingkang tinampik, mesthi lajeng nyababaken thukulipun piwulang énggal minangka gentosipun ingkang sampun; dados menggah ing sajatos-jatosipun pangandel lepat punika ringkih sanget, tanpa wonten kakiyatanipun. Dhawuh punika ugi kénging dipun suraos nyasmitakaken upayanipun para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang tinamtu badhé sirna atanpa tilas, margi saking anggènipun boten kawawa nahan kamajenganipun yakti ingkang kados ilining banjir punika. Juz XX
Surat 29 Quran Suci anucèkaken 44 Allah wus anitahaké langit- langit lan bumi kalawan kasu- nyatan: sayekti ing kono iku temen ana tandha tumrap para mukmin RUKU' 5 Quran Suci punika anucèkaken 45. Quran Suci punika angluwaraken manusa saking babandaning dosa. 46. Tatalesing papabenan. 47-49. Quran Suci ngemot sadaya kasunyataning agami. 50, 51. Éwah-éwahan ingkang dadosipun jalaran saking Quran Suci punika satunggaling pratandha kasunyatanipun. JUZ XXI 45 Sira macaa apa kang wus diwedharaké marang sira yaiku Kitab, sarta anjumenengna salat: sayekti angedohaké (manusa) saka laku nistha lan laku ala, sarta sayekti éling marang Allah iku kang gedhé dhéwé, lan Allah iku Ngudanèni apa kang padha sira lakoni.1915 salat iku 1915. Ayat punika ngajak dhateng para pandhèrèking Kitab Sami nampènana Quran, margi Quran makaten gadhah daya saged anucèkaken gesangipun tiyang, boten kados kitab sucinipun para titiyang wau piyambak, sampun boten gadhah daya saged anguwalaken tiyang saking babandaning dosa, mangka maksudipun ingkang sajati tumurunipun wahyu, punika inggih badhé nguwalaken manusa saking babandaning dosa wau. Kajawi punika ayat punika ugi masang tatales ingkang saleres-leresipun ingkang mangka kanggé nguwalaken saking panilikungipun dosa, kalayan sabda pangandika ingkang makaten: èling maring Allah iku kang gedhé dhéwé, liripun, ingkang kawasa piyambak saha ingkang peng-pengan piyambak kanggé anebihaken saking dosa. Sampun cetha manawi punika tatalesing piwulang ingkang leres piyambak, sadaya para andika nabi tuwin para titiyang tulus sami aneksèni, makaten ugi akal budi kita inggih mastani makaten wau. Sagedipun tiyang punika tebih saking tumindhak wonten ing margi ingkang boten dipun renani Pangéran, punika ngemungaken sarana iman ingkang gesang dhateng kawasaning Pangéran, sarana ngèlmu lan sarana kasaénan; sarta inggih makaten punika ingkang nama "èling ing Allah" punika. Sarana ingkang peng-pengan piyambak kanggé anebihaken saking awon, inggih punika kayakinan bilih saben pandamel awon mesthi badhé anguwuhaken awon, kayakinan bilih Ingkang-Mahaluhur punika pranyata wonten sayektos, inggih punika Dhat Ingkang- Mahawikan dhateng barang punapa kémawon ingkang sumingid saking mripating manusa sarta Ingkang kagungan angger-anggering budipakarti ingkang langkung kinawasa tikel-matikel katimbang lan daya-kakiyataning budipakartinipun babrayaning gesang, kayakinan bilih Panjenengan-ipun punika tuking sadaya kasaénan sarta inggih asarana kasaénan wau sagedipun manusa sasambetan kaliyan Panjenenganipun. Ngemungaken punika sadaya, ingkang saged nebihaken tiyang saking awon. Lan inggih punika piwulang ingkang mangka tatales, ingkang dipun anggé niyup iman ingkang gesang saben wahyu ingkang taksih murni. Ugi perlu dipun pèngeti bilih maos Quran, nindakaken sembahyang, sarta émut ing Allah, punika menggah ing sajatosipun sami kémawon maksudipun, awit sembahyang punika mawi maos Quran, sarta Quran punika sarana ingkang prayogi piyambak kanggé émut ing Allah saben ukara dhawuh 1077
1078 Kemlandingan Juz XXI 46 Lan aja padha apapadon karo pandhèrèking Kitab kajaba kala- wan apa kang luwih becik,1916 kajaba para kang padha atindak dudu saka antarané dhèwèké,1917 sarta padha calathua: Aku padha angèstu marang kang diturunaké marang aku sarta kang diturunaké marang kowé, sarta Sesembahanku lan Sesembahanmu iku Sawiji, sarta marang Panjenengané aku iki padha sumarah. iku anggon-Ingsun anurunaké kitab marang sira. Déné para kang wus 47 Lan kaya mangkono Quran punika saged anggelar dhateng manahipun tiyang ingkang maos, kasaénan, kawasa, saha mahawikanipun Pangéran, ingkang kitab sanès boten wonten ingkang saged kados makaten wau. Quran, punika sanès serat angger-angger, sanajan ing ngriku ugi ngemot tatalesing angger-angger ingkang perlu kanggé tuntunan tumrap para manusa. Quran inggih sanès serat babad suci (serat cariyos lalampahanipun para Nabi), sanajan ing ngriku ugi ngemot babad suci ingkang perlu-perlu. Wangsul Quran punika Kitab ingkang adi-luhung, ingkang anggelar kaluhuran, kaagungan, kamulyan, kasaénan, katresnan, kasucian, kawasa, tuwin mahawikanipun Pangéran ingkang Mahaluhur. 1916. Kedah dipun pèngeti bilih ingkang karembag wonten ing dhawuh punika namung caraning pabenan utawi pirembagan ingkang kedah dipun anggé salebetipun ajak-ajak para titiyang ingkang sampun gadhah cecepengan kitab suci - tiyang Arab boten gadhah - dhateng kasunyatanipun Islam saha dhateng wahyu Quran. Gagasan ingkang wonten mamalanipun, ingkang manggihaken réka majibaken migunakaken rudaparipeksa, tétéla manawi boten andungkap babar pisan dhateng suraosipun dhawuh punika; awit nama boten mantuk sanget manawi rembagan prakawis agami teka mawi lampah rudaparipeksa. Saged ugi, cara ingkang makaten punika mikantuki sanget tumrapipun para mubalig Nasrani ing jaman akhir punika. Nanging tumrapipun Quran, pundi ingkang nama langkung saé, punika sampun kadhawuhaken kalayan cetha pratéla, sarta tumrapipun Quran, ingkang kedah dados titimbangan ingkang premati, punika piwulangipun ingkang momot ingkang mangka dados dhadhasar tatalesipun agami. Piwulangipun agami ingkang minangka dados tatales dhadhasar- ipun, punika wonten warni kalih, inggih punika: wontenipun Pangéran tuwin wontenipun wahyuning Pangéran. Racak sadaya agami ingkang asli saking wahyuning Pangéran, mesthi kados makaten wau dhasar tatalesipun. Namung wonten bédanipun sawatawis, inggih punika: piwulangipun agami Islam, punika piwulang tauhid (mastuti ing kasawijènipun Allah) ingkang sampurna lan murni, anggènipun nyifati Pangéran, Allah punika kagungan sifat-sifat ingkang sampurna, sarta Panjenenganipun punika suci saking sawarnining apes saha sawarnining ingkang nama "boten sampurna." Lah paham makaten punika kénging katamtokaken, boten badhé saged dipun waosi sintena kémawon ingkang ngaken pita- dos dhateng wontenipun Pangéran, waton mawi migunakaken akal budinipun. Pahamipun tiyang Islam ing bab wahyuning Pangéran, inggih sakalangkung jembar lan momot angungkuli pahamipun para pandhèrèking agami sanès ingkang pundi kémawon, awit manut piwulangipun Islam, wahyuning Pangéran punika tansah kaparingaken ing sadaya jaman lan dhateng sadaya umat. Dados tiyang Muslimin makaten ngakeni ing kayektènipun sadaya nabi tuwin sadaya wahyu, sarta pandhèrèking ingkang pundi kémawon boten badhé kécalan punapa-punapa nanging malah agami sanès angsal-angsalan, samangsa sami nganggé agami Islam. 1917. Tembung kajaba kang padha atindak dudu, punika boten teka ateges, manawi pirembagan kaliyan piyambakipun kedah mawi cara sanès, punika boten, nanging ateges bilih para ingkang sami
Surat 29 Quran Suci anucèkaken padha Ingsun paringi Kitab padha angèstu marang iku, lan sawenèhé iki ana kang angèstu marang iku, sarta ora bakal anulak marang timbalan-timbalan-Ingsun kajaba para kafir.1918 48 Lan ing sadurungé iku sira ora tau maca Kitab siji, lan sira ora nulis iku kalawan tanganira te- ngen, amarga mundhak para dora- wicara padha semang-semang.1919 49 O, balik iku timbalan-timba- lan kang terang ing dalem dhadha- padha dhadhané sinungan ngilmu;1920 lan ora bakal nulak timbalan-timbalan-Ingsun kajaba kang padha atindak dudu. para kang atindak dédé wau mesthi boten purunipun ngajengi kateranganing piwulangipun agami ingkang laras kaliyan akal punika. Bab prakawis punika kacethakaken ayat candhakipun. 1918. Lan kaya mangkono iku anggon-Ingsun anurunaké Kitab marang sira; inggih punika: kalayan anetepaken kayektèning sadaya wahyu ingkang sampun tumurun ing wekdal ingkang sampun-sampun. Tembung iki ingkang dipun karsakaken bangsa Arab, inggih punika bangsa ingkang boten gadhah cecepengan kitab suci. 1919. Piwulang-piwulang ingkang momot ingkang dados tatalesipun agami, sarta kasunyatan ruhani lan budipakarti ingkang adi-éndah, ingkang cumetha gumelar wonten ing dalem Quran, sadaya wau saupami ngalempakipun punika saged katindakaken ing tanganing manusa, tandha inggih ngemungaken tiyang ingkang sugih ngélmu dhateng kitab-kitab suci ing kina kémawon ingkang saged nglempakaken wau. Nanging Kanjeng Nabi Suci punika, sampun malih sadaya kitab-kitab suci kina yèn mangertosa. Lah mbok inggih satunggal kémawon maos boten saged. Tumrapipun satunggaling nabi kados déné Kanjeng Nabi 'Isa, punika saged manawi dipun wastanana sampun naté maosi kitab-kitab suci kina, sarta mendheti saking ngriku kasunyatan ingkang éndah-éndah lajeng dipun kalempakaken dados satunggal. Nanging tumrap Kanjeng Nabi Suci, boten saged dipun wastani maka- ten wau, jalaran panjenenganipun punika boten saged maos lan boten saged nyerat, dados anggènipun boten saged nyerat lan boten saged maos wau, saged anetepaken kayektènipun. Sadaya piwulang lan sadaya kasunyatan sanès-sanèsipun kénging dipun sisihaken rumiyin; sapunika saprakawis kémawon ingkang dipun manah. Cobi kula aturi anggalih piwulangipun Islam ingkang momot punika, inggih punika piwulang bab wahyuning Pangéran, ingkang miturut Islam kaparingaken ing sadaya jaman lan dhateng sadaya umat, inggih punika kasunyatan ingkang dèrèng naté kawulangaken lan dèrèng naté dipun akeni déning agami punapa kémawon lan tiyang sintena kémawon sadèrèngipun Kanjeng Nabi Suci; punapa boten anèh, manawi kasunyatan ingkang momot wau dipun wulangaken tur kalayan tetembungan ingkang ceplos lan terang gamblang déning satunggaling tiyang, ingkang boten naté maos kitab sucinipun agami punapa kémawon, kathik ingkang sugengipun wonten ing nagari, ingkang kénging winastan babar pisan boten wonten sasambetanipun kaliyan nagari-nagari sanès? Satunggaling tiyang Arab ing saganten wedhi, saged ngundhangaken kasunyatan ingkang dèrèng naté kawulangaken nabi agung satunggal-tunggala, punika thok sampun cekap kanggé ambuktèkaken, bilih tuk ingkang ngilèkaken piwulang wau nyata sanès kawruhipun manusa. Saweg sasampunipun let tigawelas abad, 1920. Mirsanana kaca candhakipun. 1079
1080 Kemlandingan Juz XXI 50 Lan dhèwèké padha calathu: Yagéné ora ana tandha-tandha diturunaké marang dhèwèké saka Pangérané? Calathua: Tandha-tan- dha iku mung ana ing ngarsaning Allah, lan aku iki mung juru- pépéling kang terang.1921 51 Apa ta ora cukup tumrap dhè- wèké déné Ingsun wus anurunaké Kitab marang sira, winacakaké ing marang dhèwèké? Sayekti kono iku temen ana wilasa sarta pépéling tumrap wong kang padha angèstu.1922 inggih punika sasampunipun kawruh saya pepak lan bangsa-bangsa saged sambetan satunggal kaliyan satunggalipun, kasunyatan wau dipun akeni dados kasunyatan enggel bab kayektènipun sadaya agami. 1920. Ayat ingkang sampun mangandikakaken bilih kasunyatan-kasunyatan ingkang pinanggih wonten ing kitab-kitab sucinipun agami-agami, ingkang dèrèng naté kawaos Kanjeng Nabi Suci punika kacakup wonten ing Quran. Salajengipun ayat punika andhawuhaken, bilih boten namung kasunyatan-kasunyatan wau kémawon, ingkang kasebutaken wonten ing dalem Quran, nanging dalasan prakawis sanès- sanèsipun ugi, ingkang boten pinanggih wonten ing kitab suci sanès-sanèsipun, inggih punika prakawis ingkang namung pinanggih wonten ing dhadhanipun para saged, sarta prakawis- prakawis ingkang badhé tansah rinaos para saged, ugi kasebutaken wonten ing Quran Suci. Pamanggih ingkang sakalangkung majeng ing babagan agami ing jaman samangké punika mastani, wontenipun tatalesing agami satunggal ingkang kanggé manusa sadaya, punika perlu sanget. Lah ingkang makaten punika ing dalem Islam sampun wonten. Punika dados tandha yekti ingkang terang gamblang, ingkang ambuktèkaken ing kayektèning dhawuhipun ayat punika. 1921. Kados déné ingkang sampun naté katerangaken wonten ing panggènan sanès dipun pèngetana bilih dhawuh ingkang kados makaten ungelipun, punika boten teka mengku teges, bilih tandha-tandha boten badhé katurunaken, nanging kosokwangsulipun, malah namtokaken bilih tandha-tandha wau mesthi badhé ginelar. Kanjeng Nabi punika juru-pèpènget, sarta wonten ing masakalanipun ingkang trep panjenenganipun paring pèpènget, bilih tandha-tandha wau wonten ing ngarsanipun Allah. Titiyang kafir maiben dhateng kawasanipun Pangéran anurunaken tandha-tandha wau. Gagandhèngan kaliyan dhawuh punika, kula aturi maos ugi ayat 53 dumugi ayat 55, ingkang kalayan tetembungan ingkang terang saha ceplos andhawuhaken bab prakawis tumurunipun siksa ingkang déning para kafir dipun gégé tumurunipun; lah lajeng terang punapa tegesipun tandha-tandha wonten ing ngarsanipun Allah punika. 1922. Lah punika ugi dhawuh wangsulan dhateng para ingkang sami nedha dipun turuni tandha yekti, ingkang boten sandé namung badhé mahanani ing karisakanipun. Quran punika wilasa: manawi para titiyang wau sami purun nampèni Quran, sarta purun ambangun gesangipun manut pitedahipun Quran, piyambakipun mesthi badhé dipun rengkuh kalayan sih-wilasa. Piyambakipun saged nyumerepi piyambak, anggènipun Quran sampun suka paédah dhateng para ingkang sami angèstu; ngantos engédab-édabaken sanget anggènipun sampun ambangun gesangipun para angèstu wau, punapa punika dèrèng cekap kanggé tandha yekti ing kayektènipun Quran Suci tumrap para titiyang wau? Saèstunipun, punika bukti ingkang melok saha ceplos dhateng kayektènipun sabda suci; amargi, inggih badhé andayani pambangunan suci dhateng gesangipun para ingkang ambangun-turut punika, sedyanipun ingkang baku sabda suci wau; déné saged ngawonaken mengsah-mengsahipun, punika namung dados bukti ingkang boten melok kémawon.
Surat 29 Para kafir dipun pèpèngeti RUKU' 6 Para kafir dipun pèpèngeti, para angèstu dipun lipur 52-55. Siksa punika sampun tamtu. 56-62. Para mukmin badhé tampi ganjaran ageng. 63. Bumi pejah badhé dipun gesangaken. Ar. antara- né kowé Ar. lan 52 Calathua: Wus cukup Allah iku minangka saksi ing antarané aku lan kowé; Panjenengané angu- danèni sabarang ing sajroning langit-langit lan bumi. Déné para kang padha angèstu ing pang- gorohan sarta angafiri ing Allah, yaiku wong kang padha kapitunan. 53 Lan dhèwèké padha anggégé anjaluk siksa marang sira; lan lamun oraa wus tinamtu mangsané, amasthi siksa wus anekani dhè- wèké; lan sayekti, iku bakal ane- kani dhèwèké kalawan dumrojog, sarta dhèwèké padha ora nglegéwa. 54 Dhèwèké padha anggégé an- jaluk lan sayekti, naraka iku temen ang- limputi para kafir;1923 siksa marang sira, 55 Ing dinané siksa bakal anu- tupi dhèwèké, saka ing dhuwuré lan saka sangisoring sikil-sikilé; lan Panjenengané ngandika: Padha rasakna apa kang wus padha kolakoni.1924 1923. Dalasan siksa ing gesang sapunika, ingkang dipun gégé déning para kafir wau ugi winastan naraka. Éwadéné manawi ayat punika dipun suraos mengku teges siksa ing gesang sasampuning pejah (siksa akhirat), kados déné panyurasoipun sawenèh mufassir, punika inggih meksa ateges: bibar angsal siksa donya lajeng angsal siksa akhirat. Jalaran asring kémawon Quran Suci mangandikakaken kakalihipun wau sambet rapet, ngantos mèh boten saged kasilah-silahaken. 1924. Ukara ingkang makaten punika namung mengku teges, bilih kawontenanipun siksa wau anglimputi piyambakipun, ngantos boten wonten marginipun malih kanggé oncat. Utawi, siksa saking nginggil punika mangsa benter ingkang sanget (ngantos mahanani awis toya lan mejahi tanem tuwuh), déné siksa saking ngandhap, punika peperangan. 1081
1082 Kemlandingan Juz XXI 56 O, kawula-Ningsun kang pa- dha angèstu! sayekti bumi-Ningsun iku jembar; mulané marang Ingsun dhéwé kuduné pangabdinira.1925 57 Sarupaning jiwa iku masthi ngrasakaké mati: tumuli marang- Ingsun sira bakal padha dibalèk- aké. Ar. ngisoré 58 Lan para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, iku masthi bakal Ingsun paringi padunungan kang luhur ing pata- manan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono; iba ta beciké ganjarané para kang tumandang gawé:1926 59 Para kang padha sabar sarta marang Pangérané padha kuman- del. 60 Lan sapira baé kéwan kang ora anggawa rijekiné; Allah apa- ring rijeki marang iku lan marang kowé kabèh; lan Panjenengané iku ingkang-Miyarsa, Ingkang-Nguda- nèni.1927 61 Lan manawa dhèwèké padha sira takoni, sapa kang anitahaké langit-langit sarta lan ambangun-turutaké srengéngé lan rembulan, amasthi bakal padha calathu: Allah. Lah apa karanané, déné dhèwèké padha maléngos? bumi 1925. Punika kanggé anglipur para Muslimin salebetipun dipun kuya-kuya mengsah- mengsahipun. Manawi wonten ing Makkah sami dipun kuya-kuya, piyambakipun mesthi badhé angsal panggènan sanès, ingkang boten wonten panguya-uyanipun ingkang kados makaten wau. 1926. Janji punika sampun dipun jangkepi kanyataanipun wonten ing gesang sapunika punika ugi, tur kalayan muwah-muwah, inggih punika nalika kadhaton-kadhatonipun ingkang linuhung para raja ing Persi tuwin para maharaja ing Rum, kaparingaken déning Pangéran dhateng titiyang Muslimin supados dipun enggèni. 1927. Punika dados pangarem-arem dhateng titiyang Muslimin, bilih anggènipun sami nilar padamelan lan panggaotanipun ing Makkah, punika boten badhé mahanani ing kasangsaran.
Surat 29 Menangipun para Mukmin rijeki tumrap para kawula-Né, sapa kang dikarsakaké, sarta anyumpi tumrap saka (kang dikarsakaké): sayekti, Allah iku marang samubarang Udani. 62 Allah anjembaraké 63 Lan manawa dhèwèké padha sira takoni, Sapa sing nurunaké banyu saka mendhung banjur dianggo anguripaké bumi sawisé amasthi bakal padha matiné, calathu: Allah. Calathua: Sadaya pangalembana kagunganipun Allah. O, balik dhèwèké iku sing akèh ora padha ngerti.1928 RUKU' 7 Menangipun para mukmin 64-66. Wilasanipun Pangéran kaparingaken dalasan dhateng para kafir. 67. Wilujeng- ipun nagari Makkah. 68, 69. Para mukmin badhé sami ngraosaken begja. 64 Lan kauripan ing donya iki ora lan dodolanan; lan sayekti padunungan akhirat iku temen, yaiku urip - yèn ta dhèwèké padha ngertia! liya kajaba lalahan 65 Lah nalika dhèwèké padha nunggang ana ing prau, padha nguwuh ing Allah, kalawan tuhu- tuhu sumungkem ing Panjenenga- né; ananging bareng Panjenengané wus nyalametaké dhèwèké marang dharatan, lah ing kono dhèwèké (banjur) anyakuthokaké (Panjene- ngané). Ut. supaya .. angafiri Ut. supaya 66 Dadi dhèwèké padha ora narima marang barang paparing- Ingsun ing dhèwèké, sarta dadi padha abungah-bungah; ananging dhèwèké bakal padha tumuli weruh. 1928. Para titiyang wau ingkang kathah boten sami mangertos, bilih bumi Arab ingkang pejah punika, ing sapunikanipun sampun mèh badhé dipun gesangaken. 1083
1084 Kemlandingan Juz XXI a. 469 Ar. lan 67 Apa ta ora padha weruh, yèn Ingsun wus andadèkaké slameting tanah suci,a mangka wong-wong padha dibandhang kalawan ruda- paripaksa saka ing sakiwa-tenge- né?1928A Apa ta dhèwèké marang panggorohan tansah padha angès- tu, sarta marang nugrahaning Allah angafiri? 68 Lan sapa kang luwih anga- kang tinimbang wong niaya agawé-gawé goroh tumrap marang Allah utawa anggorohaké marang kasunyatan samangsané iku tume- ka marang dhèwèké? Apa panggo- nan tumrap para kafir iku ora ana ing jeroning naraka? 69 Lan para kang padha anya- rempeng (prakara)- ing dalem Ningsun, yekti bakal padha Ingsun tuntun lan sayekti Allah iku temen anyartani para kang padha agawé becik. ing dadalan-Ingsun; 1928A. lngkang kalebet tanah haram (tanah suci) punika kitha Makkah tuwin tanah ing sakukubanipun sawatawis mil. Ing salebetipun wawates wau perang ingawisan. Déné ingkang dipun karsakaken wong-wong padha dibandhang kalawan rudaparipeksa, punika makaten: ing satanah Arab bandha lan nyawa punika kalangkung anggènipun boten aman, suprandosipun boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang wantun nerak wawaler kasucianipun tanah Makkah. Tanah haram boten katerak wawalering kasucianipun ngantos pinten-pinten abad laminipun, minangka dunungipun wonten ing nagari, ingkang titiyangipun sakalangkung anggènipun remen peperangan tuwin sakalangkung anggènipun bodho, punika sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi punika gumelaring kawasa saha mahawikanipun Pangéran ingkang élok. _____________
SURAT 30 AR-RUM (Para titiyang Rum) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 60 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Piweca ingkang ageng. Ruku' 2. Papanthan kalih. Ruku' 3. Wewedharing kawasanipun Pangéran wonten ing jagad. Ruku' 4. Éwah-éwahan. Ruku' 5. Cabaripun ingkang milawani. Namanipun, gathuking suraosipun, tuwin titimangsaning tumurunipun Namanipun surat punika mendhet saking piweca wigatos bab menangipun para titiyang Rum kaliyan titiyang Persi, ingkang nalika jamanipun piweca punika kadhawuhaken para titiyang Persi wau sampun angrabasa saindhenging kitha Konstantinopel. Nanging kawigatosanipun surat punika boten namung wonten ing piweca punika kémawon, nanging wonten ing prakawis sanès sarta asareng punika piweca ingkang langkung adiluhung malih kaundhangaken. Inggih punika: piweca bab menangipun para Muslimin kaliyan mengsahipun ingkang kiyat, titiyang Quraisy. Kawontenan punika sèwu mokal yèn sageda dipun kinten-kintenaken ing manusa mawi adhadhasar wutah gumelaring kawontenan. Piweca punika kanyataan wahananipun wonten ing prang Badr, ingkang kelampahanipun nunggil taun kaliyan menangipun titiyang Rum kaliyan titiyang Persi. Tumrap surat Makkiyah kawan iji ingkang kagolong ing golongan punika, inggih punika surat 29, 30, 31 lan 32, ingkang sami kawiwitan kaliyan Alif, lâm, mîm, punika ing dalem saprakawis sadaya sami anyebutaken, inggih punika sabda pangandika ingkang adiluhung ingkang mangandikakaken bilih satunggaling umat ingkang ageng badhé dipun jumenengaken saking bumi Arab ingkang pejah, sarta piweca ingkang makaten punika nadiyan kasebutaken wonten ing surat-surat wau sadaya, nanging ingkang cetha piyambak ingkang kasebut ing ngriki punika. Para mufassir sarujuk sami amastani surat punika wahyu Makkiyah (AH), déné titimangsaning tumurunipun, miturut wawaton ingkang saé piyambak ing nalika taun ingkang kaping nem utawi pitu sadèrèngipun hijrah; dados menggah ing babipun ingkang karembag lan menggah ing tumurunipun, surat punika kénging kagolongaken kaliyan surat ingkang sampun, sami déné kagolong wahyu Makkiyah jaman tengahan ingkang sepuh. Ingkang kawarsitakaken Surat punika kawiwitan kalayan anyebutaken kawonipun titiyang Rum, tumunten lajeng mangandikakaken piweca bab menangipun tiyang Rum kaliyan mengsahipun, sarta malih amahyakaken piweca bab kamenanganipun ingkang ageng para Muslimin kaliyan para ingkang sami nganiaya piyambakipun, ing wekdal wau ugi. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken papanthan kalih, titiyang mukmin lan titiyang kafir, sarwi anyebutaken bilih kawontenanipun golongan kakalih wau tumunten badhé walik grembyang, para Muslimin gentos wonten ing nginggil. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken gumelaring kuwaosipun Pangéran wonten ing sagung dumados, minangka kanggé anedahaken bilih gumelaring kawasanipun Pangéran wau ugi badhé adamel kamenanganipun Islam. Ruku' ingkang kaping sakawan anerangaken bilih kamenanganipun ruhani Islam, punika prakawis
1086 Para titiyang Rum Juz XXI RUKU' 1 Piweca ingkang ageng 1-3. Piweca kamenanganipun titiyang Rum anglindhih titiyang Persi. 4-7. Nunggil para Muslim angsal kamenangan anglindhih tiyang kafir. 8-10. Para bangsa ingkang kinawasa sami dipun dadosaken asor. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Ingsun, Allah, Ingkang- a. 11 Mahawikan.a 2 Kalah wong-wong Rum,1929 Ar. kalahé 3 Ing tanah kang cedhak, lan dhèwèké, sawisé kalah, bakal ngalahaké,1930 ingkang sampun yakin, jalaran agami Islam punika cocog kaliyan kudrat dumadosipun manusa lan laras kaliyan paugeran ingkang kedah dados dhadhasaring agaminipun kudrat manusa, milanipun boten kénging boten wasananipun kudrat dumadosipun manusa punika mesthi ketarik dhateng Islam, lah sajagad mesthi badhé ngajengi Islam. Kasebutaken wonten ing ruku' sambetipun, kamenangan punika badhé dipun rampungi déning éwah-éwahan ageng ingkang angédab-édabi ing tanah Arab. Para ingkang sami semang-semang dhateng kelampahanipun éwah-éwahan ageng wau, margi agenging panglawan dhateng kamajenganipun Islam, sami dipun pangandikani wonten ing ruku' ingkang wekasan, bilih sirnaning panglawan punika prakawis ingkang sampun yakin boten kénging boten. ___________ 1929. Para kawulanipun karajan Rum manawi mastani awakipun piyambak: wong Rum; déné nama "wong Yunani (Griek)'. ingkang kaanggep sami kaliyan 'wong kafir' tegesipun, punika tumrap para titiyang wau dados tembung pangina (Arab Conguest of Egypt, déning Butler, wewahan katrangan ing kaca 141). Dados tembung Rum dipun jarwani 'wong Yunani' utawi 'Griek', kados kalimrahanipun para tukang anjarwakaken Quran ing basa Inggris, punika kirang trep. 1930. Peperangan antawisipun Karajan Persi kaliyan Karajan Rum, punika wontenipun ngantos dangu sanget. Peperangan ageng ingkang wasananipun tiyang Persi ingkang menang, kawiwitan nalika taun Masehi 602, inggih punika nalika Kisra II ing Persi wiwit merangi Rum kanggé ngalap pulih ing pejahipun Maurice ingkang dipun cidra Phocas. "Wadyabalanipun Sang Kisra Persi anjarah rayah tanah Siriyah tuwin Asia Alit, sarta ing nalika taun 608 ngangsek dhateng Khalcedon. Nalika taun 613 tuwin 614 Damaskus lan Yerusalem kabedhah sénapati Syahabaraz, Salib Suci kabandhang. Boten let dangu, Mesir ugi bedhah. Titiyang Rum namung saged nanggulangi sawatawis, awit tiyang Rum piyambak pecah-pecah pasulayan ing antawisipun piyambak sarta margi kaplèpèt déning bangsa Avars tuwin bangsa Slavs" (En. Br. Art."Khosrus II"). Nalika pawartos kamenanganipun tiyang Persi wau dumugi ing Makkah, titiyang Quraisy lajeng sami bingah-bingah. Mila makaten awit titiyang Quraisy wau anjagoi titiyang Persi tukang manembah latu, déné titiyang Nasrani (titiyang Rum punika sami tiyang Nasrani, pen) margi gadhah cecepengan kitab suci, déning tiyang Quraisy kagolongaken kaliyan kaum Muslimin. Sajakipun anggènipun sami bingah-bingah wau sabab manut kayakinanipun kasoripun titiyang Nasrani wau dados cacala badhé kawonipun para Muslimin, jer Quran marambah-rambah mecakaken para Muslimin badhé unggul lan menang kaliyan titiyang Quraisy. Nalika Quran angundhangaken dhawuh punika, nalika taun 615 utawi 616; suraosipun mengku piweca warni kalih, inggih punika, sapisan mecakaken bilih tiyang Persi ingkang menang, ingkang sampun nyangklek
Surat 30 Piweca ingkang ageng wonten sangajenging gapuranipun kitha Konstantinopel, punika calon dipun kawonaken tiyang Rum, ingkang nalika ing wekdal wau kalangkung anggènipun telas kakiyatanipun. Piweca ingkang kaping kalih mecakaken bilih titiyang Makkah ingkang kuwaos punika badhé dipun kawonaken titiyang Muslimin ingkang sakedhik cacahipun tur kinuya-kuya punika. Bab prakawis kelampahanipun wahananing piweca warni kalih punika, saged kanyatakaken namung sarana ningali serat babad ingkang nerangaken kawontenan nalika taun 624 sarta taun ing sapengkeripun. Saèstu, kalampahanipun piweca punika saged damel sungsang buwana balik tumrap Karajan Persi ingkang kiyat punika, makaten ugi saged damel "jarak mrajak jati mati" tumrap para mengsahipun para Muslimin ingkang sakalangkung santosa, tur kelampahanipun wau namung wonten salebeting wekdal ingkang sakedhap sanget, inggih punika sangang taun, manut wawangen ingkang sampun katamtokaken piweca wau. (Miturut sawarnining wawaton, tembung bidl'un, punika tegesipun: wekdal wiwit tigang taun dumugi sanga utawi sadasa taun). "Nalika taun 624, Heraclius ngangsek dhateng tanah Media-lèr, ing ngriku piyambakipun nglebur candhi ageng pamujan-latu ing Goudzak" (En, Br. Art."Khosrus II"). Ing taun wau ugi, kaum Muslimin cacah 313, nanging ingkang kathah sami laré nèm-nèman ingkang taksih tlondho saha dèrèng gadhah pangalaman, tur prasasat tanpa dadamel, saged ngawonaken prajurit Quraisy ingkang kiyat cacah sèwu jiwa, saged mejahi para panuntun Quraisy lan saged nandukaken panempah ingkang anggigirisi tumrap panguwaosipun mengsah. Ungguling yudanipun wadyabala Muslimin, tuwin kamenanganipun prajurit Rum, lastantun tumindhak terus ngantos ambrukipun babar pisan panguwaos Quraisy nalika jaman bedhahipun nagari Makkah nalika taun 630, déné "Karajan Persi, sasampunipun ngalami kaluhuran agung wiwit sadasa taun kapengker, lajeng mawut-mawut tan mangga puliha' (En. Br.) Kula sumanggakaken dhateng para maos ingkang adil panimbangipun, kados pundi anggènipun manggalih, punapa saged namung lugu wawasan pulitik kémawon, namtokaken kanthi trep kelampahanipun kawontenan ingkang boten saged kakinten-kintenaken wau? Utawi punapa ing babad naté wonten wawasan pulitik ingkang sami drajatipun kaliyan piweca warni kalih kados ingkang kawengku ing dhawuh punika? Kala punapa naté wonten wawasan pulitik ingkang wantun mastani, bilih satunggaling karajan ingkang kiyat, ingkang sampun saged ngiles-iles karajan sanès ingkang ugi kiyat, ingkang salebetipun piten-pinten taun tansah saged angebroki laladaning mengsah, ngantos prajuritipun dumugi wonten ing sangajenging kontenipun kitha karajaning mengsah - punika badhé gentos dipun kawonaken, gentos kécalan laladan, sarta ngantos katempuh telenging karajanipun? Kawimbuhan malih déné kelampahanipun wau wonten ing salebeting wekdal ingkang sakedhap sanget, ingkang boten cekap kanggé anukulaken reresah wonten ing antawising prajuritipun karajan ingkang menang, lan boten cekap kanggé mulihaken prajuriting karajan ingkang kawon, ingkang prasasat sampun remuk-bubuk wau? Malih, kala punapa wawasan pulitik saged ambedhèk, bilih tiyang ingkang namung sakedhik cacahipun, ingkang boten jangkep tiyang satus, tur ingkang sanget anggènipun nandhang panganiaya lan panguya-uya, ngantos kapeksa sami ngungsi dhateng nagari sanès, punika ing salebetipun sangang taunan saged ngawonaken bangsanipun sadaya ingkang sami prigel ulah dadamel? Boten prabéda lan "hari-wartinipun'' tuwan Wherry, tiyang Arab punika ugi saged mawas lan saged anjangka, sarta tiyang Arab wau anggènipun mastani piweca warni kalih punika: pangomyangé wong owah, dados sami kémawon kaliyan tiyang jaman samangké manawi mastani piweca. Nanging tuwan Palmer gadhah pamanggih, ingkang kénging kanggé ambuktèkaken lepating pamanggihipun tuwan Wherry, makaten: "Titiyang Yunani (titiyang Rum) sanget anggènipun nandhang kacilakan, ngantos katingalipun tangèh lamun saged mumulih icaling jayanipun, sarta ing taun candhakipun titiyang Persi ngangsek angepang kitha Konstantinopel." Tuwan Rodwell ngedalaken réka kanggé ngirangi wigatosipun piweca punika, sarana nerangaken bilih sandhangan utawi jabar jèr-ipun seratan Arab, punika wontenipun kantun, milanipun ayat punika sogad-saged kémawon, dipun waos kados jarwan ing nginggil, "Lan Dhèwèké, sawisé kalah, bakal ngalahaké," utawi dipun waos sayuglabûn, "Lan Dhèwèké sawisé kalah, bakal dikalahake." Manawi waosan cara tuwan Rodwell punika dipun anggé, ukaranipun lajeng ruwet boten kanten-kantenan, temah boten teges babar pisan. Kajawi punika, lajeng punapa tegesipun ing dina iku para mukmin padha bungah? Awit manawi nganggé waosan cara tuwan Rodwell wau, tiyang mukmin boten bingah nanging malah susah, mangka jabar jèr mesthi kémawon boten saged ngéwahaken tembung yafrahûn dados yahzanûn! Éwadéné inggih sampun, awit ingkang sampun genah kémawon, wontenipun pamanggih ingkang boten leres wau, tuwuh awit saking boten mangertosipun dhateng caraning 1087
1088 Para titiyang Rum Juz XXI 4 Ing sajroné sawatara taun. Kagunganing Allah paréntah iku, ing sadurungé lan ing sawisé; lan ing dina iku para mukmin padha bungah, 5 Kalawan pitulunging Allah;1931 Panjenengané iku amitulungi sapa kang dikarsakaké; sarta Panjene- ngané Ingkang-Mahamulya, iku Ingkang-Mahaasih: (Iki) janjining Allah! Allah ora bakal nyulayani janji-Né, ananging akèh-akèhing manusa ora padha weruh. 6 Ar. lan 7 Dhèwèké padha weruh kala- hiraning kauripan donya, ananging babagan akhirat dhèwèké padha léna. 8 Apa ta dhèwèké ora padha angangen-angen ing awaké dhéwé, (yèn) Allah, anggoné anitahaké langit-langit lan bumi sarta barang kang ana ing saantarané loro iku ora liya kajaba kalawan kasu- nyatan, sarta (kanggo) ing mangsa kang wus tinamtu? Lan sayekti, anggènipun dhawuh Quran kawulangaken. Saben wonten dhawuh ingkang tumurun, kathah tiyang ingkang lajeng ngapilaken dhawuh wau, sarta ing salebetipun salat jama'ah (salat sasarengan) dhawuh ingkang tumurun wau tansah kawaos marambah-rambah lan wongsal-wangsul, dadosipun, kaselak mokal manawi prakawis legena-suku-wulunipun tetep boten gumathok. Langkung-langkung, wonten pasaksèn malih ingkang terang gamblang, makaten: nalika ayat punika katurunaken, wonten sangajengipun tiyang kathah Bagéndha Abu Bakar ambadhé bilih titiyang Rum mesthi badhé saged ngawonaken (inggih punika jarwanipun ingkang leres tembung sa-yaglibun) mengsahipun ing salebetipun wekdal tigang taun; Ubaiy bin Khalf, tiyang kafir, maiben; wasana lajeng sami anjanjèkaken toh unta sadasa. Kanjeng Nabi suci miyarsa, lajeng ngandika dhateng Bagéndha Abu Bakar bilih wawangen tigang taun wau boten leres, jalaran bidl'un punika ateges tiga dumugi sadasa taun. Awit saking punika wawangen wau lajeng dipun ulur, déné tohipun lajeng dipun inggahaken dados unta satus. Lah punika anedahaken sapinten genging kayakinanipun para sahabat dalah Kanjeng Nabi Suci piyambak ing badhé kelampahanipun saèstu wahananing piweca punika (Rz). 1931. Pitulunging Allah punika pitulung ingkang sampun marambah-rambah kajanjèkaken dhateng para mukminin lumawan titiyang musyrik Makkah. Dados dhawuh wau piweca ingkang terang gamblang, bilih para Muslimin mesthi badhé menang kaliyan titiyang Makkah ing salebetipun wekdal sangang taun, kapétang wiwit piweca punika kaundhangaken. Wasana piweca punika kanyataan saèstu wahananipun nalika prang Badr.
Surat 30 Papanthan kalih temen manusa iku sing akèh, kang padha angafiri marang sapate- moné karo Pangérané. Ut. mung- guh 9 Apa ta dhèwèké padha ora la- laku ing bumi, banjur padha andeleng, kapriyé kawusanané para ing sadurungé awaké? Iki padha luwih prakosa tinimbang dhèwèké sarta padha andhudhuki lemah,1932 apa déné padha agawé luwih akèh yayasan tinimbang olèhé gawé yayasan ing kono, rasulé padha anekani dhèwèké kalawan bukti- bukti cetha: lah ora pisan Allah iku anganiaya dhèwèké, ananging dhè- wèké kang padha anganiaya jiwané dhéwé. ing kono lan para 10 Tumuli, temahané para kang atindak ala, iku ala,1933 amarga padha anggorohaké timbalan-tim- balaning Allah, sarta iki dhèwèké gawéné angguguyu. RUKU' 2 Papanthan kalih 11-18. Para tulus sarta para dosa sami nampèni pituwasipun piyambak-piyambak. 19. Bangsa pejah dipun gesangaken. titah, banjur angambal-ambali dumadi- né, tumuli marang Panjenengané anggonira bakal binalèkaké. 11 Allah iku amurwani a. 8 ing waktua tekaning wayahé, para wong dosa bakal padha kapedhotan pangarep-arep. 12 Lan 1932. Andhudhuki siti punika kalebet ugi ngulah siti kawedalaken asilipun, andhudhuk pelikan sarta damel ilèn-ilèn lan susukan-susukan, makaten ugi kanggé masang tatalesing griya-griya. 1933. Éndah temenan dhawuh ingkang anggambaraken angger-anggering "awon angsal woh awon" punika. 1089
1090 Para titiyang Rum Juz XXI Ut. sakuthon- sakuthoné 13 Lan sesembahan kang padha disakuthokaké marang Allah ora ana kang dadi palantaran tumrap dhèwèké, sarta dhèwèké bakal padha dadi wong kang angafiri sakuthon-sakuthoné. b. 8 ing waktub tekaning wayahé, ing waktu iku dhèwèké bakal padha apipisahan. 14 Lan 15 Wondéné para kang padha angèstu sarta padha anglakoni panggawé becik, bakal padha disenengaké ing sajroning taman. 16 Déné para kang padha kafir sarta padha anggorohaké timbalan- timbalan-Ingsun apa déné sapate- mon akhirat, lah iku bakal padha diirit marang pasiksan. 17 Mulané Mahasuci Allah iku, samangsané sira manjing wayah wengi lan samangsané sira man- jing wayah bangun. 18 Lan kagungané Panjenengané pangalembana ing langit-langit lan bumi iku, sarta ing wayah 'asar apa déné samangsané sira ana ing wayah luhur.1934 19 Panjenengané angetokaké ba- rang urip saka barang mati, lan angetokaké barang mati saka barang urip, sarta anguripaké bumi 1934. Sampun terang sembahyang gangsal wekdal, ingkang katuju ing karsa wonten ing ayat punika tuwin ing ayat sadèrèngipun. Sembahyang ing wanci dalu punika sembahyang magrib tuwin sembahyang 'isya'. Sembahyang gangsal wekdal punika sampun katindakaken wonten ing Makkah, sarta papan-papan ingkang dipun anggé nindakaken sembahyang sasarengan titiyang Muslimin, punika sampun kasebut wonten ing hadits-hadits ingkang nerangaken prakawis- prakawis ingkang magepokan kaliyan anggènipun mumulang Kanjeng Nabi nalika jaman wiwit-wiwitan.
Surat 30 Wewedharing kawasanipun Pangéran sawisé matiné, lan kaya mangkono iku anggonira bakal padha di- wetokaké.1934A RUKU' 3 Wewedharing kawasanipun Pangéran wonten ing jagad 20-25. Warni-warni wewedharing kawasanipun Pangéran. 26, 27. Sadaya sami sumarah dhateng kawasa-Nipun. 20 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku déné Panjene- ngané wus anitahaké sira saka lebu; tumuli, ing kono sira dadi manusa (kang) sumebar. Ar. jodho- jodhoné Ut. tumiyung marang dhèwèké 21 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku déné Panjene- ngané wus anitahaké jodho tumrap marang sira saka (jinis)-ira, supaya sira padha olèh tentreming ati ing kono, sarta Panjenengané wus adamel sih lan welas ing anta- ranira;1935 sayekti ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha mikir. 22 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku tumitahing langit- langit lan bumi sarta béda-bédané basanira tuwin warnanira; sayekti, ing kono iku temen ana tandha- tandha tumrap para ahli kawruh. 23 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku turunira sarta pangupayanira lubèring paparing-É ing wengi lan raina; sayekti ing 1934A. Dhawuh punika nerangaken kalayan terang bilih satunggaling umat ingkang ageng badhé kajumenengaken saking antawisipun bangsa Arab, ingkang sampun pejah ruhani saha akal budinipun. 1935. Rapeting sasambetanipun jaler lan èstri (inggih punika laki lan rabi), punika kadhawuhaken kalayan tetembungan, ingkang anggènipun nerangaken raketing manunggilipun kalangkung sanget, ngantos kathah tiyang ingkang lajeng kalèntu panampinipun, kakinten bilih dhawuh wau mengku teges mangandikakaken dumadosipun tiyang èstri punika saking tiyang jaler. Nanging Quran sampun cetha dhawuhipun lan sampun terang punapa suraosipun, nalika Quran nyasmitakaken tatangsuling sih lan welas, makaten ugi tentreming manah ingkang dipun panggih tiyang ingkang sésémahan wonten ing 1091
1092 Para titiyang Rum Juz XXI kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha angru- ngokaké.* 24 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku déné Panjenenga- né ameruhaké sira ing kilat anjalari kuwatir lan pangarep-arep sarta déné Panjenengané anurunaké ba- nyu saka ing mendhung, banjur diagem anguripaké bumi sawisé matiné; sayekti ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha mangerti. 25 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku déné langit-langit lan bumi iku madeg amarga saka paréntah-É; tumuli, samangsané Panjenengané anguwuh sira kala- wan panguwuh (sapisan baé) saka ing bumi, ing kono sira (banjur) padha metu. 26 Lan kagungané Panjenengané apa baé kang ana ing langit-langit lan ing bumi, kabèh ambangun turut marang Panjenengané. 27 Lan Panjenengané iku Kang amurwani titah, tumuli angambal- ambali dumadiné, sarta iku gam- pang ingatasé Panjenengané; sarta kagungané Panjenengané sifat linuhung ing langit-langit lan bumi iku, lan Panjenengané iku Ingkang- Mahamulya, Ingkang-Wicaksana. RUKU' 4 Islam punika angetrepi kodrat dumadosing manusa 28, 29. Kasawijèn punika pancèn anggathuki trep kaliyam dumadosipun manusa. 30- 32. Agamining jagad ingkang sampun kinodrat tumrap manusa. 33. 34. Ing salebeting nandhang rekaos anguwuh Gusti Allah. 35-37. Boten wonten wisésa gumadhuh panembah-pangéran-kathah. 38-40. Lampah welas sasamining manusa kaliyan Maha- tunggal Gusti Allah punika tatalesing agamining jagad. sémahipun wau. Saèstu ayat punika maringi dhateng kula sami idham-idhaman cara Islam ing bab manunggilipun laki lan rabi.
Surat 30 Islam angetrepi kodrat Ar. saka Ut. kawula- nira Ar. anggon- ira nguwa- tiraké Ar. anggon- ira nguwa- tiraké Ar. awakira a. 44 28 Panjenengané akarya sanépa tumrap marang sira prakara awak- ira:1936 Apa sawenèhing para kang kadarbé ing tanganira tengen ana kang dadi sakuthunira - andharbèni ing rijeki paparing-Ingsun marang sira, (kang) wusanané ing dalem prakara iki sira dadi padha - pangémanira marang dhèwèké kaya pangémanira marang antaranira? Kaya mangkono anggon-Ingsun amijangaké timbalan-timbalan tu- mrap wong kang padha mangerti. 29 O, balik para kang padha atin- dak dudu, iku manut pépénginané kang asor kalawan tanpa kawruh; lah sapa kang bisa nuntun wong kang kasasaraké déning Allah?a Sarta dhèwèké ora bakal padha olèh pitulung. Ut. con- dhong 30 Mulané jejegna rainira ing agama kalawan legawa - dumadi kang katitahaké déning Allah, kang Panjenengané wus anitahaké para manusa ana ing kono; ora ana owah-owahé tumrap dumadiné titahing Allah iku; yaiku agama kang jejeg, ananging akèh-akèhé manusa padha ora weruh __1937 1936. Sanépa punika saged dipun mangertosi sok tiyanga kalayan gampil sanget, sarta maksudipun ingkang mathis inggih sampun cetha awéla-wéla. Manawi bandara lan kawula punika boten sami, lah kados pundi sagedipun sami barang pejah saking antawising titahipun Pangéran, kadosta séla, kaliyan Ingkang-Anitahaken, inggih punika Dhat Ingkang mangrèh saha ingkang nyababaken dumadosipun sagung dumadi? 1937. Miturut ayat punika, Islam, punika agaminipun manusa ingkang laras kaliyan kudratipun, utawi: agami ingkang menggah ing kayektènipun kasaksèn kudrat dumadosipun manusa. Piwulang- piwulangipun Islam ingkang mangka tatales, Kasawijèn saha mahaluhuripun Allah, wahyuning Pangéran ingkang kaparingaken dhateng sagung manusa ing jagad, saha sadaya tiyang bénjing ing gesang sasampuning pejah tanggel dhateng sadaya pandamelipun, sadaya punika dipun akeni sadaya agami lan sadaya umat, sarta anggènipun dipun akeni ing sajagad wau, dados bukti ingkang terang bilih kudrat dumadosipun manusa suka pasaksèn dhateng kasunyatanipun piwulang-piwulang wau. Islam anyirnakaken sawarnining wawates ingkang matesi piwulang ingkang mangka tatalesing agami ingkang kanggé manusa sadaya warni tiga punika, sarta pahamipun Islam dhateng piwulang-piwulang wau sakalangkung wiyar lan momot, nyakup dhateng sagung para manusa. Ing jagad punika boten wonten agami sanèsipun malih, ingkang ngaken dados agami kudrat dumadosing manusa kajawi namung Islam piyambak. Sahabat Abu Hurairah ngriwayataken hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang 1093
1094 Para titiyang Rum Juz XXI 31 Kalawan sira madhep marang Panjenengané sarta dituhu marang (wajibira ing) Panjenengané, lan padha anjumenengna salat, tuwin aja padha dadi panunggalané para kang manembah pangéran akèh, 32 Panunggalané para wong kang padha mecah-mecah agamané sarta padha dadi panthan-panthan, siji- sijining golongan padha rumasa bungah marang apa kang ana ing awaké. 33 Lan samangsa sangsara anem- puh para manusa, iki padha ngu- wuh Pangérané, kalawan madhep marang Panjenengané; tumuli; sa- mangsa Panjenengané angicipaké dhèwèké (marang) wilasa saka Panjenengané, ing kono dhèwèké banjur ana sapérangan kang nyaku- thokaké (apa-apa) karo Pangérané. 34 Pamrihé arep ora atur panu- wun marang apa kang wus Ingsun paringaké ing dhèwèké; ananging padha bungah-bungaha (sawatara suwéné), amarga sira bakal tumuli padha weruh. 35 Utawa apa Ingsun anurunaké wisésa marang dhèwèké, kang banjur ngandhakaké apa kang padha disakuthokaké karo Panje- nengané?1938 nunggil suraos kaliyan dhawuh punika, makaten: "Kabèh bayi iku linahiraké trep karo agama kang sajati (wantahipun, kudrat dumadiné manusa); banjur wong tuwané loro kang andadèkaké dhèwèké dadi Yahudi utawa Nasrani utawa Majusi, lah iya ora béda karo kèwan raja kaya, olèhé dilahiraké ganep anggotané (utawi, mulus tanpa cacad); apa kowé weruh kang anggoné linahiraké wis cacad anggotaning badané?" Panjenenganipun lajeng maos ayat Quran (inggih punika minangka kanggé netepaken pangandikanipun) makaten: "Dumadi kang katitahaké Allah, kang Panjenengané wus anitahaké para manusa ana ing kono; ora ana owah-owahé tumrap dumadiné titahing jejeg." (Bkh). 1938. Boten wontenipun wisésa utawi wawaton ingkang mastani leres tindak damel sesembahan ingkang dipun jèjèraken kaliyan Pangéran Ingkang-Mahaluhur, punika sampun terang manawi katitik saking wutah gumelaring kawontenan, déné boten wonten nabi satunggal kémawon ingkang tampi
Surat 30 Islam angetrepi kodrat 36 Lan samangsa manusa Ingsun icipaké ing wilasa, iki andadèkaké padha bungahé, lan manawa padha kataman ribed amarga saka pang- tangané kang dhisik- gawéning dhisik, ing kono banjur padha pedhot pangarep-arepé. 37 Lan apa padha weruh, yèn Allah sarta anyumpi rijeki tumrap sapa sing dikarsakaké? Sayekti, ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha angèstu. iku anjembaraké 38 Mulané amèwèhana marang para krabat apa beneré sarta marang wong miskin tuwin wong lalaku; iki luwih becik tumrap para kang padha kapéngin pirenaning Allah, iki para wong begja.1939 lan ya 39 Lan apa kang sira wetokaké kalawan riba, supaya iku mun- dhaka saka bandhaning wong- wong, lah iku mungguhing Allah ora bakal mundhak; lan apa kang sira wetokaké kalawan kasucian, kapéngin pirenaning Allah, lah iku kang bakal padha olèh tikel- matikel.1940 wahyu saking Pangéran, ingkang andhawuhaken supados nganggep makhluk sami lenggahipun kaliyan Pangéran Ingkang-Anitahaken. Sarupining pangandel bangsanipun ingkang kados makaten wau, kedah kaanggep lepat, jalaran kajawi ingkang makaten wau cengkah kaliyan pasaksènipun kudrat dumadosipun manusa lan cengkah kaliyan nalar, ugi boten awawaton wahyu. 1939. Dadana dhateng sasamining manusa, punika tindak ingkang tuwuh saking piwulang pasadhèrèkanipun manusa sadaya. Déné piwulang pasadhèrèkanipun manusa sadaya, punika salah satunggaling piwulang warni kalih ingkang mangka tatalesipun agami kudrat ingkang kanggé manusa sadaya. Satunggalipun, inggih punika Kapangérananipun Allah, kasebutaken wonten ing ayat ingkang wekasan ing dalem ruku' punika. Rèhning piwulang bab pasadhèrèkanipun manusa sadaya punika agami Islam kadadosaken piwulang ingkang tumus dumugi ing tindak, milanipun bab prakawis punika tansah kasasmitakaken wonten ing dalem Quran, kalayan maujud ing dhawuh, ingkang maréntahaken dhateng manusa atindak welas lan ber-budi dhateng sadhèrèkipun manusa. 1940. Ayat punika migatosaken sanget dadana dhateng sasamining manusa. Ayat punika mangandikakaken bilih sawènèhipun tiyang wonten ingkang ngupados wewahing bandhanipun sarana 1095
1096 Para titiyang Rum Juz XXI 40 Allah iku Kang wus nitahaké sira, banjur ngrijekèni sira, tumuli amatèni sira, banjur anguripaké sira. Apa sekuthon-sekuthon se- sembahanira ana kang nindakaké mangkono sathithik baé? Mahasuci Panjenengané lan Maha- luhur saka barang kang padha disakuthokaké (karo Panjenengané). iku RUKU' 5 Éwah-éwahan 41, 42. Karisakan anglimputi. 43-45. Teguh angambah margi lurus. 46-50. Tandha- tandhanipun éwah-éwahan ingkang masthi badhé kalempahan. 51-53. Ingkang sami pejah dipun tangèkaken saking sakedhik. 41 Karusakan wus tumimbul ing dharatan lan sagara amarga saka panggawéning tangan-tangané para amurih Panjenengané manusa, angicipaké dhèwèké sawenèhé kang wus padha dilakoni, supaya dhèwèké padha balia (marang Allah).1941 dipun anakaken. Punika ateges ngupados wewahing bandhanipun, sarana adamel kapitunan dhateng bandhanipun tiyang sanès. Nanging tumrap tiyang Islam, manawi badhé mamrih mindhaking bandhanipun, kedah sarana dipun danakaken kanggé tutulung dhateng sadhèrèkipun manusa, kanthi karana Allah. 1941. Babad suka pasaksèn dhateng kayektènipun dhawuh punika. Sadèrèngipun miyos Kanjeng Nabi Suci, karisakan anglimputi sadaya nagari ing jagad punika. Sagara ing ngriki saged ateges pulo- pulo. Pepeteng anglimputi sadaya nagari ing jagad, sarwi anumusi dhateng pangandel lan pandamelipun manusa. Agami Yahudi, agami Hindu, agami Buddha, agami Kong Hu Cu, tuwin agami Zarathustra, sampun dangu anggènipun boten saged andayani saé dhateng gesangipun tiyang ingkang sami nganggé agami-agami wau. Pandhèrèkipun agami-agami wau, boten namung boten sami nindakaken katulusan kémawon, ananging kojuripun déné malah sami nganggep pandamel asor kaanggep pandamel tulus, sarta kathah kémawon ingkang nganggep para titiyangipun saged tuwin para sesembahanipun sami nindakaken pandamel nistha saha pandamel murang-kasusilan. Agami Nasrani, sami-sami agami ing jagad nalika ing wekdal wau ingkang enèm piyambak, sampun ical sadaya kasucianipun. Tuwan Muir nerangaken makaten: "Agami Nasrani piyambak, punika ing nalika abad kaping pitu sampun gapuk sarta risak." Ing babading donya, karisakan ingkang ngantos kados makaten sumrambahipun, dèrèng naté kalampahan ing sadèrèng-dèrèngipun. Ing salebetipun nem abad laminipun, ing pundi-pundia ing jagad punika, boten wonten ingkang kasorotan ing papadhang saking langit. Kalayan papadhangipun Islam, lan lantaran oboring kawruh saha kamajengan ingkang katunu wonten ing tanah Arab, jaman anyar malethèk, boten namung wonten ing tanah Arab kémawon, nanging ugi wonten ing nagari sanès-sanèsipun. Tanah Eropa ingkang dangu piyambak dumunung wonten ing salebeting pepeteng; saweg nalika oboring kawruh kaurubaken wonten ing Sepanyol déning titiyang Muslimin, Renaissance (jaman Gumarégah) lan Reformasi (jaman Éwah-éwahan) dhateng.
Surat 30 Éwah-éwahan 42 Calathua: Padha lalakua ing bumi, banjur padha andelenga, kapriyé wusanané para kang padha (urip) ing dhisik: iku sing akèh para wong manembah pangéran akèh.1942 Ut. anuruta dalan kang bener 43 Mulané jejegna rainira ing agama kang jejeg, sadurungé tekan dina saka ing Allah kang ora kena iku dhèwèké tinulak; bakal padha sowang-sowangan. ing dina Ut. iya ba- kal nyangga tanggungan kafiré 44 Sapa sing kafir, kafiré iya anibani awaké dhéwé, lan sapa sing anglakoni panggawé becik, iku anyadhiyakaké (kabecikan) tu- mrap marang jiwané dhéwé. 45 Supaya Panjenengané ang- ganjar para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik arupa lubèring paparing-É; sayekti Panjenengané iku ora remen ma- rang para kafir. 46 Lan sawenèh saka tandha- tandha-Né yaiku déné Panjenenga- né angutus angin anggawa pawarta bungah, sarta supaya Panjenengané angicipaké sira ing wilasa-Né, lan supaya prau lumaku saking parén- tah-É, tuwin supaya sira padha angupaya lubèring paparing-É, apa déné sira padha atur panuwun.1943 supaya 1942. Piwulang Tauhid (mastuti ing Allah Sawiji) sampun kasupèkaken sadaya umat. Dalasan titiyang Yahudi anggènipun sami sumarah dhateng pancasanipun para titiyangipun saged, ngantos kados déné sumarah dhateng Pangéran. Déné agami Nasrani, sampun terang sampun langkung rumiyin anggènipun nglirwakaken Tauhid. 1943. Ayat punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng éwah-éwahan ingkang sampun wiwit cumetha wonten ing jazirah Arab. Punika dados pratandha ingkang terang, badhé wontenipun éwah- éwahan ageng ingkang ing wasananipun meshti badhé kelampahan kanthi sampurna. 1097
1098 Para titiyang Rum Juz XXI Ut. ing dhèwèké 47 Lan sayekti, ing sadurungira temen Ingsun wus angutus utusan- utusan marang para bangsané, sarta tekané mrono kalawan bukti- bukti terang; tumuli Ingsun ami- dana para kang padha duraka; lan mitulungi para mukmin iku tetep ing atasé Ingsun. Ut. sela- selané 48 Allah iku kang angutus angin, banjur iki angungggahaké méga; banjur Panjenengané angratakaké iki ana ing langit kaya kang di- karsakaké, sarta Panjenengané ambedhah iku, temah sira weruh udan metu saka ing jeroné; lah samangsa Panjenengané anurunaké marang kawula-Né kang dadi karsa-Né, ing kono dhèwèké iki padha bungah. 49 Sanajan sadurungé iki, ing sadurungé iku diturunaké marang dhèwèké, dhèwèké putung teme- nan pangarep-arepé. 50 Banjur andelenga tabeté wila- saning Allah, kapriyé anggoné Panjenengané anguripaké bumi sawisé matiné. Sayekti, Panjene- ngané iku temen Juru-nguripaké wong mati; lan Panjenengané iku marang samubarang kawasa. 51 Lan manawa Ingsun angutus angin sawiji, banjur iku katon dadi kuning, amasthi sawisé iku dhè- wèké ambanjuraké olèhé padha angafiri.1944 1944. Tembung iku wonten ing ayat punika, wangsul dhateng wiji ingkang sampun thukul ingkang wonten ing ayat ingkang sampun katembungaken "anguripaké bumi." Déné suraosipun, wiji ingkang sampun thukul wau saged ugi lajeng dados jené utawi lajeng kadamel alum déning panampeking angin. Maksudipun, mangandikakaken kacilakan ingkang badhé adamel pituna dhateng upayanipun para kafir. Dhawuh punika ugi nyasmitakaken badhé puguhipun para kafir wau wonten ing dalem kakafiranipun, nadyan piyambakipun sami badhé ngalami kasangsaran, kadosta paceklik ageng, utawi angsal tandha
Surat 30 Éwah-éwahan 52 Amarga, sayekti sira iku ora bisa agawé krunguné wong mati, sarta ora bisa agawé krunguné wong budheg ing panguwuh, sa- mangsa padha maléngos, mundur. Ut. wong sumarah 53 Lan ora bisa sira anuntun wong-wong wuta saka sasaré. Ora bisa sira agawé krunguné sapa- sapa, kajaba kang padha angèstu ing timbalan-timbalan-Ingsun, wu- sana padha dadi Muslim. RUKU' 6 Cabaripun ingkang milawani 54-57. Ingkang kiyat sami dipun ringkihaken. 58, 59. Puguh anggènipun angemohi. 60. Kasunyataning janji. 54 Allah iku Kang nitahaké sira saka ing ringkih, banjur sawisé ringkih andadèkaké kuwat, tumuli andadèkaké ringkih sarta uwanen sawisé kuwat;1945 Panjenengané anitahaké apa kang dikarsakaké, sarta Panjenengané iku Ingkang- Angudanèni, Ingkang-Kawasa. a. 8 55 Lan ing waktua tekaning wa- yahé, para wong dosa bakal padha sepata, (yèn) olèhé padha manggon mung saejam; kaya mangkono iku anggoné tansah diénggokaké. Ar. ing da- lem kitabing Ut. kiyamat 56 Lan para kang kaparingan ngilmu lan iman bakal calathu: Sayekti, miturut undhang-undhang ing Allah, temen olèhmu padha manggon ing dinaning tangi; lah iki dinaning tangi, ana- nging kowé kang mau padha ora weruh. tumeka ingkang terang ingkang nélakaken susuting panguwaosipun, kados déné ingkang sami dipun sumerepi nalika wonten ing prang Badr tuwin wonten ing paprangan sanès-sanèsipun. 1945. Ing ngriki punika mengku sasmita ingkang lebet bab prakawis angger-angger bab adegipun, thukulipun, tuwin risakipun umat (bangsa). 1099
1100 Para titiyang Rum Juz XXI 57 Ananging ing dina iku, para kang padha atindak dudu, pra- sabené angènthèngaké kaluputan wis bakal ora migunani, sarta ora bakal padha rinengkuh kalawan sarju. 58 Lan sayekti, ing sajroning Quran iki temen Ingsun wus agawé sarupaning sanépa tumrap para manusa; lan manawa sira anekak- aké sawijining timbalan marang dhèwèké, amasthi para kang padha kafir bakal acalathu: Kowé iku ora liya kajaba mung para wong doracara. 59 Kaya mangkono Allah ange- cap ing ati-atiné para kang padha ora weruh.1946 60 Mulané disabar; sayekti janji- ning Allah iku nyata, lan aja nganti para kang padha ora yakin angrè- mèhaké sira.1947 1946. Lah ing ngriki katerangaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, Gusti Allah ngecap manah, punika menggah ing sajatos-jatosipun ateges anggènipun sami ambeguguk para titiyang wau wonten ing dalem kakafiranipun, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat ingkang sampun. 1947. Terangipun, nadyan saikiné dhèwèké padha angguguyu ing sira, bakal teka masakalané, dhèwèké ora bakal ngrèmèhake ing sira, marga saka kanyataané janjining Pangéran wus jumeneng kalayan santosa. _______________
SURAT 31 LUQMAN (Luqmân) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (4 ruku', 34 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Para mukmin sami badhé angraosaken kabegjan. Ruku' 2. Pituturipun Luqman dhateng putranipun. Ruku' 3. Agenging kawasanipun Pangéran. Ruku' 4. Dhatengipun siksa. Namanipun, gathuking suraosipun, tuwin titimangsanipun tumurunipun Namanipun surat punika kapirid saking asmanipun pujangga ingkang kacariyosaken wonten ing surat punika. Luqmân punika priya bangsa Habasyah, anggènipun kasebutaken wonten ing surat punika, punika mracihnani jembaring tatales dhadhasaripun Islam ingkang kasasmitakaken wonten ing surat ingkang sampun. Ing ayat 27 kasebutaken bilih sabdanipun Allah punika boten saged telas, sanajan sadaya wit-witan kadamel kalam lan saganten kadamel mangsi; punika ugi anedahaken bilih wontenipun para titiyang ingkang saé saha tulus, punika boten kawatesan ing jaman, nagari utawi satunggaling umat ingkang tartamtu; makaten ugi inggih anedahaken bilih wahyuning Pangéran punika kaparingaken dhateng sadaya bangsa, sarta bangsa Yahudi ingkang pethak pakulitanipun lan bangsa Habsyi ingkang cemeng, punika sami kémawon, sami déné nampeni nugrahaning Pangéran tuwin wahyuning Pangéran. Kanjeng Nabi 'Isa punika kalimatullah (sabdanipun Allah), lah kados makaten ugi Luqman bangsa Habsyi, ingkang limrahipun katitik bilih panjenenganipun punika Aesop (Esopus) Yunani. Maksudipun surat punika, boten prabéda lan surat-surat panunggilanipun, nanggel bilih para angèstu mesthi badhé manggih kabegjan. Wondéné titimangsaning tumurunipun, babipun ingkang karembag punika sampun saged anyethakaken bilih surat punika, boten prabéda lan surat kakalih ingkang sampun, kagolong jaman Makkah tengahan, sanajan ta wonten pamanggih warni-warni, ingkang mastani bilih sawenèh ayat-ayatipun surat punika, utawi malah sapérangan ageng ayat- ayatipun, punika katurunaken ing Madinah. Nanging pamanggih punika sajatosipun boten wonten watonipun. Ingkang kawarsitakaken Surat punika namung isi sakawan ruku'. Ingkang rumiyin piyambak andhawuhaken kalayan tetembungan ingkang ceplos bab kabegjanipun para Muslimin. Ingkang angka kalih nyebutaken pituturipun Luqman dhateng putranipun, ingkang sapunikanipun kakarsakaken dados pitutur tumrap para Muslimin. Ingkang kaping tiga mangandikakaken agunging kawasanipun Pangéran, kawasa ngawontenaken barang-barang ingkang katingalipun mokal sagedipun kelampahan, kados déné menangipun para Muslimin kaliyan mengsah-mengsahipun punika. Ingkang kaping sakawan mecakaken siksanipun mengsah ingkang kiyat wau. ___________
1102 Luqman Juz XXI RUKU' 1 Para mukmin sami badhé angraosaken kabegjan 1-5. Sinten ingkang badhé sami ngraosaken kabegjan. 6, 7. Siksa ingkang ngraosaken tumrap para ingkang sami angemohi. 8-11. Para mukmin badhé sami begja. asmaning Ingkang Mahamurah, Mahaasih. Kalawan Allah, Ingkang- 1 Ingsun Allah, Ingkang Maha- a. 11 wikan.a 2 Iki ayat-ayating Kitab kawi- caksanan. 3 Tuntunan sarta wilasa tumrap para kang agawé becik, 4 Para kang padha anjumeneng- aké salat sarta padha ambayar zakat tuwin marang akhirat padha yakin. 5 Yaiku wong kang padha miturut tuntunan saka Pangérané lan yaiku wong kang padha begja. 6 Lan sawenèhing wong ana kang malah nguyang gunem lalahan kanggo anasaraké (wong- wong) saka dadalaning Allah kalawan tanpa kawruh, sarta iki dianggep guguyon; yaiki kang bakal padha olèh siksa kang ngasoraké.1948 1948. Klèntu manawi dhawuh punika kasuraos nuju dhateng satunggaling tiyang ingkang tartamtu. Dhawuh ing wekasaning ayat nedahaken kalayan terang, bilih dhawuh pratélan punika mengku suraos ing saumumipun, sarta kénging katumrapaken dhateng sadaya tiyang ingkang nganggé gugujengan Quran. Nadr ibnu-l-Hars, punika namung salah satunggaling tiyang ingkang atindak makaten wau. Déné Nadr bin Hars wau kacariyos sampun naté nyinau sawenèh dodongèngan-dodongèngan ing nagari Persi, lajeng punika dipun waosaken ing pakempalanipun titiyang Quraisy, pamrihipun supados titiyang Quraisy boten sami anggapé dhateng Quran Suci.
Surat 31 Badhé angraosaken kabegjan timbalan- samangsa timbalan-Ingsun diwacakaké ma- rang dhèwèké, dhèwèké maléngos kalawan gumedhé, kaya-kaya iku dhèwèké ora krungu, kaya-kaya ing kupingé ana tindhihé; mulané bubungah dhèwèké wartanana kalawan siksa kang nglarani.1949 7 Lan 8 Sayekti para kang padha angèstu sarta padha anglakoni panggawé becik, bakal padha olèh patamanan nugraha. 9 Padha manggon ing kono; janjining Allah: (iku janji kang) iku nyata, Ingkang-Mahamulya, Ingkang- Wicaksana. lan Panjenengané Ut. kang katon ing sira Ut. awèh pangan marang a. 1358 10 Panjenengané wus anitahaké langit-langit kalawan tanpa cagak, kaya kang kodeleng, sarta Panje- nengané wus andekèkaké gunung- gunung ana ing bumi, supaya iki aja oyag kalawan sira,a lan Pan- jenengané wus angratakaké saru- paning kéwan ana ing kono; apa déné Ingsun anurunaké banyu saka mendhung, tumuli Ingsun anukul- aké sarupaning (tutuwuhan) jinis kang adi. dadamelaning Allah, nanging Ingsun tuduhna, para kang saliyané Panjenengané iku wus agawé apa. O, balik para wong atindak dudu iku padha dumunung ing sasar kang tétéla. 11 Iki 1949. Ayat punika nerangaken kados pundi tiyang dados tuli dhateng yakti punika: piyambakipun malèngos saking yakti kalayan gumedhé, kados kados piyambakipun boten mireng punika. Dados, anggènipun lajeng tuli wau, margi saking pandamelipun piyambak. Ayat punika wigatos sanget kanggé anerangaken ayat-ayat talingan-lalingan saha ingkang mangandikakaken bilih Allah angecap manah-manahipun tiyang. 1103
1104 Luqman Juz XXI RUKU' 2 Pituturipun Luqman dhateng putranipun temen Ingsun wus kawicaksanan Luqman,1950 pangandika-Ningsun: Sukura maring Allah. Lah sapa sing sukur, lah (ora liya kajaba) mung sukur tumrap jiwané dhéwé; lan sapa sing ora sukur, lah sayekti Allah iku Cukup-pribadiné, Pinuji. 12 Lan sayekti amaringi 13 Lan nalikané Luqman calathu marang anaké sarta amituturi: O, anakku! aja kowé anyakuthokaké (apa-apa) kalawan Allah; sayekti anyakuthokaké iku temen tindak dudu kang gedhé. Ingsun wus aparing weweling marang manusa tumrapé marang wong tuwané - biyungé angandhut dhèwèké kalawan lesah amarlupa sarta panyapihé ing jero- né rong taun - pangandika-Ningsun: Disukur marang Ingsun lan marang wong tuwanira loro; marang Ingsun patoging paran.1951 14 Lan 15 Lan manawa sakaroné ame- tel-metelaké sira sira, anyakuthokaké kalawan Ingsun, barang kang sira ora kadunungan ngilmuné, lah aja koturut sakaroné, supaya 1950. Gelar yekti ingkang adhadhasar babad, samangsa bangsa Wétan ingkang ngandharaken, lajeng kémawon dipun cap dongèng ngayawara titiyang Eropa "ingkang jembar dhadhanipun punika." Kosokwangsulipun dodongèngan ngayawara damelan Eropa, kaanggép babad ingkang kénging pinitados tur mawi sanget. Nitik cacriyosanipun, sajakipun Luqman punika priyantun bangsa Habsyi, sarta sampun dados sifatipun Quran, samangsa mastani nabi, punika boten mawi ambédak-bédakaken kabangsanipun. Kathah èmperipun nama Aesop tumrap bangsa Yunani, punika asli saking kelanturipun tembung Ethiopian (jawinipun tiyang Habsyi = cemeng), tuwin inggil, kathah èmperipun manawi Aesop wau inggih Luqman punika. 1951. Ayat 14 lan ayat 15 punika parenthetical (jawinipun dhawuh ingkang sumesel wonten ing andharan sanès), wigatos andhawuhaken ambangun-turut dhateng tiyang sepuh kakalih punika wajib, jalaran tiyang sepuh kakalih makaten ingkang nyerep-nyerepaken dhateng anak. Ayat kakalih wau boten kok kalèntu anggènipun mapanaken, kados pangintenipun ingkang grusa-grusu tuwan Wahl.
Surat 31 Pituturipun Luqman sarta sakaroné ana ing donya kancanana kalawan cara kang becik,1952 lan sira nuruta dadalané wong kang tumuju marang Ingsun; tumuli marang Ingsun balinira, lan Ingsun bakal anjalèntrèhaké ma- rang sira prakara apa kang wus padha sira lakoni __ 16 O, anakku! sayekti, lamun ta iku aboté sawiji sawi saelas sarta ana sajroning watu utawa ana ing (dhuwuring) langit utawa ana ing (telenging) bumi, Allah bakal anekakaké iku (binabar); sayekti Allah iku Ingkang-Ngudanèni kang lembut-lembut, Waspada:1953 Ut. kudu linakonan 17 O, anakku! anjumenengna salat lan amaréntahna ing becik tuwin sarta menginga disabar marang apa kang anibani sira; sayekti iki sawenèh saka prakara-prakara kang pinaréntah- aké kalawan tuhu-tuhu: ing ala Ut. pipinira 18 Lan aja maléngosaké rainira (kalawan angrèmèhaké) marang manusa, sarta aja lumaku ing bumi kalawan gumedhé; sayekti Allah iku ora remen marang sarupaning wong umuk, gumedhé: 19 Lan di sedhengan ing mlaku- nira sarta diaris swaranira; sayekti swara kang anggethingaké banget iki yekti swaraning kuldi.1954 1952. Najan ing ngriki lan ing panggènan sanès Quran Suci migatosaken sanget dhateng prakawis kawajiban ambangun-turut dhateng tiyang sepuh kakalih, suprandéné Quran inggih maringi pèpènget, sampun ngantos keladuk anggènipun migatosaken dhateng kawajiban wau, samangsa kawajiban wau cengkah kaliyan kawajiban ingkang langkung luhur malih, inggih punika kawajibanipun tiyang dhateng Ingkang-Nitahaken. Cekakipun kémawon, sadaya kawajiban, nadyan sapinten kémawon agengipun, kedah kawon kaliyan kawajiban ingkang langkung ageng malih. Wondéné kawajibanipun manusa dhateng Ingkang-Nitahaken, punika sami-sami kawajiban, kawajiban ingkang ageng saha ingkang luhur piyambak. 1953. Punika pèpènget dhateng para Muslimin, nanging para Muslimin piyambak sami boten 1954. Mirsanana kaca candhakipun. 1105
1106 Luqman Juz XXI RUKU' 3 Agenging kawasanipun Pangéran 20-26. Nugrahanipun Allah sarta tiyang ingkang nampik. 27. Sabdanipun Allah punika boten badhé wonten telasipun. 28. Tanah Arab badhé dipun gigah saking tilem. 29. 30. Barang palsu sumingkir déning barang yakti. 20 Apa sira ora andeleng yèn Allah iku wus andadèkaké saba- rang ing langit-langit lan sabarang ing bumi alaladi marang sira, sarta tu- nyampurnakaké nugraha-Né mrap ing sira, kang lahir lan kang batin? Lan sawenèhing wong ana kang madoni ing dalem prakara Allah kalawan tanpa kawruh lan tanpa pituduh tuwin tanpa Kitab kang madhangi.1955 Ar. manut apa kang daktemu ana ing samangsa padha di- calathoni: Padha manuta apa kang wus didhawuhaké déning Allah, padha calathu: Ora, aku padha ngluluri apa lakuné bapak-bapak- ku. Apa sanajan dhèwèké padha diajak sétan marang siksa geni murub! 21 Lan Ut. adhepé 22 Lan sapa sing sumarah babar pisan marang Allah sarta dhèwèké ngalap paédah dhateng pèpènget punika, kosokwangsulipun malah sami klelep wonten ing pandamel awon, temah sami nandhang wohipun ingkang awon. 1954. Andhap asor, jatmika tuwin ruruh, kawulangaken wonten ing ayat-ayat punika. Pathining sadaya piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa wonten ing redi (Bergrede, Mat. 5-7, pen), katerangaken wonten ing ngriki kalayan ringkes, kanggé anedahaken bilih Allah punika boten pilihasih. namung miji bangsa utawi umat satunggal kaparingan nugraha piwulang budipakarti ingkang luhur. Nadyan tiyang bangsa Habsyi, inggih saged mulangaken andhap asor jatmika tuwin ruruh, ingkang boten kawon kaliyan gadhahanipun bangsa-bangsa ing jaman samangké, ingkang nadyan menggahing kawadhagan- ipun sakalangkung majeng pisan. 1955. Dhawuh punika saged dipun anggé tiyang Muslimin, lan saged katujokaken dhateng para tiyang kafir. Titiyang Muslimin sami kakathahen anggènipun marsudi kawruh falsafah Yunani, ingkang boten saged suka papadhang dhateng piyambakipun, sarta nyingkur Kitab ingkang pancènipun saged madhangi piyambakipun. Sadangunipun titiyang Muslimin andhèrèk dhateng Kitab kang madhangi, piyambakipun sami majeng wonten ing donya ngriki, inggih menggahing kawadhaganipun, inggih menggahing akal budinipun. Nanging sareng titiyang Muslimin ketungkul dhateng barang sanès, nyingkur Kitabipun Pangéran, piyambakipun lajeng sami dhawah saking nginggil, inggih punika saking kaluhuran ingkang sampun kagayuh.
Surat 31 Agenging kawasanipun Pangéran iku wong kang agawé becik (ing liyan), lan satuhu dhèwèké iku wus agondhèlan cecekelan kang kukuh; lan marang Allah wusanané kabèh prakara. 23 Lan sapa sing angafiri, lah aja nganti kafiré sira; marang Ingsun baliné dhèwèké, tumuli Ingsun bakal anjalèntrèhaké marang dhèwèké prakara apa kang wus padha dilakoni; sayekti Allah iku Ingkang-Ngudanèni marang apa kang ana ing dhadha-dhadha. anusahaké 24 Dhèwèké padha Ingsun bu- ngahaké sathithik, tumuli bakal padha Ingsun giring marang siksa kang abot. sira takoni: Sapa sing anitahaké langit- langit lan bumi, masthi bakal padha mangsuli: Allah. Munjuka: Sadaya pangalembana punika kagu- nganipun Allah; ananging piyam- bakipun ingkang kathah sami boten sumerep. 25 Lan manawa padha Ut. Cukup- pribadhiné 26 Kagunganing Allah sabarang kang ana lan bumi; sayekti Allah iku Ingkang- sugih, Ingkang-Ingalembana. ing langit-langit 27 Lan saupama sarupaning wit kang ana ing bumi (minangka) kalam sarta sagara (minangka mangsiné), iku isih winuwuhan manèh sagara pitu, ora bakal entèk sabdaning Allah; sayekti Allah iku Mahamulya, Wicaksana.1956 1956. I'Ab gadhah pamanggih bilih ayat punika tuwin ayat kakalih sambetipun, punika kagolong dhawuh ingkang tumurun ing Madinah. Nanging yektinipun boten wonten satunggal punapa ingkang anedahaken bilih ayat-ayat wau boten tumurun ing Makkah. Satunggaling tiyang, ingkang panjene- nganipun piyambak boten saged migunakaken kalam (pén), sarta ingkang sugeng wonten ing 1107
1108 Luqman Juz XXI tanginira kabèh, iku ora liya kajaba kaya iku jiwa sawiji; sayekti Allah Ingkang-Miyarsa, Ingkang-Nguda- nèni. 28 Tumitahira sarta 29 Apa sira ora andheleng yén Allah iku anglebokaké wengi ing raina sarta anglebokaké raina ing wengi, tuwin andadèkaké srengé- ngé lan rembulan alaladi (ing sira); tumeka kabèh nurut dadalané mangsa kang wus tinamtu; lan yèn Allah iku Waspada marang apa kang padha sira lakoni? 30 Iki amarga déné Allah iku Ingkang-Mahayakti sarta déné apa kang diuwuh saliyané Panjene- ngané iku barang goroh, lan déné Allah Ingkang-Mahaluhur, iku Ingkang-Mahaagung. RUKU' 4 Dhatengipun siksa 31, 32. Tandha-tandha ing cobi ingkang alit-alitan. 33, 34. Dinten pamidana. 31 Apa sira ora andheleng yèn prau iku lalayarané ing sagara kalawan nugrahaning Allah, supa- ya Panjenengané ameruhaké sira tandha-tandha-Né? sawenèhing Sayekti, ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap sarupaning (wong) kang sabar-santosa, su- kur.1956A satunggaling nagari ingkang awis-awis wonten kalam lan mangsi, teka saged amedharaken gagasan kalam lan mangsi ingkang sakalangkung kathah, punika pantes pinèngetan. Dhawuh-dhawuh punika sadaya mengku sasmita, bilih badhé kathah sanget kalam lan mangsi, ingkang dipun pigunakaken kanggé nyerati Quran Suci. Kula aturi mirsani 1529, ing ngriku wonten dhawuh ingkang nunggil suraos, sarta wonten ing ngriku katerangaken bilih dhawuh-dhawuh wau ugi katujokaken kanggé mabeni kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. 1956A. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih tandha-tandha tumrap sarupaning wong kang sabar-santosa lan sukur, punika mengku sasmita bilih para Muslimin, ingkang nadyan
Surat 31 Dhatengipun siksa 32 Lan nalika alun kaya gunung anungkep dhèwèké, padha angu- tuhu- ing Allah kalawan wuh tuhuning pambangun-turut ing Panjenengané; bareng Panjene- ngané anylametaké dhèwèké ma- rang dharatan, sawenèh ana kang jejeg tindaké; sarta ora ana kang angemohi tandha-tandha-Ningsun kajaba wong kang cidra, wong ora weruh ing panarima. 33 O, para manusa! di padha rumeksa dhirinira (saka pidana- ning) Pangéranira, sarta diwedi marang dina kang (ing kono) bapa ora bakal anyukup marang anaké sarta ora bakal ana anak kang nyukup marang bapakné sathithik- thithika. Sayekti janjining Allah iku nyata; mulané aja nganti ka- uripan donya iku anjalomprongaké sira, sarta aja nganti bénggoling apus anjalomprongaké sira tumrap prakara Allah.1957 34 Sayekti, Allah iku, ana ing titining-mangsané, Panjenengané anurunaké sarta Panjenengané udan, lan Panjenengané anguda- nèni apa kang ana sajroning talanakan; lan ora ana wong kang weruh apa kang bakal pinakolih sésuk; lan ora ana wong kang weruh ana ing bumi ngendi bakal matiné; sayekti, Allah iku Angu- danèni, Waspada.1958 nandhang rekaos meksa sukur, punika ing satunggaling wekdal mesthi kadadosaken umat ingkang ageng, ngantos saged nguwaosi saganten. 1957. Garur, ingkang wantahipun ateges bénggoling tukang apus krama punika tegesipun sétan. 1958. Sa'ah utawi titining-mangsané, punika tegesipun titimangsanipun kalampahaning wahana- nipun piweca, tuwin ambrukipun titiyang Makkah. Dados ayat punika, mengku karsa mangandikakaken éwah-éwahan ageng ingkang badhé dumados wonten ing tanah Arab. Makaten terangipun: tumurunipun jawah, punika ateges gesangipun tiyang ingkang pejah ruhaniyahipun; ingkang wonten ing salebeting talanakan, punika sampun katamtokaken dados tiyang Muslimin; tiyang ingkang ing 1109
1110 Luqman Juz XXI dinten punika dados mengsah, bénjing énjing badhé dados mitra; déné para ingkang sami nundhung titiyang Muslimin saking griya-griyanipun, mesthi badhé nemahi tiwas samangsa medal saking padununganipun, lah inggih kados déné ingkang kasandhang para titiyang wau nalika sami merangi titiyang Muslimin. Wondéné suraosipun ingkang umum, sumerep barang ingkang wonten ing talanakan, punika sumerep kados pundi badhé kadadosanipun, punapa badhé dados saé punapa awon; sumerep barang ingkang pinakolih bénjing énjing, punika tegesipun sumerep pandamel awon punapa saé ingkang badhé katindakaken satunggaling tiyang punika; déné boten saged mastani wonten pundi pejahipun satunggaling tiyang, punika ateges boten saged nginten-intenaken punapa pejahipun punika anyartani para tiyang tulus, punapa anyartani para ingkang atindak awon. ____________
SURAT 32 AS-SAJDAH (Panembah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 30 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pèpènget. Ruku' 2. Para mukmin lan para kafir. Ruku' 3. Pancasan. Katerangan gerban Babipun ingkang karembag lan titimangsaning tumurunipun surat punika boten kathah bédanipun kaliyan surat titiga ingkang sampun. Pamanggih ingkang mastani bilih wonten ayatipun ingkang katurunaken ing Madinah, punika boten sanès kajawi namung nama panginten-inten blaka. Surat punika ingkang wekasan piyambak tumrap gogolonganipun surat-surat wiwit surat 29, déné isinipun kénging winastan ringkesan lan pathinipun surat-surat wau, lan sampun boten wonten semang- semangipun malih mengku sasmita bab lalampahanipun Islam ing wekdal ingkang badhé dhateng. Pèpènget kaparingaken, nasibipun para mukminin lan para kafir katandhing, sarta pancasan kaundhangaken. Inggih tigang prakawis punika ingkang dados jejering rembag wonten ing ruku'-ipun titiga surat punika. RUKU' 1 Pèpènget 1-3. Pèpènget. 4-11. Allah Ingkang-Anitahaken saha Ingkang-Angudanèni jagad tuwin Ingkang-Anitahaken manusa. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 11 1 Ingsun Allah, Ingkang-Maha- wikan.a 2 Dhumawuhing Kitab - ing dalem prakara iku ora ana semang- semangé - iku saka Ingkang- Mangérani ngalam kabèh.
1112 Panembah Juz XXI Ar. dhèwèké 3 Apa dhèwèké padha calathu: Iku anggit-gawé-gawéané (dhéwé)? saka O, ora, Pangéranira, amrih sira apépélinga marang bangsa kang ing sadu- rungira ora ana juru-pépéling kang nekani mrono, supayané dhèwèké padha miturut dalan kang be- ner.1958A iku kasunyatan a. 45 b. 895 Ut. pangrek- sa Ut. panglan- tar 4 Allah iku Ingkang-Anitahaké langit-langit lan bumi sarta apa kang ana ing saantarané ing dalem nem mangsa, sartaa Panjenengané angasta purba-wisésa ing karaton iku;b ing saliyané Panjenengané sira ora duwé kakawal sarta ora duwé pantara; apa ta sira ora padha angangen-angen? Ar. saka 5 Panjenengané amranata pra- kara (sabarang) saka ing langit marang bumi, tumuli iku bakal munggah marang Panjenengané ing sawijining dina kang ukurané séwu taun manut pangétungmu.1959 6 Iki Ingkang-Ngudanèni barang kang ora katon lan kang katon, Ingkang- Ingkang-Mahamulya, Mahaasih, c. 1716 7 Kang ambecikaké samuba- rang kang wus katitahaké, sarta tumita- Panjenengané amurwani hing manusa saka lebu.c 8 Tumuli Panjenengané adamel turuné saka ing sari, saka banyu kang ina. 1958A. Nagari Makkah dèrèng naté karawuhan nabi sadèrènging kautusipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad; ing antawisipun tiyang darah Ismail, ngemungaken panjenenganipun piyambak ingkang kajumenengaken dados nabi. 1959. Sajakipun ing ngriki punika mengku sasmita, bilih amr (ingkang ing ngriki kajarwakaken prakara, nanging ugi ateges paréntah, liripun karatoning Pangéran, inggih punika Islam) punika ing sakawit badhé dipun jumenengaken kalayan santosa wonten ing bumi, lajeng badhé dados mundur ngantos salebetipun wekdal sèwu taun. Kula aturi mir sani 1602, 1603.
Surat 32 Para mukmin lan para kafir Ar. saka Ut. wewe- dhar 9 Tumuli Panjenengané anyam- purnakaké iku sarta aniyup ing jeroné kalawan ruhé Panjenenga- né,1960 lan adamel pangrungu sarta pandeleng apa déné ati tumrap marang sira; sathithik anggonira padha atur panuwun. 10 Lan padha calathu: Apa manawa aku wis padha lebur ing jeroning bumi, apa iya temenan aku bakal padha ana ing jeroning titah kang anyar? O, balik dhèwèké iku padha angafiri marang sapa- temoning Pangérané. 11 Calathua: Malaikat pati kang dipasrahi sira bakal agawé patinira, tumuli sira bakal dibalékaké marang Pangéranira. RUKU' 2 Para mukmin lan para Kafir 12-20. Para titiyang dosa sarta para mukmin saha wawales tumrap satunggal- satunggalipun. 21-22. Siksa tumrap titiyang dosa ing gesang sapunika. 12 Lan lamun sira weruha sa- mangsa para dosa padha tumung- kul sirahé ana ngarsaning Pangé- rané: Pangéran kawula! kawula sampun sami aningali saha kawula sampun sami mireng; milanipun mugi kawula sami Tuwan wang- sulaken, kawula sami badhé ang- lampahi kasaénan; saèstu kawula (sapunika) sami yakin. 1960. Nitik dhawuh punika, tétéla Gusti Allah punika niyupaken ruh-Ipun dhateng saben tiyang ingkang kakarsakaken kasampurnakaken. Menggah ing sajatos-jatosipun, rûh punika sabda utawi ilham ingkang damel sampurnanipun tiyang. Saboten-botenipun, ruh katiyupaken dhateng manusa, punika wonten ing ngriki kadhawuhaken sacara umum, dados boten nuju satunggaling tiyang ingkang tartamtu. Punika ngiyataken punapa ingkang sampun karembag ing 653, inggih punika bilih rûh punika sajatosipun ateges ilhaming Pangéran, boten ateges nyawa. 1113
1114 Panembah Juz XXI Ar. tuntu- nané 13 Lan lamun Ingsun angarsak- na, amasthi sarupaning jiwa Ingsun paringi tuntunan, ananging sabda (kang miyos) saka Ingsun iku nyata: Sayekti Ingsun bakal angi- sèni naraka kalawan kalumpuking jin lan manusa. 14 Mulané padha rasakna, amar- ga saka anggonira anglirwakaké sapatemon iki; sayekti, Ingsun anglirwakaké sira; lan padha ngrasakna siksa tetep, amarga saka barang kang padha sira lakoni. (ing) dinanira Ut. asasanti a. 978 15 Kang angèstu ing timbalan- timbalan-Ingsun iku mung para kang, samangsa diélingaké ka- tumundhuk lawan sumungkem, sarta padha maha- sucèkaké kalawan pangalembana- ning Pangérané apa déné padha ora gumedhé.a iku, (banjur) 16 Lambungé sumingkir saka paturon(é), (banjur) padha angu- wuh Pangérané kalawan wedi sarta kalawan pangarep-arep, apa déné padha amèwèhaké barang papa- ring-Ingsun. jiwa weruh marang apa kang sinamar tumrap dhèwèké, yaiku kang anyegeri pandeleng: wawales tumrap apa kang wus padha dilakoni.1961 17 Lah ora ana 1961. Punika katranganipun ingkang sajati nugraha ing suwarga: Ora ana jiwa weruh marang apa kang sinamar tumrap dhèwèké. Nugraha wau sumingid saking mripat wadhagipun manusa, dados gagambaran ingkang mawi tetembungan ingkang mengku suraos kados nugraha ing gesang samangké, punika tembung ngibarat. Tetembungan boten saged amedharaken kawontenanipun ingkang sajati nugraha suwarga wau. Pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang nerangaken dhawuh punika, nedahaken leresing katrangan punika. Makaten pangandikanipun Kanjeng Nabi: "Gusti Allah ngandika: Ingsun wus anyadhiyakaké turnrap para kawula-Ningsun kang tulus, barang kang durung tau dineleng ing mripat, durung tau rinungu ing kuping lan durung tau kumrenteg ana ing dalem ati" (Bkh).
Surat 32 Pancasan Ut. duraka 18 Lah wong angèstu, iku apa ta padha karo wong kang murang yakti? Ora padha. padha angèstu sarta padha anglakoni kabecikan, lah iku padha olèh pata- manan (minangka) panggonané; pasadhiyan amarga saka barang kang wus padha dilakoni. 19 Déné para kang 20 Wondéné para kang padha murang yakti, lah iku geni pang- gonané; saben-saben kapéngin arep metu saka ing kono padha dibalèk- aké ing kono, sarta padha dipa- ngandikani: Padha ngrasakna siksa geni kang wus padha kogorohaké. Ar. saliyané 21 Lan sayekti dhèwèké bakal padha Ingsun icipaké ing siksa kang luwih cepak sadurungé siksa kang luwih gedhé, supaya dhè- wèké padha balia.1962 22 Lan sapa kang luwih atindak dudu tinimbang wong kang di- élingaké timbalan-timbalané Pangérané banjur méngo saka ing kono? Sayekti, Ingsun bakal ani- bakaké pidana marang para wong duraka. ing RUKU' 3 Pancasan 23. Wecanipun Kanjeng Nabi Musa kelampahan. 24, 25. Para pandhèrèkipun. 26. Pèpènget saking pandumipun para titiyang jaman rumiyin. 27-30. Pratandha-pratandha badhé dhumawahipun pancasan. 23 Lan sayekti, temen Ingsun wus amaringi Kitab Musa, mulané 1962. Siksa ingkang cepak, tegesipun siksa ing bumi, ingkang kénging kanggé pèpèngeting badhé wontenipun siksa ingkang langkung ageng ing akhirat. 1115
1116 Panembah Juz XXI aja dumunung ing semang-semang prakara tampané iku, sarta iku Ingsun dadèkaké tuntunan tumrap anak-turuning Israil.1963 24 Lan sawenèhé padha Ingsun dadèkaké pangarep, padha nuntun kalawan paréntah-Ingsun, déning padha sabar, sarta marang timba- lan-timbalan-Ingsun padha yakin. Ar. antara- né dhèwèké kabèh 25 Sayekti Pangéranira iku ing dina kiyamat bakal amancasi dhè- wèké ing dalem prakara kang ing kono dhèwèké padha sulaya. 26 Apa ta iku ora nuduhaké marang dhèwèké ing dalan kang bener, wis pira baé bangsa ing sadurungé dhèwèké kang padha lumaku ing padunungané kang Ingsun lebur? Sayekti, ing kono iku ana tandha-tandha; lah apa ta dhèwèké ora padha angrungokaké? 27 Apa ta padha ora andeleng anggon-Ingsun anggiring banyu marang bumi kang bera; tumuli Ingsun anggo angetokaké palawija iku minangka panganing raja- kayané sarta awaké dhéwé; lah apa ta padha ora weruh? 28 Lan padha calathu: Kapan bakal kalakoné pancasan iki, yèn kowé padha temen? 1963. Suraosipun ayat punika andhawuhaken, bilih Kanjeng Nabi Musa sampun kaparingan kitab ingkang ngemot piweca ingkang terang bab Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Wondéné Kitab, ingkang manut piweca wau badhé dipun paringaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, punika kasasmitakaken wonten ing tembung iku. Ing ngriki Kanjeng Nabi Suci angsal panglipur, uninga bilih sadaya kawontenan ingkang perlu kanggé anetepaken samining kautusipun kaliyan kautusipun Kanjeng Nabi Musa punika badhé kelampahan sadaya. Ingkang wigatos piyambak saminipun wau: Kanjeng Nabi Suci kaparingan angger-angger, umatipun kaentasaken, tuwin pandhèrèkipun badhé dipun dadosaken umat ingkang ageng saha umat ingkang menang.
Surat 32 Pancasan 29 Calathua: Ing dina pancasan iku imané para kang (saiki) padha kafir ora bakal migunani sarta ora bakal padha disumenèkaké.1964 30 Mulané sira méngoa saka dhèwèké sarta ngentènana; sayekti, dhèwèké iya padha ngentèni. 1964. Wontenipun pitakèn makaten punika nandhakaken kalayan terang, bilih ayat-ayat ing nginggil wau mangandikakaken bab prakawis siksanipun para titiyang wau, milanipun mesthi kémawon piyambakipun lajeng sami pitakèn bénjing punapa kelampahanipun siksa wau. ____________ 1117
SURAT 33 AL-AHZÂB (Para papanthan) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (9 ruku', 73 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Sasambetan ruhani lan jasmani. Ruku' 2. Panyerangipun para wadya papanthan dhateng Madinah. Ruku' 3. Keplajengipun para wadyabala Papanthan: Titiyang Quraidzah pinidana. Ruku' 4. Sugengipun Kanjeng Nabi Suci ingkang sarwa pasaja. Ruku' 5. Pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Zainab. Ruku' 6. Panyédha dhateng sugengipun asésémahan Kanjeng Nabi Suci. Ruku' 7. Tatanan babrayan ing griya. Ruku' 8. Titiyang ingkang sami nyebar pangawon-awon. Ruku' 9. Pitutur dhateng para mukmin. Namanipun Surat punika kanamakaken Al-Ahzâb, Para Papanthan, ingkang tegesipun para titiyang Quraisy sami sekuton kaliyan pancer musyrik lan para titiyang Yahudi, inggih ingkang sampun kawedalaken saking Madinah, inggih ingkang taksih tetep dudunung wonten ing ngriku. Sadaya wau, kajawi ingkang dudunung wonten ing Madinah, sami nglurug dhateng Madinah sumedya badhé numpes kaum Muslimin lan adamel katlèyèkipun kaum Muslimin ingkang ambabar pisani. Saèstu punika panyerang ingkang sakalangkung ageng tumrapipun titiyang Muslimin ing salebeting kitha Madinah ingkang namung sakedhik cacah jiwanipun punika; milanipun anggènipun panyerang wau boten angsal damel, punika saèstunipun dados satunggaling lalampahan ing babad ingkang anggumunaken piyambak. Leres, wadyabala gemblèngan ingkang agengipun langkung saking tikel sadasaning wadyabala Muslimin wau kénging winastan boten katitih yudanipun déning pamukipun wadyabala Muslimin; éwadéné keplajengipun wadya sakutu wau, sanget anggènipun anjalari aliting manahipun mengsah-mengsahipun Islam, ngantos piyambakipun boten wantun malih ngayati nempuh kaum Muslimin. Awit saking punika peperangan ingkang wonten babading Islam jaman wiwitan sakalangkung misuwur wau, pantes kaanggep wigatos. Titimangsaning tumurunipun Surat punika ing sagemblengipun kadhawuhaken ing Madinah; déné titimangsanipun nalika katurunaken, saged katamtokaken kanthi gampil, awit perang Ahzab, utawi perang ing Jagang, punika kelampahanipun nalika wulan Sawal taun Hijrah ingkang kaping sakawan (Bkh). Prakawis sanès- sanèsipun sabagéan kathah ingkang karembag wonten ing ngriki, kadosta bab ingkang magepokan pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Zainab, tuwin ingkang gagandhèngan kaliyan pikramanipun Kanjeng Nabi ing saumumipun, kénging katamtokaken radi akhir sakedhik, nanging boten saged yèn kagolongaken sasampunipun taun Hijrah ingkang kaping pitu. Gathuking suraosipun Surat punika marsitakaken dadamel warni kalih ingkang sakalangkung déning ampuh, ingkang marambah-rambah katandukaken dhateng angganing Islam. Ingkang sapisan migunakaken kakiyatan
Surat 33 Para papanthan wadhag sumedya kanggé anumpes kaum Muslimin, ingkang angka kalih nyédha sugengipun sésémahan Kanjeng Nabi ingkang suci murni punika. Dadamel warni kalih punika wonten ing dalem babadipun Islam jaman wiwitan sampun kenyataan anggènipun boten pasah, sarta ing salajengipun sampun pinasthi inggih boten badhé pasah. Wondéné punapa sababipun déné surat punika manut urut-urutaning surat-suratipun Quran kapapanaken wonten ing ngriki, punika sampun terang sanget. Golonganing surat-surat Makkiyah ingkang sampun angundhangaken piweca ageng warni-warni, wigatos amecakaken kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh déning para Muslimin ing wekdal ingkang badhé dhateng; lah surat punika nerangaken bilih kakiyatan ingkang dipun pigunakaken kanggé nyures Islam punika kadamel boten tumama, dados ingkang makaten punika ateges andamelaken margi tumrap para Muslimin kanggé anggayuh kaluhuran ingkang dipun janjèkaken wau. Ingkang kawarsitakaken Panataning urut-urutanipun surat saged katerangaken kaliyan cekak. Surat punika kawiwitan kalayan dhawuh ingkang maréntahaken ambangun turut ingkang kalayan ambabar pisani dhateng Allah, tanpa mawi anggapé pikajengipun lan pangawon-awonipun para lamis lan para kafir. Ruku' ingkang sapisan ngrembag masalah sasambetan jasmani lan ruhani ingkang dipun pupucuki dhawuh ing nginggil wau. Pangakening lésan ngaken sasambetan sanak, punika kedah boten dipun anggep manut kados tatacaranipun tiyang Arab, ingkang asring kémawon ngewer sémahipun namung kalayan ngucap bilih sémahipun wau tumrap piyambakipun kados déné biyungipun, makaten ugi dhateng tiyang ingkang kaanggep anak dipun rengkuh kados déné anakipun saèstu ing dalem sadaya samukawisipun. Tatacara warni kalih punika kasuwak sadaya. Éwadéné wonten sasambetan ingkang ngungkuli sadaya sasambetan wadhag, inggih punika sasambetan ruhani antawisipun Kanjeng Nabi Suci kaliyan para pandhèrèkipun. Punika wonten papanipun piyambak, mila inggih kedah dipun turuti punapa mesthinipun. Dados punapa ingkang kasebutaken wonten ing surat punika, punika minangka pupucuking pangrembag dhateng prakawis-prakawis ingkang badhé karembag langkung panjang wonten ing surat punika. Panempuh ageng-agengan dhateng para Muslimin ingkang katindakaken déning para titiyang Quraisy lan para sarayanipun, ingkang kapangandikakaken wonten ing ruku' ingkang kaping kalih saha kaping tiga, punika menggah ing sajatos-jatosipun tindak ingkang mengku sedya badhé numpes Islam ingkang kalayan ambabar pisani, sarana migunakaken landheping dadamel. Nanging kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, wadya sekutu wau sami keplajeng, déné mengsah mungging cangklakan, inggih punika para titiyang Yahudi, lajeng sami dipun pidana margi anggènipun sami cidra wau. Rèhning kakiyatanipun wadhag mengsah sampun remuk kados makaten wau, milanipun prakawis ingkang angka kalih, ingkang magepokan kaliyan panyédha dhateng Kanjeng Nabi, lajeng dipun ungupaken. Panyédha dhateng Kanjeng Nabi ingkang enggel piyambak, ingkang ing jaman samangké inggih taksih sok dipun wedalaken, punika sampun kawangsulan déning Quran Suci sèwu tigangatus taun kapengker. Dados menggah ing sajatos-jatosipun sadaya panyédha dhateng sugengipun sésémahan Kanjeng Nabi, punika sampun kawangsulan wonten ing ruku' ingkang kaping sakawan punika. Pasajaning sugengipun Kanjeng Nabi ingkang tanpa wonten ingkang nyameni punika, dados kuncining wangsulan dhateng sadaya panyédha. Pasajanipun wau kapintonaken wonten ing lekasipun Kanjeng Nabi ingkang milaur pisah kaliyan para garwanipun manawi para garwa wau kenceng sedyanipun kapéngin angsal kasenengan donya kados ingkang dipun raosaken para èstri sanèsipun wonten ing balegriyanipun para sahabat. Ing wekdal wau kawontenanipun umat Islam éwah dados kawontenan mujur, nama samesthinipun manawi para garwanipun Kanjeng Nabi wau inggih sami kapéngin tumut ngraosaken kamakmuranipun umat wau. Nanging para garwa wau boten dipun pituruti pepénginanipun. Boten namung Kanjeng Nabi piyambak punika tetep sakalangkung pasaja sugengipun, ngantos sasédanipun, sarta tetep boten éwah gingsir nadyan panjenenganipun sumengka ing ngaluhur ngratoni saindhenging tanah Arab, nanging dalasan para garwanipun inggih boten dipun keparengaken nilar kapasajanipun wau. Mastani panjenenganipun, satunggaling tiyang ingkang remen nguja hawa nafsunipun, punika pranyata tindak duraka ageng. Pasajaning sugengipun ing kalanipun ngasta pusaraning praja boten wonten ingkang nyamèni, sarta boten naté pinanggih wonten ing gesangipun tiyang nadyan ingkang kados punapa kémawon luhuring bubudènipun. Panjenenganipun ingkang nyenengaken, éwadéné inggih saged maringi para garwanipun sawarnining barang panjenenganipun boten karsa nglegani pepénginanipun dhateng kadonyan para garwanipun wau, kosokwangsulipun malah mangandikani para garwa wau, manawi sami kapéngin angsal barang-barang 1119
1120 Para papanthan Juz XXI RUKU' 1 Sasambetan jasmani lan ruhani 1-3. Kanjeng Nabi kedah prayitna dhateng para tiyang lamis. 4, 5. Sasambetan sarana pangakenan. 6-8. Sasambetanipun para mukmin kaliyan Kanjeng Nabi. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ut. manut ing (wajibira marang) Allah sarta aja nuruti (karepé) para kafir lan para lamis; sayekti Allah iku Udani, Wicaksana;1965 1 O, Nabi! di rumeksa 2 Lan mituruta apa kang kawe- dharaké marang sira saka Pangé- ranira; sayekti Allah iku Waspada marang sabarang kang padha sira lakoni; suméndhéa marang Allah; lan wis cukup minangka Pangayoman. 3 Sarta wau, panjenenganipun boten saged kanggènan malih wonten ing dalemipun. Punika saged dados pasaksèn ingkang kiyat bilih sadaya pikramanipun Kanjeng Nabi punika boten sanès kajawi namung mengku sedya ingkang suci tur linuhung. Ruku' ingkang kaping gangsal marsitakaken pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Zainab, sarta nulak panyédha dhateng panjenenganipun ingkang margi saking punika. Ruku' ingkang kaping nem nulak panyédha ing saumumipun dhateng sugengipun sésémahan Kanjeng Nabi. Ruku' pitu dhawuh dhateng para Muslimin supados anggatosaken dhateng tatanan babrayan ing griya. Ruku' wolu mangandikakken para titiyang ingkang nyebar pangawon-awon. Ruku'ingkang kaping sanga mungkasi surat punika kalayan pitutur dhateng para mukminin. __________________ 1965. Kanjeng Nabi kadhawuhan medhot sadaya sasambetan kaliyan tiyang kafir lan tiyang lamis sarta kadhawuhan sampun ngantos Kanjeng Nabi mituruti kajengipun para titiyang wau, awit itha'ah makaten tegesipun mituruti utawi minangkani kajengipun tiyang (LL). Surat punika katurunaken nalika wadyabalanipun para pancer Arab ingkang ngempal dados satunggal saha kiyat ngancam nagari Madinah saking jawi tuwin para lamis biyantu saking nglebet, sumedya badhé nglebur para Muslimin. Ing wekdal ingkang mutawatosi makaten wau, perlu sanget para Muslimin (inggih punika ingkang sajatosipun katuju ing tembung "O Nabi") puguh boten tumiyung dhateng mengsahipun bubuyutan, awit pokalipun mengsah wau kadhawuhaken wonten ing panggènan sanès makaten: "Dhèwèké ora wurung padha gawé pituna ing sira; padha dhemen sabarang kang anusahaké sira" (3: 117). Manawi tegesipun tambung tuthi' ingkang limrah, kados ingkang kaserat ing margin punika ingkang dipun anggé, dhawuh punika lajeng mengku suraos, Kanjeng Nabi kadhawuhan sampun ngantos mraduli dhateng para tukang maoni dhateng panjenenganipun, jalaran sedyanipun para tukang maoni wau namung badhé ngawon-awon, sadaya tindak mesthi dipun pétani dipun upadosi ingkang kénging dipun anggé garan ngawon-awon.
Surat 33 Sasambetanipun ruhani lan jasmani 1121 Ut. wong kang kareng- kuh anak 4 Allah ora andadèkaké ati loro tumrap wong sawiji ana ing jero- ning awaké;1966 lan Panjenengané ora andadèkaké rabi-rabinira, kang gegeré padha sira padhakaké karo gegeré biyungira, iku dadi biyung- ira; sarta Panjenengané ora anda- dèkaké anak-anakira angkat iku dadi anak-anakira iki pangucapira kalawan lésanira; lan Allah iku angandhakaké kasunyatan sarta Panjenengané iku anuntun (ing) dalané (kang bener).1967 temenan; Ar. marang kalawan nyebut bapak-bapakné; iku luwih jejeg mungguh ing Allah; ananging manawa sira ora weruh bapak- bapakné, lah iya sadulurira ing dalem agama lan mitranira; lan ora 5 Padha uwuhen 1966. Dhawuh punika boten gagandhèngan kaliyan dhawuh candhakipun (Rz), wangsul ngringkes punapa ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing ayat ingkang sampun. Ing ayat ingkang sampun wau Kanjeng Nabi kadhawuhan sampun ngantos tumiyung dhateng para kafir tuwin para lamis, wangsul kedah namung suméndhé dhateng Allah piyambak, awit manah satunggal boten saged sareng-sareng tresna ing Allah lan tresna ing mengsah-mengsahipun Allah. 1967. Dhawuh punika nyuwak adat tata-cara warni kalih ingkang tumindhak nalika jaman Jahiliyah (tanah Arab nalika jaman sadèrèngipun Islam). Ingkang sapisan tatacara ingkang winastan dzihâr tuwin mudzâhirah. Dzihâr punika sanès pegat ingkang salugu-lugunipun pegat. Déné tembung dzihâr punika tegesipun cariyos dhateng ingkang 1967. Dhawuh punika nyuwak adat tata-cara warni kalih ingkang tumindhak nalika jaman Jahiliyah (tanah Arab nalika jaman sadèrèngipun Islam). Ingkang sapisan tatacara ingkang winastan dzihâr tuwin mudzâhirah. Dzihâr punika sanès pegat ingkang salugu-lugunipun pegat. Déné tembung dzihâr punika tegesipun cariyos dhateng ingkang èstri: tumrapé aku kowé iku kaya gegeré embokku. Samangsa tetembungan punika kaucapaken, sesambetan antawisipun laki lan rabi pedhot thel kados déné pegat, kaotipun ingkang èstri boten lajeng mardika nilar griyaning lakinipun. Pun èstri tetep nunggil sagriya kaliyan ingkang jaler, nanging ing salami-laminipun boten dipun kempali sacara tiyang sésémahan, dadosipun èstri wau kados déné èstri ingkang dipun kèwèr. Déné tata-cara satunggalipun inggih punika nganggep anak pupon kados anakipun saèstu. Dhawuh punika, anggènipun nyirnakaken tata-cara warni kalih wau, mawi sabab ingkang sami; sémah boten saged dados biyung ingkang sajati, makaten ugi tiyang sanès, inggih boten saged manjing dados anak saèstu. Pangakenan thok, boten saged manjing dados anak saèstu. Pangakenan thok, boten saged netepaken tatangsuling gotrah. Adat tata-cara warni kalih ingkang nunggil cakrik, kasuwak sasarengan mawi awaton sabab ingkang sami, sanès sabab ingkang mengku pamrih ingkang namung tumuju dhateng salah satunggal, punika sampun saged kanggé nglepataken andharan lepat ingkang amastani, bilih anggènipun Kanjeng Nabi nyuwak salah satunggalipun tata-cara wau, karana badhé kanggé ngapsahaken anggènipun krama kaliyan tilas sémahipun sahabat Zaid. Kajawi punika, boten wonten bukti-bukti ingkang nedahaken, bilih dhawuh punika anggènipun katurunaken ing sasampunipun wonten kawontenan-kawontenan, ingkang mahanani Kanjeng Nabi mundhut garwa tilas sémahipun sahabat Zaid. Lan malih, anggènipun prakawis warni kalih wau wonten ing Quran karembag piyambak-piyambak, punika anedahaken bilih kakalih wau boten wonten sasambetanipun. Bab dzihâr karembag kanthi panjang wonten ing ruku' ingkang sapisan ing surat angka 58.
1122 Para papanthan Juz XXI kaluputan ing atasé sira ing bab anggonira kliru tumrap prakara iku, ananging (ing bab) barang kang kalawan jaragan dilakoni déning atinira (iku sira bisa kalu- putan), lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. Ar. ing dalem 6 Andika Nabi iku luwih wewe- nangé marang para mukmin tinimbang para mukmin marang awaké dhéwé, sarta para garwané iku (minangka) para ibuné (para mukmin);1968 sarta kang para duwé sasambungan kulawarga, iku mitu- rut angger-anggering Allah, kang sawenèh wewenangé angungkuli sawenèhé tumrap warisan tinim- bang para mukmin (liyané) sarta (tinimbang) para kang ngili (ating- gal omahé), kajaba manawa sira arep agawé kabecikan marang mitra-mitranira;1969 iki katulis ana ing dalem Kitab. 1968. Yaktinipun Kanjeng Nabi punika tumrap para mukminin tikel-matikel langkung katimbang bapa. Panjenenganipun sampun angentas para mukminin saking salebeting kawontenan biadab, sinengkakaken ing ngaluhur kadadosaken manusa sajati. Awit saking punika Kanjeng Nabi punika dhateng para mukminin langkung ageng wewenangipun katimbang para mukminin piyambak, sarta tatangsuling katresnan ingkang ngiket para mukmin kaliyan panjenenganipun, punika langkung kiyat katimbang tatangsuling katresnan tuwin mimitran limrah. Déné dhawuh pratélan punika namung mengku teges, rèhning Kanjeng Nabi punika sasambetanipun ruhani kaliyan para mukminin kados déné bapa, milanipun para garwanipun punika ugi kedah ingaji-aji kados déné ibu, salajengipun ing ayat 53 kasebutaken, ing sapengkeripun Kanjeng Nabi para garwa wau ingawisan palakrama kaliyan tiyang mukmin sintena kémawon. 1969. Ing sakawit nalika para Muslimin dhateng ing Madinah, ing antawisipun sahabat Muhajirin (para Muslimin Makkah ingkang sami ngungsi) lan para sahabat Anshar (para Muslimin Madinah ingkang sami tutulung) lajeng tuwuh wonten pasadhèrèkan; saben sahabat Muhajir satunggal, manjing dados sadhèrèk kaliyan sahabat Anshar satunggal, sarta sintena ingkang sampun kaiket ing pasadhèrèkan ingkang kados makaten wau, manawi salah satunggal ngajal, satunggalipun (ingkang kantun) gadhah wewenang maris barang titilaranipun, manut adat tata-cara Arab kina. Dhawuh punika nyuwak tata-cara wau; pasadhèrèkan dipun lastantunaken, nanging pasadhèrèkan Islam ingkang langkung wiyar suraosipun, déné waris-winaris, ingkang dipun keparengaken ngemungaken ing antawisipun krabat ingkang saèstu. Pasadhèrèkan Islam boten ambekta wewenang saged waris-winaris, nanging tiyang Islam saged mitulungi sadhèrèkipun Islam sarana pawèwèh utawi sarana damel wasiyat kanggé sadhèrèkipun Islam wau. Lah inggih punika, suraosipun dhawuh ing kang mungel: kajaba manawa arep gawé kabecikan marang mitra-mitranira wau.
Surat 33 Panyerangipun para papanthan 7 Lan nalika Ingsun amundhut sasanggemané para nabi sarta sasanggemanira lan sasanggemané Nuh tuwin Ibrahim apa déné Musa lan 'Isa ibnu Maryam, lan Ingsun amundhut sasanggeman kang ku- kuh marang dhèwèké kabèh,1970 8 Pamurihé, Panjenengané bakal andangu para wong temen prakara temené sarta Panjenengané wus anyadhiyakaké siksa kang angla- rani tumrap wong kafir. RUKU' 2 Panyerangipun para wadya papanthan dhateng Madinah 9-11. Serangan anggigirisi saking sisih pundi-pundi. 12-20. Para titiyang lamis sarta anggènipun boten setya. 9 É, para kang padha angèstu! padha angélingana nugrahaning Allah marang sira, nalikané para wadyabala anekani sira,1971 tumuli 1970. Lirnrahipun sasanggeman ing ngriki punika kasuraos: sasanggeman bab andhatengaken ayahaning anggènipun kautus para andika nabi wau (Bd), ingkang angsal-angsalanipun: tiyang ingkang ambangun-turut ing yakti angsal ganjaran, tiyang ingkang angemohi yakti kasiksa. Nanging mirsanana 3: 80, ingkang mangandikakaken bab Allah mundhut sasanggemanipun para nabi sasanggeman ing ngriku, ingkang gagandhèngan kaliyan miyosipun Kanjeng Nabi Suci, kasebutaken wonten ing Bébel lalampahanipun para rasul 3: 21 tuwin ing panggènan sanès; déné rembagipun ingkang panjang sampun kasebutaken ing tafsir angka 458. Wonten ingkang sajak boten mantuk, inggih punika ing ngriki kapangandikakakcn bilih Kanjeng Nabi Suci piyambak inggih kapundhutan sasanggeman. Déné katranganipun dhawuh pratélan wau mengku karsa mangandikakaken bilih Kanjeng Nabi punika ngleresaken sadaya wahyu ingkang sampun-sampun; ing Quran Suci dhasar tatalesing imanipun tiyang Islam punika kasebutaken makaten: "lan kang padha angèstu ing barang kang kadhawuhaké marang sira lan barang kang kadhawuhaké ing sadurungira" (2: 4). Utawi, mundhut sasanggemanipun para nabi punika ugi saged mengku teges: anjumenengaken para nabi wau nglenggahi pangkat kanabian sarta maringi para andika nabi wau kitab suci kanggé nuntun umatipun. Saben nabi mesthi kagungan pandhèrèk sarta inggih kagungan mengsah; garapipun Allah dhateng golongan kakalih punika ajeg; para ambangunturut mesthi kaganjar, para mengsah mesthi ka- siksa. Lah makaten ugi golongan kakalih ing sapunika, mesthi inggih dipun garap kados makaten wau. 1971. Lalampahan ingkang kaandharaken ing ruku' punika saha ing sapéranganing ruku' candhakipun, punika lalampahan nalika nagari Madinah kinepang wakul binaya mangap déning wadyabala Quraisy dalah sarayanipun ingkang ngempal dados satunggal. Sarayanipun tiyang Quraisy inggih punika: tiyang Gathfan, tiyang Asyja' tuwin tiyang Murrah, tiyang Fidharah, tiyang Sulaim, tuwin tiyang Bani Sa'd lan Bani Asad, kabiyantu pancer Yahudi Bani Nadlir tuwin Bani Quraidzah; déné tiyang Yahudi Bani Quraidzah punika sajatosipun sampun aprajanjian sakuthon kaliyan titiyang Muslimin. Miturut sawenèh cacahipun wadyabala kafir gunggung kempal wonten sadasa èwu jiwa, 1123
1124 Para papanthan Juz XXI Ingsun angutus angin1972 sarta wadyabala kang ora katon ing sira1973 anempuh dhèwèké, lan Allah iku Amriksani marang apa kang padha sira lakoni. 10 Nalika padha anekani sira saka ing dhuwurira lan saka ing ngisorira,1974 lan nalikané pande- leng padha buthek sarta ati padha munjuk tumeka ing tenggok, lan sira padha anyana ing Allah kala- wan panyana warna-warna.1975 11 Ing kono para angèstu padha cinoba sarta padha digonjingaké kalawan gonjing kang abanget. 12 Lan nalika para lamis sarta para kang ing atiné ana lalarané padha calathu: Allah lan utusan-É ora anjanjèni (kamenangan marang) aku kabèh, ora liya kajaba mung apus-apusan.1976 déné titiyang MusIimin namung wonten watawis sapra sadasanipun. Kanjeng Nabi mutusaken tetep wonten ing salebeting kitha Madinah, sarta kanggé nanggulangi panempuhing wadyabalanipun mengsah ingkang kiyat wau, dipun damelaken jagang (jogangan). Peperangan kelampahan ngantos pinten-pinten dinten, wasananipun wadyabalanipun mengsah sami lumajeng sasaran nalika wonten prahara ing wanci dalu, tur tanpa saged adamel pituna dhateng titiyang Muslimin sakedhik-kedhika. 1972. Ingkang dipun karsakaken lésus ageng ingkang anjalari mengsah sami lumajeng. Tuwan Muir nerangaken: "Manahipun sampun sami alit lan nglokro, kawimbuhan malih ing satunggaling dalu piyambakipun katempuh ing asrep saha prahara ageng. Angin lan jawah nempuh dhateng pakuwonipun kanthi boten ngèngèh-ngèngèh. Prahara andados malih dados angin lésus ingkang sakalangkung ageng. Latu sami pejah, tarubipun sami kabur, pirantos-pirantos kanggé olah tetedhan tuwin bekakas sanès-sanèsipun sami mawut-mawut boten kanten-kantenan." 1973. Wadyabala ingkang boten katingal punika wadyabala malaikat ingkang damel pepesing manahipun mengsah. Saupami botena sampun kadamel pepes manahipun boten angsal damel anggènipun nempuh titiyang Muslimin ingkang sampun kinepang, namung prahara thok tangèh lamun saged mahanani wadyabala ingkang cacahipun l0.000 jiwa wau lumajeng sasaran ngantos abusekan tambuh-tambuh solahipun. Pitulungipun malaikat punika sampun kajanjèkaken wonten 3: 124, ingkang kalayan cetha nyebutaken panempuhing mengsah ingkang dumarojog wau, makaten: "O, manawa sira padha teteg lan padha bekti, sarta dhèwèké padha dumrojog anekani sira, Pangéranira bakal angréwangi sira kalawan malaikat pangrusak limang èwu." 1974. Titiyang Gathfan pacak baris wonten sisih wétanipun kitha, ing péranganing jujurang ingkang inggil, titiyang Quraisy ing sisih kilèn, ing péranganing jujurang ingkang ngandhap (Bd). 1975. Paningal sami buthek sarta manah sami munjuk dumugi ing tenggok, punika tegesipun titiyang Muslimin sami kuwatos; sarta inggih mèmper kémawon yèn kuwatosa, lah tiyang kaum 1976. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 33 Panyerangipun para papanthan 13 Lan nalika dhèwèké ana sapantha sing ngucap: É, para wong Yatsrib!1977 (ing kéné) ora ana panggonan tumrap ing kowé, mulané padha balia;1978 lan dhè- wèké kang sapérangan anjaluk tembungé: pamit marang Nabi, saèstu griya kula boten mitayani; lan ora kok iku ora mitayani; ora liya kajaba padha arep mlayu. 14 Lan manawa dhèwèké padha dileboni (mungsuh) saka talatah sisihé, banjur ditari supaya ama- ngun perang, amasthi anglaksa- nani, lan ora bakal dumunung ing kono kajaba mung sadhéla.1979 a. 126 Ar. janji- ning 15 Lan sayekti temen dhèwèké wus padha anyanggemi Allah ing sadurungé ikua (yèn) ora bakal padha ambalik geger; lan janji ing Allah iku bakal dadi pandangon. Muslimin sakedhik sanget cacahipun teka kapeksa nanggulangi wadyabala ingkang samanten kiyatipun. Panyana warni-warni ateges para ingkang alit manahipun tuwin para lamis sami kuwatos manawi janjining Allah boten nyata sarta mengsah saèstu saged nglebur piyambakipun. Déné gagasanipun titiyang mukminin, kasebutaken ing ayat 22. 1976. Piweca-piwecanipun Quran Suci ingkang amecakaken menangipun ingkang wekasan agami Islam saha unggulipun para Muslimin, punika sanès ungel-ungelan ingkang kemeng suraosipun, wangsul sabda pangandika ingkang terang gamblang saha ceplos, awit saupami botena makaten, yekti para lamis boten mungel kados ingkang kawarsitakaken ing ayat punika. Janji badhé kaparingan kamenangan genah sampun cetha awéla-wéla, nanging nitik kawontenan, mokal sagedipun janji wau kelampahan saèstu wahananipun, milanipun para ingkang alit manahipun sami wicanten, bilih janji kamenangan wau namung kanggé ngapusi piyambakipun. Kedah dipun pèngeti bilih para ingkang sami alit manahipun, punika wonten ing ngriki kaèwokaken kaliyan para lamis aliyas tiyang munafék. Lah manawi tiyang ingkang sami ngaken Islam ing jaman samangké punika dipun todhi mawi panglèlèr kados makaten punika, badhé kacepeng pinten kathahipun ingkang nama tiyang Islam sajati ? 1977. Yatsrib punika namanipun kitha Madinah ing sadèrèngipun Kanjeng Nabi hijrah mriku. 1978. Terangipun, balia marang panembah-brahala kanggo nylametaké uripmu, utawi: mundura lan bali marang omah-omahmu (Bd). 1979. Ayat-ayat punika sadaya nerangaken kawontenanipun para lamis, ingkang sami damel-damel pawadan murih boten tumut perang lumawan mengsahipun kaum Muslimin. Saupami mengsah lumebet dhateng kitha sarta ngajak piyambakipun tumut merangi kaum Muslimin, piyambakipun mesthi lajeng samapta ing perang. Dhawuh ingkang wekasan nedahaken, bilih nadyan medal saking kitha Madinah pisan, lajeng nempuh kaum Muslimin, piyambakipun inggih puran-purun kémawon, dadosipun prakawis rumeksa griya-griyanipun, piyambakipun sampun boten mraduli. 1125
1126 Ar. saka Ut. angrek- sa b. 1928A Ar. lan ora (bakal éntuk Ut. mubeng Para papanthan iku ora bakal maédahi marang sira mana- wa sira mlayu angoncati pati utawa pinrajaya, lan ing kono ora bakal sira pinareng angrasakaké kasenengan kajaba sathithik. 16 Calathua: Mlayu 17 Calathua: Sapa kang bisa angayomi sira saka Allah manawa Panjenengané karsa agawé ala marang sira, utawa (sapa kang bisa anduwa, manawa) Panjenengané karsa aparing wilasa marang sira?b Lan saliyané Allah dhèwèké ora bakal éntuk pangayoman utawa panulung. 18 Temen Allah angudanèni sira kang padha mamalangi sarta kang padha calathu marang sadulur- saduluré: ngumpula marang aku kéné; tumeka lan ora padha marang paprangan kajaba mung sathithik. 19 Padha kumed marang sira; ananging nalika si wedi anekani, sira weruh dhèwèké padha anga- wasaké marang sira, mripaté padha pandirangan kaya wong kang semaput saking déning pati; ana- nging bareng si wedi wis lunga, padha ambalang sira kalawan lisan kang landhep-landhep, kumed ing atasé prakara becik. Iki ora padha angèstu, mulané Allah amusprak- aké panggawé-panggawéné; lan iki ingatasé Allah gampang. 20 Dhèwèké padha ngira para papanthan ora padha oncat, sarta manawa para papanthan padha teka (manèh), dhèwèké padha kapéngin Juz XXI
Surat 33 Panyerangipun para papanthan ana ing sagara wedhi ing (padunu- ngané) wong Arab-sagara wedhi, arep atatakon prakara wartanira, lan manawa ana ing kalanganira dhèwèké ora padha tumandang perang kajaba mung sathithik. RUKU' 3 Keplajengipun para Papanthan: titiyang Quraidzah pinidana 21. Kanjeng Nabi punika conto. 22-24. Imanipun para mukmin mindhak dados santosa déning piweca. 25. Mengsah wangsul boten angsal damel. 26, 27. Amidana dhateng Bani Quraidzah. 21 Sayekti, temen, ing Utusan ing Allah sira duwé conto kang utama tumrap sapa-sapa sing anga- rep-arep ing Allah sarta dina weka- san tuwin akèh élinga ing Allah.1980 1980. Ayat punika marsitakaken kasunyatan ingkang sakalangkung wigatos tuwin sisifatanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang miyambaki, inggih punika: Kanjeng Nabi punika conto ingkang saé piyambak tuwin kaca-benggala ingkang linuhung piyambak kanggé tuladhanipun katulusan tumrap para mukminin. Kawontenan-kawontenan ingkang sok dipun pigunakaken mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi kanggé mancahi panjenenganipun, punika menggah ing sajatos-jatosipun malah kaéndahanipun ingkang sajati sugengipun Kanjeng Nabi. Tiyang sentimentalist (inggih punika tiyang ingkang keladuk namung nganggé raos pangraosipun kémawon, ngantos boten manah bab prakawis tumindhakipun) manawi nyariyosaken makaten: sebagai juru-pembangun ingkang kinuya-kuya ing Makkah, panjenenganipun pancèn mintonaken conto ingkang adi-luhung; nanging sareng dados pangageng ing praja ing Madinah, panjenenganipun lajeng remen mangun yuda, asring mundhut garwa, dhawuh mejahi mengsah-mengsahipun, sarta nindakaken pandamel warni-warni bangsanipun punika, ingkang pancènipun prayogi boten katindakaken. Nanging sedya ingkang winengku ing rawuhipun Kanjeng Nabi, punika boten kok namung badhé nglegani manahipun para sentimentalist, sarana maringi piwulang-piwulang budi-pakarti, ingkang wonten ing gesanging manusa babar pisan boten saged tumindhak, sarta namung mligi maringi tepa-tuladha ingkang linuhung ing bab kasabaran duk kalanipun nandhang panguya-uya ingkang sanget, namung punika thok, tanpa maringi pranatan ingkang saged katindakaken minangka kanggé tuntunaning manusa-manusa ingkang gesang saha makarya wonten ing donya punika, punapa déné boten mawi maringi tuladha tumindhakipun kalayan tindakipun. Boten kados makaten wau ingkang dipun sedya rawuhipun Kanjeng Nabi punika. Saupami panjenenganipun boten naté nyénapaténi wadyabala, yekti panjenenganipun boten kénging dipun anggé conto ingkang ngangkataken wadyabalanipun dhateng paprangan. Saupami panjenenganipun dèrèng naté nyarirani tumut perang, yekti panjenenganipun boten kénging dipun anggé conto tumrap prajurit satria tama ingkang ngurbanaken jiwa raganipun kanggé ambélani yakti, kaadilan, tuwin kamardikan. Saupami panjenenganipun boten yasa angger-angger kanggé tuntunan tumrap para pandhèrèkipun, sayekti panjenenganipun boten naté nganggep dados conto ingkang monjo piyambak tumrap juru-yasa angger-angger. Saupami panjenenganipun dèrèng naté mutusi prakawis, yekti panjenenganipun boten saged dados papadhang tumrap para jaksa tuwin para juru hukum. Saupami panjenenganipun boten naté palakrama, yekti tiyang boten angsal pitedah ing bab tumindakipun sapalihing kawajibanipun ing sadinten-dinten, sarta tiyang boten angsal papadhang kados pundi dados sémah ingkang ambek-saé lan ambek-tresna punika, lan kados pundi dados bapa ingkang ambek-asih punika. Saupami panjenenganipun boten karsa males dhateng tukang nganiaya margi anggènipun miawon dhateng tiyang ingkang boten lepat, sarta saupami panjenenganipun boten tumrap sénapati 1127
1128 Para papanthan Juz XXI 22 Lan bareng para mukmin we- ruh para papanthan, padha calathu: iki barang sing dijanjèkaké déning Allah lan Utusan-É marang aku kabèh, lan Allah sarta Utusan-É iku pangandikané temen; lan iku ora liya kajaba amuwuhi imané lan sumarahé.1981 23 Sawenèhé para angèstu ana wong kang padha anuhoni apa nelukaken mengsah-mengsahipun ingkang remen nganiaya ingkang lajeng dipun apunten dosanipun, tuwin saupami panjenenganipun kasdu boten midana ing tindak lepat dupèh ingkang anindakaken punika tiyang ingkang raket kaliyan panjenenganipun, saupami panjenenganipun punika kados makaten wau, sayekti panjenenganipun boten saged dados conto ingkang utami tuwin tepa-tuladha ingkang sampurna, kados ingkang kadhawuhaken ing ngriki. Pancèn sifatipun ingkang miyambaki sugengipun Kanjeng Nabi punika, déné panjenenganipun punika boten namung maringi pranatan ingkang kénging katindakaken kanggé tuntunan tumrap sadaya tindaking ngagesang kémawon, nanging panjenengan- ipun inggih nuladhani sarana sugengipun, kados pundi cak-cakanipun pranatan wau sadaya. Wonten prakawis kalih bab pantes pinèngetan ing ngriki. Sapisan, rèhning Kanjeng Nabi punika conto, dadosipun panjenenganipun punika sampun cekap kanggé mangsuli titiyang ingkang ngawon- awon dhateng panjenenganipun; jalaran margi manusa makaten betah dhateng tuntunan kanggé pitedahing margi ing kalanipun ngalami warni-warnining kawontenan tuwin lalampahan ing donya, Kanjeng Nabi angalami sadaya lalampahan lan kawontenan wau. Kaping kalihipun, sifat-sifatipun budipakarti ingkang sumingid boten kawistara wonten ing dalem manusa, punika badhé lastantun boten makardi, ngantos manawi sifat-sifat wau dipun makardékaken. Awit saking punika tiyang boten wenang ngaken kasinungan sifatipun budipakarti ingkang luhur, manawi piyambakipun dèrèng mintonaken sifat-sifat wau wonten ing masakalanipun ingkang prayogi. Déné masakala ingkang katuju ing dhawuh, Kanjeng Nabi dados conto tumrap para mukmin, punika nalika panjenenganipun mintonaken kasantosanipun ingkang ageng duk kalanipun ngalami babaya ingkang sakalangkung anggigirisi kumandel dhateng pitulunging Pangéran, tuwin tetep mantep salebetipun nandhang coba ingkang sakalangkung ageng. Titiyang mukmin kadhawuhan sampun sami telas manahipun, wangsul samia nulad tépatuladhanipun Kanjeng Nabi Suci. Punika langkung- langkung malih dipun anggé mangsuli pangawon-awonipun para mengsahing Islam, ingkang ing salajengipun karembag wonten ing surat punika. 1981. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki janjining Pangéran, bilih badhé dhateng masakalanipun wadyabala sakutu Arab badhé keplajeng. Janji punika anggènipun kaparingaken sampun let dangu ing sadèrèng-dèrèngipun, inggih punika nalika Kanjeng Nabi Suci tuwin para pandhèrèkipun ingkang saweg sakedhik cacahipun kinaniaya kalayan sakalangkung sanget wonten ing Makkah. Ungeling piweca wau makaten: "Wadyabalané para papanthan kang santosa ing kono bakal padha keplayu" (38:11). Milanipun, sareng wadyabala sekuthu nempah nagari Madinah, dhawuhing piweca wau agawang-gawang wonten ing manahipun sok tiyanga Muslimin ingkang sajati. Piyambakipun sami bingah-bingah, awit piyambakipun sami yakin bilih wadyabala sakuthunipun mengsah mesthi kepla- jeng. Kados déné ingkang kacetha ing ruku' ingkang sampun, ngemungaken para titiyang munafék kémawon ingkang semang-semang. Cekakipun, peperangan wau niyupaken kayakinan ingkang ageng dhateng menangipun Islam ingkang wekasan, jalaran: Sapisan, peperangan wau anjangkepi wahananing piweca-piweca ingkang rumiyin-rumiyin. Kaping kalih, nalika Kanjeng Nabi Suci nyarirani tumut andhudhuk jogangan, panjenenganipun andhandhang séla ageng (séla ingkang dados alangan tumrap pandhudhuking jogangan), ingkang lajeng medal pletikipun; nalika punika panjenenganipun macakaken piweca agung, bilih pletik wau medharaken dhateng panjenenganipun kadhatonipun sang Kisra (maharaja Persi) tuwin kadhatonipun sang Caesar (maharaja ing Rum), sarta panjenenganipun kaparingan uninga bilih pandhèrèkipun mesthi badhé menang kaliyan karajan kakalih wau.
Surat 33 Panyerangipun para papanthan Ar. kalawan sabarang owah-owa- han janjiné marang Allah; iki sawenèhé ana kang isih ngentèn- entèni, sarta ora padha angowahi babar pisan;1982 lah 24 Supaya Allah angganjar para tuhu amarga saka kang padha pamituhuné sarta aniksa para lamis, manawa Panjenengané angarsak- aké utawa Panjenengané bali (wi- lasa-Né) marang dhèwèké; sayekti iku Aparamarta, Maha- Allah asih.1928A Ar. kalawan pamuring- muringé 25 Lan Allah anulak para kang padha kafir karo padha muring- muring; ora padha éntuk pakolih, lan Allah anyukupi para mukmin ing dalem perang; lan Allah iku Kuwat, Menang. 26 Lan Panjenengané angudhun- aké para pandhèrèking Kitab, kang padha ambiyantu dhèwèké, saka ing bibitingé, sarta Panjenengané an- dèkèki giris ing sajroning ati-atiné; sapérangan padha sira patèni lan sapérangan padha sira tawan.1983 1982. Sawènèhipun tiyang mukmin wonten ingkang pejah syahid karana nglabuhi yakti; sanès-sanèsipun taksih ngentos-entosi, kapéngin angurbanaken nyawanipun kanggé nglabuhi yakti wau 1928A. Ing ngriki kasebutaken kalayan terang makaten ugi ing ayat 17, bilih boten sadaya tiyang munafék badhé dipun siksa; nanging margi Allah punika asih dhateng piyambakipun, dadosipun siksa wau namung badhé dhumawah dhateng tiyang ingkang pantes kadhawahan siksa. Kelampahan, ingkang kathah para lamis wau ing pawingkingipun sami manjing Islam kalayan ikhlas. 1983. Titiyang Bani Quraidzah punika sarayanipun Kanjeng Nabi Suci, dados nalika mengsah ngepang nagari Madinah, kedahipun tiyang Bani Quraidzah wau tumut nglawan panempuhing mengsah (mirsanana 126). Nanging dumugining endon boten sami biyantu dhateng Kanjeng Nabi, malah ngiloni mengsah ingkang ngepang. Tuwan Muir angakeni, sampun golong titiyang Quraidzah sami biyantu titiyang Quraisy "sarta sanajan tuwan Muir semang-semang, punapa "titiyang Quraidzah wau tumut peperangan saèstu, punapa boten" suprandéné sampun cetha buktinipun, bilih piyambakipun punika sampun aprajanjian kaliyan titiyang Quraisy nempuh titiyang Muslimin saking nglebet. Dados sawaunipun saraya, lajeng ambalik dados mengsah. Milanipun, sareng prajurit ingkang ngepang keplajeng sarta titiyang Quraidzah wangsul dhateng bibitingipun, bibiting Quraidzah lajeng dipun ke- pang Kanjeng Nabi Suci, jalaran manawi mengsah munggwing cangklakan wau boten kapidana, mesthi tansah dados tuking babaya ingkang ambabayani ing kawilujenganipun kaum Muslimin. Titiyang Quraidzah dipun kepang ngantos salangkung dinten, wasana lajeng sami purun teluk, nanging mawi janji, piyambakipun namung badhé teluk dhateng pidana ingkang manut pancasanipun Sa'd bin Mu'az. 1129
1130 Para papanthan Juz XXI 27 Lan Panjenengané amarisaké buminé lan bandhané marang sira, apa déné bumi kang durung sira idak; lan Allah iku marang samubarang kawasa.1984 lan padunungané RUKU' 4 Sugengipun Kanjeng Nabi Suci ingkang sarwa pasaja 28, 29. Para garwanipun Kanjeng Nabi kedah sarwa pasaja sugengipun. 30-32. Sami dipun wajibaken suci gesangipun. 33, 34. Sami boten kénging angedhèng kaéndahanipun. Ar. lunga kang becik 28 O, Nabi! calathua marang bo- jo-bojonira: Manawa kowé padha kapéngin kauripan donya dalah papaèsé, lah padha marénéa, padha dak sadhiyani, sarta padha dak- lilani lunga kalawan becik:1985 Saupami tiyang Quraidzah purun pasrah dhateng Kanjeng Nabi, ambok manawi kémawon pidana ingkang kadhawahaken Kanjeng Nabi dhateng titiyang Quraidzah wau sami kaliyan pidana ingkang ka- dhawahaken dhateng titiyang Qainuqa', inggih punika: pindhah. Nanging Sa'd kebranang déning cidranipun titiyang Quraidzah wau, milanipun pancasanipun Sa'd: titiyang ingkang tumut perang kedah pinejahan, déné sanès-sanèsipun dipun tawan. Wonten tiyang tigangatus ingkang pinejahan manut pancasan wau, sarta pasitènipun dhawah dhateng tanganipan titiyang Muslimin. Tiyang ingkang mastani bilih Kanjeng Nabi wengis garapipun dhateng titiyang Quraidzah, punika kénging winastan tiyang ingkang boten mangertos dhateng wutah gumelaring kawontenan ingkang nyata. Nadyan ing dinten sapunika ugi, pandamel cidra kados lekasipun titiyang Quraidzah wau, boten sanès mesthi inggih kapatrapan pidana kados makaten wau. 1984. Bumi kang durung sira idak punika ingkang dipun karsakaken bumi ngamonca, ingkang wonten ing dhawuh punika kajanjèkaken dhateng para Muslimin tuwin ingkang ing pawingkingipun dipun telukaken para Muslimin. 1985. Dhawuh punika mathis sanget kanggé ambukani rembag bab prakawis sugengipun padintenan Kanjeng Nabi Suci ingkang sarwa pasaja. Ing wekdal punika kaum Muslimin dados kiyat saha sugih. Kamenangan ing Badr, tuwin anggènipun angsal kukupan pasitèn saha bandhanipun tiyang Quraidzah, mahanani para Muslimin mindhak kathah bandhanipun. Wonten ing dalem kawontenan ingkang kados makaten wau, nama sampun satrepipun kémawon, manawi para garwanipun Kanjeng Nabi punika inggih kapéngin dipun sudhiyani barang kabetahaning ngagesang ingkang langkung saé katimbang ingkang sampun-sampun. Suprandéné inggih ing wekdal wau ugi, tumurunipun wahyu ingkang andhawuhaken supados para garwa wau sugeng ingkang kalayan pasaja sanget. Mesthi botenipun manawi dhawuh kenceng punika medal saking satunggaling tukang doracara, sarta nadyan "tiyang donya" pisan, ingkang saben dinten tansah mindhak-mindhak panguwaos lan kasugihanipun, mesthi botenipun ngedalaken dhawuh makaten wau. Saupami Kanjeng Nabi inggih amarengna garwa-garwanipun tumut ngraosaken kamakmuranipun umat, punika inggih boten wonten pakèwedipun sakedhik-kedhika. Nanging wahyu ing panjenenganipun andhawuhaken, ingkang katampi panjenenganipun lan sadaya ingkang rapet sasambetanipun kaliyan panjenenganipun, boten kénging tumut ngalap paédah barang-barang wau, inggih punika barang kadonyan ingkang tumrap tiyang sanès saged dipun pikantuk kalayan gampil. Barang-barangipun donya ingkang éndah-éndah, kénging kémawon dipun upadosi, sarta tiyang Islam boten dipun awisi ngupados barang-barang wau; nanging tumrap Nabinipun Pangéran, boten kénging kaéndahaning donya wau lumebet wonten ing balégriya-
Surat 33 Sugengipun Kanjeng Nabi Suci 29 Lan manawa kowé padha kapéngin Allah lan utusan-É sarta padunungan akhirat, lah sayekti Allah iku wus anyawisi ganjaran gedhé tumrap kowé kang padha anglakoni panggawé becik. 30 É, para wadoning Nabi! kowé, sapa sing alaku ala kang tétéla, siksané bakal ditikelaké rong tikelan; lan iki ing atasé Allah gampang.1986 JUZ XXII 31 Lan kowé, sapa-sapa sing ambangun lan Utusan-É, sarta anglakoni pang- gawé becik, ganjarané bakal pina- ringan tikel pindho, lan Ingsun wus rijeki kang mulya anyawisaké tumrap marang dhèwèké.1987 turut ing Allah 32 O, para wadoning Nabi! ora pisan sira iku kaya para wadon sok-wonga; manawa sira anjaga dhiri, lah aja manuara ing pangu- nipun. Rèhning panjenenganipun kagungan sarananipun, panjenenganipun kedugi minangkani, manawi garwa-garwanipun kapéngin késah kalayan ambekta barang paparingipun Kanjeng Nabi ingkang sakalangkung kathah. Dhawuh punika ugi saged anerangaken sedyaning palakramanipun Kanjeng Nabi. Manawi ingkang kasedya punika nguja hardaning nafsunipun ingkang asor, kaselak mokal panjenenganipun milaur andhawuhaken sarwa pasaja wonten ing balégriyanipun, jer éca lan sakéca, punika tumrap hawa nafsu ingkang asor mathukanipun. 1986. Kedah dipun pèngeti, bilih para garwanipun Kanjeng Nabi, punika kajawi boten saged ngraosaken gesang sakéca kados para èstri Muslimin sanès-sanèsipun, manawi atindak awon pidananipun tikel. Mangga titiyang Nasrani samia ngangen-angen. Punapa mèmper manawi punika yasanipun tukang apus-apus? Déné sababipun mila pidananipun kadamel tikel, jalaran, margi saking para garwa wau wonten ing salebeting dalemipun Kanjeng Nabi, mesthinipun para garwa wau langkung kathah angsalipun tuntunan ingkang leres lan langkung kathah uthutipun saged mangun gesang suci ingkang kalayan mulus. Kedah dipun pèngeti ugi, gelar yektinipun boten wonten piawon sakedhik-kedhika wonten ing antawisipun ingkang garwa-garwa Kanjeng Nabi wau. 1987. Ganjaran tikel kalih ingkang kadhawuhaken ing ngriki, punika tegesipun ganjaran ingkang langkung ageng, kados déné ingkang kacetha ing dhawuh rejeki kang mulya punika. Déné mila ganjaranipun langkung ageng, awit para garwa wau sami mugen wonten ing dalemipun Kanjeng Nabi, milaur nebihi gesang sakéca, mangka upamia sami angarsakna, saged kémawon pikantuk wonten ing panggènan sanès. Kula aturi mirsani 1985. Mirsanana ugi katerangan 1986, ing ngriku kapangandi- kakaken pidananipun langkung ageng manawi para garwa wau sami tumindhak awon. Kula aturi nyundhukaken ugi kaliyan 1888. 1131
1132 Para papanthan Juz XXII cap, mundhak kinarepaké déning kang ing atiné ana lalarané; lan angucapa pangucap kang becik.1988 33 Lan padha mugena ing omah- ira, sarta aja angedhèngaké kaén- dahanira kaya pangedhèng jaman kabodhoan dhèk biyèn, lan padha anjumenengna salat tuwin amba- yara zakat, apa déné ambangun turuta marang Allah lan Utusan-É; angarsakaké Allah supaya lelethek kabirata saka ing sira, o, warganing padaleman (Nabi)! sarta (arsa) anucèni sira kalawan suci (kang sampurna).1989 iku mung 34 Lan padha élinga apa kang wus diwaca ing omahira yaiku timbalan-timbalaning Allah tuwin kawicaksanan; sayekti Allah iku Waspada. RUKU' 5 Pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Zainab 35, 36. Pamituhu dhateng dhawuhipun Allah. 37-39. Lalampahanipun Zainab sarta anggènipun digarwa Kanjeng Nabi Suci. 40. Kanjeng Nabi Muhammad, wekasan sarta sampurna-sampurnanipun para nabi, punika minangka bapa ruhani tumrap sadya umat salajengipun. 1988. Sanajan dhawuh punika khusus (tartamtu) dhateng para garwanipun Kanjeng Nabi, nanging menggah ing sajatosipun dhawuh punika pranatan utawi paugeraning gesang tumrap para èstri Muslimin, wigatos andhawuhaken sucining manah tuwin suci ing dalem sasrawungan antawisipun jaler lan èstri. Para Muslimat boten kaawisan wicanten kaliyan tiyang jaler, nanging kanggé rumeksa sampun ngantos manah tumiyung dhateng gagasan ingkang awon, para èstri Muslimat kadhawuhan sampun ngantos sami umbaran wicantenan kaliyan tiyang jaler kalayan manis-manuara saha rembagan prakawis ingkang saged nanangi hardaning nafsu. 1989. Sarana-sarana kanggé anucèkaken sampun kawarsitakaken wonten ing ayat-ayat ingkang sampun, inggih punika gesang kalayan sarwa pasaja, nebihi sawarnining pandamel nistha, sarta boten angedhéngaken kaéndahanipun dhateng ngasanès. Dados lelethek ingkang dipun karsakaken ing Allah badhé kabirat, punika leletheking pepénginan dhateng kasugihan donya. Rèhning Kanjeng Nabi punika conto tumrap para mukminin, mila padalemanipun, punika inggih dados contoning kaprasajan tuwin kasucian tumrap para èstri Muslimat. Kedah dipun pèngeti, bilih ing dhawuh ngriki para garwanipun Kanjeng Nabi kasebut ahlu-l-bait, utawi warganing padaleman. Para garwa wau ingkang jan ahlu-l-bait, déné putra-putranipun Kanjeng Nabi tuwin wayah-wayahipun, inggih kénging kagolongaken. Kajawi ing dhawuh ngriki ing Quran Suci tembung ahlu-l-bait wau namung kagem kaping kalih, sadaya mengku teges garwa, inggih punika
Surat 33 Pikramanipun Kanjeng Nabi Suci Ar. kawira- ngané Ar. kawira- ngané 35 Sayekti, para muslim lanang lan para muslim wadon, sarta para mukmin lanang lan para mukmin wadon, sarta para lanang kang ambangun turut lan para wadon kang ambangun turut, sarta para lanang kang temen lan para wadon kang temen, sarta para lanang kang sabar lan para wadon kang sabar, sarta para lanang kang konjem lan para wadon kang konjem, sarta para lanang kang awèh sidhekah lan para wadon kang awèh sidhe- kah, sarta para lanang kang puwasa lan para wadon kang puwasa, sarta para lanang kang rumeksa (kahur- matané) lan para wadon kang rumeksa (kahurmatané), sarta para lanang kang akèh élingé maring Allah lan para wadon kang akèh élingé (maring Allah), - Allah wus acawis pangapura sarta ganjaran kang gedhé tumrap dhèwèké. Ar. lan ora 36 Lan ora mungguh tumrapé mukmin lan mukmin wadon yèn ta padha duwéa pamilih ing prakarané dhéwé samangsa Allah lan Utusan-É wus amutus sawijining prakara; lan sapa sing andaga ing Allah lan Utusan-É, lah sayekti sasar kalawan sasar kang tétéla.1990 lanang garwanipun Kanjeng Nabi Ibrahim ing 11: 73 tuwin garwanipun 'Imran utawi ingkang ibu Kanjeng Nabi Musa ing 28: 12. Punika ugi anedahaken bilih ingkang kawengku ing tegesipun termbung ahlu-l-bait, punika sémah èstri, lulurahing balégriya. Dados manut ayat punika, putra-putranipun Kanjeng Nabi punika kagolongipun ahlu-l-bait, katut para garwanipun Kanjeng Nabi wau. 1990. Sadaya para mufassir sami sarujuk amastani bilih tumurunipun ayat punika nalika Kanjeng Nabi Suci mundhut Siti Zainab, taksih kaleres nak-sadhèrèkipun Kanjeng Nabi piyambak aluran saking ingkang bibi, badhé kaangsalaken sahabat Zaid, putra-puponipun Kanjeng Nabi. Siti Zainab lan sadhèrèkipun kakung boten rujuk, awit Zaid punika tilas réncang tumbasan (réncang tumbasan ingkang sampun dipun mardikakaken). Nanging sareng wonten dhawuh punika, rangu-rangunipun Zainab lan sadhèrèkipun kakung saged sumisih, wasana Zainab karsa kaangsalaken sahabat Zaid (Rz, Kf, JB). Ayat punika boten sasambetan kaliyan lalampahan ing pawingkingipun, bab anggènipun pegatan Siti Zainab lan sahabat Zaid sarta bab prakawis Siti Zainab lajeng kagarwa Kanjeng Nabi. Malah-malah dhawuh punika anedahaken bilih ingkang ngrancang pikramanipun Siti Zainab angsal Zaid wau 1133
1134 Para papanthan Juz XXII 37 Lan nalikané sira acalathu marang wong kang wus kapa- ringan nugraha déning Allah sarta wus sira wènèhi nugraha: Kowé nglastarèkna mengku rabimu lan di ngati-ati (wajibmu marang) Allah; lan sira anyingidaké ing sajroning jiwanira barang kang bakal wine- dharaké déning Allah sarta sira iku wedi marang para manusa, lah Allah sira wedènana. Ananging bareng Zaid wis anekani kabutuhané marang dhèwèké, dhèwèké Ingsun jodhok- aké sira, supaya ora ana riribet ing atasé para mukmin ing dalem bab rabi-rabining anaké angkat samang- sané iki wis anekani kabutuhané marang dhèwèké, lan paréntahing Allah iku kudu ditindakaké.1991 iku luwih bener Kanjeng Nabi Suci piyambak, sarta sampuna karana mituruti karsanipun Kanjeng Nabi, Zainab mesthi boten karsa kaangsalaken sahabat Zaid. 1991. Ayat punika isi kalih pérangan ingkang béda-béda lan piyambak-piyambak. Pérangan ingkang sapisan ngrembag prakawis anggènipun sahabat Zaid megat Siti Zainab; pérangan ingkang kaping kalih, wiwit dhawuh ingkang mungel Ananging bareng Zaid wis anekani butuhé marang dhèwèké, saterusipun, ngrembag pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Zainab. Rèhning paniliti-priksanipun golongan Nasrani remen nengen-nengenaken prakawis ingkang sakinten saged damel camah dhateng kahurmatanipun Kanjeng Nabi Suci, milanipun lalampahan-lalampahan ingkang magepokan kaliyan pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Zainab wau perlu katerangaken ingkang radi sawatawis panjang. Zaid punika tiyang pancer Kalb; nalika taksih alit, Zaid dipun tawan sarta kadadosaken réncang tumbasan tuwin dipun sadé wonten ing Makkah, dipun tumbas déning sadhèrèkipun kakung Siti Khadijah, ingkang lajeng kaparingaken dhateng Siti Khadijah; Siti Khadijah gentos nyaosaken réncang tumbasan Zaid wau dhateng Kanjeng Nabi Suci, ingkang boten prabéda kaliyan adat sabenipun, lajeng mardikakaken Zaid wau. Nanging sahabat Zaid sakalangkung tresnanipun dhateng Kanjeng Nabi, milanipun nalika sahabat Zaid dipun tantun Kanjeng Nabi, punapa tumut mantuk bapakipun dhateng griyanipun, punapa lastantun andhèrèk Kanjeng Nabi, sahabat Zaid milih andhèrèk Kanjeng Nabi kémawon. Kanjeng Nabi inggih sanget asihipun dhateng sahabat Zaid, ngantos sahabat Zaid kasebut "putranipun kakung Kanjeng Nabi Muhammad," sarta sahabat Zaid wau salah satunggalipun tiyang ingkang ngrasuk Islam rumiyin piyambak. Inggih awit saking punika mila wiwitaning dhawuh ing ayat punika anggènipun mangandikakaken sahabat Zaid: tiyang ingkang sampun kaparingan nugraha Allah tuwin Kanjeng Nabi. Siti Zainab punika putranipun èstri ingkang bibi Kanjeng Nabi, Umaimah, putranipun èstri Sayid Abdul Muththallib. Panjenenganipun salah satunggalipun tiyang ingkang ngrasuk Islam rumiyin piyambak. Kanjeng Nabi Suci ngrembagi sadhèrèkipun kakung Siti Zainab, supados Siti Zainab dipun angsalaken sahabat Zaid. Siti Zainab lan ingkang raka boten rujuk, déné lajeng karsa nglampahi, punika karana mituruti karsanipun Kanjeng Nabi ingkang adreng. Mirsanana katrangan ingkang sampun. Kacariyos kakalihipun sami kepéngin Kanjeng Nabi piyambak ingkang anggarwa Siti Zainab (Rz), nanging Kanjeng Nabi adreng, supados Siti Zainab karsa dipun angsalaken sahabat Zaid.
Surat 33 Pikramanipun Kanjeng Nabi Suci Anggènipun sésémahan sahabat Zaid kaliyan Siti Zainab boten saged atut-runtut kalayan saé. Siti Zainab punika panggalihanipun wanter, panjenenganipun boten naté rena dhateng sahabat Zaid, margi saking sahabat Zaid wau tilas réncang tumbasan. Lajeng tuwuh pasulayan, wasana sahabat Zaid lajeng matur dhateng Kanjeng Nabi sumedya megat Siti Zainab. Kanjeng Nabi sungkawa sareng midhanget aturipun sahabat Zaid wau, jalaran ingkang adreng dhateng wontenipun sésémahan wau Kanjeng Nabi, milanipun panjenenganipun lajeng mrayogèkaken sahabat Zaid sampun ngantos megat Siti Zainab. Kanjeng Nabi kuwatos, bokbilih tiyang kathah maoni panjenenganipun, margi sésémahan ingkang dipun rigenaken panjenenganipun badhar. Lah inggih dhateng kawontenan punika ingkang katuju ing dhawuh sarta sira iku wedi marang para manusa, lah Allah iku luwih bener sira wedénana. Makaten ugi inggih prakawis wau ingkang katuju ing dhawuh lan sira anyingidaké ing sajroning jiwanira barang kang bakal winedharaké Allah, awit Kanjeng Nabi boten rena manawi boten atutipun Siti Zainab lan sahabat Zaid wau kasumerepan ing tiyang kathah. Dhawuhipun Kanjeng Nabi dhateng sahabat Zaid supados boten megat sémahipun, kasebutaken wonten ing Quran Suci kalayan tetembungan ingkang terang gamblang. Nanging sadaya wau tanpa damel, sarta ing wasananipun sahabat Zaid saèstu megat Siti Zainab. Sasampunipun dipun pegat sahabat Zaid, Siti Zainab lajeng kagarwa Kanjeng Nabi Suci, awit ingkang makaten wau pancèn sampun dados pangajeng-ajengipun Siti Zainab tuwin krabatipun wiwit nalika dèrèng kasémah sahabat Zaid. Déné tumrapipun Kanjeng Nabi, rèhning ing sapunikanipun sésémahan ingkang dipun rigenaken wau boten saged dados, mila adilipun, panjenenganipun kedah minangkani pangajeng-ajengipun Siti Zainab tuwin para krabatipun wau. Langkung-langkung malih, Quran punika sampun angundhangaken suwakipun tata-cara nganggep anak pupon kados anak sajati; lah sapunika wonten masakalanipun ingkang prayogi tumrap Kanjeng Nabi Suci, kanggé maringi conto nyuwak babar pisan tata-cara wau. Pamrih makaten wau, wonten ing péranganipun ingkang angka kalih ayat punika sampun kasebutaken kalayan terang: Dhèwèké Ingsun jodhokaké sira, supaya ora ana riribed ingatasé para mukmin ing dalem bab rabi-rabining anaké angkat. Quran boten nerangaken pamrih sanèsipun tumrap sésémahan punika. Cariyos ingkang pasaja utawi salimrah punika, dipun anggé garan ngawon-awon Kanjeng Nabi Suci. Dipun cariyosaken, kalayan sacara kapinujon, Kanjeng Nabi pirsa (wadananipun ingkang tanpa tutup) Siti Zainab saking sajawining konten ingkang menga sapalih; Kanjeng Nabi kepranan panggalihipun kasulistyanipun Siti Zainab; sahabat Zaid sareng mangertos punika lajeng megat Siti Zainab, ing salajengipun, Siti Zainab lajeng kagarwa Kanjeng Nabi. Tuwan Muir lan tuwan Arnold ngajengi dodongèngan punika, saya malih para pengarang ingkang langkung kathah raosipun panggething dhateng Islam saya ajeng sanget. Ingkang makaten punika anedahaken bilih "criticism," utawi, murih gampilipun kula jawèkaken kémawon "panliti-priksa," punika yektinipun boten resik saking raos panggething dhateng agami sanès. Sampun dipun akeni bilih Siti Zainab punika putra-putrinipun ingkang bibi Kanjeng Nabi; dipun akeni bilih panjenenganipun punika éwonipun tiyang ingkang angèstu dhateng Islam rumiyin piyambak ingkang tumut ngungsi dhateng nagari Madinah; dipun akeni bilih ingkang ngrigenaken pikramanipun Siti Zainab kaliyan sahabat Zaid punika Kanjeng Nabi piyambak; tuwin inggih dipun akeni bilih ing sadèrèngipun Siti Zainab krama angsal sahabat Zaid, panjenenganipun lan sadhèrèkipun kakung kapéngin supados Kanjeng Nabi Suci piyambak ingkang anggarwa. Lah manawi makaten, punapa ingkang murugaken Kanjeng Nabi Suci boten anggarwa panjenenganipun nalika panjenenganipun taksih kenya? Punapa ing sadèrèng- dèrèngipun Kanjeng Nabi dèrèng naté uninga dhateng panjenenganipun? Kanjeng Nabi punika kaliyan Siti Zainab taksih krabat ingkang celak; nitik punika panginten kados makaten wau boten mèmper babar pisan. Kajawi punika, jaman sadèrèngipun Siti Zainab kagarwa Kanjeng Nabi, dèrèng wonten pranatan hijab (sawarni pingid), sarta bab punika dipun akeni piyambak tuwan Muir. Dados Kanjeng Nabi punika dhateng Siti Zainab sampun uninga nalika taksih kenyanipun, sarta margi Siti Zainab punika taksih kaleres krabatipun Kanjeng Nabi ingkang celak tuwin margi panjenenganipun punika éwonipun para angèstu ing Islam jaman wiwitan, pamirsanipun Kanjeng Nabi dhateng Siti Zainab wau terang sanget, punapa malih Siti Zainab piyambak, dalah krabatipun, punika kapéngin kagarwa ing Kanjeng Nabi. Lah manawi makaten, nama mokal sèwu mokal manawi sulistyaning suwarninipun Siti Zainab ing kalanipun taksih kenya boten saged narik panggalihipun Kanjeng Nabi, mangka ing pawingkingipun sareng kapirsanan saking sajawining konten ingkang menga sapalih, saged mahanani Kanjeng Nabi kegiwang panggalihipun, ngantos supé bilih sahabat Zaid kaliyan panjenenganipun punika taksih wonten sasambetanipun ruhani lan sasambetan mimitran. Mokal sèwu mokal saged 1135
1136 Para papanthan Juz XXII 38 Ora ana alané ing atasé Nabi anindakaké apa kang didhawuhaké déning Allah marang dhèwèké:1992 iku wis angger-anggering Allah tumrap para kang wus kaliwat ing biyèn: lan paréntahing Allah iku sawijining pepesthèn kang wus pinasthi: 39 Para kang padha anekakaké ayahaning Allah sarta wedi ing Panjenengané, tuwin ora wedi ma- rang sapa-sapa kajaba Allah; lan wis cukup Allah kang angétung.1993 40 Muhammad iku dudu bapak- né salah sawijining wong-wongira lanang, ananging Utusaning Allah sarta pungkasaning para nabi; lan iku marang samubarang Allah Udani.1994 kelampahan makaten. Dados cacriyosan wau cacriyosan ingkang nglengkara, boten mèmper sanget; sok tiyanga ingkang jangkep akalipun mesthi boten ngandel dhateng cacriyosan wau. Nanging panggething dhateng agami sanès tumrap golongan Nasrani, sakalangkung kandel, ngantos kasdu kémawon ngedalaken pangawon-awon ingkang samanten tanpa mawi ngèngèh-ngèngèh. 1992. Rèhning sampun kaidèn Kanjeng Nabi anggarwa Siti Zainab, kedahipun panjenenganipun boten kandheg namung margi kuwatos bokbilih tiyang mancahi tindakipun. Menggah ing sajatosipun, adrengipun Kanjeng Nabi ing sakawit, murih Siti Zainab karsa nglampahi kaliyan Zaid, tumiyunging panggalihipun Siti Zainab lajeng karsa nglampahi karana mituruti karsanipun Kanjeng Nabi, boten atutipun kaliyan Zaid, ngantos dumugining pipisahan, punika sadaya kalangkung anggènipun anjalari runtaging panggalihipun Siti Zainab. Boten wonten malih marginipun lajeng angicalaken runtaging panggalih wau, kajawi manawi Kanjeng Nabi piyambak lajeng tumiyung panggalihipun dhateng prakawis ingkang ing sakawit boten karsa nglampahi, inggih punika anggarwa Siti Zainab. Dados anggènipun Kanjeng Nabi lajeng anggarwa Siti Zainab, punika margi saking welasipun dhateng panjenenganipun, boten margi andurusi karsanipun Kanjeng Nabi piyambak, awit manawi karsanipun Kanjeng Nabi, wiwit nalika Siti Zainab dèrèng krama angsal sahabat Zaid, boten kados makaten wau. Lah sareng Siti Zainab mituhu lan ambangun-turut, inggih punika sarana narimahaken panggalih karsa nglampahi krama ingkang mlèsèd kaliyan pangajeng-ajengipun, mangka ingkang murugaken pipisahan punika sahabat Zaid, lah nama kirang mungguh manawi Kanjeng Nabi lastantun boten karsa mi- nangkani pangajeng-ajengipun Siti Zainab. 1993. Pratélan ingkang nerangaken bilih tiyang ingkang tinanggenah ngampil ayahaning Pangéran boten ajrih dhateng sinten-sintena kajawi namung dhateng Allah piyambak, punika saged anerangaken pratélan ing ayat 37, ingkang nerangaken bilih Kanjeng Nabi ajrih dhateng manusa; kados déné ingkang sampun kacetha wonten ing tafsiripun, nitik lalampahan wau, Kanjeng Nabi punika boten kok ajrih utawi kuwatos dhateng manusa, nanging nguwatosaken manusa, bokbilih sami dhumawah ing sasar. 1994. Tembung Khâtam punika tegesipun ingkang asli cap, tegesipun ingkang kaping kalih péranganipun satunggaling barang ingkang wekasan utawi ingkang telas-telasan. Déné teges ingkang kaping kalih wau tegesipun ingkang asli tembung khâtim. Sanajan sampun dipun akeni bilih Kanjeng
Surat 33 Panyéda dhateng Kanjeng Nabi Suci 1137 RUKU' 6 Panyédha dhateng sugengipun asésémahan Kanjeng Nabi Suci 41-44. Para mukmin kawedalaken saking pepeteng. 45-48. Tembung panyédhanipun para kafir. 49-52. Pikramanipun saha pegatipun Kanjeng Nabi Suci. 41 É, para kang padha angèstu! padha élinga ing Allah kalawan éling kang akèh.1995 Nabi Suci punika wekasanipun para nabi, sarta babad inggih anedahaken bilih boten wonten nabi ingkang rawuh ing jagad ing sapengkeripun Kanjeng Nabi Suci, suprandéné Quran Suci meksa ngagem tembung khâtam, boten khâtim, jalaran tetembungan capé para nabi punika langkung lebet tegesipun katimbang kaliyan tetembungan wekasaning para nabi. Menggah ing sajatosipun, tembung wau mengku teges pungkasan sinembuh mengku sampurnaning sifat-sifatipun kenabian, sinembuh malih lastantuning tumurunipun sawenèh nugrahanipun kanabian wonten ing antawising pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Suci. Panjenenganipun punika capipun para nabi, awit kalayan rawuhipun panjenenganipun, ingkang kasedya ing kanabian, gumelaring karsanipun Pangéran wonten ing dalem angger-angger ingkang kedah dados tuntunanipun manusa sadaya, kasampurnakaken babar pisan wonten ing angger-angger ingkang sampurna ingkang kawahyokaken wonten ing Quran Suci. Sarta panjenenganipun punika caping para nabi, awit sawenèh nugraha kados ingkang kaparingaken dhateng para nabi, punika ing salami-laminipun badhé tansah dipun paringaken wonten ing antawising pandhèrèkipun. Pakaryanipun nabi punika namung perlu kanggé nuntun manusa, sarana maringi angger-angger ing para manusa, utawi sarana ngicali boten sampurnanipun angger-angger ingkang sampun, ingkang taksih wonten nalika punika, utawi sarana maringi tuntunan énggal murih cocogipun kaliyan kabetahanipun jaman, margi kawontenaning babrayanipun manusa ingkang rumiyin-rumiyin boten mathuk manawi dipun turunana angger-angger ingkang sampurna, ingkang nocogi kaliyan kabetahanipun sagung para manusa ing pundi-pundi panggènan. Awit saking punika mila tansah wonten kémawon nabi ingkang kautus. Nanging lumantar Kanjeng Nabi Suci, angger-angger tansah cocog kaliyan kabetahanipun sadaya jaman tuwin sadaya nagari, sarta angger-angger punika kareksa saking sawarnining karisakan, awit saking punika mila pakaryan kanabian punika sampun boten kabetahaken malih. Nanging ingkang makaten punika boten teka ateges, bilih nugrahanipun Pangéran kados ingkang sampun kaparingaken dhateng para kawula-Nipun ingkang pinilih, punika boten badhé dipun paringaken dhateng kawula ingkang pinilih ing wekdal ingkang badhé dhateng. Manusa sampun boten ambetahaken angger-angger énggal, awit sampun kaparingan angger-angger ingkang sampurna. Nanging manusa taksih betah tampi nugrahaning Pangéran. Wondéné nugraha ingkang ageng piyambak, punika ilhaming Pangéran. Islam angakeni bilih Pangéran ing sapunika taksih kepareng ngandika dhateng kawula-Nipun ingkang pinilih, kades déné anggè-Nipun ngandika ing jaman ingkang sampun-sampun, boten prabéda kaliyan anggèning Panjenenganipun miarsa lan Ngudanèni ing sapunika, punika inggih kados déné anggèning Panjenenganipun miarsa lan Ngudanèni ing jaman ingkang sampun-sampun. Saged ugi, sarana margi punapa kémawon, kabetahanipun manusa saged dipun cekapi; nanging sifat-sifatipun Pangéran boten kèndel-kèndel anggènipun-makardi. ingkang sampurna kaparingaken; angger-angger punika Andharan ing nginggil kakiyataken hadits sabda pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci .makaten jawinipun: kanabian wis ora ana manèh, sing ana mung pawarta bubungah. Kanabianipun piyambak sampun boten wonten, nanging salah sutunggaling nugrahanipun taksih tetep wonten, sarta badhé tansah wonten ing salami-laminipun wonten ing antawising para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Suci. Milanipun panjenenganipun punika ugi kasebut bapa ruhani, jalaran panjenengaipun sampun andadosakan para pandhèrèkipun ing salami-laminipun wenang maris salah satunggaling nugrahanipun kanabian. Dados nadyan kanabian sampun kapunggel rawuhipun Kanjeng Nabi Suci, sapéranganing kanabian taksih dipun lastantunaken ing salami- laminipun badhé dipun paringaken dhateng pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ingkang sajati. 1995. Ruku' punika ngrembag bab pikramanipun saha pegatipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang
1138 Para papanthan Juz XXII 42 Sarta padha maha sucèkna Panjenengané ésuk lan soré. 43 Panjenengané iku kang an- dhawahaké wilasa marang sira (mangkono uga) para malaikat-É, supaya Panjenengané ametoké sira saka pepeteng lilimengan marang papadhang; lan Panjenengané iku marang para mukmin Maha- welas.1996 ing dina bakal sapatemoné karo Panjenengané: Rahayu, sarta Panjenengané wus anyawisi ganjaran minulya tumrap marang dhèwèké. 44 Pakurmaté 45 O, Nabi! sayekti Ingsun wus angutus sira minangka saksi sarta minangka juru warta becik tuwin minangka juru-pépéling, 46 Sarta minangka juru angajak- ajak marang Allah kalawan idining Panjenengané apa déné minangka obor kang madhangi.1997 becik marang para mukmin, yèn bakal padha olèh kanugrahan gedhé saka ing Allah. 47 Lan amartanana margi saking punika para mengsahipun Kanjeng Nabi sanget anggènipun ngawon-awon dhateng panjenenganipun. Awit saking punika mila ruku' punika dipun bukani mawi dhawuh pratélan mahasucèkaken Pangéran, ingkang lajeng anuwuhaken pupuntoning pamanggih, bilih mokal yèn ta Kanjeng Nabi Suci punika kasèrènan sifat boten suci. 1996. Dhawuh punika ugi anggelaraken bukti bilih Kanjeng Nabi punika suci mulus. Anggèning para sahabatipun Kanjeng Nabi kawedalaken saking salebetipun pepetenging kabodhoan punika lantaran pambangunan ingkang katindakaken Kanjeng Nabi Suci. Manawi makaten, punapa boten nama mokal, manawi tiyang ingkang sampun saged nucèkaken ing tiyang sanès teka awakipun piyambak boten suci? Bukti punika kagelar kalayan langkung wiyar lan cetha pratéla wonten ing ayat-ayat sambetipun. 1997. Dhawuh punika mengku teges kalayan terang, bilih tiyang ingkang sampun saged nyukani papadhang dhateng ngasanès, lan tuwin ngentas piyambakipun saking pamurangsarak, sarta ngangkat ing ngaluhur dhateng kasucèn lan kasampurnan ingkang inggil piyambak, punika mokal yèn ta awakipun piyambak boten suci. juranging kanisthan
Surat 33 Panyéda dhateng Kanjeng Nabi Suci 48 Lan aja sira manut marang para kafir lan para lamis, sarta aja mraduli tembung panyédhané,1998 tuwin kumandela maring Allah; lan wis cukup Allah iku minangka pangayoman. Ar. 'iddah Ar. eculna Ar. ucul 49 O, para kang padha angèstu! manawa sira anikah para mukmin wadon, banjur padha sira pegat ing sadurungé sira gepok, lah tumrap marang dhèwèké sira ora duwé wawangening mangsa kang sira wilang;1999 banjur sira wènèhana pasadhiyan sawatara sarta sira balèkna kalawan bali kang becik. 50 O, Nabi! sayekti Ingsun wus angalalaké tumrap sira rabinira,2000 lepatipun panyédha saha pangawon-awonipun mengsah dhateng Kanjeng Nabi margi anggènipun krama marambah-rambah. Ingkang makaten wau kacethakaken malih wonten ing dhawuh ngriki, awit ing ngriki Kanjeng Nabi kadhawuhan sampun ngantos sungkawa ginemipun mengsah ingkang nyakitaken manah, sarta kadhawuhan kumandel dhateng Allah, awit Panjenenganipun ingkang badhé rumeksa dhateng panjenenganipun saking piawoning panyédhanipun mengsah wau. Kula aturi mirsani 3:185. 1998. Ayat-ayat ingkang sampun, mengku suraos nerangaken 1999. Mila pranatan punika kadhawuhaken wonten ngriki, ing dhawuh ingkang mangandikakaken bab pikramanipun Kanjeng Nabi Suci, punika ambokmanawi kémawon margi wonten gagayutanipun ingkang mligi kaliyan pikramanipun Kanjeng Nabi kaliyan satunggaling pawestri ingkang namanipun Asma' anakipun èstri Nu'man Kindi. Kanjeng Nabi dèrèng ngantos salulut kaliyan piyambakipun, piyambakipun nyuwun pegat, sarta Kanjeng Nabi inggih minangkani kajengipun èstri wau. Dipun riwayataken bilih Bagéndha 'Umar mutusaken piyambakipun boten kaanggep garwanipun Kanjeng Nabi. 2000. Tumrap para tukang nyédha, pikramanipun Kanjeng Nabi Suci punika dados pirantos ingkang enggel piyambak kanggé ngawon-awon panjenenganipun; malah keladukipun para guru agami Nasrani ingkang asor budinipun ngantos mastani bilih panjenenganipun punika satunggaling tiyang ingkang remen nguja hardaning hawanapsunipun, sanajan ta sawenèh panuntunipun ruhani ingkang dipun pundhi-pundhi wonten ingkang misuwuripun kagungan garwa ngantos satus. Awit saking punika mila ing ngandhap punika kula badhé nerangaken bab pikramanipun Kanjeng Nabi satunggal-satunggal. Anggènipun krama sapisanan Kanjeng Nabi punika nalika yuswa salangkung taun, angsal Siti Khadijah ingkang sampun randha, yuswa kawandasa taun, dados langkung sepuh katimbang lan yuswanipun Kanjeng Nabi kaot gangsalwelas taun. Ngantos sasédanipun Siti Khadijah nalika ngajengaken Hijrah kirang tigang taun, ingkang nalika punika Kanjeng Nabi sampun ngancik dados priyantun sepuh yuswa sèket taun, ngemungaken kaliyan Siti Khadijah wau kémawon, boten wonten sanèsipun malih, kanthinipun Kanjeng Nabi nalika panjenenganipun sugeng dados priya taruna lan dados "tiyang." Kawontenan punika kémawon sampun cekap kanggé nélakaken gorohipun para tukang ngawon-awon ingkang asor ing budi, ingkang mastani bilih panjenenganipun punika tiyang ingkang ngawula ing hawanapsunipun. Sasédanipun Siti Khadijah, Kanjeng Nabi lajeng krama angsal Siti Saudah tuwin Siti 'Aisyah; ing nalika punika Kanjeng Nabi taksih tetep wonten ing Makkah. Sami-sami garwanipun Kanjeng Nabi, ngemungaken Siti 'Aisyah wau piyambak, ingkang nalika ka- garwa Kanjeng Nabi taksih kenya. 1139
1140 Para papanthan Juz XXII Ar. apa kang maskawiné sira wis mènèhi, sarta para kang kadarbé ing tanga- nira tengen saka paparinging Allah marang sira dadi tawanan perang, apa déné anak wadoné pamanira saka bapa, sarta anak wadoné lan anak bibèkira saka bapa, wadoné pamanira saka biyung, sarta anak wadoné bibèkira saka biyung, kang keplayu (atinggal omah) anyartani sira; sarta wong wadon mukmin yèn masrahaké awaké marang Nabi manawa Nabi arep yèn anikaha dhèwèké - Lajeng ketungka lalampahan ngungsi dhateng Madinah. Sasampunipun Hijrah, marambah-rambah Kanjeng Nabi perang kaliyan mengsah-mengsahipun, titiyang Quraisy utawi pancer-pancer Arab ingkang mihak dhateng tiyang Quraisy sarta nganiaya para Muslimin. Peperangan punika mahanani cacah jiwanipun tiyang jaler lan tiyang èstri kathah sungsatipun (kathah tiyang èstri). Kathah pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ingkang kinasih tiwas wonten ing palagan nalika tumut peperangan lumawan mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi. Kanjeng Nabi lan para sahabat ingkang taksih sugeng kejibah ngopèni brayatipun ingkang sami tiwas wonten ing paprangan wau. Nalika prang Badr, Khunais anakipun Hudhafah tiwas wonten ing peperangan, Siti Hafsah ingkang setyatuhu, inggih punika putranipun èstri Bagéndha 'Umar, dados randha. Bagéndha 'Umar nawèkaken putranipun dhateng Bagéndha Utsman supados kagarwa, nanging Bagéndha Utsman boten karsa, lajeng dhateng Bagéndha Abu Bakar, inggih boten karsa, wasana lajeng kagarwa Kanjeng Nabi Suci nalika taun Hijrah ingkang kaping tiga. Nalika perang Uhud, Abdullah anakipun Jahsy séda syahid: ing taun punika ugi randhanipun Abdullah, Siti Zainab putranipun Khuzaimah kagarwa ing Kanjeng Nabi. Taun candhakipun Abu Salmah séda, randhanipun, Ummi Salmah, kagarwa ing Kanjeng Nabi. Kanjeng Nabi ugi anggarwa priyantun putri ingkang asma Siti Zainab. Lalampahanipun kaandharaken wonten ing ruku' ingkang sampun, ngantos dumuginipun sahabat Zaid megat Siti Zainab. Kanjeng Nabi anggarwa Siti Zainab wau nalika taun Hijrah ingkang kaping gangsal, margi wonten lalampahan kados ingkang sampun kaandharaken ing ngajeng. Ummi Habibah, salah satunggaling pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ingkang setya, tumut ngungsi kaliyan ingkang jaler, 'Ubaidullah, dhateng nagari Habasyah. Ing Habasyah ingkang jaler dados tiyang Nasrani, sareng ingkang jaler ngajal, Siti Ummi Habibah kagarwa ing Kanjeng Nabi nalika taun Hijrah kaping pitu. Kajawi randhanipun tiyang mukminin, ingkang dipun ayomi Kanjeng Nabi wau, panjenenganipun ugi anggarwa randhaning mengsahipun titiga, sarta sadaya punika saged mahanani manunggil saha sayuk-rukunipun tiyang sapancer sadaya. Titiga wau inggih punika: Siti Juwairiyah, Maimunah, tuwin Shafiyyah, ingkang kagarwa ing Kanjeng Nab nalika taun Hijrah kaping nem lan kaping pitu. Bab prakawis kawontenanipun salah satunggaling titiga punika, cekap kasebutaken bilih nalika Kanjeng Nabi anggarwa Siti Juwairiyah wau, wonten tiyang Bani Mushthaliq iangkung saking satus kulawarga, ingkang lajeng dipun mardikakaken sanalika déning para Muslimin. Siti Juwairiyah punika kagolong tiyang pancer Bani Mushthaliq wau. Dados tétéla sadaya pikramanipun Kanjeng Nabi Suci, punika manawi boten karana welas dhateng randhaning pandhèrèkipun ingkang setya-tuhu, inggih karana badhé nyegah tuwuhing peperangan kaliyan sawenèh pancer sarta karana damel pirukun kaliyan sawenèh pancer. Kula aturi mirsani ugi 535, ing ngriku katerangaken bilih idin wayuh, punika anggènipun kaparingaken manawi wonten kawontenan ingkang kados makaten wau. Kathah para sahabatipun Kanjeng Nabi ingkang nulad ing panjenenganipun. Mirsanana tgi 2007, 1985 tuwin 1989.
Surat 33 Panyéda dhateng Kanjeng Nabi Suci mligi tumrap marang sira, ora tumrap para mukmin (liyané);2001 temen Ingsun angudanèni apa tata- nan kang wus Ingsun tamtokaké ing atasé dhèwèké tumrap ing para rabiné sarta apa kang kadarbé tangané tengen, supaya aja ana kuciwa ing atasé sira, lan Allah iku Apara-marta, Mahaasih. 51 Diwenangaké tumrap marang sira aninggal dhèwèké endi sing dadi karepira sarta diwenangaké anunggal sapa sing dadi karepira, apa déné sing sira tinggal sawatara suwéné, endi sing sira karepaké (manèh), lah ora cacad ing atasé sira; iki luwih prayoga amurih adhema mripaté sarta aja susah, apa déné kabèh padha senenga atiné kalawan apa pawèwèhira marang dhèwèké;2002 lan Allah iku angudanèni apa kang ana ing sajroning ati-atimu; lan Allah iku Udani, Aris. 2001. Ingkang sampun dhawuh punika dipun suraos warni kalih, inggih punika: miturut Imam Abu Hanifah, mengku suraos, Kanjeng Nabi Suci kaparingan wewenang ingkang mligi, kénging anggarwa satunggaling tiyang èstri tanpa maringi maskawin, samangsa tiyang èstri wau mulung saking kajengipun piyambak nyuwun supados kagarwa Kanjeng Nabi: miturut Imam Syafi'i mengku suraos, tiyang èstri ingkang sampun kagarwa Kanjeng Nabi Suci boten kénging kapendhet sémah tiyang sanès (Rz). Ngemungaken punika kémawon wewenang ingkang mligi kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Suci. Nanging kosokwangsulipun, Kanjeng Nabi inggih boten dipun keparengaken megat garwa- garwanipun, mangka para pandhèrèkipun kénging kémawon megat sémah-sémahipun. Mirsanana 2004. 2002. Ayat punika kedah dipun cundhukaken kaliyan ayat 28 tuwin ayat 29, ingkang andhawuh- aken, para garwanipun Kanjeng Nabi kénging milih salah satunggal, punapa lastantun tetep andhèrèk Kanjeng Nabi, punapa pisahan. Ing dhawuh ngriki Kanjeng Nabi ugi kaparingan pamilih ingkang kados makaten wau. Nalika para garwanipun Kanjeng Nabi sami milaur manggung sugeng pasaja kaliyan panjenenganipun, boten karsa pisah kaliyan panjenenganipun murih pikantuk barang-barang dunyawi, panjenenganipun ugi boten kirang-kirang anggènipun mrihatosaken dhateng para garwa wau; tandha- nipun, nadyan panjenenganipun kaparingan wewenang milih garwanipun, pundi ingkang dipun karsakaken tetep andhèrèk panjenenganipun, suprandéné panjenenganipun boten karsa migunakaken wewenang milih wau kalayan ingkang sakinten saged mitunani dhateng salah satunggaling garwa- garwa wau; kosokwangsulipun, sadaya dipun lastantunaken andhèrèk panjenenganipun, awit sadaya inggih sami milih tetep andhèrèk ing panjenenganipun. Menggah ing sajatos-jatosipun, dhawuh ingkang mungel (murih) kabèh padha senenga atiné kalawan apa pawèwèhira marang dhèwèké, punika mengku karsa nuju dhateng dhawuh ing ayat 28 tuwin ayat 29. Suraosipun: dhawuh punika anggelar ririgen anyar grès, ingkang kakalihipun (Kanjeng Nabi lan ingkang garwa-garwa) kaparingan 1141
1142 Para papanthan Juz XXII 52 Ing sawusé iku2003 ora kena tumrapé sira anjupuk wong wadon, lan ora kena sira asalina bojo kalawan wadon liya,2004 sanajan éndahé angédabaké sira, kajaba kang kadarbé tanganira tengen;2005 lan Allah iku marang samubarang Mulat. RUKU' 7 Tatanan babrayan ing griya 53, 54. Padalemanipun Kanjeng Nabi sarta panyilahing pérangan padunungan para garwa. 55. Palilah tumrap para kulawangsa. 56-58. Pandakwa ingkang dora dhateng Kanjeng Nabi sarta para mukmin. Ar. marang Ar. takon (i.p. para garwanipun Kanjeng Nabi) 53 É, Para kang padha angèstu! aja padha malebu padalemaning Nabi kajaba manawa idin wus kaparingaké marang sira lumebu mangan, ora (dadak) angentèni rampungé pangolahé - ananging samangsa sira ditimbali, banjur padha malebua lan samangsa sira wis mangan banjur padha bubar ana - lan aja (dadak) arep angru- ngokaké marang catur; sayekti iki andadèkaké ribeding Nabi, ana- nging dhèwèké rikuh marang sira, lan Allah ora rikuh marang barang bener. Lan samangsa sira anjaluk apa-apa marang dhèwèké lah anja- luka saka saburining aling-aling;2006 wewenang milih ingkang kalayan mardika sarta fihak kakalihipun kadhawuhan nyingkur titimbangan sanès-sanèsipun, angemungna mamrih suci murnining tatangsulipun sésémahan. 2003. Sareng para garwanipun Kanjeng Nabi sami milih lastantun andhèrèk ing Kanjeng Nabi, Kanjeng Nabi Suci lajeng kawatesan,inggih punika: panjenenganipun boten dipun keparengaken krama malih. Sasampunipun taun Hijrah ingkang kaping pitu inggih punika sasampunipun ayat punika katurunaken, Kanjeng Nabi boten naté krama malih. 2004. Punika ugi wawates malih: inggih punika: Kanjeng Nabi boten dipun keparengaken megat salah satunggaling garwanipun ingkang sampun milih andhèrèk ing panjenenganipun. 2005. Kang kadarbé tanganira tengen punika tegesipun para garwa ingkang sampun kagarwa ing Kanjeng Nabi kalayan apsah. 2006. Tatanan babrayan ingkang éndah punika, déning raosipun panggething golongan Nasrani ugi dipun anggep mengku pamrih mikantukaken dhiri pribadhi. Kedah dipun èngeti bilih tatanan babrayan punapa kémawon, ingkang kedah katindakaken dhateng sariranipun Kanjeng Nabi Suci, punika meng-
Surat 33 Tatanan babrayan iki luwih suci tumrap atinira lan atiné; lan ora mungguh tumrapé sira yèn ta sira padha andadèkna ribeding Utusaning Allah, sarta ora mungguh yèn ta sira anikaha para rabiné ing sapungkuré salawasé:2007 sayekti iki tumraping Allah pra- kara kang gedhé. 54 Manawa sira padha ange- dhèng sawijining prakara utawi anyingidaké, lah sayekti Allah iku marang samubarang Udani. (i.p. para garwanipun Kanjeng Nabi) Ar. ing dalem Ar. lan ora 55 Ora cacad ingatasé dhèwèké karo bapak-bapakné apatemon utawa anak-anaké lanang utawa sadulur-saduluré lanang utawa anak-anaké lanang para saduluré lanang utawa anak-anaké lanang para saduluré wadon utawa para wadoné dhéwé utawa kang kadarbé ing tangané tengen; lan dipadha ru- meksa ing (wajibira marang) Allah; gah ing sajatos-jatosipun tatanan, ingkang kedah katindakaken déning sintena kémawon wonten ing sasrawunganing babrayan. Quran boten namung mulangaken budipakerti ingkang luhur kémawon, nanging ugi mulangaken patrap ingkang saé, jalaran Quran makaten winahyakaken kanggé sadaya manusa. Wonten ing ayat punika Quran nganggep asor dhateng adat-tata-cara ingkang andadosaken ribedipun tiyang ingkang gadhah griya, samangsa piyambakipun ngajak mitra-mitranipun medal sasarengan wonten ing griyanipun, kadosta sarana dhateng sadèrèngipun dumugi wekdal ingkang katamtokaken utawi kantun wonten ngriku perlu jagongan lalawora ing sasampunipun kembul nedha. Punika tatanan ingkang kedahipun katindakaken sadaya tiyang Islam satunggal dhateng satunggalipun, makaten ugi tumrap dhateng Kanjeng Nabi Suci. Makaten ugi tatanan bab tiyang jaler sanès wicantenan kaliyan tiyang èstri kedah saking sawingkinging warana punika inggih kedah katindakaken sadaya tiyang Islam tumrap dhateng sadaya tiyang Muslimat, dados boten namung dhateng para garwanipun Kanjeng Nabi kémawon. 2007. Rekaos manawi tiyang badhé nyuraos pangandika punika tuwuh saking butajenganipun Kanjeng Nabi. Para garwanipun Kanjeng Nabi punika sadaya randha, namung Siti 'Aisyah piyambak ingkang sanès randha, dalasan Siti Zainab punika inggih randha pegat. Krana ngaosi Kanjeng Nabi, déné wonten pangandika punika. Manawi tiyang purun nglimbang-nglimbang sawatawis, mesthi badhé angsal pupuntoning pamanggih, bilih saupami boten wonten pangandika punika, saged tuwuh wonten prakawis ingkang ruwet warni-warni. Salah satunggaling maksud ingkang kasedya ing pikramanipun Kanjeng Nabi, punika badhé anggelar ingkang kalayan sanyata-nyatanipun lalampahan-lalampahan wigatos ingkang dipun alami Kanjeng Nabi, nanging ingkang namung saged kasumerepan wonten ing kalanganing kulawarganipun Kanjeng Nabi. Lah, manawi garwa titilaranipun Kanjeng Nabi wonten ingkang nglampahi krama malih, boten kénging boten mesthi badhé mitunani maksud wau, jalaran tilas garwa wau saged éwah pamanggihipun margi kadayan anggènipun krama kaliyan tiyang jaler sanès. Langkung-langkung malih ingkang makaten wau saged nuwuhaken pepecahan, sarta punika cepak 1143
1144 Para papanthan Juz XXII sayekti Allah iku marang samu- barang aneksèni.2008 56 Sayekti Allah lan para mala- ikat-É padha angrahmati marang Nabi (Muhammad); O, para kang padha angèstu! padha sira anyu- wuna rahmat tumrap dhèwèké sar- ta padha atura pambagiya kalawan pambagiya (kang mungguh).2009 57 Sayekti, para kang padha angucapaké ala marang Allah lan Utusan-É,2010 iku Allah angla'nati ana ing donya lan akhirat sarta anyawisi siksa kang angenakaké. Ar. apa Ut. kalupu- tan 58 Lan para kang padha angu- capaké ala marang para mukmin lanang lan para mukmin wadon kalawan tanpa ana buktiné pang- gawéné, iku padha temen anggèndhong pandalih goroh lan dosa kang tétéla. lah RUKU' 8 Tiyang ingkang sami nyebar pangawon-awon 59. Para èstri kedah nganggé kudhung nglèmbrèh, supados dipun pakéringi. 60-62. Pidananipun para lamis. 63-68. Pidananipun para kafir. kelampahanipun; kula aturi angèngeti pecahipun tiyang Islam dados golongan Ahli Sunnah kaliyan golongan Syi'ah punika tuwuhipun margi saking mihak dhateng tedhak turunipun Siti Fatimah, putra- putrinipun Kanjeng Nabi. 2008. Tembung kriya ittaqîna (tembung agnya jama' tumrap èstri kathah), punika anedahaken bilih ingkang katuju ing dhawuh punika para garwanipun Kanjeng Nabi. 2009. Nyuwunaken nugrahaning Pangéran dhateng Kanjeng Nabi Suci, punika kasebutaken wonten ing ngriki gagandhèngan kaliyan pandalih palsu dhateng panjenenganipun ing bab prakawis pikramanipun. Suraosipun: pandalih-pandalih bangsanipun ingkang kados makaten wau badhé kasirnakaken déning nugraha ingkang badhé kajawahaken dhateng panjenenganipun déning Gusti Allah, sarwi anedahaken bilih panjenenganipun punika suci amulus sarta saged sasambetan kaliyan Tuking kasucèn. 2010. Tembung yu'dhun ingkang kasebut ing ngriki punika asal saking tembung adhâ, ingkang ugi kasebut wonten ing ayat 48 ing surat punika tuwin ing 3: 185, tegesipun: ginemipun para kafir tuwin para lamis ingkang anyerik-nyerikaken, ingkang awujud pandalih palsu dhateng Kanjeng Nabi Suci. Suraosing tembung ingkang makaten punika, katerangaken kalayan langkung cetha malih wonten ing ayat sambetipun, ing ngriku tembung wau ugi dipun agem tumrap dhateng para mukmin, salajengipun dipun terangaken wonten ing dhawuh ing wekasaning ayat, ateges pandalih goroh dhateng para mukminin.
Surat 33 Tiyang ingkang sami nyebar pangawon-awon 59 O, Nabi! calathua marang para lan anak-anakira wadon sarta wadoné para mukmin padha anglèmbrèhna kudhungé ing awaké; iki luwih prayoga supaya padha kinawruhan, dadi ora padha kataman riribed; lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih.2011 rabinira 60 Manawa para lamis lan para kang sajroning atiné ana lelalarané sarta para kiyanat tukang angojok- ojoki ing sajroning kutha ora marèni, masthi Ingsun bakal angu- lungaké dhèwèké marang sira, tumuli dhèwèké ora dadi tatang- ganira ing kono, kajaba sadhéla. 61 Kena ing la'nat: tinemua ing ngendi baé, bakal padha cinekel sarta pinatènan kalawan pati (pinrawasa).2012 62 (Mangkono iku wis) pranata- ning Allah tumrap para kang wus kapungkur biyèn; lan sira ora bakal mrangguli owah-owahan tumrap pranataning Allah.2013 63 Para manusa padha takon ing sira prakara titiningmangsané. Ca- lathua: kaweruh prakara iku mung ana ing ngarsaning Allah, lan apa ta kang bakal meruhaké ing sira, 2011. Dhawuh manganggé kukudhung-nglembrèh ing ngriki punika, anggènipun kadhawuhaken kalayan mengku sedya murih tiyang èstri mardika punika sageda pilah kaliyan réncang-tumbasan, ingkang salajengipun supados boten dipun riridhu tuwin dipun kinthil tiyang-tiyang ingkang tumiyung dhateng awon. Awit para titiyang wau mesthinipun lajeng sumerep saking tandha punika, bilih tiyang èstri wau tiyang èstri ingkang suci tuwin mulus, mesthi boten trimahipun manawi dipun cacamah utawi dipun tanduki patrap ingkang kirang prayogi (Rz). 2012. Dhawuh punika lan ayat candhakipun, punika mangandikakaken para titiyang munafék tuwin sawenèh titiyang Yahudi ingkang sami nyebar pawartos awon ing babagan kaum Muslimin. Sadèrèngipun Kanjeng Nabi séda, nagari Madinah sampun resik saking wijining bencana punika. 2013. Kados makaten punika nasib ingkang kasandhang bangsa Yahudi ing saindhenging jagad, sarta inggih kados makaten punika ugi nasibipun para lamis ingkang sami katundhung saking masjid. 1145
1146 Para papanthan Juz XXII ambokmanawa wis cedhak.2014 titimangsané iku 64 Sayekti Allah wus angla'nati para kafir sarta anyawisaké geni murub tumrap marang dhèwèké, a. 1201 Ar. padha nemu padha manggona lawas ing kono;a ora bakal ana sing ngayomi lan ora (bakal ana) sing mitulungi. 65 Supaya Ut. para tutuwané 66 Ing dinané rai-rainé padha winalik ing geni bakal padha calathu: O, mbok aku biyèn ambangun-turuta lan ing Allah ambangun-turuta ing Utusan! 67 Lan padha munjuk: Dhuh Pangéran kawula! saèstu kawula sampun ambangun-turut ing para pangajeng kawula saha para ageng kawula, wusana sami nasaraken kawula saking margi: 68 Dhuh Pangéran kawula! mugi piyambakipun sami Tuwan paringi tikelan saha sami siksa kalih Tuwan la'nat ingkang ageng. la'nati kalayan RUKU' 9 Pitutur dhateng para mukmin 69. Pandalih awon dhateng Kanjeng Nabi Musa. 70, 71. Margi anggayuh kabegjan. 72. Langit lan bumi sami ambangun turut dhateng angger, ananging manusa boten. 73. Pamidananipun para lamis sarta para kafir. 69 É, para kang padha angèstu! aja padha kaya para kang padha 2014. Titimangsané, punika tegesipun titimangsaning leburipun, kados déné ingkang sampun kawecakaken wonten ing ayat-ayat ingkang sampun.
Surat 33 Pitutur dhateng para mukmin 1147 andalih ala marang Musa, ana- nging Allah angresikaké dhèwèké saka barang pangucapé, lan dhè- wèké iku ing ngarsaning Allah kajèn.2015 70 É, para kang padha angèstu! dirumeksa ing (wajibira marang) Allah, sarta padha angucapa pangu- cap kang jejeg; 71 Panjenengané bakal ambecik- aké tumrap marang sira panggawé- panggawénira angapura marang sira dosanira, lan sapa sing ambangun-turut ing Allah lan Utu- san-É, lah sayekti olèh kabegjan kang gedhé. sarta 72 Sayekti Ingsun wus amaring- aké sasanggeman marang langit- langit lan bumi sarta gunung- gunung, lah padha emoh yèn ora tuhu-tuhua marang iku sarta wedi marang iku, lan manusa ora tuhu- tuhu marang iku; sayekti dhèwèké iku atindak dudu, bodho;2016 2015. Manawi badhé nguningani pandalih palsu ingkang katujokaken dhateng Kanjeng Nabi Musa déning umatipun piyambak, dalasan sadhèrèkipun èstri piyambak, mirsanana Wilangan bab 12. Rèhning ingkang karembag wonten ing surat punika bab pandalih palsu, milanipun ing ngriki lajeng anyebutaken pandalih palsu ingkang katujokaken dhateng Kanjeng Nabi Musa, awit rawuhipun Kanjeng Nabi Suci punika sarupi lan Kanjeng Nabi Musa. Déné wigatosipun, supados dadosa pèpènget, kados pundi nasib ingkang dipun sandhang déning para titiyang ingkang tumut-tumut andalih. Pandalih palsu dhateng Kanjeng Nabi Suci punika sadaya damel-damelanipun para mengsahipun Kanjeng Nabi, sanès damel-damelanipun para pandhèrèkipun; nanging pandalih palsu dhateng Kanjeng Nabi Musa punika damel-damelanipun pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Musa piyambak. 2016. tegesipun ora nuhoni sasanggemané (LL). TA anggènipun merdèni. yahmilna-hâ, jawinipun padha ora nuhoni iku, déné tegesipun: jawinipun: manusa ora nuhoni iku. Wondéné sababipun katerangaken déning Az: jawinipun: ora anggawa sasanggeman tegesé dhèwèké padha netepi iku; sarta sing sapa ora tuhu-tuhu marang sasanggeman, ditembungaké anggawa iku (TA). Suraosipun: sagung dumados sami setya tuhu netepi angger- anggeripun (angger-anggering dumadi) tumuwuhing kamajenganipun; nanging manusa boten sami setya tuhu netepi angger-angger, mangka jatos jatosipun kabegjanipun manusa punika gumantung ing ngriku punika. ingkang saged nyampurnakaken
1148 Para papanthan Juz XXII 73 Mulané2017 Allah bakal aniksa para wong lamis lanang lan para lamis wadon sarta para wong musyrik lanang lan para musyrik wadon sarta Allah bakal bali (Wilasa-Né) marang para mukmin lanang lan mukmin wadon, lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 2017. Lâm ing ngriki punika lâmu-l-âqibah, milanipun dipun jarwani mulané utawi awit saka iku. Terangipun: angsal-angsalanipun boten tuhu-tuhu dhateng angger-anggering Pangéran, manusa lajeng sami nandhang pidana. Para lamis lan para kafir boten sami tuhu-tuhu dhateng angger-angger, temahan sami nandhang rekaos. Para Muslimin kalayan tuhu-tuhu sumarah dhateng angger-angger wau, temah sami manggih kabegjan. ____________
SURAT 34 AS-SABÂ (Saba') KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 54 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pancasan punika sampun temtu. Ruku' 2. Pradana tinungka pidana. Ruku' 3. Kamenangan tumrap para Muslimin. Ruku' 4. Panuntuning awon. Ruku' 5. Apesipun para sesembahan palsu. Ruku' 6. Kasunyatan badhé angrembaka. Namanipun tuwin gathuking suraosipun Namanipun surat punika mirid namanipun satunggaling nagari ingkang namanipun Sabâ', inggih punika ing tanah Yaman, ingkang kalebur déning banjir. Pèpènget ingkang kawarsitakaken wonten ing surat punika, punika kanggé tumrap sadaya bangsa ingkang tinitah ageng saha makmur, nanging dados bandhanganing pangadatan ingkang sarwa luluwihan. Sakéca punika wijining awon, ingkang badhé mahanani karisakan tuwin bibrah. Milanipun ingkang makaten punika dados pèpènget tumrap para titiyang Quraisy, nanging ugi dumunung dados pèpènget dhateng para Muslimin, ingkang tinitah ngratoni bumi nanging lajeng dados bandhaning pangadatan remen among suka pari-suka lan luluwihan, sarta ingkang ing sapunika sami nandhang temahanipun. Pèpènget dhateng titiyang Quraisy punika sampun mapan sanget kapapanaken wonten ing ngriki, awit surat ingkang sampun-sampun mapan sanget kapapanaken wonten ing ngriki, awit surat ingkang sampun-sampun marsitakaken pambudidayanipun ingkang sakatog-katogipun para titiyang Quraisy wau ingkang ing pawingkingipun inggih dipun tindakaken sayektos, murih sirnaning Islam. Titimangsaning tumurunipun tuwin bab-ipun ingkang kawarsitakaken Surat punika wahyu Makkiyah sarta kagolong jaman Makkah wiwitan. Ruku' ingkang wiwitan andhawuhaken pancasan punika sampun tamtu, inggih punika pancasan ingkang kayektènipun punika boten namung badhé kanyataan wonten ing gesang sasampuning pejah kémawon, nanging dalasan ing gesang sapunika punika ugi inggih katingal cetha tumindhakipun. Pancasan punika sami ugi, andhawahi tiyang satunggal-satunggal utawi bangsa-bangsa; ing ruku' ingkang kaping kalih tuladha warni kalih kasebutaken, wigatos anerangaken kados pundi anggènipun kasirnakaken umat-umat ingkang tuwuh angrembaka sareng sami dhumawah dhateng pangadatan ingkang awon. Awit saking punika para titiiyang Quraisy mesthi inggih badhé kadhawahan pancasan, sarta kapratélakaken wonten ing ruku' ingkang kaping tiga, bilih sesembahan palsu para Quraisy wau boten badhé migunani sakedhik-kedhika tuwin golongan kakalih badhé tempuk perang, ingkang temahanipun kamenangan wonten ing fihakipun para Muslimin. Ruku' ingkang kaping sakawan nerangaken kojuripun para panuntun awon, para panuntun kaliyan ingkang sami katuntun sami lepat-linepatan satunggal dhateng satunggalipun. Ruku' ingkang kaping gangsal nerangaken bilih sesembahanipun piyambak boten saged mitulungi piyambakipun nalika punika, sarta piyambakipun sami badhé kapidana, boten prabéda lan para titiyang ingkang sami angemohi yakti punika mesthi sami kapidana. Ruku' ingkang wekasan piyambak andhawuhaken bilih yakti mesthi badhé tuwuh angrembaka sarta panggorohan mesthi sirna.
1150 Saba' Juz XXII RUKU' 1 Pancasan punika sampun tamtu Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ar. kagu- ngan-É Ar. kagu- ngan-É (Sakèhing) pangalembana iku kagunganing Allah, Kang kagungan sabarang kang ana ing langit-langit lan ing bumi sarta (Kang) kagu- ngan sakèhing pangalembana ing iku akhirat; Ingkang-Wicaksana, Ingkang- Waspada. 1 lan Panjenengané iku Anguda- nèni apa kang lumebu ing bumi lan apa kang metu saka ing kono, sarta apa kang tumurun saka ing langit lan apa kang munggah ing kono; lah Panjenengané iku Ingkang- Mahaasih; Ingkang-Aparamarta. 2 Panjenengané 3 Lan para kang padha kafir calathu: Titining mangsa iku ora bakal teka ing aku. Calathua: O, iya! dhemi Pangéranku, Ingkang Angudanèni kang ora katon, yekti iku bakal teka ing sira; Panjene- ngané ora kasamaran bobot samen- dhang ing langit-langit lan ing bumi, mangkono uga kang luwih cilik tinimbang iku utawa luwih gedhé, ananging (kabèh iku) ana ing sajroning Kitab kang terang,2018 4 Supaya Panjenengané anggan- jar para kang padha angèstu wedi sarta anglakoni panggawé becik; 2018. Ayat punika nyebutaken angger-angger ingkang gumathok boten saged éwah gingsir, bilih saben pandamel punika mesthi wonten wohipun. Boten wonten satunggal punapa, nadyan alita di kados punapa, ingkang boten saged nukulaken woh. Ayat kakalih candhakipun anggambaraken tumindhak- ipun angger-angger punika: saé angsal ganjaran saé, awon angsal pidana awon.
Surat 34 Pancasan punika tamtu iki kang padha olèh pangapura lan rejeki kang minulya. Ut. amarga saka alaning panggawéné 5 Wondéné para kang padha nyarempeng anjugaraké timbalan- timbalan Ingsun,2019 iki kang padha kasiksa nglarani kang ala.2020 6 Lan para kang padha sinungan kawruh, padha weruh, manawa apa kang katurunaké marang sira saka Pangéranira, iku kasunyatan sarta anuntun marang dadalané Ingkang- Kinawasa, Ingkang-Pinuji. 7 Lan para kang padha kafir calathu: Apa gelem kowé padha dak sawijining wong lanang, kang anerangaké marang kowé, yèn samangsa kowé wis padha ajur mumur babar pisan, temen-temen kowé bakal padha didadèkaké titah kang anyar? tuduhi Ar. adoh iku agawé-gawé goroh tumrap marang Allah apa kadunungan lalara owah. O, balik para kang padha ora angèstu ing akhirat, iku ana ing sajroning siksa sarta sasar kang banget. 8 Dhèwèké Ut. sirnak- aké 9 Lah apa ta padha ora ande- leng barang kang ana sangarepé lan barang kang ana saburiné, yaiku langit lan bumi? Lamun Ingsun angarsakna, dhèwèké bakal padha Ingsun asoraké ing bumi, utawa bakal padha Ingsun tibani 2019. Mu'âjizîn wantahipun ateges merangi tuwin nandhingi tiyang sanès, murih piyambak-ipun boten saged nindakaken satunggaling barang (LL). 2020. Tembung min rijzin punika saged dipun suraos dados sifat-ipun tembung 'adhâb min-ipun: min bayaniyah; utawi saged dipun suraos nerangaken sababipun 'adhâb, déné min-ipun min sababiyah. Panyuraos ingkang angka kalih kula sebutaken wonten ing margin. Tembung rijz punika wantahipun ateges jember, mila saged mengku teges awon, utawi pandamel awon, utawi panembah brahala. 1151
1152 Saba' Juz XXII Ut. sapéra- nganing sisilep saka ing langit; sayekti ing kono iku temen ana tandha tumrap sarupaning kawula kang bali (maring Allah).2021 RUKU' 2 Pradana tinungka Pidana 10-14. Kados pundi karatonipun Nabi Daud sarta Sulaiman anggènipun dados risak. 15-19. Saba linebur salebetipun saweg seneng. 20, 21. Iblis angajak sasar. a. 1387 temen Ingsun saka aparing kaluwihan wus (ngarsa-)Ningsun marang Dawud: O, gunung! mbolan-balènana pu- puji (ing Allah) karo dhèwèké2022 sarta manuk-manuk;a lan Ingsun anglemesaké wesi tumrap dhè- wèké,2023 10 Lan sayekti Ut. anglako- nana pang- gawé kang sampurna 11 Pangandika(-Ningsun): Ga- wéa (kulambi keré) kang longgar, lan ukuren rancangané sarta padha 2021. Punika buktinipun Quran Suci ingkang asring kasebutaken. Para titiyang kafir sami maiben ing wontenipun kiyamat, maiben ing wontenipun gesang sasampunipun pejah, ngemohi dhateng piwulang ingkang adiluhung bilih sadaya manusa tanggel dhateng sadaya pandamelipun, mangka ngemungaken piwulang-piwulang wau ingkang dados dhadhasaring budipakerti ingkang luhur. Awit saking punika para titiyang wau lajeng sami dipun pangandikani, minangka pasaksèn bilih kiyamat punika nyata wonten saèstu tuwin bilih pandamelipun awon punika mesthi wonten wohipun awon, para titiyang wau badhé kapatrapan pidana wonten ing gesang ing sapunika punika ugi, margi saking kadursilanipun. Terangipun malih, piyambakipun badhé kadadosaken asor wonten ing nagarinipun piyambak sarta sami badhé kadhawahan pidana ingkang ambabar pisani anglimputi awakipun, ngantos piyambakipun boten saged wilujeng saking pidana wau 2022. Awwaba punika wantahipun ateges bali (LL); manawi kanggé nembungaken sagolonganipun tiyang, ateges: lalaku ing wayah raina (LL); manawi dipun anggé tembung silihan, âba utawi awwaba, ateges bali saka pandaga marang pambangun-turut utawi ngambal-ambali pupuji ing Pangéran. . Dhawuh punika limrahipun dipun jarwani: É, gunung-gunung! mbolan-balénana pupuji ing Allah. Miturut sawenèh mufassir, redi-redi sami mumuji ing Allah, punika mengku teges kados déné ingkang kasebut ing Quran Suci bilih sadaya barang ingkang boten gesang sami maha-sucèkaken ing Allah. Miturut mufassir sanès-sanèsipun malih, mengku teges redi-redi wau ngumandhangaken anggènipun mumuji Kanjeng Nabi Dawud kalayan suwantenipun ingkang sora. Nanging nitik anggènipun mawi nyebutaken peksi-peksi, ingkang sami tutwingking wadya ingkang menang (mirsanana 1387), tuwin tosan, kasebutaken sasarengan, punika nedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punika kamenanganipun Kanjeng Nabi Dawud. Dados redi-redi sami mumuji, punika mengku teges teluk dhateng Kanjeng Nabi Dawud. Utawi jibâl ing ngriki saged ateges para tiyang ageng (mirsanana 1604); suraosipun: para titiyang punika sami kadhawuhan andhèrèkaken Kanjeng Nabi Dawud nelukaken mengsah. 2023. Gusti Allah anglemesaken tosan tumrap panjenenganipun, punika tegesipun kathah sanget tosan ingkang dipun pigunakaken panjenenganipun wonten ing paprangan-papranganipun, makaten ugi rasukan keré ingkang kasebutaken ing ayat candhakipun.
Surat 34 Pradana tinungka pidana 1153 anglakonana kabecikan; sayekti Ingsun iki angudanèni marang apa kang padha sira lakoni.2024 a. 1646 12 Lan (Ingsun ambangun-turut- aké) angin marang Sulaiman,a kang ésuké lakon sasasi sarta ing soréné lakon sasasi,2025 lan Ingsun angi-lèkaké tembaga ajer tumrap marang dhèwèké;2026 lan sawenè-hing jin ana kang padha anyambut gawé ana ing ngarepé kalawan idining Pangéran; lan iku sapa paréntah Ingsun, bakal Ingsun icipaké siksa urubing geni.2027 tuk sing ambadal 2024. Bab ingkang karembag wonten ing ayat ingkang sampun dipun lajengaken malih. Kanjeng Nabi Dawud kadhawahan nyamektani sariranipun lan wadyabalanipun kanggé paperangan-paperangan ageng, milanipun rasukan keré punika perlu, inggih punika kanggé rumeksa kawilujenganing gesangipun. Sawenèh mufassir gadhah pamanggih dhawuh punika mengku teges, bilih Kanjeng Nabi Dawud boten dipun keparengaken mundhut bandhaning praja kanggé daharipun, salajengipun panjenenganipun kadhawahan ngupa-boga sarana nindakaken pakaryan kriya, kadosta damel rasukan keré (Kf). Sâbigât punika jama'-ipun sabigah, manawi dados ternbung sifat ateges longgar utawi kathah, déné ing ngriki kasuraos dados tembung aran ingkang dipun sifati, jalaran tetembungan . tegesipun rasukan keré ingkang longgar. Nanging ugi wonten ukara jawinipun: nugraha ingkang sampurna (TA-LL), sarta punika saged-sagedipun namung dipun tegesi teges ingkang kula sebutaken wonten ing margin, inggih punika: nglakonana panggawé kang sampurna. Tembung sard tegesipun rasukan keré utawi trancanganipun (LL), déné qaddara tegesipun andamel kalayan manut ukuran utawi namtokaken, sarta ugi ateges namtokaken wekdal ingkang tartamtu (Q-LL). Rz nganggé teges ingkang kasebutaken kantun piyambak wau kanggé negesi tembung qaddara ing ngriki, dados suraosipun: Kanjeng Nabi Dawud kadhawuhan sampun migunakaken wekdalipun sadaya kanggé nindakaken pakaryan wau, jalaran jatos-jatosing ingkang sinedya, punika nglampahi pandamel saé. 2025. Suraosipun, baita-baitanipun Kanjeng Nabi Sulaiman saged lalayaran dhateng panggènan lampahan sewulan namung ing salebetipun sadinten, manawi angsal angin ingkang saé. Bab prakawis baita-baitanipun Kanjeng Nabi Sulaiman. kasebutaken wonten ing I Para-raja 9: 26. Nanging inggih kedah dipun pèngeti bilih rîh punika ugi ateges panguwaos utawi papréntahan utawi jajahan (S, TA-LL), dados inggih saged ugi tegesipun punika: kerajanipun Kanjeng Nabi Sulaiman punika wiyar sanget, ngantos mangétanipun lampahan sewulan lan mangilènipun inggih lampahan sewulan. 2026. "Karo déné damel sagarané singen, bukané sapuluh asta, saka ing tepi sisih tutug sisihé" (II Babad 4: 2). 2027. Jin-jin punika boten sanès kajawi tiyang bangsa sanès ingkang katelukaken sarta kaparéntah Kanjeng Nabi Sulaiman tuwin ingkang lajeng kapeksa kapurih nyambut damel. Mirsanana II Babad 2: 12-18: "Wong mau kang pitung leksa padha kapatah pagawéan mikul, kang wolung leksa negor ana ing pagunungan." Kapèngetana bilih jinn ing ayat punika, punika para syayâthîn ing 38: 37; ing ngriku kapangandikakaken: "(Ingsun ambangun turutaké marang Sulaiman) para sétan, sakèhing ahli yayasan sarta juru-silem;" dados ing ayat wau Quran piyambak anerangaken, bilih syayâthîn utawi sétan-sétan, punika boten sanès inggih para ahli yayasan lan para juru-silem ingkang dipun peksa kapurih tu- mandang ing damel. Tabrizi wonten ing kitabipun ingkang anggancaraken Himasa, jilid satunggal,
1154 Saba' Juz XXII 13 Iku padha anggawèkaké dhè- wèké apa kang dadi karepé, kaya lan pepethan- ta bètèng-bètèng pepethan, sarta wadhah (gedhé- gedhé) kaya déné jedhing-jedhing, jèdhi-jèdhi kang ora kena dielah- elih;2028 padha anindakna sukur, o, kulawarga Dawud! lan sathithik para kawula-Ningsun kang padha sukur. (i.p. para jin) 14 Ananging bareng Ingsun wus anetepaké pati marang dhèwèké, ora ana kang anuduhaké ing bab patiné marang dhèwèké kajaba gegremeting bumi kang mangan tekené; bareng jin weruh kalawan terang, yèn, lamun ta padha weruha barang kang ora katon, ora bakal dhèwèké padha lestari dumunung ing siksa kang anginakaké.2029 iku rubuh, nerangaken makaten: "Abu 'Ula nerangaken bangsa Arab asring mungel jinn; tiyang ingkang wegig ngrampungi tuwin syaithân, milanipun manawi piyambakipun badhé nyariyosaken bilih awakipun dados ringkih tuwin asor, piyambakipun lajeng mungel bilih jinn-ipun sampun késah." Katerangan punika, kawimbuhan malih kateranganipun Quran piyambak, saged ngudari masalah bab jinn tuwin syaithân ingkang dipun mradamelaken déning Kanjeng Nabi Sulaiman. ing damel dipun sanépakaken kaliyan jinn 2028. II Babad 3:7 nyebutaken papager ingkang dipun ukir rerekan kerub; II Babad 4:3 pandamelipun rerekan sapi; 1I Babad 4: 11, 14 bab pandamelipun jedhing, jedhi, kulah, sapiturutipun. 2029. Gegremeting bumi kang mangan tekené (tekenipun Kanjeng Nabi Sulaiman) punika ingkang dipun karsakaken papréntahanipun ingkang ringkih putranipun Kanjeng Nabi Sulaiman, awit inggih nalika putranipun Kanjeng Nabi Sulaiman ngasta papréntahan wau, dados pecah brahipun karajanipun Kanjeng Nabi Sulaiman. Sampun terang bilih putra ingkang sumilih keprabonipun Kanjeng Nabi Sulaiman, inggih punika Rekhabeam, punika remen sanget nengenaken gesang nglangkungi wates tuwin gesang among suka, boten karsa nindakaken pituturipun para sepuh, malah remen andurusi kakajenganipun para mitranipun tukang nguja kasenengan (I Para-raja 12: 13). Sarta inggih caraning gesangipun ingkang sarwa anglangkungi wates saha sarwa ngéca-éca wau, ingkang dipun karsakaken Quran Suci gegremeting bumi punika. Nedha tekenipun Kanjeng Nabi Sulaiman punika tegesipun mecah karajanipun Kanjeng Nabi Sulaiman. Déné jinn, kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, punika para pancer ingkang sami mirong, ingkang sampun dipun telukaken Kanjeng Nabi Sulaiman, sarta ingkang ing sawatawis wekdal tetep kebawah tiyang Israil, ngantos dumugining jaman pecah belahipun karajan. Kawontenan punika, makaten ugi kawontenan tutugipun, punika mengku pèpènget tumrap para Muslimin, kados pundi angsal-angsalanipun manawi tiyang punika remen gesang sarwa nglangkungi wates lan manggung mangun suka; émanipun titiyang Muslimin namung purun ngalap paédah sakedhik dhateng pèpènget punika. Nasib ingkang wekasan piyambak kasandhang karajan Islam Daulah Ummawiyah lan Daulah 'Abbasiyah, sami plek kados déné nasib ingkang kasandhang karajanipun Kanjeng Nabi Sulaiman. Kula aturi mirsani ugi 7141.
Surat 34 Pradana tinungka pidana 15 Lan sayekti temen ana sawiji- ning tandha tumrap Saba' ing pa- dunungané: kebon loro ing tengen lan kiwa; padha mangana rijekiné Pangéranira sarta padha sukura marang Panjenengané: Nagara kang becik sarta Pangéran kang Para- marta! Ut. asem, 16 Ananging dhèwèké padha maléngos, mulané Ingsun angutus banjir bandhang anempuh dhè- wèké, sarta kebonné loro dhèwèké Ingsun loro kang wetuné wowohan pait sarta wit atsal tuwin widara sathithik.2030 lironi kebon 17 Iki pamales-Ingsun marang dhèwèké amarga saka anggoné padha angafiri; lan Ingsun ora midana sapa-sapa kajaba kang ora weruh ing panarima. Ar. karo antarané 18 Lan saantarané dhèwèké karo Ingsun kutha-kutha kang wus barkahi, ing kono Ingsun anda- dèkaké kutha-kutha (liya) kang katon dineleng kalawan gam- pang,2031 lan lalaku ing kono wus Ingsun ukur: padha lalakua ing kono pirang-pirang dina lan pirang bengi, aman. 19 Banjur padha munjuk: Dhuh Pangéran kawula! mugi Tuwan tebihaken antawisipun lalampah- 2030. Saba' punika satunggaling kitha ing nagari Yaman, ugi winastan Ma'arab, watawis lampahan tigang dinten saking Sana'aa. Jebolipun bendungan ing Ma'arab tuwin risakipun kitha déning banjir, punika kawontenan nyata ingkang kaseksèn ing babad, kelampahanipun nalika kirang langkung abad sapisan utawi abad ingkang kaping kalih Maséhi" (Kateranganipun tuwan Palmer). Nama salimrah manawi sinebut taman utawi kebon kakalih, jalaran pasiten wiyar ingkang kaulah kawedalaken asilipun, punika ing sisihipun kakalih winatesan ing kebon. 2031. Prenahipun kitha-kitha, satunggal kaliyan satunggalipun rapet ajèjèr-jèjèr, ngantos kitha ingkang satunggal saged tiningalan saking satunggalipun, utawi kitha-kitha wau gampil tiningalan saking margi. Punika nandhakaken makmuripun nagari wau. Kitha-kitha ingkang binarkahan, punika kitha-kithanipun nagari Syam lalayananipun dagang titiyang ing Saba'. 1155
1156 Saba' Juz XXII lalampah kawula;2032 lan dhèwèké padha anganiaya awaké dhéwé, mulané padha Ingsun dadèkaké dodongèngan, sarta padha Ingsun buyaraké kalawan buyar babar pisan; sayekti Ing kono iku temen- temen ana tandha-tandha tumrap sarupaning wong kang sabar, sukur. 20 Lan sayekti temen Iblis iku anganggep nyata panyanané ma- rang dhèwèké, iki padha miturut dhèwèké, kajaba sapantha yaiku para mukmin. lan Ut. dhèwèké (i.p. para mukmin) a. 185 Ar. saka 21 Lan dhèwèké ora duwé kawa- sa marang iki, ananging supaya Ingsun amilahnaa sapa sing angèstu marang akhirat karo sing dumu- nung ing semang-semang ing atasé prakara iku; lan Pangéranira iku Kang-Rumeksa marang samuba- rang. RUKU' 3 Kamenangan tumrap para Muslimin 22-24. Para panuntun boten badhé amitulungi. 25-27. Perang sarta putusan. 23. Kanjeng Nabi Suci punika juru pèpènget tumrap sadaya bangsa. 29, 30. Titimangsanipun kalampahaning janji. 22 Calathua: Pada anguwuha para kang padha sira anggep, 2032. Boten susah nyunyuwun kados makaten wau kalayan lésan-lésanipun, para titiyang wau inggih kénging winastan nyunyuwun. Jalaran saged kémawon ingkang kados makaten wau cumethaning kawontenanipun ingkang saèstu para titiyang wau. Terangipun, para titiyang wau boten atur panuwun dhateng nugraha ingkang sampun katampi, nanging malah lajeng dhumawah ing awon, temahan para titiyang wau lajeng sami kadhawahan pidana. Sawenèh mufassir gadhah paham, bilih panyuwun ingkang kados makaten wau pancèn dipun kajengaken saèstu; déné ingkang kasedya badhé mamrih angsal kauntungan saking titiyang miskin jalaran para titiyang miskin wau lajeng kapeksa langkung dangu anggènipun wonten ing margi (JB). Nalika nerangaken dadaganganipun Yaman kaliyan Syam, tuwan Muir nerangaken makaten: "Dadaganganipun ageng sanget sarta nyugihaken bangsa wau ......... tuwin, anèhipun, cacahipun pos-pakèndelan Hadlaramaut dumugi Aylah, .... wonten cacah pitung dasa, trep kados wontenipun ing jaman samangké." Ayat ingkang sampun nyebutaken lampahan ingkang dipun ulur, punika saged ugi ingkang dipun karsakaken inggih pos-pos pakèndelan wau.
Surat 34 Kamenangan tumrap Muslimin Ar. lan ora saliyané Allah; dhèwèké iku ora samendhang anguwasani bobot ing lan langit-langit (baé) bumi, sarta ana ing sakaroné kono dhèwèké padha ora duwé sakuthu, lan Panjenengané saka ing anta- rané dhèwèké ora kagungan wong kang mitulungi (Panjenengané).2033 ing a. 79, 339 23 Lan ora bakal migunani sya- fa'at iku ana ngarsaning Panjene- ngané, kajaba tumrapé wong kang déning Panjenengané.a kaidèn Nganti, samangsa giris wus kabirat saka ing ati-atiné bakal padha calathu: Pangéranmu angandikak- aké apa? Padha bakal amangsuli: Kasunyatan. Lan Panjenengané iku Ingkang-Mahaluhur, Ingkang- Agung. 24 Calathua: Sapa sing angrije- kèni sira saka ing langit-langit lan bumi? Calathua: Allah. Lan sayekti aku utawa kowé iku temen dumu- nung ing dalan bener utawa ing sasar kang tétéla.2034 25 Calathua: Kowé ora bakal pa- dha dinangu prakara kaluputanku lan aku ora bakal padha dinangu prakara panggawému. 26 Calathua: Pangéranku bakal angimpun aku (lan kowé) kabèh; banjur amutusi antarané aku (lan kowé) kalawan bener; lan Panje- Juru-mutusi-kang- nengané Agung, Ingkang-Mahawikan.2035 iku 2033. Ingkang dipun karsakaken, apesipun barang ingkang dipun anggep dados sesembahan- sesembahan, dipun suwuni ingkang sami manembah samangsa sami nandhang rekaos inggih boten saged suka pitulungan. 2034. Suraosipun, wis genah kowé padha dumunung ana ing sasar kang pratéla, mangkono uga aku wis genah dumunung ana ing dadalan kang bener. 2035. Punika piweca ingkang wahananipun sampun dipun tetepi nalika prang ingkang rumiyin 1157
1158 Saba' Juz XXII 27 Calathua: Aku tuduhna para kang padha sira golongaké karo Panjenengané dadi sakuthon; ora pisan-pisan (sira bisa). O, balik Panjenengané iku Allah, Ingkang- Mahamulya, Ingkang-Wicaksana. 28 Lan ora liya Ingsun angutus sira iku kajaba marang sakabèhing manusa, dadi juru martani bubu- ngah sarta juru pépéling, ananging sing akèh manusa iku padha ora weruh. 29 Lan dhèwèké padha calathu: kapan (bakal kalakoné) janji iki, manawa kowé iku padha wong temen?2036 30 Calathua: wus ana katetepan dina sawiji2037 tumrap marang sira, ora bisa sira ngunduraké sadhéla saka ing kono sarta ora bisa sira ngajokaké. RUKU' 4 Panuntuning awon 31-33. Para panuntun sarta para pandhèrèkipun sami gentos anglepataken. 34-36. Angéca-éca punika thukulipun awon. Ar. lan ora 31 Lan para kang padha kafir acalathu: ora bakal aku padha angèstu marang Qur'an iki lan marang kang sadurungé;2038 lan piyambak, ingkang kalayan cetha pratéla saged suka pancasan antawisipun para Muslimin lan para kafir menggah ing kadadosanipun. 2036. Punika anedahaken bilih para titiyang kafir inggih sami rumaos, bilih ayat-ayat ing nginggil wau mengku piweca. 2037. Wonten ing basanipun piweca, sadinten punika sami kaliyan setaun. Perang Badr punika kelampahanipun sasampunipun kapengker taun Hijrah ingkang kaping sapisan ing panggènan sanès, pitaken makaten punika kaparingan wangsulan makaten: "Bisa uga sawenèh kang padha sira gégé iku bakal tumeka marang kowé sawusé aku lunga" (Mirsanana tegesipun dhawuh 27: 72 ingkang kasebutaken ing margin). 2038. Para titiyang punika boten namung sami angemohi Quran kémawon, nanging wahyu ingkang sampun-sampun inggih dipun emohi, awit wahyu-wahyu wau sami ngemot piweca-piweca bab rawuhipun Kanjeng Nabi Suci.
Surat 34 Ut. apes Ut. anyamar Panuntuning awon lamun ta sira bisaa andeleng nalika para anganiaya padha andikakaké mandheg ing ngarsaning Pangé- rané siji marang sijiné abalang- binalang ujar! Para kang dianggep cilik acalathu marang para kang padha gumedhé: yèn ora anaa kowé, amasthi aku iki padha dadi mukmin 32 Para kang padha gumedhé acalathu marang para kang di- anggep apes: apa aku padha anyegah kowé saka pituduh sawisé (pituduh) tumeka marang kowé? O, balik kowé (dhéwé) sing luput. iku 33 Lan para kang dianggep apes acalathu marang para kang gume- dhé: ora, (iku) pangréka-daya ing wengi lan raina nalikané kowé padha angajani aku supaya aku padha angafiri marang Allah lan tumrap Panjene- agawé sisihan ngané. Lan dhèwèké bakal padha anélakaké piduwung samangsané padha andeleng siksa; lan Ingsun bakal amasang balenggu ing gulu- né para kang padha kafir; dhèwèké ora bakal winales kajaba apa kang wus padha dilakoni. 34 Lan ora kena ora saben Ingsun angutus juru pépéling ma- rang sawijing kutha, amasthi para kang kepénak uripé ana ing kono acalathu: sayekti aku iki wong kang padha ora ngandel marang barang gawanning kautusmu. 35 Sarta padha calathu: Bandha lan anak, aku padha luwih akèh lan aku ora bakal padha disiksa. 1159
1160 Saba' Juz XXII 36 Calathua: Sayekti Pangéranku iku anjembaraké lan anyumpi reje- ki tumrap sapa kang dikarsakaké ananging sing akèh manusa iku padha ora weruh.2039 RUKU' 5 Apesipun para sesembahan palsu 37-40. Kados pundi sagedipun parek dhateng Gusti Allah. 40-42. Sesembahanipun sami angemohi panembahipun sarta boten saged amitulungi. 43-45. Angemohi kasunyatan punika masthi pinidana. 37 Lan dudu bandhanira sarta dudu anak-anakira barang kang marakaké sira ing drajad marang sapa ngarsa-Ningsun; ananging sing angèstu sarta alaku becik, yaiki kang padha olèh ganjaran tikel, amarga saka barang kang padha dilakoni, sarta bakal padha aman ana ing papan kang luhur.2040 38 Lan para kang padha ambudi anulak timbalan-timbalan-Ingsun, iku bakal padha ditekakaké marang ing siksa. 39 Calathua: Sayekti Pangéranku iku anjembara-Ké rijeki tumrap para kawula-Né endi sing dikar- sakaké, sarta anyumpi marang sapa (sing dikarsakaké), lan barang apa baé kang sira wèwèhaké, lah Panjenangané angluwihi iku pang- ganjaré,2041 sarta Panjenengané iku becik-beciké para kang ngrijekèni. 2039. Dhawuh ingkang mungel kados makaten punika mesthi mengku teges, bilih ing sapunika Allah kepareng badhé maringi rijeki ingkang kathah dhateng golongan ingkang mlarat sarta kepareng badhé ngiyataken piyambakipun lumawan para murang yekti ingkang sugih-sugih. Margi para titiyang wau sami ngandel-andelaken ing kasugihanipun, kados déné ingkang kacetha ing ayat ingkang sampun wau, milanipun lajeng sami kadhawuhan, bilih dalasan bandhanipun wau pisan badhé kapundhut wangsul saking piyambakipun. 2040. Boten ngemungaken papan ingkang luhur ing suwarga kémawon, nanging ugi ing papan ingkang luhur ing gesang sapunika punika ugi. Punika gelar yekti utawi kanyataan ingkang pinanggih kathah sanget tuladhanipun wonten ing gesanging kaum Muslimin jaman wiwitan. 2041. Tembung akhlafa punika kanggènipun kalayan mengku teges ngungkuli utawi nglangkungi
Surat 34 Apesipun sesembahan palsu 1161 40 Lan ing dina Panjenengané angimpun dhèwèké kabèh, tumuli Panjenengané bakal angandika ma- rang para malaikat: Apa iki padha manembah marang sira? 41 Bakal padha munjuk: Maha suci Tuwan punika! Tuwan punika Pangayoman kawula, sanès piyam- bakipun; o, balik piyambakipun punika sami manembah jin; ing- kang kathah piyambakipun punika tiyang ingkang angèstu dhateng piyambakipun.2042 42 Mulané ing dina iku sawe- nèhé ora bakal nguwasani ing babagan piguna lan pituna, lan Ingsun bakal ngandika marang para kang padha atindak dudu: Pada angrasakna siksa geni, kang padha sira gorohaké. 43 Lan samangsa timbalan-tim- balan-Ingsun kang terang winaca marang dhèwèké, dhèwèké padha calathu: Iki ora liya kajaba wong lanang kang sumedya anyegah kowé kabèh saka barang sesemba- hané bapak-bapakmu. Sarta padha calathu: Iki ora liya kajaba anggit panggorohan. Lan para kang padha kafir angandhakaké kasunyatan kalané tumeka marang dhèwèké: Iki ora liya kajaba kemayan kang tétéla. ngantos barang sanès kantun wonten ing wingking (saking tembung khalf, tegesipun pungkur). Tetembungan jawinipun: (unta) wis angungkuli bâzil umuré, inggih punika ingkang limrahipun unta ingkang sampun ngancik umur sangang taun (LL). Dados yukhlifuhu ing ngriki ateges: Allah maringi marang dhèwèké ganjaran kang gedhé, nganti apa kang wis ditanjakaké ana ing dadalan-É kungkulan kabèh. Sabarang ingkang sampun kawedalaken para sahabat Nabi wonten ing margining Allah, kaparingaken wangsul dhateng piyambakipun kalayan tikel-matikel. 2042. Kula aturi nyundhukaken kaliyan ruku' ingkang sampun, tétéla titiyang ingkang wonten ing ruku' wau kasebut para ingkang sami gumedhé, punika wonten ing ngriki kasebut jinn.
1162 Saba' Juz XXII 44 Lan Ingsun ora aparing kitab- kitab marang dhèwèké kang padha diwaca, sadurungira Ingsun ora angutus juru pépéling marang dhèwèké.2043 sarta ing 45 Lan para wong ing sadurungé dhèwèké anggorohaké (kasunya- tan) iki durung nyandhak saprapuluhané barang paparing- Ingsun marang dhèwèké;2044 ana- nging padha anggorohaké para utusan-Ingsun; lah kaya apa ta wedharé anggon-Ingsun ora rena? lan RUKU' 6 Kasunyatan badhé angrembaka 46-50. Kasunyatan badhé anyirnakaken panggorohan. 51-54. Pidana. Ar. yèn 46 Calathua: Aku mituturi sira mung marang prakara sawiji, yaiku: Ngadega karana prakara- ijèn; ning Allah, banjur padha mikir-mikira: kanca- nira iku ora ana lalarané owah; dhèwèké iku ora liya kajaba juru sira tumrap marang pépéling sangareping siksa kang abot. loro-loro lan 47 Calathua: Sabarang panjaluk- ku pituwas marang sira, lah iku tumrap marang sira. satemené Pituwasku ora liya kajaba ana ing ngarsaning Allah, lan Panjene- ngané iku marang samubarang Saksi. 2043. Terangipun, dèrèng naté wonten kitab ingkang kaparingaken sarta dèrèng naté wonten juru pèpènget ingkang kajumenengaken perlu mulangaken panembah pangéran kathah. Utawi saged mengku teges, bilih ing pundi-pundi panggènan ing tanah Arab sampun sami karawuhan juru-pèpènget, Makkah piyambak ingkang dèrèng naté karawuhan. 2044. Terangipun, menggah ing panguwaosipun tuwin kamakmuranipun lahir, titiyang Quraisy boten nyundhul kaliyan umat pinten-pinten ing jaman kina.
Surat 34 Kasunyatan badhé angrembaka Ut. amba- lang (luma- wan pang- gorohan 48 Calathua: Sayekti Pangéranku iku mangandikakaké kasunyatan, Ingkang-Ngudanèni sabarang kang ora katon Ar. ora pi- nurwanan Ar. diambal- ambali dadi- né 49 Calathua: Kasunyatan wis teka, lan panggorohan bakal sirna sarta ora bakal bali manèh.2045 50 Calathua: Manawa aku luput, lah luputku tumiba mung marang jiwaku dhéwé, lan manawa aku ngambah dalan bener, iku amarga saka barang kang kawe- dharaké Pangéranku marang aku; sayekti Panjenengané iku Ami- yarsa, Parek. lah 51 Lan lamun sira bisa andeleng nalikané dhèwèké padha giris; lah oncat wis bakal ora ana lan dhèwèké bakal padha dicekel saka panggonan kang cedhak.2046 Ut. kapriyé 52 Lan Dhèwèké bakal padha calathu: Aku padha angèstu ma- rang iku. Lan saka ngendi tumrap dhèwèké bisané anggayuh (marang iman) saka ing panggonan kang adoh?2047 2045. "Kasunyatan" punika saged ateges Kasawijènipun Pangéran, déné "panggorohan" punika panembah-pangéran-kathah, milanipun kaundhangaken wonten ing ngriki, bilih piwulang Tauhid (Kasawijèning Pangéran), badhé dipun jumenengaken wonten ing Makkah, panembah-pangéran-kathah boten badhé saged lumebet mriku malih. Utawi, kasunyatan lan panggorohan punika mengku tegesipun wantah ingkang langkung momot (wiyar). Kayektènipun piweca punika cetha awéla-wéla ing salebetipun wekdal tigawelas abad, sarta ingkang makaten punika dados pasaksèn ingkang ing kayektènipun wahyu Quran. Kula aturi nyundhukaken kaliyan dhawuh ing 17:81 "Calathua: Barang yakti wis teka sarta barang dudu wis sirna; sayekti barang dudu iku (barang kang) masti sirnané." punika warni-warni kateranganipun. Bd nerangaken tetembungan makaten wau kapirid saking leburipun satunggaling umat, awit samangsa umat punika sirna, piyambakipun lajeng sampun boten saged ibda', jawinipun murwani satunggaling barang, sarta boten saged i'âdah, jawinipun ngawontenaken malih satanggaling barang. 2046. Piyambakipun sami dipun cepeng nalika wonten ing Badr sarta sapisan malih wonten ing Makkah. 2047. Awit ing kala punika pejah sampun mindhah piyambakipun dhateng ngalam sanès. 1163
1164 Saba' Juz XXII ing biyèné dhèwèké padha kafir marang iku, sarta padha angandhakaké panyana-nyana tu- mrap barang kang ora katon saka ing panggonan kang adoh.2048 53 Lan Ar. karo antarané 54 Lan saantarané dhèwèké karo barang kang padha dikapéngini bakal dipasangi aling-aling,2049 di- gawé kaya sapapadhané ing biyèn; sayekti dhèwèké iku dumunung ing mamang kang ambi- ana ngungaké. 2048. Panginten-intenipun bilih Kanjeng Nabi boten badhé angsal damel, tanpa aji, jalaran piyambakipun boten sami sumerep barang gaib. 2049. Menggah ing sajatos-jatosipun, boten wonten pidana ingkang langkung ageng katimbang lan keplèsèdipun tiyang boten saged anggayuh barang ingkang sakalangkung dipun pingini sanget. Lah inggih punika jatos-jatosing naraka. ____________
SURAT 35 AL-FÂTHIR (Ingkang-anitahaken) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ruku', 45 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanyataaning janjinipun Pangéran. Ruku' 2. Kasunyatan badhé menang. Ruku' 3. Umat énggal badhé dipun jumenengaken. Ruku' 4. Rahayu sarta tentrem dipun janjèkaken dhateng para mukmin. Ruku' 5. Pidana punika amargi saking pandamel awon. Namanipun tuwin gathuking suraosipun Namanipun surat punika mirid saking asma utawi sifatipun Pangéran ingkang kasebutaken wonten ing ayat ingkang wiwitan. Sadaya ingkang kasebutaken wonten ing surat punika, punika menggah ing sajatos-jatosipun wewedharanipun sifat wau, jalaran Ingkang-Nitahaken langit-langit lan bumi punika nyirnakaken titah ingkang lami lan nitahaken ingkang énggal. Manawi yakti punika mesthi sami angrembaka, kados déné ingkang sampun kadhawuhaken wonten ing surat ingkang sampun, umat ingkang énggal mesthi kajumenengaken, supados mencaraken yakti wau. Titimangsaning tumurunipun tuwin babipun ingkang kawarsitakaken Titimangsaning tumurunipun surat punika kirang langkung sami kaliyan surat ingkang sampun. Ing ruku' ingkang sapisan surat punika andhawuhaken bilih janjinipun Pangéran punika mesthi nyata; bab punika wonten ing wekasaning surat ingkang sampun kapratélakaken. Ruku' ingkang kaping kalih ngiyataken malih janji wau, inggih punika yakti mesthi menang. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken jumenengipun umat énggal ingkang tinamtu anggentosi umat ingkang sampun, ingkang sampun tétéla anggènipun boten pantes tinanggenah ing damel anggegesang margining yakti lan kaadilan wonten ing jagad. Ruku' sambetipun anjanjèkaken rahayu, katentreman, kabegjan, tuwin kasugihan dhateng para mukmin, déné ruku' ingkang wekasan piyambak mangandikakaken malih angger-angger bilih pidana punika amargi saking pandamel awon. ___________
1166 Ingkang-Anitahaken Juz XXII RUKU' 1 Kanyatanipun janjining Allah 1-4. Allah punika Ingkang-Anitahaken, Ingkang-Aparing sarta Ingkang-Anguwasani. 5. Janjining Allah punika nyata. 6. Pamengsahipun sétan. 7. Saé lan awon wonten wawa- lesipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 (Sakèhing) pangalembana iku kagungané Allah, Ingkang-anitah- aké langit-langit lan bumi, Ing- kang-agawé para malaikat, utusan- utusan mawa suwiwi, loro lan telu, sarta Panjenengané angundhaki ing gagawéan(-É) apa sakarsa-Né; iku sayekti Allah marang samubarang kawasa. papat;2050 2 Sabarang kamurahan kang diparingaké déning Allah marang manusa, lah ora ana kang bisa me- peti, lan apa kang dipepet déning Panjenengané, ing sawisé iku lah ora ana kang bisa angulungaké iku, lan Panjenengané iku Ingkang- Mahamulya, Ingkang-Wicaksana. 3 O, para manusa! padha ngé- lingana nugrahaning Allah marang sira; apa kang anitahaké ana sali- yané Allah, kang angrijekèni sira 2050. Tumrapipun Quran tuwin Bébel, malaikat punika titah ingkang boten wadhag, ingkang pakaryanipun andhatengaken dhawuh timbalanipun Pangéran utawi nindakaken pancasanipun Pangéran. Déné tembung malak, punika rimbagan saking tembung alaka, jawinipun andhatengaken ayahan. Malaikat kacitra gadhah suwiwi, punika pinanggih wonten ing babad suci (babad lalampahanipun para andika nabi). Nanging janâh utawi suwiwinipun malaikat, punika boten teka ateges anggotaning peksi ingkang kénging kanggé mabur punika. Déné janâh utawi suwiwinipun malaikat, punika pasemoning kakiyatan (panguwaos) ingkang murugaken titah ingkang boten wadhag punika saged nindakaken padamelanipun. Ing basa Arab tembung janâh punika mengku teges . kakiyatan, kadosta ing ukara (ingkang wantahipun ateges dhèwèké pruthul suwiwiné), punika ateges: dhèwèké iku wong kang ora duwé kakuwatan utawi kuwasa utawi kabisan. utawi dhèwèké iku sèkèng (TA-LL).
Surat 35 Ut. saka ngendi a. 1957 a. 44, 1099, 1312 Kasunyatan badhé menang saka ing langit lan bumi? Ora ana sesembahan kajaba Panjenengané: lah kapriyé ta anggonira padha kablinger? 4 Lan manawa dhèwèké padha anggorohaké sira, lah temen para utusan sadurungira iku padha digo- rohaké, lan marang Allah sakèhing prakara iku anggoné dibalèkaké. 5 O, para manusa! sayekti janji- ning Allah iku nyata, mulané aja nganti kauripan donya iku anjlom- prongaké sira, sarta aja nganti bénggoling apusa anjalomprongaké sira tumrap prakara Allah. 6 Sayekti sétan iku mungsuh tumrapé sira, mulané dhèwèké iku sira anggepa mungsuh; dhèwèké mung angajak golongané, supaya dadia isèn-isèning geni murub. 7 Para kang padha kafir, iku bakal padha olèh siksa kang abot, lan para kang padha angèstu sarta padha anglakoni panggawé becik, iku bakal padha olèh pangapura sarta ganjaran kang gedhé. RUKU' 2 Kasunyatan badhé menang 8. Kanjeng Nabi sampun ngantos nandhang sungkawa déning ngembrahipun tindak dédé. 9. Para ingkang sami pejah ruhaninipun badhé dipun gesangaken. 10. Sawarnining pangrékadaya anyirnakaken kasunyatan badhé sirna larut. 11. Barang ageng-ageng kamu- lanipun alit. 12. Piwulang saé lan awon dipun tondhèkaken saganten tawa lan saganten asin. 13. Padhanging kasunyatan anungka petenging kabodhoan. 14. Sesembahan palsu boten badhé mitulungi. 8 Apa wong kang panggawéné ala pinaès-paès tumrap marang awaké iku banjur anganggep yèn iku becik? Lah sayekti Allah iku anasaraké sapa sing dikarsakakéa 1167
1168 Ingkang-Anitahaken Juz XXII sarta anuduhaké sapa sing dikar- sakaké; mulané aja sira angrusak- aké jiwanira déning mrihatinaké marang dhèwèké; sayekti Allah iku Angudanèni sabarang kang padha dilakoni. 9 Lan Allah iku Kang angutus angin, banjur iki Ingsun giring marang tanah kang mati, banjur Ingsun anggo anguripaké bumi sawisé matiné; kaya mangkono (uga) nangèkaké iku. 10 Sapa sing kapéngin kalu- lah kagunganing Allah huran, iku kabèh. Marang kaluhuran Panjenengané konjuké tembung becik iku; déné panggawé becik, iku Panjenengané kang angung- gahaké; déné wong kang padha angrékadaya panggawé ala, iku bakal padha olèh siksa kang abot; sarta rékadayané bakal lebur.2051 b. 862, 1716 c. 1356A Ar. kawruhé 11 Lan Allah wus andadèkaké sira saka lebu,b tumuli saka wiji- ning uripc banjur Panjenengané andadèkaké sira jodhon-jodhon; lan ora ana wong wadon ngandheg lan ora ana anglairaké, kajaba mes- thi kalawan uningané Panjene- ngané; lan ora ana wong kang di- nawakaké umuré iku andawakaké umuré, sarta ora dielongi umuré, tuwin sirnanipun panggorohan, boten saged katembungaken langkung gamblang malih ngungkuli dhawuh ingkang kasebut ing ayat punika. Dhawuh punika kawiwitan kalayan pratélan, bilih sinten ingkang kapéngin angsal kamulyan, boten nandhang asor, lah kedah wangsul dhateng Allah lajeng andhawuhaken bilih kalimah ingkang saé utawi i'tiqad (piwulang pangandel), punika konjuk dhateng Allah, liripun gesang angrembaka tuwin angedalaken woh; déné pandamel saé, punika badhé dipun luhuraken. Samanten anggènipun andhawuhaken bab prakawis kemenanganipun yakti tuwin kasilipun para angèstu. Salajengipun dhawuh punika lajeng nyebutaken, bilih para ingkang sami ngrencana upaya awon badhé nyirnakaken yakti, mesthi badhé nandhang siksa ingkang sanget, salajengipun kanggé angicalaken sawarnining semang-semang, kadhawuhaken pisan bilih upaya wau sadaya mesthi badhé sirna tuwin badhé kacihna anggènipun wuk atanpa dados. 2051. Menangipun yakti ingkang wekasan
Surat 35 Kasunyatan badhé menang kajaba mesthi wis ana ing dalem kitab; sayekti, iki ingatasé Allah gampang.2052 Ar. iki Ar. iki 12 Lan ora padha sagara loro iku: sing siji tawa, kang saking bangeting tawané bisa marèkaké ngelak, kapénak pangombéné; lan sijiné asin, kang saking asiné nganti sumromong; lan saka ing kono kabèh sira (bisa) mangan iwak anyaran, sarta bisa ange- tokaké pèni-pèni kang sira enggo, apa déné sira andeleng prau lalayaran ing kono, amrih sira paparingé lubèring angupayaa Panjenengané supaya sira padha sukura. anglebokaké wengi ing raina sarta anglebokaké raina ing wengi, apa déné am- bangun-turutaké lan rembulan (ing sira); kabèh iku tumeka lumaku miturut dalané mangsa kang wus tinamtu; yaiku, Allah, Pangéranira; kagungané Panjenengané kraton iku; lan para kang padha sira uwuh saliyané Panjenengané, iku padha ora nguwasani apa-apa.2053 13 Panjenengané srengéngé 14 Manawa sira anguwuh dhè- wèké, dhèwèké ora bakal padha ngrungu panguwuhira; lan yèn ta 2052. Ing wiwitan ayat punika dhawuh anggatosaken kawontenanipun manusa ingkang dumadosipun saking asal kamulan ingkang alit; dados punika mengku sasmita bilih wijining yakti punika sampun katanem sarta seminipun inggih sacara makaten wau. Péranganipun ayat ingkang kantun, bab prakawis Gusti Allah uninga sabarang ingkang kakandhut saha kalahiraken tiyang èstri, sarta bab prakawis panjang lan sudaning umuripun tiyang, punika sajakipun nyasmitakaken bilih anak-anakipun para mengsah punika badhé dados tiyang ingkang angèstu dhateng yakti, makaten ugi para mengsah wau piyambak, pundi ingkang panjang umuripun, inggih badhé dados tiyang angèstu. Dhawuh ingkang wekasan, ingkang mungel: iki ingatasé Allah gampang, punika ngiyataken panyuraos makaten wau. 2053. Tembung Arab qithmir punika ateges titik pethak ing gigiring isi kurma. 1169
1170 Ingkang-Anitahaken Juz XXII bisaa ngrungu, iya ora bisa nyem- badani marang sira; sarta ing dina kiyamat bakal padha anyélaki ang- goné padha sira sakuthokaké (karo Allah); lah ora ana kang bisa anja- lèntrèhaké marang sira kaya Ing- kang-Waspada.2054 RUKU' 3 Umat énggal badhé dipun jumenengaken 15-18. Para tulus badhé sami dados pangajeng. 19-23. Saé kaliyan awon boten kénging dipun garap sami. 24-26. Kados pundi panampinipun dhateng juru-pèpènget. 15 O, para manusa! sira iku kang butuh marang Allah, lan Allah iku Ingkang-Cukup-Pribadhiné, Ing- kang-Ingalembana. Ar. titah 16 Manawa Panjenengané angar- sakna, sira padha disirnakaké sarta Panjenengané bakal anekakaké umat anyar. 17 Lan iki ingatasé Allah ora angèl. a. 851, 1418 18 Lan jiwa kang momot iku ora bisa ngemot momotaning liyan,a lan manawa wong kabotan momo- tan asambat (ing liyan digawakna) momotané, iku ora bakal ana kang digawakaké sathithik-thithika, sa- najan ta iki akrab. Sira iku mung awèh pépéling marang para kang padha wedi ing Pangérané ana ing pasepèn sarta padha anjumeneng- lan sapa sing ulah aké salat; kasucian, lan ora liya anggoné ulah kasucian tumanja marang (raharjaning) jiwané dhéwé; lan marang Allah pantoging tuju iku. iku 2054. Punika ugi piweca bilih titiyang kafir tuwin para panuntunipun ing wasananipun dumunung wonten ing kawontenan kawon.
Surat 35 Umat énggal 19 Lan ora padha wong kang wuta karo wong kang weruh iku, Ar. lan ora, lan ora 20 Mangkono uga pepeteng karo papadhang. Ar. lan ora, lan ora 21 Mangkono uga ayang-ayang karo panas. Ar. lan ora 22 Lan ora padha wong-wong urip karo wong-wong mati. Sayek- ti Allah iku agawé krunguné sapa sing dikarsakaké, lan ora bisa sira agawé krunguné sapa-sapa sing ana ing kubur. 23 Ora liya sira iku kajaba mung juru-pépéling. 24 Sayekti Ingsun angutus ing sira kalawan kasunyatan, minang- ka juru-martani bubungah sarta minangka juru-pépéling; lan ora ke- na ora, saben umat, ing kono mes- thi wis tau ana juru-pépélingé.2055 Ut. tulus a. 527 25 Lan manawa dhèwèké padha anggorohaké ing sira, lah sayekti para ing sadurungira iku anggoroh- aké (para utusan uga): para utusan wus anekani dhèwèké kalawan bukti-bukti cetha sarta kalawan layang-layang tuwin kitab kang madhangi.a 2055. Piwulang ingkang momot punika, inggih punika bilih saben umat karawuhan nabi punika, wonten ing Quran kagelaraken wongsal-wangsul. Anèhipun, déné piwulang punika kasebut wonten ing wahyu ingkang tumurun nalika jaman wiwitan ing Makkah tuwin ing wahyu ingkang tumurun nalika jaman ingkang kantun-kantun ing Madinah. Kasunyatan agung punika, ingkang ngantos pinten-pinten èwu taun laminipun boten kasumerepan para titiyang saged ing jagad, kasunaraken dhateng satunggaling tiyang Arab ingkang ummi (bodho), ingkang boten mangertos nalika jaman punika wonten umat punapa kémawon lan boten mangertos punapa kitab sucinipun umat-umat wau. Ngemung- aken piwulang ingkang momot punika kémawon, ingkang saged dados dhadhasaring ayahanipun Pangéran ingkang ajajagadan sifatipun, ingkang kanggé sagung para manusa. Ngemungaken panjenenganipun ingkang kaserenan panggalih momot, karsa angakeni kasunyatan ingkang dumunung wonten ing sadaya agami, ngemungaken panjenenganipun kémawon, ingkang saged anggolongaken sadaya tiyang nganggé agami satunggal sarta andadosaken para titiyang wau agogondhèlan dhateng Kitab Suci satunggal. 1171
1172 Ingkang-Anitahaken Juz XXII 26 Tumuli Ingsun amidana para kang padha kafir; lah kaya apa ta wedharé anggon-Ingsun ora rena? RUKU' 4 Rahayu sarta tentrem dipun janjèkaken dhateng para mukmin 27, 28. Béda-bédanipun para manusa. 29-35. Para mukmin dipun janjèni sarwa mubra-mubru, rahayu sarta tentrem. 36 37. Pidananipun para tiyang duraka. Ut. warnané 27 Apa sira ara andeleng, yèn Allah iku anurunaké banyu saka ing iku Ingsun anggo angetokaké woh-wohan kang béda-béda rupané; lan ing gunung- gunung ana lan abang, abéda-béda warnané lan (ana manèh) kang ireng anjanges? langit? Tumuli jalarèhé putih Ut. warnané 28 Lah kaya mangkono uga para manusa sarta sato kéwan sarta rajakaya iya abéda-béda rupané; kang padha wedi ing Allah mung sawenèhing para kawula-Né kang padha darbé kawruh; sayekti Allah iku Mahamulya, Aparamarta. 29 Sayekti para kang padha maca Kitabing Allah sarta anju- menengaké salat apa déné padha amèwèhaké barang paparing-Ing- sun ing dhèwèké kalawan winadi tuwin kalawan ngeblak, angarep- arep kauntungan kang ora bakal rusak,2056 30 Supaya Panjenengané ama- ringaké ganjaran kalawan ganep marang dhèwèké sarta angundhaki lubèring paparing-É marang dhè- wèké; sayekti Panjenengané iku Aparamarta, Ingkang-Anikel-nikeli ganjaran. 2056. Tijârah punika wantahipun ateges sadé lan tumbas perlu ngupados babathèn, milanipun ing ngriki tembung wau kula jarwani kauntungan.
Surat 35 Rahayu sarta tentrem a. 70 Ingsun wedharaké marang sira iku kasu- nyatan, minangka ambenerakéa marang barang sangarepé iku;2057 sayekti Allah iku marang para kawula-Né tuhu Waspada, Angu- danèni. 31 Lan Kitab kang Ut. anga- niaya amarisaké Kitab marang kawula-Ningsun kang padha Ingsun pilih; ananging iku ana sawenèh kang agawé pituna marang jiwané dhéwé, lan sawenèhé ana kang alaku tengah- tengah, lan sawenèhé menèh ana ing kabecikan kang andhisiki kalawan iki kautaman kang gedhé. 32 Tumuli Ingsun idining Allah;2058 kalanggengan: dhèwèké bakal malebu mrono; ana ing kono bakal dianggon-anggoni gelang bakalé emas lan mutiara, sarta ana ing kono sandhangané sutra.2059 33 Patamanan 34 Lan bakal padha munjuk: (Sa- daya) pangalembana kagunganipun Allah, Ingkang sampun ambirat kasusahan saking (badan) kawula; 2057. Kapèngetana, Quran Suci kajawi angakeni bilih saben umat karawuhan nabi, ugi amastani bilih wahyu ingkang sampun-sampun punika sami ngemot piweca-piweca, ingkang wahananipun kanyataan rawuhipun Kanjeng Nabi Suci. Sarta punika wahyu ingkang tumurun nalika jaman Makkah wiwitan. 2058. Ing antawisipun para titiyang ingkang pinilih andhatengaken ayahan ingkang kamot wonten ing dalem wahyuning Pangéran dhateng ngasanès, wonten tiyang warni tiga sapisan, titiyang ingkang anggènipun andhèrèk ing Kitab adamel pituna dhateng jiwanipun piyambak, amargi jiwanipun boten tumiyung mriku, dados piyambakipun kapeksa tumindhak ingkang sulaya kaliyan pepénginanipun, labet saking anggènipun badhé ambangun-turut ing yakti. Kaping kalih, titiyang ingkang nganggé margi ingkang tengah-tengah. Déné ingkang kaping tiga, tiyang ingkang pepénginanipun pancèn ngajak piyambakipun manut miturut ing yakti. 2059. Janji punika tumuju tumrap ing gesang sapunika tuwin gesang ing bénjing. Mirsanana 1685, ing ngriku katerangaken Khalifah 'Umar naté dhawuh nganggén-anggéni Suraqah mawi gelang mas tilas agemipun Kisra ing Persi. 1173
1174 Ingkang-Anitahaken Juz XXII saèstu Pangéran kawula punika tuhu Aparamarta, Ingkang-Anikel- nikeli ganjaran.2060 35 Ingkang angenggènaken ka- wula ing griya ingkang langgeng saking kamurahan-Ipun; ing ngriku rekaos boten badhé angéngingi kawula, sarta sayah inggih boten badhé angéngingi kawula wonten ing ngriku.2061 36 Déné para kang padha kafir, iku padha olèh geni naraka; ora bakal dirampungi dhèwèké, mun- dhak padha mati, lan dhèwèké ora bakal diènthèngaké siksané: kaya mangkono anggon-Ingsun males ing sarupané kang ora weruh panarima. Ar. sanès 37 Lan ana ing kono bakal padha sambat nyuwun tulung: Dhuh Pangéran kawula! mugi kawula Tuwan wedalaken, kawula badhé anglampahi kasaénan, boten kados ingkang adatipun kula lampahi. Apa Ingsun ora wus aparing umur dawa marang sira, supaya sapa sing niyat éling, ing kono bisa éling? Lan juru pépéling wis ane- kani sira. Mulané padha ngrasakna; amarga tumrapé para wong atindak dudu ora ana panulung. 2060. Lah punika gambaripun suwarga ingkang sajatos: Ingkang sampun ambirat kasusahan saking kula sami. Punika anedahaken bilih "kalis saking kasusahan lan prihatos," punika nugrahaning suwarga ingkang sajatos-jatosipun. Janji dhateng para tiyang tulus ingkang kadhawuhaken marambah- rambah, bilih piyambakipun boten badhé ketaman ing ajrih sarta boten badhé susah, kados déné ingkang asring kasebutaken ing Quran Suci punika, punika ugi anggelaraken kasunyatan wau. 2061. Kapèngetana lajenging gambaripun suwarga cara Islam punika panggènan ingkang sepen ing kasusahan, rekaos tuwin sayah sampun boten angéngingi manusa malih; ingkang wonten ngemungaken rahayu tuwin pamarem saha nugraha ingkang linuhung. Dados ing ngriki punika pangertosan bab suwarga ruhani kawedharaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang.
Surat 35 Ar. dhadha Ut. paréntah Pidana amargi pandamel awon RUKU' 5 Pidana punika amargi saking pandamel awon 38, 39. Kakafiran punika andadosaken kapitunan. 40. Panembah brahala tinulak. 41. Siksa pinegeng. 42-44. Rékadaya awon punika angrisakaken awakipun piyambak. 45. Sumené. 38 Sayekti Allah iku Ingkang Angudanèni sing ora katon ing langit-langit lan bumi; sayekti Panjenengané Udani marang apa kang ana sajroning ati. ingkang wus andadèkaké sira (dadi) kang padha maréntah ing bumi; mulané sapa sing kafir, iya anibani awaké dhéwé kafiré; lan kafiré ora angun- dhaki apa-apa marang para kafir ing ngarsané Pangérané kajaba panggething, sarta kafiré ora angundhaki apa-apa marang para kafir kajaba kapitunan. 39 Panjenengané iku 40 Calathua: Apa sira wis padha sekuthon-sekuthonira andeleng kang padha sira uwuh saliyané Allah? Tuduhna aku, wus padha anitahaké péranganing bumi kang endi, utawa apa padha duwé bagéan ana ing langit-langit; utawa apa padha Ingsun paringi kitab, kang dhèwèké banjur padha manut bukti kang terang saka ing kono? O, ora balik para wong nganiaya iku olèh janji sawenèh marang sawenèhé ora liya kajaba apus. 41 Sayekti Allah angukuhaké langit-langit lan bumi supaya aja bubrah; lan manawa sakaroné bu- brah, ing sawisé Panjenengané ora ana siji-sijia kang bisa ngukuhaké sakaroné; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Aris, Ingkang-Apara- marta. 1175
1176 Ingkang-Anitahaken Juz XXII 42 Lan dhèwèké padha sumpah kalawan (asmaning) Allah akanthi mathenthenging supatané, yén ana juru pépéling teka marang dhè- wèké, amasthi bakal padha manut pituduh angungkuli para umat sing endi baé; ananging bareng wis ana juru pépéling teka marang dhè- wèké, ora liya kajaba padha mun- dhak emohé,2062 Ut. angger- anggering 43 Padha (dumunung ing) ambek gumedhé ing bumi sarta angréka daya ala; lan réka daya ala iku ora anglimputi sapa-sapa kajaba sing gawé. Lah dhèwèké padha ngen- tèni apa ta kajaba adat lalakoné para wong kuna? Amarga ora bakal sira mrangguli solan-salin ing adat lakuning Allah, sarta ora bakal sira mrangguli owah-owahan ing adat lakuning Allah. Ut. angger- anggering Ar. lan ora 44 Apa dhèwèké ora padha lalaku ing bumi banjur padha andeleng, kapriyé wusanané para wong ing sadurungé awaké, mang- ka iku luwih banget ing kakuwatan tinimbang dhèwèké? Lan Allah iku ora pisan ana sawijining barang ing langit-langit utawa ing bumi kang ketilapan déning Panjenengané; sayekti Panjenengané iku Udani, Kawasa. 45 Lan manawa Allah amidana para manusa kalawan apa uruping 2062. Ingkang makaten punika kenyataan tumrap para kafir ing tanah Arab tuwin ugi tumrap para Muslimin piyambak. Titiyang Muslimin saking sakedhik anglirwakaken kasunyatan ingkang winahyakaken ing Quran, sarta sami ngraosaken pidananipun, inggih kados déné umat-umat ing sadèrèngipun punika ugi sami ngraosaken pidananipun. Nanging rèhning Quran punika taksih tetep wilujeng sarta lastantun murni, manawi para Muslimin purun manut-miturut ing Quran kalayan tetep mantep, mesthi badhé sumengka malih anggayuh ing kaluhuran.
Surat 35 Pidana amargi pandamel awon panggawéné, ing gigiré ora bakal Panjenengané titah sawiji,2063 ananging Panjenengané aparing sumené marang dhèwèké tumeka wayah kang wus tinamtu; lan samangsa wayahé iku wis tumeka, lah sayekti Allah iku ma- rang para kawula-Né Angudanèni. angarèkaké 2063. Titah ing ngriki, ateges manusa utawi sarupining makhluk ingkang gesang; tumrap teges ingkang angka kalih, suraosipun: sadaya ingkang asifat gesang badhé cures samangsa manusa sadaya sami sirna. ___________ 1177
SURAT 36 YÂSÎN KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ruku', 83 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kasunyatanipun Quran. Ruku' 2. Paneteping Kasunyatan. Ruku' 3. Tandha-tandhaning kayektènipun. Ruku' 4. Pradana lan Pidana. Ruku' 5. Karatoning Islam. Namanipun, gathuking suraosipun, tuwin titimangsaning tumurunipun Namanipun surat punika mirid saking aksara pangringkesing tetembungan ya, sin, inggih punika timbalan ingkang tumuju dhateng Kanjeng Nabi. Boten prabéda lan surat kakalih nginggilipun tuwin surat titiga ngandhapipun, surat punika mecakaken bilih Islam mesthi badhé dipun jumenengaken wonten ing bumi sarta mesthi badhé menang kaliyan sadaya ingkang amilawani. Nem surat wau kénging karembag dados sagolongan. Surat ingkang wiwitan piyambak tumrap golongan punika binukanan kalayan sabda pangandika Kabèh pangalembana iku kagungané Allah, makaten ugi surat ingkang pungkasan, inggih dipun wekasi kalayan sabda pangandika makaten punika. Punika kanggé anedahaken bilih Allah punika pinuji margi menangipun yakti. Surat punika sampun genah tumurun ing Makkah, sarta manawi boten kagolong ing jaman Makkah wiwitan, saboten-botenipun inggih kagolong ing jaman tengahan. Pamanggihipun tuwan Muir, ingkang mastani bilih tumurunipun punika watawis taun ingkang kaping sadasa utawi kaping sawelas sasampunipun Kanjeng Nabi dados utusan, kedah katulak. Sawenèh juru kritik wonten ingkang anggadhahi pangadatan ayat-ayat Makkiyah winastan dhumawuh ing Madinah, namung margi kakinten bilih ayat-ayat wau mesthi wonten magepokanipun kaliyan sawenèh cacriyosan wewahan utawi cacriyosan ingkang boten nyata. Pamanggih makaten wau asring kémawon boten kénging dipun gondhèli, lan pasaksèn ingkang ngiyataken pamanggih wau inggih boten wonten. Anggolongaken dhawuhing surat saayat utawi kalih ayat ingkang tumurun nalika jaman Makkah wiwitan utawi tengahan, dipun golongaken dhateng dhawuh Madinah, punika tumrap kula menggah ing trep-cèplesipun kula semang-semangaken. Makaten ugi ayat ingkang kagolong wahyu Makkiyah, ingkang mangandikakaken bab zakat utawi bab tiyang Yahudi, punika boten lajeng kedah kagolongaken dhateng wahyu Madaniyah. Ingkang kawarsitakaken Surat punika anggegegi kayektènipun Quran Suci; bab punika kadhawuhaken wonten ing ruku' ingkang kaping sapisan. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken kalayan adhapur sanépa, bab anggènipun wahyu ingkang sampun-sampun anetepaken ing kayektènipun Quran wau. Ruku' ingkang kaping tiga dhawuh migatosaken dhateng sawenèh tandha yekti ingkang mratandhani ing kayektènipun Quran. Ruku' ingkang kaping sakawan nerangaken bilih tiyang ingkang purun nampèni Quran lan ingkang angemohi Quran, kabéda-béda pancasanipun, murih ganjaran lan wawalesipun badhé dados pasaksèn ing kayektènipun Quran. Ruku' ingkang kaping gangsal, inggih punika ruku' ingkang pungkasan, wiwitanipun dhawuh anggatosaken dhateng wutah gumelaring kawontenan "nèm" punika wekasanipun masthi dados "pikun", wigatos nyasmitakaken bilih mengsah badhé dados ringkih, sanajan ta mengsah wau satunggaling bangsa ingkang kiyat; wekasanipun migatosaken agunging panguwaosipun Pangéran Ingkang-Mahaluhur, Ingkang kagungan karatoning langit lan bumi, lan Ingkang ing sawanci-wanci saged nitahaken saminipun ingkang sampun katitahaken; wosing pangandika: karatoning Islam badhé dipun jumenengaken.
Surat 36 Kasunyatanipun Qur'an RUKU' 1 Kasunyatan Quran 1-6. Quran punika wewedhar ingkang aparing pèpènget. 7-10. Para ingkang boten angèstu sami boten mraduli. 11, 12. Para mukmin lan para kafir. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 O, manusa!2064 a. 2099 2 Demia Quran, kebak kawi- caksanan; 3 Sayekti sira iku tuhu sawe- nèhing para utusan, 4 Dumunung ing dalan kang bener. 5 Wewedhar-sabdané Ingkang- Mahamulya, Ingkang-Mahaasih, 6 Supaya sira apépélinga marang kaum kang bapak-bapakné ora di- pépélingi, satemah dhèwèké padha léna.2065 7 Sayekti temen tinemu nyata ingatasé dhèwèké tembung sing akèh-akèh, mulané padha ora angèstu.2066 iku 2064. Miturut I'Ab, tegesipun yâsîn miturut pakecapanipun tiyang Tayy, punika yâinsânu, jawinipun: É, manusa! Utawi É, manusa kang sampurna! Kf tuwin AH nyebutaken tuladhanipun aksara kanggé pangringkesing tembung ingkang kados makaten wau, inggih punika tembung kakalih, ingkang satunggal lastantun wetah, satunggalipun karingkes mawi salah satunggaling aksaranipun ingkang baku piyambak, kadosta kanggé pangringkesing tembung jawinipun: sumpah kalawan asmaning Allah. Dados yâ, tegesipun É, punika lastantun dipun wetahaken, déné tembung insân karingkes mawi sîn. Mèh sadaya mufassir rujuk pamanggihipun, bilih ingkang dipun karsakaken wonten ing aksara pangringkesing tembung punika Kanjeng Nabi Suci piyambak; mila limrahipun winastan: surat Yasîn, mugi rahayu lan nugraha tetep ing panjenenganipun. 2065. Pèpèngetipun Kanjeng Nabi ingkang rumiyin piyambak punika dhateng titiyang Makkah, ingkang boten karawuhan nabi. Nanging Kanjeng Nabi punika ugi juru-pèpènget kanggé umat sanès-sanèsipun. Bab punika kadhawuhaken kalayan terang wonten ing pinten-pinten panggènan; minangka conto kula aturi mirsani 25: 1: "Mahabarkah Panjenengané, Kang wus anurunaké Panyilah marang kawula-Né, supaya Dhèwèké dadia juru pépéling marang sakèhing bangsa." 2066. Tuwan Sale merdèni, tembung ing ngriki punika ateges sot ingkang kasabdakaken Allah 1179
1180 Yâ Sîn Juz XXII 8 Sayekti Ingsun amasang ranté ing gulu-guluné, lan iki tumeka ing temahan padha janggut-jangguté anglangak.2067 9 Lan Ingsun wus amasang ing sangarepé sarta aling-aling aling-aling ing saburiné, banjur padha Ingsun turuti, mulané padha ora weruh.2068 a. 20 10 Lan padha ingatasé dhèwèké, apa padha sira pépélingi, apa ora padha pépélingi, ora padha angès- tu.a 11 Sira iku mung bisa apépéling marang sapa sing manut pépéling sarta wedi marang Ingkang-Maha- pasepèn; mulané murah dhèwèké sira bubungaha kalawan pangapura sarta ganjaran kang minulya. ing Ut. apa panggawéné lamg dhisik- dhisik 12 Sayekti, Ingsun bakal angu- ripaké kang padha mati sarta Ingsun anulisi sabarang kang didhisikaké tuwin tapak tilasé, lan samubarang wus Ingsun pèngeti ana ing kitab kang cetha.2069 nalika Adam dhumawah ing dosa. Nanging makaten punika nama merdèni piwulang Islam sacara Nasrani. "Tembung ingkang pinanggih nyata" tumrap para titiyang Makkah, punika boten sanès kajawi tembung ingkang mangandikakaken bab anggènipun sami milawani dhateng pèpènget para titiyang wau, kados déné ingkang asring kawarsitakaken wonten ing dalem Quran punika; milanipun, lajeng kadhawuhaken wonten ing wekasaning ayat, bilih para titiyang wau boten sami angèstu. 2067. Punika gambaring sikepipun gumedhé para kafir dhateng anggènipun mumulang Kanjeng Nabi. Déné angsal-angsalanipun lekas makaten wau winastan saking Allah, punika katranganipun kula aturi mirsani 44. Menggah ing sajatos-jatosipun, ranténing ambek-gumedhé saha pambaguguk, punika ingkang murugaken para titiyang wau boten purun mirengaken lan nampèni piwulangipun Kanjeng Nabi. Salajengipun prayogi dipun pèngeti, bilih nalika perang Badr para titiyang kafir kapasangan ranté saèstu gulunipun. 2068. Aling-aling ing sangajengipun, punika aling-aling ingkang nyegah piyambakipun majeng tuwin nampèni yakti; déné aling-aling ing sawingkingipun, punika aling-aling ingkang murugaken piyambakipun kepèpètan, ngantos boten saged wangsul perlu nyingkiri pidana. 2069. Sabarang kang didhisikaké, punika pandamelipun, déné tapak tilasipun, punika tabet ingkang tinilar kantun kanggé tuturutanipun tiyang sanès.
Surat 36 Paneteping Kasunyatan RUKU' 2 Paneteping Kasunyatan 13-19. Sanépaning para Nabi ingkang rawuhipun gentos tapak. 20-17. Tiyang mukmin ginanjar. 28-32. Tiyang ingkang sami momoyok sami kadhawahan siksa. 13 Lan sira anggelarna marang dhèwèké sanépané wong kang manggon ing kutha, nalikané para utusan teka mrono. 14 Nalika Ingsun angutus (utu- san) loro marang dhèwèké, saka- roné padha digorohaké, tumuli Ingsun kuwataké kalawan kang kaping telu, banjur padha calathu: sayekti aku iki para utusan marang kowé kabèh.2070 15 Dhèwèké padha calathu:2071 Kowé iku ora liya kajaba uwong padhané aku, sarta Ingkang-Maha- murah ora anurunaké apa-apa: Ora liya kowé iku kajaba padha goroh.2072 16 Calathuné: Pangéranku angu- ningani, manawa satuhu aku iku temen para utusan marang kowé kabèh. 2070. Kedah dipun pèngeti bilih punika wonten ing ayat ingkang sampun sumebut sanépa; dados lepat manawi lajeng dipun wastani namanipun kitha tuwin namanipun utusan titiga ingkang rawuh sasarengan wonten ing kitha ngriku. Déné wontenipun sanépa punika kagelaraken, punika namung kanggé anedahaken ing kayektènipun Kanjeng Nabi Suci. Utusan kakalih ingkang kautus langkung rumiyin, punika Kanjeng Nabi Musa tuwin Kanjeng Nabi Isa: kakalihipun sami mecakaken kalayan piweca ingkang terang bab badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Suci. Déné utusan ingkang angka tiga, ingkang kanggé ngiyataken utusan kakalih wau, punika boten sanès kajawi inggih Kanjeng Nabi Suci piyambak; sarta ing rèhning rawuhipun Kanjeng Nabi punika dados kanyataaning wahananipun piweca mila sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi rawuhipun panjenenganipun wau angiyataken kasunyatanipun wahyu ingkang sampun-sampun. Pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Musa lan pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Isa sampun rékadaya badhé anelukaken tanah Arab dhateng agaminipun tuwin ngresiki tanah Arab saking panembah-brahala, nanging sami boten angsal damel. Lah samangké utusan ingkang angka tiga kautus. 2071. Wasitanipun nabi titiga wau dhateng umatipun, punika sami kémawon kalayan wasitanipun sadaya nabi. Déné wangsulanipun ummatipun wau, inggih sami kémawon kaliyan wangsulanipun umat ing saumumipun. Dados laras kaliyan sanépa wau. 2072. Kapèngetana bilih umat wau sami angemohi sadaya wahyu: liripun, sami angemohi wahyu ingkang sampun-sampun lan ugi wahyu ingkang kaampil Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. 1181
1182 Yâ Sîn Juz XXII 17 Lan ora ana sasangganku kajaba anekakaké (ayahan) kang terang. 18 Calathuné: Temen aku weruh ngalamat ala amarga saka ko- wé;2073 manawa kowé ora padha anglèrèni, amasthi kowé bakal pa- dha dak bandhemi watu sarta siksa kang lara saka aku kéné masthi bakal ngenani kowé. 19 Calathuné: Cilakaning pepes- thènmu iku wis duwèkmu; apa! yèn kowé padha diélingaké!2074 O, balik kowé kabèh iku kaum kang keladuk. 20 Lan saka bagéaning kutha kang adoh ana sawijining wong lanang teka amlayoni;2075 calathu- né: O, bangsaku! padha manuta para utusan: 21 Padha mituruta wong kang ora anjaluk pituwas marang kowé, lan dhèwèké iku wong kang padha ngambah dalan kang bener: 2073. Kasangsaran ingkang awujud punapa kémawon mesthi dhumawah dhateng umat samangsa wonten nabi ingkang rawuh wonten ing antawisipun umat wau. Ing panggènan sanès ing Quran Suci angger-angger punika kasebutaken makaten: "Lan yekti Ingsun temen wus angutus para utusan marang para umat ing sadurungira, tumuli padha Ingsun tibani sangsara lan kasusahan, supaya padha adhedhépé" (6: 47). Lah inggih kasangsaran punika ingkang dipun kajengaken déning para ingkang sami angemohi utusan titiga wau. 2074 Para titiyang wau sami dipun pangandikani, bilih kasangsaran wau boten teka tuwuh margi tuking rawuhipun nabi, wangsul punika angsal-angsalaning pandamelipun piyambak ingkang awon; déné nabi, boten sanès namung ngémutaken piyambakipun sarta memèngeti piyambakipun prakawis wohing pandamelipun ingkang awon. 2075. Tiyang punika wonten ing dalem sanépa minangka pethanipun tiyang ingkang purun angèstu. Saben nabi mesthi angsal pandhèrèk saking antawising umatipun, ingkang aneksèni ing kayektèning nabi wau. Kadosta Quran Suci mangandikakaken saking antawising titiyangipun raja Fir'aun wonten satunggal ingkang purun angèstu (40: 28), tuwin Yusuf Arimathea angèstu tuwin mitulungi Kanjeng Nabi 'Isa. Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. inggih kagungan pandhèrèk ingkang makaten wau. Bagéndha Abu Bakar, inggih punika tiyang ingkang angèstu rumiyin piyambak, ing kalanipun tiyang sanès-sanèsipun sami angemohi.
Surat 36 Paneteping Kasunyatan JUZ XXIII 22 Lan apa sababé yèn aku ora ngawula marang Kang-Anitahaké aku? Lan marang Panjenengané anggoné sira bakal padha di- balèkaké: 23 Apa! apa aku arep angalap liyané sesembahan-sesembahan Panjenengané, kang, manawa Allah Ingkang-Mahamurah angar- sakaké sangsara marang aku, sya- fa'até ora bakal migunani marang aku lan ora sathithik-thithika, bakal nylametaké aku? 24 Manawa kaya mangkono yekti aku iki temen dumunung ing sasar kang tétéla: Ar. aku 25 Sayekti aku iki angèstu ing Pangéranira, mulané padha ngru- ngokna pangajakku. Lumebua ing taman.2076 Calathuné: O, muga bangsaku padha weruha. 26 Dipangandikani: 27 Marang sababé Pangéranku aparing pangapura marang aku sar- ta andadèkaké aku panunggalané para minulya! 28 Lan sawisé dhèwèké Ingsun ora anurunaké wadyabala saka la- ngit marang bangsané, lan pancèn Ingsun ora anurunaké.2077 2076. Punika janji dhateng tiyang ingkang angèstu wau, inggih punika bilih piyambakipun badhé angsal nugraha saha badhé manggih kabegjan. Satembung kémawon boten wonten ingkang nedahaken bilih tiyang wau pinejahan. Kosokwangsulipun, ayat candhakipun nedahaken bilih tiyang wau kaparingan kamulyan wonten ing donya. 2077. Dhawuh punika saged nyingkiraken paham ingkang kalèntu bab dhumawahipun siksa. Kanggé niksa para titiyang duraka, boten teka wadyabala saking nginggil dipun turunaken, wangsul sabab-sabab ing donya punika ugi, dipun wontenaken. 1183
1184 Yâ Sîn Juz XXIII Ut. petak 29 Ora liya kajaba mung pan- jelih sapisan, lah ing kono banjur padha sidhem.2078 30 Ah, cilaka temen para kawula iku! ora kena ora, saben ana utusan anekani dhèwèké, masthi digu- guyu. Ar. bali 31 Apa dhèwèké padha ora andeleng, wis sapira baé umat ing sadurungé dhèwèké kang wus Ingsun lebur, amarga saka anggoné padha ora angidhep marang dhè- wèké.2079 32 Lan sarupané (wong) kabèh baé masthi bakal padha disowan- aké marang ngarsa-Ningsun. RUKU' 3 Tandha-tandhaning Kayektènipun 33-36. Bumi ingkang pejah dipun gesangaken. 37-40. Rinten anungka dalu. 41-45. Para milawani dipun garap kalayan wilasa. 46-50. Ananging sami angemohi timbalan- timbalanipun Pangéran; punika sababipun dipun pidana. 33 Lan sawijining tandha tumrap dhèwèké yaiku bumi kang mati: Iku Ingsun uripaké sarta saka ing Ingsun angetokaké wiji, kono yaiku kang padha dipangan,2080 2078. Sadaya prakawis ingkang kaandharaken wonten ngriki punika sadaya, déning para mufassirin dipun cundhuk-cundhukaken kalayan dodongèngan rawuhipun utusan titiga dhateng nagari Anthaqiyah (Antioki). Ayat punika déning para mufassirin dipun suraos, bilih siksa ingkang kadhawahaken dhateng titiyang ing Antioki, punika béda kaliyan siksa ingkang kadhawahaken dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci. Tumrap titiyang ing Antioki, petak sapisan sampun cekap, nanging tumrap para mengsahipun Kanjeng Nabi perlu dipun turuni wadyabala saking langit. Nanging ambédak-bédakaken siksa kados makaten wau namung wonten ing gambaring pangangen-angen blaka. Kula aturi mirsani ayat 49, lah ing ngriku shaihah utawi panjelih sapisan punika siksa ingkang ugi kaancamaken dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci. Déné panjelih sapisan punika boten sanès namung ateges siksa ingkang dhatengipun kalayan dumadakan. 2079. Terangipun, sampun kathah umat ing sadèrèngipun ingkang dipun lebur margi boten sami purun wangsul dhateng utusan. 2080. Marambah-rambah kasebutaken, bumi pejah kagesangaken malih, punika kanggé nyanépakaken pambangunan ingkang badhé dipun wontenaken Quran Suci. Kados punapa pejahipun bumi, langkung-langkung tanah Arab, nalika jaman rawuhipun Kanjeng Nabi Suci, tangèh saged katerangaken wonten ing tafsir ingkang cekak punika. Lah manawi angger- anggering Pangéran "bumi
Surat 36 Tandhaning Kayektènipun 34 Lan ing kono Ingsun an- dadèkaké pakebonan kurma lan ing kono Ingsun anggur sarta angudhalaké sumber-sumberan. 35 Supaya dhèwèké padha ma- ngana wohé, lan iku dudu gawéan ing tangan-tangané; lah apa ta dhèwèké padha ora sukur? Panjenengané, Kang wus anitahaké jodhon-jodhon sakèhing barang kayata kang di- thukulaké ing bumi sarta ing jinisé apa déné barang kang dhèwèké padha ora weruh.2081 36 Mahasuci 37 Lan sawijining tandha tumrap dhèwèké yaiku wengi: Ingsun anglolos raina saka kono, lah ing kono dhèwèké padha kalimput ing pepeteng;2082 Ut. marang wekasaning lakuné 38 Lan srengengé lumaku tume- ka wayah kang wus tinamtu; iki katamtuané Ingkang-Mahamulya, Ingkang-Udani.2083 iku Ingsun wus anamtokaké andhan- andhané, nganti bali manèh kaya panging kurma kang wis tuwa lan garing.2084 39 Apa déné rembulan, pejah kagesangaken malih" punika makardi wonten ing alam wadhag, punapa sababipun manawi angger-angger wau boten tumindhak ugi wonten ing alaming ruhaniyah! 2081. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih ayat punika anjumenengaken tatalesipun kawruh ingkang ageng, inggih punika: sagung dumadi sami ajodhon-jodhon. Mesthi kémawon bangsa Arab boten mangertos punika. 2082. Sapunika pepetenging kabodhoan mesthi sumingkir; awit boten prabéda lan ing alam wadhag dalu lan raina tansah gilir gumantos; lah makaten ugi ing alam ruhani, inggih gilir gumantos papadhang dipun tut wingking ing pepetenging kabodhoan, gentos dipun esuk papadhang. 2083. Ingkang dipun karsakaken dhawuh punika, inggih punika kalanganing surya ing langit kados ingkang katingal inggih punika buwenganing buruj (dâiratu-l-buruj) ingkang kawatesan buruj sarathan (tropic of Cancer = kreefts keerkring) kaliyan buruj jad-yi (tropic of Capricorn = steenboks keekring). Utawi inggih saged ingkang dipun karsakaken punika lampahipun surya wonten ing ngalam awang-uwung, utawi inggih saged ingkang dipun karsakaken punika wekdal titimangsaning surya surem boten saged suka papadhang malih. ing bumi ingkang tumrap ing mripat, 2084. Dhawuh punika namung anggambaraken wulan kados katingalipun ing mripat serupi kados panging kurma ingkang sampun sepuh lan garing, alit lan memes. Lah inggih kados makaten wau ugi 1185
1186 Yâ Sîn Juz XXIII 40 Ora pinarengaké mungguhing srengéngé, yèn ta anututana rem- bulan, lan ora bisa wengi iku anglancangi raina; lan kabèh iku padha anglayang ing sawijining cakrawala.2085 41 Lan sawijining tandha tumrap dhèwèké yaiku anggon-Ingsun angemotaké para turuné ing sa- jroning prau kang momot; Ar. barang kang padha ditunggangi 42 Lan Ingsun wus anitahaké tumrap marang dhèwèké tutungga- ngan sapadhané iku. Ut. olèh pitulung 43 Lan manawa Ingsun angar- sakna, Ingsun bisa angèremaké dhèwèké; ing kono bakal padha ora ana kang mitulungi, sarta ora bakal padha sinalametaké,2086 44 Kajaba (déning) wilasa saka Ingsun sarta minangka bubungah tumeka sawijining mangsa. 45 Lan nalikané padha dicala- thoni: Padha dingati-ati marang apa kang ana ing ngarepira lan apa kang ana ing burinira, supaya sira padha pinaringan wilasa.2087 kawontenanipun yakti punika, ing sakawit katingalipun sajak sepélé, nanging boten dangu lajeng nyunaraken cahyanipun ingkang anelahi kados wulan purnama. 2085. Makaten ugi yakti lan panggorohan, punika inggih gadhah ener piyambak-piyambak ingkang dipun tuju ing lampahipun. Boten prabéda lan dalu kedah sumingkir déning palethèking raina, lan makaten ugi panggorohan mesthi sirna déning papadhanging yakti. Barang-barang ing langit sami lalayangan wonten ing kalanganipun piyambak-piyambak, punika pratélan ingkang nyebal saking seserepanipun tiyang Arab 1800 taun kapengker. 2086. Punika pèpènget badhé wontenipun siksa ingkang badhé dhumawah. Kelem wonten ing saganten punika ateges leburipun para titiyang wau, sami ugi, wonten ing pundi kémawon kelampahanipun. Dados tembung punika kanggé anggambaraken siksa ingkang nélakaken apesipun babar pisan tiyang ingkang nandhang siksa wau. Awit wonten ing pundi kémawon boten wonten ingkang ngungkuli apesipun katimbang kaliyan tiyang manawi wonten iag saganten. Nadyan sampun sapinten kémawon pitulungipun kawruh jaman sapunika dhateng manusa, manusa lastantun apes samangsa wonten ing saganten, sami ugi punapa numpak kapal ageng Titanic gagrag sapunika, punapa baita satangan ing jaman kina. 2087. Apa kang ana ing ngarepira, punika tegesipun siksa ingkang masti andhawahi piyambakipun
Surat 36 Pradanan lan pidana 46 Lan ora kena ora saben ana timbalan saka timbalan-timbala- ning Pangérané tumeka marang dhèwèké, amasthi dhèwèké padha maléngos saka ing kono. 47 Lan nalikané padha dicala- thoni: Padha amèwèhna barang paparinging Allah marang sira, para kang padha kafir acalathu marang para kang padha angèstu: Apa aku padha dikon ngingoni wong kang, yèn ta Allah ngarsakna, Panjenengané bisa ngingoni, ora liya kowé iku kajaba mung dumu- nung ing sasar kang tétéla.2088 48 Lan padha calathu: Kapan kalakoné pangancam iki, manawa kowé iku padha wong temen? Ut. petak Ar. lan liya dhèwèké kajaba mung padha angentèni panjelih sapisan, kang bakal angenani dhèwèké sajroné isih padha diya- diniya. 49 Ora 50 Ing kono ora bakal padha bisa atinggal weling sarta bakal padha ora bali marang kulawargané.2089 RUKU' 4 Pradana lan Pidana 51-54. Tangi. 55-58. Pradananipun para tulus. 59-67. Pidananipun para kafir. Ut. cithakan- cithakan a. 789 51 Lan slomprèt bakal tiniyup,a lah ing kono bakal padha agagan- cangan saka ing kuburé marang Pangérané. wonten ing gesang sapunika-punika. Déné apa kang ana ing burinira, punika tegesipun wohing pandamel awon ingkang badhé dipun panggih bénjing wonten ing akhirat. 2088. Mila piyambakipun lajeng sami malèngos, boten purun sumarah dhateng Allah lan boten purun tresna asih dhateng sasaminipun gesang. 2089. Punika piweca ingkang anggambaraken lalampahan ingkang badhé dumados wonten ing prang Badr. 1187
1188 Yâ Sîn Juz XXIII 52 Dhèwèké bakal padha calathu: Cilaka aku iki! sapa kang nangèk- aké aku saka ing paturonku?2090 Iki barang kang wis dijanjèkaké déning Ingkang-Mahamurah lan nyata para utusan iku calathuné. Ut. petak 53 Ora liya kajaba mung pan- jelih sapisan, ing kono dhèwèké bakal padha disowanaké kabèh ing ngarsa-Ningsun. 54 Lan ing dina iku ora ana babar pisan jiwa kinaniaya; lan ora bakal sira winales kajaba apa kang wus padha sira lakoni. 55 Sayekti, para wonging taman iku ing dina iku padha dumunung ing tindak apari-suka. 56 Dhèwèké sarta para jodhoné padha ana ing éyuban linggih ing ambèn dhuwur aléléyangan. 57 Ana ing kono padha olèh wowohan sarta bakal padha olèh apa kang padha dikapéngini. 58 Rahayu: sabdaning Pangéran Kang-Mahaasih.2091 59 Lan padha misaha ing dina iki, é, para wong duraka! 60 Apa Aku ora wus anjanji marang sira, é, anak-anak Adam! supaya aja sira padha angawula sétan? Sayekti dhèwèké iku tumrap ing sira mungsuh kang tétéla,2092 2090. Kubur punika winastan patileman, nadyan tumrap tiyang kafir; jalaran manawi katimbang kaliyan siksa ing naraka ingkang langkung awrat, tumrap piyambakipun kubur punika namung patileman. Kedah dipun pèngeti bilih kubur punika ateges kawontenan, sasampuning gesang pundhat wonten ing donya punika. 2091. Lah punika malih gambaripun suwarga manut Islam. Sasampunipun nerangaken nugraha warni-warni, lajeng karingkes wonten ing tembung satunggal, rahayu. 2092. Ayat punika tuwin ayat kakalih candhakipun, punika anetepaken kalawan gumathok, bilih
Surat 36 Pradanan lan pidana 1189 61 Lan supaya sira padha anga- wula Aku; iki dalan kang bener. 62 Lan sayekti temen dhèwèké wus anasaraké panunggalanira akèh. Apa ta sira padha ora bisa ngerti? 63 Iki naraka, kang diancamaké marang sira. 64 Padha malebua mrono ing iki, amarga saka olèhmu dina padha angafiri. Ar. pinako- lih 65 Ing dina iku Ingsun bakal angelak cangkem-cangkemé, sarta tangan-tangané bakal padha mun- juk marang Ingsun, lan sikil-sikilé bakal padha aneksèni marang apa kang wus padha dilakoni. 66 Lan manawa Ingsun angar- sakna, amasthi padha Ingsun cu- plaki mripaté; banjur bakal padha arebut dhisik tumeka ing dalan, ananging kapriyé olèhé bakal padha weruh?2093 67 Lan manawa Ingsun angar- sakna, amasthi bakal Ingsun salini rupa ana ing panggonané: satemah padha ora bisa ambanjur sarta ora bakal bali.2094 Allah punika tansah ngajak ing manusa dhateng yakti, déné ingkang sok nasaraken manusa punika sétan. 2093. Punika minangka siksa margi saking anggènipun angemohi. Dhateng yakti piyambakipun sami ngeremaken mripatipun kalayan dipet sanget, ngantos dados dhipet/wuta mripatipun; nadyan sami gadhah kajeng badhé ningali, meksa boten saged sumerep. 2094. Maskh tegesipun santun saking kawontenan saé dhateng kawontenan awon. Mila masakhahu punika ateges nyalini rupa dhèwèké dadi luwih ala rupané (LL); sarta tegesipun andadèkaké unta wadon dadi kuru lan natoni gigiré marga kekeselen lan marga dipigunakaké (LA, Q-LL). Dados tegesipun disalini rupa ana ing anggonané punika dipun jabel panguwaosipun sarta kadadosaken ringkih tuwin kasantunan dados dumunung wonten ing kawontenan awon.
1190 Yâ Sîn Juz XXIII RUKU' 5 Karatoning Islam 68. Pikun anungka enèm sarta prakasa. 69-70. Weca punika sanès tembung lalahan- ipun ahli kidung. 71-73. Faédah ingkang kaparingaken. 74-76. Piyambakipun boten badhé tinulungan. 77-83. Kawasa lan karaton punika kagunganipun Allah. Ar. ing ka- dadéané 68 Lan sapa sing Ingsun paringi umur dawa, iku banjur Ingsun balèkaké kuciwa kaanané; lah apa ta padha ora mangerti?2095 Ingsun ora amulang kidung marang dhèwèké, sarta iku ora mungguh tumrap dhèwèké;2096 iku ora liya kajaba pépéling lan Quran kang cetha. 69 Lan Ut. iku a. 2066 70 Supaya dhèwèké apépéling marang wong kang urip, sarta (supaya) tembung ingatasé para kafir iku tinemua nyata.a Ar. yèn 71 Apa padha ora andeleng ang- gon-Ingsun wus anitahaké rajakaya tumrap marang dhèwèké saka barang gagawéaning asta-Ningsun, ing mangka iku dhèwèké kang padha andharbèni? 72 Lan iku wus Ingsun gawé teluk marang dhèwèké; mulané ana kang dadi tunggangané lan ana kang padha dipangan. 2095. Manut angger-anggeripun kudrat ingkang sampun umum, sarupining ingkang asifat gesang saya dangu mesthi saya kuciwa kawontenanipun. Déné ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika, inggih tumrap satunggal-satunggalipun tiyang, inggih tumrap bangsa-bangsa. 2096. Quran kadhawuhaken manawi sanès kidung, punika mengku teges bilih piweca-piwecanipun Quran punika piweca-piweca saèstu. Cariyos ing ngandhap punika anedahaken bilih Kanjeng Nabi punika pranyata sanès juru nganggit kidung. Dipun riwayataken bilih salah satunggaling sahabatipun maosaken panjenenganipun syi'ir (kidung) ingkang makaten ungelipun: jawinipun: umur sepuh lan Islam punika sampun cekap kanggé rumeksa tiyang saking awon. Kanjeng Nabi Suci ngalembana ing syi'ir wau, nanging anggèning panjenenganipun maos syi'ir wau, wonten ingkang dipun walik urut-urutaning teternbunganipun, makaten tembung Islam dipun rumiyinaken, tembung
Surat 36 Pradanan lan pidana 73 Lan ing kono dhèwèké padha olèh faédah sarta ombèn-ombèn; lah apa ta dhèwèké padha ora bakal sukur? 74 Lan dhèwèké padha ngalap sesembahan-sesembahan saliyané Allah, supaya padha dipitulungi. 75 (Ananging) iku padha ora bisa mitulungi dhèwèké, sarta dhèwèké bakal padha dadi wadyabala, kang diandhèraké marang ngarepé.2097 76 Mulané aja nganti gunemé andadèkaké susahira; sayekti Ing- sun Angudanèni apa kang padha siningidaké lan apa kang padha winedharaké. Ar. yèn a. 1356A 77 Apa manusa iku ora andeleng anggon-Ingsun anitahaké dhèwèké saking wijining-urip?a Lah jebu- lané dhèwèké iku tukang madoni kang tétéla. 78 Lan dhèwèké agawé papan- dhingan tumrap marang Ingsun2098 sarta lali marang tumitahé (dhéwé). Acalathu: Sapa kang bakal angu- ripaké babalung kang wus remuk? 79 Calathua: Iku Kang bakal anguripaké, (iya) Kang wus anda- dèkaké iku sakawit, lan Panjene- ngané iku marang sakèhing tumi- tah Angudanèni. umur sepuh dhawah kantun. Ingkang makaten punika murugaken guru lagu lan pedhotanipun bibrah. Nalika panjenenganipun dipun leresaken, anggènipun maos malih syi'ir wau inggih kados ingkang sampun. Dados guru lagu dipun kurbanaken, murih langkung patitis tegesipun. 2097. Terangipun ingkang satunggal dipun siksa rumiyin sadèrènging satunggalipun dipun siksa, sarta satunggal lan satunggalipun boten saged tulung-tinulung. 2098. Damel papandhingan tegesipun damel sesembahan dipun jèjèraken ing Allah. 1191
1192 Yâ Sîn Juz XXIII 80 Kang wus Agawé geni saka wit kang ijo tumrap marang sira, iku sira anggo dadèn satemah (geni).2098A 81 Apa ta Kang wus Anitahaké iku ora lan bumi langit-langit kawasa yèn Anitahna papadhané dhèwèké? Kawasa! Lan Panjene- ngané iku Ingkang-Anitahaké (sa- mubarang), Ingkang-Angudanèni. 82 Paréntah-É, samangsa Panje- nengané angarsakaké apa-apa mung mangandikakaké marang iku: Anaa, banjur ana.b 83 Mulané, Mahasuci Panjene- ngané, Kang karatoning samu- barang iku ana ing asta-Né, sarta marang Panjenengané anggoné sira bakal padha binalèkaké. 2098A. Kajeng-obong ingkang ngawontenaken latu, punika manawi dipun tlusur asal saking wit-witan ingkang ijem. Utawi saged ugi ingkang dipun karsakaken punika, wit ingkang ngemu latu, ingkang ngedalaken latu margi pang-pangipun gosok-ginosok jalaran kanginan. _____________
SURAT 37 ASH-SHÂFFÂT (Para ingkang sami ababarisan) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ruku', 182 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kasawijènipun Pangéran badhé menang. Ruku' 2. Pancasan. Ruku' 3. Wasitanipun Kanjeng Nabi Nuh lan Kanjeng Nabi Ibrahim. Ruku' 4. Kanjeng Nabi Musa, Ilyas tuwin Luth. Ruku' 5. Kanjeng Nabi Musa sarta kamenanganipun Kanjeng Nabi. Namanipun tuwin titimangsaning tumurunipun Namanipun surat punika Ash-Shâffât, utawi Para ingkang sami ababarisan, punika kapirid saking dhawuhing surat ingkang wiwitan piyambak, ingkang anggambaraken para mukmin. Titimangsaning tumurunipun, sampun boten wonten semang-semangipun malih jaman Makkah wiwitan. Déné bab prakawis gathuking suraosipun tuwin urut-urutanipun, kula aturi mirsani purwakanipun surat ingkang sampun. Ingkang kawarsitakaken Surat punika wonten ing ruku' ingkang sapisan angundhangaken piweca ingkang cetha, bilih Kasawijèn punika ing wasananipun mesthi menang. Wonten ing ruku' ingkang kaping kalih andhawuhaken bilih pancasan punika mesthi wonten saèstu. Wonten ing ruku' ingkang kaping tiga, sakawan lan kaping gangsal, dhawuh migatosaken wasitanipun Kanjeng Nabi Nuh, Ibrahim, Musa, Ilyas, Luth tuwin Yunus. Pungkasan piyambak mecakaken kalayan cetha badhé kamenanganipun Kanjeng Nabi. RUKU' 1 Kasawijènipun Pangéran badhé menang 1-5. Weca badhé unggulipun Kasawijèn. 6-10. Lumawanipun para juru-pethèk sarta juru-nujum. 11-21. Ingkang anggugujeng badhé sami dipun asoraken. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Waspadakna2099 para kang padha tata ababarisan, 2099. Waw (ingkang wantahipun ateges lan) kula jarwani waspadakna. Waw ingkang manggèn ing ukara ingkang kados makaten punika limrahipun dipun jarwani dhemi, mengku teges sumpah. Nanging kedah dipun pèngeti, bilih sumpah tumrap ingkang kados makaten wau, punika namung mengku suraos
1194 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII 2 Tumuli para kang padha amenggak awaké kalawan pa- menggak, 3 Tumuli para kang padha maca kalawan éling, dhawuh anggatosaken dhateng sawenèh pasaksèn. Limrahipun, samangsa tiyang punika sumpah kalayan nebut asmanipun Allah, punika menggah ing sajatosipun nguwuh dhateng Gusti Allah, supados Panjenenganipun aneksèni bilih piyambakipun punika temen wicantenipun. Déné maksudipun ingkang sajatos sumpah wau, murih pangakenipun langkung saged damel yakin (langkung dipun andela). Nanging tumrapipun wonten ing Quran, samangsa wonten sumpah ingkang kados makaten wau, tuwuhing kayakinan punika boten teka margi wontenipun pangaken thok, kados déné sumpah ingkang limrah-limrah punika, nanging margi wonten bukti ingkang terang, ingkang ngiyataken kayektènipun ing sumpah-snmpah punika, manusa kadhawahan pangaken wau. Kadhang-kadhang wonten anggatosaken dhateng angger-anggering kudrat ingkang cetha awewèntèhan, kados déné gilir-gumantosing dalu lan raina, sapiturutipun, dipun anggéa pipiridan ing wontenipun angger-angger ruhani; tarkadhang sumpah wau anggelar piweca sabab, supados manawi piweca wau sampun kanyataan wahananipun, kayektèning anggènipun mumulang Kanjeng Nabi punika lajeng katingal cetha pratéla. Tumrap sumpah ing dhawuh ngriki, kados ingkang angka kalih punika. Tigang ayat ingkang rumiyin piyambak punika ingkang kawarna para angèstu. Ayat ingkang wiwitan piyambak nyebutaken, titiyang mukmin sami tata ababarisan. Punika katindakaken titiyang mukminin saben dinten kaping gangsal, inggih punika saben sami salat jamaah (salat sasarengan); sarta saged mengku suraos piweca dhateng lalampahan ingkang ing pawingkingipun dipun alami titiyang mukminin, lumawan para mengsah-mengsahipun. Ayat ingkang angka kalih marna titiyang mukminin: para kang padha amenggak hawanafsunipun. Umat ingkamg sawaunipun dipun kuwaosi hawanafsunipun, malik grembyang dados bandaraning hawanafsunipun. Nanging dhawuh punika ugi mengku suraos piweca, bilih titiyang mukminin tansah kuwaos menggak mengsahipun ingkang sumedya badhé nyirnakaken piyambakipun. Katrangan warni kalih punika dipun sambeti katrangan sanès malih ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang kaping tiga, ingkang anélakaken kalayan cetha, bilih ingkang katerangaken wonten ing ngriki punika boten wonten sanès kajawi titiyang Muslimin para kang padha maca kalawan éling. Titiyang Muslimin gadhah sisifatan ingkang miyambaki, inggih punika nadyan saweg pacak baris wonten ing papan paprangan, lastantun ajeg sembahyangipun tuwin émutipun dhateng Allah. inggih punika pacak baris wonten ing papan paprangan Katrangan punika namung mathuk kanggé mastani sembahyangipun titiyang Muslimin sadinten ambal kaping gangsal, lan anggènipun kawasa mekak hawanafsunipun, punapa déné namung mathuk kanggé mastani prajurit Muslimin ingkang lumawan prang lan mekak mengsahipun ingkang ambek-siya. Kawontenan warni kalih punika, satunggal-satunggalipun suka pasaksèn ing kayektèning wasitanipun Islam ingkang adiluhung piyambak, inggih punika Kasawijènipun Pangéran. Jalaran, sapisan, éwah-éwahan ing tanah Arab ingkang aggawokaken, bangsa ingkang klelep wonten ing juranging kanisthan saged kabangun, punika dados pasaksèn bilih tuking wasita wau pranyata suci tuwin nyata asli saking Pangéran. Kaping kalihipun, piweca ingkang angéram-éramaken badhé menangipun para mukminin ingkang kinaniaya kaliyan mengsah-mengsahipun ingkang kinawasa, punika ugi dados tandhayekti bilih wonten asta kinawasa ingkang makardi kanggé biyantu ing Kanjeng Nabi Suci; lah punika ugi mintonaken kayektèning Kasawijènipun Pangéran. Prayogi dipun pèngeti bilih nadyan para mufassirin sami nyuraos bilih pratélan ingkang kasebut ing ayat titiga ingkang wiwitan wau saged katumrapaken dhateng para malaikat, éwadéné para mufassirin wau inggih anyebutaken bilih pratélan punika ugi mathuk katumrapaken dhateng prajurit Muslimin ingkang sami paprangan lumawan para mengsahing Islam (Rz). Prakawis sanès ingkang pantes pinèngetan inggih punika: ing wiwitaning surat kaundhangaken, bilih Tauhid (pangandel bab Kasawijènipun Pangéran) punika ing wasananipun mesthi menang: ing wekasaning surat prakawis punika dipun undhangaken malih kalayan tetembungan ingkang langkung ceplos (mirsanana ayat 171 dumugi ayat ingkang pungkasan piyambak).
Surat 37 Kasawijènipun Pangéran 4 Sayekti sesembahanira iku tuhu Sawiji: Ut. wétan- wétan 5 Pangéraning langit-langit lan bumi sarta barang kang ana ing saantarané iku, tuwin Pangéraning laladan wétan-wétan.2100 6 Sayekti Ingsun wus ama- maèsi langit kang cedak dhéwé kalawan papaès, lintang-lintang, 7 Lan (ing kono ana) pangreksa sétan kang saking amilawani.2101 sarupaning Ut. balangi 8 Dhèwèké padha ora bisa ang- rungokaké marang parepatan kang luhur, sarta padha diujar-ujari saka sakèhing sisih,2102 2100. Anggènipun kasebutaken laladan-laladan wétan wonten ing Rabbu-l-masyâriq punika mengku karsa mecakaken bilih sumiyaripun Islam wonten ing tanah-tanah ngriku badhé kelampahan langkung rumiyin, déné kamenanganipun Islam wonten ing tanah-tanah kilèn punika sajakipun taksih dipun srantosaken dumugi jaman ingkang kantun-kantun. Masyâriq punika jama'-ipun tembung masyriq, tegesipun panggènan mlethèkipun surya. Sarta boten béda kaliyan tembung Inggris east, tembung wau ugi kénging kanggé nembungaken tanah wétan. 2101. Nalika Kanjeng Nabi mumulang, ing antawisipun bangsa Arab wonten warni kalih tiyang ingkang mengsahi panjenenganipun, inggih punika: golonganipun tiyang limrah tuwin golongan pandhita, tukang pethèk tuwin para juru-tenung, inggih punika golongan ingkang winastan kâhin. Lah inggih para juru-tenung punika ingkang winastan sétan-sétan kang milawani, awit para juru-tenung wau sami gadhah panganggep dhateng awakipun piyambak, bilih sami saged andhatengaken bangsa alus tuwin saged mangsuli sadaya pitakènan ingkang gagayutan kaliyan wekdal ingkang badhé dhateng. Anggènipun mengsahi golongan punika, sirna larut ketrajang banjir kasunyatan Islam ingkang kinawasa, sarta padamelanipun kâhin sirna saking tanah Arab katerak majengipun Islam. Gugontuhon lan Arab punika sirna déning papadhangipun Islam (mirsanana LA bab tembung kahn). Langit lintang-lintang ing ayat ingkang sampun, punika nyasmitani wontenipun gugontuhon, ingkang mastani bilih angsalipun seserepan ing bab wekdal ingkang badhé dhateng para tukang pethèk lan para juru-tenung wau saking lintang-tintang. Pangreksa saka saruparing sétan kang amilawani punika mengku teges, bilih piyambakipun boten mangertos dhateng wados-wadosipun Pangéran. Salajengipun mirsanana 2365, 2530, tuwin 2582. 2102. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika panginten-intenipun para juru-tenung ing bab lalampahan ingkang badhé dhateng, ingkang para juru-tenung wau dipun anggé gagaran murih sinuba-suba ing titiyang kathah. Ing ngriki kadhawuhaken bilih para juru-tenung wau babar pisan boten saged celak kaliyan tuking piweca (dados boten saged meca punapa-punapa). Déné parepatan ingkang luhur, punika tegesipun para malaikat, ingkang ing atasipun dhateng wahyuning Pangéran dipun paringi pirsa langkung rumiyin. Manawi tegesipun tembung yuqdhafun, ingkang kasebut ing margin punika ingkang dipun anggé, saged mengku suraos para mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang sanès golongan pandhita. Para titiyang punika kaweca wonten ing ngriki bilih badhé dipun balangi saking pundi arah, ngantos sadaya budidayanipun boten wonten ingkang angsal damel. 1195
1196 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII 9 Ginusah2103 sarta padha olèh siksa kang langgeng, 10 Kajaba ana kang (bisa) ang- gondhol sapisan-sapisan, banjur iki tinututan ing urub kang dumilah anelahi.2104 Ar. apa- sapa 11 Tumuli padha sira takonana, apa dhèwèké iku luwih kuwat du- madiné tinimbang liyané kang wus Ingsun titahaké. Sayekti, dhèwèké iku padha Ingsun titahaké saka lempung kang ketat.2105 Ar. lan 12 O, balik sira kagawokan, nanging dhèwèké padha anggu- guyu, 13 Lan samangsa diélingaké, ora padha gelem éling, 14 Lan samangsa padha andeleng tandha yekti padha ajak-ajakan angguguyu, 2103. Ayat punika tuwin ayat-ayat ing sadèrèngipun, nerangaken kawontenanipun para juru-tenung nalika jaman rawuhipun Kanjeng Nabi. Sadèrèngipun Kanjeng Nabi Suci rawuh, saged ugi para juru-tenung wau saged nasaraken tiyang kathah asarana pethèkipun dhateng lalampahan ingkang badhé dhateng. Nanging sasampunipun Kanjeng Nabi rawuh, para juru-tenung wau dipun ujar-ujari saking pundi-pundi arah, boten wonten satunggal kémawon pethèkipun ingkang netes. Utawi, kados déné ingkang kasebutaken wonten ing katrangan ingkang sampun, ingkang dipun karsakaken punika saged ugi ambrukipun mengsah ingkang limrah-limrah (sanès golongan pandhita) punika. sapisan. Suraosipun, samangsa satunggaling 2104. Khathifa tegesipun ambekta anggondhol utawi nyamber, déné khathfatun tegesipun ambekta anggondhol utawi nyamber juru-tenung angsal kalonggaran sanajan namung sapisan thil, boten let dangu mesthi lajeng tinungka ing urub ingkang nratas wonten ing salebeting pepeteng: manawi katembungaken sanès, pepeteng lajeng kasilakaken, mangka kajengipun pun juru-tenung, tiyang badhé katuntun mriku. Urub ingkang nyilakaken pepeteng, tegesipun piweca-piwecanipun Kanjeng Nabi ingkang kalangkung déning kinawasa. Kedah dipun pèngeti bilih syihâb punika namung ateges urub (mirsanana LL, tuwin mirsanana 27: 7, ing ngriku kasebutaken Kanjeng Nabi Musa tindak badhé mundhut syihâb), déné tsâqib tegesipun ingkang nratas ing salebeting pepeteng utawi sumorot anelahi (LL). 2105. Lâzib punika karimbag saking tembung lazaba, tegesipun ketat, atos, anjendhel (LL); dados lâzib punika tegesipun ketat (S, LL), mila inggih kula jarwani makaten punika. Déné ingkang katitahaken saking lempung ingkang ketat, punika titiyang ingkang sampurna ruhaniyahipun, inggih punika para andika nabi. Ingkang katuju ing ayat punika anggènipun milawani para juru-tenung dhateng Kanjeng Nabi; para juru-tenung wau dipun paringi pèpènget bilih Kanjeng Nabi mesthi badhé menang, jalaran panjenenganipun punika kasampurnakaken astanipun Allah.
Surat 37 Pancasan 15 Sarta padha calathu: Iki ora liya kajaba kemayan kang tétéla: 16 Apa manawa aku wis padha mati sarta wis padha dadi lebu lan balung, apa temenan aku bakal padha ditangèkaké: Ar. Utawa 17 Mangkono uga bapak-bapak- ku biyèn? 18 Calathua: Iya! sarta kowé ba- kal padha asor.2106 Ut. ngentèni 19 Lah iku mung bakal ana ing kono panjelih sapisan, dhèwèké bakal padha weruh. lah 20 Lan bakal padha calathu: O, cilaka awakku! iki dina wawales. 21 Iki dina pancasan kang padha sira gorohaké. RUKU' 2 Pancasan 22-34. Tiyang lepat manggih pidana. 35-39. Kanjeng Nabi Suci sinebut juru-kidung éwah. 40-50. Para angèstu ginanjar. 51-61. Punika sami aningali kancanipun ingkang sami dosa sami wonten ing naraka. 62-68. Tedha sarta ngombénipun para dosa. 69-74. Punika sami boten migatosaken pèpènget. Ut. jodhoné 22 Impunen para kang padha anganiaya dalah para kancané sarta apa kang dadi sesembahané.2107 23 Saliyané Allah, tumuli padha dadalaning tuntunen marang naraka. 2106. Terangipun, kowé ora mung bakal tinangèkaké ing sawisé mati baé, perlu ngrasakaké wohing panggawému kang ala, nanging nadyan ing kéné uga kowé bakal dadi asor. 2107. Nadyan gambaring apesipun para ingkang sami atindak dédé kados ingkang katerangaken ing ayat punika tuwin ing ayat-ayat candhakipun punika tumrap bénjing ing gesang sasampuning pejah. Éwadéné gagambaran wau ugi cocog kaliyan kawontenanipun para titiyang wau ing gesang sapunika punika. 1197
1198 Para ingkang sami ababarisan endhegna, bakal padha tinakonan. 24 Padha amarga 25 Apa karanané déné kowé ora padha tulung-tinulung? 26 O, lah! ing dina iku dhèwèké bakal padha sumarah. 27 Lan dhèwèké kang sawenèh sawenèhé bakal mara marang padha takon-tinakon. 28 Padha calathu: Sayekti kowé iku adaté padha anekani aku saka ing sisih tengen. 29 Bakal padha calathu: O, balik kowé (dhéwé) iku padha dudu wong angèstu: 30 Lan aku ora duwé kawasa tumrap marang kowé, ananging kowé iku kaum kang andaluya: sabda-pancasaning Pangéranku katetep anibani aku: sayekti aku (saiki) bakal padha angrasakaké (pidana). 31 Mulané 32 Mulané aku padha anasaraké iya kowé, amarga aku dhéwé padha sasar. 33 Mulané ing dina iku dhèwèké padha dadi patungan andum siksa. 34 Sayekti kaya mangkono iku anggon-Ingsun tumindak marang para wong luput. 35 Sayekti dhèwèké iku samang- sa padha dicalathoni: Ora ana sesembahan kajaba Allah, mesthi padha gumedhé: Juz XXIII
Surat 37 Pancasan 36 Sarta padha calathu: Apa aku iki dikon padha ninggal temenan sesembahanku, akarana (nurut ka- repé) juru-Kidung édan? 37 O, balik dhèwèké iku wus teka kalawan kasunyatan sarta ambeneraké para utusan.2108 38 Sayekti kowé temen bakal padha angrasakaké siksa kang nglarani. 39 Lan kowé ora bakal padha dipituwasi kajaba apa kang wus padha kolakoni. 40 Kajaba para kawulaning Allah, para sinuci. 41 Iki padha olèh rijeki kang wus kinawruhan,2109 42 Wowohan, sarta bakal padha dimulyakaké banget, 43 Ing patamanan kabungahan. 44 (Lungguh) ing dhampar, pa- dha adhep-adhepan. 45 Padha linarihan gelas (isi banyu) saka ing sumber-sumber. 46 Putih, mirasa tumrap wong kang padha ngombé. 2108. Sajagad angakeni bilih surat punika kagolong wahyu jaman wiwitan, akhir-akhiripun nalika taun ingkang kaping sakawan saking anggènipun Kanjeng Nabi tetep dados utusan tumurunipun. Ing dhawuh ngriki ugi wonten pratélan ingkang terang gamblang, bilih kautusipun Kanjeng Nabi punika dumunung anjangkepi wahananing piweca ing kina. 2109. Tembung ma'lum (kinawruhan) punika kedah dipun pèngeti ingkang prémati jalaran punika anedahaken bilih rizki ingkang kasebutaken ing ayat-ayat candhakipun, punika rizki ingkang sampun kasumerepan kawulaning Allah ingkang sinucèkaken saking sawarnining rereged. Katrangan nugraha punika anedahaken kalayan terang bilih nugraha wau sadaya kalayan sacara ruhani sampun dipun icipi para tulus wonten ing gesang sapunika punika. Menggah ing sajatos-jatosipun, anggènipun kateranga- ken wonten ing ayat sambetipun manawi punika wowohan, punika nedahaken kalayan terang bilih nugraha wau wohing pandamelipun ingkang saé. 1199
1200 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII 47 Ing kono ora bakal ana riribed sarta ora bakal padha dadi lesah amarga saka iku.2109A 48 Lan ing kono ana para kang padha amekak pandelengé, mri- paté padha éndah-éndah. 49 Kaya déné endhog kang rineksa kalawan becik.2110 50 Tumuli kang sawenèh bakal mara marang sawenèhé, atakon- tinakon. 51 Sawenèhing wong kang padha calathu bakal angucap: Temenan, aku biyèn duwé konco, Ar. anemen- aké 52 Kang calathu: Apa temenan kowé iku panunggalané wong kang padha angarepi (kasunyatan)? 53 Apa samangsa aku wis padha mati, sarta wis dadi lan balung, apa iya temenan aku bakal padha diajokaké marang panga- dilan? lebu 2109A. Gagambaran punika sadaya sampun mratélakaken, bilih nugraha ingkang kapangandi- kakaken wau sadaya, sanès nugraha wadhag kados barang-barang ing donya punika, nanging nugraha ruhani. Ombèn-ombèn ing gesang sapunika tarkadhang sok damel ribed dhateng manusa, kadosta sok damel lesah, nanging boten makaten ombèn-ombèn gesang ing bénjing. Namanipun sami, nanging kawontenanipun ingkang sajatos, satunggal lan satunggalipun boten sami. 2110. Gagambaranipun tiyang èstri ingkang kasebutaken ing ngriki punika, andumuk dhadhapu- kanipun ingkang baku sifatipun tiyang èstri ingkang tulus. Sapisan, kasebutaken: sami mekak mripatipun. Punika ateges suka pémut, bilih katulusanipun èstri ingkang wigatos piyambak, punika gesang suci, inggih punika ingkang wonten ing ngriki kasebut mekak mripatipun, liripun mripat ingkang resik saking pepénginan asor. Lajeng kaéndahaning mripatipun ingalembana; punika terang angisarahi bilih kasucianipun mripat, punika adamel éndahipun mripat, utawi kaéndahanipun mripat ingkang sajatos, punika dumunung wonten ing kasucianipun. Kaping kalih, kasebutaken: kados déné tigan ingkang rinumat kalayan saé punika ngisarahi sifatipun ingkang suci-mulus boten kalèpètan ing jejember. Nanging inggih kedah dipun pèngeti, bilih sanajan katingalipun punika katrangan gagambaranipun tiyang èstri, nanging menggah ing sajatos-jatosipun punika gagambaraning wohing pandamel ingkang katindakaken wonten ing gesang sapunika punika, awit tetembunganipun wau pancèn kéngang-kénging kanggé nembungaken kakalihipun pisan (mirsanana tembung hur ing 2356) sarta menggah ing sajatos-jatosipun punika nugraha ruhani ingkang binabar wadhag. Wonten ing pundi kémawon Quran boten naté mangandikakaken, bilih ing gesang sasampuning pejah taksih tumindhak wonten sasambetaning tiyang sésémahan. Nugraha ingkang kajanjèkaken Quran, nadyan kados punapa kémawon kawontenanipun, punika kanggé tiyang jaler lan inggih kanggé tiyang èstri. Saprakawis
Surat 37 Pancasan 54 Dhèwèké bakal calathu: Apa kowé padha gelem ngungak mangisor? 55 Tumuli dhèwèké ngungak mangisor, banjur weruh dhèwèké ana ing tengahing naraka. 56 Bakal calathu: Dhemi Allah! mèh baé kowé anjalari rusakku: 57 Lan saupama ora ana nu- grahané Pangéranku, amasthi aku iki bakal dadi panunggalané para kang padha diandhèraké (marang pasiksan). 58 Lah apa ta aku ora bakal padha mati, 59 Kajabané matiku biyèn? Lan apa aku ora bakal padha disiksa? 60 Sayekti iki temen kabegjan kang gedhé. 61 Mulané para kang tumandang gawé padha tandanga gawé aka- rana papadhané iki. 62 Apa iki (kang) luwih becik apa wit susuguh, minangka Zaqqum?2111 ingkang sampun terang, inggih punika: kawontenanipun nugraha wau béda kaliyan kawontenanipun nugraha wadhag ing gesang sapunika punika. Mirsanana ugi 2148A. 2111. Miturut Bd, zaqqûm punika sawenèh taneman ingkang ronipun ciyut-ciyut, gandhanipun boten éca lan pait, pinanggih wonten ing Tihamah. TA anggènipun nerangaken radi sawatawis panjang: "AH nerangaken mawi awawaton katranganipun satunggaling tiyang Arab ing saganten wedhi, bilih zaqqûm punika taneman ingkang werninipun kados lebu, ronipun bunder alit-alit tanpa wonten erinipun. Ambetipun boten éca sarta pait raosipun, tuwin witipun wonten socanipun ........ gaganging ron-roniprn ruwet sanget (LL). Nanging kapèngetana bilih zaqqûm punika ugi ateges sadhéngah tetedhan ingkang saged mejahi (TAI, TH-LL). Zaqqûm ugi ateges martéga tulèn (tanpa sarem) kaliyan kurma. Kacariyos Abu Jah, naté anggugujeng zaqqûm dados tetedhanipun tiyang ing naraka, sarana nyuguh martéga tulèn kaliyan kurma dhateng para sesepuh Quraisy, sarwi wicanten, bilih miturut Kanjeng Nabi Suci, kados makaten punika calon tedhanipun tiyang ingkang wonten ing naraka. Milanipun ing ayat candhakipun, zaqqûm wau winastan cobi tumrap para atindak dédé. Nanging mirsanana ugi 1442. 1201
1202 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII a. 1442 63 Sayekti anggon-Ingsun agawé iki, iku minangka coba tumrap para kang atindak dudu.a 64 Sayekti, iku wit kang tuwuh ana ing dhasaring naraka. Ut. Wohé 65 Mayangé, iku kaya endhasing ula.2112 66 Lah sayekti dhèwèké temen iku sarta bakal padha mangan angisèni weteng(é) sarana iku. 67 Tumuli sawisé iku, sayekti dhèwèké temen bakal padha diom- bèni wédang umob cacampuran. 68 Tumuli, sayekti enggon bakal baliné temen marang naraka.2113 Ar. nemu 69 Sayekti dhèwèké iku padha padha bapak-bapakné manoni sasar. 70 Lan dhèwèké padha ginelak (ngluluri) ing tapak tilasing sikilé. temen, wong kuna ing sadurungé dhèwèké, sing akèh padha sasar. 71 Lan sayekti Ar. dhèwèké 72 Lan sayekti, temen Ingsun wus angutus para juru-pépéling ana ing kono. 2112. Werdinipun ingkang leres tembung punika kados jarwan ing nginggil, awit bangsa Arab syaithân punika kanggé namakaken satunggaling jinis sawer ingkang gadhah wulu ing githok, sirah lan rainipun awon sanget. Sanèsipun malih mastani syaithân punika namanipun sawenèh taneman ingkang awon sanget rupinipun (TA-LL). 2113. Dhawuh ingkang mungel: tumuli, sayekti enggon bakat baliné temen marang naraka, punika mengku teges ingkang wigatos, kados-kados tetedhan lan ombèn-ombèn ingkang katerangaken ing nginggil wau anggènipun kaparingaken dhateng para titiyang wau sadèrèngipun sami lumebet dhateng naraka. Lah inggih punika sababipun déné tetedhan lan ombèn wau kasebut susuguh. Menggah ing sajatos-jatosipun, punika gambaring pandamelipun ingkang awon, sami ugi, ingkang pinanggih ing gesang sapunika punika tuwin ingkang pinanggih ing akhirat. Dados punika ngiyataken katrangan ing 1442.
Surat 37 a. 902 Ut. umat Nabi Nuh lan Nabi Ibrahim 73 Mara delengan, kapriyé wu- sanané para kang wus padha dipépélingi, 74 Kajaba para kawulaning Allah, para sinuci. RUKU' 3 Wasitanipun Kanjeng Nabi Nuh lan Kanjeng Nabi Ibrahim 75-82. Kanjeng Nabi Nuh dipun wilujengaken sarta mengsahipun lebur. 83-96. Kanjeng Nabi ambantah dhateng panembah brahala. 97-99. Panjenenganipun dipun wilujengaken saking mengsah. 100-111. Anggènipun angurbanaken Kanjeng Nabi Ismail. 112, 113. Panjenenganipun binarkahan, akaliyan putra sanésipun inggih punika Kanjeng Nabi Ishaq. 75 Lan sayekti temen Nuh wus lan Ingsun, Ingkang-nyembadani anguwuh marang Ingsun iki panyuwun kang mahaluwih. 76 Lan Ingsun wus anylametaké dhèwèké sapandhèrèké saka ka- sangsaran gedhé.a 77 Sarta turuné padha Ingsun dadèkaké lestari isih. 78 Sarta Ingsun anglastarèkaké (pangaji-aji) tumrap marang dhè- wèké ing sajroning bangsa kang kari-kari. 79 Rahayu tumrapa marang Nuh ing dalem sakèhing ngalam. 80 Sayekti kaya mangkono iku para anggon-Ingsun kang agawé becik. angganjar 81 Sayekti dhèwèké iku sawe- nèhing para Kawula-Ningsun para angèstu. 82 Tumuli Ingsun angelem liya- liyané. 1203
1204 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII (i.p. Nabi Nuh) 83 Lan sayekti, temen sawe- iku nèhing golongané dhèwèké yaiku Ibrahim. 84 Nalika dhèwèké marek Pa- ngérané kalawan ati kang slamet. 85 Nalika dhèwèké acalathu ma- rang tutuwané sarta kaumé: Sami manembah punapa sampéyan: 86 Punapa panggorohan-sesem- bahan, sanésipun Allah - ingkang sami sampéyan kajengaken? 87 Lah kados pundi panginten sampéyan prakawis Pangéraning sadaya ngalam? 88 Tumuli dhèwèké anyawang marang lintang-lintang, mandeng sapandurat. Ar. sakit 89 Banjur calathu: Saèstu kula punika sedhih (angraosaken ang- gèn sampéyan manembah dhateng punika).2114 Ar. dhèwèké 90 Banjur dhèwèké padha lunga saka ing kono, mundur (palarasan). (i.p.Kanjeng Nabi Ibra- him) (i.p. kaum- ipun) 91 Banjur dhèwèké kalawan dhe- dhelikan mara marang sesemba- han-sesembahané, tumuli calathu: Yagéné kowé ora padha ma- ngan?2115 2114. Titiyang ingkang dipun bantah Kanjeng Nabi Ibrahim, punika boten namung manembah brahala kémawon, nanging ugi tukang nembah lintang-lintang. Milanipun Kanjeng Nabi Ibrahim mawi tumenga mirsani lintang-lintang tuwin ngandika bilih panjenenganipun boten kiyat ngampah sekeling panggalihipun manawi para titiyang wau sami manembah dhateng barang sanèsipun Allah. LL nerang- awawaton katranganipun TA, makaten: 2114. Titiyang ingkang dipun bantah Kanjeng Nabi Ibrahim, punika boten namung manembah brahala kémawon, nanging ugi tukang nembah lintang-lintang. Milanipun Kanjeng Nabi Ibrahim mawi tumenga mirsani lintang-lintang tuwin ngandika bilih panjenenganipun boten kiyat ngampah sekeling panggalihipun manawi para titiyang wau sami manembah dhateng barang sanèsipun Allah. LL nerang- awawaton katranganipun TA, makaten: . Kula sakit (ningali) anggèn sampéyan nembah barang sanèsipun Pangéran. Nanging tiyang ingkang ngendhem pemanahan dhateng tiyang sanès, punika ugi katembungaken saqîm. Kadosta ukara: jawinipun dhèwèké ngendhem sedhih marang dhèwèké (TA-LL). 2115. Fa ing ngriki boten anedahaken bilih anggènipun tindak murugi sesembahan-sesembahaning
Surat 37 Nabi Nuh lan Nabi Ibrahim 92 Apa nalaré dhéné kowé ora padha calathu? 93 Banjur dhèwèké kalawan dhedhelikan anyedhaki iku, padha dikepruki kalawan tangan tengen. Ar. dhèwèké 94 Kaumé banjur padha anye- dhaki dhèwèké agagancangan. 95 Dhèwèké calathu: Punapa sampéyan sami manembah barang tatahan sampéyan? 96 Lan Allah punika ingkang nitahaken sampéyan sarta barang ingkang sampéyan damel. calathu: Padha angyasakna omah dhèwèké banjur dhèwèké cemplungna ing geni murub. 97 Dhèwèké padha a. 965 98 Lah kang padha dikarepaké peranga karo dhèwèké, ananging padha Ingsun dadèkaké asor. 99 Lan dhèwèké calathu: Saèstu kula angungsi dhateng Pangéran kula: Panjenenganipun badhé anun- tun kula: 100 Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing (anak) dhateng kawula, ingkang kagolongan para tulus. Ingsun paringi warta bubungah, yaiku anak lanang kang lembah-manah. 101 Banjur dhèwèké umatipun punika tumunten kémawon ing sasampunipun katilar déning umatipun wau. Lalampahan punika sampun béda malih. 1205
1206 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII Ar. manggih tumeka (umur bisa) angréwangi nyambut gawé dhèwèké, dhèwèké calathu: O, anakku! sayekti aku andheleng sajroning pangimpèn, yèn aku angurbanaké kowé;2116 mulané mikir-mikira, kapriyé panemumu. Calathuné: Dhuh, rama! kula aturi nindakaken punapa ingkang kadha- wuhaken ing panjenengané, mana- wi Allah angarsakaken, panjene- ngan badhé uninga (bilih) kula punika panunggilipun para tiyang sabar. 102 Bareng iki wus Ar. dhèwèké 103 Bareng sakaroné wis padha sumarah sarta dhèwèké wus ama- panaké anaké kumureb, 104 Lan Ingsun anguwuh dhè- wèké, pangandika-Ningsun: O, Ibrahim! 105 Sayekti sira wus amituhok- aké wewedhar(-Ingsun sajroning) luyut(-ira); sayekti kaya mangkono iku pangganjar-Ingsun para wong atindak becik: 106 Sayekti iki temen coba kang tétéla. 107 Lan dhèwèké Ingsun tebusi Ut. belèhan kalawan kurban kang agung.2117 2116. Ambok manawi kémawon supenanipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika mengku suraos, bilih Kanjeng Nabi Isma'il badhé dipun kurbanaken sarana kawedalaken saking dalemipun tuwin katilar wonten ing tanah ngamanca. Laré ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika terang manawi Isma'il, sanès Ishaq; bab punika katerangaken ing ayat 112. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih punika nyengkah katranganipun Bébel. Turun Isma'il saben taun mèngeti kurban punika, sarana ngibadah haji ingkang dipun wontenaken saben taun ing Makkah, punika anedahaken kalayan terang, bilih punika ingkang kadhawuhaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim supados dipun kurbanaken punika Kanjeng Nabi Isma'il, sanès Kanjeng Nabi Ishaq. Salah satunggaling maksudipun kurban wau ugi sampun dipun jangkepi Kanjeng Nabi Ibrahim, inggih punika sarana nilar Kanjeng Nabi Isma'il wonten ing nagari manca, cocog kaliyan karsanipun ingkang garwa, Sarah. 2117. Kurban manusa, ingkang limrah katindakaken bangsa-bangsa ing jaman kina ingkang kathah-kathah, punika wonten ing antawisipun bangsa Khaldea ugi kacara. Malah ing antawisipun
Surat 37 Nabi Nuh lan Nabi Ibrahim 108 Lan Ingsun anglastarèkaké tumrap marang (pangalembana) dhèwèké ing antarané para (umat) kang kari-kari. 109 Rahayu tumrapé marang Ibrahim. 110 Kaya mangkono panggan- jar-Ingsun para wong atindak becik. 111 Sayekti dhèwèké iku sawe- nèhing para kawula-Ningsun para mukmin. 112 Lan dhèwèké Ingsun pa- ringi warta bubungah, yaiku Ishaq;2118 sawijining nabi panung- galaning para tulus. ambarkahi Ingsun marang dhèwèké sarta marang Ishaq;2118 lan sawenèhing turuné sakaroné ana kang padha atindak becik sarta (uga) ana kang padha atindak dudu kang tétéla marang jiwané dhéwé. 113 Lan bangsa ingkang nganggé agami Hindu, kurban manusa wau lastantun dipun wontenaken, ngantos ing wekdal ingkang dèrèng dangu énggal mangké saweg kasuwak. Kanjeng Nabi Ibrahim supena ngurbanaken ingkang putra, lajeng samekta badhé anindakaken saèstu kalayan walaka, sarta ingkang wasananipun kadhawuhan déning Pangéran supados kurban kéwan minangka gentosipun, punika mengku seja nyuwak tatacara kurban manusa ingkang biadab punika. Tatacara biadab wau saged ugi tuwuhipun margi saking kalèntuning panampi, saèmper kados déné lekasipun Kanjeng Nabi Ibrahim wau Kanjeng Nabi Isma'il badhé kakurbanaken saèstu, sampuna lajeng ketututan dhawuhing Pangéran dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, ingkang andhawuhaken supados kurban kèwan minangka gentosipun. Lekasipun Kanjeng Nabi Ibrahim punika, pranyata sampun saged anyirnakaken tatacara kurban manusa wonten ing antawisipun bangsa pinten-pinten, sarta ing dinten sapunika punika, sepalihing jagad langkung, kepotangan ageng dhateng lalabuhanipun Kanjeng Nabi lbrahim ingkang tulus, tepa- tuladhanipun ingkang mulya, nyirnakaken tatacara ingkang biadab wau. 2118. Ing ngriki ingkang kapangandikakaken namung Kanjeng Nabi Ibrahim, Kanjeng Nabi Ishaq tuwin turunipun Nabi kakalih punika. Kanjeng Nabi Isma'il boten kasebutaken piyambak; punika kanggé anedahaken, bilih samangsa Quran mangandikakaken turunipun Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang dipun karsakaken mesthi Kanjeng Nabi Isma'il wau tuwin turun-turunipun. Déné turunipun Kanjeng Nabi Ibrahim cawang sanèsipun malih, kawengku wonten ing turunipun Kanjeng Nabi Ishaq. 1207
1208 Ar. dhèwèké Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII RUKU' 4 Nabi Musa, Ilyas lan Luth 114-122. Kanjeng Nabi Musa lan Harun dipun wilujengaken sarta para mengsahipun sami lebur. 123-132. Nabi Ilyas dipun wilujengaken. 133-138. Nabi Luth dipun wilu- jengaken sarta mengsahipun sami lebur. 114 Lan sayekti temen-temen aparing nugraha Ingsun wus marang Musa lan Harun. 115 Sarta Ingsun nyalametaké sakaroné dalah kaumé saka kasu- sahan gedhé. Ingsun pitulungi, mulané dhèwèké padha dadi wong kang menang. 116 Lan iku padha 117 Sarta sakaroné padha Ingsun paringi Kitab kang anyethakaké (barang-barang). 118 Sarta sakaroné padha Ing- sun tuntun ing dalan kang bener. 119 Lan Ingsun anglastarèkaké (pangalembana) tumrap marang sakaroné ing antarané para (umat) kang kari-kari. 120 Rahayu Musa lan Harun. tumrapa marang 121 Sayekti kaya mangkono para wong pangganjar-Ingsun atindak becik. 122 Sayekti sakaroné iku sawe- nèhing para kawula-Ningsun para mukmin. 123 Lan sayekti Ilyas iku temen sawenèhing para utusan.
Surat 37 Nabi Musa, Ilyas lan Luth 124 Nalika dhèwèké acalathu marang kaumé: Apa kowé ora padha anjaga dhirimu (saka ing ala): Ut. manem- bah 125 Yagéné kowé padha angu- wuh Ba'l2119 anyingkur Becik-beciké para kang padha andadèkaké, sarta 126 Allah, Pangéranmu sarta ing Pangérané bapak-bapakmu kuna? 127 Ananging (kaumé) padha anggorohaké dhèwèké; mulané sayekti temen bakal padha di- ladèkaké (anampi pidana). 128 Ananging para kawulaning Allah kang sinucèkaké iku ora. 129 Lan Ingsun anglastarèkaké (pangalembana) tumrap marang dhèwèké ing antarané para (umat) kang kari-kari. 130 Rahayu Ilyas.2120 tumrapé marang 131 Sayekti, kaya mangkono para wong pangganjar-Ingsun atindak becik. 132 Sayekti, dhèwèké iku sawe- nèhing para kawula-Ningsun para mukmin. 133 Lan sayekti, Luth iku temen sawenèhing para utusan. 2119. Ba'1 punika surya, utawi sesembahan-surya. 2120. Ilyâsin punika rimbaganipun sanès nama I1yâs, boten prabéda kados déné Idrîsîn utawi Idrasîn punika rimbaganipun sanès nama Idrîs (Kf). Kasebutaken wonten ing 6: 86 bilih Ilyas punika nabi. Sawenèh mufassir gadhah pamanggih bilih Idris lan Ilyas punika namanipun nabi satunggal. Nanging, kados déné ingkang sampun kula terangahen wonten ing 1533, Idris wonten ing Quran Suci, punika saminipun manawi wonten ing Bébel Enoh, déné Ilyas sami kaliyan Eliyah. 1209
1210 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII 134 Nalikané Ingsun nyalamet- aké dhèwèké sapandhèrèké, kabèh. a. 11: 81 135 Kajaba wong wadon tuwa siji, (iku) kalebu wong kang padha kari.a 136 Tumuli Ingsun tumpes. liya-liyané padha Ar. dhèwèké 137 Lan sayekti, temen sira pa- ing dha wayah ésuk. liwat ing panggonané 138 Lan ing wayah bengi: lah apa ta sira ora padha ngerti? RUKU' 5 Kanjeng Nabi Yunus sarta kamenanganipun Kanjeng Nabi 139-148. Nabi Yunus dipun wilujengaken saking babaya. 149-163. Titiyang Makkah anggènipun manembah brahala sarta angidhep lelembat dipun lepataken. 164-169. Titiyang ingkang satuhu manembah ing Allah. 170-182. Kamenanganipun para utusan katerangaken manawi sampun tinamtu. 139 Lan sayekti, Yunus temen sawenèhing para utusan. iku 140 Nalikané dhèwèké mlayu2121 menyang prau kang kebak banget momotané; 141 Mulané dhèwèké ambagé (karo liya-liyané), ananging dhè- wèké kalebu panunggalané kang padha dijeguraké.2122 2121. Saèstu nama tanpa teges manawi winastan bilih Kanjeng Nabi Yunus lumajeng saking Pangéran. Panjenenganipun punika nabi, dados mangertos bilih boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang saged lumajeng saking Pangéran, jalaran karatonipun Pangéran punika tanpa wates wiyaripun. Quran inggih boten naté mangandikakaken, bilih Kanjeng Nabi Yunus lumajeng saking Pangéran. Para mufassirin ugi boten sami sarujuk dhateng cariyos makaten wau (Rz). Badhé wonten cihnanipun bilih panjenenganipun punika lumajeng sumingkir saking umatipun utawi nyingkiri ratu. Mirsanana ugi 1651 tuwin 1652. 2122. Sâhama ingkang limrahipun dipun jarwani ngundhi, punika ugi ateges angsal panduman kados sanès-sanèsipun, fî kadhâ jawinipun ing dalem kang mangkono (LL). Déné ingkang kacariyosaken ing dalem Quran, panjenenganipun punika ing wasananipun dipun cemplungaken.
Surat 37 Nabi Yunus sarta Kanjeng Nabi Suci Ar. si iwak nyaut cangkemé,2123 dhèwèké amarga dhèwèké (anindakaké ba- rang kang anjalari) cinacad. 142 Tumuli ana sarana 143 Lah saupama dhèwèké du- dua panunggalané para kang padha mahasucèkaké (marang Ingsun), Ut. wetengé 144 Masthi bakal lestari ana ing sajroning kaumé2124 tumeka ing dinané padha tinangèkaké. 145 Lan dhèwèké Ingsun uncal- aké ing dharatan kang ngenthak- enthak, kang sarta dhèwèké lara. 146 Lan Ingsun anukulaké waluh tumrap marang dhèwèké. 147 Sarta Ingsun angutus dhè- wèké marang (kaum kang cacah jiwané) satus èwu utawa luwih. angèstu; mulané padha Ingsun paringi pasa- dhiyan tumeka mangsané. 148 Tumuli padha 149 Tumuli padha sira takonana apa Pangéranira kagungan putra wadon-wadon sarta dhèwèké pa- dha duwé anak lanang-lanang. 2123. Quran boten naté nyebutaken bilih Kanjeng Nabi Yunus dipun untal ing ulam, awit tembung iltaqama, ingkang kagem wonten ngriki punika, boten mesthi ateges nguntal, nanging namung mengku teges nyaut utawi nyarab kaliyan tutukipun. Mirsanana LL, ing ngriku tegesing tembung dipun terang- ingkang katerangaken makaten aken mawi tuladha tetembungan tegesipun: dhèwèké narik lésané (wadon) nganti tekan lambéné dhéwé anggoné ngambung. Nitik salah satunggalipun hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, tétéla manawi namung tungkakipun Kanjeng Nabi Yunus kémawon ingkang dipun saut tutukipun ulam. Malih, punika kawontenan ingkang katranganipun Quran nyengkah katranganipun Bébel. 2124. Tembung bathn punika tegesipun wonten warni kalih, pancer (LL) tuwin weteng. Teges ingkang angka satunggal wau ingkang kula anggé, kanggé anerangaken suraosing dhawuh sambetipun. Déné suraosing dhawuh, saupami Kanjeng Nabi Yunus punika sanès éwonipun para ingkang sami mahasucèkaken ing Allah, sayekti panjenenganipun punika badhé lastantun dados tiyang limrah wonten ing antawising kulawangsa panceripun sarta panjenenganipun boten kajumenengaken dados nabi. Déné manawi dipun tegesi weteng, wetengé punika tegesipun wadhukipun ulam. Nanging sanajan dipun tegesana weteng pisan, punika boten lajeng anedahaken bilih Kanjeng Nabi Yunus dipun untal ulam 1211
1212 Para ingkang sami ababarisan Juz XXIII Ar. saksi 150 Utawa apa Ingsun anitahaké para malaikat iku wadon sarta dhèwèké iku padha aneksèni?* 151 O, sayekti saka gorohé dhè- wè déné dhéwèké padha angucap: lan sayekti, dhèwèké padha iku temen padha wong goroh. 152 Allah iku apuputra; 153 Apa Panjenengané iku milih putra wadon-wadon angungkuli putra lanang-lanang? 154 Apa ta karanira: kapriyé ta anggonira padha amancasi? 155 Lah ta apa sira ora padha gelem ngangen-angen? 156 Utawa apa sira duwé bukti kuwat kang cetha? tekakna kitabira, manawa sira iku padha wong temen. 157 Lah sira padha Ar. antara- né jin 158 Lan dhèwèké padha angang- gep ana sasambungan sanak anta- rané Panjenengané karo jin; lan sayekti temen jin iku weruh, yèn dhèwèké iku temen bakal padha diladèkaké (marang pasiksan); Ut. anyifati 159 Mahasuci Allah iku, (adoh) saka anggoné padha nganggep; 160 Ananging ora mangkono para kawulaning Allah, para kang padha sinucèkaké. saèstu, wangsul namung mengku teges: panjenenganipun mesthi kauntal ing ulam saupami panjene- nganipun punika sanès éwonipun para ingkang sami mahasucèkaken ing Allah.
Surat 37 Nabi Yunus sarta Kanjeng Nabi Suci 161 Lan sayekti sira sarta apa Ut. sembah kang sira kawulani, Ut. luma- wan Ut. agawé sangsara- ning 162 (Kalawan) nyulayani Panje- sira padha nengané ora bisa mitenah wong, 163 Kajaba sapa-sapa sing arep nyemplung naraka. Ar. kinawe- ruhan 164 Lan golonganku ora ana siji-sijia kang ora duwé panggonan kang wus tinamtu,2124A 165 Lan sayekti aku iki temen para kang padha ababarisan, 166 Lan sayekti aku iki temen para kang padha Mahasucèkaké (Allah). 167 Lan temen mauné gawéné padha calathu: 168 Yèn ta aku iki padha duwéa pépéling saka para wong kuna, 169 Amasthi aku iki padha dadi kawulaning Allah - para wong sinucèkaké. 170 Ananging marang iki (saiki) dhèwèké padha ngafiri, mulané bakal padha weruh. temen wus kalakon (dhumawuh) pangandika- tumrap marang para Ningsun kawula-Ningsun, para utusan: 171 Lan sayekti 172 Sayekti dhèwèké iku temen para kang bakal padha tinulungan, 2124A. Tetembungan punika kawarna dipun ucapaken para angèstu. 1213
1214 Para ingkang sami ababarisan 173 Lan sayekti wadya bala Ningsun temen kang bakal padha menang. 174 Mulané sira méngoa saka tumeka mang- dhèwèké nganti sané,2125 175 Lan (banjur) padha sira delenga, lah dhèwèké bakal padha andeleng. 176 Lah apa ta dhèwèké arep siksa- padha anggégé marang Ningsun? iku tumurun ing padunungané, lah ala bakalé ésuké para kang wus padha dipépélingi. 177 Ananging samangsa saka dhèwèké nganti tumeka mangsané. 178 Lan sira méngoa 179 Lan (banjur) sira andelenga, amarga dhèwèké iya bakal padha andeleng. Ut. anyifati 180 Mahasuci Pangéranira, Pa- (adoh) ngéraning Kahurmatan, saka anggoné padha anganggep. 181 Sarta Rahayu tumrapé para utusan. 182 Lan sakèhing pangalemba- na iku kagunganing Allah Ingkang mangérani sakèhing ngalam. 2125. Inggih punika, titimangsa dhatengipun kamenangan (Bd). _________ Juz XXIII
SURAT 38 SHAD KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ruku', 88 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Weca badhé kawonipun mengsah. Ruku' 2. Para mengsahipun Kanjeng Nabi Dawud. Ruku' 3. Kanjeng Nabi Sulaiman kaliyan mengsah-mengsahipun. Ruku' 4. Kanjeng Nabi Ayyub lan menangipun para tulus. Ruku' 5. Panglawan dhateng para nabi. Namanipun Namanipun surat punika mirid saking aksara pangringkesing tembung ingkang kasebut wonten ing ngriku. Ingkang katerangaken ing rekaos ingkang kasandhang déning para nabi saking pandameling tanganipun mengsah-mengsahipun. Dalasan nabi ingkang kados déné Kanjeng Nabi Dawud lan Kanjeng Nabi Sulaiman, ingkang ngratoni karajan ingkang santosa, tuwin Kanjeng Nabi Ayyub ingkang kaparingan kasugihan, inggih boten saged suminggah saking panglawan lan kapeksa sami nandhang rekaos wonten ing tanganing mengsah-mengsahipun. Kanjeng Nabi Muhammad saw. inggih boten dipun kejawèkaken. Nanging kados déné ingkang kacetha wonten ing namanipun surat punika. Gusti Allah punika Pangéran Ingkang-Mahayakti, ing kalanipun mubal-mubaling panglawan Panjenenganipun amecakaken kawonipun mengsah, tuwin menangipun ingkang wekasan yakti, sarta janji-Nipun mesthi badhé dipun tuhoni sayektos, boten prabéda lan janji milujengaken para nabi ingkang rumiyin- rumiyin saking tanganing para mengsahipun punika ugi sampun katuhonan sayektos. Titimangsaning tumurunipun tuwin babipun ingkang karembag Titimangsaning tumurunipun surat punika kénging katamtokaken kirang langkung nunggil jaman kaliyan surat ingkang sampun, sarta sampun boten wonten semang-semangipun malih kagolong wahyu Makkiyah. Nalika wekdal wau panglawan saya sanget punika sampun genah, sarta saged ugi hijrah ingkang rumiyin piyambak sampun kelampahan utawi badhé kelampahan tumunten kémawon ing sasampunipun surat punika katurunaken. Wekdal wau watawis ing wekasaning jaman Makkah wiwitan. Ruku' ingkang sapisan mangandikakaken kalayan terang bab prakawis panglawanipun mengsah ingkang kalayan sarosa tuwin mecakaken kawonipun mengsah wau. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken bilih dalasan nabi ingkang ugi jumeneng ratu kados déné Kanjeng Nabi Dawud, punika inggih gadhah mengsah, nanging para nabi wau sami dipun wilujengaken saking tanganing mengsah. Ruku' ingkang kaping tiga nerangaken bilih nadyan Kanjeng Nabi Sulaiman ingkang binathara punika, inggih boten saged uwal saking panglawaning mengsah-mengsahipun, éwadéné sanès kaluhuraning karatonipun, nanging nugrahanipun Allah, ingkang milujengaken panjenenganipun saking mengsah-mengsahipun. Ruku' ingkang kaping sakawan mangandikakaken kasusahan ingkang kasan- dhang déning Kanjeng Nabi Ayyub tuwin nerangaken kalayan terang menangipun para titiyang tulus. Ruku' ingkang pungkasan, ingkang karembag bab caraning panglawanipun sétan dhateng manusa - nabi. __________
1216 Shad Juz XXIII RUKU' 1 Weca badhé kawonipun mengsah 1-3. Pèpènget. 4-8. Para manembah pangéran kathah sami setya dhateng sesembahan- ipun. 9-11. Weca kawonipun para wadyabala ingkang sakuthu. 12-14. Ingkang sami milawani para nabi ing kina-kina punika sami lebur. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Allah ingkang Mahayekti!2126 Waspadaknaa Quran kang kadu- nungan kaluhuran.2127 2 O, balik para kang padha kafir iku padha ana ing sajroning kumalungkung lan milawani. Ar. lan Ar. dudu 3 Pira baé bangsa sadurungé dhèwèké kang wus Ingsun lebur, banjur padha anguwuh-sambat, nanging wis kliwat mangsané suminggah.2128 4 Lan dhèwèké padha gumun, déné ana juru pépéling (tuwuh) saka bangsané dhéwé, anekani dhèwèké, sarta para kafir acalathu: Iki juru-kemayan, wong goroh: 5 Apa dhèwèké andadèkaké sesembahan-sesembahan iku dadi sesembahan sawiji? Sayekti, iki temen sawijining barang kang élok! 2126. Shâd, ingkang ugi dados namanipun surat punika, punika kanggé pangringkesipun Ash-Shâdiq tegesipun Allah ingkang Mahayakti (JB). 2127. Dhikr ing ngriki ateges kaluhuran, kados déné ing 43: 4 (TA-LL). Apasaksi kalayan Quran ingkang sinung kaluhuran, punika mengku teges bilih kasunyatanipun Quran badhé gumelar awewèntèhan kaluhuran ingkang badhé dumunung wonten ing para ingkang andhèrèk Quran. 2128. Terangipun, para titiyang wau boten sami anggapé dhateng pèpènget, nanging sareng siksa sampun andhawahi saèstu dhateng piyambakipun, sarta wanci kanggé oncat sampun boten wonten malih, saweg sami nguwuh-uwuh nedha tulung tuwin nedha dipun wilujengaken saking siksa.
Surat 38 Weca kawonipun mengsah 6 Lan para kepala-kepalané padha calathuné: Padha lungaa sarta padha diteguh (setyamu) marang sesembahan- sesembahanmu; sayekti, iki temen sawijining prakara kang kudu ginayuh:2129 anglungani, 7 Iki, ora tau aku padha ngru- ngu ing sajroning agama kang dhisik; iki ora liya kajaba pang- gorohan: 8 Apa pépéling (kang) ditu- runaké marang dhèwèké iku saka antarané aku kéné? O, balik dhèwèké iku padha ana sajroning semang-semang marang pépéling- Ingsun. O, dhèwèké durung padha angrasakaké siksa-Ningsun! iku padha andharbèni gedhung wilasané Pangéranira Ingkang-Mahamulya, Ingkang-Agung-paparingé? 9 Apa dhèwèké 10 Utawa apa karatoning langit- langit lan bumi sarta barang saan- tarané iku darbèké? Jajal konen padha munggah kalawan sara- na.2130 Ar. Wadya bala apa (!) Ut. jajahan kang kuwat 11 Wadyabalané para papanthan kang santosa ing kono bakal padha keplayu.2131 2129. Barang kang kudu ginayuh, punika kénging dipun suraos barang ingkang badhé ginayuh Kanjeng Nabi, nanging boten angsal damel, utawi ateges bilih anggènipun mumulang Kanjeng Nabi punika prakawis ingkang sampun katamtokaken pepesthèning pandum. Para titiyang wau sami gadhah panganggep bilih kacilakan mesthi andhawahi piyambakipun, jalaran sampun katamtokaken kalayan pepesthèning nasib (Bd). 2130. Rèhning para titiyang wau sami nganggep awakipun piyambak nyepeng panguwaos wonten ing nagarinipun tuwin wenang murba-wisesa nagarinipun, para titiyang wau sami kadhawuhan ngupados sarana ingkang mikantuki piyambak, ingkang saged damel lastantuning panguwaosipun, tuwin kadhawuhan bilih pèpèngetipun Kanjeng Nabi punika dora. Para titiyang wau boten badhé saged minangkani sadaya wau; ing ayat candhakipun kadhawuhaken. 2131. Punika piweca bab badhé tumpes tuwin ambrukipun babar pisan mengsah-mengsahipun Islam, ing kalanipun para mengsah wau ngempalaken prajurit sawonten-wontenipun sadaya kanggé 1217
1218 Shad Juz XXIII dhèwèké, sadurungé kaumé Nuh, apa déné 'Ad, lan Fir'aun kang andharbèni wadya- bala,2132 padha anggorohaké (para utusan). 12 Ing a. 1347 13 Lan Tsamud sarta kaumé Luth apa déné para kang manggon ing gugrumbulan:a yaiku para papanthan. 14 Kabèh iku ora ana siji-sijia kang ora anggorohaké para utusan, mulané wis bener piwales-Ingsun. RUKU' 2 Para mengsahipun Kanjeng Nabi Daud 15, 16. Pancasan tumrap para titiyang Makkah sampun mèh dhumawah. 17-20. Karajan ageng kaparingaken Kanjeng Nabi Dawud. 21-25. Palacidra dhateng Kanjeng Nabi Dawud cabar. 26. Kasaénanipun sarta kawicaksananipun. 15 Lan iki ora liya kajaba mung kari ngentèni panjelih sapisan; ing kono wis ora ana sumené.2133 nglawan Islam. Dados tegesipun Kanjeng Nabi kadhawuhan sabar salebetipun nandhang rekaos ing wekdal ingkang dipun idaki wau, sarta ing salajengipun Kanjeng Nabi dipun pangandikani, bilih mengsah ingkang milawani panjenenganipun badhé andados langkung anggigirisi. Nanging salebetipun kapangandikan makaten wau, panjenenganipun lipur panggalihipun, uninga bilih wadya-sekutunipun mengsah badhé remuk tan mangga puliha. Punika kelampahan saèstu wonten ing paprangan ingkang winastan gazwatu-l-Ahzâb, utawi prangipun wadya-sekutu. Mirsanana 1981. 2132. Autâd punika jama'-ipun watad, ingkang wantahipun ateges pathok ingkang tumancep ing siti kalayan kiyat. Nanging asring kémawon tembung punika dipun anggé tembung ngibarat. Kadosta . punika tegesipun pengagengipun kitha, daérah, utawi nagari (LA-LL). Bd merdéni ateges jawinipun kang andharbéni wadyabala akèh. Sarta, limrah- ipun tembung wau ugi dipun tegesi jawinipun kang andharbéni negara kang kuwat déné minangka watonipun, kapethikaken kidungipun Aswad, makaten, jawinipun ing pangayomané sawijining ratu kang santosa ana ing nagara kang kuwat (Kf). Sarta panjenenganipun mewahi katrangan, bilih margi saking punika mila tembung autâd punika dipun anggé nembungaken sacara ngibarat santosanipun panguwaos tuwin kraton saha jejegipun prakawis. 2133. Fawâq punika wekdal saantawisipun kalih peresan (LL). Unta èstri manawi dipun peres (dipun wedalaken puhanipun), sasampunipun dipun peres saambalan lajeng dipun kèndelaken ing sawatawis wekdal, supados dipun sesep pedhètipun piyambak pamrihipun, ing sasampunipun dipun sesep wau puhan langlung kathah wedalipun; lah lajeng dipun peres malih. Dados fawâq makaten ateges sumené sakedhap.
Surat 38 Mengsahipun Kanjeng Nabi Dawud 16 Lan dhèwèké calathu: O, Pangéran kawula! Tuwan énggal- aken bagéan kawula (dhumawah- ipun) dhateng kawula, sadèrèng- ipun dinten pétangan.2134 17 Di sabar marang apa cala- thuné sarta angélingana kawula- Ningsun Dawud, kang andharbèni kakuwatan;2135 sayekti dhèwèké iku tansah bali (kalawan konjem marang Allah). a. 2022 Ingsun ambangun turutaké gunung-gunung, anyartani dhèwèké, mahasucèkakéa (ing Allah) ing wayah ésuk lan soré, 18 Sayekti b. 1846 19 Apa dhéné manuk-manuk padha nglumpuk;b kabèh padha miturut marang dhèwèké. Ingsun anyantosakaké karatoné, sarta Ingsun amaringi kawicaksanan dhèwèké, apa déné panemu kang bening. 20 Lan 21 Lan apa wis tumeka marang sira caritané wong kang padha milawani, nalikané padha lumebu ing kamar kang miji asarana mlangkah pager? Ar. antawis- ipun kula 22 Nalikané padha lumebu ama- rani Dawud, lah iki kagèt amarga saka dhèwèké, dhèwèké padha calathu: Sampun ajrih: tiyang prakawisan kalih, ingkang satung- gal atindak dédé dhateng satung- galipun; milanipun kula sami panjenengan putusi kalayan adil, 2134. Lah ing ngriki kasebutaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang para kafir nyuwun dipun dhawahi siksa wonten ing gesang sapunika punika. 2135. Yad tegesinun jâh tuwin quwwah, jawinipun kaluhuran tuwin panguwaos (TA). Miturut TA ugi, yad punika inggih ateges wasésa, hak andarbéni, nugraha utawi paédah. 1219
1220 Shad Juz XXIII sarta sampun atindak botsih, saha mugi panjenengan anuntun kula dhateng margi ingkang leres; 23 Saèstu, punika sadhèrèk kula; gadhah ménda sangang dasa sanga sarta kula gadhah ménda sa- tunggal; ananging piyambakipun wicanten: kuwi tampakna marang aku, sarta piyambakipun menang ing ginem kaliyan kula. Ut. yakin a. 2194 temen dhèwèké atindak dudu marang kowé kalawan anjaluk wedhusmu, (arep diwuwuhaké) marang we- dhusé; lan sayekti, sing akèh, wong bathon iku temen padha nakal kang sawenèh marang sawenèhé, kajaba para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, lan iku mung sathithik; lan Dawud iku ngrumangsani, manawa awaké Ingsun coba, mulané nyu- wun pangayomana Pangérané sarta anjungkel tumundhuk apa déné tansah bali adhepé (ing Panjene- ngané).2136 24 Calathuné: sayekti, Ut. tobat 2136. Dongèng ngayawara ingkang para mufassirin kanggé nafsiri ayat punika, punika sakalangkung anggènipun cengkah kaliyan pangandikanipun Quran bab Kanjeng Nabi Dawud. Kados déné ingkang kasebutaken kalayan terang Quran piyambak, tiyang ingkang nempuh Kanjeng Nabi Dawud sarana mlangkah pager wau mengsahipun Kanjeng Nabi Dawud. Titiyang wau gadhah niyat badhé nukup Kanjeng Nabi Dawud kalayan dhedhemitan tuwin badhé nyédani panjenenganipun. Nanging Kanjeng Nabi Dawud, nadyan inggih ngandhut kuwatos, samekta badhé methukaken titiyang wau. Tiyang kalih wau, margi kacengkeg lan boten kadumugèn sedyanipun lajeng damel-damel pawadan sababipun sami dhateng ing ngriku sacara nyalènèh wau. Quran boten naté angandikakaken bilih titiyang wau malaikat kakalih; langkung-langkung saumpami malaikat, boten cocog kaliyan kateranganipun Quran bilih tiyang kakalih wau tiyang ingkang sami milawani lan mlangkahi pager. Dodongèngan ingkang nerangaken Kanjeng Nabi Dawud lampah sèdhèng, lajeng wonten malaikat kakalih dhateng perlu mèngeti Kanjeng Nabi Dawud anggènipun sampun atindak dosa, punika gogorohan blaka, nadyan wonten pundi kémawon pinanggihipun dodongèngan wau. Mufassir ingkang kalebet linangkung nampik sanget dhateng dodongèngan wau. Rz nerangaken makaten: "Para saged ingkang kathah-kathah tuwin para marsudi kasunyatan ing antawisipun para saged wau sami mastani bilih pandakwa punika dora sarta mastani manawi punika gogorohan tuwin dodongèngan ingkang adamel wisuna," Khalifah Ali, nalika midhanget dodongèngan ingkang ngayawara wau, ngandika: "Sing sapa wongé nyaritakaké dongèngé Kanjeng Nabi Dawud kaya anggoné nyaritakaké para tukang andongèng kaé, mesthi bakal dak sabeti kaping 160; iki minangka pidanané wong kang andalih kalayan
Surat 38 Kanjeng Nabi Sulaiman kaliyan mengsahipun a. 2194 25 Mulané, iki, Ingsun angayomi marang dhèwèké,a lan sayekti dhè- wèké iku temen olèh kepareking ngarsa-Ningsun sarta pangungsèn kang becik. 26 O, Dawud! sayekti Ingsun wus andadèkaké sira dadi pama- réntah ing bumi, mulané angadil- ana antaraning para manusa kala- wan bener sarta aja manut hawa, mundhak sira sinasaraké saka dadalaning Allah; sayekti para kang padha sasar saka dadalaning Allah iku bakal padha olèh siksa kang abot, amarga saka anggoné padha lali marang dinaning pétu- ngan.* RUKU' 3 Kanjeng Nabi Sulaiman kaliyan mengsah-mengsahipun 27-29. Para tulus sarta para ingkang adamel risak boten badhé dipun sami pan- dumipun. 30-33. Kahagunganipun Kanjeng Nabi Sulaiman. 34. Ingkang sami anggentosi boten pengaos. 35-40. Para mengsahipun Kanjeng Nabi Sulaiman sami nungkul dhateng panjenenganipun. 27 Lan Ingsun ora anitahaké langit-langit lan bumi sarta apa palsu marang nabi" (Rz). Wondéné tembung istagfara tuwin tembung gafarnâ ing ayat punika tuwin ing ayat candhakipun punika babar pisan boten anélakaken bilih Kanjeng Nabi Dawud sampun anindakaken pandamel dosa, jalaran menggah ing sajatos-jatosipun istigfar punika tegesipun ngupados pangayoman (mirsanana 2194), mila nalika Kanjeng Nabi Dawud pirsa mengsah-mengsahipun ngantos samanten nèkadipun dhateng panjenenganipun, panjenenganipun lajeng nyuwun pangayomanipun Pangéran. Déné tembung gafarnâ ing ayat candhakipun, punika ateges angleresaken prakawisipun Kanjeng Nabi Dawud; sabab ingkang kapratélakaken wonten ing ngriku, nyethakaken teges ingkang makaten wau: "Sayekti dhèwèké iku temen olèh keparek ing ngarsa-Ningsun sarta pangungsèn kang becik." Déné maksudipun mila lalampahan wonten ing sugengipun Kanjeng Nabi Dawud punika dipun andharaken, punika supados Kanjeng Nabi lajeng uninga dhateng rekaos ingkang dipun sandhang. Jalaran, manawi ratu gung binathara kados Kanjeng Nabi Dawud makaten meksa boten saged ngulataken mengsah-mengsahipun kalayan sampurna, punapa malih Kanjeng Nabi, botena saya rekaos lenggahipun. Prayogi katerangaken ugi, bilih ing antawisipun titiyang Israil piyambak, wonten golongan ingkang milawani Kanjeng Nabi Dawud tuwin Kanjeng Nabi Sulaiman; mirongipun pancer sadasa dhateng papréntahanipun Rehabeam, putranipun Kanjeng Nabi Sulaiman, punika dados pasaksèn ingkang terang gamblang ing wontenipun memengsahan wau. Awit saking punika mila lajeng wonten pandalih palsu dhateng nabi-ratu kakalih punika. 1221
1222 Shad Juz XXIII Ar. saka kang ana ing saantarané iku kala- wan muspra; iki panemuné para kang padha kafir;2137 mulané cilaka bagéané para kang padha kafir déning geni. 28 Apa para kang padha angèstu sarta alaku becik iki Ingsun gawé padha karo wong kang padha agawé wisuna ing bumi? Apa wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala) Ingsun gawé padha karo wong ala? 29 (Iki) Kitab, Ingsun turunaké isi kabe- marang sira, kebak cikan,2138 dimèn dhèwèké padha angangen-angena ayat-ayaté sarta dimèn para kang padha kasinungan akal padha mikir-mikir. Ingsun paringi Sulaiman; linuwih kawula iku! Sayekti dhèwèké iku tansah madhep (ing Allah). 30 Lan Dawud wus Ut. ngadeg 31 Nalika (jaran-jaran) diprik- sakaké marang dhèwèké ing wayah soré, anteng manawa mandheg,2139 rikat manawa lumayu. 32 Tumuli acalathu: Sayekti aku iki dhemen barang kang becik karana éling marang Pangéranku nganti (si jaran) sumamar déning aling-aling, (acalathuné): 2137. Para angèstu angsal tuntunaning piwulang, bilih manusa punika tanggel jawab dhateng sadaya pandamelipun, tuwin angsal tuntunaning piwulang, bilih sabarang ingkang wonten ing langit tuwin ing bumi, punika sadaya sami mengku hikmah. Kosokwangsulipun para kafir, sami damel wisuna, awit piyambakipun boten sami ngrumaosi bilih piyambakipun boten badhé manggih kawusanan awon margi saking anggènipun damel wisuna wau, dados punika ateges bilih piyambakipun boten anggapé dhateng angger-anggering "sebab lan musabab" - "sabab lan temahanipun" ingkang tumindhak wonten ing jagad punika. 2138. Mubârak punika tegesipun binarkahan, sarta ugi ateges kathah sanget kasaénanipun (LL). 2139. Shâfinât punika jama'-ipun tembung shâfin, tegesipun kapal ingkang ngadeg mawi sukunipun tiga tuwin pucuking tracak ing sukunipun ingkang angka sakawan. Dados tembung wau ateges kapal ingkang anteng manawi pinuju ngadeg.
Surat 38 Kanjeng Nabi Sulaiman kaliyan mengsahipun 1223 33 Padha balèkna mréné; tumuli Ar. marang aku dielus-elus sikilé lan guluné.2140 Ut. badan wadhag temen Ingsun 34 Lan sayekti sarta kang anglèlèr Sulaiman, ing dhampar- Ingsun dèkèkaké liya kajaba (ora palungguhané mung) jasad,2141 tumuli dhèwèké madhep (marang Allah). 35 Unjuké: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing ngapunten ing kawula, saha mugi Tuwan apa- ring karaton ing kawula, ingkang boten mungguh tiyang satunggal-tunggala sapengker ka- wula (yèn ta marisa);2142 saèstu tumrap 2140. Tetembungan ingkang cetha-pratéla punika, dipun pracéka dados dodongèngan ngayawara, ingkang anyariyosaken, bilih Kanjeng Nabi Sulaiman duka yayah sinipi margi kapal-kapal lalangenipun murugaken panjenenganipun kasép anggènipun salat ing wanci siang, milanipun kapal-kapal wau lajeng dipun kethoki suku tuwin gulunipun, ngantos sajakipun makaten kapal-kapal wau ingkang lepat, sanès panjenenganipun piyambak. Nanging Quran babar pisan boten mangandikakaken bilih Kanjeng Nabi Sulaiman nglirwakaken salat margi ketungkul mirsani kapal; makaten ugi Quran inggih boten mangangandikakaken bilih panjenenganipun ngethoki suku tuwin gulunipun kapal-kapal wau. . punika tegesipun ngusapi satunggaling barang mawi tangan, utawi ngelus-elusaken tangan dhateng barang wau. Kapal, punika mesthi dipun elus-elus sukunipun lan gulunipun samangsa bibar ambalap. Lah inggih makaten punika ingkang katindakaken déning Kanjeng Nabi Sulaiman. Dados ingkang dipun anggé bumbu damel dodongèngan ingkang anèh wau boten saking Quran asalipun. Déné tembung punika kanggé nembungaken kapal-kapal wau, jalaran manawi ambalap kalangkung déning santer plajengipun, ngantos akethap-kethap lan sumingid saking nétranipun Kanjeng Nabi Sulaiman. Dados manawi tetembungan wau kaanggep wangsul dhateng surya, nama mrakosa tetembungan ingkang pancènipun sampun terang gamblang, saya malih manawi angèngeti, bilih ing ngriki utawi ing pundi kémawon ing surat punika, babar pisan boten wonten ingkang nyebutaken surya. 2141. Sajakipun Kanjeng Nabi Sulaiman sampun uninga bilih ingkang putra Rehabeam, ingkang calon sumilih keprabon, punika boten saged nyepeng papréntahan; milanipun, sareng Kanjeng Nabi Sulaiman pirsa titik-titikanipun karajan badhé pecah-pecah, utawi sareng kaparingan pirsa bab prakawis punika wahyuning Pangéran, panjenenganipun lajeng wangsul dhateng Aliah. Awak-awakan thok ingkang kapasang wonten ing damparipun Kanjeng Nabi Sulaiman, punika saged mengku teges ingkang putra Rehabeam, ingkang déning sadaya panceripun Israil boten dipun bektèni, kajawi namung pancer satunggal ingkang tetep setya (Para Raja 12: 17), utawi saged mengku teges Yerobeam, inggih punika panuntuning tiyang Israil ingkang mirong dhateng dharah Dawud: Yerobeam wau sareng jume- neng dados ratunipun pancer Israil sadasa, lajeng damel sesembahan-brahala wonten ing Dan tuwin ing Bethel, awujud pedhèt kakalih, ingkang kaanggep recanipun Yéhuwah (Para Raja 12: 28), tuwin lajeng nyembah brahala reca sisingèn (I Para Raja 14: 9). Dados kakalihipun, Rehabeam tuwin Yerobeam, sami déné nocogi kaliyan sisifatan awak-awakan (kang tanpa nyawa) ingkang kapasang wonten ing dhamparipun Kanjeng Nabi Sulaiman. Mirsanana ugi 2029. 2142. Ayat ingkang sampun mangandikakaken bab prakawis sèkèngipun putranipun Kanjeng Nabi Sulaiman ingkang badhé sumilih keprabon nata. Milanipun, ing ngriki kasebutaken panyuwunipun
1224 Shad Juz XXIII Tuwan punika Ingkang agung-ing- Paparing. Ingsun ambangun turutaké angin marang dhèwèké; midid saparéntahé kalawan alon, marang ngendi baé sakarepé, 36 Tumuli Ar. lan 37 Mangkono uga para sétan, sakèhing ahli yayasan sarta juru silem, 38 Sarta liyané manèh, padha binalenggu ing ranté.2143 39 Iki paparing-Ingsun - mulané sira wèwèhna utawa sira kekera - kalawan tanpa pétung. 40 Lan sayekti temen dhèwèké iku sinungan parek ing ngarsa- Ningsun sarta pangungsèn kang linuwih. RUKU' 4 Nabi Ayyub tuwin kamenanganipun para tulus 41-44. Nabi Ayyub dipun ganjar saking sabaripun. 45-54. Para kawula ingkang tulus sadaya dipun ganjar. 55-58. Ingkang milawani sami dhumawah ing cintraka. 59-64. Para ingkang adamel risak saking tutuh-tinutuh. Ar. lesah angélingana kawula- Ningsun Ayyub, nalikané anguwuh Pangérané: Sétan punika anusah- aken kawula kalayan angrekaos- aken sarta sakit.2144 41 Lan Kanjeng Nabi Sulaiman karaton ruhani, awit ngemungaken karaton ruhani punika kémawon, ingkang genah sampun boten saged dipun risaki warisipun. Ing sasédanipun Kanjeng Nabi Sulaiman, Kaluhuraning karatonipun donya boten lastantun. 2143. Katrangan sisifatanipun sétan-sétan ingkang kasebutaken ing ngriki punika anedahaken kalayan terang, bilih sesebutan, 'sétan-sétan' wau kanggé mastani titiyang bangsa ngamonca ingkang dipun telukaken Kanjeng Nabi Sulaiman, awit inggih tiyang bangsa ngamonca wau ingkang dipun peksa kapurih nyambut damel Kanjeng Nabi Sulaiman. Dados awit saking punika, dhawuh sarupané ahli yayasan lan juru-silem punika nedahaken kalayan terang, bilih jin lan sétan ingkang kacariyosaken dipun telukaken Kanjeng Nabi Sulaiman, punika boten sanès inggih manusa blaka. Bab punika ugi kabuktèn malih dhawuh ingkang mungel diblenggu kalawan ranté; jalaran titah boten wadhag ingkang sinebut sétan-sétan lan jin, punika boten kok dipun blenggu mawi ranté. Ranté, punika namung kénging kanggé amblenggu titah wadhag kados déné manusa makaten. Mirsanana ugi 2027. 2144. Cariyosipun Kanjeng Nabi Ayub kaandharaken wonten ing ngriki tuwin ing surat ingkang kaping 21; namung ing ngriku langkung cekak katimbang ing ngriki. Déné andharanipun Quran bab
Surat 38 Nabi Ayub tuwin para tulus 1225 42 Angetabna kalawan sikilira; iki padusan kang adhem sarta ombèn.2145 Ar. dhèwèké kabèh Ingsun kulawargané paringaké marang dhèwèké, apa déné panunggalané iku sapadhané iku,2146 dumunung wilasa saka Ingsun sarta pépéling tumrap para kang ana akalé. 43 Lan Kanjeng Nabi Ayub, punika namung makaten: panjenenganipun punika tiyang tulus ingkang nandhang sawenèh rekaos, nanging tetep sabar salebetipun nandhang cobi wau, wasana panjenenganipun lajeng kaentasaken saking kasangsaranipun. Lalampahan sugengipun Kanjeng Nabi Ayub wau sadaya namung kaandharaken kalayan ringkes sanget. Gubahan ingkang sinawung ing kidung, ingkang isi kawan dasa kalih bab, ingkang misuwuripun winastan "Serat Ayub" punika ing Quran Suci boten wonten. Ambokmanawi kémawon sayah lan sangsara ingkang dipun sambataken Kanjeng Nabi Ayub, punika margi anggènipun lalana nrajang saganten wedhi; ing ngriku panjenenganipun manggih rekaos, margi sayah tuwin kasatan. Kathah kawontenan-kawontenan ingkang kénging kanggé pasaksèn pupuntoning pamanggih ingkang makaten punika. Tembung nushb, ingkang ateges sayah utawi kesel, punika salah satunggalipun ingkang kénging dipun anggé pasaksèn wau. Pasaksèn sanèsipun, inggih punika kanggé ngusadani punika, panjenenganipun dipun tuntun dhateng papan padusan ingkang asrep tuwin ombèn-ombèn. Pasaksèn ingkang angka tiga, sétan (syaithân) kasebutaken gagayutan kaliyan riribed ingkang kasandhang Kanjeng Nabi Ayub; mangka ingkang wantahipun ateges sétané sagara wedhi punika tegesipun ngelak (Q-LL). Sampun boten wonten semang- semangipun malih, lalampahipun Kanjeng Nabi Ayub ingkang ngrekaosaken kasebutaken, punika nyasmitani badhé tindakipun ingkang tebih Kanjeng Nabi saking Makkah dhateng Madinah ingkang katindakaken salebetipun nandhang kawontenan ingkang ngrekaosaken. 2145. ingkang wantahipun ateges angetabna kalawan sikilira, punika teges- ipun, anggebraga jaranira. Tembung rakadla punika mligi dipun anggé tumrap dhateng kèwan, tegesipun, kados katranganipun LL, makaten anggebraga kados tiyang anggebrag kèwan (IAs). Sadaya kitab bausastra sami anerangaken panganggénipun ingkang mligi kados makaten punika, sarana nyukani nyukani tuladha-tuladha kanggénipun tembung wau. Kadosta jawinipun aku anggebrag jaran kalawan sikilku supaya lumayu (S, O, Msb-LL). Tuladha malih, jawinipun Dhèwèké anggebrag kèwan kalawan sikil kanggo ngatag kèwan mau (LL). Dados awit saking punika, tegesipun dhawuh punika gebragen jaranira supaya lumaku terus, déné angsalan- angsalanipun, panjenenganipun lajeng manggih panggènan kanggé nyenyeger sarira kanggé ngunjuk tuwin kanggé siram. Kanjeng Nabi Ayub kagungan panginten bilih panjenenganipun dumunung wonten ing saganten wedhi ingkang boten wonten toyanipun, sarta panjenenganipun ngadhuh dhateng Pangéran déning nandhang sayah margi lalampah tebih tuwin ngelak ingkang sanget. Pangéran lajeng dhawuh supados panjenenganipun anggebrag kapalipun utawi kèwan tutumpakanipun, supados lumampah terus dumugi ing panggènan ingkang kénging dipun leremi panjenenganipun. Punika satunggaling piwulang tiyang boten kénging nglokro samangsa manggih rekaos. 2146. Ahla-hu punika saged ateges kaumipun utawi brayatipun. Déné ahli kaparingaken dhateng panjenenganipun, punika tegesipun panjenenganipun kawangsulaken dhateng ahlinipun wau saking anggènipun lalana tebih, kados déné ingkang kasebutaken ing ayat ingkang sampun wau. Déné mitslahum utawi padhane, punika saged mengku teges, bilih panjenenganipun kawangsulaken dhateng pandhèrèk-pandhèrèkipun, ingkang kawontenanipun langkung kathah cacahipun katimbang nalika katilar, utawi saged mengku teges, bilih panjenenganipun kaparingan brayat langkung kathah, sarana kaparingan putra malih .
1226 Shad Juz XXIII Ar. temu 44 Lan angalapa barang-barang donya sawatara, banjur di narima marang iku, sarta aja tumiyung marang apa kang ora bener;2147 sayekti Ingsun uningani dhèwèké iku sabar; linuwih abdi iku; sayekti dhèwèké iku tansah bali marang Allah. 45 Sarta angélingana kawula- Ningsun Ibrahim lan Ishaq sarta Ya'kub, wong kang padha duwé kakuwatan sarta titis ing pandulu. 46 Sayekti, dhèwèké wus padha Ingsun resiki kalawan sifat resik, éling ing padunungan (kang weka- san). 47 Lan sayekti, dhèwèké iku ana ing ngarsa-Ningsun, panunggalané para pinilih, para utama. 2147. Ukara punika mengku pratélan warni tiga, ingkang limrahipun tiga pisan wau dipun suraos sacara kalèntu. Para mufassir sami kémawon anggènipun nafsiri ukara punika, inggih punika sarana migunakaken dodongèngan. Cacariosipun Kanjeng Nabi Ayub prasetya badhé midana ingkang garwa kalayan dipun gebagi kaping satus, sarta ing wasananipun supaosipun wau dipun tetepi saèstu, Kanjeng Nabi Ayub anggebagi ingkang garwa kaping satus mawi bongkokan suket garing ingkang kacampuran panging tataneman ingkang alit-alit. Quran Suci tuwin hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang kénging pinitados boten wonten sakedhik-kedhika ingkang nyebutaken dodongengan wau . Pratélan ingkang sapisan mungel Leres, tembung dligts punika pancèn wonten ingkang ateges bongkokan kajeng garing (rencekan); nanging tembung wau ugi gadhah teges sanès-sanèsipun malih, dados tiyang ingkang anjarwakaken kedah saged milih, pundi teges ingkang cocog kaliyan suraosing dhawuh, lan kedah saged negesi dhawuh wau kalayan teges ingkang cocog kaliyan nalar, boten kok lajeng damel-damel dodongèngan kanggé nafsiri dhawuh wau. Ing satunggaling haditsipun Kanjeng Nabi, wonten tetembungan ingkang kados makaten wau; ing ngriku tembung, dipun terangaken mengku teges jawinipun wong kang olèh barang saka barang-barang ing donya (IAs). Hadits wau ugi katerangaken TA makaten jawinipun ing antarane dhèwèké ana kang olèh barang- barang donya sawatara. Tembung akhadha lan dligts makaten punika, ingkang kagem wonten ing Quran Suci; dados manawi makaten, ukara ing ayat ngriki punika boten sanès kajawi mengku teges, bilih Kanjeng Nabi Ayub kaparingan barang-barang ing donya sawatawis. Sapunika kantun tembung ingkang perlu katerangaken. Punika inggih boten sisah angèl-angèlan, awit hanatsa punika cetha ateges tumiyung saka barang kang bener marang barang kang luput (S-LL). Déné suraosing dhawuh. Kanjeng Nabi Ayub kadhawuhan sampun ngantos tumiyung dhateng awon samangsa kaparingan kasugihan. Dados ayat 41 mangandikakaken kasusahan
Surat 38 Nabi Ayub tuwin para tulus a. 1649 48 Lan angélingana Ismail lan Al-Yasa' apa déné Dhulkifli,a lan iku panunggalané para kabèh utama. 49 Iki sawijining péling; lan sa- yekti, temen ana pangungsèn kang becik tumrap kang para anjaga dhiriné (saka ing ala), 50 Patamanan kang langgeng, padha menga lawang-lawangé tumrap dhèwèké.2148 Ar. kalawan 51 Ana ing kono padha aléléya- ngan, ana ing kono padha nguwuh linadènana wowohan akèh sarta ombèn-ombèn. a. 2110 52 Lan ing sandhingé ana para kang padha menggak panya- wangé,a apapantaran ing umur.2148A 53 Iki barang kang dijanjèkaké sira ing dinaning pètungan. 54 Sayekti iki rijeki-Ningsun: ora bakal ana pungkasané. 55 Iki (bakal kaya mangkono); lan sayekti bagéané para kang padha ambalasar iku temen pa- ngungsèn kang ala: 56 Naraka; dhèwèké bakal padha nyemplung kono lah ala palèrènan iku. wau ingkang kasandhang Kanjeng Nabi Ayub, ayat 42 kabiratipun kasusahan wau, ayat 43 mangandi- kakaken kepanggihipun Kanjeng Nabi Ayub kaliyan brayatipun, tuwin ayat 44 mangandikakaken anggènipun Kanjeng Nabi Ayub angsal kedonyan. 2148. Terangipun, kontening suwarga sami kabikak tumrap para titiyang wau ing gesang sapunika punika ugi; utawi, konten-konten wau tansah kabikak ngeblak tumrap para titiyang wau. 2148A. Punapa tegesipun kang padha mekak pandelengé punika sampun katerangaken wonten ing 2110. Namung ing ngriki mawi katerangaken racak umuripun. Punika minangka kanggé anedahaken, bilih tuwuhipun sadaya wau sareng kaliyan wiwit tumuwuhing gesang ruhaninipun manusa, dados anedahaken bilih sadaya wau wohing pandamel saé, sami ugi punapa ingkang katindakaken ing tiyang jaler, punapa ingkang katindakaken ing tiyang èstri ; sadaya racak badhé angsal woh wau. 1227
1228 Shad Juz XXIII 57 Iki ( bakal kaya mangkono); mulané dimèn padha dirasakaké, (ombèn) kang umob sarta (ombèn) kang bangeting adhemé.2149 kaliwat-liwat 58 Sarta siksa liyané sajinisé iku mawarna-warna. 59 Iki gegrombolan kang tanpa tolèh anggebyur anyartani sira; ora ana pambagé slamet marang dhè- wèké; sayekti dhèwèké iku bakal padha anyemplung ing geni. Ar. andhi- sikaké 60 Bakal padha calathu:2149A ba- lik malah kowé - ora ana pambagé slamet marang kowé, kowé sing marakaké iki marang aku; lah ala padunungan iki. Ar. angru- miyinaken 61 Dhèwèké bakal padha mun- juk: Pangéran kawula! sinten ing- kang amurugaken punika dhateng kawula, lah mugi Tuwan mewahi siksa tikel ing latu. 62 Lan dhèwèké bakal padha calathu: apa karanané aku iki, déné aku padha ora andeleng wong- wong kang adaté padha dakpétung wong ala? 63 Apa (mung) déning dhèwèké biyèn padha dakinakaké apa pan- delengku sing (saiki) katambuhan marang dhèwèké? 2149. Tembung gassâq, ingkang limrahipun dipun jarwani nanah-wuk, punika sajatosipun sifatipun ombèn-ombèn (kasuraos kados déné lenggahipun tembung hamîm, ingkang jawinipum umob), déné tegesipun asrep ingkang sakalangkung sanget (I'Ab, IMsd-TA). Sarta ugi ateges agganda badheg (S-LL), nanging rèhning kasebutipun sasarengan kaliyan tembung hamîm utawi umob, mila teges kados ingkang kanggé anjarwani ayat punika, langkung nocogi kaliyan suraosing dhawuh. Para titiyang wau badhé kaombènan ombèn-ombèn ingkang sakalangkung bentèr tuwin ingkang sakalangkung déning asrep, jalaran para titiyang wau sami keladuk kemrikanen lan kemrikenen, boten sami anut margi ingkang tengah-tengah. 2149A. Ingkang ngucap makaten punika para ringkih ingkang sami manut, déné ingkang katuju ing
Surat 38 Panglawan dhateng para Nabi temen barang nyata: Diya-diniyané para kang manggon ing geni. 64 Sayekti iki RUKU' 5 Panglawan dhateng para Nabi 65-68. Pèpèngetipun Nabi. 69, 70. Pancasan saking nginggil. 71-85. Panglawanipun sétan dhateng Adam punika angepleki kawontenanipun kelampahan panglawan dhateng para Nabi. 86-88. Nyataning wahananipun weca badhé kababar kaliyan cetha pratéla. 65 Calathua: Aku iki mung juru- pépéling sarta ora ana sawiji se- sembahan kajaba Allah, Ingkang- Mahatunggal, Ingkang-Amisésa (ing samubarang). 66 Pangéraning langit-langit lan bumi sarta barang kang ana ing saantarané, Ingkang-kinawasa Ing- kang-Aparamarta. Ut. undang, pawarta 67 Calathua: Iku ayahan kang gedhé.2150 68 (Lan) sira padha maléngos saka ing kono: 69 Aku ora kasinungan kawruh prakara panggedhé-panggedhé kang linuhur nalikané padha diya- diniya;2151 70 Ora liya kang winedharaké marang aku kajaba déné aku iki juru-pépéling kang terang. pangucap wau, para bénggol bénggolipun (para panuntunipun awon). Para ingkang sami manut wau, wonten ing ayat sadèrèngipun kapangandikakaken wadya-bala kang anut grubyug karo kowé. 2150. Pawartos ingkang wigatos, inggih punika piweca badhé tumpesipun babar pisan para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci. Nanging kula aturi rnirsani ugi 2640. 2151."Para panggedhé kang linuhur" punika para titah ing langit, ingkang manawi wonten satunggaling nabi ingkang badhé kajumenengaken mangertos langkung rumiyin, awit sadaya prakawis punika sadèrèngipun kelampahan wonten ing bumi, kaputus langkung rumiyin wonten ing langit. Diya- diniya punika diya-diniya punapa, kasebutaken wonten ing ayat-ayat candhakipun. 1229
1230 Shad Juz XXIII a. 47 71 Nalika Pangéranira ngandika marang para malaikat:a Sayekti Ingsun lagi anitahaké manusa saka lebu:2152 Ut. bibisik a. 56 72 Lah bareng iku wus Ingsun gawé sampurna sarta ing jeroné wus Ingsun tiyup kalawan Ruh- Ingsun, tumuli padha tumundhuka marang dhèwèké, sumujud.a 73 Tumuli sakèhing malaikat padha sujud kabèh. b. 57, 581 74 Nanging iblis ora;b dhèwèké gumedhé sarta kalebu panungga- lané para kafir. 75 Panjenenganané ngandika: É, iblis! apa sababé déné sira emoh sujud marang apa kang Ingsun titahaké kalawan asta-Ningsun? Sira iku gumedhé apa sira iku saka golonganing para luhur? 76 Unjuké: Kula punika lang- kung saé tinimbang piyambakipun; kula punika Tuwan titahaken saking latu sarta piyambakipun Tuwan titahaken saking lebu.2153 77 Panjenengané ngandika: Mu- lané metua saka ing kono amarga sayekti sira iku tinundhung. 2152. Kula aturi mèngeti sasambetanipun kaliyan ayat ingkang sampun. Ing ayat ingkang sampun wau, ingkang dipun pangandikakaken bab anggènipun para pangageng ingkang linuhung sami diya-diniya bab prakawis rawuhipun Kanjeng Nabi Suci; ayat candhakipun, inggih punika ayat punika, kénging winastan nerangaken bab prakawis punika. Tumitahipun Adam tuwin telukipun para malaikat, punika minangka citraning jumenengipun satunggaling nabi tuwin telukipun para titiyang saé tuwin titiyang tulus dhateng nabi wau. Manusa ingkang katitahaken saking lebu punika Kanjeng Nabi Muhammad saw., déné para malaikat ingkang sami sujud punika para sahabatipun Sinuci Kanjeng Nabi. Wondéné roh awon (sétan) ingkang nuntun tiyang kathah dhateng sasar, punika para panuntun ingkang sami andaga, ingkang sami sumpah sumedya milawani ing Kanjeng Nabi tuwin nasaraken tiyang kathah. Déné dintening tinangèkaken, punika dinten nalika tiyang byuk-byukan lumebet Islam, ing sasampunipun mengsah lebur babar pisan. 2153. Katitahaken saking latu punika kanggé anedahaken wawatekanipun remen andaga tuwin wawatekan panas-baranan, déné katitahaken saking lebu punika mengku teges ruruh tuwin sumarah.
Surat 38 a. 1338 b. 1338 Ut. sasar- aken c. 1609 Panglawan dhateng para Nabi 78 Lan sayekti wewelak-Ingsun ing dina tumeka anibani sira pancasan. 79 Unjuké: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing sumené ing kawula ngantos dumugi dintenipun piyambakipun sami tinangèkaken.a 80 Pangandika-Né: Lah sayekti sira iku panunggalané para kang kaparingan sumené. 81 Nganti tumeka dinané wayah kang kinawruhan.b 82 Unjuké: Manawi makaten, dhemi panguwasa Tuwan, saèstu piyambakipun kawula damel ambalasar gesangipun,c sadaya. badhé 83 Kajawi para kawula Tuwan panunggilanipun para sinuci. 84 Panjenengané ngandika: Lah (iki) kasunyatan, sarta kasunyatan pangandika-Ningsun. 85 (Yaiku), sayekti temen Ing- sun arsa angisèni naraka nganggo sira lan nganggo panunggalané endi kang padha manut ing sira, kabèh. 86 Sira dhawuha ingatasé iku aku ora anjaluk pituwas marang sira; sarta aku iki dudu panungga- lané wong padha gawé-gawé: 87 Iku ora liya kajaba pépéling tumrap sakèhing bangsa: 88 Lan sayekti, temen sira bakal weruh pawartané iku sawisé sawa- tara mangsa. ___________ 1231
SURAT 39 AZ-ZUMAR (Papanthan-papanthan) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ruku', 75 ayat) Pathinipun : Ruku' 1. Pambangun-turut ing Allah. Ruku' 2. Para mukmin lan para kafir. Ruku' 3. Quran Suci punika tuntunan ingkang sampurna. Ruku' 4. Ingkang sami angemohi badhé dipun asoraken. Ruku' 5. Riribed badhé boten kénging dipun tulak. Ruku' 6. Wilasanipun Pangéran. Ruku' 7. Pancasan ingkang wekasan. Ruku' 8. Sawarnining papanthan sami angsal punapa ing samesthinipun. Namanipun Ingkang dipun karsakaken déning namanipun surat punika, Az-Zumar, punika tiyang kalih golongan, inggih punika para angèstu tuwin para kafir, ingkang satunggal purun nampèni yakti, satunggalipun angemohi yakti; nasib ingkang kasandhang déning satunggal-tunggaling golongan wau dados rembag wonten ing surat punika. Ingkang kawarsitakaken Urut-urutaning dhawuh sampun terang. Pambangun-turut dhateng Allah kadhawuhaken wonten ing ruku' ingkang kaping sapisan. Tiyang ingkang purun ambangun-turut punika para angèstu, déné tiyang ingkang boten purun ambangun-turut, punika para kafir; kalih golongan punika kapangandikakaken wonten ing ruku' candhakipun. Ruku' ingkang kaping tiga nerangaken bilih Quran punika tuntunan ingkang sampurna, ruku' ingkang kaping sakawan nerangaken bilih tiyang ingkang ngemohi Quran mesthi badhé angsal pidana. Ruku' ingkang kaping gangsal ngiyataken pangandika bab pidananipun para tiyang ingkang sami mbeguguk angemohi, ruku' ingkang kaping nem dhawuh migatosaken dhateng wilasaning Pangéran, ingkang tansah sumedya nuntun para titiyang ingkang purun tobat, milanipun tumrap titiyang dosa boten wonten sababipun yèn ta sami mupus. Kalih ruku' ingkang wingking piyambak mangandikakaken dhumawahing pancasan, inggih punika samangsa satunggal- tunggaling golongan kakalih wau sami dipun icipaken dhateng barang ingkang mesthinipun kedah dados bubuhanipun. Titimangsaning tumurunipun Tuwan Muir lan Rodwell sami anggadhahi pamanggih bilih surat punika anggènipun katurunaken nalika jaman Makkah akhir; nanging pamanggih punika boten adhadhasar titimangsa ingkang pinitados. Dhawuh ingkang mengku piweca bab hijrah dhateng Habasyah ingkang kasebut wonten ing ayat 10, dipun suraos klèntu, inggih punika dipun suraos mangandikakaken hijrah dhateng Madinah ingkang kelampahanipun langkung akhir malih; lah inggih panyuraoas kalèntu punika ingkang murugaken tuwan kakalih wau lajeng nitimangsani surat punika langkung akhir. Anggènipun surat punika boten wonten ingkang nyebutaken upaya ingkang ngangkah sédanipun Kanjeng Nabi, mangka surat punika
Surat 39 Pambangun-turut ing Allah RUKU' 1 Pambangun turut ing Allah 1-3. Pambangun turut kedah. 4. Allah punika boten kagungan putra. 5, 6. Kawe- dharing Panjenenganipun wonten ing titah-Ipun. 7. Panjenenganipun apirena dhateng panarimah ingkang dumunung ing manusa. 8. Tiyang anguwuh Allah namung salebetipun nandhang rekaos. 9. Para angèstu kaliyan para boten angèstu punika boten sami. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Dhumawuhing Kitab iku saka ing Allah, Ingkang-Kinawasa, Ing- kang-Wicaksana. 2 Sayekti Ingsun wus andha- wuhaké Kitab marang sira kalawan kasunyatan; mulané angabdia ing Allah; kalawan murni ing pam- bangun-turut amarga Panjenengané. Ar. lan Ar. anta- rané (dhè- wèké) 3 Lah sayekti marang Allah (piyambak) pambangun turut kang murni iku; déné para kang padha angalap kakawal saliyané Panjene- ngané, (pangucapé): ora liya ang- gonku padha manembah marang dhèwèké iku kajaba mung supaya dhèwèké padha anyedhakaké aku marang Allah;2154 Sayekti Allah bakal mancasi dhèwèké ing dalem prakara kang dhèwèké padha apasulayan; sayekti Allah iku ora anuntun sapa wong kang goroh, ora weruh ing panarima. ngrembag panglawan dhateng pakaryanipun, punika dados dalil ingkang kiyat bilih surat punika wahyu ingkang sepuh, dados, boten prabéda lan surat sanès-sanèsipun tumrap golongan punika, surat punika kagolong jaman Makkah wiwitan. ____________________ 2154. Titiyang Arab sami gadhah pangandel bilih sagedipun nyelak dhateng Pangéran punika namung manawi asarana mawi lantaran brahala-brahalanipun, sarta sami ngaken bilih anggènipun sami nembah brahala punika namung kanggé mamrih keparek ing Pangéran. Punika dipun lepataken Quran Suci, awit makaten punika pangandel kamusyrikan (mangéran kathah). Suprandéné kathah sanget titiyang Muslimin piyambak, ingkang gadhah pangandel ingkang kados makaten wau dhateng pir- piripun (para panuntunipun ruhani), tur rumaosipun awakipun piyambak taksih tetep tiyang muwahhid (mangéran-satunggal) ingkang mulus. 1233
1234 Papanthan-papanthan Juz XXIII angarsakna amundhut putra, amasthi milih apa kang wus katitahaké endi kang dadi kapareng-É.2155 Mahasuci Panjenengané: Panjenengané iku Allah, Ingkang-Mahatunggal, Ing- kang-Amisésa (samubarang). 4 Lamun Allah Ut. siji- sijiné 5 Panjenengané wus anitahaké langit-langit lan bumi kalawan kasunyatan; anutupaké wengi ing raina sarta anutupaké raina ing wengi, apa déné Panjenengané ambangun-turutaké srengéngé lan rembulan; kabèh lumaku tumeka mangsa kang tinamtu, lah sayekti, Panjenengané iku Ingkang-Kina- wasa, Ingkang-Aparamarta. a. 531 Ar. anurun- aké 6 Panjenengané wus anitahaké sira saka awak-awakan sawiji; tumuli saka (jinisé) iku,a sarta wus anitahaké tumrap sira arupa rajakaya wolung jodho.2156 Panjenengané anitah- aké sira ana sajroning wetengé adamel jodhoné 2155. Para tukang merdèni Quran bangsa Nasrani gadhah pamanggih bilih dhawuh Quran ing ngriki punika boten mengku teges nyebutaken piwulang bab Kanjeng Nabi 'Isa dados Allah sang putra. Nanging pamanggih makaten wau klèntu. Surat ingkang tumurun ing Makkah jaman wiwitan pisan sami nyebutaken lan ambantah i'tiqad Nasrani, kadosta surat ingkang kaping 19, ingkang dipun waos titiyang Muslimin ingkang sami ngungsi dhateng nagari Habasyah wonten ing ngarsanipun sang nata Negus, nalika kirang langkung taun ingkang kaping gangsal sasampunipun Kanjeng Nabi tetep dados utusan. Quran anggènipun nyebutaken lepatipun piwulang ingkang mastani Allah puputra, mèh sami kémawon kerepipun kaliyan anggènipun nyebutaken lepatipun piwulang anjèjèri Allah kaliyan brahala- brahala. Déné ingkang dipun isyarahaken wonten ing ngriki, punika makaten: boten wonten satunggal punapa, ingkang mligi dados putranipun Allah; déné ingkang wonten, kawulanipun Allah ingkang pinilih, ingkang piniji langkung ing ngasanès wonten ing antawising makhluk-Ipun, sarta inggih punika ingkang sacara ngibarat kénging sinebut putranipun Allah. Mila makaten, awit para pinilih wau sami ambabar sifat-sifatipun Pangéran, dadosipun para pinilih wau sasambetanipun kaliyan Gusti Allah, kados déné sasambetanipun anak dhateng bapa, punapa déné margi para pinilih wau dados citraning sifat-sifatipun Pangéran wau, milanipun lenggahipun sami, kados déné anak punika dados citraning bapa. Makaten punika ugi cocog sanget kaliyan piwulangipun Bébel, sarta ambrasta ingkang kalayan ambabar pisani i'tiqad Nasrani, ingkang mulangaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika putranipun Pangéran, boten kaanggep makhluk (titah), nanging kanggep Khalik. (Ingkang-Nitahaken). 2156. Tembung anzala (inggih punika kriyanipun tembung inzâl) punika boten ngemungaken kanggé nembungaken tumuruning satunggaling barang saking nginggil mangandhap kémawon, nanging ugi kanggé nembungaken barang ingkang saged ginayuh ing manusa. TA nerangaken makaten: jawinipun:
Surat 39 Pambangun-turut ing Allah Ut. kapriyé biyungira - tumitah sawiji sawisé ing sajroning tumitah sijiné - pepeteng tetelu; iku Allah Pangé- ranira Karaton iku kagungan-É; ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané, lah saka ngendi anggon- mu padha keblinger?* Ut. ora atur panuwun Ut. ora atur panuwun Ar. wong mikul a. 851 7 Manawa kowé padha angafiri, lah sayektiné Allah iku cukup Pribadiné ora kebutuh marang sira; lan Panjenengané ora rena marang anggoné kafir para kawula-Né; lan manawa kowé padha atur panu- wun, iki Panjenengané rena ma- rang sira; lan wong iku ora mikul pipikulaning liyan;a tumuli marang Pangéranira balinira, Panjenengané banjur anyartani sira apa kang wus padha sira lakoni; sayekti Panjene- ngané iku angudanèni apa kang ana sajroné dhadha-dhadha. Ar. kapra- yang Ar. Panje- nengané Ut. kafir 8 Lan samangsa manusa iku kataman riribed, anguwuh Pangérané, tansah madeg marang Panjenengané; tumuli samangsané dhèwèké pinaringan nugraha saka ngarsa-Né, lali panyuwuné marang Panjenengané kang mau, sarta agawé sisihan tumrap ing Allah, amurih anasaraké (para manusa) saka dadalan-É. Calathua: Angra- sakna seneng sathithik saka ang- gonmu ora weruh ing panarima, sayekti kowé iku panunggalané para isèn-isèning geni. ing Ut. wong- wonging tumurunipun satunggaling barang, punika terkadhang tumurun saéstu, sarta tarkadhang namung sabab-sabab saha pitedah ingkang murugaken ngangsalaken barang wau ingkang tumurun. Lah inggih teges punika ingkang kagem mangandikakaken raja-kaya katurunaken tumrap para manusa punika. Raja-kaya wolu, punika raja-kaya sakawan jodho ingkang kapangandikakaken ing 6: 144. Kèwan sakawan wau kasebutaken kalayan mligi, awit kèwan wau sakalangkung migunani piyambak tumrap para manusa. 1235
1236 Papanthan-papanthan Juz XXIII 9 Apa! wong kang ambangun turut sajroning wayah wengi, kala- wan sujud sarta kalawan ngadeg amrihatinaké akhirat sarta padha angarep-arep wilasaning Pangé- rané! Calathua: Apa padha para kang weruh iku karo para wong kang ora weruh? Mung para kang kasinungan akal kang padha éling. RUKU' 2 Para mukmin sarta para kafir 10. Kasaènan punika tumrap ingkang alampah saé. 11-14. Kanjeng Nabi Suci punika tiyang mukmin tulus. 15, 16. Kapitunan tumrap titiyang kafir. 17-20. Tiyang bekti badhé linuhuraken. 21. Wuwulang ingkang pinanggih wonten ing tumuwuhipun saha risakipun ngalam wadhag. 10 Calathua: O, para kawulaku kang padha angèstu! dipadha angati-ati (wajibira marang) Pa- ngéranmu; para kang padha alaku becik ing donya iki, olèh becik, sarta bumining Allah iku jem- bar;2157 mung para sabar kang bakal pinaringan ganep ganjarané kala- wan tanpa pétung. 11 Calathua: Aku iki dhinawu- han supaya angabdi ing Allah kalawan murni ing pambangun- turut marang Panjenengané. 12 Sarta dhinawuhan kang supa- ya aku dadi wiwitané para kang padha sumarah. 13 Calathua: Manawa aku an- daga ing Pangéranku, aku wedi marang siksa ing dina kang agung. 2157. Dhawuh punika minangka panglipur tumrap para Muslimin, ingkang wonten ing nagarinipun piyambak sami kapeksa nandhang kasusahan; sarta sampun terang manawi dhawuh punika mengku piweca ingkang nyasmitan, hijrah ingkang sapisan, inggih punika hijrah dhateng nagari Habasyah.
Surat 39 Para mukmin sarta para kafir 14 Calathua: Allah (kang) dak kawulani kalawan murni ing pam- bangun-turutku marang Panjene- ngané: 15 Mulané padha ngawulaa apa sakarepmu saliyané Panjenengané. Calathua: Sayekti wong kang padha kapitunan iku para kang padha amituna awaké dhéwé sarta kulawargané ing dina kiyamat; lah sayekti, iku kapitunan kang terang. sadhuwuré bakal ana tutup geni apa déné tutup ing sangisoré; iki diagem Allah amedèkaké kawula-kawula-Né; mulané, o, para kawula-Ningsun! padha dingati-ati (wajibira ma- rang) Ingsun. 16 Dhèwèké, ing 17 Wondéné para kang padha angedohi manembah brahala sarta padha madhep maring Allah, bakal padha olèh warta bubungah; mula- né awèha warta bubungah marang para kawula-Ningsun, 18 Para kang padha angrungok- aké wicara, banjur manut kang luwih becik;2158 iki para kang padha katuntun déning Allah sarta iki para kang padha kasinungan akal. Ar. sabda 19 Lah kapriyé wong kang wus kabener katiban pancasan siksa: Lah apa ta bisa sira nyalametaké wong kang ana ing jero geni? 2158. Dhawuh punika mengku suraos dhawuh anggatosaken piwulangipun Quran inggih punika katerangaken bilih Quran makaten sabda ingkang saé piyambak, ingkang saged dipun pirengaken tiyang. Utawi mengku suraos makaten: rèhning Quran punika kanggé sagung para manusa sadaya, ingkang awit saking punika isi piwulang-piwulang tumrap para manusa ing saben tataraning babrayan utawi tataraning kamajenganipun manusa, milanipun para angèstu kadhawuhan manut ingkang langkung saé. 1237
1238 Papanthan-papanthan Juz XXIII 20 Ananging Para kang padha ngati-ati (wajibé marang) Pangé- rané, bakal olèh papan kang luhur, sadhuwuré iku papan luhur (ma- nèh),2159 yasan (tumrap dhèwèké), sangisoré iku kali-kaliné padha mili; (iki) janjining Allah; Allah ora nyulayani janji(-Né). Ar. warnané Ar. sira deleng 21 Apa sira ora andeleng yèn Allah iku anurunaké banyu saka ing mendhung, banjur iki diilèkaké dadi sumber-sumber ing bumi, tumuli iku diagem nuwuhaken tutuwuhan, séjé-séjé jinisé; tumuli garing, wusana katon dadi kuning; tumuli iku Didadèkaké barang ajur?2160 Sayekti, ing kono iku temen ana pépéling tumrap wong kang kang padha kasinungan akal. RUKU' 3 Quran Suci punika Tuntunan ingkang sampurna 22, 23. Quran Suci punika papadhang. 24-26. Sinten ingkang angemohi badhé dhumawah ing asor. 27, 28. Quran Suci punika Kitab ingkang sampurna. 29-31. Sumarah babar pisan dhateng Pangéran punika perlu. Ar. dhadha- né 22 Lah apa ta wong kang kabuka atiné marang Islam déning Allah, kang ing satemah dumunung papadhang saka Pangérané (iku padha karo wong kang atos atiné)? Lah cilaka tumrap para kang padha atos atiné tumrap ing éling ing Allah; iki padha dumunung ing sasar kang tétéla. 2159. Punika anedahaken, bilih ing gesang sasampuning pejah punika wonten kamajengan ingkang tanpa wonten telasipun, awit panggènan ingkang luhur, ingkang badhé dados bubuhanipun para tiyang tulus, punika taksih wonten malih ingkang ngungkuli luhuripun. Dados suwarganigun tiyang Muslimin punika sanès kok panggènan kanggé mangun suka, nanging kanggé anggayuh kamajengan ingkang tanpa wonten telasipun. 2160. Ingkang dipun maksud inggih punika nasibipun umat utawi bangsa-bangsa. Bangsa-bangsa wau katitahaken, kaluhuraken, lajeng susut nyelaki dhateng karisakan lan ing wasananipun lebur babar pisan. Punika ugi dados panglipur tumrap para Muslimin, inggih punika mengsah-mengsahipun mesthi boten badhé saged anggegegi panguwaosipun ing salami-laminipun.
Surat 39 Quran Suci tuntunan sampurna 1239 Ar. saka iku a. 44 23 Allah wus andhawuhaké be- cik-beciking undhang, sawijining kitab, kang cundhuk sakèhing pérang-pérangané,2161 ambal-ing- ambalan, andadèkaké geter kulité para kang padha wedi ing Pangé- rané; tumuli padha dadi tumelung kulit-kulité sarta ati-atiné marang éling ing Allah; iku tuntunaning Allah, kagem nuntun sapa sing dadi karsa-Né; lan sapa sing kasa- saraké déning Allah,a ya ora duwé panuntun. Ut. rainé 24 Lah apa ta wong kang atata- mèng saka siksa kang ala kalawan nganggo awaké dhéwé ing dina kiyamat (iku padha karo wong kang alaku becik)? Lan bakal di- dhawuhaké marang wong kang padha atindak dudu: Padha rasakna pakolihé barang kang wus padha kolakoni. Ut. ange- mohi 25 Para wong sadurungé dhè- wèké padha anggorohaké (para nabi), mulané siksa ing akhirat te- men luwih gedhé; yèn ta dhèwèké padha weruha! 26 Lan Allah angicipaké dhèwèk- é ing asor sajroning kauripan do- 2161. Ing ngriki Quran kasebut tegesipun kitab kang sarwa cocog pépéra- ngané kang warna-warna. Pangaken ingkang makaten punika boten teka atanpa teges. Quran punika tumurunipun sakedhik-sakedhik ing salebetipun wekdal tigalikur taun. Salebetipun wekdal wau, Kanjeng Nabi Suci sugeng ngalami kawontenan ingkang mawarni-warni sanget; boten wonten tiyang sanèsipun malih satunggal-tunggala lalampahaning gesangipun ngalami kawontenan warni-warni ingkang béda-béda, kados kawontenan ingkang dipun alami Kanjeng Nabi Suci wau. Suprandéné ing salebetipun wonten kawontenan ingkang mawarni-warni lan santun-sumantun wau, Quran tansah mintonaken anggènipun ajeg, tetep, boten éwah gingsir, boten éwah-éwah. Nanging cocogipun pérang-péranganing dhawuh-dhawuhipun Quran ingkang mawarni-warni wau, boten namung lugu ateges "cocog" thok, nanging ugi ateges bilih sawenèh péranganing dhawuh anerangaken pérangan sanèsipun. Kedah dipun pèngeti bilih miturut pahamipun para saged ingkang prayogi piyambak, mutasyâbih punika ateges sawenèh péranganipun ngleresaken pérangan sanèsipun. Malih, Quran sinebut matsâni, jalaran Quran wau ngambal-ambali dhawuh ingkang wigatos-wigatos, langkung-langkung piwulang bab Mahatunggalipun Pangéran. Mirsanana ugi 387. ingkang
1240 Papanthan-papanthan Juz XXIII nya, sarta siksa ing akhirat temen luwih gedhé; yèn ta dhèwèké padha weruha! temen Ingsun wus agawé sarupaning sanépa tumrap para manusa ana sajroning Qur'an iki, supaya dhèwèké padha ngangen-angena.2162 27 Lan sayekti 28 Qur'an bahasa Arab tanpa ana béngkongé, supaya dhèwèké padha anjaga dhiriné (saka ing ala). 29 Allah andamel sanépa: Ana lanang, sing sawijining wong padha andharbèni ing dhèwèké (akèh) padha diya-diniya, lan ana manèh sawijining wong lanang, (kang) mung mungkul (meleng) marang sawijining wong lanang. Apa sakaroné iku padha kaanané? Sakèhing pangalembana iku kagu- nganing Allah: éwadéné dhèwèké sing akèh padha ora weruh. 30 Sayekti sira iku bakal mati, lan sayekti, dhèwèké iku (iya) bakal padha mati. 31 Tumuli sira iku sayekti ing dina kiyamat ana ing ngarsaning Pangéranira bakal padha padudon. RUKU' 4 Ingkang angemohi badhé sami dipun asoraken 32. Ngemohi kasunyatan. 33-35. Ganjaranipun ingkang sami ngajengi. 36, 37. Allah punika sampun anyekapi. 2162. Marambah-rambah Quran Suci andhawuhaken, bilih Quran punika kalempakanipun sadaya piwulang kanggé nyaékaken budipakarti tuwin ruhaninipun manusa. Ing dhawuh punika Quran ugi andhawuhaken bilih Quran punika kitab ingkang sampurna, ingkang isinipun boten ngemungaken sadaya piwulang ingkang perlu-perlu kémawon, nanging ugi mangsuli sadaya pamadanipun para ingkang sami milawani. Mirsanana ugi 1467 tuwin 1785.
Surat 39 Ingkang angemohi sami asor JUZ XXIV 32 Lah sapa sing luwih anga- niaya tinimbang wong kang angu- capaké goroh tumrap marang Allah sarta (kang) anggorohaké kasu- nyatan nalika iki tumeka marang dhèwèké; apa ora ing naraka padu- nungan tumrap para kafir iku? 33 Lan wong kang anekakaké (wong kang) kasunyatan sarta angarepi nyatané iku - iku kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala). 34 Dhèwèké, ana ngarsaning Pangérané, bakal olèh apa kang dikarepaké; iku ganjarané wong kang padha agawé kabecikan: 35 Kang supaya Allah ambirat- aké panggawé-panggawéné kang ala sarta amaringi ganjaran marang dhèwèké amarga saka becik-beciké kang wus padha dilakoni. a. 44 36 Apa Allah iku ora wus cukup tumrap kawula-Né? Lan dhèwèké padha memedèni sira asarana kang saliyané Panjenengané;2163 lan sapa kang kasasaraké déning Allah,a ya ora dhuwé panuntun. 37 Lan sapa sing dituntun déning Allah, ya ora ana kang bisa anasar- aké; apa Allah iku ora Kinawasa, Ingkang kagungan piwales? 2163. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih bangsa Arab ingkang gugontohon punika sami gadhah pangandel, bilih brahala-brahalanipun punika saged damel pituna dhateng para titiyang ingkang boten purun ngakeni ing panguwaosipun. Lah inggih prakawis punika, ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika. Déné cariyos bab pangrisakipun brahala Al-lata lan Al-'Uzza, punika kelampahanipun ing jaman ingkang langkung akhir malih, déné tumurunipun surat punika kagolong nalika jaman Makkah wiwitan. 1241
1242 Papanthan-papanthan Juz XXIV 38 Lan manawa dhèwèké padha sira takoni: sapa kang nitahaké langit-langit lan bumi iku?, masthi bakal padha mangsuli: Allah. Calathua: Apa sira wus padha mramanakaké barang kang sira uwuh saliyané Allah iku; manawa Allah angarsakaké aku kataman reribed, apa dhèwèké kang bakal ambirat reribed saka Panjenengané iku, utawa manawa Panjenengané angarsakaké aku olèh wilasa, apa dhèwèké kang bakal nahan wilasa- né Panjenengané? Calathua: Allah iku wus cukup tumrapé aku; ma- rang Panjenengané sumarahé para kang padha sumarah. 39 Calathua: O, bangsaku! padha tandanga gawé ing panggonanira; sayekti aku iki wong kang tandang gawé; amasthi sira bakal padha weruh. 40 Sapa kang bakal katekan siksa kang ngasoraké dhèwèké sarta sing bakal olèh siksa kang awèt.2164 41 Sayekti Ingsun wus anurun- aké Kitab kalawan kasunyatan marang sira tumrap para manusa; lah sapa sing manut dadalan kang bener, iku iya tumanja marang jiwané dhéwé, lan sapa sing sasar, sasaré iya mung dadi pitunané dhéwé lan sira iku dudu juru- rumeksa marang dhèwèké. 2164. Siksa warni kalih kapangandikakaken kalayan terang gamblang, inggih punika siksa ingkang badhé mahanani asor, inggih punika siksa ing gesang sapunika punika, tuwin siksa langgeng ingkang dados bebahanipun para duraka ing gesang sasampuning pejah. Siksa ing donya wau, anélakaken kayektèning siksa ing akhirat.
Surat 39 Riribed boten renging katulak RUKU' 5 Riribed badhé boten kénging dipun tulak 42. Tiyang pejah boten badhé wangsul gesang malih. 43-48. Pantawis sarta tebusan boten badhé migunani. 49-52. Para kafir badhé sami manggih awoning kadadosanipun. Ut. sarta 42 Allah iku amulung jiwa-jiwa ing wayah matiné, déné kang ora mati, ing sajroning turuné; banjur Panjenengané anahan kang wus Pinasthi mati,2165 sarta ambalèkaké liyané tumekané wayah kang wus tinamtu. Sayekti iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha mikir-mikir. ing kono 43 Apa dhèwèké padha angalap juru-juru anglantaraké saliyané Allah? Calathua: Apa ya sanajan iku padha ora tau nguwasani apa- apa sarta ora padha mangerti. Ut. panga- yoman 44 Calathua: lantaran iku kagu- ngané Allah kabèh; karatoning langit-langit lan bumi iku kagu- ngan-É, tumuli marang Panjene- ngané anggonira bakal padha binalèkaké. 45 Lan samangsa Allah piyam- bak kang sinebut, padha éwa atiné para kang ora angèstu marang akhirat, lan samangsa para kang sinebut para kang saliyané Pan- jenengané, ing kono dhèwèké (banjur) padha bungah.2166 2165. Ayat punika suka bukti ingkang ambabar pisani, bilih Quran boten ngakeni kongangipun tiyang ingkang sampun pejah saèstu wangsul gesang malih dhateng ngalam donya punika. Dhawuh punika anyebutaken, bilih ruhing manusa punika kapundhut salebetipun tilem utawi nalika pejah; tumrap salebetipun tilem, ruh wau kaparingaken wangsul, déné tumrapipun tiyang pejah, ruh wau kacandhet saha boten dipun keparengaken wangsul. Dados ruh punika namung saged wangsul, manawi tiyang punika dèrèng pejah saèstu. Ayat punika anduwa kalayan sampurna sadaya dodongèngan tiyang pejah kagesangaken malih kalayan sacara angéram-éramaken. Kula aturi mirsani ugi 1659 tuwin 1731. 2166. Ingkang makaten punika nyata, boten namung tumrap para kafir Makkah kémawon, nanging ugi tumrap sabagéan kathah para titiyang ingkang sami ngaken dados tiyang angèstu. Ing panggènan sanès Quran Suci ngandika: "Lan dhéwéké iku kang akèh ora padha angèstu ing Allah tanpa 1243
1244 Papanthan-papanthan Juz XXIV Ar. antawis- ipun para 46 Munjuka: Dhuh Allah! Ing- kang-anitahaken langit-langit lan bumi, Ingkang-angudanèni ingkang boten katingal sarta ingkang ka- tingal! Tuwan (piyambak) Ingkang badhé mancasi para kawula Tuwan tumrap barang ingkang ing ngriku piyambakipun sami apasulayan. 47 Lan saupama para kang padha atindak dudu andarbènana sakèhé barang kang ana ing bumi, sarta wuwuh samono manèh, amasthi iku bakal dienggo nebusi (awaké) saka alaning siksa ing dina kiya- mat; lan barang kang dhèwèké ora tau padha ngangen-angen, bakal dadi cumetha tumrap dhèwèké saka ing Allah.2166A 48 Lan bakal cumetha tumrap dhèwèké alaning (kadadèané) apa kang wus padha dilakoni,2166B sarta apa kang padha diguguyu biyèn bakal angepung dhèwèké. Ar. kagra- yang Ut. nyunyu- wun Ar. coba 49 Lah samangsa manusa kata- man riribed, asambat marang Ing- sun; sabanjuré, samangsa Ingsun aparing nugraha marang dhèwèké saka (ngarsa)-Ningsun, calathuné: Iki diparingaké marang aku iku mung (-ku).2167 O, balik iku panglèlèr, amarga saka kawruh anyakuthokaké liyané karo Panjenengané" (12: 106). Nyata sanget tiyang Muslimin piyambak, ingkang kathah-kathah dèrèng marem manawi namung Allah piyambak ingkang kasebut, kajengipun sawenèh titiyangipun suci dipun sebuta sareng-sareng kaliyan nyebut ing Allah. 2166A. Apa kang ora padha dinyana punika tegesipun ambruking panguwaosipun wonten ing gesang sapunika punika, tuwin cumethaning wohipun ingkang awon pandamelipun, bénjing ing akhirat. 2166B. Kalayan tetembungan ingkang sakalangkung terang gamblang saha ceplos, kasebutaken wonten ing ngriki, bilih suwarga tuwin naraka ing gesang ing bénjing, punika cumethanipun kalayan awewèntèhan kanyataan-kanyataan ruhani ing gesang sapunika punika. Ing gesang sapunika punika, wohipun ingkang awon pandamelipun para titiyang wau, boten saged kasumerepan ing mripat. Nanging ing gesang ing bénjing, sadaya wau badhé dados cetha awéla-wéla. 2167. Boten wonten angèlipun negesi dhawuh punika. Samangsa tiyang punika nandhang rekaos piyambakipun lajeng nyunyuwun dhateng Allah. Nanging manawi Gusti Allah maringi nugraha
Surat 39 Wilasanipun Pangéran ananging dhèwèké sing akèh padha ora weruh. Ut. linako- nan 50 Para ing sadurungé dhèwèké temen angucapaké iku, ananging apa kang wus padha pinakolih ora maédahi marang dhèwèké. Ut. pinako- lih 51 Banjur alaning (kadadéané) apa kang wus padha dilakoni bakal angenani dhèwèké; déné panung- galané iki kang padha atindak dudu - iki alaning (kadadèané) apa kang wus padha dilakoni bakal angenani, lan ora bakal padha bisa singlar.2168 52 Apa dhèwèké ora padha weruh, yèn Allah iku anjembaraké sarta anyumpi rijeki marang sapa- sapa kang dadi kaparenging karsa- Né; sayekti ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha angèstu. RUKU' 6 Wilasanipun Pangéran 53. Para titiyang dosa sampun ngantos telas ing pangajeng-ajeng. 54-59. Pèpènget. 60-63. Angger-anggering wawales. 53 Calathua: O, para kawula- Ku! kang padha atindak mlangkah wates tumrap jiwané dhéwé, aja pedhot pangarep-arepmu marang wilasaning Allah; sayekti Allah iku angapura kaluputan kabèh; sayekti Panjenengané iku Ingkang-Apara- marta, Ingkang-Mahaasih.2169 piyambakipun, piyambakipun boten mastani punika asli saking Gusti Allah, nanging saking kawegigan saha saking kapinteranipun piyambak. 2168. Punika ugi piweca malih, tur kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, ingkang mecakaken kasusahan ingkang badhé andhawahi titiyang Makkah. 2169. Sih-wilasa tuwin katresnanipun Allah, ingkang asring karembag wonten ing agami-agami sanès, pinanggih nyatanipun tuwin gumelaripun wonten ing dalem agami Islam. Boten wonten agami sanès ingkang suka panglipur tuwin pangrapu kados ing ayat punika. Dhawuh punika amedharaken 1245
1246 Papanthan-papanthan Juz XXIV 54 Lan di tansah padha madhep marang Pangéranira sarta padha sumaraha marang Panjenengané, sadurungé siksa tumeka marang sira, mundhak sira ora bakal tinu- lungan. 55 Lan padha manuta kang becik dhéwé2170 apa kang wus tinurunaké marang sira saka Panjenenganira sadurungé siksa anekani sira kala- wan ngegèt sarta sira padha ora nyana-nyana; 56 Mundhak ana sawijining jiwa calathu: O, cilaka aku iki! amarga saka anggonku anglirwakaké wajib- ku marang Allah, lan sayekti aku iki biyèn panunggalané para kang padha angguguyu (kasunyatan); 57 Utawa mundhak angucap: Saupama Allah anuntuna aku, amasthi aku iki biyèn dadi panung- galané para kang anjaga dhiriné (saka ing ala); 58 Utawa, nalika andeleng siksa, mundhak angucap: Mungguh bali tumrap marang aku diparengna sapisan baé, amasthi aku dadi panunggalané para kang padha agawé kabecikan. 59 Iya! temen timbalan-timba- lan-Ingsun wus tumeka marang sira, ananging iku sira angemohi sih-wilasanipun Gusti Allah ingkang anglimputi, ngantos tumrap sih-wilasanipun Allah wau dosaning manusa prasasat boten anggandra babar pisan. Panjenenganipun punika boten kok namung kados déné juru-hukum tukang maringi pancasan antawisipun golongan kakalih ingkang sami pasulayan, wangsul Panjenenganipun punika Gusti, Ingkang kagungan, Ingkang pangrengkuhipun dhateng kawula-Nipun manut punapa kaparenging karsa-Nipun. Awit saking punika Panjenenganipun wenang lan saged ngapunten tiyang dosa, tur ingkang kalayan tetep nglenggahi adil, liripun anggènipun ngapunten tiyang dosa wau boten mahanani Panjenenganipun nama boten adil. 2170. Ahsan utawi kang becik dhéwé, punika ingkang dipun karsakaken wahyu Quran. Quran punika wahyu ingkang saé piyambak, awit gumelaring tresna saha sih-wilasanipun Pangéran kados ingkang kagelaraken wonten ing Quran, punika boten pinanggih wonten ing pundi kémawon.
Surat 39 a. 474 Ut. lalabu- hané Ar. anggra- yang Pancasan ingkang wekasan sarta sira gumedhé, lan sira dadi panunggalané para kafir. 60 Lan ing dina kiyamat sira bakal andeleng para kang padha agawé goroh tumrap marang Allah rainé padha didadèkaké ireng.a Apa ora ing jeroning naraka padunu- ngan tumrap para wong gumedhé iku? 61 Lan Allah bakal nylametaké para kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala) kalawan kamena- ngan: ala ora bakal tumama marang dhèwèké sarta dhèwèké ora bakal susah. 62 Allah iku Ingkang-Anitahaké samubarang sarta Panjenengané iku rumeksa marang samubarang. 63 Kagungané Panjenengané ge- dhong pasimpenaning langit-langit lan bumi iku; déné para kang padha angafiri timbalan-timbala- ning Allah iku para wong kang kapitunan. RUKU' 7 Pancasan ingkang wekasan 64-67. Panembah brahala dipun tulak. 68-70. Timbalan dhateng pancasan pangadilan sarta paringan ganjaran. 64 Calathua: Lah apa kowé pa- réntah marang aku ngabdi saliyané Allah, o, para wong bodho? 65 Lan sayekti temen wus kawe- dharaké marang sira sarta marang para sadurungira: Sayekti manawa sira anyakuthokaké (Allah) amasthi panggawénira bakal muspra, sarta yekti sira bakal dadi panunggalané para wong kang kapitunan. 1247
1248 a. 1665 b. 789 Ar. anta- rané (dhè- wèké) Papanthan-papanthan Juz XXIV 66 Balik sira angabdia ing Allah piyambak baé sarta dadia panung- galané wong kang padha atur panuwun. 67 Lan dhèwèké padha ora nga- jèni ing Allah kalawan sabenering aji-Né; lan saindhenging bumi ing dina kiyamat karegem ana ing asta- Né, lan langit-langit bakal kagu- lung ing asta-Né tengen;a Maha- suci Panjenengan lan Mahaluhur saka barang kang padha disaku- thokaké (karo Panjenengané). 68 Lan slompret bakal tiniyub,b tumuli semaput sakèh kang ana ing langit-langit lan sakèh kang ana ing bumi, kajaba sapa sing dadi kaparenging karsané Allah. Tumuli tiniyup manèh, lah ing kono dhè- wèké bakal padha tangi, angentèni. 69 Lan bumi bakal sumorot kalawan cahyaning Pangérané, sarta Kitab bakal sinèlèhaké, lan para nabi sarta para saksi bakal lan dhèwèké padha ditekakaké, bakal padha dipancasi kalawan bener sarta ora bakal padha dianiaya. 70 Lan sarupaning jiwa bakal winales ganep apa panggawéné sarta Panjenengané luwih iku wikan marang apa tindaké. RUKU' 8 Sawarnining papanthan sami angsal punapa ing samasthinipun 71, 72. Para titiyang awon sami dipun giring dhateng naraka. 73-75. Para titiyang saé sami dipun lebetaken dhateng swarga.
Surat 39 Ar. Inggih Ar. sabda- ning Ar. mulané Pancasan ingkang wekasan 71 Lan para kang padha kafir bakal digiring apanthan-panthan marang naraka, nganti, nalika padha lawang- lawangé bakal dibukak sarta kang anjaga bakal padha calathu marang dhèwèké: Apa utusan-utusan unu- sané golonganmu ora wus nekani kowé, macakaké timbalan-timba- lané Pangéranmu marang kowé sarta apépéling marang kowé sapa- temon ing dinamu iki? Dhèwèké bakal padha calathu: Sampun. Ananging pancasaning pidana wis samesthiné tumiba marang para kafir. teka ing kono, dicalathoni: Padha malebua lawang-lawanging naraka, padha manggona ing kono; pancèn ala padunungané para wong gumedhé iku. 72 Bakal 73 Lan para kang padha angati- ati (kawajibané marang) Pangérané bakal padha diiringaké panthan-panthan marang taman, nganti, nalika padha teka ing kono, lan lawang-lawangé bakal dibukak sarta kang anjaga bakal padha calathu marang dhèwèké: Rahayu dhumawaha ing sampéyan sadaya, sampéyan sami begja, milanipun sami sampéyan mlebet mriku, sami manggèn. ing 74 Lan dhèwèké bakal padha munjuk: (Sadaya) pangalembana punika kagunganipun Allah, Ing- kang sampun sami anetepi janji- Nipun dhateng kawula, sarta ama- risi bumi dhateng kawula; kawula dhateng kaparengaken manggèn 1249
1250 Papanthan-papanthan Juz XXIV Ar. mulané ing ing pundi sakajeng kawula;2170A pancèn becik ganja- rané wong kang padha tandang gawé iku. taman Ar. antara- né dhèwèké) 75 Lan sira bakal andeleng para malaikat padha angubengi kube- nganing dhampar, padha maha- sucèkaké kalawan pangalembana Pangérané: lan dhèwèké bakal padha dipancasi kalawan bener, lan bakal dipangandikakaké: Sakèhing pangalembana kagungané Allah, Pangéraning ngalam kabèh. iku 2170A. Boten naté wonten piweca ingkang anggènipun kadhawuhaken kalayan tetembungan ingkang cethanipun ngungkuli punika, lan inggih boten wonten piweca ingkang anggènipun kadhawuhaken wonten ing salebeting kawontenan ingkang ngalèr-ngidul kaliyan isining piweca, kados piweca punika. Piweca punika andhawuhaken, bilih boten kénging boten badhé dhateng masakalanipun para angèstu mumuji ing Pangéran déné sampun andadosaken piyambakipun saged maris nagarinipun. Kirang langkung tigalikur taun sasampunipun piweca punika kadhawuhaken, titiyang mukminin kelampahan saged andharbéni Tanah Suci Palestina tuwin nagari-nagari ingkang loh-jinawi, taman, ing Mesopotamia. _____________
SURAT 40 AL-MU'MIN (Tiyang ingkang angèstu) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (9 ruku', 85 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2. Anggènipun milawani tanpa guna. Ruku' 3-5. Pèpènget wonten ing dalem lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa. Ruku' 6. Ruku' 7. Kawasanipun Gusti Allah. Ruku' 8, 9. Kadadosanipun panglawan. Pangayoman dhateng para mukmin. Para utusan punika tinulungan. Namanipun, gathuking suraosipun, tuwin titimangsaning tumurunipun Wiwit surat punika, inggih punika surat ingkang kaping 40, dumugi surat ingkang kaping 46, punika dados sagolongan malih, pitung surat, sadaya sami kawiwitan kalayan Hâ mîm, awit saking punika sadaya wau winastan Dhawâtu Hâmîm, jawinipun surat-surat ingkang kawiwitan kaliyan Hâ mîm. Surat-surat punika sadaya kagolong ing jaman, nalika panglawan dhateng Kanjeng Nabi saya andados lan saya dipun santosani, sarta panganiaya ingkang katindakaken kanthi mempeng dhateng para titiyang Muslimin sampun wiwit, ngantos para Muslimin wau sami hijrah dhateng Habasyah. Awit saking punika, boten prabéda lan golonganing surat ingkang sampun, golonganing surat punika kagolong ing wekasaning jaman Makkah ingkang wiwitan. Salajengipun surat-surat punika sadaya ing saprakawis sami kémawon isèn-isènipun, inggih punika sadaya maringi panglipur dhateng para Muslimin ingkang kinaniaya, maringi pèpènget dhateng para tukang nganiaya, saha mecakaken badhé kamenanganipun yakti lan cabaripun panglawan, punika dados jejering rembag ingkang enggel piyambak wonten ing surat-surat punika; bab punika kacethakaken déning satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang kasebutaken wonten ing 2171. Ing ngriku ugi nyebutaken lalampahanipun nabi-nabi ingkang rumiyin-rumiyin sakedhik, kajawi Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi Ibrahim, sarta nyebutaken nabi sanès-sanèsipun utawi nasib ingkang kasandhang déning umat-umatipun. Bab Mahatunggalipun Allah tuwin Kawasanipun Allah, dados jejering rembag ingkang terus-terusan, sarta para titiyang kafir tansah dipun gigirèni supados sami purun ngalap piguna wilasanipun Pangéran. Ingkang kawarsitakaken Surat punika dipun wiwiti kalayan pratélan bab rancanganipun Pangéran badhé angayom para angèstu; para angèstu wau sami dipun pangandikani sampun ngantos kesasar déning kuwaosipun mengsah, jalaran boten dangu malih kuwaosipun wau tumunten badhé sirna. Ruku' ingkang kaping kalih taksih nglajengaken bab punika namung ingkang langkung dipun wigatosaken bab ambrukipun mengsah tuwin bab siksanipun ingkang sampun anyelaki; ing wekdal wau mengsah badhé nemahi apes babar pisan. Ruku' titiga candhakipun ngambali malih pèpènget wau kalayan nyebutaken lalampahan- ipun Kanjeng Nabi Musa. Ruku' ingkang kaping nem nerangaken bilih para utusanipun Pangéran tuwin para titiyang ingkang angèstu dhateng para utusan wau mesthi dipun pitulungi lumawan mengsah- mengsahipun. Ruku' ingkang kaping pitu dhawuh anggatosaken kawasanipun Allah ingkang agung, ingkang tumrap Panjenenganipun boten wonten barang ingkang boten saged kelampahan. Ruku' kakalih ingkang wekasan piyambak mangandikakaken malih bab kedadosanipun panglawan, sarwi memèngeti para kafir marambah-rambah.
1252 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV RUKU' 1 Pangayoman tumrap para mukmin 1, 2. Wewedhar sabda. 3-6. Kakiyatanipun para ingkang milawani badhé pinutung. 7- 9. Para mukmin badhé sami dipun ayomi. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Allah Ingkang-Ingalembana, Ingkang-Minulya!2171 2 Dhumawuhing Kitab iku saka ing Allah, Ingkang-Kinawasa, Ing- kang-Udani. 3 Ingkang-Angapunten ing ka- luputan Ingkang-Anampa pitobat, Keras ing pidana, Ingkang- Kagungan paparing angelebi;2172 ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané; marang Panjenengané pantoging paran iku. sarta 2171. Hâmîm punika kasebut wonten ing surat punika tuwin ing nem surat sambetipun surat punika; mila surat-surat wau lajeng dipun wastani Sampun genah, bilih aksara- aksara wau mengku teges asma (satungga1) utawi asma-asma-nipun Pangéran awit wonten hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci makaten: manawa kowé padha tinempuh ing waktu bengi, ngucapa hâmîm, dhèwèké mesthi ora bakal padha menang (Mgh-LL), utawi tegesipun péranganing ukara ingkang kantun wau makaten: Dhuh Pangéran! Dhèwèké mesthi ora bakal padha menang (IAs, TA-LL). Wonten riwayat ugi bilih satunggaling tiyang Arab ing saganten wedhi nyuwun pirsa ing Kanjeng Nabi Suci bab prakawis Hâmîm punapa ta punika. Kanjeng Nabi lajeng maringi wangsulan makaten jawinipun: asma lan dhawuh bubukaning surat-surat (AH). Manawi dhawuh hadits punika dipun cundhukaken kaliyan dhawuh hadits ingkang sapisan wau, tétéla manawi ingkang dipun karsakaken asma-asma wau asma-asma-nipun Pangéran: dados aksara hâ mîm punika ringkesan asmanipun Pangéran, awit hâmîm dados satembung, punika sanès salah satunggaling asma-asmanipun Pangéran. Panyuraos ingkang kathah èmperipun piyambak mastani bilih hâ punika kanggé pangringkesipun Hâmid, tegesipun Ingkang Ingalembana: déné mîm kanggé pangringkesipun Majîd, Ingkang Minulya. Kakalihipun wau sami asmanipun Pangéran ingkang asring kasebutaken sasarengan, sarta tegesipun asma-asma wau cocog sanget kaliyan tegesipun dhawuh hadits ingkang kasebutaken ing nginggil wau. Aksara kakalih punika ugi saged ateges Ar-Rahmân tuwin Ar-Rahîm, jawinipun Ingkang-Mahamurah, Ingkang-Mahaasih, utawi ateges Al-Hayy tuwin Al-Qayyûm, jawi- nipun Ingkang-Mahagesang tuwin Ingkang Jumeneng-Piyambak. 2172. Pantes pinèngetan, sifat sakawan punika ingkang angka satunggal, kalih tuwin angka sakawan nyebutaken pangapunten, sih-wilasa tuwin nugrahanipun Pangéran; namung satunggal, ingkang nyebutaken pidananing piawon; dados, nadyan saweg mangandikakaken bab siksa, sifat sih-wilasa punika tansah menang-anglimputi.
Surat 40 Pangayoman tumrap para mukmin Ut. atindak sakarep- karep 4 Ora ana wong kang madoni ing timbalan-timbalaning Allah kajaba para kang padha kafir; mulané aja nganti sira kecinthung déning anggoné padha lunga-teka ing nagara-nagara. Ut. ange- mohi dhèwèké, kaumé Nuh sarta papanthan- papanthan ing sapungkuré padha anggorohaké (para nabi), lan siji- sijining umat padha sedya ala marang utusané, supaya bisa nyir- nakaké dhèwèké,2173 sarta padha amadoni kalawan panggorohan, purihé padha dianggo nyirnakaké kasunyatan; mulané dhèwèké pa- dha Ingsun sirnakaké; lah kapriyé kaanané wawales-Ingsun. 5 Ing sadurungé Ar. yèn Ut. wonging iku kayektèn sabdaning Pangéranira tumiba marang para kang padha kafir, yaiku dhèwèké iku isèn- isèning geni. 6 Lan kaya mangkono Ut. dhampar purbawisésa a. 895 7 Para kang padha mikul singangsanaa sarta kang padha ana ing sakubenging Panjenengané, padha mahasucèkaké kalawan pangalembana ing Pangérané lan padha angèstu ing Panjenengané nyuwunaké padha apa pangayoman para kang padha angèstu:2174 Pangéran kawula! déné 2173. Tegesipun ingkang wantah tembung akhdh punika mendhet satunggaling barang utawi nyepengi punika. Nanging tembung akhadha punika ugi ateges nguwaosi satunggaling tiyang tuwin mejahi piyambakipun (Zj, LA-LL), utawi nyirnakaken utawi nglebur piyambakipun (Msb, Mf-LL), utawi midana utawi niksa piyambakipun (LA-LL). 2174. Sampun cetha bilih para ingkang ngampil 'arsy utawi panguwaos, punika sanès kok tukang-ngampil barang wadhag makaten, nanging tukang-ngampil sawenèh tatanggelan ing babagan panguwaosipun Pangéran; manawi katembungaken sanès, inggih punika gumelaring panguwaosipun Pangéran. Menggah ing sajatos-jatosipun para tukang-ngampil 'arsy wau, para malaikat ingkang tinanggenah nyepeng prakawisipun donya, déné ingkang wonten ing sakiwa tengenipun Pangéran, punika para malaikat ingkang kaparek ing Panjenenganipun, ingkang inggih lumantar para malaikat 1253
1254 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV a. 2194 Ut. mrato- bat Tuwan punika anglimputi samu- kawis kalayan wilasa sarta kala- wan kawruh;2175 mila mugi Tuwan aparing pangayomana dhateng para ingkang sami wangsul (ing Tuwan) saha miturut margi Tuwan, tuwin mugi sami Tuwan wilujengaken saking siksa naraka: 8 Pangéran kawula! saha mugi sami Tuwan lebetaken ing pata- ingkang manan kalanggengan, sampun Tuwan ing piyambakipun, saha bapak-bapak- ipun tuwin bojo-bojonipun tuwin turun-turunipun ingkang alampah saé; saèstu Tuwan punika Ingkang- Kinawasa Ingkang-Wicaksana.2176 janjèkaken 9 Saha mugi sami Tuwan reksa sarta saking pandamel awon, sinten ingkang Tuwan reksa saking pandamel awon ing dinten punika, lah saèstu Tuwan paringi wilasa, saha punika kabegjan agung. RUKU' 2 Anggènipun milawani tanpa guna 10, 11. Para kafir sami getun dhateng pandamelipun. 12-14. Karatoning Allah badhé dipun jumenengaken. 15-20. Pidananipun katetepaken kalayan ngadil. punika, pepesthènipun Pangéran kadhawuhaken dhateng para malaikat ingkang tinanggenah mangrèh ulah-kridhaning donya. Kateranganipun tembung punika ingkang langkung panjang, kasebutaken wonten ing 2555. Déné para malaikat sami istigfar, punika menggah ing sajatos-jatosipun sami nyuwunaken pangreksa para tiyang tulus, murih sadaya angger-angger ingkang mranata donya, inggih angger-angger wadhag, inggih angger-angger ruhani, samia biyantu rumeksa para tulus lumawan para mengsah-mengsahipun. Mirsanana 2194, ing ngriku katerangaken tegesipun tembung punika. Bd nerangaken, 'arsy punika ateges asal kamulaning jagad wadhag punika. 2175. Lah ing ngriki kadhawuhaken bilih sih-wilasanipun Pangéran punika anggènipun anglimputi sami kaliyan mahawikanipun Pangéran, sarta kakalihipun wau sami anyrambahi ing sadaya barang. Agami sanès boten wonten ingkang gadhah piwulang bab asihipun Pangéran ingkang ngantos samanten wiyaripun. 2176. Ing ngriki kasebutaken bilih sémah-sémahipun para mukmin tuwin turun-turunipun sami lumebet ing suwarga kaliyan para mukmin wau. Janji punika ingkang tumrap ing gesang sapunika punika sampun kelampahan, taman ingkang kawarisaken dhateng para angèstu, tanah Mesopotami ingkang loh-jinawi, sampun kaparingaken dhateng para mukminin minangka warisan ingkang langgeng, awit para mukminin sami dudunung wonten ing ngriku.
Surat 40 Anggènipun milawani tanpa gina 10 Sayekti para kang padha kafir bakal padha dhinawuhan: Sayekti, gethinging Allah (ing sira) iku luwih gedhé tinimbang gethingira ing awakira, nalika sira padha diuwuh marang iman banjur sira ngemohi.2177 11 Bakal padha munjuk: Pangé- ran kawula! kaping kalih Tuwan amejahaken kawula saha kaping kalih Tuwan anggesangaken ka- wula;2178 lah kawula angakeni kale- patan kawula; salajengipun punapa wonten marginipun kanggé medal? 12 Kang mangkono iku amarga samangsa Allah piyambak kang inguwuh, sira padha angafiri, sarta manawa Panjenengané sinartanan kanthi, sira padha angèstu;2179 mu- lané pancasan iku kagungané Allah, Ingkang-Luhur, Ingkang-Agung. 13 Panjenengan iku Kang ame- ruhaké sira tandha-tandha-Né sarta anurunaké rijeki saka ing langit tumrap marang sira,2180 sarta ora ana kang angélingi kajaba wong kang tansah madhep (marang Pan- jenengané). 2177. Panggething ingkang sakalangkung sanget, ingkang kadhawuhaken wau, inggih punika gethingipun para ingkang sami nindakaken awon dhateng awakipun piyambak, nalika woh awon angsal-angsalaning pandamelipun ingkang awon cumetha tumrap piyambakipun. Lah manawi tiyang ingkang remen ing awon kémawon kalangkung sanget anggènipun anggething dhateng awakipun piyambak, saiba kados punapa genging gethingipun Allah dhateng para titiyang wau nalika sami anindakaken pandamel awon, awit Gusti Allah punika tuking kasucian. Pranyata awit Panjenenganipun punika Mahangapura tuwin Mahaasih, déné Panjenenganipun boten tumunten andhawahi siksa dhateng para titiyang wau. 2178. Pejah ingkang sapisan, inggih punika pejah ingkang minangka pundhating gesang ing ngalam donya punika; déné pejah ingkang angka kalih, punika pejah ruhani, inggih punika narakanipun gesang ing bénjing. Gesang kakalih, punika gesangipun manusa ing ngalam donya samangké punika tuwin anggènipun katangèkaken malih ing bénjing perlu kapurih ngraosaken wohing pandamelipun. Namung limrahipun kawontenan pejah ingkang sapisan punika kasuraos kawontenan 'adam (kawontenan 'ora ana') ing sadèrènging manusa dipun titahaken. 2179. Suprandéné anèh sanget dhateng Tauhid ingkang murni, boten purun angèstu nanging dhateng sesembahan sanèsipun Allah purun ngandel. 2180. Dhawuh punika anedahaken punapa tegesipun nurunaken satunggaling barang saking langit 1255
1256 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV 14 Mulané padha anguwuha ing Allah kalawan tuhu-tuhuning pam- ing Panjenengané bangun sanajan para kafir padha gething: turut a. 895 Ar. ruh 15 Ingkang-Angunggahaké da- Ingkang-kagungan purba rajat, wisésa;a Panjenengané anurunaké wewedhar sabda, saka paréntah-É, marang para kawula-Né, kang dadi kaparenging karsa-Né,2181 supaya dhèwèké apépélinga dina patemon (marang wong-wong), 16 (Ing) dinané dhèwèké padha bakal metu; prakara dhèwèké inga- tasé Allah ora ana kang kasamaran sathithik-thithika.2182 Ing dina iki karaton sapa? iku kagungané Kagungané Allah, Ingkang-Maha- (ing tunggal, samubarang). Ingkang-Amisésa 17 Ing dina iki sarupaning jiwa bakal winales kalawan apa pako- lèhing panggawéné; ora bakal ana panganiaya ing dina iki: sayekti, Allah iku rikat ing pangétung. 18 Lan apépélinga marang dhè- wèké prakara dina kang wis cepak kalakoné,2183 ing mangsané ati punika. Déné tegesipun wau boten sanès: bilih Allah anyadhiyakaken sarana kanggé ngangsalaken rejeki, sarta rejeki wau boten kok dipun sadhiyakaken brahala-brahala tuwin sesembahan-sesembahan palsu. Utawi, rejeki saking langit punika ateges rejeki ruhani. 2181. Tembung rûh ingkang kagem wonten ing Quran Suci mengku teges ilham utawi wahyu, punika kabuktèn cetha wonten ing ayat punika, awit sadhéngah tiyang mesthi dipun paringi jiwa, nanging rûh, kapangandikakaken wonten ing ngriki, bilih namung kaparingaken dhateng para utusan, sarta ingkang kaseja kanggé memèngeti manusa. Dados ateges wahyuning Pangéran. 2182. Punika mengku teges bilih wohing pandamel ingkang sumingid-sumingid, badhé cumetha ngeblak ing dinten wau, awit boten wonten satunggal punapa ingkang sumingid saking Allah. Bab punika kacethakaken langkung gamblang malih wonten ing ayat sambetipun. 2183. Al-âzifah punika saking tembung zafa, tegesipun nyela (Msb, Q-LL), dados punika dina kang wis cepak kalakoné. Déning para mufassirin sadaya prakawis dipun gathukaken kaliyan dinten kiyamat; nanging Quran ing ngriki kanthi cetha mangandikakaken siksa ing gesang sapunika ingkang sampun celak, déné siksa ing gesang sasampuning pejah, sampun kapangandikakaken ing ayat-ayat ingkang sampun.
Surat 40 Pèpènget lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa padha munjuk tekan ing tenggok amegeng susah;2184 para wong atindak dudu padha ora duwé mitra kang welas sarta ora duwé juru nglantaraké kang kena dienut. 19 Panjenengané angudanèni li- ringing mripat kang cidra sarta apa kang siningidaké déning dhadha. 20 Lan Allah iku amancasi kala- wan bener; déné para kang padha diuwuh, saliyané Panjenengané, iku ora bisa mancasi apa-apa; sa- yekti Allah iku Ingkang-Miyarsa, Ingkang-Udani. RUKU' 3 Pèpènget ing salebeting lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 21, 22. Kados pundi anggènipun risak umat ingkang rumiyin-rumiyin. 23, 24. Pepèngetipun Kanjeng Nabi Musa dhateng Fir'aun lan Qarun. 25-27. Fir'aun ambujeng para Bani Israil. Ar. dhèwèké 21 Apa ta dhèwèké ora padha lalaku ing bumi sabanjuré weruh kapriyé wusanané para wong ing sadurungira? Iku tinimbang dhè- wèké luwih santosa kakuwatané sarta yayasané2185 ing bumi, ana- nging Allah anglebur dhèwèké amarga saka dosa-dosané; lan dhè- wèké ora duwé pangayoman panu- lak (siksaning) Allah. 22 Iku amarga para utusané wus anekani dhèwèké kalawan bukti- bukti kang terang banjur dhèwèké padha angafiri; mulané Allah ang- lebur dhèwèké; sayekti Panjene- ngané ing pamales. iku Prakosa, Keras 2184. Ayat punika anggambaraken kalayan cetha kawontenaning manahipun para kafir ing dinten nalika Kanjeng Nabi Suci ambedhah nagari Makkah. 2185. Atsâr punika jama'-ipun tembung atsar, jawinipun tabet lan ugi patilasan ing jaman kina. Ing ngriki kasuraos mengku teges griya ageng tuwin bèbètèng (JB). 1257
1258 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV Ingsun wus angutus Musa kalawan timbalan- timbalan-Ingsun sarta pangawasa kang cetha, 23 Lan sayekti, a. 1870 24 Marang Fir'aun lan Hamana sarta Qarun,2186 ananging iki padha calathu: Juru-kemayan goroh. 25 Bareng wis tumeka ing dhè- wèké kalawan (angemban) kasu- nyatan saka ngarsa-Ningsun, dhè- wèké padha calathu:2187 Padha patènana anak-anaké lanang para kang padha angèstu anyartani dhèwèké sarta padha uripana para wadon-wadoné; lan ora liya paéka- ning para kafir iku kajaba bakal tumiba ing karusakan. 26 Lan Fir'aun calathu: Aku tog- na baé, Musa dakpatènané sarta cikbèn anguwuh Pangérané; temen aku kuwatir yèn dhèwèké bakal nyalini agamamu utawa bakal anggelar wisuna ing bumi. 27 Lan Musa calathu: Sayekti aku angungsi marang Pangéranku lan Pangéranmu saka sarupaning wong kang gumedhé ora angèstu marang dinané pétungan. RUKU' 4 Pèpènget ing salebeting lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 28-35. Tiyang ingkang pitados nanging pitadosipun sinasaban. 36, 37. Fir'aun ange- mohi Kanjeng Nabi Musa sarta paékanipun Fir'aun lan Haman. 2186. Dhawuh punika boten anedahaken bilih ayahan ingkang dhateng raja Fir'aun, Haman tuwin Qarun punika kadhatengaken sapisan tuwin sareng nunggil samangsa. Déné tegesipun, tiyang titiga punika sami benggolipun tiyang ingkang angemohi ayahan ampilanipun Kanjeng Nabi Musa, sarta ingkang lajeng sami kasirnakaken. Saking panunggilanipun tiyang tiga wau, Qarun piyambak ingkang tiyang Israil sarta ingkang angemohi kanabianipun Kanjeng Nabi Musa. Mirsanana 1895. 2187. Punika boten ateges bilih tiyang tiga ingkang kasebut ing ayat ingkang sampun wau sadaya sami mangsuli Kanjeng Nabi Musa kalayan wangsulan punika. Ayat-ayat tutugipun anedahaken bilih ingkang mangsuli kados makaten punika namung raja Fir'aun piyambak, inggih punika manut
Surat 40 Pèpènget lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa Ar. lan 28 Lan ana sawijining wong lanang mukmin panunggalané wongé Fir'aun, kang imané sini- ngidaké, acalathu: Punapa Panje- nengan badhé mejahi tiyang jaler dumèh wicanten: Pangéranku Allah, mangka saèstu anggènipun andhatengi Panjenengan kalayan bukti-bukti saking Pangéran panje- nengan? Manawi piyambakipun punika tiyang dora, doranipun rak badhé andhawahi awakipun piyam- bak, sarta manawi piyambakipun punika tiyang temen, panjenengan badhé kataman sabagéanipun ing- kang dipun ancamaken ing panje- nengan; saèstu: Allah punika boten anuntun ingkang sinten-sintena lacut, tiyang dora:2188 29 O, bangsa kula! ing dinten punika karaton punika sampéyan ingkang andarbèni, ingkang ngu- wasani wonten ing bumi, ananging sinten ingkang badhé mitulungi kula sadaya saking pidananipun Allah manawi andhatengi kula sadaya? Fir'aun calathu: Ora liya kang dakweruhaké marang kowé kajaba apa kang aku weruh (dhé- wé), sarta aku ora nuntun ing kowé kajaba nurut dalan kang bener. 30 Lan wong kang angèstu cala- thu: Dhuh bangsa kula! saèstu kula rembagipun para pangageng rèh-rèhanipun, awit raja Fir'aun lan Haman sami kasebutaken namanipun, tumrap Haman ing ayat angka 36, nanging Qarun boten kasebutaken. 2188. Piyambakipun wicanten, bilih namung sawenèh barang ingkang kaancamaken badhé andhawahi saéstu, awit sih-wilasanipun Allah mesthi nyandhet dhumawahing sawanèh siksa ingkang kasudhiyakaken. Rembagipun tiyang ingkang angèstu punika katandhing kaliyan rembagipun Gamaliel nalika nyuwunaken kaènthèngan sahabat-sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa; "Mila rembag kula supados sampéan angèndelaken dhumateng tiyang punika, sami kaujaa kémawon; déné manawi prakawis utawi lampah punika pinangkanipun saking manusa, amasthi badhé bibrah piyambak; wangsul manawi pinangkanipun saking Allah, amasthi boten kénging dipun bibrah, namung sampéan sampun ngantos ketélak anglawan dhumateng Allah" (Lalampahanipun para-rasul 5: 38, 39). 1259
1260 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV nguwatosaken dhateng sampéyan lalampahan ingkang sami kasandhang para papan- than:2189 saminipun ingkang kasan- dhang kaumipun Nuh sarta 'Ad tuwin Tsamud punapa déné para wong ing sapengkeripun piyam- bakipun, lan Allah punika boten angarsakaken panganiaya dhateng para kawula(-Nipun): 31 Saminipun 32 Sarta, o, kaum kula! saèstu kula nguwatosaken dhateng sam- péyan dintenipun panguwuhing pasambat,2190 a. 44 33 Dintenipun sampéyan sami mundur wangsul; boten badhé sam- péyan gadhah juru-milujengaken saking Allah sarta sinten ingkang dipun sasaraken déning Allah,a piyambakipun inggih boten badhé gadhah panuntun:2191 2189. punika tegesipun jawinipun lalampahan- lalampahan ingkang kasandhang umat ingkang sampun-sampun (Bd). Para golongan tegesipun para golongan ingkang sami saéka-praya milawani para andika nabi. Tembung yaum punika wonten ing basa Arab dipun anggé kados déné tembung day ing basa Inggris, mengku teges pépérangan (LL), sarta ukara ingkang wantahipun ateges dina-dinané bangsa Arab, punika mengku teges lalampahan-lalampahan utawi pépérangan-pépérangan. Milanipun kula jarwani kasandhang boten nama anèh, manawi tiyang Mesir mangertos kados pundi risakipun sawenèh umat ing tapel watesipun tanah Arab. 2190. tegesipun dintening (tiyang) sami anguwuh-uwuh satunggal dhateng satunggalipun, inggih punika dinten utawi wekdal kasusahan, ingkang ing ngriku saben tiyang anguwuh nedha pitulungan dhateng tiyang sanès awit cacak saben tiyang sampun boten saged mitulungi awakipun piyambak tuwin tiyang sanès. Sadhéngah dinten (wekdal) kasusahan punika dinaning panguwuh, dados pratélan punika boten kedah namung kamligèkaken tumrap ing dinten pancasan kémawon. Kosokwangsulipun, kados déné ingkang kacetha ugi wonten ing ayat candhakipun, dinten ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika terang manawi dintening siksa ingkang andhawahi umat wau ing gesang punika ugi. 2191. Sinten ingkang dipun sasaraken déning Allah, punika katerangaken wonten ing ayat sambetipun ugi: "Lah kaya mangkono Allah anggoné nasaraké wong kang angluwihi wates, tukang semang-semang: yaiku kang padha madoni ing bab timbalané Allah tanpa waton apa-apa kang pinangkané saka paparing-É."
Surat 40 Pèpènget lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa rumiyin temen Yusuf sampun andhatengi sampéyan kalayan bukti-bukti, ananging sampéyan tansah sami semang-semang dumunung ing dhateng punapa ingkang dipun bekta; ngantos, nalika piyambak- ipun tilar donya, sampéyan sami wicanten: Ing sapungkuré dhèwèké ora bakal Allah anjumenengaké utusan manèh. Kaya mangkono iku Allah anggoné anasaraké sapa-sapa sing lacut, asemang-semang. 34 Lan saèstu, kala Ut. wawaton 35 Para kang padha amadoni ing timbalan-timbalaning Allah kala- wan tanpa pikuwat kang kaparing- aké marang dhèwèké; iku banget sinengitan mungguh ing Allah sarta mungguhing para kang padha angèstu. Kaya mangkono Allah anggoné angecap marang sarupa- ning atiné wong kang gumedhé, wong kumawasa. 36 Lan Fir'aun acalathu: É, Hamman! aku yasakna papanggu- ngan, supaya aku duwé sarana kanggo angunggahi, Ut. upayané 37 Sarana kanggo angunggahi langit-langit, banjur sumengka marang Sesembahané Musa, lan satemené, aku iki ora ngira teme- nan, dhèwèké iku wong goroh.2192 Lan kaya mangkono iku alaning panggawéning anggoné pinaès-paès tumrap Fir'aun, sarta dhèwèké sinimpangaké saka ing dalan, lan ora liya pérangé Fir'aun iku kajaba nibakaké awaké ing karusakan. 2192. Rèhning Kanjeng Nabi Musa mangandikakaken Pangéraning langit-langit lan bumi, milanipun Fir'aun lajeng anggugujeng bab prakawis punika, sarwi wicanten bilih badhé yasa panggung kanggé nempuh Allah-ipun Kanjeng Nabi Musa. 1261
1262 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV RUKU' 5 Pèpènget ing salebeting lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa 38-44. Tiyang ingkang angèstu nglairaken pèpèngetipun malih. 45. Siksa andhawahi Fir'aun. 46-50. Para panuntuning piawon sarta para ingkang manut sami tutuh-pinutuh. 38 Lan wong kang angèstu aca- lathu: O, kaumku! padha mituruta aku, padha daktuntun ing dalan kang bener: 39 O, kaumku! kauripan donya iki mung kabungahan (kang ora langgeng), lan sayekti akhirat, iku padunungan kang tetep dienggoni: 40 Sapa sing anglakoni ala, lah ora bakal winales kajaba satim- bangé, lan sapa sing anglakoni becik, apa wong lanang apa wong wadon sarta dhèwèké iku wong angèstu, iku bakal padha malebu ing taman, ana ing kono bakal pinaringan rijeki kalawan tanpa pétung: 41 Sarta, o, kaumku! apa ta karanané déné aku angajak kowé marang karahayon lan kowé padha angajak aku marang geni? 42 Kowé padha angajak aku supaya aku angafirana ing Allah sarta anyakuthokaké karo Panjene- ngané barang kang aku ora duwé ngilmuné, lan aku angajak kowé marang Ingkang-Kinawasa, Ing- kang-Aparamarta: semang-semangé yèn pangajakmu iku anguwuh marang barang kang ing donya iki ora duwé wewenang di- uwuh, mangkono uga ing akhirat, 43 Ora ana ing aku
Surat 40 Ar. aku Ar. antara- ning para Pèpènget lalampahanipun Kanjeng Nabi Musa sarta (ora ana semang-semangé) yèn baliku iku marang Allah, lan ora (ana semang-semangé) yèn wong kang padha mlangkah wates iku kang padha manggon ing geni: 44 Mulané kowé bakal padha éling apa calathuku marang kowé, sarta aku amasrahaké prakaraku marang Allah: sayekti Allah iku Ngudanèni marang para kawula (-Né). 45 Tumuli Allah angreksa dhè- wèké saka alaning (kadadèané) anggoné padha anandukaké upaya sarta siksa kang ala anibani wadya- balané Fir'aun: 46 Yaiku geni; dhèwèké bakal padha digawa mrono (saben ésuk) lan soré, sarta ing dina jumene- ngané kiyamat (bakal padha dipangandikani): Wadyané Fir'aun padha lebokna ing siksa kang abot. 47 Lan nalika padha diya-diniya ana sajroning geni, kang padha apes bakal acalathu marang para kang padha gumedhé: Sayekti aku iki para pandhèrèkmu, lah apa kowé bisa anyingkiraké geni iku sapérangan saka ing kéné? 48 Para kang padha gumedhé acalathu: Sayekti aku padha ana ing sajeroné kono kabèh: Sayekti Allah wus amancasi para kawula (-Né). 49 Lan para kang padha ana sa- jroning geni acalathu marang kang anjaga naraka: Sampéyan nyuwun ing Pangéran sampéyan, kaparenga angènthèngaken siksa punika dha- teng kula sadinten kémawon. 1263
1264 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV 50 Dhèwèké bakal padha mang- suli: Apa para utusanmu ora wus angrawuhi kowé kalawan tandha- tandha yekti? Wangsulané: inggih, calathuné: Mulané padha nyuwuna. Lan panyuwuné para kafir iku ora liya kajaba dumunung ing luput. Ut. sasar RUKU' 6 Para Utusan punika tinulungan 51. Para utusan tinulungan ing gesang sapunika-punika. 52. Para atindak dédé awon wusananipun. 53-55. Kanjeng Nabi badhé angsal kamenangan kados déné Kanjeng Nabi Musa. 56-60. Para ingkang umuk badhé sami kadhawahaken ing asor. 51 Sayekti, temen Ingsun amitu- lungi para utusan Ingsun sarta para kang padha angèstu, ing dalem kauripan donya iki sarta ing dina ngadegé para saksi,2193 52 Dina, kang para atindak dudu angggoné angaturaké tangaduré ora bakal migunani sarta bakal padha olèh bebendu tuwin bakal padha olèh padunungan kang ala. temen Ingsun wus amaringi tuntunan Musa sarta Ingsun amarisaké Kitab marang para turuning Israil, 53 Lan sayekti 54 Tuntunan lan pépéling tumrap para kang kasinungan akal. Ut. maha- sucèkna 55 Mulané disabar; sayekti janji- ning Allah iku nyata; sarta nyu- wuna pangayoman tumrap kalupu- tanira2194 tuwin asasantia kalawan pangalembananing Pangéranira ing wayah soré lan ésuk. 2193. Ing ngriki wonten janji ingkang sakalangkung ceplos, bilih para utusan mesthi kaparingan pitulung ing gesang sapunika punika. Sanajan dipun kaniaya di kadosa punapa sangetipun, para utusan wau ing wasananipun mesthi badhé dipun damel menang kaliyan mengsah-mengsahipun. 2194. Dhawuh ingkang mungel ingkang kasebut ing ngriki tuwin ingkang kaambalan wonten ing 47: 19, punika para titiyang Nasrani kaanggep dados sabab ingkang enggel
Surat 40 Para utusan tinulungan 1265 piyambak kanggé ngemohi utawi maiben ing kautusipun Kanjeng Nabi Suci. Mila makaten, awit miturut panganggepipun dhawuh wau mratandhani bilih Kanjeng Nabi Suci punika boten suci ing dosa; sarta rèhning sariranipun piyambak boten suci saking dosa, tangèh lamun panjenenganipun saged anucèkaken ing tiyang sanès saking dosa. Makaten cekakaning anggènipun mancahi tiyang Nasrani dhateng agami Islam. Prakawis angka satunggal ingkang gagandhèngan kaliyan bab punika, ingkang perlu dipun èngeti, inggih punika ngantos ambal kaping gangsal katerangaken wonten ing Quran Suci, bilih Kanjeng Nabi Suci punika tukang anucèkaken saking dosa ing tiyang sanès, inggih punika ing 2: 129, 151; 3: 163; 9: 103: tuwin 62: 2. Dados awit saking punika, manawi "tansah laras", punika dados sarat rukunipun merdéni kitab, boten wonten dhawuhipun Quran Suci satunggal-tunggala, ingkang kénging dipun werdèni mengku suraos ingkang cengkah kaliyan dhawuh katerangan ingkang terang gamblang wau. Menggah ing sajatos-jatosipun, manawi kita maos kitab-kitab sucinipun sadaya agami, kita boten badhé nrenjuhi wonten nabi utawi juru-pambangun ingkang katerangaken dados tukang-nucèkaken ing ngasanès kados Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Pantes ugi dipun pèngeti bilih pratélan Kanjeng Nabi Suci tukang nucèni dosa, punika boten kok namung asifat pangaken blaka; awit dhawuh pratélan ingkang makaten wau ngemungaken kasebut wonten ing surat-surat ingkang tumurun ing Madinah, inggih punika jaman nalika Kanjeng Nabi Suci nyata kelampahan saèstu amintonaken sariranipun dados tukang nucèni dosa. Nyata panjenenganipun sampun anucèni para warganing umat utawi bangsa kathah sanget ingkang klelep wonten ing salebeting kanisthan ingkang anglangkungi ngantos pinten-pinten abad. Dados, murih runtutipun kedahipun kita boten negesi dhawuh Quran Suci mawi teges ingkang cengkah kaliyan dhawuh pratélan ingkang terang gamblang wau. Malih, marambah-rambah kapangandikakaken ing Quran Suci bilih Kanjeng Nabi punika tansah ngambah margining katulusan ingkang sampurna tuwin sumarah ingkang ambabar pisani dhateng Allah. Ambangun-turut dhateng Kanjeng Rasul punika ateges ambangun-turut dhateng Allah (4: 80); manawa kowé tresna ing Allah, lah padha manuta ing aku, Allah mesthi bakal remen marang kowé (3:30); punika lan pratélan sanèsipun malih atusan ingkang nunggil suraos, punika sadaya kalayan terang, bilih Quran boten pisan-pisan marengaken kita mastani Kanjeng Nabi Suci nemahi dosa. Salajengipun manawi kita purun naliti dhadhawuhanipun Kitab Suci Quran, saya katingal cetha buktinipun bilih Quran boten babar pisan marengaken kita mastani dosa dhateng sadhéngah nabi: "Ora padha anglancangi Panjenengané kalawan pangucap sarta mung padha nindakaké marang paréntahé Panjenengané" (21:27). I'tiqad "para andika nabi sami suci ing dosa," kajawi namung wonten bédaning pamanggih ingkang namung sakedhik sanget, punika sami dipun ugemi sadaya pandhèrèkipun Quran Suci. Samangké sumangga kita sami ngoncèki ungeling dhawuh ingkang saweg karembag punika. Ukara punika wonten tembungipun kakalih, inggih punika istigfâr tuwin dhanb Tembung dhanb sampun katerangaken panjang wonten ing 393. Ing ngriku sampun katerangaken bilih dhanb punika boten walaka ateges dosa; dosa, punika ing basa Arab tembungipun ingkang trep itsm. Kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing ngriku, menggah ing sajatos-jatosipun tembung dhanb punika mengku sawarnining kikirangan ingkang tuwuhipun boten dipun jarag utawi margi boten kuwagang, tuwin ugi ateges cacad utawi kuciwa ingkang saged ugi mahanani woh ingkang boten sakéca. Gantos tembung istigfâr. Tembung punika manut rimbug istif'âl, tegesipun nedha gafr utawi magfirah. Miturut Rgh gafr punila ateges jawinipun tutupipun satunggaling barang, ingkang asarana punika barang wau kareksa saking rereged. Awit saking punika (ugi manut Rgh wau), milanipun tembung gufran tuwin magfirah punika tumrap Gusti Allah ateges Panjenenganipun paring pangayoman dhateng kawula-Nipun saking siksa. Sarta tembung istagfara katerangaken kanthi cetha ateges nyuwun dhateng Pangéran tutup utawi pangapunten utawi pamuwung (LL-TA) Dados cetha bilih suraos pangayoman punika suraos ingkang nyrambahi wonten ing tembung gafr dalah ririmbaganipun, sarta tembung wau boten namung ateges pangapuntening dosa kémawon, nanging ugi ateges nutup dosa, ingkang menggah ing warni ingkang sajatosipun paring pangayoman utawi pangreksa saking dosa. LL nyebutaken wawaton warni-warni ingkang nedahaken bilih ukara (ingkang wantahipun ateges nutupi prakara kalawan tutupé) punika ateges ambeneraké prakara kalawan sabarang ingkang kuduné dianggo ambeneraké iku. Dados, sampun terang bilih gafr punika mengku kalih prakawis: (1) tumrap kalepatan ingkang sampun katindakaken, ateges pangreksa utawi pangayoman saking siksa; (2) tumrap kalepatan ingkang saged
1266 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV Ut. tandha- yekti 56 Sayekti para kang padha amadoni ing timbalan-timbalaning Allah kalawan tanpa pikuwat kang kaparingaké marang awaké, iku dhadhané ora liya kang ana kajaba mung (kapéngin) dadi gedhé, kang dhèwèké ora bakal katekan; mula- né nyuwuna pangungsèn ing Allah; sayekti Panjenengané iku Ingkang- Miyarsa, Ingkang-Angudanéni.* ugi badhé katindakaken utawi ingkang tumrap manusa asring dipun terak, ateges nindakaken punika, ingkang menggah ing sajatosipun sami kaliyan ngleresaken. Awit saking punika dados istigfar punika mengku teges kakalih: tutup tuwin pangapunten inggih punika nyuwun reksa sampun ngantos nindakaken kalepatan, ingkang tumrapipun manusa asring katerak, tuwin nyuwun reksa sampun ngantos kadhawahan siksaning kalepatan ingkang sampun katindakaken. Sapunika mangga kita sami ningali kados pundi panganggénipun tembung wau wonten ing Quran Suci. Saged ugi panganggénipun tembung wau tumrap sawenèh nabi kénging dipun pabeni. Nanging wonten masakalanipun tembung wau kalayan terang mengku teges ingkang langkung nyrambahi utawi langkung jembar. Minangka tuladha, nalika Kanjeng Nabi Musa nguningani umatipun sami nemahi dosa nembah pedhèt, tuwin nalika panjenenganipun andhahar rembagipun Kanjeng Nabi Harun ingkang nedahaken bilih panjenenganipun boten tumut-tumut damel pedhèt, Kanjeng Nabi Musa andodonga dhateng Gusti Allah, unjukipun: jawinipun Dhuh Pangéran kawula! mugi Paduka paring pangayoman dhateng kawula tuwin dhateng sadhèrèk kawula (7: 151). Jarwan punika jarwan ingkang leres, awit panjenenganipun (Kanjeng Nabi Musa) utawi ingkang raka (Kanjeng Nabi Harun) boten dosa, dados donga wau panyuwun mugi kareksaa sampun ngantos anindakaken dosa. Malih, dhawuh ingkang mangandikakaken bab prakawis tetedhan haram, ingkang ing ngriku kasebutaken migunakaken tetedhan ingkang haram dipun parengaken samangsa kapeksa déning kaperluan, punika mungel makaten dhawuhipun. "Ananging sapa sing kapeksa, ora saka kapénginé, lan ora angliwati wates, lah ora dosa ingatasé dhèwèké ; sayekti Allah iku Aparamarta (Gafur), Mahaasih" (2: 173). Ingkang perlu dipun pèngeti sanajan sampun katerangaken ing dhawuh ngriku, bilih tiyang ingkang boten dosa manawi kados makaten kawontenanipun, suprandéné sifating Pangéran kasebutaken wonten ing ngriku gafur, Ingkang-paring pangayoman, ingkang limrahipun dipun jarwani Aparamarta utawi Mahangapura. Tuladha ing ngandhap punika inggih punika ingkang nuladhani panganggénipun tembung gafr tuwin tembung-tembung ingkang asal rimbagan saking tembung wau - saged saya damel cethanipun /teges wau. Ing pungkasaning surat ingkang angka kalih, wonten piwulang donga: ingkang wonten tembungipun makaten jawinipun: Saha mugi Tuwan angapunten ing kawula tuwin angayomi kawula punapa déné angasihana kawula (2: 286). Tembung igfir ing ngriki saged-sagedipun namung dipun jarwani mugi angayomi kawula, awit manawi dipun tegesi ngapunten, tembung wau nama tembung ingkang tanpa guna, awit ing ngriku sampun wonten tembung ngapunten. Tigang prakawis ingkang béda-béda, ingkang kasuwun wonten ing ngriki punika, inggih punika (1) nyuwun pangapuntening dosa ingkang sampun katindakaken; (2) nyawun pangayoman saking dosa, ingkang turnrap manusa cepak anglampahi; (3) nyuwun sih utawi nugraha saking Pangéran. Panyuwun tigang prakawis wau sampun katata kalayan runtut, jalaran sih utawi nugraha, punika namung kaparingaken manawi tiyang punika kareksa saking tumindhak dosa, mangka ingkang nama makaten punika manawi kalepatan ingkang sampun katindakaken, wohipun ingkang awon boten andhawahi piyambakipun. Malih, ing 17: 25 kasebutaken: Manawa sira iku becik, lah sayekti Panjenengané iku ingkang maringi pangayoman marang para kang tansah mratobat marang Panjene-
Surat 40 Para utusan tinulungan 1267 langit- langit lan bumi iku luwih agung tinimbang dumadiné para manusa, ananging sing akèh manusa iku padha ora weruh.2195 57 Sayekti dumadiné ngané. Ing ngriki tembung Gafur boten kula jarwani Ingkang-Mahangapura, nanging Ingkang paring pangayoman, jalaran ing ngriku boten wonten ingkang nyebutaken "tiyang dosa" utawi "dosa" dados mesthinipun boten wonten pangapuraning dosa. Ing ngriku kasebutaken, Pangéran Gafur punika manawi ginantungan ing sarat, manawa kowé padha dadi wong Shâlihin. Lah Shâlih punika tiyang ingkang nindakaken pandamel saé (Shâlihât punika wonten ing saglembenging Quran Suci dipun anggé kalayan mengku teges pandamel saé, saben-saben dipun dhawuhaken). Kadhawuhaken, Allah Gafûr punika namung tumrap para ingkang sami nindakaken pandamel saé; suraos makaten wau saya katingal langkung cetha malih wontenipun tembung awwâbin, kang tansah mratobat marang Panjenengané ing wekasaning dhawuh, inggih punika tetembungan ingkang ajeg dipun anggé nembungaken kawula ingkang tulus. Dados, sampun terang bilih Gafur tumrap kawontenan ingkang kados makaten punika ateges Ingkang paring pangayoman sampun ngantos nindakaken dosa, ingkang manusa, sebagai manusa, cepak sok nrajang. Wonten tuladhanipun malih ingkang cetha bab panganggènipun tembung wau, inggih punika ingkang pinanggih wonten ing 40: 7. Ing ngriku kasebutaken bilih para malaikat sami andongakaken para titiyang tulus makaten: Mugi paring pangayoman dhateng para ingkang sami wangsul dhateng Paduka tuwin miturut margi Paduka. Tembungipun ingkang asli igfir, ingkang tumrapipun ing ngriki boten saged dipun jarwani ngapunten, awit ingkang kabetahaken para titiyang ingkang sami nurut margining Allah punika sanès pangapuntening dosa, nanging pangayoman saking dosa. Panyuwun sambetipun nedahaken bilih teges makaten punika ingkang leres, awit panyuwun 40: 9 ingkang mungel: Sarta mugi Tuwan angreksa piyambakipun saking pandamel awon punika kénging winastan nerangaken teges ingkang kados makaten wau. Tembung igfir ingkang kagem wonten ing 66: 8 saged suka pancasan bab prakawis punika, awit ing ngriku amarga para titiyang ingkang sampun lumebet suwarga sami nunuwun makaten: "Dhuh Pangéran kawula! mugi Tuwan nyampurnakaken tumrap kawula papadhang kawula, tuwin mugi Tuwan paring pangayoman dhumateng kawula." Tembungipun ingkang asli igfirlanâ; nyuwun panganputening dosa sampun boten dados rembag manawi sampun lumebet ing suwarga. Dados awit saking punika punika ateges nyuwuna pangayoman tumrap kaluputanira, inggih punika nyuwun pangayoman saking sifat kasèkènganipun manusa, ingkang sok mahanani manusa tumindak dosa samangsa boten angsal pangayomanipun Pangéran. Ngemungaken kados ingkang sampun kasebut wau, teges ingkang laras kaliyan sifatipun para nabinipun Pangéran kados ingkang katerangaken ing Quran Suci. Prakawis sanès malih ingkang perlu dipun èngeti, inggih punika: saben tiyang ingkang katuju ing dhawuh namung satunggal (mufrad, singular, enkelvoud), lajeng dipun anggep bilih dhawuh wau mesthi namung tartamtu tumuju dhateng Kanjeng Nabi Suci piyambak, punika panyuraos ingkang lepat. Ing Quran asring sanget wonten pangandika ingkang kados makaten wau, ingkang katujokaken dhateng para maosipun utawi dhateng sadhéngah tiyang; dados boten wonten satunggal punapa ingkang anedahaken bilih namung Kanjeng Nabi Suci Muhammad piyambak, ingkang katuju ing dhawuh punika utawi dhawuh ing 47: 19, ingkang ugi kados makaten wau. Katerangan sanèsipun malih kasebut ing 2307. 2195. An-nâs, utawi manusa, punika sawenèh ngulami dipun suraos ateges ad-dajjâl, ing basa Jawi dajjal (Maalimu-t-Tanzil). Punika anedahaken ugi, bilih dajjal punika sanès namanipun satunggaling tiyang. Ing ngriku ugi nyebutaken hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci makaten: "Hisyam bin Amir ngriwayataken bilih naté mireng, Rasulullah ngandika bilih wiwit tumitahing manusa dumugi dhatenging Sa'ah (dinten kiyamat) boten naté wonten titah, ingkang fitnahipun (cobipun utawi pancabayanipun) jaman samangké langkung ageng katimbang fitnahipun Dajjal." Fitnahipun ambuktèkaken kayektènipun dhawuh punika. Nanging suraosipun dhawuh punika dados cetha pratéla manawi an-nâs dipun jarwani mawi tegesipun ingkang wantah.
1268 Ar. lan ora Ut. kiyamat Ar. ing kono Ar. marang sira Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV 58 Lan ora padha wong kang wuta iku karo wong kang awas, mangkono uga para kang padha angèstu sarta alaku becik karo wong ala; sathithik sira kang padha angalap éling. titining mangsané iku masthi tumeka, iku ora ana semang-semangé, ananging manu- sa iku sing akèh padha ora pracaya. 59 Sayekti, 60 Lan Pangéranira angandika: Padha nyuwuna marang Aku, Aku bakal anyembadani panyuwunira. Sayekti para kang padha gumedhé angemohi pangibadah marang Aku, iku tumuli bakal padha lumebu naraka, diinakaké. RUKU' 7 Kawasanipun Gusti Allah 61-64. Gusti Allah punika Ingkang-Nitahaken sagung dumadi. 65-66. Panjenengan- ipun piyambak kedahipun ingkang sinembah. 67-68. Ingkang-Nitahaken manusa. 61 Allah iku Kang agawé wengi tumrap marang sira supaya ing kono sira padha lerem, sarta raina supaya bisa andulu. Sayekti Allah iku lubèr paparing-É marang manusa, ananging manusa iku sing akèh padha ora sukur. 62 Iku Allah, Pangéranira, Kang- Anitahaké samubarang; ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; lah kapriyé anggonira bisa ke- blinger? 63 Kaya mangkono iku anggoné para kang padha angemohi tim- balan-timbalaning Allah padha diblingeraké.
Surat 40 Ut. méga ... wangon a. 35 b. 862, 1716 c. 1356A Kawasanipun Gusti Allah 64 Allah iku Kang wus agawé bumi tumrap marang sira minang- ka palèrènan sarta langit minangka yayasan,a sarta Panjenengané wus amangun sira banjur ambecikaké wangunira, apa déné Panjenengané angrijekèni sira arupa barang kang becik-becik; iku Allah, Pangé- ranira; mulané mahabarkah Allah iku, Pangéraning ngalam kabèh. 65 Panjenengané iku Ingkang- Gesang, ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; mulané anguwuha Panjenengané, kalawan tuhu-tuhu- ning pambangun-turut ing Panjene- ngané; sakèhing pangalembana iku kagungané Allah, Pangéraning ngalam kabèh. iki dilarangi angabdi marang apa kang padha kouwuh saliyané Allah ba- reng bukti-bukti kang terang saka Pangéranku wus tumeka marang aku, sarta aku diparéntahi sumarah marang Pangéraning ngalam kabèh. 66 Calathua: Sayekti aku 67 Panjenengané iku kang ani- tahaké sira saka lebu,b tumuli saka ing wijining urip,c tumuli saka ing getih anjendhel, tumuli Panjene- ngané anglairaké sira dadi babayi, tumuli supaya sira tumeka diwasa- nira, tumuli supaya sira padha dadi tuwa - lan sawenèhira ana kang kapundhut sadurungé iku - sarta supaya sira tumeka ing wayah kang wis tinamtu, tuwin supaya sira padha mangertia. 68 Panjenengané iku Kang-apa- ring urip lan aparing pati; mulané samangsa Panjenengané amutus 1269
1270 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV sawijining prakara, iki Panjene- ngané banjur mung ngandika baé: Anaa, banjur ana. RUKU' 8 Wusananing Panglawan 69-71. Kawontenanipun ingkang sami angemohi. 72-76. Anggènipun tanpa daya. 77. Kasunyatanipun janjining Pangéran. 78. Milawani dhateng utusan punika salaminipun masthi tanpa dados. 69 Apa sira ora andeleng marang para kang padha madoni timbalan- timbalaning Allah: kapriyé ang- goné padha maléngos? 70 Para kang padha anggorohaké ing Kitab sarta apa kang diampil para utusan-Ingsun; ananging dhè- wèké énggal bakal padha weruh. lan ranté ana ing guluné; dhèwèké bakal padha dilarak.2196 71 Samangsané balenggu 72 Nyemplung ing wédang umob; tumuli diobong ing geni; 73 Tumuli dhèwèké bakal dipa- ngandikani: Endi barang kang adaté sira sakuthokaké, Ut. balik 74 Saliyané Allah? Bakal padha matur: Sami ngésahi kawula; ana- nging adatipun kala rumiyin kula boten anguwuh dhateng punapa- punapa. Kaya mangkono anggoné Allah ambingungaké para kafir. 75 Iku amarga saka anggonira ing bumi abungah-bungah ana kalawan dudu beneré, lan amarga saka anggonira kumalungkung. 2196. Sabibaripun prang Badr tiyang Quraisy sagolongan katawan sarwi kinalungan ranté githokipun, sagolongan malih, ingkang tiwas wonten ing papan paprangan, dipun glandhang dhateng lawang kuburanipun, kapurih ngraosaken pidananing pandamelipun ingkang awon wonten ing gesang sasampuning pejah.
Surat 40 Wusananing Panglawan 76 Padha malebua ing lawang- lawangé naraka, padha manggon ing kono; lah ala padunungané para wong gumedhé iku. 77 Mulané disabar; sayekti janji- ning Allah iku nyata, Embuh sira Ingsun weruhaké sawenèhé kang Ingsun ancamaké dhèwèké, embuh Ingsun agawé patinira, dhèwèké ba- kal padha dibalèkaké marang Ing- sun.2197 78 Lan sayekti Ingsun wus angu- tus para utusan ing sadurungira; sawenèhé ana kang Ingsun cari- takaké marang sira, sarta sawenèhé ana kang ora Ingsun caritakaké marang sira; lan ora mungguh tumraping utusan yèn anekakna sawijining pratandha, kajaba kala- wan ananging samangsa paréntahing Allah wus tumeka, pancasan ditibakaké kala- wan bener, sarta kapitunan para kang padha anggorohaké (iki). idining Allah; RUKU' 9 Wusananing Panglawan 79-80. Nugrahaning Pangéran. 81-84. Piwulang ing salebeting pandumipun para umat kala rumiyin. 85. Pidana punika manawi sampun dhateng boten kénging katulak. Ut. mako- lèhi 79 Allah iku kang agawé raja- kaya tumrap marang sira, kang sawenèh supaya padha sira tung- gangi, lan sawenèhé supaya sira pangan. Ar. ing dhuwuré Ar. ing dhuwuré Ar. dhu- wuring 80 Lan ing kono akèh paédahé tumrap marang sira, sarta supaya sira bisa anekani butuh kang ana sajroning dhadhanira2197A asarana iku, sarta sira padha diemot déning iku sarta ing sajroning prau. 2197. Pratélan punika namung kanggé anggenahaken, bilih piyambakipun mesthi badhé nandhang 2197A.Mirsanana kaca candhakipun. 1271
1272 Tiyang ingkang angèstu Juz XXIV 81 Lan Panjenengané anuduhaké sira tandha-tandha-Né; lah endi tandha-tandhaning Allah kang sira sélaki?* 82 Lah apa ta dhèwèké iku ora ing bumi banjur padha padha andeleng kapriyé wusanané para wong sadurungé dhèwèké? Iki luwih akèh (cacahé) tinimbang dhèwèké apa déné luwih gedhé kakuwatané lan bèbètèngé ana ing bumi, ananging apa kang wus pina- kolèh ora migunani marang dhè- wèké. lalaku 83 Bareng para utusané padha anekani dhèwèké kalawan bukti- bukti kang terang, dhèwèké padha wis bungah marang kawruh kang ana ing awaké, lan apa kang adaté dianggo angguguyu, iku anglim- puti awaké. 84 Ananging bareng padha ande- leng pidana-Ningsun, padha cala- thu: Kula sami angèstu ing Allah piyambak sarta angafiri punapa ingkang adatipun kula anggé nya- kuthoni Panjenenganipun. 85 Ananging imané ora bakal migunani marang awaké bareng dhèwèké wis padha andeleng pida- na-Ningsun; (iki) angger-anggering Allah, kang tumindak tumrap para kawula-Né sarta ing kono para kafir padha kapitunan. wohipun ingkang awon pandamelipun, sami ugi punapa ing salebetipun Kanjeng Nabi taksih sugeng, dados taksih saged mirsani siksanipun para titiyang wau, punapa sasampunipun séda Kanjeng Nabi. 2197A. Terangipun, kabèh mau migunani banget marang sira kanggo tutungganganira tuwin kanggo momot barang-barangira saka papan sawiji marang sawijiné. _______
SURAT 41 HÂ MÎM KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ruku', 54 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pangajak dhateng Kasunyatan. Ruku' 2. Pèpènget. Ruku' 3. Pasaksinipun manusa lumawan awakipun piyambak. Ruku' 4. Para angèstu dipun santosakaken. Ruku' 5. Dayaning wahyuning Pangéran. Ruku' 6. Sumebaripun kasunyatan saking sakedhik. Katerangan gerban Surat punika dipun namakaken mirid aksara pangringkesing tetembungan ingkang kasebut wonten ing ngriki, namung tembung fushshilat, ingkang jawinipun digawé terang, punika dipun wewahaken ing nama punika, kanggé ambédakaken surat punika kaliyan surat sanès-sanèsipun ingkang nunggil golongan. Punika surat ingkang kaping kalih tumrap golongan Hâ mîm. Prakawis babipun ingkang karembag, titimangsaning tumurunipun, tuwin sambetipun kaliyan surat ingkang sampun, sampun kacakup wonten ing katerangan ingkang mangka purwakaning surat ingkang sampun. Ruku' ingkang kaping sapisan isi pangajak nampeni yakti; ingkang kaping kalih paring pèpènget manawi puguh angemohi; ingkang kaping tiga nyebutaken pasaksining anggotanipun manusa piyambak lumawan angemohi yakti; ingkang kaping sakawan nerangaken bilih para angèstu sami dipun santosakaken kalayan ilham; ingkang kaping gangsal nerangaken dayaning wahyunipun Pangéran, ingkang kawasa anggesangaken para ingkang sami pejah menggah ing budipakertinipun tuwin menggah ing ruhaninipun punapa déné kawasa nyasaraken sasakitipun ruhani manusa. Nanging manawi pèpènget lan bukti-bukti punika sadaya boten dipun gapé, siksa boten kénging dipun singkiri malih, tandhanipun saged dipun seksèni wonten ing sumebaripun yakti, sanajan ta sumebaripun punika kalayan sarenti. RUKU' 1 Pangajak dhateng Kasunyatan 1-4. Wewedhar kanggé martosaken bibingah sarta kanggé pèpènget. 5. Angemohi. 6- 8. Para anggèstu sarta para kafir. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah Mahaasih. Allah, Ingkang 1 Allah Ingkang-Ingalembana, a. 2171 Ingkang-Minulya.a 2 Wewedhar saka Ingkang- Mahamurah, Ingkang-Mahaasih:
1274 Hâ Mîm Juz XXIV 3 Kitab, kang ayat-ayaté di- gawé terang, Qur'an basa Arab tumrap kaum kang weruh: 4 Juru-amartani bubungah sarta juru-pépéling, ananging dhèwèké sing akèh padha maléngos, mulané padha ora ngrungu. Ut. ketutu- pan Ar. saka Ar. mitrané kowé 5 Lan padha calathu: Atiku iki kaling-kalingan karo apa kang koajakaké marang aku, lan ing kupingku ana tindhihé sarta ing antarané aku lan kowé ana aling- alingé,2198 mulané tumandanga ing gawé, aku iki iya wong kang padha tumandang ing gawé. iki mung manusa sapadhamu; wus winedhar- aké marang aku, yèn sesembahan- mu iku sesembahan kang Sawiji, mulané nuruta dalan kang bener marang Panjenengané sarta nyu- wuna Pangapura-Né; lan cilaka tumrap para manembah-Pangéran- akèh, 6 Calathua: Aku 7 Para kang ora padha amèwèh- aké zakat sarta para kafir marang ing akhirat. 8 Wondéné para kang padha angèstu sarta alaku becik, iku sayekti olèh ganjaran kang tanpa pedhot. RUKU' 2 Pèpènget 9-12. Angafiri Ingkang-Anitahaken. 13. Pèpènget kados ingkang dhateng 'Ad lan Tsamud. 14-18. Bangsa ingkang kados makaten punika dipun punapakaken. 2198. Dipun pèngetana bilih tutuping manah, sumpeling kuping, tuwin aling-aling punika namung kanggé anedahaken puguhipun para titiyang wau anggènipun sami angemohi yakti. Para titiyang wau sami ambeguguk niyat boten badhé ambikak manahipun, mindhak kalebetan ing yakti, tuwin nemaha nutupi talinganipun (boten purun mirengaken), murih boten mireng ing piwulangipun Kanjeng Nabi
Surat 41 Pèpènget 9 Calathua: Apa ta iya temen kowé iku padha angafiri Ingkang Anitahaké bumi ing dalem rong mangsa sarta apa kowé padha aga- wé sisihan tumrap Panjenengané? Iku Pangéraning ngalam kabèh. Ar. piku- waté 10 Lan ing kono Panjenengané wus agawé gunung ana ing sadhu- wuré, sarta ambarkahi ing kono, apa déné wus agawé pangané ing kono ing dalem patang mangsa:2199 padha karo kang tumrap sing padha ngupaya.2200 su- mengka marang langit, lan iki uwab; banjur Panjenengané angan- dika marang iku sarta marang bumi: Tekaa sakaroné, kalawan pambangun turut utawa kalawan peksan. Sakaroné padha munjuk: Kawula kakalih dhateng kalayan pambangun-turut.2201 11 Tumuli Panjenengané Wiwit sakawit mila kados makaten punika sikepipun para titiyang wau dhateng yakti, milanipun nama sampun satrepipun manawi kaecap manah tuwin talinganipun. Dados menggah ing sajatos-jatosipun, kawusanan makaten wau dipun sababaken pandamelipun piyambak. 2199. Para mufassirin ingkang kathah-kathah sami gadhah panganggep, bilih sakawan mangsa ing ngriki punika kalebet ugi kalih mangsa ingkang sapisan wau, dados gunggung sadaya (kalebet ugi kalih mangsa ing ayat 12) wonten nem mangsa, murih cocogipun kaliyan pratélan ingkang katerangaken marambah-rambah wonten ing panggènan sanès ing Quran, ingkang suraosipun bilih tumitahing langit-langit lan bumi punika wonten ing salebetipun nem mangsa. Nanging panyuraos kula dhateng dhawuh-dhawuh punika boten kados makaten wau. Para mufassirin ing kina inggih sampun sami nafsiri, bilih nitahaken ing salebetipun wekdal nem mangsa utawi nem dinten, punika inggih boten kok walaka samanten wekdalipun nitahaken langit-langit lan bumi wau. Jalaran, sapisan, dina punika wekdal ingkang tartamtu, ingkang dangunipun sésa-sésa manut kawontenanipun ingkang tartamtu bumi lan surya; inggih barang-barang punika ingkang kasebutaken katitahaken ing salebetipun samanten dinten wau. Kaping kalihipun, jalaran "wekdal" punika piyambak, inggih bangsaning titah (JB). Menggah ing sajatos-jatosipun, nem mangsa, utawi kalih mangsa punapa sakawan mangsa ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki, punika ingkang dipun karsakaken tataran-tataraning tumitahipun barang-barang wau. Dados awit saking punika, langit-langit lan bumi katitahaken salebetipun nem mangsa, punika ateges tataran ingkang dipun langkungi langit-langit lan bumi wau nem tataran. Ingkang kapangandikakaken ing ngriki, nem tataran tumrapipun bumi; déné kalih mangsa ing ayat 12, punika sanès malih. 2200. Suraosipun dhawuh punika, tedha ingkang katitahaken wonten ing bumi, punika tumrap sintena kémawon ingkang ngupados, saged pikantuk. 2201. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika angger-anggering Pangéran ingkang makardi wonten ing saindhenging bawana; sagung dumadi teluk dhateng angger-angger. 1275
1276 Hâ Mîm Juz XXIV a. 2101 12 Tumuli iku Ditamtokaké dadi langit pitu ing dalem rong mangsa sarta Panjenengané medharaké prakarané ing siji-sijining langit; sarta Ingsun angrengga langit kang endhèk kalawan lintang-lintang kang gumebyar tuwin (iku Ingsun dhawuhi) anjaga;a iki pepesthèné Ingkang-kinawasa, Ingkang-ngu- danèni. 13 Ananging manawa dhèwèké padha maléngos, banjur calathua: Aku apépéling marang kowé siksa padhané lan Tsamud.2202 siksané 'Ad 14 Nalika para utusan anekani dhèwèké saka sangarepé lan saka saburiné,2203 kalawan acalathu: Aja padha angabdi (sapa-sapa) kajaba Allah, padha acalathu: Manawa Pangéranku angarsakaké, amasthi Panjenengané para malaikat, lah sayekti aku iki wong kang angafiri marang barang ga- wanmu kautus. anurunaké iku padha gumedhé ing bumi kalawan ora bener sarta padha acalathu: Sapa sing luwih teguh tinimbang aku 15 Wondéné 'Ad 2202. Tigawelas ayat ingkang wiwitan ing surat punika kawaos Kanjeng Nabi Suci nalika 'Utbah bin Rabi'ah sowan ing panjenenganipun wigatos andhatengaken welinganipun titiyang Quraisy. Suraosing welingan, Kanjeng Nabi kasuwun ngèndeli anggènipun ngawon-awon sesembahanipun tuwin anggènipun nglepataken tindakipun; manawi Kanjeng Nabi karsa minangkani punika, titiyang Quraisy sagah badhé anjumenengaken Kanjeng Nabi dados sesepuhipun bangsa Quraisy, utawi nyaosi panjenenganipun tiyang èstri ingkang sakalangkung éndahing warni supados kagarwa, utawi ngempalaken raja-brana kagem panjenenganipun. Nalika 'Utbah sampun ngaturaken welinganipun titiyang Quraisy wau, Kanjeng Nabi lajeng maos ayat-ayat punika. Nanging sareng pamaosipun Kanjeng Nabi dumugi ayat 13, ingkang suraosipun memèngeti titiyang Makkah bab nasib ingkang kasandhang titiyang 'Ad tuwin titiyang Tsamud, 'Utbah lajeng nyuwun kalayan sanget dhateng Kanjeng Nabi supados boten nerusaken anggènipun ngandikan; 'Utbah lajeng wangsul pinanggih titiyang Quraisy andhatengaken jawabanipun Kanjeng Nabi (Rz). 2203. Nabi-nabi rawuh saking ngajengipun lan saking wingkingipun, punika ateges anggènipun para andika nabi wau tansah anggelar-gelaraken kayektèning kautusipun dhateng umatipun sarana
Surat 41 Pasaksinipun manusa lumawan awakipun piyambak kakuwatané? Apa ta dhèwèké pa- dha ora andeleng, yèn Allah, Kang anitahaké dhèwèké iku luwih teguh tinimbang dhèwèké kakuwatané, sarta dhèwèké padha angemohi marang timbalan-timbalan-Ingsun? 16 Mulané Ingsun angutus angin riwud anempuh dhèwèké ing da- lem sawatara dina kang nyilakani, purih Ingsun dhèwèké angicipana siksa kang ngasoraké ing dalem kauripan donya iki, lan sayekti siksaning akhirat iku luwih anga- soraké, sarta dhèwèké ora bakal padha tinulungan.2204 17 Wondéné Tsamud, iku padha Ingsun paringi tuntunan, ananging padha demen mamak tinimbang tuntunan,2205 mulané pidana siksa kang angasoraké anibani dhèwèké, amarga saka barang kang wus padha dilakoni, 18 Lan Ingsun anylametaké para kang padha angèstu sarta padha anjaga dhiriné (saka ing ala) RUKU' 3 Pasaksinipun Manusa lumawan awakipun piyambak 19-23. Pasaksinipun talingan kaliyan mripat. 24, 25. Tindak amurih angènthèngaken kalepatan. 19 Lan ing dinané para satruning Allah padha diimpun marang geni, dhèwèké banjur bakal dipantha- pantha. margi punapa kémawon ingkang sakinten mikantuki. Sawenèh mufassir nyuraos: rawuhipun para nabi saking sacelakipun tuwin saking panggènan ingkang tebih-tebih (JB). 2204. Titiyang Quraisy dipun pèpèngeti kalayan dhawuh punika, siksa asor ing gesang sapunika, tuwin siksa ingkang langkung asor malih ing akhirat. Dina kang nyilakani punika tegesipun mangsa asat. 2205. 'Ami (wuta), punika sacara ngibarat kénging dipun anggé tumrap manah, tegesipun sasar. Gathukipun teges kakalih punika: boten sumerep margi ingkang leres utawi boten nganggé margi ingkang leres (Msb), utawi wuta manahipun (LL). 1277
1278 Hâ Mîm Juz XXIV 20 Nganti, satekané ing kono, pangrunguné lan pandhelengé sarta kulité padha aneksèni marang dhèwèké tumrap apa kang wus padha dilakoni.2206 21 Lan bakal padha calathu marang kulité: Yagéné kowé anek- sèni tumrap marang aku? Padha mangsuli: Allah kang andadèkaké samubarang calathu, iku andadèk- aké aku padha calathu, lan Panje- nengané iku kang anitahaké kowé sakawit, sarta marang Panjene- ngané anggoné kowé bakal padha dibalèkaké. 22 Lan kowé iku ora anutupi awakmu dhéwé amurih pangru- ngumu aja aneksèni ing kowé, mangkono uga pandelengmu lan kulitmu, ananging kowé aja padha nyana, yèn Allah iku, apa kang padha kolakoni, sing akèh ora Ngudanèni. 23 Lan panyanamu (ala), kang koanggo nyana ing Pangéranmu, iku, kang anibakaké awakmu ing karusakan; mulané kowé dadi panunggalané para wong kang kapitunan. 24 Lah manawa dhèwèké padha betah, pancén geni iku padunu- ngané, sarta manawa padha nyu- wun parimarma, lah dhèwèké iku dudu panunggalané para kang padha kaparingan parimarma. 2206. Talingan, mripat tuwin kulit sami aneksèni, punika nedahaken kayektèning angger-angger, ingkang mlanggeri bilih wohing pandamel awon, punika mesthi badhé cumetha wonten ing anggota ingkang kanggé nindakaken pandamel awon wau ugi. Ing alam wadhag kita inggih sami anyipati, pundi anggotaning badan ingkang tumindhak anulayani kudrat, mesthi badhé nandhang wohipun ingkang awon. Lah makaten ugi ing alam ruhani.
Surat 41 Para angèstu dipun santosakaken 25 Lan Ingsun wus anamtokaké tumrap dhèwèké,2207 iki kanthi banjur amaès-maèsi tumrap dhè- wèké apa kang ana ing ngarepé lan apa kang ana ing buriné, sarta sabda iku nyata anibani dhèwèké antarané para umat jin lan manung- sa kang wus kaliwat sadurungé dhèwèké - sayekti dhèwèké iku bakal dadi wong kang padha kapi- tunan. RUKU' 4 Para angèstu dipun santosakaken 26-29. Pangrékadayanipun para kafir amepeti Qur'an. 30-32 Para angèstu dipun kiyataken déning malaikat. 26 Para kang padha kafir acala- thu: Aja padha angrungokaké ma- rang Quran iki sarta padha gègèr ana ing jeroné, mbokmanawa kowé padha bakal olèh kamenangan. 27 Mulané para kang padha kafir yekti bakal padha Ingsun icipaké siksa kang abot, sarta yekti padha Ingsun pituwasi panggawéné ala kang wus padha dilakoni. 28 Ya iki pituwasé para mung- suhing Allah - geni; ana ing kono bakal padha olèh omah padunu- ngan kang suwé; pituwas anggoné padha angemohi timbalan- timbalan Ingsun. ing 29 Lan para kang padha kafir bakal calathu: Pangéran kawula! mugi Tuwan anyerepaken kawula ing jin tuwin manusa ingkang na- saraken kawula, badhé sami kawula 2207. Mitra punika mitra tiyang duraka, inggih punika ingkang mamaési siksaning pandamelipun ingkang awon ing bénjing tumrap piyambakipun. 1279
1280 Hâ Mîm Juz XXIV damel ing sangan- dhaping dalamakan kawula, supa- dos piyambakipun sami dados panunggilipun para ingkang sanget asor. idak-idakan 30 Wondéné para kang padha calathu: Pangéran kawula punika Allah, tumuli tetep angambah ing dalan kang bener, padha tumurun para malaikat marang dhèwèké, tembungé: Aja padha kuwatir sarta aja padha susah, tampanana kabar bubungah, yaiku taman kang wis dijanjèkaké marang kowé: 31 Aku iki kang rumeksa kowé ing dalem kauripan donya sarta ing akhirat, lan ing kono kowé bakal olèh apa kapéngining jiwamu sarta ana ing kono kowé bakal olèh apa kang padha kok suwun:2208 32 Pasugatan saka Ingkang-Apa- ramarta, Ingkang-Mahaasih. RUKU' 5 Dayaning Wahyunipun Pangéran 33-36. Anulak awon asarana saé. 37-39. Wewedhar sabda punika ambekta papadhang sarta anggesangaken. 40-43. Panggorohan boten saged makaten 44. Jampi. 33 Lan sapa sing luwih becik ing pangucap tinimbang wong kang sarta anguwuh marang Allah dhèwèké iku anglakoni panggawé becik tuwin acalathu: Sayekti aku iki panunggalané wong kang padha sumarah? 2208. Ayat punika saha ayat ing sadèrèngipun, kalayan terang anedahaken bilih tumurunipun para malaikat dhateng para angèstu punika inggih nalika wonten ing gesang sapunika-punika, inggih punika perlu paring pawartos bibingah, murih para angèstu wau boten nandhang kuwatos. Klèntu manawi dipun suraos bilih tumurunipun malaikat wau bénjing ing akhirat. Panglipur ingkang kados makaten wau dipun betahaken sanget, punika wonten ing gesang sapunika punika, inggih punika ing kalanipun para angèstu kinaniaya tuwin siniya-siya, tuwin nalika panguwaos awon sajak katingal badhé menang . kaliyan para angèstu. Dhawuh punika anedahaken kalayan
Surat 41 Dayaning wahyunipun Pangéran 1281 Ar. lan ora a. 1927 Ar. antara- né dhèwèké 34 Lan ora padha becik iku karo ala. Tulaken (ala iku) kalawan kang luwih déning becik,a lah satemah, wong kang mungsuhan antarané sira karo dhèwèké, bakal dadi kaya mitra sinarawèdi. 35 Lan ora ana kang pinaringan iku kajaba para kang padha sabar sarta ora ana kang kaparingan iku kajaba kang duwé kabegjan gedhé. 36 Lan manawa sétan anggoné nyanyampuri bakal anjalari sira ala, lah nyuwuna anglindhung ing Allah;2209 sayekti Panjenengané Ingkang- iku Angudanèni. Ingkang-Miyarsa, 37 Lan sawenèhing tandha-tan- dha-Né yaiku wengi lan raina, sarta srengéngé lan rembulan; aja sira padha (sumungkem) ing sre- ngéngé lan aja (sumungkem) ing rembulan; lan padha sumungkema iku ing Allah, kang anitahaké kabèh, manawa marang Panjene- ngané anggonira padha ngabdi. a. 978 38 Ananging manawa dhèwèké padha gumedhé, lah para kang padha ana ngarsaning Pangéranira padha mahasucèkaké Panjene- ngané ing wengi lan raina sarta padha ora sayah.a terang bilih inggih nalika wonten ing donya ngriki punika anggènipun sami tampi panglipur makaten punika. Ing akhirat, ing gesang sasampuning pejah, malaikat nyriyosi para angèstu bilih sami dipun reksa saking mengsah-mengsahipun nalika wonten ing gesangipun ingkang sampun, punika nama tanpa teges. 2209. Ayat ingkang sampun, mulangaken: nulak awon kalayan saé. Ayat punika paring usada sanès malih kanggé ambirat awon. Miturut Rgh nazg punika jawinipun nyampur utawi ngridu dhateng satunggaling prakawis kanthi seja badhé adamel wisuna, sarta tembung wau dipun agem wonten ing 12: 100 kalayan mengku teges makaten punika. Ing ngriki Kanjeng Nabi dipun paringi dhawuh, manawi pakaryanipun dipun riridu ing tiyang ingkang nindakaken awon, Kanjeng Nabi ingandikakaken nyuwun pangayoman dhateng Gusti Allah; pitulunging Pangéran, ingkang tansah angrawuhi para titiyang tulus, mesthi badhé anyirnakaken pangridu wau tuwin badhé adamel menangipun yakti.
1282 Hâ Mîm Juz XXIV 39 Lan sawenèhing tandha-tan- dha-Né yaiku déné sira andeleng bumi iku meneng baé, ananging samangsa Ingsun anurunaké banyu ing kono, (banjur) obah sarta mbe- dhodhok;2210 sayekti, Kang-angu- ripaké (bumi) iku Kang-anguripaké wong mati; sayekti Panjenengané iku marang samubarang kawasa. Ut. tentrem 40 Sayekti, para kang ing (bab) padha timbalan-timbalan-Ingsun malèncèng, iku ingatasé Ingsun ora sumingid. Lah apa ta wong dicem- plungaké ing geni iku luwih becik, apa ta kang ing dina kiyamat teka kalawan slamet? Padha nglakonana apa sakarepira; sayekti Panjene- ngané iku marang apa kang padha sira lakoni Udani. 41 Sayekti para kang padha angafiri marang Pépéling nalikané iki anekani dhèwèké, lan sayekti, iku Kitab kang-kinawasa. Ar. lan ora 42 Panggorohan ora bakal tu- meka mrono, saka ngarepé lan saka ing buriné; Wewedhar saka Ingkang-Wicaksana, Ingkang-Inga- lembana. 43 Ora ana kang dipangandikak- aké marang sira, kajaba apa kang temen wus dipangandikakaké ma- rang para utusan ing sadurungira; sayekti Pangéranira temen Ingkang-kagungan pangapura sarta Ingkang-kagungan wawales kang nglarani. iku 2210. Bumi meneng tegesipun siti cengkar lan boten wonten thuthukulanipun; ébah, tegesipun gesang, déné ambedhodhok tegesipun nukulaken tataneman. Punika sadaya ngibarat. Wondéné maksudipun, samasa wahyuning Pangéran angrawuhi manusa, manah ingkang pejah dados gesang. Dhawuh sambetipun andhawuhaken migatosaken bab prakawis punika. Kasiyatipun jawah tumrapipun siti kanggé nyanépakaken kasiyatipun Quran tumrap manahipun manusa. Dados punika ateges dhawuh
Surat 41 Sumebaring kasunyatan Ut. tindhihé, botboté 44 Lan saupama iku Ingsun da- dèkna Qur'an basa manca amasthi dhèwèké bakal padha calathu: Yagéné timbalan-timbalané ora digawé cetha. Apa! basa manca karo basa Arab!2211 calathua: Iku tumrapé para kang padha angèstu pituduh lan tamba;2212 lan (tumra- pé) para kang padha ora angèstu ing kupingé padha ana bandhulé lan iku ingatasé dhèwèké pepe- teng; iku bakal diuwuh saka pang- gonan kang adoh. RUKU' 6 Sumebaring kasunyatan saking sakedhik 45-47. Pidana punika sampun tamtu. 48. Sesembahan palsu boten badhé tutulung. 49. Manawi kataman babaya, sami mutung, pepes pangajeng-ajengipun. 50. Maiben dhateng titining mangsa. 51. Panyuwun dhateng biratipun punika. 55-54. Kasunyatan saya angsal papan. 45 Lan sayekti, temen Ingsun wus amaringi Kitab Musa, ana- nging ing dalem prakara iku dhè- wèké padha sulaya; lan saupama ajaa wis ana sabda saka Pangéran- ira, amasthi antarané dhèwèké wus dipancasi; lan sayekti dhèwèké iku temen dumunung ing dalem se- mang-semang tumrap prakara iku. migatosaken pasaksèn ing kasunyatanipun Quran. Tembung wong mati ingkang wonten ing ukara "Kang-Nguripaké wong mati" punika tegesipun tiyang ingkang pejah ruhaniyahipun. 2211. Sajakipun ingkang dipun karsakaken ing ngriki, punika piweca-piweca ingkang mecakaken badhé rawuhipun satunggaling Nabi dharah Isma'il utawi bangsa Arab. Ayat candhakipun nyebutaken Kanjeng Nabi Musa, punika ngiyataken paham punika. Kanjeng Nabi Musa mangandikakaken kalayan cetha satunggaling nabi ingkang kados sariranipun piyambak ingkang rawuh saking antawisipm, sadhèrèkipun Israil, ingkang boten sanès kajawi inggih tiyang Isma'il. 2212. Ing ngriki Quran kasebut usada, awit Quran punika pancèn usada tumrap sasakit-sasakit ruhani ingkang mratah ing jagad. Quran sampun kacihna anggènipun dados usada, awit Quran sampun anggarap satunggaling bangsa ingkang ketaman ing mamalaning ruhani tuwin budipakarti ingkang sakalangkung anggigilani, suprandéné boten ngantos sapra sakawan abad dangunipun, saindhenging nagari lan sagemblenging bangsa wau sampun saged kabirat saking sasakitipun wau. Kasiyatipun angusadani Quran wau, boten namung kawatesan wonten ing tanah Arab kémawon, nanging najan ing dinten sapunika punika ugi, sadaya umat ing salumahing bumi punika sami aneksèni katijasanipun Quran angusadani tur ingkang kalayan peng-pengan wau, ngantos para titiyang ingkang boten nganggé agami Islam pisan tumut kesrambahan saged ngalap piguna dhateng kasiyatipun usada Quran wau. Malah-malah, ing sawenèh prakawis, langkung katimbang titiyang Muslimin piyambak. 1283
1284 Hâ Mîm Juz XXV Ar. iku 46 Sapa sing anglakoni kabe- cikan, lah iku makolèhi marang jiwané dhéwé, lan sapa sing ang- lakoni ala, lah iki mitunani marang jiwané dhéwé; lan ora pisan-pisan Pangéranira iku anganiaya marang para kawula. JUZ XXV Ut. angu- wuh 47 Disumanggakaké marang Pan- jenengané kawruh titining mangsa iku. Lan ora ana wetuning woh sa- ka ing slagané, sarta ora ana ngan- dhegé wong wadon, tuwin ang- goné nglahiraké, kajaba kalawan uningané Panjenengané; lan ing dinané Panjenengané bakal anda- ngu dhèwèké: Endi (kang padha koanggep) sakuthu-Ningsun? Bakal padha munjuk: Kawula sami apra- téla ing Tuwan, kawula sami boten wonten ingkang dados saksi.2213 Ar. dhèwèké 48 Lan apa kang padha diuwuh biyèn, bakal ilang saka ing kono, sarta dhèwèké bakal weruh teme- nan, yèn ora bisa dhèwèké padha oncat. 49 Ora bakal padha bosen manusa iku anyunyuwun kang becik, lan manawa riribed ange- nani awaké, banjur mutung, pepes pangarep-arepé. 50 Lan manawa dhèwèké Ingsun icipaké nugraha saka Ingsun ing sawisé nandhang sangsara, masthi bakal padha calathu: Iki anuku (dhéwé),2214 aku ora ngandel, yèn titining mangsa iku bakal kalakon, 2213. Punika ateges bilih samasa siksa punika andhawahi para titiyang wau, para titiyang wau sampun boten saged punapa-punapa malih. 2214. Dhawuh punika anedahaken boten sukuripun manusa tumrap nugrahanipun Pangéran. Piyambakipun boten purun ngrumaosi bilih paparing ingkang sampun katampi punika mijil saking
Surat 41 Sumebaring kasunyatan lan yèn aku dibalékaké marang Pa- ngéranku, amasthi ana ing ngarsa- Né aku bakal éntuk kang becik temenan; ananging Ingsun yekti bakal anjalèntrèhaké marang para kang padha kafir tumrap apa kang wus padha dilakoni, lan yekti bakal padha Ingsun icipaké siksa kang abot. Ar. angi- nger lam- bungé, anglungani 51 Lan samangsa Ingsun aparing nugraha marang manusa, iki banjur maléngos sarta sumangkéan; lan samangsa kataman riribed, banjur olèhé nyunyuwun anggalur. 52 Calathua: Kapriyé panemu- mu, manawa iku saka ngarsaning Allah, banjur kowé angafiri iku, sapa sing luwih sasar tinimbang wong kang kaliwat-liwat anggoné milawani? Ut. bunta- san bumi Ut. jiwané 53 Ingsun bakal tumuli meruh- aké dhèwèké tandha-tandha-Ning- sun ing talatah kang adoh-adoh sarta ing kalangané kaumé dhè- wèké,2215 nganti tétéla gamblang tumrap marang dhèwèké, yèn iku satuhu nyata. Apa ora wis cukup tumrap Pangéranira, déné Panjene- ngané iku marang samubarang aneksèni? kadarmanipun Pangéran, wangsul malah sami wicanten "iki duwèkku," liripun: iki anggonku golèk-golèk dhéwé, tuwuh saka pambudi-dayaku dhéwé, dadi wis beneré aku olèh iki. Piyambakipun lajeng maiben ing wontenipun pancasan (dinten kiyamat). 2215. Para titiyang kathah saking tapel watesing tanah Arab tuwin saking antawisipun titiyang Makkah piyambak, sami ketarik dhateng Islam. Punika dados tandhayekti ingkang terang, bilih kasunyatan punika terus ngangseg majeng, sanajan ta dipun mengsahana di kados punapa, tuwin dados tandhayekti ingkang terang, bilih wonten asta ingkang boten kasatmata makardi biyantu ing Kanjeng Nabi Suci; awit upami botena kados makaten, yekti mengsah ingkang kiyat saha ingkang sarosa milawani Islam wau mesthi kelampahan sampun saged nyirnakaken babar pisan agami Islam. Punika dados tandhayekti tumrap para titiyang Makkah. Nanging tembung âfâq, ingkang tegesipun wates utawi buntasing bumi, utawi tembinging bumi ingkang tebih piyambak, punika anedahaken bilih suraosipun punika: Islam badhé mradini laladan ingkang tebih-tebih ing bumi punika, déné anfusihim ateges bangsanipun piyambak, inggih punika titiyang Arab. Punapa ingkang kasebutaken wonten ing dhawuh punika, makaten: Islam badhé tumunten sumebar, boten namung ing tanah Arab kémawon, nanging ugi 1285
1286 Hâ Mîm Juz XXV iku dumunung semang-semang prakara bakal sapatemon karo Pangérané iku; lah sayekti Panje- nengané iku marang samubarang anglimputi. 54 Lah sayekti dhèwèké ing ing laladan ingkang tebih-tebih ing bumi, sarta piweca punika kasebut wonten ing surat ingkang tumurun nalika jaman wiwitan ing Makkah, inggih punika nalika para Muslimin ingkang sakedhik cacah jiwanipun dipun aniaya ingkang sakalangkung sanget, tuwin nalika agami Islam katingal sakedhik sanget pangajeng-ajengipun angsal pandhèrèk wonten ing pundi kémawon. ____________
SURAT 42 ASY-SYÛRÂ (Pirembagan) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ruku', 53 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Wilasanipun Pangéran anggè-Nipun aparing pèpènget. Ruku' 2. Pancasan badhé dipun paringaken. Ruku' 3. Purba-wisésaning Allah punika adil. Ruku' 4. Para mukminin kedah sabar. Ruku' 5. Wahyuning Pangéran punika nuntun dhateng leres. Namanipun Punika surat ingkang kaping tiga tumrap golongan Hâmîm, namanipun Asy-Syûrâ utawi Pirembagan. Nama punika piridan saking ayat 38, ingkang maréntahaken dhateng para Muslimin supados tansah ngawontenaken pirembagan tumrap sadaya prakawis ingkang wigatos. Dhawuh punika masang papréntahan mawi pirembagan (majlis syura) utawi papréntahan mawi parlemén. Gathuking suraosipun tuwin babipun ingkang kawarsitakaken Bab prakawis titimangsanipun nalika katurunaken tuwin gathuking suraosipun, mirsanana katrangan ingkang mangka purwakaning surat 40. Surat ingkang sampun-sampun mangandikakaken bab kadadosanipun angemohi yakti, surat punika lajeng mangandikakaken bilih wilasanipun Pangéran punika sami-sami sifating Pangéran menang utawi anglimputi piyambak, awit saking punika ruku' ingkang kaping sapisan nerangaken bilih Pangéran maringi pèpènget punika ugi dumunung maringi wilasa, awit Panjenenganipun kepareng amedharaken punapa ingkang dados keparenging karsa-Nipun lumantar nabi-nabi-Nipun, mangka para malaikat-Ipun inggih sami nyuwunaken pangapunten tumrap para manusa. Dados Allah punika sajatos-jatosing Dhat Ingkang-Ngayomi, sarta inggih lantaran pèpènget wau wontenipun tiyang sagolongan katarik dhateng pangayomanipun Allah ingkang adhadhasar sih-wilasa. Ruku' ingkang kaping kalih nyebutaken bilih Pangéran mesthi maringi pancasan kanggé mancasi pasulayan. Ruku' ingkang kaping tiga nerangaken bilih garapipun Allah dhateng manusa punika adil sanget, boten wonten satunggal kémawon tiyang ingkang kalebur kanthi boten adil. Ruku' ingkang kaping sakawan dhawuh anggatosaken dhateng kawontenan nyata, bilih nadyan tiyang ingkang atindak dédé pisan, boten tumunten lajeng dipun pidana margi pepékanipun, wangsul Allah kepareng nyabaraken malah ngantos kepareng ambirat kasusahanipun punapa, awit Panjenenganipun punika Dhat Ingkang-Nitahaken. Awit saking punika para mukminin kedah angentosi kalayan sabar, sarta salebetipun angentosi wau kedah sami nindakaken kasaénan miturut pitedah ingkang sampun kaparingaken dhateng piyambakipun. Ruku' ingkang wekasan piyambak nerangaken bilih Quran punika wahyuning Pangéran, kawasa nuntun dhateng leres, milanipun para ingkang sami boten purun andhèrèk pitedahipun Quran, mesthi badhé ngalami piyambak awakipun dumunung wonten ing kawontenan awon ingkang nusahaken. __________
1288 Pirembagan Juz XXV RUKU' 1 Wilasanipun Pangéran anggèn-Ipun aparing pèpènget 1-4. Allah punika tansah medharaken karsa-Nipun dhateng para Nabi. 5. Para malaikat sami anyuwunaken pangapunten sadaya tiyang ingkang wonten ing bumi. 6. Allah punika angreksa samukawis. 7. Kanjeng Nabi apaparing pèpènget. 8. 9. Allah punika pangayoman satuhu. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang a. 2171 1 Allah Ingkang-Ingalembana, Ingkang-Minulya,a 2 Ingkang-Ngudanèni, Ingkang- Miyarsa, Ingkang-Kawasa.2216 3 Kaya mangkono Allah, Ing- kang-Kinawasa, Ingkang-Wicak- sana, anggoné aparing wewedhar marang sira lan marang para ing sadurungira. 4 Kagungané Panjenengané sa- barang kang ana ing langit-langit lan sabarang kang ana ing bumi, sarta Panjenengané iku Ingkang- Mahaluhur, Ingkang-Agung. 5 Mèh baé langit-langit padha sigar saka ing dhuwuré, sarta para malaikat padha mahasucèkaké kala- wan pangalembana ing Pangérané lan padha nyuwunaké pangapura para kang ana ing bumi;2217 lan sayekti Allah iku Ingkang-Apara- marta, Ingkang-Mahaasih. 2216. Aksara kakalih ingkang wiwitan sami kados déné ingkang wonten ing wiwitaning surat angka 40. Aksara titiga ingkang kantun, 'ain punika 'alîm, tegesipun Ingkang-Ngudanèni, sin punika sami', tegesipun Ingkang-Miyarsa, qaf punika qadîr, tegesipun Ingkang-kawasa. 2217. Suraosipun, durakanipun manusa punika murugaken énggal katurunan siksa: nanging sih wilasanipun Allah nahan siksa wau. Ing panggènan sanès langit pecah punika dipun agem kalayan mengku teges, Pangéran boten rena dhateng piwulang bab kapangérananipun Kanjeng Nabi 'Isa. Boten renanipun Pangéran dhateng kadurakanipun manusa punika sakalangkung sanget, nanging sifat asih-Ipun menang kaliyan punapa kémawon, ngantos para malaikat sami nyuwunaken pangapunten ing
Surat 42 Wilasanipun Pangéran 6 Wondéné para kang padha angalap pangayoman saliyané pan- jenengané, iku Allah kang anjaga marang dhèwèké, lan dudu kowé kang angreksa marang dhèwèké Ut. ibu negeri 7 Lan kaya mangkono anggon- Ingsun aparing wewedhar marang sira Quran basa Arab, supaya sira apépéling marang baboning Naga- ra sarta sapa (kang ana ing) sakiwa tengené tuwin (supaya) sira apé- pélinga (ananing) dina himpunan, tanpa ana semang- kang wis semangé;2218 sabagéan ana ing sajroné taman lan sabagéan ana sajroning geni mulad-mulad. 8 Lan saupama Allah angar- sakna, amasthi dhèwèké padha didadèkaké umat sawiji, ananging Panjenengané anglebokaké marang wilasa-Né sapa-sapa sing dadi karsané, sarta para atindak dudu ora bakal ana sing ngreksa sarta ora bakal ana sing mitulungi. 9 Apa ta dhèwèké padha anga- lap pangreksa saliyané Panjene- ngané? Ananging Allah iku Sang Pangreksa, sarta Panjenengané iku anguripaké para kang mati tuwin Panjenengané iku marang samu- barang kawasa. para manusa. Para malaikat sami nyuwunaken pangapunten ing para manusa, punika anedahaken bilih inggih Allah Pribadi ingkang karsa badhé ngapunten ing manusa. Pandamelipun manusa boten murugaken pantes angsal pangapunten, nanging ngapunten punika sifatipun Pangéran, sarta sifating Pangéran wau tumandukipun mawi lantaran prihatosipun para malaikat. Sifat-sifat ingkang dipun anggé mungkasi ayat punika, ngiyataken katrangan ingkang makaten wau. 2218. Dinten himpunan, yaumu-l-jam' ing ngriki punika sajakipun ingkang dipun karsakaken perangipun ingkang sapisan titiyang Muslimin kaliyan titiyang kafir Makkah; ing ngriki titiyang Muslimin kasebut golongan ingkang wonten ing suwarga, inggih punika golongan ingkang menang, déné titiyang kafir Makkah kasebut golongan ingkang wonten ing latu murub, inggih punika golongan ingkang badhé nemahi kawon. Dados ingkang makaten punika mecakaken badhé kamenanganipun golongan Muslimin tuwin kawonipun golongan kafir. Ayat candhakipun saya adamel cethanipun ingkang makaten wau, sarana anerangaken bilih para angèstu badhé kalebetaken dhateng sihipun 1289
1290 Pirembagan Juz XXV RUKU' 2 Pancasan badhé kaparingaken 10-12. Allah amancasi sadaya sulaya. 13. Agamanipun para nabi ingkang sanyata. 14. Wancinipun sampun tinamtu. 15. Pasulayan masthi kalampahan. 16 Pidananipun para kafir. 17, 18. Titimangsa sampun celak. 19. Kakiyatan sarta kawasanipun Allah. Ut. mrato- bat 10 Lan kowé padha sulaya ing dalem apa baé, Pancasané ana ing (astaning) Allah; iku Allah Pangé- ranku; marang Panjenengané suma- rahku sarta marang panjenengané anggonku tansah bali. Ut. antara- nira anitahaké langit- langit lan bumi; Panjenengané andadèkaké jodho tumrap marang sira saka ing awakira, mangkono uga jodho tumrap rajakaya, ing kono sira padha didadèkaké aba- branahan; ora ana sawiji-wiji kang kaya èmper-èmperé Panjenengané; lan Panjenengané iku Ingkang- Miyarsa, Ingkang-Angudanèni.2219 11 Ingkang 12 Kagungané Panjenengané ge- dhonging langit-langit lan bumi iku; Panjenengané angombèraké sarta anyumpi rijeki, tumrapa sapa kang dadi karsa-Né; sayekti Panje- nengané iku marang samubarang Uninga. ane- rangaké agama tumrap sira apa kang wus didhawuhaké marang 13 Panjenengané wus Pangéran, tegesipun dhateng suwarga, déné para titiyang Makkah ingkang atindak dédé, badhé nandhang apes tanpa wonten ingkang mitulungi tuwin tanpa wonten ingkang ngayomi, inggih punika kawontenan latu murub. 2219. Pangéran punika tan kena kinaya ngapa, tikel tekuk gulung angungkuli sadaya pangertosan wadhag, ngantos boten saged dipun kanthak-kanthakaken kados punapa Panjenenganipun punika, najan namung ngibarat kémawon inggih boten saged; awit, boten namung "boten wonten satunggal punapa ingkang kados Panjenenganipun" kémawon nanging kados déné ingkang kasebutaken ing ngriki, boten wonten barang ingkang kados èmper-èmpering Panjenenganipun. Kados makaten pangertosanipun Islam ingkang murni dhateng bab Gusti Allah, boten kénging ginayuh ing akaling manusa. Panjenenganipun punika boten namung angungkuli sadaya ingkang sifat wadhag kémawon, nanging dalasan ibarat kémawon, boten saged anggayuh ing Panjenenganipun.
Surat 42 Pancasan badhé kaparingaken Ut. yèn pa- ngandika- Ningsun Nuh sarta kang wus Ingsun we- dharaké marang sira tuwin apa kang wis Ingsun dhawuhaké ma- rang Ibrahim lan Musa sarta 'Isa, yaiku; dijejeg ing pambangun-turut sarta ing kono aja padha pepeca- han;2220 abot ing atasé para musrik apa panga-jakira marang dhèwèké, Allah amilih piyambak sapa sing dadi karsané, sarta anuntun marang Panjenengané sapa kang tansah madhep (marang Panjenengané). Ut. bali, tobat 14 Lan dhèwèké ora padha pisah-pisah kajaba sawisé padha saka katekan kawruh, amarga anggoné padha arebut unggul: lan saupama sabda saka Pangéranira oraa wus dhumawuh dhisik, tume- ka ing wayah kang wus tinamtu, amasthi dhèwèké padha kapanca- san; lan sayekti, para kang padha diwarisi Kitab ing sapungkuré dhèwèké, iku temen padha dumu- ing semang-semang kang nung abanget tumrap (prakara) iku.2221 15 Mulané lah ajak-ajaka ma- rang iku sarta disantosa angambah dalan kang bener kaya kang wus kaparéntahaké marang sira sarta aja sira manut marang pepénginé kang asor-asor, lan calathua: Aku iki angèstu marang Kitab kang katurunaké déning Allah, sarta aku 2220. Sampun wiwit nalika jaman wiwitan mila Quran angundhangaken, bilih agami ingkang dipun wulangaken Kanjeng Nabi punika sanès agami anyar, wangsul, menggah ing tatales ingkang mangka dhadhasaripun, punika agami ingkang dipun wulangaken Kanjeng Nabi Nuh, Kanjeng Nabi Ibrahim, Kanjeng Nabi Musa tuwin Kanjeng Nabi 'Isa. Menggah ing sajatos-jatosipun, dhasar tatalesing Islam inggih dhasar tatalesing sadaya agaminipun para manusa, punika tandhayekti ingkang peng-pengan, ingkang ambuktèkaken ing kayektènipun Islam. 2221. Titiyang ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika para titiyang ingkang ing sapunika kaparingan wasita déning Kanjeng Nabi. Tumrap piyambakipun, pancasanipun dipun sumenèkaken. Tembung dhèwèké ing dhawuh ingkang mungel kang padha diwarisi kitab ing sapungkuré dhèwèké, punika ingkang dipun karsakaken para andika nabi. 1291
1292 Pirembagan Juz XXV Ar. antara- nira Ar. anta- rané aku kabèh kadhawuhan ing antaranira; Allah iku Pangéranku lan Pangéranira; aku bakal padha éntuk panggawéku lan sira bakal padha éntuk panggawénira; (saiki) ora ana padudon ing antarané aku lan kowé; Allah bakal angimpun aku kabèh, lan marang Panjene- ngané tujuning paran iku.2222 tumindak adil 16 Wondéné para kang padha amadoni ing dalem prakara Allah ing sawisé pambangun turut kon- juk marang Panjenengané, ing ngarsaning Pangéran paduné bakal tanpa gawé sarta bakal padha katiban bendu tuwin bakal padha olèh siksa kang abot.2223 17 Allah iku Kang wus anu- runaké Kitab kalawan kasunyatan sarta traju2224 lan apa ta kang bakal meruhaké sira mbokmanawa titi- ning mangsa iku wis cedhak. Ar. lan 18 Para kang padha ora angèstu marang iku padha anggégé, déné para kang angèstu padha wedi marang iku, sarta padha weruh yèn iku kanyatan. O, sayekti, para kang 2222. Dhawuh punika mangandikakaken jaman nalika para titiyang wau babar pisan boten sami purun mirengaken anggènipun mumucal Kanjeng Nabi, mila sapunika panjenenganipun lajeng maringi pèpènget dhateng para titiyang wau, bilih ing dinten nalika golongan kakalih kaimpun, piyambakipun tumunten sami badhé neksèni piyambak wohipun ingkang awon pandamelipun. Kalayan terang dhawuh punika mengku suraos dhawah apipisahan kémawon rumiyin. Inggih pipisahan punika ingkang katuju ing dhawuh: saiki ora ana padudon ing antarané aku lan kowé. Dados sampun terang bilih dalasan wahyu ingkang tumurun nalika jaman wiwitan pisan, sampun wonten piweca ingkang terang bab Hijrahipun Kanjeng Nabi Suci. 2223. Dhawuh ingkang mungel kang padha amadoni ing dalem prakara Allah ing sawusé pambangun-turut konjuk marang Panjenengané, punika ingkang dipun karsakaken para pandhèrèkipun wahyu ingkang sampun-sampun, awit kitab sucinipun andhawuhaken ambangun-turut dhateng satunggaling nabi ingkang badhé rawuh ing sapengkeripun. Utawi saged ateges, ing sasampunipun para titiyang wau sami ngrasuk Islam (Bd). 2224. Uruting ukara: Allah anurunaken Kitab lan traju. Traju punika tegesipun angger-angger (Bd, JB), ingkang kanggé nimbang wewenang-wewenang tuwin kawajiban-kawajibanipun manusa. Kula aturi maspaosaken, ing ngriku tembung wadhag dipun agem sacara ruhani déning Quran Suci. Manawi bab punika dipun èngeti punapa mesthinipun, kathah prakawis ingkang angèl-angèl ingkang pinanggih salebetipun marsudi Quran Suci saged ical.
Surat 42 Purba-wisésaning Allah Ar. adoh puguh amadoni ing dalem prakara titining mangsa, iku temen padha dumunung ing sasar kang banget. 19 Allah iku Mahawelas marang para kawula-Né; Panjenengané aparing rejeki marang sapa sing dadi karsa-Né; lan Panjenengané iku Ingkang- Kinawasa. Ingkang-Prakosa, RUKU' 3 Purba-wisésaning Allah punika adil 20-23. Satunggal-tunggaling tiyang punika ngundhuh tanemanipun. 24. Kasunyatan badhé katetepaken. 25, 26. Allah punika Mahawelas. 27. Mubra-mubru punika nuwuh- aken pamirong. 28, 29. Panjenenganipun anglubèraken wilasa-Nipun tikel matikel. 20 Sapa sing kapéngin panènan akhirat, Ingsun bakal muwuhi pa- nènané marang dhèwèké; lan sapa sing kapéngin panènan donya, ba- kal Ingsun paringi iku lan ana ing akhirat ora bakal ana panduman. Ar. antara- né dhèwèké 21 Apa ta dhèwèké padha duwé sakuthon kang awèh tatanan agama kang ora diparengaké déning Allah? Lan lamun ta oraa wis ana sabda pancasan, sayekti dhèwèké wis padha diputus; lan sayekti para wong atindak dudu iku bakal padha olèh siksa kang nglarani.2225 Ar. pinako- lih 22 Sira bakal andeleng wong kang atindak dudu padha wedi amarga saka apa kang wus padha dilakoni, lan iku masthi tumiba marang dhèwèké; wondéné para kang angèstu lan anglakoni pang- gawé becik iku bakal padha ana ing bumining patamanan kang loh- 2225. Tembung pancasan punika pancasan ingkang sampun kadhawahaken, inggih punika bilih para atindak dédé badhé dipun paringi inah, murih para titiyang wau angsala kelonggaran ambangun awakipun. 1293
1294 Pirembagan Juz XXV jinawi; ana ing ngarsaning Pangé- rané bakal padha olèh apa sing dikarepaké; iku lubèring paparing kang agung. Ar. amako- lih 23 Iku bubungah kang diwartak- aké déning Allah marang para kawula-Né kang padha angèstu lan anglakoni panggawé becik. Cala- thua: Aku ora anjaluk pituwas marang kowé ingatasé prakara iku kajaba katresnan marang kra- bat;2226 lan sapa sing anglakoni kabecikan, ing kono Ingsun bakal amuwuhi kabecikan marang dhè- wèké; sayekti Allah iku Apara- marta, Sukur. Ar. angecap ing 24 Apa ta dhèwèké padha cala- thu: Dhèwèké agawé gogorohan tumrap marang Allah? Lah yèn Allah angarsakna, Panjenengané bakal anutup atinira;2227 lan Allah bakal anglebur barang goroh sarta anetepaké barang yakti kalawan 2226. Para mufassirin ingkang kathah-kathah sami anggadhahi pamanggih, bilih katresnan dhateng krabat, ingkang kadhawuhaken wonten ngriki, punika ateges tresna dhateng krabatipun Kanjeng Nabi. Nanging ing dhawuh ngriki boten wonten satunggal punapa ingkang murugaken dhawuh punika winastan suraosipun, sarta teges makaten wau boten dipun ajengi I'Ab. (Bkh). Déné kalèntuning panyuraos wau margi kirang patitis anggènipun nyuraos tegesipun tembung illâ (mirsanana 59). Suraosing dhawuh, sanès kok tresna dhateng krabat wau pituwas ingkang dipun pundhut Kanjeng Nabi. Déné suraosipun ingkang leres, inggih punika: Aku ora anjaluk pituwas apa-apa marang kowé; déné panjalukku marang kowé, kowé padha tresnaa marang krabatmu. Bangsa Arab punika kénging winastan sasambetan krabat ingkang rapet satunggal lan satunggalipun; suprandéné tansah peperangan tanpa wonten kèndel-kèndelipun. Para titiyang wau sami dipun dhawuhi ngèndeli anggènipun tansah peperangan sami bangsa piyambak, sarta tresna-tinresnanan satunggal kaliyan satunggalipun. Utawi saged mengku suraos, Kanjeng Nabi mundhut dhateng para titiyang wau murih sami ngèndelana anggènipun nganiaya dhateng panjenenganipun, sarta lajeng sami tresnaa dhateng panjenenganipun kados tresnanipun dhateng krabat piyambak, amargi sadaya pancer punika satunggal lan satunggalipun taksih magepokan sanak (I'Ab-Bkh). lajeng samia 2227. Panggalihipun Kanjeng Nabi dipun ecap, punika boten kok ateges dipun ecap lumawan yakti ingkang kawahyokaken dhateng panjenenganipun, nanging dipun ecap murih tetegipun lumawan pangawon-awonipun para titiyang wau, jalaran para titiyang wau sami ngawon-awon ing Kanjeng Nabi lan mastani panjenenganipun tukang dora-cara (Bd). Langkung-langkung teges makaten punika cocog kaliyan suraosing dhawuh ing ngajeng saha ing wingkingipun, awit sarana anyirnakaken panggorohan tuwin anjumenengaken yakti, pangawon-awon mesthi lajeng kèndel, dados panggalihipun Kanjeng Nabi lajeng teteg lumawan para titiyang wau.
Surat 42 Para mukmin kedah sabar Ut. ati sabda-Né;2228 sayekti Panjene- ngané iku Angudanèni marang apa kang ana ing dhadha-dhadha. 25 Lan Panjenengané iku Kang- anampani pitobating kawula-Né sarta angapura panggawé dudu apa déné angudanèni apa panggawému; Ar. lan 26 Lan Panjenengané anyemba- dani para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik apa déné amuwuhi lubèring paparing-É marang dhèwèké; déné para kafir bakal padha olèh siksa kang abot. Ar. dhèwèké 27 Lan manawa Allah anjembar- aké rijeki marang para kawula-Né, masthi iki padha mirong ana ing bumi; ananging anggoné anurun- aké kalawan taker apa sakarsa-Né; sayekti Allah iku marang para kawula-Né Waspada, Udani. 28 Lan Panjenengané iku Kang anurunaké udan ing sawisé dhè- wèké padha pedhot pangarep-arepé sarta anggelar wilasa-Né; lan Pan- jenengané iku Ingkang-Angayomi, Ingkang-Pinuji. tandha- sawenèhing tandha-Né yaiku tumitahing langit- langit lan bumi sarta anggon-É anyebar sato kéwan ana ing saka- ro-karoné; lan samangsa ngarsak- aké, Panjenengané iku angimpun iku kawasa. 29 Lan RUKU' 4 Para mukmin kedah sabar 30-36. Purba wisésanipun Pangéran dhateng manusa punika cetha amengku wilasa. 37, 38. Para mukmin kedah anyingkiri awon sarta tinuntun asarana golonging rembag. 39- 43. Sami gadhah wewenang ambélani dhiri, ananging sabar langkung prayogi. 2228. Dhawuh punika mengku piweca-piweca ingkang kanyataaning wahananipun mesthi badhé mahanan yakti jumeneng kalayan kiyat. 1295
1296 Pirembagan Juz XXV Ar. lan 30 Lan bilai apa baé kang ange- nani sira, lah iku amarga saka pang- gawéné tangan-tanganira, éwadéné (dosanira) sing akèh Panjenengané angapura. Ar. lan ora 31 Lan ana ing bumi sira ora bisa angoncati, sarta sira ora bakal duwé pangayoman utawa panulung saliyané Allah. 32 Lan sawenèhing tandha-tan- dha-Né yaiku prau-prau ing sagara kaya gunung-gunung. Ar. sumèlèh ing gegeré ora obah 33 Manawa Panjenengané angar- sakna, Panjenengané angendheg- aké angin, banjur (prau) iku ku- mambang mandheg; sayekti ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap sarupaning wong kang pa- dha sabar, wong kang sukur. 34 Utawa Panjenengané saged anyirnakaké iku amarga saka pang- gawéné, éwadéné sing akèh Panje- nengané angapura;2229 35 Lan (dimèn) para kang mado- ni timbalan-timbalan-Ingsun padha weruh, (yèn) dhèwèké ora padha olèh papan pangungsèn. 36 Mulané sadhéngah barang kang diparingaké marang sira, iku mung pasadhiyan kauripan donya, sarta apa kang ana ngarsaning Allah iku luwih becik sarta luwih langgeng, tumrap para kang padha angèstu sarta marang Pangérané padha sumarah. 2229. Baita ing ayat kakalih punika, inggih punika baitaning prakawisipun titiyang kafir Makkah, ingkang ing wekasanipun mesthi badhé nemahi karisakan; suprandéné pangrengkuhipun Allah dhateng piyambakipun kalayan adhadhasar welas lan asih, inggih punika sarana maringi pangapunten dhateng pandamelipun duraka ingkang sapérangan kathah. Ayat candhakipun nyethakaken suraos ingkang kados makaten punika, sarana dhawuh anggatosaken dhateng gumelaring kanyataan bilih pratélan wau minangka pèpènget dhateng para ingkang mabeni timbalan-timbalanipun Allah, inggih punika titiyang Makkah, bilih badhé boten angsal pangayoman samangsa baitanipun nemahi karisakan.
Surat 42 Para mukmin kedah sabar 37 Lan para kang padha nying- kiri dosa gedhé-gedhé sarta pang- gawé nistha, apa déné nalikané dhèwèké nesu, awèh pangapura. Ar. antara- né dhèwèké 38 Lan para kang padha nyan- dikani marang Pangérané sarta anjumenengaké salat - sarta pa- préntahané (diputus asarana) padha dirembug sakancané - sarta padha amèwèhaké paparing-Ingsun ma- rang dhèwèké.2230 39 Lan para kang padha luma- wan ambélani dhiri nalikané panga- niaya gedhé angenani awaké.2231 2230. Wahyu ingkang tumurun ing Makkah jaman wiwitan sampun wonten dhawuh ingkang mungel: papréntahane diputus asarana padha dirembug sakancané, punika sakalangkung wigatos. Kedah dipun pèngeti bilih wahyu ing jaman wiwitan punika mengku piweca-piweca ingkang terang, bab paprangan antawisipun wadyabala Quraisy ingkang kiyat lan kaum Muslimin ingkang namung sakedhik cacah jiwanipun, tuwin bab badhé jumenengipun karatoning Islam minangka angsal- angsalaning peperangan wau. Lah punika salah satunggaling ayat-ayatipun Quran ingkang suka pasaksèn ingkang terang dhateng prakawis adegipun karatoning Islam wau. Kados adat sabenipun ing ngriki para Muslimin kadhawuhan nindakaken sembahyang tuwin andanakaken rijeki paparingipun Allah. Nanging ing antawisipun dhawuh warni kalih punika, ingkang wonten ing Quran Suci mesthi kadhawuhaken sasarengan, wonten dhawuh malih ingkang angka tiga, inggih punika: Sarta papréntahané diputus asarana padha dirembug sakancané. Sampun terang bilih nalika jaman wiwitan wau para Muslimin boten ngalami prakawis-prakawis ingkang wigatos, ingkang betah dipun rembag sasarengan wonten ing majlis syura (babadan wakiling rakyat); suprandéné ing antawisipun dhawuh warni kalih ingkang dados tatalesing gesangipun Islam ingkang sajati wau, dipun seseli dhawuh ingkang angka tiga, ingkang andhawuhaken pirembagipun majlis syura dados paugeran. Dados tétéla manawi dhawuh punika minangka kanggé sedhiya-sedhiya anggènipun para Muslimin badhé ngiguhaken prakawising praja ingkang wigatos-wigatos tuwin salwiring prakawis ingkang magepokan kaliyan begja cilakaning umat. Menggah ing sajatos-jatosipun tembung amr ingkang kula jarwani papréntahan, punika tegesipun paréntah; tembung amrullâh, ingkang tegesipun paréntahé Allah, punika asring mengku teges jumenenging karatonipun Pangéran, ingkang tegesipun karatoning Islam. Awit saking punika dados tembung amr ingkang kagem wonten ngriki punika mengku teges karatoning Islam, ingkang iguhing prakawisipun kedah katindakaken mawi pirembaganipun wakiling rakyat (majlis syura). Dhawuh punika ateges bilih para Muslimin badhé kaparéntah sarana majlis syura, awit para Muslimin kadhawuhan bilih sabarang ingkang kaanggep paréntah, punika kedah prakawis ingkang sampun kaputus majlis syura wau. Kalayan tatanan punika, agami Islam masang tatalesing papréntahan mawi parlemén, sarta nalika jamanipun Khalifah sakawan, papréntahan mawi parlemén wau sampun katindakaken. Saben wonten prakawis ingkang wigatos, Khalifah andhawuhaken supados dipun rembag wonten majlis syura. Anggumunaken sanget manawi papréntahan mawi parlemén wau ing sapunika dipun anggep bangsa Éropah prakawis ingkang anyar babar pisan tumrap Islam sarta boten cocog tumrap titiyang Muslimin. 2231. Tembung intashara punika manawi bawa piyambak ateges rumeksa diri lumawan tiyang ingkang ambek sia dhateng piyambakipun (TA-LL). Manawi dipun sambeti ing min, ateges males. Teges ingkang angka satunggal wau ingkang cocog dipun anggé wonten ing ngriki, awit ing ngriki boten kasambetan min. 1297
1298 Pirembagan Juz XXV Ar. piala iku pidana satimbangé, ananging sapa sing angapura sarta ambecikaké tindaké, pituwasé bakal olèh saka ing Allah; sayekti Panjenengané iku ora tresna marang wong-wong kang atindak dudu.2232 40 Lan wawalesing piala 41 Lan sapa-sapa sing lumawan- ambélani-dhiri sawisé kinaniaya, yaiki wong kang ora ana dalané (kanggo nacad). iku mung tumuju marang para kang padha anganiaya para manusa sarta padha mirong ana ing bumi kala- wan ora bener; iki bakal padha olèh siksa kang anglarani. 42 Dalan (kanggo nacad) 43 Lan sapa-sapa sing ambek sabar lan ambek ngapura, sayekti iki éwoné prakara-prakara kang panindaké kudu ditetapaké. RUKU' 5 Wahyuning Pangéran punika nuntun dhateng leres 44-47. Awoning kawontenanipun para tiyang ingkang atindak dédé. 48. Manusa anggènipun boten sumerep ing panarimah. 49, 50. Allah punika ingkang andadosaken 2232. Tatanan adiluhung bab ngapunten ing awon kadhawuhaken wonten ing dhawuh punika. Tatanan wau netepaken: awon punika kedah kawales mawi pidana samurwat kaliyan awon wau. Ing ngriki dipun pèngetana, pidana ingkang katandukaken dhateng awon punika winastan sayyiah, jawinipun awon; mila makaten awit tiyang Arab punika manawi mastani piwalesipun awon, punika mawi tembung wastanipun awon wau (mirsanana 27). Dipun pèngetana ugi pidana wau kedah samurwat kaliyan awonipun. Pranyata punika wawates ingkang adil tuwin saleres-leresipun sarta piwulang ingkang adi-éndah punika, ingkang medharaken satunggaling tiyang, ingkang umatipun gadhah pangadatan mejahi tiyang sapancer ngantos tumpes sadaya, namung sabab salah satunggaling warganipun pancer wau atindak lepat ingkang sapélé sanget. Sapisan malih kula aturaken "apura" boten kok dipun singkur, lan inggih boten teka kawejangaken sacara muluk lan adakik-dakik, ngantos boten saged tumindhak. Ing Islam boten wonten piwulang ingkang langkung ing wates, kados déné untu winales untu, sarta inggih boten wonten piwulang kosok wangsulipun punika, inggih punika ngulungaken pipi ingkang kiwa ing sasampunipun pipi ingkang tengen dipun tapuki, utawi nyukakaken rasukan dhateng tiyang ingkang sampun ngrebat kotanging sadhèrèkipun. Ngapunten, punika pancèn sarana ingkang adiluhung saha adi-éndah temenan, manawi apunten wau saged ngleresaken prakawis tuwin saged mahanani saé tumrap tiyangipun ingkang atindak lepat. Sedya ingkang kedah tansah kaèsthi, inggih punika nyaékaken, sami ugi punapa sarana nandukaken pidana samurwatipun, punapa sarana ngapunten; waton sedya wau saged kagayuh.
Surat 42 Wahyuning Pangéran tangkar-tumangkar. 51. Wewedhar sabda punika kados pundi anggènipun maringaken. 52, 53. Quran punika papadhang. a. 44 Ar. sawisé 44 Lan sapa sing digawé sasar déning Allah,a lah ora duwé panga- yoman ing saliyané Panjenengané; lan sira bakal andeleng para wong kang atindak dudu nalikané padha andeleng siksa padha calathu: Apa ana dalané bali? sira bakal andeleng dhèwèké padha diajokaké mrono kalawan padha amarikelu amarga saka anggoné asor, padha andeleng kalawan pandeleng kang miris.2233 Lan para kang padha angèstu aca- lathu: Sayekti wong kang kapitu- nan iku para kang padha amitunani awaké dhéwé sarta ahliné ing dina kiyamat. O, sayekti, wong kang atindak dudu iku bakal dumunung ana ing siksa kang tetep. 45 Lan 46 Lan dhèwèké ora bakal duwé mitra kang padha mitulungi awaké saliyané Allah; lan sapa sing digawé sasar déning Allah, iku ora bakal padha olèh dalan. 47 Padha nyandikanana marang Pangéranira ing sadurungé tekané dina saka ing Allah kang ora ana panulaké; ing dina iku sira ora bakal olèh pangungsèn sarta ora bakal sira bisa anyélaki. 48 Ananging manawa dhèwèké lah anggon- padha maléngos, Ingsun angutus sira iku ora kok supaya dadi panjaga marang dhèwèké; sasangganira iku mung anekakaké (ayahan); lan sayekti, 2233. Dipun pèngetana, marambah-rambah kasebutaken bilih asor punika panunggilanipun siksa naraka. 1299
1300 Pirembagan Juz XXV manusa iku, samangsa Ingsun icip- aké wilasa-Ningsun, ambungahi marang (wilasa-Ningsun) iku; lan manawa cilaka angenani awaké amarga saka panggawéning tangané kang uwis-uwis, sayekti manusa banjur ora duwé panarima. Ar. wong Ar. wong 49 Kagunganing Allah karato- ning langit-langit lan bumi iku; Panjenengané anitahaké apa sakar- sa-Né, Panjenengané aparing anak wadon marang sapa sing dadi karsa-Né sarta aparing anak lanang marang sapa sing dadi karsa-Né. 50 Utawa Panjenengané andadèk- aké dhèwèké rong warna, lanang lan wadon; sarta Panjenengané andadèkaké gabug marang sapa sing dadi karsa-Né; sayekti Panje- nengané iku Ingkang-Nguningani, Ingkang-Kawasa.2234 Ut. wewe- dhar 51 Lan tumrap sawijining ma- nusa, ora pisan kok Allah iku ngandika marang dhèwèké, kajaba kalawan wahyu, utawa saka sabu- rining warana, utawa kalawan angutus sawijining utusan banjur amedharaké kalawan idiné Panjene- ngané apa kang dadi karsa-Né;2235 sayekti Panjenengané iku Luhur, Wicaksana. 2234. Gadhah anak medal èstri punika bangsa Arab kaanggep kecilakan. Déné wontenipun kados makaten wau margi ing babrayan Arab tiyang èstri punika dipun anggep asor sanget. Éwah-éwahan ingkang anggawokaken, ingkang dipun wontenaken agami Islam tumrap lenggahipun wanita, kalayan terang dipun cacalani, wonten ing dhawuh ingkang tumurun ing Makkah nalika jaman wiwitan punika. Ing ngriki anak èstri dhawah ngajeng; dados anak èstri kasebutaken langkung rumiyin katimbang anak jaler, punika kalayan terang mengku maksud ingkang anedahaken, bilih anak èstri punika boten prabéda lan anak jaler, sami nugrahaning Pangéran ingkang ageng; manawi boten malah langkung ageng. Punika kula aturi nandhing kaliyan kawontenan ing tanah Arab sadèrèngipun Kanjeng Nabi Suci: "Lan nalika dhèwèké salah siji diwenèhi pawarta bubungah arupa lahiré anak wadon, rainé peteng sarta dhèwèké kebak anawung bendu. Andhelik sumingkir saka wong-wong, amarga barang bubungah kang diwartakaké kang awujud ala iku. Apa ta iki arep dilastarékaké kalawan nandhang ina, apa ta arep dipendhem ing lemah urip-uripan?" (16: 58, 59). 2235. Ayat punika anedahaken kados pundi caranipun manawi Gusti Allah ngandika dhateng
Surat 42 Wahyuning Pangéran 1301 Ut. amah- yokaké Ar. lan ora (weruh) iya kaya mangkéné iki2236 anggon Ingsun amedharaké Kitab-winahyu marang sira saka paréntah-Ingsun.2236A Mauné sira ora weruh Kitab iku apa, mang- kono uga iman, ananging iku Ing- sun dadèkaké papadhang, Ingsun agem nuntun para kawula-Ningsun endi kang dadi kapareng-Ingsun; lan sayekti sira iku anuntun ma- rang dalan kang bener: 52 Lan satunggaling tiyang utawi amedharaken keparenging karsa-Nipun dhateng tiyang wau. Kasebutaken warni tiga caranipun (1) Sarana wahyu; limrahipun ing basa Jawi dipun lugokaken tembungipun, inggih punika wahyu (manawi perlu dipun jarwakaken malih: wewedhar). Nanging tegesipun ingkang sakawit tembung wahyu punika isarah ingkang rikat (Rgh), sarta rèhning ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika warni-warnining wahyu, mila teges ingkang dipun karsakaken punika mesthi inggih tegesipun tembung ingkang sakawit wau. Dados, sabda ingkang dipun ilhamaken (murih gampilipun kula jarwani dipun wisikaken) dhateng manahipun para nabi tuwin para tiyang tulus, punika kasebut wahyu (wahyu utawi wewedhar), awit tumandhukipun sabda wau kados déné isarah ingkang rikat, ingkang kawisikaken terus dhateng manahipun tiyang ingkang tampi wewedhar wau (Rgh: ). Lah inggih manut teges punika, wahyu ingkang dipun pangandikakaken wonten ing Quran kaparingaken dhateng ingkang ibu Kanjeng Nabi Musa (28: 7), tuwin dhateng para sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa 15: 111), jer sadaya wau sanès nabi. Luyut, kénging kaèwokaken wewedhar punika. (2) Cara ingkang angka kalih manawi Gusti Allah ngandika dhateng kawula-Nipun, inggih punika ngandika saking sawingkinging warana, liripun sabda saged kapireng tiyang ingkang dipun ajak imbalwacana kadi déné saking sawingkinging aling-aling. Suwantenipun kapireng, nanging ingkang nyuwanten boten katingal ing mripat. (3) Wedharing sabda ingkang angka tiga, inggih punika Pangéran Ingkang Mahaluhur miji satunggaling utusan - malaikat - ingandikakaken ngimbalaken dhawuh dhateng tiyang ingkang dipun karsakaken Pangéran tampi pangandika. Lah punika wewedhar utawi wahyu ingkang peng-pengan piyambak tuwin ingkang cetha piyambak, lan inggih kados makaten punika tumuruning wahyu Quran dhateng Kanjeng Nabi Suci punika, inggih punika kawaosaken malaikat Jibril. Wahyu punika winastan jawinipun wahyu kang winaca. Wahyu makaten punika ngemungaken kaparingaken dhateng para andika nabi, déné wahyu sanèsipun, ingkang kalih warni wau, ugi saged dipun paringaken dhateng para titiyang tulus ingkang boten kajumenengaken nabi. Nanging dipun èngetana bilih tumrap sadaya wau, tiyang ingkang tampi wahyu pinaringan sawenèh indriya sanès. Piyambakipun saged nyumerepi barang ingkang tiyang sanès boten sumerep, sarta saged mirengaken dhawuh ingkang tiyang sanès boten saged mireng. Dados, anggènipun mirengaken, ningali tuwin ngraosaken barang-barang ingkang tiyang sanès boten saged mireng, ningali utawi ngraosaken wau, mawi indriya ingkang kénging winastan indriya ruhani. 2236. Kaya mangkono punika ingkang dipun karsakaken tumuruning wahyu ingkang angka tiga kasebut nginggil, awit kapangandikakaken marambah-rambah Quran Suci punika kaampil ruh pinitados utawi malaikat Jibril (2: 97; 26: 193). 2236A. Tembung rûh dipun pigunakaken kalayan mengku teges ilham utawi wahyu (wangsit utawi wewedhar) punika sampun gumathok wontenipun dhawuh punika. Ruh ing ngriki Quran. Kula aturi nocogaken kaliyan 17: 85, tuwin wontenipun dhawuh amri rabbi (kalawan paréntahé Pangéranku) ing ngriku saha amrina (kalayan paréntah-Ingsun) ing ngriki, lah lajeng sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih rûh ing 17: 85 punika tegesipun Quran.
1302 Ar. kagu- ngan-É Pirembagan 53 Dalaning Allah, Kang kagu- ngan sabarang kang ana ing langit- langit lan sabarang kang ana ing bumi; O, sayekti marang Allah wekasaning paraning sabarang prakara. _____________ Juz XXV
SURAT 43 AZ-ZUKHRUF (Papaès) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ruku', 89 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Mahatunggalipun Allah. Ruku' 2. Manembah-pangéran-kathah dipun lepataken. Ruku' 3. Pamilihipun Allah dhateng nabi. Ruku' 4. Sarana kanggé anggayuh kaluhuran. Ruku' 5. Panglawanipun raja Fir'aun dhateng Kanjeng Nabi Musa. Ruku' 6. Lenggahipun Kanjeng Nabi 'Isa dados nabi. Ruku' 7. Papanthan kalih. Namanipun "Az-Zukhruf" utawi "Papaès" punika surat ingkang sakawan tumrap golongan Hâmîm, sarta kanamakaken makaten punika mirid saking zukhruf ingkang kasebutaken ing ayat 35, ing ngriku katerangaken bilih papaèsipun gesang ingkang asor, punika asring nebihaken manusa saking yakti. Babipun ingkang karembag tuwin titimangsanipun nalika katurunaken, sampun karembag wonten ing katerangan ingkang mangka purwakaning surat 40. Ingkang kawarsitakaken Boten prabéda lan sadaya surat ing dalem golongan punika, surat punika dipun wiwiti kalayan bayawara bilih Quran punika wahyu saking ngarsanipun Pangéran Ingkang-Mahaluhur. Salajengipun lajeng anerangaken bilih nadyan titiyang Arab punika sami "luluwihan", éwadéné piyambakipun meksa kaparingan juru-pèpènget. Kasawijènipun Pangéran lajeng kaundhangaken, awit sedyanipun ingkang baku piyambak wahyuning Pangéran punika badhé anjumenengaken Kasawijènipun Pangéran wau. Ruku' ingkang kaping kalih kamligèkaken kanggé nglepataken sawarnining kamusyrikan. Ruku' ingkang kaping tiga kawiwitan kalayan nyebutaken Kanjeng Nabi Ibrahim, ingkang para wayahipun kathah ingkang kapilih déning Pangéran, sarta sasampunipun nyebutaken bab angemohi Kanjeng Nabi, lajeng maringi wangsulan dhateng panyédha, punapa déné boten tiyang ingkang ageng pangaruhipun ingkang pinilih ngampil ayahaning Pangéran. Ruku' ingkang kaping sakawan nerangaken bilih Quran badhé adamel umat anggayuh ing kaluhuran, awit saking punika para titiyang ingkang margi dipun sasaraken mitra-mitranipun awon lajeng angemohi Quran, mesthi badhé kaduwung dhateng tindakipun. Ruku' ingkang kaping gangsal nerangaken bilih nadyan ratu binathara kados déné raja Fir'aun inggih dipun lebur sareng piyambakipun milawani ing Kanjeng Nabi Musa. Ruku' ingkang kaping nem nyebutaken kanabianipun Kanjeng Nabi 'Isa tuwin panyédhanipun para manembah brahala; para titiyang punika dipun pangandikani bilih Kanjeng Nabi 'Isa punika boten langkung kajawi nabi blaka, kalenggahanipun boten kénging dipun anggé ngleresaken anggènipun sami manembah brahala. Ruku' ingkang wekasan nandhing nasib ingkang kasandhang papanthan kalih, para angèstu lan para kafir. _____________
1304 Papaès Juz XXV RUKU' 1 Mahatunggalipun Allah 1-4. Quran basa Arab. 5. Pèpènget punika boten badhé boten kaparingaken dhateng bangsa ingkang mlangkah wates. 6-8. Bangsa-bangsa ing kina sami anggugujeng para nabinipun sarta sami dipun lebur. 9-15. Mahatunggalipun Pangéran katitik saking titah- Ipun sarta nugrahanipun dhateng manusa. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih Allah, Ingkang a. 2171 1 Allah Ingkang-Ingalembana, Ingkang-Minulya.a b. 2099 2 Waspadaknab Kitab kang agawé terang iku: 3 Sayekti, iku Ingsun dadèkaké Quran basa Arab, supaya sira padha mangerti. 4 Sayekti, iku ana ing sajroné aslining Kitab ing ngarsa-Ningsun, satuhu luhur, kebak kawicaksa- nan.2237 Ut. ange- dohaké ka- mulyan saha 5 Lah apa ta Ingsun babar pisan ora bakal amaringi pépéling marang sira ing sarèhning sira iku bangsa kang mlangkah wates?2238 2237. Ummu-l-kitâb punika wantahipun ateges baboning Kitab. Surat ingkang mangka bubukaning Quran (surat Fatihah) ugi dipun namakaken makaten punika, jalaran surat Fatihah wau ngemot pathining Quran ing sagemblengipun. Nanging tumrap wonten ing ngriki, tembung wau ateges tukipun Quran ingkang asli; déné suraosipun, Quran punika boten saged dipun sirnakaken, awit Quran wau maujud wonten ing dalem Mahawikanipun Pangéran. Menggah ing sajatos-jatosipun, dhawuh punika mengku piweca, ingkang anggènipun angundhangaken duk nalikanipun Kanjeng Nabi taksih piyambakan tuwin apes. Piweca wau inggih punika amecakaken bilih Quran mesthi badhé dipun luhuraken wonten ing jagad, inggih margi saking anggènipun pinayungan ing mahawikanipun Pangéran wau. Katranganipun sanès dhawuh punika, inggih punika mengku suraos nyebutaken wontenipun piweca-piweca ingkang terang bab badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Suci kados déné ingkang kasebut ing Bébel. Minangka conto kadosta piweca ingkang kasebut ing Pangandharing Toret 18: 15-18, ingkang medharaken piweca ingkang namung mathuk manawi kacundhukaken kaliyan rawuhipun Kanjeng Nabi Suci. 2238. Tembung dhikr ing ngriki kénging dipun tegesi juru-pèpènget utawi kaluhuran. Manawi dipun tegesi juru-pèpènget, mengku suraos bilih Gusti Allah boten badhé angèndeli anggènipun maringi susulang dhateng kaum ingkang nglangkungi wates; déné manawi dipun tegesi kaluhuran, mengku suraos Panjenenganipun karsa badhé ngangkat ing ngaluhur kaum ingkang anggènipun "nglangkungi wates," ngantos kados déné boten kénging dipun dandosi malih.
Surat 43 Mahatunggalipun Allah Ar. ing 6 Lan wis pira baé nabi kang Ingsun utus marang bangsa kang dhisik-dhisik. 7 Lan ora kena ora nabi kang nekani dhèwèké masthi diguguyu. Ut. kupiya- né Ut. wis kala- kon lebur (bangsa) kang ngungkuli iki kaku- watané, lan lalakoné bangsa kuna- kuna iku makolèhi.2239 8 Banjur wis Ingsun 9 Lan manawa dhèwèké padha sira takoni: Sapa sing nitahaké langit-langit lan bumi, amasthi ba- kal padha calathu: Kang nitahaké iku Ingkang- Ngudanèni. Ingkang-Kawasa, 10 Kang andadèkaké bumi dadi palèrènan tumrap marang sira sarta andadèkaké dalan-dalan ana ing kono tumrap marang sira, supaya sira padha ngambah dalan bener: 11 Sarta Kang anurunaké banyu saka mendhung kalawan taker; tumuli iku Ingsun anggo angurip- aké tanah kang mati; iya kaya mangkono anggonira bakal diwe- tokaké:2240 12 Lan Kang anitahaké samuba- rang jodhon-jodhon, lan andadèk- aké tumrap marang sira prau sarta rajakaya kang padha sira tung- gangi, 2239. tegesipun pangucap iku makolèhi (LL) Tegesipun ingkang limrah kaserat wonten ing margin. 2240. Dhawuh punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng angger-angger ingkang tumindhak wonten ing ngalam wadhag, kanggé anedahaken bilih ing ngalam ruhani inggih ambetahaken angger-angger ingkang kados makaten wau ugi. Jawah ingkang tumurun saking langit anggesangaken bumi ingkang pejah; makaten ugi wahyuning Pangéran, inggih badhé anggesangaken bangsa Arab ingkang klelep wonten ing dalem kabodhoan tuwin gugon-tuhon, ingkang menggah ing ruhani, budi-pakarti tuwin akal-budinipun dados bangsa ingkang pejah. 1305
1306 Papaès Juz XXV 13 Supaya sira jejeg ana ing gegeré, banjur padha angéling- éling nugrahaning Pangéranira nali- kané sira wus padha jejeg lungguh ing dhuwuré karo munjuk: Maha- suci Ingkang ambangun turutaken punika dhateng kawula sarta maka- ten punika kawula sami boten saged, 14 Sarta saèstu, dhateng Pangé- ran kawula kedahipun wangsul kawula. 15 Lan dhèwèké padha ngang- gep, sawenèhing para kawula-Né dadi pérangan tumrap Panjene- ngané; temen manusa iku yekti tétéla ora atur panuwun. RUKU' 2 Manembah pangéran kathah dipun lepataken 16-19. Sami nganggep bilih Allah aputra èstri. 20-23. Sami naluri luluhuripun. 24, 25. Pandumipun para ingkang sami angemohi kasunyatan. a. 1376 16 Kapriyé, apa Panjenengané mundhut putra wadon saka apa kang tinitahaké, sarta amilih sira duwé anak lanang?a 17 Lan samangsa salah sawijiné diwartani bubungah kalawan ba- rang kang digambar-gambaraké Ingkang-Maha- tumrap marang murah, rainé dadi ireng sarta dhè- wèké muring-muring. 18 Apa ta kang pinalut ing pa- paès sarta kang ana ing sajroning padudon ora bisa agawé terang!2241 2241. Ingkang dipun karsakaken ing ayat punika brahala-brahala, ingkang sami dipun rengga- rengga mawi papaès. Brahala-brahala boten saged wicantenan punika dipun anggé bukti dening Kanjeng Nabi Ibrahim kanggé anggorohaken kapangérananipun brahala brahala wau (21: 63), sarta brahala-brahala boten saged mangsuli panyuwunipun para ingkang nembah, punika inggih dipun anggé bukti anggorohaken kapangérananipun pedhèt mas (20: 89).
Surat 43 Ar. kang dhèwèké iku Ar. aku nemu Ut. nglung- guhi... agama Ut. ngluluri Manembah-pangéran-kathah 19 Lan dhèwèké padha ngang- gep, para malaikat - mangka iki Ingkang-Maha- para kawulané murah - iku dadi (sesembahan) wadon. Apa dhèwèké iku padha anaksèni tumitahé? Pasaksiné ba- kal tinulisan sarta dhèwèké bakal padha didangu. 20 Lan padha calathu: Manawa Ingkang-Mahamurah angarsakna, amasthi aku ora bakal padha ma- nembah marang dhèwèké. Marang iki dhèwèké ora dhuwé kawruh; dhèwèké iku mung padha goroh baé. 21 Utawa, apa ing sadurungé iki Ingsun wus maringi Kitab, kang banjur padha dianggo gogondhè- lan? 22 O, ora! Calathuné: Sayekti, sing dak temu, luluhurku iku padha netepi sawijining laku, lan sayekti aku iki katuntun ngambah tapak tilasé. 23 Lan iya kaya mangkono iku; ing sadurungira, saben Ingsun angutus juru-pépéling ing sawiji- ning nagara, ora kena ora masthi wongé kang padha kapénak uripé acalathu: Sayekti, sing daktemu, luluhurku iku padha netepi sawi- jining laku, lan sayekti aku iki kang padha manut tapak tilasé. 24 (Juru-pépéling iku) acalathu: Apa ta sanajan tekaku marang kowé kalawan anggawa pituduh kang luwih becik tinimbang apa kang kotemu ditetepi luluhurmu? Calathuné: Sayekti aku iki marang barang gagawanmu kautus padha angafiri. 1307
1308 Papaès Juz XXV Ingsun anibakaké pidana marang dhèwèké; lah dele- ngen, kapriyé wusanané wong kang padha anggorohaké. 25 Mulané RUKU' 3 Pamilihipun Allah dhateng Nabi 26-28. Wasitanipun Kanjeng Nabi Ibrahim. 29, 30. Angemohi dhateng Kanjeng Nabi. 31-35. Punapa sababipun déné pilihan boten dhumawah dhateng salah satunggalipun panuntun ingkang sampun misuwur. 26 Lan nalikané Ibrahim acalathu marang pinituwané sarta kaumé: Saèstu kawula punika wisuh saking barang ingkang sampéyan sembah, 27 Angemungaken Ingkang ani- tahaken kula, awit saèstu Panjene- nganipun badhé nuntun kula. Ar. dhèwèké 28 Lan iku didadèkaké kalimah pinrih lestari ana ing tedhak-turuné, supaya iki padha balia,2242 29 O, balik dhèwèké iku karo luluhuré wis padha Ingsun paringi kabungahan nganti kasunyatan lan Utusan kang nerangaké (kasunya- tan iku) tumeka marang dhèwèké. 30 Lan bareng kasunyatan iku tumeka marang dhèwèké, padha calathu: Iki kemayan, lan sayekti aku iki wong kang angafiri marang iku. 31 Sarta padha calathu: Yagéné Quran iki ora diturunaké marang wong agungé nagara loro?2243 2242. Punika anedahaken bilih bangsa Arab gadhah cacriyosan gethok-tular turun-tumurun, bilih Kanjeng Nabi Ibrahim, luluhuripun, punika mulangaken Tauhid (mangéran satunggal). 2243. Kitha kakalih punika ingkang dipun kajengaken kitha Makkah lan kitha Thaif (Bd). Para titiyang wau boten sami purun manut dhateng sintena kémawon sanèsipun tiyang donya ingkang wigatos. Piyambakipun puran-purun kémawon sujud dhateng tiyang bangsa donya, nanging suthik
Surat 43 Sarana panggayuhing kaluhuran Ar. ingan- tarané Ar. ing dra- jat-drajat 32 Apa dhèwèké kang padha ngedum wilasané Pangéranira? Ingsun kang ngedum panguripané marang dhèwèké ing kauripan donya, sarta Ingsun anjunjung darajaté kang sawenèh angungkuli sawenèhé, supaya kang sawenèh angregema sawenèhé ing pamba- ngun turut; lan wilasané Pangé- ranira iku luwih becik tinimbang apa kang padha dikalumpukaké.2244 sakèhing manusa bakal dadi golongan siji, amasthi wong kang angafiri ma- rang Ingkang-Mahamurah omahé Ingsun gawèkaké payon sarta on- dho kang kanggo munggah bakalé slaka,2245 33 Lan yèn oraa Ar. lan 34 Mangkono uga lawang-lawa- nging omahé sarta lincak kang dianggo aléléyangan. Ar. lan 35 Sarta papaès emas; lan iki kabèh ora liya kajaba mung pasa- dhiyan kauripan donya, déné akhi- rat, ing ngarsané Pangéranira, iku tumrap para kang anjaga dhiriné (saka ing ala). RUKU' 4 Sarana panggayuhing kaluhuran 35-37. Sakuthu ingkang awon. 38-39. Piduwungipun. 40. Sami budheg sarta sami picek. 41-42. Wusananipun awon. 43. Kanjeng Nabi kedah gondhèlan wewedharing manawi dhateng tiyangipun Gusti Allah. Kesangeten sanget anggènipun asor saha andonyani pepénginanipun, ngantos kaluhuraning budi pakarti tumrap piyambakipun atanpa aji babar pisan. 2244. Terangipun, kawontenanipun lahir para manusa punika béda-béda: makaten ugi sifat- sifatipun ruhani tuwin budi-pakarti, inggih boten sami. Gusti Allah anggènipun milih tiyang kajumenengaken dados nabi, boten gumantung dhateng kathahing bandhanipun, nanging dhateng kaluhuraning jiwanipun. Para titiyang wau nganggé ukuran kathahing bandha, nanging Gusti Allah ngagem ukuran kaluhuraning budi pakarti. 2245. Tumrap Gusti Allah mas lan salaka punika boten wonten aosipun. Panjenenganipun yekti badhé maringaken mas lan salaka wau kalayan mluwah-mluwah mligi dhateng para angèstu, saupami botena sampun kathah umat ingkang kesasar panggodhanipun mas lan salaka wau. 1309
1310 Papaès Juz XXV sabda. 44. Punika badhé anjunjung bangsa Arab dhateng kaluhuran. 45. Sadaya nabi punika masitakaken Mahatunggalipun Gusti Allah. 36 Lan sapa sing méngo saka éling marang Ingkang-Mahamurah, Ingsun anyadhiyakaké sétan tumrap marang dhèwèké; banjur iku dadi kancané.2246 37 Lan sayekti iki padha anyim- pangaké dhèwèké saka ing dalan (kang bener) sarta dhèwèké padha ngira, yèn awaké iku miturut tun- tunan bener: Ar. anta- rané 38 Nganti, samangsané dhèwèké tumeka marang Ingsun, acalathu: O, mbok iya antarané aku karo kowé iku diedohna kaya wétan karo kulon;2247 lah ala kanca iku! 39 Lan sarèhning sira wus padha atindak dudu, (mulané) ing dina iki ora bakal migunani marang sira, déné sira padha dadi sakuthu ing dalem pasiksan. 40 Lan apa ta sira bisa agawé krunguné wong budheg utawa awèh pituduh wong wuta sarta ing sapa-sapa kang dumunung sasar kang tétéla? 41 Ananging manawa ta Ingsun amundhut sira, meksa Ingsun bakal nibakaké patrapan marang dhè- wèké; 42 Utawa, temen Ingsun bakal meruhaké marang sira apa kang wus Ingsun janjèkaké marang dhè- 2246. Nitik dhawuh-dhawuh candhakipun, sétan ing ngriki boten sanès mitra-awonipun tiyang ingkang nuntun piyambakipun dhateng awon. 2247. Tembung ingkang kula jarwani Wétan lan Kulon punika masyriqain ingkang wantahipun ateges Wétan loro. Nanging tatsniyah (rembagan ingkang nedahaken barang kalih) ingkang kados makaten punika asring ateges barangipun dalasan kosokwangsulipun. Dados masyriqain punika ateges panggonan malèthèking srengéngé lan panggonan suruping srengéngé (M, Q-LL).
Surat 43 Panglawanipun Fir'aun wèké;2248 amarga sayekti Ingsun iki Ingkang-kawasa amisésa marang dhèwèké. 43 Mulané gondhèlana marang kang diwedharaké marang sira; sayekti sira iku dumunung ing dalan kang bener. Ut. kaagu- ngan 44 Lan sayekti iki temen pépé- ling tumrap marang sira sarta tumrap kaumira,2249 lan sira tumuli bakal didangu. 45 Lan takona para utusan-Ing- sun kang Ingsun utus sadurungira; Apa Ingsun (tau) andadèkaké se- sembahan-sesembahan kang kudu dikawulani kajaba Ingkang-Maha- murah. RUKU' 5 Panglawanipun Fir'aun dhateng Kanjeng Nabi Musa 46, 47. Fir'aun sawadyanipun anggugujeng dhateng ayahanipun Kanjeng Nabi Musa. 48-54. Tandha-tandha dipun sumerepaken, ananging tanpa damel. 55-56. Sami kinelem. 46 Sayekti, temen Ingsun wus angutus Musa kalawan timbalan- timbalan-Ingsun marang Fir'aun sarta para pinutuwané, banjur cala- thu: Saèstu kula punika utusanipun Pangéraning ngalam sadaya. 2248. Janji ingkang terang gamblang, ingkang anjanjèkaken badhé dhumawahipun siksa dhateng para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, ing wekdal sugengipun, kadhawuhaken kalayan tetembungan ingkang ceplos wonten ing ngriki. Ayat ingkang rumiyin namung nerangaken angger-angger ingkang umum bab siksanipun tiyang duraka; nadyan sasampuning séda Kanjeng Nabi pisan, tiyang duraka tetep badhé angsal siksa. Murih pratélan ingkang umum punika boten nuwuhaken kalèntu tampi, pratélan punika lajeng dipun tungka dhawah candhakipun, ingkang mangandikakaken bilih Kanjeng Nabi mesthi badhé meningi lan nyipati kalayan nétranipun piyambak sirnaning mengsah-mengsahipun. Tembung au ingkang wonten ing wiwitaning ayat punika, kula jarwani balik (malah), awit tembung au punika manawi kanggé nyambeti ukara, tegesipun sami kaliyan tembung bal (T.S., Mugni, Q). Mirsanana LL. 2249. Suraosipun, Quran mesthi badhé ngangkat ing ngaluhur umatipun Kanjeng Nabi; awit dhikr punika tegesipun kaluhuran (LL). 1311
1312 Papaès Juz XXV Ar. dhèwèké 47 Bareng dhèwèké anekani tandha-tandha- iku padha mrono kalawan Ningsun, diguguyu. ing kono, 48 Lan saben Ingsun ameruhaké tandha, iki masthi luwih gedhé tinimbang panunggalané,2250 sarta dhèwèké padha Ingsun patrapi siksa, supaya padha balia. 49 Sarta padha calathu: É, juru- kemayan! aku suwunna marang Pangéranmu apa kang wus dijan- jèkaké ing kowé; sayekti aku iki bakal padha dadi wong kang nurut dalan bener.2251 50 Ananging bareng siksa iku Ingsun singkiraké saka awaké, ing kono dhèwèké (banjur) padha cidra ing ubaya. Ut. kaumé ing wadyané, calathuné: É, wadyaku, apa karaton Mesir iku dudu kagu- nganku? Sarta kali-kali kang mili ing ngisorku iki? Lah apa kowé padha ora weruh? 51 Lan Fir'aun anguwuh 52 Rak aku luwih becik tinim- bang iki, wong kang asor sarta prasasat ora bisa calathu cetha: 53 Lah yagéné dhèwèké ora di- anggon-anggoni gelang emas,2252 2250. Suraosipun, tandha yekti ingkang ageng-ageng kagelaraken; saben tandhayekti mesthi langkung ageng katimbang tandhayekti ingkang sampun kagelaraken. 2251. Prajangji ingkang sampun kaparingaken, inggih punika siksa namung badhé kadhawahaken manawi yakti punika dipun emohi. Mirsanana Pangentasan bab 8, ing ngriku tétéla bilih saben-saben raja Fir'aun kagelaran satunggaling tandhayekti piyambakipun mesthi lajeng nedha dhateng Kanjeng Nabi Musa supados nyuwunaken icalipun siksa, kanthi aprajanji piyambakipun boten badhé milawani malih dhateng Kanjeng Nabi Musa. 2252. Panganggepipun raja Fir'aun, manawi Kanjeng Nabi Musa punika pranyata utusanipun Pangéran Ingkang-Mahaluhur, yekti panjenenganipun kajumenengaken ratu, jalaran "gelang mas"
Surat 43 Lenggahipun Kanjeng Nabi 'Isa utawa yagéné para malaikat ora teka anyartani dhèwèké minangka kanthi?2253 54 Dhèwèké ambobolèhi anga- beraké atiné wadyané, iki banjur padha angèstokaké; sayekti dhè- iku kaum kang padha wèké murang yekti. 55 Bareng dhèwèké padha aga- wé rengu-Ningsun, (banjur) padha Ingsun patrapi pidana, banjur padha Ingsun kelem kabèh, 56 Sarta padha Ingsun dadèkaké barang kang wus kapungkur tuwin tuladhan tumrap umat kang kari- kari. RUKU' 6 Lenggahipun Kanjeng Nabi 'Isa dados Nabi 57-60. Boten sarjunipun tiyang Makkah dhateng Kanjeng Nabi 'Isa. 61-62. Kanjeng Nabi 'Isa minangka tandha cuthelipun sari'at Yahudi. 63-65. Wasitaniupun Kanjeng Nabi 'Isa sarta kados pundi panampinipun. 66-67. Titining mangsa. 57 Lan nalikané anak lanangé Maryam dicaritakaké gagambarané, ing kono kaumira padha anjengèk saking prakara iku.2254 58 Sarta padha calathu: Apa se- sembahanku sing luwih becik apa dhèwèké? Olèhé padha anondèkaké punika mengku teges bandha ingkang kathah sanget. Dhawuh punika wigatos anerangaken bilih ingkang dipun anggé pawadan raja Fir'aun angemohi Kanjeng Nabi Musa punika sami kaliyan pawadanipun titiyang Quraisy ingkang kanggé angemohi dhateng Kanjeng Nabi Suci. 2253. Terangipun, Kanjeng Nabi Musa yekti rawuh mawi kadhèrèkaken para malaikat, kados déné ratu kadhèrèkaken ing wadyabalanipun. 2254. Marambah-rambah Quran nglepataken piwulang ingkang nganggep Pangéran kagungan putra. Ing surat punika ugi, ing ruku' sadèrèngipun ruku' ingkang wekasan piyambak, inggih wonten dhawuh ingkang nglepataken pangandel Allah puputra wau. Nanging samangsa bab prakawis Kanjeng Nabi 'Isa katerangaken, para titiyang kafir sami mabeni dupèh Kanjeng Nabi 'Isa angsal pangaji-aji, mangka brahala-brahalanipun dipun wada. Lah inggih makaten punika suraosipun pratélan ingkang kasebut ing ayat candhakipun: Apik endi, sesembahanku apa dhèwèké? Terangipun, manawi seesembahanipun bangsa sanès - kadosta Kanjeng Nabi 'Isa ingkang titiyang Nasrani kaanggep dados sesembahan - angsal pangaji-aji lah punapaa sesembahanipun bangsa piyambak boten angsal pangaji-aji ugi. 1313
1314 Papaès Juz XXV dhèwèké iku, tumrap marang sira, ora liya kajaba kanggo padudon; o, dhèwèké iku pancèn kaum kang dhemen padudon. 59 Dhèwèké iku ora liya kajaba kawula, kang wus Ingsun paringi nugraha sarta Ingsun dadèkaké conto tumrap para turun Israil.2255 60 Lan yèn ta Ingsun angar- sakna, amasthi (bisa) Ingsun anda- dèkaké para malaikat maréntah ing bumi ing antaranira. temen sayekti, kawruh tumrap titining mangsa;2256 mulané aja padha semang-semang marang iku, sarta padha mituruta aku: iki dalan kang bener. 61 Lan iku 62 Sarta aja nganti sétan iku angalang-alangi sira; sayekti dhè- wèké iku tumrapé sira mungsuh kang tétéla. 2255. Ayat punika mengku wangsulan dhateng pawadanipun titiyang Quraisy wau Kanjeng Nabi 'Isa punika anggènipun angsal pangaji-aji boten margi dados sesembahanirun satunggaling umat, nanging margi panjenenganipun punika kawulanipun Allah ingkang tulus, ingkang sampun kaparingan nugraha Pangéran. Malah boten namung tampi nugraha kémawon Kanjeng Nabi 'Isa punika, nanging panjenenganipun punika ugi dados contoning katulusan tumrap tiyang Israil, awit panjenenganipun punika nabi ingkang kautus dhateng titiyang Israil wau, supados dados kaca-banggala kanggé tutuladhan nindakaken katulusan. Kosokwangsulipun, para manembah-brahala malah sami nyitra titiyang agengipun pisan klelep wonten ing kanisthan. Minangka conto, sok tiyanga saged ningali wonten ing serat-seratipun Purana tiyang agami Hindu, ing ngriku sesembahan-sesembahan Hindu dalasan panunggilanipun batara Siwah pisan kawarna kados déné klelep wonten ing kanisthan ngantos cacak sadhéngah tiyang mesthi gila akipa-kipa. 2256. Titining-Mangsa tegesipun titimangsaning pindhahipun kanabian saking dharah Israil. Makaten punika tegesipun ingkang terang sanépa pakebonan anggur ing Matteus 21: 33, Markus 12: 1, tuwin ing Lukas 20: 9, ingkang pinungkasan makaten: "Kang iku aku pitutur ing kowé yèn Karatoning Allah bakal pinundhut saka ing kowé, banjur kaparingaké marang sawijining bangsa kang angetokaké wohé" (Mat 21: 43). Sampun dangu kanabian punika lastantun wonten ing antawisipun darah Israil, sarta, kados déné ingkang kanyatan ing babad, Kanjeng Nabi 'Isa punika nabi ingkang wekasan tumrap saréngat Musa. Punapa boten nama anèh, manawi satunggaling bangsa ingkang tansah katurunan nabi teka lajeng ngalami éwah-éwahan wigatos rawuhipun Kanjeng Nabi 'Isa, ingkang ing sapengkeripun boten wonten nabi malih? Lah inggih kalayan teges punika Kanjeng Nabi 'Isa dados ngélmuning sangat (titining mangsa) punika, awit sâ'ah (titining mangsa) punika ateges risakipun satunggaling umat, tumrap prakawis punika risakipun bangsa Israil.
Surat 43 Papanthan kalih 63 Lan nalikané 'Isa teka kala- wan tandha-tandha yekti, acalathu: Sayekti, tekaku marang kowé kala- wan kawicaksanan, sarta supaya aku anerangna marang kowé sawe- nèhé (prakara) kang ing kono kowé padha sulaya; mulané dituhu-tuhu ing wajibmu maring Allah sarta ambangun turuta aku: a. 1547A 64 Sayekti Allah iku Pangéranku lan Pangéranmu; mulané padha ngabdia Panjenengané;a iki dalan kang bener. 65 Ananging papanthan-papan- than saka antarané dhèwèké iku padha gèsèh-gèsèh mulané cilaka tumrap para kang atindak dudu amarga saka siksa ing dina kang anglarani. sing padha dientèni kajaba titining mangsa,2257 kang olèhé nekani dhèwèké bakal tanpa cacala sarta dhèwèké ora padha anggraita? 66 Apa iku mitra-mitra bakal dadi mungsuh siji marang sijiné, kajaba wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala). 67 Ing dina RUKU' 7 Papanthan kalih 68-73. Ganjaranipun para angèstu. 74-78. Pidananipun piawon. 79-80. Anggènipun sami mutus. 81-82. Pambengkasing panganggep Allah puputra. 83-86. Leburipun. 87-89. Kanjeng Nabi kedah ngentosi. 68 É, para kawula-Ku! ing dina iki ora ana kuwatir tumrapé sira sarta sira ora bakal padha susah. 2257. Sâ'ah (titining mangsa) ing ngriki risakipun titiyang Quraisy. 1315
1316 Papaès Juz XXV 69 Para kang padha angèstu ing sarta timbalan-timbalan-Ingsun padha sumarah: Ut. kanthi- nira , jodho- nira 70 Padha malebua ing taman, sira lan para bojonira;2258 sira bakal padha digawé seneng. 71 Bakal padha diideri piring lan gelas emas, isi barang pepéngining jiwa sarta anyedhepaké mripat, lan sira bakal manggon ana ing kono. 72 Lan iki taman kang diwaris- aké marang sira amarga saka ba- rang kang wis padha sira lakoni.2259 73 Ana ing kono sira pinaringan wowohan sapirang-pirang, iku kang padha sira pangan. 74 Sayekti, para wong duraka iku bakal padha manggon ing siksa naraka. 75 Ora bakal dimayaraké sarta ana ing kono bakal padha pepes pangarep-arepé. 76 Lan Ingsun iki ora anganiaya marang dhèwèké, ananging dhè- wèké dhéwé kang padha wong nganiaya. 77 Lan bakal padha anguwuh: Dhuh, Mâlik!2260 mugi Pangéran sampéyan angampuni dhateng kula. Calathuné: Sayekti kowé iku bakal padha tetep. 2258. Para angèstu kadhawuhan lumebet suwarga kaliyan sémah-sémahipun, suprandéné meksa wonten ingkang mastani bilih agami Islam mastani tiyang èstri boten kasinungan ruh. Tembung zauj punika ugi ateges tunggilipun, mitranipun, sisihanipun, utawi kancanipun (LL) 2259. Para sahabat kaparingan warisan taman wonten ing gesang sapunika punika ugi, minangka pratandha bilih janji badhé pinaringan taman bénjing ing akhirat punika mesthi nyatanipun. 2260. Mâlik punika wantahipun ateges Bandara. Ing ngriki ateges malaikat ingkang tinanggenah mangrèh para ingkang wonten ing naraka.
Surat 43 Papanthan kalih 78 Sayekti, temen Ingsun wus anekakaké kasunyatan marang sira, ananging sira iku sing akèh padha gething marang kasunyatan. 79 Apa ta dhèwèké kang mutusi prakara? Lah sayekti Ingsun iki kang juru-mutusi.2261 ta padha ngira yèn Ingsun iki ora miyarsa apa kang siningidaké rerembugané sarta kang winadi? O, miyarsa! sarta para utusan-Ingsun, ing sandhingé padha nulisi.2262 80 Apa Ut. Ingkang Mahamurah iku ora ka- gungan ingkang Mahamurah iku kagungana putra, lah aku iki pangarepé para kang padha angabdi.2263 81 Calathua: yèn ta Ar. dham- par 82 Mahasuci Pangéraning langit- langit lan bumi, Pangéraning kara- ton, saka anggoné padha anggam- bar-gambaraké. 2261. Para kafir sami dipun pangandikani, sampun pisan sami rumaos bilih piyambakipun nama sampun ngrampungi ing damel bab Kanjeng Nabi Suci, manawi piyambakipun sami damel upaya badhé nyédani panjenenganipun punika, awit menggah ing sajatos-jatosipun ingkang ngrampungi sadaya prakawis punika Gusti Allah. 2262. Ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika krénah dhateng Kanjeng Nabi Suci. 2263. Ayat punika asring dipun suraos sacara lepat. Dhawuh punika boten teka asuraos, bilih manawi Pangéran kagungan putra, yekti Kanjeng Nabi ingkang rumiyin piyambak ngabdi dhateng putra wau. Déné suraosipun, ayat punika anyebutaken samangsa tiyang punika ngabdi ing Pangéran, sacara ngibarat piyambakipun punika winastan putranipun Allah; awit saking punika, rèhning Kanjeng Nabi Suci punika wiwitanipun tiyang ingkang ngabdi, dados panjenenganipun punika sang putra ingkang ateges kados makaten wau. Sajatosipun ayat punika kedah dipun cundhukaken kaliyan 39: 4, ingkang mungel makaten: "Manawa Allah iku angarsakaké mundhut putra, yekti Panjenengané milih endi saka titah-É kang dikarsakaké." Dados menggah ing sajatos-jatosipun ingkang nama putraning Allah punika kawula ingkang pinilih déning Gusti Allah. Awit saking punika manawi Pangéran punika apuputra, Kanjeng Nabi punika ingkang ageng piyambak wewenangipun jumeneng putraning Allah sacara walaka, utawi sacara panyuraosipun titiyang Nasrani tuwin tiyang sanès-sanèsipun ingkang mastani Allah puputra, Allah punika boten puputra. Nanging sacara ngibarat, kawulanipun Allah ingkang sinelir, kénging winastan putra-Nipun. Kula aturi mirsani ugi 2155. Utawi, in ing ngriki saged dados nâfiyah, tegesipun ayat punika lajeng makaten, "Pangéran Mahamurah ora kagungan putra mulané aku iku ........ Dados tembung Rahmân ing ngriki sampun mastani Panjenenganipun boten puputra. Katranganipun mirsanana 1571. 1317
1318 Papaès Juz XXV togna baé olèhé andarung guguneman lala- wora sarta abungah-bungah, nganti katemuné karo dinané kang di- ancamaké. 83 Mulané padha 84 Lan Panjenengané iku Kang ana ing langit Sesembahan lan ana ing bumi (iya) Sesembahan; sarta Panjenengané iku Ingkang-Wicak- sana, Ingkang-Ngudanèni. 85 Lan Mahabarkah Panjene- ngané, Kang kagungan karatoning langit-langit lan bumi sarta apa kang ana ing saantarané, lan ana ing ngarsa-Né kawruh titining mangsa iku, tuwin marang Panje- nengané anggonira bakal padha dibalèkaké. Ar. kajaba 86 Lan para kang padha diuwuh saliyané Panjenengané iku ora andharbèni syafa'at, kang andhar- bèni yaiku wong kang aneksèni marang kasunyatan, lan (iki) dhè- wèké padha meruhi.2264 sira takoni, Sapa sing nitahaké awaké, amasthi bakal padha calathu: Allah. lah yagéné padha maléngos? 87 Lan manawa padha 2264. Ingkang neksèni kasunyatan punika boten sanès inggih Kanjeng Nabi Suci, sarta para titiyang wau sumerepipun dhateng Kanjeng Nabi saèstu, awit panjenenganipun punika Amîn, ingkang boten naté ngandika dora. Makaten ugi para titiyang wau inggih sami nyumerepi kanyataanipun wahananing piweca-piwecanipun. Ayat punika mangandikani kula sami, bilih bukti ingkang cetha bab syafa'ahipun utawi pitulungipun Kanjeng Nabi Suci badhé kagelaraken sarana kajunjungipun ing ngaluhur para pandhèrèkipun, tuwin remukipun tan mangga puliha para mengsah-mengsahipun margi brahala- brahalanipun boten saged ambélani piyambakipun. Kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, ayat punika anetepaken wontenipun syafa'ahipun Kanjeng Nabi Suci ingkang kapintonaken dhateng pandhèrèkipun. Déné tegesipun syafa'ah tuwin ingkang kasedya déning syafa'ah wau kasebutaken wonten ing 79: 339 tuwin 607.
Surat 43 Papanthan kalih a. 2099 88 Waspadaknaa unjuké: Dhuh Pangéran kawula! saèstu, punika tiyang ingkang sami boten angès- tu.2265 89 Mulané padha sira singkirana sarta acalathua: rahayu! amarga dhèwèké tumuli bakal padha weruh.2266 2265. Sampun mataun-taun Kanjeng Nabi Suci anggènipun ambanting sarira makarya wonten ing antawisipun para titiyang wau, nandhang sawarnining panganiaya, malah ngantos dipun krénah badhé dipun sédani punapa, suprandéné boten kendhat panjenenganipun tansah nyunyuwun dhateng Allah murih para mengsah-mengsahipun boten sami kaparingan siksa. Kalayan tetembungan ingkang sakalangkung alus panjenenganipun ngesokaken suraosing panggalihipun: "Dhuh Pangéran kawula! sayekti para titiyang wau kaum ingkang boten sami purun angèstu." Badhé atanpa damel manawi tiyang badhé ngupados tuladha saminipun punika; sabar lan santosa, teteg tatag tanggon salebetipun nandhang cobi, tur tetep tresna dhateng sasamining manusa. 2266. Méngo saking piyambakipun tuwin ngucap "Rahayu," punika piweca ingkang terang bab Hijrah. Kedah dipun pèngeti bilih wahyu jaman Makkah wiwitan punika isi piweca-piweca ingkang boten kénging dipun sélaki malih, ingkang mecakaken sadaya lalampahan-lalampahan ingkang wigatos ing pawingkingipun ingkang dipun alami déning Kanjeng Nabi Suci. Sarta kedah dipun pèngeti ugi bilih manawi satunggaling lalampahan dipun wecakaken wonten ing satunggaling dhawuh, punika boten kénging kanggé titikan titimangsa tumurunipun dhawuh wau. Saged ugi "méngo" punika boten ateges késah saking Makkah saèstu, nanging nilar para mengsah wau salebetipun wonten ing kawontenan ingkang dipun alami nalika ing wekdal wau. ____________ 1319
SURAT 44 AD-DUKHÂN (Masa asat (Bethatan)) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 59 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ruku' 2, 3. Awon lan saé wonten wawalesipun. Pidana ènthèng tinungka ingkang langkung awrat. Katerangan gerban Punika surat ingkang kaping gangsal tumrap golongan Hâmîm. Surat punika kanamakaken Ad- Dukhân utawi Masa asat, mirid saking piweca bab masa asat ingkang kasebutaken ing ayat 10. Piweca punika dipun sambeti piweca sanès ingkang mecakaken bilih siksa ingkang langkung ageng malih badhé dipun dhawahaken manawi para kafir boten sami tobat. Kawontenanipun raja Fir'aun ingkang dipun kelem margi wangkotipun, lajeng kasebutaken. Ingkang kalih ruku' surat punika dipun mligèkaken kanggé nerangaken kawontenanipun para tiyang tulus tuwin para tiyang duraka, ing ngriku kasebutaken bilih satunggal-satunggalipun badhè angsal wawales piyambak-piyambak samurwatipun. Surat punika kénging winastan anggenahaken, siksanipun para ingkang kapangandikakaken wonten ing wekasaning surat ingkang sampun punika kados pundi ingkang dipun karsakaken. Paceklik punika siksa ingkang ènthèng, wondéné paniksa kang gedhé ing ayat 16, punika piweca bab remukipun babar pisan para titiyang Quraisy, ingkang badhé kelampahan wonten ing peperangan-peperangan ingkang kelampahanipun sasampunipun Hijrah dhateng Madinah. titiyang Quraisy RUKU' 1 Pidana ènthèng tinungka ingkang langkung awrat 1-5. Pancasan. 6-9. Pangéran Ingkang-Mahamurah. 10-15. Weca badhé wontenipun paceklik sarta panyuwun biratipun. 16. Awonipun andados, lajeng anungka ing pidana ingkang langkung awrat. 17-29. Fir'aun sawadyabalanipun kinèlem, amargi boten anggega dhateng pèpènget. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Allah Ingkang-Ingalembana, a. 2171 Ingkang-Minulya!a b. 2099 2 Waspadaknab Kitab kang agawé teranging kasunyatan iku.
Surat 44 Pidana 3 Sayekti, iku anggon-Ingsun nurunaké ing wengi kang binar- kahan2267 - sayekti, Ingsun iki tansah apépéling - 4 Ing sajroné kono sarupaning sinilah- prakara aké,2268 kawicaksanan 5 Paréntah saka ngarsa-Ningsun, sayekti Ingsun iki kang angutus (para utusan), saka Pangéranira; sayekti Panjenengané iku ingkang- Miyarsa, Ingkang-Ngudanèni, 6 Wilasa 7 Pangéraning langit-langit lan bumi sarta sabarang kang ana ing saantarané, yèn sira iku padha yakin. 8 Ora ana sesembahan kajaba Panjenengané; Panjenengané apa- ring urip lan aparing pati; Pangé- ranira lan Pangérané bapak-bapak- ira ing biyèn-biyèn. 9 O, dhèwèké padha dumunung ing kamamangan, padha adodo- lanan. angentènana dina kang langité anekakaé bethatan kang tétéla,2269 10 Mulané 2267. Tumurunipun Quran Suci punika pancèn kawiwitan wonten ing dalu ingkang binarkahan, ingkang wonten ing panggènan sanès kasebut lailatu-l-qadr (97: 1), inggih punika salah satunggaling dalu ing salebetipun sadasa dalu ingkang wekasan ing wulan Ramadhan. Nanging Quran Suci katurunaken ing wengi kang binarkahan, punika mengku teges ingkang langkung lebet malih katimbang punika. Dalu, punika ateges jaman peteng dados jaman kabodhoan, inggih punika duk nalikanipun ngélmu jati sirna saking ngalam donya. Rawuhipun nabi punika mesthi wonten ing jaman pepeteng kados makaten wau. Malah nalika Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. rawuh, pepeteng kados makaten wau mradini sadaya nagari. Déné mila dalu wau winastan dalu ingkang binarkahan, awit ing dalu wau jagad tampi gumelaring cahya Ilahi ingkang sakalangkung agung. 2268. Jalaran wahyuning Pangéran anyilahaken kasunyatan saking panggorohan tuwin amedhar- aken gedhonging kawicaksanan dhateng sagung para manusa. Sawenèh amastani, lailatu-l-qadr punika ateges jamanipun satunggaling nabi, sadangunipun nabi wau mulangaken kasunyatan saking ngarsa- nipun Allah ingkang kawahyokaken dhateng panjenenganipun. Mirsanana 2778. 2269. Tembung dukhân punika kajawi ateges kukus ugi gadhah teges sanèsipun malih. Para 1321
1322 Masa asat (Bethathan) Juz XXV 11 Kang bakal anglimputi para manusa; yaiki siksa kang nglarani.* kawula! mugi Tuwan ambirat siksa punika saking kawula; saèstu kawula punika sami tiyang angèstu. 12 Pangéran Ar. lan 13 Kapriyé olehé padha bisa olèh pépéling, lah wong wis ana Utusan anekani dhèwèké kang anerangaké (kasunyatan), 14 Malah padha malèngosi sarta padha calathu: wong kang tampa wuruk (saka kang liya), wong édan. 15 Sayekti Ingsun bakal ambirat siksa iku sathithik, (ananging) mas- thi sira bakal padha bali andaluya. 16 Ing dina nalikané (dhèwèké) kalawan paniksa kang gedhé: Sayekti Ingsun bakal anibakaké wawales.2270 mufassirin sami sarujuk amastani, awawaton hadits ingkang kénging pinitados sanget, bilih ing ngriki tembung wau ateges mangsa asat awis jawah utawi masa bethatan. Miturut TA, dukhân ateges aljadab, jawinipun paceklik utawi masa asat tuwin ateges al-ju', jawinipun luwé, awit (masa asat punika nuwuhaken kacilakan ingkang kados makaten wau, ngantos) tiyang ingkang kalirén sumerep kukus kumléyang wonten ing antawisipun langit lan piyambakipun, kabekta saking sangeting luwénipun. Nanging ngulami sanès wonten ingkang nerangaken, sababipun ingkang sajatos mila luwé winastan dukhân, punika amargi ing masa asat bumi ingkang garing mabul-mabul bledugipun, temah mahanani swasana kebak bledug, ingkang lajeng katembungaken kukus, sarta inggih awit saking punika mila taun paceklik awis tedha utawi mangsa asat awis toya punika winastan taun bledug utawi paceklik margi kathah bledug. Kula aturi mirsani ugi LL, namung ingkang mungel "ing satunggaling wekdal tiyang ingkang keluwén sumerep kukus wonten ing antawising piyambakipun kaliyan langit" punika boten cocok kaliyan ukara ingkang dipun jarwani. Suraosing dhawuh ing sagemblengipun anedahaken bilih surat punika kagolong dhawuh ingkang tumurun nalika jaman Makkah wiwitan. Wonten ingkang mastani bilih ayat punika tuwin ayat-ayat candhakipun, ngantos dumugi ayat 16, punika kagolong dhawuh ingkang tumurun ing Madinah; wonten malih ingkang mastani, ingkang tumurun ing Madinah wau namung ayat 15 lan ayat 16 kémawon. Nanging pamanggih makaten wau babar pisan atanpa waton. Pratélan ingkang wonten ing ayat-ayat wau, sadaya piweca; makaten ugi pratélan ing ayat 15, Ingsun bakal ambirat siksa iku sathithik, punika ugi piweca, awit biratipun mangsa asat, mangsa asat punika lajeng katungka ing "paniksa kang gedhé," inggih punika ingkang kelampahan nalika bedhahipun nagari Makkah. Bab punika kasebutaken Bkh makaten: "Nalika wong Quraisy padha milawani ing Kanjeng Nabi Suci saw. panjenengané nyunyuwun supaya wong Quraisy padha ketaman taun-taun asat kaya nalika jamané Nabi Yusuf inggih punika pitung taun); mulané 2270. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 44 Pidana Ar. dhèwèké 17 Lan sayekti, Ing sadurungé dhèwèké iku, temen Ingsun wus coba marang kaumé aparing Fir'aun sarta utusan kang minulya wus anekani mrono, a. 1356 18 Calathua:a Kawulaning Allah sami paduka pasrahaken dhateng kawula;2271 saèstu kula punika utusan ingkang pracaya, tumrap dhateng paduka, Ar. sarta, yèn 19 Sarta sampun sami kuwa- lahan lumawan Allah: saèstu kula dhateng badhé andhatengaken ingkang paduka bukti-winenang terang: Ut. angasor- aken 20 Saèstu kula nyuwun angayom ing Pangéran kula sarta Pangéran paduka saking anggèn paduka badhé amejahi kula: 21 Sarta manawi paduka boten sami angèstu dhateng kula, lah kula paduka kèndelaken kémawon ijén. 22 Dhèwèké banjur anguwuh Pangérané: Punika kaum ingkang sami dosa. paceklik lan kasusahan namani dhèwèké, nganti padha mangan balung lan bathang; sawijiné wong gawéné tumenga marang langit, dhèwèké nyumurupi barang kaya déné kukus ana ing antarané dhèwèké lan langit, sabab saka bangeting panandhangé." 2270. Sajakipun piweca ing ngriki punika mecakaken bab prakawis titiyang Quraisy anggènipun badhé tansah kawon perangipun, wiwit prang Badr, sarta ingkang ing wasananipun lajeng mahanani sirnaning panguwaosipun nalika bedhahipun nagari Makkah. Ibnu Mas'ud ngandikakaken bilih paniksa ingkang dipun karsakaken prang Badr (Bkh). Pancèn nyata sirnaning kang gedhé punika panguwaosipun titiyang Quraisy punika wiwit nalika prang Badr, sarta sirnanipun babar pisan panguwaos wau nalika bedhahipun nagari Makkah. 2271. Kapèngetana, miturut Quran Suci ayahanipun Kanjeng Nabi Musa dhateng raja Fir'aun ingkang angka satunggal, punika mundhut supados titiyang Israil dipun lilani késah saking Mesir kaliyan panjenenganipun. Nanging satunggaling nabi, boten saged kèndel-kèndelan kémawon nguningani kawontenaning budipakartinipun titiyang Mesir ingkang risak punika; milanipun Kanjeng Nabi Musa inggih lajeng ngajak para titiyang wau supados sami ambucal pangandelipun gugon-tuhon tuwin lajeng sami puruna angèstu dhateng Pangéran satunggal ingkang sajati. 1323
1324 Masa asat (Bethathan) Juz XXV 23 Banjur lunga karo para ka- wula-Ku ing wayaha bengi; sayekti sira bakal padha dioyak: 24 Lan tinggalen segara kang ngelet-eleti;2272 sayekti dhèwèké iku wadayabala kang bakal kine- lem. 25 Sapira baé kèhé patamanan lan susumberan padha katinggal! 26 Sarta pasawahan tuwin pang- gonan kang éndah-éndah! 27 Apa déné barang adiluhung kang kanggo padha among suka! a. 1814 28 Iya kaya mangkono iku, sarta iku padha Ingsun warisaké marang kaum liyané.a 29 Lah langit lan bumi ora padha nangisi dhèwèké, sarta dhèwèké ora padha disumenèkaké.2273 RUKU' 2 Saé lan awon sami wonten walesipun 30-33. Turun Israil dipun wilujengaken saking Fir'aun. 34-36. Titiyang Quraisy ngemohi tatanggelaning pandamel. 37. Leburipun tiyangipun Sang Tubba'. 38-42. Pancasan punika sampun tartamtu. 30 Lan sayekti, temen Ingsun anylametaké turun Israil saka ing siksa kang ngasoraké, 2272. Rahwa punika gadhah teges warni-warni. Kadosta ateges papan ingkang angglodhog wonten ing saantawisipun barang kakalih (TA); tumrap ing ngriki saganten utawi bengawan wau dados papan ingkang ngantawisi antawisipun titiyang Israil kaliyan titiyang Mesir. Tembung wau ugi ateges jenjem (TA), mengku teges ing saganten boten wonten prahara nalika dipun tilar titiyang Israil, milanipun sareng titiyang Mesir nyumerepi saganten wau jenjem lan antheng, sanalika lajeng sami ngetut wingking titiyang Israil. Utawi rahwa punika ateges lumampah kanthi sakéca, mengku teges titiyang Israil sami lumampah terus tanpa mawi ajrih manawi ketututan. 2273. Nangisi tiyang pejah punika tegesipun ngèngeti kalakuwanipun ingkang saé utawi pandamelipun ingkang saé, ingkang asring kémawon murugaken mripat angembeng eluh. Déné langit lan burni ora padha nangisi dhèwèké, punika mengku teges bilih piyambakipun boten gadhah sasambetan kaliyan Pangéran, lan boten nindakaken punapa-punapa ingkang murakabi ing manusa, ingkang murugaken kalakuwanipun ingkang saé dipun èngeti, ing langit utawi ing bumi.
Surat 44 Saé lan awon wonten walesipun 31 Saka Fir'aun: sayekti dhè- wèké iku kumalungkung (sarta) panunggalané para kang mlangkah wates. 32 Lan sayekti, temen Ingsun amilih dhèwèké kalawan ngèlmu- Ningsun angungkuli para bangsa- bangsa. Ingsun timbalan-timbalan, kang paringi ing jeroné isi nugraha kang tétéla. 33 Sarta wus padha 34 Sayekti, iki temen padha calathu: apa-apa kajaba patiku kang sapisan sarta aku ora bakal padha di tangèkaké manèh. 35 Ora ana tekakna bapak-bapakku, manawa kowé iku padha wong temen. 36 Lan mara padha 37 Apa dhèwèké (kang) luwih becik apa kaumé Tubba',2274 sarta para kang padha (urip) ing sadu- rungé? Iku wus padha Ingsun lebur, amarga sayekti, iku padha wong dosa. 38 Lan anggon-Ingsun anitahaké langit-langit lan bumi sarta saba- rang kang ing saantarané, iku ora pisan-pisan dodolanan. 39 Anggon Ingsun anitahaké sa- karoné iku ora liya kajaba kalawan kasunyatan, ananging sing akèh padha ora weruh. Ut. pamrih 40 Sayekti, dina pancasan iku wayahé kang wus tinamtu, kabèh baé; 2274. Para nata Hamyari punika sami ngagem jujuluk Tubba' (Kf, JB). 1325
1326 Masa asat (Bethathan) Juz XXV 41 Dina, kang ing kono mitra ora bakal migunani sathithik- thithika marang mitra, sarta ora bakal padha tinulungan, 42 Kajaba wong kang olèh wilasaning Allah; sayekti, Panje- nengané iku Ingkang-Kinawasa, Ingkang-Mahaasih. RUKU' 3 Saé sarta awon sami wonten walesipun 43-50. Panandhangipun titiyang ingkang lampah awon. 51-57. Para angèstu sami angsal begja. 58, 59. Kedah sami angentosi wusananipun. a. 2111 43 Sayekti, wit Zaqqum iku,a 44 Panganing para wong dosa, 45 Kaya endheg-endheging le- nga; iku bakal umob ana ing jero- ning weteng-weteng(-é), 46 Kaya umobing wédang. 47 Cekelen iku sarta larakan menyang tengahing naraka; 48 Banjur endhasé sokana siksa wédang umob: 49 Rasakna; satuhu kowé iku kang kinawasa, kang minulya:2275 50 Sayekti, iki barang kang koanggo papadon kaé. 51 Sayekti, wong kang anjaga dhiriné (saka ing ala) iku padha ana ing panggonan kang mitayani. 2275. Ayat-ayat ing nginggil anggambaraken kawontenanipun ing nglebet para titiyang ingkang wonten ing nagarinipun dados tiyang ingkang luhur tuwin kajèn-kèringan, kadamel teluk dhateng tiyang ingkang dipun inakaken tuwin dipun kaniaya. Bab punika sampun katerangaken sacekapipun wonten ing 1442.
Surat 44 a. 2356 Saé lan awon wonten walesipun 52 Ing patamanan lan susumbe- ran; padha manganggo 53 Bakal sutra alus (padha lan kandel, lungguh) adhep-adhepan. 54 (Iya bakal) kaya mangkono (iku), sarta bakal padha Ingsun jodhokaké karo kang padha suci lan éndah.a 55 Ana ing kono bakal padha sarupaning wowohan anguwuh kalawan salamet; ing kono ora bakal ngrasakaké pati, kajaba pati kang sapisanan kaé, sarta Panjenengané bakal angreksa dhèwèké saka siksa naraka. 56 Ana 57 Nugraha saka Pangéranira; iki pakolèh kang gedhé. 58 Mulané, Ingsun anggampang- aké iku kalawan basanira, supaya dhèwèké padha élinga. angentènana; sira sayekti, dhèwèké iku iya padha angentèni. 59 Mulané ___________ 1327
SURAT 45 AL-JÂTSIYAH (Jèngkèng) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (4 ruku', 37 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Angemohi wahyuning Pangéran. Ruku' 2. Kasunyatanipun (wahyu) Quran Suci. Ruku' 3. Angemohi pancasan. Ruku' 4. Risakipun. Katerangan gerban Punika surat ingkang kaping nem tumrap golongan Hâmîm. Nama punika kapirid saking ayat 28 ingkang mangandikakaken bilih saben umat sami jèngkèng marak wonten ing ngarsaning kawasanipun Pangéran ingkang agung, manut kawontenanipun piyambak-piyambak. Kalih ruku' ingkang wiwitan mangandikakaken bab wahyunipun Pangéran. Wahyu punika saking ngarsanipun Pangéran Ingkang- Mahaluhur, Ingkang-Mahawicaksana, sarta menggahing kayektènipun kathah tandhayektinipun; nanging para kafir sami angemohi. Tandhayektining kayektènipun Quran kasebutaken wonten ing ruku' ingkang kaping kalih, sawenèh saking tandhayakti wau inggih punika janji kamenangan dhateng para ingkang sami purun andhèrèk punapa déné kanyataaning wahananipun piweca ingkang rumiyin, ingkang mecakaken Quran wau. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken bab pancasan tuwin anggènipun angemohi para kafir, margi saking wangkoting manahipun. Ruku' ingkang kaping sakawan mangandikakaken leburipun para kafir lan anggènipun kagentosan déning para angèstu. RUKU' 1 Angemohi wahyuning Pangéran 1-2. Wewedhar Quran Suci. 3-6. Wewedharipun Pangéran ingkang wonten salebeting pakarya-Nipun. 7-11. Ingkang sami angemohi badhé sami pinidana. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2171 1 Allah Ingkang-Ingalembana, Ingkang-Minulya.a 2 Wewedhar Kitab iku saka ing Allah, Ingkang-Kinawasa, Ingkang- Wicaksana.
Surat 45 a. 203 b. 402 Angemohi wahyuning Pangéran langit- langit lan bumi iku temen ana tan- dha-tandha tumrap para angèstu. 3 Sayekti ing dalem 4 Sarta ing dalem kadadianira (dhéwé) tuwin (ing dalem) kéwan- kéwan kang diwartakaké déning Panjenengané, tandha- tandha tumrap wong kang padha yakin; iku ana 5 Apa déné (ing dalem) gilir gumantiné wengi lan rina sarta (ing dalem) rijeki kang tinurunaké déning Allah saka ing mendhung, banjur diagem anguripaké bumi sawisé matiné, tuwin (ing dalem) owah-owahing angin, iku ana tandha-tandha tumrap wong kang padha ngerti.a timbalan-timbalaning Iki Allah, kang Ingsun wacakaké marang sira kalawan kasunyatan; lah banjur padha angèstu marang undhang apa sawisé Allah lan timbalan-timbalan-É? 6 7 Cilaka tumrap sarupané wong goroh kang dosa, 8 Kang ngrungu timbalan-tim- balaning Allah winacakaké marang dhèwèké banjur ambegedud gume- dhé, kaya ora krungu-krungua; undhanganab mulané dhèwèké siksa kang nglarani. 9 Lan samangsa weruh sathi- thik-sathithik timbalan-timbalan- ing Allah, dianggo guguyon; yaiki kang bakal padha olèh siksa kang ngasoraké. 1329
1330 Jèngkèng Juz XXV Ar. lan ora 10 Ing sangarepé dhèwèké nara- ka, lan apa kang wus padha pina- kolih ora bakal makolèhi marang dhèwèké sathithik-thithika, mang- kono uga apa kang dialap dadi pangayoman saliyané Allah, sarta bakal padha olèh siksa kang gedhé. 11 Iki tuntunan; lan para kang angafiri marang timbalan-timbalan Pangérané, iku bakal padha olèh siksa kang anglarani amarga saka jember(-é). RUKU' 2 Kasunyatanipun wahyu Quran Suci 12-15. Janji kamenangan dhateng para angèstu. 16-17. Weca badhé rawuhipun Kan- jeng Nabi. 18-21. Quran punika tuntunan sejati. 12 Allah iku Kang ambangun turutaké sagara marang sira, supa- ya prau padha lumaku ing kono kalawan paréntahing Panjenengané sarta supaya sira padha ngupayaa lubèring paparing-É, lan supaya sira padha sukur. 13 Sarta ambangun-turutaké ma- rang sira apa kang ana ing langit- langit lan apa kang ana ing bumi, kabèh baé, saka Panjenengané; sayekti, ing kono iku temen ana tandha-tandha tumrap wong kang padha mikir-mikir. Ut. pinako- lih 14 Calathua marang para kang padha angèstu: Angapuraa marang para kang padha ora wedi ing dina- né Allah,2276 supaya Panjenengané angganjara marang wong tumrap apa kang wus padha dilakoni. 2276. Dintening Allah punika peperangan-peperangan, ingkang ing ngriku fihakipun para tiyang tulus badhé angsal kamenangan (mirsanana 1298). Dhawuh punika mratandhakaken bilih ing ayat kakalih ingkang sampun, punika mengku janji dhateng para titiyang mukminin, bilih badhé menang wonten ing donya punika, tuwin badhé kuwaos wonten ing dharatan tuwin ing saganten.
Surat 45 Kasunyatanipun Quran Suci 15 Sapa sing nglakoni kabecikan, lah iku makolèhi marang jiwané dhéwé, lan sapa sing nglakoni prakara ala, iku mitunani marang awaké dhéwé; tumuli marang Pangéranira anggonira bakal padha binalèkaké. a. 77 16 Lan sayekti, temen Ingsun wus aparing Kitab lan kawicaksa- nan sarta kanabian marang turun- ing Israil, sarta padha Ingsun rijekèni kang becik-becik, apa déné padha Ingsun utamakaké angung- kuli sakèhing bangsa.a Ut. mirong Ar. antara- né dhèwèké 17 Lan padha Ingsun paringi iku2277 bukti-buktining prakara kang terang, ananging ora ana padha sulaya kajaba sawisé kawruh tumeka marang dhèwèké, amarga saka padha cengil-cinengil dhéwé; sayekti, ing dina kiyamat Pangé- ranira bakal amancasi dhèwèké tumrap prakara kang ing kono dhèwèké padha sulaya. Ut. angleng- gahi syari- 'ating laku 18 Tumuli sira Ingsun dadèkaké angambah dadalaning laku; mula- né nuruta iku sarta aja nurut pépé- nginané kang asor para kang padha ora weruh. iku ora bakal padha makolèhi marang sira sathithik-thithika lumawan Allah; lan sayekti, para wong nganiaya iku sawiji marang sawijiné padha dadi mitra lan Allah iku panga- yomané para kang anjaga dhiriné (saka ing ala). 19 Sayekti dhèwèké 2277. Prakawis utawi amr ing ngriki punika ateges kanabianipun Kanjeng Nabi Muhammad saw, ingkang piweca-piwecanipun ingkang sakalangkung ceplos sampun kaparingaken dhateng titiyang Israil (Bd), Kula aturi mirsani ayat candhakipun, ing ngriku Kanjeng Nabi Muhammad saw. katuju ing dhawuh kalayan terang bilih kaparingan prakawis wau, déné angger-angger ingkang kaparingaken dhateng panjenenganipun kasebut 1331
1332 Jèngkèng Juz XXV 20 Iki bukti cetha tumrap para manusa tuwin wilasa tumrap wong kang padha yakin. sarta tuntunan 21 Apa para kang padha ngla- koni panggawé ala ngira yèn bakal padha Ingsun dadèkaké kaya kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, padha uripé lan patiné?2278 Ala panemuné iku. RUKU' 3 Angemohi Pancasan 22. Adil anglimputi jagad. 23. Titiyang awon. 24-26. Angafiri pancasan. 22 Lan Allah anitahaké langit- langit lan bumi kalawan kasunya- tan, sarta supaya siji-sijining jiwa dipituwasi kalawan apa kang pina- kolih tuwin ora padha dianiaya. a. 44 Ar. cap b. 21 23 Lah apa ta sira ora sumurup wong kang angalap pepénginé kang asor dadi sesembahané, lan Allah anasaraké dhèwèkéa atas saking pangawruh2279 sarta ama- sang kunci ing pangrunguné lan atiné tuwin andèkèki tutup ing pandelengé.b Lah sapa kang bisa anuntun dhèwèké sawisé Allah? Lah apa sira ora padha angangen-angen? ing 2278. Punika saged mengku suraos bilih para tiyang tulus punika boten sami kaliyan para tiyang duraka, ing dalem gesangipun utawi ing dalem pejahipun. Utawi saged mengku teges para tiyang duraka boten badhé sami manggih sakéca wonten ing dalem pejahipun (wonten ing kawontenan sasampuning pejah) kados ingkang dipun raosaken nalika sami wonten ing gesang sapunika punika (Bd). Utawi, iman lan nindakaken pandamel saé punika kasanépakaken kaliyan gesang, déné nindakaken pandamel awon kasanépakaken kaliyan pejah, awit pandamel saé punika adamel gesangipun manusa, déné pandamel awon mejahi manusa menggah ing ruhaniyahipun. Dados suraosipun dhawuh punika, nindakaken pandamel saé lan pandamel awon punika boten ngangsalaken garap ingkang sami, boten prabéda lan gesang lan pejah punika pancèn boten sami. 2279. Tembung atas saking pangawruh punika mengku teges, bilih Allah nguningani manah saha kalakuanipun tiyang tukang nguja pepénginanipun ingkang asor, tuwin nguningani bilih pandamelipun awon punika mesthi badhé mahanani piyambakipun kesasar.
Surat 45 Risakipun umat 24 Lah dhèwèké padha calathu: Ora ana liya kajaba kauripan donya iki; aku padha mati lan padha urip, lan ora ana kang anglebur aku kajaba waktu, lan dhèwèké padha ora duwé kawruh prakara iki; ora liya kajaba mung padha nyana. 25 Lan samangsa timbalan-tim- balan-Ingsun kang cetha diwacak- aké marang dhèwèké, buktiné dhè- wèké ora liya kajaba mung padha calathu: Bapak-bapakku padha tekakna (mréné manèh) manawa kowé iku padha wong temen. 26 Calathua: Allah iku angurip- aké sira banjur agawé patinira tu- muli bakal angimpun sira marang dina kiyamat, kang wis ora ana semang-semangé; ananging sing akèh manusa iku padha ora weruh. RUKU' 4 Risakipun umat 27-29. Satunggal-tunggaling umat punika saged dhumawah ing karisakan 30. Para angèstu badhé angsal kamenangan. 31-35. Para akafir badhé manggih pidana. 36, 37. Kaluhuripun Pangéran badhé katetepaken. 27 Lan Kagunganing Allah kara- toning langit-langit lan bumi iku; lan titining mangsa ing dina iku para wong goroh bakal karusakan. ing dina kalakoné 28 Lan sira bakal nyumurupi siji-sijining umat padha jèngkèng; siji-sijining umat bakal padha di- uwuh marang kitabé:2280 ing dina iki sira bakal winales apa kang wus padha sira lakoni. 2280. Kitab punika kitabing pandamel. Saben bangsa badhé anggadhahi kitab, punika nedahaken bilih umat utawi bangsa punika ugi pinancasan miturut pandamelipun. Angger-angger ingkang tumindak tumrap tiyang satunggal-satunggal, punika ugi tumindhak tumrap umat utawi bangsa. Umat 1333
1334 Jèngkèng Juz XXV 29 Iki kitab-Ingsun kang ngan- dhakaké kalawan nyata angenani sira; sayekti Ingsun iki anyathet apa kang wus padha sira lakoni.* Ut. kabeg- jan 30 Wondéné para kang padha angèstu sarta anglakoni kabecikan, lah iku Pangérané bakal anglebok- aké ing wilasa-Né; iki pakolèh kang tétéla. 31 Déné para kang padha kafir lah apa ta timbalan-timbalan-Ing- sun ora wus diwacakaké marang sira? Ananging sira padha gume- dhé, lan sira iku wong kang padha dosa. Ar. lan samangsa dikandhani Sayekti janjining Allah iku nyata, déné titining mangsa ora ana semang-semangé prakara iki, sira padha calathu: Aku ora weruh titining mangsa iku, kiraku (iku ora bakal kalakon) kajaba mung pang- angen-angen baé, lan ora pisan aku padha yakin. 32 Lan 33 Lan bakal cumetha marang dhèwèké alaning (kadadéané) apa kang wus padha dilakoni, lan apa kang wus padha diguguyu bakal anglimputi dhèwèké. Ar. nglalèk- aké Ar. nglalèk- aké 34 Lan bakal padha dipangandi- kani: Ing dina iki Ingsun anglir- wakaké sira, kaya anggonira wus anglirwakaké dinanira sapatemon iki, sarta padununganira iku geni lan ora ana kang mitulungi marang sira; punika pinancasan wonten ing gesang sapunika punika, dados manawi makaten dintenipun saben umat dipun ajak dhateng kitabipun, punika dinten dhumawahing leburipun umat wau.
Surat 45 Risakipun umat 35 Iku amarga déné sira padha anganggep guguyon timbalan-tim- balaning Allah sarta sira padha kacinthung kauripan donya. Mula- né ing dina iki dhèwèké ora padha diwetokaké saka ing kono sarta ora bakal padha dilegakaké. 36 Mulané kagungané Allah (sakèhing) pangalembana iku, Pa- ngéraning langit-langit lan Pangé- raning bumi, Pangéraning kabèh ngalam. 37 Sarta kagungané Panjene- ngané kaagungan ing langit-langit lan bumi iku, sarta Panjenengané iku Ingkang-Kinawasa, Ingkang- Wicaksana. ____________ 1335
SURAT 46 AL-AHQÂF (Gumuk wedhi) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (4 ruku', 35 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kasunyatanipun Wewedharing Sabda. Ruku' 2. Pasaksèning Kasunyatan. Ruku' 3. Pandumanipun kaum 'Ad. Ruku' 4. Pèpènget. Katerangan gerban Punika surat ingkang pungkasan piyambak tumrap golongan Hâ Mîm, déné namanipun punika kapirid saking namanipun tanah pawedhèn, ingkang ugi dados sarananing ngrisak dhateng pancer 'Ad (ayat 21). Lalampahan punika kasebutaken minangka kanggé meméngeti para titiyang Arab, bilih samangsa nabinipun umat punika sampun katamtokakaken, saged kelampahan wonten ing saganten, kados déné lalampahanipun raja Fir'aun tuwin wadyabalanipun, utawi saged kelampahan wonten ing dharatan pawedhèn kados déné kawontenanipun pancer 'Ad. Surat punika taksih nglajengaken bab ingkang kawarsitakaken wonten ing surat ingkang sampun, mangandikakaken kayektèning wahyu wonten ing ruku' ingkang sapisan tuwin mangandikakaken pasaksènipun yakti wonten ing ruku' ingkang kaping kalih. Kalih ruku' ingkang pungkasan piyambak sasampunipun nyebutaken nabinipun kaum 'Ad, lajeng nyebutaken pèpènget dhateng para ingkang sami angemohi yakti. JUZ XXVI RUKU' 1 Kasunyatanipun wahyuning Pangéran 1, 2. Quran Suci punika Wewedharing Pangéran. 3-6. Panembah pangéran kathah punika tanpa bukti. 7, 8. Wewedhar punika sanès anggitan. 9, 10. Pémut. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2171 1 Allah Ingkang-Ingalembana Ingkang-Minulya.a 2 Wewedhar Kitab iku saka ing Ing- Ingkang-Kinawasa, Allah, kang-Wicaksana.
Surat 46 Wahyuning Pangéran anitahaké langit-langit lan bumi sarta apa kang ana ing saantarané iku ora liya kajaba kalawan kasunyatan sarta wawangen-mangsa kang wus tinamtu.2281 Lan para kang padha kafir iku padha maléngos saka ing barang kang padha dipélingaké. 3 Anggon-Ingsun Ar. marang aku 4 Calathua: Apa sira padha su- murup apa kang sira uwuh saliyané Allah? Tuduhna aku, endi bumi olèhé padha nitahaké, utawa apa padha duwé bagéan ing dalem (panggawéning) langit-langit? Ne- kakna mréné kitab kang sadurungé iki, utawa tilas-tilasing kawruh yèn kowé padha wong temen. Ar. marang dhèwèké 5 Lan sapa kang luwih sasar tinimbang wong kang anguwuh saliyané Allah, kang ora bakal nyembadani panguwuhé tumeka dina kiyamat, sarta marang pangu- wuhé padha anglirwakaké? 6 Lan samangsa manusa wis padha diimpun, dhèwèké bakal dadi mungsuh sarta angemohi panembahé (marang dhèwèké). timbalan- samangsa timbalan-Ingsun kang wus terang iku diwacakaké marang dhèwèké, para kang padha angafiri marang kasunyatan nalika anekani awaké acalathu: Iki kamayan kang tétéla. 7 Lan Iki anggitané dhéwé. Calathua: Yèn iku aku kang nganggit, lah ora 8 Malah padha calathu: 2281. Miturut Quran Suci jagad sawegung punika wonten kawitanipun lan ugi wonten pungkasanipun. 1337
1338 Gumuk Wedhi Juz XXVI bakal kowé bisa nylametaké aku saka barang kang (tumeka) saka Allah;2282 Panjenengané luwih angudanèni marang sabarang pangucapmu tumrap prakara iku: Wus cukup Panjenengané minang- ka saksi antarané aku lan kowé, lan Panjenengané iku Ingkang-Apara- marta, Ingkang-Mahaasih.2283 9 Calathua: Aku iki dudu kawi- taning para utusan,2284 lan aku ora weruh apa kang bakal kalakon tumrap ing aku lan tumrap ing kowé: aku ora liya kajaba manut apa kang kawedharaké marang aku, lan aku iki ora liya kajaba juru- pépéling kang tétéla.2285 Ar. antara- né kowé Ar. lan 10 Calathua: Apa kowé wis pa- dha angangen-angen, yèn iku saka ngarsaning Allah, mangka kowé angafiri iku, sarta saksi sawenèh- ing turun Israil wis anaksèni ma- rang wong padhané awaké,2286 lah dhèwèké angèstu, kang mangka kowé padha gumedhé; sayekti Allah iku ora anuntun wong padha atindak dudu. 2282. Suraosipun, kowé ora bisa nyegah siksa kang ditibakaké Allah marang wong kang gawé-gawé wahyu (Bd, JB). 2283. Pantes pinèngetan, saben wonten dhawuh ingkang nyasmitakaken pidananipun para mengsah, kados déné dhawuh pratélan ingkang mungel: Wus cukup Panjenengané minangka saksi antarané aku lan kowé, mesthi nyebutaken ugi sifating Pangéran Mahaasih tuwin Mahangapura. Ingkang makaten punika kanggé anedahaken bilih ing dalem sifatipun Pangéran, Mahaasih punika tansah anglimputi. 2284. Bid'un punika tegesipun gagrag anyar, utawi barang ingkang saweg katembèn wontenipun (Q-LL). Ukara punika tegesipun ing dalem prakara iki si Suta iku kang wiwitan nindakaké; kang nindakaké iku sapisanan (Msb-LL). Dhawuh ingkang andhawuhaken bilih Kanjeng Nabi Suci sanès kawitanipun para utusan, kawarna kados déné kapangandikakaken Kanjeng Nabi, punika minangka kanggé pèpènget, manawi kayektinipun Kanjeng Nabi punika dipun titipriksa, lah dipun titipriksaa sacara nitipriksa kayektènipun para andika nabi ingkang sampun-sampun. 2285. Kanjeng Nabi kadhawuhan walèh bilih boten uninga badhé kados pundi wasana kedadosanipun golongan kakalih ing tembé; nanging panjenenganipun ugi kadhawuhan andhawahaken bilih panjenenganipun punika lugu juru-pèpènget. Dados manawi makaten, boten uninganipun wau namung ateges boten uninga dhateng paprincènipun kémawon. 2286. Saksi saking antawisipun Bani Israil ingkang aneksèni wong padhané awaké, punika
Surat 46 Pasaksèning kasunyatan RUKU' 2 Pasaksèning Kasunyatan 11,12. Pasaksènipun Kanjeng Nabi Musa. 13-20. Para mukmin sarta para kafir, ing salebeting gesangipun, badhé anaksèni kasunyatan. 11 Lan para kang padha kafir acalathu marang para kang padha angèstu: Manawa iku barang becik, ora bakal aku kadhisikan dhèwèké mrono. Lan sarèhné dhèwèké padha ora gelem dituntun sarana iku, mulané padha calathu: Iki panggorohan kuna. Ar. lan a. 70 12 Lan ing sadurungé iku Kitabé Musa, iku panuntun sarta wilasa; déné iki, Kitab kang ambenerakéa (iku) nganggo basa Arab,2287 supaya apépélinga marang para kang padha atindak dudu, sarta (awéh) pawarta becik marang para kang alaku becik. 13 Sayekti para kang padha calathu: Pangéranku iku Allah, sabanjuré tetep angambah dalan bener, lah ora bakal padha kataman wedi sarta ora bakal susah. 14 Iki kang bakal padha mang- gon ing kono taman, ana pamanggoné: pituwasé barang kang wus padha dilakoni. ing Kanjeng Nabi Musa: "Ingsun amasthi bakal anjumenengaké nabiné siji, Ingsun pundhut saka ing antarané para saduluré, iya kaya sira mangkono ........ Ana déné sing sapa ora miturut marang dhawuh-Ingsun, kang dilahiraké terang saka ing asma-Ningsun, iku amasthi Ingsun siksa." (Pangandharing Toret 12: 18, 19). Dhawuh ingkang mungel: apa kowé wis padha angangen-angen, yèn iku saka ngarsaning Allah, mangka kowé angafiri iku, punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng pratélan ingkang kapethik ing nginggil wau ingkang wekasan. 2287. Ingkang dipun karsakaken dhawuh punika prakawis ingkang dados rembag wonten ing ayat 10, ingkang mangandikakaken piwecanipun Kanjeng Nabi Musa. Ing ngriki Quran angundhangaken anggènipun anjangkepi wahananipun piweca wau. Déné kasebutaken bilih ngagem basa Arab, punika mengku teges bilih rawuhipun Kanjeng Nabi punika saking antawisipun darah 'Isma'il, ingkang basanipun basa Arab. Punika gelar yekti ingkang sampun kasebutaken wonten ing piwecanipun Kanjeng Nabi Musa piyambak. 1339
1340 Gumuk Wedhi Juz XXVI Ingsun wus dhawuh marang manusa agawé becik ma- rang wong tuwané loro; biyungé kalawan rekasa anggoné ngandhut dhèwèké lan kalawan rekasa ang- goné anglahiraké dhèwèké; lan pangandhuté sarta panyapihé telung puluh sasi; nganti samangsa wus tumeka diwasané sarta tumeka taun,2287A unjuké: patang puluh Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing dhateng kawula saged sukur ing nugraha Tuwan, ingkang sampun Tuwan nugrahakaken dha- teng kawula saha dhateng tiyang sepuh kawula kakalih, tuwin saged kawula anindakaken kasaénan ing- kang andadosaken pirena Tuwan, saha mugi Tuwan aparing kasaé- nan dhateng kawula tumrap turun kawula; saèstu kawula tobat ing Tuwan, saha saèstu kawula punika panunggilanipun para ingkang sami sumarah. 15 Lan 16 Iki para kang padha Ingsun tarima becik-beciké apa kang wus padha dilakoni sarta Ingsun pu- ing wung alaning panggawéné, antarané para kang manggon ing taman; janji kasunyatan, kang wus dijanjèkaké marang dhèwèké. Ar. lan Ut. kaliwat Ut. sambat marang 17 Lan wong kang ngunèni wong tuwané loro: Ah, kowé wong loro! apa kowé padha ngancam marang aku, yèn aku bakal tina- ngèkaké, mangka ing sadurungé aku wis pirang-pirang umat kang mati? Lan sakaroné padha nyuwun 2287A. Nitik dhawuh punika tétéla manawi diwasanipun manusa menggah ing ruhani, punika limrahipun manawi sampun umur kawan-dasa taun. Bukti ing atasipun bab punika ugi kacetha wutah gumelaring kawontenan, nalika Kanjeng Nabi Muhammad saw. tampi ayahaning Pangéran ambangun sagung para manusa, punika ugi nalika yuswa kawandasa taun.
Surat 46 Pandumipun kaum 'Ad pitulunging Allah: Cilaka kowé! angèstua, sayekti janjining Allah iku nyata. Ananging dhèwèké aca- lathu: Iki ora liya kajaba dhodho- ngèngan kuna. 18 Yaiki para wong kang tinemu nyata sabda kang tumiba marang awaké, ing antarané para ummat jin lan manusa kang wus kaliwat ing sadurungé awaké; sayekti dhè- wèké iku padha wong kapitunan. 19 Lan kabèh baé padha olèh drajad manut apa kang wus padha supaya Panjenengané dilakoni, aparing liliru genep marang pang- gawé-panggawéné, sarta dhèwèké ora bakal padha dianiaya. 20 Lan ing dinané para kang pa- dha kafir padha diajokaké marang geni: Kowé wus padha angilang- aké kabecikanmu ing kauripanmu iku padha sarta ing donya, koanggo seneng-seneng sadhéla; mulané ing dina iki kowé bakal padha diganjar siksa kang ngasor- aké, amarga saka anggonmu padha gumedhé ana ing bumi kalawan ora bener sarta amarga anggonmu padha murang yekti. RUKU' 3 Pandumipun kaum 'Ad a. 904 21 Lan nyaritakna saduluré 'Ad;a nalika dhèwèké apépéling marang ing ara-ara pawe- kaumé ana dhèn2288 lan temen sadurungé dhè- wèké lan sapungkuré dhèwèké wis ana juru-pépéling kang teka - cala- thuné: Aja padha ngawula sapa- 2288. Sadhèrèkipun satunggaling kaum punika tegesipun nabinipun: Kanjeng Nabi Hud, ingkang kautus dados nabi dhateng kaum 'Ad wau. Ahqâf punika jama'-ipun hiqf, tegesipun tumpukan wedhi 1341
1342 Gumuk Wedhi Juz XXVI sapa kajaba Allah; sayekti aku iki nguwatiraké siksa ing dina kang agung marang sira.* Ar. marang aku 22 Dhèwèké padha calathu: Apa olèhmu nekani aku iki arep ang- éngokaké aku saka sesembahan- sesembahanku? Lah mara tekakna mréné apa kang koancamaké marang aku, manawa kowé iku panunggalané wong kang padha temen. 23 Calathua: Kawruh iku mung ana ngarsaning Allah, lan aku iki nekakaké marang sira ayahan ang- gonku kautus, ananging panya- wangku sira iku kaum kang bénto. Ar. aku 24 Bareng dhèwèké padha weruh ana kaya mendhung katon ana ing langit gumulung amarani juju- rangé, calathuné: Iki mendhung kang bakal angudani ing kéné. O, dudu! iku barang kang padha sira gégé, angin kang amot siksa kang nglarani, 25 Bakal anglebur samubarang kalawan paréntahing Pangérané, banjur dadi padha ora ana katon (kumlendhang), kajaba padunu- ngan-padunungané. Kaya mang- kono iku anggon-Ingsun angganjar wong-wong dosa. 26 Lan sayekti, temen dhèwèké padha Ingsun tetepaké ing barang kang sira padha ora Ingsun tetep- utawi gumuk wedhi ingkang wangunipun mlengkung (TA-LL), tuwin al-ahqâf punika tartamtu kanggé namakaken sawenèh tanah pawedhèn lonjong ing laladan Asy-Syihr (TA-LL). Tuwan Rodwell tuwin Muir mastani padununganipun kaum 'Ad punika wonten ing padusunan sakiwa-tengenipun Thaif sanèsipun malih ing Hadlaramaut. Pamanggih ingkang kantun punika ingkang leres, awit gambar kar tanah Arab piyambak sampun anedahaken kalayan pratéla. Al-Ahqâf punika dumunung wonten ing Hadlaramaut.
Surat 46 Pèpènget aké; lan dhèwèké pada Ingsun paringi pangrungu lan pandeleng sarta ati, ananging pangrunguné lan pandelengé sarta ati-atiné ora makolèhi apa-apa marang dhèwèké amarga saka anggoné padha ange- mohi timbalan-timbalaning Allah, sarta apa kang padha diguguyu anglimputi awaké. RUKU' 4 Pèpènget 27, 28. Wuwulang ingkang wonten ing salebeting pandumipun para ingkang manggèn ing tepis-wiringanipun tanah Arab. 29-32. Para angèstu sawatawis. 33-35. Siksa punika mesthi andawahi para ingkang milawani. temen Ingsun wus anglebur kutha-kutha ing sa- kiwa-tengenira2289 Ingsun angambal-ambali timbalan-timba- lan, supaya dhèwèké padha balia. 27 Lan sayekti sarta 28 Lah yagéné para kang padha dialap sesembahan saliyané Allah ora mitulungi dhèwèké marek (marang Panjenengané)? O! iku tumrapé dhèwèké wis ilang; lan ya iki gorohé sarta barang olèhé padha gawé-gawé. Ingsun ama- dhepaké jin sapantha marang sira, padha angrungokaké Quran;2290 ba- reng wis padha teka mrono padha calathu: Padha menenga; bareng wis rampung, padha bali marang kaumé, apépéling. 29 Lan nalika 2289. Kitha-kithanipun kaum 'Ad, Tsamud tuwin kitha Saba' punika sami dumunung wonten ing tape1-watesipun tanah Arab. Para titiyangipun kitha kerajan dipun pangandikani kawontenanipun kaum ingkang sami gesang wonten ing sakiwa-tengenipun, ingkang sami kalebur duk ing kina; para titiyang wau samia ngalap piwulang saking nasib ingkang dipun sandhang kaum-kaum wau. 2290. Jinn ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika sajakipun sawenèh panuntunipun pancer Yahudi, jalaran ing ayat sambetipun kapangandikakaken manawi para jinn wau sami angèstu dhateng Kanjeng Nabi Musa. Menggah ing sajatos-jatosipun, para jinn wau nunggil golongan kaliyan jinn ingkang kapangandikakaken ing 72: 1. Kateranganipun ingkang panjang kula aturi mirsani 2580. 1343
1344 a. 70 Gumuk Wedhi 30 Padha calathu: O, kaumku! aku mentas angrungokaké Kitab, sapungkuré kang kadhawuhaké Musa, ambeneraké apa kang ana sangarepé,a anuntun marang kasu- nyatan marang dalan kang bener: 31 Padha calathu: O, kaumku! juru-panga- padha nampanana jaking Allah sarta angèstu ing Panjenengané, Panjenengané bakal angapura marang sira ing kalu- putanira sarta angayomi sira saka siksa kang nglarani. 32 Lan sapa sing ora nampani juru-pangajaking Allah, lah ora bakal bisa oncat ana ing bumi sarta ora bakal duwé pangayoman liyané Panjenengané: iki padha dumu- nung ing sasar kang tétéla. 33 Apa dhèwèké ora padha sumurup, yèn Allah iku kang anitahaké langit-langit lan bumi, sarta ora nandhang sayah anggoné anitahaké iku, bisa anguripaké kang wus padha mati? Iya! sayekti Panjenengané iku marang samu- barang kawasa. 34 Lan ing dina nalikané para kang padha kafir diparakaké marang ngarep geni: Apa iki ora nyata? Padha matur: Inggih! dhemi Pangéran kawula. Panjenengané ngandika: Lah padha rasakna siksa iku, amarga saka anggonira padha angafiri. 35 Mulané sira disabar kaya ang- goné sabar para utusan kang kasi- nungan ati santosa, sarta aja sira anggégé (siksa) tumrap dhèwèké. Juz XXVI
Surat 46 Pèpènget Ing dina nalikané dhèwèké ande- leng apa kang dijanjékaké marang dhèwèké, kaya-kaya olèhé padha manggon mung saejam wayah awan. Panerangan kang anyukupi! Lah sapa ta kang dilebur kajaba kaum kang murang yekti? ________ 1345
SURAT 47 MUHAMMAD KADHAWUHAKEN ING MADINAH (4 ruku', 38 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Ingkang sami milawani badhé sami pejah ing paprangan. Ruku' 2. Para nindhes badhé dipun asoraken. Ruku' 3. Tiyang ingkang alit manahipun. Ruku' 4. Pémut. Namanipun tuwin gathuking suraosipun Surat punika kanamakaken surat Muhammad, tuwin ugi surat Qitâl utawi Perang. Nama ingkang sapisan wau kabekta saking surat punika mecakaken bilih para titiyang ingkang purun angèstu ing Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. punika mesthi badhé mindhak saé kawontenanipun wadhag. Nalika jaman tumurunipun surat punika para titiyang wau kalangkung déning ringkih kawontenanipun, kéndhang saking padununganipun perlu ngungsékaken gesangipun, tuwin wonten ing padununganipun énggal kaancam ing mengsah ingkang kiyat. Nama satunggalipun punika kabekta saking surat punika nerangaken bilih siksa ingkang kaancamaken dhateng para kafir, punika badhé dhumawahipun kalayan peperangan, ingkang wonten ing ngriku para bénggol-bénggolipun badhé nemahi curna; sanès- sanèsipun badhé dipun tawan, utawi dipun telukaken lan dipun asoraken. Kawontenan punika sampun saged suka ular-ular kados pundi sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang wekasan piyambak tumrap golongan ingkang sampun. Ing surat wau pèpènget mèh badhé dhumawahipun siksa dhateng para mengsah kadhawuhaken marambah-rambah, ing surat punika kadhawuhaken kalayan terang, siksa wau badhé awujud punapa. Ingkang kawarsitakaken Surat punika kapérang dados kawan ruku'. Ingkang wiwitan piyambak mratélakaken bilih pambudidayanipun para ingkang sami nyegah ing tiyang sanès nampèni yakti, punika mesthi badhé atanpa guna; nanging para angèstu mesthi tumunten badhé langkung saé kawontenanipun; salajengipun katerangaken bilih éwahing kawontenan punika badhé kelampahan kalayan peperangan, salajengipun lajeng maringi pitedah bab tawanan perang. Ruku' ingkang kaping kalih ingkang sabagéan ageng kamligèkaken kanggé ngrembag bab prakawis punika ugi, sarta ing salajengipun nerangaken bilih Makkah mesthi badhé dipun telukaken, para kafir badhé dipun asoraken, para angèstu badhé menang. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken para titiyang ingkang nganggep peperangan ingkang sinuci piyambak wonten ing dalem babad punika kadi déné satunggaling babaya, ingkang awit saking punika piyambakipun lajeng sami nganggé sikep lalamisan, saking sakedhik wangsul dhateng kakafiran. Ruku' ingkang kaping sakawan nyebutaken bilih badhé wonten pipisahan antawisipun para mukminin sajati kaliyan para lamis. Wekasanipun ugi mituturi para Muslimin, supados sami ngetog panyarempengipun nglabuhi yakti, awit manawi piyambakipun sami boten angsal damel, umat sanès ingkang badhé dipun jumenengaken minangka gegentosipun. Titimangsaning tumurunipun Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih tumurunipun surat punika kagolong ing jaman sadèrèngipun peperangan kaliyan titiyang Quraisy kawiwitan, nanging sampun tuwuh wonten kawontenan-kawontenan, ingkang nedahaken bilih peperangan sampun boten kénging dipun singkiri malih. Awit saking punika para mufassir ingkang kina-kina sami anggadhahi pamanggih bililh surat
Surat 47 Ingkang sami milawani RUKU' 1 Ingkang sami milawani badhé sami pejah ing paprangan 1-3. Pambudidayanipun para milawani badhé tanpa damel sarta kawontenanipun para angèstu badhé dipun saékaken. 4. Para kafir badhé sami kapupu ing paprangan. 5-7. Pitulung sarta kamenangan tumrap para angèstu. 8-11. Badhé leburipun para kafir. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Para kang padha kafir sarta nyimpang saka dadalaning Allah, Panjenengané bakal musprakaké panggawé-panggawéné.2291 padha angèstu sarta anglakoni kabe- cikan, apa déné padha angèstu marang apa kang katurunaké iku marang Muhammad - 2 Déné para kang lan punika wahyu Makkiyah (Dk, I Jubair, Sudy AH), nanging pamanggih punika genah manawi lepat, jalaran ayat 13 sampun mangandikakaken kalayan terang bilih titiyang Makkah sampun nundhung Kanjeng Nabi saking Makkah. Langkung-langkung malih, nadyan idin perang punika terang kasebut wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing Makkah (surat 22), dhawuh ingkang cetha-pratéla ing ngriki punika, tuwin dhawuh ingkang nyebutaken para titiyang ingkang ringkih manahipun sarta wangsul dados kafir (dados tiyang munafék) (ruku' 3), punika dados pasaksèn ingkang terang bilih surat punika wahyu Madaniyah. Sarta inggih makaten punika pamanggihipun para mufassir Muslimin ingkang sapérangan kathah. Saged ugi pépéranganipun surat punika wonten ingkang anggènipun katurunaken nalika salebetipun Kanjeng Nabi tindak hijrah saking Makkah, kados déné pamanggihipun sawenèh mufassir, nanging manawi kagerba sagemblenging surat, surat punika kénging kagolongaken ing wekdal taun Hijrah ingkang kaping sapisan, dados ing sadèrèngipun perang Badr. Ugi ing jaman punika anggènipun mastani tuwan Muir. _________________ 2291. Adlallahu sami kaliyan tembung ahlakahu (TA) utawi sami kaliyan tembung adlâ'ahu (S, TA) jawinipun ingkang angka satunggal nglebur utawi ngrisak, ingkang angka kalih: musprakaken utawi ngaberaken. Pandamel ingkang dipun wecakaken ayat punika bilih badhé wuk atanpa tilas, punika kasasmitakaken wonten ing dhawuh ingkang mungel: kang padha kafir lan kang padha nyimpang saka dadalaning Allah, inggih punika pandamelipun kafir, kadosta anggènipun nedha pitulung dhateng brahala-brahalanipun tuwin anggènipun sami ambudidaya badhé ngénggokaken tiyang saking agami Islam. Dados ayat punika mengku piweca, bilih para titiyang kafir badhé tinilar anggana boten wonten ingkang mitulungi, déné agami Islam lan titiyang Muslimin badhé manggih karaharjan, sarta pambudidayanipun para kafir sumedya anyirnakaken yakti, punika badhé wuk atanpa tabet. Pranyata ayat punika mengku salah satunggaling piweca ingkang angédab-édabaken, awit anggènipun katurunaken surat punika nalika jaman para mengsah-mengsahipun Islam wonten ing pucaking panguwaosipun ingkang inggil piyambak, tuwin ingkang katingalipun makaten kados saèstu kawasa badhé anyirnakaken ngantos ludhes agami Islam saking nagari Makkah, tur sampun samekta badhé nglebur ingkang kalayan ambabar pisani wonten ing Madinah. 1347
1348 Muhammad Juz XXVI kasunyatan saka Pangérané - Panjenengané bakal ambirat alané saka ing awaké sarta ambecikaké kaanané.2292 3 Iku amarga déné para kang iku padha manut padha kafir barang luput sarta déné para kang padha angèstu iku padha manut kasunyatan saka Pangérané; kaya mangkono anggoné Allah ada- tumrap para damel manusa. tutuladhané Ar. nyèlèh- aké gaga- mané 4 Mulané, samangsa sira padha katemu para kang padha kafir ana ing paprangan2293 banjur sabeten guluné, nganti samangsané wis padha sira kalahaké, padha dadék- na tawanan, tumuli sawisé (iku), apa sira luwari kalawan kadarman apa kalawan tebusan nganti perang rampung.2294 Iku (bakal kalakon 2292. Punika ugi piweca, tunggilipun piweca ingkang sampun kasebut ing ayat ingkang sampun. Titiyang Muslimin ingkang wonten ing dhawuh ngriki kawecakaken badhé langkung sakéca kawontenanipun, ing wekdal wau kalangkung apes kawontenanipun. Sabagéan ageng sampun sami lumajeng saking griya padununganipun, prasasat tanpa sangu arta kanggé rumeksa gesangipun tuwin kanggé waragad dudunung wonten ing nagari Madinah; kawimbuhan malih ing Madinah inggih boten saged tentrem gesangipun, margi mengsah sampun mutusaken badhé numpes titiyang Muslimin wau sarana kagebag ing prang. Para Muslimin dipun pangandikani bilih pambudidayaning mengsah- mengsahipun badhé wuk atanpa gina, sarta kawontenanipun piyambak tumunten badhé langkung sakéca. 2293. Tembung ingkang dipun agem: laqitum, inggih punika saking tembung liqâ, miturut Kf tegesipun harb, jawinipun tempuk prang. 2294. Tembung atskhana ing dhawuh punika sampun katerangaken sacekapipun wonten ing 1024. Dhawuh punika nyebutaken ngemungaken manawi kados pundi kéngingipun nukup tiyang tawanan ing paprangan, dados ateges nglepataken nindakaken cara pangawulan aliyas ambubujeng tiyang, awit manawi cara pangawulan, wonten ing pundi kémawon tiyang kénging dipun tukup lajeng dipun sadé kadadosaken réncang-tumbasan. Ing ngriki kita kaparingan dhawuh kéngingipun nukup tiyang kukupan perang punika manawi sampun bibar tempak kaliyan mengsah wonten ing peperangan ingkang manut pranatan ingkang tumindhak. Malah nadyan makatena pisan, tiyang kukupan wau kedah dipun mar- dikakaken, sami ugi punapa anggènipun mardikakaken wau tuwuh saking bèrbudi, punapa sarana dipun tebus. Déné ingkang sampun katindakaken Kanjeng Nabi Suci, ingkang asring piyambak ngagem cara ingkang sapisan wau, inggih punika mardikakaken ingkang tuwuh saking bérbudining panggalihipun, liripun tanpa mundhut tebusan. Minangka conto, titiyang tawanan Bani Musthaliq, wonten tiyang satus gotrah dipun mardikakaken; titiyang Hawazin, wonten tiyang nem èwu ingkang dados tawanan perang, sadaya sami dipun mardikakaken blaka, tanpa mawi tebusan.Tumrap tiyang tawanan cacah pitungdasa ingkang katukup wonten ing Badr, wonten ingkang nyebutaken mawi tebusan; nanging punika nalika
Surat 47 Ingkang sami milawani Ut. mundhut apa kang wus dadi masthiné mangkono); lan yèn ta Allah iku angarsakna, amasthi Panjenengané wus anibakaké wawales marang dhèwèké, ananging (mangkono iku) purihé Panjenengané arsa nyoba sawenèhira kalawan sawenèhé;2295 déné para kang padha kaprajaya ing dadalaning Allah amasthi Panjenengané ora bakal amusprak- aké panggawé-panggawéné. 5 Panjenengané bakal anuntun dhèwèké sarta ambecikaké kaana- né, taman, kang wus diparingaké weruh ma- rang dhèwèké.2296 6 Sarta anglebokaké 7 O, para kang padha angèstu! manawa sira padha mitulungi (prakaraning) Allah, Panjenengané bakal mitulungi sira sarta anetep- aké dalamakanira. Islam taksih sakalangkung ringkih, tuwin mengsah ingkang sakalangkung kiyat sumedya badhé nyirnakaken Islam. Nadyan makatena ugi samangsa peperangan sampun rampung, nukup réncang- tumbasan kedah dipun kèndeli. Punika anedahaken kalayan terang bilih dhawuh ingkang kasebutaken wonten ing wiwitaning ayat wau, anggènipun kaparingaken margi ing wekdal tumuruning dhawuh wau wonten kawontenan perang, sanajan ta dèrèng ngantos kelampahan tempuk prang, sarta anedahaken bilih dhawuh wau namung tumindhak sadangunipun wonten peperangan. 2295. Intashara min-hu tegesipun nandukaké piwales marang dhèwèké (LA). utawi anjaluk apa kang wus dadi mesthiné kalayan ganep marang dhèwèké (TA-LL). Manawi nganggé teges ingkang sapisan, suraosipun: manawi Allah angarsakaken, Panjenenganipun yekti niksa para mengsahing Islam mawi sarana sanèsipun peperangan; nanging rèhning karsa-Nipun badhé niksa para mengsah wau sarana tanganipun titiyang Muslimin, milanipun perang kedah dipun wontenaken. Manawi teges ingkang kasebut ing margin ingkang dipun anggé, saged ugi mengku karsa wangsul dhateng dhawuh bab prakawis mardikakaken tiyang tawanan; jalaran, saupami titiyang Muslimin andhawahaken pidana dhateng piyambakipun miturut punapa mesthinipun, margi saking anggènipun sami atindak wengis dhateng para Muslimin, para Muslimin wenang mejahi piyambakipun, tur inggih nama anglenggahi adil. Nanging margi saking genging mahaasih-Ipun, Allah angarsakaken badhé maringi nugraha dhateng para kafir; sarta ingkang makaten wau alantaran medal saking tanganipun titiyang Muslimin. 2296. Suwarganipun gesang ing bénjing punika sampun kaparingaken sumerep dhateng para tiyang tulus wonten ing gesang sapunika punika, sarana maringi dhateng para tiyang tulus wau kamenangan kaliyan mengsah-mengsahipun; dados najan ing gesang sapunika punika para tiyang tulus sami saged ngicipi wohing pandamelipun. Sampun naté katerangaken, bilih suwarga ing gesang sapunika ingkang kajanjèkaken, punika tegesipun kamenangan, déné suwarga ing gesang ing bénjing, punika wohing pandamel saé ingkang katindakaken wonten ing donya ngriki. 1349
1350 Muhammad Juz XXVI 8 Wondéné para kang padha kafir iku karusakan bagéané, sarta Dimusprakaké panggawé-pangga- wéné. 9 Iku amarga saka anggoné padha gething marang apa kang katurunaké déning Allah; mulané Panjenengané angilangaké pang- gawé-panggawéné. 10 Apa ta dhèwèké ora padha lalaku ing bumi sarta padha ande- leng kapriyé wusanané para ing sadurungé: Allah wus anglebur dhèwèké, sarta bagéané para kafir iku sapadhané iku. 11 Iku, amarga Allah iku Panga- yomané para kang padha angèstu, sarta amarga para kafir iku padha ora duwé pangayoman. RUKU' 2 Para nindhes badhé dipun asoraken 12, 13. Makkah badhé dipun telukaken. 14-19. Kawontenanipun para angèstu sarta para kafir kinosok-wangsul. Ar. ngisoré Ar. lan 12 Sayekti, Allah bakal angle- bokaké para kang padha angèstu sarta alaku becik marang patama- nan, kang ing jeroné kaliné padha mili; déné para kang padha kafir padha abungah-bungah sarta ma- ngan kaya pamangané raja-kaya, sarta geni iku padunungané. Ar. panu- lung tumrap dhèwèké 13 Lan pira baé kutha kang luwih kuwat banget tinimbang kuthanira kang anundhung sira: iku wus padha Ingsun lebur, lan ora ana kang mitulungi.2297 2297. Kitha ingkang nundhung Kanjeng Nabi Suci punika kitha Makkah. Badhé ambruking panguwaosipun, kawecakaken kalayan tembung ingkang terang wonten ing dhawuh ngriki punika.
Surat 47 Para nindhes dipun asoraken 14 Lah apa ta wong kang ang- lungguhi tandha yekti saka Pangé- rané iku padha karo wong kang alaning panggawéné pinaés-paés tumrap awaké sarta padha anuruti hawa napsuné. Ar. saka Ar. saka 15 Sanépané taman kang dijan- jèkaké marang para kang anjaga dhiriné (saka ing ala) iku: Ing jeroné ana kali-kaliné mili banyu kang ora malih, lan kali-kali mili puwan kang ora malih rasané, sarta kali-kali mili sajeng, énak tumrap sing padha ngombé, apa déné kali- kali mili madu sinuci;2298 lan ana ing kono padha olèh sarupaning wowohan tuwin pangayoman saka Pangérané.2298A (apa iki) padha karo wong kang manggon ing geni sarta kang padha diombèni banyu umob temah angrantasaké jeroané? Sampun cetha bilih nalika ambrukipun ingkang ambabar pisani panguwaosipun titiyang Makkah wau, para titiyang Makkah boten sami dipun lebur; Kanjeng Nabi Suci inggih boten nandukaken pidana minangka pamales anggènipun sami damel piawon tuwin nganiaya dhateng para Muslimin. Kosokwangsulipun para titiyang wau sami dipun rengkuh kalayan saé, pangrengkuh ingkang tuwuh saking welas lan asih: ing babading donya dèrèng naté wonten bangsa ingkang kinaniaya menang kaliyan ingkang nganiaya, ngrengkuh saé dhateng ingkang nganiaya, mangka dados telukanipun. Suprandéné titiyang Makkah wau inggih boten nama tanpa angsal pidana. Ambrukipun déning tanganipun titiyang Muslimin, nama anjangkepi kanyataaning piweca-piweca ingkang sampun-sampun. teka ateges anyebutaken nugraha ing suwarga punika walaka kados makaten wau, awit nugraha ing suwarga punika nugraha "ingkang dèrèng naté tiningalan ing mripat, dèrèng naté kapireng ing talingan, sarta dèrèng naté kamrenteg wonten manahing manusa." Wangsul gagambaran punika namung sanépa, sanépa kanggé anedahaken kados punapa èmperipun nugraha ing suwarga wau. Sanépa punika boten namung anggambaraken kawontenanipun nugraha ing gesang sasampuning pejah kémawon, nanging ugi paring gagambaran dhateng para ingkang sami bekti ing Pangéran ing kawontenanipun tanah ingkang loh-jinawi, ingkang badhé dipun warisaken dhateng piyambakipun ing gesang sapunika punika ugi - inggih punika suwarga 'Adn (Eden) ingkang kasebut ing Purwaning dumados 2: 8; ing ngriku sawarnining barang wonten kalayan mluwah-mluwah; dados titiyang Muslimin kaparingan janji, kajawi nagari Makkah, badhé dipun paringi Tanah Suci ing Syam. 2298. Dipun pèngetana, gagambaran ingkang kadhawuhaken punika, boten 2298A. Lah punika tuladha sanès malih bab kanggènipun tembung magfirah ing Quran Suci; inggih punika anedahaken bilih boten mengku teges pangapuntening dosa, nanging ateges pangayoman saking sekeng, ingkang dados sifatipun manusa. Ing antawisipun nugraha ing suwarga ingkang mawarni-warni, ingkang badhé dipun panggih para ingkang sami lumebet ing suwarga, inggih punika magfirah. Sampun cetha manawi magfirah punika boten saged ateges pangapunten, awit manawi ing suwarga wonten pangapunten, ing ngriku mesthi wonten tiyang nindakaken dosa, lah manawi wonten tiyang nindakaken dosa, punika lajeng cengkah kaliyan gagambaranipun suwarga kados ingkang 1351
1352 Muhammad Juz XXVI a. 21 16 Lan sawenèhé ana kang ang- rungokaké marang sira, nganti bareng wis padha metu saka nga- repira acalathu marang para kang sinungan kawruh: Mau dhèwèké calathu apa? Iki para kang atiné wis padha diecap déning Allaha sarta padha nuruti hawa napsuné. Ar. taqwa 17 Déné para kang padha ngam- bah dalan bener, iki Panjenengané amewahi pituduh, sarta amaringi (ganjaran) anggoné padha anjaga dhiriné (saka ing ala). 18 Lah apa ta kang padha di- entèni kajaba titining mangsa kang anggoné nekani dhèwèké bakal tanpa cacala? Lah sayekti tenger- tengeré wis tumeka, ananging kapriyé tumrap dhèwèké anggoné arep padha éling samangsané iku anekani dhèwèké?2299 b. 2194 19 Mulané weruha yèn ora ana sesembahan kajaba Allah, sarta nyuwuna tumrap pangayoman kaluputanirab sarta tumrap para mukmin lanang lang para mukmin wadon;2300 lan Allah iku anguda- nèni enggon balinira sarta padunu- nganira.2301 wonten ing Quran Suci. Kados déné ingkang sampun katerangaken wongsal-wangsul, ing suwarga boten wonten tiyang nindakaken dosa, awit saking punika magfirah ing suwarga punika ateges pangayoman saking dosa. 2299. Sâ'ah utawi titining mangsa punika kedah kasuraos wekdal leburipun para titiyang wau, ambruking panguwaosipun, ingkang kalayan terang kapangandikakaken wonten ing ayat-ayat ingkang sampun. Tandha-tandhanipun sampun wonten, awit piyambakipun sampun sami ningali piyambak kados punapa rikating kamajenganipun Islam ing saben dintenipun, sarta ningali piyambak, sadaya pambudidayanipun kanggé mekak majengipun Islam, wekasanipun namung tansah wuk atanpa dados. 2300. Rèhning ing ngriki para Muslimin kaparingan janji badhé pinaringan kamenangan, mangka kamenangan makaten mesthi sinartan rekaos, mila Kanjeng Nabi kadhawuhan supados nyuwun pangayoman sampun ngantos nandhang kuciwa, makaten ugi tumrap para sahabatipun. Katranganipun ingkang langkung panjang mirsanana 2194. Utawi tegesipun punika kados déné ingkang katerangaken ing 2307. 2301. Allah nguningani papanipun wangsul saha papanipun ingkang dipun enggèni para mukminin, punika ingkang dipun sasmitakaken padununganipun énggal para mukminin tuwin badhé
Surat 47 Titiyang ingkang alit manahipun RUKU' 3 Titiyang ingkang alit manahipun 20. Titiyang jirih sami emoh dhateng perang. 21, 22. Perlu wontenipun perang. 23-28. Sami wangsul dhateng ing kakafiran. Ut. bab Ut. cumetha 20 Lan para kang padha angèstu acalathu: Yagéné ora ana surat dhumawuh?2302 Ananging bareng ana surat kang putus dhumawuh, kang ing kono perang sinebutaké, ing sira andeleng para kang sajroning atiné ana lalarané, padha angingetaké marang sira kalawan pandelengé wong kang ngalum- pruk saking wediné mati. Lah cilaka tumrap dhèwèké! 21 Pambangun turut sarta atur kang becik (iku kudu); ananging samangsa prakara iku wis diputus sabanjuré manawa padha tuhu- tuhu ing Allah, sayekti iku luwih becik tumrap dhèwèké. Ut. cepak 22 Ananging manawa sira padha nyekel purba-wisésa, amasthi sira bakal agawé wisuna ing bumi sarta amedhot sasambunganing kara- bat!2303 23 Iki para kang padha kena wewelaking Allah sarta padha Digawé budheg tuwin wuta pan- delengé.2304 lumebetipun malih dhateng Makkah. Utawi, Mutaqallab punika ingkang dipun karsakaken anggènipun para kafir mrika-mriki damel upaya badhé anglebur agami Islam. 2302. Titiyang Mus1imin dipun kaniaya ngantos nglangkungi wates, dipun tindhes sakatogipun tuwin dipun tundhung saking griya-griyanipun. Awit saking punika, nama sampun satrepipun manawi para Muslimin wau kapéngin sanget dipun lilani rumeksa awakipun piyambak. Dados surat ing ngriki ingkang dipun kajengaken: dhawuh ingkang ngidini titiyang Muslimin lumawan perang. 2303. Para titiyang kafir. ingkang katuju ing pangandika punika. 2304. Dipun pèngetana, ingkang dipun damel wuta mripatipun tuwin dipun damel tuli kupingipun déning Allah, punika para ingkang boten purun wangsul dhateng margi ingkang leres. Ayat candhakipun adamel cethanipun ingkang makaten punika, inggih punika kapangandikakaken bilih para titiyang wau boten sami purun manah-manah dhateng Quran, kados-kados margi manahipun punika wonten kuncinipun. 1353
1354 Muhammad Juz XXVI 24 Lah apa ta ora padha anga- ngen-angen Qur'an? O, ing ati(-né) padha ana kunciné. 25 Sayekti para kang padha ambalik marang gegeré ing sawisé tumrap dhè- pituduh gamblang wèké, iku si sétan sing anggam- pangaké marang dhèwèké; sarta Panjenengané sumené marang dhèwèké. aparing 26 Iku amarga dhèwèké padha calathu marang para kang padha gething ing barang kang katurun- aké déning Allah: Aku bakal padha manut kowé tumrap sawenèhing prakara; lan Allah iku Ngudanèni wadi-wadiné. 27 Ananging kapriyé bakalé, samangsané para malikat amatèni dhèwèké (kalawan) mrawasa rainé lan gegeré. 28 Iku amarga saka anggoné pa- dha manut apa kang ora dadi sarju- ning Allah sarta gething marang pirena-Né; mulané Panjenengané panggawé-pangga- amusprakaké wéné. RUKU' 4 Pémut 29-31. Apa para lamis lan para angèstu badhé kapilahaken. 32. Para kafir badhé boten saged miawoni para Muslim. 33-38. Para ngèstu dipun apémuti supados nyarempeng. 29 Apa para kang ing sajroning atiné ana lalarané padha ngira, yèn pangunek-uneké ora bakal diwe- tokaké déning Allah? 30 Lan manawa Ingsun angar- sakna, amasthi sira Ingsun weruh- aké dhèwèké, temahan sira sumu- tandha- rup dhèwèké kalawan
Surat 47 Pémut Ar. ing dalan tandhané; sayekti sira temen bakal sumurup dhèwèké asarana sura- saning calathu(né);2305 lan Allah iku Ngudanèni panggawé-pang- gawénira. a. 494 temen Ingsun bakal anyoba ing sira, nganti Ing- sun anguningania sira kang padha tuhu nyarempeng sarta kang padha sabar, lan (nganti) Ingsun anggam- blangaké lalakonira. 31 Lan sayekti 32 Sayekti, para kang padha kafir sarta nyimpang saka dada- laning Allah apa déné amilawani Utusan ing sawisé pituduh iku gamblang tumrap dhèwèké, iku ora bakal bisa mitunani Allah babar pisan, lan Panjenengané bakal mus- prakaké panggawé-panggawéné. 33 E, para kang padha angèstu! padha ambangun turuta ing Allah lan ambangun turuta ing Utusan sarta aja padha amigaraké pang- gawé-panggawénira. Ar. lan dhèwèké 34 Sayekti para kang padha kafir sarta nyimpang saka dadalaning Allah (lan) banjur mati sajroné isih dadi wong kafir, lah ora bakal Allah angapura marang dhèwèké. 35 Lah aja sira padha pepes sarta anjaluk bedhami, lan sira iku luwih unggul tuwin Allah anyartani sira apa déné ora angilang-ilangaké panggawé-panggawénira. 2305. Lahn tegesipun: tegesipun wicara, suraos utawi maksudipun wicara utawi kajeng ingkang ing wicara wau (TA, LL). Ing ngriki Kanjeng Nabi dipun pangandikani bilih kawengku panjenenganipun saged ngyektosi tiyang lamis kalayan gampil saking caraning anggènipun wicanten, inggih punika boten ngeblak lan sarwa kèmengan, ingkang lajeng kénging kanggé titikan punapa maksudipun. 1355
1356 Ar. iku Muhammad 36 Kauripan donya iku mung dodolanan lan lalahan, lan manawa sira padha angèstu sarta anjaga dhiri (saka ing ala), Panjenengané bakal maringi sira ganjaranira lan ora bakal mundhut bandhanira marang sira. 37 Manawa Panjenengané amun- dhut bandhanira kalawan adreng, sira bakal ambedhidhil sarta Panje- nengané bakal angetokaké pang- unek-unekira. 38 Di éling! sira iku kang wus diuwuh supaya amèwèhaké (ban- dha) ing dadalaning Allah, ana- nging sira iku ana kang ambedhi- dhil, lan sapa sing ambedhidhil, iku ora liya kajaba ambedhidhil marang jiwané dhéwé; lan Allah iku sugih sarta sira iku butuh (ma- rang Panjenengané); lan manawa sira padha ambalik, Panjenengané bakal anyalini kaum saliyané sira; banjur kaanané bakal ora kaya sira. ____________ Juz XXVI
SURAT 48 AL-FAT-H (Kamenangan) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (4 ruku', 29 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Bedhami ing Hudaibiyah punika satunggaling kamenangan. Ruku' 2. Para ingkang sami nglirwakaken kawajiban. Ruku' 3. Lajenging kamenanganipun Islam. Ruku' 4. Kamenanganipun Islam anglindhihaken sadaya agami. Namanipun lan gathuking suraosipun Surat punika kanamakaken Al-fat-h utawi Kamenangan, punika mungguh sanget, awit ingkang karembag wonten ing surat punika pancèn bab kamenangan-kamenanganipun Islam, wiwit kamenangan batin (moral victory) ingkang ageng wonten ing Hudaibiyah (mirsanana 2306) ingkang kasebutaken wonten ing ayat ingkang wiwitan dumugi menangipun Islam ingkang wekasan kaliyan agami sanès- sanèsipun ing jagad punika (ayat 28). Tembung fat-h punika piyambak, wonten ing surat punika kasebutaken wongsal-wangsul. Para Muslimin angsal kamenangan-kamenangan wonten ing peperangan-peperangan punika sampun wongsal-wangsul; suprandéné anèhipun, sanès kamenangan- kamenangan wau ingkang dados tatalesing kamenangan tumrap lampahipun Islam, nanging prajanjian bedhamén, ingkang katingalipun mitunani tumrap para Muslimin, punika ingkang dados. Bab punika wonten titikanipun ingkang cetha; terangipun makaten: Islam dipun perangi, para Muslimin kepeksa lumawan perang, sarta angsal kamenangan-kamenangan; éwadéné ingkang nama kamenangan sajati tumrapipun Islam, punika kamenanganipun batin. Kamenangan batin ingkang rumiyin piyambak, sasampunipun Hijrah, inggih punika kamenangan ing Hudaibiyah, ingkang katingalipun makaten mitunani, nanging menggah ing sajatos-jatosipun punika kamenangan batin. Nadyan manut prajanjian wau kaum Muslimin boten kénging kanggènan tiyang Islam ingkang lumajeng saking Makkah, éwadéné prajanjian wau saged suka margi dhateng para titiyang kathah purun nglimbang-nglimbang dhateng kaéndahanipun Islam, margi memengsahan kèndel. Dados prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah punika kamenangan batin, sarta rèhning kados makaten kawontenanipun, prajanjian wau kaanggep dados dhadhasaring kamenanganipun Islam ing wekdal ingkang badhé dhateng, sarta ingkang makaten punika mratandhani bilih kamenangan batin punika kaanggep dados kamenanganipun Islam ingkang sajatos. Dalasan kamenangan ing Makkah (bedhahipun nagari Makkah), punika wigatosipun inggih wonten ing kamenanganing manah, déning tepa-tuladhanipun Kanjeng Nabi ingkang boten wonten ingkang nyameni wonten ing babading bangsa manusa, ing bab ngapunten ing mengsah. Sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun, sampun cetha. Surat ingkang sampun mangandikakaken bab rebahipun para mengsahing Islam wonten ing paprangan-paprangan, tuwin bab saya saéning kawontenanipun kaum Muslimin; lah surat punika mangandikakaken kados pundi kelampahanipun saya saéning kawontenanipun kaum Muslimin wau. Nyata, kamenangan wonten ing paprangan punika margi ingkang cekak piyambak kanggé ngrebahaken mengsah ingkang akajeng badhé numpes Islam kalayan kakiyatan wadhag; nanging ingkang nama jatos-jatosing kabegjan tumrapipun Islam, punika kamenangan batin. Titimangsaning tumurunipun tuwin babipun ingkang kawarsitakaken Bab prakawis titimangsaning tumurunipun surat punika, boten wonten pamanggih warni-warni. Pasaksènipun Bagéndha 'Umar ingkang kasebut ing hadits nyariyosaken bilih Kanjeng Nabi maos surat
1358 Kamenangan Juz XXVI RUKU' 1 Bedhami ing Hudaibiyah punika satunggaling Kamenangan 1-5. Kamenangan ageng nyampurnakaken nugrahanipun Pangéran dhateng Kanjeng Nabi saha para mukmin. 6. Pidana tumrap para lamis sarta para manembah brahala. 7-10. Pitulung saha kasetyanipun para mukmin dhateng Kanjeng Nabi. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ut. ambuka 1 Sayekti Ingsun wus aparing kamenangan marang sira, kame- nangan kang tétéla,2306 punika ingkang sapisanan nalika wangsul saking Hudaibiyah (Bkh), awit saking punika tumurunipun punika kagolong ing taun Hijrah ingkang kaping nem. Surat punika kawiwitan kalayan angundhangaken bilih prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah punika calon kamenangan ingkang sajati, sarta sasampunipun nyebutaken kecélikipun para munafèk tuwin para manembah brahala lajeng dipun pungkasi kalayan anyebutaken pitulung tuwin kasetyanipun para mukminin dhateng Kanjeng Nabi Suci. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken pawadanipun ingkang lalawora munafék, tuwin para munafék kapisah saking para mukminin sarana boten kaidinan tumut andon prang sasarengan kaliyan para Muslimin. Ruku' ingkang kaping tiga mecakaken kamenangan-kamenangan malih wonten ing peperangan - kamenangan ing Khaibar tuwin bedhahipun Makkah kasasmitakaken kalayan terang. Ruku' ingkang kaping sakawan mungkasi surat punika kalayan dhawuh pangumuman ingkang wigatos inggih punika Islam badhé dipun damel menang kaliyan sadaya agami ing jagad punika. __________________ 2306. Kamenangan ingkang dipun karsakaken wonten ing ngriki punika, boten sanès kajawi kamenangan ingkang dipun pikantuk prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah (Bkh). Margi ing Hudaibiyah boten ngantos wonten paprangan saèstu, kathah para saged ingkang lajeng anggadhahi pamanggih, bilih dhawuh punika mengku piweca bab bedhahipun nagari Makkah. Nanging bab bedhahipun nagari Makkah punika anggènipun dipun sebutaken kantun, inggih punika ing ruku' ingkang kaping tiga ing dalem surat punika. Prajanjian bedhami ing Hudaibiyah punika menggah ing sajatos-jatosipun pranyata kamenangan saèstu tumrap titiyang Muslimin, awit prajanjian wau ambuka kontening tablig (propaganda) Islam wonten ing antawisipun titiyang kafir, sarta margi memengsahan dipun kèndeli, dadosipun golongan mengsah gadhah kalonggaran manah-manah dhateng agami, ing- kang ing wekdal ingkang sampun-sampun tansah dipun perangi nanging tansah boten angsal damel. Angsal-angsalaning prajanjian bedhamén wau, byuk-byukan tiyang ingkang sami lumebet agami Islam; dados dhawuh punika mengku piweca, déné gumelaring kanyataanipun sampun let dangu kaliyan tumuruning dhawuh punika. Prayogi dipun terangaken pisan wonten ing ngriki, bilih Bagéndha 'Umar radi semang-semang, dhateng saénipun prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah wau. Manut pamanggihipun Bagéndha 'Umar, prajanjian wau ngasoraken sanget dhateng titiyang Muslimin, jalaran ungeling prajanjian-prajanjian- ipun mitunani tumrap titiyang Muslimin. Kadosta, salah satunggaling ungelipun prajanjian wau wonten ingkang nyebutaken, samangsa wonten tiyang saking éwonipun titiyang Makkah ngayom dhateng Kanjeng Nabi Suci, Kanjeng Nabi kedah masrahaken wangsul piyambakipun dhateng titiyang Makkah, sanajan ta tiyang wau tiyang Muslim. Titiyang Muslimin awrat manahipun nampeni prajanjian wau, sabab sadhèrèkipun Islam teka kedah dipun wangsulaken kapurih nandhang panganiaya wonten ing tanganipun para titiyang kafir; nanging rèhning titiyang kafir boten purun dipun ajak damel prajanjian bedhamén manawi ingkang makaten wau boten dipun lebetaken ing prajanjian, milanipun Kanjeng Nabi Suci inggih lajeng kepareng mituruti. Boten antawis dangu wahyuning Pangéran lajeng ambirat
Surat 48 Bedhami ing Hudaibiyah 2 Dadi Allah ambeneraké ing sira tumrap kaluputan kang diti- bakaké marang sira kang dhisik- dhisik sarta kang bésuk-bésuk,2307 apa déné anyampurnakaké nugra- ha-Né marang sira tuwin anuntun sira ing dalan kang bener,2308 3 Apa déné Allah amitulungi sira kalawan pitulung kang kina- wasa.2309 sadaya semang-semang wau, sarta angundhangaken bilih prajanjian bedhamén wau pranyata kamena- ngan ageng ingkang badhé ambekta kawusanan ingkang linuhung. Kabuktèn, nyatanipun inggih makaten saèstu. 2307. Ayat ingkang angka kalih kawiwitan kalayan lam, tegesipun dadi, wigatos mijang-mijang angsal-angsalaning kamenangan ingkang dipun gayuh titiyang Muslimin ing prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah; makaten ugi ayat ingkang angka tiga. Ingkang rumiyin piyambak: asring dipun suraos sacara klèntu. Apunten ing kalepatan, punika boten saged yèn ta minangka dados wohing angsal kamenangan. Kosokwangsulipun, kados déné ingkang katerangaken wonten ing tafsir ingkang sampun, rèhning tansah wonten memengsahan ngantos dangu sanget, milanipun titiyang kathah boten naté kober manah-manah kaéndahanipun Islam; gambar ingkang katongton wonten ing manahipun, Islam punika awon sanget. Dados dhambi-ka ing ngriki ateges cacad utawi kuciwa ingkang déning mengsah katumrapaken dhateng Kanjeng Nabi; kanggé ambirat punika, prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah nyukani margi, jalaran inggih awit saking wontenipun prajanjian bedhamén wau, mripatipun titiyang kathah kabuka saged nyumerepi gambar kaéndahanipun Islam. Ukara saminipun punika sampun katerangaken wonten ing 687, ing ngriku katerangaken bilih tembung itsmî, ingkang wantahipun ateges dosaku, punika menggah ing sajatos-jatosipun ateges dosa kang katindakaké marang aku. Déné tegesipun tembung gafr ugi sampun katerangaken kanthi panjang wonten ing 2194, ing ngriku kasebutaken punika ateges ngleresaken prakawis. Manawi badhé mangertosi dhawuh ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki, tafsir (katrangan) wau perlu dipun waos. Prajanjian ing Hudaibiyah nyukani margi kanggé ngicali sawarnining seling serep, kathah ingkang tumunten lajeng sirna déning propagandha Islam, kakantunanipun larut sadaya déning bedhahipun nagari Makkah, ingkang bedhahipun nagari Makkah wau inggih prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah wau ingkang suka margi. Ing ngriki ugi wonten ingkang nyebutaken kang bésuk-bésuk. Punika ingkang dipun karsakaken pangawon-awoning para mengsahipun Islam ing tembé wingkingipun. Kados déné ingkang sampun kula aturaken ing ngajeng, surat punika boten namung ngrembag kamenanganipun Islam ingkang tumunten badhé kelampahan kémawon, nanging ugi amecakaken kamenanganipun ingkang wekasan piyambak ing saindhenging jagad. Dados dhawuh punika mengku janji, kajawi seling-serep ingkang sampun wonten punika badhé dipun sirnakaken, ingkang taksih wonten ing wingking, ingkang bénjing ing tembé- wingkingipun badhé dipun sebar-sebaraken para mengsahing Islam, punika inggih badhé dipun sirnakaken ugi, dadosipun Islam badhé nyunaraken prabanipun ingkang anelahi, boten namung dhateng tanah Arab kémawon, nanging dhateng saindhenging jagad. 2308. Angsal-angsalaning prajanjian bedhamèn ing Hudaibiyah warni kalih kados ingkang kasebutaken wonten ing wekasaning ayat punika, saged dipun kanthak-kanthakaken kalayan gampil. Sampurnaning nugraha, kaleksanan sumebaripun agami Islam katuntun dhateng margi ingkang leres, tegesipun margi ingkang leres ingkang anjog dhateng kamenangan. 2309. Tiyang kathah byuk-byukan sami lumebet agami Islam, punika sampun saged ambuktèkaken manawi punika pranyata pitulung ageng tumrap Islam. Nalika tindakipun dhateng Hudaibiyah Kanjeng Nabi Suci namung kadhèrèkaken tiyang 1500; kalih taun malih, nalika tindak dhateng Makkah, wonten tiyang 10.000 ingkang andhèrèkaken. 1359
1360 Ar. ngisoré Ar. dhèwèké Kamenangan Juz XXVI 4 Panjenengané iku Kang anu- runaké ing atiné para mukmin, supaya padha muwuhana iman marang imané - lan kagu- ngan-É Allah wadyabala ing langit-langit lan bumi iku, sarta Allah iku Udani, Wicaksana, tentrem 5 Supaya Panjenengané angle- bokaké para mukmin lanang lan para mukmin wadon ing pata- manan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, dimèn padha manggon ing kono, lan (supaya) Panjene- ngané ambirat alané saka awaké; lan iki pakolih kang gedhé ing ngarsaning Allah. 6 Lan (supaya) Panjenengané aniksa para lamis lanang lan para lamis wadon sarta para musyrik lanang lan para musyrik wadon kang padha nyana marang Allah kalawan panyana ala. Iku padha katiban urak ala, sarta Allah ani- bani bebendu tuwin anibani wewe- lak apa déné anyadhiyakaké naraka tumrap dhèwèké, lan ala padunu- ngan iku. 7 Lan kagunganing Allah wa- dyabala ing langit-langit lan bumi iku; sarta Allah iku Kinawasa, Wicaksana. 8 Sayekti anggon-Ingsun angu- tus sira iku minangka saksi sarta juru- juru-martani becik pépéling, tuwin 9 Supaya sira padha angèstu ing Allah lan utusan-É, sarta ambi- yantu tuwin angajèni dhèwèké apa déné mahasucèkaké Panjenengané ésuk lan soré.
Surat 48 Ingkang anglirwakaken kawajiban Ar. (ora liya kajaba) mung 10 Sayekti para kang padha prasetya ing sira iku sanyatané prasetya ing Allah; astaning Allah ana sadhuwuring tangan-tangané. Mulané sapa sing anyidrani (pra- setyané), lah anggoné nyidrani iku ora liya kajaba mung amitunani jiwané dhéwé, lan sapa sing nuhoni anggoné janji marang Allah bakal diparingi ganjaran gedhé.2310 RUKU' 2 Para ingkang sami anglirwakaken kawajiban 11-14. Tiyang ingkang boten purun medali sami ngaturaken sengadinipun. 15, 16. Sami badhé boten tumut medali "andon jurit", kajawi bénjing-bénjing. 17. Ingkang kénging dipun apunten. 11 Para wong ing sagara wedhi kang padha kari (ana ngomah baé) bakal padha calathu marang 2310. Béngat nglahiraken prasetya ingkang kasebutaken wonten ing ngriki punika kelampahanipun nalika ngajengaken badhé damel prajanjian bedhamén. Bidhalipun Kanjeng Nabi Suci kaliyan para pandhèrèkipun, punika sedyanipun badhé nindakaken ngibadah haji; nanging sareng tindakipun dumugi Hudaibiyah, titiyang Makkah ngawisi panjenenganipun lumebet dhateng nagari Makkah. Ing ngriku para sahabat lajeng sami béngat nglahiraken prasetya dhateng Kanjeng Nabi Suci (kasebutaken wonten ing ayat 18, punika wonten ing sangandhaping wit), wigatos aprajanji bilih badhé sami nglabuhi panjenenganipun najan ngantos dumugi ing pejah, tuwin sabaya-pati andhèrèk perang kaliyan panjenenganipun (Bkh). Béngat punika perlu, awit ngangsegipun titiyang Quraisy punika kanthi sedya badhé merangi titiyang Muslimin, mangka titiyang Muslimin boten sami sikep dadamel, awit titiyang Muslimin namung gadhah sedya badhé nindakaken ngibadah haji. Pancènipun Bagéndha Abu Bakar inggih sampun ngaturaken panyuwun dhateng Kanjeng Nabi Suci, supados bidhalipun para Muslimin wau kanthi samekta saupakartining prang, jalaran kinten-kinten kémawon titiyang Quraisy badhé milawani panjenenganipun; nanging Kanjeng Nabi Suci boten nayogyani dhateng usulipun Bagéndha Abu Bakar wau (Bkh). Pantes pinèngetan ing ngriki, bilih para sahabat sami béngat nglahiraken prasetya dhateng Kanjeng Nabi Suci punika kaping tiga: inggih punika kaping kalih nalika wonten ing Makkah sadèrèngipun Hijrah - ingkang béngat sami titiyang Madinah. Béngat kakalih punika misuwuripun winastan Bai'atu-l-'Aqabah. Ingkang sapisan namung dipun estreni tiyang kalih welas, prasetya ingkang dipun lahiraken namung angakeni anggènipun angèstu dhateng kayektènipun Islam; déné prasetyanipun makaten: "Kula sadaya boten sami manembah dhateng sintena kémawon kajawi namung dhateng Allah piyambak; kula sadaya boten badhé nyonyolong, kula sadaya boten badhé nindakaken pandamel sèdhèng, kula sadaya boten badhé mejahi anak-anak kula, kula sadaya boten badhé ngraosi awon, tuwin kula sadaya boten badhé ambangkang dhateng Kanjeng Nabi ing dalem sabarang rèh ingkang leres." Béngat ing 'Aqabah ingkang kaping kalih dipun prasetyakaken titiyang Madinah pitungdasa tiga, ingkang sami aprajanji nglabuhi Kanjeng Nabi Suci "kados déné anggèn kula sami ambélani geger kula piyambak." Déné béngat ingkang kaping tiga, inggih punika béngat ing Hudaibiyah, ingkang misuwur- ipun winastan Bai'atu-r-Ridwân (mirsanana ayat 18). Titiyang èstri béngat nglahiraken prasetya kaping sapisan, kateranganipun kula aturi mirsani 2493. 1361
1362 Kamenangan Juz XXVI Ar. barang ora ana sira:2311 Aku padha éwuh nyambut gawé déning bandhaku lan batih- ku, mulané aku padha suwuna pangapura. Olèhé calathu iku kala- wan lésané, ora terus sajroning atiné. Calathua: Lah sapa sing bisa nanggulangi barang (kang tumeka) saka ing Allah tumrap marang sira, manawa Panjenengané ngarsakaké bilai marang sira utawa angarsak- aké slamet marang sira; o, Allah iku marang sabarang kang padha sira lakoni Waspada. Ut. tanpa ana beciké 12 Malah sira iku padha nyana, yèn Utusan lan para mukmin ora bakal padha bisa bali mulih marang batihé salawasé,2312 lan ing sajroning atinira wus pinaès-paès mangkono iku, sarta sira padha nyana kalawan panyana kang ala, tuwin sira iku kaum kang ginaris lebur. 13 Lan sapa sing ora angèstu ing Allah lan Utusan-É, lah sayekti, Ingsun anyadhiyakaké geni murub tumrap para kafir. 14 Lan kagunganing Allah kara- toning langit-langit lan bumi iku; Panjenengané angapura sapa sing dadi kapareng-É sarta aniksa sapa sing dadi kapareng-É, lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 15 Wong kang padha kari (ana ngomah baé), samangsa sira padha mangkat marani kukupan, bakal padha calathu: Aku lilanana mèlu 2311. Ingkang dipun karsakaken inggih punika para titiyang ingkang sami kantun nalika para Muslimin sami bidhal dhateng Hudaibiyah wau. 2312. Ngantos dumugi jaman taun Hijrah kaping nenem, titiyang Muslimin taksih ringkih manawi katimbang kaliyan mengsah-mengsahipun, ngantos saben titiyang Muslimin medal dhateng payudan, para ingkang sami alit manahipun nginten manawi titiyang Muslimin nemaha lumebet dhateng cengkeremanipun pejah.
Surat 48 Ingkang anglirwakaken kawajiban kowé. Karepé arep padha ngowahi sabdaning Allah. Calathua: Aja pisan mèlu aku; kaya mangkono Allah anggoné ngandika sadurungé iku.2313 Ananging dhèwèké bakal padha calathu: O, kowé iku padha andrengkèni aku. O, dhèwèké iku ngertiné mung sathithik. 16 Calathua marang wonging sagara wedhi kang padha kari (ana ngomah) baé: sira bakal tumuli padha (dhinawuhan mangsah perang) marang kaum kang gedhé kawanèné; sira pe- rangana sanungkulé; lah manawa sira padha ambangun turut, Allah bakal amaringi sira ganjaran kang becik, lan manwa sira mléngos kaya anggoné mléngos sing uwis, Panjenengané bakal aniksa ing sira kalawan siksa kang lara.2314 tinimbalan, Ar. ngisoré 17 Ora ala tumrapé wong wuta, lan ora ala tumrapé wong déng- klang sarta ora ala tumrapé wong lara (manawa dhèwèké ora meto- ni); lan sapa sing ambangun turut lan Utusan-É, bakal ing Allah dilebokaké patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, lan sapa sing mléngos bakal dhisiksa kalawan siksa kang lara. 2313. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki sanès dhawuh ing 9: 83, awit dhawuh wau tumurunipun sampun let dangu ing sapengkeripun. Tétéla manawi dhawuh saminipun ingkang kasebut ing 9: 83 punika kadhawuhaken Kanjeng Nabi Suci dhateng para ingkang sami ngantuni nalika wekdal Hudaibiyah. 2314. Panguwaosipun titiyang Makkah golongan mengsah sapunika sampun remuk tan mangga puliha; punika kabuktèn nalika bedhahipun Makkah kalih taun malih. Milanipun, para ingkang sami lirwa ing wajib wau sami kadhawuhan, bilih piyambakipun sami badhé ingandikakaken tumut dhateng pabarisan Islam nglawan mengsah sanès malih ingkang ugi sakalangkung kiyat. Saged ugi ingkang dipun karsakaken punika prang Tabuk, utawi peperangan-peperangan kaliyan karajan Rum lan karajan Persi nalika jamanipun Khalifah sakawan. 1363
1364 Kamenangan Juz XXVI RUKU' 3 Lajenging kamenanganipun Islam 18-20. Kamenangan ing Khaibar. 21. Kawonipun Makkah. 22-23. Para kafir badhé kawon, manawi perang. 24. Sami dipun cegah perang ing jujurang Makkah. 25-26. Para Muslimin sami dipun alang-alangi dhateng Masjid Suci. temen Allah rena marang para mukmin nalikané padha prasetya marang sira ing sangisoring uwit,2315 lan Panjene- ngané angudanèni apa kang ana sajroning ati-atiné, sarta Panjene- ngané anurunaké tentrem marang dhèwèké tuwin angganjar kamena- ngan kang cepak,2316 18 Sayekti 19 Apa déné kukuban akèh kang bakal padha dialab; lan Allah iku Kinawasa, Wicaksana.2317 janji marang sira kukuban akèh kang bakal padha sira alab, tumuli anggelisaké (kukuban) iki tumrap marang sira, sarta ambirat tanga- ning wong-wong saka ing sira, lan supaya dadia tandha tumrap para mukmin, tuwin (supaya) anuntuna sira ing dadalan kang bener,2318 20 Lan Allah aparing 21 Apa déné (kukuban) liyané, kang sira padha durung bisa ngu- kub; sayekti Allah iku anglimputi 2315. Kedah dipun pèngeti, bilih kadhawuhaken ing ngriki, tiyang 1500 ingkang sami béngat nglahiraken prasetya wonten ing Hudaibiyah punika tiyang ingkang dipun renani Allah. Dados dhawuh punika suka pamarem dhateng pandhèrèkipun satunggaling golongan ageng ing dalem Islam piyambak, ingkang sami semang-semang dhateng kaikhlasanipun para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci. 2316. Kamenangan ingkang cepak, ingkang dipun wecakaken wonten ing ngriki, punika kamena- ngan ing Khaibar ingkang kelampahanipun boten let dangu kaliyan wangsulipun para sahabat wau saking Hudaibiyah. 2317. Jarahan kathah punika anjanjèkaken kamenangan-kamenanganipun titiyang Muslimin ing pawingkingipun; kamenangan ing Makkah ingkang kagolong angka satunggal; ayat candhakipun nyasmitakaken kamenangan ing Makkah wau. 2318. Ingkang dipun énggalaken punika bedhahipun nagari Makkah. Ing nalika punika tanpa won- ten peperangan: inggih prakawis punika ingkang kadhawahaken "tanganipun manusa kabirat" punika.
Surat 48 Lajenging kamenanganipun Islam marang iku, lan Allah iku marang samubarang kawasa.2319 22 Lan manawa para kang padha kafir amerangi sira, amasthi balik anginger geger, sabanjuré bakal ora olèh pangayomana lan panulung. 23 Kaya mangkono iku lakuné angger-anggering Allah, kang temen wis kalakon biyèn-biyèn, lan ora bakal sira mrangguli owah- owahan ing lakuné angger-ang- gering Allah. 24 Lan Panjenengané iku kang ambirat tangan-tangané saka ing sira sarta tangan-tanganira saka ing dhèwèké ing jujurang Makkah ing sawisé Panjenengané amenangaké sira ing dhèwèké; lan Allah iku Amirsani marang sabarang kang padha sira lakoni.2320 25 Dhèwèké iku para kang padha kafir sarta memalangi sira (lume- bu) Masjid Suci tuwin amakéwuh tumekaning hadiyah ing papané samesthiné; lan lamun ora anaa wong-wong lanang mukmin lan wong-wong wadon mukmin, kang (amarga saka) ora weruhira, banjur sira padha iles, satemah sira bakal padha kataman pidhuwung amarga saka dhèwèké jalaran saka ora amangerti - supaya Allah angle- 2319. Ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika kamenangan-kamenanganipun ageng titiyang Muslimin nalika jaman para khalifahipun Kanjeng Nabi Suci. Bab prakawis kawonipun mengsah kapangandikakaken kalayan cetha wonten ing ayat sambetipun. 2320. Wonten ingkang nyebutaken bilih wonten watawis tiyang pitungdasa utawi wolungdasa (miturut riwayat sanès tigangdasa) ingkang lajeng nempuh titiyang Muslimin, nanging lajeng sami dipun cepeng sarta wasananipun sami dipun mardikakaken (Muslim, Nasai-JB). "Ambirat tangan" ing jujurang Makkah, punika saged ugi ingkang dipun karsakaken anggènipun tata-tata badhé damel prajanjian bedhamén antawisipun golongan kakalih utawi ingkang dipun karsakaken punika bedhah- ipun nagari Makkah. 1365
1366 Kamenangan Juz XXVI bokna ing nugraha-Né sapa-sapa kang dadi Karsa-Né saupama dhè- wèké padha pisaha, amasthi para kang padha kafir Ingsun siksa kalawan siksa kang lara.2321 Ar. anjaga dhiri (saka ing ala) 26 Nalika para kang padha kafir ing sajroning atiné kadunungan kumingsun, kumingsuné (jaman) kabodhoan, banjur Allah anurun- aké tentrem marang Utusan-É lan marang para mukmin sarta ane- tepaké sabda katulusan marang dhèwèké lan mangkono iku wis beneré apa déné wis mungguh; lan iku marang samubarang Allah Udani. RUKU' 4 Kamenanganipun Islam, anglindhihaken sadaya agami 27. Kamenangan ingkang cepak. 28. Pathok-pathoking kamenangan. 29. Angrembaka saking sakedhik. 2321. Ungeling prajanjian-prajanjian ingkang kasebut wonten ing prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah, punika boten maremaken tumrap titiyang Muslimin. Hadits ingkang kénging pinitados nyebutaken kalayan terang bilih Bagéndha 'Umar nglahiraken kalayan tanpa tédhéng aling-aling saking panggalihipun (Bkh). Ungeling prajanjian wau ingkang enggel-enggel makaten: (1) Para Muslimin kedah sami wangsul tanpa nindakaken ngibadah haji rumiyin. (2) Para Muslimin kénging nindakaken ngibadah haji bénjing ing taun candhakipun, nanging boten kénging langkung saking tigang dinten laminipun. Manawi wonten tiyang kafir ngrasuk Islam, lajeng tumut dhateng titiyang Muslimin, piyambakipun kedah dipun purih wangsul, nanging manawi wonten tiyang Islam ingkang tumut dhateng titiyang kafir, piyambakipun kedah boten dipun wangsulaken dhateng titiyang Muslimin. Prajanjian ingkang kantun piyambak punika ingkang kalangkung-langkung boten andadosaken pamaremipun para Muslimin. Nanging punika saged anedahaken sapinten genging kayakinanipun Kanjeng Nabi Suci dhateng kayektènipun Islam, jalaran panjenenganipun pitados saèstu, bilih boten badhé wonten sahabatipun ingkang ambalik dados kafir tuwin lajeng anggolong dhateng titiyang Quraisy; makaten ugi tiyang ingkang sampun ngrasuk agami Islam, mesthi botenipun badhé ambucal Islamipun margi saking dipun kaniaya, utawi margi saking boten dipun ayomi déning titiyang Muslimin. Kelampahan, titiyang Makkah ingkang sami ngrasuk Islam, margi saking boten angsal dudunung wonten ing Madinah, lajeng sami babadra padunungan ingkang bawa piyambak, lah ingkang makaten punika nandhakaken manawi pranyata santosa saèstu imanipun tuwin ikhlas saèstu anggènipun ngrungkebi agaminipun. Saprakawis perlu katerangaken ing ngriki, punapa sababipun prajanjian wau katampi. Menggah ing sajatos-jatosipun, manawi mamrih kawilujenganipun para Muslimin piyambak, inggih kados makaten punika kedahipun. Ing Makkah, punika wonten tiyangipun Islam ingkang boten kasumerepan, nadyan sadhèrèkipun Muslimin piyambak ing Madinah. Lah manawi ngantos kelampahan wonten peperangan, titiyang Islam wau mesthi kémawon lajeng sami nandhang rekaos sasarengan kaliyan golongan mengsah. Punika anedahaken ugi, bilih ing Makkah pisan agami Islam tansah majeng kanthi sidheman sanajan tanpa wonten guru ingkang nununtun.
Surat 48 Kamenanganipun Islam Ut. bakal aparing nyatané Ut. santosa temen Allah wus (ameruhaké) luyut kalawan kanya- taan marang utusan-É: temen sira bakal lumebu Masjid Suci kalawan rahayu manawa Allah angarsak- aké, (sawenèh) sirahira cukur lan (sawenèh) papal; sira bakal tanpa kuwatir; ananging Panjenengané anguningani apa kang sira padha ora weruh, mulané ing sadurungé andadèkaké iku Panjenengané kamenangan kang cepak.2322 27 Sayekti, 28 Panjenengané iku kang wus angutus Utusan-Né kalawan tuntu- nan sarta agama kang bener, su- paya Panjenengané angunggulaké iku anglindhih sakabèhing agama; lan wis cukup Allah minangka saksi.2323 29 Muhammad iku Utusaning Allah, sarta para kang anyartani 2322. Tindakipun Kanjeng Nabi Suci dhateng Makkah perlu badhé nindakaken ngibadah haji, sarwi kadhèrèkaken sahabat-sahabatipun antawisipun 1200 kaliyan 1500 jiwa, punika awawaton luyut ingkang kasebutaken wonten ing ngriki punika. Ing dalem luyut, panjenenganipun mirsa saha bilih sariranipun tuwin sahabat-sahabatipun nindakaken ngibadah haji. Karana yakin dhateng kayektènipun luyut wau, panjenenganipun lajeng bidhal kanthi seja badhé nindakaken ngibadah haji. Nanging titiyang Makkah milawani panjenenganipun wonten ing Hudaibiyah; prajanjian bedhamén lajeng dipun damel wonten ing ngriku, ingkang manut prajanjian punika panjenenganipun kedah tumunten wangsul tanpa mawi nindakaken ngibadah haji rumiyin. Awit saking punika kayektènipun luyut wau katetepaken wonten ing ngriki. Kacethakaken, Kanjeng Nabi wangsul tindakipun punika boten mratandhakaken manawi luyutipun Kanjeng Nabi wau dora awit luyut wau anggènipun dipun jangkepi kanyataaning wahananipun bénjing ing taun candhakipun: sarta inggih makaten punika kenyataanipun. Kanjeng Nabi Suci nalika paring wangsulan dhateng Bagéndha 'Umar bab prakawis kawratanipun Bagéndha 'Umar tindak wangsul tanpa mawi nindakaken ngibadah haji rumiyin, punika inggih kados makaten wau pangandikanipun (Bkh). 2323. Piweca punika, inggih punika piweca bab menangipun Islam kaliyan sadaya agami, punika piweca ingkang mulur anyrambahi bénjing-bénjing ing wekdal ingkang badhé dhateng. Tanah Arab sampun ngalami kanyataanipun piweca wau nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi Suci. Nanging Islam menang, punika boten kok ateges bilih pandhèrèking Islam ajeg-ajegan menang ing dalem babagan pulitik punika boten; makaten ugi inggih boten ateges ing sawanci-wanci agami sanès-sanèsipun badhé sirna sadaya ngantos ludhes. Wondéné tegesipun piweca wau: ing wasananipun, kaluhuraning Islam ngungkuli agami sanès-sanèsipun sadaya, punika dipun jumenengaken, sarana Islam badhé dados agaminipun bangsa-bangsa ing salumahing bumi ingkang sabagéan kathah. Boten wonten kitab suci sanèsipun malih ingkang mecakaken kamenanganipun agami ingkang dipun wulangaken, tur kalayan tetembungan ingkang terang gamblang, kados piwecanipun Quran punika. 1367
1368 Kamenangan Juz XXVI Ar. sira andeleng dhèwèké dhèwèké iku padha ambek prakosa marang para kafir2324 sih-sinihan sakancané, katon padha tumun- dhuk sumujud mamrih nugraha lan pirenaning Allah; tetengeré dumu- nung ing rainé saka tabeting sujud; iki gagambarané ing Taurat lan gagambarané ing Injil; kaya déné gaga kang nukulaké singgangé, iki banjur dikukuhaké; tumuli dadi agal, banjur dadi santosa adeging wité, ambungahaké sing padha nandur, supaya dhèwèké iki di- agem amuringaké para kafir; Allah wus anyagahi pangapura sarta ganjaran gedhé marang dhèwèké para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik. 2324. Asyidda' punika jama'-ipun syadîd, ingkang limrahipun ateges kekah, santosa, kiyat (LA- LL), nanging ugi ateges kendel, kiyat manahipun (LA,Q-LL). Tembungipun ingkang sakawit, syiddah, punika ugi ateges kenceng utawi kiyating manah, miturut TA. Ing jarwan basa Inggris dipun tegesi fierce utawi vehement (keras utawi galak-ladak), punika tumrapipun ing ngriki boten leres. _______________
SURAT 49 AL-HUJURÂT (Kamar-kamar) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 18 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Angajèni dhateng Kanjeng Nabi. Ruku' 2. Aji-ingajènan. Namanipun Namanipun surat punika pipiridan saking ayat 4, ingkang andhawuhaken para Muslimin sampun sok nguwuh-uwuh ing Kanjeng Nabi saking sajawining senthong padalemanipun Kanjeng Nabi. Rèhning tumurunipun surat punika nalika jaman para titiyang kathah sami wiwit byuk-byukan manjing Islam, sarta para wawakiling pancer gentos-gentos anggilir dhateng ing Madinah, milanipun perlu sanget para titiyang kathah wau sami dipun wulangi tatakrama ingkang prayogi punapa déné kasusilan ingkang saé; lah ing surat punika wonten piwulang bab angaosi "wancining miyambak" boten namung tumrap sariranipun Kanjeng Nabi kémawon, nanging ugi tumrap para Muslimin umumipun. Kanjeng Nabi punika boten namung dados sesepuhipun ruhani umat Islam kémawon, nanging panjenenganipun punika ugi dados nabi, ingkang kedah nuntuni umatipun tumrap prakawis agami tuwin prakawis donya. Panjenenganipun kedah mulang dhateng umatipun wau prakawis unggah-ungguh tuwin piwulang kasusilan; mancasi prakawisipun tuwin yasa undhang-undhang tumrap para titiyang wau; ngimami salat para titiyang wau, sujud wonten ing ngarsanipun Pangéran, tuwin mangajengi para titiyang wau medal dhateng madyaning peperangan ngayoni mengsah ingkang kiyat; awit saking punika, perlu sanget para ingkang sami manjing Islam énggalan sami ngaosi wekdalipun Kanjeng Nabi. Titimangsaning tumurunipun, gathuking suraosipun, tuwin babipun ingkang kawarsitakaken Surat punika katurunaken ing Madinah nalika taun Hijrah 9. Para mufassir sarujuk amastani bilih ayat-ayat ingkang wiwitan punika tumurunipun nalika jaman pisowanipun para wawakiling titiyang Bani Tamim. Rèhning surat ingkang sampun-sampun mangandikakaken bab kamenangan-kamenangan tumrap para Muslimin, sarta rèhning kamenangan punika mahanani sakéca, mila surat punika lajeng angundhangaken piawon-piawon ingkang pinanggih wonten ing babrayan ingkang sampun majeng ingkang kèlem wonten ing gesang sakéca tuwin among-suka. Gangsal ayat ingkang wiwitan paring piwulang patrap ingkang kados pundi ingkang kedah dipun anggé tumrap dhateng Kanjeng Nabi; tigang ayat candhakipun andhawuhaken sadaya prakawis ingkang wigatos kedah katur dhateng panjenenganipun, sarta ruku' punika dipun pungkasi kalayan dhawuh ingkang maréntahaken dhateng kaum Muslimin supados angrukunaken manawi wonten golongan Muslimin kakalih sami peperangan. Dhawuh punika ugi adhadhasar ngaosi ing Kanjeng Nabi, awit sadaya tiyang Islam punika menggahing ruhani putranipun Kanjeng Nabi; awit saking punika, ngrukunaken para putranipun, punika menggah ing sajatosipun nama ngaosi dhateng panjenenganipun, tatalesing pasadhèrèkanipun bangsa-bangsa saha pancer-pancer ingkang mawarni-warni ing jagad punika. Ruku' ingkang kaping kalih maringi para Muslimin sawenèh wawatekan saé tumraping babrayan, tuwin dhawuh dhateng para Muslimin supados sami nebihi sawenèh piawon-piawon ingkang dados wisaning babrayan, awit wawatekan awon punika mitunani sanget dhateng tatalesing pasadhèrèkanipun manusa ingkang sampun masang
1370 Kamar-kamar Juz XXVI RUKU' 1 Angajèni dhateng Kanjeng Nabi 1-5. Para mukmin kedah angajèni Kanjeng Nabi. 6-8. Sadaya prakawis ingkang perlu- perlu kedah dipun aturaken dhateng Panjenenganipun. 9, 10. Pirukunipun para mukmin. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih Allah, Ingkang- Ut. kasusu nggégé 1 É, para kang padha angèstu! aja sira padha anglancangi ana ngarsaning Allah lan Utusan-É, lan dituhu-tuhu ing (wajibira marang) Allah; sayekti Allah iku Miyarsa, Udani.2325 2 É, para kang padha angèstu! aja padha andhuwuraké swaranira angungkuli swaraning Nabi, lan aja seru-seru ing pangucap marang dhèwèké kaya seruning pangucap marang padha kancanira, supaya panggawé-panggawénira aja mus- pra, kalawan sira ora padha rumasa.2326 lan asih. Kaèngetana bilih sadaya pasadhèrèkanipun para manusa cara Islam, punika pasadhèrèkan ingkang boten adhadhasar béda- bédaning pancer lan gotrah, nanging adhadhasar bekti lan katulusan, dados sinten ingkang tulus piyambak punika ingkang langkung dipun aosi. Wekasanipun ruku' punika mratélakaken bilih tiyang anggolong dhateng pasadhèrèkan Islam punika boten nama motangaken kasaénan dhateng Islam, nanging Islam punika malah jatos-jatosing nugraha tumrap piyambakipun; manawi bab punika boten dipun rumaosi, piyambakipun mesthi boten badhé ngundhuh pigunanipun anggolong dhateng pasadhèrèkan Islam. ingkang kapasang déning Islam, inggih punika: tresna ____________ 2325. Tembung tuqaddimû ing ngriki punika sami kaliyan tembung tataqaddamû (Rz). Jarwanipun ingkang limrah kasebutaken wonten ing margin, awit tembung wau kedah wonten lésanipun. Aja sira anglancangi ing sabarang prakara Ing ngarsaning Allah, tegesipun ing ngarsaning dhawuh- timbalanipun Allah. Wigatosing dhawuh maréntahaken pambangun-turut ingkang ambabar pisani. 2326. Quran punika boten namung mulangaken budipakarti ingkang luhur-luhur kémawon, nanging ugi mranata bab solah-bawa tumrap wonten ing gesang babrayan, awit piwulangipun Quran punika kakarsakaken tumrap para manusa ing sadaya tataran. Nalika titiyang kathah wiwit byuk-byukan ngrasuk agami Islam, wontenipun pitedah ingkang kados makaten wau lajeng perlu sanget, sarta pitedah ingkang kados makaten wau badhé tansah dipun betahaken tiyang kathah ing sadhéngah babrayan. Suwanten sora punika suwantenpun tiyang gumedhé utawi tiyang nepsu.
Surat 49 Angajèni Kanjeng Nabi 3 Sayekti, para kang padha anglirihaké swarané ana ngarepé Utusaning Allah, iku wong kang atiné wis padha ditodhi déning Allah tumrap anjaga dhiri (saka ing ala); iku bakal padha olèh panga- pura sarta ganjaran kang gedhé. 4 Sayekti, para kang anguwuh sira saka saburining kamar-kamar (-ira) iku sing akèh padha ora mangerti.2327 Ar. sametu- nira marang dhèwèké 5 Lan manawa dhèwèké padha sabara angentèni sametunira, amas- thi luwih becik tumrap dhèwèké, lan Allah iku Aparamarta, Maha- asih. Ar. murang yekti 6 É, para kang padha angèstu! manawa ana wong kang ora tulus anekani sira anggawa pawarta, lah titipriksanen, mundhak sira amitu- nani uwong jalaran saka ora mangerti, satemah sira nandhang pidhuwung marang panggawé- nira.2328 7 Lan padha weruha, yèn ing antaranira ana Utusaning Allah, manawa ing dalem sapirang- pirang prakara dhèwèké manut marang sira, amasthi sira bakal tumiba ing rekasa, ananging Allah andhemenaké sira marang iman iku 2327. Kados déné ingkang sampun kasebutaken, nalika titiyang kathah wiwit sami lumebet agami Islam, saking antawisipun titiyang wau kathah tiyang ingkang bodho-bodho, dhateng piwulang tatakrami ingkang limrah-limrah kémawon, ingkang kanggé wonten ing babrayan, boten mangertos. Para titiyang wau sami nguwuh dhateng Kanjeng Nabi kalayan suwanten ingkang sora, mangka panjenenganipun inggih wonten ing dalem. Patrap makaten punika dipun awisi, awit nama murang-tata dhateng Kanjeng Nabi Suci. 2328. Ing wekdal wonten kawontenan perang ing kalanipun mengsah kedah dipun rampungi kalayan tumunten, wontenipun pitedah ingkang kados makaten punika mungguh sanget. Sabarang rèh, nadyan wigatos kanggé perluning prang, tumindakipun kedah kalayan pangatos-atos ingkang sanget, perlunipun supados titiyang ingkang boten kagolong mengsah boten nandhang pituna. 1371
1372 Kamar-kamar Juz XXVI Ar. ing atinira sarta amamaèsi atinira, apa déné anggethingaké sira marang kaka- tuwin lan pamurang-yekti firan pambaléla; iki wong kang padha miturut dadalan bener, 8 Amarga saka lubèring papa- ring sarta nugraha saka ing Allah; lan Allah iku Ngudanèni, Wicak- sana. 9 Lan manawa ana mukmin rong papanthan padha kekerengan, lan pirukun marang sakaroné; ananging manawa kang sawiji atindak salah marang liyané, lan perangana kang atindak salah iku, nganti sabaliné marang parén- tahing Allah; lan manawa wis bali, banjur agawé pirukun marang sakaroné kalawan ngadil sarta tumindak sing jejeg; sayekti Allah iku tresna marang wong kang padha tumindak jejeg.2329 agawéa 10 Para mukmin iku rak sadulur; mulané agawéa pirukun antarané para sadulurira, sarta padha dituhu- tuhu (ing wajibira marang) Allah; supaya sira padha pinaringan wilasa. 2329. Dipun riwayataken, wekdal nalika tumurunipun ayat punika, wonten pasulayan antawisipun titiyang Aus lan titiyang Khazraj inggih punika pancer kakalih ingkang enggel ing Madinah, ingkang lajeng mahanani wontenipun antem-anteman (Kf). Nanging punika boten lajeng ateges bilih ayat punika namung tumindhak tumrap prakawis wau thok. Menggah ing sajatos-jatosipun ayat punika wigatos dhawuh dhateng kaum Muslimin, supados manawi wonten sagolongan saking antawisipun titiyang Muslimin crah kaliyan satunggalipun, kaum Muslimin umumipun sampun ngantos kèndel-kèndelan kémawon. Manawi wonten prakawis ingkang kados makaten punika, kaum Muslimin kedah tumandanging damel ing sakiyat-kiyatipun lumawan golongan ingkang lepat. Saupami kaum Muslimin mituhu dhateng dhawuh punika, tandha kaum Muslimin boten kécalan panguwaosipun, tuwin boten badhé kelampahan babrayan Muslimin dados ajangipun tukang damel wisuna ingkang namung sakedhik cacahipun ingkang damelipun nanem wijining pasulayan. Sikep kèndel-kèndelan dhateng fatwa kafir (mastani kafir) ingkang dipun tumrapaken dhateng sadhèrèkipun Islam piyambak para Mullah ingkang mudhadhamèng budi, punika pranyata mitunani sanget dhateng manunggiling pasadhèrèkanipun kaum Muslimin. Manawi kaum Muslimin boten saiyeg andhuwa fatwa kafir wau, kaum Muslimin sampun gadhah pangajeng-ajeng dhateng wontenipun "persatuan" ingkang sajati.
Surat 49 Aji-ingajènan RUKU' 2 Aji-ingajènan 11, 12. Para Muslimin dhinawuhan anyingkiri lampah ingkang nyudakaken kahurmataning liyan. 13. Anetepaken tatalesing pasadhèrèkanipun para manusa. 14-18. Tiyang Islam énggal-énggalan. 11 É, para kang padha angèstu! (sawijining) golongan aja anggu- guyu golongan (sijiné): mbok- manawa iku luwih becik tinimbang awaké; lan para wong wadon aja (angguguyu) wadon (liyané): mbok-manawa iku luwih becik ti- nimbang awaké; lan aja angala-ala bangsanira dhéwé tuwin aja jang- kar-jinangkar kalawan paraban; ala jeneng nistha iku sawisé iman, lan sapa sing ora tobat, lah yaiku wong kang padha atindak dudu.2330 12 É, para kang padha angèstu! padha sumingkira saka nyana kang anèh, sayekti sawenèhing panyana iku dosa, lan aja padha nelik, tuwin sawenèhira aja nyatur ala sawe- nèhé. Apa ta salah sawijinira iku seneng yèn mangana dagingé saduluré kang mati? Ananging iku sira padha gething; lan di tuhu- tuhu ing (wajibira marang) Allah, sayekti Allah iku tansah bola-bali (wilasa-Né), Mahaasih. 13 É, para manusa! sayekti Ing- sun wis anitahaké sira saka wong lanang lan wong wadon, sarta andadèkaké sira dadi pancer-pan- lan kulawangsa-kulawangsa, cer 2330. Ayat punika saha ayat-ayat sambetipun, ngrembag sawenèh piawon ingkang sakalangkung sumrambah wonten ing babrayanipun bangsa-bangsa ingkang sampun majeng, sarta ingkang saged adamel karisakan ingkang tandhes tumrap dhateng babrayan. Ingkang cepak, piawon-piawon wau tuwuhipun sareng kaliyan bandha; awit samangsa tiyang punika sakéca gesangipun, ingkang cepak lajeng sengsem ngraosi awoning sanès, dadosipun tresnaning pasadhèrèkan lan supeketing mimitran sirna, gegethingan satunggal dhateng satunggalipun dados gegentosipun. 1373
1374 Kamar-kamar Juz XXVI supaya sira padha weruh-wine- ruhan; sayekti mulya-mulyanira mungguhing Allah iku sira kang banget tuhu-tuhuné (ing wajibé); sayekti Allah iku Angudanèni, Waspada.2331 Ut. angèstua Ut. angèstua Ut. Islam 14 Wong-wong ing sagara wedhi padha calathu: Kula sami iman, Calathua: Kowé padha ora iman, ananging padha calathua: Kula sami sumarah; lan iman durung lumebu ing ati-atinira; lan manawa sira ambangun turut ing Allah lan Utusan-É, Panjenengané ora bakal angelongi panggawènira sathithik- thithika; sayekti Allah iku Apara- marta, Mahaasih.2332 15 Para mukmin iku mung kang padha angèstu ing Allah lan Utu- san-É, tumuli ora semang-semang sarta (banjur) nyarempeng ing da- dalaning Allah kalawan bandhané lan jiwané; ya iki para wong temen. 16 Calathua: Apa sira padha ngawuningakaké ing Allah prakara agamanira, lan Allah iku angu- danèni apa kang ing langit-langit lan apa kang ana ing bumi; lan Allah iku marang samubarang udani. 2331. Piwulang bab pasadhèrèkanipun rnanusa, kajumenengaken wonten ing dhawuh ngriki kalayan dhinasaran ing tatales ingkang sakalangkung wiyar. Ingkang katuju ing dhawuh punika boten ngemungaken titiyang mukmin kémawon, kados déné ayat kakalih ingkang sampun, nanging para manusa umumipun. Kadhawuhaken, bilih sadaya manusa punika kénging winastan sabrayat, déné lajeng dados pinten-pinten bangsa, pinten-pinten pancer tuwin pinten-pinten gotrah, punika kedahipun boten murugaken boten wanuh nanging malah kedah murugaken langkung wanuh satunggal kaliyan satunggalipun. Ing dalem pasadhèrèkan ingkang wiyar punika ingkang nama luhur ngungkuli satunggalipun, punika boten gumantung ing kabangsanipun, bandhanipun, utawi pangkatipun, nanging mirid pundi ingkang langkung bekti utawi langkung ngatos-atos anggènipun netepi ing kawajibanipun; dados terangipun, gumantung ing luhuring budipakarti. 2332. Ing ngriki para Muslimin kadhawuhan kedah ingkang saé tuwin alus pangrengkuhipun dhateng tiyang, nadyan piyambakipun dèrèng nandhes saèstu anggènipun ngrungkebi agami, margi taksih calon utawi magangan, awit piyambakipun punika sampun kagolong dados warganing Pasadhèrèkan Muslimin.
Surat 49 Aji-ingajènan 17 Rumasané, dhèwèké iku pa- dha potang kabecikan marang sira déning anggoné padha dadi Islam. Calathua: Aja sira padha rumasa potang kabecikan marang aku kalawan Islamira, balik Allah iku Kang potang kabecikan marang sira, déning anggon-É wus anuntun sira marang iman, manawa sira iku padha wong temen. 18 Sayekti Allah iku anguninga- ni kang ora katon ing langit-langit lan bumi, lan Allah iku amirsani apa kang padha sira lakoni. ___________ 1375
SURAT 50 QÂF KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 45 ayat) Pathinipun: Ruku' 1-3. Kiyamat. Nama lan babipun ingkang kawarsitakaken Surat punika marsitakaken bab kiyamat; déné nama Qâf, punika mirid saking aksara pangringkesing tetembungan, ingkang wigatos dhawuh anggatosaken agunging kawasanipun Pangéran. Ruku' ingkang sapisan dhawuh anggatosaken dhateng pasaksinipun dumadi, sarta anggatosaken wulang-wuruk pipiridan saking nasib ingkang kasandhang ing umat-umat ingkang rumiyin-rumiyin. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken bilih saben tindak punika mesthi wonten temahanipun, sarta temahan punika bènjing ing dinten kiyamat badhé ginelar ngeblak. Ruku' ingkang kaping tiga nerangaken bilih awon lan saé punika mesthi badhé wonten wawalesipun piyambak-piyambak, sarta pancasan punika mesthi wonten saèstu, inggih ing donya ngriki, inggih ing akhirat. Wonten ing salebetipun surat punika kagerba dados satunggal boten kapilah-pilahaken. Gathuking suraosipun tuwin titimangsaning tumurunipun Surat ingkang sampun, marsitakaken sawenèh piwulang tata-krami tuwin kasusilan ingkang kedah dados kanthining kawontenan sakéca. Sarta, rèhning kawontenan sakéca wau ingkang sok murugaken nglirwakaken akhirat - ing mangka pancasan ingkang sok andhawahi manusa, inggih ing donya ngriki, inggih ing akhirat, punika tansah cumawis samangsa kawontenan wau sampun ginayuh - dados sasambetanipun surat punika kaliyan surat nginggilipun, punika sampun cetha. Sadaya kémawon sarujuk amastani bilih surat punika wahyu Makkiyah sarta kénging kagolongaken ing jaman Makkah wiwitan. RUKU' 1 Kiyamat 1-5. Para kafir sami gumun. 6-11. Ngalam punika angekahaken kasunyatanipun qiyamat. 12-15. Wuwulang ingkang pinanggih salebeting pandumipun titiyang kina. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Allah Ingkang-Mahakawasa,2333 dhemi Quran kang minulya!2334 2333. Aksara qâf punika saged dados cekakanipun asmaning Pangéran Qâdir utawi Qadîr, ingkang 2334. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 50 Kiyamat 1377 2 O, dhèwèké padha gumun, déné ana juru-pépéling anekani ing golongané; dhèwèké banjur si kafir padha calathu: Iki barang kang anggumunaké: saka 3 Apa! samangsa aku wis padha mati sarta wis padha dadi lebu? Iku bali kang adoh (bisané kalakon). Ingsun angudanèni barang anggoné ngelongi si bumi saka dhèwèké, sarta ing ngarsa- Ningsun ana tutulisan kang anyim- pen.2335 4 Temen 5 O, dhèwèké padha anggoroh- aké marang kasunyatan samangsa anekani awaké; mulané (saiki) pa- dha dumunung ing kahanan kang éwuhaya.2336 Ar. yasa iku Ar. ngre- rengga iku 6 Lah apa ta padha ora anga- wasaké marang langit ing sadhu- wuré, kapriyé anggon-Ingsun yasa sarta anggon-Ingsun ngrerengga, apa déné anggoné ing kono tanpa bobolongan? 7 Lan bumi, kang wus Ingsun gelar sarta ing kono wus Ingsun dokoki gunung, apa déné ing kono Ingsun wus anukulaké sarupaning jenis kang éndah-éndah, jawinipun Pangéran Ingkang-Mahakawasa utawi dados cekakaning ukara prakara (tegesipun dhumawahing siksa) wis kaputus (Rz). jawinipun 2334. Punika pangungun dhateng kafiripun titiyang Makkah. Sampun jaman wiwitan mila, dhawuh Quran ing sagemblengipun punika kasebutaken wonten ing dhawuh kitab satunggal. 2335. Ingkang dipun karsakaken inggih punika catetan temahaning pandamelipun tiyang. Sabarang ingkang perlu: kanggé gesang saampuning pejah. kareksa trep ing sawetahipun. 2336 Mila kapangandikakaken bilih sami dumunung wonten ing kawontenan bingung awit para titiyang wau sami boten mangertos kados pundi badhé panganggepipun dhateng yakti wau. Samangké piyambakipun sampun sami nyumerepi manawi panganggepipun ingkang sakawit dhateng yakti wau lepat sarta saya dangu kayektènipun saya katingal cetha. Nanging rèhning sampun kelajeng angemohi, para titiyang wau rumaos awrat yèn ta lajeng ngakena ing kayektènipun.
1378 Qâf Juz XXVI 8 Minangka sasawangan sarta péling tumrap sarupaning kawula kang tansah madhep (ing Allah). 9 Lan Ingsun anurunaké banyu saka mendung, agung barkahé; tu- muli Ingsun anggo nukulaké (tutu- wuhan ing) pataman lan gaga kang dienèni, 10 Apa déné kurma kang dhu- janjangané sungsun- wur kang sungsun ambiyet. 11 Minangka rijeki tumrap para kawula, sarta Ingsun anggo ngurip- aké tanah kang mati; kaya mang- kono tangi(-ning manusa iku).2337 a. 1786 b. 94, 914 12 (Wong ing) sadurungé dhè- wèké padha anggorohaké (para nabi) kaumé Nuh, sarta wong- wong kang angenggoni Ar-Rassa tuwin Tsamud,b c. 903, 907 13 Apa déné 'Adc sarta Fir'aun lan saduluré-saduluré Luth, d. 1347 e. 2274 ar. kayektèn 14 Sarta wong kang ngenggoni gugrumbuland lan kaum Tubba';e kabèh padha anggorohaké para utusan, mulané pangancam-Ingsun kalakon temenan. 15 Lan apa ta Ingsun iki sayah déning anitahaké-titah kang saka- wit? Ananging dhèwèké padha semang-semang dumunung tumrap kang anyar.2338 ing tumitah-ing-titah 2337. Ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika: pambangun ingkang badhé tuwuh saking dayanipun Quran. 2338 Suraosipun, panguwaosipun Allah boten suda nalika kanggé ngrampungi ummat ingkang rumiyin-rumiyin, ingkang ngantos mahanani piyambakipun lajeng dados semang-semang dhateng panguwaosipun Pangéran ingkang badhé kanggé ngrampungi umat énggal. Utawi, titah ingkang sapisan punika tumitahing wadhagipun manusa, déné titah ingkang kaping kalih punika pambangunaning ruhaniyahipun.
Surat 50 Kiyamat RUKU' 2 Kiyamat 16-18. Sadaya tembung tuwin tindaking manusa punika kasimpen. 19-22. Kabukaning warana. 23-29. Ngeblakipun naraka. temen Ingsun wus anitahaké manusa, sarta angu- danèni apa kang dibisikaké nafsu- né marang awaké, lan Ingsun iki marang dhèwèké luwih cedhak tinimbang otot-gulu-iring. 16 Lan sayekti loro anampani saka ing sisih tengen lan saka ing sisih kiwa kalawan lung- guh. 17 Nalika juru-nampani 18 Ora kena ora, wong ngucap- aké tembung sakecap baé masthi ing sacedhaké ana kang anjaga sumadhiya.2339 19 Lan lilimput pati bakal tume- ka kalawan nyata; iku barang kang arep kosingkiri. Ar. sebul a. 789 20 Lan selomprèt bakal di-unèk- aké;a iku dina ancaman. Ar. Kanthi- né 21 Lan sarupaning jiwa bakal teka, kang anyartani iku tukang anggiring lan saksi.2340 22 Sayekti sira iku biyèn temen léna marang prakara iki, ananging saiki Ingsun wus ambuka aling- alingira, mulané ing dina iki pan- delengira trawaca.2341 2339. Ayat titiga punika ngèngetaken dhateng para manusa, bilih sadaya pandamelipun tuwin pangucapipun sami angedalaken woh. Sabarang ingkang kaucapaken tuwin katindakaken boten wonten ingkang muspra. Yamîn, utawi sisih tengen, punika kasaénan déné syimâl.', utawi sisih kiwa, punika piawon (TA). 2340. Tukang anggiring punika tegesipun ingkang ngojok-ojoki dhateng awon, déné saksi punika ingkang ngajak dhateng yakti. Kateranganipun sanès ugi kasebutaken (Bd). 2341. Ayat punika nedahaken kalayan terang bilih temahaning pandamel awon, ingkang wonten ing gesang sapunika sumingid saking mripatipun manusa, punika badhé dipun damel ngegla gumelar 1379
1380 Qâf Juz XXVI Iki barang kang wis cumawis ana ing sandhingku. 23 Lan kanthiné calathu: 24 Padha cemplungna ing jaha- nam sarupané kang ora weruh ing panarima, mirong,2342 25 Wong kang gawéné menging ing kabecikan, mlangkah wates, mamang, 26 Kang anjèjèraké sesembahan liyané karo Allah, mulané dhèwèké cemplungna ing siksa kang abot. bénjing ing sasampuning pejah. Punika tegesipun "paningal dados trawaca" punika dadosipun piyambakipun lajeng saged ningali sabarang ingkang nalika wonten ing donya ngriki boten saged dipun tingali. Lah inggih punika naraka miturut piwulangipun Quran; terangipun wohipun pandamel awon ingkang sumingid, punika samangsa kadamel gumelar ngegla tumrap manusa, lajeng dados naraka. 2342. Tembung ingkang kula jarwani cemplungna punika tembung alqiya; rimbaganipun kanggé kakalih (tatsniyah), sarta tembung punika ugi dipun agem wonten ing ayat 26. Sawenèh mufassir gadhah paham bilih ingkang tampi dhawuh punika malaikat kakalih; nanging mufassir ingkang langkung jadhug nganggé paham sanès malih. Kf, Bd, Rz tuwin sanès-sanèsipun malih gadhah pamanggih, bilih kéngang-kénging kémawon dipun suraos namung tiyang satunggal ingkang katuju ing dhawuh punika, sanajan rimbaganipun tembung rimbagan ingkang kanggé tiyang kalih, awit ingkang makaten punika wenang miturut idiom utawi watak-wantuning basa Arab. Kf nyebutaken sababipun warni kalih. Sabab ingkang sapisan, ingkang katerangaken déning Mubarrad makaten rimbagan kanggé tiyang kalih, punika kénging dipun pigunakaken hanggé gentosipun tembung kriya ingkang dipun sebut ambal kaping kalih, jalaran tembungipun nunggil; dados tembung ingkang karimbag mawi rimbagan ingkang kanggé tiyang kalih wau saged mengku teges alqi-alqi (jawinipun cemplungna, cemplungna), mengku suraos dipun kiyataken. Sabab ingkang angka kalih, bangsa Arab punika gadhah pangadatan, samangsa kekésahan asring sanget mawi réncang kakalih; dadosipun nganggé tetembungan ingkang rimbagipun manut rimbagan ingkang kanggé tiyang kalih, punika wonten ing antawisipun tiyang Arab asring sanget: kadosta salah satunggal makaten manawi wicantenan: kancaku lan mitraku, tuwin padha lèrèna kowé wong loro, tuwin di padha seneng atimu kowé wong loro, ngantos nadyan wicanten kaliyan tiyang satunggal inggih nganggé tembung ingkang rimbagipun manut rimbagan ingkang kanggé tiyang kalih. Dipun riwayataken bilih Najaj asring dhawuh makaten: jawinipun: É, prajuritku panjaga gebugen githoké; nganggé tembung idlribâ ingkang rimbagipun manut rimbag ingkang kanggé tiyang kakalih, boten tembung idlrib. Bd. Nyebutaken kidung ingkang / makaten ungelipun: lah ing kidung ngriki dipun anggé tembung tuwin ingkang rimbagipun rimbagan kanggé tiyang kalih, mangka ingkang dipun kajengaken kanggé tiyang satunggal. Bd. Ugi nerangaken bilih wenang alif (ing tembung alqiyâ, ingkang murugaken dados rimbag ingkang kanggé tiyang kalih) punika dados nun ta'kîd (kanggé nyangetaken). Miturut Bd katrangan punika kabuktèn déning waosipun Hasan inggih punika ingkang maos alqiyan, boten alqiyâ. Sampun boten kénging kabantah malih bilih béda-bédaning waosan punika saged suka katrangan tegesipun tembung ingkang asli. Awit saking punika kula gadhah faham manawi tembung alqiyâ ingkang rimbagipun manut rimbagan kanggé tiyang kalih punika prayogi dipun jarwani cemplungna ingkang mengku suraos dhawuh kenceng.
Surat 50 Ar. tebih Ar. sabda ing ngarsa- Ku Kiyamat 27 Kanthiné bakal munjuk: Pa- ngéran kawula! kawula boten anuntun piyambakipun ing panda- luya, ananging awakipun piyam- bak ingkang dumunung ing sasar ingkang sanget. 28 Panjenengané bakal ngandi- ka: Aja padha grejegan ana ing ngarep-Ku, lan temen Aku biyèn wus awèh pangancam marang kowé: 29 Sabda-Ku ora bakal diowahi lan Aku iki ora anganiaya pisan- pisan marang para kawula. RUKU' 3 Kiyamat 30-35. Awon lan saé sami tampi wawales. 36, 37. Pèpènget. 38. Kawasananipun Gusti Allah. 39, 40. Sabar punika perlu. 41-45. Petak ingkang andadosaken lebur. 30 Ing dinané Ingsun ngandika marang jahanam: Apa sira wis ke- bak? Lan iki bakal munjuk: Punapa taksih wonten tunggilipun malih? 31 Lan taman bakal dicedhakaké marang wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala), ora adoh: 32 Iki barang kang dijanjèkaké marang sira; (iki) tumrap sarupa- ning wong kang tansah madhep (ing Allah), rumeksa (ing wawa- tesé Panjenengané); 33 Sapa-sapa kang wedi marang Ingkang-Mahamurah ana ing nga- sepi sarta tumeka kalawan ati madhep: 34 Padha malebua mrono kala- wan rahayu, iku dinaning kalang- gengan. 1381
1382 Qâf Juz XXVI 35 Ana ing kono padha olèh sa- barang kang dikarepaké, sarta isih wuwuh ana ngarsa-Ningsun.2343 36 Lan wis pira baé kaum ing sadurungé dhèwèké kang wus Ingsun lebur, kang luwih gagah prakosa tinimbang iku, nganti ana- lasah ing nagara-nagara: apa ing kono ana pangungsèn? Ar. dhèwèké iku saksi 37 Sayekti ing kono iku temen ana péling tumrap sadhéngah sing duwé ati utawa masang pangrungu sarta aneksèni. 38 Lan sayekti, temen Ingsun wus anitahaké lan bumi sarta apa kang ana ing saan- tarané ing dalem nem mangsa, lan sayah ora angenani Ingsun.2343A langit-langit 39 Mulané di sabar marang apa calathuné sarta mahasucékna kala- wan pujining Pangéranira sadu- rung mlethèké srengéngé tuwin sadurungé surup. Ar. sumung- kem 40 Lan mahasucèkna Panjene- ngané ing wengi sarta sawising sembahyang. ing dinané juru-nguwuh anguwuh saka ing panggonan kang cedhak, 41 Lan sira angrungokna Ut. swara anyerit 42 Ing dinané dhèwèké bakal padha ngrungu petak kalawan nyata; iku dinané metu. 2343. Mazid, utawi isih weruh ing ngriki ateges nyumerepi; Pangéran. inggih punika ingkang badhé dados nugraha ingkang luhur piyambak tumrap para ingkang wonten ing suwarga (Rz) 2343A. Bébel nerangaken "Déné ing dina kapituné mau Allah kèndel anggone akarya samubarang kang wus dititahaké", (Purwaning dumados 2: 2) "Kèndel" punika tumrap tiyang ingkang sayah: milanipun Quran nulak sisipatan ingkang kados makaten punika tumrap Allah, awit Panjenenganipun punika boten betah dhateng ngaso. Awit saking punika Quran andhawuhaken: sayah ora ngenani Ingsun.
Surat 50 Kiyamat 43 Sayekti Ingsun iki aparing urip lan aparing pati, sarta marang Ingsun pantoging paran iku; 44 Ing dinané bumi belah tumrap dhèwèké, dhèwèké bakal agagan- iku kalumpukan, kang cangan; tumrapé Ingsun gampang. 45 Ingsun iki luwih ngudanèni marang apa kang padha diucapaké, lan sira iku ora wenang meksa marang dhèwèké, mulané sira apépélinga kalawan Quran marang sapa-sapa sing wedi marang anca- man-Ingsun. __________ 1383
SURAT 51 ADH-DHÂRIYÂT (Para juru-nyebaraken) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 60 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Panggorohan kasirnakaken. Ruku' 2. Pandumipun umat ingkang rumiyin-rumiyin. Ruku' 3. Titiyang Makkah badhé kaparingan pancasan. Nama lan babipun ingkang kawarsitakaken Namanipun surat punika pipiridan saking ayat ingkang sapisan, ingkang nyebutaken juru- nyebaraken ingkang anyiyaraken yakti. Ingkang kawarsitakaken inggih punika para tiyang Makkah ingkang sami angemohi yakti punika mesthi badhé pinancasan; ruku' ingkang sapisan wigatos dhawuh anggatosaken dhateng saya majeng-majengipun yakti, ingkang inggih sampun samesthinipun saya dangu saya angsal papan; sagemblenging ruku' ingkang dipun wigatosaken sanget pancasan punika yakin mesthi wontenipun. Ruku' ingkang kaping kalih, kawiwitan kalayan angundhangaken badhé wiyosing putranipun Kakung Kanjeng Nabi Ibrahim (ingkang nurunaken nabi ingkang sakalangkung agung piyambak), lajeng marsitakaken nasib ingkang kasandhang déning sawatawis ummat ingkang sampun-sampun, ingkang pinancasan margi saking awoning pandamelipun. Ruku' ingkang kaping tiga. Sasampunipun paring pitutur supados nyuwun pangayoman dhateng Allah - awit saking maksud tumitahipun manusa punika laladi ing Allah - lajeng maringi pèpènget malih dhateng para titiyang Makkah, bilih kabegjanipun punika sampun wancinipun badhé sirna, sarta lajeng badhé sami dipun pancasi kados déné ummat-ummat ing sadèrèngipun. Gathuking suraosipun tuwin titimangsaning tumurunipun Surat ingkang sampun mangandikakaken bab kiyamat __ inggih kiyamatipun tiyang pejah wonten ing alamipun gesang sasampunipun pejah, inggih kiyamatipun tiyang ingkang pejah menggah ing ruhaniyahipun - déné surat punika nerangaken bilih para ingkang sami maiben ing kasunyatan punika, mesthi badhé pinancasan manut pandemelipun ingkang awon. Surat punika sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih wahyu Makkiyah wiwitan, sarta sampun boten wonten pakèwedipun malih kagolongaken dhateng jaman Makkah wiwitan. _____________
Surat 51 Panggorohan kasirnakaken RUKU' 1 Panggorohan kasirnakaken 1-6. Pasaksèn cumetha marang dhatengipun pancasan. 7-9. Pasaksèn saking dumadi. 10-14. Pidananipun para ingkang goroh. 15-19. Ganjaranipun para ingkang utami. 20-23. Tandha-tandha nyatanipun pancasan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Pramanaknaa kang anyebaraké warata. kalawan padha sumebar 2 Banjur kang padha angandhut momotan, 3 Tumuli kang padha lumancar kalawan gampang, 4 Sarta kang padha ambagé- bagé sabarang prakara; 5 Apa kang diancamaké sira iku sayekti temen, 6 Lan sayekti pancasan iku masthi bakal kalakon.2344 2344. Ayat sakawan ingkang wiwitan ing dalem surat punika, mengku suraos dhawuh anggatosaken dhateng wutah gumelaring kawontenan, ngagem sarana ingkang limrahipun kasuraos sumpah; katranganipun sumpah makaten punika sampun katerangaken ing 2099: déné ayat kakalih sambetipun anerangaken wosing prakawis ingkang katuju ing kawontenan wau. Limrahipun "kang padha nyiyaraké" punika dipun suraos ateges angin ingkang ngabul-abul bledug ing sadèrèngipun mendhung. "Kang padha angandhut momotan," punika mendhung ingkang ambekta jawah:, kang lumantar kalawan gampang" punika angin ingkang meradinaken mendhung, déné "kang ambagé" punika angin ingkang nyebar toya jawah. Ing dalem gagambaran punika wigatos mengku karsa dhawuh anggatosaken dhateng wontenipun tatanan ingkang saèmper kados makaten wau ugi, ingkang tumindhak wonten ing ngalaming ruhani ingkang akalayan tatanan wau yakti majeng kalayan sarenti. Nanging inggih kénging dhawuh punika dipun suraos mengku karsa dhawuh anggatosaken dhateng wutah gumelaring kawontenan ingkang langkung cumetha malih, inggih punika dhateng sumebaring yakti ingkang sumebar lantaran Kanjeng Nabi Suci tuwin para pandhèrèkipun ingkang setya-tuhu, ingkang mahanani sawenèh lajeng nyangkut momotan yakti, ngantos saèmper ngandhut yakti wonten ing guwagarbanipun; déné tiyang sanès-sanèsipun sami pating brubut lumajeng sumrinthil sumedya nampèni yakti. Titiyang sanèsipun wonten ingkang katembungaken "kang ambagé-bagé prakara" inggih punika ingkang wonten ing panggènan sanès kasebut muqtasimin jawinipun kang ambagé-bagé, jalaran para titiyang wau sami ambagé-bagé Quran dados pinten-pinten bagéan, sabagéan dipun akeni, 1385
1386 Para juru-nyebaraken Juz XXVI a. 2099 7 Pramanaknaa langit sapirang-pirang dadalané iku;2345 kang 8 Sayekti, sira iku padha sulaya ing pangucap, Ar. iku 9 Sapa sing méngo bakal di- èngokaké saka ing kono.2346 10 Katiban wewelak para wong goroh, 11 Kang padha dumunung ing jujurang (kabodhoan), léna; 12 Padha apitakon: Kapan ta dina pancasan iku? 13 (Yaiku) dinané dhèwèké ba- kal padha dilèlèr ana ing geni.2347 14 Padha rasakna panganiaya- nira; iki kang padha sira gégé.2348 15 Sayekti, para kang anjaga (dhiriné saka ing ala), padha ana ing patamanan lan susumberan, sabagéan malih dipun emohi (15: 90). Tiyang tigang golongan punika ingkang angka satunggal lan angka kalih ing saben dintenipun tansah mindhak-mindhak cacahipun, déné golongan ingkang angka tiga, saking sakedhik lan kalayan sarenti saya suda cacahipun. Punika dados tandhayekti bilih kamenanganipun Islam boten antawis dangu malih mesthi badhé jumeneng. Utawi malih, saged dipun suraos ingkang dipun karsakaken punika peperangan-peperangan, ingkang wekasanipun kakarsakaken kanggé nyampurnakaken ambrukipun titiyang Makkah. 2345. Tiyang Arab limrah nalika jaman 1300 taun kapengker, mesthi boten sagedipun suka pratélan bilih langit punika kathah margi-marginipun. Suprandéné pratélan wau cocog sanget kaliyan pamanggih-pamanggihipun kawruh ingkang anyar piyambak, inggih punika bilih saben lintang punika dados punjer ingkang dipun ubengi planit-planit, boten prabéda lan surya kita punika ugi dados punjer ingkang dipun ubengi bumi tuwin planit sanès-sanèsipun. Dadalan ing langit, punika garis kalanganing planit ingkang pinten-pinten kathahipun wau. 2346. Kapèngetana pratélan ingkang terang gamblang punika: inggih punika ngemungaken tiyang ingkang méngo saking yakti kémawon, tiyang ingkang maléngos punika. 2347. Latu ing donya punika ateges peperangan-peperangan ingkang mahanani karisakan dhateng para titiyang wau. 2348. Fitnatakum utawi panganiayanira punika tegesipun panganiayanipun para titiyang wau dhateng titiyang Muslimin; tindak aniaya wau dipun ancam mawi siksa ingkang mesthi badhé dipun raosaken.
Surat 51 Pandumipun umat rumiyin 16 Anampani apa paparinging Pangérané marang dhèwèké; sayekti dhèwèké iku sadurungé iki wong kang padha alaku becik. 17 Adaté saben wenginé sa- thithik turuné. 18 Sarta ing wayah umun-umun padha nyuwun pangapura. 19 Lan bandhané ana kang didadèkaké darbèké para anjajaluk sarta kang ora duduwèn.2349 20 Lan ing bumi ana tandha- tandha tumrap para kang padha yakin, 21 Mangkono uga ing jiwanira; lah apa ta sira padha ora ande- leng?2350 22 Lan ana ing langit rijekinira lan apa kang diancamaké marang sira.2351 23 Lah dhemi Pangéraning la- ngit lan bumi! sayekti iku kasu- nyatan, kaya kang sira ucapaké.2352 RUKU' 2 Pandumipun umat ingkang rumiyin-rumiyin 24-37. Badhé lahiripun putra kakung kadhawuhaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim, sarta umatipun Luth kasirnakaken. 38-40. Fir'aun. 41, 42. 'Ad. 43-45. Tsamud. 46. Umatipun Nabi Nuh. 2349. Tembung mahrum punika sawenèh mufassir kasuraos ateges tiyang miskin ingkang boten purun papriman (Kf). Mufassir sanèsipun malih nyuraos, ingkang boten saged wicanten, kadosta segawon tuwin kucing (Har-LL). 2350. Inggih punika, tandha-tandhayekti bilih yakti punika angsal kamenangan. 2351. Terangipun: Allah kagungan rijeki lan iya kagungan siksa kang disudhiyakaké tumrap sira, sarta Panjenengané mesthi bakal maringi ing sira satimbang karo panggawénira. 2352. Kapèngetana kayakinan ingkang sanget tuwin kumandel ingkang teteg dhateng menangipun yakti ingkang wekasan punika, nadyan ing jaman wiwitan. 1387
1388 Ar. dhèwèké a. 1187 Ar. dhèwèké kabèh a. 1188 Ar. dhèwèké kabèh Ar. dhèwèké Para juru-nyebaraken 24 Apa wis tumeka marang sira pawarta dhayohé Ibrahim kang minulya? 25 Nalika lumebu marang pang- gonané, padha calathu: Rahayu. titiyang Wangsulané: Rahayu, manca. 26 Banjur nyalimped sumingkir marani batihé, tumuli teka (manéh) karo anggawa (panggang) pedhèt anggajih,a 27 Iku banjur dicedhakaké ma- rang dhayoh-dhayohé. Calathuné: Punapa Panjenengan sami boten karsa dahar?a 28 Dhèwèké banjur rumasa wedi amarga saka dhayoh-dhayohé iku. Padha calathu: Sampun sampéyan ajrih. Sarta amenèhi kabar bubu- ngah anak lanang pinter marang dhèwèké. 29 Tumuli rabiné maju kalawan angluh banget sarta napuki rainé dhéwé karo calathu: Nini-nini gabug! 30 Dhayoh-dhayohé padha cala- thu: Inggih kados makaten punika pangandikanipun Pangéran sampé- yan: Saèstu Panjenenganipun pu- nika Ingkang-wicaksana Ingkang- Angudanèni. JUZ XXVII 31 Dhèwèké calathu: Lah punapa perlu panjenengan, dhuh para utusan! 32 Wangsulané: Saèstu kula pu- nika sami kautus dhateng kaum ingkang dosa, Juz XXVII
Surat 51 Ar. siti a. 918 Ut. kang padha sumarah a. 910 Ar. dadi kaya Pandumipun umat rumiyin 33 Supados kula anjawahi pi- yambakipun mawi séla lungka. 34 Pinangkanipun saking ngar- saning Pangéran sampéyan, tumrap para sami mlangkah wates.a ingkang 35 Tumuli Ingsun angwetokaké para angèstu kang padha ana ing kono. ing kono Ingsun ora mrangguli omahé para Muslimin kajaba mung omah siji. 36 Ananging ana 37 Sarta ana ing kono Ingsun aninggal tandha tumrap para kang padha wedi marang siksa kang nglarani. 38 Lan (ana tandha) ana ing Musa, nalika dhèwèké Ingsun utus marang Fir'aun kalawan bukti winenang kang cumetha. 39 Ananging dhèwèké maléngos akanthi wadyabalané sarta acala- thu: Juru-kemayan utawa wong owah. 40 Mulané dhèwèké Ingsun pi- dana sawadya balané tuwin padha Ingsun kelemaké ing sagara, sarta dhèwèké iku wong cinacad. 41 Lan (iya ana tandha) ana ing bangsa 'Ad, nalika Ingsun utusan angin pangrusaka anempuh dhè- wèké. 42 Ora ana barang kang kèri endi kang katempuh, balik padha dadi awu. 1389
1390 b. 915 Para juru-nyebaraken Juz XXVII 43 Lan (mangkono uga) ana ing bangsa Tsamud, nalika padha seneng- dipangandikani: Padha senenga sawatara mangsa. 44 Ananging dhèwèké padha andaga paréntahing Pangérané, mulané oreg-gumaludhug tumem- puh marang dhèwèké,b kang sarta padha andeleng. 45 Temah padha ora bisa ngadeg sarta padha ora bisa ambélani dhiri. 46 Apa déné kaumé Nuh dhèk biyèn: sayekti, iku kaum kang murang yekti. RUKU' 3 Titiyang Makkah badhé kaparingan pancasan 47-51. Ngupados pangungsèn dhateng Pangéran. 52-55. Pèpènget kaparingaken. 56- 58. Manusa katitahaken punika supados alalados ing Allah. 59, 60. Siksanipun badhé dhumawah. 47 Lan langit, iku Ingsun degaké adhuwur kalawan pangawasa, lan sayekti, Ingsun iki Kang anitahaké barang kang jembar-jembar. 48 Sarta bumi, iku Ingsun gelar ajembar; saiba ta édabé anggon- Ingsun anggelar. 49 Lan samubarang iku padha titahaké ajodhon-jodhon, Ingsun darapon sira padha angalap éling. ngungsia marang Allah; sayekti aku iki juru- pépéling kang terang, saka Panje- nengané, tumrap marang sira. 50 Mulané padha 51 Lan aja padha andadèkaké sesembahan liya anjèjèri Allah: sayekti aku iki juru-pépéling kang terang, saka Panjenengané, tumrap marang sira.
Surat 51 Titiyang Makkah 52 Kaya mangkono iku, ora kena ora, para wong ing sadurungé dhè- wèké, saben katekan utusan, mas- thi padha calathu: juru-kemayan, utawa: wong owah. iku wis ta dhèwèké padha weling-wineling tumrap pra- kara iku? O, dhèwèké iku kaum kang ambalasar. 53 Apa 54 Mulané padha ungkurna, amarga sira iku ora cinacad;2353 55 Lan terus apépélinga, amarga iku migunani sayekti, pépéling para kang angèstu. 56 Lan anggon-Ingsun anitahaké jin lan manusa iku ora liya kajaba supaya padha angabdi marang Ingsun. Ar. saka 57 Ingsun ora mundhut rijeki marang dhèwèké sarta ora mun- dhut dicaosi dhahar. 58 Sayekti Allah iku Ingkang aparing rijeki, Ingkang-kagungan kawasa, Ingkang-prakosa. 59 Sayekti para kang atindak dudu iku bakal padha olèh bagéan padhané bagéané mitrané, mulané aja padha anggégé. 60 Mulané cilaka tumrap para kang padha kafir, amarga saka dinané, kang diancamaké marang awaké! 2353. Mungkur saking para kafir ing ngriki boten teka ateges misah utawi nebih saking para kafir, awit surat punika tumurunipun kagolong nalika jaman wiwitan. Dhawuh candhakipun nyethakaken prakawis punika; ing ngriku Kanjeng Nabi kadhawuhan nglastantunaken paring pèpènget, jalaran tiyang ingkang purun angèstu boten kirang, sarta para titiyang punika sami badhé angsal piguna saking pèpènget wau. Déné tegesipun mungkur, punika kados déné ingkang sampun kawarsitakaken wonten ing ayat kakalih ingkang sampun boten anggapé dhateng pangawon-awonipun. _________________ 1391
SURAT 52 ATH-THÛR (Redi) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 49 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kabegjanipun para mukmin. Ruku' 2. Para milawani dhumawah ing risak. Katerangan gerban Surat punika wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak nyebutaken Redi, panggènan nalika Kanjeng Nabi Musa katimbalan Pangéran. Ingkang makaten punika wigatos anedahaken saminipun Kanjeng Nabi kaliyan Kanjeng Nabi Musa, awit nalika Kanjeng Nabi tampi timbalan, punika inggih wonten ing guwaning redi. Surat punika namung isi kalih ruku'. Ingkang sapisan mangandikakaken ganjaranipun para angèstu; ingkang kaping kalih mangandikakaken siksanipun para ingkang sami milawani yakti dipun wulangaken tuwin damel upaya badhé anyirnakaken yakti. Pancasanipun para duraka ingkang kawarsitakaken wonten ing surat ingkang sampun, punika lajeng ambetahaken pratélan ingkang ngyakinaken bilih para angèstu mesthi badhé angsal kabegjan, sarta inggih punika maksudipun ingkang sajatos surat punika; wondéné leburipun para mengsah, punika perlu, kanggé anggayuh sedya wau. Surat punika kagolong nunggil jaman kaliyan surat kakalih ingkang sampun, inggih punika jaman Makkah wiwitan. RUKU' 1 Kabegjanipun para angèstu 1-6. Titimbangan kaliyan Kanjeng Nabi Musa. 7-16. Sinten ingkang milawani badhé pinidana. 17-28. Ganjaranipun para Angèstu. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Maspadaknaa gunung iku, 2 Sarta Kitab, katulis. 3 Ing lembaran kang ginelar, 4 Apa déné Omah kang tinuwi- tuwi,
Surat 52 Kabegjanipun para angèstu 5 Tuwin payon kang didhuwur- aké, Ar. asat 6 Lan sagara kang rob; 7 Sayekti, siksané Pangéranira temen bakal kalakon;2354 8 nulak; Iku ora ana wong kang bisa 9 Ing dina nalikané mobah mrana mobah mréné, langit 10 Sarta gunung-gunung padha lumaku sumingkir. 11 Lah cilaka, ing dina iku, tum- rap wong kang padha angemohi (kasunyatan),2355 2354. Ayat nenem ingkang wiwitan punika mengku suraos dhawuh anggatosaken dhateng kawontenan-kawontenan ingkang sami tumrap wahyu ingkang kaampil Kanjeng Nabi Musa tuwin wahyu ingkang kaampil Kanjeng Nabi Muhammad (mugi-mugi rahayu tuwin nugrahanipun Allah tetep wonten panjenenganipun kakalih). Redi punika tumrap Kanjeng Nabi Musa redi Sina, tumrap Kanjeng Nabi Muhammad redi Hira'; Kitab, punika Kitab Tauret tuwin Kitab Quran; padaleman ingkang tinuwi-tuwi tuwin payon ingkang dipun inggilaken, punika tabernakel (tarub pasamuwan) ingkang dipun adegaken déning Kanjeng Nabi Musa kanggé papan sucinipun titiyang Israil, kanggé manembah dhateng Pangéran tuwin kanggé caos kurban, sarta Padaleman Suci ing Makkah, ingkang badhé dados punjeripun titiyang Muslimin sadaya bangsa, sadaya nagari, sadaya jaman, tuwin kanggé papanipun nindakaken kurban. Seganten rob, punika marna saganten ingkang anjalari leburipun raja Fir'aun tuwin wadyabalanipun; déné para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, wonten ing ayat candhakipun, kaparingan dhawuh bilih siksaning Pangéran mesthi badhé andhawahi piyambakipun wonten ing dharatan, kados déné nalika andhawahi para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Musa wonten ing saganten ingkang rob. Nanging kapèngetana ugi tembung bahr punika tegesipun saganten utawi dharatan, sarta tembung punika kasebut wonten ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci: ingkang déning I'AS katerangaken manawi ateges kithanipun utawi nagarinipun. Sagemblenging dhawuh mengku suraos dhawuh anggatosaken dhateng saminipun plek wahyu ingkang kaampil Kanjeng Nabi Musa tuwin ingkang kaampil Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. punapa déné paring pèpènget dhateng para kafir, bilih panguwaosipun badhé dipun sirnakaken, kados déné sirnaning panguwaosipun raja Fir'aun. Lah punika saminipun Kanjeng Nabi kaliyan Kanjeng Nabi Musa kasebutaken wonten ing dhawuh ingkang tumurunipun nalika jaman wiwitan sanget. 2355. Éwah-éwahan ingkang kalangkung anggawokaken, ingkang badhé tuwuh margi saking ambrukipun satunggaling bangsa ingkang kinawasa, tuwin sumengkanipun ing ngaluhur satunggaling tiyang ingkang kasengguh tiyang éwah, dhawuh punika kawarna kadi déné langit ebah mangiwa lan manengen tuwin redi-redi (titiyang ageng ingkang milawani ing Kanjeng Nabi Suci) sami lumampah (mirsanana 1604, ing ngrika katerangaken punapa tegesipun redi-redi sami lumampah punika). Angsal-angsalanipun, para ingkang sami milawani Kanjeng Nabi Suci mesthi sami badhé nandhang cilaka. Kapèngetana siksa ingkang kajanjèkaken dhateng para kafir ing gesang sapunika tuwin ingkang badhé dipun sandhang wonten ing akhirat, punika kapangandikakaken dados satunggal. 1393
1394 Redi Juz XXVII 12 yaiku kang padha aseneng- seneng gunem lalahanan. 13 Ing dinané dhèwèké giniring marang geni naraka kalawan ruda paripeksa. 14 Iki geniné kang padha kopaido kaé. 15 Lah apa iki kemayan, apa kowé sing ora padha weruh? 16 Nyemplunga mrono, banjur rasakna kalawan sabar utawa ora kalawan sabar, padha baé ingatasé sira; sira mung bakal padha wina- les apa kang wus padha sira lakoni. 17 Sayekti, para kang anjaga (dhiriné saka ing ala), bakal ana sajroning patamanan lan kanu- grahan, 18 Padha seneng amarga saka barang paparinging Pangérané marang dhèwèké, sarta Pangérané anyalametaké awaké saka siksa geni murub. 19 Padha mangana lan ngombéa kalawan énak amarga saka barang kang wus padha sira lakoni. Ut. bening mripaté Ut. blalak- blalak mripaté 20 Padha aléléyangan ana ing kathil kang ajèjèr-jèjèr, sarta padha Ingsun jodhokaké karo kang suci lan éndah.2356 2356. Tembung hur punika wonten ing Quran Suci kasebutaken ambal kaping sakawan, inggih punika ing ngriki, ing 44: 54, ing 55: 72 tuwin ing 56: 72. Tembung hur punika jama'-ipun tembung ahwar (tumrap tiyang jaler) tuwin tembung haurâ (tumrap tiyang èstri ), tegesipun tiyang ingkang mripatipun kasifatan sisifatan ingkang katembungaken hawar, jawinipun pethak memplak tumrap mamaniking mripat ing péranganipun ingkang pethak, tuwin cemeng anggales tumrap péranganipun ingkang cemeng. Tembung punika asalipun nunggil kaliyan tembung hawârî, ingkang tegesipun barang
Surat 52 Kabegjanipun para angèstu 21 Wondéné para kang padha iman sarta turun-turuné miturut turun- dhèwèké turuné bakal Ingsun kumpulaké ing iman, iku ingkang suci utawi mulus, milanipun lajeng mengku teges mitra tulus utawi mitra jati. Tembung ahwar (mufradipun hur) ugi ateges akal budi ingkang suci utawi wening (LL). Déné tembung satunggalipun, 'în punika jama'-ipun tembung a'yan (jawinipun tiyang ingkang blalak-blalak mripatipun) tuwin jama'-ipun 'ainâ (jawinipun tiyang èstri ingkang éndah ing warni tuwin blalak-blalak mripatipun). Malah tembung 'aina' punika ugi ateges tembung utawi wicara ingkang éndah utawi ingkang saé (LL). Prayogi dipun pèngeti pisan, bilih "pethak" punika ugi dados pasemonipun kasucian ingkang sampurna lan mulus, awit saking punika tembung kakalih wau, hur lan 'în punika menggah ing sajatos-jatosipun mengku suraos suci tuwin éndah. Inggih awit saking punika déné jarwan kula boten mungel kang bening mripaté lan kang blalak-blalak rnripaté, jalaran teges makaten punika nama kewlakanen, nanging kang suci lan éndah, jalaran punika langkung saged anggambaraken tegesipun ingkang sajati; déné teges sanèsipun kula serat wonten ing margin. Lah punapa ta kang suci, éndah utawi kang bening mripaté, blalak-blalak mripaté punika? Ing 2110 kula sampun naté nerangaken bilih Quran Suci boten naté mangandikakaken bilih ing gesang ing sampun bénjing wonten marambah-rambah katerangaken, samangsa Quran mangandikakaken bab nugraha ing suwarga utawi siksa ing naraka, sadaya punika boten sanès kajawi madhagipun nugraha ruhani ingkang dipun raosaken tiyang ingkang sami nindakaken kasaénan ing salebetipun gesang ing sapunika punika ugi. Kapangandikakaken bilih ing suwarga punika wonten taman-tamanipun, tataneman, lepen-lepen, puhan, madu, woh-wohan, tuwin nugraha sanès-sanèsipun malih tanpa wilangan; nanging boten namung kaping sapisan kaping kalih katerangaken wonten ing tafsir punika, bilih sadaya wau sanès kok barang-barang ing gesang sapunika punika. Hadits sabda pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang sampun naté kasebutaken, saged nyethakaken prakawis punika, inggih punika: nugraha ing suwarga punika sanès barang-barang ing gesang sapunika punika; awit dipun riwayataken Kanjeng Nabi Suci ngandika makaten: Allah ngandika: Ingsun wus anyadhiyakaké tumrap para kawula-Ningsun kang tulus, barang kang durung tau dideleng ing mripat lan durung rinungu ing kuping lan kang durung kamrenteg ana ing atiné manusa (Bkh). Quran Suci ugi mangandikakaken kalayan tetembungan ingkang kados makaten wau, makaten: Ora ana jiwa kang mangerti marang barang kang sumingid (kang disudhiyakaké) tumrap dhèwèké. Pratélan ingkang terang gamblang punika sampun boten ambetahaken malih dhateng katerangan, sarta kalayan tanpa wonten semang-semangipun malih dhawuh punika netepaken, bilih nugraha punapa kémawon ingkang kapangandikakaken pinanggih wonten ing suwarga, punika wonten saprakawis ingkang sampun genah, inggih punika: nugraha wau sanès barang-barang ing donya punika. Milanipun, nadyan kang bening mripaté, kang blalak-blalak mripaté, utawi kang suci, kang éndah, hur lan 'în ing ayat punika pisan, punika inggih sanès kok tiyang èstri ingkang éndah ing warni ing gesang sapunika punika. Sadaya wau nugraha ing suwarga ingkang calon badhé dados pandumanipun titiyang èstri ingkang tulus tuwin titiyang jaler ingkang tulus, awit ayat 17 mangandikakaken kalayan terang, bilih para titiyang ingkang sami bekti (rumeksa saking awon) sami badhé angsal nugraha wau; dados kang suci éndah punika nugraha ingkang inggih tumrap tiyang èstri ingkang tulus, inggih tumrap tiyang jaler ingkang tulus. salulutipun jaler lan èstri sacara wadhag. Langkung-langkung Saged ugi taksih wonten ingkang pitakèn: Punapaa déné nugraha punika kasebutaken mawi tetembungan ingkang kanggé nembungaken tiyang èstri? Ganjaran ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika ganjaran ingkang wonten sasambetanipun ingkang mligi kaliyan sucining bubudèn tuwin éndahing pandamelipun para tiyang tulus. Lah, ingkang dados pasemoning kasucèn lan kaéndahan, punika èstri sanès jaler. Langkung-langkung kedah dipun pèngeti bilih ing basa Arab, tembung shâlihât tuwin thayyibât punika gadhah teges pandamel saé tuwin barang ingkang suci, lan gadhah teges tiyang èstri ingkang saé tuwin tiyang èstri ingkang suci. Lah punika sababipun malih déné ganjaraning pandamel saé tuwin suci punika kapangandikakaken kalayan tetembungan ingkang kanggé nembungaken tiyang èstri. Ugi kapèngetana bilih tembung kakalih, hur lan 'în, punika jama'-ipun tembung, ingkang kénging kanggé nembungaken tiyang jaler tuwin tiyang èstri, makaten ugi kanggé nembungaken sisifatan tuwin pandamel (tindak). 1395
1396 Redi Juz XXVII Ar. ginadhé karo dhèwèké,2357 lan Ingsun ora bakal angurangi panggawéné sa- thithik-thithika; siji-sijining wong padha nyangga tanggungan ma- rang apa kang wus padha di- lakoni.2358 22 Lan Ingsun bakal atutulung dhèwèké kalawan wowohan lan daging, apa ing sesenengé. Ut. tuwung 23 Ana ing kono bakal padha larih-linarihan gelas, ing kono ora ana panggawé lalahanan sarta ora ana panggawé dosa.2359 24 Lan para mudhané padha angideri dhèwèké, wis prasasat mutyara sumamar.2360 25 Lan sawenèhé mara marang liyané atakon-tinakon. 26 Calathuné: Sayekti, aku iki kulawarga- biyèn ku;2361 nguwatiraké aparing wilasa marang aku kabèh sarta nylametaké aku kabèh saka ing siksa angin panas: 27 Ananging Allah 2357 Para ingkang sami nindakaken pandamel pangurbanan ageng, punika sami dipun kempalaken kaliyan turunipun; jalaran, dalasan anak-anakipun, ingkang sami nuladha piyambakipun punapa déné sami nindakaken pandamel saé kados ingkang katindakaken bapakipun, punika sami saged angundhuh pigunanipun pandamel wau. 2358. Kula aturi mèngeti piwulang ingkang terang gamblang punika, inggih punika: tiyang punika tanggel jawab dhateng pandamelipun piyambak. 2359. Dados tuwung punika béda sanget kawontenanipun kaliyan tuwung ingkang kasumerepan wonten ing gesang sapunika punika. 2360. Kedah dipun pèngeti bilih laré-laré ingkang kapangandikakaken lir péndah mutiyara sumamar wonten ing ayat punika, punika saged ugi turunipun para angèstu ingkang kasebutaken ing ayat 21, utawi saged ugi punika nugraha ing suwarga, ingkang kuwontenanipun sami kaliyan katrangan bab hur ing 2356. 2361. Punika ugi pratélan ingkang terang, ingkang anedahalen bilih titiyang èstri ingkang tulus punika badhé wonten ing suwarga, sasarengan kaliyan para titiyang jaler ingkang tulus. Wonten ing ngarsanipun Allah, bédanipun jaler lan èstri punika boten wonten tegesipun.
Surat 52 Para milawani 28 Sayekti, aku biyèn wus angu- wuh Panjenengané: sayekti Panje- nengané iku Ingkang-Mahawilasa, Ingkang-Mahaasih. RUKU' 2 Para milawani dhumawah ing rusak 29-34. Panyananipun mengsah dhateng Kanjeng Nabi. 35-43. Panglawanipun badhé tanpa guna. 44-49. Pidana ing ngriki sarta ing akhirat. apépélinga, amarga nugrahaning Pangéranira sira iku dudu tukang pethèk lan dudu wong owah. 29 Mulané terus kalawan 30 Utawa apa padha ngucap Juru-Kidung; dhèwèké dak sran- tèkna (tumeka) gumiliring mangsa kala kojuré. 31 Calathua: Srantèkna, lah sa- yekti aku iki barenganmu, kalebu éwoné wong kang padha nyaran- tèkaké. 32 Apa ta pikirané kang marén- tahaké iki marang dhèwèké? Apa ta dhèwèké iku kaum kang am- balasar? 33 Utawa apa dhèwèké padha calathu: Iku anggitané dhéwé? O, dhèwèké ora padha pracaya. jajal konen padha anekakaké wasita, padhané iki, manawa dhèwèké padha temen.2362 34 Mulané 2362. Manawi anggènipun sami mastani Quran damel-damelan utawi yasanipun tukang damel kidung utawi tiyang éwah punika kapara nyata, lah punapaa piyambakipun teka boten saged damel undhang-undhang kados damelanipun Kanjeng Nabi Suci? Wiwit jaman wiwitan mila (kados jaman tumurunipun dhawuh punika), Quran sampun nantang para mengsahipun supados sami damel ingkang nyameni Quran. Bab prakawis kalangkunganipun Quran ingkang miyambaki, kula aturi mirsani andharan ing 36. 1397
1398 Redi Juz XXVII 35 Apa dhèwèké iku dititahaké kalawan tanpa apa-apa, apa ta kang padha anitahaké?2363 36 Apa dhèwèké padha anitah- aké langit-langit lan bumi? O, dhè- wèké padha ora duwé kayakinan. 37 Apa dhèwèké angebaki ge- dhong-gedhongé Pangéranira? Apa ta dhèwèké iku kasinungan purba wisésa?2364 38 Apa dhèwèké padha duwé sarana kang kanggo ngrungokaké? Lah coba wongé kang angru- ngokaké konen anekakaké bukti winenang kang cetha.2365 kang kagungan putra wadon, gèk sira kang padha duwé anak lanang ? 39 Apa Panjenengané 40 Apa sira anjaluk pituwas marang dhèwèké, kang satemah dhèwèké padha kabotan utang? 41 Apa kang dhèwèké duwé (kawruh prakara) gaib, banjur padha tinulisan?2366 2363. Inggih punika tanpa sabab, utawi tanpa sedya, utawi tanpa wonten ingkang yasa. 2364. Terangipun, panguwaosipun wonten ing nagarinipun mesthi tumunten badhé dipun sirnakaken. 2365. Ayat punika nerangaken bilih para ahli kawruh palintangan tuwin tukang pethèk Arab sami ngaken-aken saged mirengaken wados-wadosipun wekdal ingkang badhé dhateng, nanging pethèkipun dhateng prakawis prakawis ingkang badhé dhateng, boten saged narik dhateng tiyang kathah, awit boten nyata. Tembung ingkang kula jarwani sarana, punika tembung sullam. Asalipun tembung punika ateges ondha; tiyang Arab sami gadhah piyandel bilih juru pethèkipun sami saged minggah dhateng laladan ing nginggil, ing ngriku sami angsal pawartosipun wekdal ingkang badhé dhateng (Rgh). Punika saged nyethakaken pratélan ing 15: 17, 37: 8, 67: 5, 72: 8. Nitik pangandika ing ayat 41 tuwin ing panggènan sanès, ingkang wigatos nantang para titiyang wau supados sami nyerati pangakenipun saged nyumerepi barang ingkang boten satmata - panantang ingkang kadhawuhaken marambah-rambah nanging boten naté dipun tanggapi - tétéla manawi para tukangipun pethèk piyambak inggih sami mangertos manawi barang ingkang dipun wicantenaken punika boten sanès namung pethèk thok. 2366. Punika dados tandhayekti ingkang terang, bilih wiwit-wiwitan mila Quran punika dipun serati punapa wontenipun kados nalika katurunaken. Surat punika salah satunggaling dhawuh ingkang tumurunipun nalika jaman wiwitan sanget; ing ayat punika para mengsah katantang samia nyerati pameca-pamecanipun wekdal ingkang badhé dhateng. Punika kalayan terang ngisarahi bilih
Surat 52 Para milawani 42 Apa dhèwèké kapéngin pe- rang? Ananging para sing padha kafir, iku kang bakal kalah ana ing paprangan.2367 43 Apa dhèwèké padha duwé sesembahan saliyané Allah? Maha- suci Allah iku saka barang kang di- sakuthokaké (karo Panjenengané). 44 Manawa dhèwèké padha an- deleng sapéranganing langit gugur,a bakal padha calathu: Mendhung kandel matumpa. togna baé, nganti katemuné karo dinané, kang ing kono dhèwèké ditibani pidana 45 Mulané padha 46 Dina, kang pérangé ora amaé- dahi marang dhèwèké sathithik- thithika, sarta ora bakal padha tinulungan.2368 47 Lan sayekti, para kang padha atindak dudu, bakal padha olèh siksa kajabané iku, ananging sing akèh padha ora weruh.2369 piweca-piwecanipun Quran dhateng wekdal ingkang badhé dhateng, punika lumuntanipun dhateng para titiyang wau awujud seratan. 2367. Kula aturi maspadhakaken tetembungan ingkang terang gamblang ingkang kanggé mangandikakaken paprangan, tuwin kawonipun ingkang wekasan para titiyang kafir saha ambruking panguwaosipun, ingkang kagem wonten ing dhawuh punika. Kula aturi mirsani LL, ing ngriku kaid wonten ingkang dipun tegesi peperangan, awawaton kitab bausastra Arab ingkang saé-saé, kadosta TA, LA, Q, tuwin sanès-sanèsipun LL ugi nyebutaken tetembungan ingkang makaten ungelipun: jawinipun: si Suta nglurug perang nanging ora ana paprangan, (S, LA), inggih punika boten ngantos tempuk perang (LL). Déné katranganipun tembung makîd, kula aturi mirsani JB tuwin Kf. Kf anggènipun anggancaraken dhawuh ingkang mungel makaten: Olèh-olèhané enggoné padha merangi bali marang dhèwèké sarta upayané mesthi bakal anglebur awaké dhéwé, lan iya kaya mangkono iku anggoné dhèwèké padha pinatènan nalika paprangan ing Badr. 2368. Kula aturi maspadhakaken cetha lan ceplosipun lajenging piweca punika. 2369. Siksa warni kalih ingkang dipun ancamaken dhateng para mengsah, ing ayat punika kapangandikakaken kalayan wijang; inggih punika: satunggal, siksa ingkang andhawahi piyambakipun wonten ing gesang sapunika punika, ingkang awujud paceklik tuwin peperangan-peperangan ingkang badhé mahanani sirnanipun babar pisan panguwaosipun, tuwin kaping kalihipun siksa ingkang awujud siksa ruhani wonten ing gesang ing bénjing. 1399
1400 Redi Juz XXVII kalawan nyrantèkna sabar marang pancasaning Pangé- ranira, amarga sayekti sira iku ana paningal-Ingsun,2370 ing sarta mahasucèkna kalawan pujining Pangéranira samangsané sira tangi, 48 Lan 49 Lan ing wengi uga maha- sucèkna Panjenengané, mangkono manèh lintang- lintang. ing suruping 2370. Pancasaning Pangéran punika tegesipun pidana tumrap tiyang duraka. Kanjeng Nabi boten perlu kuwatos, amargi dipun tembungaken panjenenganipun punika wonten ing paningal-Ingsun. ______________
SURAT 53 AN-NAJM (Lintang) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 62 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kahagungan ingkang badhé kegayuh déning Kanjeng Nabi. Ruku' 2. Boten wonten ingkang saged lumawan kasunyatan. Ruku' 3. Kuwasanipun Allah gumelar wonten ing leburipun panggorohan. Katerangan gerban Tembung Lintang ingkang kanggé namakaken surat punika, punika kasebut wonten ing ayat ingkang wiwitan. Surat ingkang sampun mangandikakaken kabegjanipun para angèstu, déné ingkang kapangandikakaken ing surat punika bab kamulyan ingkang mesthi badhé kagayuh déning Kanjeng Nabi. Dados surat kakalih punika wonten sasambetanipun. Ruku' ingkang sapisan nerangaken bilih Kanjeng Nabi punika boten kesasar; awit saking punika, rèhning dumunung wonten ing margi ingkang leres, panjenenganipun mesthi anggayuh kaluhuran tuwin anggayuh kamulyan ingkang pancènipun saged kagayuh ing manusa. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken bilih boten wonten barang satunggal kémawon ingkang wonten pigunanipun kanggé anglawan yakti, déné ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken kawasanipun Allah kados déné ingkang gumelar wonten ing leburipun panggorohan. Titimangsaning tumurunipun surat punika kénging katamtokaken ing taun ingkang kaping gangsal sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng utusan, dados boten prabéda lan surat ingkang sampun, surat punika kagolong ing jaman Makkah wiwitan. RUKU' 1 Kahagungan ingkang badhé kegayuh déning Kanjeng Nabi 1-6. Kanjeng Nabi Suci boten sasar. 7-18. Kahagungan ingkang badhé kegayuh déning panjenenganipun. 11-25. Panyembah-brahala tinampik. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 Ut. péra- ngan kang katurunaké 1 Maspadaknaa lintang, nalika- né surup.2371 2371. Dhawuh punika kénging dipun tafsiri warni-warni, manut anggè- nipun negesi tembung najm lan hawâ. Tegesipun najm ingkang misuwur piyambak: lintang, manawi dados tembung aran kanggé mastani namaning barang, ateges lintang Wuluh (Pleiades), déné tembung hawâ miturut Rgh kénging dipun tegesi mlorot mangandhap. Tiyang Arab gadhah piyandel, samangsa An-Najm (lintang Wuluh) jumedhul ing wanci énjing, punika pratandha manawi
1402 Lintang Juz XXVII Ut. sasar, sumimpang 2 Ora luput mitranira lan ora bakal tuna ing panggayuh;2372 babaya lan kacilakan sampun dumugi wancinipun sirna. Kadosta ing satunggaling riwayat wonten ing- kang nyebutaken kakantunanipun piyandel punika makaten: utawi jawinipun samangsa najm ngaton ora ana babaya ing bumi; IAS ingkang nyebutaken riwayat punika, nalika nerangaken tembung najm ngandikakaken, thulu' wau ateges ngatingal ing wanci énjing. Panjenenganipun ugi nerangaken "Titiyang Arab sami gadhah piyandel bilih ing wekdal antawising ngatingalipun lintang wau ing wanci énjing kaliyan angslupipun, mesthi wonten sasakit, pageblug tuwin babaya tumrap tiyang, unta tuwin woh-wohan." Cariyosipun, sasampunipun angslup, lintang wau lajeng ngatingal malih ing wanci énjing. Awit saking punika mila manawi lintang wau mandhap ing wanci énjing, inggih punika samangsa katingal wonten ing kilèn kados badhé angslup, punika boten namung dados pratandha bilih lintang wau sampun mèh angslup nanging ugi amratandhani manawi babaya badhé sirna. Dados ing dalem dhawuh punika cetha manawi mengku suraos andhawuhaken diprayitna dhateng babaya ingkang badhé andhawahi bangsa Arab. Teges punika wonten sasambetanipun ingkang terang gamblang kaliyan wekasaning surat ingkang sampun; ing ngriku wonten dhawuh ingkang sasambetan kaliyan bab prakawis punika makaten: "Dinané kang ing kono dhèwèké ditibani pidana ... Lan nyrantèkna kalawan sabar marang pancasané Pangéranira, awit sayekti sira iku ana ing paningal-Ingsun, sarta mahasucèkna kalawan pujining Pangéranira samangsa sira tangi; lan ing wengi uga mahasucèkna Panjenengané, mangkono manèh ing suruping lintang-lintang." Seraping lintang punika mengku pèpènget dhateng para mengsah, bilih babaya tumunten badhé andhawahi piyambakipun. Salajengipun kadhawuhaken, bilih punika sanès panasaranipun Kanjeng Nabi, nanging punika wahyu ingkang dhumawah saking Dhat Ingkang-Mahaluhur. Menggah ing sajatos-jatosipun pangandika wau sami kaliyan mangandikakaken, bilih lintanging kabegjan tumrap para titiyang wau sampun mèh surup. Nanging inggih wonten malih tegesipun tembung najm ingkang boten patosa misuwur, inggih punika kados déné ingkang kula serat wonten ing margin. Tarkadhang tembung najm punika sok mengku teges sapéranganipun Quran (Bd, Rz, Kf). Teges punika ugi mathuk dipun anggé tumrap wonten ing ngriki. Déné suraosipun, dhawuh migatosaken dhateng pérangan-péranganipun Quran ingkang kawahyokaken dhateng Kanjeng Nabi Suci, awit punika dados pratandha ingkang terang, bilih Kanjeng Nabi punika boten dumunung ing sasar (ayat 2), jalaran pérangan-péranganipun dhawuh Quran wau boten wonten ingkang ngemot piwulang panasaran. Ayat angka tiga tuwin ayat-ayat sambetipun nyethakaken malih panyuraos punika, jalaran ing ngriku kadhawuhaken bilih Quran punika wahyu saking Pangéran, sarta Kanjeng Nabi punika boten kok "ngucap saka karepé dhéwé" (ayat 3). Kf tuwin mufassir sanès-sanèsipun nganggep panyuraos kados makaten punika panyuraos ingkang leres piyambak; Kf nerangaken: "Utawi najm punika ateges salah satunggaling pérangan-péranganipun Quran, sarta Quran punika anggènipun katurunaken sapérangan-sapérangan salebetipun wekdal kalih dasa taun. Déné hawâ, tegesipun tumurun utawi kawahyokaken." Rgh suka katrangan makaten "Kacariyos kalayan tembung punika (inggih punika tembung najm) ingkang dipun karsakaken Quran, ingkang tumurunipun punika apépérangan sapérangan-sapérangan: déné pangandikanipun Pangéran hawâ, ingkang dipun karsakaken: tumurunipun pérangan-pérangan wau; makaten ugi dhawuhipun Pangéran punika kedahipun inggih dipun suraosa kados makaten wau." Wondéné dhawuh: punika kasebut wonten ing 56: 75; miturut Rgh, panyuraosipun ternbung najm ingkang tumrap ing ngriki, punika ugi kénging dipun anggé tumrap wonten ing 56: 75, dados tegesipun tumuruning pérangan-péranganipun Quran. Wonten malih panyuraos ingkang angka tiga, manawi tembung hawâ dipun tegesi mlethèk. Lintang punika samangsa ngatingal, dados tuntunan tumrap para ingkang sami lalampah wonten ing nagari-saganten-wedhi kados kawontenanipun tanah Arab punika: lah para lalampah ruhaniyah kaparingan dhawuh bilih piyambakipun badhé angsal tuntunan ingkang peng-pengan wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Suci, ing salebetipun sami lalampahan ing margi ruhani. 2372. Ayat punika wonten pepéranganipun warni kalih, pérangan ingkang sapisan mengku dhawuh ingkang netepaken, bilih Kanjeng Nabi punika boten dumunung ing sasar; pérangan ingkang angka
Surat 53 Kahagungan Kanjeng Nabi 3 Sarta pangucapé ora saka karepé (dhéwé).2373 4 Ora liya iku kajaba wewedhar kang diwedharaké, 5 Kang mulang dhèwèké iku Gustining kakuwatan kang kina- wasa,2374 6 Kang-Kagungan-Kakuwatan; mulané dhèwèké bisa anggayuh kasampurnan,2375 7 Lan dhèwèké ana ing péra- nganing cakrawala kang dhuwur dhéwé. 2376 kalih, kénging kasuraos ambuktèkaken péranganing dhawuh ingkang sapisan wau, inggih punika panjenenganipun boten wurung mesthi badhé saged anggayuh tuju ingkang kasedya, jalaran sampun tétéla, manawi tiyang punika sasar ing sakawitipun, saha ngambah margi ingkang lepat, piyambakipun mesthi boten badhé saged anggayuh tuju ingkang kasedya. Para ingkang semang-semang sami kaparingan dhawuh pangandika, manawi Kanjeng Nabi punika saged anggayuh ingkang sinedya, punika dados pratandha ingkang terang bilih panjenenganipun punika boten kesasar. Utawi, manut teges satunggalipun, mâdlalla mengku suraos panjenenganipun kagungan ngèlmunipun ingkang sajati, lan mâ gawâ, mengku suraos panjenenganipun tumindhak manut ngèlmu wau. 2373. Ayat punika tuwin ayat sadèrèngipun, netepaken kalayan ambabar pisani bilih Kanjeng Nabi Suci punika suci ing dosa. Ayat ingkang rumiyin mangandikakaken Kanjeng Nabi boten nindakaken barang ingkang lepat, ayat punika mangandikakaken Kanjeng Nabi boten ngucapaken barang ingkang sanès wedharing keparenging karsanipun Pangéran. 2374. Ingkang Kalangkung Kinawasa, ingkang mulang ing Kanjeng Nabi Suci, punika Gusti Allah Pribadi, nadyan limrahipun dipun suraos malaikat Jibril. Kula aturi nyundhukaken kaliyan 55: 1, 2: "Ingkang-Mahamurah ingkang mulang Quran." 2375. tegesipun (M, Q) jawinipun dhèwèké wis ngancik diwasa, badané lan akal budiné, utawi dhèwèké wis sampurna dumadiné lan budiné (LL). Rèhning ing ayat-ayat punika boten wonten ingkang nyebutaken malaikat Jibril, milanipun dlamir-ipun (tembungipun purusa) ingkang mangka jejer, inggih boten wangsul dhateng malaikat Jibril. Ingkang kapangandikakaken ing ngriki sampun diwasa punika inggih Kanjeng Nabi Suci piyambak, inggih punika diwasa menggah ing ruhaniyahipun, awit Pangéran Ingkang-Mahakawasa Pribadi, ingkang dados Gurunipun. 2376. Kanjeng Nabi wonten ing cakrawala ingkang inggil piyambak, punika mengku karsa nyebutaken sumoroting cahyanipun Kanjeng Nabi ingkang sumunar mancur-mancur anelahi, ingkang amadhangi ing sajatos-jatosipun punika piweca, bilih panjenenganipun badhé nyunaraken prabanipun ingkang mancorong gumebyar kados surya ing wanci tengangé. Lah inggih punika ingkang dipun kajengaken ing kidung panembrama dhateng Kanjeng Nabi ing saindhenging bawana. Menggah Suci ing ngandhap punika jawinipun: nalika paduka kawiyosaken bumi lajeng apadhang-njingglang sarta cakrawala lajeng sumunar kèbekan cahya paduka. 1403
1404 Lintang Juz XXVII Ar. luwih marek 8 Tumuli marek, banjur dadi andhap asor,2377 9 Nganti dhèwèké ukurané rong gendhèwa utawa luwih parek.2378 10 Lan Panjenengané aparing wewedhar marang kawula-Né apa kang kawedharaké.2379 11 Si ati ora maido apa kang dideleng. 12 Lah apa kowé padha madoni tumrap apa kang di- dhèwèké deleng?2380 13 Lan sayekti temen dhèwèké anggoné weruh tumedhak liyané, Panjenengané 14 Ana ing sacedhaking wit Sidrah kang adoh kaliwat;2381 2377. Tadalla punika tegesipun mendhak utawi anorraga (LL). Ayat punika mengku karsa dhawuh anggatosaken dhateng kasampurnanipun Kanjeng Nabi Suci, inggih punika keparekipun dhateng Pangéran, tuwin andhap-asoripun manawi sasrawungan kaliyan manusa; dados ateges netepaken kasampurnanipun Kanjeng Nabi anggènipun tinitah dados manusa. 2378. Qab-ipun qaus punika péranganing gendhéwa ing antawisipun pérangan ingkang kagepok ing tangan kaliyan pucukipun ingkang mlengkung (Q, Msb-LL). Miturut Qatadah ateges wiwit pucuking wilahan ingkang satunggal dumugi pucuk satunggalipun (AH). Miturut Hasan tuwin Mujahid, qâb punika wiwit sendheng dumugi wilahan ing tengah-tengahing gendhéwa ing sacelakipun panggènan ingkang kagepok ing tangan (AH). IAs tuwin LA anggènipun negesi qâb: ukuran tebih jawinipun: antarané loro- 2378. Qab-ipun qaus punika péranganing gendhéwa ing antawisipun pérangan ingkang kagepok ing tangan kaliyan pucukipun ingkang mlengkung (Q, Msb-LL). Miturut Qatadah ateges wiwit pucuking wilahan ingkang satunggal dumugi pucuk satunggalipun (AH). Miturut Hasan tuwin Mujahid, qâb punika wiwit sendheng dumugi wilahan ing tengah-tengahing gendhéwa ing sacelakipun panggènan ingkang kagepok ing tangan (AH). IAs tuwin LA anggènipun negesi qâb: ukuran tebih jawinipun: antarané loro- ; loroné iku saadohing gendhéwa, inggih punika kanggé maribasakaken sasambetanipun tiyang kakalih ingkang sakalangkung raket. Wonten paribasan sanès malih jawinipun dhèwèké padha manahi aku kabèh saka gandhéwa sawiji, kajengipun: sarujuk (LL). Teges punapa kémawon ingkang dipun anggé, qâb satunggal kasebutaken kanggé gendhéwa kakalih, punika anedahaken rapeting manunggilipun. Sajakipun gendhéwa kakalih punika nyasmitakaken teges kasampurnanipun Kanjeng Nabi Suci kalih warni, inggih punika keparekipun dhateng Pangéran tuwin andhap-asoripun samangsa sasrawungan kaliyan manusa. Para mufassirin limrahipun sami nyuraos ukara wau namung ateges tebihipun gendhéwa kakalih. 2379. Mâ (barang utawi apa) ing ukara mâ auhâ (apa kang winahyakaké), punika miturut sadaya mufassir kanggé tafkhîm, inggih punika kanggé nedahaken bilih wahyu ingkang kinawasa ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi. 2380. Terangipun, punapa ingkang sampun dipun uningani punika yakti ingkang sampun yakin, sanès gambar ingkang tuwuh ing pangangen-angen. 2381. Sidrah, utawi wit widara, punika ing tanah Arab wit ingkang ayomanipun dipun anggé pakèndelan tuwin kanggé ngaso tiyang kathah (LL), utawi ingkang ayang-ayanganipun dipun anggé klempakanipun titiyang kathah (Bd). Ing panggènan sanès ing Quran tembung wau ugi kasebut, ateges
Surat 53 Kahagungan Kanjeng Nabi 1405 15 Ing sacedhaké kono taman, enggon pangungsèn. 16 Nalikané barang kang nutupi anutupi wit Sidrah iku; 17 Si mripat ora mléngos sarta ora mlangkah wawates. 18 Sayekti dhèwèké andeleng sawatara tandha-tandhaning Pa- ngérané kang gedhé-gedhé banget. 19 Lah apa kowé wis padha andeleng Lat lan 'Uzza, 20 Sarta Manat, kang kateluné, kang wekasan? apa lanang kowé sing padha duwé lan anak-anak wadon Panjene- ngané?2382 21 Kapriyé, anak-anak wit ing suwarga (56: 28). Rgh nerangaken tembung wau makaten: "Dipun upadosi ayang-ayanganipun, milanipun lajeng dipun anggé nyanépakaken ayang-ayanganipun sawarga tuwin nugrahanipun suwarga, wonten ing dhawuh ingkang mungel margi saking kathahing ayang- ayanganipun." Déné tegesipun tembung wau tumrap wonten ing ayat punika, Rgh nerangaken saged ateges panggènan nalika Kanjeng Nabi Suci saw. kapilih ngampil nugrahaning Pangéran tuwin paparing ingkang agung, utawi saged ateges wit ingkang ngandhapipun dipun anggé lerem para sahabat nalika sami prasetya badhé ambélani Kanjeng Nabi Suci kalayan nyawanipun wonten ing Hudaibiyah; déné tumrap teges ingkang angka kalih punika, dumunung piweca. Wondéné sidrah kasifatan mawi tembung al-muntaha punika anedahaken bilih punika panggènan ingkang boten saged ginayuh ing seserepanipun manusa, salah satunggaling kateranganipun Kf makaten: "ngélmuné para malaikat lan liya-liyané wus cuthel ana ing kono, lan ora ana sawiji apa kang weruh marang barang kang ana ing kanané." Awit saking punika, teges ingkang kawengku wonten ing dhawuh punika: ngélmunipun Kanjeng Nabi ing bab prakawis bangsa llahiyah (bangsa Kapangéranan), punika inggil-inggilipun ingkang saged kagayuh ing manusa. Sawenèh gadhah paham tegesipun sami kaliyan illiyyun ing 83: 18 (Har-LL); déné katranganipun kasebutaken wonten ing 2695. 2382. Ayat 19-21 punika para pangarang Nasrani dipun anggé dhadhasaring cariyos ngayawara ingkang sok winastan cariyos "Nabi Muhammad nalisir" utawi cariyos "Rukun kaliyan panembah-brahala." Ngemungaken sawenèh hadits ingkang dipun riwayataken Waqidi tuwin Thabari kémawon, ingkang dipun anggé landhesaning pandalih dhateng Kanjeng Nabi wau; mangka Kanjeng Nabi punika boten kèndel-kèndel tansah mulangaken ambrasta panembah-brahala. Saben lalampahan ingkang dipun alami nalika sugengipun, ambuktèkaken bilih cariyos wau lugu gogorohan blaka. Tuwan Muir nerangaken: "titiyang Muslimin ing pawingkingipun, sami nulak (angemohi) cariyos wau ing sagemblengipun, margi lingsem déné Nabinipun nalisir ngantos samanten anggènipun ngawon." Katranganipun tuwan Muir punika tanpa wonten leresipun babar pisan. Muhammad bin Ishaq ingkang sédanipun taksih nalika jaman taun Hijrah 151, boten nyebutaken cacriyosan wau; kosokwangsulipun,
1406 Lintang Juz XXVII 22 Iki temen pamérang kang ora bener! 23 Iku ora liya kajaba mung jeneng-jeneng kang padha kose- but-sebut, kowé lan bapak-bapak- mu; Allah ora anurunaké bukti- wewenang marang iku. Ora liya dhèwèké iku kajaba mung padha manut panyana-nyana sarta pépé- nginé hawa napsu(-né); lan sayekti, temen pituduh saka Pangérané wis tumeka marang dhèwèké. 24 Apa manusa iku bakal olèh sabarang kang diajap? 25 Ora! kagunganing Allah akhi- rat lan (kauripan) wiwitan iku. waton ingkang kina piyambak ingkang dipun anggé gondhèlan tuwan Muir, inggih punika Waqidi, punika anggènipun kawiyosaken sampun let kawandasa taun ing sapengkeripun. Kasebutaken wonten ing Bahrain, nalika Muhammad bin Ishaq dipun suwuni pirsa bab cariyos wau, panjenenganipun mastani bilih cariyos wau damel-damelanipun tiyang Zindiq. Imam Bukhari ingkang kaloka, inggih punika ngulami Hadits ingkang pinitados piyambak, punika nunggil jaman kaliyan Waqidi; ing kitabipun Hadits boten nyebutaken cariyos wau. Déné ing bab Imam Waqidi, sadaya para ngulami ingkang winasis sami mastani panjenenganipun punika boten kénging pinitados. Kitab Mizânu-l-I'tidal, inggih punika kitab ingkang isi panaliti-priksa bab lalampahan saha kalakuwanipun para juru- ngriwayataken hadits, mastani Waqidi punika boten kénging pinitados, malah mastani tukang damel- damel hadits. Déné bab Imam Thabari, tuwan Muir piyambak mastani, bilih panjenenganipun punika "groboh." Ingkang anduwa wawaton kakalih ingkang boten kénging pinitados wau kasebutaken kitab Ruhu-l-Ma'âni makaten: "ingkang sami angemohi cariyos punika para saged ingkang sami linangkung." Kitab hadits nem warni ingkang misuwur sinebut Shihah Sittah (jawinipun kitab nenem kang kena digondhèli), babar pisan boten wonten ingkang nyebutaken cariyos wau, malah-malah nyebutaken satunggaling hadits ingkang wigatos anduwa cariyos ingkang sok winastan rukunan wau. Pasaksèn ingkang saking Quran piyambak inggih anduwa cacriyosan wau. Cariyosipun, nalika dumugi ayat 21, sanès ayat 21 ingkang kawaos Kanjeng Nabi, nanging ukara-punika: jawinipun: "Iki wadon kang linuhur, lan sayekti syafa'até iku temen kudu diupaya." Nanging nyeselaken ukara kados makaten punika wonten ing surat ingkang ing sagemblengipun katujokaken lumawan panembah-brahala, punika nglengkara sanget. Mangga, ayat 23 angemohi brahala-brahala; ayat 26 boten ngakeni syafa'atipun brahala- brahala; ayat 28 nacad anggèning para titiyang sami namakaken malaikat para sesembahanipun èstri, lan salajengipun. Salajengipun dipun cariyosaken bilih tumurunipun dhawuh ing 22: 52 punika gagayutan kaliyan éwah-éwahan punika. Nanging kawuningana, tumurunipun ayat punika kaliyan dhawuh ing 22: 52 punika sakedhik-sakedhikipun sampun let wolung taunan. Kajawi punika, saupami nyata Kanjeng Nabi damel rukunan kados makaten wau, kaselak mokal manawi kawontenan wau namung sagebyagan rampung; tilas-tilasipun mesthi inggih pinanggih wonten ing surat sanès-sanèsipun ingkang tumurunipun nunggil jaman. Nanging nyatanipun boten makaten, surat-surat wau nedahaken kalayan terang bilih anggènipun Quran anglepataken panembah brahala punika boten naté gingsir sakedhik-kedhika. Ing salajengipun kula aturi mirsani 2387.
Surat 53 Boten saged lumawan kasunyatan RUKU' 2 Boten wonten ingkang saged lumawan kasunyatan 26, 27. Safa'ating para malikat badhé boten migunani. 28-30. Panyana punika boten maédahi tumraping kasunyatan, 31. 32. Saé lan awon sami winales. 26 Lan wis pira baé malaikat ing langit-langit kang safa'até ora amakolèhi sathithik-thithika, kaja- ba sawisé Allah angidini, tumrap sapa kang dadi karsané lan dadi pirena-Né. ora para pracaya marang akhirat padha angarani malaikat kalawan aran wadon.2383 27 Sayekti, kang 28 Dhèwèké padha ora duwé ka- wruh prakara iku; ora liya kajaba mung padha manut panyana- nyana, lan sayekti panyanan iku ora maédahi sathithik-thithika tu- mrap marang kasunyatan. 29 Mulané méngoa saka wong kang maléngos saka pépéling-Ing- sun sarta mung angarah kauripan donya. Ar. tujuné kawruh Ar. Panje- nengané tujuning kawruhé; sa- yekti, Pangéranira, iku luwih angu- danèni marang sapa kang sasar saka dadalan-É, sarta Panjene- ngané luwih angudanéni marang sapa kang nurut dalan bener. 30 Iku 31 Lan kagunganing Allah saba- rang kang ana langit-langit lan sabarang kang ana ing bumi iku, supaya Panjenengané amales para kang atindak ala kalawan apa tindaké, sarta amales para kang alaku becik kalawan kabecikan. 2383. Bangsa Arab mastani para malaikat punika sami putra-putrinipun Gusti Allah (Bd). 1407
1408 Lintang Juz XXVII 32 Para kang padha angedohi dosa gedhé-gedhé sarta alaku nis- tha, kajaba keclaping gagasan;2384 sayekti Pangéranira jembar ing pa- ngapura. Panjenengané iku luwih angudanèni marang sira nalika anukulaké sira saka ing bumi sarta nalikané sira isih widhungan ana ing jeroning guwa garbaning bi- yung-biyungira; mulané aja sira sumuci jiwanira; Panjenengané iku luwih Ngudanèni marang sapa sing anjaga dhiriné (saka ing ala). RUKU' 3 Kawasanipun Pangéran kababar wonten ing sirnanipun panggorohan 33-41. Manusa dipun ganjar miturut lalabuhanipun. 42-46. Gusti Allah punika Ingkang-andadosaken lan Ingkang nglebur. 47-54. Kaum ingkang sami dipun lebur kala rumiyin. 52-62. Pèpènget tumrap badhé dhatengipun siksa. 33 Lah apa ta sira wis weruh wong kang maléngos, 34 Sarta wèwèhé sathithik lan (banjur) mampet? 35 Apa dhèwèké duwé kawruh gaib, satemah bisa weruh? 36 Utawa apa dhèwèké ora di- wartani apa kang ana sajroné kitabé Musa? 37 Sarta (kitabé) Ibrahim, kang angganepi (paréntah-paréntah): 38 Yèn ora ana wong mikul a. 851 kang mikul pipikulaning liyan;a 2384. Lamam punika miturut Rgh saking tembung jawinipun: aku tumeka ing kono lan nyedhak mrono kalayan tanpa tumiba ing kono. Milanipun tembung wau kula jarwani keclaping gagasan, ingkang boten nabeti dhateng manah. Gagasan makaten wau ingapunten awit manusa limrah boten saged kalis saking punika. Nanging ingkang makaten punika inggih boten kok sami kaliyan nemaha utawi anjarag tumindhak dosa.
Surat 53 Kawasanipun Pangéran 39 Lan, yèn manusa iku ora bakal olèh apa-apa kajaba mung apa jangkahé; 40 Lan, yèn jangkahé bakal énggal katon; 41 Banjur, iku, dhèwèké bakal winales kalawan wawales kang ganep; 42 Lan yèn marang Pangéranira pantoging tuju iku; 43 Lan yèn Panjenengané, Kang lan (manusa) gumuyu agawé nangis; 44 Lan, yèn Panjenengané kang aparing pati lan urip; 45 Lan, yèn Panjenengané wus anitahaké jodhon-jodhon, si lanang lan si wadon, b. 1356A 46 Saka wijining uripb samang- sané wus pinasthi;2385 47 Lan, yèn (tumindaké) tumu- wuh kang kaping pindho atas Pan- jenengané; 48 Lan, yèn Panjenengané iku Kang aparing sugih sarta simpe- nan; 49 Lan, yèn Panjenengané iku Pangéraning lintang syi'ra; 50 Lan, yèn Panjenengané iku wus anglebur (bangsa) 'Ad kang kuna, 2385 Tumnâ, miturut Rgh tuqaddar, jawinipun: laras kaliyan kawontenan. Tuwin miturut LL, manâ punika ugi sami kaliyan tembung qadr. 1409
1410 Lintang Juz XXVII 51 Tuwin Tsamud, lan ora ana sing dingèngèhaké, 52 Apa déné kaumé Nuh biyèn; sayekti dhèwèké iku padha banget anganiaya lan banget amblasar; 53 Lan kutha kang rubuh, Panje- nengané (kang) angrubuhaké, 54 Iku banjur katutupan apa-apa kang nutupi. kamurahané Pangéranira kang endi kang arep kopadoni? 55 Lah prakara 56 Iku juru-pépéling panungga- lané para juru-pépéling ing biyèn. 57 Kadadéyan kang cepak wis anyedhaki.2386 58 Ora ana bisa ambéngkas iku saliyané Allah. 59 Lah apa sira padha gumun marang wasita iku? 60 Lan apa sira arep padha ang- guyu lan ora arep padha nangis? Ut. suka- suka, bingung 61 Kang sarta sira padha léna? ing Allah sarta padha laladia (marang Panjenengané).2387 62 Mulané padha sujuda 2386. Lalampahan ingkang celak, punika leburipun titiyang Quraisy, ambruking panguwaosipun, ingkang ing sapunikanipun dipun pigunakaken kanggé mengsahi Islam. 2387. Punika dhawuh supados tiyang sami sujud, ingkang déning sadaya tiyang Muslimin dipun turut kalayan walaka, samangsa saweg maos Quran utawi mireng dhawuh punika kawaos. Dhawuh ingkang kados makaten punika wonten ing Quran Suci kasebut wonten ing pitung surat malih, gunggung kasebutaken ambal kaping tigawelas. Dhawuh ingkang kasebut wonten ing surat punika, ingkang rumiyin piyambak tumurunipun: sarta nalika surat punika katurunaken, kawaos wonten ing sangajenging tiyang kathah, ingkang campur bawur kawontenanipun, inggih punika wonten ing ka- lempakanipun para Muslimin tuwin para kafir. Nalika Kanjeng Nabi Suci sujud karana netepi dhawuh
Surat 53 Kawasanipun Pangéran punika, boten namung titiyang Muslimin kémawon ingkang lajeng tumut sujud, nanging dalasan titiyang kafir inggih sami tumut sujud, margi ketaman ing raos sungkem, kajawi namung Umayyah bin Khalf piyambak ingkang boten sujud, nanging piyambakipun punika mendhet krikil ingkang lajeng katèmplèkaken wonten ing bathukipun. Ing pawingkingipun tiyang punika pinejahan tur pejah kafir, makaten kasebut wonten ing hadits; punika mratandhani mengku teges bilih tiyang sanès-sanèsipun sadaya saking sakedhik sami manjing Islam (Bkh). Lah inggih kawontenan punika ingkang lajeng dipun gothak-gathukaken dados cacriyosan ingkang sok winastan cariyos Kanjeng Nabi 'nalisir' punika: sarta inggih kawontenan wau ingkang lajeng dipun anggé ambuktèkaken leresipun dodongèngan wau. Nangirag dhodhok-sèlèhing prakawis saged kacetha, bilih sujud wau karana andhèrèk dhawuhing Pangéran ingkang dhumawah ing kala punika, mulané padha sujuda ing Allah, dados boten sasambetan babar pisan kaliyan bab prakawis manembah brahala. Lalampahan ingkang dipun andharaken ing sadèrèngipun dhawuh wau, inggih punika bab prakawis kaagungan tuwin kaluhuranipun Allah saha leburipun para titiyang duraka, lah andharan wau sanget anggènipun angéngingi manah, ngantos dalasan tiyang kafir pisan lajeng sami sujud. Saged ugi, cariyos bab sujud wau kapireng déning titiyang Muslimin ingkang sami ngungsi wonten ing nagari Habasyah, ingkang lajeng anjalari sawenèh tiyang muhajir ing Habasyah wau wangsul dhateng wismanipun, jalaran gadhah panginten bilih para kafir sampun boten milawani malih dhateng agami Islam. ______________ 1411
SURAT 54 AL-QAMAR (Rembulan) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 52 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pancasan badhé dhumawah dhateng ingkang mengsahi Kanjeng Nabi kados anggènipun andhawahi kaumipun Kanjeng Nabi sarta kaum 'Ad. Ruku' 2. Kaum Tsamud tuwin kaumipun Kanjeng Nabi Luth. Ruku' 3. Fir'aun sarta para ingkang mengsahi Kanjeng Nabi. Namanipun lan babipun ingkang kawarsitakaken Tembung Rembulan, ingkang kasebut wonten ing ayat satunggal sarta ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika, punika pralampitanipun panguwaosipun bangsa Arab. Rèhning ingkang kapangandikakaken wonten ing surat punika bab prakawis gumelaring kanyataan bilih pancasan mesthi andhawahi mengsah-mengsahipun para andika nabi, milanipun ingkang dipun karsakaken ing surat punika, inggih ing ayat-ayat ingkang wiwitan, inggih ayat-ayat ingkang wekasan, nyebutaken bab ambruking panguwaosipun titiyang Quraisy. Katranganipun ingkang panjang kula aturi mirsani 2388. Surat ingkang sampun, anyebutaken kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh déning Kanjeng Nabi Suci tuwin para sahabatipun setya tuhu; lah surat punika lajeng marsitakaken nasib ingkang ing wasananipun mesthi dipun sandhang déning mengsah tuwin ambrukipun mengsah boten prabéda kaliyan temahan ingkang dipun panggih déning para titiyang ingkang milawani para andika nabi ingkang rumiyin- rumiyin. Ruku' ingkang sapisan, sasampunipun mèmèngeti mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, lajeng nyebutaken Kanjeng Nabi Nuh tuwin kaum 'Ad, déné ruku' ingkang kaping kalih nyebutaken kaum Tsamud tuwin kaumipun Kanjeng Nabi Luth. Ruku' ingkang kaping tiga, sasampunipun nyebutaken kalayan cekak raja Fir'aun tuwin wadyabalanipun, lajeng marsitakaken piweca ingkang cetha bab prang Badr, inggih ingkang badhé ngebrukaken panguwaosipun titiyang Quraisy tuwin badhé dados sarananipun anjunjung umat ingkang ringkih tuwin kinaniaya. Titimangsaning tumurunipun Titimangsa tumurunipun surat punika, boten saged yèn ta langkung akhir kaliyan wekasaning jaman Makkah wiwitan, sarta lepat manawi dipun titimangsani wekdal ingkang langkung akhir malih, dupèh ing ngriku isi dhawuh dhateng Kanjeng Nabi supados mengkeraken para musyrikin awit kados déné ingkang sampun naté kula aturaken "nyingkur" tumrapipun ing dalem prakawis punika, punika namung ateges asikep sabar momot dhateng panganiayanipun para musyrik wau, ingkang nalika wiwitaning taun ingkang kaping sakawan sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng utusan terang manawi saya mempeng. Ing wekdal wau ugi para mukmin kapeksa sami pindhah dhateng griyanipun sahabat Arqam manawi nindakaken salat, jalaran para titiyang Quraisy sami ngawisi para mukmin salat katingal ngakathah. ____________
Surat 54 Pancasan badhé dhumawah RUKU' 1 Pancasan badhé dhumawah dhateng ingkang mengsahi Kanjeng Nabi kados andhawahi kaumipun Nabi Nuh sarta kaum 'Ad 1-2. Sigaring rembulan. 3-8. Titiyang Makkah angemohi Kanjeng Nabi Suci sarta ngalami dinten ingkang rekaos. 9-17. Kaumipun Nabi Nuh kalebur. 18-22. Kaum 'Ad tinukuping siksa. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Wayahé wis cedhak, rembu- lané wis sigar.2388 2388. Kathah para sahabat ingkang nyariyosaken kawontenan "wulan sigar" punika nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi Suci. Hadist-hadits ingkang nyariyosaken kawontenan punika kagolong hadits masyhur (misuwur) (Rz), sarta kaanggep sahih déning para jadhug-jadhugipun Islam ingkang misuwur-misuwur kados déné Bukhari tuwin Muslim. Dados bakuning kawontenan sampun boten saged pinaiben. Namung riricikanipun wonten pamanggih ingkang béda-béda. IMsd nerangaken bilih panjenenganipun nyumerapi pucaking Redi Hira' nyela wonten ing saantawisipun pérangan kalih. I'Ab taksih wonten (taksih katingal) déné nyariyosaken bilih salah satunggaling pérangan kalih satunggalipun sirna (boten katingal) (Kf). Nalika mangsuli pamaiben ingkang mastani bilih kawontenan ingkang nyebal ing pangadatan makaten punika boten saged kalampahan, Rz mendhet pupuntoning pamanggih ing sasampunipun nyaring katranganipun hadits ingkang warni-warni, bilih kawontenan wau sawarni grahana rembulan, tuwin ngatingalipun sawenèh barang ingkang wujudipun kados sapalihing rembulan wonten ing langit (Rz). Nanging wawaton-wawaton (para ngulami utawi kitab-kitab) ingkang saé piyambak sami sarujuk, bilih sampun boten wonten sabab malih ingkang murugaken semang-semang, dhateng katemenanipun hadits wau, sarta inggih kawontenan wau ingkang kasebutaken ing ngriki punika. Ing babading mu'jizat (pangéram-éram) sadaya, ngemungaken punika kémawon mu'jizat ingkang wonten cathetanipun ingkang kadamel nalika jaman kalampahanipun. Dados nadyan ing antawisipun mu'jizat-mu'jizatipun Kanjeng Nabi Suci piyambak mu'jizat punika ingkang monjo piyambak. Nanging inggih wonten mufassir sawatawis ingkang namung sakedhik cacahipun, ingkang anggadhahi pamanggih bilih ayat ingkang saweg karembag punika wigatos mangandikakaken bab sigaripun rembulan bénjing samangsa sampun celak kaliyan dinten pancasan (dinten kiyamat). Malih , ugi wonten ingkang anggadhahi panyuraos bilih punika mengku teges jawinipun: prakara dadi pratéla. Déné sababipun mila mengku teges makaten wau, jalaran bangsa Arab punika sok nyanépakaken prakawis ingkang sampun cetha pratéla punika kados déné rembulan, boten prabéda lan wanci gagat bangun winastan alaq, ingkang wantahipun ateges mlethèk, mlekah, utawi bengkah (Ah). Rgh nerangaken wonten ing bab tembung syaqq tetembungan wau mengku salah satunggaling teges warni tiga: "sapisan sigaripun rembulan nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi Suci; kaping kalih sigaring rembulan samangsa sampun andungkap dinten kiyamat; kaping tiga ateges cetha pratélanipun prakawis." Paiben ingkang adhadhasar kawruh sapunika dhateng wontenipun kawontenan ingkang kados makaten wau, saged kasirnakakaken cekap kalayan katerangan ingkang cekak saged ugi punika sawarni grahana rembulan, rembulan katingal kados sigar dados kalih, ingkang sapérangan lastantun sumunar, pérangan satunggalipun surem cahyanipun; lah inggih makaten punika tegesipun, "ingkang satunggal sirna satunggalipun taksih tetep wonten" punika. Utawi saged ugi ing rembulan wonten oreg-oregan utawi inggih saged ugi wonten kawontenan sanès ingkang mrojol ing pangadatan dumados. Prayogi dipun pèngeti, bilih dununging kakiyatanipun tandhayekti punika, déné kalampahanipun punika trep 1413
1414 Rembulan Juz XXVII Ut. anggigi- risi 2 Lan manawa dhèwèké padha andeleng tandha, banjur padha maléngos karo calathu: Kemayan kang ora lestari.2389 Ut. masthi tumeka wekasané 3 Lan padha maido (marang aku), apa déné padha manut hawa- nafsuné lan sarupaning prakara iku wus tinamtu.2390 4 Lan sayekti wis ana carita- carita kang wus tumeka marang dhèwèké, kang masthiné bisa menggak dhèwèké.2391 Ut. juru pépéling 5 Kawicaksanan kang sampur- na - ananging pépéling wus tanpa guna. Ar. barang 6 Mulané méngoa saka dhè- juru-anguwuh wèké anguwuh marang sawijining pa- karyan kang abot. ing dinané 7 Mripaté padha andhingkluk, padha metu saka ing kubur, kaya walang pating slebar. wonten ing wekdal ingkang dipun wecakaken déning Kanjeng Nabi Suci, dados boten kok dupèh kawontenan wau asifat mrojol ing pangadatan. Rembulan sigar byak, nadyan kados punapa kémawon kawujudanipun, punika ateges oncating panguwaosipun titiyang Makkah. Rembulan punika dados pasemonipun bangsa Arab. Safiyyah ingkang ing pawingkingipun kagarwa ing Kanjeng Nabi naté supena bilih panjenenganipun angsal rembulan wonten ing pangkonipun; supena wau dipun werdèni ateges panjenenganipun badhé kagarwa déning ratuning bangsa Arab. Dados rembulan makaten anggambaraken panguwaosipun titiyang musyrik Arab, déné dados kalih punika ateges oncatipun panguwaos wau lantaran Kanjeng Nabi. 2389. Ingkang sami dipun kajengaken kemayan kang ora lestari, punika badhé anedahaken bilih punika namung sulapan blaka, sanès kawontenan ingkang wonten saèstu. Nanging tembung ingkang kula jarwani ora lestari punika ugi saged ateges kados déné ingkang kasebutaken ing margin. 2390. Miturut Qatadah, mengku suraos: sapa kang pantes olèh kabecikan mesthi bakal tampa kabecikan, lan sapa kang pantes olèh ala iya bakal tampa ala. Utawi mengku suraos: Yakti bakal jumeneng, lan dadi cetha pratéla, lan panggorohan bakal sirna (Ah). Menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh punika sampun terang gamblang suraosipun, boten perlu katrangan malih. Ingkang kadhawuhaken badhé dipun rampungi, punika bab prakawis siksanipun para ingkang sami angemohi. Utawi, manawi nganggé teges ingkang kasebutaken ing margin, mengku suraos bilih panguwaosing para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci mesthi badhé telas. 2391. Nasib ingkang dipun sandhang déning para titiyang ing jaman kina, ingkang cacriyosanipun kawaos, mesthinipun lajeng dados panyegah tumrap para tiyang Makkah sampun ngantos sami nulad lampahipun titiyang ing kina wau.
Surat 54 Pancasan badhé dhumawah 8 Padha agagancangan marani juru-anguwuh. Para kafir bakal angucap: Iki dina kang rekasa.2392 Ut. mamala- ngi kalawan tembung kang kasar dhèwèké, sadurungé kaumé Nuh anggorohaké, mulané dhèwèké padha anggorohaké ka- wula-Ningsun sarta ngarani owah, tuwin anundhung dhèwèké. 9 Ing 10 Mulané dhèwèké anguwuh Pangérané: Kawula kalindhih, mila mugi Tuwan aparing pitulung. 11 Ingsun banjur ambukakaké lawang-lawanging mendhung, ka- lawan banyuné gumrojog, 12 Lan Ingsun angilèkaké banyu- ning sumber-sumberan ing bumi satemah banyuné kumpul, miturut tatanan kang wus pinasthi. 13 Lan dhèwèké Ingsun emotaké marang barang kang babakalé blabag lan pantèk. 14 Lumancar ana ing ngarsa- Ningsun, pituwas tumrap wong- wong kang tinulak. 15 Lan sayekti iku Ingsun ting- gal supaya dadia tandha, ananging apa ana wong sing gelem ngalap éling?2393 2392. Para mufassirin sami nyuraos ayat-ayat punika sadaya nerangaken lalampahan ing gesang sasampuning pejah. Nanging manawi punika kacundhukaken kaliyan nasibipun umat sanès-sanèsipun ingkang cacriyosanipun sampun kaandharaken minangka kanggé tuladha anedahaken kalayan terang bilih siksa ing gesang sapunika ugi kawengku wonten ing ngriki. Dino kang rekasa andhawahi mengsah-mengsahipun para andika Nabi ing gesang sapunika punika. Déné akhirar namung angéglakaken sadaya wau kalayan kawujudan ingkang langkung awewèntèhan, milanipun inggih langkung anggigirisi. "Juru-anguwuh" punika Kanjeng Nabi, inggih punika ingkang anguwuh piyambakipun kaajak dhateng yakti, déné kubur-kubur punika saged ateges griya-griyanipun, awit piyambakipun punika sami tiyang pejah ruhaniyahipun. 2393. Nasib ingkang kasandhang déning umatipun Kanjeng Nabi Nuh, punika dados tandhayekti tumrap para ingkang sami angemohi ing Kanjeng Nabi Suci. Kula aturi mirsani 51: 37-46, ing ngriku kapangandikakaken bilih wonten tilaran tandhayekti saking umatipun Kanjeng Nabi Nuh, saking 1415
1416 Rembulan Juz XXVII 16 Lah kaya apa (gedhéné) siksa- Ningsun lan pépéling-Ingsun! temen Ingsun wus anggampangaké Quran mi- nangka pépéling, lah apa ana sing gelem angalap éling. 17 Lan sayekti 18 Kaum 'Ad anggorohaké (ka- sunyatan); lah kaya apa (gedhéné) siksa-Ningsun lan pépéling-Ingsun. Ut. angin atis kaliwat 19 Sayekti, Ingsun angutus sin- dhung riwut mangenturan anem- puh dhèwèké ing dinané kacilakan gedhé. 20 Ambuncang para manusa prasasat wit kurma kang rungkad. 21 Lah kaya apa (gedhéné) siksa- Ningsun lan pépéling-Ingsun! 22 Lan sayekti, temen Ingsun wus anggampangaké Quran mi- nangka pépéling, lah apa ana kang gelem angalap éling? RUKU' 2 Kaum Tsamud lan kaum Luth 23-32. Kaum Tsamud kalebur. 33-40. Kaum Luth kalebur. 23 Kaum Tsamud angemohi pépéling. 24 Lan padha calathu: Apa wong siji, golongané kéné dhéwé! apa kéné iki dikon manut dhèwèké? Tenèh kéné iki mesthi bakal kesasar sarta cilaka. mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Musa, saking kaum 'Ad tuwin saking kaum Tsamud. Dhawuh pandangon: "lah apa ana wong kang gelem ngalap èling" punika angiyataken pupuntoning pamanggih makaten punika awit para titiyang Arab nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi Suci boten angsal tilaran blabag tilas baitanipun Kanjeng Nabi Nuh supados nganggé tandhayekti.
Surat 54 Kaum Tsamud lan kaum Luth 25 Apa pépéling iku diturunaké marang dhèwèké, wong golongané kéné dhéwé? O, dhèwèké iku wong goroh sing kumalungkung. 26 Sésuk dhèwèké bakal padha weruh, sapa sing wong goroh sing kumalungkung. 27 Sayekti, Ingsun angirimaké unta wadon, minangka coba tumrap dhèwèké; mulané dhèwèké awasna lan disabar. 28 Lan dhèwèké padha warta- nana, yèn banyuné diedum ing antarané awaké; siji-sijining pan- duman banyu bakal ditekani.2394 29 Ananging dhèwèké padha angundang sawiji kancané, banjur iki anjupuk pedhang, ambelèh (unta iku). 30 Lah kaya apa (gedhéné) sik- sa-Ningsun lan pépéling-Ingsun! 31 Sayekti, Ingsun wus angirim- aké petak sapisan marang dhè- wèké, tumuli dhèwèké padha dadi kaya ripik garing kang diklumpuk- aké wong gawé pager.2395 2394. Ing ngriki kadhawuhaken toyanipun ingandikakaken ambagé ing antawisipun para titiyang wau, inggih punika ing antawisipun umat wau piyambak, kados ingkang kacetha ing tembung bainahum, dados boten kok ingandikakaken ambagé antawisipun umat kalayan unta-èstri. Wekasaning pratélan ateges "bilih saben panduman banyu kudu ditekani" déning unta- èstri, terangipun dupèh toya sampun kabagé-bagé, unta-èstri boten kasukanan toya punika boten kénging. Dados dhawuh punika boten anedahaken bilih unta-èstri angsal panduman sadinten muput miyambaki, titiyang kathah boten kénging tumut ngombé, punika boten. Wondéné tegesipun ingkang sajatos, nadyan sampun kabagé ing antawisipun umat wau piyambak, éwadéné sampun ngantos unta-èstri wau nandhang rekaos margi saking kasatan, kosokwangsulipun, rèhning unta-èstri wau sato, milanipun piyambakipun kedah angsal kamardikan manawi badhé ngombé toya ing sawanci-wanci, samangsa toya pinuju kaedum. Kula aturi mirsani ugi 1821. 2395. Siksa ingkang andhawahi kaum Tsamud punika tarkadhang sok kasebut radifah, jawinipun lindhu (7: 78), tarkadhang kasebut shâ'iqah inggih punika siksa ingkang nglebur (41: 13; 51: 44), 1417
1418 Rembulan Juz XXVII 32 Lan sayekti, temen Ingsun wus anggampangaké Quran mi- nangka pépéling, lah apa ana kang gelem angalap éling. 33 Kaumé Luth anggorohaké pépéling. 34 Sayekti, Ingsun wus utusan udan watu anibani dhèwèké,2396 kajaba pandhèrèké Luth iku, Ing- sun slametaké ing wayah ngarep- aké gagat-bangun. 35 Nugraha saka ngarsa-Ning- sun; kaya mangkono anggon- Ingsun males wong kang syukur. 36 Lan sayekti Luth wus apépé- ling marang dhèwèké prakara pidana-Ningsun kang anggigirisi, ananging padha amekengkeng ang- goné madoni pépéling mau. 37 Lan sayekti dhèwèké padha ambudidaya angénggokaké Luth saka dhayohé, ananging padha Ingsun picakaké mripaté; mulané padha rasakna siksa-Ningsun lan pépéling-Ingsun.2397 tarkadhang kasebut shaihah kados déné ing ngriki punika, inggih punika petak, utawi suwanten gumuruh sadèrèngipun wonten lindhu, tuwin tarkadhang kasebut thâgiyah (60: 5), ingkang tegesipun sami kaliyan sha'iqah. Nanging nitik katerangan ingkang kasebutaken wonten ing ngriki punika, makaten ugi ing 27: 52 anedahaken bilih siksa wau awujud lindhu ageng ingkang nglebur tiyang miwah griya-griyanipun. Muhtadzir punika tiyang ingkang damel hadzîrah, ingkang ateges pager ingkang kadamel saking bangsaning deling garing tuwin sapanunggilanipun, kanggé mageri tuwin ngreksa ménda utawi unta sapanunggilanipun (LL). Hasyîm tegesipun cuwilan kajeng garing. Katrangan punika ugi anedahaken bilih umat wau kalebur sarana lindhu. 2396. Hâsib punika tegesipun ingkang nyawataken utawi ambalangaken séla (TA-LL). Punika tegesipun ingkang sakawit. Milanipun lajeng ateges prahara jawah krikil. Rèhning dhawuh sanès ingkang anjalèntrèhaken siksa wau anedahaken manawi punika panyeblugipun redi latu, milanipun tembung wau lajeng kula tegesi kémawon udan watu, awit séla campur awu andhawahi piyambakipun sahéngga jawah. 2397. Piyambakipun sami rékadaya nyegah panjenenganipun tampi tamu wonten ing dalemipun, nanging boten sami sumerep marginipun kados pundi.
Surat 54 Fir'aun sarta ingkang mengsahi Kanjeng Nabi 38 Lan sayekti, siksa kang awèt wus anibani dhèwèké ing wayah bangun ésuk. 39 Lah padha rasakna siksa- Ningsun lan pépéling-Ingsun. 40 Lan sayekti, temen Ingsun wus anggampangaké Quran mi- nangka pépéling, lah apa ana kang gelem angalap éling? RUKU' 3 Fir'aun sarta para ingkang mengsahi Kanjeng Nabi 41-42. Kaumipun Fir'aun dipun dawahi patrapan. 45-53. Wadyabala kafir ing Makkah lebur tumpur. 54-55. Para tulus badhé dipun mulyakaken. 41 Lan sayekti, pépéling iku wus anekani kaumé Fir'aun. 42 Iku padha angemohi timbalan- timbalan-Ingsun kabèh, mulané pa- dha Ingsun patrapi sacarané kang- Kinawasa, kang-Winenang.2398 43 Apa para wong kafirira iku luwih becik tinimbang iki, apa sira iku ana ing dalem kitab-kitab padha éntuk kabébasan? 44 Apa arep padha ngucap: Aku iki kabèh wadyabala sakuthu kang tulung-tinulung? Ar. ambalik gegeré 45 Énggal padha keplayu wadya- bala iku sarta ora tolih wuri.2399 2398. Akhdh (lingganing tembung) punika tegesipun lampah utawi caraning gesang (LA, Q-LL). 2399. Satunggaling lalampahan nalika perang Badr, ingkang kaandharaken déning imam Bukhari nalika nafsiri ayat punika, mratandhani bilih Kanjeng Nabi tuwin para sahabatipun uninga dhateng piweca-piweca ingkang terang gamblang makaten punika, inggih punika ingkang mecakaken kawonipun titiyang Quraisy. Dipun riwayataken déning Ibnu 'Abbas bilih nalika perang Badr, Kanjeng Nabi nyunyuwun dhateng Pangéran wonten salebeting pakuwonipun: "Dhuh Pangéran kawula! Kawula nyuwun ing Tuwan miturut janji Tuwan tuwin pangebang-ebang Tuwan; dhuh Pangéran kawula! Manawi sampun dados kaparenging karsa Paduka, Paduka boten dipun sembah ing sapengkeripun din- ten sapunika." Bagéndha Abu Bakar nyandhak astanipun Kanjeng Nabi sarwi matur: "Dhuh Rasulullah. 1419
1420 Rembulan Juz XXVII 46 O, wayahé iku wayah kang jinanjèkaké marang dhèwèké, sarta wayahé iku bakal banget anggigi- risi lan banget pait.2400 47 Sayekti para wong dosa iku padha dumunung ing sasar lan sangsara. 48 Ing dinané samangsané dhè- wèké linarak rainé diungsep-ung- sepaké ing geni; padha rasakna panggrayanging naraka.2401 iku anggon-Ingsun anitahaké kalawan nganggo takeran.2402 49 Sayekti, samubarang iku mung sawiji, kaya sakedhèping nétra. 50 Lan paréntah-Ingsun 51 Lan sayekti, temen Ingsun wus anglebur papadhanira, ana- nging apa ana kang gelem angalap éling? 52 Lan samubarang kang wis padha dilakoni iku ana ing sajro- ning kitab-kitab. Gusti Allah sampun anyekapi ing panjenengan." Kanjeng Nabi lajeng medal sarwi maos: "wadyabala énggal bakal kapracondhang, lan dhèwèké bakal padha nginger gegeré; balik sa'at iku titining mangsané lan sa'at iku mesthi luwih déning anusahaké lan luwih déning pait." 2400. Kula aturi mirsani tafsir (katrangan) ingkang sampun, ingkang anerangaken bilih Kanjeng Nabi anggènipun nyuraosi sa'at punika sa'at utawi titining mangsa kocar-kaciripun titiyang Quraisy sarta prang Badr punika kaanggé anjangkepi wahananing piweca punika. 2401. Ayat-ayat punika sadaya amecakaken kawontenan-kawontenan ingkang kalampahan wonten ing Badr. Titiyang Quraisy ingkang sami tiwas wonten ing Badr sami dipun glandhang dhateng jugangan calon kuburanipun, punika kapangandikakaken linarak raine diungseb-ungsebaké ing geni. Ing kala punika dipun riwayataken Kanjeng Nabi Suci mangandikani para titiyang wau makaten: "sayekti aku kabèh wis padha nyipati kanyataané barang kang dijanjèkaké marang aku kabèh déning Pangéran: apa kowé kabèh ya wis padha nyipati kanyataané barang kang wus dijanjèkaké déning Pangéran marang kowé kabèh?" (Ibnu Hisyam). Ing ngriki siksanipun gesang sapunika punika kasebut panggrayanging naraka. 2402. Milanipun dalasan bangsa-bangsa tuwin umat, inggih boten saged langkah saking wates ingkang tartamtu.
Surat 54 Fir'aun sarta ingkang mengsahi Kanjeng Nabi 53 Lan sarupané kang cilik lan kang gedhé iku wis katulis. 54 Sayekti, para wong tulus iku bakal padha ana ing patamanan lan mubra-mubru,2403 55 Ing palungguhan kasunyatan, ing ngarsaning Ratu kang Kina- wasa. 2403. Minangka tatandhinganipun sangsara ingkang kasandhang déning titiyang Quraisy, para angèstu sami dipun paringi janji, bilih boten namung badhé saged nguwaosi mengsah-n.engsahipun kémawon, nanging ugi nguwaosi nagari sanès-sanèsipun ingkang kebak taman kalayan lèpèn-lèpènipun ingkang mili wonten ing ngriku. ____________ 1421
SURAT 55 AR-RAHMÂN (Ingkang-Mahamurah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 78 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Mahamurahipun Pangéran. Ruku' 2. Pancasan ingkang dhumawah dhateng titiyang dosa. Ruku' 3. Ganjaranipun tiyang tulus. Namanipun Namanipun surat punika mirid saking asmaning Pangéran, Ar-Rahmân, Ingkang-Mahamurah, ingkang kasebut wonten ing wiwitaning dhawuh. Sagemblenging surat mangandikakaken maha- murahipun Allah, sarwi ngambal-ambali dhawuh ingkang mungel lah kamurahané Pangéranira kang endi kang sira paido? Ingkang kawarsitakaken Wiwitaning surat mratélakaken bilih nurunaken Quran dhateng Kanjeng Nabi Suci punika tindak mahamurahipun Pangéran. Sasampunipun lajeng wiwit mangandikakaken sarana-sarana ingkang katitahaken Allah kanggé nyekapi kabetahanipun wadhag para manusa, wigatos anerangaken bilih Dhat ingkang maringi sadhiyan ingkang sampurnanipun tumrap karahayonipun wadhag para manusa, mesthi botenipun teka nglirwakaken kabetahanipun ruhani; salajengipun lajeng amijang-mijang sawenèh paparingipun Pangéran. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken pancasan ingkang badhé andhawahi tiyang ingkang dosa margi saking anggènipun sami ambeguguk angemohi nugraha ingkang sampun kasadhiyakaken déning Pangèran Ingkang-Mahamurah tumrap piyambakipun. Ingkang kaping tiga marsitakaken ganjaran ingkang badhé kaparingaken kalayan lumintu dhateng para angèstu ingkang sami purun ngalap piguna dhateng paparing-paparing wau. Dados dhawuh punika anerangaken: manawi para angèstu dipun ganjar utawi para tiyang dosa dipun paringi pidana, kados déné ingkang katerangaken wonten ing surat kakalih ingkang sampun, punika boten teka margi Pangéran punika boten adil aliyas pilih-sih, utawi margi benduning Pangéran punika langkung menang katimbang lan mahamurah-Ipun tumrap ing sawenèh prakawis, nanging margi para titiyang wau piyambak sami angemohi paparingipun Pangéran Ingkang-Mahamurah, dados namanipun nemaha angsal pidana. Déné bab prakawis titimangsaning tumurunipun, boten prabéda lan surat sanès-sanèsipun tumrap golongan punika, saged-sagedipun namung kagolong ing jaman Makkah wiwitan. ____________
Surat 55 Mahamurahipun Pangéran RUKU' 1 Mahamurahipun Pangéran 1-4. Wewedhar (wahyu) punika miyos saking Mahamurahipun Pangéran. 5-9. Tatakeripun sadaya barang. 10-25. Anggènipun anitahaken sarta anggènipun angopèni samukawis punika miyos saking Mahamurah-Ipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Allah Ingkang-Mahamurah, 2 Amulangaké Quran.2404 Ut. Manusa 3 Panjenengané anitahaké ma- nusa.2405 Ut. barang kang bisa gawé tera- ngé samu- barang 4 Amulang dhèwèké carané anyethakaké. 5 Srengéngé lan rembulan iku miturut pétungan. lan kakayon padha sumujud (marang Panjene- ngané).2406 6 Thuthukulan 7 Lan andhuwuraké ukurané.2407 langit, Panjenengané iku sarta adamel 2404. Ar-Rahmân punika Pangéran Ingkang-Mahamurah, ingkang anitahaken barang-barang kanggé rejekinipun manusa ing sadèrèngipun manusa katitahaken. Manusa boten makarya ngawonten- aken barang-barang wau. Lah ing ngriki kapangandikakaken bilih inggih Pangéran Ingkang-Mahamurah wau ingkang mulang Quran, ingkang dados kabetahaning gesangipun ruhaniyah para manusa. Kanjeng Nabi boten damel Quran wau saking pambudidayanipun piyambak, wangsul punika asli paparingipun Pangéran kanggé rejeki ruhani tumrap para manusa, boten prabéda lan paparing ingkang kanggé rejekining wadhag ingkang atanpa wilangan punika. 2405. Al-insân kula jarwani manusa kalayan mengku teges umum, mila tembung al-bayân inggih lajeng kula tegesi carané anyethakaké, awit inggih margi saking saged gineman punika mila manusa langkung luhur katimbang sato sanès-sanèsipun. Nanging kathah mufassir ingkang merdéni al-insân punika ateges manusa kang sampurna, inggih punika Kanjeng Nabi, awit al-bayân ingkang jawinipun kang bisa agawé terangé samubarang (LL) punika wonten ing 3: 137 kagem anjuluki Quran suci. 2406. Ayat punika tuwin ayat sadèrèngipun, anepangaken kados pundi dumadosipun sadaya barang; wiwit titah ingkang adhapur bunder kepleng ingkang ageng-ageng ing langit ngantos dumugi tanem-tuwuh ingkang alit-alit ingkang sami thukul wonten ing siti, sami ambangun turut dhateng angger-angger satunggal; manawi makaten, punapa angger-angger ingkang kanggé nyampurnakaken ruhaniyahipun manusa boten kabetahaken? 2407. Ing Quran suci tembung mîzân punika boten ateges traju pirantos kanggé nimbang barang, 1423
1424 Ingkang-Mahamurah Juz XXVII 8 Supaya sira aja padha mlang- kah wawatesing ukurané. 9 Lan padha angedegna traju jejeg sarta aja padha kalawan ngurangi ukurané. 10 Lan bumi, Panjenengané ada- mel iki tumrap titah-titah kang urip; 11 Ing kono ana wowohané sarta jangjangané ana kurmané kang sumimpen ing mancung. 12 Sarta gandum mawa mrambut apa déné ganda. 13 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido?2408 nanging ateges ukuran, ingkang mengku suraos pangeram kanggé watoning nandhing, ngreta aji, utawi nimbang. Ing ngriki lan ing panggènan sanès, tembung wau nganggénipun kalayan mengku suraos ingkang momot wau. Bab punika saya katingal cetha manawi nitik dhawuh ing 57: 25, makaten: "temen Ingsun wus angutus para utusan-Ingsun kalawan tandhayekti-tandhayekti cetha sarta anurunaké kitab lan traju (Arabipun mîzân) kaampil dhèwèké, supaya manusa padha tumindak kalawan adil." Lah ing dhawuh punika mîzân punika mengku suraos barang ingkang murugaken manusa saged tumindak adil. Sarta inggih teges punika panyuraosipun para mufassirin ingkang kathah-kathah dhateng tembung punika. Kadosta miturut Mjd, Thabari, tuwin sabagéan kathah para mufassirin, mîzân punika ateges 'adl, jawinipun adil (AH), ingkang lajeng dipun gancaraken déning Rz mengku kajeng nyukani wewengan dhateng tiyang ingkang mesthinipun pantes nampeni. 2408. Ayat punika kasebutaken marambah-rarnbah wonten ing surat punika. Tembungipun ingkang asli mawi rimbagan tatsniyah (rimbagan nganggé jejer utawi lésan kalih), boten nganggé rimbagan jama' (rimbagan nganggé jejer utawi lésan kathah). Kadosta ingkang kajarwanan Pangérannira, punika tembungipun asli rabbikumâ, wantahipun: Pangérannira sira wong sakaloron; kang padha sira emohi? Punika tembungipun asli tukadhdhiban, wantahipun kang sira sakaloron emohi? Limrahipun rimbag tatsniyah punika déning para mufassirin kasuraos walaka, kaanggep pandangon dhateng titah ingkang gadhah akal budi warni kalih, inggih punika jinn lan manusa. Nanging mangga kula aturi mirsani katerangan ing 2342, ingkang anerangaken tegesipun rimbag tatsniyah, ing ngriku katerangaken bilih rimbag tatsniyah punika tarkadhang sok dipun pigunakaken déning bangsa Arab kanggé ngiyataken suraos. Tumrap ing ngriki rimbag tatsniyah wau ugi mengku maksud makaten punika. Bab punika kathik déné nugraha ingkang kasebutaken wau sami rejeki ingkang dipun betahaken nganggé tedhanipun para manusa, kadosta kurma lan gandum, ingkang boten dipun betahaken déning titah ingkang bangsa alus, kados déné jinn, awit limrahipun kaanggep jinn punika boten ambetahaken tetedhan wau. Awit saking punika dados ingkang katuju ing dhawuh pandangon punika namung manusa thok. Dipun anggepa walaka pisan rimbag tatsniyah wau, saged-sagedipun namung mengku suraos: golongan kakalih ingkang katuju ing dhawuh wau para angèstu tuwin para kafir, utawi tiyang ingkang santosa lan tiyang ingkang ringkih, inggih punika gogolongan ingkang asring kasebutaken wonten ing Quran Suci. Golongan angèstu lan golongan kafir kasebutaken mligi wonten ing wekasaning dhawuh ing surat ingkang sampun, mila saged ugi dlamir
Surat 55 Mahamurahipun Pangéran 14 Panjenengané wus anitahaké manusa saka lempung garing kaya déné grabah. 15 Sarta anitahaké urubing geni.2409 jin saka 16 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? Ar. wétan loro Ar. kulon loro 17 Pangéraning Wétan Pangéraning Kulon.2410 lan 18 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 19 Panjenengané angilèkaké sa- gara loro (kalawan sakarsa), (sate- mah) sakaroné gathuk: ana aling-alingé, kang sakaroné ora bisa mlangkah.2411 20 Saantarané sakaroné 21 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 22 Saka sakaroné metu mutya- rané gedhé cilik. 23 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? kumâ punika wangsul dhateng golongan kakalih wau. Rèhning ing ayat ingkang sampun-sampun boten nyebutaken jinn, mila boten saged manawi dlamir wau kasuraos wangsul dhateng jinn. 2409. Jinn katitahaken saking latu punika ugi kasebutaken wonten ing 7: 12 tuwin 15: 27; ing ngriku nganggé nandhing tumitahipun manusa ingkang saking siti; déné tegesipun sampun katerangaken wonten ing 862 tuwin 1336. 2410. Wétan kakalih tawin kilèn kakalih punika ateges cakrawala panggènan malethèking surya lan seraping surya ing mangsa surya wonten ing poncot lèr tuwin ing poncot kidul. 2411. Saganten kakalih punika kasebutaken wonten ing 25: 53 tuwin 35: 12 saganten ingkang toyanipun tawa tuwin saganten ingkang toyanipun asin. Tafsiripun dhawuh 25: 53 anerangaken punapa maksudipun saganten kakalih wau. Boten prabéda lan ayat 22 ing ngriki dhawuh ing 35: 12 ugi anyebutaken bilih saganten warni kalih wau saged dipun alap ulamipun ingkang taksih seger tuwin papaés-papaésipun: tegesipun, tiyang ingkang migunani badhé tansah thukul saking antawisipun tiyang kalih golongan, tiyang mukminin tuwin tiyang kafir. Manawi dipun tampi walaka, sawenèh mufassir gadhah panyuraos bilih saganten kakalih punika ingkang dipun karsakaken saganten Abrit tuwin saganten Tengah. Saganten kakalih punika ing sakawit pisah, nanging sapunika dipun gathukaken sarana susukan Suwes, sarta ayat punika kaanggep mecakaken gathukipun saganten kakalih wau. 1425
1426 Ingkang-Mahamurah Juz XXVII 24 Lan kagungané Panjenengané prau-prau kang munggul ing sagara kaya gunung iku.2412 25 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? RUKU' 2 Pancasan ingkang dhumawah dhateng titiyang dosa 26-28. Samukawis ingkang wonten ing jagad punika sami kénging ing risak, ingkang boten namung Allah. 29-34. Samukawis punika gumantung sarta tundhuk dhateng Panjenenganipun. 35-45. Titiyang dosa badhé pinidana. 26 Sarupané kang ana ing kono padha kena ing rusak.2413 27 Lan bakal langgeng sarirané Pangéranira, Gustining kahagu- ngan lan kamulyan. 28 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? Ut. pang- gawé ing langit-langit lan bumi padha nyu- nyuwun marang Panjenengané; ing sadhéngah wayah Panjenengané iku dumunung ing kahanan (mi- nulya).2414 29 Sadhéngah kang ana 30 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 31 Tumuli Ingsun bakal anjing- gleng marang sira, o, wadya papanthan loro.2415 2412. Terangipun, panjenenganipun badhé andadosaken para Muslimin nguwaosi saganten tuwin dharatan. 2413. Babad ambuktèkaken, bilih bangsa-bangsa punika nadyan kados punapa kémawon kiyatipun, mesthi mawi nemahi risak lan sirna, punapa malih satunggal-tunggaling tiyang, botena mawi risak lan sirna. tafsiripun ayat punika makaten: "Sampun dados sifatipun Pangéran anjumenengaken tiyang kinawasa asli saking asor sarta anglorot tiyang ingkang kinawasa, tuwin adamel sugih dhateng tiyang mlarat saha adamel mlarat tiyang ingkang sugih ..." 2414. LA nyekak 2415. Tsaqalân punika rimbaganipun tatsniyah tsaql, tegesipun wantah barang-barang ingkang kabekta ing satunggaling tiyang kadi déné dados momotan sasangkulanipun (Ham-LL), lajeng ateges
Surat 55 Pancasan titiyang dosa 1427 32 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? lan manusa! manawa sira bisa naratas talatahing langit-langit lan bumi, coba, nratasa! ora bakal sira padha bisa naratas, kajaba (yèn) kalawan pangawasa.2416 33 É, kalumpukaning jin 34 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 35 Urubing geni sarta kukus bakal diutus anekani sira sakaro, satemah sira ora bakal bisa ambéla dhiri.2417 36 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? a. 2893 37 Lan samangsa langité sigara tumuli dadi abang warnané, kaya kulit kang abang. 38 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 39 Lah ing dina iku manusa ora bakal dinangu prakara dosané, mangkono uga jin. balé-griya tuwin gotrah tuwin golongan utawi batur (LL). Ham nerangaken tetembungan: punika ateges siji-sijiné wadyabala loro iku padha kumecer olèh jarahan (LL). Wadyabala kakalih ing ngriki, inggih punika para angèstu tuwin para kafir, déné Allah amijèkaken sarira-Nipun dhateng golongan kakalih prakawisipun, murih satunggal-tunggaling golongan angsal ganjaranipun utawi pidananipun. Ham nyuraosi, bangsa Arab lan bangsa ngamonca (LL), dados saged ugi punika nyasmitani badhé nungkulipun tanah Arab tuwin nagari-nagari ngamonca. Katrangan punika ngiyataken ingkang sampun katerangaken wonten ing 2580, inggih punika tembung jinn ing Quran Suci punika sok ateges bangsa ngamonca. 2416. Jinn lan manusa ing ayat punika mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci ingkang ageng- ageng lan ingkang alit-alit, utawi titiyang ngamonca lan titiyang Arab, kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing katrangan ingkang sampun. Kula aturi mirsani ugi 2593. Para mengsah punika sadaya sami kadhawuhan, bilih tangèh lamun yèn ta sageda sami suminggah saking siksa. 2417. Latu lan kukus katurunaken ing gesang sapunika punika kalayan awujud peperangan ingkang mahanani karisakan dhateng para titiyang wau. Latu punika wonten ing antawisipun bangsa Arab dados pasemoning perang, sanajan tembung kakalih punika langkung mathuk manawi kanggé nyandra peperanganing jaman samangké, ingkang boten sanès wujudipun kajawi latu lan kukus. Miturut Az (TA-LL) sadaya mufassir Quran sami aggadhahi panganggep bilih nuhas ing ngriki ateges kukus. Kukus punika ugi ateges paceklik awit ing surat 44 punika kasebut dukhan.
1428 Ingkang-Mahamurah Juz XXVII 40 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 41 Para wong dosa abakal kina- wruhan saka tetengeré, tumuli di- candhak kukuncungé lan sikilé. 42 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 43 Iki naraka kang dipaido déning para wong dosa. 44 Dhèwèké bakal padha mider- mider ing saantarané (naraka) iku karo wédang umob.2418 45 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? RUKU' 3 Ganjaranipun titiyang tulus 46 Lan sapa sing kalawan wedi ngadhep ing ngarsaning Pangérané, bakal olèh patamanan loro.2419 2418. Ayat-ayat punika sadaya anggambaraken kasangsaran ingkang badhé dipun sandhang déning para titiyang duraka ing gesang sapunika utawi ing gesang sasampuning pejah. 2419. Taman kakalih ingkang kajanjèkaken dhateng para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Suci ingkang setia punika tanah-tanah ingkang subur, ingkang dipun ilèni toya saking bengawan Furat lan Dajlah (Euphrates lan Tigris). Taman kakalih punika kapangandikakaken manawi dados tandha suburipun nagari, kados déné kawontenanipun taman kakalih ing Saba' ing 34: 15 (mirsanana 2030) utawi taman kakalih punika anggambaraken pasitèn kakalih ingkang kailènan ing toyaning bengawan Furat lan bengawan Dajlah ingkang wonten ing ayat 50, kasebut sumber loro kang mili. Bengawan kakalih punika, kaliyan bengawanipun nagari Persi ingkang enggel kakalih ingkang kasebutaken ing ayat 66 gunggung bengawan sakawan, punika miturut satunggaling hadist ingkang kasebut wonten ing Sahih Muslim, bengawanipun al Jannah (suwarga) sekawan. Bengawan sakawan wau, ateges maringi karampungan ingkang sami mili wonten ing bumi kasebut anharu-l-jannah, utawi bengawaning taman (suwarga) déning Kanjeng Nabi, punika anedahaken kalayan terang bilih janji-janji bab al-jannah ingkang kajanjèkaken dhateng para angèstu punika boten namung kawatesan tumrap ing gesang sasampuning pejah kémawon, nanging janji punika ugi tumrap wonten ing gesang sapunika. Déné hadits wau makaten: kasebut ing Muslim juz 2 Kaca 351, ing bab Dados awit saking punika tétéla manawi tanah-tanah ingkang kailènan ing toyanipun bengawan sakawan wau inggih kasebut taman ing ayat punika tuwin ing ayat 62, punika ingkang kajanjèkaken dhateng para Muslimin.
Surat 55 Ganjaranipun tiyang tulus 47 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 48 Ing kono ana jinisé warna- warna. 49 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 50 Ing sajroné sakaroné ana sumberané loro kang padha mili. 51 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 52 Ing sajroné sakaroné, saben- saben wowohan ana rong pasang, 53 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 54 Padha aléléyangan ana ing kathil, kang lèmèké sutra sinulam ing benang mas; sarta wowohané ing patamanan loro mau mung saranggèhan. 55 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? a. 2110 56 Kang bakal ana ing kono, kang mekak pandelengé;a ing sadurungé dhèwèké, iku ora ana manusa kang anggepok, mangkono uga jin. 57 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 58 Wis prasasat mirah mutyara.2420 lan 2420. Sajakipun ingkang katerangaken wonten ing ngriki punika para putri dharah luhur ingkang kasémah déning para prawira Muslimin sasampunipun tanah Syam (Siriyah) bedhah. Punika ingkang 1429
1430 Ingkang-Mahamurah Juz XXVII 59 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 60 Apa wawalesing kabecikan ana kajabané kabecikan? 61 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 62 Lan saliyané loro iku ana manèh patamanan loro (liyané).2421 63 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 64 Sakaroné warnané.2422 remu-remu ireng 65 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 66 Ing sumberané sumentor. jeroné sakaroné ana loro kang umbulé 67 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? sakaroné ana wowohané lan ana kurmané sarta ana dlimané. 68 Ing jeroné 69 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? magepokan kaliyan janji ingkang tumrap ing gesang sapunika. Déné bab prakawis nugraha ingkang badhé dipun paringaken dhateng titiyang tulus wonten ing gesang ing bénjing, sampun katerangaken sacekapipun wonten ing panggènan sanès; kula aturi mirsani 2356. 2421. Taman punika tanah ing nagari Pérsi ingkang subur. Makaten punika ingkang magepokan kaliyan janji ingkang tumrap ing gesang sapunika. 2422. Saking katranganipun taman kakalih punika, Bd namtokaken pupuntoning pamanggih, bilih taman kakalih punika ingkang baku badhé ngedalaken wulu wedal jajanganan utawi thuthukulan- thuthukulan ingkang andhap-andhap. Wondéné taman kakalih ingkang kasebut ing ngajeng wau ingkang baku badhé dipun tanemi wit-witan ingkang ngedalaken woh, katrangan ingkang asilah-silah punika nandhakaken bilih ingkang dipun karsakaken woten ing pratélan ingkang sapisan wau pasiten subur ing tanah Syam (Siriyah). Déné pratélan angka kalih punika ingkang dipun karsakaken pasiten subur ing tanah Persi.
Surat 55 Ganjaranipun tiyang tulus 70 Ing jeroné isi kang becik- becik, kang éndah-éndah.2423 71 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? Ut. amripat bening a. 2356 72 Kang suci-sucia padha pini- ngit ing gedhong. 73 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? dhèwèké, sadurungé durung tau ana manusa lan jin anggepok. 74 Ing 75 Lah kamurahané Pangéranira kang endi kang arep sira paido? 76 Padha aléléyangan ing bantal ijo sarta babut kang èdi-èdi.2424 78 Lah kamurahané Pangéranira 77 kang endi kang arep sira paido? 79 Mahabarkah asmané Pangé- 78 ranira, kang kagungan kahagungan lan kamulyan. 2423. Khairât punika jama'-ipun tembung khairah, inggih punika muannats-ipun tembung khair. Déné tegesipun khairah punika barang punapa kémawon ingkang saé, sisifatan ingkang saé, pinunjul (LL). Tembung satunggalipun, inggih punika hisân, punika jama'-ipun tembung hasana, ingkang manawi katumrapaken dhateng tiyang èstri ateges ayu, éndah-éndah ing warni, utawi nengsemaken (LL). Déné tegesipun, tumrap nugraha ing gesang sasampuning pejah, punika sami kados déné ingkang sampun katerangaken ing 2356. Déné ingkang tumrap janji ing gesang sapunika, ateges para putri dharah luhur, dalasan para putri dharahing nata ing Persi sami kasémah déning para prawira Muslimin. 2424. Barang-barang ingkang awis reginipun gadhahanipun titiyang Persi, sami dhumawah wonten ing tanganipun para prawira Muslimin. Ingkang makaten punika ateges, bilih piweca punika kanyataan wahananipun wonten ing gesang sapunika punika, sarta ingkang makaten punika dados bukti saha dados conto bab badhé kanyataaning wahananipun piweca wau wonten ing akhirat. _____________ 1431
SURAT 56 AL-WAQI'AH (Lalampahan ageng) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ruku', 96 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Manusa tigang golongan. Ruku' 2. Para titiyang dosa. Ruku' 3. Pancasan boten kénging dipun singkiri. Kateranganipun gerban Namanipun surat punika ugi pipiridan saking ayatipun ingkang sapisan. "Lalampahan Ageng," punika ingkang dipun karsakaken wekdal tumedhakipun ganjaran dhateng para angèstu tuwin dhumawahipun siksa dhateng para ingkang milawani, ingkang kawarsitakaken wonten ing surat ingkang sampun. Surat punika mangandikakaken tiyang tigang golongan: tiyang ingkang rumiyin piyambak saking antawisipun para angèstu kagolongaken dados sagolongan piyambak, déné golongan kakalih sanèsipun, inggih punika para angèstu tuwin mengsah-mengsahipun. Ruku' ingkang sampun, sasampunipun nyebutaken bilih tiyang punika badhé pinèrang-pèrang dados tigang golongan, lajeng mangandikakaken golonganipun para angèstu warni kalih. Ruku' ingkang kaping kalih nyebutaken para mengsah ingkang sami lepat, déné ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken bilih pancasan punika boten kénging dipun singkiri malih sarta tiyang tigang golongan wau mesthi badhé sami nampèni punapa ingkang mesthinipun dados bebahanipun. Bab prakawis titimangsaning tumurunipun, boten wonten sabab-sababipun malih anggolongaken surat punika ing jaman, sanèsipun jaman tumurunipun surat sanès-sanèsipun tumrap golongan punika. Inggih punika wahyu Makkiyah, golonganipun jaman Makkah wiwitan. RUKU' 1 Manusa tigang golongan 1-12. Dhatenging pancasan sarta paméranging manusa.13-26. Golongan ingkang sapisan. 27-28. Para tiyang tulus. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Nalikané lalakon gedhé iku kalakon,2425 2425. Kapèngetana bilih manawi Quran Suci mangandikakaken titining mangsa utawi lalakon, punika boten mesthi mligi ateges kiyamat nanging ugi asring sanget ateges leburing para mengsah- mengsahipun. Malah menggah ing sajatos-jatosipun, leburing mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi
Surat 56 Manusa tigang golongan 2 - Ora bakal goroh munggu- hing kalakoné - 3 (Golongan kang sawiji) ing- asoraké, (golongan sijiné) linuhur- aké,2426 4 Nalikané bumi ginonjing kalawan gonjing (kang banget), 5 Lan gunung-gunung padha (abu- rinemuk kalawan buk),2427 remuk 6 Nganti dadi kaya déné lebu kang mabul-mabul, 7 Lan sira bakal dadi telung golongan. Ut. tangan tengen Ut. tangan tengen para mitraning kabegjan: saiba ta (begjané) para mitraning kabegjan iku! 8 Wondéné Ut. tangan kiwa Ut. tangan kiwa 9 Lan para mitraning cintraka: saiba (cilakané) para mitraning cintraka iku! 10 Lan para sing andhisiki, iku (iya) andhisiki,2428 11 Iki para kang padha kaparek (maring Allah), 12 Ana nugraha. sajroning patamanan Suci ing gesang sapunika punika dumunung minangka icip-icip barang ingkang badhé dipun sandhang wonten ing gesang sasampuning pejah. 2426. Pratélaning lalampahan ageng punika, dados pasaksèn ingkang cetha, bilih lalampahan ageng wau ateges lalampahan ing wekdal nalika para mengsahipun Kanjeng Nabi sami nandhang asor tuwin para pandhèrèk ingkang setya sami manggih kaluhuran sarta kadamel nguwaosi nagarinipun, ing gesang sapunika punika ugi, sanajan ta gumelaripun ingkang kalayan sampurna ngemungaken saged kalampahan wonten ing gesang sasampuning pejah. 2427. Redi-redi sami jugrug punika tegesipun ambrukipun para titiyang ageng. Kula aturi mirsani 1604. 2428. Tegesipun, tiyang ingkang rumiyin piyambak anggènipun nindakaken kasaénan, mesthi inggih badhé rumiyin piyambak anggènipun angsal ganjaranipun. 1433
1434 Lalampahan ageng Juz XXVII 13 Papanthan akèh saka golo- ngané kang dhisik, 14 Sarta papanthan sathithik saka golongané kang kari,2429 15 Ana ing dhampar kang sinu- lam, 16 Ana ing kana padha asè- sèndhèn adhep-adhepan. Ut. rinenggo ing papaès 17 Para nonoman kang tanpa owah umur-umurané kang angla- rihi dhèwèké,2430 18 Kalawan kendhi lan pinggan Ar. saka sarta gelas isi ombèn-ombèn suci; 19 Ora bakal padha dadi mumet sarta ora bakal padha dadi lung- krah; 20 Apa déné wowohan sapa- milihé, 21 Sarta daging iber-iberan endi sing dikapéngini, a. 2356 22 Tuwin kang kang suci,a éndah-éndah 23 Kaya upamané mutyara kang piningit: 2429. Titiyang ingkang rumiyin piyambak anggènipun angèstu dhateng Kanjeng Nabi Suci, sami kadadosaken luhur wonten ing nagarinipun. Para titiyang ingkang angèstu dhateng Kanjeng Nabi Suci nalika jaman énggal-énggalan. Kanjeng Nabi makarya andhatengaken ayahanipun, sarta sami kapeksa ababanten ageng-agengan, punika sami kaparingan ganjaran samurwatipun. Nanging para titiyang ingkang ngentosi ngantos sasampunipun Islam saged jumeneng wonten ing nagarinipun, prasasat boten sami ababanten punapa-punapa. Para ingkang sami angrumiyini wau, ing gesang sapunika punika sami kaparingan ganjaran sarana kadamel saged nguwaosi nagarinipun, déné ganjaran ingkang langkung ageng malih kajanjèkaken dhateng para titiyang wau bilih badhé kaparingaken wonten ing gesang sasampuning pejah. Kula aturi mirsani 57: 10 tuwin kula aturi mirsani 2446. 2430. Tembung khallada punika manawi dipun anggé tembung kriya ingkang anggadhahi lésan, ateges mamaèsi wong liya nganggo papaès (AA-LL). Awit saking punika mukhalladun punika kénging dipun tegesi rinenggané papaès (Zy-LL), tuwin inggih kénging dipun tegesi kang ora bisa rusak (Q- LL), utawi kang tanpa owah umuré (Fr-LL). Awit ing gesang sasampuning pejah punika boten wonten barang risak.
Surat 56 Manusa tigang golongan 24 Pituwas tumrap apa kang wus padha dilakoni. 25 Ana ing kono ora bakal padha ngrungu ucap lalawora lan ucap dosa, 26 Kajaba mung Rahayu, rahayu!2430A pangucap: Ut. tangan tengen; apa Ut. tangan tengen 27 Lan para mitraning kabegjan; saiba ta (begjané) para mitraning kabegjan iku!2431 Ut. pangé tumiyung kabotan woh a. 2381 28 Ana tengah-tengahing wit-wit widara kang tanpa ri,a 29 Lan wit gedhang (kang wohé) sungsun-sungsun, 30 Sarta ayomé maratani, 31 Tuwin banyu umbul sumen- tor, 32 Apa déné wowohan sapirang- pirang, 33 Tanpa tendhag sarta tanpa larangan. Ut. palèrè- nan 34 Lan omah kang dhuwur. 35 Sayekti, tuwuhaké dadi anyar), iku padha Ingsun tumuwuh (kang 36 Tumuli iku padha Ingsun Ut. kenya dadèkaké tanpa timbang, 2430A. Pratélaning suwarga punika, inggih punika ingkang kasebut wonten ing dhawuh ingkang tumurun rumiyin-rumiyin, punika boten wonten bédanipun kaliyan pratélan ingkang kamot wonten ing wahyu ingkang kantun-kantun. Sasampunipun mijang-mijang nugraha ingkang wawarni-warni, kawontenanipun ingkang sajati lajeng katerangaken mawi tembung satembung, inggih punika rahayu. 2431. Punika golonganipun para angèstu sanèsipun malih, inggih punika tiyang ingkang boten kagolong ingkang rumiyin piyambak, suprandéné meksa "begja kemayangan" déné boten sami angemohi ing Kanjeng Nabi. Déné nugraha ingkang kajanjèkaken badhé dipun paringaken dhateng piyambakipun, kula aturi mirsani tafsir sadèrèngipun angka punika. 1435
1436 Lalampahan ageng Juz XXVII 37 Maladsih, apapantaran umuré, Ut. tangan tengen 38 Tumrap para mitraning ka- begjan.2432 RUKU' 2 Para titiyang dosa 39, 40. Para tulus. 41-56. Para dosa sami pinidana. 57-74. Dumadi punika ambuktèkaken dhumawahing pancasan. 39 Papanthan akèh saka golo- ngané kang dhisik, Ut. tangan kiwa 40 Lan papanthan akèh saka golongané kang kari.2433 Ut. tangan kiwa 41 Lan para mitraning cintraka, saiba cilakané para mitraning cintraka iku! 42 Ana sajroning angin panas lan wédang umob, 2432. Pantes pinèngetan, nugraha-nugraha ingkang kaparingaken dhateng para tiyang tulus, para mitraning kabegjan, punika ing sakawit kapangandikakaken awarni ayom-ayoman, toya, wowohan, tuwin papan nganggé ngaso; lajeng wonten ing ayat 35 kapangandikakaken makaten: Sayekti iku padha Ingsun tuwuhaké dadi tumuwuh kang anyar; kados-kados dhawuh punika mengku karsa ngicalaken sawarnining semang-semang dhateng bab prakawis jatos-jatosing nugraha-nugraha ing gesang ing bénjing wau. Dhawuh punika paring karampungan ingkang gumathok, bilih nugraha-nugraha wau, nadyan warni punapa kémawon, punapa awujud ayang-ayangan, wit-witan, toya punapa wowohan, sadaya punika wohing pandamel ingkang katuwuhaken dados tumuwuh ingkang anyar. Wondéné dhawuh-dhawuh sambetipun pratélan punika, sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih tembung-tembungipun ngagem tetembungan ingkang asalipun kanggé tumrap tiyang èstri; nanging kados déné ingkang katerangaken ing 2356, ingkang makaten wau namung margi èstri punika dados pasemoning kasucian tuwin kaéndahan. Kadosta tembung abkar, jama'-ipun tembung bikir, punika tegesipun prawan, sarta ugi ateges tindak ingkang dèrèng naté wonten saminipun ing sadèrèngipun (Q- LL). Makaten ugi atrab, utawi racak umuripun, punika kados déné ingkang katerangaken wonten ing 2148A; ateges bilih tumuwuhipun nugraha-nugraha wau sampun wiwit tumuwuhipun gesang ruhanipun tiyang. Déné 'urub punika jama'-ipun tembung 'urub tuwin jamakipun tembung 'arib; tembung ingkang rumiyin ateges tiyang èstri ingkang medharaken sih-tresnanipun; tembung ingkang angka kalih ateges tiyang jaler ingkang suci ing wicara; dados mengku pangertosan suci utawi tresna. Déné gathukipun kaliyan kamenangan-kamenangan ing gesang sapunika punika, mirsanana 2419, 2420 tuwin sanès-sanèsipun. 2433. Ayat 39 tuwin ayat 40 punika mengku karsa nyebutaken prakawis ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing wekasaning ruku' ingkang sampun. Kapèngetana, ayat kakalih punika boten teka cengkah kaliyan ayat 13 saha ayat 14 kados déné pangintenipun sawenèh tukang kritik Nasrani; jalaran ayat 13 lan 14 wau namung mangandikakaken titiyang ingkang rumiyin piyambak anggènipun angèstu ing Kanjeng Nabi Suci.
Surat 56 Para titiyang dosa 43 Sarta eyubing kukus ireng, 44 Tanpa ana adhemé lan tanpa ana kaéndahané.2434 45 Sayekti, sadurungé iku uripé angénak-énak sarta kaduk. 46 Sarta padha andarung anggo- né atindak panerak kang gedhé,2435 47 Apa déné gawéané padha angucap: Kapriyé! apa yèn aku wis padha mati lan wis padha lemah lan balung, apa ndadak bakal padha ditangèkaké temenan? 48 Apa bapak-bapakku dhèk biyèn-biyèn barang? 49 Kandhanana: Sayekti para kang dhisik-dhisik lan kang kari- kari. 50 Temen bakal padha diimpun marang waktu kang tinamtu ing sawiji dina kang wus kinawruhan. 51 Tumuli, sayekti sira, o, para sasar, para kang anggorohaké! Ar. saka a. 1442, 2111 52 Temen bakal padha mangan wohing wit Zaqqum,a 53 Lan iku kanggo angebaki weteng(-mu); 54 Banjur banyu umob; tinungka ngombé 55 Lan anggoné ngombé kaya pangombéné unta kasatan. 2434. Ayat-ayat punika anggambaraken sangsara tuwin ina ingkang kasudhiyakaken calon dados bebahanipun para kafir Quraisy wonten ing gesang sapunika punika tuwin ing gesang ing akhirat. 2435. Inggih punika nerak dhawuh timbalanipun Pangéran. 1437
1438 Lalampahan ageng Juz XXVII 56 Iki susuguhé ing dina wawa- les. 57 Ingsun kang wus nitahaké sira; lah, yagéné sira ora (gelem) anampani kasunyatan? Ar. barang kang sira curaké 58 Apa sira mramanakaké wiji- ning urip? 59 Iku apa sira kang gawé, apa Ingsun Kang-anitahaké? 60 Ingsun amasthèkaké pati (tu- mrap) ing antaranira, lan ora bakal Ingsun kalindhih,2436 61 Amrih Ingsun anyalini kaha- nanira sarta anuwuhaké sira dadi apa kang sira ora sumurup. 62 Lan sayekti temen sira weruh tumuwuh lah yagéné sira ora padha angangen- angen? kang wiwitan; 63 Apa sira amramanakaké apa kang padha sira sebar? 64 Iku apa sira kang nukulaké, apa Ingsun Kang-Anukulaké? 65 Yèn ta Ingsun angarsakna, yakti iku Ingsun dadèkaké ajur banjur sira padha asasambat: 66 Sayekti, aku padha kablebeg ing utang: 2436. Ayat-ayat punika saha ayat sambetipun, mangandikani para titiyang wau kalayan terang gamblang. Bilih piyambakipun punika sami kapesthi badhé nandhang pejah, tiyang sanès (inggih punika para Muslimin) sami badhé anggentosi piyambakipun, sarta piyambakipun piyambak badhé kadadosaken asor, ingkang ing babagan prakawis punika piyambakipun boten sami sumerep. Lah inggih kawontenan asor punika, ingkang boten naté dipun rumaosi déning satunggaling bangsa ingkang kinawasa; bab punika kasebutaken wonten ing dhawuhing ayat sambetipun, sarta anuwuhaké sira dadi apa kang sira ora sumurup.
Surat 56 Pancasan 67 O, balik malah aku iki padha entèk-entèkan. 68 Lah apa ta sira mramanakaké banyu kang sira ombé? 69 Iku apa sira kang nurunaké saka mendhung, apa Ingsun Kang- Anurunaké? 70 Yèn Ingsun angarsakna, yekti iku Ingsun asin; lah yagéné sira padha ora atur panuwun? 71 Apa sira mramanakaké geni kang sira agar? a. 2098 72 Apa sira kang andadèkaké kayuné,a apa Ingsun Kang-Anda- dèkaké? 73 Iku Ingsun dadèkaké pépéling sarta piguna tumrap para kang lalaku ing sagara wedhi.2437 74 Mulané mahasucèkna asmaning Pangéranira, Agung. ing Ingkang RUKU' 3 Pancasan boten kénging dipun singkiri 75-80. Quran Suci punika wewedhar sabdanipun Pangéran. 81-87. Pejah buktining pancasan. 88-95. Pancasan tigang tataran. Ar. sumpah Ut. suruping lintang- lintang 75 Tuhu Ingsun apasaksi kala- wan wewedharing pérang-péra- ngan(-é Quran);2438 2437. Latu ingkang makantar-kantar ing wanci dalu punika saged suka pitedah dhateng para ingkang sami lalampahan ing saganten wedhi, bilih ing ngriku wonten padununganipun tiyang, ingkang manawi piyambakipun mriku mesthi badhé dipun tampi kalayan rahab. Latu sinebut "pepèling," punika margi latu makaten dados pasemonipun paprangan, ingkang badhé adamel karisakan dhateng para kafir; makaten ugi latu punika wonten ing gesang ing bénjing dados piwalesing pandamel awon. Ayat-ayat ing nginggil wau sadaya mengku piweca-piweca ingkang terang bab badhé ambrukipun tuwin leburipun ingkang wekasan panguwaosipun titiyang Quraisy. 2438. Teges ingkang dipun anggé punika cocog kaliyan suraosing dhawuh ing nginggil lan ing ngandhapipun. Déné kateranganipun nujum dipun tegesi péranganing Quran, punika kula aturi mirsani 1439
1440 Lalampahan ageng Juz XXVII 76 Lan sayekti iku sumpah kang agung yèn ta sira padha weruha. 77 Sayekti, kang minulya, iku temen Quran 78 Ing sajroning kitab, kang rineksa 79 Ora bakal anggepok kajaba kang padha sinucèkaké.2439 iku, 80 Wewedhar (kang tinurunaké) saka Pangéraning ngalam kabèh. 81 Lah apa ta marang dhadha- wuhan iki sira padha ngrèmèh- aké?2440 2371, ing ngriku ayat punika ugi katerangaken. Mawaqi' punika jama'-ipun tembung mauqia', jawinipun wekdal utawi panggènan dhumawahipun satunggaling barang ing bab punika tumurunipun Quran. Ayat 77 anyethakaken bilih ingkang dipun karsakaken punika tumuruning Quran, awit inggih dhateng prakawis wau wangsulipun dlamir hu (iku) ing ayat 77 wau. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing 2099, maksudipun sumpah tumrap kawontenan ingkang kados makaten punika, mengku suraos wigatos dhawuh anggatosaken dhateng sawenèh wutah gumelaring kawontenan, milanipun tembung uqsimu lajeng kula jarwani Ingsun apasaksi. Tembung la ing ukara ingkang makaten punika, katerangaken wonten ing 2660. 2439. Ayat-ayat 77, 78, tuwin 79 nyebutaken pratélan bab Quran warni tiga (1) Quran punika waosan ingkang minulya; manawi katembungaken sanès, ingkang sami maos Quran wau badhé dipun mulyakaken lan sami tiyang ageng; (2) Quran badhé rineksa suci murninipun wonten ing dalem seratan; tuwin (3) para manembah brahala ingkang jember boten badhé anggepok Quran, liripun sami boten badhé angsal piguna saking Quran sadangunipun sami tetep dumunung wonten ing jejemberipun. Punika ugi anedahaken bilih "mangertos dhateng Quran" punika namung kaparingaken dhateng para titiyang ingkang suci manahipun. Kajawi punika, ugi anedahaken bilih Quran kedah boten kagepok déning tiyang ingkang boten suci. Awit saking punika mila para sahabat sami dipun awisi ambekta / Quran dhateng nagarinipun mengsah makaten ungelipun satunggaling hadits ingkang kamot wonten ing Bukhari. Salajengipun ayat-ayat wau lan hadits punika anedahaken bilih wiwit ing sakawit mila Quran sampun maujud wonten ing seratan; saupami botena makaten, yekti awisan anggepok utawi ambekta Quran dhateng nagarinipun mengsah, punika boten teges. 2440. Mud-hinun punika wonten ing ngriki sami kaliyan jawinipun ngréméhaken, angemohi (JB). Sadaya mufassirin ngajengi teges punika. Kados pundi asal-asalipun mila tembung punika anggadhahi teges makaten wau, LL nerangaken makaten: "asalipun tembung wau ateges nglisahi barang, wacucal upaminipun, kalayan sawenèh lisah utawi sasaminipun; rèhning barang wau murugaken nglemesaken raos, mila tembung wau lajeng dipun anggé kalam ngibarat ingkang mengku teges lemes ingkang nyakécakaken, mila lajeng kanggé nembungaken nyrawungi kalayan alus, ngarih-arih, ngasih-asih, nyinthung utawi amblithuk ......... lajeng tembung mudahinah dipun anggé entar ateges nyepélékaken utawi ngasoraken (Mf, TA)."
Surat 56 Pancasan 1441 82 Lan anggonira anggorohaké sira dadèkaké upajiwanira.2441 83 Lah yagéné ora nalikané wis tumeka ing tenggok, 84 Lan sira nalika iku padha nungkuli, luwih parek marang dhèwèké tinimbang sira ananging sira padha ora sumurup. 85 Lan Ingsun 86 Lah yagéné - yèn ta sira iku oraa kapurba ing wisésa __ 87 Iku ora sira balèkaké - yèn sira iku padha wong temen?2442 88 Lah manawa dhèwèké iku golongané para kang kaparek (maring Allah), 89 Amasthi bakal olèh begja lan wilasa sarta taman kabegjan. 2441. Suraosipun dhawuh punika sampun terang sanget. Manawi tembung rizq dipun tegesi kados adat sabenipun, inggih punika rejeki, dhawuh punika mengku suraos: kebangeten timen anggonira anggorohaké Quran, nganti kaya-kaya anggorohaké Quran iku dadi rejekinira, kang manawa atanpa iku sira ora bisa urip. Nanging tembung rizq punika ugi anggadhahi teges sanèsipun malih, kadosta . tetembungan punika jawinipun: awèh panarima marang si Suta (LL). TA nyukani tuladha sanèsipun malih teges ingkang makaten wau wonten ing ukara ingkang mungel makaten: aku tumindak mangkono mau marga kowé wus awèh panarima marang aku. Manawi mawi teges punika, suraosing dhawuh lajeng makaten: lan sira padha anggoroh- aké (Quran) iku sira dadèkaké atur-panuwunira. Terangipun malih: apa sira padha anggorohaké Quran iku jeneng ngaturaké panuwun marga sira wis padha olèh piguna saka wahyuning Pangéran? 2442. Tuwan Sale tuwin sanès-sanèsipun sami anjarwan; punika ora bakal diparingi ganjaran utawi ora bakal diparingi pancasan, sarta sami mastani dhawuh peteng ukaranipun. Nanging madînîn punika tegesipun mamlukîn jawinipun kapurba ing wisésa (Rz). Zy inggih kados makaten punika anggènipun anggancaraken tembung wau, ingkang ugi dipun ajengi déning LL, makaten anggènipun negesi: ora kawengku ing pangawasa. Sajatosipun tembungipun ingkang sakawit dâna, punika tegesipun ingkang asli teluk, utawi dadi asor lan sumarah (IAr, Q, TA-LL). Gancaran makaten punika saged anyethakaken suraosing dhawuh kalayan terang makaten: manawa sira iku mardika sakarep-karep lan ora teluk marang pamurba-wisésané Pangéran Ingkang-Mahaluhur, généa sira ora bisa nulak pati samangsa pati anekani sira lan sira banjur andawakaké umurira?
1442 Lalampahan ageng Juz XXVII 90 Lan manawa dhèwèké iku golongané para mitraning tangan tengen, 91 Lah rahayu tumrapa marang sira golongané para mitraning tangan tengen. 92 Lan manawa dhèwèké iku golongané para kang anggorohaké, para sasar, 93 Amasthi olèh susuguh arupa banyu mulak-mulak, 94 Sarta urub ing naraka. 95 Sayekti iki temen kasunyatan kang yakin.2443 96 Mulané mahasucèkna asmaning Pangéranira, Agung. ing Ingkang 2443. Kula aturi anggatosaken kados punapa kasantosan lan kayakinan ingkang wonten ing panggalihipun Kanjeng Nabi dhateng kayektèning pancasan. _____________
SURAT 57 AL-HADÎD (Tosan) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (4 ruku', 29 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kahagunganing karatoning Pangéran. Ruku' 2. Papadhanging iman. Ruku' 3. Kasenenganipun para kafir punika boten dangu. Ruku' 4. Nugrahanipun Pangéran tumrap para mukmin. Namanipun, babipun ingkang kawarsitakaken tuwin gathuking suraosipun Surat punika dipun irah-irahi Al-Hadîd utawi Tosan, mengku karsa nyebutaken pidana ingkang perlu sanget dipun dhawahaken dhateng para mengsah ingkang sami mamrih anyirnakaken Islam sarana pedhang. Wiwitanipun mratélakaken jembaring karatonipun Pangéran tuwin agunging kawasa saha mahawikanipun Allah; ingkang cetha bab kamenanganipun Islam ing wekdal ingkang badhé dhateng, minangka nisihi golonganing dhawuh- dhawuh Makkiyah ingkang sampun, ingkang anjanjèkaken kaluhuran lan kamenangan kalayan tetembungan ngibarat. Pranyata piweca-piweca wau piweca ingkang angeram-eramaken, awit piweca- piweca wau mecakaken kaluhuranipun satunggaling umat, ingkang nalika jamanipun piweca wau kaundhangaken prasasat dèrèng wonten, sarta amecakaken ambrukipun umat satunggalipun, ingkang nalika punika nyepeng sawarnining panguwaos. Kados pundi kelampahanipun piweca-piweca punika sadaya? Wangsulanipun: kalayan kawasa tuwin mahawikanipun Allah ingkang agung, sarta inggih wangsulan ingkang kados makaten punika ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika. Nanging para Muslimin ugi dipun dhawuhi kedah sami nanjakaken bandhanipun tuwin nyarempeng ing sakatog- katogipun, dados piyambakipun kedah angurbanaken kawigatosanipun piyambak karana yakti, manawi piyambakipun kepéngin maris karatoning Pangéran. Ing ngriku ugi wonten ingkang kalayan cetha nyebutaken jembaring karaton ingkang kajanjèkaken dhateng para Muslimin, inggih punika karaton ingkang boten namung kawatesan ing sauthekipun tanah Arab kémawon. Inggih wonten, tiyang ingkang lésanipun kémawon ngaken Islam, nanging boten purun kurban, ingkang pancènipun perlu sanget. Awit saking punika ruku' ingkang kaping kalih dhawuh dhateng kula sami, bilih para lamis punika, margi boten angsal papadhanging iman, wasananipun badhé kalimput wonten ing salebeting pepeteng. Ruku' ingkang kaping kalih punika dipun wekasi kalayan pitutur dhateng para angèstu. Ruku' ingkang kaping tiga nyebutaken sadaya kasenengan donya punika watekipun namung sagebyaran, namung kanggé ing sawatawis wekdal, sarta inggih kasenengan donya punika ingkang sok anebihaken manusa saking yakti; ruku' ingkang kaping tiga punika dipun pungkasi kalayan nyebutaken siksanipun para titiyang ingkang migunakaken pedhang kanggé anyirnakaken Islam. Ruku' ingkang wekasan piyambak mangandikakaken nugrahanipun Pangéran ingkang kasudhiyakaken tumrap para mukmin wau bilih sagedipun angsal nugraha wau boten teka sarana nganggé tata-cara bangsanipun kapandhitan, ingkang dados awisanipun Islam punika, nanging sarana panyarempeng, dados sarana migunakaken prakawis ngibadah sarta ngangkat dadamelipun kanggé ambélani yakti, ingkang kaping kalih memèngeti para Muslimin piyambak sampun ngantos sami anggilut lampah kapandhitan. Awit boten prabéda lan kawontenanipun yakti punika mesthi sirna atanpa lari manawi para Muslimin boten dipun idini ambélani yakti, lah makaten ugi kaluhuran ingkang kagayuh déning para Muslimin, mesthi boten saged lastantun dumunung ing kaum Muslimin, manawi kaum Muslimin nyingkur kadonyan. ingkang makaten punika mengku piweca
1444 Tosan Juz XXVII RUKU' 1 Kahagunganing Karatonipun Pangéran 1-6. Kawruh lan kawasa punika kagunganipun Allah. 7-10. Karaton badhé kaparingaken Muslimin, milanipun Muslimin kedah ngedalaken bandha. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang 1 Sabarang kang ana ing langit- langit lan bumi mahasucèkaké ing Allah, lan Panjenengané iku Ing- kang-Kinawasa, Ingkang Wicak- sana. 2 Kagungané Panjenengané ka- ratoning langit-langit lan bumi iku; Panjenengané aparing urip lan aparing pati; sarta Panjenengané iku marang samubarang kawasa. Ingkang Wiwitan, lan Ingkang Wekasan, lan Ingkang-Anguwasani samuba- rang, sarta Ingkang Ngudanèni barang kang samar-samar,2444 lan Panjenengané iku marang samuba- rang uninga. 3 Panjenengané iku Langkung-langkung malih Islam punika angarsakaken sadaya kasantikanipun manusa punika saged babar semi angrembaka, jer gesang namung muhung migatosaken lampah-lampahing ngibadah thok, punika mesthi badhé mahanani wontenipun tata-cara sawarni mandhita, temahan kasantikan ingkang kagadhuhaken dhateng manusa, punika ingkang kathah lajeng kèndel boten makardi. Titimangsaning tumurunipun Surat punika dados wiwitanipun surat-surat Madaniyah sagolongan ingkang lalajengan dumugi surat ingkang kaping 66. Namung wonten semang-semangipun sakedhik, manawi katetepaken surat punika tumurun ing Madinah, awit bab punika katetepaken déning paham ingkang misuwur sanget wonten ing antawisipun kaum Muslimin (AH). Pamanggih ingkang boten nayogyani, punika sajatosipun pamanggih ingkang boten pantes sanget dipun limbang-limbang saèstu. Titimangsa ingkang katetepaken déning tuwan Noeldeke, antawisipun perang Uhud lan perang Ahzab; nanging manawi dipun laras kaliyan wontenipun pratélan ingkang sampun boten kénging pinaibenan malih magepokan kaliyan bab bedhahipun nagari Makkah tétéla pamanggih wau babar pisan boten kénging dipun gondhèli. __________________ 2444. Sifatipun Pangéran sakawan punika dipun terangaken déning Kanjeng Nabi Suci makaten "Paduka punika al-Awwal, inggih punika Ingkang-Kawitan, boten wonten satunggal punapa *sadèrèngipun Paduka; Paduka punika al-Akhir, inggih punika Ingkang-Wekasan, boten wonten satunggal punapa sasampunipun Paduka: Paduka punika adz-Dzahir inggih punika Ingkang-Ngungkuli
Surat 57 Karatonipun Pangéran a. 895 ingkang anitahaké langit-langit lan bumi ing dalem nem mangsa, sarta tetep kawasa-Né;a Panjenengané Panjenengané uninga apa kang ambles ing sajroning bumi sarta apa kang metu saka ing kono lan apa kang tumurun saka ing langit sarta apa kang munggah ing kono, lan Panjenengané anyartani sira ana ing ngendi baé dunungira; lan iku anguningani marang Allah sabarang kang padha sira lakoni. 4 Panjenengané iku 5 Karatoning langit-langit lan bumi kagungan-É, lan (sakèhing) prakara iku dibalèkaké marang Allah. Ar. dhadha anglebokaké wengi ing raina lan anglebokaké raina ing wengi, lan Panjenengané iku Angudanèni marang apa kang ana sajroning ati. 6 Panjenengané Ar. ing kono 7 Padha angèstua ing Allah lan Utusan-É, sarta angetokna apa kang marakaké Panjenengané andadèk- aké sira dadi gegenti; amarga para kang angèstu saka ing antaranira lan angetokaké (bandha), bakal padha olèh ganjaran gedhé. 8 Lan apa karananira, déné sira ora angèstu ing Allah, lan Utusan iku angajak sira supaya sira padha angèstu ing Pangéranira, lan sa- yekti Panjenengané wus amundhut prajanjinira, manawa sira padha wong angèstu.2445 samudayanipun, boten wonten satunggal punapa ingkang ngungkuli Paduka, saha Paduka punika al-Bâthin, inggih punika Ingkang-Nguningani barang ingkang sumingid, boten wonten satunggal punapa ingkang sumingid saking Paduka" (JB). Pranyata adiluhung temenan paham bab sifating Pangéran ingkang kawedharaken ing ngriki punika! 2445. Para angèstu, ingkang katuju ing dhawuh punika, sami kadhawuhan supados ingkang setya dhateng imanipun tuwin ambangun tindakipun laras kaliyan i'tikadipun. 1445
1446 Tosan Juz XXVII iku Kang anurunaké timbalan-timbalan kang cetha marang kawula-Né, supaya dhèwèké angetokaké sira saka pepeteng marang padhang; lan sa- yekti Allah iku marang sira temen Welas, Mahaasih. 9 Panjenengané 10 Lan apa karananira, déné sira padha ora angetokaké (bandha) ing dadalaning Allah? lan kagunga- ning Allah warisan langit-langit lan bumi iku; ora padha sira kang angetokaké (bandha) ing saduru- ngé kamenangan2446 sarta perang iku (karo kang ora): dhèwèké luwih gedhé drajaté tinimbang para kang angetokaké ing sawisé sarta perang; lan Allah wis anjanjèni kabecikan marang kabèh iku; lan Allah iku marang apa kang padha sira lakoni Waspada. (bandha) RUKU' 2 Papadhanging Iman 11-12. Para angèstu sami tinuntun ing papadhanging iman. 13-15. Para lamis boten angsal padhang. 16-19. Para angèstu sami dipun pupurun dhateng barang ingkang makantukaken papadhang lan ganjaran. a. 321 11 Sapa sing misungsung ing Allah kalawan pisungsung kang becik;a lah Panjenengané bakal anikeli iku paparingé, sarta dhè- wèké bakal oléh ganjaran kang linuhung. 2446. Kamenangan punika tegesipun bedhahipun nagari Makkah. Limrahipun tembung fath punika manawi bawa piyambak, mesthi dipun tegesi bedhahipun nagari Makkah (Rz). Jaman sadèrènging bedhahipun nagari Makkah, panguwaosipun titiyang Muslimin dèrèng saged jumeneng kalayan kekah; Islam kinepang wakul binaya mangap déning para mengsah: awit saking punika, ngemungaken tiyang ingkang sampun sawéga ngurbanaken nyawanipun kanggé nglabuhi yakti kémawon, ingkang wantun anggolong dhateng kalangan Islam kalayan ngeblak. Para titiyang wau sami kurban ageng-agengan, déné titiyang ingkang anggènipun nyemplung dhateng kalangan Islam ing sasampunipun panguwaos Muslimin nyrambahi ing satanah Arab, punika sami boten naté nandhang panganiaya kados ingkang kasandhang déning para Muslimin ingkang rumiyin-rumiyin, makaten ugi inggih boten akurban karana nglabuhi yakti kados pangurbananipun para angèstu jaman wiwitan wau. Kedah dipun pèngeti, bilih para sing andhisiki, ingkang kasebutaken wonten ing 56: 10, punika wonten ing ngriki kasebutaken
Surat 57 Papadhanging iman Ar. ngisoré 12 Ing dina iku sira bakal weruh wong mukmin lanang lan wong mukmin wadon - papadhangé sumorot saka ngarepé lan saka tangané tengen2447 - pawarta bubu- ngah marang sira ing dina iki: patamanan kang ing jeroné kali- kaliné padha mili, amurih padha manggona ing kono; iku pakolèh kang gedhé. 13 Ing dinané para lamis lanang lan para lamis wadon bakal padha calathu marang para mukmin: Aku padha entènana, supaya bisa nem- pil papadhangmu, bakal dicala- thoni: Padha balia manèh, banjur ngupayaa papadhang. Tumuli di- anani aling-aling pager, ing kono ana lawangé; ing jeroné isi nu- graha, lan ing jabané sisih ngarepé isi siksa.2448 14 Bakal padha anguwuh-uwuh dhèwèké: Apa aku iki padha dudu kancamu? Wangsulané: Iya! ana- nging kowé padha maéka awakmu dhéwé lan angajap-ajap2449 tuwin semang-semang, apa déné kowé kajalomprongaké déning pangang- sa-angsa, nganti tekané pidananing Allah;2450 juru-apus palacidra wus anjalomprongaké kowé prakara Allah. kalayan terang, bilih inggih para titiyang ingkang sami akurban karana Islam sadèrèngipun nagari Makkah bedhah punika, mirsanana 2428. 2447. Papadhanging iman ingkang anuntun para angèstu dhateng yakti, punika ing dinten kiyamat badhé dados papadhang ingkang gumelar cetha awewèntèhan. 2448. Nadyan ngantos sawatawis wekdal para lamis lastantun campur kaliyan para angèstu, suprandéné ing gesang sapunika punika ugi boten wurung wonten pipisahan. Rèhning ing dinten kiyamat sadaya barang ingkang sumingid-sumingid badhé gumelar ngeblak, mila para lamis inggih badhé boten angsal papadhang. Jalaran ing gesang sapunika piyambakipun inggih boten gadhah papadhanging iman. 2449. Para tiyang munafék (para lamis) sami gadhah pangajeng-ajeng titiyang Muslimin mesthi badhé nemahi lebur déning kakiyataning mengsah-mengsahipun. 2450. Amrullâh tegesipun pidananing Allah ingkang kaancamaken (LL). 1447
1448 Tosan Juz XXVII 15 Mulané ing dina iki tebusan saka sira ora bakal tinampa, mang- kono uga saka para kang kafir; padununganira iku geni; iku mitra- nira2451 sarta ala padunungan iku. 16 Apa durung wayahé tumrap para kang padha angèstu, yèn konjema atiné tumrap éling maring Allah sarta (marang) kasunyatan kang wus katurunaké? Sarta ora kaya para kang wus kaparingan Kitab biyèn, ananging tumrapé dhèwèké waktuné diulur, mulané padha atos atiné, lan sing akèh dhèwèké iku padha murang yekti. 17 Padha weruha, yèn Allah anguripaké bumi sawusing matiné; sayekti Ingsun anerangaké timba- lan-timbalan iku tumrap marang sira, supaya sira padha mangerti. loma lanang lan wong loma wadon, sarta para kang amisungsung Allah kalawan pisungsung kang becik, Panjenengané bakal aparing tikel marang dhèwèké sarta dhèwèké bakal olèh ganjaran linuhung. 18 Sayekti, para wong 2451. Ing ngriki latu (neraka) punika kasebut maulâ, jawinipun mitra utawi wali (ingkang suka pangayoman) tumrap para kafir. Ingkang makaten punika anedahaken bilih anggènipun sami badhé nandhang siksaning naraka punika karana nganggé nyaékaken para titiyang wau. Malah ing panggènan sanès naraka punika kawarna kadi déné panggènan utawi kawontenan ingkang ing wekasanipun badhé ngresikaken tiyang, kados déné latu angresikaken kencana saking reregedipun. Para ingkang nalikanipun wonten ing gesang sapunika boten nyamektani awakipun kanggé ing gesang sasampuning pejah, ing gesang ing bénjing perlu dipun resiki rumiyin tindakipun ingkang awon saha tumiyungipun ingkang awon, murih piyambakipun saged mangun kamajengan ruhani ingkang kanggé ing gesang samawi (gesang kasuwargan). Dados pangresikan, ingkang tembungipun sanès: naraka, punika tataran ingkang perlu lan dipun betahaken kanggé anjangkepi utawi nyampurnakaken ruhaniyahipun tiyang ingkang boten purun migunakaken wewengan ingkang kaparingaken dhateng piyambakipun nalika wonten ing gesang sapunika punika. Siksaning gesang ing bénjing anggigirisi, punika kabekta saking pangraosipun ruh ing bénjing punika kalangkung landhep, ingkang boten sanès sababipun kajawi margi ruh wau sampun uwal saking wadhahipun ingkang bangsa dunyawi (inggih punika badan wadhag ingkang kaanggé ing sapunika). Dados, nugraha lan siksa punika ing akhirat dados langkung gumana (langkung anggigirisi tumrapipun siksa, langkung nikmat tumrapipun nugraha).
Surat 57 Kasenengan para kafir boten dangu 19 Lan para kang padha angèstu ing Allah tuwin para Utusan-É, iki para temen lan para susatya ana ing paningaling Pangérané: bakal padha olèh ganjaran lan papa- dhang; lan para kang padha kafir timbalan-timbalan- anggorohaké Ingsun, iki kang ngenggoni naraka. RUKU' 3 Kasenenganipun para kafir punika boten dangu 20. Kasenenganipun para kafir badhé dipun éwahi dados siksa. 21. Agenging ganjaranipun para mukmin. 22-24. Kedah kuwawi kalayan sabar nandhang rekaos. 25. Adil punika ingkang nedha kaukumipun para dosa. 20 Padha weruha, yèn kauripan donya iku mung kasenengan lan dolanan sarta papaès umuk-umu- kan ing antaranira apa déné akèh- akèhan bandha lan anak2452 kaya upamané udan, kang ambungahaké para among tani2452A anggoné anu- kulaké tanem-tuwuh; banjur alum sira deleng katon kuning, tumuli dadi anggogrogi;2453 lan ing akhirat ana siksa kang abot lan ana (uga) 2452. Kauripan donya iki, punika wonten ing Quran suci ateges gesang nguja kasenengan lahan, kados ingkang kacetha ing dhawuh punika. Suraosing dhawuh: gesang punika kedahipun kaanggep wigatos temen, boten dipun pigunakaken kanggé manggung mangun suka tuwin nguja kasenengan donya, wangsul dipun pigunakna ingkang tundhonipun dhateng kasaénan. Ing kalanganipun babrayan ingkang sampun majeng, tiyang ingkang sabagéan kathah, jaler utawi èstri sami kémawon, wonten ing gesangipun sadinten-dinten saya dangu saya tebih panyingkuripun dhateng kawigatosanipun gesang wau 2452A. Tembung kuffâr, ingkang miturut pamanggihipun sadaya para saged ateges para among tani tumrapipun wonten ing ngriki, punika jama'-ipun tembung kafir, ingkang wonten ing sagemblengipun Quran dipun agem kalayan mengku teges tiyang ingkang boten angèstu. Nanging tumrap wonten ing dhawuh ngriki boten patosa mathuk manawi dipun tegesi tiyang kafir (boten angèstu). Dados tétélanipun sok wonten kalamasanipun, tegesing satunggaling tembung ingkang sampun misuwur, punika malah sok adamel seling-serep, mila kala-kadhing kita sok kapeksa nganggé teges sanès, ingkang béda kaliyan teges adat sabenipun. 2453. Nasibipun para kafir, inggih punika para ingkang nganggep dolanan gesangipun, kasanépakaken kados déné thuthukulan ingkang boten dangu lajeng dados alum saha lajeng garing. Sanépa punika anedahaken bilih panguwaosipun mesthi tumunten badhé ambruk. Bab punika kacethakaken malih déning dhawuh candhakipun: lan ing akhirat ana siksa kang abot. Nanging dhawuh punika ugi dados pèpènget dhateng para Muslimin, inggih punika manawi para Muslimin sembrana gesangipun, panguwaosipun mesthi ugi badhé sirna atanpa tilas. 1449
1450 Tosan Juz XXVII pangapura saka ing Allah sarta pirena(-Né);2454 lan kauripan donya iku ora liya kajaba sarana anjalom- prongaké. 21 Padha rebut-dhisika marang pangapura saka Pangéranira sarta jembaré (marang) swarga kang kaya lan bu- langit jembaring mi;2454A disadhiyakaké tumrap ma- rang para kang padha angèstu ing iku lan para Utusan-É; Allah lubèring paparingé Allah; Panjene- ngané amaringaké iku marang sapa kang dadi kaparenging karsa-Né; iku Kang-Kagungan lan Allah lubèring paparing kang gedhé. 22 Ora ana riribed kalakon ing bumi utawa ing jiwanira dhéwé, kajaba wis ana ing dalem kitab ing sadurungé Ingsun anganakaké iku; sayekti, iki ingatasé Allah gam- pang; 23 Supaya sira aja susah prakara barang kang ucul saka ing sira lan aja abungah-bungah déning barang 2454. Kapèngetana, saben mangandikakaken siksa, mesthi mawi nyebutaken apuntenipun Pangéran. Punika anedahaken bilih sifat sih-wilasa punika sifatipun Pangéran ingkang anglimputi piyambak. 2454A. Ing ngriki kapangandikakaken bilih suwarga punika jembaripun sami kaliyan jembaring langit lan bumi. Pratélan makaten punika ugi kasebut wonten ing 3: 132, makaten: "lan padha gaganca- ngana marang paramartaning Pangéranira lan marang taman kang jembaré padha karo langit-langit lan bumi." Pratélan kakalih punika saged kita anggé ular-ular kanggé anggagapi pangertosan Islam bab suwarga. Suwarga punika boten kawatesan dados araning satunggaling panggènan ingkang tartamtu, nanging jembar sawiyaring langit lan bumi. Gagandhèngan kaliyan pratélan ing 3: 132, wonten lalampahan makaten: "Satunggaling dutanipun Sang Heraclius nyuwun pirsa dhateng Kanjeng Nabi makaten: manawi suwarga punika wiyaripun sami kaliyan wiyaripun langit-langit lan bumi, lah naraka wonten ing pundi? Kanjeng Nabi lajeng ngandika: Mahasuci Allah, wengi ana ngendi samangsa awan iku tumeka? (Rz). Ayat kakalih kasebut nginggil tuwin lalampahan punika anedahaken kalayan terang bilih suwarga lan naraka punika sanès namanipun panggènan kakalih, nanging menggah ing sajatos- jatosipun kawontenan kakalih; awit manawi suwarga punika namanipun satunggaling panggènan ingkang tartamtu, naraka lajeng boten wonten, jalaran miturut ayat kakalih wau suwarga punika sampun angebaki papan. Punika saged maringi karampungan ingkang kalayan gumathok suwarga lan naraka punika punapa.
Surat 57 Kasenengan para kafir boten dangu paparing-É marang sira; lan Allah iku ora remen marang wong kang anggep, umuk: 24 Para kang padha cethil lan angajani wong supaya cethil; lan sapa sing maléngos, lah sayekti Allah iku Ingkang-cukup-Pribadi- né, Ingkang-Pinuji. Ar. sartané Ar. anurun- aké Ar. samar 25 Sayekti, temen Ingsun wus angutus para utusan-Ingsun kala- wan tandhayekti-tandhayekti cetha sarta anurunaké kitab lan traju kaampil dhèwèké,2455 supaya para manusa tumindak kalawan adil; lan Ingsun anganakaké wesi,2456 ing kono isi paripaksa gedhé sarta paédah tumrap para manusa, lan supaya Allah angudanèni sapa sing ambantu Panjenengané sarta para utusan-É kalawan sidheman; sa- yekti Allah iku Prakosa, Kinawasa. 2455. Punapa tegesipun mîzân, utawi traju punika, kula aturi mirsani 2407. Pratélan ing ngriki punika sampun terang sanget, awit kasebutaken bilih ingkang kasedya déning tumuruning mîzân punika supaya manusa padha atindak kalawan adil. Dados mîzân punika ateges tatanan kaadilan utawi wawatoning adil. Bd anggènipun nerangaken tembung wau makaten: "murih kalayan mîzân wau wewenang-wewenang saged dipun pikantuk kalayan adil lan supados adil saged jumeneng." Déné tegesipun katurunaken, kula aturi mirsani katerangan ing ngandhap. 2456. Saking èwonipun barang pepelikan ingkang kénging kalebur (métal), boten wonten ingkang kabuktèn ageng pigunanipun ngungkuli tosan. Ing alam kamajengan, tosan punika kanggénipun wigatos sanget, ngantos kénging winastan tangèh lamun alam kamajengan saged tumuwuh saya majeng-majeng manawi tanpa wonten tosan. Pikiranipun tiyang Arab 1300 taun kapengker mesthi kémawon boten patosa terang gamblang kados kula sami ing jaman samangké anggènipun nyuraos suraosipun dhawuh punika. Kedah dipun pèngeti bilih inzâl (lingganipun tembung anzala) punika boten namung ateges anurunaken barang saking nginggil mangandhap kémawon, nanging ugi ateges nuwuhaken utawi nitahaken sarana kanggé angwontenaken barang wau (Rz). Lah inggih awit saking punika mila ing Quran suci tembung punika kagem nembungaken paparingipun Pangéran sandhangan ingkang dipun anggé déning manusa, makaten ugi kanggé nembungaken paparingipun Pangéran rajakaya lan sapiturutipun. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih tosan kasebutaken ing dhawuh punika kanthi mengku sasmita panglawan dhateng mengsah, ingkang minangka daya pamungkas mesthi badhé dipun ecakaken kalayan mawi migunakaken dadamel. Rz suka katerangan warni-warni bab barang warni tiga ingkang kasebutaken wonten ing ngriki punika, inggih punika Kitab, taraju lan tosan. Salah satunggaling kateranganipun makaten: sasambetanipun manusa kaliyan Allah, punika kapancasan kalayan Kitab (inggih punika wahyuning Pangéran); sasambetanipun manusa kaliyan manusa umumipun, kapancasan kalayan mizan inggih punika wawatoning adil; déné sasambetanipun manusa kaliyan mengsah-mengsahipun, kapancasan kalayan hadid, inggih punika dadamel utawi paprangan 1451
1452 Tosan Juz XXVII RUKU' 4 Nugrahanipun Pangéran tumrap para mukmin 26, 27. Kapandhitan punika sanès tatananipun Pangéran. 28, 29. Ganjaran ageng kacadhangaken dhateng para mukmin. Ar. anda- dèkaké ing dalan 26 Lan sayekti Ingsun wus angu- tus Nuh lan Ibrahim, lan Ingsun aparing kanabian marang turuné sakaroné sarta Kitab; lan sawenè- hing (turuné mau) angambah dalan bener, lan sing akèh padha murang yekti. 27 Tumuli ing tapak tilasé Ing- sun tungka kalawan para utusan- Ingsun sarta Ingsun tungka kala- wan 'Isa anak lanangé Maryam lan iki Ingsun paringi Injil; lan Ingsun andadèkaké welas ing dalem atiné para kang manut dhèwèké; déné kapandhitan, iku tindak gagrag anyar - Ingsun ora majibaké iku marang dhèwèké - mung angupaya pirenaning Allah, ananging dhèwèké padha ora nganggo pangati-ati kalawan satu- huning pangati-atiné;2457 mulané Ingsun aparing pituwasé marang sawenèhé kang padha iman, lan sing akèh padha murang yekti. lan sih Katrangan sanèsipun, manusa punika wonten tiga (kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing surat 56), inggih punika: (1) tiyang ingkang rumiyin piyambak, inggih punika tiyang ingkang pangrengkuhipun dhateng manusa manut Kitab, tiyang sanès dipun sukani wewenangipun kalayan punapa mesthinipun, piyambakipun piyambak trimah boten purun migunakakaken wewenangipun; (2) tiyang ingkang nganggé margi tengah-tengah, tiyang sanès dipun sukani wewenangipun samurwatipun, piyambakipun piyambak inggih purun migunakaken wewenangipun inggih kalayan samurwatipun; tindak punika manut wawatoning adil; (3) tiyang ingkang boten adil, tiyang sanès boten dipun sukani ingkang sampun samesthinipun, nanging awakipun piyambak purun nganggé wewenangipun vewenangipun; tiyang makaten punika kedah dipun garap kalayan hadid, tegesipun sarana kakerasan tuwin pidana. 2457. Hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi ingkang jawinipun: ora ana kapandhitan ing dalem Islam, punika cocog sanget kaliyan ayat punika. Ayat punika tatanan nyebutaken bilih dalasan damelanipun piyambak, sanès saking dhawuhipun Pangéran, sanadyan inggih nyata, bilih ingkang kasedya déning anggènipun sami nganggé tatanan anyar wau muhung ngupados karilanipun Allah. Sapunika kaum Muslimin dados bangsa ingkang ageng; rèhning gugulanganipun kaum Muslimin ing antawisipun kapandhitan Nasrani, kapandhitan punika
Surat 57 Nugrahanipun Pangéran 28 É, para kang padha angèstu! di padha tuhu-tuhu ing (wajibira maring) Allah lan padha angèstua marang utusan-É; Panjenengané bakal aparing marang sira rong bagéan saka wilasa-Né,2458 sarta tumrap andadèkaké papadhang marang sira, kang bakal sira anggo mlaku, apa déné aparing panga- pura marang sira; lan Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 29 Supaya para pandhèrèking Kitab padha weruha, yèn dhèwèké iku padha ora anguwasani babar pisan marang kamurahaning Allah lan yèn kamurahan iku ana ing astaning Allah; diparingaké marang sapa sing dadi karsa-Né; lan Allah iku Kang-Kagungan kamurahan gedhé.2459 punika sarwa pasaja, mangka titiyang Muslimin ugi kadhawuhan nyingkur kasenenganipun gesang sapunika punika, mila titiyang Muslimin kaparingan dhawuh, bilih sebagai bangsa, kaagunganipun wau gumantung ing tumuwuhing sadaya indriyanipun; milanipun salebetipun sami nglastantunaken anggènipun sarwa pasaja gesangipun, piyambakipun kedah boten manggung nindakaken tata-cara sawarni tata-cara kapandhitan wau. Pancèn nyata, tetep wonten ing margi ingkang tengah-tengah punika pancèn pakaryan ingkang angèling-angèl. Limrahipun, tiyang kathah punika manawi boten kemrikènen inggih kemrikanen. Nanging titiyang Muslimin kadhawuhan, boten kénging pisan-pisan keladuk dhateng kadonyan lan boten kénging keladuk dhateng kapandhitan, inggih punika piawon warni kalih, ingkang wonten ing dalem agami Nasrani cumetha kalayan kawujudanipun ingkang sakalangkung awon. 2458. Sih-wilasa kalih bagéan punika boten sanès ateges sih-wilasa ingkang agung. Ing dhawuh candhakipun sih wilasa kakalih ingkang kajanjèkaken ing ngriki punika katerangaken wiwijanganipun inggih punika: apuntening kalepatan tuwin paparing papadhang ingkang mangka tuntunan ing bénjingipun. Dados dhawuh punika boten ateges kados panyuraos ingkang kaprah punika, inggih punika bilih para angèstu saking antawisipun para pandhèrèking kitab badhé angsal ganjaran tikel kalih katimbang ganjaran ingkang kaparingaken dhateng para angèstu sanèsipun. Kedah dipun pèngeti bilih ganjaran ingkang langkung ageng punika wohing panyarempeng ingkang langkung sanget wonten ing margining yakti. Kula aturi mirsani 1888, ing ngriku katerangaken bilih ganjaran ingkang langkung ageng wau kabekta margi saking anggènipun sami setya-tuhu tuwin anggènipun sami nulak awon kalayan saé saha anggènipun sami purun nanjakaken sabarang ingkang sampun kaparingaken dhateng piyambakipun. 2459. Ganjaran ageng saking Allah ingkang badhé kadarbé déning para titiyang Muslimin, tuwin papadhang ingkang badhé nuntun lampahipun dhateng leres, punika mesthi badhé suka kayakinan dhateng para pandhèrèking kitab, bilih nugrahaning Allah punika boten tetep ing salami-laminipun dumunung wonten ing piyambakipun, sarta ing samangké Pangéran amilih titiyang Muslimin nganggé anggelar nugraha-Nipun. ____________ 1453
SURAT 58 AL-MUJADILAH (Wanita ingkang milenggah) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (3 ruku', 22 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Pangayoman dhateng hakipun wanita. Ruku' 2. Parepatan winados cinacad. Ruku' 3. Mengsah ingkang sumingid kedah dipun wékani. Namanipun lan babipun ingkang kawarsitakaken Namanipun surat punika kapirid saking kawontenan ingkang kaandharaken wonten ing ruku'-ipun surat punika ingkang sapisan. Wonten tata-cara Arab kina ambucal sémah sarana nyebut biyung dhateng piyambakipun, nanging piyambakipun punika boten nama dipun pegat, lastantun dados sémah inggih boten. Satunggaling tiyang Islam nindakaken ingkang makaten punika. Sémahipun lajeng milenggah dhateng Kanjeng Nabi, sarta margi anggènipun milenggah wau, piyambakipun lajeng kasebut wanita ingkang milenggah. Nanging tata-cara wau lajeng kasuwak. Sagemblengipun ruku' ingkang kaping sapisan mligi kanggé ngandharaken bab prakawis punika. Ruku' ingkang kaping kalih nglepataken parepatan winados lumawan Kanjeng Nabi, ingkang asring sanget kelampahan wonten ing Madinah, margi Islam saya ageng kuwaosipun, para lamis lan para Yahudi sami tumut dhateng komplotan-komplotan punika. Ruku' ingkang kaping tiga mangandikakaken bab tiyang lamis lan tiyang Yahudi kalayan langkung cetha malih, sarta andhawuhaken dhateng para Muslimin supados prayitna dhateng para titiyang wau, tuwin rèhning piyambakipun punika dhateng Islam mengsah mungging cangklakan, mila kedah boten dipun ajak mimitran. Gathuking suraosipun Surat ingkang sampun nerangaken kamenangan-kamenangan titiyang Muslimin ing wekdal ingkang badhé dhateng; surat punika memènget para Muslimin bab upayanipun ingkang sinandi para mengsah- mengsahing Islam, ingkang ing sapunika katamakaken dhateng piyambakipun murih ambrukipun tan mangga puliha. Lampah agal tétéla boten angsal damel, sarta nadyan dipun mengsahi kalayan sakalangkung sanget, Islam tansah saya kekah adegipun. Awit saking punika, rèhning ing samangké mengsah mungging cangklakan migunakaken margi ingkang lembat, mila surat punika dipun agem memèngeti para Muslimin ing wontenipun babaya ingkang énggal wau. Titimangsaning tumurunipun Déné bab prakawis titimangsaning tumurunipun surat punika, ingkang umumipun para mufassir sarujuk mastani manawi Madaniyah, punika kénging kagolongaken boten let dangu ing sadèrèngipun surat ingkang kaing 33, tandhanipun tatacara dzihâr, punika wonten ing ngriki karembag kalayan panjang, nanging ing surat 33 namung kasebutaken kalayan cekak. Sarta prakawisipun Khaulah (mirsanana 2460) punika anedahaken bilih Kanjeng Nabi ngentosi rumiyin tumuruning wahyunipun Pangéran ing sadèrèngipun maringi pancasan; punika dados pasaksèn bilih bab dzihâr ingkang kasebutaken wonten ing 33: 4, punika tumurunipun ing sasampunipun surat punika. Bab dzihâr punika
Surat 58 Pangayoman dhateng wanita RUKU' 1 Pangayoman dhateng hakipun wanita 1-4. Suwakipun cara ingkang nama dzihar sarta dhendhanipun. 5, 6. Kanjeng Nabi Suci kedah dipun turut. JUZ XXVIII Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sayekti, Allah wis anguni- ngani2460 calathuné wong wadon kang milungguh marang sira pra- kara lakiné sarta asasambat marang Allah, lan Allah angudanèni wa- wan gunemira sakaroné; sayekti, Allah iku Miyarsa, Angudanèni. 2 Ing antaranira, para kang aninggal rabiné kalawan angarani rabiné iku gegeré padha karo ge- gering biyungé2461 - dhèwèké iku dudu biyungé; biyungé iku ora liya wonten ingkang gadhah panganggep boten mantuk kawarsitakaken wonten ing ngriki; nanging kados déné ingkang sampun naté katerangaken wonten ing surat ingkang kaping kalih, ambrasta garap ingkang wengis dhateng tiyang èstri, punika salah satunggaling kabetahan ingkang angka satunggal tumrap satunggaling babrayan ingkang majeng. Pambangunan ingkang katindakaken déning Quran Suci mesthi boten badhé sampurna manawi Quran Suci boten migatosaken wewenang-wewenangipun sepalihing bangsa manusa. Lah inggih awit saking punika mila rembag bab kaagunganipun umat Islam punika mesthi kinanthèn nyebutaken bab wewenang-wewenangipun èstri tuwin bab sasambetan kaliyan èstri. Surat punika, manawi dipun laras kaliyan surat nginggilipun, saged suka tuladha ingkang makaten punika. ________________ 2460. tegesipun Allah miyarsakaké pangucapmu (LL). Tiyang èstri ingkang kasebutaken punika Khaulah, sémahipun Aus bin Shamit. Khaulah punika dipun pegat déning ingkang jaler manut tata cara Arab kina, inggih punika ingkang jaler ngucap makaten dhateng ingkang èstri: Tumrap aku kowé iku kaya gegeré biyungku. Tembung dzihâr punika karimbag saking tembung dzhar, tegesipun geger. Tetembungan makaten punika samangsa dipun ucapaken, jaler lan èstri lajeng dados pegat babar pisan, nanging pun èstri boten anggadhahi kamardikan nglampahi émah-émah malih. Kanjeng Nabi boten karsa nyampuri prakawis punika, ngantos sasampuning panjenenganipun nampèni wahyu punika inggjh punika ingkang wigatos nyuwak tatacara ingkang awon wau. 2461. Megat sémah cara makaten punika sampun katerangaken wonten ing 1967, inggih punika tafsiripun dhawuh 33: 4, ingkang ugi nyebutaken tata-cara punika. Nanging dhawuh ing ngriki punika langkung rumiyin tumurunipun, déné mila prakawis punika kasebutaken wonten ing 33: 4, punika namung mengku karsa nganggé nyuwak tata-cara sanèsipun. 1455
1456 Ar. ora nemu Wanita ingkang milenggah kajaba kang nglahiraké awaké; sayekti, dhèwèké iku angucapaké tembung kang jember sarta sawi- jining doracara; lan sayekti Allah iku Ambek-aksama, Aparamarta. aninggal rabiné kalawan angarani rabiné iku gegeré padha karo gegering biyu- ngé, banjur gelem anjabel apa kang wus diucapaké, kudu amardikak- aké tawanan siji sadurungé anggra- yang rabiné iku; sira dipépélingi (tumindak) mangkono lan Allah iku marang sabarang laku- nira Waspada. 3 Lan para kang iku; 4 Ananging sapa sing kasepèn sarana, lah puwasaa rong sasi tanpa pedhot sadurungé anggra- yang rabiné iku; lah sapa sing ora kuwat (puwasa), ya awèha pangan marang wong miskin suwidak; mangkono iku supaya sira angès- tua ing Allah lan utusan-É, lan iku aweraning Allah, lan para kafir bakal olèh siksa kang nglarani. 5 Sayekti, para kang padha lu- mawan marang Allah lan utusan-É, bakal diasoraké kaya déné anggoné wis diasoraké para wong ing sadurungé; lan sayekti Ingsun wus anurunaké timbalan-timbalan kang terang, lan para kafir bakal olèh siksa kang ngasoraké. 6 Ing dinané Allah anangèkaké dhèwèké kabèh banjur anjalèn- trèhaké marang dhèwèké apa kang wus padha dilakoni; Allah amè- ngeti iki, ananging dhèwèké padha lali, lan Allah iku tumrap samu- barang Saksi. Juz XXVIII
Surat 58 Parepatan wados cinacad 1457 RUKU' 2 Parepatan wados cinacad 7-10. Parepatan wados lumawan Kanjeng Nabi. 11-13. Tatakrama salebeting pajagonganipun Kanjeng Nabi sarta kados pundi manawi nyuwun pirsa dhateng Panjenenganipun. 7 Apa sira ora andeleng, yèn Allah anguningani sabarang kang ana ing langit-langit lan sabarang kang ana ing bumi? Ngendi ana pirembugan wadi wong telu, mas- thi Panjenengané kang angka papaté, lan yèn lima, Panjenengané kang angka nenemé, mangkono uga manawa luwih sathithik tinim- bang iku utawa luwih akèh, masthi Panjenengané, anyartani dhèwèké, iya ana ngendi baé; banjur ing dina kiyamat Panjenengané bakal anja- lèntrèhaké marang dhèwèké apa kang wus padha dilakoni; sayekti, Allah iku marang samubarang Uninga.2462 8 Apa sira ora andeleng para kang dilarangi apirembugan wadi, banjur bali manèh marang apa kang dilarangi mau, sarta padha apirembugan wadi2463 prakara dosa lan mumungsuhan tuwin pamba- léla marang Utusan iku; lan mana- wa dhèwèké anekani sira, awéh kalawan pakurmatan kang ora di- agem Allah angurmati sira;2464 lan ing sajroning atiné padha calathu: 2462. Para titiyang kafir tuwin para titiyang Yahudi punika tansah sami sakuthon dhedhemitan lumawan Kanjeng Nabi tuwin titiyang Muslimin. Ing ngriki para titiyang wau sarni dipun pangandikani bilih Allah badhé nyandhekaken tur ingkang kalayan tanpa tilas parepatanipun winados wau. 2463. Ingkang kapangandikakaken punika para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi sadaya. 2464. Tegesipun, dhèwèké padha mujèkaké sira mati lan nandhang karusakan, mangka karsané Allah sira uripa lan raharjaa. Wonten satunggaling hadits ingkang nyariyosaken manawi titiyang jawinipun: pati 2463. Ingkang kapangandikakaken punika para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi sadaya. 2464. Tegesipun, dhèwèké padha mujèkaké sira mati lan nandhang karusakan, mangka karsané Allah sira uripa lan raharjaa. Wonten satunggaling hadits ingkang nyariyosaken manawi titiyang jawinipun: pati 7 muga tetep ing kowé, boten mungel jawinipun rahayu muga tetep ing kowé. Ukara warni kalih punika suwantenipun mèh sami.
1458 Wanita ingkang milenggah Juz XXVIII Yagéné Allah kok ora aniksa aku kabèh karana pangucapku? Naraka wis cukup tumrap marang dhè- wèké; bakal padha nyemplung mrono, lan ala padunungan iki. 9 O, para kang padha angèstu! manawa sira rerembugan winadi, lah aja arerembugan prakara dosa lan mumungsuhan tuwin pambang- kang marang Utusan, lan padha rerembugana prakara kabecikan sarta bakti; lan dituhu-tuhu ing (wajibira maring) Allah, kang sira iku bakal padha diimpun marang Panjenengané.2465 10 Pirembugan winadi iku mung saka (panggawéné) sétan, supaya nusahaké2466 para kang padha angèstu, lan ora bisa babar pisan agawé sangsarané, kajaba kalawan idining Allah, mulané para mukmin dipadha sumarah marang Allah. 11 O, para kang padha angèstu! samangsa ana ing pajagongan sira dicalathoni: Padha mingseda, lah mingseda angombèri, Allah bakal aparing kaombèran marang sira; lan samangsa dicalathoni: Menyata iya banjur menyata; Allah bakal angunggahaké darajaté para kang padha angèstu sarta para kang sinungan ngélmu, lan Allah iku marang apa kang sira lakoni Waspada.2467 2465. Islam boten rena dhateng wontenipun pakempalan-pakempalan winados, ingkang asring kémawon sejanipun punika badhé ngrisak angger-angger lan tata-tertib. Tiyang Muslimin kedahipun boten dados warganing pakempalan winados. 2466. Haznahu, mudlari'-ipun yahzanu, punika tegesipun sami kaliyan ahzanahu jawinipun: andadèkaké ing dhèwèké nandhang susah, utawi nusahaké dhèwèké, utawi agawé susah utawi agawé ora senengé dhèwèké (S, Msb-LL). Sétan gadhah sedya badhé adamel susahing para angèstu, nanging katerangaken ing dhawuh ngriki bilih réka-dayanipun pun sétan wau boten kadumugèn. 2467. Kados déné ingkang sampun naté kula terangaken ing ngajeng, kamajenganipun Islam anjalari para titiyang kathah sami byuk-byukan anggebyur dhateng kalangan Islam; para titiyang wau
Surat 58 Mengsah ingkang sumingid 12 O, para kang padha angèstu! samangsa sira nyuwun pirembug marang Utusan, asidhekaha dhisik sadurungé panyuwunira pirembug; iku luwih becik tumrapé sira lan luwih suci; nanging manawa sira pinuju kasepèn, lah sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih.2468 13 Apa sira kuwatir yèn ora (bisa) sidhekah dhisik sadurungé panyuwunira pirembug? Mulané, manawa sira ora nindakaké (iku), - lan Allah iku abali (wilasané) marang sira - iya anjumenengna salat lan angetokna zakat sarta ambangun turuta ing Allah lan utusan-É; lan Allah iku Waspada marang apa kang padha sira lakoni. RUKU' 3 Mengsah ingkang sumingid kedah dipun wékani 14-19. Tiyang ingkang nedahaken mimitranipun dhateng tiyang Islam, nanging sajatosipun mengsah. 20, 21. Punika badhé dipun asoraken. 22. Sampun ngantos tiyang Islam angalap mitra piyambakipun. 14 Apa sira ora andeleng para kang angalap mitra kaum kang kabendon déning Allah? Dhèwèké iku dudu golonganira sarta dudu golongané, lan padha asumpah goroh, kang sarta padha weruh.2469 perlu dipun wulangi trapsila tuwin patrap ingkang prayogi menggah ing budi-pakarti. Wonten ing pasamuwanipun, para titiyang wau sami uleng-ulengan lan suk-sukan murih saged linggih celak kaliyan Kanjeng Nabi Suci. Dhawuh supados sami nglonggari papan wonten ing pasamuwan-pasamuwan, punika saged ateges supados sami nglonggari papan nganggé nyedhiyani tiyang sanès, utawi ateges supados sampun sami suk-sukan linggihipun, wangsu1 ingkang kobét letipun antawisipun satunggal lan satunggalipun (Bd). 2468. Punika tuladhanipun satunggaling ayat ingkang kaanggep sampun dipun suwak tur kalayan tanpa wonten sababipun sakedhik-kedhika ingkang radi mèmper. Ayat sambetipun boten nyuwak ayat ing sadèrèngipun, nanging malah anedahaken bilih dhawuh ingkang wonten ing ayat 12 punika sanès wajib nanging namung kautamen, awit sidhekah ingkang wajib punika ngemungaken zakat kémawon, kados déné ingkang kacetha wonten ing dhawuh ingkang mungel padha angadegna salat lan padha ambayara zakat punika. Kedah dipun pèngeti ugi bilih Kanjeng Nabi lan kulawarganipun punika boten angsal punapa-punapa saking sidkah, awit Kanjeng Nabi lan sakulawarganipun kaawisan sanget nampèni sidkah. 2469. Tiyang ingkang binendon ing Allah punika titiyang Yahudi, déné tiyang ingkang sami ngan- 1459
1460 Wanita ingkang milenggah Juz XXVIII 15 Allah anyawisi siksa abot tumrap dhèwèké; sayekti, apa kang ditindakaké iku ala. 16 Sumpahé padha dienggo tu- dhung, sarta padha nyimpang saka dadalaning Allah; mulané bakal padha olèh siksa kang ngasoraké. 17 Bandhané lan anak-anaké ora bakal makolèhi kanggo lumawan iku wong-wonging geni Allah: padha ana ing kono pamang- goné.2470 18 Ing dinané Allah anangèkaké dhèwèké kabèh, dhèwèké banjur bakal padha sumpah marang Pan- jenengané kaya anggoné sumpah marang sira sarta ngira, yèn awaké bakal olèh apa ta apa; o, sayekti dhèwèké iku wong goroh.2471 19 Sétan wus bisa angregem dhèwèké, banjur dhèwèké dila- lèkaké élingé maring Allah; iku papanthaning sétan; o, sayekti, papanthaning sétan iku wong kang kapitunan. 20 Sayekti, para kang tumindak lumawan Allah lan Utusan-É iku golongané wong kang banget diasoraké. 21 Allah wus nulis: Sayekti Ing- sun bakal menang, Ingsun lan para utusan-utusan; sayekti Allah iku Kuwat, Kinawasa.2472 cani piyambakipun, punika para lamis (JB). Titiyang Yahudi punika ugi ngecakaken pulitik mangro. 2470. Piweca punika ingkang tumrap titiyang Yahudi lan titiyang munafék, sampun kanyataan wahananipun kalayan mluwah-rnluwah, awit ing wasananipun nagari Madinah resik saking titiyang warni kalih wau. 2471. Olèh apa ta apa, tegesipun angsal pawadan ingkang kénging dipun anggé santolan. 2472. Kapèngetana, kayakinan ingkang kiyat dhateng badhé menangipun yakti ingkang wekasan,
Surat 58 Mengsah ingkang sumingid Ar. ngisoré 22 Ora bakal sira mrangguli wong kang angèstu ing Allah lan dina akhir2473 kang ngalap mitra sapa-sapa sing tumindak lumawan Allah lan Utusan-É, sanajan ta iku bapak-bapakné utawa anak-anaké sadulur-saduluré, utawa utawa sanak-sanaké,2474 iki wong kang ing jeroning atiné wis Diukir iman sarta Dikuwataké kalawan wewe- dhar sabda saka Panjenengané; lan bakal padha Dilebokaké patama- nan kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono; Allah rena marang dhèwèké lan dhèwèké padha rena marang Panjenengané; papanthané Allah: o, sayekti, papanthané Allah iku para wong kang padha begja. iki ingkang kadhawuhaken ing ngriki punika. Ayat candhakipun inggih pinungkasan kalayan dhawuh ingkang nunggil suraos: sayekti papanthané Allah iku para wong kang padha begja. 2473. Kapèngetana, titiyang Muslimin punika katerangaken manawi sami angèstu ing Allah tuwin ing dinten akhir. Awit saking punika mila pratélanipun dhawuh punika namung mathuk manawi katumrapaken dhateng tiyang Muslimin. 2474. Ing dalem kawontenan peperangan antawisipun golongan kakalih, sasambetan mimitran kaliyan pancer-pancer mengsah, dipun awisi, awit ingkang makaten punika mesthi badhé nuwuhaken babaya ageng tumrap kaum Muslimin ingkang ringkih. Déné titiyang ingkang boten kagolong memengsahan saèstu kaliyan titiyang Muslimin, sampun kapranata ing dhawuh ingkang kasebut ing 6: 8, "tumrap para kang ora merangi sira karana agamanira sarta ora nundhung sira saka padununganira, Allah ora nglarangi sira yèn sira agawé becik lan atindak jejeg marang dhèwèké." ___________ 1461
SURAT 59 AL-HASYR (Ukuman tundhung) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (3 ruku', 24 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Titiyang Yahudi ingkang kaukum tundhung. Ruku' 2. Titiyang lamis cidra ing janji dhateng tiyang Yahudi. Ruku' 3. Pèpènget. Katerangan gerban Surat punika mathuk sanget dipun namakaken Al-Hasyr utawi ukuman tundhung, awit bab ingkang kawarsitakaken wonten ing sagemblenging surat punika katundhungipun titiyang Yahudi Bani Nadlir, tuwin prakawis-prakawis ingkang tuwuh awit saking punika. Surat ingkang sampun maringi pèpènget dhateng para Muslimin bab pangrencananipun winados para Yahudi tuwin para munafék, déné surat punika maringi contonipun. Ruku' ingkang sapisan marsitakaken bab kéndhangipun para Yahudi wau tuwin bandha angsal-angsalanipun saking ngriku. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken para lamis sami prajanji dhateng para titiyang Yahudi bilih badhé suka pitulungan dhateng piyambakipun, nanging para lamis boten sami netepi prajanjianipun. Ruku' ingkang kaping tiga mungkasi surat punika, kaliyan piturut dhateng para angèstu tuwin nerangaken sawenèh sifat-sifatipun Pangéran ingkang anedahaken mahaagung tuwin mahasucinipun Pangéran. Surat punika sampun boten wonten semang-semangipun malih tumurun ing Madinah, déné titimangsaning tumurunipun kénging katamtokakaken boten let dangu sasampuning kelampahan ngéndhangaken ingkang katerangaken wonten ing ngriku punika. RUKU' 1 Tiyang Yahudi ingkang kaukum tundhung 1-4. Bani Nadhir kaukum tundhung. 5-10 Katemtuanipun barang-barang ingkang katilar. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang 1 Sabarang kang ana ing langit- langit lan sabarang kang ana ing lan bumi Mahasucèkaké Allah, Panjenengané iku Ingkang Kina- wasa, Ingkang-Wicakasana.
Surat 59 Tiyang Yahudi kaukum 2 Panjenengané iku kang wus anundhung para kang padha kafir golongan pandhèrèking Kitab saka padunungan nalika ukuman tun- dhung kang wiwitan;2475 sira ora nyana, yèn dhèwèké padha metu, lan dhèwèké padha masthèkaké, yèn bètèng-bètèngé bisa angayomi awaké saka (siksaning) Allah; ana- nging Allah angrawuhi dhèwèké saka panggonan kang ora padha dikira-kira sarta andèkèk giris ana sajroning atiné; dhèwèké padha anggempur omahé kalawan tangané dhéwé sarta (kalawan) tangané para mukmin; mulané, padha ngalapa wulang, o, para kang padha duwé mripat!2476 2475. Panundhung ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika kalampahanipun nalika let nem wulan ing sasampunipun prang Uhud. Titiyang Bani Nadlir, inggih punika satunggaling pancer Yahudi ing Madinah ingkang ing sakawit bedhamén kaliyan Kanjeng Nabi, nyidrani prajanjianipun, mila lajeng kapidana sarana kakéndhangaken (Bkh). Lalampahan punika winastan Kéndhang ingkang sapisan, perlu kanggé anyilahaken kaliyan kéndhang ingkang kaping kalih, ingkang kalampahan nalika jamanipun Khalifah 'Umar. Kéndhang ingkang kaping kalih punika kéndhangipun titiyang Yahudi ingkang sami dudunung wonten ing Khaibar dhateng Siriyah, inggih ingkang kawecakaken kalayan sasmita wonten ing tembung awwalu-l-hasyri, utawi panundhung kang sapisan, kanggé anyilahaken kaliyan panundhung ingkang kaping kalih utawi panundhung ingkang kantun. Andharan ing ngandhap punika katerangaken déning Rz: titiyang Bani Nadlir ngiket prajanjian kaliyan Kanjeng Nabi Suci, bilih badhé tetep nétral (boten tumut sinten-sinten) wonten ing antawising panjenenganipun lan mengsah- mengsahipun. Nalika Kanjeng Nabi unggul yudanipun wonten ing Badr, para titiyang Yahudi wau sami wicanten bilih panjenenganipun punika pranyata Nabi ingkang kajanjèkaken wonten ing Kitab Taurèt, margi menang prang; nanging nalika titiyang Muslimin nandhang pituna wonten ing prang Uhud, para titiyang Bani Nadlir lajeng sami anjabel prajanjianipun setya lan lajeng mecah prajanjiannipun bedhamén. Ka'b anakipun Asyraf lajeng bidhal dhateng nagari Makkah kaliyan prajurit kakapalan kawandasa sarta lajeng damel sekuthon kaliyan Abu Sufyan. Awit saking punika ing wasananipun Ka'b lajeng pinejahan, sarta Kanjeng Nabi andhawuhaken titiyang Bani Nadlir supados sami késah saking nagari Madinah. Para titiyang Bani Nadlir nyuwun inah sadasa dinten kanggé tata-tata, nanging Abdul- lah bin Ubaiy (bènggolipun para lamis) ngojok-ojoki tiyang Bani Nadlir supados sampun késah saking Madinah, kapurih sami lastantun kémawon wonten ing ngriku lan merangi Kanjeng Nabi, kanthi anjanjèkaken titiyangipun badhé dipun bantokaken. Abullah bin Ubaiy ugi aprajanji kaliyan tiyang Bani Nadlir, manawi titiyang Bani Nadlir kapeksa késah, piyambakipun inggih badhé tumut késah. Titiyang Bani Nadlir lajeng sami pacak baris wonten ing salebeting bebètèngipun. Sasampunipun kakepang ngantos salikur dinten, margi sampun telas pangajeng- ajengipun angsal babantu saking titiyang munafék, tiyang Bani Nadlir lajeng nungkul. Kanjeng Nabi ambibaraken pangepangipun kalayan mawi janji manawi titiyang Bani Nadlir purun késah saking nagari Madinah. Kajawi namung wonten kalih kulawarga ingkang milih dudunung wonten ing Khaibar, tiyang Bani Nadlir késah sadaya dhateng tanah Syam (Siriyah). Dr. Prideaux, ingkang sampun kaloka remen ngawon-awon Islam, nerangaken bilih Kanjeng Nabi 2476. Mirsanana kaca candhakipun. 1463
1464 Ukuman tundhung Juz XXVIII 3 Lan yèn ta Allah ora anam- tokna ukum tundhung buwang marang dhèwèké, amasthi iya ani- bakaké siksa marang dhèwèké ana ing donya, sarta ana ing akhirat bakal olèh siksa geni. 4 Kang mangkono iku amarga saka anggoné tumindak lumawan Allah lan Utusan-É, lan sapa sing lumawan Allah, lah sayekti Allah iku abanget wawalesé (tumrap tin- dak ala). 5 Endi wit kurma kang sira te- gor, utawa sira togaké baé ngadeg ing oyodé, lah iku kalawan parén- tahing Allah, sarta amrih Panjene- ngané angasoraké para murang yekti. 6 Lan tumrap barang saka dhè- wèké kang wus dibalèkaké déning Allah marang Utusan-É, iku sira ora (dadak kangèlan) nunggang jaran utawa unta, ananging Allah aparing wewenang marang Utu- san-É tumrap sapa sing dadi kapa- renging karsa-Né, lan Allah iku marang samubarang Kawasa. saka wong kang manggon ing kutha kang wus dibalèkaké déning Allah marang Utusan-É, lah iku dadi kagungan- ing Allah lan dadi kagungané Utu- san-É sarta dadi darbèké karabat 7 Barang utusan tiyang Muslimin sapantha ingandikakaken nututi para ingkang sami pindhah dhateng Syam wau; sadaya lajeng sami dipun pejahi. Nalika nyukani katerangan ayat punika tuwan Sale nerangaken bilih lalampahan ingkang dipun pendhet pathinipun déning Dr. Prideaux wau, menggah ing sajatos- jatosipun cariyosipun titiyang Muslimin pitung dasa ingkang katumpes; inggih punika tiyang Muslimin ingkang dipun sédani kapurih mulang Islam déning satunggaling pancer Arab, nanging lajeng sami dipun pejahi kalayan lampah cidra. Anèh saèstu caranipun para saged Nasrani samangsa nyerat punapa-punapa ingkang magepokan kaliyan agami Islam! 2476. Tiyang Bani Nadlir dipun paringi inah sadasa dinten nganggé nglempakaken tuwin ambek- tani raja darbénipun sakajeng-kajengipun; nanging wekdal wau dipun pigunakaken kanggé ngrisaki griya-griyanipun, murih boten dados tuking kakiyatan tumrap titiyang Muslimin. Kakantunanipun dipun risak déning titiyang Muslimin.
Surat 59 Tiyang Yahudi kaukum tuwin bocah-bocah yatim tuwin wong-wong miskin apa déné wong kang lalaku, supaya aja tansah gilir gumanti kadarbé wong sugih-sugih golonganira. Lan apa kang di- paringaké déning Allah marang sira, iku tampanana, sarta tumrap marang sira, iku dohana, lan di tuhu-tuhu ing (wajibira maring) Allah; sayekti, Allah iku abot wawalesé marang (tindak ala):2477 8 (Yaiku) kadarbé para kesra- kat kang padha ngili, kang padha ditundhung saka padunungan lan (aninggal) bandhané, angupaya 2477. Ayat punika nerangaken bab prakawis bandha kukupan ing paprangan ingkang angka tiga, inggih punika ingkang winastan al-fai', asal saking tembung afa-a ingkang kasebut wonten ing ayat punika. Déné ingkang kalih kasebut wonten ing 8: 41, mirsanana 979 tuwin 1007. Afa'tu-hu tegesipun . aku ambalèkaké iku (O-LL), awit saking punika punika miturut LL ateges Allah ambalèkaké marang wong Muslimin, utawi maringi jarahan wong Muslimin, bandhané wong kafir (S). Milanipun fai' punika lajeng ateges barang darbèkipun para titiyang kafir ingkang kawewahaken dhateng titiyang Muslimin kalayan tanpa perang (TA-LL), utawi barang ingkang angsalipun saking titiyang ingkang mangéran kathah sasampunipun nyèlèhaken dadamel (A'Obeid, Mgh, tuwin Msb-LL). Bandha fai' punika boten kaedum dhateng para prajurit, inggih margi tanpa campuh prang wau. Ing dhawuh punika katerangaken, bilih bandha wau kagem Allah tuwin Kanjeng rasul, krabat ingkang celak, laré yatim, tiyang miskin tuwin tiyang ingkang lalampah. Nitik dhawuh punika, tétéla manawi bandha fai' punika sadaya kedah dipun edum kados pangedumipun bandha ganimah ingkang sapragangsal; kula aturi mirsani 1007. Ing katerangan ngriku sampun kasebutaken bilih pandumanipun Kanjeng Nabi punika katanjakaken kanggé para Muslimin. Bd nyebutaken bilih wonten pamanggih warni tiga bab prakawis pandumanipun Kanjeng Nabi ing sasampunipun Kanjeng Nabi séda pamanggih ingkang satunggal mastani bilih panduman wau lajeng dados pandumanipun imam utawi pengageng. Pamanggih ingkang angka kalih mastani panduman wau dipun tanjakaken kanggé kaperluanipun wadyabala tuwin kanggé kaperluanipun pajagèn-pajagèn ing tapelwates. Pamanggih angka tiga panduman wau kanggé kaperluanipun kaum Muslimin umumipun. Sugengipun Kanjeng Nabi Suci tuwin para Khalifahipun ingkang wiwitan, sampun cekap kanggé bukti bilih pandumanipun Kanjeng Nabi punika mesthi katanjakaken kanggé kaperluanipun kaum Muslimin. Cobi, bagéndha 'Umar, ingkang sampun neluk-nelukaken punika, trimah namung ngagem pangageman ingkang kebak tambalan, mangka ing ngarsanipun umpuk-umpukan tanpa wilangan bandha saking tanah Pérsi tuwin Syam (Siriya). Saèstu panduman ingkang kagem Kanjeng Nabi wau kaanggep sapéranganing bandha Baitu-l-Mal, bandhaning praja; tandhanipun nalika Kanjeng Nabi séda, ingkang putra, Siti Fatimah mundhut panduman Fidk, ingkang ugi sapéranganipun bandha fai', nanging Bagéndha Abu Bakar boten marengaken, awit punika sanès bandha ingkang kagem sariranipun Kanjeng Nabi piyambak (Rz), Malah Bagéndha Abu Bakar wau damel karampungan, bilih satunggaling Nabi punika boten atilar bandha warisan kanggé warisipun ingkang katilar. Pasulayan ingkang tuwuh awit saking punika, anjalari jagadipun kaum Muslimin pecah dados kalih madhab ingkang ageng. Awisan ingkang kamot wonten ing pangandika ingkang mungel supaya aja tansah gilir gumanti kadarbé wong sugih-sugih golonganira, punika mengku karsa sampun ngantos pandumanipun Kanjeng Nabi dados barang warisan. 1465
1466 Ukuman tundhung Juz XXVIII nugrahaning Allah lan pirena(-Né), apa déné ambantu Allah lan Utu- san-É; ya iki para wong temen.2478 9 Lan para kang padha mang- gon ing kutha lan iman ing saduru- ngé dhèwèké, padha tresna marang sapa-sapa kang ngili marang dhè- wèké, lan ing sajroning atiné ora tinemu ana butuhé marang barang kang diparingaké, lan amerlokaké (dhèwèké) angalahaké awaké dhé- wé, lan sanajan awaké bisa tumiba ing kamlaratan; lan sapa sing kareksa kumeding jiwané, ya iku wong-wong begja.2479 2478. Kedah dipun pèngeti bilih boten sadaya sahabat Muhajirin ing saumumipun angsal panduman saking bandha punika; ingkang kebagéan, punika namung para Muhajirin ingkang kikirangan, inggih punika kanggé nyampedi kabetahanipun. Wondéné sababipun sampun kasebutaken titiyang wau sami kécalan kalayan barang-barangipun sarta kapeksa nilar griyanipun lan bandhanipun. Langkung-langkung perlu dipun èngeti, bilih salah satunggaling tanjanipun bandha Baitu-l-Mal, bandhaning praja Islam, ingkang wigatos piyambak, punika kanggé nulungi para titiyang miskin tuwin titiyang ingkang boten saged ngupados panggesangan piyambak. Dados angger-anggeripun nagari Inggris, punika manawi dipun timbang kaliyan angger-anggeripun kaum Muslimin jaman wiwitan, nama kontit sanget, sanadyan ta angger-angger Inggris inggih wonten pranatan pitulungan dhateng tiyang kikirangan (poor law) tuwin pranatan nyukani papancèn dhateng tiyang ingkang sampun sepuh (old age pension rule). Saking barang-barang ingkang katilar déning titiyang Bani Nadlir, ingkang sadaya lajeng dados bandhaning praja, ingkang dipun edum-edumaken dhateng para sahabat Muhajirin, punika inggih bagéan ingkang kapijèkaken kanggé kaperluan punika. Ingkang tampi panduman, punika para sahabat Muhajirin ingkang sami kécalan sadaya bandhanipun tuwin griya-griyanipun lan ingkang kalangkung anggènipun kikirangan, ngantos boten saged nglajengaken padamelanipun. Tuwan Sale suka katerangan makaten: "Milanipun namung para Muhajirin kémawon ingkang dipun edumi jarahan wau déning Muhammad ........ Para sahabat Anshar boten dipun sukani panduman." Punika katerangan ingkang nyalèwèng saking kanyataan, kabuktèn saking kateranganipun piyambak, ingkang ngakeni bilih wonten sahabat Anshar tiga "ingkang sami ngalami rekaos" ugi angsal pitulungan. Mirsanana ugi katrangan candhakipun punika. terang wonten ing ayat punika, inggih punika: para 2479. Para kang padha manggon ing kutha lan iman, punika para sahabat Anshar, inggih punika titiyang Muslimin ingkang sami dudunung wonten ing nagari Madinah. Dâr punika tegesipun griya lan ugi ateges nagari, kitha utawi dusun (Mgh, Q-LL), sarta manawi dipun ater-ateri al, al-madinah, jawinipun kithanipun Kanjeng Nabi (Q-LL). Déné suraosipun dhawuh, para sahabat wau sami damel padunungan wonten ing kithanipun Kanjeng Nabi tuwin iman; kasanépakaken kados déné papan padunungan. Sadurungé dhèwèké tegesipun sadèrèngipun para sahabat Muhajirin dhateng ing Madinah. Nalika para Muslimin ing Makkah lumajeng saking nagarinipun, sami angsal papan pangungsèn wonten ing nagari Madinah. Titiyang Muslimin Madinah anggènipun sami nampèni titiyang Muslimin Makkah wau kados déné sadhèrèkipun piyambak, dipun sukani pondhokan wonten ing griyanipun, sarta taksih kathah sahabat Muhajirin ingkang lastantun nunggil sagriya kaliyan sahabat Anshar, ing nalika jaman titiyang Bani Nadlir dipun kéndhangaken. Margi saking punika Kanjeng Nabi lajeng andangu para sahabat Anshar, ririgen warni kalih ing ngandhap punika pundi ingkang dipun rujuki; sapisan angsal panduman barang-barang asal saking tiyang Bani Nadlir, nanging kedah nyukakaken
Surat 59 Tiyang lamis cidra 10 Lan para kang padha teka sawisé dhèwèké padha munjuk: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing pangapunten dhateng ka- wula saha para sadhèrèk-sadhèrèk kawula ingkang angrumiyini ka- wula ing dalem iman, saha sampun ngantos wonten pangunek-unek salebeting manah kawula dhateng para ingkang sami angèstu; Pangé- ran kawula! saèstu Tuwan punika Mahawelas, Mahaasih.2480 RUKU' 2 Titiyang lamis cidra ing janji dhateng tiyang Yahudi 11,12. Tiyang lamis aprajanji suka pitulungan dhateng tiyang Yahudi, nanging boten nuhoni. 13-17. Kawusananipun titiyang sami nandhang kalepatan. 11 Apa sira ora andeleng marang para kang dadi wong lamis? Padha calathu marang sadulur-saduluré, para kang kafir golongan pandhè- rèking Kitab: Manawa kowé ditun- dhung, amasthi aku bakal padha metu ambarengi kowé, lan sala- wasé aku ora bakal manut marang wong siji-sijia prakara kowé; manawa kowé diperangi, amasthi aku bakal padha ngréwangi kowé; lan Allah iku aneksèni, yèn dhè- wèké iku temen wong goroh.2481 12 Sayekti, manawa dhèwèké di- tundhung, dhèwèké ora bakal metu ambarengi, lan manawa diperangi ta ora bakal angréwangi, yèn sapéranganing griyanipun lan bandhanipun dhateng sahabat Muhajirin; kaping kalih, boten angsal panduman, déné bandha lajeng badhé kawradinaken dhateng para sahabat Muhajirin piyambak (ingkang sami kikirangan), supados dipun anggé waragad damel griya piyambak tuwin kanggé pawitan nyambut damel utawi dadagangan. Para sahabat Anshar sami matur manawi sami milih ririgen ingkang angka kalih, inggih punika ngemungaken para sahabat Muhajirin ingkang angsal panduman; nanging sanajan makatena, dipun parengna para sahabat Muhajirin sami mondhok wonten ing griyanipun (Rz). 2480. Pratélan punika prayogi dipun anggé déning kaum Muslimin sadaya ing jaman ingkang kantun-kantun. 2481. Para titiyang munafék sami anjlomprongaken titiyang Yahudi kalayan suka janji-janji palsu; punika sababipun déné para titiyang Yahudi sami milawani ing Kanjeng Nabi. Mirsanana 2475. 1467
1468 Ukuman tundhung Juz XXVIII Ar. amalik geger angréwangana, amasthi bakal aco- long-playu; sabanjuré ora bakal ketulungan. Ar. dhadha- né 13 Sayekti, sira iku luwih banget diwedèni ing sajroning atiné tinim- bang Allah; mangkono iku amarga dhèwèké iku wong kang ora ngreti. Ar. lan 14 Ora bakal gumolong bareng amerangi sira, kajaba mung ana sa- jroning kutha kang dibètèngi, utawa saka saburining témbok; diya-dini- yané dhéwé abanget; pangiranira dhèwèké iku gumolong, nyatané atiné pecah-pecah; mangkono iku amarga dhèwèké iku wong kang ora duwé akal. 15 Kaya padhané para sadurungé dhèwèké caket;2482 padha angra- sakaké alaning kadadéané praka- rané, sarta bakal padha olèh siksa kang nglarani. Ar. lebaran saka kowé 16 Kaya padhané sétan nalika calathu marang manusa: Kafira. Ananging bareng dhèwèké kafir, acalathu: sayekti aku ora mèlu- mèlu karo prakaramu; sayekti aku wedi maring Allah, Pangéraning ngalam kabèh. 17 Mulané wusanané sakaroné, sakaroné ana sajroning geni, padha manggon ana ing kono, lan iki pituwasé wong kang atindak dudu. RUKU' 3 Pèpènget 18-21. Para angèstu kadhawuhan setya ing kawajiban. 22-24. Sifat-sifatipun Gusti Allah ingkang sampurna. 2482. Sawenèh amastani bilih pangandika punika wigatos mratélakaken titiyang Bani Qainuqa', sawenèh malih mastani wigatos mratélakaken titiyang Quraisy ingkang sami tiwas wonten ing papan pajudan Badr.
Surat 59 Pèpènget 18 O, para kang padha angèstu! dituhu-tuhu ing (wajibira marang) Allah, lan siji-sijining jiwa padha angangen-angena apa kang wus katindakaké tumrap sésuk, lan di- tuhu-tuhu ing (wajibira marang) Allah; sayekti Allah iku Waspada marang sabarang kang sira lakoni. 19 Lan aja padha kaya para kang lali maring Allah, satemah Pan- jenengané anglalèkaké dhèwèké marang jiwané dhéwé; iki wong kang padha murang yakti. 20 Ora padha wong kang padha manggon ing geni karo kang manggon ing taman: wong kang manggon ing taman iku wong kang padha begja. 21 Manawa Qur'an iki Ingsun turunaké marang gunung, yekti sira bakal weruh (gunung) iku tumun- dhuk, belah, saking wediné marang Allah; lan Ingsun agawé sanépa iki tumrap para manusa, supaya padha mikir-mikira. 22 Panjenengané iku Allah, Kang ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané, anguningani kang tan-katon sarta kang katon; Panjenengané iku Ingkang-Maha- murah, Ingkang-Mahaasih.2475 Ingkang Ut. sepi saka kaku- rangan 23 Panjenengané iku Allah Kang ora ana sesembahan kajaba Panje- nengané, Ratu, Ingkang-Mahasuci, Ingkang-Anitahaké rahayu, Ingkang- Aparing-katentreman, Ingkang-Ru- meksa-samubarang, Ingkang-Kina- 2475. Wiwit ayat punika dumugi pungkasan wonten kalempakaning asmanipun Pangéran ingkang sakalangkung adi-éndah. 1469
1470 Ut. sepi saka kaku- rangan Ukuman katundhung wasa, Ingkang-Linuhung, Ingkang kagungan sarupaning kahagungan; Mahasuci Allah saking barang kang disakuthokaké (karo Panjenengané) 24 Panjenengané iku Allah, Ing- kang-Anitahaké, Ingkang-Agawé, Ingkang-Anyithak; kang bagus-bagus iku kagungan-É; sa- barang kang ana ing langit-langit lan bumi padha Mahasucèkaké Panjenengané; lan Panjenengané iku Ingkang Wicakasana. asma Ingkang-Kinawasa, ___________ Juz XXVIII
SURAT 60 AL-MUMTAHANAH (Wanita ingkang dipun lèlèr) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 13 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Mimitran kaliyan mengsah-mengsahipun Islam dipun awisi. Ruku' 2. Mimitran lan tembayataning bebrayan sanès-sanèsipun. Katerangan gerban Sagemblengipun surat punika marsitakaken bab sasambetan antawisipun para titiyang Islam kaliyan para titiyang ingkang sanès Islam, langkung langkung sasambetan ingkang boten nyenengaken kaliyan para mengsah ingkang sami sumedya badhé nyirnakaken Islam, sarta ingkang margi dèrèng narimah namung nundhung para Muslimin saking griya-griyanipun, sapunika lajeng merangi para Muslimin. Gagandhèngan kaliyan kawontenan punika, anggènipun Kanjeng Nabi Suci dipun dhawuhi nglèlèr para wanita saking antawisipun para manembah brahala, ingkang sowan dhateng panjenenganipun kalayan mengku sedya badhé ngrasuk Islam; perlunipun, manawi tétéla ikhlas saèstu, para titiyang èstri wau kedah dipun ayomi. Lah inggih kawontenan ingkang kados makaten punika, ingkang lajeng murugaken surat punika kanamakaken Wanita ingkang dipun lèlèr punika. Ingkang makaten wau ugi anedahaken bilih nadyan saweg memengsahan, para Muslimin kadhawuhan ingkang adil garapipun dhateng titiyang kafir. Wondéné sasambetanipun surat punika kaliyan surat ingkang sampun, punika sampun cetha. Dhawuh pratélan ingkang terang gamblang ingkang mranata bab sasambetanipun umat kakalih, dipun betahaken sanget, margi ing ngriku tuwuh wonten memengsahan. Ruku' ingkang sapisan dipun wiwiti kalayan pangandika ingkang wigatos ngawisi mimitran kaliyan para mengsahipun Islam, ingkang ing sapunikanipun anggènipun mengsahi sangsaya sanget; tepa tuladhanipun Kanjeng Nabi Ibrahim kasebutaken, inggih punika sami déné kapeksa medhot sasambetanipun kaliyan mengsah-mengsahipun, sareng para mengsah wau mengsahi dhateng panjenenganipun. Nanging ruku' ingkang kaping kalih mewahi katrangan bilih boten sadhéngah tiyang ingkang boten Islam punika kedah dipun anggep mengsah; tindak ingkang kedah dipun tumrapaken dhateng mengsah lan dhateng tiyang kafir lugu, kasilah-silahaken. Pitedah punika - ingkang anggènipun kaparingaken ing wekdal ingkang sampun akhir sanget - punika saged dados tatales ingkang mangka dhadhasaring pangrembag bab masalah mimitran. Salajengipun kasebutaken bilih titiyang èstri ingkang lumajeng saking Makkah perlu nyingkiri panganiaya, punika manawi sasampunipun katitipriksa pinanggih ikhlas saèstu, kénging dipun sukani pangayoman. Sesémahan antawisipun tiyang jaler Islam kaliyan tiyang èstri musyrik, tuwin tiyang jaler musyrik kaliyan tiyang èstri Islam, kadhawuhaken manawi wuk, boten apsah, bab mangsulaken maskawin dipun pranata. Pungkasaning surat mratélakaken bab prasetya kedah dipun sanggemi déning titiyang èstri ingkang ngrasuk Islam, awit prasetya ingkang tumrap tiyang jaler kalebet ugi sasanggeman ambélani agami lumawan mengsah, punika kuwajiban ingkang boten saged katindakaken déning tiyang èstri. Titimangsaning tumurunipun surat punika kénging kakinten-kintenaken nalika watawis taun Hijriyah 8, antawisipun prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah kaliyan bedhahipun nagari Makkah. ____________
1472 Wanita ingkang dipun lèlèr Juz XXVIII RUKU' 1 Mimitran kaliyan mengsahipun Islam dipun awisi Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ar. lan temen 1 O, para kang padha angèstu! aja angalap mitra mungsuh Ingsun lan mungsuhira: apa sira arep ani- bakaké sih marang dhèwèké, kang mangka dhèwèké padha angafiri kasunyatan kang tumeka marang sira, anundhung Utusan lan sira amarga sira padha angèstu ing Allah, Pangéranira?2484 Manawa sira metu nyarempeng ing dadalan Ingsun sarta ngupaya pirena- Ningsun, apa sira arep mintonaké sih marang dhèwèké? Lan Ingsun luwih udani marang apa kang sira singidaké lan apa kang sira we- dhar; lan sira sapa kang nindakaké iku, lah temen sasar saka dalan kang bener. 2 Manawa dhèwèké bisa ga- thuk karo sira, bakal dadi mungsuh tumrap marang sira, sarta tangané lan cangkemé mulur marang sira kalawan piala,2485 lan angajap-ajap supaya sira kafir. 3 Ora bakal migunani marang sira sanak-sadulurira lan anak-anak- 2484. Kedah dipun pèngeti punapa sababipun mila mimitran kaliyan para titiyang kafir kaawisan, inggih punika margi para titiyang wau sami dados mengsahipun Allah tuwin utusan-Ipun, tiyang ingkang sampun anundhung Kanjeng Rasul tuwin para titiyang Muslimin saking griya-griyanipun. Déné manawi winastan bilih tumuruning ayat punika margi Hatib bin Abi Balta' kintun serat dhateng titiyang Makkah ngabari badhé ngangsegipun Kanjeng Nabi Suci dhateng Makkah, punika namung ateges nyukani tuladha ing wontenipun babaya ingkang tuwuh awit saking mimitran kaliyan mengsah salebetipun wonten alam peperangan. 2485. Terangipun, dhèwèké mesthi bakal matèni sira kalawan tangan-tangané lan ngèlèk-èlèk ing sira kalawan lésan-lésané.
Surat 60 Awisan mimitran kaliyan para mengsah ira ana ing dina kiyamat; Panjene- ngané bakal mutusi ing antaranira, lan Allah iku amirsani sabarang kang sira lakoni. tuladha becik tumrap marang sira ing (sarirané) Ibrahim lan para pandhèrèké, nali- ka calathu marang kaumé: Sayekti aku iki padha lebaran saka kowé sarta saka barang saliyané Allah kang kokawulani; aku apratéla ora campur karo kowé,2485A sarta anta- rané aku lan kowé timbul mumung- suhan lan gegethingan salawasé, nganti kowé angèstu ing Allah pribadi - nanging ora ing dalem calathuné Ibrahim marang tutu- wané; Saèstu kula badhé nyuwun- aken pangapunten panjenengan, sarta kula boten anguwasani (ba- rang) ingkang (dhateng) saking Allah tumrap panjenengan2486 - Pangéran kawula! ing Tuwan sumarah kawula, dhateng Tuwan madhep kawula sarta dhateng Tuwan pantogipun sadaya tuju: 4 Sayekti ana kawula! mugi Tuwan boten andadosaken kawula dados cobi tumrap para ingkang 5 Pangéran Punika ugi ateges ngresikaké awaké utawi wisuh saka prakara kang mangkono iku (Msb-LL). Rèhning tegesipun tembung kufr ingkang adat saben boten mathuk tumrap wonten ing ngriki, mila teges punika ingkang dipun anggé. 2485A. 2486. Kados déné ingkang sampun kapratélakaken ing 790, ingkang dipun dongakaken kados makaten wau déning Kanjeng Nabi lbrahim, punika sanès ingkang rama cer Kanjeng Nabi Ibrahim, awit ing wasananipun tétéla manawi ingkang kasebut "rama" déning Kanjeng Nabi Ibrahim punika jebul mengsah bubuyutan. Contonipun Kanjeng Nabi Ibrahim kasebutaken, punika minangka kanggé anedahaken sapinten genging katresnan saha asihipun Kanjeng Nabi Ibrahim dhateng umatipun; suprandéné sareng tétéla tumrap panjenenganipun, bilih umatipun wau sumedya angrebahaken yakti, Kanjeng Nabi Ibrahim inggih lajeng boten saged nglajengaken mimitranipun kaliyan umatipun. Makaten ugi Kanjeng Nabi Suci tuwin para sahabatipun, ing sapunikanipun kepeksa sami medhot sawarnining sasambetan mimitran kaliyan umatipun, awit umat wau boten namung mengsah ingkang ngeblak tanpa tèdhèng aling-aling kémawon tumrap para Muslimin, nanging ugi margi titiyang Muslimin saweg wonten ing salebeting kawontenan perang kaliyan umat wau bab prakawis kasagahanipun Kanjeng Nabi Ibrahim badhé nyuwunaken pangapunten dhateng pinisepuhipun wau, kula aturi mirsani 19: 47. 1473
1474 Wanita ingkang dipun lèlèr Juz XXVIII sami kafir, saha mugi aparing pangapunten kawula, Pangéran kawula! saèstu Tuwan punika Ing- kang-Wicaksana. dhateng Ingkang-Kinawasa, 6 Sayekti, temen ana tuladha becik ing tumrap marang sira dhèwèké kabèh, tumrap sapa-sapa kang wedi ing Allah lan dina akhir; lan sapa sing ambalik, lah sayekti Allah iku Ingkang-cukup-Pribadi- né, Ingkang-Pinuji. RUKU' 2 Mimitran sarta tembayataning bebrayan sanès-sanèsipun 7-9. Sasambetan kaliyan tiyang kafir ingkang sanès mengsahipun Islam punika dipun kéngingaken. 10, 11. Tatangsuling jodho-jodhonipun mengsah ingkang manembah brahala kaliyan tiyang Islam dipun anggep pedhot. 12. Prasetyanipun titiyang èstri ingkang manjing Islam. 13. Mimitran kaliyan bangsa Yahudi dipun awisi. 7 Ambok manawa Allah kapa- reng andadèkaké mimitran antara- né sira karo dhèwèké para kang sira anggep mungsuh; lan Allah iku Kawasa; sarta Allah iku Apara- marta, Mahaasih.2487 ora para merangi sira karana agama(-nira) sarta ora nundhung sira saka padu- nunganira, Allah ora anglarangi sira yèn sira agawé becik lan atindak jejeg marang dhèwèké; sayekti Allah iku remen marang wong kang atindak jejeg.2488 8 Tumrap kang 2487. Ayat punika anyethakaken bilih awisan mimitran kaliyan titiyang kafir punika narnung tumrap ing sawatawis wekdal, tumindak namung ing sadangunipun wonten peperangan. Mimitran ingkang kawecakaken ing ngriki punika kalampahan ing sasampunipun nagari Makkah bedhah. 2488. Ayat punika saha ayat sambetipun punika, punika anggènipun katurunaken kénging winastan ing nalika sasambetan antawisipun titiyang Muslimin kaliyan titiyang kafir sakalangkung déning anggenting, margi wontenipun kawontenan perang ingkang terus-terusan antawisipun golongan kakalih wau. Dados ayat punika saha ayat candhakipun, punika paring karampungan ingkang gumathok, bilih mimitran antawisipun titiyang Muslimin lan titiyang sanès Muslimin ingkang kados makaten kawontenanipun, punika boten dados awisanipun Quran Suci. Sadaya ayat ingkang ngawisi mimitran
Surat 60 Mimitran sarta babrayan 9 Mung Allah iku anglarangi sira mimitran karo para kang merangi sira karana agama(-nira) sarta nundhung sira saka padunu- nganira apa déné para kang am- bantu nundhung ing sira; lan sapa sing mimitran karo dhèwèké, lah yaiku wong atindak dudu. 10 O, para kang padha angèstu! samangsa ana wong wadon muk- min ngili tumeka marang sira, iku banjur lèlèren; Allah iku luwih wikan marang imané; lan manawa sira weruh, yèn dhèwèké iku wong-wong wadon mukmin, ya aja padha sira balèkaké marang wong kafir;2489 wadon iki ora halal tu- kaliyan tiyang kafir, kedah dipun cundhukaken kaliyan ayat kakalih punika, jalaran wonten ing ngriki punika piwulang ingkang baku kadhawuhaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang boten saged nyeling-serepaken, wigatos mrinci-mrinci tiyang kafir ingkang kados pundi ingkang dipun idini dipun ajak mimitran lan tiyang kafir ingkang kados pundi ingkang ingawisan boten kénging dipun ajak mimitran. Dhawuh punika ugi ambirat pangawon-awonipun para pangarang Nasrani ingkang tansah dipun ambal-ambali punika, inggih punika ingkang mengku sedya ambawur para titiyang ingkang dèrèng mangertos, murih sami kadunungan raos, bilih pandhèrèkipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika kalangkung déning sanget anggènipun anggething dhateng tiyang ingkang boten Islam margi saking ta'ashshub utawi fanatikipun. 2489. Nitik dhawuh ing nginggil, tétéla manawi dumugi ing wekdal punika taksih lastantun kathah tiyang ingkang sami manjing Islam wonten ing nagari Makkah, sanajan ing Makkah sampun boten wonten tiyang ingkang mulang-mulangaken agami Islam; makaten ugi tétéla manawi wontenipun tiyang ingkang ngrasuk Islam wau tansah wonten kémawon, sanajan panganiaya dhateng para titiyang ingkang manjing Islam énggalan kalangkung déning sanget, ngantos kepeksa sami lumajeng saking griya-griyanipun. Lah punika conto ingkang boten wonten ingkang nyamèni, sapinten lebeting tumanjemipun kayakinan dhateng kayektènipun Kanjeng Nabi Suci dhateng manahipun para titiyang Makkah. Conto ingkang kasebutaken ing ngriki punika bab titiyang èstri mukminat ingkang lumajeng dhateng Madinah margi wontenipun panganiaya wau. Kula aturi mèngeti piwulangipun Islam ingkang momot punika. Titiyang èstri wau boten teka lajeng dipun tampèni kémawon tanpa janji punapa-punapa, jalaran saged ugi èstri wau èstri ingkang nilar lakinipun. Quran suci ngarsakaken titiyang èstri wau dipun titi-priksaa rumiyin ingkang premati. Karana netepi dhawuh punika, dipun riwayataken bilih Kanjeng Nabi mundhut sumpahipun titiyang èstri ingkang kados makaten wau, bilih anggènipun nilar griyanipun punika boten karana punapa-punapa kajawi namung karana Islam, sarta anggènipun lumajeng wau boten margi saking gadhah pamrih badhé nilar ingkang jaler lan boten margi saking remen dhateng satunggaling tiyang (JB, Kf). Titiyang èstri wau, pundi ingkang saged suka katerangan ingkang maremaken dhateng pepriksan punika, boten sami kawangsulaken dhateng titiyang kafir. Klèntu tur mawi sanget, manawi kakinten bilih ingkang makaten punika sulaya kaliyan ungeling prajanjian bedhamén ing Hudaibiyah; awit saupami inggih sulaya saèstu, titiyang Makkah mesthi botenipun kèndel kémawon punika. Nyata lan sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ing dalem prajanjian bedhamén wau pancèn wonten janjinipun ingkang anerangaken manawi wonten tiyang Makkah ngungsi dhateng Kanjeng Nabi, tiyang wau kedah dipun wangsulaken dhateng Makkah; 1475
1476 Wanita ingkang dipun lèlèr Juz XXVIII mrap marang dhèwèké, sarta dhè- wèké ora halal tumrap wadon iki lan balèkna marang dhèwèké apa kang wis dibayaraké; lan ora cacad ingatasé sira yèn anikaha dhèwèké samangsa maskawiné sira bayaraké marang dhèwèké2490 lan aja angu- kuhi bundhelaning nikahé wong- wong wadon kafir sarta jaluken apa sing wis kobayaraké, lan dimèn dijaluk apa kang wis padha dibayaraké. Mangkono iku panca- saning Allah; Panjenengané iku amancasi antaranira; lan Allah iku Ngudanèni, Wicaksana.2491 11 Lan manawa ana sawiji-wiji (saka maskawiné) para rabinira kebandhang saka sira marang para kafir, banjur gentèn gilirira, lah para kang tininggal rabiné iku janji punika namung ngéngingi tumrap tiyang jaler, sarta janji punika dipun tetepi saèstu déning kanjeng Nabi. Kanjeng Nabi boten marengaken tiyang Muslimin ingkang lumajeng karana nyingkiri panganiayanipun tiyang Makkah andhèrèk panjenenganipun; awit saking punika mila para titiyang jaler wau lajeng sami damel golongan piyambak, boten sasambetan babar pisan kaliyan tiyang Muslimin ing Madinah, lan boten teluk dhateng titiyang ing Makkah. Ing salajengipun kayektènipun bab prakawis punika langkung cetha malih déning lalampahanipun Ummi Kultsum, anakipun èstri 'Aqabah, sémahipun Amr bin 'Ash. Ummi Kultsum wau kalayan dipun eteraken déning sadhèrèkipun jaler kakalih, Ammarah lan Walid, lumajeng dhateng Madinah. Ummi Kultsum katampi wonten ing Madinah, nanging sadhèrèkipun jaler kakalih kawangsulaken dhateng tanganipun tiyang kafir déning Kanjeng Nabi (Rz). Menggah ing sajatos jatosipun, titiyang Quraisy ngawontenaken janji ingkang kados makaten wau kanthi mengku sedya sampun ngantos titiyang Muslimin wewah kakiyatanipun déning ngempalipun titiyang ingkang sami ngrasuk Islam énggalan wau. Milanipun nalika Kanjeng Nabi ngandika dhateng titiyang Quraisy, bilih janji wau boten tumindak tumrap titiyang èstri, titiyang Quraisy inggih puran-purun kémawon. Sarta, sanajan janji punika boten tumindak tumrap tiyang èstri, sagedipun titiyang èstri wau angsal pangayoman, namung manawi maskawinipun kasukakaken wangsul dhateng lakinipun, murih ingkang jaler wau boten nandhang pituna. Manawi maskawin wau sampun katampi déning ingkang jaler, pegat lajeng nama sampun dhumawah; titiyang èstri wau lajeng kénging kasémah déning tiyang Muslimin. 2490. Mangsulaken maskawin dhateng lakinipun ingkang rumiyin, punika dados tandha pedhoting sasambetan sesémahan kaliyan piyambakipun; tumrap sesémahan énggal, èstri kedah dipun sukani maskawin. 2491. Kaum Muslimin lan titiyang kafir punika tansah dumunung wonten ing kawontenan perang ingkang terus-terusan tanpa wonten kèndel-kèndelipun; awit saking punika antawisipun golongan kakalih wau boten saged wonten sasambetan babrayan punapa kémawon, sarta inggih awit saking punika mila sasambetan sesémahan antawisipun titiyang jaler Muslimin kaliyan titiyang èstri kafir, makaten ugi antawisipun titiyang èstri Muslimin kaliyan titiyang jaler kafir, mesthi boten saged lastantun wonten. Manawi satunggal-satunggalipun golongan sampun mangsulaken rnaskawin, ipso facto (kalayan kajengipun piyambak) pegat lajeng dhumawah sami sanalika.
Surat 60 Mimitran sarta babrayan wèwèhna sapira anggoné wus padha ambayar; lan padha di tuhu- tuhu ing (wajibira marang) Allah, kang sira iku padha angèstu marang Panjenengané.2492 12 O, Nabi! samangsa ana wong wadon mukmin tumeka marang sira, aprasetya marang sira yèn ora bakal nyakuthokaké sawiji-wiji karo Allah, lan ora bakal nyonyo- long sarta ora bakal alaku sèdhèng, tuwin ora bakal matèni anak-anaké, apa déné ora bakal anekakaké pite- nah olèhmu gawé-gawé dhéwé, lan ora bakal ambangkang marang sira ing dalem prakara becik, iya tam- panana prasetyané sarta suwunna pangapura ing Allah; sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih.2493 13 O, para kang padha angèstu! aja padha mimitran karo kaum kang katiban bebenduning Allah; sayekti dhèwèké iku ilang panga- rep-arepé marang akhirat, kaya ilanging pangarep-arepé wong- wong kafir marang kang padha ana ing kubur.2494 2492. Tiyang jaler Muslimin ingkang boten tampi wangsulan maskawin saking sémahipun kafir ingkang nilar piyambakipun, dipun idini mendhet lilintu saking arta ingkang pancènipun kabayaraken kanggé mangsulaken maskawinipun èstri Muslimin ingkang lumajeng saking titiyang kafir lajeng anggolong dhateng titiyang Muslimin, utawi mendhet lilintu saking arta jarahan perang (Kf). Ingkang makaten punika perlu, awit titiyang kafir sami suthik mangsulaken maskawinipun titiyang èstri ingkang anggolong dhateng piyambakipun. Nanging inggih dipun pèngetana, bilih sanadyan kados makaten punika tandukipun titiyang kafir dhateng titiyang Muslimin, suprandéné titiyang Muslimin tetep kadhawuhan mangsulaken dhateng titiyang kafir maskawinipun titiyang èstri ingkang ngungsi dhateng titiyang Muslimin. 2493. Para mufassirin ingkang kathah sami mastani bilih mundhut prasetya kados ingkang kadhawuhaken ing ayat punika namung katindakaken déning Kanjeng Nabi ing sasampunipun nagari Makkah bedhah, inggih punika duk nalika titiyang jaler lan titiyang èstri byuk-byukan sami ngrasuk agami Islam. Rz ngandharaken lalampahan punika sadaya kalayan jalèntrèh, sawenèh wangsulanipun Hindun, sémahipun Abu Sufyan, wangsulan ingkang gandem, ugi kasebutaken. 2494. Ingkang dipun karsakaken: titiyang Yahudi. Titiyang Yahudi wonten sagolongan ingkang boten ngandel ing dinten kiyamat; bab punika kasebutaken wonten ing wekasaning,dhawuh ing ayat punika. 1477
SURAT 61 ASH-SHAFF (Pabarisan) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 14 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kamenanganipun Islam. Ruku' 2. Kedah mawi pangurbanan ingkang ageng. Katerangan gerban Sasampunipun para Muslimin kaawisan mimitran kaliyan tiyang kafir wonten ing surat ingkang sampun, sarta sampun kasasmitakaken wonten ing ayat 7, bilih mimitran tumunten badhé pulih kados wingi-nguni, ing surat punika para Muslimin lajeng dipun pangandikani bilih menangipun Islam ingkang wekasan punika badhé mulihaken mimitran wau, jalaran manawi para titiyang kafir nyepeng panguwaos, ingkang kaparsudi boten sanès tamtu namung anggènipun badhé mejahi papadhanging Islam kémawon. Awit saking punika, ngemungaken sarana anjumenengaken papréntahan Islam kémawon, sagedipun kawontenan rahayu punika jumeneng wonten ing tanah Arab. Namanipun surat punika kapirid saking dhawuh ingkang andhawuhaken dhateng para Muslimin perang ambélani agami kalayan ababarisan, awit ing sapunika perang punika perlu sanget kanggé rumeksa gesangipun umat Islam. Sasampunipun andhawuhaken makaten wau, ruku' ingkang sapisan punika lajeng wiwit nyebutaken conto panganiaya ingkang kasandhang déning Kanjeng Nabi Musa saking umatipun piyambak, sarta lajeng nyebutaken piwecanipun Kanjeng Nabi 'Isa bab rawuhipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. ingkang anyethakaken bilih yakti punika wasananipun methi menang. Lajeng kasam- betan piweca bab menangipun Islam kaliyan agami sanès-sanèsipun sadaya, ingkang dhadhasaring kanyataanipun piweca punika sampun kapasang nalika sugengipun Kanjeng Nabi, inggih punika kawonipun sadaya agami ing tanah Arab. Ruku' ingkang kaping kalih mituturi para Muslimin, manawi sami kepéngin kanyataan saèstu wahananipun piweca punika, para Muslimin kedah sami nyarempeng wonten ing margining yakti, sarwi nyebutaken tuladhanipun Kanjeng Nabi 'Isa, ingkang ing wekasanipun para pandhèrèkipun sami angsal damel anggèning mencaraken yakti, sanajan katingalipun mengsah menang. Titimangsaning tumurunipun Sadaya para saged angakeni bilih surat punika kadhawuhaken ing Madinah. titimangsanipun ingkang trep boten saged katamtokaken kalayan gumathok, nanging saged kakinten-kintenaken nalika taun Hijrah 4, inggih punika nalika para Muslimin ngalami jaman prihatos ingkang sanget, margi kapitunan ingkang kasandhang wonten ing Uhud. Wiwit ing wiwitan mila piweca-piweca ingkang mecakaken bab kamenangan, punika anggènipun kaundhangaken mesthi wonten ing wekdal nalika kawontenan-kawontenan ingkang murugaken ngangsalaken kamenangan wau sanget anggènipun sungsang buwana balik kawontenanipun, dadosipun ing nalika katemtuan ingkang ngyakinaken punika dipun betahaken sanget. ______________
Surat 61 Kamenanganipun Islam RUKU' 1 Kamenanganipun Islam 1-4. Para Muslimin kadhawuhan ambélani agami kalayan kiyat. 5. Panandhangipun Kanjeng Nabi Musa. 6, 7. Piwecanipun Kanjeng Nabi 'Isa dhateng badhé rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad. 8, 9. Piweca badhé kamenanganipun Islam anglindhih sadaya agami. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- ing langit-langit lan samubarang kang ana ing bumi Mahasucèkaké Allah; iku Ingkang- lan Panjenengané Kinawasa, Ingkang-Wicaksana. 1 Samubarang kang ana 2 O, para kang padha angèstu! yagéné sira padha nyalathokaké apa kang sira ora nglakoni? 3 Banget ora dadi pirena ana ngarsaning Allah yèn sira ngan- dakaké apa kang sira ora nglako- ni.2495 remen marang para kang padha perang ing dadalan-É ababarisan kaya déné témbok siji kang kukuh. 4 Sayekti, Allah iku Ar. lan 5 Lan nalika Musa calathu marang kaumé: O, kaumku! ya- géné kowé padha anusahaké aku, mangka temen kowé padha weruh, yèn aku iki Utusaning Allah marang kowé? Ananging bareng dhèwèké padha mèncèng, Allah amèncèngaké atiné, lan Allah iku ora nuntun wong kang padha murang yekti. 2495. Punika pitutur dhateng para titiyang ingkang ngaken angèstu dhateng yakti, tindakipun kedah sarwa laras kaliyan pangakenipun. 1479
1480 Pababarisan Juz XXVIII 6 Lan nalika 'Isa anak lanangé Maryam calathu: É, para turun Israil! sayekti aku iki Utusaning Allah marang kowé, ambeneraké marang barang kang ana ngarepku, yaiku Taurèt, sarta awèh pawarta bungah kalawan Utusan kang bakal rawuh sapungkurku, asmané Ahmad;2496 ananging bareng panje- nengané wis rawuh kalawan tan- dha yekti cetha, padha calathu: Iki kemayan kang terang.2497 2496. Kanjeng Nabi 'Isa ngleresaken Tauret, kitabipun Kanjeng Nabi Musa, ing ngriki punika ingkang dipun karsakaken: piweca ing Tauret ingkang mecakaken rawuhipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. Bab punika kasebutaken kalayan terang wonten ing péranganipun ingkang wekasan dhawuh punika; ing ngriku kapangandikakaken bilih Kanjeng Nabi 'Isa mecakaken bab badhé rawuhipun Kanjeng Nabi wau. Kedah dipun èngeti bilih Kanjeng Nabi punika asmanipun kalih: Muhammad lan Ahmad; kakalihipun sami asal saking tembung hamad, ingkang jawinipun: puji. Tembung Muhammad punika tegesipun wong kang banget pinuji utawi wong kang tansah pinuji (LA, O-LL); déné tembung Ahmad tegesipun kang banget mumuji. Sampun kakinten bilih anggènipun mangandikakaken Kanjeng Nabi 'Isa punika plek kados tetembungan ingkang kawahyokaken ing Quran Suci wau, jalaran ingkang dipun agem déning Kanjeng Nabi 'Isa punika basa Ngibrani, sanès basa Arab. Wonten prakawis ingkang angèl, inggih punika pangandikanipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang saèstu kados ingkang kapangandikakaken kala samanten, boten kerimat wonten ing Injil sakawan; tiyang ing jaman samangké namung gadhah cepengan jarwan ing basa Yunani: ing ngriku wonten tembungipun paraclete, ingkang wonten ing jarwan basa Jawi dipun jarwani juru-pirembag. Kita sampun sami mangertos, bilih jarwan, punika asring nyeling-serepaken, awit saking punika tembung paraclete ing babon Yunani, utawi juru-pirembag ing jarwan basa Jawi, punika boten anedahaken kados pundi tembungipun ingkang asli wonten ing basa ingkang dipun agem ngandika Kanjeng Nabi 'Isa. Nanging sadaya sisifatan ingkang katerangaken wonten ing Yuhanan 14: 16 tuwin 16: 7, punika sadaya pinanggih wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. Kasebutaken bilih juru-pirembag wau badhé lastantun ing salami-laminipun; lah, saréngatipun Kanjeng Nabi inggih kados makaten, awit ing sapengkeripun Kanjeng Nabi sampun boten wonten Nabi malih ingkarg mulangaken saréngat énggal. Kasebutaken panjenenganipun badhé mulangaken sadaya prakawis; lah rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad punika kalayan ngampil syari'at ingkang sampurna. Ingkang cetha piyambak, ingkang kasebut ing Yuhanan 16: 12-14 makaten: "Isih kari akèh prakara kang perlu dakwarahaké ing kowé, mangka saiki kowé padha durung gadug anampani. Nanging sarawuhé kang kasebut mau, yaiku rohing kayektèn, iku bakal dadi panuntunmu marang sajroning kasampurnané kayektèn. Déné mungguh pamangsité iku bakal ora ana kang saka karsané piyambak, mung apa sapamiyarsané iku kang bakal diwangsitaké, sarta kowé diparingi sumurup kahanan ing bésuké, roh iku bakal mulyakaké aku." Lah, piweca bab Rohing kayektèn, ingkang kasebutaken kalayan terarg wonten ing Yuhanan 14: 17 sami kaliyan juru-pirembag, punika namtokaken bab-bab ing ngandhap punika: (1) Kanjeng Nabi 'Isa boten paring tuntunan dhateng kasampurnaning kayektèn, awit piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa punika menggah ing sajatosipun namung katujokaken nganggé ambangun titiyang Israil, sarta panjenenganipun namung anglepat-nglepataken awonipun bangsa Israil wau; piwulangipun sang juru-pirembag punika piwulang ingkang sampurna, nuntun manusa dhateng kasampurnaning kayektèn sarta ngemungaken Quran Suci piyambak kitab suci ingkang ngaken dados angger-angger ingkang sampurna. (2) pamanggihipun sang jururembag wau boten wonten ingkang saking karsanipun piyambak, wangsul punapa sapamiyarsanipun punika ingkang dipun wangsitaken; pratélan punika 2497. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 61 Kamenanganipun Islam 7 Lan sapa kang luwih ngani- aya tinimbang wong kang agawé- gawé doracara ditibakaké marang Allah, mangka dhèwèké diajak marang Islam; lan Allah iku ora nuntun marang wong kang padha nganiaya.2498 nunggil suraos kaliyan piweca ingkang kasebut ing Pangandharing Tauret 18: 18 "Ing lésané bakal Ingsun isèni pangandika-Ningsun" inggih punika sisifatan ingkang namung pinanggih wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Muhammad. (3) panjenenganipun badhé mulyakaken Kanjeng Nabi 'Isa; Kanjeng Nabi Muhammad pancèn mulyakaken Kanjeng Nabi 'Isa, inggih punika asarana angundhangaken, bilih sadaya pangawon-awon ingkang umpuk-umpukan katumrapaken dhateng Kanjeng Nabi 'lsa tuwin ingkang ibu, punika sadaya gogorohan blaka. Namung saprakawis ingkang boten dipun mathuki golongan Nasrani, bab kanyataaning piweca wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Muhammad ingkang sampun terang punika inggih punika dupèh ing ngriki Sang juru-pirembag wau kasebut rohing kayektèn, dados mesthinipun boten mathuk manawi tembung punika katumrapaken kanggé mastani tiyang. Nanging sumangga kula aturi anggalih punapa sababipun déné Kanjeng Nabi 'Isa mastani panjenenganipun (Rohing kayektèn) wau juru-pirembag liyané. Kados déné ingkang kasebut wonten ing 14: 16 punika; punika rak lajeng nedahaken manawi badhé rawuhipun rohing kayektèn punika kalayan awujud manusa, lah inggih kados rawuhipun Kanjeng Nabi 'Isa piyambak punika; salajengipun, miturut sadaya babad suci, guru punika mesthi manusa. Langkung-langkung kula sami boten saged ngantak-antakaken roh, ingkang pamangsitipun boten wonten ingkang saking karsanipun piyambak. Wangsul namung mangsitaken sabarang ingkang kapiyarsakaken, mangka manawi dipun cundhukaken kaliyan Pangandharing Tauret 18: 18 nedahaken kalayan terang kados Kanjeng Nabi Musa. Sarta malih perlu dipun pèngeti bilih ing Quran Suci Kanjeng Nabi Muhammad punika asring sinebut Al-Haq (yakti), kadosta ing, 17: 81: "Lan ngucapa, yakti wus teka, panggorohan sirna." Prakawis sanès ingkang perlu kasebutaken, inggih punika piweca-piweca bab Kanjeng Nabi Muhammad ingkang mawarni-warni, punika menggah ing sajatos-jatosipun mecakaken lalampahan warni-warni ingkang dipun alami déning Kanjeng Nabi. Kanjeng Nabi punika pangalamaning sugengipun warni kalih, jalal lan jamâl, kaagungan lan kaéndahan: ingkang sapisan gumelar wonten ing dalem asma Muhammad, ingkang angka kalih wonten ing dalem asma Ahmad. Nabi ageng kakalih, Kanjeng Nabi Musa lan Kanjeng Nabi 'Isa, sadaya sami mecakaken Kanjeng Nabi Muhammad kalayan tetembungan ingkang mengku suraos nerangaken pangalaman sugengipun Kanjeng Nabi Muhammad ingkang nocogi kaliyan kawontenanipun piyambak-piyambak Nabi kakalih wau. Kaagungan, langkung cumetha wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Musa, awit panjenenganipun punika Nabi, Rasul ingkang ngampil angger-angger, tur ratu. Déné kaéndahan, langkung cumetha wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi 'Isa, margi éndahing piwulangipun budipakarti. Sifat kakalih punika sadaya, ngalempak wonten ing sariranipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. 2497. Kados déné ingkang kacetha kalayan terang wonten ing ayat candhakipun, ingkang dipun karsakaken wonten ing ngriki punika: Kanjeng Nabi Muhammad. Mirsanana katerangan ing ngandhap punika. 2498. "Kang agawé-gawé doracara ditibakaké marang Allah mangka dhèwèké diajak marang Islam," punika kedah dipun suraos para ingkang sami angemohi, inggih punika ingkang mastani yakti kemayan, kados déné ingkang kasebutaken ing wekasaning ayat ingkang sampun, lan kados déné ingkang kacetha wonten ing dhawuh candhakipun ingkang mungel makaten: lan Allah iku ora nuntun marang wong kang padha nganiaya. Inggih para titiyang punika, ingkang sami dipun ajak dhateng Islam, déné ingkang ngajak Kanjeng Nabi: ing panggènan sanès, Kanjeng Nabi sinebut makaten punika; minangka conto kula aturi mirsani 3: 192, 20: 108. Pangandel kamusyrikanipun para titiyang punika wonten ing Quran Suci marambah-rambah kasebut "gawé-gawé gogorohan," kadosta ing 6: 138 tuwin ing 6: 139. 1481
1482 Pababarisan Juz XXVIII 8 Dhèwèké duwé karep arep anyirep papadhanging Allah kala- wan cangkem-cangkemé, ananging Allah anyampurnakaké papadha- ngé, sanajan wong kafir padha gething. 9 Panjenengané iku kang wus angutus Utusan-É kalawan tuntu- nan sarta agama kang bener, supa- ya Panjenengané amenangaké iku, anglindhihaké agama sakabèhé, sanajan para wong musyrik padha gething.2495 RUKU' 2 Kedah mawi pangurbanan ingkang ageng 10-13. Ing dalem prakawis kasunyatan, kurban bandha lan jiwa punika kedah. 14. Conto sahabatipun Kanjeng Nabi 'Isa. 10 O, para kang padha angèstu! apa gelem sira Ingsun tuduhaké dadagangan kang nylametaké sira saka siksa kang nglarani? 11 Padha sira angèstua ing Allah lan Utusan-É sarta nyarempeng ing dadalaning Allah kalawan bandha- nira lan jiwanira; mangkono iku luwih becik tumrapé sira, yèn sira iku padha weruh! Ar. ngisoré 12 Panjenengané bakal angapura marang sira ing kaluputanira sarta anglebokaké sira ing patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili lan padunungan kang becik ing sajroning patamanan kang lang- geng; yaiku pituwas kang gedhé; 2495. Ayat 8 lan 9 punika isi piweca warni kalih. Ingkang sapisan amecakaken bilih sawarnining rékadaya badhé nyirnakaken Islam mesthi wuk boten kadumugèn, sarta kanyataanipun ingkang sampun-sampun inggih nyata boten kadumugèn. Ingkang kaping kalih amecakaken kalayan cumeplos, bilih Islam badhé dipun dadosaken agami ingkang menang sarta kanyataaning wahananipun piweca
Surat 61 Pangurbanan ingkang ageng 13 Apa déné (nugraha) liyané, kang sira senengi: pitulung saka tuwin kamenangan kang Allah cepak; lan awèha pawarta bungah marang para mukmin.2496 14 O, para kang padha angèstu! padha dadia panulung (tumrap pra- karané) Allah, kaya déné anggoné 'Isa anak lanangé Maryam calathu marang para sahabaté: Sapa panu- ing dalem prakaraning lungku Allah? Para sahabat mangsuli: Kula punika sami panulung ing dalem prakawising Allah.a Tumuli para turuning Israil kang sapérangan padha angèstu, kang sapérangan angafiri; banjur Ingsun anguwataké para kang padha angèstu angalah- aké mungsuhé, mulané dhèwèké dadi sing menang nguwasani.2497 punika sampun kaseksèn déning tanah Arab ing nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi. Nanging piweca warni kalih punika taksih wonten tegesipun malih ingkang langkung jembar. Rékadaya badhé nyirnakaken Islam punika tansah wonten kémawon, milanipun Pangéran maringi janji bilih rékadaya wau sadaya mesthi badhé dipun wukaken atanpa tilas: malah kamenanganipun Islam kaliyan sadaya agami ing donya, ing satunggaling wekdal mesthi badhé kajumenengaken kalayan cetha pratéla kados déné ingkang sampun kalampahan wonten ing tanah Arab. Para mufassirin sami nerangaken bilih kamenangan punika badhé kalampahan lantaran Masih ingkang dipun janjèkaken (Rz). 2496. Piweca ing ayat ingkang sampun punika tumrap ing akhirat, déné piweca ing ayat punika menangipun titiyang Muslimin kaliyan para titiyang kafir. 2497. Pratélan punika nerangaken bab kamenanganing piwulangipun Kanjeng Nabi 'Isa kaliyan para titiyang ingkang sami milawani pencaring piwulangipun, sarta amecakaken menangipun Islam ingkang wekasan kaliyan sadaya agami ing donya. _____________ 1483
SURAT 62 AL-JUMU'AH KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 11 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Para Muslimin kapiji nampèni nugrahanipun Pangéran. Ruku' 2. Solat Jumu'ah. Katerangan gerban Namanipun surat punika kapirid saking dhawuh ingkang andhawuhaken kalempakan wonten ing dinten Jumu'ah. Ruku' ingkang sapisan, sasampunipun nyebutaken bilih Kanjeng Nabi punika juru- anucèkaken para pandhèrèkipun ingkang nunggil jaman kaliyan panjenenganipun tuwin para pandhèrèkipun ing pawingkingipun. Lajeng memèngeti para Muslimin bab babaya ingkang sampun anjalari ambrukipun bangsa Yahudi. Para Yahudi wau sami gadhah angger-angger ingkang kaserat, nanging piyambakipun boten sami netepi ruhaninipun angger-angger wau. Déné sababipun, awit para Yahudi wau sami manggung nengenaken dhateng kadonyan, ngantos dintenipun Sabbat punapa boten dipun tetepi, mangka pancènipun dinten wau kamligèkaken muhung namung kanggé ngibadah. Awit saking punika ruku' ingkang kaping kalih dhawuh dhateng para Muslimin sampun ngantos sami nglirwakaken sembahyang ingkang katindakaken kalayan sasarengan), sembahyang Jumu'ah kapangandikakaken kalayan mligi. jama'ah (sembahyang Wondéné titimangsaning anggènipun katurunaken surat punika kénging katamtokaken watawis ing taun Hijrah ingkang kaping kalih. RUKU' 1 Para Muslimin kapiji nampèni nugrahaning Pangéran 1-4. Nugrahaning Pangéran kaparingaken titiyang Islam lantaran Kanjeng Nabi Suci Muhammad. 5-8. Tepa tuladha bangsa Yahudi minangka pèpènget. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sabarang kang ana ing langit- langit lan sabarang kang ana ing bumi padha Mahasucèkaké Allah, Ratu, Ingkang- Ingkang-Sinuci, Kinawasa, Ingkang-Wicaksana.
Surat 62 Para Muslimin nampi nugraha Ut. para wong Makkah Ar. dhèwèké 2 Panjenengané iku kang wus anjumenengaké ing jeroning para kang ora sastra2502 sawijining utu- san, unusan saka kono, amacakaké timbalan-timbalan-É marang dhè- wèké, sarta anucèkaké dhèwèké, apa déné amulang Kitab lan Kawi- caksanan marang dhèwèké, ing mangka sadurungé iku dhèwèké te- men dumunung ing sajroning sasar kang tétéla, 3 Sarta saliyané golongané kang durung sarawung karo dhèwèké; lan Panjenengané iku Ingkang- Kinawasa, Ingkang-Wicaksana. 2503 4 Iku nugrahaning Allah; Pan- jenengané amaringaké iku marang sapa kang dadi kaparenging karsa- Né, lan Allah iku kang kagungan nugraha gedhé. Ar. ora (angruma- sani) kabu- buhan 5 Sanépané para kang kabubu- han Taurat banjur anglirwakaké iku, iku kaya sanépané kuldi nge- mot kitab-kitab; ala sanépané wong 2502. Ummu-l-qurâ punika nama ingkang dipun anggé mastani nagari Makkah, milanipun tiyang Makkah punika lajeng kasebut ummi (Majma'u-l-Bihâr); déné tegesipun sanès ummi punika wuta- sastra kateranganipun ingkang panjang bab tegesipun tembung punika, kula aturi mirsani 117, 950. 2503. Sahabat Abu Hurairah nerangaken "Aku kabèh padha lungguhan ana ngarsané Kanjeng Nabi nalika surat Jumu'ah katurunaké marang panjenengané; ing kono ana dhawuh kang muni: saliyané golongané kang durung sarawung karo dhèwèké. Aku nyuwun pirsa marang Kanjeng Nabi: "Sinten ta punika?" Panjenengané ora karsa maringi wangsulan, nganthi kaping telu anggonku nyuwun pirsa. Salman, bangsa Pérsi, iya mélu lungguh karo aku kabèh; Kanjeng Nabi banjur nyèlèhaké astané marang Salman sarwi ngandika: Nadyan silih iman iku ana ing lintang Tsuraya (Pleiades), wong-wong (utawi suwijining wong) saka antarané dhèwèké mesthi bakal anggayuh iku" (Bkh). Hadits punika anedahaken bilih ayat punika ngisarahi tiyang satunggal utawi titiyang sawatawis turunan Persi. Nanging para mufassirin sami nyuraos bilih ingkang dipun karsakaken punika bangsa sanèsipun bangsa Arab (Rz); mufassir sanèsipun nyuraos bilih ingkang dipun karsakaken punika sadaya tiyang Muslimin ing sasampuning jamanipun Kanjeng Nabi Suci (Rz, JB). Suraosipun ingkang umum saha anyrambahi dhawuh punika, kedah dipun anggep; suprandéné hadits ing Bkh wau anedahaken, bilih dhawuh punika ugi ngisarahi kalayan tartamtu dhateng satunggaling tiyang. Wonten hadits-hadits sanès malih ingkang anerangaken bilih, Masih badhé rawuh wonten ing antawisipun kaum Muslimin, ing kalanipun kaum Muslimin agogondhèlan angger-anggering agaminipun namung sacara ngawula ing tulis kémawon, tanpa ngèngeti ngesipun utawi ruhipun. Hadits-hadits ingkang nerangaken bab rawuhipun Masih wau kénging kanggé titikan bilih kathah èmperipun manawi ingkang dipun karsakaken ing hadits ingkang kasebutaken ing nginggil, punika inggih Masih wau utawi jamanipun Masih wau. Déné suraosipun: ing 1485
1486 Al-Jumu'ah Juz XXVIII kang padha anggorohaké marang timbalan-timbalaning Allah iku; lan Allah iku ora nuntun wong- wong kang atindak dudu. 6 Calathua: O, para kang padha Yahudi! manawa sira iku ngang- gep, yèn sira iku kakasihing Allah ngejabakaké manusa liyané, lah mara padha mangajapa pati, yèn sira iku para wong temen.2504 7 Lan ora bakal dhèwèké padha angajapa pati, salawasé, amarga saka panggawéning tangané kang uwis-uwis; lan Allah iku Anguda- nèni marang wong-wong kang atindak dudu. 8 Calathua: Sayekti, pati, kang padha sira oncati iku, iku temen bakal anekani sira, banjur sira bakal padha dibalèkaké marang Ingkang-Anguningani kang ora ka- ton lan kang-katon, banjur Panje- nengané anjalèntrèhaké marang sira apa kang wus padha sira lakoni. RUKU' 2 Salat Jumu'ah 9 O, para kang padha angèstu! samangsa pangundang marang salat ing dina Jumu'ah diuwuhaké, banjur padha gagancangana ma- rang éling maring Allah sarta aninggala dadagangan; iku luwih becik tumrapé sira, manawa sira iku padha weruh.2505 wekdal kalanipun ruhipun Islam ingkang sajati ical (kesingkur), satunggaling tiyang utawi titiyang sawatawis ingkang tampi papadhang saking Kanjeng Nabi, badhé dipun jumenengaken, ingkang ngampil ayahan rnencaraken papadhanging Islam ing jagad. 2504. Nyuwun pejah ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika, sami kaliyan ingkang kapangandikakaken ing 2: 94. Mirsanana 138. 2505. Sembahyang Jumu'ah punika wekdalipun ing wanci luhur (ing tengahing raina sasampunipun
Surat 62 Salat Jumu'ah 10 Lah manawa salat iku wis rampung, banjur padha sumebara ing bumi sarta padha angupayaa nugrahaning Allah, tuwin diakèh élingira marang Allah, supaya sira padha begja. 11 Lan samangsa padha weruh dadagangan utawa kasenengan, dhèwèké padha buyar sarta aning- gal sira ngadeg. Calathua: Apa kang ana ing ngarsaning Allah iku luwih becik tinimbang kasenengan lan lan tinimbang dadagangan, Allah iku Becik-beciké Kang- andum rijeki. sasampunipun surya lingsir mangilèn). Sembahyangipun namung kalih raka'at, dados boten sakawan raka'at kados manawi salat luhur, nanging sadèrèngipun katindakaken langkung rumiyin dipun wonteni khuthbah (sosorah). Dhawuhipun ayat punika saha ayat-ayat candhakipun, anedahaken bilih padamelan adat saben kénging dipun tindakaken déning tiyang Islam wonten ing dinten Jumuwah ing wanci sadèrèng lan sasampunipun sembahyang Jumu'ah. Dados, dinten Jumuwah punika boten kedah kadadosaken dinten kanggé ngaso, kados déné dinten Sabbat tumrap titiyang Yahudi lan titiyang Nasrani punika. Nanging tumut sasarengan sembahyang Jumu'ah punika wajib, boten kénging kalirwakaken. Sawanci-wanci adhan utawi panguwuh ngajak salat Jumu'ah kapireng, sok tiyang Muslimin wajib nilar padamelan punapa kémawon, sarta sanalika kedah lajeng gagancangan dhateng masjid. Kuciwa sanget, déné ing nagari kados déné nagari India, ingkang tiyangipun Muslimin pitungdasanan juta kathahipun, para pangageng ingkang kawogan dèrèng purun ngakeni wigatosipun tumrap titiyang Muslimin nindakaken pangibadah ingkang perluning-perlu punika, ngantos saweg énggal mangké kémawon; punika kémawon namung enggèn-enggènan. Saben bangsa sami gadhah dinten Sabbat, utawi dinten ingkang dipun mligèkaken saking dinten-dinten limrah ing salebetipun saminggu, tartamtu namung nganggé lalados ing Pangéran thok. Nanging menggah ing tumindakipun, sadinten keceput boten naté dipun pigunakaken kanggé sembahyang. Kosokwangsulipun, titiyang Muslimin ingkang dipun keparengaken nindakaken padamelanipun adat saben wonten ing dinten Jumuwah, punika malah langkung kathah wekdalipun ingkang dipun anggé sembahyang, katimbang kaliyan kathah-kathahipun tiyang ingkang nganggep dinten ingkang kaping pitu dados dinten Sabbat. Nyata, kajengipun dinten Sabbat punika murih tiyang kèndel ing sawatawis wekdal saking panyambut damelipun badan wadhag lan pandamelan ngoyak kelahiran, gentos nindakaken padamelan ruhani sarta marak wonten ing ngarsanipun Pangéran; nanging gelar yektinipun boten makaten tumindakipun. Kosokwangsulipun, Islam ngarsakaken sasambetan kalayan Pangéran punika kedah katindalaken saben dinten ing saminggu teterusan, sarta ambal kaping gangsal ing sadinten-dintenipun, tur ing wanci nedheng-nedhengipun kanggé nindakaken padamelan. Ingkang makaten punika ateges maringi kelonggaran sajati dhateng pandhèrèkipun kanggé anggugulang, ngecakaken sarta anggegesang anggotanipun ruhani, ingkang tumrap wonten ing tiyang sanès kèndel jenjem saéngga pejah. Pamérang- mérangipun sembahyang cara Islam, punika tikel tekuk langkung mathuk kanggé ngluhuraken ruhaninipun tiyang, tur saged suka tetedhan sajati dhateng jiwa, katimbang lan ingkang pinanggih wonten ing caraning manembah sanès-sanèsipun. _____________ 1487
SURAT 63 AL-MUNÂFIQÛN (Para tiyang lamis) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 11 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Para lamis. Ruku' 2. Pitutur. Katerangan gerban Kados déné ingkang kacetha wonten ing namanipun, surat punika ing sagemblengipun mangandikakaken bab Para Titiyang Lamis tuwin nglepataken pakarti lalamisan. Ruku' ingkang sapisan mangandikakaken bab tiyang munafék, janji-janjinipun lalawora tuwin anggènipun sami kepéngin ningali Islam nandhang camah tuwin asor; déné ruku' ingkang kaping kalih mungkasi pangandika kalayan pitutur dhateng para Muslimin supados ingkang ikhlas (suci, resik) sarta boten kapikut ing katresnan dhateng bandha tuwin anak. Tiyang ingkang gogondhèlan dhateng satunggaling prakawis ingkang wigatos, manawi lalamisan, punika ambabayani sanget dhateng kamajenganipun prakawis wau; dados surat punika kaliyan surat ingkang sampun, wonten sasambetanipun. Titimangsaning anggènipun katurunaken kénging katamtokaken ing jaman nalika para lamis sampun kasilahaken saking antawisipun para angèstu, ingkang kalampahanipun ingkang wiwitan nalika perang Uhud; dados kinten-kinten kémawon nalika taun Hijrah kaping tiga tumurunipun surat punika. RUKU' 1 Para lamis Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Nalika para lamis anekani sira, padha calathu: Kula sami aneksèni, saèstu Panjenengan puni- ka temen Utusanipun Allah; sarta Allah angudanèni, sayekti sira iku temen Utusan-É, lan Allah anek- sèni, sayekti para lamis iku temen wong goroh.
Surat 63 Para lamis 2 Padha angalap supatané mi- nangka tatamèng, dadi padha nyimpang saka dadalaning Allah; sayekti ala apa kang padha di- lakoni iku. Ut. cap, lak 3 Mangkono iku amarga saka anggoné dhèwèké iku padha iman tumuli padha kafir; mulané kan- cing dipasang ing atiné, satemah awaké padha ora ngerti.2506 Ut. panjerit 4 Lan manawa sira anyawang dhèwèké, angresepaké sira awaké, lan yèn calathu, sira kumudu-kudu ngrungu marang calathuné; dhè- wèké iku prasasat glondhong di- sandhangi; pangirané sarupaning petak tumuju ing marang awaké. Dhèwèké iku mungsuh, mulané diprayitna marang dhèwèké; muga Allah anyirnakaké dhèwèké! saka ngapa dhèwèké padha malé- ngos?2507 5 Lan manawa dhèwèké dica- lathoni: padha mrénéa, Utusaning Allah bakal nyuwunaké pangapura sira, padha anggèdhègaké sirahé, lan sira sawang dhèwèké padha maléngos sarta padha gumedhé. 6 Padha ingatasé dhèwèké, sira suwunaké pangapura utawa sira ora suwunaké pangapura marang awaké; sayekti Allah iku ora anun- tun marang wong kang murang yekti. 2506. Kula aturi mèngeti; kados pundi anggènipun nerangaken dhawuh punika bab "manah dipun cap" punika. Ingkang nyababaken pandamelipun manusa piyambak, déné dhumawahipun bab punika namung dados wohing pandamel wau, tur punika woh ingkang boten kénging boten mesthi thukul. 2507. Petak ing ngriki ateges pangrabasanipun mengsah, ingkang kalayan anjerit dumadakan nukup titiyangipun pancer (TA-LL). Saben wonten mengsah angrabasa, para lamis sami mintonaken pakartinipun jirih sarta gadhah panginten bilih kaum Muslimin mesthi remuk déning mengsah- mengsahipun. 1489
1490 Para tiyang lamis Juz XXVIII 7 Dhèwèké iku para kang padha angucap: Aja padha angetokaké tumrap sapa-sapa kang bandha anyartani Utusaning Allah nganti yèn wis padha buyar. Lan kagu- nganing Allah kasugihan ing langit- langit lan bumi iku, ananging, para lamis padha ora mangerti. 8 Dhèwèké padha calathu: Ma- nawa aku padha bali marang Madinah, yekti sing kuwasa bakal nundhung sing asor saka ing kono; lan kagunganing Allah panguwasa iku sarta darbèking Utusan-É tuwin darbèking para mukmin, ananging para lamis padha ora weruh.2508 RUKU' 2 Pitutur 9 O, para kang padha angèstu! aja nganti bandhanira lan anak- anakira anglalèkaké sira saka éling maring Allah; lan sapa sing tumin- dak mangkono iku, ya iku wong kang padha kapitunan. 10 Lan padha amèwèhna rijeki paparing-Ingsun marang sira, ing sadurungé pati anekani salah sawi- jinira, kang satemah bakal munjuk: Pangéran kawula! punapaa Tuwan boten aparing sumené dhateng ka- wula sakedhap kémawon, supados kawula saged angedalaken sidhe- kah sarta dados golonganipun para titiyang tulus? 2508. Ngantos ing nalika jaman tumurunipun dhawuh punika, para munafék taksih gadhah panganggep awakipun piyambak punika dados golongan ingkang kiyat, santosa, margi sasarmbetan kaliyan mitranipun, titiyang kafir, sarta gadhah panganggep kaum Muslimin, golongan ingkang ringkih ingkang gampil dipun tundhung saking nagari Madinah. Nanging para lamis wau lajeng kadhawuhan, bilih piyambakipun piyambak ingkang badhé nandhang camah; sarta inggih kalampahan makaten saèstu, awit nalika para lamis katundhung saking masjid, namanipun tiyang munafék satunggal-satung- gal dipun sebut kalayan sora. Wasananipun anggènipun sami milawani tanpa guna. Mirsanana 1090.
Surat 63 Pitutur 11 Lan samangsa wus tumeka semayaning mangsané, Allah ora bakal aparing sumené marang sawijining iku waspada marang apa kang sira lakoni. jiwa, lan Allah ____________ 1491
SURAT 64 AT-TAGÂBUN (Kawedharing cacad) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 18 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Para titiyang kafir dipun pèpèngeti. Ruku' 2. Pitutur tumrap para Muslimin. Katerangan gerban Surat ingkang sampun-sampun anggènipun mangandikakaken para angèstu lan para kafir kalayan apilah-pilah. Surat punika anggènipun mangandikakaken titiyang kalih golongan wau kagerba dados satunggal; ing ngriki para kafir dipun pèpèngeti bab badhé angsal-angsalaning pandamelipun, déné para angèstu dipun ptuturi supados terus anggènipun lalampah murugi kaluhuran ruhani, tanpa mawi salah wèwèng dhateng kaéndahanipun donya salebetipun anggayuh kasampurnan. Dhawuh ingkang tumuju dhateng para kafir lan para mukmin punika kamot wonten ing ayat ingkang kaping kalih. Mungguh sanget surat punika dipun irah-irahi Kawedharipun Cacad punika, jalaran boten namung para titiyang kafir kémawon ingkang ing satunggaling dinten badhé ngalami kawedhar cacadipun, nanging para mukmin inggih badhé ngalami kawedhar cacadipun, manawi piyambakipun punika sami cupet ing lampah tuwin manawi sami nglirwakaken piwulang-piwulang énggal ingkang kaundhangaken minangka kanggé tuntunanipun, tur ngèndelaken kémawon manahipun nyalèwèng saking anggènipun badhé anggayuh kasampurnan manut piwulanging agami tuwin kasampurnaning budipakerti, déning panarikipun kadonyan. Ruku' ingkang sapisan, sasampunipun marsitakaken bilih Allah punika Dhat Ingkang-Nitahaken manusa, inggih ingkang mukmin, inggih ingkang kafir, sarta sasampunipun marsitakaken agunging mahawikanipun Allah, lajeng maringi pèpènget dhateng para kafir bab nasibipun ingkang badhé dipun sandhang tuwin temahan ingkang badhé gumelar ing dintening himpunan; ingkang dipun karsakaken mecakaken kalayan terang gamblang bab badhé tempukipun ingkang sapisan para angèstu lan para kafir wonten payudan ing Badr, tuwin ing dinten kiyamat. Ruku' ingkang kaping kalih paring pitutur dhateng para Muslimin supados sami ambangun turut dhateng Kanjeng Rasul, sarta sampun ngantos sami kesasar dhateng margi ingkang boten leres déning panarikipun bandha tuwin kulawarga. Pamanggih boten saged golong, punapa surat punika Makkiyah punapa Madaniyah; nanging ingkang kathah mastani Madaniyah. Pasaksèn saking isinipun nandhakaken manawi surat punika wahyu Madaniyah jaman wiwitan; jaman wiwitan sanget, ngantos perang Badr punika wonten ing ngriku taksih dipun wecakaken; lalamisan ingkang ing pawingkingipun tuwuh, kasasmitakaken wonten ing dalem pitutur ingkang wigatos memèngeti sampun ngantos kesasar déning katarik tresna ing bandha tuwin kulawarga. Lah inggih margi tumurun ing Madinah jaman wiwitan wau, ingkang murugaken sawenèh wonten ingkang mastani surat punika wahyu Makkiyah. Nanging manawi dipun timbang pamanggih ingkang mastani wahyu Madaniyah, punika ingkang langkung prayogi. ____________
Surat 64 Ar. dhadha Para kafir dipun pèpèngeti RUKU' 1 Para kafir dipun pèpèngeti 1-4. Allah anitahaken para mukmin lan para kafir sarta Panjenenganipun angudanèni pandamelipun. 5-7. Para kafir dipun èngetaken dhateng pandumipun para ingkang milawani para utusan. 8-10. Piyambakipun sami dipun pèpèngeti dintening kaimpun, badhé winedharing cacadipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sabarang kang ana ing langit- langit lan sabarang kang ana ing bumi padha anebut mahasuci maring Allah; kagungan-É karaton iku sarta kagungan-É (sakèhing) pangalembana iku, lan Panjene- ngané iku marang samubarang kawasa. 2 Panjenengané iku Kang ani- tahaké sira, ananging sawenèhira padha kafir lan sawenèhira padha mukmin; lan Allah iku amirsani marang sabarang panggawénira. 3 Panjenengané anitahaké la- ngit-langit lan bumi kalawan kasu- nyatan sarta aparing rupa marang sira tuwin ambecikaké rupanira, lan marang Panjenengané panto- ging paran iku. 4 Panjenengané angudanèni sa- barang kang ana ing langit-langit lan bumi sarta angudanèni apa kang sira singidaké lan apa kang sira wedhar; lan Allah iku Udani marang sabarang sajroning ati. 5 Apa ora wus tumeka marang sira caritané para kang biyén padha kafir banjur angrasakaké alaning temahané prakarané, sarta bagéané siksa kang nglarani? 1493
1494 Kawedharing cacad Juz XXVIII Ar. utusané 6 Iku amarga para utusan wus anekani dhèwèké kalawan tandha- tandha yekti, ananging dhèwèké padha calathu: Apa wong (baé) arep awèh pituduh marang aku? Banjur padha kafir lan maléngos, lan Allah iku ora butuh (apa-apa) sarta Allah iku Sugih, Pinuji. 7 Para kang padha kafir ngira, yèn ora bakal padha ditangèkaké, Calathua: O, dhemi Pangéranku! temen sira bakal padha ditangèk- aké, banjur temen sira bakal padha dijalèntrèhi apa kang wus padha sira lakoni; lan iku ingatasé Allah gampang. 8 Mulané padha angèstua ing Allah sarta Utusan-É tuwin papa- dhang kang Ingsun dhawuhaké; lan Allah iku marang samubarang kang sira lakoni Waspada. Ar. ngisoré dinané Panjenengané angimpun sira marang dina pa- ngimpunan, yaiku dina kawedha- ring cacad;2509 lan sapa sing angès- tu ing Allah sarta alaku becik, Panjenengané bakal ambirat alané saka awaké sarta anglebokaké dhè- wèké ing ing patamanan kang jeroné kali-kaliné padha mili, manggon ing kono salawasé; iku pakolèh kang gedhé.2510 9 Ing 2509. Ing pangandika ngriki dinten kiyamat punika kasebut dintening kawedharipun cacad, awit ing dinten wau cacadipun manusa ingkang sumingid-sumingid badhé gumelar ngeblak kalayan sampurna. Nanging tumrap para titiyang kafir wonten ing gesang sapunika punika, ugi dipun blakaken cacad-cacadipun, inggih punika nalika ing dintening kaimpun (ing Badr) para titiyang wau sami cingak déné ringkih timen kakiyatanipun, ngantos lalawanan kaliyan kaum Muslimin ingkang cacah jiwanipun namung dhawah sapratiganipun kémawon, boten saged menang. Dados kawedharing cacad-cacadipun para kafir wau sampun kawiwitan duk kalanipun wonten ing gesang sapunika punika. 2510. Kapèngetana bilih tiyang ingkang nindakaken katulusan mesthi badhé dipun birat awonipun, jalaran gesangipun sampun éwah. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, samangsa gesangipun tiyang punika sampun kabangun kanthi sampurna, awon ingkang saged ugi sampun katindakaken ing wekdal ingkang sampun-sampun, mesthi tumunten lajeng kasirnakaken temahanipun.
Surat 64 Pitutur tumrap para mukmin 10 Déné kang padha kafir sarta anggorohaké timbalan-timbalan Ingsun, iku kang manggon ing geni, ing kono pamanggoné, sarta ala pangungsèn iki. RUKU' 2 Pitutur tumrap para mukmin 11-13. Para mukmin kedah ambangun turut dhateng Utusan. 14-18 Panarik ing kadonyan kedah dipun tampik. 11 Ora ana kasangsaran tumiba kajaba kalawan idining Allah, lan sapa sing angèstu ing Allah, Panjenenganéa anuntun atiné; lan Allah iku marang samubarang Ngudanèni. 12 Lan padha ambangun turuta ing Allah sarta ambangun turuta ing Utusan, ananging manawa sira padha maléngos, lah sasanggané Utusan-Ingsun iku mung anekak- aké (ayahan) kang terang. 13 Allah iku, ora ana sesem- bahan kajaba Panjenengané; lan, mulané marang Allah kuduné kumandelé para mukmin. 14 É, para kang padha angèstu! sayekti sawenèhing bojo-bojonira lan anak-anakira iku mungsuh tumrapé sira,2511 mulané padha prayitnanana; lan manawa sira mu- wung sarta momot tuwin angapura, lah sayekti Allah iku Aparamarta, Mahaasih. 2511. Jalaran asring kémawon kalampahan tiyang atindak dédé dhateng sanès karana sémah utawi anak-anakipun. Dados ing dalem sawenèh prakawis sémah utawi anak punika dados mengsahipun tiyang. Kula aturi mèngeti tembung min ingkang wonten ing ngriku punika; punika anedahaken bilih anak lan sémah punika boten mesthi murugaken tiyang tumindak awon, wangsul namung tarkadhang kémawon tiyang tumiyung dhateng awon margi anak lan sémah wau. Ayat sambetipun mangandi- 1495
1496 Kawedharing cacad Juz XXVIII 15 Bandhanira lan anak-anakira iku mung coba, lan Allah iku, ing ngarsané ana ganjaran gedhé. 16 Mulané dituhu-tuhu ing (ka- wajibanmu maring) Allah ing sabisa-bisanira sarta padha angru- ngokna lan ambangun turuta tuwin angetokna (bandha), iku luwih be- cik tumrap jiwanira; lan sapa sing kareksa saka kumeding jiwané, iku wong sing padha begja. a. 821 17 Manawa sira amisungsung ing Allah pisungsung kang becik,a iku Panjenengané bakal anikeli aparing marang sira sarta angapura marang sira; lan Allah iku Kang tikel-matikel-paparingé wawales, Ingkang-Aris. 18 Ingkang-angudanèni kang ora katon lan kang katon, Ingkang Kinawasa, Ingkang Wicaksana. kakaken bandha lan anak punika dados fitnah, utawi cobi, awit inggih lumantar anak lan bandha punika cahyaning katulusan gumelar ngégla utawi ringkihing sèkèngipun manusa cetha awéla-wéla lir péndah raina. ____________
SURAT 65 ATH-THALÂQ (Pegat) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 12 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Angger-anggering pegat. Ruku' 2. Makkah dipun pèpèngeti. Katerangan gerban Surat punika marsitakaken sawenèh pranatan bab pegat wonten ing ruku'-ipun ingkang sapisan, awit saking punika surat punika dipun namakaken Pegat. Ruku' ingkang kaping kalih paring pèpènget dhateng para titiyang Makkah sarta nerangaken bilih Kanjeng Nabi punika ambekta papadhang dhateng para titiyang wau. Angger-angger bab pegat punika sampun kadhawuhaken dhateng para Muslimin wonten ing surat ingkang kaping kalih; nanging kalèntuning panindak tumrap pranatan bab pegat wau, murugaken perlu dipun wewahi pitedah malih (mirsanana 2512). Pitedah punika kaparingaken minangka kanggé memèngeti para Muslimin sampun ngantos pranatan ingkang kapasang déning Islam punika katindakaken ingkang kalayan boten saleres-leresipun, sarta bab prakawis punika laras kaliyan prakawis ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing surat ingkang sampun. Déné titimangsanipun nalika katurunaken, kénging kakinten-kintanaken watawis nalika taun Hijrah nem, inggih punika nalika lalampahan ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak punika kelampahan. RUKU' 1 Angger-anggering pegat Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ut. mang- sané wus tinamtu sira amegat wong-wong wadon, lah iku pegaten ing 'iddahé,2512 sarta étu- ngen wilanganing dinané 'iddah iku, lan di tuhu-tuhu ing (wajibira maring) Allah, Pangéranira. Dhè- tundhung saka wèké aja sira 1 O, Nabi! samangsa 2512. Ngidah utawi wekdal ingkang tinamtu, punika miturut 2: 228 ingkang limrah tigang sucènan. Nanging tumrap tiyang èstri ingkang saweg ngandhut, utawi tumrap ing sawatawis bab, ngidahipun katamtokaken wonten ing ayat 4 ing surat punika. Kedah dipun pèngeti, ing sagemblengipun surat punika, saben nyebutaken prakawis-prakawis ingkang magepokan kaliyan prakawis pegat, mesthi kasambetan ing dhawuh ingkang mungel: lan dituhu-tuhu ing wajibira maring Allah. Punika kénging
1498 Pegat Juz XXVIII padunungané sarta dhèwèké aja awèh lunga, kajaba manawa dhè- wèké alaku sèdhèng kang tétéla; lan iki aweraning Allah; lan sapa sing mlangkah aweraning Allah, lah temen anganiaya jiwané dhé- wé. Sira ora weruh, ambokmanawa sawisé iku Allah andadèkaké ba- lèn.2513 Ar. sawiji- ning lalakon 2 Mulané, samangsa dhèwèké wus tumeka wawangening mangsa kang wus tinamtu, banjur wengku- nen kalawan becik sarta anganggoa saksi loro kang adil saka antara- nira, sarta anjejegna pasaksi ma- ring Allah. Mangkono iku kanggo mituturi sapa-sapa sing angèstu marang Allah lan dina akhir; lan sapa sing tuhu-tuhu ing (wajibé maring) Allah, Panjenengané bakal adamel dalan pangluwaran tumrap marang dhèwèké. 3 Lan bakal amaringi rijeki saka ngendi-endi kang dhèwèké ora ngirak-ngiraké, lan sapa sing kumandel maring Allah, Panjene- ngané iku wis cukup tumrap dhè- wèké; sayekti Allah iku kalakon karsa-Né; temen Allah wus anetep- aké taker tumrap samubarang. 4 Wondéné wong-wong wa- donira kang wus ilang pangarep- arepé anggarap sari, manawa sira semang-semang, lah 'iddahé telung kanggé titikan bilih karsanipun Quran suci tiyang kedah ngatos-atos sanget ing dalem bab prakawis pegat. Kasebut ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi, pegat punika barang halal (kaidèn) ingkang sanget anggènipun boten dipun renani déning Allah. Tanpa usada pegat, sasambetan sesémahan ingkang saras, boten saged wonten ing dalem babrayan. Nanging tangsuling sesémahan punika kalang- kung déning suci, milanipun tiyang kedah boten grusa-grusu anggagampil ngecakaken usada punika. Dipun riwayataken bilih pranatan ingkang kasebut ing surat punika perlu kanggé ngleresaken prakawis seling-serepipun Bagéndha Ibnu 'Umar ing babagan bab pranatan pegat (Bkh). 2513. Amr utawi sawijining lalakon ing ngriki tegesipun ruju' utawi balèn (JB). Kapèngetana, nadyan tiyang ingkang katuju ing dhawuh wonten ing ngriki punika tiyang satunggal, nanging punika boten tumuju dhateng Kanjeng Nabi, wangsul tumuju dhateng tiyang jaler ingkang megat sémahipun.
Surat 65 Angger-anggering pegat Ut. durung sasi, mangkono uga (tumrap) kang ora tau anggarap sari; déné (tu- mrapé) wong wadon kang ngan- dheg wawangening mangsané ya- iku yèn wis nglahiraké kandhutané; lan sapa sing tuhu-tuhu ing (wajibé maring) Allah, Panjenengané bakal anggampangaké lalakoné dhèwèké. 5 Iki dhawuhing Allah kang Di- dhawuhaké marang sira; lan sapa sing tuhu-tuhu ing (wajibé maring) Allah, Panjenengané bakal ambirat alané saka awaké sarta bakal apa- ring ganjaran gedhé marang dhè- wèké. Ar. tumrap sira 6 Dhèwèké dunungna ing endi padununganira, murwat karo kasu- gihanira, lan aja sira gawé pituna, mundhak sira angrupekaké marang dhèwèké; lan manawa dhèwèké pinuju nafakahana nganti salahiring kandhutané; lah manawa dhèwèké anusoni anakira, wènèhana pituwasé, lan padha tutur-tinuturana ing antaranira ang- lakoni kabecikan; lan manawa sira padha ora sarujuk, cikbèn (wong wadon) liya kang bakal nusoni anaké. ngandheg, Ar. tumrap dhèwèké 7 Wong sing kadunungan ka- ombèran supaya ambalanjakna saka kaombèrané, lan sapa sing rizekiné rupek iya ambalanjakna apa papa- ringing Allah marang awaké; Allah ora angemoti sasanggan marang sawijining jiwa, kajaba sapira ba- rang paparing-É marang dhèwèké; Allah bakal adamel gampang sawisé angèl.2514 2514. Kula aturi mèngeti pitedah bab garapipun dhateng tiyang èstri ingkang kasebut wonten ing ayat punika saha ing ayat ingkang sampun. Tiyang èstri wau kedah dipun panggènaken wonten ing 1499
1500 Pegat Juz XXVIII RUKU' 2 Makkah dipun pèngeti 8-10. Wuwulang saking nagari-nagari ingkang dipun lebur. 11, 12. Kanjeng Nabi ambekta para mukmin saking pepeteng dhateng papadhang. 8 Wus pira baé kutha kang am- baléla marang paréntahing Pangé- rané sarta Utusan-É! mulané, iku Ingsun timbang (kalawan) panim- bang kang keras sarta Ingsun siksa (kalawan) siksa kang abot.2515 9 Mulané, iku ngrasakaké ala- ning temahané lalakoné, sarta te- mahaning lalakoné iku karusakan. 10 Allah wus anyepakaké siksa kang abot tumrap dhèwèké, mula- né di padha tuhu-tuhu ing (wajibira maring) Allah, o, wong kang duwé akal, kang padha angèstu! sayekti Allah anurunaké pépéling marang sira. Ar. ngisoré 11 Utusan kang macakaké ma- rang timbalan-timbalaning Allah kang terang, supaya dhè- wèké angetokaké para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik saka ing pepeteng marang papadhang. Sapa sing angèstu ing Allah lan anglakoni kabecikan, iku bakal dilebokaké ing patamanan kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, padha manggon ing kono salawasé; sayekti Allah aparing rijeki becik marang dhèwèké. sira panggènan ingkang dipun enggèni piyambak déning ingkang jaler, boten kénging dipun damel nandhang pituna, sarta manawi ingkang jaler sugih, piyambakipun kedah ingkang pradah anggènipun ngragadi ingkang èstri. Pitedah punika sadaya paring kalenggahan dhateng èstri sami kaliyan ingkang jaler. 2515. Kapèngetana, pitedah dhateng para angèstu sinartan pèpènget dhateng para mengsah.
Surat 65 Makkah dipun pèngeti 12 Allah iku kang wus anitahaké langit pitu sarta bumi sapadhané iku;2516 katetepan iku bakal tansah tumurun ing antarané iku, supaya sira padha weruha, yèn Allah iku marang samubarang Kawasa lan yèn Allah iku temen ngélmu(-Né) anglimputi samubarang. 2516. Pratélan ing ngriki bilih wonten "langit pitu sarta bumi sapadhané iku," punika saged anggamblangaken punapa tegesipun langit-langit punika samangsa mawi kasebutaken cacah pitu. Ing panggènan sanès langit pitu punika kasebut dalan pitu; dados manawi makaten bumi pitu punika saged ateges planit pitu ingkang ageng-ageng, ingkang kagolong ing wewengkonipun surya kita - solar system -(bumi kita piyambak, ingkang angka wolu), déné garis kalanganipun (falak- utawi orbit-ipun) kasebut langit pitu utawi margi pitu. Nanging inggih dipun èngetana bilih asring kémawon langit-langit kasebutaken tanpa mawi kasebutaken cacahipun, sarta mengku teges titah bangsaning lintang ing sagemblengipun. Prakawis sanès malih ingkang ugi pantes pinèngetan, inggih punika sesebutan langit pitu punika boten teka ateges mastani bilih boten wonten tunggalipun malih, punika boten. Maksudipun tembung pitu tuwin rembag bab prakawis punika ing salajengipun, katerangaken wonten ing 46. Katetepan tansah badhé tumurun ing antawisipun sadaya wau, punika dipun werdèni déning Mjd mengku teges: ing ngriku inggih wonten pejah lan gesang (Rz), dados Quran nayogyani pamanggih ingkang mastani bilih ing planit-planit sanès ugi wonten titah ingkang asifat gesang. _____________ 1501
SURAT 66 AT-TAHRÎM (Awisan) KADHAWUHAKEN ING MADINAH (2 ruku', 12 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Tembayatanipun Kanjeng Nabi wonten ing dalem. Ruku' 2. Kamajengan badhé kagayuh déning para mukmin. Katerangan gerban Surat punika kawastanan surat At-Tahrim utawi Awisan. Déné nama makaten punika kapirid saking pratélan ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak, ingkang nerangaken Kanjeng Nabi (tuwin para ingkang sami andhèrèk panjenenganipun) sampun ngantos ngawisi dhateng awakipun piyambak barang ingkang pancènipun kaidèn déning Allah. Dhawuh pratélan wau déning para pengarang Nasrani dipun anggé dhadhasar nyerang dhateng bubudènipun Kanjeng Nabi. Tuwan Sale, ingkang kapeksa mastani cariyos ingkang kaandharaken wonten ing jarwanipun Dr. Prideaux: "Pangawon-awon ingkang anèh," piyambakipun piyambak meksa boten saged suwala saking panggodha tumut ngandharaken dodongèngan, ingkang ngawon-awon bubudènipun satunggaling tiyang ingkang agaminipun dipun ajrihi margi dados mengsahing agami Nasrani ingkang ageng piyambak. Kajawi titimbangan sanès-sanèsipun, saweg urut-urutaning surat kémawon, manawi dipun tingali saèstu sampun cekap kanggé ambuktèkaken bilih dodongèngan ingkang dipun anggé dhadhasaring panyerang dhateng Kanjeng Nabi wau, nadyan mawi bukti punapa kémawon, punika sanès ingkang dipun kersakaken wonten ing ayating Quran Suci punika. Boten nama ngayawara manawi kaaturaken bilih dodongènganipun para juru-kritik Nasrani wau, sanajan inggih dipun sebutaken déning sawenèh mufassir, punika boten angsal pasaksèn saking kitab hadits ingkang kénging pinitados kados déné Bukhari lan Muslim punika. Kosokwangsulipun, lalampahan ingkang dipun riwayataken déning Imam Bukhari, punika malah suka pasaksèn papancasan ingkang terang, bilih dodongènganipun para pengarang Nasrani wau dora. Awit nalika nyebutaken ayat punika Imam Bukhari nyebutaken lalampahan warni kalih, ingkang wigatos piyambak lan ingkang misuwur piyambak inggih punika cariyos anggènipun pipisahan Kanjeng Nabi kaliyan para garwanipun ing sawatawis wekdal (sawulan); lah inggih punika "ngawisi barang ingkang dipun idini déning Allah" punika. Sarta, rèhning surat ingkang sampun marsitakaken bab pegat, nama sampun mathis sanget manawi lajeng kasambetan ing surat ingkang mawi anyebutaken pisah ing sawatawis wekdal wau. Cariyos pipisahan kaliyan para garwa ing sawatawis wekdal punika, lalampahan ingkang misuwur wonten ing babad sugengipun Kanjeng Nabi, sarta, rèhning cariyos punika saged anerangaken kalayan terang pratélan ingkang kasebut wonten ing Quran, nama sampun saleresipun manawi ayat wau kasuraos magepokan kaliyan lalampahan punika. Dados ruku'-ipun ingkang sapisan surat punika mangandikakaken bab sasrawunganipun Kanjeng Nabi kaliyan para garwa, déné ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken kamajengan ingkang badhé dipun alami déning para pandhèrèkipun ingkang setya. Manawi ruku' kakalih punika namung kawaos sagrambyangan, saged ugi sasambetanipun boten katingal melok, mila kados wonten perlunipun katerangaken sawatawis. Tembung zauj, ingkang tegesipun rabi, utawi laki, punika ugi ateges mitra utawi kanca (A-LL); sasambetan ruhani antawisipun Kanjeng Nabi kaliyan para pandhèrèkipun ingkang setya punika asring kasanépakaken sacara ngibarat kaliyan sasambetanipun laki
Surat 66 Tembayatanipun Kanjeng Nabi RUKU' 1 Tembayatanipun Kanjeng Nabi wonten ing dalem 1, 2. Pipisahan sawatawis mangsa. 3, 4. Tuladha tembayatan utami salebeting griya. 5. Para garwanipun Kanjeng Nabi. 6, 7. Paréntah umum. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah Ingkang- 1 O, Nabi! yagéné sira angla- rangi (tumrap awakira dhéwé) ba- rang kang wus dikenakaké déning Allah tumrap marang sira; sira angupaya pirena para garwanira; lan Allah iku Aparamarta, Maha- asih.2517 lan rabinipun. Perlu dipun pèngeti ugi bilih wonten ing ayat-ayatipun ingkang pungkasan ruku' ingkang kaping kalih wau, para kafir lan para mukmin kasanépakaken kaliyan titiyang èstri, inggih punika garwanipun Kanjeng Nabi Nuh lan garwanipun Kanjeng Nabi Luth tumrap para kafir, garwanipun raja Fir'aun lan Siti Maryam ingkang ibu Kanjeng Nabi 'Isa tumrap para mukmin. Titimangsaning tumurunipun surat punika kénging winastan nalika watawis taun Hijrah 7, inggih punika kinten-kinten titimangsaning kelampahanipun pipisahan wau. ________________ 2517. Kados déné ingkang sampun katerangaken ing ngajeng, ayat punika asring dipun anggé gagaran nyerang dhateng sugengipun Kanjeng Nabi ingkang sampun dipun akeni suci mulus punika. Kacariyosaken bilih ayat punika nyebutaken sasambetan sesémahanipun Kanjeng Nabi kaliyan Mariyah, tiyang èstri bangsa Mesir. Cariyosan, nalika sasambetan kaliyan Mariyah wau konangan déning garwanipun Kanjeng Nabi ingkang asma Hafshah, Kanjeng Nabi lajeng supaos bilih boten pisan-pisan badhé canthuk-lawung malih kaliyan Mariyah wau. Lah, cariyos punika lajeng winastan prakawis "andurusi pépénginan ingkang boten resik." Sapinten aosipun cacriyosan punika saged katitik saking wutah gumelaring kanyataan, bilih Siti Mariyah punika sasambetanipun kaliyan Kanjeng Nabi, sami kémawon lenggahipun kaliyan para garwanipun Kanjeng Nabi sanès-sanèsipun, malah Siti Mariyah punika puputra kakung satunggal kaliyan Kanjeng Nabi Suci, inggih punika Ibrahim, ingkang séda nalika taksih timur. Manawi makaten, punapa sababipun sasambetan laki-rabi antawisipun Kanjeng Nabi kaliyan Siti Mariyah ndadak dipun sujanakaken? Lan punapa sababipun déné sasambetan suci, sasambetan laki-rabi, teka winastan andurusi "pépénginan ingkang boten resik?" Rak sampun genah ta laki-rabi punika perluning-perlu, dalasan kanggé mujudaken gesanging manusa punika? Punapa punika sanès salah satunggaling bukti ingkang kathah panunggilanipun, ingkang ambuktèkaken rupaking dhadhanipun golongan Nasrani, saha remenipun golongan Nasrani milawani Islam, tur kalayan sacara sawenang-wenang lan boten mawi ngèngèh-ngèngèh punika? Siti Mariyah punika sanès tiyang èstri bangsa Arab, awit saking punika saged ugi pinanggihipun wonten ing babrayan lenggahipun boten sami kaliyan garwanipun Kanjeng Nabi sanès-sanèsipun. Nanging sasambetanipun Siti Mariyah kaliyan Kanjeng Nabi, punika boten teka asifat peteng. Kajawi punika Siti Mariyah sebagai ibuning putra kakung (ar. Ummi walad), pangkatipun sami kaliyan para garwanipun Kanjeng Nabi, awit miturut gelar yekti, Kanjeng Nabi Suci punika boten naté ngingah réncang tumbasan. Kawontenanipun Siti Shafiyah kénging dipun anggé tuladha bab prakawis punika. Siti Shafiyah punika tawanan perang, dados dipun rengkuha kadi déné réncang tumbasan kéngang-kénging kémawon; suprandéné wiwit wiwitan mila panjenenganipun punika dados garwa (garwanipun Kanjeng Nabi), panjenenganipun boten naté karengkuh kalayan 1503
1504 Awisan Juz XXVIII pangrengkuh ingkang miyambaki, ingkang béda kaliyan para garwa sanèsipun. Makaten ugi inggih boten wonten titik-titikanipun bilih Siti Mariyah naté karengkuh boten kados déné ibuning putra kakung. Dados awit saking punika, cacriyosan ingkang nyariyosaken bilih margi kauningan déning Siti Hafshah anggènipun akaron sih kaliyan Siti Mariyah, Kanjeng Nabi sakalangkung kuwur panggalihipun ngantos lajeng apratignya bilih boten badhé canthuk-lawung malih kaliyan Siti Mariyah, punika cacriyosan damel-damelan blaka. Wutah gumelaring kawontenan ingkang nyata saged anggo- rohaken pangawon-awon wau, lan saged adamel cetha awéla-wéla bilih cacriyosan wau bangsaning cacriyosan-cacriyosan damelanipun para pangarang Nasrani ingkang sumedya ngawon-awon Islam. Wondéné kateranganipun para mufassirin makaten: Kanjeng Nabi ngrawuhi Siti Mariyah, mangka kaleres giliranipun rawuh wonten ing dalemipun Siti Hafshah. Suprandéné dalasan para mufassir kados déné IJ pisan inggih wonten ingkang anggadhahi pamanggih, bilih ingkang dipun karsakaken dhawuh punika anggènipun Kanjeng Nabi Suci nyirik kempal kaliyan garwa salebetipun sawulan, utawi anggènipun Kanjeng Nabi ngawisi sariranipun piyambak dhahar maben karana mituruti karsanipun salah satunggaling garwanipun. Sawenèh mufassir ugi wonten ingkang anggadhahi pamanggih bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika salah satunggalipun lalampahan ingkang mentas kasebutaken wau. Tuwan Sale saged nyatakaken bab punika wonten ing Bd, manawi piyambakipun boten gadhah kitab tafsir sanèsipun. Pancèn anèh temenan caranipun nyukarta golongan Nasrani. Salah satunggalipun juru-kritik Nasrani wau mastani lalampahan ingkang mentas kasebutaken wau "cariyos ingkang lucu": tuwan Noeldeke mastani, ambokmanawi kémawon cariyos wau damel-damelanipun Siti 'Aisyah, déné sababipun kasebutaken, margi Siti 'Aisyah punika ingkang enggel piyambak kasangkut ing prakawis pradondi punika. Anèhipun, sabab ingkang dipun sebutaken déning tuwan Noeldeke wau, kosokwangsul kaliyan cariyos ingkang kaanggep leres déning tuwan Noeldeke piyambak. Manawi cariyos ingkang dipun pilih déning tuwan Sale, tuwan Muir tuwin sanès-sanèsipun punika kaanggep leres, ingkang baku piyambak kasangkut ing prakawis pradondi wau Siti Hafshah. Lan malih, manawi cariyos wau nyata saèstu, kula sami boten saged mastani punapa lepatipun Siti Hafshah lan Siti 'Aisyah salah satunggal; mangka manawi miturut cariyos bab dhahar maben wau, Siti Hafshah lan Siti 'Aisyah ingkang lepat. Punapa perlunipun Siti 'Aisyah damel-damel cariyos ingkang malah nglepataken sariranipun piyambak (sanajan ta namung sawatawis)? Mangka manawi miturut cariyosipun para tukang kritik Nasrani Siti 'Aisyah boten lepat. Boten wonten sabab-sabab ingkang mikantuki sariranipun Siti 'Aisyah, manawi kapara nyata panjenenganipun damel-damel cacriyosan wau. Malah manawi cariyos bab dhahar maben wau boten nyata, panjenenganipun mesthi nulak cariyos wau. Déné Siti 'Aisyah ngriwayataken hadits ingkang nglepataken sariranipun piyambak, punika malah amratandani bilih hadits-hadits ingkang nyariyosaken bab Kanjeng Nabi punika nyata kénging pinitados sanget; jalaran punika anedahaken bilih para sahabat sami ngatos-atos, satiti tuwin lugu manawi ngriwayataken pangandika tuwin lalampahan-lalampahanipun Kanjeng Nabi Suci. Wondéné lalampahan wau dipun andharaken déning Siti 'Aisyah makaten: "Kanjeng Nabi saw. sok dhahar madu ana ing omahé Zainab; Hafshah lan aku sarujuk arep padha matur marang Kanjeng Nabi yèn panjenengané anggondha kaya déné mentas dhahar Magâfir." Nalika sampun kelampahan sami munjuk saèstu, Kanjeng Nabi kepareng ngagem unjukipun garwa kakalih wau, sarta aprajanji kalayan tuhu-tuhu bilih panjenenganipun boten badhé dhahar maben malih. Lah cacriyosan punika boten teka damel- damelan; jalaran ingkang ngriwayataken Siti 'Aisyah, kathik isinipun mawi nyebutaken bukti sawatawis ingkang lèrègipun lumawan Siti 'Aisyah, mangka lalampahan ingkang dipun anggep nyata déning raos panggethingipun golongan Nasrani, sakedhik kémawon boten wonten ingkang ngawon- awon Siti 'Aisyah. Wondéné pamanggih kula, ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika bab prakawis Kanjeng Nabi apratignya pipisahan kaliyan garwa ing sawatawis wekdal. Wawaton ingkang sakalangkung kiyat, kadosta Bagéndha 'Umar, nerangaken bilih ingkang dipun karsakaken wonten ing ayat-ayat punika inggih prakawis pipisahan ing sawatawis wekdal wau. Imam Bukhari ngriwayataken hadits-ipun I'Ab ing ngandhap punika wonten ing panggènan nalika panjenenganipun nafsiri surat punika. Miturut hadits punika I'Ab sampun dangu anggènipun semang-semang sinten èstri kakalih ingkang kapangandikak- aken wonten ing surat punika. Ing satunggaling dinten sareng panjenenganipun piyambakan kaliyan Bagéndha 'Umar lajeng pitaken dhateng Bagéndha 'Umar bab prakawis punika. I'Ab nerangaken, nalika panjenenganipun dèrèng rampung anggènipun ngandika, Bagéndha 'Umar lajeng kémawon ngandika bilih tiyang èstri wau Siti 'Aisyah tuwin Siti Hafshah, salajengipun Bagéndha 'Umar lajeng ngandharaken cariyosipun ingkang panjang. Bagéndha 'Umar suka andharan dhateng Bagéndha I'Ab,
Surat 66 Tembayatanipun Kanjeng Nabi 1505 2 Sayekti Allah wus anetepaké luwaring pratiknyanira; lan Allah iku Pangayomanira, sarta Panjene- ngané iku Ingkang-Angudanèni, Ingkang-Wicaksana.2518 3 Lan nalika nabi kalawan sisi- dheman awèh warta marang sawe- nèhing garwané - ananging bareng iki amartakaké iku (marang liyané) bilih ing nalika jaman jahiliyah boten wonten tata-cara nyukani wewenang dhateng tiyang èstri, ngantos dumugi wekdal nalika Gusti Allah nurunaken dhawuh bab prakawis titiyang èstri wau, kados déné ingkang kawahyokaken wonten ing Quran Suci punika. Bagéndha 'Umar ngandika: "ing satunggaling dinten sémah kula nyariyosi kula, kula kedah makaten-makaten tumrap ing babagan prakawis ingkang makaten-makaten." Bagéndha 'Umar lajeng mangsuli kalayan cekak: "kuwi dudu urusanmu." Ingkang garwa ngandika "kapriyé ta! anakmu wédhok dhéwé (Siti Hafshah) wani mangsuli sakecap padha sakecap marang Kanjeng Nabi, nganti panjenengané ora rena; kowé ora seneng yèn aku ngandhani kowé ing sawijining prakara." Sanalika Bagéndha 'Umar lajeng murugi Siti Hafshah, sarta mituturi Siti Hafshah sampun sok mabeni Kanjeng Nabi. "Ing bab prakara iki kowé aja tiru-tiru 'Aisyah," makaten pituturipun Bagéndha 'Umar dhateng ingkang putra. Bagéndha 'Umar lajeng tindak dhateng panggènanipun Siti Ummi Salmah. Kalayan cekak Siti Ummi Salmah mangsuli dhateng Bagéndha 'Umar, bilih sanès urusanipun Bagéndha 'Umar nyampuri rembag prakawis- prakawis ing antawisipun Kanjeng Nabi kaliyan para garwanipun. Boten let dangu kaliyan punika, Kanjeng Nabi misah saking para garwanipun sadaya ing sawatawis wekdal kanthi supaos boten badhé tindak dhateng dalemipun sintena kémawon ing antawising para garwa wau ing salebetipun sawulan. Sareng pawartos bab punika kapiyarsa Bagéndha 'Umar, Bagéndha 'Umar lajeng tumunten sowan ing Kanjeng Nabi Suci sarta ngandharaken sabarang rèh ingkang sampun kelampahan antawisipun Siti Hafshah, Ummi Salmah lan panjenenganipun piyambak. Nalika midhangetaken unjukipun Bagéndha 'Umar wau Kanjeng Nabi gumujeng kekel. Lalampahan punika anedahaken kalayan terang bilih manut panyuraosipun Bagéndha 'Umar ayat punika nyebutaken bab prakawis pipisahan ing sawatawis wekdal wau. Sarta rèhning lalampahan punika lalampahan ingkang misuwur sanget, tur menggah ing kayektènipun sampun boten wonten semang-semangipun malih, milanipun kathah èmperipun manawi inggih lalampahan punika ingkang kasebutaken wonten ing ayat angka satunggal punika. Lalampahan punapa kémawon ingkang dipun karsakaken ing ayat punika, punapa lalampahan bab ngunjuk maben, punapa pipisahan ing sawatawis wekdal, sami kémawon, inggih punika sami déné anedahaken, bilih pangrengkuhipun Kanjeng Nabi Suci dhateng para garwa, punika tansah adhadhasar asih lan tresna. Awit panjenenganipun tansah sawega milaur nandhang kikirangan punapa kémawon, katimbang damel cuwaning para garwanipun. Lah inggih pangrengkuh ingkang saé punika, ingkang murugaken sugengipun Kanjeng Nabi wonten ing dalem tansah seneng lan tentrem boten wonten sakawis-kawis. 2518. Dhawuh ingkang mungel wonten ing ngriki punika déning tuwan Dr. Prideaux dipun jarwani "Allah wus ngidini ing sira akaron sih karo baturira wadon." Manawi anggènipun tuwan Doktor tumindak makaten wau pancèn boten kajarag, pratandha manawi piyambakipun punika babar pisan boten mangertos dhateng basa Arab. Tiyang ingkang kados piyambakipun kawontenanipun, ingkang gelaripun makaten dados sarjana basa Arab nasaraken tiyang kathah ingkang kirang seserepanipun, punika manawi katembungaken ingkang alus piyambak: ngisin-isini. Nebusi supaos punika kaiden wonten ing dhawuh ing 5: 89, ingkang tumurunipun sampun langkung rumiyin katimbang lan surat punika. Awit saking punika nama mrakosa ing kasunyatan, manawi winastan bilih tumurunipun ayat punika kalayan mengku pamrih ngéngingaken Kanjeng Nabi akaron sih kaliyan Siti Mariyah, tiyang èstri bangsa Qibthi (bangsa Mesir).
1506 Awisan Juz XXVIII sarta Allah aparing weruh prakara iku marang panjenengané, panje- nengané ameruhaké sapérangané lan sapérangan liyané disisihaké; bareng panjenengané aparing we- ruh prakara iku marang dhèwèké, ingkang dhèwèké matur: sinten amartosaken prakawis punika dha- teng panjenengan? Pangandikané: Ingkang-Mahawikan, Ingkang- Waspada kang martani aku.2519 Ar. Panje- nengané iku 4 Manawa sira sakaro padha tobat maring Allah, lah sayekti atinira wus tumiyung (mrono), lan manawa sira sakaro padha saiyeg bantu-binantu lumawan panjene- ngané, iku Pangayomané, sarta Jibril apa déné para mukmin anglakoni kabecikan tuwin para malaikat, iku kang dadi panulung sawisé iku. lah sayekti Allah 5 Ambokmanawa, Pangérané, manawa panjenengané amegat ing sira,2520 bakal aparing liliru garwa kang luwih becik tinimbang sira (yaiku) wadon sumarah, mukmin, mituhu, ahli mratobat, bekti, dhe- men puasa, randha tuwin prawan. 2519. Boten wonten hadits ingkang kénging pinitados, ingkang nerangaken lalampahan punapa ingkang tartamtu dipun karsakaken wonten ing dhawuh punika. Nanging menggah ing sajatos- jatosipun, prakawis ingkang kita betahaken dipun sumerapi, punika sanès kok lalampahanipun ingkang saèstu, nanging piwulang budipakerti ingkang adiluhung, ingkang wonten ing ngriku. Saéning pangrengkuhipun Kanjeng Nabi dhateng para garwanipun, punika dados sekar-lathi. Kasebut ing hadits panjenenganipun ngandika makaten: "wong kang becik dhéwé ing antaranira, yaiku wong kang luwih becik garapé marang bojoné; ana déné aku iku kang becik dhéwé pangrengkuhé marang bojo-bojoku, katimbang lan kowé kabèh." Saèstu, angèl sanget sagedipun tiyang badhé ngukur sapinten genging asihipun Kanjeng Nabi dhateng para èstri; jalaran sampun wonten buktinipun, lenggahing èstri ingkang tanpa wonten wewenangipun babar pisan punika, déning panjenenganipun kasengkakaken ing ngaluhur, ngantos sami drajatipun kaliyan "gusti bandaranipun" (inggih punika tiyang jaler). 2520. Suprandéné para garwa wau boten wonten satunggal kémawon ingkang dipun pegat déning Kanjeng Nabi. Punika mratandhani manawi para garwa wau sami kasinungan sisifatan wau. Kanjeng Nabi kawenangaken megat garwanipun salah satunggal pundi ingkang boten dipun karsakaken, sarta minangka lintunipun Kanjeng Nabi kawenangaken mundhut garwa sanèsipun. Nanging rèhning para garwa sami boten wonten ingkang sumedya nilar panjenenganipun, sanajan ta kalangkung déning awrat
Surat 66 Kamajengan badhé kagayuh 6 É, para kang padha angèstu! reksanen awakira sarta kulawarga- nira saka geni, kang urub-urubé manusa lan watu, (kang nunggu) ing kono para malaikat kang keras lan rosa, ora ambangkang ing Allah tumrap sabarang kang di- paréntahaké marang dhèwèké sarta nindakaké sabarang kang didha- wuhaké. 7 É, para kang padha kafir! ing dina iki kowé aja padha angudi mamrih pamuwung; kowé bakal padha dipituwasi mung apa kang wus padha kolakoni RUKU' 2 Kamajengan badhé kagayuh déning para mukmin 8. Para mukmin badhé dipun damel menang. 9. Kanjeng Nabi kedah nyarempeng sanget. 10-12. Sanépanipun para kafir sarta mukmin. Ar. ngisoré Ar. nyam- purnakaken tumrap kawula a. 2194 8 É, para kang padha angèstu! padha tobata maring Allah kala- wan tobat kang tuhu-tuhu; ambok- manawa Pangéranira bakal ambirat alanira saka ing sira sarta ang- lebokaké sira ing patamanan, kang ing jeroné kali-kaliné padha mili, ing dinané Allah ora bakal nga- soraké nabi sarta para kang padha angèstu kang anyartani dhèwèké; papadhangé bakal sumorot ing ngarepé lan ing tangan tengené, bakal padha munjuk: Pangéran kawula! mugi Tuwan nyampurnak- aken papadhang kawula, saha apa- ring pangayomana dhateng Kawu- la: saèstu, Tuwan punika dhateng samukawis kawasa.2521 sugengipun Kanjeng Nabi wonten ing dalem, mila Kanjeng Nabi inggih boten karsa megat para garwa wau. Mirsanana 2002. 2521. Punika anedahaken bilih miturut Quran Suci, suwarga punika boten namung panggènaning nampèni nugraha saha ngundhuh ganjaraning pandamel saé ingkang katindakaken manusa ing wekdal ingkang sampun-sampun kémawon, nanging ugi dados pancadan ingkang kanggé murwani kamajengan 1507
1508 Awisan Juz XXVIII Ar. nyarem- penga 9 O, nabi! ngetoga kakuwatan nandangi para kafir lan para lamis lan di keras marang dhèwèké, lan padunungané iku naraka; lan ala pangungsèn iku.2522 Ar. kawula Ar. saka- roné Ar. dhèwèké sakaroné 10 Allah adamel gagambaran tumrap para wong kafir garwané Nuh lan garwané Luth; sakaroné wewengkon kawula-Ningsun wong loro kang padha becik-becik, ana- nging sakaroné padha cidra ma- rang kang mengku; mulané iki ora bisa migunani sathithik-thithika marang sakaroné tumrap (panulak- ing siksaning) Allah, sarta dipa- ngandikani: sira sakaroné padha mlebua ing geni karo para kang padha mlebu iki.2523 ruhani ingkang tanpa wonten kèndel-kèndelipun. Panyuwun kasampurnakaken papadhangipun, punika menggah ing sajatos-jatosipun pépénginan ingkang boten wonten kèndel-kèndelipun dhateng kasampurnan. Lah punika anedahaken bilih kamajengan ruhani punika wonten ing gesang wau boten badhé wonten pantogipun. Samangsa tiyang punika sampun saged anggayuh satunggaling tataran kaluhuran, tumrap piyambakipun lajeng katingal anggènipun kirang sampurna, manawi dipun tandhing kaliyan tataraning kamajengan candhakipun ingkang badhé dipun gayuh. Makaten salajengipun Quran Suci mulangaken, bilih tumuwuhing kasantikanipun manusa ingkang kalampahan wonten ing gesang sapunika punika, nanging ingkang atanpa wates, punika boten teka tinamtu mawi wonten pungkasan- ipun, nanging menggah ing sajatos-jatosipun punika malah pancadan ingkang wiwitan, ingkang ngener dhateng laladan ingkang langkung wiyar angaluk-aluk tangèh yèn sageda kininten-kinten, ingkang mesthi badhé dipun langkungi. Laladan wau badhé kawiwitan bénjing ing sasampunipun pejah, inggih punika samangsa jiwa punika sampun uwal saking pambalengguning sengkeranipun ingkang asli saking lebu, ingkang salajengipun ngrasuk badan sanès, ingkang laras kaliyan pandamelipun ingkang sampun katindakaken nalika wonten ing ngalam donya. Inggih awit saking punika, mila tiyang ingkang nalikanipun wonten ing gesang sapunika punika manggung ambèbècèr wekdalipun kalayan atanpa tonja, punika mesthi badhé dipun tamani usada rumiyin kanggé maluyakaken bektanipun sasakit ruhani, ingkang angsalipun saking pandamelipun piyambak punika; sarta ingkang makaten punika manut angger-angger ingkang sampun boten kénging dipun sulayani malih, inggih punika: saben tiyang mesthi ngraosaken wohing sabarang ingkang sampun katindakaken. Manawi dayaning wisa ingkang ngrisakaken kawontenanipun punika sampun sinapu tapis, sarta manawi piyambakipun sampun pantes miwiti lampah tumuju dhateng ener ingkang agung wau, lah piyambakipun lajeng sampun boten dumunung wonten ing naraka malih. Lah inggih punika sababipun déné miturut Quran Suci, boten wonten tiyang satunggal kémawon ingkang badhé tinundhung kawedalaken saking suwarga, kosok- wangsulipun (kados déné ingkang kasebutaken kalayan terang wonten ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci), sadaya tiyang badhé kawedalaken saking naraka ing sasampunipun sawatawis wekdal dudunung wonten ing ngriku. Awit naraka makaten namung kanggé ngresiki manusa saking rereged ingkang ngalang-alangi ing kamajenganipun ruhani, milanipun samangsa sedya punika sampun kaleksanan, kabetahan dhateng wontenipun naraka punika lajeng sampun boten wonten malih. 2522. Tembung kriya ingkang kula jarwani ngetoga kukuwatan punika tembung jâhid. Inggih tembung punika ingkang lajeng karimbag dados jihâd punika. Suraosing dhawuh ing ngriki, nedahaken 2523. Mirsanana kaca candhakipun.
Surat 66 Kamajengan badhé kagayuh 11 Lan Allah adamel gagam- baran tumrap para kang padha angèstu bojoning Fir'aun, nalika munjuk: Pangéran kawula! mugi Tuwan angyasakaken kawula griya ing ngarsa Tuwan ing salebeting patamanan, saha mugi Tuwan mi- lujengaken kawula saking Fir'aun tuwin pandamelipun, punapa déné mugi Tuwan milujengaken kawula saking titiyang ingkang sami nga- niaya:2524 a. 410, 412 Ut. wisik b. 565 12 Sarta Maryam anak wadoné Imran,a kang anjaga kasuciané; mulané Ingsun aniyup dhèwèké kalawan ruh-Ingsunb sarta dhè- wèké ambeneraké marang sabda- ning Pangérané lan Kitab-kitabé tuwin dhèwèké dadi golongané wong padha mituhu.2525 bilih ingkang dipun karsakaken ing tembung ngetoga kukuwatan punika boten kok perang, jalaran nyatanipun tiyang munafék boten naté dipun perangi. Malah titiyang munafék wau kapara dipun rengkuh kadi déné titiyang Muslimin, kalayan mengku sedya murih gampiling tumindak. Milanipun, samangsa Kanjeng Nabi kadhawuhan jihâd lumawan para kafir lan para munafék, punika lajeng terang manawi jihâd punika boten ngemungaken sarana perang kémawon. 2523. Punika gambaripun para pandhèrèking nabi, ingkang nulayani piwulanging gurunipun. Mesthi kémawon nabinipun wau boten saged milujengaken piyambakipun. 2524. Punika gambaripun tiyang saé ingkang dèrèng uwal saking pambalengguning dosa. Ing ngriki raja Fir'aun kadamel gagambaranipun dosa. Nanging margi para titiyang saé wau kalangkung déning sanget kepénginipun saged uwal saking dosa, milanipun para titiyang wau lajeng sarosa sami nyarempeng supados saged mardikakaken awakipun saking sawarnining blenggu. ingkang kagelaraken wonten ing sanépa punika, anggambaraken paringipun Pangéran ilham utawi wahyu dhateng para tiyang sampurna. Dhawuh ingkang mungel "Ingsun tiyup dhèwèké kalawan ruh-Ingsun," punika pantes dipun wigatosaken. Tembung dhèwèké, inggih punika hi ing tembung fîhi ing basa Arab, punika nedahaken tiyang jaler (mudhakkar), dados terang manawi boten wangsul dhateng Siti Maryjam. Dados awit saking punika, téori Nasrani ingkang mamrih badhé namtokaken pamanggih mirid saking dhawuh punika, bilih ruhipun Pangéran pranyata katiyupaken dhateng Siti Maryam, punika boten saged mantuk. Wondéné dlamir dhèwèké wau, déning para mufassirin kasuraos wangsul dhateng Kanjeng Nabi 'Isa (Rz). Dados suraosipun: Siti Maryam nglahiraken putra, ingkang tampi wahyuning Pangéran. Nanging dlamir dhèwèké wau ugi saged wangsul dhateng tiyang angestu, ingkang wonten ing ngriki Siti Maryam kawarna dados contonipun. Déné ingkang kasedya ing dhawuh ingkang mungel makaten punika, wigatos dhawuh anggatosaken bilih ingkang dipun karsakaken ing ngriki punika sanès aniyupaken ruh, nanging maringaken wahyu dhateng tiyang angestu. 2525. Gagambaranipun titiyang tulus ______________ 1509
SURAT 67 AL-MULK (Karaton) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 30 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Karatoning Allah. Ruku' 2. Siksanipun para kafir. Katerangan gerban Wiwit surat punika dumugi telas-telasaning Quran wonten sekawandasa wolu surat malih, sadaya punika kadhawuhaken wonten ing Makkah (Makkiyah), kajawi surat ingkang kaping 10, ingkang kagolong ing jaman Madinah, sanajan ta surat wau anggènipun katurunaken ugi wonten ing Makkah, inggih punika nalika Kanjeng Nabi pinuju wonten ing Makkah ing kalanipun tindak ngibadah haji ingkang pungkasan. Surat-surat wau sadaya isi piweca bab kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh déning Islam tuwin bab cabaripun para mengsah-mengsahipun Islam, wonten ingkang mawi tetembungan ingkang cetha pratéla, wonten ingkang mawi tetembungan ngibarat. Nadyan ingkang kathah surat-surat wau kagolong wahyu ingkang katampi déning Kanjeng Nabi nalika jaman wiwitan piyambak, piweca-piweca ingkang kasebut wonten ing ngriku punika asring sanget magepokan kaliyan Islam ing tembé wingkingipun ingkang taksih nyamut-nyamut kelampahanipun, sarta mesthi kémawon boten kawatesan namung sumiyaripun Islam ing tanah Arab kémawon, lan boten kawatesan namung ing nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi thok. Bab prakawis kawontenanipun piyambak-piyambak satunggal-tunggaling surat wau, badhé kapratélakaken wonten ing katrangan ingkang mangka purwakaning saben surat kados adat saben; nanging katerangan ingkang kasebut ing nginggil wau cekap kanggé anerangaken bab kawontenanipun ingkang umum surat-surat wau lan kanggé nerangaken sasambetanipun satunggal kaliyan satunggalipun. Déné namanipun surat punika, punika pipiridan saking pratélan ingkang kasebut ing ayat ingkang wiwitan piyambak, inggih punika: karaton punika wonten ing astanipun Allah; wosipun, ambuktèkaken bilih karaton ingkang miturut basanipun piweca kasebut karatoning Allah, punika ing samangké sampun wiwit dipun jumenengaken wonten ing bumi. Lajenging pangandika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng sampurnaning tumindakipun angger-anggering Pangéran wonten ing alam wadhag, sarta saking ngriku angsal pupuntoning panglimbang-limbang, bilih awon punika mesthi atemahan awon, saé ngedalaken woh saé. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken siksa ingkang calon badhé andhawahi para kafir margi anggènipun boten purun atur panuwun dhateng Pangéran; déné boten atur panuwun dhateng Pangéran wonten ing ngriki, punika anggènipun para kafir wau boten purun sami migunakaken indriya paparinging Allah ingkang kanggé ambédakaken antawisipun yakti lan panggorohan, lan ingkang milujengaken piyambakipun saking barang ingkang sakinten badhé mahanani karisakan. _____________
Surat 67 Karatoning Allah RUKU' 1 Karatoning Allah 1-2. Karaton sarta pejah gesang punika kagunganipun Allah. 3-5. Kasawijèning warninipun angger-anggeripuin Allah.6-8. Wawales saé lan awon. JUZ XXIX Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah Ingkang- 1 Mahabarkah Panjenengané, kang karaton iku ana ing asta-Né, sarta Panjenengané iku marang samubarang kawasa,2526 2 Kang anitahaké pati lan urip, supaya Panjenengané anyoba ing luwih becik sira - sapa sing iku lakuné, Ingkang- Ingkang-Kinawasa, Aparamarta,2527 lan Panjenengané 2526. Surat-surat Makkiyah ingkang celak-celak, punika ingkang kathah-kathah kénging karacak mesthi kagolong wahyu ingkang tumurun dhateng Kanjeng Nabi Suci ing nalika jaman wiwitan. Surat-surat wau asring mangandikakaken kalayan sabda pangandika ingkang cumeplos ing bab kaagunganipun Gusti Allah. Pratélan ing ngriki ingkang mangandikaken bilih karaton punika kagunganipun Allah tuwin bilih Panjenenganipun punika nguwaosi ing samubarang, punika kados déné pratélan ingkang ngemu piweca badhé jumenengipun karatoning Islam, ingkang menggah ing sajatos- jatosipun punika karatonipun Allah. Kula aturi nyundhukaken dhawuh punika kaliyan pangandikanipun Kanjeng Nabi 'Isa ingkang mungel makaten: "karatoning Allah bakal pinundhut saka ing kowé, banjur kaparingaké marang sawijining bangsa kang angetokaké wohé" (Mat. 21:43). 2527. Angger-angger "gesang lan pejah' utawi "tumuwuh lan risak," punika tumindak wonten ing sagung dumadi. Nanging tumrap manusa, tumindakipun angger-angger wau wonten maksudipun ingkang mligi, jalaran pejah punika boten dados wekasaning gesangipun manusa, wangsul menggah ing sajatos-jatosipun pejah punika dados pancadan ingkang wiwitan kanggé murwani gesang énggal tumrap kamajenganing tumrap manusa dados panggemblèngan, inggih punika dados sarana kanggé ambabar sifat-sifatipun ingkang sumingid, kanggé anindakaken kasaénan. Nanging tumrap manusa, gesang lan pejah wau wonten maksudipun sanès ingkang langkung lebet, inggih punika gesang lan pejahipun umat utawi bangsa, sarta inggih gesang lan pejahipun umat punika, ingkang asring kapangandikakaken déning Quran Suci. Umat-umat ingkang tumindak awon kasirnakaken, umat sanès kajumenengaken minangka gegentosipun, supados sami nindakaken kasaénan. Umat wau saged gesang namung ing sadangunipun piyambakipun langkung kathah anggènipun adamel kasaénan dhateng manusa katimbang lan anggènipun adamel pituna; milanipun samangsa piyambakipun wiwit manggung gesang suka pari suka, gesang tungkul ing kamuktèn, saha ketungkul nindakaken awon, boten kénging boten mesthi badhé nemahi karisakan. Ungeling dhawuh punika kula aturi nocogaken kaliyan dhawuh ing 7: 129, ingkang tumuju dhateng titiyang Yahudi, ingkang mungel makaten "Manawa-manawa Pangéranira karsa anyirnakaké mungsuhira sarta amisuda sira dadi pamaréntah ing bumi, tumuli Panjenengané bakal amirsani kapriyé panggawénira." Lan kula aturi nocogaken kaliyan dhawuh ing 10: 14, ingkang tumuju dhateng titiyang ruhani. Dados gesang ing ngalam donya, punika 1511
1512 Karaton Juz XXIX Ut. sungsun- sungsun 3 Kang anitahaké langit pitu padha;2528 sira ora andeleng ana gègèsèhané ing sajroning titahé Ingkang-Mahamurah; lah delengen manèh apa sira bisa weruh ana bléroné?2529 4 Banjur andelenga manèh bola- bali; pandelengira bakal kuwur bali marang awakira sarta kesel. Ar. diyan- diyan temen Ingsun angrerengga langit donya kalawan papadhang-papadhang sarta iki Ingsun gawé dadi sarana pangira- ira tumrap para sétan,2530 lan Ing- sun anyepakaké tumrap marang dhèwèké siksa geni murub. 5 Lan sayekti Muslimin, ingkang mungel makaten: "tumuli Ingsun andadèkaké sira dadi para pamarentah ing bumi ing sapungkuré dhèwèké, amurih Ingsun amirsanana, kapriyé tindakira." 2528. Anggèn kula anjarwani tembung thibâqâ béda kaliyan jarwan ingkang sampun kaprah. Déné jarwan kula punika, awawaton ungel-ungelan ingkang kasebutaken déning LL wonten ing bab tembung thabq, ingkang awawaton IA'r tuwin ngulami sanès, makaten Jawinipun: barang iki jodhoné iki, utawi cundhuk utawi cocog karo iki, utawi padhané iki. Langkung- langkung malih teges punika nocogi kaliyan suraosing dhawuh, jalaran ayat punika ing salajengipun nerangaken kawontenanipun sagung dumadi ingkang nunggil cakrikipun. 2529. Dhawuh punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng angger-angger ingkang tumindak anyrambahi ing sagung dumadi, ingkang sifatipun sarwa laras saha runtut. Sagung dumadi boten wonten galap gangsulipun, liripun boten kelampahan wonten barang-barang ingkang nunggil golongan kerèh ing angger-angger ingkang béda-béda; makaten ugi inggih boten wonten bléronipun (futhur, ingkang déning Rgh dipun jarwani ikhtilâl, bosah-basih lan tanpa tatanan), liripun, boten kelampahan wonten angger-angger ingkang tumindakipun boten sarwa laras. Nadyan sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ayat punika mengku karsa dhawuh anggatosaken ing wontenipun Pangéran Ingkang-Mahaluhur, ingkang kaseksèn ing angger-angger ingkang sarwa laras saha sarwa runtut, ingkang tumindak anyrambahi ing sagung dumadi punika, éwadéné taksih wonten malih maksudipun ingkang mligi, inggih punika dhawuh migatosaken dhateng angger-angger ruhani, ingkang tumindakipun inggih sarwa runtut, kadosta awon lan saé mesthi nguwuhaken wawales piyambak- piyambak. 2530. Papadhang ingkang dipun anggé madhangi langit ing donya inggih punika lintang-lintang, punika sami dipun anggé sarana nginten-inten lalampahan ingkang badhé dhateng déning para tukang pethèk. Makaten punika suraosipun ingkang cetha dhawuh punika. Tembung rujum punika jama'-ipun tembung rajam. Nalika nerangaken tegesipun tembung wau, I'As mawi nerangaken makaten "Rajm tegesipun nginten-inten prakawis ingkang boten kasebutaken déning Gusti Allah." Salajengipun panjenenganipun mastani, para munajjîm (para tukang pethèk mirid lampahing lintang-lintang), para kâhin (para tukang jangka) tuwin para sâhir (para juru-kemayan), punika sagolongan pangandikanipun: ingkang hadits pangandikanipun "milanipun panjenenganipun (inggih punika Kanjeng Nabi, katerangaken wonten ing ngriku) nganggep para tukang pethèk palintangan, inggih punika para ingkang sami nyinau bab lintang-lintang kanggé andhawahaken pancasan, saha ingkang mastani bilih lintang-iintang andayani awon utawi saé, punika sami tiyang kafir." Rgh nalika nerangaken tembung-
Surat 67 Karatoning Allah 6 Lan tumrap para kang padha kafir marang Pangérané, siksa naraka, lan ala pangungsèn iku.* 7 Samangsané dhèwèké dicem- plungaké ing kono, bakal padha ngrungu pangadhuhé kang seru, kang sartané umob. 8 Kaya anjeblos-jeblosa saking muring. Saben ana grombolan di- cemplungaké ing kono, sing njaga takon marang dhèwèké: apa ora ana sing nekani kowé? juru-pépéling Ar. ageng 9 Bakal padha mangsuli: Inggih saèstu sampun wonten juru-pèpè- nget andhatengi kawula, ananging kula sami anggorohaken sarwi wicanten: Allah boten nurunaken punapa-punapa: malah sampéyan punika dumunung ing sasar ing- kang sanget. 10 Lan bakal padha calathu: Mungguh aku biyèn angrungokna utawa amikir-mikira ora bakal aku dadi èwoné wong kang padha manggon ing geni kang murub. 11 Banjur dhèwèké padha ngru- kaluputané; mangsani marang mulané, adoh tumrap para kang manggon ing geni murub iku (saka ing kabecikan). *-tembung wau mawi nerangaken makaten: "lan tembung rajm punika sacara éntar dipun anggé kalayan mengku teges panginten-inten tuwin pangothak-athik." LL ugi negesi makaten wau tumrap ing ayat punika, kalayan awawaton Bd tuwin TA makaten: "Ingsun wis andadèkaké iku dadi sarananing ngira-ira tumrap para sétaning manusa inggih punika para tukang pethèk palintangan." Dados ingkang dipun karsakaken wonten ing ngriki punika para tukang pethèk palintangan, ingkang sami ngapusi tiyang kathah sarana nyariyosi prakawis warni-warni, ingkang manut pangakenipun saged kasumerepan saking lintang-lintang. Para titiyang wau sami kaparingan dhawuh, bilih sami badhé angsal siksa urub margi anggènipun ulah panggorohan nginten-inten wau. 1513
1514 Karaton Juz XXIX 12 Wondéné para kang padha wedi ing Pangérané ing dalem pasepèn, bakal padha pinaringan pangapura sarta ganjaran gedhé. Ar. dhadha 13 Lan sira singidna calathunira utawa sira wedhara, sayekti Panje- nengané iku Angudanèni apa kang ana sajroning ati. 14 Apa Panjenengané, Kang- anitahaké, iku ora uninga? Lan Panjenengané iku Ingkang-Angu- ningani sabarang kang lembut- lembut, Ingkang-Waspada. RUKU' 2 Siksanipun para kafir Ingkang-Mahawelas anyandhèkaken. 20-22. Anggènipun tanpa daya. 23-24. Kamurahanipun Pangéran. 23-30. Siksa punika sampun tamtu. 15-19. Pidana punika sampun tamtu ananging Allah Ar. tangi 15 Panjenengan iku kang wus andadèkaké bumi lètèr tumrap ma- rang sira, mulané padha anjajaha jembar sarta ing padha mangana rijekiné, tuwin marang Panjenengané bali sawisé mati iku. lumahé kang Ar. dhèwèké 16 Apa sira wis rumasa aman saka kang ana langit yèn Panjenengané angarsakaké bumi anguntal ing sira? Elo! coba dele- ngen, buminé arep oreg.2531 ing 17 Utawa apa sira wis rumasa aman saka kang ana ing langit, yèn Panjenengané siksa marang sira? Lah sira bakal weruh, kaya apa pépéling-Ingsun. anurunaké 2531. Kang ana ing langit, punika tegesipun para malaikat ingkang sami tinanggenah andhawahaken siksa dhateng para mengsahipun yakti (Bd). Utawi ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika Panjenengané kang ana ing langit, liripun Panjenengané kang dhawuhé kinawasa ana
Surat 67 Siksanipun para kafir Ar. anggon- Ingsun ang- owahi kaha- nané 18 Lan temen, para (wong) ing sadurung dhèwèké padha anggo- rohaké (kasunyatan), banjur kaya apa ora-sarju-Ningsun. 19 Apa dhèwèké padha ora anyawang marang manuk-manuk kang ana ing dhuwuré angegaraké (suwiwiné) sarta angingkupaké? Apa sing nahan awaké kajaba Sayekti Ingkang-Mahamurah? Panjenengané amriksani samuba- rang.2532 20 Utawa sapa ta sing bakal dadi wadyabala tumrap marang sira, (sing) bakal mitulungi sira, sali- yané Ingkang-Mahamurah? Ora liya para kafir iku kajaba dumu- nung ing panasaran. 21 Utawa, sapa ta bakal awèh rijeki marang sira, manawa Panje- rijeki-Né? O, nengané anahan dhèwèké malah andarung anggoné anginakaké lan angedohi.2533 Ar. apa pituduh Ar. olèh 22 Lah apa wong sing lumaku andhungkluk, rainé tumungkul, lu- wih weruh dalan tinimbang wong sing lumaku jejeg ngambah dalan bener.2534 ing langit wondéné "dhawuh ingkang wonten ing langit" kasebutaken, punika kanggé anélakaken bilih Panjenenganipun kawasa andhawahaken siksa, ingkang boten saged dipun singkiri déning sintena kémawon. 2532. Peksi-peksi katahan, punika mengku teges kamenanganipun Islam kasumenèkaken. Mila mengku teges makaten, awit peksi punika katembungaken tut wingking wadyabala ingkang menang (mirsanana 1387). Pandangon ing ayat candhakipun, sinten ingkang badhé mitulungi piyambakipun, punika angiyataken teges makaten wau. 2533. Punika ugi piweca rejekinipun nyata katahan nalika ing nagari Makkah wonten paceklik ageng. Piweca-piweca bab prakawis punika kathah sanget wonten ing Quran Suci, sami ugi kasebut wonten ing wahyu ingkang tumurun kantun. Mirsanana 2269. 2534. Tiyang ingkang lumampah "andhungkluk rainé tumungkul" punika tiyang ingkang sempoyongan lampahipun sarta kejungkel-jungkel saben anjangkah, margi saking boten katuntun ing yakti. 1515
1516 Karaton Juz XXIX 23 Calathua: Panjenengané iku kang anuwuhaké sira sarta anda- melaké sira pangrungu lan pande- leng sarta ati: sathithik anggonira padha atur panuwun. 24 Calathua: Panjenengané kang andadèkaké sira babranahan ing bumi lan marang Panjenengané anggoné sira bakal diimpun. 25 Dhèwèké bakal padha calathu: Kapan bakal kalakoné ancaman iki, manawa kowé iku wong temen. (prakara iku) mung ana ing ngarsaning Allah, sarta aku iki mung juru- pépéling kang terang. 26 Calathua: kawruh Ut. ala 27 Ananging bareng dhèwèké weruh (siksa) iku wis cepak, wong kang padha kafir padha (katon) su- sah rainé, sarta bakal padha dicala- thoni: yaiki sing koajab adaté kaé. 28 Calathua: apa sira padha mawas manawa Allah bakal ang- lebur aku sarta sapa-sapa kang nyartani aku - malah Panjenengané bakal kagungan welas marang aku; banjur sapa sing bakal ngayomi para kafir saka siksa kang ngla- rani?2535 29 Calathua: Panjenengané iku Ingkang-Mahamurah, aku padha ing Panjenengané sarta angèstu marang Panjenengané kumandel- ku; tumuli sira bakal padha weruh sapa sing dumunung ing sasar kang terang. 2535. Suraosipun, kalayan sawarnining sarana tiyang duraka badhé kapurih tanggel saha nandhang wohipun ingkang awon sabarang ingkang sampun katindakaken, sami ugi punapa nalika Kanjeng Nabi
Surat 67 Siksanipun para kafir 30 Calathua: Apa wawasanira, manawa banyunira ambles mangi- sor, lah sapa sing anekakaké banyu ilèn marang sira? dalah para sahabatipun taksih sugeng punapa sampun séda. Semang-semang dhateng ganjaranipun tiyang tulus kasirnakaken sami sanalika déning dhawuh ingkang mungel malah Panjenengané bakal kagungan welas marang aku. Jalaran, au punika tegesipun malah; mirsanana LL ingkang nyebutaken Mgh. ______________ 1517
SURAT 68 AL-QALAM (Kalam = Pèn) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 52 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Sanès ayahanipun tiyang éwah. Ruku' 2. Pèpènget tumrap sadaya bangsa. Katerangan gerban Nalika Kanjeng Nabi andhatengaken ayahan ingkang kaampil, ing sakawit para titiyang kafir sami mastani panjenenganipun punika tiyang éwah; lah surat punika gagandhèngan kaliyan pandakwa makaten wau. Pamangsèn lan kalam lan barang ingkang kaserat dipun anggé pasaksi, bilih sadaya ingkang kadhawuhaken déning Kanjeng Nabi punika sanès ungelipun tiyang éwah; lah inggih awit saking kawontenan punika déné surat punika kanamakaken makaten wau. Kados pundi anggènipun barang-barang wau sadaya suka pasaksi dhateng kayektènipun Kanjeng Nabi, katerangaken wonten ing 2536. Ruku' ingkang sapisan dipun wekasi kalayan sanépa, ingkang kalayan cetha mecakakaken bilih sadaya panglawanipun para titiyang Makkah dhateng Kanjeng Nabi punika mesthi badhé boten angsal damel babar pisan, sarta temahanipun para titiyang wau mesthi badhé keduwung déning sabarang ingkang sampun katindakaken. Ruku' ingkang kaping kalih migatosaken seserepan bab prakawis ingkang badhé kelampahan ing wekdal ingkang badhé dhateng, ingkang kawedharaken lantaran Quran Suci; Kanjeng Nabi dipun dhawuhi supados panjenenganipun angentosi kémawon kalayan sabar kasil angsal-angsalaning pakaryanipun; Kanjeng Nabi Yunus kasebutaken kanggé conto, ingkang wigatos anerangaken bilih cobi lan panandhang, punika tarkadhang sok damel semang-semang dhateng bab angsal-angsalaning damel wau, sanajan ta sampun genah mesthi badhé kelampahan saèstu; surat punika pinungkasan kalayan pratélan ingkang nerangaken bilih Kanjeng Nabi punika boten namung sanès tiyang éwah kémawon, nanging dalasan ayahan ingkang dipun ampil, punika rèhning pèpènget tumrap sadaya umat, ing wasananipun mesthi badhé ngangkat ing ngaluhur sagung para manusa sadaya. Kedah dipun pèngeti bilih wonten ing surat punika, ingkang ingakenan salah satunggaling dhawuh ingkang tumurun nalika jaman wiwitan, ayahanipun Quran Suci punika kadhawuhaken manawi tumrap sadaya umat. Titimangsaning tumurunipun Bab prakawis titimangsaning tumurunipun, pamanggihipun para saged mastani ing wekdal ingkang wiwitan sanget, ngantos surat punika limrahipun kaanggep surat ingkang kaping kalih menggah ing urut-urutaning tumurunipun. Nanging rèhning hadits-hadits ingkang kénging pinitados nerangaken bilih surat ingkang kaping 7 ingkang tumurun angka kalih, mila saged-sagedipun surat punika kapapanaken ing sasampunipun surat ingkang kaping 7 wau. Tuwan Muir lan para titiyang ingkang ngrujuki pamanggihipun, anggadhahi pamanggih bilih surat punika tumurunipun nalika ngajengaken pungkasan- ipun jaman Makkah wiwitan, nanging punika genah klèntu. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih pandakwanipun para kafir ingkang wiwitan dhateng Kanjeng Nabi, punika andakwa bilih panjenenganipun punika tiyang éwah; inggih pandakwa punika, ingkang kapangandikakaken déning surat punika; bab prakawis punika sampun genah tur mawi sanget, manawi nitik saking ayat ingkang angka kalih saha ayat ingkang pungkasan piyambak. ingkang makaten wau anedahaken kalayan cetha bilih surat punika salah satunggaling dhawuh ingkang tumurun rumiyin piyambak. ______________________
Surat 68 Sanès ayahaning tiyang éwah RUKU' 1 Sanès ayahanipun tiyang éwah 1-7. Pakartinipun Kanjeng Nabi ingkang luhur dalah pasaksènipun. 8-16. Tiyang ingkang kumaluhur-luhur badhé dipun asoraken. 17-33. Sanépa ingkang nedahaken, bilih ingkang ngalang-alangi boten badhé subur. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- (Waspadakna) pamangsèn2536 lan pèn sarta apa kang padha ditulis, 1 2 Kalawan kanugrahaning Pa- iku dudu wong ngéranira sira owah.2537 2536. Nun punika sanès aksara kanggé pangringkesing tembung, nanging tembung, ingkang tegesipun pamangsén. Az boten nyarujuki katerangan punika wonten ing TA, mawi waton: manawi ateges wadhah mangsi, nun mesthi kaserat kados déné tembung boten kaserat kados déné aksara. Nanging ing pinten-pinten panggènan Quran sok boten manut caraning panyerat kados ingkang limrah-limrah sarta nglastantunaken caraning panyerat kados déné ingkang pinanggih wonten ing seratan Quran ingkang sakawit, ingkang lajeng dados babonipun sadaya tetedhakan seratan Quran. Langkung-langkung wonten pasaksènipun mufassir-mufassir ingkang kina piyambak, ingkang nerang- aken bilih aksara nun ing ngriki punika tembung nun, awit Hasan lan Qatadah negesi nun wau pamangsén, déné I'Ab negesi ulam. Nitik suraosing dhawuh, déné nyebutaken kalam lan seratan, punika nedahaken manawi teges ingkang sapisan wau (pamangsén) langkung mathuk tumrap wonten ing ngriki (JB). Kateranganipun tuwan Rodwell tumrap dhawuh punika, bilih "ciri punika saha ciri-ciri saminipun punika sadaya ingkang wonten ing Quran, boten sami dipun mangertosi menggah ing tegesipun déning titiyang Muslimin piyambak, nadyan nalika jaman abad ingkang kaping sapisan," punika anedahaken bilih panjenenganipun, ing atasipun dados tukang anjarwakaken Quran Suci, kesangeten anggènipun bodho. Aksara-aksara pangringkesing tembung ingkang pinanggih wonten ing wiwitaning surat, punika kathah ingkang katerangaken tegesipun déning para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci, Ibnu 'Abbas minangka pasaksèn ingkang baku piyambak. Qatadah, inggih punika sahabatipun I'Ab, punika sampun terang sugeng nalika abad ingkang sapisan; sabagéan kathah tafsiranipun sahabat I'Ab ing dhawuh-dhawuhipun Quran Suci, lumunta ngantos turun-tumurun margi dipun lumuntakaken déning Qatadah wau. 2537. Pandakwanipun ingkang wiwitan titiyang kafir Makkah dhateng Kanjeng Nabi Suci, punika andakwa Kanjeng Nabi majnun, éwah. Pandakwa punika karembag wonten ing surat punika, déné wangsulan ingkang sapisan tumrap pandakwa wau, kasebut wonten ing ayat kakalih ingkang kawitan. Pamangsén lan sabarang ingkang kaserat kasebutaken, punika menggah ing sajatos-jatosipun, wigatos dhawuh anggatosaken dhateng pinanggihing kasunyatan, bilih piweca-piwecanipun Kanjeng Nabi ing bab prakawis badhé kadadosanipun tuwin bab prakawis pepesthèn ingkang badhé dipun sandhang déning titiyang Makkah, ingkang sadaya wau sampun sami kaserat, punika sampun saged ambuktèkaken bilih Kanjeng Nabi punika boten éwah; awit kaselak mokal pangomyangipun tiyang éwah teka netes saèstu. Kedah dipun pèngeti bilih marambah-rambah Quran Suci nantang para mengsahipun, supados sami nyerati pamecanipun bab Kanjeng Nabi; dados punika ateges anedahaken bilih piweca-piwecanipun piyambak, sampun kaserat sayektos wiwit wiwitan mila. Dados awit saking 1519
1520 Kalam Juz XXIX 3 Sayekti, temen sira bakal olèh ganjaran kang tanpa pedhot.2538 Ar. agung 4 Lan sayekti, temen sira iku anglungguhi budi pakarti kang luhur.2539 punika, surat punika, ingkang kagolong kina piyambak, punika dados bukti ingkang cetha, bilih saben wonten dhawuh Quran ingkang tumurun dhateng Kanjeng Nabi, mesthi lajeng kémawon tumunten dipun serati. Bab punika kula aturi mirsani ayat angka 47, tuwin 52: 41: "Utawa apa dhèwèké duwé kawruh marang kang ora katon, kang banjur padha ditulisi?" Dados, pamangsèn lan kalam lan sabarang ingkang dipun serati, punika ateges piweca-piweca bab Kanjeng Nabi Suci ingkang kasebutaken wonten ing ayat 3 tuwin piweca-piweca bab para mengsah ingkang kasebut ing ayat 17-33; salajengipun para mengsah wau sami kadhawuhan nyerati piweca-piwecanipun para tukangipun pethèk piyambak. Nanging dhawuh punika ugi mengku suraos ingkang langkung jembar malih, inggih punika anedahaken bilih Quran punika badhé lastantun tansah anglenggahi papan ingkang miyambaki boten wonten ingkang ngungkuli wonten ing antawisipun kitab-kitab suci ingkang naté kaserat. Dados punika ateges, bukti papancasan ingkang nélakaken Kanjeng Nabi, ingkang nampèni Quran wau, sanès tiyang éwah, punika badhé tansah wonten. Wondéné anggènipun Quran Suci ngungkul-ungkuli sadaya kitab suci ing jagad, punika déné Quran Suci punika kalangkung déning sampurna tuwin jangkep langkep pangrembagipun ing sawarnining kasunyatan agami, ngantos saben kasunyatan agami punika mesthi kalebet wonten ing ngriku, sarta saben piwulang ingkang lepat mesthi kadumuk lepatipun wonten ing ngriku. Mirsanana 1785. 2538. Minangka pasaksènipun prakawis ingkang sampun kadhawuhaken wonten ing ayat ingkang sampun, Kanjeng Nabi kapangandikanan bilih panyarempengipun mesthi badhé ngangsalaken ganjaran ingkang tanpa wonten pedhot-pedhotipun; terangipun: panjenenganipun mesthi badhé kadumugèn anggènipun anjumenengaken agami, tur ingkang kalayan tanpa wonten telas-telasipun, jer tindakipun tiyang éwah mesthi boten badhé wonten wohipun, nadyan ing jaman salebetipun inggih boten. Dados dhawuh punika boten namung mecakaken kalayan terang gamblang bab kamenanganipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi dhateng para mengsahipun kémawon, nanging ugi mecakaken, bilih punapa ingkang kasebutaken wonten ing dalem Quran, punika santosa adegipun, ngantos séwu mokal yèn wontena dhawuh Quran ingkang boten kabuktèn kanyataanipun. 2539. Kanjeng Nabi netepi budipakerti ingkang luhur, punika ugi dados bukti bilih boten yèn ta panjenenganipun punika tiyang éwah. Punika boten namung pangaken thok, wangsul menggah ing luhuring bubudènipun Kanjeng Nabi Suci wau, sampun dipun akeni déning titiyang ingkang sami milawani wau piyambak, ngantos panjenenganipun dipun juluki Al-amin, inggih punika jujuluk ingkang boten naté dipun anggé anjuluki sinten kémawon déning bangsa Arab; malah pinanggihipun wonten ing babading donya, boten naté wonten satunggaling bangsa ing sagemblengipun, anjuluki satunggaling tiyang, mawi jujuluk wau. Bangsa Arab punika bangsa ingkang watakipun gumedhé tur remen peperangan antawisipun pancer-pancer tuwin gotrah piyambak; dados ambokmanawi kémawon tumrap bangsa Arab wau, tangèh yèn puruna ngakeni luhuring bubudènipun satunggaling tiyang, ingkang boten jumeneng ratu, boten dados sesepuhing pancer, sanès prawira linangkung tuwin sanès juru-nganggit kidung ingkang misuwur. Dados, manawi bangsa wau ngantos anjuluki panjenenganipun kalayan jujuluk ingkang tanpa sami wau, kénging katamtokaken mesthi botenipun yèn ta anggènipun anjuluki wau namung mengku pamrih badhé ngumpak utawi ngonggrong panjenenganipun. Al-amîn punika tegesipun tiyang ingkang kénging pinitados (LL); dados manawi jujuluk punika kanggé anjuluki Kanjeng Nabi, punika ateges para titiyang wau ngatingalaken anggènipun sami angakeni lan angurmati luhuring bubudènipun Kanjeng Nabi wau, ngantos kados-kados ngemungaken panjenenganipun piyambak, lan namung satunggal thil, (bab punika kabeta wonten ing ater-ater al), tiyang ingkang kénging pinitados tumrap sadaya prakawis. Siti 'Aisyah, ingkang menggah ing caketipun kaliyan Kanjeng Nabi boten wonten ingkang ngungkuli, neksèni luhuring budipakertinipun Kanjeng Nabi . makaten jawinipun budipakertiné Kanjeng Nabi iku Quran. Terangipun,
Surat 68 Sanès ayahaning tiyang éwah 5 Lah sira bakal weruh, sarta dhèwèké (iya) bakal padha weruh. 6 Sapa sing antaranira kang kadunungan lara owah. 7 Sayekti Pangéranira iku ba- nget angudanèni marang sapa sing sasar saka ing dadalan-É, sarta Pan- jenengané iku banget angudanèni wong kang ngambah dalan bener. 8 Mulané aja sira ambangun turut marang wong kang maido. 9 Dhèwèké padha angarep-arep supaya sira ngembat banjur dhè- wèké (iya) bakal padha ngem- bat.2540 10 Lan aja sira manut marang tukang supata kang sarupaning ina,2541 11 Tukang nacad, kang gawéné nebar pangolok-olok. 12 Tukang nglarangi panggawé becik, mlangkah wawates dosa, sadaya gambaring budipakerti luhur ingkang kagelaraken déning Quran Suci, punika menggah ing sajatos-jatosipun paring gagambaran agunging budipakertinipun Kanjeng Nabi punika kados punapa. Quran Suci kalayan terang nyebut panjenenganipun punika conto (33: 21). Wonten saprakawis ingkang murugaken panjenenganipun ngungkuli para nabi sanès-sanèsipun sadaya tuwin para titiyang ageng sadaya, inggih punika margi luhuring budipakertinipun Kanjeng Nabi punika gumelar wonten ing saben lalampahaning ngagesang, wangsul saben nabi sanèsipun sugengipun namung suka conto bab budipakerti luhur tumrap sawatawis lalampahaning ngagesang ingkang tartamtu. 2540. Sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih ing sakawit titiyang Quraisy punika sami gadhah kajeng, ambok inggih Kanjeng Nabi punika anggènipun nglepataken pandamelipun ingkang awon para titiyang Quraisy wau sampun sanget-sanget; lah manawi makaten, piyambakipun inggih boten sanget-sanget anggènipun milawani dhateng panjenenganipun. Wondéné titiyang Quraisy gadhah kajeng ingkang kados makaten wau, punika saking anggènipun ngaosi dhateng Kanjeng Nabi. Kawontenan punika ugi anedahaken bilih surat punika kagolong wahyu ingkang kina piyambak, awit ing taun-taun pawingkingipun anggènipun milawani para titiyang Quraisy saya sakalangkung sanget. 2541. Tiyang ingkang dipun karsakaken inggih punika Walid bin Mugirah (JB), utawi Abu Jahl, utawi Aswad bin Abdi Yagus, utawi Akhnas bin Syuraiq (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun, nitik dhawuhing ayat 8 ingkang mungel "Aja sira ambangun turut marang wong kang padha maido," sisifatan ingkang kadhawuhaken punika mathuk kaliyan sisifatanipun sadaya panuntun tukang milawani dhateng Kanjeng Nabi Suci. 1521
1522 Kalam Juz XXIX 13 Asor, kajaba saka iku turun Ar. kalok ala kala- kuané ina. 14 Dumèh kadunungan bandha lan anak. 15 Samangsa diwacakaké timba- lan-timbalan-Ingsun acalathu: do- ngèngé para kina. Ut. irungé sing dhuwur 16 Ingsun bakal anyirèni dhè- wèké ana ing irungé.2542 17 Sayekti Ingsun bakal nyoba dhèwèké anggon-Ingsun anyoba wong-wong kang duwé kebon nalikané padha sumpah, te- men arep angunduhi wulu wetuné ing wayah umun-umun.2543 kaya Ut. ora nganggo ngèngèh 18 Lan ora anisihaké sapérangan (kanggo wong kang kasrakat). 19 Wasana bilai saka Pangé- ranira anglimputi iku, kang sarta dhèwèké padha turu. 20 Satemah dadi geseng lan cengkar. lemah kang 2542. Anyirèni irung, punika sami kaliyan adamel ing satunggaling tiyang nandhang camah ing salami-laminipun (Rgh). Ingkang salugu khurthum punika ateges tlaléning liman (Rgh), utawi congoring sato galak (TA), utawi irung ingkang ageng utawi ingkang inggil (MA)" (LL). Ing ngriki tembung wau kanggé nembungaken irunging tiyang, minangka kanggé nedahaken awonipun (Rgh). Rèhning anf utawi irung punika péranganing rai ingkang wigatos piyambak, mila lajeng kaanggep ateges al-hamiyyah (Rz), jawinipun pangina. Awit saking punika ugi mila anfatun punika lajeng ateges ina utawi camah (LL). Para ingkang numrapaken sisifatan punika tartamtu dhateng Walid bin Mugirah, anggènipun nyuraos nyirèni irung kalayan walaka, inggih punika dumunung piweca, ingkang katuhonan wahananipun nalika ing prang Badr: ing nalika prang Badr, Walid bin Mugirah wau ketaton irungipun, ngantos dumugi pejahipun tatu wau lastantun taksih ketawis (Bd, Rz). Bd ugi mewahi katerangan makaten: tembung wau kagem amedharaken bilih Panjenenganipun badhé adamel asor ingkang sakalangkung sanget dhateng piyambakipun. 2543. Punika pasemon ingkang kanggé nyanépakaken nasibipun ingkang wekasan para titiyang Quraisy, inggih punika piyambakipun mesthi boten badhé saged ngundhuh piguna saking barang ingkang sampun sami katanem. Dhawuh punika golonganipun piweca-piweca ingkang kina piyambak, inggih punika nalika Kanjeng Nabi Suci dèrèng sakalangkung sanget anggènipun dipun mengsahi kados nalika jaman Makkah ingkang wekasan; suprandéné piweca punika kadhawuhaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang cetha awéla-wéla.
Surat 68 Sanès ayahaning tiyang éwah 21 Ing wayah umun-umun dhè- wèké wis padha uwuh inguwuh, 22 Calathuné:a Padha mruputa marang tegalmu manawa kowé arep padha ngundhuhi (wulu-wetu- né) 23 Banjur padha mangkat karo padha rerembugan sisidheman, 24 Calathuné: Ing dina iki aja ana wong miskin mlebu mrono (anggolong) marang kowé. 25 Lan ing wayah ésuk padha mangkat, kalawan duwé kakuwa- tan kanggo ngalang-alangi. 26 Ananging bareng weruh te- galé, padha calathu: sayekti aku iki padha kesasar: 27 O, malah aku iki padha kélangan. 28 (Wong) kang becik dhéwé acalathu: Apa aku rak wis kandha menyang kowé: yagéné kowé ora padha Mahasucèkaké (Gusti Allah)? angucap: Mahasuci Pangéran kawula, saèstu kawula punika sami anganiaya. 29 Dhèwèké padha 30 Nuli kang sawenèh maju marang sawenèhé, tutuh-tinutuh. 31 Padha ngucap: O, cilaka aku iki! temen aku padha ambalasar. Pangéranku bakal aparing liliru marang aku kang luwih becik tinimbang iku; 32 Mbokmanawa 1523
1524 Kalam Juz XXIX sayekti, marang Pangéranku olèh- ku padha nyuwun kalawan kon- jem.2544 iku siksa iku, lan sayekti, siksa ing akhirat iku luwih gedhé, yèn ta dhèwèklé padha weruha.2545 33 Kaya mangkono RUKU' 2 Pèpènget tumrap sadaya bangsa 34-41. Titiyang tulus kaliyan titiyang awon punika boten sami. 42-47. Weca. 48-50. Kedah kalayan sabar angentosi wusananipun: Nabi Yunus dados conto. 51, 52. Pèpènget tumrap sadaya bangsa. 34 Sayekti, para wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala) iku bakal olèh patamanan nugraha ana ing ngarsaning Pangérané. 35 Lah apa ta para wong kang sumarah bakal Ingsun dadèkaké kaya wong duraka? 36 Sira padha anu apa? Kapriyé Ut. panca- sanira panemunira? 37 Apa sira duwé kitab kang Ar. ing jeroné isiné sira waca, 38 Kang ing jeroné sira temen éntuk apa kang sira karepaké? 2544. Punika anedahaken bilih kajawi ngancam siksa para titiyang Makkah, Quran ugi mecakaken bilih ing wasananipun para titiyang Makkah wau mesthi badhé purun nampeni yakti. Watawis kalih dasanan taun malih, ingkang kawecakaken ing ngriki punika kelampahan saèstu, inggih punika nalika bedhahipun nagari Makkah. Prakawis-ptakawis ingkang kanggé waton mengsahi Kanjeng Nabi Suci ngantos pinten-pinten taun, ical atanpa tilas; pambudidayanipun gagal tanpa tanja; panguwaosipun wonten ing nagarinipun ucul saking tanganipun. Nanging para titiyang wau sami ngrumaosi anggènipun dumunung ing sasar, lajeng sami ngrasuk Islam, sarta lajeng kadadosaken tiyang ingkang nyepeng pepréntahanipun kerajan ingkang sakalangkung jembar. Lah kados makaten punika anggènipun Pangéran maringi dhateng piyambakipun lilintu ingkang langkung saé katimbang lan ingkang sampun, jalaran para titiyang wau sami adhedhépé dhateng Panjenenganipun. 2545. Siksa ing akhirat kasebutaken piyambak, punika dados pasaksèn ingkang terang, bilih siksa ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat-ayat ingkang sampun, inggih punika ingkang kasebutaken malih ing wiwitanipun ayat punika wonten ing dhawuh ingkang mungel: kaya mangkono iku siksa iku, punika siksa ingkang badhé andhawahi piyambakipun wonten ing gesang sapunika punika. Wondéné siksa wau lajeng dados pasaksèn, bilih siksa ing akhirat punika nyata wonten sayektos.
Surat 68 Pèpènget 1525 39 Utawa apa sira tampa prajan- jian saka Ingsun kang dikukuhaké kalawan sumpah, nganti tumeka ing dina kiyamat, yèn sira temen bakal éntuk apa pancasanira? takonana, dhèwèké sapa sing tanggung tumrap prakara iku. 40 Padha 41 Utawa apa dhèwèké duwé sakuthu? Lah cikbèn padha ane- kakaké sakuthuné, yèn dhèwèké iku padha wong temen. Ut. kuwat 42 Ing dina bakal anané bilai gedhé sarta dhèwèké bakal padha diuwuh sujud, ananging padha ora bisa,2546 2546. Tegesipun manut serat-serat bausastra, sampun katerangaken sacekapipun wonten ing 1855. Ing ngriki kula badhé mewahi katerangan sakedhik saking kitab-kitab tafsir. Bd anjarwani punika ateges jawinipun ing dinané prakara dadi prakara gedhé (utawi ing dinané ana kasusahan kang abanget). Salajengipun Bd ugi suka teges satunggal malih, inggih punika jawinipun: ing dinané kayektèning prakara ginawé ngégla. Kf nerangaken: (ingkang wantahipun ateges ngliga kémpol) tuwin (ingkang wantahipun ateges ambuka tungkak), punika paribasan ingkang kanggé maribasakaken satunggaling prakawis ingkang ageng tuwin kasusahan ingkang sakalangkung sanget; wondéné asalipun paribasan wau, mirid saking kawontenanipun tiyang èstri ingkang lumajeng sasaran margi saking kagèt lan kuwatos, ngantos salebetipun lumajeng wau sami nyincingaken sandhanganipun saking kémpolipun, tuwin ngatingalaken tungkakipun." Salajengipun, kanggé angiyataken kateranganipun, Kf nyebutaken kidungan kakalih, ingkang lajeng katerangaken makaten: tegesipun: ing dinané prakara bakal dadi prakara gedhé lan anggirisi, ing kono ora ana ngégla lan ora kémpol." IAs nalika nerangaken tetembungan saminipun ingkang kados makaten wau inggih punika ingkang kasebut wonten ing Hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, mèh sami plek kados kateranganipun Kf wau. Rz nganggep as-sâq punika tegesipun asy-syidah, sarta nyebutaken kidung Arab gangsal padha, sarwi nulak pamanggihipun titiyang Musyabbihah, ingkang sami nyuraos kalayan walaka tetembungan wau. Para mufassirin ugi sami pasulayan ing pamanggih, punapa dadosipun anggirisi wau wonten ing gesang sapunika-punika, punapa ing gesang sasampuning pejah. Abu Muslim mastani ing gesang sapunika punika, Rz ngrujuki. Nanging, kados déné ingkang sampun asring kula sebutaken, dadosipun anggirisi lan kasusahan ingkang kaancamaken dhateng para kafir, punika dhumawah dhateng para kafir wau wonten ing gesang sapunika; nanging gumelaripun ingkang langkung sampurna malih, badhé kelampahan bénjing ing gesang sasampuning pejah.
1526 Kalam Juz XXIX 43 Padha andhingkluk pandele- ngé, nistha-papa anibani; lan sayek- ti, biyèn dhèwèké padha diuwuh sujud, nalikané isih padha slamet. togna baé Ingsun sarta sapa-sapa sing padha ang- gorohaké timbalan iki; kalawan sarenti Ingsun bakal anukup dhè- wèké saka ing panggonan kang dhèwèké ora weruh. 44 Mulané a. 965 45 Lan Ingsun aparing sumené marang dhèwèké; sayekti, ranca- ngan-Ingsuna iku kenceng.2547 46 Apa sira anjaluk pituwas marang dhèwèké nganti dhèwèké nyangga utang? 47 Utawa apa dhèwèké duwé (kawruh marang) kang ora katon, kang banjur ditulisi?2548 48 Mulané di sabar angentèni pancasané Pangéranira, aja kaya mitraning iwak, kang angadhuh- adhuh nalikané ana sajroning babaya.2549 49 Yèn ta ora anaa nugraha saka Pangérané tumeka marang dhè- wèké, masthi dhèwèké ngalumpruk tiba ing lemah kang lagis sarta dadi wong cinacad. 2547. Piyambakipun sami kaparingan inah, nanging siksanipun sampun genah. 2548. Saben wonten rembag bab prakawis sumerep barang gaib, asring mawi nyebutaken seratan. Mila makaten awit ngemungaken seratan kémawon ingkang saged ngantebaken, ing kayektèning piweca. Wontenipun ayat-ayat ingkang kados makaten punika, dados bukti ingkang terang bilih Quran piyambak, ingkang isi piweca pinten-pinten, punika sampun kaseratan wiwit ing sakawit mila. Jalaran saupami botena makaten, panantang dhateng para mengsahipun supados sami nyerati sumerepipun dhateng barang ingkang badhé kelampahan lumantar para tukangipun pethèk, punika jekti atanpa teges; saya malih manawi angèngeti bilih panantang wau kamot wonten ing dhawah ingkang sepuh-sepuh. 2549. Ing ngriki Kanjeng Nabi Yunus kasebut mitraning ulam, punika margi wontenipun lalampahan ingkang kasebutaken ing 37: 142.
Surat 68 Pèpènget 50 Tumuli Pangérané amiji dhè- wèké sarta didadèkaké golongané para wong tulus. 51 Lan para kang padha kafir amasthi padha nalorong sira kala- wan pandelengé manawa ngrungu pépéling, karo padha ngucap: Temen, dhèwèké iku édan.2550 iku ora pépéling tumrap kabèh bangsa. 52 Lan liya kajaba 2550. Surat punika dipun wekasi sami plek kaliyan wiwitanipun, inggih punika nyebutaken pandalihipun para titiyang kafir. Wondéné ayat ingkang pungkasan piyambak, lan iku ora lija kajaba pépéling tumrap para umat, punika dumunung ngringkes bukti-bukti ingkang dipun anggé nulak pandakwa wau. Menggah ing sajatos-jatosipun, bukti-bukti ingkang dipun gelar wonten ing surat punika, punika tansah kayektèn wonten ing sadaya jaman tuwin tumrap sadaya bangsa. Kapèngetana, dalasan dhawuh ingkang tumurun nalika jaman wiwitan pisan, kados déné surat punika, sampun angun- dhangaken bilih ayahanipun Kanjeng Nabi punika kakersakaken tumrap sadaya umat. Miturut hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, inggih ayahan punika ingkang kagelaraken déning Kanjeng Nabi rumiyin piyambak. Dipun riwayataken Kanjeng Nabi naté mangandikakaken bagéndha Abu Bakr, inggih punika priya ingkang rumiyin piyambak ngrasuk agami Islam, makaten: "aku andhawuhaken marang para manusa, aku iku utusané Allah marang kowé kabèh; nanging kowé kabèh padha ngucap: kowé goroh. Abu Bakr ngucap: Panjenengan ngandika temen" (Bkh. Nalika nafsiri surat 7). ______________ 1527
SURAT 69 AL-HÂQQAH (Bilai ingkang masthi dhumawah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 53 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Siksa. Ruku' 2. Pandalih goroh dipun tulak. Katerangan Gerban Surat punika cetha manawi langkung kantun tumurunipun katimbang lan surat ingkang sampun, awit surat punika mangandikakaken pandakwa-pandakwanipun para kafir ingkang kantun-kantun, inggih punika bilih Kanjeng Nabi punika juru nganggit kidung utawi tukang pethèk, utawi tukang duracara (ayat 41-44), déné surat ingkang sampun punika ingkang kawarsitakaken pandakawanipun para kafir ingkang rumiyin piyambak: Kanjeng Nabi tiyang éwah. Al-hâqqah, utawi Bilahi ingkang mesthi dhumawah, ingkang kaancamaken dhateng para titiyang Quraisy wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak, sarta ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika, punika siksanipun para titiyang Quraisy; pèpènget punika dipun sambeti ing pratélan bab nasibipun umat-umat ingkang rumiyin. Sepalihipun ingkang kantun ruku' ingkang sapisan punika nyebutaken bilih bilai ingkang mesthi dhumawah, ateges wekdalipun para angèstu tampi ganjaran tuwin para ingkang sami atindak awon sami tampi siksa. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken bilih pandakwa-pandakwanipun para mengsah, kadosta andakwa bilih Kanjeng Nabi juru nganggit kidung, utawi tukang pethèk utawi duracara, punika sadaya palsu. RUKU' 1 Siksa 1-3. Siksanipun tiyang Quraisy. 4-12. Umat ingkang rumiyin. 13-37. Para mukmin sarta tiyang awon. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Bilai pinasthi! 2 Apa ta bilai pinasthi iku? 3 Lan apa kang bakal meruhaké sira, bilai pinasthi iku apa!2551 2551. Al-hâqqah punika karimbag saking tembungipun asal ingkang sakawit: haqq, tegesipun yakti, sarta kénging dipun werdèni warni-warni ingkang sadaya kémawon taksih sami mengku
Surat 69 Siksa 1529 lan 'Ad padha anggorohaké marang bilai kang anggegeteri.2552 4 (Bangsa) Tsamud 5 Wondéné (bangsa) Tsamud, lah iku dilebur kalawan siksa kang banget anggegeteri.2553 6 Lan (bangsa) 'Ad, lah iku dilebur kalawan angin gedhé ang- gigirisi, 7 Kang Dikarsakaké anglimputi tumempuh marang dhèwèké pitung wengi lan wolung dina tanpa men- dha, supaya sira weruha, anggoné ambalasah bangsa iku ana ing kono, kaya déné klonthongan wit kurma. suraosing tembungipun ingkang sakawit. Dados tembung punika sami tegesipun kaliyan tembung haqîqah, ingkang jawinipun kasunyatan, kados déné ing ukara jawinipun bareng dhèwèké weruh kasunyatan saka aku, dhèwèké banjur lumayu (TA). Tembung wau ugi ateges bilai ageng ingkang badhé kalampahanipun sampun katamtokaken utawi katetepaken (Q- LL), utawi sa'at ingkang mesthi kelampahanipun, utawi sa'at, ingkang ing ngriku badhé wonten: jawinipun: bilai-bilai ageng (Rz), utawi sa'at ingkang ing kala punika sabarang prakawis badhé kasumerepan kalayan yakin (LL), utawi sa'at ingkang ing kala punika pandamel badhé angsal wawalesipun (Rz). Miturut Az, al-haqqah punika sa'at, ingkang ing kala punika yakti badhé dipun damel menang; wondéné sababipun mila kasebut makaten, awit yakti badhé saged ngawonaken sinten kémawon ingkang kalayan boten leres milawani agaminipun Allah. Para mufassirin sami mastani bilih sa'at wau ingkang dipun karsakaken dinten kiyamat. Nanging menggahipun kula, manut suraosing tembung ingkang warni-warni kasebut ing nginggil wau sadaya, boten wonten pakèwedipun manawi sa'at wau kasuraos ugi mengku teges sa'at dhumawahing siksanipun satunggaling umat ingkang kadhawahaken ing gesang sapunika punika. Menggah ing sajatos-jatosipun, tuladha bab kaum 'ad, kaum Tsamud, raja Fir'aun tuwin kaum ing Sadum, punika sadaya anedahaken, bilih bilai ingkang mesthi dhumawah, ingkang wonten ing ngriki katembungaken al-hâqqah, punika boten kénging boten mesthi andhawahi para titiyang Makkah. Nyata lan sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih yakti, wawales, bilai, utawi kamenanganipun yakti ingkang kelampahan wonten ing gesang sapunika punika, cumethanipun ingkang kalayan sampurna piyambak bénjing wonten ing akhirat. Rèhipun makaten, mila dados tembung wau rangkep tegesipun, inggih punika siksaning umat wonten ing gesang sapunika punika, tuwin kiyamat ing bénjing. 2552. Al-qâri'ah punika ririmbangan saking tembung qar', ingkang jawinipun pamupuhipun satunggaling barang dhateng satunggalipun (Rgh). Dados al-qâri'ah punika bilai ingkang kumam- pleng utawi bilai ingkang saged adamel giris dhateng manahing manusa (Rz). Ing ngriki ateges bilai ingkang sampun dipun pèpèngetaken dhateng kaum 'Ad lan kaum Tsamud, nanging-déning kaum wau dipun paiben. 2553. Ath-thâgiyah punika ririmbagan saking tembung asal: thagâ, ingkang jawinipun nglangkungi wates; dados ath-thâgiyah punika kénging dipun tegesi siksa ingkang sakalangkung déning sanget (Rz anggènipun merdèni tembung wau kawontenan ingkang langkung ing wates menggah ing sangetipun), utawi saged ugi ing ngriki punika tembung aran ingkang ateges thugyân, jawinipun andaluya. Ingkang kasebut angka kalih wau anggènipun merdèni I'Ab tuwin Mjd tuwin Ibnu Zaid (AH).
1530 Bilai ingkang masthi dhumawah Juz XXIX 8 Lah apa sira andeleng, apa ana siji sing kari? a. 1196 9 Apa déné Fir'aun sarta wong ing sadurungé tuwin kutha-kuthaa kang padha ambruk iku anglakoni panggawé luput. 10 Sarta padha ambangkang ma- rang Utusaning Pangérané, mulané Panjenengané amatrapi dhèwèké kalawan patrapan kang abot. b. 1180 11 Sayekti, nalika banyu mung- gah adhuwur, sira Ingsun emot ing prau,b 12 Supaya iku Ingsun dadèkaké pépéling tumrap marang sira sarta kuping kang rumungu bisa krungu. c. 789 13 Lan nalikané salompret tini- yup kalawan tiyupan sapisan,c lan gunung- gunung padha diangkat tuwin dire- muk kalawan pangremuk sapisan, 14 Sarta bumi 15 Lah, ing dina iku lalakon kang gedhé bakal kalakon.2554 16 Lan langit bakal sigar, tema- han ing dina iku langit bakal dadi ringkih, 17 Sarta para malaikat bakal padha ana ing sisihé kono; lan ing 2554. Temahanipun lalampahan ageng punika katerangaken wonten ing 56: 3; mirsanana 2425 tuwin 2426. Ing ngriku katerangaken bilih lalampahan ageng, al-wâqi'ah, punika ateges leburipun titiyang Makkah ing gesang sapunika punika; nanging inggih nyata bilih cumethanipun ingkang sampurna lalampahan punika badhé kelampahan wonten ing gesang sasampuning pejah. Bumi lan redi sami sirna lan remuk tegesipun para tiyang alit lan tiyang ageng sami ambruk margi dhumawahipun karisakan utawi siksa wau.
Surat 69 Siksa Ut. kara- toning, kawasaning sadhuwuré dhèwèké, ing dina iku, wowolu bakal nyangga dhampa- ring Pangéranira.2555 2555. Kados déné ingkang sampun asring kula terangaken, cumethanipun ingkang kalayan sampurna kawontenan-kawontenan ingkang kados makaten punika bénjing ing dinten kiyamat, punika boten teka lajeng ateges bilih kawontenan-kawontenan wau babar pisan boten saged kelampahan wonten ing gesang sapunika punika, punika boten. Kosokwangsuliipun, cumethanipun kawontenan- kawontenan wau wonten ing gesang sapunika punika, nadyan namung sawatawis, punika malah saged ambuktèkaken badhé cumethanipun ingkang langkung ageng.nalih wonten ing akhirat. Sarta inggih makaten punika sifatipun ingkang miyambaki piweca-piwecanipun Quran ing babagan prakawis ingkang magepokan kaliyan akhirat. Kadosta, redi bengkah, punika ing dalem sawenèh suraosipun sampun kelampahan nalika prang Badr (984), sarta para malaikat inggih wonten ing ngriku biyantu dhateng titiyang Muslimin. Panguwaos kaampil ing wowolu wonten ing dinten wau, punika prakawis angèl. Sapisan, sadhuwuré dhèwèké, punika tegesipun sanginggilipun para malaikat ingkang kapangandikakaken wonten ing ayat ingkang sampun (Rz). Awawaton punika kula sami angsal pupuntoning pamanggih, bilih tukang ngampil panguwaos cacah wolu, punika manawi boten sawenèh titah ingkang pangkatipun wonten ing sanginggilipun para malaikat, inggih malaikat ingkang tartamtu, ingkang pangkatipun wonten ing sanginggilipun para malaikat limrah. Pantes pinengètan bilih tembung tsamâniyah', utawi wolu wau boten kasambetan ing tembung punapa-punapa ingkang anedahaken ingkang cacah wolu wau punapa. Para mufassirin limrahipun sami gadhah panginten, bilih punika para malaikat; nanging para mufassirin ingkang langkung ngatos-atos boten sami purun mastani punapa-punapa, dalasan mastani cacahipun kémawon inggih boten purun. Sawenèhipun wonten ingkang mastani bilih saged ugi tegesipun punika wolung èwu, sanèsipun malih mastani wolung tataran (Kf, déné pamanggih angka kalih wau pamanggihipun Dk). Kf mewahi katrangan: "sarta saged ugi ingkang wolu wau ruh utawi sawenèh titah sanèsipun." Saprakawis perlu dipun èngeti manawi merdèni dhawuh-dhawuh ingkang mawi tembung ngibarat makaten wau, inggih punika: Pangéran pribadi punika al-qayyumi jawinipun Ingkang Jumeneng Pribadi sarta Ingkang anggesangi sadaya barang (2: 255). Manawi punika dipun anggé dhadhasar, lajeng terang manawi barang sanès-sanèsipun punika boten teka dumunung dados tukang ambiyantu tumrap Pangéran, wangsul sadaya wau titah, sami ugi punapa malaikat punapa titah sanès sanginggilipun para malaikat ingkang sadaya wau malah dipun gesangi déning Pangéran. Wonten titimbangan sanès malih ingkang saged mitulungi kula sami kanggé ngertosi punapa ingkang dipun karsakaken "para tukang ngampil" punika, inggih punika satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang dipun riwayataken déning sadaya para mufassirin, ingkang mangandikakaken bilih ing samangké punika para tukang ngampil wau wonten sekawan (Rz, kf, Bd). Lah, samangké lajeng tuwuh pitakènan, punapa wonten sifatipun Pangéran sekawan prakawis, ingkang mligi magepokan kaliyan pangupakaraning jagad punika? Kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing katera- nganipun surat Fatihah, surat Fatihah punika pathining Quran Suci ing sagemblengipun. Lah wonten ing surat Fatihah wau kasebutaken sifatipun Pangéran sekawan prakawis, ingkang magepokan kaliyan pangupakaranipun al-'alamîn, jawinipun titah sawegung. Sifat sakawan punika kasebut wonten ing asma Rabb, Rahmân, Rahîm, tuwin Malik. Manawi kapirsanan wonten ing katrangan tafsiripun tembung sakawan punika wonten ing surat Fatihah, badhé saged kacetha bilih sifat sekawan wau, inggih punika sifat paparing rejeki, sifat murah, sifat asih tuwin sifat paring piwales, punika menggah ing sajatos-jatosipun sifat-sifat ingkang enggel, ingkang nyampurnakaken sagung titah punika, baboning sifat, punjering sifat sanès-sanèsipun sadaya. Dados sifat sekawan punika sifating dhatipun Pangéran ingkang mangajengi sadaya samukawis, ingkang ngungkuli sadaya samukawis, ingkang andadosaken sadaya samukawis saged anggayuh punjering kasampurnan, tuwin ingkang lastantun wonten, ing sasampunipun sadaya samukawis boten wonten. Awit saking punika, hamalatu-l-'arsy sekawan, utawi tukang ngampil panguwaos cacah sekawan, punika inggih sifat sakawan wau. Punika ingkang magepokan kaliyan ngalam donya punika. Kados pundi déné lajeng dados wolu wonten ing dinten kiyamat? Ngalam akhirat punika alam cumethaning kawontenan ruhani ing gesang sapunika punika, ingkang anyar lan ingkang kalayan sampurna. Awit saking punika mila sifating Pangéran sekawan ingkang kanggé anggesangi jagad, 1531
1532 Bilai ingkang masthi dhumawah Juz XXIX 18 Ing dina iku sira bakal binuka (warananira), ora ana wawadinira kang isih tetep wadi.2556 19 Wondéné sapa sing kitabé ditampakaké ing tangané tengen, banjur bakal calathu: Mara, waca- nen kitabku; 20 Sayekti aku wus weruh, yèn aku bakal katemu pétunganku; 21 Banjur dhèwèké dumunung ing kauripan kang seneng, 22 Ing taman linuhung 23 Wowohané (tumiyung) ce- pak;2557 24 Padha mangana lan ngombéa kalawan saka seneng, amarga panggawénira kang dhisik-dhisik ing dina-dina kang wis kaliwat. 25 Déné sapa kang kitabé ditam- pakaké ing tangané kiwa banjur bakal calathu: O, ambok kitabku iki aja diparingaké marang aku baé: 26 Lan aku mauné durung weruh apa bakal pétunganku: 27 O, ambok wekasanku:2558 iki didadèkaké punika wonten ing ngriku babar anyar malih, sifat sakawan wau babar dados wolu wonten ing dinten kiyamat. Supados boten nuwuhaken seling-serep, perlu kula wewahi katerangan, bilih ing rèhning sifatipun Pangéran punika makardinipun ngagem lantaran para malaikat, mila sifat sekawan utawi wolu ingkang kaanggep tukang ngampil panguwaos, punika gumelaripun mesthi inggih lumantar para malaikat. Kalayan mengku suraos makaten punika, kula sami kénging anggadhahi panyuraos, bilih para tukang ngampil panguwaos wau para malaikat sekawan utawi wolu. 2556. Ayat punika mangandikakaken kalayan terang bab cumethanipun kawontenan ingkang sumingid boten kawistara bénjing wonten ing dinten kiyamat. Ing katerangan ing nginggil sampun kula sebutaken. 2557. Wowohan punika cumethanipun wohing pandamel tulus, ingkang wonten ing gesang sapunika sumingid saking mripat limrah. 2558. Piyambakipun kepéngin ambok inggih pejah punika dados telas-telasanipun piyambakipun.
Surat 69 Siksa 28 Bandhaku ora makolèhi ma- rang aku: 29 Kawasaku wus birat saka ing aku. 30 Dhèwèké cekelen, banjur ran- ténen, 31 Tumuli cemplungna ing geni murub, 32 Banjur tlikungen ing ranté kang dawané pitung puluh asta.2559 33 Sayekti, dhèwèké iku biyèn ora angèstu ing Allah, Ingkang- Agung, 34 Sarta ora anggirèkaké marang angingoni wong miskin. Iki ing ngriki pejah. Utawi inggih saged ateges ambok iya kahanan iki dadi patiku (Rz). Utawi ambok iya kauripan donya iku ora ana baé (Bd). 2559. Kedah dipun pèngeti bilih ayat-ayat punika sadaya marsitakaken bilih siksa ruhaniyah ing donya punika, wonten ing akhirat dados siksa ingkang gumana wadhag. Upaminipun, ranté ingkang badhé dipun kalungaken ing gulu, punika gumananing pépénginan ing donya punika, inggih punika pépénginan ingkang tansah andadosaken tiyang tumungkul sirahipun ing siti; sarta inggih pépénginan punika ingkang badhé maujud dados ranté makaten ugi balenggu ing donya punika, badhé katingal kadi déné ranté ingkang badhé nyrimpung sukunipun. Manah ingkang mulad-mulad ing donya punika, badhé katingal ngégla kadi déné urubing latu ingkang makantar-kantar. Dados menggah ing sajatos- jatosipun, tiyang duraka punika wonten ing ngalam donya punika ugi sampun sami angsal narakaning syahwat tuwin ubaling pépénginan donya ingkang boten kénging sinirep wonten ing dalem badanipun, saha sampun sami ngraosaken urubing naraka wau samangsa piyambakipun boten kadumugèn kajengipun. Awit saking punika, mila samangsa piyambakipun pinisah saking pépénginanipun ingkang boten langgeng, salajengipun nyumerepi anggènipun telas pangajeng-ajengipun, tur ingkang kalayan langgeng, mulad-mulading manahipun tuwin panggresahing prihatosipun margi anggetuni pépénginan- ipun ingkang sakalangkung dipun tresnani, punika lajeng maujud dados latu ingkang murub. Quran Suci andhawahaken "Lan saantarané dhèwèké karo barang kang padha dikepingini bakal dipasangi aling-aling" (34: 54). Sarta inggih punika calon wiwitaning siksanipun. Katlikung ing ranté ingkang panjangipun pitung dasa asta, punika inggih ambuka prakawis ingkang sinandi. Watesing umuring nanusa punika kénging dipun racak pitung dasa; tiyang duraka punika saged gesang ngantos samanten wau wonten ing kadurakanipun. Malah tarkadhang piyambakipun saged ngalami umur samanten wau, dèrèng mawi kapétang wedalipun dados laré alit tuwin dados tiyang pikun. Wekdal pitung dasa taun ingkang pancènipun saged dipun pigunakaken kanggé makarya kalayan tulus, waskitha, tuwin mempeng, punika jebul dipun musprakaken kémawon, karana nemaha binalenggu ing kadonyan tuwin labet saking anggènipun tansah andurusi syahwatipun ingkang asor. Piyambakipun boten purun rékadaya nguwalaken awakipun saking pambalengguning ranté syahwat, mila ing akhirat ranténing pépénginan ingkang dipun anggé suka-suka pari suka ngantos pitung dasa taun wau, badhé maujud dados ranté ingkang panjangipun pitung dasa asta, (saben saasta minangka wekdal sataun) ingkang badhé kanggé nyarimpung tiyang duraka. 1533
1534 Bilai ingkang mesthi dhumawah Juz XXIX 35 Mulané ing dina iki dhèwèké ing kéné ora duwé mitra tuhu, 36 Sarta ora éntuk pangan kajaba rereged,2560 ana wong mangan (rereged) iku kajaba wong kang anglakoni panggawé luput. 37 Ora RUKU' 2 Pandalih goroh dipun tulak 38-43. Kanjeng Nabi Suci punika sanès juru-kidung sarta sanès juru pethèk. 44-52. Quran Suci punika sanès damel-damelan. a. 2606 b. 2438 38 Lah satuhu,a Ingsun apasaksib kalawan barang kang sira weruhi, 39 Sarta barang kang ora sira weruhi. 40 Sayekti, iku temen pangan- dikané Utusan kang minulya, 41 Lan iku dudu tembungé juru- kidung; sathithik anggonira padha angèstu; 42 Sarta dudu tembungé juru- pethèk; sathihik anggonira padha ngangen-angen. 43 Iku wewedhar (kang dhuma- wuh) saka Pangéraning ngalam kabèh. 44 Lan saupama dhèwèké agawé- gawé sawenèhing tetembungan (di- awadaké) atas (saka) Ingsun, 2560. I'Ab, nalika dipun suwuni pirsa gislîn punika punapa, ngandika manawi panjenenganipun boten uninga (Rz). Mjd nerangaken bilih gislîn punika sawenèh tedhanipun para ingkang sami wonten ing naraka. Miturut Dk, gislîn punika bangsanipun tataneman ing naraka. Ls mastani gislîn punika sabarang ingkang sakalangkung déning bentèr (TA-LL) wantahipun gislîn punika wasuhan, ingkang déning para mufassirin kawewahan katrangan saking awakipun para kafir. Pamanggih kula langkung cèples dipun jarwani rereged.
Surat 69 Pandalih goroh Ar. kalawan (ing) tangan tengen 45 Amasthi dhèwèké Ingsun candhak tangan tengené, bakal 46 Banjur bakal Ingsun pedhot tatalining jantungé. 47 Lah ora ana siji-sijia saka an- taranira kang bisa anduwa Ingsun saka dhèwèké.2561 48 Lan sayekti, temen iku pe- péling tumrap wong kang padha anjaga dhiriné (saka ing ala) Ut. ange- mohi temen angudanèni, yèn sira iku ana kang padha anggorohaké. 49 Lan sayekti Ingsun 50 Lan sayekti temen iku ka- para susahan kafir.2562 gedhé tumrap 51 Lan sayekti, iku temen sajati- Ut. yakin jatining kasunyatan.2563 52 Mulané Mahasucèkna marang asmaning Pangéranira, Ingkang- Agung. 2561. Ayat punika tuwin tigang ayat nginggilipun punika, marsitakaken bilih tiyang ingkang damel-damel wahyuning Pangéran, punika mesthi boten widada. Kula aturi mirsani Pangandharing Torèt 18: 20, ing ngriku piweca bab badhé rawuhipun satunggaling nabi ingkang kados Kanjeng Nabi Musa katungka ing tetembungan ingkang makaten ungelipun: "Balik, endi nabi kang duwé patrap kalawan sumengah, angucapaké pitutur kalawan nyebut asma-Ningsun, mangka pitutur iku ora saka ing dhawuh-Ingsun, utawa kang duwe pitutur kalawan nyebut Allah liyané, nabi iku mesthi kaukum pati." Sasampunipun nyanépakaken nabi palsu kados déné wit ingkang geringen, ingkang boten naté ngedal- aken woh ingkang saé, Kanjeng Nabi Isa lajeng ngandika ingkang nunggil suraos kaliyan ingkang kasebut ing nginggil, makaten: "sarupané wit kang ora angetokaké woh kang becik, iku mesthi kategor banjur kacemplungaké ing geni" (Mat. 7: 19). 2562. Jalaran siksa ingkang dipun pèpèngetaken déning Quran dhateng piyambakipun, boten kénging boten mesthi andhawahi piyambakipun sayektos. 2563. Haqqu-l-yaqin utawi jati-jatining kasunyatan ing ayat punika, punika boten béda kaliyan al- hâqqah ing ayat bubukaning surat punika. Kapèngetana, bilih ingkang wonten ing ngriki kasebut jati- jatining kasunyatan punika siksanipun para titiyang kafir. ______________ 1535
SURAT 70 AL-MA'ÂRIJ (Margining minggah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 44 ayat) Pathinipun : Ruku' 1. Pidana punika saèstu nyata. Ruku' 2. Umat énggal badhé dipun degaken. Katerangan gerban Namanipun surat punika mendhet saking ayat kaping tiga, ingriku Allah punika kasebut Kang- kagungan dadalaning Munggah. Dhumawahing pidana punika barang ingkang sampun mesthi bab punika dipun dhawuhaken ing surat punika kalayan tetembungan ingkang cetha saha cumeplos. Ingkang rumiyin piyambak surat punika nerangaken bilih kawusanan ingkang agung punika kagayuhipun wonten ing salebeting wekdal ingkang dangu sanget, ngantos kasebutaken wekdal utawi yaum sèket èwu taun; Kanjeng Nabi lajeng dipun dhawuhi supados ingkang sabar angentosi dinten ingkang mesthi andhawahi para mengsah. Ngajengaken pungkasaning ruku' ingkang sapisan andhawuhaken margi utawi sarana tumrap angèstu kanggé anggayuh kepareking Pangéran, sarta saged ugi ingkang dipun karsakaken wonten ing ayat 3 punika inggih sarana kanggé minggah punika. Ruku' ingkang kaping kalih mangandikakaken kalayan terang gamblang bilih para mengsah mesthi badhé nemahi asor, minangka gentosipun umat énggal badhé dipun jumenengaken. Sadaya para saged mastani bilih tumurunipun surat punika boten langkung akhir kaliyan pungkasanipun jaman Makkah wiwitan. Sasampunipun marsitakaken pandakwanipun para titiyang kafir Quraisy wonten ing surat kakalih ingkang sampun, surat punika lajeng andhawuhaken bilih siksanipun para mengsah, punika sanajan sampun yakin dhumawahipun taksih ing sawatawis wekdal malih. RUKU' 1 Pidana punika saèstu nyata 1-21. Pidana punika dhumawah saèstu, ananging boten kalayan tumunten. 22-35. Marginipun minggah dhateng pangayunaning Pangéran. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah Ingkang- Ar. wong kang anja- luk 1 Sawijining wong, anjaluk siksa kang masthi bakal tumiba. 2 Tumrap para kafir - ora ana wong kang bisa nulak iku.2564 2564. Boten wonten waton-watonipun manawi tiyangipun ingkang nyuwun dhumawahing pidana
Surat 70 Pidana punika saèstu nyata 3 Saka ing Allah, kang kagu- ngan dadalaning munggah.2565 4 Para malaikat sarta ruh padha munggah marang Panjenengané ing sawijining dina kang ukurané sèket èwu taun.2566 5 Mulané disabar kalawan sabar kang éndah. 6 Sayekti dhèwèké padha ngira, yèn iku adoh. 7 Lan panyawang Ingsun, iku wis cepak 8 Ing dina, samangsa langité kaya jèr-jèran tembaga. 9 Lan gunung-gunung kaya wiwiran wulu wedhus. Ar. mira 10 Sarta ora ana wong tatakon mitra. ingkang dipun ancamaken punika katamtokaken tiyang satunggal ingkang mligi. Piweca-piweca bab menangipun ingkang wekasan Kanjeng Nabi Suci, tuwin piweca-piweca bab leburipun mengsah- mengsahipun Kanjeng Nabi, punika wonten ing Quran Suci asring sanget kaundhangaken, ngantos asring kémawon tuwuh wonten pitakènan ingkang kados makaten punika: "Kapan kalakoné pangancam iki, manawa kowé iku padha temen?" (36: 48, 67: 25, tuwin sanès-sanèsipun). Panyuwunipun ingkang nunggil suraos kasebutaken wonten ing 8: 32 makaten: "Lan kalané dhèwèké padha ngucap: Dhuh Allah! manawi punika barang yakti saking ngarsa Tuwan, lah mugi Tuwan anjawahaken séla saking langit dhateng kawula, andhatengaken siksa ingkang nyakiti dhateng kawula." 2565. Warni-warni tiyang anggènipun nerangaken tembung dhi-l-mâ'aridj utawi Kang kagungan dadalaning munggah punika. Nanging pamanggih kula, ingkang dipun karsakaken punika kaangkat- ipun ing ngaluhur Kanjeng Nabi akaliyan kasiksanipun para mengsahipun Kanjeng Nabi. Ing ngriki Pangéran kasebut "kang kagungan dedalaning munggah": punika minangka kanggé anedahaken, bilih para mengsahipun Kanjeng Nabi mesthi kapidana, déné para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi mesthi kaparingan sarana ingkang kanggé minggah, utawi sarana kanggé anggayuh kaluhuran. Kula aturi nyundhukaken kaliyan 56: 3, ing ngriku kapangandikakaken, "kawontenan agung" punika damel ina, damel luhur. Sarana kanggé anggayuh kaluhuran para angestu wau katerangaken langkung panjang: mirsanana ayat 22-35. 2566. Kapangandikakaken ing ngriki, sadinten sami kaliyan sèket èwu taun. Rekaos sanget sagedipun amastani, punapa wekdal samanten wau, wekdal ingkang kanggé nyampurnakaken kamenanganipun yakti ingkang wekasan ing saindhenging jagad punika, punapa punika giliran 50.000 taun, kados déné giliran 1000 taun ingkang kasebut ing 32: 5. Ing saboten-botenipun, punika anedahaken bilih Quran Suci boten angrujuki teori, bilih jagad saweg umur pitung èwu taun. Pangandika punika kasambetan ing dhawuh dhateng Kanjeng Nabi Suci, mulané di sabar kalawan sabar kang éndah; punika anedahaken bilih badhéa kados punapa kémawon suraosipun, dinten ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika wekdal ing gesang sapunika punika. 1537
1538 Ut. narik Ut. ora sumèlèh Ar. kinawe- ruhan Margining minggah 11 (Sanajan) padha diweruhaké (siji marang sijiné). Wong kang dosa adreng arep anebusi siksa ing dina iku kalawan anak-anaké. 12 Sarta rabiné tuwin saduluré. 13 Apa déné sanak kerabaté kang angayomi dhèwèké. 14 Lan sakabèhé kang padha ana ing bumi; tumuli (pangarep-arepé, supaya) iki bisa nyalametaké dhè- wèké. 15 Ora pisan-pisan! sayekti, iku geni mulad-mulad: 16 Anglonyom ing sirah, 17 Anguwuh-bali wong kang ambalik lan maléngos, 18 Sarta anumpuk-numpuk sarta anyinggahaké (bandha) 19 Sayekti, manusa iku tinitah sarwa angéwohaké; 20 Samangsa kataman kojur, ngresula, 21 Lan samangsa katekan begja, cethil, 22 Kajaba wong kang padha salat, 23 Kang tetep olèhé padha salat, ing sajroning bandhané ana sapérangan kang tartamtu, 24 Sarta kang Juz XXIX
Surat 70 a. 2349 b. 1714 c. 1715 Umat énggal badhé dipun degaken 25 Tumrap para kang anjajaluk sarta wong kang kesrakat,a 26 Apa déné para kang padha anemenaké marang dina wawales, 27 Tuwin kang padha wedi marang siksaning Pangérané - 28 Sayekti siksaning Pangérané iku dudu (barang) kang kudu rinasa aman - 29 Sarta kang padha angreksa marang awak-kawirangané,b 30 Kajaba tumrap marang rabiné utawa kang kadarbé ing tangan- tengenéc - amarga, sayekti, iki ora cinacad. 31 Ananging sapa sing ngupaya sajabané iku, lah iku wong kang mlangkah wates. 32 Sarta kang padha anjaga marang titipan tuwin janjiné. 33 Apa déné kang padha jejeg pasaksiné, 34 Sarta kang padha rumeksa marang salaté, 35 Yaiku kang bakal padha ana ing patamanan, kinurmatan. RUKU' 2 Umat énggal badhé dipun degaken 36-39. Dhumawahipun asor para mengsah. 40-41. Umat ingkang langkung saé badhé dipun degaken. 42-44. Dhatenging siksa. ta karanané, déné para kafir padha gagancangan mara angadhep sira, 36 Nanging apa 1539
1540 Margining minggah Juz XXIX 37 Ing sisih tengen lan ing sisih kiwa, apanthan-panthan? 38 Apa dhèwèké iku siji-sijiné ing padha kepéngin dilebokaké taman-kabegjan? 39 Ora pisan-pisan! sayekti Ing- sun andadèkaké dhèwèké saka ba- rang kang dhèwèké padha weruh. Ingsun sumpah kalawan Pangéraning Wé- tan lan Kulon, sayekti Ingsun iki temen kawasa. 40 Nanging, sayekti, liyané) kang luwih becik tinimbang dhè- wèké, lan ora bakal Ingsun kalin- dhih.2567 41 Anyalini (kalawan Ar. dhèwèké padha kate- mu karo 42 Mulané togna baé, karebèn lalawora sarta padha guneman abungah-bungah, nganti tumeka dinané kang diancamaké marang dhèwèké; Ut. pathok tetenger 43 Dinané dhèwèké padha metu saka ing kuburan kalawan gagan- cangan, kaya déné amlayoni kang tinuju, 44 Kalawan tumungkul pande- lengé; nistha bakal tumiba marang dhèwèké; mangkono iku dinané, sing diancamaké marang dhè- wèké.2568 2567. Kula aturi mèngeti piweca ingkang terang gamblang punika; panguwaosipun titiyang Makkah badhé sinapu tapis, umat sanès (titiyang Muslimin) badhé dipun dadosaken ingkang nyepeng panguwaosipun nagari minangka gegentosipun. 2568. Boten kirang cetha gagambaran ing dhawuh punika; inggih punika gagambaran ingkang nyitra kawonipun ingkang wekasan titiyang Quraisy nalika bedhahipun nagari Makkah. Griya- griyanipun kawarna wonten ing dhawuh ngriki kadi déné pakuburan, awit para titiyang wau menggah ing ruhaniyahipun pancèn tiyang pejah. ____________
SURAT 71 NÛH KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 28 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanjeng Nabi Nuh mumulang. Ruku' 2. Panyuwunipun Kanjeng Nabi Nuh murih leburipun para nerak garis. Katerangan gerban Pangancam siksa ingkang kasebutaken wonten ing surat sampun, wonten ing ngriki dipun sambeti tuladhanipun. Sagemblengipun surat punika dipun anggé marsitakaken piwulangipun Kanjeng Nabi Nuh - ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika tuwin panyuwunipun Kanjeng Nabi Nuh supados para murang-yekti katumpes murih awon boten angrembaka ing bumi. Kalih bab punika kawarsitakaen dados kalih ruku, déné bab titimangsaning tumurunipun, surat punika kénging kagolongaken kaliyan golonganipun surat-surat panunggalanipun. RUKU' 1 Kanjeng Nabi Nuh mumulang Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sayekti Ingsun wus angutus Nuh marang kaumé, pangandika (Ningsun): Pépélingana kaumira, ing sadurungé siksa kang nglarani tumeka marang dhèwèké. 2 Calathua: É, kaumku! sayekti aku iki juru-pépéling kang cetha marang kowé: 3 Supaya kowé padha ngawu- laa ing Allah sarta di tuhu-tuhu ing (wajibmu marang) Panjenengané sarta ambangun-turuta marang aku: 4 Panjenengané bakal aparing pangapura satengah saka kalupu- tanmu, sarta aparing sumené ma-
1542 Nuh Juz XXIX rang sira tumeka wawangen kang wus tinamtu; sayekti wawangening Allah iku samangsa wis tumeka, ora bakal disumenèkaké: yèn ta kowé padha weruha: 5 Unjuké: Dhuh Pangéran ka- wula! saèstu rinten sarta dalu anggèn kawula anguwuh ing kaum kawula: 6 Ananging panguwuh kawula angindhakaken malah namung mlajengipun:2569 saben-saben kawula anguwuh piyambakipun, supados Tuwan paringi pangapunten, sami anyumpelaken ing sarta angrukubaken kupingipun panganggènipun2570 sami tuwin ambeguguk sarta sami kamalung- kung kalayan gumedhé: 7 Sarta darijinipun 2569. Suraosipun ingkang sajatos makaten: saya sanget anggèn kawula anguwuh piyambakipun, boten saya celak nanging malah soyo tebih. Ing dhawuh ngriki "panguwuh" kadamel jejer, nanging boten kok anggènipun sami anggeblas (nebih) wau margi wontenipun panguwuh wau, wangsul margi saking anggènipun ambeguguk ngutha waton manahipun. Saminipun kados déné sawenèh surating Quran kapangandikakaken manawi "amewahi jejember" dhateng jejembering tiyang ingkang manahipun wonten sasakitipun (9 : 125). Ing panggènan sanès wonten malih ingkang nunggil suraos kaliyan punika wau, inggih punika kapangandikakaken Allah mewahi sasakit dhateng tiyang ingkang manahipun wonten sasakitipun (2 : 10). Ing dalem ukara ingkang kados makaten wau sadaya, jejer punika boten kok sayektos ingkang nindakaken pandamel utawi ingkang nyababaken, wangsul menggah ing sajatosipun namung wonten magepokanipun sakedhik kaliyan kadadosanipun prakawis. Katrangan makaten punika kateranganipun Quran piyambak wonten ing dhawuh sambetipun ayat punika, inggih punika "Saben-saben kawula anguwuh piyambakipun, supados Tuwan paringi pangapunten, sami anyumpelaken darijinipun ing kupingipun sarta angrukubaken panganggènipun tuwin sami ambeguguk sarta sami kumalungkung kaliyan gumedhé." Dados sadaya tindak ingkang anjalari anggènipun saya anggeblas, punika boten wonten sanès kajawi pandamelipun piyambak ingkang pancèn katemaha katindakaken. 2570. Ukara punika warni-warni kateranganipun. Rgh suka katrangan warni kalih. Sapisan, "piyambakipun sami masang panganggénipun kanggé nutupi kupingipun; punika anedahaken anggènipun boten sami purun mirengaken." Katrangan satunggalipun, "ngibarat, wigatos nyasmitakaken anggeblas"; minangka tuladha Rgh nyebutaken ukara tuwin sarta sasampunipun negesi tegesipun wantah panjenenganipun lajeng mewahi katrangan, supados piyambakipun boten saged ningali tuwin boten saged mirengaken (LL). Sawenèh negesi tembung tsiyâb punika manah, kados déné dhawuh ing 74: 4, déné suraosipun: para titiyang wau sami nutupi manahipun. Liripun sami suthik manah-manah sabarang ingkang kadhawuhaken.
Surat 71 Kanjeng Nabi Nuh mumulang 8 Saèstu, lajeng sami kawula uwuh kalayan sora: lajeng mi- canteni piyambakipun kalayan ngedhèng sarta micanteni piyam- bakipun wonten ing pasepèn: 9 Saèstu, kawula 10 Sarta kula wicanten: Padha nyuwuna pangapura Pangéranmu: sayekti Panjenengané iku Maha- paramarta: 11 Panjenengané angutus men- dhung marang dhuwurmu anurun- aké udan deres: 12 Sarta aparing pitulung ma- rang kowé kalawan bandha lan anak apa déné adamel patamanan tumrap marang kowé sarta adamel kali-kali tumrap marang kowé.2571 Ut. ora padha wedi marang kahagunga- ning Allah 13 Apa karanané, déné kowé ora padha angarep-arep kahagungan saka ing Allah?2572 Ut. ing da- lem pirang- pirang kahanan 14 Lan sayekti, Panjenengané wus anitahaké sira kalawan angam- bah pirang-pirang tataran.2573 2571. Piyambakipun sami dipun janjèni badhé pinaringan nugraha warni-warni, manawi sami purun wangsul dhateng Allah. Punika menggah ing sajatos-jatosipun ateges: leburipun badhé tinulak boten saèstu kadhawahaken. Awit sampun boten wonten semang-semangipun malih, samangsa umat punika manggung among suka wonten ing dalem piawon, boten kénging boten mesthi linebur. Kosokwangsulipun umat wau mesthi subur makmur, manawi sifat-sifatipun ingkang saé gesang angrembaka. 2572. Dhawuh punika kénging kasuraos tutugipun pamedhar wangsitipun Kanjeng Nabi Nuh utawi inggih kénging kasuraos dhawuh tumuju dhateng para titiyang Quraisy. Nadyan kasuraos dados tutuging piwulangipun Kanjeng Nabi Nuh, meksa mengku suraos: titiyang Makkah kaparingan kupiya wonten ing cariyosipun Kanjeng Nabi Nuh, manawi sami purun andhèrèk ing Kanjeng Nabi, piyambakipun mesthi badhé dipun dadosaken umat ingkang ageng. Rz angrujuki kateranganipun Kf, kados déné ingkang kula anggé punika, sarta angemohi katerangan satunggalipun, kados déné ingkang kula serat wonten ing margin. Kf nerangaken: "Suraosipun: Généa sira ora tansah ngarep-ngarep marang Allah murih sira didadèkaké gedhé? 2573. Dhawuh punika kénging kasuraos nyasmitakaken madhhabu-l-irtiqa' (theory of evolotion, inggih punika teori ingkang mastani bilih dumadosing manusa punika majeng-majeng saking sakedhik). Para mufassirin limrahipun nyuraos dhawuh punika ngisarahi dhateng kawontenan warni- warni ingkang dipun alami déning jabang bayi ing guwagarba nanging inggih kongang kémawon 1543
1544 Nuh Juz XXIX Ut. sungsun- sungsun a. 46, 2516 15 Apa sira ora andeleng, ka- priyé anggoné Allah wus anitahaké langit pitu padha,a 16 Sarta ana ing jeroné kono agawé rembulan dadi papadhang lan agawé srengéngé dadi diyan? 17 Lan Allah wus anuwuhaké sira saka bumi kaya tuwuhan,2574 Ut. kang lahir 18 Banjur ambalèkaké sira mro- no, sarta angetokaké sira dadi titah (anyar).2575 19 Lan Allah andadèkaké bumi jembar gumelar tumrap marang sira, 20 Supaya ana ing kono sira bisa ing dadalan kang lumaku ana amba.2576 RUKU' 2 Panyuwunipun Nabi Nuh amrih lebur para nerak garis 21 Nuh munjuk: Pangéran kawu- la! saèstu, piyambakipun sami an- daga dhateng kawula, sarta manut dhawuh punika mengku teges, bilih manusa punika ngantos dumugi ing kawontenanipun ing sapunika punika, menggah ing kasampurnaning jasmaninipun sasampunipun ngalami kawontenan warni-warni. 2574. Lah, kapèngetana malih punika. Katerangaken, manusa punika kathukulaken saking siti kadi déné thuthukulan liripun kalayan tumuwuh majeng-majeng. Dalasan tumitahipun barang barang sanès, kados déné inggih kados makaten punika ing sadinten-dinten, punika kawontenanipun. Tanem tuwuh thukul saking siti; saking tanem tuwuh punika manusa angsal tedha; saking tetedhan ingkang katedha ing manusa lajeng tuwuh wijining gesang; lah punika tumuwuh majeng-majeng ing salajengipun. Nanging ingkang langkung kathah èmperipun, thukul ing ngriki, tuwin "tataran" ingkang kapangandikakaken ing ayat 14 punika kamajengan tumuwuh ingkang dipun alami déning manusa ngantos dados sampurna jasmaninipun kados kawontenanipun ing tataran samangké punika. 2575 Lahiran énggal punika saged mengku teges jumedhulipun umat énggal ing sasampuning sirnanipun umat ingkang rumiyin, utawi inggih saged mengku teges kamajengan ruhani énggal ing gesang sasampuning pejah ingkang kita alami 2576. Margi wiyar ingkang dipun anggé gesangipun manusa wonten ing bumi, punika dados pratandha ing wontenipun margi ruhani, ingkang dipun ambah ing tiyang ingkang ajrih ing Pangéran kanggé anggayuh kasampurnan ruhani.
Surat 71 Panyuwunipun Kanjeng Nabi Nuh dhateng tiyang ingkang bandha- nipun tuwin anak-anakipun boten ngindhaki punapa-punapa dhateng awakipun kajawi kapitunan. sami angrancang paéka ingkang sanget ageng. 22 Sarta piyambakipun 23 Kaliyan wicantenipun: Aja pi- san padha ninggal sesembahanmu, sarta aja aninggal Wadd lan Suwa', apa déné Yaguts sarta Ya'uq tuwin Nasr.2577 2577. Boten wonten kritik ingkang langkung anèh ngungkuli kritik dhateng sawenèh nama- namanipun tiyang utawi brahala, ingkang kasebut wonten ing Quran Suci. Sajakipun mokal sèwu mokal, manawi nama-nama ingkang wonten nalika jamanipun Kanjeng Nabi Suci, punika inggih nama-nama ingkang wonten nalika jaman tiga utawi sekawan èwu taun ing sadèrèngipun. Dupèh bangsa Arab gadhah brahala-brahala sawatawis ingkang dipun namakaken mawi nama-nama wau, lajeng winastan cawuh anggènipun anggancaraken lalampahan, manawi mastani bilih brahala-brahala wau nunggil nama kaliyan brahala-brahalaning umatipun Kanjeng Nabi Nuh. Nanging punapa watonipun mastani cawuh wau? Cobi kula aturi mirsani bangsa utawi umat manembah brahala sanèsipun upaminipun kémawon titiyang agami Hindu; ing ngriku kula sami mesthi badhé mrangguli brahala-brahala, ingkang namanipun sampun pinten-pinten èwu taun ajeg boten santun-santun. Mangka nagari Hindustan makaten dununging papan satunggal kaliyan satunggalipun langkung tebih, manawi katimbang lan tanah Arab kaliyan papan ingkang dipun dunungi umatipun Kanjeng Nabi Nuh. Langkung-langkung wonten pratandha sanès-sanèsipun ingkang kénging kita pitados, ingkang anedahaken bilih brahala-brahala Arab punika ingkang kathah asal saking nagari ngamonca. Kadosta Hubal, tutungguling brahala Arab ingkang wonten ing Ka'bah, "punika bektan saking Belkah ing tanah Siriyah, kabekta dhateng tanah Arab déning 'Amr bin Lohay, cariyosipun supados ngawontenaken jawah samangsa bangsa Arab ambetahaken jawah." Kacariyos brahala Usâf tuwin brahala Nâilah punika ugi bektan saking Siriyah (Sale's Preliminary Discourse, sec. 1). Awit saking punika boten anèh manawi brahala brahalanipun bangsa Arab punika pendhetan saking sawenèh bangsa-bangsa ing jaman kina. Nanging ugi kedah dipun èngeti, bilih ayat 22-25 punika saged ugi parenthetical, tegesipun ukara ingkang nyelip bawa piyambak, kados déné ayat 13-20: déné ingkang katuju ing dhawuh inggih punika para manembah brahala Arab. Quran asring ngagem cara makaten punika manawi mangandikani utawi memèngeti para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, ing tengah-tengahipun andharan cariyosipun satunggaling nabi ing kina utawi umat ing kina. Paham makaten punika wonten mathisipun, manawi kalaras kaliyan ayat 21, tuwin 26 punika sami binukanan kalayan pangandika Nûh calathu. Namung wonten pakèwedipun sakedhik, inggih punika ayat 25 mangandikakaken: kelem. Nanging siksa punapa kémawon ingkang nglebur ing satunggaling umat, punika kénging winastan garq (wantahipun kelem) kados déné ukara jawinipun ambles tuwin ical wonten ing nagari utawi pasitèn (TA-LL). Makaten ugi ukara jawinipun nglebur pandamelipun (sarana nindakaken awon) (TA). Déné fi'il madli (tembung kriya ingkang nedahaken wekdal ingkang sampun kapengker), kagem wonten ing ayat wau, punika inggih sampun satrepipun, jalaran ing dalem piweca pancèn asring kagem, inggih punika kanggé anedahaken bilih kawontenan ingkang kawecakaken punika sampun yakin mesthi badhé kelampahan. inggih punika kaselipaken wonten Brahala Wadd punika sinembah kalayan kawujudaken pepethanipun satunggaling tiyang jaler, Suwâ' awujud tiyang èstri, Yaguts awujud singabarong (leo), Ya'uq awujud kapal (jaran), tuwin Nasr awujud peksi garudha (Rz), sarta punika dipun pundhi-pundhi déning titiyang pancer Kalb, Hamdan, Mazhaj, Murad, tuwin Hamjar (Rz, manawi manut AH Hudhail sanès Hamdan). 1545
1546 Nuh Juz XXIX Ut. sasar temen, dhèwèké wis nasaraké wong akèh sarta ora ang- undhakaké apa-apa marang wong atindak dudu kajaba mung karu- sakan.2578 24 Lan kaluputané saka dhèwèké padha dikelem, banjur dilebokaké ing geni; lan tumrap dhèwèké ora pisan ana panulung saliyané Allah. 25 Amarga 26 Lah Nuh munjuk: Pangéran kawula! mugi sampun ngantos wonten ingkang titiyang kafir manggèn ing bumi ngriki:2579 27 Amargi, manawi piyambak- ipun Tuwan-togaken kémawon, badhé nasaraken para kawula- Tuwan sarta boten sanès kajawi namung badhé anglairaken (anak) ingkang murang tata tuwin boten sumerep ing panarimah: 28 Pangéran kawula! mugi apa- ring pangapunten dhateng kawula saha dhateng tiyang sepuh kawula tuwin dhateng ingkang lumebet ing griya kawula kalayan mukmin, punapa déné dhateng para mukmin jaler tuwin mukmin èstri; saha para atindak dédé mugi sam- pun Tuwan indhaki punapa-punapa kajawi karisakan. tiyang 2578. Warni-warni para saged anggènipun anjarwani tembung dlalâl. Kf negesi khudhlân jawinipun linirwakaen déning Allah, utawi hilâk, jawinipun kapitunan tuwin karisakan; teges ingkang angka kalih punika dipun kiyataken déning ayat-ayat ing wekasaning surat punika. Ibnu Bahr negesi . 'adhâb, jawinipun siksa, kados déné pangandika ing ingkang kasebut ing 54:24 tuwin 47. Ngulami sanès malih negesi pituna, sanèsipun malih negesi sasar wonten ing dalem upayanipun (AH). Tembung dlalâl dipun tegesi karisakan punika ugi wonten waton-watonipun saking kitab bausastra (S, Q-LL). 2579. Kedah dipun pèngeti bilih ingkang dipun pangandikakaken déning Kanjeng Nabi Nuh punika umatipun piyambak. Sarta ingkang dipun dongakaken awon punika inggih namung umatipun piyambak. Pratélan tuwin panyuwunipun Kanjeng Nabi punika sadaya tumuju dhateng umatipun wau, boten dhateng saindhenging jagad. Dados tembung al-ardl punika mengku teges nagari ingkang dipun dunungi umat wau, boten ateges bumi.
SURAT 72 AL-JINN (Jin) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 28 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Titiyang mukmin manca. Ruku' 2. Wahyuning Pangéran Kareksa. Katerangan gerban Surat punika mangandikakaken pangayoman ingkang kaparingaken dhateng para andika nabi lumawan mengsah-mengsahipun. Bab prakawis punika, ingkang kasasmitakaken wonten ing ayat 8 ing ruku' ingkang sapisan, kacethakaken malih wonten ing ruku' ingkang kaping kalih. Déné namanipun punika pipiridan saking ayat 1, ingkang nyebutaken sawenèh para ingkang sami angèstu dhateng kayektènipun Kanjeng Nabi, ingkang kasebut jinn. Déné tumurunipun surat punika limrahipun dipun wastani nalika jamanipun Kanjeng Nabi wangsul saking Thaif, ingkang kelampahan nalika kalih taun sadèrèngipun hijrah, dados surat punika kagolong ing jaman nalika ndados-ndadosipun panglawan. Bagéndha Abu Thalib tuwin Siti Khadijah sampun sami séda; Kanjeng Nabi lan titiyang trah Hasyim tuwin trah Abdul Mutthalib kasébrataken; para mukminin sami lumajeng dhateng nagari Habasyah, ingkang sami kantun sami dipun kaniaya sakalangkung sanget; para titiyang Quraisy babar pisan boten purun anggapé sawernining piwulang tuwin pèpènget wasana tindakipun Kanjeng Nabi dhateng Thaif boten ngangsalaken damel punapa- punapa kajawi namung malah saya amewahi tuwuhipun kawontenan-kawontenan ingkang tumrap tiyang limrah boten kénging boten mesthi murugaken nglokro, katelasan pangajeng-ajeng. Ing salebeting ngalami kawontenan ingkang makaten punika, dhawuh ingkang saged paring kayakinan dipun betahaken sanget, sarta dhawuh ingkang paring kayakinan wau, tur ingkang kalayan cumeplos sanget, punika nyata kaparingaken saèstu, inggih ing surat punika. Nanging kajawi dhawuh ingkang ngyakinaken wau surat punika ugi andhawuhaken bilih wonten malih para angèstu sanèsipun, dados manawi bangsa Arab puguh ing dalem kakafiran, Islam angsal kamenangan ruhani sanès, ingkang sampun genah manawi punika dados cacala tumrap kamenanganipun Islam ingkang sakalangkung jembar wonten ing sajawinipun tanah Arab. RUKU' 1 Titiyang mukmin manca Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Calathua: Wewedhar-sabda wus diparingaké marang aku, yèn ana sapantha jin2580 angrungokaké, 2580. Bab prakawis wontenipun jinn, utawi titah bangsa alus kadi déné malaikat (jinn punika titah
1548 Jin Juz XXIX lan padha calathu: Temen aku wus padha ngrungu Quran, kang angé- ram-éramaké, (Kang) nuntun marang dada- lan bener, mulané, iku dakèstokaké sarta aku padha ora nyakuthokaké sawiji-sawiji karo Pangéranku: 2 3 Lan, Panjenengané iku - linu- hurna kahagungané Pangéranku - ora mundhut garwa lan ora mun- dhut putra: 4 Sarta, kéné, kang padha cubluk, adaté padha angucapaké barang kang lacut tumrap Allah: 5 Lan, aku padha nyana, yèn manusa karo jin ora padha angu- cap goroh tumrap marang Allah: bangsa alus awon, malaikat titah bangsa alus saé), punika prakawis sanès malih; nanging sampun terang manawi jinn ingkang kapangandikakaken wonten ngriki punika boten kagolong ing golonganing titah wau. Gogrombolaning jinn punika ugi kasebutaken wonten ing 46: 29-31, ing ngriku kasebutaken bilih sami wicanten: "O, kaumku! aku mentas angrungokake kitab, kang kadhawuhaké ing sapungkuré Musa, ambeneraké apa kang ana sangarepé." Punika anedahaken bilih para jinn wau para titiyang Yahudi. Para mufassirin sami nyebutaken satunggaling hadits ingkang asuraos makaten wau. Rz ngan- dikakaken: "dipun riwayataken bilih titiyang punika para titiyang Yahudi." Malih Rz ngandharaken satunggaling riwayat déning IMsd, pangandikanipun bilih panjenenganipun midhanget para jinn wau sami nabuh trebang-trebangipun. sarta panjenenganipun pirsa para jin wau sami rumeksa Kanjeng Nabi Suci wonten ing tengah-tengahipun Andharan punika nedahaken bilih para jin wau ing dalem sadaya samukawisipun sami kaliyan tiyang sanès-sanèsipun. Malih, tembung jinn punika ugi kanggé nembungaken tiyang. LL methik Ham: "Bangsa Arab nyanépakaken satunggaling tiyang ingkang wegig saha prigeling prakawis warni-warni punika kados déné jinn." Nanging wonten malih ingkang ngungkuli anèhipun inggih punika para ahli basa sami angakeni manawi tembung jinn punika ateges (Q, TA tuwin sanès-sanèsipun) jawinipun manusa kathah (LL). Lah sapunika punapa maksudipun manusa kathah punika? Tumrap bangsa Arab, inggih punika bangsa ingkang anggadhahi panganggep bilih awakipun piyambak punika béda kaliyan bangsa sanès-sanèsipun ing jagad punika, manusa kathah punika boten sanès ateges bangsa ngamanca. Pamanggih kula inggih teges punika tegesipun tembung jinn ing ngriki punika. Punapa sababipun déné bangsa ngamanca winastan jinn? Awit sami sumingid saking mripatipun tiyang Arab: tembung jann (ingkang lajeng karimbag dados jinn) punika tegesipun ingkang sakawit nyingidaken utawi nutupi (Rgh). Awit saking punika mila golonganipun titiyang Yahudi Nisibus ingkang sami sowan ing Kanjeng Nabi Suci punika wonten ing ngriki kasebut jinn, jalaran sanès bangsa Arab. Inggih sabab saking punika ugi déné titiyang Amalekites tuwin titiyang sanès-sanèsipun ingkang boten kagolong bongsa Bani Israil, ingkang sami kapeksa kapurih nyambut damel déning Kanjeng Nabi Sulaiman angedegaken padaleman suci, punika wonten ing 34: 32 kasebut jinn. Mirsanana 2027.
Surat 72 Tiyang mukmin manca Ut. olèh atindak salah 6 Sarta déné wong-wong saka antaraning para manusa iku gawé- né padha amèk pangayoman wong- wong saka golongané jin, mulané padha diundhaki bodhoné: 7 Sarta déné dhèwèké padha nyana kaya panyanamu, yèn Allah iku ora bakal anangèkaké wong siji-sijia:2581 a. 2101 Ut. lintang kang gume- byar b. 2104 c. 2102, 2103 8 Lan, déné aku padha arep angunggahi langit,2582 ananging ing kono tinemu kebak pangawala kang kuwat sarta urub:b 9 Sarta, déné kang adat-sabené aku padha lungguh ing palunggu- han-palungguhan ing kono amurih bisané rumungu, ananging saiki, sapa sing arep ngrungokaké, bakal kapethukaké urub(-ing geni) kang ngadhang dhèwèké:c 10 Sarta, déné aku padha ora weruh, apa ala kang dikarsakaké tumrap para kang ana ing bumi, apa Pangérané karsa anuntun ing dalan kang bener. Ut. dudu 11 Sarta, déné sawenèhing golo- nganku padha wong tulus lan sawe- nèhé ora mangkono: aku iki papan- than kang padha séjé-séjé dalané: 12 Sarta, déné aku padha weruh, yèn aku padha ora bisa ngoncati Allah ana ing bumi, sarta ora bisa ngoncati Panjenengané sarana mlayu: 2581. Punika ateges jumenengipun satunggaling nabi utawi gesangipun malih titiyang ingkang pejah ruhaniyahipun. Bangsa Yahudi wonten sagolongan ingkang boten ngandel dhateng kiyamat. 2582. Nginggahi langit tegesipun badhé nyumerepi wados-wadosipun langit utawi pawartosipun wekdal ingkang badhé dhateng. Punika anedahaken bilih ing antawisipun para titiyang wau wonten tukangipun pethèk tuwin titiyang ahli palintangan, inggih punika titiyang ingkang sami anggadhahi panganggep bilih piyambakipun saged nyumerepi wados-wadosipun wekdal ingkang badhé dhateng saking lintang-lintang. Mirsanana 2530. 1549
1550 Jin Juz XXIX 13 Sarta, déné bareng aku padha ngrungu pituduh, iku aku padha angèstu; lan sapa sing angèstu ing Pangérané, ora bakal kuwatir kapi- tunan sarta ora bakal tumiba asor: 14 Sarta, déné sawenèhing golo- nganku padha wong sumarah, lan sawenèhé padha wong nyimpang; lah sapa sing sumarah, iku sing nuju marang dalan kang bener: 15 Wondéné wong kang padha nyimpang, iku urub-urubing na- raka: 16 Déné, manawa dhèwèké pa- dha tetep angambah dalan (bener), masthi bakal padha Ingsun paringi ngombé banyu sapirang-pirang, 17 Minangka panyoba-Ningsun marang dhèwèké ing dalem pra- kara iku: lan sapa sing maléngos saka éling maring Pangérané, iku bakal dilebokaké marang siksa kang nusahaké banget:2583 18 Lan déné masjid-masjid iku kagunganing Allah; mulané aja padha anguwuh sawiji sartané Allah: 19 Sarta, déné nalika kawula- ning Allah menyat anguwuh Panje- nengané, (banjur) padha prasasat ngebyuk-ngepung dhèwèké.2584 RUKU' 2 Wahyuning Pangéran kareksa 2583. Tegesipun ingkang wantah siksa ingkang sakalangkung nusahaken, ngantos tiyang ingkang kataman boten kiyat nandhang. 2584. Kawulané Allah punika Kanjeng Nabi Suci Muhammad. Saged ugi dhawuh punika nyasmitakaken anggènipun Kanjeng Nabi dipun kroyok titiyang ing Thaif.
Surat 72 Wahyuning Pangéran 20 Calathua: Aku mung anguwuh Pangéranku, lan aku ora nyaku- thokaké sawiji-wiji karo Panjene- ngané. 21 Calathua: Aku iki ora nguwa- sani kojur mujur tumrap marang kowé. 22 Calathua: Sayekti ora ana wong kang bisa angayomi aku saka Allah, sarta saliyané Panjenengané aku ora bakal olèh pangungsèn: a. 1201 23 (Iku) mung anekakaké (tim- ing Allah balan-timbalan) saka sarta ayahan-É; lan sapa sing nglir- wakaké Allah lan utusan-É, lah sayekti bakal olèh geni naraka, manggon ana ing kono lawas.a samangsané padha andeleng apa kang diancamaké marang dhèwèké, banjur bakal padha weruh sapa sing panulungé luwih apes sarta luwih sathithik cacahé.2585 24 Nganti 25 Calathua: Aku ora weruh, apa kang diancamaké marang kowé iku wis cepak, apa Pangéranku bakal namtokaké waktuné. 2585. Tiyang ingkang ijèn tanpa kanca tanpa kanthi, tanpa wonten ingkang mitulungi, wonten ing panggènanipun piyambak dipun emohi ing ngakathah, ing panggènan sanès dipun siya-siya (kados déné nalika Kanjeng Nabi wonten ing Thaif, nunggil jaman kaliyan tumurunipun surat punika), mesthi botenipun saged ngucapaken tetembungan ingkang kados makaten punika. Nalika nandhang kawelasasih wau Kanjeng Nabi angesokaken raosing panggalihipun wonten ing ngarsaning Pangéran Gustinipun makaten: "Dhuh Pangéran kawula! keparenga kawula amadulaken wonten ing ngarsa paduka ing bab ringkihing kakiyatan kawula tuwin asor kawula tumrap para manusa. Paduka punika Pangéranipun para titiyang ringkih, sarta paduka punika Pangéran kawula. Badhé paduka pasrahaken dhateng sinten jasad kawula punika? Punapa dhateng tanganipun titiyang sanès ingkang sami ngepang ing kawula? Punapa mengsah ingkang sampun paduka paringaken duk wonten ing griya punika badhé nguwaosi ing kawula? Kawula ngungsi wonten ing ngarsa paduka .......... " (Muir). Lah, mangga punika kula aturi nandhing kaliyan wahyu ingkang dipun tampi déning Kanjeng Nabi nalika punika, ingkang anerangaken bilih mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi punika ringkih lan sakedhik cacahipun, sarta tumunten badhé dipun damel asor; lah ing ngriku tamtu badhé terang jingglang lir péndah raina, bilih sumber ingkang ngetukaken wahyunipun Kanjeng Nabi Suci punika mesthi boten wonten ing dalem 1551
1552 Jin Juz XXIX 26 Ingkang-Anguningani barang tan-katon! Panjenengané ora ame- dharaké wawadi-Né marang sapa- sapa, 27 Kajaba marang sapa kang pinilih dadi utusan;2586 lah sayekti Panjenengané anglampahaké pa- ngawal ing sangarepé dhèwèké lan saburiné, 28 Amurih Panjenengané angu- danènana, yén dhèwèké temen anekakaké ayahaning Pangérané, lan Panjenengané iku anglimputi apa kang ana ing dhèwèké, sarta Panjenengané iku anyathet wula- nganing samubarang.2587 panggalihipun Kanjeng Nabi piyambak, jalaran manahipun tiyang satunggal mesthi boten sagedipun angedalaken raos nalangsa margi nandhang kawelasasih tuwin apes, sasarengan kaliyan raos yakin ingkang kalangkung déning sanget dhateng kamenanganipun ingkang wekasan. 2586. Para juru-pambangun ingkang kajanjèkaken dhateng kaum Muslimin badhé rawuh ing saben wiwitaning abad, punika rèhning wakiling para utusan, inggih ugi kaparingan wahyu ing bab wados- wadosipun wekdal ingkang badhé dhateng; hikmahipun, supados anjumenengaken iman ingkang sajati wonten ing manahipun manusa, akalayan tandha-tandha yekti ingkang kagelar lumantar para juru-pambangun wau. Nanging kapèngetana bilih gaib (utawi wawados) ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika, ingkang dipun karsakaken khusus dhateng wedharing karsanipun Pangéran, ingkang wonten ing ayat candhakipun kasebut risalah utawi ayahaning Pangéran, awit punika dhawuh pangandika ingkang kawahyokaken lumantar para andika nabi. Nanging wawados ingkang kawedhar- aken dhateng para juru-pambangun ing dalem Islam, punika awujud piweca-piweca sanès risalah utawi ayahan, awit Quran Suci punika wedharing karsanipun Pangéran ingkang sampurna sarta sampun mengku sadaya prakawis ingkang perlu kanggé nuntun ing para manusa, dados wontenipun risalah utawi ayahan anyar sampun boten dipun betahaken. Wondéné piweca-piweca ingkang kawedharaken dhateng para Muslimin ingkang tulus, punika namung mengku maksud kanggé anetepaken kayektèning ayahan ingkang wekasan inggih punika Quran Suci. 2587. Mangga kula aturi mèngeti ceplosipun tetembunganipun wahyu punika; mangka wahyu punika tumurunipun nalika jaman Kanjeng Nabi ngalami kawontenan ingkang ngalitaken manah, kados ingkang sampun katerangaken ing 2585. Kaselak mokal manawi tetembungan makaten punika boten mijil saking Pangéran ingkang-mahakawasa. Ayahan boten kénging boten mesthi dhumawah, Allah anglimputi sadaya barang. ______________
SURAT 73 AL-MUZZAMMIL (Ingkang akekemul) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 20 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanjeng Nabi kadhawuhan salat. Ruku' 2. Salat, tiyang Islam dipun wajibaken. Katerangan gerban Surat punika kanamakaken mirid pratélan ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak, ingkang nerangaken Kanjeng Nabi: kang akekemul. Tegesipun ingkang warni-warni tembung wau, kapratélakaken wonten ing tafsiripun ayat wau, nanging nitik bab ingkang kawarsitakaken wonten ing surat punika dhawuh sembahayang, dados mèmperipun tembung Muzzammil punika ateges tiyang ingkang cacawis badhé sembahyang. Surat punika dipun bukani dhawuh dhateng Kanjeng Nabi supados sembahyang ing wanci dalu, dipun pungkasi kalayan dhawuh umum dhateng sadaya para mukmin, supados tansah sami kèmutan sembahyang. Péranganipun ingkang wingking ruku' ingkang kaping sapisan wau, dhawuh dhateng Kanjeng Nabi supados sabar nandhang panganiayaning mengsah-mengsahipun ingkang sampun mesthi tumunten badhé nampèni siksanipun ingkang satrepipun, kados déné raja Fir'aun nalika milawani Kanjeng Nabi Musa. Surat ingkang sampun punika boten namung anjanjèkaken pangayoman kémawon, nanging kados déné ingkang kacetha kalayan terang wonten ing ayat 9, Kanjeng Nabi punika kadhawuhan nyuwun pangayoman sarana tansah sembahyang. Tumurunipun surat punika kagolong jaman Makkah wiwitan, sarta para mufassirin umumipun sami amastani bilih surat punika salah satunggaling dhawuh ingkang sepuh piyambak. Nanging pamanggih ingkang limrah mastani manawi ayat ingkang wekasan piyambak, inggih punika ruku'-ipun ingkang kaping kalih surat punika, punika tumurun-ipun ing Madinah, awit ing ngriku nyebutaken perang ing marginipun Allah. Mirsanana ugi 2595, ing ngriku katerangaken bilih pratélan wau saged ugi piweca, awit saking punika saged ayat wau ugi kagolong nunggil ing jaman wiwitan. RUKU' 1 Kanjeng Nabi kadhawuhan salat 1-9. Salat ing wanci dalu punika perlu. 10-19. Mengsah (ingkang ngalang-alangi salat) dipun pèpèngeti. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 É, sira kang akekemul!2588 2588. Ing ngriki Kanjeng Nabi kasebut Muzzammil tiyang ingkang akekemul. Katrangan ingkang limrah nerangaken sababipun Kanjeng Nabi kasebut makaten wau jalaran nalika mentas tampi wahyu
1554 Ingkang akekemul Juz XXIX 2 Tangia salat ing wengi ku- Ar. kajaba ranga ya sathithik, 3 Saparoné, utawa kurangana sathithik saka samono, 4 Utawa iku wuwuhana, sarta runtut macaa Quran kalawan abecik, Ingsun bakal an- dhawuhaké sabda antep marang sira.2589 5 Sayekti 6 Sayekti, tangi bengi iku dalan kang kukuh dhéwé kanggo ngidak, sarta laku kang jejeg dhéwé kanggo ambeneraké pangucap.2590 7 Sayekti, sira iku ing wayah awan panyambut gawénira suwé. 8 Lan diéling marang asmaning Pangéranira sarta disumungkem marang Panjenengané kalawan tuhu-tuhu. 9 Pangéraning wétan lan kulon - ana sesembahan kajaba Panjene- ngané - mulané sira alapa Panjene- ngané minangka pangayoman. ingkang sapisanan, utawi mentas kajumenengaken rasul, Kanjeng Nabi ngemuli sariranipun, nanging wonten malih katranganipun ingkang warni-warni. Rgh nerangaken bilih punika tembung silihan ingkang nyanépakaken tiyang ingkang nganggep gampil dhateng satunggaling prakawis. Kalbi tuwin Farra nerangaken bilih tembung wau mengku teges cacawisan badhé sembahyang (Rz). 'Ikramah nerangaken bilih ateges tiyang ingkang kasangkutan ing prakawis ageng, awit zaml punika tegesipun 'amal (Rz). Kalayan suraosipun sadaya, langkung-langkung ingkang kasebut kantun piyambak punika, sadhéngah pandhèrèk sami dipun tuju ing dhawuh lumantar Kanjeng Nabi Suci. 2589. utawi sabda anteb, punika gathukipun kaliyan tegesing tembung muzzammil manut anggènipun negesi Ikramah kasebut ing nginggil. Margi kasangkulan ing wajib nuntun jagad sawegung, nyata punika sabda ingkang anteb. 2590. Ing ngriki kasebutaken punapa sababipun déné ing wanci dalu kadhawuhaken anjungkung sembahyang. Inggih punika margi sembahyang ing wekdal dalu makaten margi ingkang mitayani piyambak kanggé angidak, inggih punika ngidak angicak-icak sawarnining awon, tuwin lampah ingkang jejeg piyambak kanggé angleresaken pangucap. Dados anjungkung sembahyang ing wanci dalu makaten mengku hikmah ngleresaken pandamel tuwin ngleresaken pangucap.
Surat 73 Kanjeng Nabi kadhawuhan salat 10 Lan disabar marang apa cala- thuné, sarta dhèwèké singkirana kalawan sumingkir kang pantes. Ar. lan 11 Lan Ingsun tokna baé mang- kono uga wong kang padha anggo- rohaké kang sarwa mubra-mubru sarta dhèwèké padha sumenèkna sadhéla. 12 Sayekti, Ingsun kagungan balenggu gedhé sarta geni murup, 13 Tuwin pangan kang nyereti lan siksa kang nglarani. 14 Ing dinané bumi lan gunung- gunung gonjang-ganjing, sarta gu- nung-gunung dadi (kaya) undhuk- undhukan wedhi longsor.2591 15 Sayekti Ingsun wus angi- rimaké utusan marang sira, saksi tumrap marang sira, kaya déné anggon-Ingsun wus angirimaké utusan marang Fir'aun.2592 16 Ananging Fir'aun ora amba- ngun-turut marang utusan mau, mulané dhèwèké Ingsun patrapi kalawan patrapan kang abot. 2591. Manawi ayat 12-14 punika dipun cundhukaken kaliyan ayat 11, ingkang andhawuhaken dhateng Kanjeng nabi supados maringi inah dhateng para andaga ing sawatawis wekdal kanggé nglajeng-nglajengaken anggènipun sami adamel wisuna, tétéla manawi ayat-ayat wau wigatos mangandikakaken kawontenan sangsara ingkang badhé dipun sandhang déning para titiyang, ingkang ing samangkénipun kaparingan inah ing sawatawis wekdal, ngraosaken kamuktèn lan kawibawanipun; lan ugi wigatos mangandikakaken, bilih rekaos ingkang mesthi kasandhang selebetipun mencaraken yakti, punika mesthi badhé sirna larut samangsa yakti sampun wiwit jumeneng. Mirsanana ugi 1604. 2592. Wonten ing ayat punika - inggih punika èwoning wahyu ingkang sepuh piyambak - saminipun Kanjeng Nabi Suci kaliyan Kanjeng Nabi Musa kasebutaken kalayan tetembungan ingkang terang gamblang. Dados da'wah utawi pangakenipun Kanjeng Nabi jumeneng nabi kados ingkang kajanjèkaken wonten ing Pangandharing Torèt 18: 18, ingkang wonten ing ngriku kalayan ceplos kasebutaken "kaya" Kanjeng Nabi Musa, punika wontenipun sampun wiwit nalika Kanjeng Nabi winisuda jumeneng utusan. Punapa punika boten nama anggumunaken ingatasipun Kanjeng Nabi punika boten naté maos kitab Torèt? Lah inggih awit saking punika mila Quran Suci punika wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing pawingkingipun, kasebut kang ambeneraké barang kang sadurungé, liripun rawuhipun anjangkepi wahananing piweca ing kina, ingkang kayektènipun katetepaken kados makaten wau. 1555
1556 Ingkang akekemul Juz XXIX 17 Lah kapriyé olèhmu bakal an- jaga awakmu, manawa kowé padha maido, ing dinané, kang andadèk- aké bocah-bocah padha uwanen? 18 Langit dadi sigar marga saka iku; janjining Panjenengané iku salawasé masthi kalaksanan.2593 19 Sayekti iki pépéling, mulané sapa sing gelem, angalapa dalan marang pangérané. RUKU' 2 Salat tiyang Islam dipun wajibaken Ar. lan 20 Sayekti Pangéranira anguda- néni, yèn sira iku anindakaké salat mèh rong prateloning wengi, lan (kala-kala) saparoné, lan (kala-kala) saprateloné, mangkono uga sapéra- ngané para kang nyartani sira; lan Allah iku angukur wengi lan rina. Panjenengané uninga, yèn sira ora 2593. Kula aturi mèngeti kados punapa terang lan ceplosipun tetembunganipun ayat-ayat punika. Ing jaman wiwitan mila (kados déné jaman tumurunipun dhawuh punika), titiyang Quraisy sampun dipun paringi pèpènget bab prakawis nasib awon ingkang mesthi badhé dipun sandhang. Anggènipun anggigirisi dinten wau kapangandikakaken ngantos kados saged adamel laré-laré alit sami uwanen tuwin langit sigar-biyak. Nadyan dipun anggepa pangandika punika namung mligi nerangaken kawontenan ing dinten kiyamat, pratélan ingkang angka satunggal wau boten saged dipun suraos kalayan walaka, jalaran ing dinten kiyamat laré-laré boten badhé kadamel uwanen rambutipun. Milanipun para mufassirin sami angakeni manawi pratélan wau istingarah, ingkang nyanépakaken anggènipun anggigirisi dinten wau. Ing basa Arab manawi nerangaken dinten ingkang anggigirisi / punika wonten ingkang makaten ungelipun: dina kang bisa andadèkaké bocah-bocah padha uwanen kuncungé (Rz). Pratélan istingarah (sanépa) kakanthèkaken kaliyan pratélan langit sigar, punika dados bukti ingkang cetha bilih pratélan langit sigar punika ugi kedah kasuraos éntar. Malah menggah ing sajatos-jatosipun, manawi makaten punika anggènipun nyuraos, pratélan wau lajeng saged mathuk mengku kalih-kalihipun, inggih punika dinten kiyamat tuwin leburipun para mengsah ing gesang sapunika punika. Kosokwangsulipun, manawi kasuraos kalayan wantah, salah satunggal kémawon boten saged mathuk. Tetembungan bangsanipun langit ginulung (21: 104), langit sigar (kados déné ing ngriki tawin ing 82: 1), langit binuka tutupipun (81: 11), tuwin sapanunggilanipun, punika menggah ing sajatos-jatosipun mangandikakaken sirnanipun barang-barang lami ginantosan ing barang-barang anyar, ingkang sinartan ing kawontenan ingkang anggigirisi tuwin kawontenan ura-uru. Dados pratélan wau mathuk kanggé nembungaken leburipun satunggaling bangsa ing jagad punika, tuwin inggih mathuk kanggé nembungaken barang-barang gagrag ingkang anyar babar pisan, ingkang badhé dipun wontenaken sasarengan kaliyan kiyamat. Mirsanana ugi 1665 tuwin 2677.
Surat 73 Salat dipun wajibaken Ar. iku bisa mangkono iku, mulané Pan- jenengané bola-bali (wilasa-Né) marang sira;2594 lah sira padha macaa Quran apa kang gampang (tumrapé sira). Panjenengané angu- ningani, yèn sawenèhira masthi ana sing lara, lan sawenèhé manéh lulungan ing bumi angupaya nu- grahaning Allah, tuwin sawenèhé manèh perang ing dadalaning Allah2595 mulané padha macaa Qurân apa kang gampang (tumra- ping sira), lan anjumenengna salat, lan awèha zakat, lan angaturana marang Allah atur-atur kang becik,a lan sabarang kabecikanmu kang dhisik-dhisik kang tumrap marang awakira, iku bakal sira temu ana ing ngarsané Allah, iku pituwas kang luwih becik lan luwih gedhé; lan padha nyuwuna pangapura marang Allah; sayekti Allah iku Aparamarta-Mahaasih. 2594. Péranganipun ingkang sapisan ayat punika boten mengku dhawuh paréntah dhateng para angèstu supados anjungkung sembahyang ing wanci dalu kalayan katamtokaken dangunipun; wangsul namung nyebutaken, bilih Kanjeng Nabi Suci tuwin para ingkang sami nyartani panjenenganipun sok anjungkung sembahyang ing wanci dalu ngantos kalih pratigan dalu. Tarkadhang sapalih dalu, tuwin tarkadhang sapratigan dalu. Dados nama boten teges manawi winastan bilih péranganipun ingkang sapisan ayat punika kasuwak déning peranganipun ingkang angka kalih. Satunggaling pratélan boten saged winastan kasuwak. Wondéné péranganipun ayat ingkang kantun, punika namung anyebutaken, bilih nadyan Kanjeng Nabi Suci lan para sahabatipun ingkang sami nyarempeng anjungkung sembahyang ing wanci dalu ngantos sapérangan ageng (boten kados para mengsah, manggung langen suka), suprandéné boten sadaya titiyang Muslimin saged nulad tindak wau; milanipun titiyang Muslimin kapangandikan, kénging sami sembahyang ing wanci dalu namung ing sakacunggahipun sarta boten dados sasanggèn. Sira ing dhawuh ingkang mungel "sira ora bisa mangkono iku," punika ingkang dipun karsakaken titiyang muslimin umumipun. Kapèngetana bilih ing ngriki wonten tembung taba (kriyanipun tembung taubah), ingkang jawinipun Panjenengané bali wilasané, mangka boten wonten rembag prakawis dosa ingkang tumrap tiyang ingkang sami kaparingan wilasa déning Pangéran wau. Punika anedahaken bilih tembung taubah punika wonten ing Quran Suci anggadhahi teges langkung jembar katimbang tembung tobat ing basa jawi. 2595. Pepérangan kasebutaken wonten ing dhawuh punika, punika ingkang cepak kémawon dumunung pratélan ingkang asifat piweca, kados déné ingkang pinanggih ing pinten-pinten panggènan wonten ing Quran Suci. Dados kasebutipun prakawis punika, punika boten teka lajeng dados bukti bilih ayat punika boten tumurun ing Makkah. _____________ 1557
SURAT 74 AL-MUDDATSTSIR (Ingkang manganggé) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 56 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanjeng Nabi kadhawuhan aparing pèpènget. Ruku' 2. Pèpèngetipun. Katerangan gerban Surat ingkang sampun mangandikakaken Kanjeng Nabi, kados pundi anggayuh kasampurnan punika. Ing ngriki Kanjeng Nabi dipun dhawuhi medal saking anggènipun miyambak perlu nyampurnakaken ing sanès. Para mufassirin sami sarujuk amastani bilih surat punika dhawah angka kalih menggah ing urut-urutan ing tumurunipun, sarta kawontenan-kawontenan ingkang gagandhèngan kaliyan tumurunipun surat punika kasebut wonten ing hadits-hadits ingkang kénging pinitados. Dangunipun letipun antawising tumurunipun wahyu ingkang rumiyin piyambak kaliyan tumuruning wahyu ingkang ongka kalih punika ngantos watawis wekdal nem wulan, sarta wekdal punika misuwuripun kasebut fathrah utawi komplang. Pantes pinèngetan, jaman nem atusan taun sadèrèngipun rawuhipun Kanjeng Nabi, punika inggih jaman fathrah utawi komplang, awit nem abad kapétang wiwit jaman rawuhipun Kanjeng Nabi Isa dumigi jaman rawuhipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. ing jagad punika boten wonten nabi ingkang rawuh; fathrah-ipun Kanjeng Nabi ingkang boten dangu wau saged ugi minangka pèpènget-ènget jaman nem abad sadangunipun jagad sawegung ngentos-entosi rawuhing panutupipun para nabi lan agung-agunging para nabi, Kanjeng Nabi Suci Muhammad saw. inggih punika nabinipun sadaya umat saha sadaya jaman dados boten namung nabining umat satunggal utawi jaman satunggal kémawon. Wekdal fathrah punika sakalangkung anggènipun angregiyeg tumrapipun Kanjeng Nabi, sarta Panjenenganipun sakalangkung sungkawa margi wahyu komplang boten tumurun wau. Nanging sapisan malih sasampunipun wekdal komplang wau pundhat wawangenipun, malaikating Pangéran ngrawuhi panjenenganipun malih; Kanjeng Nabi ngemuli sariranipun kalayan pangagemanipun; nanging sanès karsaning Pangéran panjenenganipun lastantun miyambak, sami nalika panjenenganipun kadhawuhan jumeneng saha memèngeti. Tiyang ingkang manganggé wau tansah ngrasuk busana meleng dhateng Pangéran; ing sapunika panjenenganipun kadhawuhan ngèndeli anggènipun remen miyambak. Surat punika ing sagemblengipun terang manawi kagolong ing jaman Makkah wiwitan nanging inggih cetha boten katurunaken sapisan rampung, namung kémawon boten wonten titikanipun manawi wonten péranganipun ingkang tumurunipun wonten ing Madinah. ingkang nerangaken pahamipun Jabir, riwayat Abu Salamah bin Abdirrahman, bilih surat punika wahyu ingkang tumurun rumiyin piyambak, punika sampun boten wonten semang-semangipun manawi klèntu. Leres "rumiyin piyambak", nanging rumiyin piyambak ing sasampunipun Fathrah, ing sasampunipun wekdal komplanging wahyu, boten kok ingkang rumiyin piyambak ing antawising wahyu ingkang katampi déning kanjeng Nabi sadaya. Wondéné wahyu ingkang tumurun rumiyin piyambak, punika sampun umum dipun akèni ayat-ayat ing wiwitaning surat ingkang kaping 96. Hadits satunggal thil _____________
Surat 74 Kanjeng Nabi kadhawuhan amèmèngeti RUKU' 1 Kanjeng Nabi kadhawuhan aparing pèpènget 1-7. Kanjeng Nabi kedah pèpènget sarta kedah sabar. 8-31. Para ingkang milawani sarta kados pundi pandumipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 O, sira kang-manganggo!2596 2 Ngadega lan apépélinga,2597 3 Sarta angegungna Pangéran- ira, 4 Tuwin angresikna sasandha- nganira,2598 5 Apa déné angedohna jejem- ber, 6 Lan pangarah luwih akèh2599 aja wèwèh akanthi tampa pakolèh kang tumrap Pangéranira disabar. 7 Lan prakaraning 8 Amarga samangsa salumprèt tiniyup, 2596. Al-Muddatstsir punika tiyang ingkang manganggé ditsâr, panganggé (LL). Sawenèh ngulami anggènipun nyuraos tembung punika walaka, sawenèhipun malih éntar. Manut ingkang sami nyuraos éntar tegesipun tiyang ingkang manganggé busana kenabian utawi tiyang ingkang mempen, kados déné kawontenanipun Kanjeng Nabi nalika wonten ing guwa Hira' (Rz). 2597. Kula aturi nyundhukaken kaliyan dhawuh ingkang kamot wonten ing surat ingkang sampun; ing ngriku Kanjeng Nabi Suci kadhawuhan anjungkung ngibadah, murih panjenenganipun saged anggayuh kasampurnan ing ngriki panjenenganipun dipun dhawuhi andhatengaken ayahan saha maringi pèpènget, dados adamel sampurna ing tiyang sanès. 2598. Nucèni panganggé punika boten namung ingkang magepokan kaliyan susuci kalayan patrap lahir kémawon, nanging ugi susucining manah, kados déné ingkang katerangaken ing ayat candhakipun, ingkang andhawuhaken supados panjenenganipun sumingkir saking sawarnining jejember. Katerangan makaten punika dipun ajengi déning para mufassirin ingkang kathah-kathah (Rz). 2599. Utawi: manawa sira mènèhaké pawèwèh, poma sira aja ngarep-arep bakal tampa kang luwih akèh saka wong kang kepotangan kabecikan karo sira; utawi: barang satitik kang sira tindakaké iku aja sira étung akèh. 1559
1560 Ingkang-Manganggé Juz XXIX 9 Lah ing kono dina iku dina rekasa 10 Tumrap para kafir dudu (dina) kang gampang, 11 Togna baé Ingsun dhéwé karo wong kang wus Ingsun-titahaké, 12 Lan wus Ingsun paringi bandha kang ombèr, 13 Apa déné anak-anak kang ketungkulan, 14 Tuwin prakarané Ingsun tata sarwa tumata; 15 Éwadéné dhèwèké isih anga- jap Ingsun wuwuhana.2600 16 Ora pisan-pisan! sayekti dhè- wèké iku amilawani timbalan-tim- balan-Ingsun. 17 Ingsun bakal anibakaké siksa- dhè- kang-nusahaké marang wèké.2601 2600. Pratélan punika mathuk kasuraos umum, nanging mèh sadaya para mufassirin sami mèngeti lalampahanipun Walid bin Mugirah mligi magepokan kaliyan pangandika punika. Rz nyebutaken hadits ingkang ngandharaken lalampahanipun Walid wau. Abu Jahl tuwin para panuntuning panganiaya dhateng Kanjeng Nabi Suci sanès-sanèsipun sami kalempakan perlu ngrembag nama punapa ingkang badhé kanggé anjuluki Kanjeng Nabi Suci, awit ing mangsa haji, titiyang kathah boten sami golong- rembagipun jujuluk punapa ingkang mligi kanggé anjuluki ing panjenenganipun. Sawenèh tiyang usul supados Kanjeng Nabi dipun juluki: juru-nganggit-kidung, nanging Walid mangsuli bilih pangan- dikanipun Kanjeng Nabi punika boten maya-maya kados ginemipun juru-nganggit-kidung. Tiyang sanèsipun usul supados dipun wastani juru-tenung, nanging Walid inggih ambantah, dupèh Kanjeng Nabi Muhammad boten naté dora pangandikanipun, mangka para juru tenung, asring goroh. Tiyang sanès malih usul supados panjenenganipun dipun sebut tiyang éwah, nanging punika ugi boten cocog kaliyan kawontenaning sugengipun Kanjeng Nabi. Walid lajeng madal pasilan, kanca-kancanipun nginten manawi piyambakipun badhé ngrasuk Islam. Abu Jahl nututi perlu badhé pitakèn dhateng piyambakipun bab prakawis punika; Abu Jahl dipun cariyosi bilih sasampunipun kamanah lebet, piyambakipun angsal pupuntoning pamanggih, bilih Kanjeng Nabi punika satunggaling sâhir, jawinipun: juru kemayan, cariyosipun: jalaran "inggih juru-kemayan, ingkang sok amisahaken bapak kaliyan anak, sadhèrèk kaliyan sadhèrèkipun, tiyang jaler kaliyan rabinipun." Urut margi-marginipun kitha Makkah lajeng dipun undhang-undhangaken bilih Kanjeng Nabi punika sâhir. Lah inggih lalampahan punika ingkang dipun karsakaken wonten ing ayat-ayat candhakipun punika. 2601. tegesipun aku andadèkaké dhèwèké nindakaké barang kang angèl
Surat 74 Kanjeng Nabi kadhawuhan amèmèngeti 18 Sayekti, dhèwèké mikir-mikir sarta anetepaké, 19 Ananging muga siniku, ka- priyé anggoné netepaké, 20 Manéh, muga siniku, kapriyé anggoné netepaké; 21 Banjur angawasaké, 22 Tumuli mrengut sarta nya- wang sumengit, 23 Banjur mungkur sarta gume- dhé, 24 Banjur calathu: Iki ora liya tutur-pinajar- kajaba aké;2602 kemayan 25 Iki ora guneming wong. liya kajaba mung 26 Dhèwèké bakal Ingsun cem- plungaké naraka 27 Lan apa kang meruhaké sira, naraka iku apa? 28 Ora ana sabarang sing diisih- aké, lan ora ana kang ora linebur. Ut. angge- sengaké 29 Iku angowahaké kaananing manusa. 30 Ing kono ana sangalas (sing anjaga).2602A utawi kang ngrekasakaké. Ingkang dipun karsakaken nasib ingkang dipun sandhang déning Walid; anakipun jaler ingkang tiga ngrasuk Islam, sanèsipun sami tilar donya, kasugihanipun wiwit susut, wasananipun piyambakipun piyambak pejah kalayan nandhang camah ingkang sanget tuwin nandhang kemlaratan. 2602. Sihr ing ngriki mengku teges sami kados déné ingkang kawengku wonten ing pangandika- inggih punika wicara luwes katranganipun ingkang nipun Kanjeng Nabi panjang bab tembung punika kula aturi mirsani ing 148. Mila Quran winastan kemayan awit Quran punika kagungan daya panarik ingkang adamel kélu. 2602A. Kedah dipun pèngeti bilih wonten ing ayat candhakipun punika kasebut sanépa apa kang 1561
1562 Ingkang-Manganggé Juz XXIX Ar. mitra Ar. kalawan a. 44, 1099, 1297, 1312 31 Lan ora liya kajaba malaikat kang Ingsun dadèkaké panjaga- ning geni, sarta wilangané ora liya kajaba mung Ingsun dadèkaké coba tumrap para kang padha kafir, supaya para kang padha kapari- ngan Kitab padha yakin, sarta para kang padha iman padha wuwuh imané, apa déné (supaya) ora pa- dha semang-semang para kang ka- paringan Kitab lan para mukmin, sarta supaya para kang sajroning atiné ana lalarané sarta para kafir padha calathu: Apa ta karsaning Allah adamel sanépa iki? Iya kaya iku anggoné Allah mangkono andadèkaké sasaré sapa kang dadi karsa-Né, sarta aparing pituduh (marang) sapa sing dadi karsa-Né,a lan ora ana kang weruh wadya balané Pangéranira kajaba Panje- nengané; lan iki ora liya kajaba pépéling tumrap para manusa.* RUKU' 2 Pèpèngetipun Ut. dhemi a. 2099 32 O, pramanaknab rembulané, 33 Sarta wengi nalikané oncat, 34 Tuwin gagat-bangun, nalika- né sumilak; 35 Sayekti, iki salah sawijining (kacilakan) kang gedhé 36 Pépéling tumrap para ma- nusa, dikarsakaké Allah kalawan sanépa iki? Quran namung mangandikakaken ing kono ana sangalas. Para mufassirin anggadhahi pamanggih bilih sangalas punika malaikat sangalas utawi golongan sangalas, utawi tataran sangalas (Rz). Déné mila cacahipun katamtokaken samanten wau, punika miturut pahamipun margi saking tiyang kalayan boten saleres leresipun anggènipun migunakaken anggota sangalas, ingkang paprincènipun kasebutaken déning para mufassirin wau (Rz).
Surat 74 Pèpèngetipun 37 Tumrap sira apa sing arep maju utawa (arep) kèri.2603 38 Sarupaning jiwa iku kaiket karo sabarang panggawéné 39 Kajaba para kang ana ing tangan tengen, 40 Ana sajroning patamanan, bakal padha takon-takonan. 41 Prakara wong kang padha dosa: 42 Punapa marginipun sampé- yan wonten ing salebeting naraka? 43 Bakal padha mangsuli: Kula punika sami sanès golonganipun tiyang ingkang sami salat; 44 Lan kula boten naté nyukani tedha tiyang miskin; 45 Sarta damel kula omong lala- han kaliyan tiyang ingkang damel- ipun omong lalahan. 46 Tuwin damel kula anggoroh- aken dinten wawales, Ar. yakin 47 Ngantos dhatengipun pejah kula. 2603. Wulan utawi qamar punika kados déné ingkang sampun kula terangaken wonten ing 2388, minangka pasemoning panguwaosipun bangsa Arab. Dalu ing ayat candhakipun punika minangka pasemonipun kabodhoan ingkang anglimputi bangsa Arab. Kabodhoan Punika badhé sirna, nanging sareng kaliyan sirnanipun kabodhoan wau, badhé sirna ugi panguwaosipun titiyang Makkah. Papadhanging yakti badhé sumunar anelahi, nanging boten kok atanpa kacilakan ageng tumrap para titiyang ingkang boten purun majeng; lah punika minangka pèpènget. Kosokwangsulipun, titiyang ingkang purun majeng, boten badhé kedayan punapa-punapa, boten badhé ketaman kacilakan ingkang sakalanglung ageng wau, awit para titiyangipun tangan tengen sami badhé wonten ing taman, margi saben jiwa mesthi nanggel sabarang ingkang katindakaken. Piweca sacara makaten wau, inggih punika ingkang mecakaken badhé leburipun titiyang Makkah, punika taksih kalajengaken ngantos dumugi ing wekasaning surat. 1563
1564 Ingkang-Manganggé Juz XXIX 48 Mulané safangaté para juru- safangat ora bakal maédahi marang dhèwèké. 49 Lah apa ta karanané, déné dhèwèké maléngos saka pépéling. 50 Kaya déné kuldi kang kagèt, 51 Kang anggeblas angoncati singa barong? siji-sijiné, padha angajab padha diparingana dhéwé-dhéwé lembaran kang gi- nelar.2604 52 Balik dhèwèké, 53 Ora pisan-pisan! balik dhè- wèké padha ora wedi marang akhirat. 54 O, Sayekti, iku sawijining pépéling.2605 55 Lah sapa sing gelem, angé- lingana iku. 56 Lan ora bakal padha angé- lingi, kajaba sing dadi kaparenging Allah.2605A Panjenengané iku pan- tes kinawedèn lan pantes aparing pangapura. 2604. Saben tiyang saking èwonipun para titiyang wau akajeng ambok inggih piyambakipun tampi wahyu piyambak saking langit. Bab prakawis punika sampun marambah-rambah kaucapaken déning para titiyang wau: Généa Allah ora ngandika marang aku? (2: 118). 2605. Quran punika kasebut tadhkirah. Déné tegesipun sami kémawon kaliyan dhikr inggih punika pépéling, nanging mengku suraos ingkang langkung lebet malih, inggih punika nedahaken kaluhuran lan kamulyan tumrap para ingkang sami andhèrèk Quran. 2605A. Quran sampun marambah-rambah andhawuhaken, bilih Pangéran boten meksa ing manusa nganggé margi punika utawi punika. Quran namung maringi ancer-ancer pundi margi ingkang leres pundi ingkang lepat. Ing salajengipun gumantung ing pamilihipun satunggal-satunggaling tiyang. Dalasan ing ngriki ugi kasebutaken kalayan terang gamblang: Lah sapa sing gelem, angèlingana iku (ayat 55). Ing 76: 3 wonten dhawuh pangandika: Sayekti Ingsun anuduhaké dadalané, apa dhèwèké arep sukur apa arep angafiri, sakarepé. Ing Quran Suci kathah ayat-ayat ingkang kados makaten punika. Manawi makaten, lah kados pundi tegesipun dhawuh pratélan ingkang mungel lan ora bakal padha angélingi kajaba sing dadi kaparenging Allah punika? Pratélan punika teluk dhateng
Surat 74 Pèpèngetipun angger-anggering Pangéran ingkang sampun naté katerangaken. Tiyang ingkang kinarsakaken ing Allah katuntun dhateng margi ingkang leres tuwin kinarsakaken "éling," punika tiyang ingkang purun ambikak manahipun purun anampèni. Mangga kula aturi mèngeti, kirang gamblang punapa kateranganipun ayat-ayat nginggilipun ingkang anggambaraken kawontenanipun ingkang mligi titiyang ingkang mirengaken kémawon dhateng juru-pèpènget boten purun: Lah apa ta karanané déné dhèwèké maléngos saka pépéling, kaya déné kuldi kang kagèt, kang anggeblas angoncati singa barong ? (ayat 49-51). Keparengipun Allah piyambak, punika sampun angger-angger, sanès barang ingkang éwah gingsir, molah-malih, dados boten panjenenganipun angénggokaken tiyang saking "éling," manawi tiyang wau pancèn purun sayekti nampèni kasunyatan. Asring kasebutaken ing Quran Suci, Pangéran karsa anuntun ing sawenèh tiyang lan ngèndelaken sawenèhipun dumunung ing sasar, punika cocog kaliyan angger-anggeripun Pangéran. Menggah ing sajatos-jatosipun dhawah punika satunggaling piweca, bilih Allah badhé kepareng andadosaken tiyang ingkang ing sapunika sami maléngos punika sami purun émut, sarta bab punika taksih kalajengaken wonten ing surat candhakipun. Kateranganipun pratélan saminipun punika ingkang kasebut ing 76: 30, kula aturi mirsani 2633A. ____________ 1565
SURAT 75 AL-QIYÂMAH (Kiyamat) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (20 ruku', 40 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Kanyataanipun Kiyamat. Ruku' 2. Titiyang pejah sami badhé tangi. Katerangan gerban Surat punika taksih nglajengaken bab ingkang kawarsitakaken wonten ing telas-telasaning surat ingkang sampun, inggih punika: Quran punika pèpènget ingkang badhé nyengkakaken ing ngaluhur dhateng para ingkang sami andhèrèk. Minangka buktinipun, dinten gesangipun malih ruhani, utawi Kiyamat, ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika, lan jiwa ingkang netah awakipun piyambak, kagem sumpah ingkang wigatos mengku teges bilih kaluhuranipun para angèstu punika badhé tinengeran ing gesangipun malih sadaya para titiyang ingkang ing sapunikanipun pejah menggah ing ruhaniyahipun sarta netahipun dhateng awakipun piyambak para titiyang ingkang boten sami purun ngalap piguna dhateng pèpènget. Kalayan ingkang makaten wau, surat punika wigatos mangandikak- aken gesangipun malih tiyang pejah. Déné tumurunipun surat punika, punika kagolong ing jaman Makkah sepuh, sarta kénging katam- tokaken ing kiwatengenipun taun ingkang kaping sakawan wiwit Kanjeng Nabi tetep dados utusan. RUKU' 1 Kanyataanipun Kiyamat 1-5. Buktinipun kiyamat. 16-19. Anggènipuna angempalaken Quran tuwin panataning urut-urutanipun punika pakaryaning Wewedharipun sabdaning Pangéran. 20-30. Kasusahan ageng. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2438 1 Sayekti, Ingsun apasaksia dina kiyamat b. 1219, 2732 2 Lan sayekti, Ingsun anguwuh saksi osik-piduwungb,2606 2606. Kiyamat ing ngriki ateges kiyamatipun ruhani bangsa Arab, tuwin ugi ateges kiyamat ageng. Tegesipun ingkang sakawit qiyâmah punika tangi. Rgh nerangaken makaten: "Al-qiyâmah punika
Surat 75 Kanyatasnipun kiyamat 1567 3 Apa manusa ngira, yèn Ingsun ora bakal anglumpukaké baba- lungé? Ut. awaké sakojur 4 O, iya malah drijiné pisan Ingsun bisa agawé sampurnané.2607 5 Nanging manusa iku niyaté arep anggorohaké barang kang ana ngarepé. 6 Dhèwèké dina kiyamat iku? takon: Kapan ta 7 Nanging nalika pandelengé wus baliwur,2608 asalipun ateges tanginipun satunggaling tiyang kalayan sami sanalika." Sapunikanipun Al-qiyâmah punika dados istilah utawi basanipun agami, tegesipun kiyamat ageng, nanging tegesipun ingkang asal boten ical, sarta ugi mengku teges gesangipun malih tiyang ingkang pejah ruhaniyahipun. Lâ ingkang wonten ing wiwitaning ayat punika lan ayat candhakipun, punika nunggil teges kaliyan ingkang wonten ing 4 : 65, tuwin ing kidungipun Imraul Qais: Miturut Kf, lâ tumrap ingkang kados makaten makaten punika kanggé jawinipun kanggé ngantebaken sumpah. Waw tumrap tumrap wonten ing ukara warni kalih ing ngiggil punika, punika mengku suraos uqsimu, dados rarangkèn warni kalih wau sami. 2607. Atanpa waton babar-pisan manawi para mengsah maiben dhateng kuwaosipun Allah adamel satunggaling umat dados umat ingkang ageng. Panjenenganipun rak inggih kuwaos ta anggesangaken malih balung aking? (inggih punika sanépanipun Kanjeng Nabi manut panyawangipun para mengsah). Malah langkung malih, panjenenganipun kuwaos andadosaken tiyang saged anggayuh kasampurnan, nyampurnakaken sadaya anggotaning badanipun, dalasan ngantos dumugi pucuking drijinipun pisan. Tembung banân punika ingkang sakawit namung ateges driji, utawi pucuking driji; nanging tembung punika ugi kanggé nembungaken sadaya anggotaning badan (Abu-Ishaq, M-LL), mila lajeng kénging dipun jarwani ugi badan sakojur. Suprandéné nadyan dipun lastantuna pisan tegesipun ingkang sakawit, inggih punika driji, suraosipun taksih tetep sami, jalaran kalangkunganipun manusa punika gumanthung wonten ing tanganipun, langkung-langkung wonten ing wawanguning driji-drijinipun, ingkang saumpamia tanpa punika, tangèh lamun manusa saged majeng. Tetembunganipun ingkang angsal banâ punika tegesipun dudunung; mila driji kasebut banân, miturut Msb: "jalaran sadaya kawontenan ingkang dipun anggé nglajengaken gesangipun manusa, punika tumatanipun sarana driji- driji wau" (LL), utawi manawi miturut Rgh tuwin TA, jalaran kalayan driji-driji wau manusa umangsah prang tuwin rumeksa awakipun. Dados ayat kakalih punika wigatos mecakaken lalampahan wigatos ing wekdal ingkang badhé dhateng tumrap Kanjeng Nabi Suci, ayat sambetipun nyethakaken bab prakawis punika: Nanging manusa iku niyaté arep anggorohaké barang kang ana ing ngarepé, terangipun, piyambakipun boten purun ngandel bilih ingkang makaten punika saged kelampahan. 2608. Lah ing ngriki kasusulan sawenèh tandha-tandhanipun dinten kiyamat tegesipun pandeleng dadi blawur, utawi manawi miturt Rz, dhèwèké dadi bingung; sarta tembung bariqa thok, tanpa karaketan tembung sanès, punika inggih sampun ateges kados makaten wau, inggih punika dhèwèké dadi bingung lan ora bisa weruh dadalané kang bener, utawi dhèwèké dadi giris (Q, TA-LL). Dados sawenèh bilai ageng ingkang saged adamel bingungipun mengsah, punika kawengku
1568 Kiyamat Juz XXIX 8 Lan rembulané wus surem,2609 9 Sarta srengéngéné lan rem- bulané wus dikumpulaké,2610 10 Ing dina iku manusa bakal padha calathu: mlayu menyang ngendi? 11 Ora pisan-pisan! ora bakal ana pangungsèn! iku bakal mung marang Pangéranira dununging palereman. 2611 12 Ing dina iku bakal diwartani sabarang pangga- wéné kang didhisikaké lan (saba- rang) kang dikèrèkaké.2612 13 Ing dina iku manusa wonten ing tembung wau. Sawenèh mufassirin wonten ingkang gadhah paham, bilih ingkang makaten punika tandha-tandhanipun tiyang ingkang sampun celak kaliyan ngajalipun (Rz). 2609. Rembulan surem, punika mengku teges sirnaning panguwaosipun titiyang Makkah (nalika lumawan Kanjeng Nabi Suci) utawi sirnaning panguwaosipun bangsa-bangsa Semetic umumipun (ing jaman pawingkingipun); mirsanana 2388. 2610. Surya lan rembulan dipun kempalaken, mengku teges surya lan rembulan sirna cahyanipun (Rz), manawi punika dipun suraos risakipun ingkang wekasan solar system (planit-planit ingkang kagolong dhateng surya kita, dalah surya lan rembuan kita), lajeng sampun terang tegesipun. Nanging kajawi punika sajakipun taksih mengku teges sanèsipun malih sacara ngibarat, inggih punika sirnaning panguwaosipun nagari Persi, ingkang mawi pesamon surya, sasarengan kaliyan sirnaning panguwaosipun titiyang Makkah. Mirsanana 1930, ing ngriku katerangaken bilih ambrukipun titiyang Makkah lan titiyang Persi punika wiwit lan wekasanipun sarengan (nunggil jaman). Kedah dipun pèngeti bilih ayat-ayat punika sadaya ugi mengku karsa mangandikakaken Kiyamatipun tiyang pejah ing saumumipun; nanging kanyataaning wahananipun, ingkang sacara ngibarat kelampahan ing gesang sapunika ugi, punika kakarsakaken dados tandha kayektèning janji bab akhirat; sarta bab punika kacethakaken wonten ing dhawuh sambetipun. Para mufassirin ingkang sami nganggep tandha-tandha punika dados tandha-tandhanipun pejah ingkang sampun andungkap, sami gadhah panyuraos surya lan rembulan kakempalaken punika mengku teges pecating jiwa dhateng akhirat (jiwa kasanépakaken rembulan, akhirat kasanépakaken surya, awit ing gesang ingkang badhé dhateng sawarnining semang- semang sampun boten wonten malih). 2611. Ayat punika, lan ayat kakalih ingkang sampun, punika kénging kanggé titikan bilih ingkang dipun karsakaken punika terang bab prakawis ambrukipun babar pisan para mengsah; jalaran ayat wau andhawuhaken dhateng mengsah ingkang kiyat, bilih dintenipun sampun dhateng, samangsa piyambakipun sampun boten angsal palereman malih kajawi marang Pangéranira, inggih punika ngayom dhateng Kanjeng Nabi Suci. 2612. Kang didhisikaké ingkang dipun karsakaken pandamel awon ingkang sampun dipun lampahi, mangka kedahipun boten kénging dipun lampahi. Kang dikèrèkaké, pandamel saé ingkang boten dipun lampahi mangka kedahipun dipun tindakaken.
Surat 75 Kanyatasnipun kiyamat 14 O, manusa iku saksi-premati tumrap marang awaké dhéwé, 15 Sanajan ta angandhakaké ala- ngané,2613 16 Aja sira ngobahaké lidhahira kanggo anggégé iku.2614 17 Sayekti anggoné angumpul- aké iku sarta pamacané, iku tang- gungan-Ingsun.2615 2613. Manusa punika mesthi saged ambédakaken antawising leres lan lepat; éwadéné manusa ajeg- ajegan pijer "damel pawadan" kanggé anilar margi ingkang leres tuwin nganggé margi ingkang boten leres. 2614. Déning sawenèh tiyang ayat 16-19 punika kanggep boten wonten sambetipun kaliyan dhawuh ing ngiggil lan ing ngandhapipun. Tuwan Rodwell nganggep ayat 16-19 punika parenthetical (ukara ingkang sumesel). Nanging kados déné ingkang sampun kula terangaken nalika nafsiri ayat ingkang wiwitan ing surat punika, menggah ing sajatosipun ingkang dados jejering rembag punika bab prakawis Quran. Déné mawi nyebutaken dinten kiyamat, punika namung kanggé pasaksèn, bilih para ingkang sami andhèrèk Quran, punika mesthi badhé dipun tangèkaken lantaran Quran wau, lan badhé menang kaliyan mengsah-mengsahipun. Déné sasambetanipun pangandika, melokipun mawi cara sanès. Ayat-ayat ingkang sampun mangandikakaken rekaos ingkang mesthi dipun sandhang déning para titiyang ingkang boten purun nebihi margi ingkang boten leres. Mesthi kémawon Kanjeng Nabi kepéngin sanget sageda para titiyang wau sami langkung dhamang dhateng prakawis punika, awit saking punika panjenenganipun ngantos-antos sanget supados tumunten dipun paringana dhawuh pèpènget ingkang mawi tembung ingkang langkung cetha malih. Milanipun Kanjeng Nabi lajeng kaparingan dhawuh sampun ngantos anggégé punika, jalaran sapisan para titiyang wau inggih saged ambédakaken antawisipun leres lan lepat, kaping kalihipun, Kanjeng Nabi kedah narimah dhateng dhawuh-dhawuh ingkang saben-saben kawahyokaké dhateng panjenenganipun. Milanipun lajeng wonten pratélan kados déné ing ayat-ayat candhakipun, inggih punika pamaosipun lan klempakanipun Quran ing sagemblengipun, miwah kateranganipun ingkang cumeplos tumrap para mengsah, punika prakawis ingkang sampun katamtokaken déning Allah mesthi badhé kelampahan; Kanjeng Nabi kedahipun boten prihatos margi saking punika. Pratélan ing ngriki punika kacocogna kaliyan 20 : 113, 114 mangké rak dados cetha katrangan punika. "lan kaya mangkono anggon-Ingsun anurunaké Quran basa Arab sarta ing jeroné Ingsun amijang-mijangaké pangancam-pangancam, supaya dhèwèké padha anjaga dhiriné saka ing ala utawa supaya dadia pépéling tumrap marang dhèwèké ....... Lan aja anggégé marang Quran ing sadurungé sampurna kawedharé marang sira, sarta calathua: Pangéran kawula! mugi Tuwan aparing wewah kawruh dhateng kawula." Kedah dipun pèngeti ugi bilih sareng panglawan dhateng Kanjeng Nabi saya sanget, pèpènget saya langkung cetha. 2615. Boten wonten pasaksèn ingkang langkung cetha malih ngungkuli dhawuhing ayat punika, bilih manut pangakening Quran ingkang nglempakaken ayat-ayating Quran dados surat, surat dados sagemblenging kitab, punika boten prabéda lan tumurunipun, katindakaken piyambak déning Kanjeng Nabi Suci atas tuntunananipun Pangéran. Dados Kitab Quran punika wiwit sakawit mila, kakarsakaken badhé tinata tuwin kinlempakaken dados satunggal. Tuwan Rodwell, ingkang dhateng panatanipun Quran ingkang asli, ingkang sampun urut boten patosa purun anggatosaken, nalika nafsiri ayat punika kapeksa suka katerangan makaten: "Badhéa kados pundi kémawon kita mesthi lajeng angsal pupuntoning pamanggih, bilih wiwit ing sakawit mila Muhammad sampun damel rancangan badhé ngundhangaken satunggaling Kitab ingkang sampun sinerat." Nanging dhawuhing Quran mengku suraos langkung jembar malih, inggih punika nglempakipun Quran punika badhé katindakaken kalayan sampurna atas tuntunanipun Pangéran, sarta "klempakan", punika mesthi mengku ugi bab panataning 1569
1570 Kiyamat Juz XXIX 18 Mulané samangsa iku wus Ingsun waca, lah sira turuta wacan iku. 19 Tumuli, sayekti tanggungan- Ingsun anggoné nerangaké iku. 20 O, ananging sira iku padha anresnani urip ing donya iki, 21 Lan anglirwakaké akhirat. 22 Ing dina iku rai-rai ana kang padha mancorong, 23 Anyawang marang Pangé- rané;2616 24 Lan, ing dina iku, rai ana kang padha suntrut, 25 Padha weruh, yèn bilai gedhé ditibakaké marang dhèwèké.2617 26 O, nalikané wus tumeka ing tenggok, Ut. juru tenungé 27 Sarta dicalathoni: sapa tu- kangé nambani?2618 urut-urutaning pépéranganipun. Cekakipun, Quran punika boten kénging winastan kitab, manawi pépéranganipun satunggal. Kosokwangsulipun, manawi uruting tumurunipun dhawuh dipun anggé guru nalika nata ngurutaken pepéranganipun dhawuh, klempakanipun mesthi boten kapangandikakaken mligi, kadamel béda kaliyan bab prakawis tumurunipun, kados déné ingkang kawengku wonten ing dhawuh ingkang mungel pamacané punika. ingkang pinten-pinten punika boten tinata kaurutaken dados 2616. Ing dina iku punika ateges dintening kamenanganipun yakti tuwin dinten kiyamat. Tembung anyawang marang pangérané punika inggih anggadhahi teges warni kalih; tumrap ingkang sapisan mengku suraos nyuwun ganjaranipun dhateng Pangéran, tumrap ingkang ongka kalih punika nugraha ingkang luhur piyambak, inggih punika nyumerepi dhateng Pribadinipun Pangéran wonten ing akhirat. Kedah dipun pèngeti, nyawang dhateng Pangéran, punika boten teka lajeng ateges bilih Pangéran badhé ngaggem badhan wadhag, punika boten. Sanès mripat wadhag ingkang badhé kanggé ningali dhateng Pangéran, nanging sarana mripat ruhani ingkang badhé dipun paringaken dhateng para titiyang tulus bénjing ing dinten kiyamat. 2617. Kapèngetana bilih bilai ageng punika ugi andhawahi piyambakipun wonten ing gesang sapunika; ingkang makaten punika ugi minangka mintonaken kayektèning bilai ing akhirat. 2618. Man Râqin punika gadhah teges warni kalih. Sapisan dipun tegesi sapa kang munggahi kalawan iku?, terangipun: malaikating sih wilasa apa malaikating siksa kang munggah kalawan iku?
Surat 75 Titiyang pejah badhé tangi 28 Sarta dhèwèké yakin yèn iki (wayahé) pisah, 29 Tuwin bilai (ing donya iki) dikumpulaké karo bilai (ing dela- han);2619 30 Ing dina iku, marang Pangé- ranira tujuning playu. RUKU' 2 Titiyang pejah sami badhé tangi 31 Dhèwèké ora gelem nampani kasunyatan sarta ora salat,2620 32 Ananging anggorohaké lan maléngos, 33 Banjur lumaku marang pan- dhèrèké kalawan kumalungkung. Ut. cilaka 34 Cedhak marang sira (kabi- laèn) lan cedhak (temenan), Ut. cilaka ta) cedhaké marang sira lan cedhak (teme- nan).2621 35 Manèh (saiba (TA-Rz). Kaping kalihipun kénging dipun tegesi: endi juru-tenungé kang saiki bisa nulak karusakan? Jalaran para titiyang wau sami kumandel sanget dhateng para jurunipun tenung tuwin para dhukun préwangan, bilih nyata sami saged nulak karisakan ingkang badhé andhawahi piyambakipun. Satunggaling juru-kidung anggubah kidung makaten: "Dhemi Kang Mahamulya, Kang Langgeng, temen kowé weruh temenan yèn dhukun préwangan kang peng-pengan iku ora bisa nulak ing pepesthèn." Ingkang kula pilih teges ingkang angka kalih, awit bilai lan kasusahan ingkang kapangandikakaken punika terang manawi mengku karsa siksanipun para titiyang ingkang sami nindakaken awon nalika sami ngalami leburipun. 2619. Kateranganipun tembung sâq ingkang ateges bilai, kula aturi mirsani 1855. Teges punika cocog kaliyan suraosing dhawuh ing ngriki. 2620. Para mengsah kapangandikakaken kados déné tiyang satunggal, ngantos saterusipun. Punika boten ateges bilih ingkang dipun sasmitakaken ing pangandika punika satunggaling tiyang ingkang tartamtu, kados pangintenipun sawenèh tiyang saged. Pratélan kados makaten punika mathuk tumrap sadhéngah mengsah. 2621. Dipun riwayataken bilih Abu Jahl naté wicanten dhateng Kanjeng Nabi bilih panjene- nganipun lan Pangéranipun boten kuwaos damel pituna punapa-punapa dhateng piyambakipun (Rz). Mengsah ingkang gumedhé punika dipun paringi pèpènget, bilih bilai sampun celak sanget. Utawi, 1571
1572 Kiyamat Juz XXIX yèn dhèwèké ditogaké baé nglambrang tanpa sedya?2622 36 Apa manusa ngira 37 Apa dhèwèké mauné dudu nutfah wijining urip kang tinè- tèsaké 38 Banjur dadi getih anjendhel; tumuli Panjenengané anitahaké (dhèwèké) sarta andadèkaké sam- purna. 39 Banjur Panjenengané anda- dèkaké iku dadi rong jinis, jinis lanang lan jinis wadon. 40 Apa Panjenengané ora bisa anguripaké wong mati.2623 tegesipun punika, Cilaka kowé! Ing ngriki para mufassirin sami angakeni bilih dhawuh ngantos ambal kaping kalih punika nedahaken bilih para mengsah kaancam kalayan siksa tikel kalih, inggih punika ing gesang sapunika punika tuwin ing akhirat (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun, siksa tikel kalih punika kapangandikakaken wonten ing sagemblengipun surat punika, kados déné ingkang sampun kula terangaken wonten ing tafsiripun ayat-ayat ingkang sampun; ing dhawuh ngriki bab prakawis punika kadhawuhaken langkung cetha malih. 2622. Dhawuh punika wigatos dhawuh anggatosaken, bilih gesang punika boten teka baèn-baèn sarta manusa punika tanggel dhateng pandamelipun - piwulang ingkang ing jaman sapunika ugi pinaiben, kados déné pamaibenipun titiyang Arab kala samanten. 2623. "Anggesangaken tiyang pejah" punika boten namung ateges gesang sasampuning pejah kémawon, nanging ugi ateges gesangipun malih bangsa ingkang sampun pejah menggahing ruhaninipun. ____________
SURAT 76 AL-INSÂN utawi AD-DAHR (Manusa) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 31 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Panggayuhing kasampurnan Ruku' 2. Golongan sanès badhé dipun degaken. Katerangan gerban Surat ingkang sampun, sampun anerangaken kayektènipun kiyamat ingkang ateges gesangipun ruhaniyahipun manusa; lah surat punika marsitakaken panggayuhipun manusa dhateng kasampurnan, inggih ingkang dados maksudipun ingkang sajati tumrap gesang wau. Awit saking punika, surat punika kanamakaken Manusa, malah tembung punika kasebut ing ayatipun ingkang wiwitan piyambak. Ruku' ingkang sapisan nerangaken kados pundi anggènipun manusa katitahaken saking kamulanipun "boten wonten", lajeng piyambakipun katedahaken dhateng margining kasampurnan. Salajengipun katerangaken bilih tumrap panggayuhing kasampurnan, punika wonten tataran kalih. Tataran ingkang sapisan nyirep babar pisan sadaya tumiyungipun dhateng awon utawi tataran kagayuhipun suci saking dosa; nanging punika sanès pantoging purug ingkang kedah katuju déning para ingkang sami lalampah wonten ing margining ruhani. Déné pantoging purug wau taksih wonten ing ngrikanipun malih. Lah inggih punika ingkang wonten ing panggènan sanès katembungaken "margi ingkang nyengkrèk" sarta ingkang wonten ing ngriki kasasmitakaken kalayan cekak. Ingkang sami lalampah kedah samekto ngrampungi damel sakalangkung déning angèl tuwin nindakaken pandamel pangurbanan wonten ing margining Allah ingkang ngédab-édabaken. Tataraning kasampurnan warni kalih wau, ingkang satunggal sinebut kâfûr,déné satunggalipun sinebut zanzabîl. Ruku' ingkang kaping kalih nerangaken, manawi para ingkang dipun pangandikani Kanjeng Nabi punika boten sami purun nampèni wasitanipun lan sami purun ambudidaya badhé anggayuh kasampurnan ingkang kasuprih déné Kanjeng Nabi supados samia anggayuh, Allah mesthi badhé yasa umat ingkang kadhawuhan anggentosi para titiyang wau; jalaran Quran, punika rèhning wahyuning Allah ingkang Maha Luhur ingkang sampurna, mesthi inggih badhé kadumugèn sedyanipun ingkang katuju. Déné sedya wau boten sanès kajawi mamrih ing manusa sageda anggayuh kasampurnan. _____________
1574 Manusa Juz XXIX RUKU' 1 Panggayuhing kasampurnan 1-4. Dumadosing manusa sarta panedah dhateng margi leres. 5-16. Kasampurnan tataran wiwitan; ing ngriku awon dipun tindhes. 17-37. Kasampurnan tataran kaping kalih; ing ngriku satuhu manusa adamel saé. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Temen wus tumeka marang manusa sawijining waktu, nalikané dhèwèké dudu barang kang kocap. Ut. pilih angungkuli titah liyané 2 Sayekti Ingsun anitahaké ma- nusa saka nutfah kang campur: Dhèwèké bakal Ingsun coba, mula- né Ingsun dadèkaké bisa ngrungu, bisa andeleng. Ut. angarepi angemohi Ingsun anuduhaké dalané, apa dhèwèké arep sukur apa arep angafiri, sakarepé.2624 3 Sayekti 4 Sayekti, Ingsun anyadhiyak- aké ranté lan balenggu sarta geni murub tumrap para kafir.2625 tulus padha ngombé saka pinggan kang campurané kafur,2626 5 Sayekti, para wong 2624. Margi ingkang leres sampun ketedahaken kalayan cetha awéla-wéla; gumanthung ing manusa piyambak, punapa piyambakipun purun ngambah margi wau, dadosipun nama purun ngaturaken panuwun, punapa nebihi margi wau, nama boten purun ngaturaken panuwun. Utawi teges ingkang kasebut wonten ing margin punika ugi kénging dipun anggé. 2625. Kados pundi gathukipun ranté-ranté punika kaliyan pandamelipun manusa piyambak, katranganipun kula aturi mirsani 2559. 2626. Tembung kafur, punika manawi dipun anggé tumrap prakawis ingkang gagandhèngan kaliyan kawontenanipun tiyang tulus, punika ririmbagan saking tembung kafr, tegesipun nutupi utawi nyirep. Déné maksudipun: nyirnakaken babar pisan katresnan donya saha nyirep ingkang kalayan sampurna sawarnining pépénginan donya tumrap para titiyang ingkang sampun necep pingganing katresnan dhateng Allah, tuwin kalayan setya tuhu lan ikhlas medhot saking sawarnining sasambetan sanèsipun. Tiyang, punika manawi saya tumiyung dhateng Allah mesthi inggih saja tebih saking pépénginan ingkang asor; milanipun tiyang tulus, ingkang ngemungaken dhateng Allah suméndhé- nipun, punika manahipun mesthi suci saking hawa nafsu ingkang murub angalad-alad, sarta pépé- nginanipun ingkang asor dados sirep babar pisan lir péndah wisa sirna déning kapur barus (camphor).
Surat 76 Panggayuhing kasampurnan 6 Tuk, kang dadi ombèn- ombèné para kawulaning Allah; iki dhèwèké padha angilèkaké kalawan ili (kang becik). 7 Dhèwèké padha anetepi uba- ya sarta wedi marang dina, kang alané sumebar angambra-ambra. 8 Sarta awèh pangan, amarga saka tresnané ing Panjenengané, marang wong miskin sarta bocah yatim apa déné wong tawanan: 9 Anggonku awèh pangan ma- rang kowé iku mung karana Allah, sarta ora angarep-arep piwales sar- ta panarima saka ing kowé: 10 Sayekti aku iki padha wedi marang Pangéranku tumrap dina kang kebak bilai lan kasusahan. 11 Mulané Allah bakal angayo- mi dhèwèké saka alaning iku sarta andadèkaké dhèwèké nemu kepè- nak lan seneng, 12 Sarta aparing ganjaran taman lan sutra marang dhèwèké, amarga saka anggoné padha sabar, Ar. ana ing kono ora 13 Ana ing kono padha aléléya- ngan ana ing katil dhuwur: ora andeleng srengéngé (panasing) sarta adem kang anjekut. 14 Lan ayomé angeyubi dhèwè- ké sarta woh-wohé dipantiyungaké acedhak, gampang rinanggèh, Tumrap kamajenganipun ruhani manusa, ingkang makaten punika saweg tataran ingkang wiwitan; awit manusa boten saged minggah dhateng tataraning kasampurnan ruhani ingkang langkung inggil malih, manawi piyambakipun dèrèng saged nyirep ingkang kalayan ambabar pisani tumiyungipun dhateng awon. Suci ing dosa, punika miturut Quran Suci, sanès pantoging kasampurnan, nanging saweg tataran ingkang sapisan tumraping margi ingkang ngener dhateng pantog wau. 1575
1576 Manusa Juz XXIX 15 Sarta dilarihi nganggo wa- dhah salaka tuwin pinggan kang bakalé gedhah, 16 (Bening kaya) gedhah kang salaka; ukurané manut bakalé ukuran.2627 17 Lan ana ing kono diparingi ombèn kang campurané jaé,2628 18 (Saka) sumberan ing kono kang dijenengaké Salsabil. a. 2360 Ar. kowé ngira dhè- wèké 19 Nonoman kang tetep enoméa (kang) bakal anglarihi dhèwèké; iki, yèn kosawang, prasasat mu- tiara sinebar.2629 20 Samangsa sira andeleng ing kono, sira andulu sarwa-nugraha sarta karaton kang gedhé.2630 2627. Terangipun, satunggal-satunggaling tiyang badhé angsal punika manut wawrating pandamelipun. 2628. Zanjabîl punika camboraning tembung zana-a tuwin tembung jabal. Pérangan ingkang sapisan ateges minggah, ingkang angka kalih redi. Dados tembung camboran zanjabîl punika tegesipun minggah redi. Lah samangké kawuningana; wiwit nandhang sakit sanget margi ketaman ing sasakit ingkang mawa wisa, dumugi wangsul pulih waluya jati, punika wonten tataran kakalih. Ing tataran ingkang wiwitan, wijining wisa kasirnakaken babar pisan, kimatipun sasakit ingkang anggigirisi suda-suda, babaya ingkang ngancam gesang sirna. Nanging ringkihipun margi nandhang sakit, dèrèng saged ical sasarengan kaliyan icalipun wisa. Milanipun samangsa tiyang ingkang sakit wau pulih kakiyatanipun, wangsul waluya jati, punika nama ngambah tataran ingkang kaping kalih. Badanipun seger malih lan kiyat, piyambakipun boten namung wonten ing papan ingkang radin kémawon keconggahipun lumampah kalayan jejeg, nanging dalasan minggah redi ingkang andeder piyambakipun wantun lan kiyat, sarta kalayan gembira lan seneng piyambakipun minggah ngantos mencit tanpa mawi ajrih-ajrih. Pangéran Ingkang-Mahaluhur mangandikakaken bab tiyang ingkang tulus sayektos, bilih sami kaparingan ombèn-ombèn pinggan ingkang cinampuran zanjabil, punika ingkang dipun karsakaken inggih tataran punika. Déné terangipun, sasampunipun para tulus sami angsal kakiyatan ruhani ingkang anyekapi, para tulus wau lajeng kawasa nginggahi margi ing paredèn ingkang nyengkrèk andeder, saged ngrampungi ing damel tumrap pandamelan ingkang sakalangkung déning angèl, tuwin nindakaken pandamel pangurbanan ingkang angédab-édabaken wonten ing marginipun Allah. Gagandhèngan kaliyan bab prakawis punika, perlu dipun èngeti ugi bilih zanjabil (jaé) punika oyodipun satunggaling tataneman ingkang sakalangkung migunani sanget kanggé mewahi angeting badan. Dipun namakaken makaten wau ingkang katuju anggènipun gadhah daya makaten punika, jalaran jaé makaten suka kakiyatan saha ngangetaken badan ingkang ringkih, ngantos kados déné anjalari ing tiyang saged minggah andeder. 2629. Bab prakawis tegesipun mukhalladun, mirsanana 2430. Éwah gingsir lan risak, punika wontenipun namung ing gesang sapunika punika. 2630. Karaton ageng kaparingaken dhateng para sahabatipun Kanjeng Nabi Suci wonten ing gesang sapunika punika.
Surat 76 Turunan sanès badhé dipun degaken 21 Dhèwèké dienggon-enggoni sandhangan sutra alus ijo sarta sutra kandel sinulam benang mas, apa déné bakal rinengga ing gelang salaka, lan Pangérané aparing ngombé dhèwèké ombèn-ombèn kang suci.2631 22 Sayekti iki pituwas tumrap marang sira, lan budi-dayamu bakal winales. RUKU' 2 Turunan sanès badhé dipun degaken 23 Sayekti, Ingsun andhawuhaké Quran marang sira kalawan dhu- mawuh saka sathithik. 24 Mulané disabar angentèni pancasaning Pangéranira,2632 sarta aja manut marang wong dosa utawa wong kang ora weruh ing panarima ing antarané dhèwèké. 25 Lan élinga marang asmaning Pangéranira ésuk lan soré. 26 Sarta sujuda marang Panjene- ngané ing sapéranganing wengi, tuwin mahasucékna Panjenengané ing (sapéranganing) wengi kang suwé. Ut. kang owah ging- sir Ut. nusah- aké 27 Sayekti, dhèwèké iki padha dhemen marang kauripan donya lan anglirwakaké dina kang iki abot ing pamburiné. 2631. Wontenipun ing donya ngriki sami gesang suci, milanipun wonten ing akhirat sami badhé angsal ombèn-ombèn ingkang suci. 2632. Punika anedahaken bilih nugraha ingkang kasebutaken wonten ing ruku' ingkang sampun, punika badhé wonten ugi gumelaripun wonten ing gesang sapunika punika. Pancasaning Pangéran badhé adamel ambrukipun sagolongan lan badhé anjumenengaken golongan sanèsipun. 1577
1578 Manusa Juz XXIX 28 Ingsun anitahaké dhèwèké sarta Ingsun anguwataké kada- déané, lan samangsa Ingsun angar- sakaké, bakal Ingsun salini kaum sapadhané dhèwèké.2633 29 Sayekti, iki pépéling, mulané sapa sing gelem, angalap dadalan marang Pangérané. 30 Lan ora bakal sira gelem, kajaba yèn Allah angarsakaké;2633A sayekti, Allah iku Angudanèni, Wicaksana. 2633. Ayat ingkang sampun nyebutaken dinten ingkang nusahaken, ayat punika nyebutaken umat sanès badhé dipun dadosaken gegentos; cetha manawi piweca tumrap ing gesang sapunika. Inggih awit saking punika mila wonten ing ayat sambetipun, ingkang makaten wau kasebut pèpènget. 2633A. Nitik suraosing dhawuh, terang manawi ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika para angèstu. Ayat ingkang sampun nyebutaken bilih sapa sing gelem, angalap dadalan marang Pangérané; ayat candhakipun mangandikakaken para angèstu: Panjenengané anglebokaké sapa sing dadi karsa-Né marang sajeroné wilasa-Né. Suraosipun: rèhning para angèstu ingkang sajati saha murni punika sampun sumarah ingkang kalayan ambabarpisani dhateng karsanipun Pangéran, sarta sampun suméndhé sayektos, mila piyambakipun punika sampun boten gadhah kakajengan piyambak, sarta sadaya pépénginanipun sarwa laras kaliyan kaparenging karsanipun Allah. Inggih awit saking punika mila para angèstu wau sami kalebetaken dhateng wilasanipun Pangéran. Nadyan dipun anggepa pratélan umum, tegesipun ingkang sajatos dhawuh wau meksa terang. Surat punika binukanan kalayan pratélan ingkang terang gamblang makaten: Sayekti ingsun anuduhaké dalané apa dhèwèké arep sukur apa arep angafiri, sakarepé. Dados manusa makaten boten kok dipun peksa déning Pangéran supados nganggé margi salah satunggal ingkang tartamtu, awon utawi saé, punika boten. Wekasaning surat inggih terang: Sayekti iki pépéling, mulané sapa sing gelem, angalap dadalan marang Pangérané. Suprandéné nadyan sampun wonten pratélan ingkang terang gamblang wau, meksa wonten pangandika malih: Lan ora bakal sira gelem kajaba yèn Allah angarsakaké; punika rak sami kémawon kaliyan andhawuhaken bilih pamilihipun manusa punika mesthi atanpa guna manawi boten dados karsanipun Allah. Prakawis angka satunggal ingkang kedah dipun èngeti inggih punika ayat kakalih jèjèr boten saged jèn ta acecengkahana. Ayat angka 29 sampun cetha lan gumathok, bilih manusa punika boten kapeksa nganggé satunggaling margi: Sapa sing gelem, angalap dadalan marang Pangérané. Awit saking punika dhawuh sambetipun pratélan punika, boten saged yèn ta dipun werdèni ingkang ngantos ngorakaken (saking lingga ora) pratélan ingkang rumiyin. Pantes pinèngetan ugi, pangandika ingkang mèh sami tetembunganipun kaliyan punika kesebutaken malih wonten ing surat 81, sarta ing ngriku ugi karumiyinan kalayan dhawuh saminipun ingkang wonten ing ngriki punika. Ing 81 wau ayat angka 27 lan 28 makaten: iku ora lija kajaba pépéling tumrap sakèhing bangsa-bangsa, tumrap sapa-sapa ing antaranira kang kepéngin alaku becik. Dhawuh pangandika punika kasambetan dhawuh pratélan: Lan ora bakal sira padha kapéngin, kajaba yèn Allah, Pangéraning ngalam kabèh, angarsakaké (81 : 29). Dhawuh ambalan-ambalan punika amratandhani bilih dhawuh ingkang mungel sapa sing gelem angalap dadalan marang Pangérané punika boten kénging dipun supèkaken samangsa merdèni dhawuh pratélan ingkang mungel ora bakal sira gelem kajaba yèn Allah angarsakaké. Menggah ing sajatos-jatosipun pratélan ingkang angka kalih punika kawengku déning ingkang sapisan, lan inggih sebab saking punika déné ngantos ambal kaping kalih pratélan ingkang angka kalih wau karumiyinan ing pratélan ingkang sapisan. Kalayan gampil kula sadaya saged nyumerepi bilih wonten prakawis
Surat 76 Turunan sanès badhé dipun degaken anglebokaké sapa sing dadi karsa-Né marang sajroning wilasa-Né; lan tumrap marang nganiaya Panjenengané anyedhiyakaké siksa kang nglarani. 31 Panjenengané kakalih ingkang kabetahaken kanggé nuntun manusa: sapisan, pèpènget wau katampi déning manusa. Saupami boten wonten keparenging Allah anurunaken pèpènget, yekti manusa boten saged gadhah pamilih punapa-punapa. Lah inggih punika ingkang dipun karsakaken ing dhawuh ora bakal sira gelem kajaba yèn Allah angersakaké punika; terangipun, pamilihipun manusa nganggé margi ingkang pundi kémawon mesthi atanpa guna, manawi Allah boten langkung rumiyin kepareng nedahaken margi tuwin nurunaken pèpènget. Perlu katerangaken pisan bilih ing Quran Suci sawarnining barang saé punika kasebut asli saking Allah. Kadosta wonten dhawuh ingkang makaten: "Sabarang becik kang tumeka ing sira, o, manusa!, lah iku saka ing Allah, lan sabarang ala kang tumeka ing sira, lah iku saka ing sira dhéwé" (4 : 79). Pangandikanipun Kanjeng Nabi Ibrahim kasebutaken makaten: "sarta manawa aku lara lah Panjenengané iku ingkang maringi waras aku" (26 : 80); ing ngriku Kanjeng Nabi Ibrahim mastani sasakit punika asal saking pandamelipun piyambak, nanging nyarasaken, sinebut saking Allah. Dados, nadyan dhawuh ingkang saweg karembag punika dipun suraos pisan mengku teges bilih pamilihing manusa nampèni pèpènget punika boten kelampahan wonten manawi boten atas keparengipun Allah, pratélan makaten punika meksa namung mengku teges, bilih kasaénan ingkang kagayuh ing manusa wau, winastan saking Allah. Mirsanana ugi 2650A. ______________ 1579
SURAT 77 AL-MURSALÂT (Ingkang kautus) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 50 ayat) Pathinipun: Ruku' Ruku' 1. Temahanipun angemohi. 2. Temahanipun angemohi - tutugipun. Katerangan gerban Surat punika kénging winastan wewahanipun surat ingkang sampun, awit bab ingkang katerangaken wonten ing surat ingkang sampun punika: kados pundi anggènipun para tulus anggayuh kasampurnan - margi piyambakipun punika sami purun nampèni ayahan - déné ing surat punika ingkang kacethakaken bab nasibipun para titiyang ingkang sami angemohi. Kang Kautus punika para rusul (utusan); manawi ayahan ingkang kaampil dipun emohi, mesthi badhé mahanani temahan kang awon. Tembung Al- Mursalât utawi Ingkang kautus ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak, punika lajeng kanggé namakaken surat punika. Kirang langkung ing taun ingkang kaping sakawan ing sasampunipun Kanjeng Nabi jumeneng dados Utusan, tumurunipun surat punika. RUKU' 1 Temahanipun angemohi 1-6. Para utusan kautus, supados anucèni sarta aparing pèpènget. 7-40. Tiyang ingkang angemohi dipun pidana. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Amramanaknaa para kang di- utus kalawan (anggawa) kabecikan, 2 Tumuli para kang padha am- buncang cangkok (panggorohan), Ut. angurip- aké, nyeger- aké 3 Sarta para kang anyebaraké (wijining kabecikan), 4 Tuwin kang padha anyilah- nyilahaké,
Surat 77 Temahanipun angemohi 5 Apa déné para kang padha awèh pépéling, 6 Kanggo anucèni utawa apé- péling: 7 Sayekti, apa kang diancam- temen bakal aké marang sira, kalakon.2634 8 Lah, samangsa lintang-lintang Ut. ilang soroté wus disirnakaké, 9 Lan samangsa langit wus sinigar, 10 Lan samangsa gunung-gunung wus binuncang kaya lebu,2635 2634. Kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing 2099, sumpah punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng sawenèh wutah gumelaring kawontenan ingkang sampun boten kénging pinaiben malih, ingkang mangka kanggé pipiridan dumugining wosing rembag. Déné tumrap ing ngriki, ingkang dados wos: barang ingkang kaancamaken dhateng mengsah, inggih punika leburipun mengsah (kados déné ingkang kasebutaken wonten ing ayat 12), punika boten kénging boten mesthi badhé kelampahan saèstu. Déné sisifatan ingkang katerangaken wonten ing nem ayat ingkang wiwitan, punika mathuk tumrap para andika nabi ingkang mengsah-mengsahipun inggih dipun lebur. Bab punika cethanipun nithik ing ayat 11 kasebutaken bilih para rasul punika sami tinamtu ing wanci, ingkang tegesipun titimangsaning leburipun para mengsah-mengsahipun rasul-rasul wau. Para mengsahipun Kanjeng Nabi Suci sami kadhawuhan supados sami nglimbang-nglimbang kados pundi anggènipun para andika nabi ingkang sampun-sampun sami mencaraken yakti. Ing ayat ingkang sapisan para utusan wau kapangandikakaken kautus kalayan ambekta ma'ruf, kasaénan. Ing ayat ingkang angka kalih, kalayan "ambuncang cangkok" panggorohan ingkang wonten ing ngajengipun. Ing ayat ingkang angka tiga, kalayan nyebar-nyebaraken wijining kasaénan utawi anggesangaken bumi ingkang pejah. Ing ayat angka sakawan, ing wasananipun saged anjumenengaken panyilah (farq utawi furqâan) ingkang anyilahaken antawising kasanyutan lan panggorohan, sarta sami maringi pèpènget bilih sagolongan wonten ingkang kénging pinuwung lan sagolongan malih dipun pèpèngeti. Panglimbang-limbang bab prakawis para andika nabi ingkang sampun-sampun makaten punika, kedahipun mahanani para mengsah lajeng angsal pupuntoning pamanggih, bilih rèhning angger-anggering Pangéran kados ingkang tumindak nalika jamanipun para nabi wau ugi tumindak tumrap Kanjeng Nabi Suci, mila leburipun para mengsah wau rak inggih prakawis ingkang sampun mesthi kelampahanipun, boten prabéda lan ingkang kasandhang déning para titiyang ing sadèrèngipun ingkang sami mengsahi nabi- nabinipun. 2635. Lintang-lintang sami sirna (ayat 8), punika tumrap bangsa Arab tandha badhé dhumawahing bilai (2371). Langit sigar (ayat 9) ugi nedahaken ingkang makaten wau, awit langit punika kaanggep pangayoman. Kula aturi mirsani 21 : 32, Lan Ingsun wus andadèkaké langit minangka payon kang rineksa. Lan mirsanana 2593. Redi-redi binuncang, tegesipun sirnaning titiyangipun ageng saking ing antawisipun para titiyang wau, mangka titiyang ageng wau sami dipun tedhani pangayoman samangsa sami nandhang kasusahan. Kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat candhakipun, sadaya wau kelampahanipun manawi sampun dumugi titining mangsanipun para andika rasul, inggih punika samangsa sampun dumugi wahyaning masakalanipun leburing para mengsahipun. 1581
1582 Ingkang kautus Juz XXIX 11 Lan samangsa para utusan ginawé wus tumeka wayahé kang tinamtokaké, 12 Marang dina endi pancasan iku tinamtokaké? 13 Marang dina putusan. 14 Lan apa kang ngertèkaké ing sira, dina putusan iku apa? 15 Bilai ing dina iku tumrap wong kang padha anggorohaké. 16 Apa Ingsun ora wus anglebur umat kang dhisik-dhisik? 17 Banjur Ingsun tungka umat kang kèri-kèri. 18 Para wong dosa bakal Ingsun gawé kaya mangkono uga. 19 Bilai ing dina iku tumrap wong kang padha anggorohaké.2636 20 Apa sira iku ora Ingsun titah- aké saka banyu kang ina? 21 Banjur Ingsun papanaké ana ing palereman kang aman, 22 Tumeka mangsa kang tinam- tu. 23 Lan Ingsun anamtokaké uku- rané - saiba ta sampurnané ang- gon-Ingsun anamtokaké ukurané samubarang. 2636. Kula aturi mèngeti tetembunganipun ayat punika lan ayat titiga ingkang sampun, kirang cetha punapa. Turunan utawi bangsa ingkang sampun-sampun sami dipun lebur, margi saking durakanipun, turunan sanès dipun tetepaken dados gegentosipun. Nasib kados makaten punika ugi mesthi badhé dipun sandhang déning para titiyang Makkah ingkang duraka. Dinten leburipun, punika dinten pancasan.
Surat 77 Temahanipun angemohi 24 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. 25 Apa Ingsun ora andadèkaké bumi kanggo angumpulaké. 26 Kang urip lan kang mati,2637 27 Lan andadèkaké ana ing kono gunung kang dhuwur-dhuwur sarta Ingsun aparing ngombé sira banyu tawa? 28 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. 29 Lungaa marang apa kang sira gorohaké. 30 Lungaa marang aling-aling kang acawang telu, 31 Ora angayomi lan ora maé- tumrap panulaké urubing dahi geni. Ut. wit gedhé 32 Sayekti, iku anyiprataké pale- tik prasasat kadhaton. Ut. wit kurma 33 Iku kaya déné unta ku- ning.2638 2637. Punika anedahaken bilih sadaya manusa wadhag, punika pejah punapa gesang sami kémawon, mesthi tetep wonten ing bumi; dados pangandel bilih Kanjeng Nabi Isa minggah dhateng langit sap ingkang kaping sakawan, punika pangandel klèntu. 2638. Kathah èmperipun cawang titiga aling-alinging naraka, punika ingkang dipun karsakaken sisifatan tigang prakawis ingkang kasebutaken wonten ing ayat-ayat sambetipun. Ing dhawuh ngriki sinebut dzill, ingkang limrahipun ateges ayang-ayangan, nanging ambok manawi kémawon langkung cèples kaliyan suraosing dhawuh manawi dipun tegesi aling-aling (naraka). Déné sisifatan tigang warni wau inggih punika: boten angayomi, boten saged nulak urub lan malah anyiprataken pletik tegesipun barang ingkang dipun anggé ngaling-alingi utawi ngayomi satunggaling barang (M-LL). Mila ukara punika lajeng ateges Si Suta uripé ana ing pangayo- mané si Naya (S, Q, Msb-LL). Dados barang ingkang pancènipun kénging dipun anggé pangayoman déning para titiyang wau tétéla manawi atanpa guna (boten saged angayomi) tuwin ugi boten saged nulak bilai malah kapara dados tuking kasusahan. Pletik kasanépakaken kados déné qasr, kadhaton tuwin unta ingkang ulesipun kuning, punika mengku teges bilih katresnan ingkang langkung ing wates dhateng barang-barang wau, ingkang badhé maujud dados pletik bénjing ing dinten kiyamat. 1583
1584 Ingkang kautus Juz XXIX 34 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. 35 Iki dina sing dhèwèké ora bakal guneman. 36 Lan idin ora bakal diparing- aké marang dhèwèké, mulané pra- saben alangan. 37 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. 38 Iki dina pancasan: Ingsun angumpulaké sira karo umat kang dhisik-dhisik. sira duwé upaya, tamakna upayanira marang Ingsun.2639 39 Lah manawa 40 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. RUKU' 2 Temahanipun angemohi 41 Sayekti para kang anjaga dhiriné (saka ing ala) (bakal dumu- nung) ing (panggonan kang) ayom lan akèh sumber-sumberané. 42 Sarta wowohan, endi kang dikapéngini. 43 Padha mangana lan ngombéa kalawan énak, amarga saka apa kang wus padha sira lakoni. 44 Sayekti kaya mangkono iku anggon-Ingsun angganjar wong- wong kang nglakoni kabecikan. 2639 . Sampun wiwit jaman wiwitan mila (kados jaman tumuruning dhawuh punika) para mengsah tinantang ngecakaken upayanipun dhateng kanjeng Nabin Suci. Kaid ugi ateges perang utawi campuhan dados dhawuh punika kénging dipun tegesi mulané manawa kowé padha arep merangi, lah perangana aku saiki.
Surat 77 Temahanipun angemohi 45 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. 46 Padha mangana lan angra- sakna bungah sawatara suwéné; sayekti sira iku wong dosa. 47 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. 48 Lan nalikané padha didhawu- hi: Padha tumundhuka, dhèwèké padha ora tumundhuk. 49 Bilai ing dina iku tumrap wong-wong kang anggorohaké. iki, marang pawarta endi dhèwèké bakal padha angèstu. 50 Lah, sawisé _____________ 1585
SURAT 78 AN-NABA' (Bayawara) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 40 ayat) Pathinipun: Ruku' 1. Dinten pancasan. Ruku' 2. Dinten pancasan. Katerangan gerban Margi siksanipun para kafir punika sampun mesthi, para kafir sami pitakèn: Bénjing punapa dhumawahipun? Lah inggih siksa wau, Bayawara punika, ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika sarta ingkang dados rembag wonten ing surat punika. Surat punika kaanggep salah satunggaling dhawuh ingkang sepuh tumurun ing jaman Makkah wiwitan. RUKU' 1 Dinten pancasan 1-5. Pawartos. 6-16. Kamurahan ingkang kaparingaken dhateng manusa. 17-20. Ngalamatipun dinten pancasan. 21-30. Naraka. JUZ XXX Kalawan asmaning Ingkang-mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Padha takon-tinakon prakara apa dhèwèké? Ut. ayahan 2 Prakara agung,2640 bayawara kang 2640. Tembungipun ingkang asli ingkang ugi kasebut wonten ing 38: 67 sampun katerangaken wonten ing 2150, bayawara ageng punika piweca ambrukipun babarpisan mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci. Sawenèh mufassirin nyuraos punika ateges Quran Suci; mufassir sanèsipun kanabianipun Kanjeng Nabi Muhammad, sanèsipun malih dinten kiyamat (Rz) teges ingkang kantun piyambak punika cocog sanget kaliyan ingkang angka satunggal, déné teges sanèsipun ingkang kalih, punika inggih sampun terang. Miturut Rgh, naba' punika pawartos ingkang migunani sanget ingkang saged ngangsalaken seserepan utawi panginten-inten. Teges punika ugi cocog kaliyan katrangan warni tiga ing nginggil wau sadaya.
Surat 78 Dinten pancasan 1587 3 Kang ing dalem prakara iki dhèwèké padha pasulayan? 4 O, tumuli dhèwèké bakal padha weruh; 5 O, sayekti dhèwèké bakal tumuli padha weruh. 6 Apa Ingsun ora wus andadèk- aké bumi gumelar, Ut. papa- thok, papan- tèk 7 Sarta gunung-gunung mi- nangka gegeneng (ing kono)?2641 8 Lan Ingsun anitahaké sira ajodhon-jodhon, 9 Lan Ingsun andadèkaké turu- nira dadi ngaso(-nira), 10 Lan Ingsun andadèkaké wengi minangka tutup, 11 Lan Ingsun andadèkaké rina dadi wayahé ngupa-jiwa 12 Lan Ingsun angedegaké ana ing dhuwurira pipitu kang kukuh, 13 Lan Ingsun agawé diyan kang sumorot,2642 2641. Bumi kasebut mihâd, redi kasebut autâd. Rgh nerangaken Mihâd punika papan ingkang kadamel waradin kanggé lumampah; lan panjenenganiun nerangaken tetembungan punika ateges aku nyadhiyakaké iku lan ngrata iku. Panjenenganipun ugi nerangaken bilih tembung punika sami kaliyan ingkang kadhawuhaken ing 2 : 22, ing ngriku bumi kapangandikakaken dados firâsy, papan jembar. Watid (manawi jama' autâd), punika pathok ingkang katanjebaken ing siti utawi ing tembok; redi kasanépakaken kados déné pathok ing lumahing bumi. Menggah ing sajato-jatosipun watid punika sadhéngah barang ingkang nyongat saking lumah; kadosta untu, punika winastan: (wantahipuin pathoking cangkem). Watid ugi ateges anggota ingkang nongol sanèsipun sirah (LA-LL). 2642. Pipitu kang kukuh ing ayat ingkang sampun, punika ambokmanawi kémawonn planitinipun solar system pipitu ingkang ageng-ageng. Tembung saduwurira punika cetha anedahaken bilih bumi punika piyambak, punika kalebet golonganipun; déné surya, punjering solar system kapangandikakaken wonten ing tembung diyan kang sumorot.
1588 Bayawara Juz XXX 14 Lan Ingsun anurunaké banyu saka ing mendhung kalawan gu- mrojog, 15 Perlu Ingsun anggo angetok- aké wiji-wiji lan tutuwuhan, 16 Apa déné pakebonan kang ketel. 17 Sayekti, dinané pancasan iku (dina) kang tinartamtu waktuné:2643 a. 789 tiniyup,a banjur sira bakal padha teka byuk- byukan. 18 Dinané slomprèt 19 Sarta langit bakal dibedhah, dadi banjur ana lawang-lawangé. 20 Lan gunung-gunung bakal binuncang, dadi kaya endheg amun-amun.2644 21 Sayekti, naraka wis suma- dhiya, 22 Pangungsèn wong kang andaluya, tumrap wong- 23 Padha manggon ana ing kono lawas.2645 2643. Dinten pancasan punika sampun dipun alami déning mengsah ing gesang sapunika wonten ing papan paprangan ing Badr; dados punika dumunung mintonaken kayektèning dinten pancasan ing gesang ing bénjing. 2644. Pratélan ingkang kasebut wonten ing ayat 18 dumugi ayat 20 punika pratélan ingkang mengku piweca ingkang adiluhung, bab tempukipun wadyabala (ayat 18) wonten ing paparangan Badr, bab jawah deres (ayat 19) tuwin bab tiwasipun para gugununganipun titiyang Quraisy (ayat 20). Déné sadaya punika inggih badhé kelampahan bénjing ing dinten kiyamat ageng, punika prakawis ingkang sampun genah, boten perlu dipun rembag malih langit dipun bikak, kalayan éntar ateges tumurunipun siksa ingkang dipun ancamaken. 2645. Huqub, ingkang jama'-ipun ahqâb, punika mengku teges wolung dasa taun, utawi pitung dasa taun, utawi setaun, utawi pinten-pinten taun, utawi wekdal ingkang dangu (mirsanana LL, ingkang nyebutaken wawaton warni-warni tumrap satunggal-tunggalipun teges wau). Badhéa nganggé teges ingkang pundi kémawon, tembung punika mratandhakaken kalayan cetha lan sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih siksa naraka punika boten teterusan tanpa wangenan, punika boten. Tembung ingkang mengku teges wekdal ingkang winates dipun agem mangandikakaken tumraping siksa naraka, mangka tembung bangsanipun ingkang kados makaten wau boten naté kagem mangandi-
Surat 78 Dinten pancasan ing kono ora bakal ngrasakaké adhem sarta ombèn- ombèn, 24 Ana 25 Kajaba wédang mulak-mulak sarta banyu adhem anjekut kang banget, 26 Wawales kang trep (karo dosané).2646 27 Sayekti dhèwèké iku padha ora wedi marang pétungan, 28 Sarta anggorohaké marang timbalan-timbalan-Ingsun kalawan banget. 29 Lan samubarang iku Ingsun cathet ana ing tulis; 30 Mulané padha rasakna! amar- ga Ingsun ora amuwuhi apa-apa marang sira, kajaba siksa.2647 kakaken tumrap nugrahanipun gesang kasuwargan, punika cetha anedahaken manawi nugrahanipun gesang kasuwargan punika boten wonten telas-telasipun, wangsul siksa naraka wonten pungkasanipun. Sawenèh mufassir, karana badhé nyingkiri pakèwed, déné siksa naraka teka namung ing salebetipun wekdal ingkang ingkang winates, mastani manawi ayat punika kasuwak. Mufassir sanèsipun gadhah pamanggih bilih pratélan wau boten tumrap para titiyang kafir, wangsul namung tumrap titiyang Muslimin ingkang gadhah dosa (nanging punika pamanggih ingkang boten kénging dipun ugemi manawi kacundhukaken kaliyan ayat 27 lan 28). Wonten malih ingkang mastani, bilih ingkang wonten ing salebetipun wekdal ingkang winates punika anggènipun sami boten ngraosaken asrep tuwin ombèn. Nanging katrangan wau sadaya boten wonten perlunipun lan boten maremaken, jalaran siksa ing naraka winates dangunipun, punika sampun laras sanget kaliyan ruhipun Quran Suci ing sagemblengipun tuwin inggih sampun laras kaliyan pratélan-pratélanipun Quran wonten ing panggènan sanès. Mirsanana 1201. 2646. Pratélan bilih siksa naraka punika wawales kang trep, punika suka papadhang ingkang nelahi ing babagan piwulangipun agami Islam bab naraka. Prayogi dipun pèngeti bilih narakanipun piyambak, punika sampun warni-warni anggènipun namakaken, sarta siksa punika inggih warni-warni anggènipun mangandikakaken. Cekakipun, kawontenanipun siksa ingkang béda-béda, punika kabekta saking dosa ingkang inggih béda-béda kawontenanipun dados rèhning menggah ing sajatos-jatosipun siksa punika wohing dosa, milanipun siksa punika inggih laras utawi timbang kaliyan dosanipun. Minangka tuladha upaminipun siksa ingkang kapangandikakaken ing ngriki, punika tumrap para tiyang ingkang sinebut andaluya utawi tiyang ingkang nglangkungi wates anggènipun andaga (LL). Siksaning anggènipun nglangkungi wates, inggih trep, inggih punika ombèn-ombèn utawi swasana ingkang bentèr sanget utawi ingkang asrep sanget, terangipun malih: laduk ing bentèr tuwin laduk ing asrep. Prayogi katerangaken pisan bilih tembung gassâq punika ateges barang ingkang kalangkung déning asrep ngantos boten kiyat sinandhang (Rz). Tembung punika ugi dipun werdèni sanès malih, nanging teges ingkang kula anggé punika langkung cocog kaliyan suraosing dhawuh. 2647. Rèhning para titiyang punika salebetipun sami andaluya tansah wewah-wewah awonipun, 1589
1590 Bayawara Juz XXX RUKU' 2 Dinten Pancasan 31-36. Ganjaranipun para angèstu. 37-39. Pangungsèn punika namung Gusti Allah piyambak. 40. Para kafir badhé sami kaduwung. 31 Sayekti, kadarbé para kang ing ala) anjaga dhiriné, (saka kabegjan iku,2648 32 Patamanan lan kebon anggur, a. 2148A 33 Sarta kang anom-anom ase- ger2649 apapantaran umuré,a Ut. kebak 34 Lan pinggan kang suci.2650 35 Ana ing kono ora bakal padha lalahan sarta ngrungu gogorohan. tembung 36 Ganjaran saka Pangéranira, apaparing kang trep pétungé:2651 mila piyambakipun inggih badhé angsal siksa ingkang satrepipun, inggih punika siksa ingkang tansah wewah-wewah. Dhawuh punika boten kok anyebutaken bilih ingkang makaten punika tumindak ing salami-laminipun, jalaran ing panggènan sanès kadhawuhaken: "Lan sing sapa atindak ala, dhèwèké mung winales sapadhane iku, sarta dhèwèké bakal ora padha kinaniaya" (6 : 161). Dados siksa ingkang wewah-wewah punika namung ing sadanguning pandamelipun awon tiyang ingkang atindak awon wau dèrèng telas. 2648. Kapèngetana, kados déné ingkang katerangaken ing Quran Suci marambah rambah, ganjaraning kasaénan punika kabegjan. Inggih punika kabegjan déné sampun saged anggayuh maksuding gesang ing sapunika punika, tuwin anggayuh èsthi ageng ingkang dados tujuan ing akhirat. Inggih kabegjan punika ingkang lajeng dados suwarga tumrapipun manusa. 2649. Tembung Ka'aba punika manawi kanggé nembungaken payudaranipun laré èstri: wantah- ipun mengku teges tumuwuhipun dados ageng (menter-menter), samangsa laré èstri wau ngajengaken ngancik diwasa. Laré èstri winastan Kâ'ib (manawi jama' Kawâ'ib) samangsa laré èstri wau ngajengaken ngancik diwasa, utawi mèh diwasa, tuwin payudaranipun wiwit mindhak ageng (LL). Nanging kedah dipun pèngeti bilih tembung kawâ'ib utawi atrâb wau boten karumiyinan lan boten kasambetan ing tembung jâriyak (jawinipun laré èstri); milanipun, dados tembung sifat, tembung kawâ'ib punika namung mengku teges ingkang asuraos kang anom-anom aseger. Sampun naté kula terangaken wonten ing 2356, punapa sababipun déné sawenèh nugrahanipun suwarga katerangaken mawi tetembungan ingkang limrahipun kanggé nembungaken wanita; nanging rèhning nugraha wau wohing pandamel tulus, kula sadaya boten wenang nyariyosaken punapa menggah ing sajatos-jatosipun nugraha wau. Wondéné pratélan ing ngriki punika ambokmanawi kémawon mengku teges bilih wohing pandamel punika badhé maujud kalayan sampurna kamurnènipun. 2650. Dihâq punika saged ateges suci, awawaton kateranganipun 'Ikramah, tuwin saged kebak, manut anggènipun merdèni I'Ab (Rz). 2651. Kula aturi mèngeti, siksanipun pandamel awon kasebut piwales kang trep, mila ganjaranipun
Surat 78 Dinten pancasan 37 Pangéraning langit-langit lan bumi sarta apa kang ana ing Ingkang-Mahamurah; saantarané, dhèwèké ora bakal padha bisa matur marang Panjenengané. 38 Dinané ruh lan para malaikat padha ngadeg ababarisan; ora bakal padha calathu, kajaba kang diparingi Ingkang-Maha- idin murah, sarta acalathu bener. 39 Iku dina kang satuhu; mulané sapa sing gelem, angalapa pa- ngungsèn marang Pangérané. 40 Sayekti Ingsun aparing pé- péling marang sira siksa kang cepak:2652 dinané manusa andeleng apa panggawéning tangan-loroné kang dhisik-dhisik, sarta bakal padha angucap: O, mbok aku iki dadia lebu baé! pandamel saé, punika ugi kasebut paparing kang trep karo pétungé, terangipun manut pandamel saé ingkang sampun katindakaken. 2652. Siksa ingkang dipun pèpèngetaken dhateng para kafir wonten ing sagemblengipun surat punika, punika siksa kang cepak. Boten prabéda lan siksa kang luwih cedhak ing 32: 21, tembung wau mengku teges siksa ing gesang sapunika punika. ______________ 1591
SURAT 79 AN-NÂZI'ÂT (Ingkang sami menthang) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (2 ruku', 46 ayat) Pathinipun: Ruku' Ruku' 2. Bilai ageng. 1. Gegeter ingkang gesang. Katerangan gerban Namanipun surat punika pipiridan saking pratélan ingkang nerangaken kawontenanipun para mukmin: menthang sakatogipun; déné ingkang dipun karsakaken: peperangan-peperangan ing tembé wingkingipun tuwin anggènipun sami menthang langkap, dados nerangaken manawi ambrukipun para kafir, siksanipun para kafir ingkang kawarsitakaken wonten ing surat ingkang sampun, punika badhé kelampahan wonten ing paprangan-paprangan. Nasibipun raja Fir'aun, ingkang kelem nalika ngelud para titiyang Israil kasebutaken; déné ruku' ingkang kaping kalih sasampunipun nyebutaken nugrahanipun Pangéran, lajeng mangandikakaken bilih siksa punika sampun mesthi, inggih ing ngriki inggih ing akhirat. Déné bab prakawis titimangsanipun nalika katurunaken, kénging winastan kalayan yakin bilih surat punika kagolong ing jaman Makkah sepuh. RUKU' 1 Gegeter ingkang ageng 1-14. Kuwasaning mengsah badhé remuk wonten ing paprangan. 15-26. Wuwulang ing pandumipun Fir'aun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa para kang sarosa menthang, 2 Lan kang padha mesat maju kalawan gambira, 3 Lan kang padha ambalap rikat, 4 Banjur kang padha andhisiki lumaku ana ngarep,
Surat 79 Gegeter ingkang ageng 1593 5 Banjur para kang padha mranata ing rèh,2653 Ut. pang- rancang angrancang perang 6 Ing dina nalikané oreg- oregan bakal geter,2654 7 Apa kang masthi bakal kala- kon, bakal nungka.2655 2653. Langkung rumiyin mangga sami nglimbang-nglimbang tegesipun lugu ayat gangsal punika. Nâzi'ât punika jama'-ipun tembung Nâzi' rimbagan saking tembung naza'a tegesipun nyendhal, Tegesipun menthang gandhéwa (Q-LL). Garqan mengku teges sakayangipun, ugi 2653. Langkung rumiyin mangga sami nglimbang-nglimbang tegesipun lugu ayat gangsal punika. Nâzi'ât punika jama'-ipun tembung Nâzi' rimbagan saking tembung naza'a tegesipun nyendhal, Tegesipun menthang gandhéwa (Q-LL). Garqan mengku teges sakayangipun, ugi manawi gagayutan kaliyan gandhéwa, awit ukara makaten ateges menthang gandhéwa sakayangé (LL). "Miturut ISh igrâq punika ateges nglepasaken jemparing ngantos tebih sarana mentang (gandhéwanipun) ing sakayangipun. Miturut Usaidu-l-Ganawi, ateges menthang gandhéwa ngantos tangsul ingkang dipun ubet-ubetaken wonten ing mripat-itikipun jemparing, ngantos dumugi sirahipun ingkang saking tosan, punika dumugi pérangan ingkang kagepok ing tangan (LL). Nasyatha tegesipun cukat ing damel (trengginas), utawi medal (TA-LL). Sabh ateges plajengipun kapal, suku ngajeng kadlojoraken mangajeng (kados déné tanganipun tiyang manawi nglangi) (TA-LL), lan ateges tandang ingkang cukat (Mft-LL). Tembung sanès-sanèsipun boten sisah katerangaken. Ing wiwitanipun surat-surat Makkiyah ingkang sepuh-sepuh asring sanget nyebutaken sacara piweca lalampahan-lalampahan ingkang kelampahan ing Madinah ing pawingkingipun, kalayan mengku karsa kanggé pasaksèn ing kayektèning pratélan-pratélan ingkang kapangandikakaken. Para kang sarosa menthang punika tiyang ingkang manah, kang padha mesat maju kalawan gambira punika panahipun, kang padha ambalap rikat tuwin kang padha andhisiki lumaku ana ngarep punika kapal. Kang padha mranata ing rèh punika para malaikat utawi para panuntun tukang ngawat-awati, déné prakara punika sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi punika kamenanganipun titiyang Muslimin tuwin leburipun mengsah, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat-ayat tutugipun. Sabagéan kathah katrangan punika cocog kaliyan kateranganipun Abu Muslim, kados déné ingkang kasebutaken déning Rz, sarta katerangan punika ingkang langkung cocog kaliyan suraosing dhawuh lan kaliyan wiwitaning surat sanès-sanèsipun ingkang nyebutaken panunggilanipun punika. 2654. Rajafa tegesipun gègèr utawi oreg (Q-LL), nanging tegesipun kaum utawi papanthan sampun samapta badhé perang (Lth, O, Q-LL). Rèhning tembung radjifah punika boten kasambetan kaliyan tembung sifat punapa kémawon, mila inggih saged tembung wau mengku teges papanthan ingkang sampun samapta perang lan ateges bumi oreg. Teges ingkang sapisan punika langkung cocog kaliyan suraosing dhawuh, punapa malih manawi dipun èngeti bilih ing ayat-ayat ingkang sampun mawi nyebutaken tukang nglepasaken jemparing tuwin kapal-kapal; suprandéné teges wau cekap kula dèkèk wonten ing margin. Wondéné teges ingkang dipun anggé, punika inggih ngener dhateng pupuntoning pamanggih, bilih ingkang kapangandikakaken sacara mecakaken wonten ing dhawuh ngriki, punika inggih perang, jalaran bumi geter utawi bumi gègèr punapa oreg, punika suraosipun inggih gègèr utawi oregipun ingkang ngenggèni. Perang, punika langkung adamel oreg wonten ing bumi katimbang lan lindhu. Mirsanana 33: 11 ing ngriku titiyang Muslimin kapangandikak- aken manawi digonjingaké kalawan gonjing kang abanget, margi titiyang Muslimin sami dipun perangi tur perang ageng-agengan. 2655. Tembung ingkang dipun jarwani apa kang mesthi kelakon, punika namung satembung, inggih punika ar-râdifah, awit inggih teges wau tegesipun ingkang wantah lingganing tembung, asal saking tembung radifa, ingkang jawinipun teka ing sapungkuré utawi nungka ing saburiné (LL). Malah sajatosipun râdifah punika wonten ing bab tembung ridf dipun tegesi temahanipun satunggaling prakawis déning para saged ahli kawruh basa (S, O, Q-LL). Déné barang ingkang mesthi kelampahan ing pawingkingipun, punika icaling panguwaosipun golongan mengsah ing Makkah, utawi leburipun mengsah; sarta inggih punika sajakipun, maksudipun ingkang sajatos piweca-piweca ingkang kamot
1594 Ingkang sami menthang Juz XXX 8 Ati ing dina iku bakal padha trataban, 9 Mripaté padha andhingkluk. 10 Padha calathu: apa aku iki bakal padha dibalèkaké temenan marang kahanan(-ku) wiwitan?2656 11 Apa! nalika aku wis padha dadi balung kang gapuk? 12 Padha calathu: yèn mangkono, iku rak bali sing agawé kapitunan. 13 Ananging iku mung petak sapisan baé, 14 Lah mara delengen, dhèwèké padha tangi. 15 Apa ora wus tumeka marang sira caritané Musa? Ut. ping pindo a. 1579 16 Nalika Pangérané anguwuh dhèwèké ana ing jujurang suci Thuwa:a 17 Lungaa menyang (enggoné) Fir'aun; sayekti, dhèwèké iku dadi ambalasar. 18 Banjur calathua: Punapa pa- duka kagungan kepéngin anucèni sarira paduka: 19 Sarta kula badhé anuntun paduka dhateng Pangéran paduka, supados paduka ajriha. 20 Banjur panjenengané anga- tonaké tandha kang gedhé marang dhèwèké. wonten ing ayat-ayat punika, nitik ayat kakalih sambetipun punika mawi nyebutaken manah sami trataban lan mripat sami andhingkluk. 2656. Padha calathu, punika mengsah ingkang wicanten. Punika boten ateges bilih anggènipun sami wincanten kados makaten wau samangsa sadaya, wangsul anggènipun wicanten makaten wau ing sapunika punika ugi, awit para titiyang wau sami tukang maiben ing wontenipun kiyamat.
Surat 79 Bilai ageng 21 Ananging dhèwèké anggoroh- aké (kasunyatan) sarta ora amba- ngun turut. 22 Tumuli dhèwèké bali kala- wan ririkatan. 23 Banjur angumpulaké (wong- wong) tumuli anguwuh, 24 Calathuné: Aku iki pangéran- ira kang-mahaluhur. 25 Ananging Allah amatrapi dhè- wèké kalawan pidana ing akhirat sarta ing uripé kang dhisik.2657 26 Sayekti ing dalem (prakara) iku temen ana wuwulang tumrap wong kang wedi. RUKU' 2 Bilai ageng 27-33. Kamurahanipun Pangéran dhateng manusa. 34-41. Dhatengipun bilai. 42-46. Wancining pancasan. 27 Apa sira kang luwih kuwat dumadiné, apa langit? Iki kang yasa Panjenengané. 28 Panjenengané andhuwuraké dhuwuré2658 banjur anyampurnak- aké kadadéané. 2657. Quran Suci tansah anyethakaken dhadhawuhanipun sarana nyebutaken nasib ingkang kasandhang déning umat ingkang sampun-sampun. Kawontenanipun calon siksanipun titiyang Makkah kacethakaken sarana nyebutaken tuladhanipun raja Fir'aun, mengsahipun Kanjeng Nabi Musa, ingkang sarupinipun kaliyan kanjeng Nabi Suci kasebutaken wonten ing 73:15, tuwin ing panggènan sanès. Cetha sanget Quran anggènipun nyebutaken siksanipun raja Fir'aun, inggih punika: siksa akhirat tuwin siksa ing gesang ingkang rumiyin (donya). Inggih kados makaten ugi calon siksanipun golongan mengsah ing Makkah, milanipun nasibipun raja Fir'aun wau kedahipun dados wuwulang ingkang cumeplos tumrap para titiyang Makkah, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat candhakipun. 2658. Samk tegesipun jembaring satunggaling barang wiwit dhasar dumugi ing pucakipun, kosokwangsulipun 'umq, ingkang tegesipun: jembaring satunggaling barang wiwit puncak dumugi ing dhasaripun (Rz). Milanipun samk makaten ateges inggilipun, déné 'umq, lebetipun. Manut Rz, nginggilaken inggilipun, punika ngisarahi inggilipun ingkang kalangkung déning sanget. 1595
1596 Ingkang sami menthang Juz XXX 29 Sarta adamel peteng wenginé lan angedalaken padhanging(-rai- nané). 30 Lan bumi sawisé iku, di- gelar.2659 31 Saka ing kono Panjenengané angedalaké banyuné sarta (tutuwu- haning) pangonané. 32 Lan gunung-gunung, Panje- nengané (sing) angukuhaké, 33 Pasadhiyan tumrap marang raja- sira lan kayanira. tumrap marang 34 Ananging gedhé2660 tumeka; samangsa bilai 35 Dinané manusa padha éling apa kang wus ditindakaké, 36 Lan naraka dipintonaké tumrap sapa sing andeleng. 37 Wondéné wong kang ambala- sar, 2659. Punika pratélan ingkang cetha, bilih bumi punika katitahaken sasampunipun langit. Pratéla- pratélan ingkang kasebutaken ing panggènan sanès boten kénging dipun werdèni ngantos cecengkahan kaliyan pratélan ingkang terang gamblang punika. 2660. Thâmmah punika ateges bilai ingkang ngungkuli sanès-sanèsipun (Q, Har-LL), utawi ateges barang ingkang sakalangkung ageng utawi sakalangkung anggirisi (TA-LL). Limrahipun ath-thâmmah punika namung kasuraos Kiyamat thok, nanging yektinipun ath-thâmmah punika ugi mathuk dipun suraos ateges sadhéngah bilai ageng, upaminipun kémawon, bilai ageng ingkang andhawahi satung- galing umat ing sagemblengipun. Kados déné ingkang sampun kula terangaken, tembung bangsanipun ingkang kados makaten punika, manawi kagem wonten ing Quran Suci, mengku teges rangkep, ateges bilai ingkang klampahan wonten ing gesang-gesang sapunika punika tuwin bilai ingkang langkung ageng malih, ingkang badhé kalampahan wonten ing akhirat. Malah sajatosipun ayat 36 anedahaken bilai ingkang dipun karsakaken punika langkung anteb dhateng bilai ing gesang sapunika, jalaran ing ngriku kapangandikakaken bilih ing dinten wau naraka badhé dipun damel gumelar tumrap tiyang ingkang ningali, boten tumrap sadaya tiyang, dados punika naminipun namung gumelar sapérangan, kados déné ingkang sok asring kelampahan ing gesang punika. Wondéné nerakanipun gesang ing bénjing, ing akhirat, kapangandikakaken wonten ing ayat 39.
Surat 79 Bilai ageng 38 Sarta milih kauripan donya, 39 Lah sayekti naraka - iku panggonan(-é). 40 Déné wong kang wedi ang- ing ngarsaning goné ngadhep Pangéran sarta anahan jiwané saka pépénginan asor,2661 41 Lah sayekti suwarga - iku panggonan(-é). Ut. kapan kalakoné 42 Dhèwèké padha takon ma- rang sira prakara wayahé endi katemtuané? 43 Tumrap prakara apa? sira iku wong kang angélingaké prakara iku. 44 Marang Pangéranira pantog- ing tujuné prakara iku. 45 Sira iku mung juru pépéling tumrap wong kang wedi marang prakara iku 46 Ing dinané dhèwèké andeleng iku, kaya-kaya olèhé manggon ora liya kajaba sasoré utawa saésuk. 2661. Mekak andurusi pépénginan ingkang asor, punika tuk ingkang baku piyambak kanggé angetukaken suwarga. ____________ 1597
SURAT 80 'ABASA (Panjenenganipun mrengut) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (42 ayat) Katerangan gerban Surat punika kawiwitan kalayan nerangaken satunggaling lalampahan ingkang nrenyuhaken manah, inggih punika satunggaling tiyang wuta ingkang nyaru wuwus Kanjeng Nabi, nalika panjenenganipun saweg nengah-nengahi ngandikakaken kaliayan para pinisepuh Quraisy sawatawis, ingkang lajeng mahanani Kanjeng Nabi mrengut nalika dipun saru wuwus wau. Punika lajeng kanggé namanipun surat punika. Menggah ing sajatos-jatosipun surat punika nerangaken, bilih para pandhèrèk ingkang mlarat-mlarat tur asor, punika margi saking anggènipun purun nampèni yakti mesthi badhé sinengkakaken ing ngaluhur, milanipun Kanjeng Nabi kedah boten prihatos manawi para titiyang luhur boten sami purun anggapé piwulangipun, jalaran para Muslimin ingkang asor punika sami badhé sinengkaaken ing ngaluhur, déné para titiyang luhur ingkang sami angemohi piwulang mesthi badhé dhumawah asor. Dados surat punika wigatos mangandikakaken kaluhuran ingkang kasuprih déning Quran badhé ginayuh ing para pandhèrèkipun, tuwin kemengan-kemenanganing para pendhèrèkipun ing tembé wingkingipun. Surat punika kaanggep salah satunggaling dhawuh ingkang sepuh piyambak, sarta rèhning makaten pawartos ingkang kaundhangaken ingkang magepokan kaliyan prakawis ingkang badhé kelampahan ing wekdal ingkang badhé dhateng, punika pantes pinèngetan ingkang kalayan mligi. RUKU' 1 1-10. Mrengutipun Kanjeng Nabi dhateng tiyang wuta. 11-16. Para ingkang nampeni kasunyatan badhé dipun dadosaken minulya. 17-32. Kamurahanipun Pangéran dhateng manusa. 33-42. Petak ingkang sakalangkung banter. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Dhèwèké mrengut lan malé- ngos, 2 Amarga ana wong wuta nekani dhèwèké.2662 2662. Tetembunganipun ayat-ayat punika piyambak sampun anedahaken, bilih ayat-ayat wau nyariyosaken satunggaling lalampahan ingkang nyata kelampahan saèstu. Cariyosipun tiyang wuta punika kasebut wonten ing hadits ingkang kénging pinitados sanget, dados sampun boten wonten sababipun malih semang-semang dhateng wontenipun lalampahan wau. Déné tiyang wuta wau Ibnu Ummi Maktum (Abdullah bin Syuraih), ingkang sowan dhateng Kanjeng Nabi nalika Kanjeng Nabi
Surat 80 Panjenenganipun mrengut 3 Lan apa ta kang meruhaké sira, yèn dhèwèké iku arep anucèni jiwané. saweg nengah-nengahi nerangaken piwulangipun agami Islam wonten ing kalempakanipun para panuntun Quraisy, kalayan kagungan pangajeng-ajeng manawi tiyang ageng-ageng punika purun ngrasuk Islam, lajeng mahanani alangan-alangan ingkang makèwedi Islam sirna. Tiyang wuta wau nyaru wuwus nyela-nyela nyuwun dipun wulangi barang ingkang sampun kawahyokaken Allah dhateng Kanjeng Nabi Suci. Kanjeng Nabi boten rena dipun rigoni makaten punika, panjenenganipun mrengut lan maléngos. Kanjeng Nabi lajeng tampi wahyu punika. Lalampahan punika anedahaken bilih wahyu ingkang katampi déning Kanjeng Nabi Suci punika boten mijil saking panggalihipun Kanjeng Nabi piyambak; jalaran sapisan Kanjeng Nabi boten anindakaken pandamel ingkang kénging winastan pangrengkuh ingkang kirang saé dhateng tiyang sanès ingkang murugaken panjenenganipun lajeng rumaos kaduwung, (kados déné pangintenipun tuwan Rodwell), punika boten. Yektinipun Kanjeng Nabi boten migatosaken dhateng tiyang ingkang nyaru wuwus ing kalaning panjenenganipun dèrèng rampung anggènipun medhar pangandika, punika rak nama namung samesthinipun kémawon. Kanjeng Nabi boten andukani tiyang ingkang nyela-nyela wau margi saking tindakipun, wangsul Kanjeng Nabi namung boten rena lan boten maringi wangsulan dhateng tiyang wau, kados déné ingkang kacetha kalayan terang wonten ing dhawuhipun Quran punika. Kaping kalihipun, saupami inggih panjenenganipun punika rumaos kaduwung déné boten maringi wangsulan dhateng titiyang wuta, cekap panjenenganipun punika lajeng nimbali kémawon tiyang wuta lan nyrawungi ingkang langkung saé dhateng piyambakipun. Saboten-botenipun, saupami prakawis makaten punika kasarahaken wonten ing pamanggihipun tiyang, rak inggih boten teka panjenenganipun piyambak malah nacad tindakipun tur kalayan ajeg-ajegan. Badhéa kados punapa kémawon boten sarjunipun tiyang dhateng pandamelan piyambak ingkang sampun katindakaken, mesthi botenipun piyambakipun remen panacad dhateng tindakipun wau dipun damel cacariyosan ingkang rinten dalu kawaos marambah-ramah déning titiyang ingkang manut piyambakipun. Dados awit saking punika tétéla bilih wahyu ingkang katampi déning Kanjeng Nabi, punika boten mijil saking panggalihipun Kanjeng Nabi piyambak. Kanggé nedahaken ikhlas, murni saha luhuring panggalihanipun Kanjeng Nabi, cekap kaaturaken bilih panjenenganipun boten naté kagungan panggalih badhé ngunthet dhawuh ingkang kados makaten punika, wangsul malah angundhangaken dhawuh punika, boten prabéda lan anggènipun angundhangaken dhawuh-dhawuh ingkang ngemot pangalembana dhateng panjene- nganipun. Prayogi dipun pèngeti bilih bubudènipun Kanjeng Nabi ingkang baku piyambak punika tresna dhateng tiyang miskin. Kathah lalampahan-lalampahan ingkang kasebut wonten ing dalem hadits, kadosta panjenenganipun kepareng nindakaken padamelanipun satunggaling tiyang èstri ingkang sampun sepuh, sarta dalasan nalika panjenenganipun sampun jumeneng dados pangagengipun nagari Madinah, panjenenganipun taksih karsa ambektakaken bebektanipun tiyang ingkang kawratan boten kiyat ambekta piyambak. Siti Khadijah, ingkang garwa Kanjeng Nabi, priyantun putri ingkang sakalangkung raket kaliyan Kanjeng Nabi wiwit duk kalanipun panjenenganipun taksih taruna, nye- butaken bubudènipun Kanjeng Nabi punika wonten ing pangandikanipun ingkang wigatos nglipur dhateng Kanjeng Nabi, makaten: "Gusti Allah boten badhé ngasoraken jengandika, jalaran jengandika setya dhateng tatangsuling gotrah, jengandika remen mulyakaken tatamu tuwin jengandika remen ngupaboga kanggé para ingkang sami kikirangan sarta jengandika remen mitulungi sadaya tiyang ing nalikanipun nandhang kasusahan ingkang sanget (Bkh). Panjenenganipun punika wiwit duk kalanipun taksih timur dumugi yuswa sepuh, lan wiwit duk kalanipun panjenenganipun taksih dados tiyang limrah ing Madinah ngantos dumuginipun jaman panjenenganipun ngasta papréntahan ingkang ngerèh saindhenging tanah Arab, sakalangkung tresna dhateng tiyang pakir miskin. Malah boten namung kandheg samanten kémawon, nanging panjenenganipun piyambak punika milaur dipun golongaken kaliyan titiyang miskin, inggih nalika sugengipun, inggih nalika sédanipun. Dalasan nalika bandhanipun tanah Arab umpuk-umpukan wonten ing sangandhaping sampéanipun Kanjeng Nabi, sarta nalika para garwanipun kepéngin angsal bagéan saking bandha ingkang umpuk-umpukan wau, panjenenganipun tetep sumedhiya ngurbanaken sawarnining kasenengan, waton panjenenganipun lastantun dados tiyang miskin. 1599
1600 Panjenenganipun mrengut Juz XXX 4 Utawa arep angalap éling, iku maédahi nganti pépéling marang dhèwèké? 5 Déné wong sing rumasané ora butuh (marang sira), 6 Lah sira malah angadhepaké dhèwèké. 7 Lan ora cacad ing atasé sira yèn dhèwèké ora anucèni jiwa- né.2663 8 Wondéné wong kang anekani sira, iku nyrempeng, 9 Lan dhèwèké wedi, 10 Lah marang dhèwèké, apa sira bakal anglirwakaké? 11 O, sayekti, iku (sumbering) kaluhuran. 12 Mulané sapa sing gelem, angalapa éling marang iku. 13 Ing sajroning Kitab kang minulya, 14 Linuhuraké, sinucèkaké. 15 Ing tangané para juru tulis, 16 Minulya, tulus.2664 2663. Manawi para panuntun Quraisy boten sami luwar saking jejembering dosa, sanès lepatipun Kanjeng Nabi; milanipun boten kénging, karana para panuntun Quraisy wau, panjenenganipun lajeng nglirwakaken tiyang papa, ingkang sowan panjenenganipun kanthi tuhu-tuhu nyuwun dipun luwari saking babandaning dosa. 2664. Ayat nenem wiwit ayat 11 dumugi 16, punika menggah ing sajatos-jatosipun panglipur dhateng Kanjeng Nabi Suci, gandhèng kaliyan prakawis ingkang kasasmitakaken wonten ing sadasa ayat ingkang wiwitan, inggih punika, bilih para panuntun boten badhé purun manah pèpèngetipun Kanjeng Nabi tuwin boten purun nganggep kautusipun Kanjeng Nabi, mila Kanjeng Nabi kedah nengenaken tiyang miskin, ingkang badhé sinengkakaken ing ngaluhur déning Quran. Ayat-ayat punika
Surat 80 Panjenenganipun mrengut 17 Binendon manusa iku! saiba ta olèhé ora weruh ing panarima! 18 Saka barang apa ta kada- déané? Ut. angrun- tutaké karo 19 Saka nutfah, Panjenengané lan aparing (kang) andadèkaké kakuwatan marang dhèwèké.2665 20 Déné (prakara) dalan - Panje- nengané anggampangaké tumrap dhèwèké, 21 Tumuli Panjenengané ama- tèkaké dhèwèké banjur anamtok- aké kuburé, 22 Tumuli, samangsa Panjene- ngané angarsakaké, (banjur) ana- ngèkaké dhèwèké. 23 O, dhèwèké iku ora anin- dakaké apa kang didhawuhaké marang dhèwèké. mangandikani Kanjeng Nabi bilih Quran punika tadhkirah, ingkang limrahipun dipun jarwani pépéling; nanging mangga kula aturi mirsani 855, ing ngriku katerangaken bilih tembung dhikr, ingkang meng- gah ing sajatosipun sami kaliyan tembung tadhkirah, punika mengku teges tuking kaluhuran. Menggah ing sajatos-jatosipun, suraosing dhawuh ing ngriki punika nyethakaken teges punika. Awit ayat 15 lan 16 kalayan terang nyebutaken bilih calon ingkang nyerati Quran punika sami tiyang tulus ingkang badhé ingaji-aji wonten ing jagad. Bab prakawis punika boten namung kenyataan wonten ing sariranipun para titiyang ingkang sami nyerati Quran Suci ing jaman wiwitan kémawon, kadosta Bagéndha Abu Bakr, Bagéndha 'Umar, Bagéndha 'Utsman lan Bagéndha 'Ali, nanging dalasan ing babadipun Quran ing pawingkingipun wonten ugi para nata gung binathara ingkang mengkoni karajan ageng-ageng sami ngupaboga sarana nyerat kitab Quran. Dados piweca wau minangka panglipur dhateng Kanjeng Nabi, murih panjenenganipun boten sungkawa margi para titiyang ingkang sugih-sugih tuwin para panuntun boten purun nganggep panjenenganipun, awit tiyang miskin ingkang purun nganggep panjenenganipun punika badhé sinengkakaken ing ngaluhur alantaran Quran Suci. 2665. Qaddarahu punika tarkadhang sok mengku teges sami kaliyan tegesipun tembung aqdarahu, inggih punika ngiyataken, ndamel kiyat, suka kekiyatan (Msb, Q, LL). Ambokmanawi ing ngriki mengku teges, bilih Gusti Allah boten namung anitahaken kémawon ing manusa, nanging ugi maringi kekiyatan lan kasagedan, murih piyambakipun saged majeng-majeng manawi piyambakipun purun. Utawi inggih kénging dipun tegesi kados déné ingkang kasebut ing margin. Manawi nganggé teges punika, suraosipun Gusti Allah mrenahaken manusa dumunung wonten ing sawenèh laladan, ingkang wonten ing ngriku piyambakipun saged tumuwuh majeng-majeng, kados déné anggènipun Allah mrenahaken titah sanès-sanèsipun. Punika boten lajeng ateges, bilih Allah namtokaken pun anu lan pun anu nindakaken pandamel saé punika utawi punika, pun anu lan pun anu nindakaken pandamel awon punika utawi punika, punika boten. 1601
1602 Panjenenganipun mrengut Juz XXX 24 Lah, bok manusa iku ande- leng marang pangané. Ar. Déné 25 Rak Ingsun angesokaké banyu gumlogok 26 Tumuli Ingsun amecah bumi asigar, 27 Banjur ing kono Ingsun anukulaké wiji-wiji, 28 Lan anggur sarta woh kang mupangati 29 Sarta zaitun lan kurma, 30 Lan pakebonan kang kaka- yoné ketel 31 Sarta woh-wohan lan pasu- ketan, 32 Pasadhiyan tumrap marang sira lan marang rajakayanira. 33 Ananging samangsa petak jumalerit tumeka,2666 34 Dinané wong aninggal luma- yu saduluré, 35 Lan biyungé sarta bapak- bapaké, 36 Tuwin anaké lanang - rabiné sarta anak- 37 Sarupané wong-wong iku ing iku padha duwé urusan dina dhéwé-dhéwé. 2666. Shakhkhah punika rimbagan saking ingkang tegesipun (suwanten) adamel budheging kuping margi saking serunipun, mila wantahipun tembung wau ateges pambengok ingkang ambudhegaken margi saking serunipun (SQ-LL). Awit saking punika tembung wau lajeng kanggé nembungaken dinten kiyamat. Nanging tembung wau ugi ateges sadhéngah bilai utawi kacilakan (Q-LL), utawi bilai ageng (TA-LL).
Surat 80 Panjenenganipun mrengut 38 Rai-rai ing dina iku (akèh kang) padha bingar, 39 Gumuyu, gambira. 40 Lan (akèh) ing dina iku rai kang padha reget anjalebut, 41 Peteng anglimputi (rainé) iku.2667 42 Yaiki wong-wong kang para kafir lan padha duraka. 2667. Rai-rai bingar ingkang kapangandikakaken ing ngriki punika ateges bingah; déné rai kalimputan pepeteng utawi cemeng punika ateges susah utawi prihatos. _____________ 1603
SURAT 81 AT-TAKWÎR (Anglempit) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (29 ayat) Katerangan gerban Namanipun surat punika mirid saking pratélan ingkang kasebut ing ayat ingkang wiwitan piyambak: surya ginulung (tegesipun kula aturi mirsani 2668). Surat punika ugi mangandikakaken kalayan dhapur piweca bab kaluhuran ingkang badhé ginayuh déning Islam, tuwin ambrukipun babar pisan sadaya ingkang milawani Islam. Kathah prakawis-prakawis ingkang kelampahan nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi, ingkang kapangandikakaken ing surat punika; nanging ugi kathah prakawis- prakawis ingkang kelampahanipun taksih bénjingipun ing jaman ingkang badhé dhateng ingkang kasebutaken, makaten ugi prakawis-prakawis ingkang sinipatan kalayan cetha wonten ing jaman kita samangké, inggih kasebutaken déning surat punika. Wosipun anyebutaken sadaya wau, wigatos mangandikakaken bilih menangipun ingkang wekasan Islam wonten ing tanah Arab, sarta lumèbèripun dhateng saindhenging jagad, punika prakawis ingkang yakin piyambak. Surat punika èwonipun dhawuh ingkang katampi Kanjeng Nabi ingkang sepuh piyambak. Bab prakawis tumurunipun ing jaman wiwitan wau, sampun boten wonten semang-semangipun malih. Pratélan ingkang wingking piyambak, ingkang andhawuhaken bilih Quran punika pèpènget tumrap ngalam sadaya, liripun tumrap sadaya umat tuwin sadaya jaman, punika pantes pinèngetan kalayan mligi. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang Ut. linempit 1 Samangsa sréngéné tinutu- pan.2668 2668. Tigawelas ayat ingkang wiwitan punika ngemot tandha-tandha kalihwelas warni ingkang limrahipun kasuraos tandha-tandhanipun kiyamat. Nanging paham kula punika pratélan-pratélan ingkang rnengku piweca, kalayan tetembungan ngibarat, wigatos mangandikakaken telukipun ingkang wekasan mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang kiyat-kiyat (kalebet ugi titiyang ingkang nunggil jaman kaliyan panjenenganipun, ingkang sami ngawaki piyambak milawani dhateng panjenenganipun, tuwin titiyang ingkang tebih letipun kaliyan jaman sugengipun, ingkang sami asikep mengsahi dhateng yakti ingkang kawulangaken déning panjenenganipun). Wosipun kasebutaken wonten ing dhawuh ingkang mungel sayekti iku temen tembungé utusan kang minulya, kang kasinungan kakuwatan, kang kudu dienut. Wiwit ayat 19 saterusipun mengku suraos, bilih kelampahanipun sadaya punika mesthi badhé saged anetepaken manawi Kanjeng Nabi punika pranyata utusan ingkang minulya lan boten ringkih kados pangintenipun mengsah, wangsul kasinungan kakiyatan, sarta panjenenganipun punika mesthi badhé tinurut. Surya ginulung punika mengku teges bilih wekdal mujuripun para mengsahing Islam badhé telas, sarta lajeng badhé dumunung wonten ing salebeting pepetengipun rekaos tuwin kasusahan.
Surat 81 Anglempit 1605 2 Lan samangsa lintang-lintangé dadi peteng,2669 3 Lan samangsa gunungé padha ginuncang,2670 gunung- 4 Lan samangsa unta-unta linir- wakaké,2671 5 Lan samangsa sato galak padha dibuyaraké,2672 Ut. sagara- sagara Ut. digawé rob 6 Lan samangsa nagara-nagara padha diobong,2673 2669. Lintang-lintang dados peteng punika ateges peteng ndhedhet lilimengan, awit samangsa surya surup, cahyanipun lintang-lintang mitulungi manusa. Nanging ing ngriki kadhawuhaken bilih boten namung papadhanging raina kémawon ingkang badhé sirna, nanging dalasan papadhang ingkang alit-alit, ingkang dipun alap papadhang déning para ingkang sami lalampah ing wanci dalu ingkang peteng ndhedhet, inggih badhé surem, ngantos para titiyang wau boten sami angsal papadhang sakedhik-kedhika. 2670. Redi-redi binuncang tegesipun titiyang ageng para panuntunipun mengsah sami sirna. Mirsanana 1604. 2671. Punika pipiridan kawontenanipun perang ingkang anggigirisi, suraosipun samangsa wonten peperangan ageng, unta-unta dipun umbar kémawon tanpa wonten juru pangènipun. Tembung: tegesipun aku ngeculaké unta tanpa ana juru-pangoné kang ngulat-ulataké (Msb-LL). Utawi, margi saking 'isyâr utawi unta èstri (ingkang sampun wawrat sadasa wulan) punika bandha ingkang sakalangkung kathah aosipun tumrap ingkang gadhah, manawi ngantos dipun umbar kémawon, punika nandakaken wonten bilai ingkang anggigirisi; utawi margi saking ingkang dipun betahaken wonten ing paprangan punika kapal, sanès unta. Nanging inggih prayogi dipun terangaken pisan, bilih tetembungan saminipun ingkang kados makaten punika ugi kasebut wonten ing satunggalmg hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang miturut pangandika hadits wau unta-unta linirwakaken punika dados salah satunggaling tandha-tandhanipun dinten akhir, inggih puni- ka ing kalanipun Islam nemahi asor, sarta nalikanipun Masih dipun jumenengaken saking antawisipun tiyang Muslimin, perlu supados anjumenengaken kamenanganipun Islam kaliyan agami sanès-sanèsipun ing jagad. Tembungipun pangandika hadits wau makaten jawinipun unta-unta yekti bakal linirwakaké banjur ora dinggo lumaku rikat (dhateng pundi-pundi). Sajakipun terang manawi ingkang dipun karsakaken wonten ing pangandika hadits punika jaman wontenipun tutumpakan ingkang langkung rikat kanggé tiyang kekésahan. Wontenipun kréta latu (sepur) ing jagad punika, langkung-langkung ing tanah Arab piyambak inggih wonten, punika tétéla mratandhani bilih piweca punika sampun katuhonan wahananipun. Dados kados sampun terang manawi piweca-piweca ingkang kaundhangaken wonten ing ngriki punika magepokan kaliyan jamani- pun Kanjeng Nabi Suci tuwin ugi jaman ingkang badhé dhateng. Prayogi dipun pèngeti bilih unta-unta linirwakaken punika boten yèn ta kelampahan ing dinten kiyamat. 2672. Hasyarahu tegesipun ambuyaraké (LL). Sato galak sami kabuyaraken punika ugi gagayutan kaliyan perang, awit samangsa tiyang kathah nglempak badhé tempuk perang wonten ing saganten-wedhi, sato galak mesthi sami lumajeng sasaran. 2673. Ing ngriki kula boten nganggé jarwan ingkang limrah-limrah, teges ingkang kelimrah dipun anggé déning para tukang anjarwani kula sukakaken wonten ing margin. Suprandéné badhé kula terangaken langkung rumiyin. Manawi dipun tegesi mawi teges ingkang sampun kelimrah, prayogi
1606 Anglempit Juz XXX 7 Lan samangsa wong-wong padha kinumpulaké,2674 8 Lan samangsa kang dipen- dhem urip-uripan dinangu; dipun pèngeti tembung ingkang dipun agem punika mèh sami kaliyan ingkang kagem wonten ing 52: 6; ing ngriku kasebutaken saganten rob, ingkang mengku suraos ambrukipun panguwaosing mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, kalayan mendhet pipiridan nasib ingkang kasandhang déning mengsahipun Kanjeng Nabi Musa, inggih punika sami kelem wonten ing samodra rob. Béda malih kaliyan ingkang sampun, tembung bahr punika wonten ing paribasan Arab ateges sirna; sababipun déné ateges makaten awit sirna ingkang boten saged dipun kinten-kintenaken langkung rumiyin, punika langkung asring pinanggih wonten ing saganten katimbang ing dharatan, jalaran ing saganten boten wonten pitulungan ingkang sumadhiya ing sawanci-wanci, kejawi punika tumrap ing jaman kina tiyang ingkang lalayaran wonten ing saganten punika sakedhik sanget pangajeng-ajengipun saged wangsul kanthi wilujeng, dados saganten rob punika tumrap piyambakipun mèh sami tegesipun kaliyan "mesthi sirna." Ing basa Arab wonten ungel-ungelan makaten: déning TA ungel-ungelan wau dipun jarwani makaten: É, juru-pituduhing wengi kowé nyalèwèng saka dadalan sing bener, sirna sing ana, yèn ora iya bangbang wétan (LL). Makaten ugi tembung ing 82: 3 punika ugi saged dipun terangaken plek kados makaten punika, déné tembungipun fujjirat sami tegesipun kaliyan tembung sujjirat ing ngriki. Katranganipun Ka'b bilih al-bîhar utawi saganten ing ngriki ateges naraka (LL), punika ngiyataken pamanggih ingkang kagelar ing ngriki, inggih punika: manawi teges wau dipun anggé, saganten rob punika ateges sirnanipun mengsah. Katranganing teges sanèsipun malih (mirsanana tegesipun tembang sujjirat ing wingking) makaten: nalika sagara-sagara padha diobong; déné suraosipun nyasmitani latu ageng angalad-alad ing pundi-pundi panggènan ing saganten, ngantos saganten wau kados dipun besmi. Latu ageng wau kelampahan wonten ing tanah Arab nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi, sarta ing jaman sapunika ugi jagad ketaman latu ageng ingkang kados makaten wau, ingkang nyata saèstu saganten kados tinunu, inggih punika nalika prang Éropah (lan prang donya ingkang kaping kalih. Peny.). Déné jarwan ingkang kula anggé, punika inggih sami déné adhadhasar kateranganing teges ingkang wantah. Tembung bihâr punika jama'-ipun tembung bahr sarta tembung bahrah (TA-LL); déné bahrah punika sami kaliyan tembung baldah, utawi ardl (S, Q, TA, I'As) jawinipun nagari utawi kitha utawi désa, "sarta jama'-ipun, inggih punika bihâr punika dipun anggé nembungaken nagari, kitha utawi dhusun" (TA-LL). Kula aturi mirsani ugi IAs, panjenenganipun nerangaken: jawinipun bangsa Arab mastani nagari-nagari lan kitha-kitha punika bihâr. Tembung bahrah (inggih punika mufrad-ipun bihâr) lan tembung buhairah (tasgir-ipun bahrah), punika wonten ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi ugi kanggé nyebut nagari Madinah. Dados sampun terang, bilih nagari punika ugi dados tegesipun ingkang wantah tembung bihâr, boten prabéda lan saganten, punika tegesipun wantah bihâr wau. Wondéné tembung sujjirat dipun tegesi diobong (LL) punika dipun rujuki déning para mufassirin; latu punika minangka pasemonipun peperangan ingkang tumunten badhé kelampahan wonten ing nagari-nagari Arab margi saking anggènipun sarosa milawani yakti. Katranganipun latu ingkang dados pasemonipun peperangan, mirsanana 5: 64. Tegesipun sujjirat satunggalipun inggih punika dicampur; déné maksudipun inggih campuripun dados satunggal wonten ing paprangan, kados déné ingkang kacetha ugi wonten ing dhawuhing ayat candhakipun bab ngempalipun tiyang dados satunggal. Katranganing teges ingkang pundi kémawon ingkang dipun anggé, meksa mengku teges salah satunggal, sirnanipun mengsah ingkang kiyat, utawi peperangan. 2674. Maksudipun, nalika saben golongan sami badhé dipun kempalaken kaliyan ingkang dipun enut (TA-LL) nalika cacawis badhé peperangan.
Surat 81 Anglempit 1607 9 Amarga saka dosa-dosa apa dhèwèké pinatènan,2675 10 Lan sinebar,2676 samangsa kitab-kitab 11 Lan samangsa langit binuka tutupé,2677 12 Lan samangsa naraka diurub- aké,2678 13 Lan samangsa taman dice- dhakaké,2679 2675. Ingkang dipun karsakaken ing ngriki inggih punika adat tata-cara ingkang kelimrah wonten ing antawisipun titiyang Arab sadèrèngipun jaman Islam, inggih punika mendhem gesang-gesangan anakipun ingkang medal èstri, margi kuwatos kalirèn utawi kuwatos nandhang ina. Déné pandhangan punika mengku karsa mangandikakaken wekdal sirnanipun adat tata-cara ingkang biadhab wau, margi tanah Arab kawradinan Islam. 2676. Shuhuf punika jama'-ipun tembung shahifah, ingkang jawinipun dlancang utawi wacucal ingkang dipun serati. Sajakipun ingkang dipun karsakaken punika bab sumiyaripun Quran Suci ingkang kaserat dados sakitab utawi sapérangan-sapérangan, awit inggih punika ingkang kasebut kitab kang minulya ing 80: 13 punika. Murih kelampahanipun punika, perlu langkung rumiyin kekiyatanipun mengsah sinapu tapis. Punika ugi saged mengku karsa mecakaken wekdal ingkang badhé dhateng ing tembé wingkingipun. Nalika jaman majeng-majengipun jagad Islam, boten sakedhik lalabetanipun jagad Islam anggènipun mencaraken serat-serat (literature), sarta sadaya fihak sami angakeni bilih gesangipun malih kawruh ing Éropah, ingkang mahanani sumiyaripun serat-serat lan dlancang ngantos kathah sanget, punika inggih wohing panyurungipun Islam nyinau kawruh. Dados sajakipun piweca punika mengku maksud warni kalih, inggih punika sapisan mecakaken jamanipun Kanjeng Nabi Suci, kaping kalihipun mecakaken jaman, ingkang wonten ing basanipun piweca sinebut jaman akhir. Kelampahanipun ingkang kalayan angédab-édabi piweca-piweca punika ing jaman kita samangké, punika dados pasaksèn ingkang sampun boten kénging pinaiben malih, bilih Quran Suci punika pranyata asli saking Pangéran, awit ngemungaken Allah Ingkang-Mahawikan Pribadi, ingkang saged amedharaken wawadosing wekdal ingkang badhé dhateng ingkang sakalangkung lebet punika, tur kanthi terang gamblang anggènipun mahyakaken, kawimbuhan malih anggènipun mahyakaken wau ing wekdal ingkang taksih nyamut-nyamut kaliyan jaman kelampahanipun. 2677. Katranganipun ukara punika saha ukara-ukara saminipun punika, mirsanana 2593. Langit binuka tutupipun punika tegesipun: siksa binuka ngeblak. Mila mengku suraos makaten, awit langit makaten kénging winastan minangka pangayoman murih boten ketaman ing kacilakan; utawi margi bilai ingkang ageng-ageng punika winastan tumurun saking langit. Suraos kados makaten punika ugi , tumrap ing ukara-ukara bangsanipun ingkang kados makaten punika, kadosta jawinipun nalika langit wus belah (82: 1) tuwin nalika langit (utawi mendhung) sigar (84: 1). Kula aturi nyundhukaken kaliyan 21: 32 lan 105, lan kula aturi mirsani 1665. 2678. Naraka dipun urubaken, punika ateges kadamel samekta nampèni para ingkang sami milawani ing yakti, ingkang sami badhé dipun siksa wonten ing gesang sapunika utawi mengku teges mubaling peperangan, ingkang boten kénging boten mesthi badhé nglebur mengsah-mengsahipun yakti. 2679. Suwarga dipun celakaken, punika ateges kelampahanipun sapérangan piweca-piweca bab ganjaranipun para angèstu, awit para angèstu sami kaparingan janji bilih badhé angsal suwarga ing gesang sapunika tuwin ing gesang ing bénjing. Menangipun kaliyan para kafir, punika dados pratandha bilih suwarga ingkang kajanjèkaken punika sampun celak
1608 Anglempit Juz XXX 14 (Lah ing kono) sarupaning jiwa bakal weruh apa kang wus dicepakaké dhéwé.2680 a. 2438 b. 2606 15 Lah, temen,a Ingsun apasaksib kalawan lintang-lintang, 16 Kang lumaku turut dalané (lan) andhelik,2681 17 Lan wengi nalikané angon- cati, 18 Sarta gagat-bangun nalikané sumirat,2682 19 Sayekti, iku temen tembungé utusan kang minulya, 20 Kang kasinungan kakuwatan, (sarta) adrajad kinurmatan ana ngarsané Kang-kagungan-singang- sana, Ut. panutan Ut. tuhu pinracaya 21 Wong kang kudu dienut, sarta tinuhu-tuhu marang apa kang dipracayakaké (marang awaké).2683 2680. Sabda pangandikanipun Kanjeng Nabi ingkang katujokaken dhateng titiyang kafir ingkang tiwas wonten ing paprangan Badr, saged suka katrangan dhateng dhawuh punika ingkang tumrap gesang samangké: "Sayekti aku kabèh wis padha nyipati yèn sabarang kang dijanjèkaké déning Pangéran marang aku kabèh iku nyata. Apa kowé kabèh iya wis nyipati kanyataané barang kang dijanjèkaké déning Pangéran marang kowé kabèh?" 2681. Al-khunnas punika jama'-ipun khanis (saking tembung khanasa, jawinipun bali), tegesipun bali, mengku teges lintang-lintang ing saumumipun, awit lintang-lintang wau sami singidan samangsa serap, utawi margi lintang-lintang wau sami boten katingal manawi raina (S-LL), utawi ateges planit- planit (Saturnus, Yupiter, Mars, Venus, tuwin Mercurius), margi munduripun planit-planit wau (S, Q- ALL). Alkunnus punika jama'-ipun kânis (saking tembung kanasa, jawinipun: ménda wanan lumebu ing kinas, inggih punika ing papan pandhelikanipun), tegesipun wedhus alasan kang lumebu ing papan pandhelikané (S-LL), mengku teges lintang-lintang ingkang sami singidan wonten ing panggènan serapipun (TA-LL), utawi ateges planit-planit, inggih margi kados makaten kawontenanipun wau (TA-LL). Sumpah mawi lintang-lintang ingkang lumampah turut marginipun tuwin ingkang sami andhelik, punika ugi wigatos, dhawuh anggatosaken dhateng kacilakaan-kacilakaan ingkang badhé andhawahi para ingkang sami milawani ing yakti. Kula aturi mirsani 2371. 2682. Dalu angoncati tuwin gagat bangun sumirat punika sampun terang, inggih punika pepetenging kabodhoan sirna, gentos surya Islam sumorot nyunaraken cahyanipun. 2683. Limrahipun para mufassirin sami nyuraos bilih ingkang dipun karsakaken ing ayat 19-21 punika malaikat Jibril, awit manut pahamipun, ingkang kapangandikakaken wonten ing 23 punika
Surat 81 Anglempit 22 Lan ora pisan mitranira iku wong owah. 23 Lan sayekti temen Panjene- ngané andeleng sarirané dhéwé ana ing cakrawala kang cetha.2684 24 Lan ora pisan Panjenengané iku angumpetaké barang ghaib,2685 25 Sarta ora pisan iku tembungé sétan kang dibendoni,2686 26 Lah menyang endi anggonira arep padha lumayu?2687 27 Iku ora liya kajaba pépéling tumrap sakèhing bangsa-bangsa, Jibril. Nanging pangandikanipun Quran punika kados sampun boten wonten malih suraosipun kajawi nuding Kanjeng Nabi Suci piyambak, ingkang kalayan cetha kapangandikakaken kancanira. Panjenenganipun punika wonten ing tanah Arab nyata sampun misuwur al-amin, jawinipun kang pinracaya. Anggènipun Kanjeng Nabi inggih sampun kapangandikakaken wonten ing panggènan sanès, inggih punika ing 4: 64, "anggon-Ingsun angutus utusan iku ora liya kajaba supaya dienut kalawan idining Allah." Kanjeng Nabi kasinungan kekuwatan tuwin minulya, punika asuraos mecakaken sugengipun ing wekdal ingkang badhé dhateng lan menangipun ingkang wekasan kaliyan mengsah-mengsahipun. inggih mutha', kang tinurut, punika 2684. Kanjeng Nabi nguningani sariranipun piyambak wonten ing cakrawala ingkang terang, punika ngisarahaken prabanipun ingkang gumebyar anelahi; bab punika kula aturi nyundhukaken kaliyan 53: 7, lan kula aturi mirsani ugi 2376. 2685. Kanjeng Nabi (sanès malaikat Jibril) ingkang ing ngriki kadhawuhaken sanès tukang ngumpetaken gaib ingkang cukeng punika, wigatos anedahaken bilih sabarang ingkang sampun kelampahan rumiyin-rumiyin punika mengku piweca-piweca adiluhung babagan wekdal ingkang badhé dhateng. Kados déné ingkang sampun kula terangaken ing ngajeng, sajatosipun surat punika binukanan kalayan piweca-piweca bab kacilakan ingkang calon badhé andhawahi para mengsah, déné péranganipun ingkang wekasan mangandikakaken kalayan cetha kamenangan saha kaagungaipun Kanjeng Nabi ing wekdal ingkang badhé dhateng. 2686. Punika sanès tembungipun sétan, terangipun: punika sanès pethèkipun juru tenung; terangipun malih: piweca-piwecanipun Quran punika mesthi badhé dipun tetepi punapa mesthinipun. Katranganipun tuwan Sale pantes pinèngetan: "Ayat punika minangka wangsulan dhateng pangawon- awonipun para titiyang kafir, ingkang sami mastani bilih Quran punika namung panunggilanipun pethèk utawi kemayan; awit para titiyang Arab sami gadhah panginten bilih para juru-tenung utawi juru-kemayan punika sami angsal katerangan saking sétan-sétan, jalaran sétan-sétan wau tansah sami mireng-mirengaken ing sakacunggahipun saking para titah ingkang sami dudunung wonten ing langit." Kedah dipun èngeti, samangsa Quran mangandikakaken sétan mireng-mirengaken kalayan salinthutan, punika ingkang dipun karsakaken namung mangandikakaken piyandel Arab jaman kina wau. Wonten ing panggènan pundi kémawon Quran boten naté nyebutaken piyandel punika kalayan pangandika ingkang anedahaken bilih Quran tumut angakeni pangandel Arab kina wau. Kosok wangsulipun, malah kathah pasaksèn-pasaksèn ingkang nedahaken bilih Quran nulak piyandel wau. 2687. Samangsa piweca-piweca iku dituhoni wahanané, sira ora bakal oleh pangayoman. 1609
1610 Anglempit Juz XXX 28 Tumrap sapa-sapa ing antara- nira kang kapéngin alaku bener.2688 a. 2633 29 Lan ora bakal sira padha kapéngin kajaba yèn Allah, Pangé- raning ngalam kabèh, angarsak- aké.a 2688. Mangga, punapa boten éndah lan terang temenan dhawuhipun Quran punika? Quran punika tuking kamulyan tumrap sadaya bangsa ing jagad, suprandéné sagedipun kados makaten punika manawi manusa purun andhèrèk pitedahipun; milanipun lajeng sinambetan ing dhawuh: tumrap sapa-sapa ing antaranira kang kapéngin alaku bener. _______________
SURAT 82 AL-INFITHÂR (Belah-Sigar) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (19 ayat) Katerangan gerban Surat punika namanipun mirid saking pratélan ing ayat-ayat ingkang wiwitan: langit belah (sigar), sarta kénging winastan surat punika jodhonipun surat ingkang sampun. Awit surat ingkang sampun, sasampunipun nyebutaken sawenèh tandha-tandha, lajeng nyaring wosipun, inggih punika menangipun Islam ingkang wekasan; déné surat punika, nyebutaken kamenangan wau wonten ing ayat-ayatipun ingkang wiwitan, sarta mangandikakaken ugi para mengsah badhé tanpa daya babar pisan margi saking kamenangan wau. Déné titimangsaning tumurunipun surat punika, boten kathah bédanipun kaliyan surat ingkang sampun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang Ut. men- dhung 1 Samangsa langité wis belah, 2 Lan samangsa lintang- lintangé wis pating salebar, Ut. sagara- sagara 3 Lan samangsa kali-kali padha dibludagaké, 4 Lan samangsa kubur-kubur binukak,2689 2689. Kawan ayat ingkang wiwitan punika mangandikani kula sami, kados pundi anggesangaken ruhani punika. Langit belah punika ateges dhumawahipun pidana dhateng mengsah (mirsanana 2593), utawi manawi samâ ing ngriki dipun tegesi mendhung, kados déné teges ingkang kaserat wonten ing margin punika, saged mengku teges: nalika mendhung wis belah lan anurunake banyu marang bumi kang mati; déné suraosipun: wahyu, ingkang dipun sanépakaken kados déné jawah punika. Lintang-lintang wis pating salebar punika saged mengku suraos sirna; manawi makaten lajeng mengku maksud bilai andhawahi para mengsah (mirsanana 2371); utawi saged mengku suraos mangandikak- aken sumebaripun guru-guru Islam, ingkang kasanépakaken kados déné lintang-lintang. Maksudipun: boten kénging boten mesthi badhé dhateng masakalanipun para tukang mulang-mulangaken yakti sami sumebar wonten ing tanah Arab, salajengipun lajeng mradini saindhenging jagad. Kali-kali padha dibludagaké punika cocok kaliyan ingkang kasebutaken kalayan sanépa wonten ing panggènan sanès ing Quran Suci, inggih punika ing 13: 17 "Panjenengané anurunaké banyu saka ing méga, banjur jurang-juranging kali padha mili banyu samurwaté ......... kaya mangkono Allah anggoné damel sanépa." Lèpèn-lepèn ambludag punika para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi ingkang tulus, ingkang
1612 Belah-Sigar Juz XXX Ut. dilakoni, dilirwakaké 5 Sarupaning jiwa bakal weruh apa kang didhisikaké lan kang dikèrékaké.2690 6 O, manusa! apa kang anyin- saka Pangéranira, thung sira Ingkang- Minulya, 7 Kang anitahaké sira banjur anyampurnakaké sira banjur anda- dèkaké sira sarwa timbang? 8 Panjenengané amangun sira ing dalem rupa apa kang dadi karsa-Né. 9 O, nanging sira padha anggo- rohaké marang pancasan, 10 Lan sayekti, temen ana kang padha anjaga marang sira, 11 Para juru nulisi minulya, 12 Padha meruhi apa kang padha sira lakoni.2691 margi kapenuhan ngélmu kapangéranan, lajeng ambanjiri pasiten ingkang garing ing tanah Arab lan ing sajawinipun tanah Arab kalayan ngélmunipun wau. (Nanging kula aturi mirsani ugi 2673). Kubur-kubur sami kabikak punika mengku suraos kiyamat ruhani badhé katindakaken déning Kanjeng Nabi, awit kalayan cetha sampun kadhawuhaken bilih tiyang ingkang risak budipakertinipun punika dumunung ing kubur (35: 22). Dados ayat sakawan punika sadaya wigatos mangandikakaken éwah-éwahan ageng, ingkang badhé kelampahan wonten ing tanah Arab déning piwulangipun Kanjeng Nabi. Déné dhawuh-dhawuh wau ugi mengku maksud ingkang lebet malih, inggih punika wigatos mangandikakaken kiyamat ageng, kiyamatipun tiyang pejah, punika sampun genah, boten perlu pinaiben malih. 2690. Ayat punika ngiyataken prakawis ingkang sampun katerangaken wonten ing tafsir ingkang sampun. Qaffal gadhah paham bilih sumerepipun jiwa ingkang kapangandikakaken wonten ing ngriki punika badhé wewah-wewah samangsa sampun ngajengaken dinten kiyamat (Rz). Nanging gumelar- ipun ingkang langkung sampurna malih badhé kelampahan wonten ing gesang sasampunipun pejah. 2691. Pandamelipun manusa dipun serati lan angedalaken woh, punika salah satunggaling piwulangipun agami Islam ingkang mangka tatales. Mesthi kémawon ingkang makaten punika boten teka ateges bilih para malaikat sami lenggah ngadhep méja ingkang wonten wadhahipun mangsi, sarwi ngasta kalam, kados déné juru-serat makaten, lajeng anyatheti bilih pun anu nalika wanci makaten nindakaken pandamel saé anu utawi pandamel awon anu, punika boten. Punika nama damel kisruh dhateng piwulangipun Quran. Tembung nulis, kitab, lan juru-nulisi, punika namung kanggé anedah- aken bilih sadhéngah pandamel punika rineksa lan rinimatan murih wontena tabetipun; déné mila dipun tembungaken makaten wau, jalaran sasumerepipun manusa, seratan punika cara ingkang saé piyambak kanggé ngrimati barang ingkang sampun kelampahan. Kados pundi caraning anggènipun nyerat lan
Surat 82 Belah-Sigar 13 Sayekti, para tulus iku temen bakal padha ana sajroning nugraha, 14 Lan sayekti, para duraka temen bakal padha ana sajroning geni murub, 15 Bakal padha mlebu mrono ing dinané pancasan 16 Lan ora bakal dhèwèké padha oncat saka ing kono. 17 Lan apa kang meruhaké ing sira, apa dina pancasan iku? 18 Manèh apa kang meruhaké ing sira, dina pancasan iku apa? 19 Dinané ora ana sawijining jiwa bisa andayani sathithik-thi- thika marang jiwa (liyané); lan ing dina iku sagunging préntah ana astaning Allah. ngrimati, sinten malaikatipun ingkang tinanggenah ing wajib nyerati lan ngrimati wau, punapa déné kados punapa badhé wujuding kitab ingkang badhé dipun anggé pasaksi lumawan tiyang ingkang lepat punika sadaya kawontenan ingkang mrojol saking pangawruh kita ing samangké punika. Nanging bab prakawis sadaya tindak kita rinimat, ingkang wohipun mesthi kita seksèni kalayan jangkep langkep punika kasunyatan ingkang sampun boten saged pinaiben malih. Manawi ponogram (gramapun) saged mèngeti tetembungan kula plek kados nalika kula ucapaken, kathik kanthi cara ingkang kala rumiyin-rumiyinipun dèrèng kasumerepan, punapa nama anèh manawi anggènipun nyatheti tindak kita punika katindakaken mawi sawenèh cara ingkang ing samangké dèrèng saged kita kantak-kantakaken? ______________ 1613
SURAT 83 AT-TATHFÎF (Ingkang sami nglirwakaken) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (36 ayat) Katerangan gerban Surat punika nglepataken para titiyang ingkang sami lirwa ing wajib, mila lajeng kanamakaken makaten wau. Kosokwangsulipun, para titiyang ingkang sami netepi kawajiban-kawajibanipun, mesthi badhé ingkang kawarsitakaken wonten ing surat-surat ingkang sampun. Punapa sababipun para tulus sami raharja? Jalaran para tulus wau sami netepi kawajiban-kawajibanipun tuwin nuhoni prajanjian-prajanjianipun. Punapa sababipun para tiyang lepat sami kapitunan tuwin risak? Awit para titiyang wau sami tiyang ingkang lirwa ing wajib tuwin boten nuhoni prajanjian-prajanjianipun. Surat punika mulangaken jejeg saha adil ing dalem bab prakawis sasatungan kaliyan tiyang sanès. Tumurunipun kagolong ing jaman Makkah wiwitan. jinunjung ing ngaluhur. Dados surat punika taksih nglajengaken bab-bab Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Cilaka tumrap kang padha nglirwakaké,2692 2 Kang samangsa naker saka wong liya, (tumrap awaké dhéwé), panakeré genep, 2692. Al-muthaffifîn punika boten namung ateges titiyang ingkang nyuda taker utawi migunakaken timbangan lan takeran palsu kémawon. Muthaffif (rimbagan mufrad, manawi ingkang kagem wonten ing dhawuh ngriki jama') punika isim fa'il (kriya wacaka) asli saking tembung kriya thaffafa, jawinipun ngurangi (TA-LL) kalayan mengku suraos ing saumumipun, mila lajeng wonten ukara ' jawinipun dhèwèké ngurangi krabaté kang tunggal saomah utawi dhèwèké nyuda waragading krabaté kang tunggal saomah (TA-LL). Makaten ugi tetembungan tegesipun dhèwèké menèhi wong mau luwih sathithik katimbang olèh-olèhané dhèwèké saka wong mau (TA-LL). Pangandikanipun Bagéndha 'Umar ingkang dipun riwayataken déning IAs, saged suka papadhang bab panganggénipun tembung thaffafa. Wonten satunggaling tiyang nindakaken sembahyang boten wonten ing wekdalipun; nalika dipun dangu déning Bagéndha 'Umar piyambakipun lajeng ngaturaken sabab-sababipun; Bagéndha 'Umar lajeng ngandika thaffafta, ingkang déning IAs katerangaken mengku teges naqashta jawinipun: kowé wis nglirwakaké barang kang mesthiné kudu kok tindakaké. Dados muthaffifîn punika tiyang ingkang lirwa, inggih punika nglirwakaken kawajibanipun. Naker saka wong liya tuwin naker tumrap wong liya, ing ayat kakalih candhakipun, punika ugi kedah kasuraos ing saumumipun.
Surat 83 Ingkang sami nglirwakaken 1615 3 Lan samangsa anaker utawa nimbang tumrapa wong liya di- kurangi, 4 Apa iku padha ora ngira, yèn dhèwèké bakal tinangèkaké. 5 Tumrap dina kang gedhé, 6 Dinané manusa padha ngadeg angadhep Pangéraning ngalam kabèh? 7 O, Sayekti, kitabé para duraka iku temen ana ing pakunjaran.2693 8 Lan apa kang meruhaké sira, pakunjaran iku apa? 9 Kitab kang katulis. 10 Cilaka ing dina iku tumrap para kang anggorohaké, 11 Kang padha marang dina pancasan. anggorohaké 12 Lan ora bakal anggorohaké iku kajaba sarupané kang mlang- kah wates, wong dosa; 2693. Déning sawenèh ngulami sijjîn punika dipun anggep namanipun satunggaling panggènan ingkang sakalangkung asor kawontenanipun; nanging kasebutipun tembung punika wonten ing satunggaling hadits kalayan dipun ater-ateri al, punika mratandhani bilih tembung punika tembung aran ingkang boten tartamtu dados namanipun satunggaling barang utawi kawontenan ingkang sampun (IAs). LA nerangaken sijjîn 2693. Déning sawenèh ngulami sijjîn punika dipun anggep namanipun satunggaling panggènan ingkang sakalangkung asor kawontenanipun; nanging kasebutipun tembung punika wonten ing satunggaling hadits kalayan dipun ater-ateri al, punika mratandhani bilih tembung punika tembung aran ingkang boten tartamtu dados namanipun satunggaling barang utawi kawontenan ingkang sampun (IAs). LA nerangaken sijjîn , punika sami kalayan sijn, jawinipun pakunjaran. Lan inggih teges punika ingkang dipun pilih déning Zy, A'Ub tuwin Mubarrad (Rz). Nanging pakunjaran punika kedah boten kasuraos griya pakunjaran (sepiran utawi buèn), awit Quran piyambak sampun anerangaken wonten ing ayat-ayat candhakipun, punapa ta pakunjaran punika. Kapangandikakaken bilih punika kitab kang katulis. Wondéné sababipun déné kitab kang katulis, utawi pèngetan ingkang minangka kanggé nyatheti pandamelipun para ingkang atindak awon winastan pakunjaran, jalaran kitab wau ngunjara anggota nindakaken kasaénan ingkang kanggé kados déné wonten ing salebeting pakunjaran, lan malih wohing tindakipun ingkang awon ing ngriku punika ngalang-alangi kamajenganipun. Kula aturi mirsani ayat 14 kapangandikakaken bilih tindakipun para ingkang sami atindak awon punika dados bolot wonten ing rnanahipun, lan ing salajengipun para titiyang wau sami kasebutaken manawi sami kaling-kalingan saking Pangéranipun. lan 15,
1616 Ingkang sami nglirwakaken Juz XXX 13 Samangsa dhèwèké diwacak- aké timbalan-timbalan-Ingsun ca- lathuné: Dongèngan wong kuna. 14 O, balik malah apa kang sabené ditindakaké, dadi kaya bolot ing atiné iku dhèwèké padha kaling-kalingan saka Pangérané.2694 15 O, sayekti ing dina 16 Sayekti, banjur padha lumebu ing geni murub. didhawuhaké: kang padha kogorohaké biyèn. 17 Banjur Iki 18 O, sayekti, kitabé para tulus iku temen ana ing panggonan kang luhur.2695 19 Lan apa kang meruhaké sira, panggonan kang luhur iku apa? 20 Kitab kang katulis, 21 Para kang kaparek (ing Allah) bakal aneksèni iku. 2694. Ing ngriki katerangaken siksanipun tiyang duraka punika kaling-kalingan saka Pangérané. Ingkang makaten wau inggih menggah ing siksanipun wonten ing gesang sapunika punika, lan inggih menggah ing nerakanipun ing akhirat, kados déné ingkang kasebutaken kalayan terang wonten ing ayat candhakipun. 2695. Sawenèh amastani bilih 'illiyyun punika jama'-ipun 'illiy, sawenèhipun malih mastani jama'-ipun 'illiyyah, sawenèhipun malih mastani bilih tembung wau boten wonten mufrad-ipun (TA-LL). Boten prabéda lan tembung sijjin, sawenèh ngulami nganggep manawi tembung, 'illiyyin punika tembung aran ingkang sampun gumathok namanipun satunggaling barang. Nanging ngulami sanès malih gadhah paham (paham ingkang leres), bilih tembung punika mengku teges: (saking tembung 'alâ, jawinipun inggil) jawinipun dhuwur-dhuwuré panggonan lan mulya-mulyané pangkat lan kang abanget dhéwé anggoné nyedhakaké (manusa) marang Allah ana ing omah akhirat (IAs). Nanging kapèngetana, bilih boten prabéda lan tembung sijjin, tembung 'illiyyûn wau sanès namanipun satunggaling panggènan, nanging namanipun seratan (ayat 20); Q tuwin Az inggih kados makaten punika anggènipun nerangaken. Dados panggonan kang luhur, punika cathetaning pandamel saé, ingkang murugaken manusa saged sumengka ing ngaluhur lan ngrantasi ranté ingkang ngiket piyambakipun kaliyan pépénginan ingkang asor.
Surat 83 Ingkang sami nglirwakaken 22 Sayekti, para tulus iku temen bakal padha ana sajroning nugraha, 23 Ana ing katil dhuwur (kambi) anyawang-nyawang; Ar. sira weruh 24 Katon ing rainé cahyaning nugraha. 25 Padha pinaringan ngombé ombèn-ombèn bening, kang di- ecap. Ut. lak 26 Tutupé (mawa) kasturi; mula- né para sing nyrempeng angarah, lah angaraha iku. 27 Lan campurané arupa banyu kang turun marang dhèwèké saka ing dhuwur,2696 28 Tuk kang dadi ombèn- ombèné para kang kaparek (maring Allah). 29 Sayekti, para kang padha dosa iku gawéné angguguyu para kang padha angèstu. 30 Lan samangsa padha ang- liwati dhèwèké, padha kedhèp- kinedhèpan. 31 Lan samangsa padha bali marang golongané, baliné kalawan agiyak-giyak. 2696. Limrahipun tasnîm punika kaanggep tembung aran ingkang dados namanipun satunggaling barang ingkang tertamtu. Nanging manawi angèngeti rembagipun tembung sijjin lan 'illiyyûn ing ngajeng, anggènipun negesi Zy: banyu kang tumurun marang dhèwèké saka ing dhuwur (LL), punika langkung prayogi. Toya ingkang tumurun saking nginggil, punika menggahing ruhani ateges ma'rifat ing Allah (Rz), jalaran inggih saking tuk punika, ombèn-ombèn ingkang dipun ombé déning titiyang ingkang keparek dhateng Allah (ayat 28). Wondéné kawontenanipun ombèn-ombèn tuwin toya ing akhirat, punika boten saged katerangaken, margi nugraha ing suwarga punika kapangandikakaken déning Kanjeng Nabi Suci: "Durung kasumurupan ing mripat, durung rinungu ing kuping, lan durung kumrenteg ana ing ati." 1617
1618 Ingkang sami nglirwakaken Juz XXX 32 Lan samangsa angingetaké iki dhèwèké, acalathu: Satuhu padha sasar. Ar. lan 33 Mangka ora padha diutus supaya angreksa marang dhèwèké. 34 Ananging ing dina iki para kang angèstu padha angguguyu para kafir;2697 35 Ana ing katil dhuwur (kambi) anyawang-nyawang. 36 Sayekti, para kafir kapari- ngan pituwas miturut apa kang wus padha dilakoni. 2697. Para angèstu anggugujeng punika boten kénging kasuraos walaka. Tembung dlâhikah, ingkang tegesipun wantah gumujeng, punika ugi kasebut wonten ing panggènan sanès tumrap rai- rainipun para titiyang tulus (80: 39), sarta namung ateges sumunaring pangajeng-ajeng wonten ing rainipun. Dados tumrap ingkang makaten punika, gumujeng punika namung medharaken kawontenan bingah, ingkang mesthinipun anjalari tiyang lajeng gumujeng. Kawontenanipun titiyang mukmin lan titiyang kafir ingkang gilir-gumantos, punika menggah ing sajatos-jatosipun kelampahan wonten ing gesang sapunika punika, sarta sanadyan titiyang Muslimin punika gadhah wewenang anggugujeng titiyang, ingkang ing sawatawis wekdal anggugujeng dhateng para titiyang Muslimin, suprandéné titiyang Muslimin boten purun tumindak makaten, nanging malah mintonaken sihipun dhateng piyambakipun. Punika anedahaken bilih pangandika ingkang mangandikakaken para angèstu wonten ing akhirat sami anggugujeng, punika inggih mengku suraos éntar. Maksudipun kaluhuranipun para angèstu, punika kados déné para mengsah-mengsahipun, nalika sami ngalami kaluhuran, inggih punika nalika sami anggugujeng para angèstu. _____________
SURAT 84 AL-INSYIQÂQ (Sigar) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (25 ayat) Katerangan gerban Surat punika ugi kanamakaken mirid pratélan ing ayat ingkang wiwitan piyambak, inggih punika: mendhung sigar. Ingkang kawarsitakaken sami kaliyan ingkang kawarsitakaken ing surat ingkang sampun, inggih punika ganjaranipun para tulus, sarta kawontenanipun ingkang awon para ingkang sami manggung wonten ing dalem awon, ugi kadhawuhaken. Surat punika kaanggep salah satunggaling dhawuh ingkang sepuh sanget. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- Ut. langité 1 Samangsa mendhung sigar,2698 2 Sarta angéstokaké marang Pangérané tuwin dinadèkaké bisa (mangkono).2699 Ut. diratak- aké 3 Lan nalika buminé ginelar,2700 2698. Gangsal ayat ingkang wiwitan surat punika mangandikakaken kawontenan limrah ing dalem ngalam punika, inggih punika tumurunipun jawah tuwin tumuwuhipun thuthukulan, minangka kanggé kupiya bab pambangunan ingkang badhé dipun wontenaken déning wahyuning Pangéran. Kateranganipun tembung as-samâ' ingkang ateges mendhung, kula aturi mirsani 33. Ing Quran Suci samangsa as-samâ' lan al-ardl punika kapangandikakaken sareng, asring sanget mengku suraos dhawuh anggatosaken dhateng kawontenan-kawontenan ing ngalam kados makaten punika; milanipun tegesipun ingkang limrah cekap kula serat wonten ing margin; déné manawi teges ingkang wonten ing margin punika ingkang dipun anggé, suraosipun kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing 2593. 2699. tegesipun angéstokaké dhèwèké (LL). Mendhung utawi langit angéstokaken dhateng Pangéranipun ing ayat punika, sarta bumi angéstokaken dhateng Pangéranipun ing ayat 5, punika tegesipun ambangun-turut dhateng dhawuh-Ipun. Pangandika warni kalih wau kasambetan ing tembung huqqat, suraosipun bilih sadaya wau dipun damel saged angéstokaken tuwin ambangun-turut dhateng dhawuh-dhawuhipun Pangéran, terangipun: pancèn sampun dados kudrat tumitahipun déné sami sumarah ingkang ambabar pisani dhateng dhawuhipun Pangéran punika. 2700. Maddahu tegesipun nyènèng, anggelar, anjèmbrèng, njèrèng (LL). Bumi dipun gelar tegesipun sami kaliyan ébah lan mbedhodhok ing 22: 5 tuwin 41: 39, "Lan sawenèhing tandha-tandha- Né, yaiku déné sira andeleng bumi iku meneng baé, nanging samangsa Ingsun anurunaké banyu ing
1620 Sigar Juz XXX 4 Lan angetokaké apa isiné sarta dadi kosong, 5 Sarta angèstokaké marang Pangérané tuwin didadèkaké bisa (mangkono). 6 O, manusa! sayekti sira iku kudu nyarempeng kang mantheng (supaya tumeka) marang Pangé- ranira, nganti sira katemu (karo) Panjenengané.2701 7 Ana déné wong kang kitabé tangané diparingaké marang tengen, Ar. dhèwèké 8 Iki bakal diétung kalawan pétungan kang gampang, 9 Sarta bakal bali marang wargané kalawan seneng. 10 Wondéné wong kang kitabé diparingaké ing saburining gegeré, Ar. dhèwèké 11 Iki bakal angundang-undang (tekaning) bilai, 12 Sarta malebu ing geni murub. kono, banjur obah sarta mbedhodhok" (41: 39). Mirsanana 2210, ing ngriku katerangaken bilih tegesipun punika nukulaken thuthukulan; déné maksudipun tumrap ing ngriki lan dhawuh nginggil wau, kalayan éntar mengku teges bilih wahyuning Pangéran punika kawasa anggesangaken ruhaniyahipun manusa. Tegesipun bumi dipun gelar punika kacethakaken wonten ing ayat sambetipun: lan angetokaké apa isiné lan dadi kosong, inggih punika: bandha ingkang sumimpen wonten ing dalem bumi kawedalaken margi saking tumuruning jawah. Manawi teges satunggalipun ingkang kasebut wonten ing margin punika ingkang dipun anggé, bumi dipun waradin punika ateges titiyang ageng ingkang sami nganggep awakipun piyambak santosa kados déné redi, dipun sirnakaken ngantos tapis; déné bumi angéstokaken dhateng Pangéran, punika mengku teges bilih ing wasananipun para manusa sami badhé ambangun-turut dhateng dhawuh-dhawuhipun Pangéran. Makaten punika manawi dhawuh pratélan punika kita suraos mengku teges ingkang tumrap gesang ing sapunika punika. Déné bab prakawis risakipun ingkang wekasan bumi lan langit, sampun boten perlu katerangaken malih. 2701. Punika bobontosanipun prakawis angsal-angsalaning panglimbang-limbang dhateng suraosing dhawuhipun ayat gangsal ingkang wiwitan wau. Tiyang punika kedah nyarempeng murugi dhateng Pangéranipun. Tiyang ingkang tumindak makaten punika, wekasanipun badhé manggih kabingahan (ayat 9), déné tiyang ingkang manggung andurusi kasenenganipun dhateng gesang sapunika (ayat 13), ing tembé wingkingipun mesthi badhé manggih kasusahan (ayat 11).
Surat 84 Sigar 13 Sayekti, dhèwèké iku biyèn ana ing (kalangané) para wargané padha seneng. dhèwèké nyana, yèn ora bakal bali. 14 Sayekti, padha 15 O! sayekti Pangérané tansah amirsani marang dhèwèké. iku a. 2438 16 Lan temen, Ingsun apasaksia kalawan méga layung, 17 Lan wengi sarta apa kang dibereg. 18 Tuwin rembulan, nalikané dadi purnama,2702 19 Sayekti sira bakal lumebu ing sawijining kahanan saka ing kaha- nan liyané.2703 20 Lah, apa ta karanané, déné dhèwèké padha ora angèstu, 21 Sarta samangsa diwacakaké b. 978 Quran padha ora sumungkem?b 22 O, para kang padha kafir padha anggorohaké. 2702. Ayat 16-18 wigatos andhawuhaken migatosaken dhateng kawontenanipun kudrat sanèsipun malih, ingkang lèrègipun nedahaken sirnaning panguwaosipun bangsa Arab. Syafaq, utawi méga layung ing ngriki punika ateges surupipun suryaning panguwaosipun bangsa Arab, daluning kasangsaran ingkang ing samangké badhé andhawahi piyambakipun, ngukut kakantunaning papadhang ingkang taksih wonten tilas-tilanipun ing nalika punika. Nanging piyambakipun boten teka lastantun ing salami- laminipun klelep wonten ing salebeting pepeteng, awit rembulan (Kanjeng Nabi) sampun andhadhari sarta tumunten badhé ngancik purnama, samangsa bangsa Arab medal aneluk-nelukaken jagad. 2703. Dhawuh punika nyethakaken malih suraosipun ayat titiga ingkang sampun. Kawontenanipun ingkang sapisan: kawontenan kuwaos, ingkang ing samangké susut déning rawuhipun Kanjeng Nabi; sanépanipun kados déné layung, ingkang wontenipun namung ing sawatawis wekdal lajeng sirna. Lajeng tinungka ing daluning sangsara, ingkang anyirnakaken babar pisan papadhang, liripun anyirnakaken tilas-tilasing panguwaos ingkang taksih wonten. Punika lajeng tinungka malih ing kawontenan anyar, ing ngriku rembulan (pralampitanipun bangsa Arab), andadari kalayan cahyanipun ingkang gumebyar anelahi. Para mufassir sami nyuraos ayat punika dados piweca ingkang mecakaken kamenanganipun Kanjeng Nabi ingkang wekasan (Rz). 1621
1622 Sigar 23 Lan Allah iku luwih udani marang apa kang disingidaké. 24 Mulané padha wartanana siksa kang anglarani, 25 Kajaba para kang padha angèstu lan anglakoni panggawé becik; iki padha olèh ganjaran kang tanpa pedhot. _______________ Juz XXX
SURAT 85 AL-BURÛJ (Lintang-lintang) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (22 ayat) Katerangan gerban Surat punika namanipun mirid saking pratélan ing ayat ingkang wiwitan piyambak, inggih punika langit kebak lintang-lintang, kanggé nyasmitakaken suburipun bangsa Arab. Babad lalampahan ing kina nedahaken, manawi piyambakipun angemohi nabinipun, lintanging kabegjanipun mesthi surem sareng kaliyan anggènipun angemohi wau. Wonten ing antawisipun jaman Makkah wiwitan surat punika kénging kagolongaken wahyu ingkang sepuh. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Amramanaknaa langit, kebak lintang-lintang, 2 Sarta dina pangancam, 3 Apa déné saksi sinaksènan2704 lan kang Ar. mitra- ning 4 Tiniban bebendu para kang ana jugangan.2705 2704. Ayat titiga ingkang minangka bubuka punika nandhing kawontenaning mengsahipun Kanjeng Nabi ingkang sakawit kaliyan kawontenanipun ingkang wekasan kados déné ingkang sampun kawecakaken déning Kanjeng Nabi. Langit kebak lintang-lintang, punika maksudipun umat utawi bangsa ingkang subur makmur; kateranganipun kula aturi mirsani 2371. Dina Pangancam, punika kosokwangsulipun kawontenan subur makmur tumrap bangsa wau, inggih punika dinten ambruking panguwaosipun, awit inggih prakawis punika ingkang marambah-rambah dipun ancamaken punika. Saksi, punika nabinipun umat, déné kang sineksènan punika titiyang ingkang angemohi Nabi wau (Rz). Dados pangandika punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng nasib ingkang kasandhang déning mengsah-mengsahipun para andika Nabi ingkang sampun-sampun, sarta wigatos mangandikani titiyang Arab, bilih lintanging kabegjanipun pinasti badhé sirna. 2705. Para mufassirin nyariyosaken cacriyosan warni tiga, ingkang miturut pahamipun katuju ing dhawuhing ayat punika. Ingkang misuwur piyambak inggih punika bab panganiaya ingkang katindakaken déning Dhu Nuwas, ratu ing Yaman ingkang nganggé agami Yahudi, dhateng titiyang Nasrani sawatawis (Rz). Nanging Al-Bagawi gadhah paham bilih ingkang dipun karsakaken punika anggènipun sang raja Nebukhadnezar nyemplungaken ing pawon murub Syadrakh, Mesyakh tuwin Abednego (Dan. 3: 19-21) nanging pamanggih kula inggih saged ingkang dipun karsakaken dhawuh
1624 Lintang-lintang Juz XXX 5 Ing geni kang dipakani urub- urub, Ut. nga- dhepaké 6 Nalikané padha lungguh ana ing kono, Ut. dadi saksi meruhi 7 Sarta padha nungkuli apa panggawéné tumrap marang para wong mukmin. 8 Lan olèhé anandukaké wa- wales iku ora liya kajaba amarga saka déné dhèwèké padha angèstu ing Allah-Ingkang-Kinawasa, Ing- kang-Pinuji, karatoning langit-langit lan bumi; lan Allah iku marang samubarang: Saksi. 9 Kang-kagungan 10 Sayekti, para kang anguber anganiaya para mukmin lanang lan mukmin wadon, (sarta) ora banjur mratobat, bakal padha olèh siksa naraka sarta bakal padha olèh siksa obong. Ar. ngisoré 11 Sayekti, para kang padha angèstu sarta anglakoni panggawé becik, bakal padha olèh patamanan kang ing jeroné kaliné padha mili, iku pakolèh kang gedhé. 12 Sayekti kawasané Pangéran- ira iku temen gedhé. iku Kang-amurwani (jagad) sarta (ban- jur) andadèk-dadèkaké (sabarang). 13 Sayekti, Panjenengané punika mecakaken wontenipun wadyabala Arab ingkang sakalangkung ageng, ingkang merangi kaum Muslimin, ngantos kaum Muslimin kapeksa pacak baris wonten ing salebeting jugangan karana rumeksa dhiri, inggih punika nalika perang Ahzab utawi perang Khandaq. Dhawuhipun ayat 7, langkung-langkung malih ayat 10, nedahaken kalayan terang, bilih ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi Suci, ingkang sami nganiaya para angèstu, jaler lan èstri. Latu murub ingkang tansah dipun pakani urub-urub punika boten kedah dipun suraos walaka, jalaran latu punika ateges peperangan.
Surat 85 Lintang-lintang 14 Lan Panjenengané iku Ing- kang-Aparamarta, Ingkang-Maha- tresna. Ut. Gusti- ning a. 895 15 Ingkang-kagungan sana,a Ingkang-Minulya, singang- 16 Ingkang-kawasa-Anindakaké sabarang karsa-Né. 17 Apa ora wus tumeka marang sira caritaning wadyabalané 18 Fir'aun lan Tsamud? 19 O, para kang padha kafir padha anggorohaké. 20 Lan Allah iku anglimput dhèwèké saka sarupaning sisihé. 21 O, Iku Quran Minulya, 22 Ing blèbèkan kang sa.2706 rinek- 2706. Tembung lauh, utawi blèbèkan ing ngriki punika sami kaliyan alwâh (manawi mufrad: lauh) ingkang kagem nyebutaken kitab ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Musa (7: 145, 150, 154). Nanging ingkang tumrap kitabipun Kanjeng Nabi Musa kasebutaken namung wonten ing blèbèkan, wangsul ingkang tumrap kitab Quran kapangandikakaken bilih wonten ing blèbèkan kang rineksa, sarta ing ngriku "Quran" dipun raketi ing tembung sifat minulya, ingkang mengku suraos bilih tiyang ingkang sami andhèrèk ing Quran badhé dipun damel luhur saha minulya. Déné tegesipun dhawuh, inggih punika: Quran Suci badhé rineksa saking sawarnining panyerang. Ing ngriki tuwin ing pundi kémawon ing Quran Suci boten wonten ingkang nyebutaken bab prakawis lauh mahfûdz ingkang isi seratan pepesthènipun Pangéran. Suprandéné nadyan inggih dhateng lauh mahfûdz ingkang makaten wau ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika, suraosipun tetep sami kémawon, inggih punika: Quran badhé rineksa sawetahipun. Dados salah satunggaling surat Makkiyah ingkang sepuh-sepuh sampun nyebutaken janji bab rineksanipun Quran Suci saking sawarnining karisakan. Rz ugi gadhah . paham bilih makaten punika suraosipun jawinipun iki Quran kang minulya, kang rineksa saka owah-owah lan saka gonta-ganti. ________________ 1625
SURAT 86 AT-THÂRIQ (Ingkang dhateng ing wanci dalu) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (17 ayat) Katerangan gerban Surat punika nerangaken sapinten genging rekaos ingkang dipun panggih déning Kanjeng Nabi nalika paring papadhang dhateng bangsanipun ingkang kalimput ing pepeteng punika, ingkang inggih awit saking punika mila panjenenganipun sinebut tiyang ingkang dhateng ing wanci dalu wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak (ingkang lajeng kanggé namanipun surat punika); wondéné maksudipun inggih punika: tiyang ingkang dhatengipun nyarengi wekdal peteng ndhedhet lilimengan tuwin tiyang ingkang kedah nothok kori ingkang katutup. Nanging panjenenganipun dipun paringi panglipur, bilih kiyamat ruhani mesthi badhé kelampahan. Jaman sadèrènging rawuhipun Kanjeng Nabi, jagad sawegung punika klelep wonten ing salebeting kabodhoan, sarta wanci dalu punika ngantos nem atus taun dangunipun, mila sanès pakaryan gampil-gampilan, badhé anggigah jagad saking anggènipun tilem kepatos ngantos samanten dangunipun punika. Surat punika kagolong dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan sanget, sarta surat punika mratandhani bilih Kanjeng Nabi uninga bilih pakaryanipun punika awrat temenan. Déné ayat 15 lan 16 nyebutaken upaya, punika boten teka anedahaken bilih ayat wau tumurunipun ing wekdal ingkang langkung akhir, awit kajawi upaya badhé nyédani Kanjeng Nabi punika pancèn sampun wonten nalika jaman wiwitan sanget, ayat-ayat wau saged mengku suraos piweca. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa langit lan kang teka ing wayah bengi; Ar. apa 2 Lan apa kang bakal meruhaké sira kaya apa agungé kang teka ing wayah bengi iku? 3 (Yaiku) lintang kang pa- dhangé nembus pepeteng;2707 2707. Thâriq (saking tembung tharq ingkang tegesipun ingkang sakawit thothok-thothok) punika asalipun mengku teges ingkang dhateng ing wanci dalu, jalaran tiyang ingkang dhateng ing wanci dalu punika mesthi ketutupan kori, dados kedah nothoki kori wau (IAs). Kang teka ing wayah bengi punika Kanjeng Nabi. Tumurunipun Quran punika kapangandikakaken ugi kelampahan ing dalu ingkang binarkahan (24: 3 tuwin 97: 1). Déné sababipun, awit Kanjeng Nabi Suci punika rawuhipun ing nalika peteng ndhedhet lilimengan wradin ing salumahing bumi, sarta ing kalanipun sagung para manusa
Surat 86 Ingkang dhateng ing wanci dalu 1627 4 Siji-sijining jiwa iku ora ana kang tanpa pangawal.2708 5 Mulané, manusa amaspadak- na, awaké iku apa sing digawé. 6 Sing digawé saka banyu kang mancrut, 7 Metu saka geger lan iga.2709 ing antaraning 8 Sayekti, Panjenengané iku te- men kawasa ambalèkaké iku (dadi urip). ambetahaken sanget nothok konten ingkang tinutup rapet tur sinlorokan kiyat tumrap piyambakipun. Pantes pinèngetan bilih Kanjeng Nabi 'Isa nyanépakaken rawuhipun kados déné dhatengipun pandung: "Saupama kang duwé omah weruha ing wayah giliraning kemit ping pira mesthi tekané maling, tamtu dielèki ...... Mulané kowé uga padha dirumanti, awit bakal rawuhé putraning manusa ing wayah kang ora konyana" (Mat. 24: 4l, 44). Prayogi ugi dipun wewahi katrangan bilih ath-Thâriq punika ugi dipun anggé namakaken lintang panjer énjing (S, O, Q-LL), awit lintang wau jumedhulipun ing wanci wekasaning dalu. Nanging nadyan nganggéa teges punika tembung punika ugi kanggé nembungaken tiyang ageng utawi sesepuhing pancer, kados déné susumbaripun Hindun nalika prang Uhud, ingkang nirokaken susumbaripun Az-Zarqa Al-Iyadiyah ingkang sampun dados sekar lathi, nalika Sang Kisra merangi Iyad, makaten: jawinipun: "Aku kabèh padha anaké wadon lintang panjer ésuk, aku padha ora teluk marang kang agandrung, aku padha lumaku ana sadhuwuré babantal. Tegesipun aku kabèh padha anaké wadon tutawaning pancer, sesepuhing pancer dipun sanépakaken kados déné lintang menggah ing luhuring kalenggahanipun" (O, TA-LL). Ing ayat ingkang angka tiga, "kang teka ing wayah bengi" punika kasebut jawinipun lintang kang padhangé nembus pepeteng (ingkang dipun karsakaken tegesipun aththâriq satunggalipun), maksudipun: ingkang rawuh ing wanci dalu punika lintang ingkang prabanipun gumebyar anelahi, ngantos sawarnining pepeteng sirna déning cahyanipun. 2708. Sanajan dhawuh punika dhawuh umum, ingkang mengku suraos bilih pandameling manusa rinumat murih manusa boten saged sumingkir saking wohing tindakipun wau, nanging dhawuh punika ugi mengku panglipur tumrap dhateng Kanjeng Nabi, inggih punika bilih para mengsahipun boten badhé saged adamel pituna dhateng panjenenganipun, sarta manawi sampun dumugi masakalanipun mesthi sami badhé lebur. Bab punika kacethakaken malih wonten ing wekasaning surat. 2709. . ingkang tegesipun banyu kang mancrut, punika tirta pulanghyun. Tetembungan antarané geger lan iga punika tetembungan kanggé ambasakaken prakawis ingkang kirang prayogi kasebut kalayan barès-kurès. Tetembungan saminipun punika ugi kasebut wonten ing satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci makaten: sing sapa bisa mènèhi aku tanggungan ing bab prakara barang kang ana ing antarané uwangé loro lan barang kang ana ing antarané sikilé loro, aku iya mènèhi tanggungan suwarga tumrap dhèwèké. Ing ngriki tetembungan antarané sikilé loro punika tetembungan ingkang kanggé ambasakaken barang ingkang boten prayogi kasebut barès-barèsan. Prakawis pagedhongan ingkang magepokan kaliyan saluluting jalu lan wanita utawi ingkang magepokan kaliyan pépénginan dhateng karonsih, wonten ing Quran Suci boten naté kasebut kalayan tetembungan ingkang walaka barès-kurès.
1628 Ingkang dhateng ing wanci dalu Juz XXX 9 Ing dinané barang-barang kang sumingid bakal ginelar,2710 10 Ora bakal dhèwèké duwé kakuwatan lan ora bakal duwé panulung. a. 2099 11 Mramanaknaa mendhung kang ngesokaké udan,2711 12 Sarta bumi kang mlethèk (metu thukulané); 13 Sayekti, pancasan,2712 iku temen sabda 14 Lan dudu guguyon iku. 15 Sayekti, dhèwèké padha Ut. mangun perang ngrancang rancangan, Ut. mangun perang 16 Lan Ingsun (iya) ngrancang rancangan. 17 Mulané para kafir srantèkna, dimèn sumené sawatara suwé- né.2713 2710. Kula aturi mèngeti katrangan gagambaranipun dinten kiyamat punika. Barang-barang ingkang sumingid punika wohing pandamelipun tiyang, awon utawi saé: sadaya wau badhé dipun damel cumetha awewentahan awujud taman lan wowohan utawi awujud ranté lan latu. 2711. Raj' tegesipun mathor, utawi jawah (Zy-Rz), sarta murad punika dipun rujuki déning para mufassirin ingkang kathah-kathah. Déné gathukipun teges punika kaliyan asalipun tembung, ingkang jawinipun bali, warni-warni kateranganipun: "Jalaran Pangéran anurunaken jawah wau wongsal- wangsul, utawi jalaran mendhung punika nginggahaken toya saking saganten lajeng dipun wangsulaken dhateng bumi" (Bd-LL). 2712. Tembung kang mutus punika Quran Suci. Boten prabéda kados déné toya jawah, saben tumurun mesthi anjalari bumi saged anukulaken thuthukulan, lah makaten ugi tumuruning wahyunipun Pangéran, punika tinamtu kawasa anggesangaken malih bangsa ingkang sampun pejah sarta sawarnining pambudidaya ingkang milawani wahyuning Pangéran wau mesthi boten badhé angsal damel saged ngalang-alangi kamajenganipun. Dhawuh ing ayat angka 10 ora bakal dhèwèké duwé kakuwatan lan ora bakal duwé panulung, punika ugi mengku karsa mangandikakaken leburipun para titiyang kafir. 2713. Sawarnining semang-semang ing bab suraosipun surat punika saged sirna déning ayat titiga ing nginggil, inggih punika ayat ingkang mangandikakaken upayanipun mengsah sumedya nglebur Kanjeng Nabi, tuwin janjining Pangéran bilih para mengsah tumunten badhé linebur. ____________
SURAT 87 AL-A'LÂ (Ingkang Mahaluhur) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (19 ayat) Katerangan gerban Sasampunipun dhawuh anggatosaken dhateng rekaos-rekaos ingkang dipun alami ing Kanjeng Nabi, surat punika anjanjèkaken bilih rekaos wau sadaya badhé dipun damel gampil; Ingsun bakal anggampangaké dadalanira marang kahanan kang gampang. Namanipun surat punika mirid saking dhawuh ingkang maréntahaken Kanjeng Nabi supados mahasucèkaken Pangéran Ingkang-Mahaluhur, minangka anedahaken bilih panjenenganipun badhé anggayuh kaluhuran. Ayat ingkang wekasan nyebutaken kitab sucinipun Kanjeng Nabi Ibrahim lan Kanjeng Nabi Musa, punika boten namung nedahaken bilih Quran Suci punika menggah ing piwulangipun ingkang baku cocog kaliyan kitab suci ingkang rumiyin-rumiyin, nanging ugi anedahaken bilih kitab suci wau sami nyebutaken piweca- piweca bab rawuhipun Kanjeng Nabi. Surat punika kagolong wahyu ingkang katampi Kanjeng Nabi ing Makkah nalika jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Mahasucèkna asmaning Pa- ngéranira, Ingkang-Mahaluhur, 2714 2 Kang anitahaké banjur nyam- purnakaké, 3 Lan Kang agawé (sabarang) kalawan mawa ukuran, banjur anuntun (tumuju marang sedya- ning dumadiné),2715 2714. Mahasucèkaken Ingkang-Mahaluhur punika ngisarahi bilih Kanjeng Nabi piyambak badhé sinengkakaken ing ngaluhur. 2715. Nyampurnakaken titah ing ayat-ayat punika mengku teges bilih titah wau anggènipun katitahaken kalayan manut sarat-saratipun kawicaksanan; lan inggih punika tegesipun ingkang sajati tembung sawwâ. Ayat ingkang angka tiga nyebutaken bilih sadaya barang punika katitahaken manut pepesthèn (ukuran) kalayan trep, ngantos boten saged yèn ta nglangkahana saking wates wau. Allah lajeng nedahaken sadaya titah dhateng margining kasampurnan ingkang tinamtu tumrap titah wau. Sagemblenging dhawuh mengku karsa ingkang mligi, bilih Kanjeng Nabi pranyata sampun saged anggayuh pantoging kasampurnanipun, déné ayat kakalih candhakipun marsitakaken wutah gumelaring
1630 Ingkang-Mahaluhur Juz XXX 4 Lan Kang angetokaké thuthu- kulan, 5 Iku banjur didadèkaké garing amblabuk warnané. 6 Ingsun bakal agawé maca, banjur sira ora bakal lali, sira 7 Kajaba barang kang dikar- sakaké déning Allah;2716 sayekti Panjenengané iku angudanèni kang gumelar lan sabarang kang sumi- ngid. 8 Lan Ingsun bakal anggam- pangaké dadalanira marang kaha- nan kang gampang,2717 kawontenan, bilih boten prabéda lan thuthukulan punika ing sasampunipun sawatawis wekdal lajeng dados garing, lah makaten ugi mengsahipun Kanjeng Nabi ugi badhé sinapu ngantos tapis. 2716. Illa (kajaba) ing ngriki punika suraosipun: Kanjeng Nabi Suci mesthi boten badhé nglirwakaken (utawi kesupèn) dhateng sabarang ingkang sampun kawulangaken déning Allah dhateng panjenenganipun, wangsul panjenenganipun badhé nglirwakaken barang-barang ingkang manut karsanipun Allah kedah dipun lirwakaken. Nis-yân punika boten namung ateges kesupèn kémawon, nanging ugi ateges nglirwakaken kalayan jaragan. Rgh nerangaken bilih nis-yân punika kénging kanggé nembungaken barang ingkang katindakaken kalayan jaragan. Panjenenganipun nerangaken bilih nis-yân punika wonten warni tiga, ingkang kantun piyambak katerangaken makaten jawinipun: kalayan jaragan, ngantos sumingkir babar pisan saking manah. Sarta nadyan nis-yân dipun tegesana kesupèn, ayat angka 6 punika, kados déné pamanggihipun Rgh, tanggelan saking ngarsanipun Allah, bilih Kanjeng Nabi sampun pinasthi boten badhé kesupèn dhateng kasunyatan ingkang sampun dipun piyarsakaken. Dados tembung kang dikarsakaké déning Allah, punika ingkang dipun karsakaken boten kok barang ingkang sampun dipun mangertosi déning Kanjeng Nabi saking ngarsanipun Allah, nanging barang ingkang pancèn kedah dipun supèkaken, utawi dipun lirwakaken déning Kanjeng Nabi, margi wahyuning Pangéran sampun maringi barang ingkang langkung saé malih minangka gegentosipun. Ing dhawuh ngriki boten wonten ingkang nyebutaken piwulang bab nasikh-mansukh (suwak-sinuwak). Kula aturi nyundhukaken kaliyan 2: 106, lan mirsanana 152. Saya lepat sanget manawi kakinten, bilih pundi ayat ingkang kedah dipun supèkaken Kanjeng Nabi, punika ugi lajeng kasingkiraken saking seratanipun (seratan ingkang kaserat tumunten kémawon ing sasampunipun ayat-ayat wau katurunaken), utawi kasingkiraken saking pangènget-èngetipun para sahabat ingkang boten sakedhik cacahipun, ingkang sami ngapilaken ayat-ayat wau lan maos ayat-ayat wau wonten ing salebetipun sembahyang. Menggah ing sajatos-jatosipun, surat punika kagolong dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan, dados nadyan dipun anggéa dalil bilih ing jaman pawingkingipun suwak-sinuwak badhé dipun betahaken, ing jaman tumurunipun surat punika suwak-sinuwak boten kabetahaken. 2717. Dhawuh punika mecakaken kamenanganipun Kanjeng Nabi tuwin icalipun rekaos ingkang dipun alami déning Islam.
Surat 87 Ingkang-Mahaluhur 9 Mulané pépélinga, sayekti pépéling iku migunani.2718 10 Sapa-sapa sing wedi, bakal ngalap pépéling. 11 Lan wong kang cilaka bakal angedohi, 12 (Yaiku) kang bakal nyem- plung geni gedhé; 13 Ana ing kono banjur ora mati lan ora urip.2719 14 Sayekti bakal begja sapa sing anucèni dhiriné, 15 Lan angegungaké asmaning Pangérané sarta salat. 16 Nanging kowé malah padha milih kauripan donya iki, 17 Mangka akhirat becik lan luwih lawas. iku luwih 18 Sayekti, iki temen (kasebut) ana ing kitab kuna-kuna, 19 Kitabé Ibrahim lan Musa.2720 2718. Kateranganipun tembung in, ingkang ateges qad, jawinipun sayekti, mirsanana LL. Ing ngriku dipun sukani tuladha kathah, saking Quran, saking kitab-kitab Arab lan saking kidung-kidung Arab. 2719. Ing naraka boten wonten ingkang nama gesang, jalaran gesang punika ngemungaken tumrap para tulus kémawon. Pejah inggih boten wonten, awit pejah punika tegesipun satunggaling kawontenan lerem babar pisan. 2720. Nengenaken milih kasaénan ing akhirat katimbang kaliyan sawatawis wekdal ing gesang sapunika punika, punika kasunyatan agung ingkang kawulangaken déning sadaya para Nabi. Nanging ing ngriki mengku karsa nuding piweca-piweca bab Kanjeng Nabi Suci, ingkang kalayan cetha pinanggih wonten ing wahyu ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi Ibrahim tuwin Kanjeng Nabi Musa; mirsanana 168 tuwin 70. Utawi, ingkang katuding ing dhawuh punika tatalesing agami ingkang énggal, ingkang umum dados sadaya agami ingkang ageng-ageng. _____________ 1631
SURAT 88 AL-GÂSYIYAH (Lalampahan ingkang sanget ribed) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (20 ayat) Katerangan gerban Lalampahan ingkang sanget ribed, ingkang kasebutaken ing ayat 1, tuwin ingkang kanggé namanipun surat punika, punika siksanipun para mengsah ing donya punika tuwin siksanipun ing akhirat. Titimangsaning tumurunipun ing kiwa-tengenipun taun ingkang kaping sakawan sasampunipun Kanjeng Nabi dados utusan. Saged-sagedipun mastani ingkang kalayan radi patitis namung anggolongaken surat punika èwonipun wahyu Makkiyah jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Apa ora wus tumeka marang sira wartané lalakon kang banget ribedé?2721 2 (Sawenèhing) rai ing dina iku padha andhingkluk, 3 Alaku rekasa, kangèlan, 4 Lumebu ing geni murub, 5 Diombèni saka sumberan umob. 6 Ora bakal olèh pangan, kajaba eri. 7 Kang ora marakaké lemu lan ora marakaké luwé. 2721. Sampun boten wonten semang-semangipun malih bilih "Lalakon kang banget ribedé" punika kiyamat. Nanging ugi nyata bilih siksanipun mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, punika ugi lalampahan ingkang sanget ribed ing gesang sapunika punika. Gagambaranipun golongan kakalih ing dhawuh candhakipun, punika mathuk kanggé anggambaraken mengsah ingkang remuk tan mangga puliha lan boten angsal damel, kaliyan para angèstu ing kalanipun angsal kamenangan.
Surat 88 Lalampahan ingkang sanget ribed 8 (Sawenèhing) rai ing dina iku Ut. seneng padha bingar, 9 Banget senengé amarga saka anggoné tumandang, 10 Ana ing taman kang linu- hung, 11 Ana ing kono sira ora bakal ngrungu gunem lalahan, 12 Ing kono ana tuké kang mili, Ut. kathilé panglinggi- hané 13 Ing kono ana dhamparé kang tinata dhuwur, 14 Sarta pinggan-pangunjukan kang wus tumata, 15 Tuwin bantal kang wus tumata ababanjengan, 16 Apa déné babut kang wus gumelar. Ut. unta 17 Lah apa ta dhèwèké padha ora angawasaké marang mendhung, kapriyé anggoné tinitahaké?2722 18 Lan marang langit, kapriyé anggoné ginawé dhuwur, 19 Sarta marang gunung, kapri- Ut. anye- blokaké yé anggoné ingedegaké dhuwur, 20 Apa déné marang bumi, kapriyé anggoné ginawé gumelar. 2722. Ibil, punika miturut Abu 'Amr Ibnu 'Ala ateges méga ingkang ngandhut toya jawah (TA- LL). Rèhning teges punika langkung cocog kaliyan suraosing dhawuh, mila inggih teges punika ingkang kula anggé, dados boten nganggé teges ingkang sampun kelimrah, inggih punika unta. Mendhung kasebutaken sareng kaliyan langit, inggih punika panggènanipun mendhung, tuwin kaliyan redi-redi, ingkang ngasrepaken uwab ngantos saged andhawahaken toya, tuwin bumi ingkang angsal piguna saking toya wau, punika cocog kaliyan ingkang sampun kapangandikakaken wonten ing panggènan sanès pinten-pinten. 1633
1634 Lalampahan ingkang sanget ribed 21 Mulané apépélinga, amarga sira iku mung juru-pépéling. 22 Sira dudu pangawal tumrap marang dhèwèké; 23 Ananging sapa-sapa sing ambalik sarta angafiri, 24 Allah bakal aniksa dhèwèké kalawan siksa kang gedhé. 25 Sayekti, marang Ingsun para- ning baliné, 26 Banjur, pétungané dhèwèké, sayekti pengétungé atas tanggu- ngan-Ingsun. _____________ Juz XXX
SURAT 89 AL-FAJR (Gagat-bangun) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (30 ayat) Katerangan gerban Gagat-bangun ingkang wigatos, ingkang lajeng kanggé namanipun surat punika, punika énjingipun tanggal kaping sapisan wulan Dhulhijjah, utawi wulan haji, awit wontenipun jiyarah haji punika andadosaken wigatosipun kitha Makkah anggènipun dados pusering dadagangan tuwin andadosaken para ingkang sami dudunung ing ngriku sami gesang kalayan seneng, déning dadagangan ing saindhenging tanah Arab nglempak wonten ing ngriku. Ing ngriki pèpènget kaparingaken bilih kitha wau mesthi badhé kadhawahan siksa kados déné kitha-kithanipun umat ingkang sampun-sampun, kadosta kitha-kithanipun kau 'Ad, Tsamud lan sanès-sanèsipun ingkang sampun kalebur. Surat punika èwonipun wahyu ingkang sepuh, sanajan meksa inggih wonten satunggaling pengarang ingkang anggadhahi pamanggih bilih surat punika wahyu Madaniyah. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Maspadaknaa gagat bangun, 2 Lan wengi sapuluh, 3 Sarta kang ganep lan kang ganjil, 4 Apa déné wengi nalikané oncat.2723 2723. Wonten pamanggih warni-warni, punapa ingkang dipun karsakaken gagat-bangun, dalu sadasa, tuwin jangkep lan ganjil punika. Paham kula punika nyebutaken wigatosipun nagari Makkah (ingkang wonten ing wiwitaning surat candhakipun dipun sebut kutha iki), awit nagari Makkah makaten déning para ingkang sami ziyarah mriku saking saindhenging tanah Arab dipun dadosaken punjer, ingkang lajeng mahanani kitha Makkah dados pusering dadagangan. Gagat bangun lajeng ateges gagat bangunipun tanggal sapisanipun wulan Dhulhijjah; dalu sadasa ateges sadasa dalu ingkang wiwitan, dinten ingkang kaping sadasa dados dinten riyadi kurban; ganep ateges kalih dinten sasampunipun dinten ingkang kaping sadasa wulan Dhulhijjah, ingkang ing wekdal punika kanggé nindakaken sawenèh saking upacaranipun ngibadah haji; ganjil ateges dinten ingkang kaping tigawelas, ingkang ugi dados dinten ingkang kanggé nindakaken sawenèh upacaranipun haji, nanging kasebutaken piyambak kalayan mligi, jalaran sinten ingkang purun kénging bidhal ing sontenipun dinten ingkang kaping kalihwelas. Mirsanana 2: 203. Nagari Makkah, punika margi dados ajanging ngibadah haji, lajeng boten namung dados kitha pusering agami ing tanah Arab kémawon, nanging ugi dados pusering
1636 Gagat bangun Juz XXX 5 Sayekti ing kono ana supa- tané tumrap kang padha duwé akal. 6 Apa sira ora andeleng, ka- priyé garapé Pangéranira marang (bangsa) 'Ad, Ar. awaké gedhé-gedhé a. 1819 7 (Bangsa) Irâm,2724 kang duwé yayasan dhuwur-dhuwur,a 8 Kang ing nagara (liyané) sapadhané iku ora dianakaké? b. 914 9 Lan (marang bangsa) Tsamud, kang anatah watu ing jujurang,b 10 Lan (marang) Fir'aun), kang c. 2132 andarbèni wadyabala,c 11 Kang atindak ambalasar ana ing nagara-nagara, 12 Sarta ana ing kono agawé karusakan gedhé? 13 Mulané Pangéranira andha- wahaké sapéranganing siksa ma- rang dhèwèké.2725 14 Sayekti Pangéranira iku temen angawasaké.2726 dadaganganipun tanah Arab, awit saking punika makmuripun gumantung ing wontenipun ngibadah haji wau. Lah inggih prakawis punika ingkang dipun pèpèngetaken dhateng titiyang Makkah punika; ing ayat-ayat candhakipun piyambakipun sami dipun pangandikani kawontenanipun umat ingkang sampun- sampun, ingkang langkung kiyat katimbang piyambakipun, sami dipun lebur margi saking durakanipun. 2724. Miturut satunggaling cacriyosan, Iram punika namanipun embahipun 'Ad, ingkang ing salajengipun lajeng dados namanipun pancer (mirsanana 903). Miturut cacriyosan sanès malih, Iram punika namanipun kitha ingkang dipun dunungi (Rz). 2725. Sauth punika ingkang sakawit ateges campuripun satunggaling barang kaliyan sanèsipun (Rgh). Lajeng ateges pecut, nanging ing ngriki ateges pérangan utawi panduman (S, Q-LL), déné suraosipun: para titiyang wau sami angsal siksa sapérangan wonten ing donya ngiki, sapérangan sanèsipun badhé andhawahi piyambakipun bénjing ing sasampunipun pejah (akhirat). Utawi cocog kaliyan tegesipun ingkang sakawit, tembung wau kénging dipun muradi teges campuripun siksa warni- warni ingkang kasadhiyakaken tumrap piyambakipun (LL). 2726. Pangéran mirsani, punika mengku suraos nyebataken siksa ingkang calon badhé dipun patrapaken dhateng titiyang Makkah; Pangéran mirsani pandamelipun para titiyang Makkah wau sarta tumunten badhé matrapi piyambakipun.
Surat 89 Gagat bangun iku, sa- mangsa Pangérané anyoba marang awaké, nuli amaringi kamulyan lan kamuktèn, banjur calathu: Pangé- ranku amulyakaké aku. 15 Wondéné manusa samangsa dicoba (liyané) banjur rijekiné dicumpi, banjur calathu: Pangéranku angi- nakaké aku.2726A 16 Nanging 17 Ora! nanging kowé padha ora ngregani bocah yatim, 18 Sarta padha ora akon awèh pangan wong miskin,2727 19 Lan kowé padha mangan warisan kalawan angebèki.2728 20 Lan kowé padha dhemen bandha kalawan dhemen kang kaliwat-liwat. 21 O! samangsa bumi rinemuk ajur-mumur, 2726A. Ingkang kapratélakaken wonten ing ayat 15 punika kawontenanipun mluwah-mluwah titiyang Makkah, déné ing ayat 16 punika asoripun titiyang Makkah wau, ingkang badhé kelampahan ing gesang sapunika punika ugi, jalaran kados déné ingkang kapratélakaken wonten ing ayat-ayat sambetipun, para titiyang wau sami atindak dédé dhateng tiyang miskin utawi tiyang ingkang ringkih, saking anggènipun ngangsa badhé angumpuk-umpuk bandha. 2727. Ayat 17 lan 18 (tuwin ayat 19 ugi) punika anedahaken kados punapa anggènipun mrihatos- aken Kanjeng Nabi dhateng laré yatim, tiyang miskin, tuwin para ringkih, ngantos panjenenganipun memèngeti mengsahipun ingkang kiyat saha sugih-sugih, bilih anggènipun sami boten mraduli dhateng para laré yatim tuwin para titiyang miskin punapa déné anggènipun sami atindak dédé dhateng titiyang ingkang ringkih, punika mesthi badhé mahanani piyambakipun sami kadhawahan ing pancasanipun Pangéran wau. Wiwit-wiwitan ngantos dumugi wekasan, kados makaten punika kawontenanipun Kanjeng Nabi, dados juru-ambélani para ringkih tuwin para kinaniaya ingkang sajati. Nalika panjenenganipun sampun ngasta panguwaos, téori ingkang sampun kawulangaken ing sadèrèng- dèrèngipun wau lajeng kémawon dipun tindakaken saèstu, inggih punika sarana nyudhiyakaken papancèn tumrap para laré yatim tuwin para titiyang miskin saking bandhaning praja (Baitul Mal), dados punika kaliyan wontenipun Angger-angger ingkang mranata ingonipun para titiyang miskin tuwin para titiyang pikun (Poor Laws and Old Age Pension) ateges ngrumiyini tigawelas abad. Mirsanana 9: 60. 2728. Ing antawisipun bangsa Arab, tiyang èstri lan laré alit punika boten angsal panduman saking bandha warisan, jalaran para èstri lan para laré alit wau sami boten saged merangi mengsah. 1637
1638 Gagat bangun Juz XXX a. 268 rawuha akanthi para malaikat ajèjèr-jèjèr, 22 Lan Pangéranira 23 Sarta ing dina iku naraka dicedhakaké.2729 Ing dina iku wong bakal éling, nanging apa gunané éling iku?2730 24 Dhèwèké bakal calathu: O, mbok aku iki biyèn duwéa ngamal kanggo urip aku saiki. 25 Ananging ing dina iku ora ana wong siji-sijia, kang niksa kalawan (apa-apa kaya) siksa-Né. 26 Lan ora ana wong siji-sijia, (apa-apa kang nalèni kalawan kaya) tatali-Né.2731 27 É, jiwa kang anteng! 28 Balia marang Pangéranira, rena (marang Panjenengané), ang- renakaké (Panjenengané). 29 Mulané lumebua ing golo- nganing kawula-Ningsun, 30 Lan Ingsun.2732 lumebua ing taman- 2729. Bumi remuk ajur mumur, Pangéran rawuh kadhèrèkaken para malaikat, naraka dipun katingalaken, punika sami déné wigatos anyebutaken péranganing siksa ing gesang sapunika tuwin ing gesang ing bénjing. Bumi remuk, malaikat sami rawuh, lan naraka dipun katingalaken, punika sampun sami kelampahan wonten ing paprangan-paprangan ageng, ingkang dipun wiwiti déning titiyang kafir piyambak, nanging ingkang wasananipun malah anjalari remukipun babar pisan para kafir wau, lan sirnanipun saking lumahing bumi. Kedah dipun pèngeti bilih para malaikat sami rawuh perlu biyantu dhateng titiyang Muslimin wonten ing paprangan-paprangan punika marambah-rambah kapangandi- kakaken wonten ing Quran Suci. Latu tegesipun peperangan. 2730. "Éling" punika sakedhik sanget gunanipun tumrap tiyang, manawi barang ingkang dipun pèpèngetaken dhateng piyambakipun punika sampun dhumawah. 2731. Saben tiyang mesthi tinangsulan déning wohing pandamelipun; sampun boten wonten semang-semangipun malih, bilih punika pranyata siksa ingkang boten wonten ingkang ngungkuli lan "tatangsul" ingkang boten wonten ingkang nyamèni. 2732. Ayat-ayat ingkang minangka panutupipun surat punika marsitakaken tataran ingkang luhur piyambak tumrap kamajenganipun ruhani manusa, inggih punika tataranipun manusa tentrem marem
Surat 89 Gagat bangun kaliyan Pangéranipun, lan ngemungaken wonten ing ngarsa-Nipun kémawon piyambakipun saged manggih katentreman, kabingahan lan kasenengan. Inggih tataran punika, tataraning gesang ingkang kita tembungaken gesang kasuwargan. Kaikhlasan, katemenan lan katulusanipun tiyang ingkang mulus saha sampurna, dipun paringi ganjaranipun déning Pangéran Ingkang-Mahaluhur, sarana maringi tiyang wau suwarga wonten ing bumi punika. Tiyang sanès ngajeng-ajeng suwarga ingkang kacalonaken badhé dipun paringaken ing bénjing, nanging piyambakipun lumebet suwarga ing gesang sapunika punika ugi. Lah inggih tataran punika ugi, tiyang rumaos lan kraos saèstu bilih sembahyang saha panembah ingkang ing sakawit katingal kados déné sasanggèn, punika menggah ing sajatos-jatosipun tedha ingkang dipun betahaken sanget tumrap kamajenganing jiwanipun, sarta bilih punika tatalesing kamajenganipun ruhani. Piyambakipun lajeng sumerep, bilih wohing panyarempengipun punika boten namung badhé dipun undhuh wonten ing gesang ing tembé (ing akhirat) kémawon. Ruh ingkang nalika wonten ing tataran ingkang kaping kalih namung saged netah tiyangipun ingkang gesangipun boten suci, boten gadhah daya mekak utawi nyirnakaken babar pisan tumiyungipun tiyang dhateng awon, sarta dèrèng kawasa anetepaken tiyang tetep teguh wonten ing tatalesing katulusan, ing sapunika dumugi wonten ing tataraning kamajengan ingkang wonten ing ngriku panyarempengipun saged angsal damel tur boten sakedhik. Peperangan kaliyan tumiyungipun dhateng dosa sampun boten wonten malih, wawatekanipun tiyang lajeng santun babar pisan, sarta pangadatanipun ingkang sampun-sampun kabangun kalayan sampurna. _____________ 1639
SURAT 90 AL-BALAD (Kitha) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (20 ayat) Katerangan gerban Kitha ingkang kasebutaken wonten ing ayat ingkang sapisan, ingkang lajeng kanggé namanipun surat punika, punika kitha Makkah, inggih punika kitha ingkang wonten ing surat ingkang sampun- sampun kaparingan pèpènget badhé kadhawahan siksa kados déné ingkang andhawahi umat ingkang sampun-sampun. Nanging kitha Makkah wau calon kithanipun Kanjeng Nabi, sarta ing ayat ingkang angka kalih wonten piweca ingkang terang, bilih badhé dhateng masakalanipun para Muslimin boten dipun kaniaya malih wonten ing kitha ngriku, wangsul malah sami badhé uwal saking sawarnining sasanggèn; punika terang manawi ingkang dipun karsakaken punika: papréntahanipun para Muslimin badhé jumeneng wonten ing ngriku. Dados ing ngriki punika wonten piweca ingkang terang bab badhé bedhahipun kitha Makkah déning Kanjeng Nabi, sarta ingkang makaten punika perlu, jalaran Kanjeng Nabi punika tiyang ingkang mamrih kabegjanipun para mlarat, para ingkang kinaniaya tuwin para laré yatim. Sadaya kémawon sami sarujuk amastani bilih surat punika salah satunggaling dhawuh ingkang sepuh sanget, ngantos kaanggep tumurun nalika taun ingkang sapisan sasampunipun Kanjeng Nabi tetep dados utusan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2606 b. 2438 1 Sayektia kutha iki2733 - Ingsun apasaksib 2 Lan sira iku bakal linuwaraké saka ing kawajiban ana ing kutha iki2734 - 2733. Kutha iki punika ingkang dipun karsakaken kitha Makkah (Rz), ingkang nalika jaman tumurunipun surat punika Kanjeng Nabi dudunung wonten ing ngriku. Wontenipun kitha Makkah punika piyambak, sampun dados saksi ing mahakawasa tuwin mahawikanipun Pangéran, langkung- langkung tumrap tiyang Arab, awit piyambakipun mangertos tur kalayan yakin bilih maèwu-èwu taun kapengker Kanjeng Nabi Ibrahim sampun nyuwun dipun paringi kitha ing ara-ara samun wau, ingkang wonten ing ngriku panjenenganipun nilar tedhak turunipun satunggal cawang. Kajawi punika kitha Makkah punika ugi dados saksi ing kayektènipun Kanjeng Nabi Suci, awit jumenengipun satunggaling nabi saking tedhak turunipun Kanjeng Nabi Isma'il, punika ugi kalebet salah satunggaling barang ingkang dipun suwun déning Kanjeng Nabi Ibrahim. Mirsanana 168. 2734. Tembung punika ukara seselan (parenthetical). Hill punika tembung tembung lingga, tegesipun sami kaliyan tembung halâl, ingkang jawinipun dumunung wonten ing
Surat 90 Kitha 1641 3 Sarta ana kang duwé anak lan kang dianakaké.2735 Ar. ing dalem angèl Ut. prakosa nitahaké manusa supaya angalahaké kang angèl-angèl.2736 4 Sayekti Ingsun 5 Apa dhèwèké ngira, yèn ora ana kang nguwasani awaké? 6 Bakal calathuné: Aku nge- mos-emos bandha akèh.2737 kawontenan kosokwangsulipun haram, dados ateges mardika saking kawajiban utawi tanggelan dhateng satunggaling barang. Limrahipun para tukang anjarwani Quran ing basa sanès anggènipun anjarwani ayat punika béda-béda, kadosta: sira dudunung ana ing kutha iki, sira manggon ana ing nagara kéné lan sapiturutipun. Nanging jarwan makaten punika boten leres, awit tembung halla ingkang tegesipun nazala, mampir, utawi manggèn, utawi mondhok wonten ing satunggaling panggènan, punika lingganipun hulul utawi hull (LL), sanès hill, kados déné ingkang wonten ing ngriki punika. Sawenèh mufassir ugi wonten ingkang nemahi lepat makaten punika. Déné teges ingkang kula anggé punika cocog kaliyan tegesipun tembung hill ingkang sajati, awit ukara punika jawinipun kowé luwar saka kawajiban utawi tanggungan marang bab prakara iku. Manawi makaten pratélan punika lajeng mengku suraos piweca, ingkang mecakaken bilih Kanjeng Nabi badhé dipun uwalaken saking kawajiban ing babagan kasucianipun tanah Makkah, awit panjenenganipun dipun idini lumebet mriku kalayan rudapeksa (Bd), kados déné ingkang kelampahan nalika bedhahipun nagari Makkah. Pancèn menggah ing sajatos-jatosipun dhawuh punika nyebutaken lalampahan punika. Wonten satunggaling hadits dhawuh pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang ngiyataken paham punika, inggih punika nalika mangandikakaken bab kasucianipun nagari Makkah Kanjeng Nabi ngandika makaten jawinipun lan nadyan silih aku diluwaraké saka kawajiban ing bab prakara iku, iku iya mung sadhéla ing wayah awan. Sawenèh mufassir gadhah paham tegesipun ayat wau: sira ginawé kaidèn ana ing kutha iki. Suraosipun: Kanjeng Nabi dipun anggep kalal (kénging) dipun kaniaya wonten ing tanah suci Makkah, mangka wawaleripun tanah suci Makkah boten kénging katerak, ngantos dalasan satonipun galak boten kénging dipun bedhag lan tatanemanipun boten kénging dipun pecoki (Bd). 2735. Kang duwé anak punika boten sanès kajawi Kanjeng Nabi Ibrahim, luluhuripun bangsa Arab; déné kang dianakaké punika manawi boten Kanjeng Nabi Isma'il, ingkang nalika masang tata- lesing padaleman suci ing Makkah ngréncangi ingkang rama, Kanjeng Nabi Ibrahim, inggih Kanjeng Nabi Suci piyambak, awit panjenenganipun punika ingkang kasuwun wonten ing donganipun Kanjeng Nabi Ibrahim. Kanjeng Nabi Ibrahim lan Kanjeng Nabi Isma'il, sami dados pasaksi ing kayektènipun Kanjeng Nabi Suci. 2736. Kabad tegesipun kasusahan utawi rekaos. Sajakipun dhawuh punika ngisarahi kawontenan- ipun para mengsah ingkang kiyat, ingkang wonten ing ayat sambetipun kapangandikakaken kalayan tetembungan ingkang langkung umum, ingkang lèrègipun sami, inggih punika sami gadhah panganggep bilih "boten wonten satunggal punapa ingkang nguwaosi" piyambakipun. Dados dhawuh punika nyebutaken sacara amecakaken bab prakawis kasusahan ingkang calon badhé dipun sandhang déning para titiyang wau, sarta inggih prakawis punika jatos-jatosing prakawis ingkang katuju wonten ing surat punika. Nanging dhawuh punika ugi kénging dipun suraos sacara umum, maksudipun: bilih tumitahipun manusa wonten ing gesang sapunika punika boten kénging boten mesthi mawi cacampuhan kaliyan rekaos warni-warni, suprandéné sampun kados makaten kémawon, piyambakipun meksa gadhah panganggep bilih boten wonten satunggal punapa ingkang nguwaosi piyambakipun. 2737. Ingkang dipun maksud pratélan punika kawontenanipun ingkang wekasan para mengsah,
1642 Kitha Juz XXX 7 Apa dhèwèké ngira, yèn ora ana sing meruhi? 8 Apa Ingsun ora wis maringi mripat loro marang dhèwèké, 9 Sarta ilat siji lan lambé loro, 10 Apa déné wus nuduhaké dadalan loro marang dhèwèké?2738 11 Ananging dhèwèké ora niyat njajal munggah ing dalan pagunu- ngan kang sumengka, 12 Lah apa ta kang ngertèkaké sira, dalan pagunungan kang sumengka iku apa? 13 (Ya iku) mardikakaké kawula, 14 Utawa awèh pangan ing dinaning paceklik, 15 Marang bocah yatim kang isih ana alurané, 16 Utawa marang wong miskin kang nglesod ing lebu.2739 inggih punika ing kalanipun para titiyang wau sami nyipati bilih prakawis ingkang dipun labuhi Kanjeng Nabi pranyata angsal kamenangan. Mangka sampun kathah sanget bandha ingkang dipun awut-awut déning para titiyang wau kanggé milawani panjenenganipun. Dadosipun lajeng sami wicanten bilih anggènipun sami mengsahi ing Kanjeng Nabi punika menggah ing sajatos-jatosipun namung nama ambucal bandha blaka. Ing 8: 36 ugi wonten pratélan ingkang kados makaten punika: "Sayekti kang padha kafir iku padha nanjakaké bandhané kanggo ngalang-alangi (wong akèh) saka dadalané Allah; mulané dhèwèké iya bakal padha nanjakaké iku, tumuli iku, dadi kesusahan kang abanget ingatasé dhèwèké." 2738. Najd punika tegesipun (Rgh) utawi miturut ngulami sanès (Rz), jawinipun margi ingkang pratéla. Miturut satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci, sarta para mufassirin sami sarujuk amastani bilih margi kakalih ingkang pratéla punika lan tegesipun marginipun saé tuwin marginipun awon (Rz). Margi kakalih punika dipun tedahaken dhateng manusa, piyambakipun mardika milih pundi ingkang dipun senengi mripat kakalih (ayat 8) kénging dipun anggé déning manusa kanggé amilahaken antawisipun awon lan saé, makaten ugi piyambakipun saged migunakaken ilat lan lambé kakalih (ayat 9) kanggé pitakèn, manawi piyambakipun piyambak boten sumerep. 2739. Tindak saé dhateng para ingkang sami sangsara, para miskin lan para laré yatim, punika winastan dalan pagunungan kang sumengka. Déné sababipun, jalaran nindakaken pandamel wau angèl
Surat 90 Kitha 17 Sabanjuré dhèwèké iku wila- ngané para kang padha angèstu sarta weling-wineling alaku sabar tuwin weling-wineling welasan. 18 Ya tengen. iki wonging tangan 19 Déné para kang angafiri marang timbalan-timbalan-Ingsun, iku wonging tangan kiwa. 20 Geni nungkeb angrukub dhè- wèké. sanget. Mitulungi tiyang miskin tuwin laré yatim punapa déné mardikakaken réncang tumbasan asring dipun sebat-sebutaken, punika ngatingalaken bubudènipun Kanjeng Nabi ingkang sajati, ingkang déning satunggaling tiyang ingkang nyumerepi panjenenganipun kanthi raket winastan tiyang ingkang madosaken tedha tumrap titiyang ingkang boten gadhah tedha. Ngemungaken agami Islam piyambak, agami ingkang majibaken mardikakaken kawula réncang tumbasan, lan ngemungaken Kanjeng Nabi Muhammad saw. piyambak, pendhirining agami ingkang mintonaken conto ingkang minulya bab mardikakaken sadaya réncang tumbasan kagunganipun lan mitulungi mardikanipun réncang tumbasan sanès-sanèsipun. Para guru-guruning agami Nasrani bengak-bengok nyariyosaken bilih agami Nasrani tukang milawani pangawulan lan nacad agami Islam déné boten tumandang nyirnakaken pangawulan. Malah wonten tiyang ingkang mastani, bilih dhawuh-dhawuh bab kautamènipun mardikakaken kawula ingkang wonten ing surat-surat Makkiyah punika kasuwak déning dhawuh-dhawuh ingkang tumurun kantun (mirsanana Wherry). Pranyata punika rembag ingkang sulaya blejed kaliyan nyatanipun, awit 9: 60 (èwoning dhawuh ingkang tumurun kantun piyambak) nyebutaken pranatan-pranatan ingkang cetha, sawenèhipun inggih punika nanjakaken sapéranganipun bandha Baitu-l-Mal kanggé nebus kamardikan- ipun réncang tumbasan. ______________ 1643
SURAT 91 AS-SYAMS (Surya) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (15 ayat) Katerangan gerban Kanjeng Nabi punika Surya-nipun para titiyang tulus (tembung punika lajeng kanggé namanipun surat punika), lajeng angsal pitedah dhateng marginipun kasampurnan; nanging ngemungaken tiyang ingkang purun nucèni awakipun piyambak kémawon, ingkang saèstu angsal kabegjan, déné tiyang ingkang dados bandhanganing karisakan, mesthi boten badhé saged anggayuh ingkang kasedya. Minangka tuladha katerangaken kawontenanipun kaum Tsamud. Boten prabéda lan surat ingkang sampun, surat punika èwonipun dhawuh ingkang sepuh. ingkang sareng malethèk manusa Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa srengéngé lan padhangé,2740 2 Sarta rembulan nalika anga- lap papadhangé,2741 3 Sarta raina nalika amlethèk- Ut. srengé- ngé aké iku,2742 2740. Asy-syams utawi surya punika wonten ing basa Arab muannats (kaanggep barang ingkang asifat èstri wonten ing dalem paramasastra), déné al-qamar, rembulan, punika mudhakkar (jaler), dados kaliyan basa Inggris, upaminipun, kosokwangsul. Dluha, nadyan limrahipun kanggé mastani wanci énjing ing sasampunipun mlethèk surya, nanging ugi ateges papadhang, sarta inggih punika tegesipun dluha ing ngriki. 2741. Talâ-hâ punika wantahipun ateges manut dhèwèké; nanging miturut Rgh (tumrap satunggaling barang ingkang manut satunggalipun) ingkang makaten punika tarkadhang menggah ing awak-awakanipun, lan tarkadhang ing dalem anggènipun niru ing kawontenanipun. Mila anggèning panjenenganipun nerangaken talâ-hâ ing ayat punika ateges: manut sarana niru utawi ing dalem pangkatipun, awit rembulan punika ngalap papadhang saking surya. Farra nganggep teges makaten punika tegesipun ingkang sajatos tembung wau, awit panjenenganipun nerangaken makaten: satunggal manut satunggalipun ing dalem satunggaling prakawis, tegesipun anjupuk saka dhèwèké (Rz). Dados tegesipun ingkang sajatos dhawuh wau: nalika dhèwèké (rembulan) ngalap papadhang saka srengéngé. 2742. Para mufassirin sami sarujuk amastani dlamir (tembung purusa) ingkang wonten ing jallâ-hâ punika wangsul dhateng ad-dunyâ, donya, sanajan ta boten kasebutaken wonten ing ngriki: awit kados déné kateranganipun Kf, tumrap ingkang kados makaten punika sampun cetha suraosipun, kados déné
Surat 91 Surya 4 Tuwin wengi nalika anutupi Ut. srengé- ngé iku,2743 Ut. Ingkang- yasa Ut. Ingkang- anggelar 5 Lan langit sarta yasané, 6 Sarta bumi tuwin gumelaré, Ut. Ingkang- nyampur- nakaké 7 Apa déné jiwa tuwin sampur- nané,2744 8 Banjur Panjenengané aparing weruh kalawan ilham nyimpangé saka ing bener sarta Panjaganing dhiriné (saka ing ala);2745 ukara jawinipun: adhem banget, suraosipun ésuk iki adhem banget, sanajan tembung "ésuk" wau boten kasebutaken wonten ing tetembungan wau (Rz). 2743. Dlamir ingkang wonten ing tembung yagsyahâ punika ugi wangsul dhateng ad-dun-ya (donya) sanajan inggih wonten sawenèh mufassir ingkang merdéni dlamir wau wangsul dhateng surya. 2744. Mâ ing ayat 5-7 kula suraos mashdariyah, milanipun kula jarwani kados makaten wau. Pakèwed ingkang dipun cungulaken déning Kf punika sajatosipun sanès pakèwed saèstu, awit alhamahâ ing ayat 8 punika kénging kasuraos jejeripun: Pangéran. Malah dipun anggepa mâ wau mâ mausûlah, meksa inggih sampun genah manawi tegesipun punika inggih kados ingkang kaserat wonten margin punika; ing tiga-tiganipun ayat wau mâ wangsul dhateng Pangéran, jalaran wonten ing basa Arab mâ punika boten namung asring dipun pigunakaken kados déné man kémawon, kados déné ing 4: 22, nanging mâ punika malah mengku suraos mratélakaken luhuripun jejer ingkang dipun sebut, dados dhawuh pratélan wau sami kaliyan makaten ungelipun: dhemi langit lan Dhat Ingkang-Mahakawasa Kang gawé iku. Ing ayat punika, inggih punika ayat 7, punika ingkang dipun dhawuhaken supados dipun gatosaken bab kasampurnanipun jiwa, makaten ugi kabetahanipun ruhani lan budipakerti pun jiwa. Wondéné nem ayat ingkang wiwitan, punika ingkang dipun pangandikakaken bab kabetahanipun wadhag pun jiwa. Pangéran Ingkang-Mahaluhur sampun anitahaken surya tuwin papadhangipun, rembulan, raina lan dalu, langit ingkang inggil tuwin bumi ingkang jembar, sadaya murih dipun alap piguna déning manusa. Suprandéné sadaya wau namung dumunung kanggé nyampedi kabetahanipun wadhag manusa. Kanggé kasampurnanipun jiwa, kabetahanipun ruhani inggih kedah dipun jangkepi; bab punika kasebutaken wonten ing ayat 8-10. 2745. Ayat punika gathukipun pratélan ingkang kasebut ing ayat ingkang sampun bab prakawis kasampurnanipun jiwa, awit ayat wau nedahaken dhateng margining kasampurnan. Sasambetanipun wau kapratélakaken kalayan fâ, ingkang dipun pigunakaken minangka ta'qîb. Nyampurnakaken jiwa punika asarana ilham, awit ilham punika adamel cetha pratélanipun margi kakalih, fujur, utawi marginipun panyimpang saking yakti, inggih punika margi awon tuwin taqwâ utawi marginipun bekti (marginipun panjagi saking awon), inggih punika margi saé. Sagedipun kasampurnan kagayuh, punika kedah sarana nebihi margi awon lan ngambah margi saé. Tuwan Rodwell lan tuwan Palmer anggènipun anjarwakaken ayat punika klèntu. Tuwan Rodwell anggènipun anjarwakaken makaten: sarta aniyupaké marang dhèwèké durakané lan bektiné. Tuwan Palmer: sarta mulang ing dhèwèké dosané lan bektiné. Kula wastani klèntu awit pratélan kados makaten punika boten namung cengkah kaliyan Quran ing sagemblengipun kémawon, nanging ugi cecengkahan piyambak aliyas boten mantuk sarta boten teges. Manawi cara jarwan wau dhawuh punika lajeng mengku suraos, manawi tiyang tilar pandamel awon lan nindakaken saé, punika Gusti Allah ingkang niyup (ngajani) piyambakipun tumindak makaten wau; makaten ugi manawi piyambakipun nilar saé lan nindakaken awon, punika inggih Allah ingkang mulang piyambakipun supados tumindak kados makaten punika; lah punika cetha nglengkara sanget. Ayat kakalih sambetipun ugi anggorohaken pratélan makaten wau. Makaten ugi dhawuh punika boten perlu dipun wewahi tetembungan sagedipun kasumerepan tegesipun ingkang saèstu, kados déné lekas- 1645
1646 Surya Juz XXX 9 Sayekti begja sapa-sapa sing ngresiki jiwané, 10 Lan temen kapitunan sapa- sapa sing angregedi jiwané.2746 11 Bangsa Tsamud anggorohaké pambala- kalawan kasunyatan saré,2747 12 Nalika wongé kang cilaka banget jumedhul (anggawa piala), 13 Banjur utusaning Allah cala- thu marang dhèwèké: Unta wadon kagunganing Allah iku (togna baé) sarta ombènana. ipun, tuwan Sale, mawi nyeselaken tetembungan indriya kang bisa amilah-milahaké lan kakuwatan kanggo milih, ingkang boten kasebut wonten ing dhawuhipun ingkang asli. Al-hama-ha tegesipun niyup marang dhèwèké (LL), dados dhawuh wau cocog kaliyan dhawuh ing 90: 10, "Lan Ingsun wus anuduhaké dadalan loro marang dhèwèké." Kula amewahi tembung ilhâm (wisik) jalaran ilhâm makaten tegesipun mesthi wisik ingkang dipun isarahaken utawi dipun tiyupaken déning Pangéran, kados déné kateranganipun Rgh: "punika namung tartamtu isyarah ingkang dipun isyarahaken déning Allah." Rz nerangaken niyupaken wisik saé lan awon punika tegesipun mangertosaken lan nyumerep- aken manusa dhateng kakalihipun wau, sarta panjenenganipun inggih anerangaken bilih katerangan makaten punika dipun ajengi déning Ibnu 'Abbas tuwin para mufassirin ingkang kénging pinitados sanget. 2746. Zakkâ-hâ punika saking zakâ, tegesipun wewah, dados asalipun tembung wau ateges ngundhakaké utawi ngrembakakaké iku (Msb, TA-LL), déné dassâ-hâ punika saking tembung dassa-hû, asalipun ateges ngumpetaké utawi nyingidaké iku. Zakkâ-hâ tegesipud ingkang kaping kalih ngresiki iku, dassâ-hâ ngrusak iku. Tembung kakalih punika dipun agem, punika menggah ing sajatos-jatosipun anedahaken bilih indriya-indriya ingkang perlu kanggé anggayuh kasampurnan punika sampun kaparingaken dhateng saben tiyang, nanging sawenèh tiyang wonten ingkang purun nuwuhaken indriya-indriya wau sarana anggegesang indriya-indriya wau, sawenèhipun malih, wonten ingkang ngrisak indriya-indriya wau sarana ngèndelaken kémawon indriya-indriya wau lastantun sumingid, boten purun ambabar indriya-indriya wau kanggé kasaénanipun piyambak. Kapèngetana, angger-anggeripun Quran bab karahayon punika makaten: ingkang murugaken manusa dumugi ing punjer ingkang katuju, punika manawi manusa purun ngresiki jiwanipun saking sawarnining rereged; kosokwangsulipun sinten ingkang ngrisak jiwanipun sarana manggung wonten ing dalem piawon, mesthi boten badhé saged anggayuh maksuding gesangipun ingkang sajati. Ayat punika paring pitedah ingkang terang, bab kawontenanipun ingkang sajati panggalihipun Kanjeng Nabi. 2747. Ayat punika maringi conto bab kawontenanipun para titiyang ingkang ing wekasanipun boten angsal damel margi risaking gesangipun, sarwi maringi pèpènget dhateng para titiyang Makkah, manawi piyambakipun sami kelajeng-lajeng anggènipun ngambah margi ingkang awon sarta boten purun wangsul dhateng katulusan, boten purun nanggapi pangajakipun Kanjeng Nabi, nanging malah nyiya-nyiya Kanjeng Nabi kados déné kaum Tsamud nyiya-nyiya Nabinipun, wekasanipun mesthi badhé nemahi nasib kados déné ingkang dipun sandhang déning kaum Tsamud wau. Manawi piyambakipun purun manut miturut dhateng Kanjeng Nabi, piyambakipun mesthi badhé saged anggayuh ing kasampurnan; nanging manawi sami nulayani panjenenganipun, piyambakipun mesthi badhé nandhang karisakan kados déné umat ingkang sampun-sampun, ingkang sami manggung wonten ing dalem awon, nglirwakaken pèpèngeting Nabinipun.
Surat 91 Surya Ar. dhèwèké Ar. dhèwèké Ar. Pangé- rané Ar. dhèwèké 14 Ananging bangsa Tsamud anggorohaké dhèwèké sarta matèni untaning Allah; mulané Pangéran anumpes bangsa Tsamud amarga saka dosané, sarta digawé lèsèh (padha karo lemah). 15 Lan Panjenengané ora kuwa- tir marang wasanané.2748 2748. Allah boten badhé mraduli angsal-angsaling siksa ingkang andhawahi satunggaling umat, manawi umat wau pancèn sampun mungguh kadhawahan ing siksa wau. Kalebet wasananing siksa, inggih punika anak-anakipun sami tinilar anggana tanpa wonten ingkang ngayomi lan ingkang rumeksa. _____________ 1647
SURAT 92 AL-LAIL (Dalu) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (21 ayat) Katerangan gerban Maksudipun surat punika badhé anedahaken bilih Daluning kakapiran lan kabodhoan (ingkang lajeng kadadosaken irah-irahanipun surat punika) badhé sumisih lan kagentosan ing papadhanging raina; awit tumrap panyarempengipun manusa dhateng maksud ingkang mawarni-warni, punika wonten pipilahanipun makaten: para ingkang nyarempeng badhé anjumenengaken kasaénan mesthi badhé manggih sakéca, déné ingkang sami andurusi awon mesthi badhé manggih rekaos. Surat punika ugi èwoning dhawuh ingkang tumurun nalika jaman wiwitan. Katrangan ingkang nyariyosaken bilih tumurunipun surat punika margi lekasipun Bagéndha Abu Bakr tuwin Umayyah bin Khlaf, punika namung saged dipun anggep kalayan mengku suraos bilih sahabat Abu Bakr lan Umayyah wau wonten ing babading Islam jaman wiwitan conto ingkang melok minangka tuladhanipun tiyang ingkang nyarempeng dhateng kasaénan (Bagéndha Abu Bakr) lan tiyang ingkang nyarempeng dhateng awon (Umayyah bin Khlaf). Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa wengi nalika ametengi, 2 Lan raina nalika padhang sumilak anelahi, 3 Sarta tumitahing lanang lan wadon, 4 Sayekti jangkahira iku (tumu- ju marang ancas) warna-warna.2749 2749. Ayat ingkang angka sakawan punika nerangaken angsal-angsalaning panglimbang-limbang kawontenan ingkang kasebutaken wonten tigang ayat ingkang wiwitan wau. Dalu nutupi sadaya barang, raina madhangi sadaya barang wau; kakalih punika dados minangka pasaksèn, bilih boten prabéda lan gilir gumantosipun pepeteng lan papadhang punika mahanani kawusanan ingkang lah makaten ugi panyarempengipun manusa dhateng kasaénan - kasanépakaken béda-béda, papadhanging raina - lan panyarempengipun dhateng awon - kasanépakaken pepetenging dalu - punika mesthi inggih ngawontenaken woh ingkang boten sami. Tumitahipun jaler lan èstri - ingkang mengku teges tumitahipun sagung titah ingkang asifat gesang, awit sadaya titah ingkang asifat gesang
Surat 92 Dalu 5 Ana déné wong kang wèwèh sarta anjaga dhiriné (saka ing ala), 6 Tuwin amisinggihaké kang becik, 7 Lah iku bakal Ingsun gam- pangaké marang kawusanan kang gampang. 8 Déné wong kang kumed sarta rumasa ora butuh (marang Allah), 9 Apa déné anampik marang kang becik, 10 Lah iku bakal Ingsun gam- pangaké marang kawusanan kang angèl. 11 Lan bandhane ora bakal ma- kolehi marang dheweke samangsa dhèwèké rusak.2750 12 Sayekti nuduhaké dalan iku tanggungan Ingsun, 13 Lan sayekti akhirat sarta do- nya iku Ingsun kang kagungan,2751 apépéling marang sira, geni kang mulad- mulad; 14 Mulané Ingsun punika mesthi jaler lan èstri tumitahipun - punika ugi dados pasaksi tumrap kasunyatan ingkang makaten wau, jalaran ing ngriku satunggal-satunggalipun ugi nyarempeng dhateng satunggaling tuju ingkang dipun ener, sarta satunggal-satunggalipun ngundhuh wohipun miturut panyarempengipun 2750. Conto kakalih ingkang kawarsitakaken wonten ing ayat-ayat punika anggambaraken tiyang ingkang purun nampèni lan tiyang ingkang angemohi ing Kanjeng Nabi Suci. Ingkang angka satunggal angsal-angsalanipun sakéca, ingkang angka kalih rekaos, aliyas kacilakan. Manawi kasuraos ayat-ayat punika mengku karsa mangandikakaken Bagéndha Abu Bakr lan Umayyah bin Khalf, kados déné kateranganipun Qaffal, kakalihipun wau namung minangka conto; kawusananipun ingkang angka satunggal: sakéca, Bagéndha Abu Bakr kajumenengaken khalifah ingkang ngasta papréntahanipun tanah Arab; ingkang angka kalih cetha cilaka wasananipun bandhanipun boten migunani punapa- punapa dhateng piyambakipun nalika pancasanipun Pangéran dhumawah. 2751. Akhirat ing ngriki punika mengku teges gesang sasampuning pejah tuwin gesang ing sapunika ing tembé wingkingipun; déné donya ing ngriki gesang sapunika ing wekdal ingkang sampun-sampun. 1649
1650 Dalu Juz XXX 15 Ora bakal mlebu mrono kajaba kang banget cilaka, 16 Kang anggorohaké (kasunya- tan) sarta amaléngos. 17 Lan bakal diedohaké saka ing iku wong kang anggoné anjaga dhiriné (saka ing ala), 18 Kang mèwèhaké bandhane, anucèni dhiriné. 19 Ora (karana) ana wong kang duwé panggawé becik kang masthi diganjar. 20 Kajaba angupaya pirenaning Pangérané,2752 Ingkang-Mahaluhur 21 Lan dhèwèké bakal tumuli seneng. 2752. Ngemungaken pirenaning Pangéran thok nugraha ingkang kedah dipun ajeng-ajeng déning manusa, awit saking punika mila punika dados maksud tujuanipun gesang tumrap tiyang Islam, sami ugi punapa ingatasing suwarganipun ing bénjing, punapa suwarganipun ing gesang sapunika punika. Punika cocog kaliyan dhawuh ing 9: 72 èwoning dhawuh ingkang tumurun kantun piyambak: "Sarta kabèh iku kang becik dhéwé yaiku pirena saka ing Allah; mangkono iku pakolih kang gedhé." Para ingkang sami kagungan pakareman nedah-nedahaken sulayanipun wahyunipun Kanjeng Nabi ingkang tumurun ing jaman wiwitan kaliyan ingkang tumurun ing jaman ingkang kantun-kantun, samia manah dhawuh punika. Maksud lan tujuanipun Islam, punjer ingkang kadhawuhaken supados dados ener. Ing tujuanipun manusa, tetep namung satunggal lan boten sontan-santun, sanajan sugengipun Kanjeng Nabi ngalami kawontenan ingkang warni-warni cakrikipun. ______________
SURAT 93 ADL-DLUHÂ (Wanci énjing) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (11 ayat) Katerangan gerban Surat punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng pencaring papadhangipun surya Islam, awit saking punika mila surat punika kanamakaken adl-dluhâ, jawinipun wanci énjing. Kalih surat ingkang sampun mangandikakaken sacara ngibarat, bab rawuhipun Kanjeng Nabi Suci kadi déné malethèkipun surya. Ngibarat wau taksih dipun lajengaken wonten ing ngriki. Boten prabéda lan soroting surya punika anggènipun sumorot penuh ambalerengi boten sami sanalika ing sasampunipun surya malethèk, lah makaten ugi yakti, punika sumorotipun ingkang kalayan penuh anelahi inggih kalayan sarenti. Sadaya fihak nganggep bilih surat punika kalebet panunggilanipun surat ingkang tumurun nalika jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa wayah ésuk, 2 Lan wengi nalika kalimputan ing peteng. Ut. ninggal 3 Pangéranira ora négakaké sira sarta ora rengu,2753 2753. Nadyan soroting surya ing wanci énjing punika dèrèng penuh ambalerengi, suprandéné manawi dipun tandhing kaliyan pepetenging dalu, nama sampun wonten éwah-éwahan. Makaten ugi kawontenanipun Kanjeng Nabi Suci. Nalika Kanjeng Nabi énggal-énggalan jumeneng dados utusan, nadyan kayektènipun punika sampun cetha pratéla katitik saking wontenipun papadhang ingkang sumorot ing tanah Arab déning rawuhipun, suprandéné manawi katandhing kaliyan pepeteng ndedhet lilimengan ingkang nglimputi jazirah Arab ing nalika jaman sadèrènging panjenenganipun rawuh, kayektènipun wau nama dèrèng sumorot kados surya ing wanci tengangé; kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat candhakipun, sumoroting papadhangipun Kanjeng Nabi ingkang kalayan gumebyar anelahi punika calon kelampahanipun boten sami sanalika, nanging kalayan sarenti saking sakedhik. Para mufassirin sami ngandharaken hadits warni-warni, ingkang suraosipun kémawon nerangaken, Bilih tumurunipun ayat punika nalika Kanjeng Nabi boten katurunan wahyu ngantos sawatawis dangu, miturut Bkh kalih utawi tigang dinten, miturut salah satunggalipun hadits-hadits wau, para titiyang kafir sami wicanten bilih Allah wis téga karo Muhammad lan wis ora remen marang dhèwèké (Rz). Bab prakawis tumurunipun wahyu dhateng Kanjeng Nabi mawi antawis, punika nyata: sarta saged ugi tumurunipun ayat punika minangka panglipur dhateng panjenenganipun, bilih komplanging wahyu punika boten teka margi Pangéran boten rena. Utawi saged ugi dhawuh punika mengku suraos umum,
1652 Wanci énjing Juz XXX 4 Lan sayekti, kang bakal kala- kon iku luwih becik tumrap ing sira tinimbang sing wis kalakon.2754 5 Lan Pangéranira bakal énggal apaparing marang sira, supaya sira rena. Ut. anguni- ngani 6 Apa Panjenengané ora nemu ing sira iku bocah lola,2755 banjur aparing pangayoman? Ut. anguni- ngani 7 Sarta (apa ora) anemu ing sira ora bisa weruh, banjur anuduhaké dalan?2756 bilih Kanjeng Nabi mesthi boten badhé dipun tégakaken, wangsul pakaryanipun saya dangu malah saya kiyat lan menang wekasanipun, kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat-ayat candhakipun punika. 2754. Kados makaten punika yakti, inggih punika, nadyan majengipun punika kalayan anggremet, tur mawi cacampuhan ingkang anderpati kaliyan wadyabalaning panggorohan, yakti wau mesthi terus majeng-majeng. Saben angsal damel énggal, punika mesthi langkung saé tumrap Kanjeng Nabi katimbang lan ingkang sampun, sarta bab punika boten namung pinanggih nyata nalika jaman sugengipun Kanjeng Nabi kémawon, nanging nadyan dumugi ing dinten sapunika ugi inggih tetep nyata, sarta badhé tansah tetep nyata ing salami-laminipun. 2755. Bagéndha 'Abdullah, ingkang rama Kanjeng Nabi, séda nalika kirang langkung tigang wulan sadèrèngipun Kanjeng Nabi miyos. Siti Aminah, ingkang ibu, séda nalika Kanjeng Nabi yuswa nem taun. Ingkang éyang, Bagéndha 'Abdul Muththalib, inggih punika ingkang ngitik-itik Kanjeng Nabi ing sasampunipun séda ingkang ibu, séda let kalih taun malih. Wiwit ing wekdal wau Kanjeng Nabi dipun itik-itik déning Bagéndha Abu Thalib, pamanipun, ingkang sugengipun meningi nalika Kanjeng Nabi tampi ayahaning Pangéran ambagun sagung para manusa. 2756. Tumrap para juru-nyebaraken agami Nasrani ayat punika dados bukti pamungkas, bilih Kanjeng Nabi punika "dosa." Babar pisan piyambakipun boten purun manah dhawuhipun Quran Suci ing panggènan sanès. Dlall ing ngriki punika boten ateges sasar; bab punika kacetha ing dhawuh ing 53: 2 ingkang mungel makaten: "ora sasar mitranira." Tiyang ingkang kapangandikakaken boten naté sasar wonten ing satunggaling panggènan, tangèh lamun wonten ing panggènan sanès kasebut sasar, mangka dhawuh kakalih wau kagolong dhawuh ingkang tumurunipun kirang langkung nunggil jaman, namung surat 93 langkung sepuh katimbang lan surat 53. Makaten ugi ayat kakalih wau inggih boten cecengkahan. Ingkang murugaken klèntu, punika manawi suraosing tembung ingkang momot boten dipun gatosaken saèstu, sarta puguh mathok bangkrong anggènipun negesi tembung wau, boten praduli punapa laras kaliyan suraosing dhawuh punapa boten. Déné katrangan ingkang nyariyosaken bilih nalika Kanjeng Nabi dèrèng jumeneng Nabi dados tukang nembah brahala, punika dora. Kathah hadits-hadits ingkang nyariyosaken bilih ngantos nalika panjenenganipun taksih timur andhèrèk ingkang paman dhateng nagari Syam, panjenenganipun sampun ngatingalaken gethingipun ingkang sanget dhateng lampah panembah-brahala. Kathah cariyos lalampahanipun Kanjeng Nabi nalika taksih timur ingkang dipun cariyosaken déning ingkang paman, Abu Thalib, ingkang suka pasaksèn kiyat bilih Kanjeng Nabi boten remen sanget dhateng lampah panembah-brahala. Bagéndha Abu Thalib punika kalangkung déning tresna dhateng Kanjeng Nabi, ngantos nalika para titiyang Quraisy sami milawani panjenenganipun, Bagéndha Abu Thalib wau tumut anduwa panglawaning bangsanipun sadaya. Bagéndha Abu Thalib naté ngandika dhateng Bagéndha 'Abbas, sadhèrèkipun kakung, bilih panjenenganipun dèrèng naté mrangguli Kanjeng Nabi Muhammad saw. ngandika dora, makaten ugi inggih dèrèng naté nyipati Kanjeng Nabi kasinungan kabodhoan ingkang kénging dipun gondhèli,
Surat 93 Wanci énjing Ut. anguni- ngani 8 Lan (apa ora) nemu ing sira kacingkrangan, banjur anyuku- pi?2757 (jahiliyât); Kanjeng Nabi boten naté tumut dolanan kaliyan laré-laré sanèsipun. Sapunika sumangga sami nimbang-nimbang suraosing dhawuh, gathukipun kaliyan dhawuh ing nginggil lan ing ngandhapipun. Ayat 6, 7 lan 8 sambet rapet kaliyan ayat 9, 10 lan 11 satunggal sami satunggal. Ayat 6 mangandikani Kanjeng Nabi bilih panjenenganipun piyambak punika yatim, pupuntoning dhawuh, supados Kanjeng Nabi inggih boten anyiya-nyiya laré yatim kapacak wonten ing ayat 9. Makaten ugi ayat 8, mangandikakaken nugrahaning Pangéran ingkang sampun anguwalaken panjenenganipun saking anggènipun kikirangan; pupuntoning dhawuh kapacak wonten ing ayat 11, inggih punika panjenenganipun inggih kedah angundhangaken nugrahanipun Pangéran ingkang sampun kaparingaken dhateng panjenenganipun wau. Dados sampun terang bilih ayat 6 punika sambet rapet kaliyan ayat 9, ayat 8 kaliyan ayat 11, milanipun ayat 7 lan ayat 10 punika mesthi inggih nunggil ingkang karembag. Ayat 10 kalayan terang mangandikakaken tiyang ingkang nedha dipun tuntun dhateng yakti, utawi tiyang papriman limrah ingkang ambetahaken pitulunganipun ngasanès, margi awakipun piyambak boten saged nindakaken punapa-punapa utawi boten saged nyambut damel punapa-punapa (mirsanana tafsir sambetipun). Kalayan mengku teges punika Kanjeng Nabi punika inggih sâil. Leres panjenenganipun boten naté nembah brahala, nanging tanpa pitulungipun Allah panjenenganipun boten saged ngupados margi piyambak kanggé ambangun umatipun, ingkang sakalangkung déning sanget dipun prihatosaken. Dados panjenenganipun punika boten pirsa ing margi saking moganipun piyambak, déné tembung dlall punika tegesipun tiyang ingkang bingung lan boten sumerep ing margi saking moganipun piyambak, jalaran tembung kriya dlalla (ingkang lingganipun dlâll) punika ateges dhèwèké bingung lan ora weruh eneré sing bener (Ibnu-s-Sa'id, TA-LL). Dados suraosipun dhawuh wau makaten: Allah uninga bilih Kanjeng Nabi ngupados margi, nanging panjenenganipun boten saged damel margi piyambak, milanipun Allah lajeng nuntun panjenenganipun sarana cahya Ilahi. Kalayan sacara makaten punika Kanjeng Nabi dipun dhawuhi sampun ngantos sengol dhateng sadhéngah tiyang ingkang nedha, sarta supados maringi pitulungan dhateng piyambakipun, kados déné anggènipun Gusti Allah sampun mitulungi ing panjenenganipun. Utawi dlall punika ugi ateges tiyang ingkang ketungkul (TA-LL) nalika ngupadosi sawenèh prakawis, kados déné para putranipun Kanjeng Nabi Ya'qub anggènipun mastani ingkang rama: dumunung ing dlalâl (Rgh) jawinipun ketungkul ing tresna dhateng Kanjeng Nabi Yusuf. Dados saged ugi dhawuh punika ateges bilih Kanjeng Nabi kalangkung anggènipun anjungkung ngupadosaken margi ingkang leres tumrap jagad ngantos panjenenganipun ketungkul. Rz anggènipun nerangaken dhawuh punika ngantos warni kalihdasa. Kajawi ingkang sampun kaandharaken ing nginggil, katranganipun Rz ingkang angka satunggal prayogi dipun pèngeti wonten ing ngriki. Katrangan wau adhadhasar wawatonipun Ibnu 'Abbas, Hasan, Dk tuwin sanès-sanèsipun, inggih punika dlall punika ateges gâfil, jawinipun boten mangertos kenabian tuwin pranatanipun syara'; sarta katrangan punika cocog kaliyan dhawuh ing 42: 52: "Lan iya kaya mangkéné iki anggon-Ingsun amahyokaké kitab-winahyu marang sira saka paréntah-Ingsun; mauné sira ora weruh kitab iku apa, mangkono uga iman, nanging iku Ingsun dadèkaké papadhang. Ingsun agem anuntun para kawula-Ningsun endi kang dadi kapareng-Ingsun." Ayat ingkang kapethik ing nginggil punika ugi ngiyataken katrangan ing ngajeng, awit bakuning katrangan wau sami kaliyan suraosing dhawuh ing 42: 52, inggih punika bilih Kanjeng Nabi boten mangertos kados pundi anggènipun badhé anuntun titiyang sanès dhateng margi ingkang leres, nanging panjenenganipun mrihatosaken sanget dhateng para titiyang wau, milanipun Allah anedahaken margi dhateng panjenenganipun. 2757. Kanjeng Nabi kacingkrangan, lan dipun uwalaken saking anggènipun kacingkrangan, punika ingkang dipun karsakaken boten namung kawontenanipun Kanjeng Nabi tumrap prakawis kadonyan utawi prakawis arta kémawon (manawi kapara nyata prakawis punika kalebet ingkang dipun karsak- aken ing dhawuh), nanging ugi kacingkranganipun Kanjeng Nabi menggahing ruhani lan anggènipun kaluwaraken saking kacingkrangan punika. Utawi inggih saged ugi ingkang dipun karsakaken punika anggènipun Kanjeng Nabi ing sakawit piyambakan lan anggèning ing pawingkingipun kathah tiyang ingkang anggolong dhateng panjenenganipun tumut biyantu makarya kaliyan panjenenganipun (Rz). 1653
1654 Wanci énjing Juz XXX 9 Mulané, marang bocah yatim aja sira nindhes.2758 10 Lan marang wong anjaluk aja sira sengol.2759 11 Sarta marang nugrahaning Pangéranira sira angundhangna.2760 2758. Boten wonten panutan sanès ing jagad punika ingkang ngantos samanten anggènipun migatosaken ngupakara laré yatim, kados Kanjeng Nabi Muhammad saw. Ing antawising hadits pangandikanipun ingkang kathah punika, wonten satunggal ingkang makaten: Sing sapa ngupakara bocah yatim iku karo aku kaya déné loro iki (sarwi ngacungaken drijining astanipun kalih iji kadèmpètaken) Hadits sanèsipun mangandikakaken makaten: Samangsa bocah yatim iku nangis, eluhé tètès marang astané Pangéran Ingkang-Mahamurah (Rz). 2759. Limrahipun tembung sâil ing ayat punika dipun muradi mengku teges tiyang papriman. Nanging wong anjajaluk, utawi wong kang tatakon, punika jarwan ingkang langkung prayogi, awit raosing tembung ingkang asli, ingkang wiyar punika taksih kawengku wonten ing jarwan wau. Hasan . anggènipun muradi tembung wau ateges jawinipun wong kang tatakon prakara kawruh, sarta murad punika dipun kiyataken déning lalampahan ingkang kaandharaken wonten ing ayat wiwitaning surat 80 (Rz). Langkung-langkung malih murad punika laras kaliyan maksudipun ingkang baku kautusipun Nabi, inggih punika mencaraken ngélmu sajati, 2760. Ni'mat utawi nugraha punika boten sanès kajawi wahyuning Pangéran, awit sampun dipun akeni wonten ing sagemblenging Quran Suci, wahyu punika nugrahanipun Pangéran ingkang ageng piyambak. Menggah ing sajatos-jatosipun inggih nugraha gung tanpa sama punika, ingkang tansah dipun undhang-undhangaken ing salaminipun Kanjeng Nabi sugeng. Mujahid ngandika: nugraha wau inggih Quran punika (Rz). ____________
SURAT 94 AL-INSYIRÂH (Anjembaraken) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ayat) Katerangan gerban Surat punika, boten prabéda lan surat-surat ingkang sampun, ugi paring panglipur dhateng Kanjeng Nabi. Panjenenganipun boten badhé lastantun teterusan nandhang rekaos, wangsul tumunten badhé manggih sakéca. Bab punika kathah titikanipun, inggih punika dhadhanipun Kanjeng Nabi binuka utawi jinembaraken tumrap yakti (ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika). Sasanggèn ingkang sakalangkung awrat, ingkang babasan mèh adamel remuking pengkeranipun Kanjeng Nabi, tuwin prihatosipun Kanjeng Nabi ingkang sanget, mrihatosaken sagung para manusa, sampun kabirat déning paparingipun Pangéran wahyu dhateng panjenenganipun. Sajatosipun surat punika sasambetan rapet kaliyan surat ingkang sampun, awit kakalihipun sami déné anedahaken bilih Kanjeng Nabi nandhang prihatos ingkang sakalangkung sanget margi risakipun sagung para manusa, sarta wahyuning Pangéran, ingkang wasananipun nuntun astanipun Kanjeng Nabi, nedahaken lampahipun tuwin ngicali prihatosipun ingkang sanget. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Apa Ingsun ora wus anjem- baraké dhadhanira,2761 2761. Punapa tegesipun utawi anjembaraken dhadha, punika saged cetha manawi dipun cocogaken kaliyan donganipun Kanjeng Nabi Musa ing 20: 25, ingkang ing ngriku inggih wonten tetembunganipun ingkang kados makaten wau inggih punika: "Dhuh Pangéran kawula! mugi Tuwan anjembaraken dhadha kawula." Tetembungan ingkang kados makaten punika ugi kasebut wonten ing 6: 126, tur sami tegesipun: "Mulané, sapa sing dikarsakaké déning Allah bakal katuntun ing dalan bener, Panjenengané anjembaraké dhadhané marang Islam, sarta minangka kosokwangsulipun dhawuh punika wonten sambetipun makaten: "Lan sapa sing dikarsakaké bakal kasasaraké, Panjenengané andadèkaké dhadhané rupak lan sesak." Wonten satunggaling hadits ingkang nyariyosaken bilih nalika Kanjeng Nabi taksih timur, nalika taksih dados momonganipun inyanipun Kanjeng Nabi, malaikat Jibril ambedhèl dhadhanipun Kanjeng Nabi lan masuh panggalihipun. Sahihipun hadits punika manut panliti-priksanipun Qadli taksih dados pitakenan (Rz). Nanging manut pamanggih kula dalasan panaliti-priksa wau pisan tuwuh saking kalèntu tampi, jalaran lalampahan ingkang sami plek kados makaten wau kacariyos inggih kelampahan malih nalika Kanjeng Nabi sampun kapasrahan ayahanipun Pangéran (sampun kajumenengaken rasul). Milanipun tétéla manawi lalampahan wau kasyf, utawi luyut ingkang terang, ingkang tegesipun sami plek kaliyan tegesipun anjembaraken dhadha ingkang kasebut wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang sampun kapethik ing nginggil. AH nerangaken: "Anjembaraken dhadha punika tegesipun nyunari dhadha kalayan kawicaksanan tuwin adamel momotipun dhadha
1656 Anjembaraken Juz XXX Ut. anjem- baraken 2 Lan angènthèngaké momo- tanira, 3 Kang angebot-eboti geger- ira,2762 Ut. sebu- tanira 4 Sarta anjunjung kaagungan- ira?2763 kanggé nampeni wahyu ingkang badhé dipun dhawuhaken dhateng panjenenganipun." Makaten punika paham ingkang limrah, nanging kados langkung prayogi manawi tetembungan wau dipun tegesi ingkang langkung jembar, inggih punika kajawi ingkang sampun katerangaken wau, ugi (kadamel momot kanggé) cacampuhan anderpati ingkang badhé dipun alami déning Kanjeng Nabi salebetipun ajak-ajak ing manusa dhateng tauhid tuwin kanggé nandhang kasusahan ingkang saged ugi badhé tuwuh awit saking panganiayanipun para titiyang kafir. Rgh inggih kados makaten wau anggènipun nerangaken, inggih punika dipun jembaraken kalayan cahya Ilahi tuwin katentreman. Jembaring dhadha ingkang mengku suraos kados makaten punika, wonten ing sugengipun Kanjeng Nabi ing pawingkingipun pinanggih kathah sanget conto-contonipun, kadosta: (1). Saben Kanjeng Nabi dipun kaniaya déning mengsah-mengsahipun, Kanjeng Nabi lajeng andonga nyuwunaken pangapunten mengsah-mengsahipun wau, mangka Nabi sanès-sanèsipun, kadosta Kanjeng Nabi Nuh (71: 26) tuwin Kanjeng Nabi Musa (10: 88) sami nyuwun leburing mengsah-mengsahipun. (2). Nalika sampun kelampahan panjenenganipun saged ambedhah nagari Makkah, saèstu panjenenganipun ngapunten mengsah-mengsahipun, dalasan mengsahipun ingkang ageng-ageng; pranyata punika dèrèng naté kelampahan wonten ing babad, inggih babad umum, inggih babad suci (babadipun para andika Nabi). (3). Kanjeng Nabi sakalangkung momot budipakertinipun. (4). Salebetipun nandhang cobi ingkang sakalangkung ageng, kalangkung déning sanget kasabaranipun Kanjeng Nabi, sarta panjenenganipun boten naté nglairaken tembung panggresah ingkang nandhakaken kirang sabaripun, kados déné para Nabi sanès-sanèsipun, kadosta tetembungan: Éli, Éli, lama sabakhtani, ingkang dipun pisambataken déning Kanjeng Nabi 'Isa. (5). Samangsa manggih babaya ingkang sakalangkung ageng, sumarahipun Kanjeng Nabi dhateng Pangéran sakalangkung sampurna lan ambabar pisani. (6). Marambah-rambah panjenenganipun mintonaken kasantosaning panggalihipun ingkang sakalangkung sanget. (7). Panjenenganipun sakalangkung mituhu lan jangkep langkep anggènipun netepi kawajibanipun ingkang mawarni-warni punika, kadosta kawajibanipun anggènipun dados guru lan juru-pitedah ruhani, ingkang yasa undhang-undhang, juru-kukum, sénapatining prang ingkang mandhégani wadyabalanipun dhateng peperangan, ratu lan ingkang ngasta pusaraning papréntahan, priya ingkang ambeg tresna dhateng ingkang garwa, rama ingkang asih dhateng putra, mitra, juru-angayomi kawigatosanipun para miskin tuwin para laré yatim, tuwin kawajibanipun manawi nindakaken prakawis sanès-sanèsipun. Cekakipun, Kanjeng Nabi jembar dhadhanipun, punika tegesipun luhur panggalihipun. 2762. Momotan ingkang ngawrat-awrati pengkeranipun Kanjeng Nabi, punika tegesipun sungkawanipun Kanjeng Nabi margi prihatos kados pundi anggènipun badhé ngentas umatipun saking salebeting kabodhoan lan gugon-tuhon. Kula aturi nocogaken kaliyan 26: 3: "bokmanawa sira bakal matèni awakira dhéwé marga susah jalaran dhèwèké ora padha angèstu." Dhawuh punika ugi saged mengku teges mangandikakaken sungkawanipun Kanjeng Nabi, kados pundi anggènipun badhé nyangkul sasanggèn kenabian ingkang awrat punika (Rz), (kula aturi nocogaken ugi kaliyan panyuwunipun Kanjeng Nabi Musa ing 20: 26 "Lan mugi tuwan anggampilaken tumrap kawula prakawis kawula," ingkang kaunjukaken sasarengan kaliyan nalika nyuwun kajembaraken dhadhanipun). Utawi saged mengku teges mangandikakaken anggènipun Kanjeng Nabi kareksa saking sawarnining dosa tuwin kasucèkaken saking sawarnining rereged. Déné momotan punika tegesipun ngicali kasusahan margi prihatos, kalayan tembung mubâlagah, tegesipun tetembungan ingkang mawi dipun langkung-langkungi, kados déné ukara: jawinipun: aku wus ngilangi rekasaning jiyarah saka kowé, sanajan boten jiyarah saèstu, dados inggih boten rekaos barang (AH). 2763. Punika piweca ingkang terang, bilih Kanjeng Nabi badhé sinengkakaken ing ngaluhur, awit
Surat 94 Anjembaraken 1657 5 Lah sayekti kalawan angèl tekaning gampang. 6 Sayekti kalawan angèl teka- ning gampang. 2764 7 Mulané samangsa sira wis luwar, lah banjur nyrempenga,2765 8 Lan marang Pangéranira iku mligi dadia tujunira. dhawuh punika kadhawuhaken nalika panjenenganipun taksih piyambakan lan boten kasumerepan ing ngakathah. Kateranganipun dhikr ingkang mengku teges kaagungan, mirsanana 855. Tembung dhikr punika dipun tegesana panebut pisan, meksa sami kémawon suraosipun ayat punika. 2764. Laras kaliyan dhawuhipun ayat 4, gampang ing ngriki ingkang dipun karsakaken kamena- nganipun wekasan Kanjeng Nabi Suci, déné angèl, punika cobi warni-warni ingkang kasandhang déning Kanjeng Nabi nalika ing wekdal wau, sanajan dhawuh punika ugi wigatos mahyakaken angger-anggering kudrat ingkang limrah, inggih punika bilih rekaos punika mesthi dipun tut wingking ing gampil. Dhawuh pratélan punika dipun ambali kaping kalih; punika anedahaken bilih Islam badhé ngalami rekaos lan cobi ingkang ageng kaping kalih, sarta ugi kaping kalih ing wasananipun Islam badhé angsal kamenangan. Ing Quran Suci tuwin ing hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci wonten ingkang mratélakaken kalayan terang titik-titikanipun cobi tuwin rekaos ingkang badhé dipun alami déning Islam ing jaman akhir, ingkang agengipun sami kaliyan nalika jaman lahiripun. Dhawuh punika kadhawuhaken ambal kaping kalih, punika ambokmanawi kémawon mengku karsa nyebutaken prakawis wau, makaten ugi mengku karsa nyebutaken badhé kamenanganipun Islam kaliyan agami sanès-sanèsipun ing jagad. 2765. Tembung faraga punika sagedipun genah tegesipun kedah dipun raketi tembung sanès malih. Kadosta jawinipun wis ludhang, utawi wis rampung, saka pagawéané. tegesipun wis ngrampungaké prakarané tegesipun mijèkaké awaké muhung tumrap dhèwèké (LL). Rèhning tembung faragta ing ayat punika boten dipun raketi tembung bangsanipun ingkang kados makaten wau, mila para mufassirin lajeng sami suka katrangan warni-warni. Sawenèh wonten ingkang negesi rampung anggènipun nindakaken prakawis kadonyan, sawenèhipun malih negesi rampung anggènipun sembahyang, sawenèhipun malih negesi rampung anggènipun nindakaken sembahyang ingkang wajib, lan sapiturutipun (Rz). Paham kula, luwaripun kanjeng Nabi wau luwar saking sungkawa, dados wangsul dhateng prakawis ingkang sampun kapangandikakaken ing ayat-ayat ingkang sampun, awit ayat-ayat wau sadaya anedahaken bilih sungkawanipun Kanjeng Nabi sampun kasirnakaken babar pisan. Milanipun, rèhning ing sapunika panjenenganipun sampun luwar saking sadaya prihatos lan sungkawanipun, panjenenganipun kadhawuhan nyarempeng ambangun umatipun sarta ngemungaken Pangéran piyambak ingkang kedah kadadosaken tujuan ingkang kaener. Tembung fârig, ingkang ugi ririmbagan saking tembung wau, ingkang kasebut ing 28: 10 bab ibunipun Kanjeng Nabi Musa punika ugi ateges luwar saking sungkawa; mirsanana 1872. _____________
SURAT 95 AT-TIN (Elo) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ayat) Katerangan gerban Saréngatipun Kanjeng Nabi Musa (ingkang mawi pasemon Tîn - Elo - ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika), ingkang dados aking kados déné Tîn ingkang kapratélakaken ing Injil, katandhing kaliyan saréngat Islam, ingkang mawi pasemon Zaitun (ingkang jalaran boten Wétan boten Kilèn, lisahipun badhé saged madhangi jagad ing salami-laminipun). Karsanipun surat punika, tatandhingan punika badhé kanggé anedahaken, bilih manusa punika katitahaken saged anggayuh tataraning kaluhuran ingkang inggil piyambak, janji piyambakipun purun manut lan nindakaken piwulang ingkang leres; kosokwangsulipun, piyambakipun badhé keplorod dados asor-asoring titah, manawi piyambakipun boten angsal tuntunaning piwulang ingkang leres, utawi manawi sasampunipun angsal tuntunan ingkang leres wau boten lajeng purun nglampahi. Kados makaten wau anggènipun nyebutaken dhawuh punika bab kasampurnan ingkang badhé ginayuh ing bangsa Arab ingkang remen gugon-tuhon punika lantaran Kanjeng Nabi Suci, boten prabéda lan kawontenanipun satunggaling bangsa ingkang sakalangkung asor ngantos dados réncang tumbasan ing Mesir, kadadosaken bangsa ingkang maréntah déning Kanjeng Nabi Musa. Nanging dhawuh punika ugi mengku pèpènget, bilih boten prabéda lan bangsa Bani Israil, ingkang margi boten lastantun anggènipun netepi piwulang ingkang adiluhung, ingkang sampun anjalari piyambakipun manggih kaluhuran, lajeng keplorod malih dados asor, lah makaten ugi titiyang Muslimin, boten wurung badhé nemahi nasib ingkang kados makaten wau, manawi piyambakipun boten lastantun anggènipun agogondhèlan pranataning lampah ingkang minulya, ingkang sampun anjalari piyambakipun saged anggayuh kaluhuran lan kamulyan. Surat punika kagolong panunggilanipun dhawuh ingkang tumurun nalika jaman wiwitan, kados déné surat sanès-sanèsipun nginggilipun, sanajan boten kirang-kirang pamanggih ingkang mastani bilih surat punika katurunaken ing Madinah; nanging pamanggih wau boten perlu dipun ugemi sanget-sanget, jalaran boten wonten watonipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa marang elo lan marang zaitun, 2 Lan marang gunung Sinai, 3 Sarta marang kutha kang sinantosakaké iki.2766 2766. Tîn lan zaitun punika pasemonipun saréngat ingkang katurunaken ing redi Sina tuwin saréngat ingkang katurunaken ing kitha suci Makkah. Ayat kakalih candhakipun nyethakaken bab
Surat 95 Elo 4 Sayekti, temen Ingsun anitah- ing dalem becik- aké manusa beciking dumadi. 5 Banjur Ingsun balèkaké dadi asoring asor, 6 Kajaba kang padha angèstu lan anindakaké panggawé becik, amarga iku bakal olèh ganjaran kang tanpa pedhot.2767 prakawis punika. Kedah dipun pèngeti bilih Kanjeng Nabi Muhammad katandhing kaliyan Kanjeng Nabi Musa punika sampun kasebutaken wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan sanget, kadosta dhawuh punika tuwin dhawuh ing 52: 1-6 lan 73: 15. Sadaya para mufassir Bébel sami angakeni, bilih wit tîn punika dados pasemonipun saréngat Yahudi, sarta inggih punika maksudipun Kanjeng Nabi 'Isa nglaknati wit tîn ingkang lajeng dados aking punika. Yèn ta boten mengku teges makaten punika, lalampahan wau nama lalampahan ingkang boten saged dipun terangaken kajengipun. Kacariyosaken wonten ing Mat. 21: 19, bilih ing satunggaling dinten, wanci énjing uthuk-uthuk, Kanjeng Nabi 'Isa rawuh saking Betani; nalika punika panjenenganipun keraos ngelih, mila lajeng marepeki satunggaling wit tîn perlu badhé metiki wohipun. Nalika panjenenganipun mirsa bilih wit wau boten wonten punapa-punapanipun kajawi namung ronipun, panjenenganipun lajeng nglaknati wit wau, sami sanalika wit wau lajeng garing. Dalasan para mufassir Bébel sami angakeni, bilih lekasipun Kanjeng Nabi 'Isa wau ateges anggènipun angemohi para titiyang Yahudi. Pancèn tindakipun Kanjeng Nabi 'Isa wau mengku teges, bilih para titiyang Yahudi punika serupi kaliyan wit tîn, wonten godhongipun nanging boten wonten wohipun; malah dalasan ronipun wau pisan, ingkang tumrap para titiyang Yahudi dados pasemoning pandamelipun lahir bangsa pangibadah, ing sapunika inggih garing. Anggènipun angemohi titiyang Yahudi wau kasebutaken langkung cetha déning Kanjeng Nabi 'Isa wonten ing dalem sanépanipun pakebonan anggur (Mat. 21: 33), ingkang pinungkasan ing dhawuh: "Karatoning Allah bakal pinundhut saka ing kowé, banjur kaparingaké marang sawijining bangsa kang angetokaké wohé" (Mat. 21: 43). Dhawuh sabdanipun Quran Suci mangandikani kula sami, bilih "bangsa kang angetokaké wohé" wau kaum Muslimin. Prayogi dipun terangaken pisan bilih Nabi Yeremiyah ugi nyanépakaken bangsa Yahudi kados déné woh tîn kalih wakul, woh tîn ingkang saé ateges para tulus ing antawisipun bangsa Yahudi, woh tîn ingkang awon ateges para duraka (Yer. Bab 24). Wondéné wit zaitun, sampun genah sawenèh tafsir Bébel mastani manawi ugi dados pasemonipun bangsa Yahudi. Nanging Quran Suci wonten ing ngriki ngagem wit zaitun wau dados pasemonipun saréngatipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. Sarta bab punika wonten ing satunggaling dhawuh ingkang tumurunipun langkung kantun dipun terangaken saha dipun cethakaken "sanépané papadhangé kaya déné cagak kang ing dhuwuré ana damaré, damar iku ana ing sajroning gedah, gedahé iki kaya déné lintang kang gumebyar, diurubaké asal saka ing wit zaitun kang binarkahan, ora wétanan lan ora kulonan" (24: 35). Ing ngriki kalayan terang Islam kawarna kadi déné wit zaitun, awit saking punika lisahipun inggih kedah kaanggep dados pasemonipun Islam. Tatandhingan punika anedahaken, bilih angger-angger (saréngat) ingkang katurunaken ing redi Sina punika sampun pejah, kados déné wit tîn ing sanépanipun Kanjeng Nabi 'Isa, nanging papadhang anyar, ing salami-laminipun, jalaran papadhang wau boten kagolong étan lan boten kagolong kilèn, wangsul kakarsakaken kanggé sadaya manusa tumrap sadaya jaman, wangsul saréngat Musa kawatesan ing wekdal lan panggènan. Dados ing dhawuh punika wonten isyarah utawi sasmita bab kautusipun Kanjeng Nabi kanggé ing sajagad. ingkang kaurubaken saking wit zaitun ingkang binarkahan, boten saged pejah 2767. Angsal-angsalanipun nglimbang-nglimbang ing kautusipun Kanjeng Nabi Musa lan kautusipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. punika namung sawarni, satunggal, inggih punika angsal 1659
1660 Elo Juz XXX 7 Lah sawisé (iki) sapa kang bisa maido marang sira prakara putusan? 8 Apa Allah iku dudu becik- beciking juru-hukum?2768 pupuntoning pamanggih, bilih manusa punika titah ingkang sakalangkung saé piyambak; terangipun: tumitahing manusa punika kinanthènan ing kasantikan utawi kakiyatan ingkang langkung ing sasamining tumitah kanggé sarananing majeng-majengipun. Nanging manusa inggih saged ngloropaken awakipun piyambak, ngantos dados asoring asor, kados déné para manembah-brahala, ngantos purun sujud dhateng barang-barang pejah kadosta séla, utawi kados déné titiyang Israil, ngantos purun nglirwakaken dhawuh-dhawuh ingkang kaparingaken dhateng piyambakipun lumantar Nabi-Nabi. Sadaya para Nabi wiwit Kanjeng Nabi Musa dumugi Kanjeng Nabi 'Isa, tuwin Kanjeng Nabi Suci Muhammad, sami migatosaken sanget bilih manut miturut dhawuhipun Pangéran punika tuking kaluhuranipun manusa ingkang sajati. Dhawuh punika ngemot angger-angger ingkang umum tumrap kamajenganipun manusa saha piweca bab tataraning kasampurnan ingkang sakalangkung inggil, ingkang badhé dipun gayuh déning bangsa Arab lantaran Kanjeng Nabi Suci, punapa déné nasib ingkang badhé dipun sandhang déning para mengsah ing Makkah, ingkang badhé dipun dadosaken asor lan ina wonten ing nagari-nipun, manawi boten sami purun nanggapi pangajakipun Kanjeng Nabi. Nge- mungaken gambaring pangangen-angen ingkang kajèrèng sacara okol-okolan kémawon, ingkang saged numrapaken dhawuh punika dhateng bab prakawis dhumawahipun Adam ing dosa tuwin angsal- angsalaning anggènipun dhumawah ing dosa. Katundhungipun Adam saking suwarga punika boten saged winastan asoring asor, sarta wontenipun barang ingkang dipun kajawèkaken, inggih punika para angèstu, punika anedahaken bilih dhawuh punika wigatos anyebutaken kawontenanipun limrah para manusa. 2768. Ayat kakalih punika lan nginggilipun saayat, punika wigatos anyebutaken pancasanipun Pangéran ingkang calon badhé dhumawah dhateng para ingkang sami ngemohi ing Kanjeng Nabi. Pancasan wau pancasanipun tiyang duraka tumrap wonten ing gesang sapunika punika tuwin tumrap gesang ing bénjing. _____________
SURAT 96 AL-'ALAQ (Rah anjendhel) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (19 ayat) Katerangan gerban Umum angakeni bilih gangsal ayat ingkang wiwitan ing surat punika wahyuning Pangéran ingkang katampi déning Kanjeng Nabi Suci rumiyin piyambak. Nanging ing tatananing urut-urutanipun surat, dhawuh punika kapapanaken wonten ing panggènanipun samangké punika. Déné sababipun, awit surat- surat ingkang sampun, punika migatosaken kasampurnan lan kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh ing Kanjeng Nabi, tuwin kasampurnan lan kaluhuran ingkang badhé dipun gayuh déning pandhèrèkipun lumantar panjenenganipun - inggih punika gagayuhan ingkang boten saged dipun gayuh déning ikhtiyaripun manusa piyambak. Milanipun, dhawuhipun ingkang wiwitan surat punika andhawuhaken dhateng panjenenganipun, supados nyuwun pitulungipun Pangéran. Surat punika kasebut Rah anjendhel margi wontenipun pratélan ing ayat angka kalih, bilih Allah anitahaken manusa saking rah anjendhel, ingkang mengku sasmita, bilih boten prabéda lan kawujudanipun manusa ingkang éndah punika tuwuh saking asal kamulan ingkang ina, lah makaten ugi Kanjeng Nabi Suci, saking kawontenanipun ingkang asor, badhé jinunjung anglenggahi kaluhuran ingkang sakalangkung inggil. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Macaa kalawan asmaning Pangéranira, Kang anitahaké.2769 Ut. katres- nan 2 Panjenengané anitahaké ma- nusa saka getih-anjendhel.2770 2769. Awawaton Bkh tuwin hadits sanès-sanèsipun ingkang kénging pinitados, sadaya sampun sami sarujuk amastani, bilih gangsal ayat ingkang wiwitan ing surat punika wahyu ingkang rumiyin piyambak katurunaken dhateng Kanjeng Nabi wonten ing guwa Hira', nadyan inggih wonten ingkang mastani bilih surat Fatihah tumurun langkung rumiyin, utawi ayat-ayat ing wiwitaning surat ingkang angka 74 punika wahyu ingkang tumurun rumiyin piyambak. Pratélan ingkang angka kalih punika sampun katerangaken lepatipun wonten ing purwakanipun surat 74, déné pratélan ingkang sapisan (ingkang mastani surat Fatihah wahyu ingkang tumurun rumiyin piyambak), punika inggih boten kiyat waton-watonipun. Dhawuh ingkang mungel kalawan asmaning Pangéranira punika tegesipun kalawan pitulunging Pangéranira. Kawontenan-kawontenan ingkang nyartani tumurunipun wahyu ingkang sapisan punika, kasebut wonten ing hadits-hadits ingkang kénging pinitados. Miturut hadits-hadits wau, wangsulanipun Kanjeng Nabi ingkang wiwitan dhateng malaikat ingkang ngampil dhawuh punika, inggih punika bilih panjenenganipan boten saged maos. Punika nandhakaken kalayan tanpa wonten semang-semangipun malih, bilih Kanjeng Nabi punika pranyata boten saged maos lan boten saged nyerat. 2770. 'Alaq punika tegesipun getih anjendhel lan ugi ateges sih lan katresnan (TA-LL). Teges
1662 Rah anjendhel Juz XXX 3 Macaa, lan Pangéranira iku Ingkang-Mahamulya,2771 4 Kang mulang (nulis marang manusa) kalawan qalam,2772 5 Mulang marang manusa apa kang durung weruh. 6 O, sayekti manusa iku amba- lasar temenan, 7 Déné teka rumasané awaké ora butuh.2773 ingkang rumiyin (getih anjendhel) punika ingkang kelimrah dipun anggé negesi, awit ing panggènan sanès-sanèsipun ing Quran Suci wonten ingkang nyebutaken 'alaqah tumrap tumitahipun manusa. Dipun tegesi makaten punika boten wonten pakèwedipun, awit punika anedahaken bilih asal kamulanipun manusa punika sepélé, salajengipun nyasmitakaken bilih saking asal asor Kanjeng Nabi badhé jinunjung ing ngaluhur. Teges satunggalipun wau ugi kula pèngeti wonten ing margin. Wonten satunggaling hadits ingkang nerangaken bilih Allah Ingkang-Mahaluhur ngandika: Ingsun remen yèn ta kasumurupana, mulané Ingsun anitahaké manusa. Dados tumitahipun manusa, utawi ingkang langkung trep: tumitahipun manusa sampurna, kalayan manut citraning Pangéran, punika awit saking sifatipun Pangéran Mahatresna. Sifat punika dados tatalesipun ngélmu tasawwuf Islam. Pamanggih kula, manusa punika mengku sasmita ingkang mligi: Manusa sampurna, utawi Kanjeng Nabi. 2771. Kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing katrangan angka 5, Rabb punika Ingkang-Ngitik-itik; rèhning makaten mila tiyang utawi barang saged anggayuh tataran saking ngandhap dumugi nginggil, minggah-minggah, ngantos dumugi pantoging kasampurnanipun. Dados , ing dalem dhawuh punika mengku isyarah ingkang nyasmitani pucaking kamulyan tuwin kaluhuran ingkang kakarsakaken calon badhé dipun gayuh déning Kanjeng Nabi. 2772. Kalam kasebutaken wonten ing dhawuh ingkang katurunaken dhateng Kanjeng Nabi ingkang rumiyin piyambak, punika mengku teges ingkang lebet, inggih punika kanggé anedahaken bilih Kanjeng Nabi Suci badhé ngalami manawi kalam punika "dados babantu ingkang kiyat kanggé mencaraken ngélmu bab kasawijènipun Pangéran" (Rodwell). Kajawi punika ugi mengku suraos bilih kalam punika badhé dipun pigunakaken kalayan mligi kanggé ngreksa wahyuning Pangéran ingkang badhé dipun turunaken dhateng Kanjeng Nabi - utawi kanggé ngreksa barang ingkang dèrèng naté dipun ngertosi ing sadèrèng-dèrèngipun déning tiyang sampurna, ingkang ing sapunika kinarsakaken badhé dipun paringi piwulang (ayat 5). Nyata, kalam punika boten sakedhik lalabetanipun tumrap sumi- yaripun Islam, makaten ugi tumrap kanggé rumeksa Quran saking sawarnining karisakan. Nyerat lan kalam asring dipun sebutaken wonten ing Quran Suci, langkung-langkung gagandhèngan kaliyan wahyuning Pangéran ingkang kaampil déning Kanjeng Nabi Suci, punika angéram-éramaken sanget, manawi angèngeti, bilih migunakaken seratan punika boten namung nama langka kémawon wonten ing jazirah Arab, nanging dalasan tiyang ingkang andhawuhaken sabda wau piyambak, boten saged nyerat lan boten saged maos. 2773. Wiwit dhawuh punika dumugi telas-telasanipun surat déning sawenèh hadits dipun tumrapaken dhateng Abu Jahl, jalaran inggih piyambakipun punika tiyang ingkang ngawisi Kanjeng Nabi sembahyang wonten ing sacelakipun Ka'bah. Nanging kados déné ingkang sampun katerangaken wonten ing panggènanipun dhawuh-dhawuh ingkang kados makaten punika, dhawuh ingkang mengku suraos umum. Boten saged winatesan namung tumrap sawenèh tiyang ingkang sampun katamtokaken. Sampun boten wonten semang-semangipun malih Abu Jahl punika pancèn dados conto ingkang melok, ingkang anggambaraken tiyang ingkang sisifatanipun katerangaken wonten ing dhawuh punika, awit
Surat 96 Rah anjendhel 8 Sayekti, marang Pangéranira bali iku. 9 Apa sira weruh wong kang menging, 10 Sawijining abdi samangsa salat?2774 11 Apa sira weruh, yèn dhèwèké iku ana ing dalan bener, 12 Utawa akon njaga diri (saka ing ala)? 13 Apa sira weruh, yèn dhèwèké iku anggorohaké lan maléngos? 14 Apa dhèwèké ora weruh, yèn Allah iku amirsani? 15 O, manawa dhèwèké ora Ingsun marèni, masthi bakal tangani bathuké,2775 16 Babathuk doracara, babathuk dosa. 17 Lah dimèn dhèwèké anekak- aké rowangé rerembugan, 18 Ingsun iya bakal anekakaké para prajurit suraya.2776 piyambakipun punika panuntuning mengsahipun Kanjeng Nabi ing Makkah, sarta kawusananipun Abu Jahl wau dados tepa tuladha tumrap sadaya panuntun awon tuwin panuntun damel wisuna. 2774. Ing dalem dhawuh ingkang boten winatesan sinten ingkang katuju punika mengku sasmita ingkang mligi dhateng Kanjeng Nabi. 2775. Bathukipun para panuntun Quraisy ingkang sami mengsahi Kanjeng Nabi, Abu Jahl kalebet èwonipun, sami kapupuh nalika prang Badr. 2776. An-nâdi tegesipun al-majlis, jawinipun parepatan. Dâru-n-nadwah ing Makkah (ugi asal saking tembung nada) punika namanipun balé agungipun bangsa Arab, dipun anggé papanipun para pinisepuh sami parepatan perlu ngrembag prakawis ingkang wigatos-wigatos, ingkang magepokan kaliyan bangsa Arab ing sagemblengipun, prakawis perang lan sapanunggilanipun. Rz anggancaraken . makaten Tumplaken dadi siji wong-wong kang koanggep mulya lan bisa nandhingi, supaya mitulungi sira. Zabâniyah punika "tumrap bangsa Arab nalika kina," ateges syurath 1663
1664 Rah anjendhel Juz XXX a. 978 19 O, aja sira manut dhèwèké, sarta sumujuda tuwin mareka (ing Allah).a (LL, makaten ugi Kf, Bd, Rz), "ingkang manut suraosipun ing kina kanggé anembungaken para prajurit prawira, utawi manut suraosipun ing jaman ingkang kantun-kantun kanggé nembungaken para pangiringipun pangageng pulisi ingkang sami asikep dadamel (S). Punika tegesipun ingkang sakawit (LL). Dados ayat kakalih punika kalayan terang mangandikakaken peperangan, ingkang ing ngriku fihak kalih-kalihipun sami badhé ngedalaken titiyangipun ingkang kiyat-kiyat supados sami ngaben tiyasa. Zabâniyah dipun tegesana malaikating siksa, meksa mathuk tumrap ing alam kakalih, inggih punika wonten ing gesang sapunika punika tuwin ing akhirat. Rz nerangaken: "kacariyos punika piweca saking Allah bilih piyambakipun wonten ing donya punika badhé dipun glandhang kados déné segawon, sarta piyambakipun nyata sampun angsal siksa makaten wau nalika wonten ing prang Badr; kacariyos malih bilih dhawuh punika piweca bilih bénjing ing akhirat malaikating siksa badhé angglandhang piyambakipun dhateng naraka." Ugi kacariyosaken bilih ing satunggaling wekdal Abu Jahl naté umuk sarwi nantang Kanjeng Nabi Suci: "Lan ing jujurang ora ana wong kang duwé parepatan kang gedhé saliyané aku." Salajengipun kacariyosaken bilih dhawuh ing ayat 17 punika mengku suraos nuju prakawis punika (AH), ingkang ugi lajeng murugaken dhawuh panantang punika mathuk kanggé tumrap ing gesang sapunika punika. _____________
SURAT 97 AL-QADR (Kaagungan) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ayat) Katerangan gerban Wahyu Quran ingkang katurunaken rumiyin piyambak, ingkang kasebut wonten ing surat ingkang sampun, mathis sanget menggah ing urut-urutanipun dipun sambeti ing surat ingkang ngandharaken nalika wahyu Quran wiwit katurunaken. Daluning kaagungan (salah satunggalipun dalu sadasa ing wekasanipun wulan Ramadlan), punika ingkang neksèni rumiyin piyambak sumoroting papadhang ingkang pinasthi badhé nyunari saindhenging jagad. Tumurunipun wahyu ingkang rumiyin piyambak wonten ing daluning Kaagungan, ingkang salajengipun kagem namakaken surat punika, punika mengku pitedah bilih wahyuning Pangéran ingkang minulya piyambak, ing samangké sampun katurunaken dhateng ngalam donya, sarta kaagunganing wahyunipun Pangéran punika punapa déné kaagunganipun ingkang nampèni wahyu wau, mesthi badhé kajumenengaken wonten ing jagad punika. Surat punika sampun genah kalebet éwonipun dhawuh ingkang tumurun nalika jaman wiwitan sanget. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sayekti, iku anggon-Ingsun anurunaké ana ing wengi kang agung.2777 2777. Lailatu-l-qadr, ingkang kula jarwani wengi kang agung, lan ingkang wantahipun ateges bengining kaagungan utawi kaluhuran, punika satunggaling dalu ingkang misuwur ing wulan Ramadlan, inggih punika dalunipun wulan Ramadlan wau ingkang kaping 21, utawi 23, utawi 25, utawi 27, utawi 29, utawi saged ugi ingkang langkung cepak salah satunggalipun dalu titiga ingkang kasebut kantun piyambak wau ing 44: 3 dalu wau kasebut wengi kang binarkahan. Nitik dhawuh ing 2: 185, tétéla bilih Quran Suci punika katurunaken ing wulan Ramadlan, sarta nitik dhawuh ing nginggil punika, tétéla manawi tumurunipun wau ing wanci dalu ingkang agung. "Tumurun" punika mesthi kémawon ateges "tumurunipun ingkang rumiyin piyambak," awit kitab Quran ing sagemblengipun, punika anggènipun katurunaken sapérangan-sapérangan ing salebetipun wekdal tigalikur taun. Déné tembung "Quran" punika kénging kanggé mastani sapérangan utawi sagemblengipun kitab. Inggih awit saking punika déné i'tikâf, utawi mempen wonten ing masjid, punika kadhawuhaken wonten ing sadasa dinten ing wekasaning wulan Ramadlan. Menggah ing sajatos-jatosipun, wigatosipun lailatu-l-qadr punika kabekta saking dalu wau dalu tumurunipun ing jagad wahyuning Pangéran ingkang sakalangkung sampurna piyambak tuwin sakalangkung binarkahan piyambak. Kanjeng Nabi Musa siyam kawandasa dinten sadèrèngipun tampi wahyu (Pangentasan 24: 18), lan Kanjeng Nabi 'Isa inggih siyam kawandasa dinten sadèrènging panjenenganipun kajumenengaken dados Nabi (Mat. 4: 2), punika anedahaken bilih tumurunipun wahyu punika sinartan siyam; awit saking punika saben taun titiyang Muslimin kadhawuhan siyam tigangdasa dinten, sarta nugrahanipun Pangéran ingkang mirunggan
1666 Kaagungan Juz XXX 2 Lan apa kang mangertèkaké sira, wengi kang agung iku apa? 3 Wengi kang agung iku luwih becik tinimbang sèwu sasi.2778 4 Ing kono para malaikat sarta ruh padha tumurun kalawan idi- ning Pangérané, tumrap sarupaning prakara,2779 5 Rahayu! iku nganti tumeka metuning gagat bangun.2780 kajanjèkaken dhateng titiyang Muslimin badhé dipun paringaken wonten ing dinten-dintenipun siyam ingkang wekasan. Nanging lailatu-l-qadr punika mengku teges sanèsipun malih ingkang lebet. Rawuhipun satunggaling Nabi punika limrahipun wonten ing jaman peteng; inggih awit saking punika mila ing Quran Suci jaman wau asring kasanépakaken dalu. Nanging rèhning ing salebetipun pepeteng punika wonten nugrahaning Pangéran ingkang tumurun, awujud utusanipun Pangéran, mila dadosipun dalu wau dalu ingkang binarkahan lan linuhung. Dados, jaman rawuhipun satunggaling rasul utusanipun Pangéran, punika sacara ngibarat kénging kawastanan lailatu-l-qadr. Ing 44: 3 dalu wau pinasti dados dalu ingkang binarkahan, tur kinanthèn ing dhawuh pratélan bilih ing ngriku "sarupaning prakara kawicaksanan sinilahaké," punika anedahaken kalayan terang, bilih tegesipun ingkang satunggal tembung wau, punika adhadhasar dhawuhipun Quran Suci piyambak, awit inggih salebetipun wekdal rawuhipun Nabi wau, kawicaksanan sajati kajumenengaken kalayan pratéla. 2778. Sèwu wulan punika kirang langkung sami kaliyan 83 taun, jangkepipun saabad kirang 17 taun. Wonten hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang mangandikakaken, bilih ing saben wiwitaning abad badhé wonten Mujaddid, utawi juru-pambangun, ingkang rawuh wonten ing antawisipun kaum Muslimin. Tegesipun ingkang langkung lebet lailatu-l-qadr ingkang sampun katerangaken wonten ing katrangan ingkang sampun, dipun kiyataken malih déning kawontenanipun juru-pambangun wau, ingkang ing salebetipun kawontenan limrah, makarya ngantos watawis kalihdasanan taun laminipun, awit saking punika dados wekdal punika langkung saé lan langkung migunani manawi katimbang kaliyan kakantunanipun ingkang wolungdasa taun, ingkang boten karawuhan juru-pambangun. 2779. Para malaikat lan "ruh" sami tumurun, punika ugi anedahaken bilih lailatu-l-qadr punika mengku teges ingkang langkung lebet malih, awit sanajan inggih saged ugi satunggaling dalu ing wulan Ramadlan kapiji ing nugrahanipun Pangéran ingkang ageng, "para malaikat lan ruh" tumurun saking langit, punika langkung mligi magepokan kaliyan ayahanipun satunggaling tiyang ingkang katimbalan ing Pangéran ingandikakaken ambangun jagad, jalaran inggih kados makaten punika Allah anggènipun mitulungi pakaryanipun tiyang pipilihan-Ipun wau. Déné katerangan tegesipun ruh, mirsanana 653, 2181. 2780. "Rahayu," punika sisifatanipun ingkang miyambaki lailatu-l-qadr ingkang baku piyambak. Rahayu punika tumedhak dhateng manahipun para ingkang sami bekti tur ingkang sajati, awujud katentremanipun manah, ingkang lajeng mahanani para titiyang wau pantes tampi nugrahanipun Pangéran. Teterusan "nganti tumeka metuning gagat-bangun," punika sampun terang sanget manawi "dalu" wau dipun suraos wantah. Déné manawi boten katampi walaka, gagat bangun punika ateges juru-pambangun sampun ngajengaken badhé séda, inggih punika duk kalanipun yakti lir péndah papadhanging raina, sampun gumelar cetha awéla-wéla. ____________
SURAT 98 AL-BAYYINAH (Pasaksèn Ingkang Terang) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ayat) Katerangan gerban Rèhning sami-sami wahyuning Pangéran wahyu ingkang katampi déning Kanjeng Nabi punika wahyu ingkang kinawasa piyambak, mila wonten ing ngriki panjenenganipun kasebut Pasaksèn ingkang terang (ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika), inggih punika ingkang anyilahaken antawising yakti lan panggorohan (leres lan lepat), awit kados déné ingkang kacetha wonten ing surat punika, wahyu ingkang katampi déning Panjenenganipun wau mengku sadaya piwulangipun ingkang murni tuwin enggel kitab suci ingkang rumiyin-rumiyin. Saged ugi dhawuh punika sanès èwonipun dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan, nanging kados sampun boten wonten semang- semangipun malih, bilih dhawuh punika katurunaken ing Makkah, makaten pamanggihipun ngulami ingkang sabagéan kathah. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Para kang padha kafir saka golongané pandhèrèking kitab sar- ta (saka golonganing) para musyrik tekaning ora bisa pilah nganti tandha yekti marang dhèwèké:2781 2781. Dhawuh punika wonten angèlipun tumrap ing tembung munfakkîn, ingkang limrahipun mesthi dipun raketi ing tembung ingkang dados lésanipun pipilahan ingkang kapangandikakaken. . Upaminipun ukara jawinipun: barang iki pilah karo barang (sijiné), tuwin 2781. Dhawuh punika wonten angèlipun tumrap ing tembung munfakkîn, ingkang limrahipun mesthi dipun raketi ing tembung ingkang dados lésanipun pipilahan ingkang kapangandikakaken. . Upaminipun ukara jawinipun: barang iki pilah karo barang (sijiné), tuwin jawinipun: aku pipisahan karo kowé (TA-LL). Para mufassirin sami pakèwed anggènipun badhé ngisèni ukara ingkang boten kasebutaken wau, sarta limrahipun sami gadhah pamanggih bilih sambetipun tembung munfakkîn punika tembung saka kakafirané. Nanging punika ugi nukulaken pakèwed-pakèwed énggal (Rz). Menggah ing sajatos-jatosipun, boten prabéda lan sadaya ayatipun Quran Suci ingkang wonten ukaranipun ingkang boten dipun sebutaken, ukara kakiranganipun wau sampun dipun sasmitakaken wonten ing suraosing dhawuh. Kang padha kafir saka golongané pandhèrèking kitab sarta saka golongané para musyrik, punika sampun cetha manawi nyasmitakaken titiyang kalih golongan, inggih punika tiyang ingkang kafir dhateng Kanjeng Nabi Suci sarta tiyang ingkang angèstu ing panjenenganipun; sarta tumrap ingkang kados makaten wau, namung kasebutaken satunggal punika sampun cekap. Titiyang saé utawi para angèstu
1668 Pasaksèn ingkang terang Juz XXX 2 Utusan saka ing Allah, kang maca lembaran-lembaran suci,2782 3 Ing jeroné iki (ngemot sakèh- ing) kitab kang bener.2783 4 Lan para kang wis kapari- ngan kitab, ora pecah belah, kajaba sawisé tandha yekti tumeka ma- rang dhèwèké.2784 5 Lan dhèwèké iku ora diparén- tahi apa-apa kajaba ing Allah, tuhu-tuhu pambangun-turuté marang Panjenengané, tulus, sarta anjumenengaké salat, apa déné awéh zakat, lan mangkono iku agama kang bener. laladi lan titiyang awon inggih punika titiyang kafir, boten saged kapilah-pilahaken, manawi Juru-anyilahaken - al-bayyinah utawi pasaksèn ingkang terang - dèrèng rawuh. Déné bayyinah punika punapa, katerang- aken wonten ing ayat candhakipun, inggih punika: utusan saking Allah. 2782 . Kedah dipun pèngeti bilih utusan, punika wonten ing ngriki katerangaken manawi maos lembaran-lembaran suci, dados punika anedahaken kalayan terang bilih Quran punika nalika jaman tumurunipun surat punika sampun dipun serat. Lah manawi wahyuning Pangéran ingkang tumurun ing jaman wiwitan sampun dipun serat kalayan ajeg punika lajeng dados pasaksèn bilih wahyuning Pangéran ingkang tumurun ing jaman ingkang kantun-kantun mesthi inggih lajeng dipun serati. 2783. Kutub, jama'-ipun tembung kitâb, punika tegesipun pranatan utawi serat. Teges ingkang pundi kémawon ingkang dipun anggé, sami kémawon suraosipun dhawuh punika, inggih punika bilih sadaya pitedah leres ingkang pinanggih wonten ing sadhéngah kitab sanès-sanèsipun ingkang asli wahyuning Pangéran, punika mesthi kamot wonten ing Quran Suci, makaten ugi ingkang dèrèng naté kawahyokaken ing sadèrèng-dèrèngipun, nanging ingkang perlu sanget kanggé anuntun manusa, ugi kamot wonten ing Quran Suci. Dados, kitab Quran angundhangaken manawi mengku sadaya bab ingkang saé-saé, ingkang pinanggih wonten ing kitab suci sanès-sanèsipun, sarta malih anjangkepi kakiranganipun. Tembung kutub dipun raketi tembung qayyimah, ingkang jawinipun kang bener, punika kanggé anedahaken bilih kitab suci Quran punika suci saking sawarnining lepat kados ingkang pinanggih wonten ing kitab suci sanès-sanèsipun wau. Makaten ugi tembung muthahharah (kanggé . nyifati Quran), ingkang tegesipun jawinipun sinucèkaké saka panggo- rohan (Rz), punika ugi mengku maksud makaten wau. 2784. Pepecahan dados pinten-pinten golongan ingkang kasebutaken ing ngriki, punika mengku maksud sami kados déné ingkang kapangandikakaken ing ayat 1, utawi mengku maksud, bilih pandhèrèking kitab ing jaman kina pecah-pecah dados pinten-pinten golongan, sawenèh purun nampèni, sawenèhipum angemohi, sawenèh manut miturut ing kasaénan, sawenèhipun manut ing awon, ngantos manawi sampun karawuhan ing tandhayekti ingkang cetha. Dados dhawuh punika wigatos mangandikakaken, bilih pilihanipun awon lan saé, punika kelampahanipun mesthi ing sasampunipun wonten juru-milahaken ingkang rawuh sarta bilih barang ingkang ing samangké kelampahan, punika ugi naté kelampahan ing sadèrèngipun, inggih punika nalika para andika rasul rawuh wonten ing antawisipun para pandhèrèking kitab.
Surat 98 Pasaksèn ingkang terang 6 Sayekti, para kang kafir saka golongané pandhèrèking kitab sar- ta (saka golongané) para musyrik, iku padha ana ing geni naraka, manggon ana ing kono; yaiku ala- alaning manusa. 7 Déné para kang padha angès- tu lan anindakaké panggawé becik, yaiku becik-beciking manusa. Ar. ngisoré 8 Ganjarané ana ngarsaning Pangérané yaiku patamanan ka- langgengan, kang ing jeroné kali- kaliné padha mili, manggon ing kono langgeng; Allah rena marang dhèwèké sarta dhèwèké rena ma- rang Panjenengané;2785 mangkono iku tumrap sapa sing wedi marang Pangérané. 2785. Katerangan bab kawontenanipun para sahabat Nabi punika, dados bukti ingkang kiyat, ingkang nélakaken bilih pangawon-awon ingkang sok katumrapaken dhateng para sahabat wau dora. _____________ 1669
SURAT 99 AZ-ZILZÂL (Gonjang-ganjing) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ayat) Katerangan gerban Gonjang-ganjing ingkang kapangandikakaken ing ayat ingkang wiwitan ing surat punika, ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika, punika piweca bab bilai ageng ingkang anggonjang- ganjingaken tanah Arab nalika rawuhipun Kanjeng Nabi Suci tuwin bilai ageng ingkang dèrèng naté wonten saminipun, ingkang anggonjang-ganjingaken saindhenging jagad ing samangké punika. Rèhning nalika jamanipun Kanjeng Nabi, pambangunan punika wontenipun saking angsal-angsalaning bilai-bilai wau, milanipun ing sapunika ugi, ébah-ébahan ruhani ingkang ageng ugi kénging dipun ajeng-ajeng wontenipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Samangsa bumi digonjang- ganjingaké gonjang- kalawan ganjing kang abanget, 2 Sarta bumi angetokaké mo- motané, 3 Sarta manusa calathu: Kena Ar. dhèwèké ngapa iki? Ar. dhèwèké 4 Ing dina iku bumi anjalèn- trèhaké pawartané, Ar. dhèwèké 5 Sabab déné Pangéranira apa- ring wewedhar marang bumi.2786 2786. Manawi dipun limbang-limbang kanthi dipun gathukaken kaliyan gesang sapunika punika, piweca-piweca punika wigatos amecakaken jaman nalika bumi angedalaken tiyangipun ingkang pejah, ingkang lajeng kagesangaken malih menggah ing ruhaniyahipun, ing sasampunipun bumi wau dipun gonjang-ganjingaken kalayan sanget, kados déné ingkang kelampahan wonten ing tanah Arab punika. Katranganing tegesipun zalzalah utawi gonjang-ganjing ingkang kados makaten wau, kula aturi mirsani ing 1668. Bumi nyariyosaken pawartosipun, punika ateges dumadosipun kawontenan-kawontenan
Surat 99 Gonjang-ganjing 6 Ing dina iku para manusa bakal padha metu aprenca-prenca, perlu padha diweruhaké pang- gawé-panggawéné. 7 Lah sapa sing nindakaké panggawé becik (sanadiyan mung) bobot samendhang, bakal weruh. 8 Lan sapa sing nindakaké panggawé ala (sanajan mung) bobot samendhang, (iya) bakal weruh.2786 ingkang saged adamel melok sabarang tindak awon lan tindak dédé ingkang katindakaken wonten ing ngriku, kados déné ingkang kacetha ing pangakenipun titiyang Makkah, bilih piyambakipun punika tukang nindakaken pandamel awon. Sawenèh mufassir wonten ingkang mastani bilih ayat-ayat punika wigatos nerangaken tandha-tandhanipun dinten akhir, utawi tanda-tandhanipun dinten pancasan sampun celak. Manawi kasuraos makaten, dhawuh punika mengku teges, bilih lindhu lan babaya sanès- sanèsipun badhé anggonjang-ganjingaken bumi. Babaya ingkang maujud lindhu tuwin paperangan- paperangan, ingkang anggènipun anggigirisi ngantos pentog kados déné ingkang kelampahan nalika prang Éropah ing jaman samangké punika (prang donya ingkang kaping sapisan lan kaping kalih, pen), punika sadaya wonten ing babading jagad dèrèng naté kelampahan, sarta saèstu anggonjang- ganjingaken bumi prasasat ngantos dumugi ing dhasaripun. Punika mratandhani bilih kula sadaya punika ngalami gesang wonten ing jaman ingkang wonten ing serat-serat suci kasebut jaman akhir. Tumrap panyuraos punika bumi angedalaken momotanipun, punika ateges ngedalaken isèn-isènipun ingkang sakalangkung ageng pangaosipun, kadosta pepelikan tuwin wulu wedal sanès-sanèsipun. Mufassir sanès-sanèsipun wonten malih ingkang gadhah pamanggih, bilih dhawuhing ayat punika sadaya namung mathuk kanggé nyifati dinten akhir utawi dinten kiyamat. Nanging nitik wontenipun pratélan bilih manusa wicanten: Kena ngapa iki, punika nandhakaken manawi dhawuhing ayat punika langkung prayogi dipun tafsiri gagandhèngan kaliyan gesang sapunika punika. 2786A. Wohing pandamel awon tuwin pandamel saé ingkang katindakaken ing manusa punika asring dipun pintonaken dhateng piyambakipun wonten ing gesang sapunika punika, sanajan gumelaripun ingkang kalayan sampurna, kelampahanipun wonten ing akhirat. Nanging tumrap para pandhèrèkipun Kanjeng Nabi tuwin mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi, ing gesang sapunika punika ugi sami dipun paringi icip-icip wohing pandameiipun ingkang katindakaken, punika minangka kanggé pasaksèn bilih wontenipun ganjaran tuwin siksa ing akhirat punika ugi nyata saèstu. ____________ 1671
SURAT 100 AL-'ÂDIYÂT (Ingkang nyerang) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (11 ayat) Katerangan gerban Surat punika dipun namakaken Ingkang nyerang, pipiridan saking dhawuh piweca ingkang kasebut ing ayat 1, ingkang nerangaken bilih bilai ageng ingkang kapangandikakaken wonten ing surat ingkang sampun, punika badhé kelampahan sarana peperangan-peperangan. Kanyataanipun bab prakawis punika boten namung ing nalika jamanipun Kanjeng Nabi Suci kémawon, nanging dalasan ing jaman kita samangké inggih tetep nyata, malah kapara langkung pratéla malih. Peperangan-peperangan ing jaman kita samangké, ingkang dèrèng naté wonten saminipun ing sadèrèng-dèrèngipun, punika sampun boten wonten semang-semangipun malih manawi dados cacala badhé wontenipun pambangunan ruhani ingkang ageng, plek kados déné ingkang naté kelampahan wonten ing tanah Arab tigawelas abad kapengker. Bab ingkang karembag wonten ing surat punika tuwin titimangsa jamaning tumurunipun, kénging kagolongaken kaliyan surat nginggilipun. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 Ut. nyerang 1 Mramanaknaa kang-ambalap kalawan menggos-menggos, 2 Sarta kang-amletikaké geni kalawan panujahé, 3 Lan kang-nyander ing wayah bangun-ésuk, 4 Tuwin kang-anjalari mabul- mabuling lebu, 5 Banjur bisa andhesek sumu- Ar. golo- ngan sup mungsuh; 6 Sayekti, manusa iku marang Pangérané ora sukur,2787 2787. Miturut para mufassirin ingkang sabagéan kathah, pratélan ing ayat 1 dumugi 5 punika mratélakaken unta utawi kapal. Ingkang mastani nerangaken unta punika adhadhasar kateranganipun Bagéndha 'Ali, ingkang mangandikakaken bilih al-'âdiyât punika tegesipun unta-unta ingkang sami lumajeng saking Arafah dhateng Muzdalifah, inggih punika namanipun panggènan kakalih ingkang wonten sasambetanipun kaliyan upacara lampah-lampahipun ngibadah haji. tumrap panyuraos punika ateges tempuking tracakipun unta wau kaliyan séla nalika lumajeng ririkatan,
Surat 100 Ingkang nyerang 1673 7 Lan sayekti, dhèwèké iku te- men anekséni marang prakara iku, Ut. rosa iku tresnané marang bandha gedhé temenan. 8 Lan sayekti, dhèwèké 9 Apa ta dhèwèké ora weruh ing samangsané apa kang ana kubur ditangèkaké, 10 Sarta apa kang ana sajroning dhadha dieblakaké? 11 Sayekti, Pangérané, ing dina iku marang dhèwèké temen was- pada.2787A ngantos angedalaken latu. nerangaken plajengipun ingkang rikat sanget dhateng Mina ing wanci énjingipun dinten riyaya kurban. Déné ateges dumugi- nipun wonten ing Muzdalifah, ingkang kasebut al-jam'a, margi para ingkang jiyarah haji sami nglempak wonten ing ngriku (Rz). Déné katrangan satunggalipun ingkang mastani nerangaken kapal, punika awawaton kateranganipun I'Ab, Dk, lan para mufassirin sanès-sanèsipun sabagéan kathah; maksudipun kapal-kapal ingkang dipun anggé wonten ing paprangan, déné suraosing dhawuh, piweca kénging dipun suraos ugi ingkang dipun karsakaken ing dhawuh punika para prajurit piyambak, déné tembung dlab-hâ, ingkang asalipun kanggé nembungaken kapal ingkang menggos-menggos, punika ugi saged ateges ambengok (TA-LL), awit saking punika, saged ateges Mamranakna kang nyerang kalawan ambengok, dados saged mengku teges para prajurit ingkang sami perang, boten ngemungaken ateges kuda peperangan kémawon. Tumrap panyuraos punika, ngedalaken latu punika ateges andon perang, sarta al-mugirât ateges para ingkang sami anempuh; dados manawi kasuraos makaten wau, ayat gangsal iji punika dumunung anerangaken anggènipun titiyang Makkah merangi titiyang Muslimin. Ayat 6 wigatos dhawuh migatosaken anggènipun para titiyang Makkah boten gadhah panarimah, déné ngemohi Kanjeng Nabi Suci. Ingkang dipun karsakaken wonten ing dhawuhing ayat 1 dumugi 5 punika (manawi dipun suraos kados déné katrangan ingkang angka satunggal wau), wigatos nyebutaken bukti kanggé ambuktèkaken ing kayektènipun Kanjeng Nabi. Lumampahipun unta-unta dhateng Makkah kanthi ambekta para titiyang ingkang sami jiyarah haji, punika anggelar kayektènipun Kanjeng Nabi, awit Kanjeng Nabi Ibrahim ingkang nyenyuwun dhateng Pangéran supados nagari Makkah kadadosaken papan kalempakanipun manusa, punika ugi nyuwun supados saking antawising tedhak turunipun wontena ingkang kajumenengaken Nabi wonten ing ngriku. Katrangan warni kalih sanèsipun, punika ugi mengku karsa wigatos ambuktèkaken kayektènipun Kanjeng Nabi; inggih punika badhé gumelar samangsa para titiyang Makkah ingkang boten gadhah panarimah wau merangi ing panjenenganipun; inggih punika ing nalika Kanjeng Nabi andhatengaken yakti dhateng piyambakipun, piyambakipun boten sami purun nampèni nanging malah ngacungaken pedhangipun. 2787A. Pangéran Waspada ing dinten wau, punika ateges bilih siksa mesthi andhawahi para duraka, jalaran tumrap wonten ing donya punika tiyang punika sagedipun sumingkir saking siksa manawi kalepatanipun tiyang wau boten kauningan fihak ingkang wajib. Nanging Pangéran punika ing sawanci-wanci Mahawikan, mila manawi dhawuh punika mawi nyebutaken kalayan mligi ing dina iku, punika perlunipun kanggé nyifati dinten wau dinten dhumawahing siksa, sami ugi, punapa ing gesang sapunika punapa ing akhirat. Makaten ugi dhawuh apa kang ana ing kubur ditangèkaké. Punika meng- ku karsa wigatos anyebutaken kiyamat ruhani ingkang badhé dumados ing sasampunipun peperangan.
SURAT 101 AL-QÂRI'AH (Babaya ingkang anggegeteri) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (11 ayat) Katerangan gerban Babaya ingkang anggegetiri ing surat punika, ingkang lajeng dados namanipun, punika sami kaliyan gonjang-ganjing ing surat nginggilipun let satunggal. Titimangsaning tumurunipun kirang langkung inggih sami. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Babaya anggegeteri! Ar. apa 2 Saiba anggoné anggigirisi babaya kang anggegeteri iku! Ar. apa 3 Lan apa kang mangertèkaké ing sira, saiba anggoné anggigirisi babaya kang anggegeteri iku?2788 4 Dinané manusa padha kaya sulung pating salebar, 2788. Al-qâri'ah (saking tembung qar', jawinipun nothok kalayan sora) punika tegesipun babaya ingkang sakalangkung ageng. Tembung punika wonten ing 13: 31 kagem kalayan tanpa karaketan ing al, makaten: "Lan ora bakal lèrèn-lèrèn para kang padha kafir, anggoné padha ketaman babaya kang anggigirisi (Qâri'ah) amarga saka panggawéné ....... nganti tumekané janjiné Allah." Nitik panganggènipun tembung qâr'iah, nedahaken bilih tembung punika mengku teges salah satunggaling babaya ageng ingkang pijer-pijer andhawahi para titiyang Quraisy punika. Sarta nadyan inggih sampun boten kénging dipun sélaki malih bilih al-qâri'ah punika salah satunggaling nama ingkang dipun anggé namakaken dinten kiyamat, namung sabab dipun raketi al, punika boten saged ngéwahaken tegesipun, wangsul namung murih saya gumathok tegesipun tembung qâri'ah wau. Dados manawi makaten, tembung wau ateges babaya ingkang kajanjèkaken utawi ingkang kaancamaken, sarta ingkang makaten punika mengku kalih-kalihipun, inggih punika babaya ingkang kaancamaken badhé dhumawah nalika ing gesang sapunika punika tuwin ing akhirat. Ing 69: 4 al-qâri'ah ateges babaya ageng ingkang nglebur umat saking lumahing bumi.
Surat 101 Babaya ingkang anggegeteri 5 Sarta gunung-gunungé kaya wulu wedhus buyar.2789 a. 859, 1732 6 Sabanjuré, sapa sing tim- banging panggawéné becika abot, 7 Lah iku bakal seneng uripé. 8 Déné sapa sing timbanging panggawéné becik ènthèng, 9 Panggonané bakal ana ing jurang jero.2790 10 Lan apa kang meruhaké sira, iku apa? 11 Geni kang murub. 2789. Para mengsahipun Kanjeng Nabi dados kados déné kupu ingkang pating salebar, déné panuntunipun ingkang ageng-ageng, ingkang kasanépakaken kados déné redi. Sami kapracondhang prangipun. Punika wonten ing 13: 31 kasebut babaya ingkang anggigirisi; mirsanana 1282. 2790. Tembungipun asli Hâwiyah punika saking tembung jawinipun nibakaké (LL), déné tegesipun hâwiyah wau panggènan ingkang sakalangkung lebet ngantos boten saged dipun andhapi dhasaripun (TA-LL). Tembung umm ingkang sakawit ateges biyung, salajengipun wonten ing sadaya tegesipun ingkang kaping kalih, raosipun teges ingkang sakawit wau boten kétang sakedhik lastantun. Sawenèh saking tegesipun ingkang kaping kalih ingkang warni-warni punika kadosta tuk, asal, tatales, uger-uger, sarananing gesang ingkang baku piyambak, barang ingkang dipun gambloki barang sanès-sanèsipun, péranganipun ingkang baku satunggaling barang, tiyang ingkang gadhah tanggelan nyukani tedha tuwin lalados ing tiyang kathah (LL). Panggènan ingkang dipun enggèni utawi padunungan, punika ugi winastan umm (Q-LL), awit panggènan wau nyukani pangayoman dhateng tiyang, kados déné biyung dhateng anakipun bayi. Naraka wonten ing ngriki kasebut biyung, punika kanggé anedahaken bilih sasambetanipun manusa kaliyan naraka punika sami kados déné sasambetanipun bayi kaliyan biyungipun; terangipun anggènipun manusa kacemplungaken wonten ing naraka, punika kanthi mengku pamrih murih piyambakipun pantes utawi kongang nglajengaken kamajenganipun wonten ing ngalam ruhani; dados, kados-kados piyambakipun punika kagulawenthah wonten ing pangkonipun naraka, kados déné laré alit kagulawenthah wonten ing pangkoning biyungipun, sarta anggènipun manggèn wonten ing naraka punika namung ing sawatawis wekdal, kados déné laré alit nedha toya sesepaning biyungipun ing sawatawis wekdal. Kf nerangaken: ananging sawenèh mufassir mastani manawi punika sami kaliyan inggih punika paribasan Arab kanggé mujèkaken tiyang supados ketaman cilaka, mila lajeng kaanggep pratélan wau mengku suraos: Sapa sing timbanging panggawéné becik èntèng, dhèwèké bakal nemahi curna (Kf, Rz). __________ 1675
SURAT 102 AT-TAKÂTSUR (Arebat ngajeng angathahaken bandha) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (8 ayat) Katerangan gerban Surat punika mathis sanget dipun namakaken Arebat ngajeng angathahaken bandha, ingkang mirid saking tembung ingkang kasebut wonten ing ayat ingkang wiwitan piyambak. Wondéné ingkang kasebutaken wonten ing surat punika, inggih punika bandha donya ingkang kathah tuwin kasenenngan donya, punika alangan ageng ingkang sok nyalèwèngaken pamanahanipun manusa saking maksuding gesang ingkang sajati. Awit saking punika, supados manusa punika ngrumaosi ingkang kados makaten wau, perlu sanget manusa dipun tebihaken saking sawenèhipun kasenengan-kasenengan wau. Lah inggih punika sababipun déné kawicaksananipun Pangéran kala-kala sok ngarsakaken babaya-babaya andhawahi manusa. Dados surat punika rapet sanget sasambetanipun kaliyan surat-surat ingkang sampun, ingkang mangandikakaken bab babaya-babaya wau. Kayektènipun prakawis ingkang kasebutaken wonten ing dhawuh punika, wonten ing jagad punika dèrèng naté cumetha kalayan ngégla ngungkuli ing jaman samangké. Surat punika salah satunggaling wahyuning Pangéran ingkang tumurun nalika jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Brangta angakèhaké bandha iku anglénakaké marang sira, 2 Nganti kubur.2791 sira tumeka ing 2791. At-takâtsur punika manut rimbag tafâ'ul, saking tembung al-katsrah, tegesinun kathah, déné tegesipun kajawi mengku teges ungkul-ungkulan kathah-kathahan bandha, lan sapiturutipun, kala-kala sok mengku teges nindakaken satunggaling barang kalayan rekaos, lan tarkadhang sok ateges fi'l piyambak (Rz). Mila at-tâkatsur kula tegesi brongta angakèhaké bandha. Tembung alhâ punika mesthi dipun raketi lésanipun ingkang kagandhèng kalayan tembung 'an, kanggé nedahaken "nglénakaké" punika nglénakaken saking punapa. Ing dhawuh ngriki lésanipun wau boten dipun sebutaken, awit pratélan punika piyambak sampun cekap kanggé anedahaken bilih ingkang dipun karsakaken punaka nglénakaken saking maksuding gesang ingkang sajati. Miturut Rz, tumeka ing kubur punika tegesipun . pejah awit tiyang ingkang pejah punika katembungaken jawinipun niliki utawi tumeka ing kuburé. Sanajan anggènipun kadhawuhaken pratélan punika sasambetan kaliyan kawontenanipun titiyang kafir Makkah, nanging suraosipun umum anyrambahi, awit boten prabéda lan titiyang Makkah sami léna saking maksuding gesang ingkang sajati déning bandhanipun ingkang sakalangkung kathah, lah makaten ugi bandha ingkang sakalangkung kathah wau tansah adamel lénanipun tiyang, sarta dalasan jagading samangké punika ugi léna déning kathahing bandha wau.
Surat 102 arebat ngajeng ngathahaken bandha 3 O, sira bakal énggal weruh, Ar. manèh 4 O, temenan, sira bakal énggal weruh. 5 O, yèn ta kowé weruha Ar. ngilmu kalawan yakining kawruh, 6 Amasthi sira bakal nyumu- rupi naraka; 7 Banjur sira masthi nyumurupi Ar. mripat iku kalawan yakining pandulu; 8 Tumuli ing dina iku temen sira bakal dinangu prakara nu- graha-nugraha(-ning Pangéran).2792 2792. Ayat 5 dumugi 8 punika kasuraos medharaken kayakinan tigang tataran, inggih punika: ilmu-l-yaqîn, 'ainu-l-yaqîn, tuwin haqqu-l-yaqîn, jawinipun: yakining ngilmu, yakining mripat, tuwin jatos-jatosing yakin. Kalayan ngilmu, inggih punika sarana anglimbang-nglimbang, ing donya ngriki ugi manusa saged angsal kayakinan ing wontenipun naraka (ayat 4 lan 6). Sasampunipun manusa pejah, kalayan mripatipun piyambakipun saged nyumerapi naraka (ayat 7). Nanging cumethanipun ingkang kalayan sampurna naraka punika badhé dipun sipati déning manusa bénjing ing dinten kiyamat (ayat 8), awit kadangu bab prakawis nugraha, punika ateges ngraosaken siksa ingkang margi boten purun migunakaken punapa mesthinipun barang ingkang sampun kaparingaken dhateng manusa. Nanging dhawuh punika ugi kénging kasuraos tumrap ing gesang sapunika punika. Manawi purun manah-manah dhateng kawontenanipun awon, manusa punika saged angsal kayakinan ing wontenipun naraka. Makaten punika yakining ngilmu. Lajeng sarana ningali lalampahan ingkang kasandhang ing ngasanès, piyambakipun saged angsal seserepan ingkang yakin lantaran mripat. Wasana piyambakipun yakin saèstu ing wontenipun naraka, samangsa kacilakan andhawahi piyambakipun. Lah inggih bab prakawis punika ingkang dipun pèpèngetaken dhateng titiyang Makkah. _______________ 1677
SURAT 103 AL-'ASHR (Wanci) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ayat) Katerangan gerban Surat punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng pasaksinipun wanci, kanggé nedahaken bilih ingkang saged subur punika ngemungaken para ingkang sami purun nampèni yakti kémawon, para ingkang sami angemohi kapitunan ageng; mila surat punika dipun namakaken Wanci. Wondéné pasaksinipun wanci punika wonten warni tiga. Sapisan wekdal ingkang sampun kelampahan suka pasaksèn bilih ngemungaken tiyang ingkang boten ambèbècèr wekdalipun ingkang kanggé nindakaken kasaénan kémawon, ingkang sami angsal piguna. Kaping kalih, papadhang ingkang madhangi ing sauruting marginipun jaman ingkang sampun kapengker ing kina, suka pitedah dhateng kula sami bilih para titiyang ingkang sami atindak saé tuwin ajak-ajak dhateng kasaénan, punika sami subur gesangipun; kosokwangsulipun para ingkang sami nindakaken awon, mesthi nemahi curna. Kaping tiga, wekdal jamanipun Kanjeng Nabi Muhammad saw. suka pasaksèn papancasan ingkang sakalangkung déning terang, bilih para angèstu tuwin para ingkang sami nindakaken kasaénan sami manggih kabegjan, kosokwangsulipun, mengsah-mengsahipun para angèstu wau sami nandhang kapitunan ingkang pratéla. Surat punika salah satunggaling dhawuh ingkang tumurun jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- a. 2099 1 Mramanaknaa marang waktu, 2 Sayekti, manusa iku temen ana sajroning kapitunan, 3 Kajaba kang padha angèstu sarta anindakaké panggawé becik, apa déné weling-wineling ing bener sarta weling-wineling ing sabar.2793 2793. 'Ashr punika tegesipun wanci utawi jaman (TA-LL). Sumangga nganggé teges ingkang angka kalih rumiyin, ingkang déning Fr kaanggep dados tegesipun tembung 'ashr ing ngriki (LL). Manawi nganggé teges ingkang angka kalih wau, dhawuh pratélan punika wigatos dhawuh anggatosaken dhateng jaman ingkang sampun-sampun, ingkang manawi katiti-priksa saèstu sampun cekap kanggé anedahaken, bilih wekasanipun manusa punika boten sanès kajawi namung karisakan blaka, kajawi manawi piyambakipun purun angèstu tuwin tumindak miturut yakti lan ajak-ajak dhateng tiyang sanès netepi yakti. Ngemungaken yakti piyambak ingkang saged suka gesang sajati dhateng sagung para manusa. Para titiyang Makkah sami dipun paringi dhawuh, bilih kasunyatan ingkang kados
Surat 103 Wanci makaten punika katingal melok wonten ing jaman ingkang sampun kapengker. Manawi tembung 'ashr dipun tegesi wanci, dhawuh punika lajeng mengku suraos dhawuh migatosaken dhateng lampahing wekdal, ingkang sampun terang anedahaken bilih sok tiyanga ingkang boten purun mempeng anindakaken sawenèh kasaénan ingkang langgeng, menggah ing sajatos-jatosipun piyambakipun punika kécalan sadaya wekdal ingkang sampun kelampahan. Nanging sawenèh mufassir wonten ingkang gadhah paham bilih al-'ashr punika jamanipun Kanjeng Nabi Suci. Satunggaling hadits pangandikanipun Kanjeng Nabi Suci ingkang sahih, ingkang nyanépakaken jamanipun Kanjeng Nabi kaliyan 'ashr, wanci ngasar, ngiyataken paham wau. Wondéné suraosipun jamanipun Kanjeng Nabi punika sampun saged dados bukti ingkang anedahaken bilih sinten ingkang boten purun angèstu lan boten purun nindakaken kasaénan mesthi kapitunan; bukti punika kalayan terang gamblang kagelar déning sugengipun Kanjeng Nabi. Miturut I'Ab, al-insân ing ngriki ateges sagolonganipun para manembah brahala ingkang sakalangkung sanget anggènipun milawani ing Kanjeng Nabi Suci (Rz). Dhawuh ingkang maréntahaken weling-wineling ing yakti, punika dipun sambeti ing dhawuh ingkang maréntahaken weling-wineling ing kasabaran; awit mulangaken yakti punika mesthi mawi manggih rekaos warni-wami, manawi boten sabar lan santosa nalika nandhang rekaos, mesthi boten saged miturut ing yakti. ____________ 1679
SURAT 104 AL-HUMAZAH (Tukang ngawon-awon) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (9 ayat) Katerangan gerban Kosokwangsul kaliyan tiyang ingkang kapangandikakaken wonten ing surat ingkang sampun, inggih punika para titiyang ingkang sami angèstu, nindakaken pandamel saé tuwin ajak-ajak dhateng yakti lan kasabaran, tiyang ingkang kapangandikakaken ing ngriki inggih punika tiyang ingkang boten purun nindakaken pandamel saé ingkang langgeng, nanging malah namung manggung ngumpuk-umpuk bandha, boten weling-wineling ing yakti, nanging malah ngraosi awoning ngasanès. Ing ngriki ugi mengku piweca, bilih para tukang ngraosi awon dhateng Kanjeng Nabi, punika ing wasananipun mesthi badhé nemahi cilaka. Dhawuh punika panunggilanipun dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Cilaka tumrap tukang ngala-ala, nakaké,2794 sarupaning tukang ngi- Ut. ditikel- tikelaké 2 Kang anglumpukaké bandha sarta anganggep iki dadi panu- laking bilai;2795 3 Anyana, yèn bandhané iku anglanggengaké awaké.2796 2794. Tukang ngawon-awon lan tukang nginakaken wonten ing ngriki dipun gebyah uyah kalepataken sadaya; nanging dhawuh punika ugi mengku karsa ingkang mligi nyebutaken titiyang Makkah, ingkang nalika sami miwiti milawani Kanjeng Nabi sami ngawon-awon lan nginakaken panje- nenganipun, pamrihipun supados para ingkang sami dhateng saking panggènan ingkang tebih-tebih perlu sami jiyarah haji ing Makkah, punika boten sami purun mirengaken piwulangipun Kanjeng Nabi. 2795. 'Addada-hu, tegesipun nganggep satunggaling barang dados sadhiyan kanggé anjagi sampun ngantos kataman ing kacilakan (S, Q-LL), asal saking tembung al-'uddah (Rz). Para mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi sami gadhah panganggep, bilih piweca-piwecanipun Kanjeng Nabi bab leburipun para mengsah wau ingkang sampun mèh kelampahan, punika mesthi boten netes, jalaran bandhanipun punika kaanggep sampun nyekapi kanggé milujengaken awakipun saking sadhéngah bilai, ingkang kacalonaken badhé andhawahi piyambakipun. 2796. Suraosipun, piyambakipun gadhah panganggep bilih piyambakipun mesthi badhé lastantun subur makmur, utawi lastantun wonten ing panggènanipun, margi saking bandhanipun wau.
Surat 104 Tukang ngawon-awon 4 O, ora, dhèwèké masthi bakal ing bilai kang dicemplungaké ngremukaké,2797 5 Lan apa kang ngretèkaké ma- rang sira, bilai kang ngremukaké iku apa? 6 Yaiku genining Allah kang diurubaké, Ut. nyalad 7 Kang munggah sadhuwuring ati.2798 8 Sayekti, (geni) iku bakal tinu- tup ngrukub marang dhèwèké, 9 Ing sajroning papathok saka kang dhawa.2799 2797. Dhumawahipun bilai ingkang adamel remuk rempu, ingkang kasasmitakaken wonten ing ayat-ayat ingkang sampun, kalayan ceplos dipun antebaken wonten ing ngriki. Al-huthamah punika asal saking tembung hathima, jawinipun ajur mumur (LL). Nama al-huthamah punika namanipun naraka tataran ingkang angka kalih (Rz), gapuranipun naraka (Q-LL), awit al-huthamah punika ngejur mumur samukawis ingkang kacemplungaken mriku. Tembung punika kula jarwani bilai kang ngremukaké, murih mengku kalih-kalihipun, inggih punika naraka tuwin bilai sanès-sanèsipun ingkang kawecakaken badhé ngejur mumur para tukang ngawon-awon Kanjeng Nabi ingkang sami sugih-sugih punika; déné sababipun mila siksanipun wau kanamakaken makaten punika, awit para titiyang wau sami kajeng badhé ngremuk Kanjeng Nabi tuwin yakti ingkang kaampil. 2798. Kedah dipun pèngeti bilih latuning naraka punika katerangaken manawi munggah sadhuwuring ati punika anedahaken bilih latuning naraka punika asalipun saking salebeting manahipun manusa piyambak. Dados narakanipun manusa punika wonten ing gesang sapunika punika dumunung wonten ing manahipun piyambak, lah ing gesang ingkang badhé dhateng naraka wau badhé maujud langkung cetha awewèntèhan. 2799. Papathok saka kang dawa, inggih sakaning latu ingkang mumbul wonten ing sanginggiling manah. Punika adegipun saking pépénginanipun manusa ingkang dipun uja tanpa mawi wates, temahan margi boten naté saged marem lajeng dados tuking siksa tumrap manusa wonten ing donya punika. _______________ 1681
SURAT 105 AL-FÎL (Gajah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ayat) Katerangan gerban Ingkang kagelar wonten ing surat punika makaten: manawi namung dhateng tetengering Kasawijènipun Allah, ingkang awujud yayasan saking séla, inggih punika Ka'bab, ngantos samanten anggènipun Allah keraya-raya angayomi, ngantos kepareng nglebur wadyabala ingkang sakalangkung kiyat karana punika, mangka ing nalika punika Ka'bah wau kadarbé ing para manembah brahala, lah punapa malih dhateng Nabi-Nipun ingkang pinilih, ingkang kapiji kinèn angundhangaken Kasawijèn- Ipun ing saindhenging bawana, boten saya langkung sanget malih anggèning Panjenenganipun kepareng badhé angayomi. Surat punika dipun namakaken Gajah, awit ing antawisipun wadyabala ingkang nempuh punika wonten limanipun punapa. Surat punika panunggilanipun dhawuh ingkang tumurun nalika jaman wiwitan, sarta nedahaken bilih sedyanipun mengsah badhé nglebur titiyang Muslimin punika sampun wiwit ing jaman wiwitan mila. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Apa sira ora andeleng, ka- priyé garapé Pangéranira marang para kang duwé gajah?2800 2800. Ingkang dipun karsakaken inggih punika panempuhipun Abrahah dhateng kitha Makkah. Déné Abrahah punika adipatinipun raja Habasyah ing jaman ingkang nganggé agami Nasrani. Sedyanipun adipati Abrahah badhé nyirnakaken Ka'bah, supados grengsengipun tiyang Arab dhateng agami pindhah dhateng Sana'aa, ingkang déning adipati Abrahah sampun dipun adegi gréja ageng (Kathedral) ingkang magrong- magrong anjenggarang, makaten ugi mengku pamrih murih dadaganganipun titiyang Arab inggih pindhaha mriku. Wonten ing tanah Arab wadyabala punika misuwuripun winastan Ashâbu l-fîl, jawinipun para kang duwé gajah, margi ing ngriku wonten limanipun satunggal utawi langkung. Taun nalika adipati Abrahah ngrabasa dhateng Makkah wau misuwur winastan taun gajah, inggih punika nyarengi taun Maséhi 570, nunggil taun ugi kaliyan taun miyosipun Kanjeng Nabi Suci. Rumaos boten kecunggah ambélani papan suci saking panempuhipun wadyabala ageng wau, sarta margi boten angsal damel anggènipun ngrembagi adipati Abrahah supados murungaken sedyanipun ingkang nerak wawalering kasucian wau, Bagéndha Abdul Muththalib nyunyuwun dhateng Pangéran kalayan sora, sarwi léndhéan kontening Ka'bah, makaten: "Dhuh Pangéran! mugi Tuwan rumeksa ing padaleman Tuwan; sarta mugi sampun ngantos Kanjeng Salib menang kaliyan Ka'bah." Para titiyang Makkah sadaya lajeng sami késah dhateng paredèn ing sakubengipun kitha suci, déné adipati Abrahah ing nalika punika makuwon wonten ing satunggaling panggènan watawis lampahan tigang dinten saking Makkah. Ing wekdal wau wadyabalanipun adipati Abrahah ketrajang ing ambah-ambah sawarni sasakit cacar ingkang sakalangkung andrawasi, utawi
Surat 105 Gajah 2 Apa Panjenengané ora anda- dèkaké perangé larut morat-marit, 3 Sarta angutus manuk ago- (supaya mangsa) long-golong marang dhèwèké, 4 Anibani dhèwèké kalawan watu atos, 5 Banjur Panjenengané anda- dèkaké dhèwèké kaya godhong kang dipangan?2801 pageblug sanès, sakalangkung déning sanget ngantos sami lumajeng "larut morat-marit lan sami telas manahipun temah sami pating bilulung," kathah ingkang boten saged wangsul margi boten sumerep marginipun, temah sami pejah wonten ing jujurang, sapérangan malih wonten ingkang larut ketrajang ing banjir bandhang (mirsanana Life of Muhammad, ing Purwaka, p.c. Déning tuwan Muir) Lalampahan punika kasebutaken wonten ing ngriki kanggé anedahaken kados pundi anggènipun Allah ngreksa Ka'bah saking upayaning mengsahipun ingkang kiyat, dados nglastantunaken panguwaosipun titiyang Quraisy dhateng saindhenging tanah Arab sadaya. Manawi makaten punapa piyambakipun boten lajeng atur panuwun karana nugraha wau, lan lajeng ngabdi ing Pangéraning padaleman wau, kados déné ingkang kasebutaken kalayan cetha wonten ing surat candhakipun? Sajakipun lalampahan punika ugi mengku sasmita, Pangéran Mahaluhur kepareng rumeksa dhateng Ka'bah saking mengsah, mangka ing nalika punika Ka'bah wau dipun anggé nembah brahala, punika minangka kanggé anedahaken bilih anggèn-Ipun rumeksa wau kalayan mengku karsa. Taun punika nyarengi kaliyan taun miyosipun Kanjeng Nabi, punika cetha manawi dumunung anggenahaken karsa wau, awit bangsa Arab punika boten namung mangertos manawi padaleman suci punika kasinungan barkahipun Kanjeng Nabi Ibrahim, nanging ugi mangertos bilih Kanjeng Nabi Ibrahim nyuwun dhateng Pangéran ing rawuhipun satunggaling Nabi saking antawisipun bangsa Arab, ingkang badhé nucèkaken padaleman wau. Dados lalampahan punika kasebutaken punika kalayan mengku pèpènget dhateng para titiyang Quraisy, bilih manawi Pangéran sampun nglebur wadyabala margi sumedya badhé nyirnakaken padaleman-Ipun suci, lah punapa inggih panjenenganipun ngèndelaken kémawon tiyang ingkang sumedya badhé nyirnakaken Nabinipun ingkang suci? 2801. Para mufassirin sami ngandharaken dodongèngan-dodongèngan ingkang aèng-aèng, ingkang nyariyosaken kados pundi anggènipun kasirnakaken wadyabalanipun adipati Abrahah, nanging para ahli babad namung mastani sabab ingkang murugaken wadya wau sami larut morat-marit punika margi ketrajang ing sasakit cacar utawi ketrajang ing pageblug (mirsanana Waqidi lan Hisyami). Quran boten ngandharaken kados pundi sirnanipun wadyabala wau. Peksi-peksi kasebutaken punika namung mengku sedya kanggé anedahaken bilih wadya wau dipun sirnakaken tan mangga puliha sarta peksi-peksi sami nedha wangkenipun, ngelèti daginging wangké lajeng dipun keplèkaken dhateng séla. (peksi-peksi dados pasaksèn leburipun wadyabala, punika kateranganipun sampun kasebutaken wonten ing 1387). Lah inggih awit saking punika mila ing wekasaning dhawuh kasebutaken wangkénipun kados déné ron-ronan ingkang sampun katedha (ing ama). Dodongèngan ingkang dipun sebutaken déning para mufassirin anggumujengaken sanget, boten perlu kula sebutaken ing ngriki. Kajawi punika, dodongèngan-dodongèngan wau boten kasebut wonten ing hadits ingkang kénging pinitados. ______________ 1683
SURAT 106 AL-QURAISY (Bangsa Quraisy) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (4 ayat) Katerangan gerban Surat punika sambet rapet kaliyan surat ingkang sampun, sarta menggah ing sajatos-jatosipun surat punika taksih nglajengaken prakawis ingkang karembag wonten ing surat ingkang sampun inggih punika ngèngetaken ingkang sampun kaparingaken dhateng piyambakipun, margi piyambakipun punika dados juru kuncining Ka'bah. Inggih sabab saking punika déné surat kakalih punika tarkadhang sok kawaos dados satunggal, ingkang mahanani sawenèh mufassir gadhah pamanggih bilih surat punika péranganipun surat ingkang sampun. Titimangsa tumurunipun inggih sami. titiyang Quraisy nugraha gung Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Minangka bangsa Quraisy2802 pangayomaning 2802. "Quraisy" punika namanipun pancer turun Nadir bin Kananah (Rz). Miturut sawenèh tembung Quraisy punika tashgir-ipun (rimbag murih anggadhahi teges alit) tembung qarsy, inggih punika namanipun kéwan ageng ing saganten, ingkang nedha kéwan sanès, nanging awakipun piyambak boten kénging katedha. Makaten punika kateranganipun I'Ab, ingkang kanggé ngiyataken pratélan punika panjenenganipun maos kidung Arab makaten: jawinipun: "Lan Quraisy iku (kéwan) kang urip ing sagara. Mulané wong Quraisy iku kasebut Quraisy" ngulami sanès mastani asaling tembung sanèsipun malih (Rz). Pancer Quraisy punika dudunung wonten ing Makkah sarta dados juru-kuncinipun padaleman suci. Ingkang dipun anggé punjer klempakanipun para ingkang sami ziyarah haji saking pundi-pundi nagari ing tanah Arab; milanipun pancer Quraisy punika wonten ing antawisipun pancer-pancer Arab sadaya, angsal kaurmatan ingkang mligi, inggih margi saking dados juru-kuncining padaleman suci wau. Ayat ingkang wiwitan ing surat punika sasambetan kaliyan surat ingkang sampun, sarta kanthi mengku sedya melokaken sasambetan wau, déné sawenèh sahabat Nabi kala-kala maos surat kakalih punika tanpa mawi kaselanan maos Bismillâh. Dados suraosipun dhawuh punika: Pangéran angreksa Ka'bah lan nyirnakaken mengsahipun Ka'bah, punika nugraha ingkang mligi tumrap titiyang Quraisy, awit punika ugi ateges maringi pangayoman dhateng para titiyang Quraisy wau. Nyata, margi titiyang Quraisy punika juru-kuncinipun Ka'bah, samangsa sami kekésahan wontena ing pundi-pundi panggènan sami dipun aosi, makaten ugi wonten ing salebeting tanah suci, sami angsal kaamanan tanpa wonten ingkang nyamèni, kados déné ingkang kasebutaken wonten ing Quran Suci piyambak makaten: "apa ta padha ora weruh, yèn Ingsun wus andadèkaké slameting tanah suci, mangka wong-wong padha dibandhang kalawan ruda paripeksa saka ing sakiwa tengené?" (29: 67). Saupami Ka'bah punika dipun
Surat 106 Bangsa Quraisy 2 Pangayomané sajroning lulu- lan ing mangsa adhem ngané mangsa panas2803 3 Mulané dhéwéké kon padha Pangéraning ngawula marang Padaleman iki, 4 Kang aparing pangan dhè- wèké (minangka) panulaking luwé sarta aparing aman minangka pambirating wedi,2804 risak, sayekti titiyang Quraisy ical wigatosipun, sarta akaliyan punika pangayoman ingkang mligi dados bebahanipun inggih tumut ical. 2803. Pangayoman ingkang kasebutaken wonten ing katrangan ingkang sampun, punika tumrap titiyang Quraisy wonten pigunanipun ingkang mligi, kanggé kekésahan mangalèr dhateng tanah Syam lan mangidul dhateng Yaman. Késahipun dagang mangalèr manawi masa katigen, mangidulipun manawi masa rendheng. 2804. Dipun paringi tedha minangka panulaking luwé lan dipun paringi aman minangka pambirating ajrih, punika nugraha mligi warni kalih ingkang kaparingken dhateng titiyang Quraisy lantaran kasucianipun Ka'bah; kelampahanipun ingkang kados makaten punika kabekta saking wontenipun tatacara jiyarah dhateng Makkah punika ngramékaken sanget dadaganganipun para titiyang Quraisy wau, kawimbuhan malih barang-barang ingkang dados kabetahaning gesang kabekta mriku, tur awakipun piyambak aman saking sawarnining kakuwatosan badhé tinempuh, mangka para pancer Arab sanès-sanèsipun tansah dados lésaning panempuh. 1685
SURAT 107 AL-MÂ'ÛN (Dana) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (7 ayat) Katerangan gerban Nadyan titiyang Quraisy sami kaparingan nugraha kados déné ingkang kapangandikakaken wonten ing surat kakalih ingkang sampun, suprandéné para titiyang wau sami maiben ing wontenipun pancasan, sarta ngicak-icak wewenangipun para laré yatim lan para titiyang miskin. Inggih margi anggènipun boten sami purun dedana dahteng titiyang miskin wau, mila surat punika dipun namakaken Dana. Lepat manawi kaanggep bilih surat punika katurunaken ing Madinah. Saged ugi, surat punika sepuhipun boten sami kaliyan surat kakalih ingkang sampun, nanging prakawis kagolong èwoning dhawuh ingkang tumurun nalika jaman Makkah wiwitan, punika terang sampun boten wonten semang- semangipun malih. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Apa sira weruh wong kang Ut. agama anggorohaké marang pancasan ? 2 Lah yaiku wong kang santak marang bocah yatim, 3 Lan ora gelem ajak-ajak awèh pangan wong miskin.2805 4 Mulané, cilaka tumrap wong- wong salat, 5 Kang ora tuhu-tuhu ing dalem salaté, 2805. Ad-din ing ngriki ateges pancasan, inggih punika paugeran bilih sadhéngah pandamel mesthi wonten wohipun. Milanipun, tiyang kiyat nindhes dhateng sadhèrèkipun ingkang ringkih lan apes, sarta malih ingkang boten purun nyadhiyakaken sapéranganing bandhanipun kanggé mitulungi sadhèrèk- sadhèrèkipun ingkang miskin. Punika kaanggep lepat kados déné tiyang ingkang anggorohaken pancasan. Kados punapa anggènipun Kanjeng Nabi tansah rnrihatosaken kawilujenganipun titiyang miskin tuwin laré-laré yatim, saged katitik saking dhawuh punika.
Surat 107 Dana 6 Kang padha amurih dineleng ing liyan (lakune becik), 7 Sarta padha anyegah da- dana.2806 2806. Al-mâ'un punika asal saking tembung ma'n, tegesipun barang alit utawi sapélé (Rz), sarta awawaton Bagéndha Abu Bakr, 'Ali, I'Ab, 'Ik, Qtd, Dk tuwin sahabat sanès-sanèsipun, kaanggep mengku teges zakât (jakat), ambokmanawi kémawon margi zakat punika awujud sapérangan alit saking gunggunging bandha sadaya (Rz, Kf, tuwin sanès-sanèsipun). Kacariyos tegesipun ingkang asli tembung punika: kabetahaning balegriya ingkang alit-alit, kadosta: latu, toya, sarem, bendho, kuwali, piring, sapiturutipun (Rz). Teges ingkang angka satunggal wau ingkang langkung prayogi. Wontenipun pratélan ingkang mungel kang padha amurih dineleng ing liyan lakuné becik, punika boten teka dados pracihna bilih péranganing surat punika katurunaken ing Madinah, awit kados déné ingkang kacetha wonten ing ayat ingkang wiwitan, terang bilih ingkang katuju ing dhawuh punika titiyang kafir. 1687
SURAT 108 AL-KAUTSAR (Kasaénan sakalangkung kathah) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ayat) Katerangan gerban Dhawuh punika èwonipun dhawuh ingkang sepuh-sepuh (tumurun ing jaman wiwitan sanget), sarta anjanjèkaken sawarnining kasaénan ingkang mluwah-mluwah dhateng Kanjeng Nabi. Salajengipun dhawuh punika anedahaken bilih mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi mesthi badhé kécalan sadaya kasaénan, kalebet ugi kasaénan ingkang sampun kaparingaken dhateng piyambakipun ing donya punika minangka nugraha. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Sayekti, Ingsun wus aparing kabecikan kaliwat akèh marang sira.2807 2 Mulané salata marang Pangé- ranira sarta kurbana,2808 2807. Al-kautsar, tegesipun kaliwat akèh, mligi tumrap barang saé, sarta miturut Rz, mengku kasaénan tumrap ing donya punika tuwin kasaénan tumrap ing akhirat. Ing suwarga wonten lèpèn ingkang namanipun kautsar, inggih ingkang dados tukipun sadaya lèpèn, punika namung anedahaken bilih kasaénan ingkang sakalangkung kathah, ingkang kaparingaken dhateng Kanjeng Nabi, punika inggih badhé dados tiyang sanès badhé ngalap kasaénan saking panjenenganipun. Dipun riwayataken I'Ab nerangaken bilih kautsar punika tegesipun kasaénan ingkang sakalangkung kathah; sareng panjenenganipun dipun wangsuli bilih titiyang kathah mastani tuking kasaénan, liripun, . manawi kautsar punika lèpèn ing suwarga, panjenenganipun lajeng ngandika: jawinipun: "Iku iya èwoné kabecikan kang kaliwat akèh." Kasil ingkang sakalangkung angédab-édabi, ingkang dipun gayuh déning Kanjeng Nabi salebetipun ambangun satunggaling bangsa ingkang sampun pejah, inggih punika kawontenan ingkang dèrèng naté wonten saminipun wonten ing babading donya, punika salah satunggaling cakrikipun kasaénan sakalangkung kathah ingkang dipun janjèkaken dhateng panjenenganipun tumrap ing gesang sapunika punika. 2808. Sagedipun saèstu tampi kasaénan mluwah-mluwah ingkang kajanjèkaken badhé dipun paringaken dhateng panjenenganipun, Kanjeng Nabi Suci kadhawuhan salat dhateng Pangéran sarta akurban. Dados dhawuh punika anedahaken bilih sintena kémawon ingkang kepéngin angsal kasaénan wonten ing gesang sapunika punika tuwin kesaénan ing akhirat, kedah sembahyang lan akurban.
Surat 108 Kasaénan sakalangkung kathah 3 Sayekti, mungsuhira - iku kang buntung (saka kabecikan).2809 2809. Tembung abtar (saking batr, jawinipun medhot thel satunggaling barang), punika manawi dipun anggé tumrap kéwan, ateges kéwan ingkang dipun kethok buntutipun. Manawi dipun anggé tumrap manusa, tembung wau warni-warni tegesipun, minangka conto kadosta: kaselut ing betah utawi kikirangan, kapitunan, tiyang ingkang kapedhotan sadaya kasaénanipun utawi kapedhotan subur makmuripun, margi boten gadhah turun (LL). Nitik ukaranipun ayat punika, nedahaken bilih pratélan punika minangka wangsulan dhateng mengsah, ingkang sami mastani Kanjeng Nabi punika abtar. Wondéné suraosipun, manawi mengsah pejah mesthi boten badhé wonten ingkang anggentosi; piyambakipun mesthi badhé pinedhot boten angsal damel lan boten saged kadumugen sedyanipun; piyambakipun mesthi boten badhé wonten ingkang mitulungi, sarta piyambakipun mesthi badhé lastantun dumunung ing ina tuwin asor (Rz). Dados ayat punika ngemot piweca, sapisan Kanjeng Nabi mesthi badhé sinung sadaya kasaénan ingkang sakalangkung kathah, kaping kalihipun, mengsah-mengsahipun Kanjeng Nabi mesthi badhé pinedhot saking sawarnining kasaénan, boten kadumugèn sedyanipun anggèning milawani Kanjeng Nabi, makaten ugi anak-anakipun boten badhé dados susulihipun ing dalem kakafiranipun tuwin ing dalem anggèning mengsahi Kanjeng Nabi. ____________ 1689
SURAT 109 AL-KÂFIRÛN (Para kafir) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ayat) Katerangan gerban Para kafir (ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika) wonten ing surat punika dipun pangandikani bilih pandamelipun ingkang awon punika mesthi badhé angsal wawales, déné Kanjeng Nabi badhé ngundhuh ganjaraning pandamelipun. Surat punika kagolong jaman Makkah wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Calathua: O, para kafir! 2 Aku ora manembah marang kang-kosembah, 3 Lan ora (pisan) kowé iku kang-manembah marang Kang- daksembah; 4 Lan ora (pisan) aku iki kang kang- manembah kosembah. marang 5 Lan ora (pisan) kowé iku kang-manembah marang Kang- daksembah; 6 Kowé bakal olèh wawalesmu, lan aku bakal olèh wawalesku.2810 2810. Tembung dîn tegesipun wawales utawi ganjaran. Dhawuh punika piweca, inggih punika amecakaken bilih para ingkang ngabdi ing Allah mesthi badhé angsal ganjaran ingkang saé saking Pangéran, déné para ingkang ngabdi ing brahala boten badhé angsal pitulung punapa-punapa saking sesembahanipun ingkang palsu wau. Surat candhakipun nyebutaken ganjaranipun para setya tuhu, inggih punika pitulungipun Pangéran tuwin kamenangan, punapa déné titiyang ingkang sami lumebet
Surat 109 Para kafir agami Islam kalayan byuk-byukan;. Déné surat candhakipun malih mratélakaken bilih angsal- angsalanipun para menembah brahala, badhé atanpa gina bandhanipun lan sadaya pambudidayanipun. Panginten bilih dhawuh punika nedahaken manawi Kanjeng Nabi sampun mupus, ketelasan pangajeng- ajeng saged ngislamaken para titiyang kafir, sarta lajeng ngèndelaken kémawon para kafir wau ngantebi agaminipun. Punika panginten ingkang lepat. Sakedhép nétra kémawon boten panjenenganipun naté kèndel anggènipun ajak-ajak dhateng para titiyang kafir supados ngrasuk Islam lan supados mantuni anggènipun nembah brahala. _______________ 1691
SURAT 110 AN-NASHR (Pitulung) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (3 ayat) Katerangan gerban Surat punika mangandikakaken Pitulungipun Pangéran ingkang agung sarta kamenangan (ingkang lajeng kanggé namakaken surat punika) ingkang dipun paringaken dhateng Kanjeng Nabi Suci minangka angsal-angsalaning anggènipun makarya ing margining yakti. Miturut I'Ab dhawuh punika mratandhani bilih Kanjeng Nabi Suci sampun nyelaki kaliyan surutipun (Bkh). Dipun riwayataken, Ibnu 'Umar ngandika bilih surat punika anggènipun katurunaken nalika Kanjeng Nabi tindak haji ingkang wekasan, sarta let wolungdasa dinten sasampunipun katurunan surat punika Kanjeng Nabi séda (AH). Dados sanajan dhawuh punika kagolong wahyu Madaniyah, menggah ing sajatos wonten ing Makkah tumurunipun. Sami-sami dhawuh ingkang tumurunipun jangkep sasurat, surat punika kénging winastan wahyuning Pangéran ingkang tumurun dhateng Kanjeng Nabi wekasan piyambak. Anggènipun tumurun wonten ing Makkah, punika anedahaken bilih piweca-piweca ingkang anggumunaken, ingkang kawecakaken ing kalanipun Kanjeng Nabi taksih piyambakipun lan taksih ringkih, punika ing sapunika sampun dipun tuhoni saèstu wahananipun wonten ing Makkah, inggih punika déning rawuhipun Kanjeng Nabi dhateng kitha suci wau mawi kadhèrèkaken ing pandhèrèkipun langkung saking tiyang satus èwu. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Nalika pitulunging Allah lan kamenangan wis teka,2811 sira andeleng wong malebu agamaning Allah byuk- byukan. 2 Lan 2811. Kamenenangan ageng ingkang sampun dhateng, sarta ingkang lajeng tinungka ing Islamipun bangsa Arab kalayan byuk-byukan, punika bedhahipun nagari Makkah nalika taun 8 Hijrah, salajengipun ing taun candhakipun para wakilipun pancer-pancer Arab sami tumaruntun dhateng manjing Islam. Rèhning piweca-piweca ageng lan anggumunaken bab Islamipun tanah Arab lan telukipun tanah Arab punika sampun ketuhonan wahananipun kalayan cetha awéla-wéla makaten wau, mila Kanjeng Nabi lajeng kaparingan sumerep, bilih ing sapunika sampun dumugi ing wanci panjenenganipun sedhiya-sedhiya badhé sowan ing pangayunanipun Pangéran.
Surat 110 Pitulung 3 Banjur mahasucèkna kalawan pujining Pangéranira, sarta nyu- wuna pangapura-Né;2812 sayekti Panjenengané iku tansah abola-bali (wilasa-Né). 2812. Ing ngriki Kanjeng Nabi dipun paringi dhawuh, bilih samangsa kamenangan ageng punika sampun kagayuh, ingkang lajeng mahanani kasunyatanipun lslam sumorot ambalerengi lir péndah surya ing wanci tengangé, ngantos para titiyang kathah lajeng sami ngrasuk agami Islam, boten kalayan thar-thir satunggal kalih nanging kalayan byuk-byukan, kados déné ingkang kelampahan ing nalika jaman bedhahipun nagari Makkah punika, panjenenganipun dipun dhawuhi mahaluhuraken Pangéran, déné panjenenganipun sampun marengaken éwah-éwahan ingkang anggumunaken wau kelampahan saèstu, sarta piweca-piweca dipun tuhoni saèstu wahananipun. Kajawi punika panjenenganipun ugi kadhawuhan supados nyuwunaken pangapuntenipun Pangéran tumrap para titiyang ingkang sami ngrasuk Islam ing wekdal wau. Awit yektinipun para titiyang wau boten namung dosa déné sampun atindak sawenang-wenang dhateng Kanjeng Nabi Suci kémawon, nanging ugi atindak duraka sanès-sanèsipun kathah sanget, ingkang pantes angsal siksaning Pangéran ingkang sanget. Rèhning Kanjeng Nabi piyambak sampun ngapunten para titiyang wau tumrap sadaya tindak aniayanipun ingkang katandukaken dhateng panjenenganipun tuwin dhateng para sahabatipun, tur anggènipun ngapunten wau kalayan ikhlas lan lila-legawa, ingkang sapisan kémawon dèrèng naté wonten saminipun wonten ing babad, mila Pangéran dhawuh supados panjenenganipun nyuwunaken pisan pangapuntenipun Pangéran tumrap para mengsahipun ingkang wengis wau. Pranyata ing dalem babad dèrèng naté wonten saminipun, tindak ingkang tuwuh saking budi luhur kados lekasipun Kanjeng Nabi punika. Cobi, punapa wonten, tiyang ingkang menang ngapunten walaka sadaya tindak aniayaning titiyang ingkang kalangkung déning sanget anggènipun nganiaya dhateng piyambakipun, kathik duk ing kalanipun angsal kamenangan anggènipun ngapunten wau: mangka para ingkang ambeg siya wau sadaya sampun sami pasrah bongkokan dhateng piyambakipun! Nadyan silih sénapatining prang ingkang sakalangkung ageng ambegipun welasan, masa sageda ngapunten tanpa mawi midana mengsahipun ingkang salamining gesang tansah ambudidaya badhé anyirnakaken ngantos tapis dhateng piyambakipun lan pandhèrèkipun, ing wekdal kados déné nalika Kanjeng Nabi mintonaken panggalihanipun ingkang ambeg welas wau, inggih punika nalika ngapunten mengsah-mengsahipun, dalasan ingkang sakalangkung sanget wau. Préntah: "ngapuraa satrumu," punika gampil kémawon kaucapaken; nanging cobi kula aturi ngupadosi wonten ing babad, manawi wonten tunggilipun satunggal kémawon, ngapunten ing satru bubuyutan, tur ing wekdal ingkang kados makaten wau. Pangapunten ingkang kalubèraken déning Kanjeng Nabi, punika boten namung tumrap dosanipun dhateng Kanjeng Nabi lan para sahabatipun kémawon, nanging lantaran panyuwunipun Kanjeng Nabi dhateng Pangéran, ugi pangapuntening kadurakan tuwin dosanipun para titiyang wau dhateng Pangéran, ingkang boten kénging boten mesthi angsal siksa saupami botena angsal syafa'atipun Kanjeng Nabi. Ing dhawuh ngriki Kanjeng Nabi kadhawuhan ngecakaken syafa'atipun tumrap para titiyang wau. Kalayan tentrem rahayu Kanjeng Nabi anggènipun mekasi sugengipun wonten ing ngalam donya punika, awit nalika surutipun wau boten namung kanthi pamareming panggalih déné sampun saged anggayuh maksuding sugengipun ingkang adiluhung sarta sampun saged ngangkat ing ngaluhur para mitra tuwin para pandhèrèkipun nglenggahi papan ingkang inggil piyambak ingkang saged ginayuh ing janma manusa, nanging langkung gung malih pamareming panggalihipun déné panjenenganipun boten nandukaken pamales dhateng para titiyang ingkang nganiaya dhateng panjenenganipun, wangsul ngapunten tur sakecap kémawon tanpa mawi melèhaken dhateng para titiyang wau, kawimbuhan malih malah kepareng nyafangati para titiyang wau. Punika lo tuladhanipun syafa'at ingkang boten kanggé nyafangati mitra nanging kanggé nyafangati mengsah! Punapa babad naté nyebutaken tuladha sanès ingkang nyamèni punika? ____________ 1693
SURAT 111 AL-LAHAB (Urub) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ayat) Katerangan gerban Surat ingkang sampun mangandikakaken surutipun tiyang tulus ingkang kalayan tentrem rahayu, margi sampun kadumugèn maksuding sugengipun. Surat punika nerangaken bilih para mengsahing yakti ingkang awatek panas baranan, punika sami manggung gesang kalayan ngandhut memengsahan lan sasatron, ingkang bénjing wonten ing akhirat badhé maujud wewèntèhan dados urubing latu. Awit saking punika surat punika kanamakaken Urub. Miturut sadaya para ahli, surat punika èwoning dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Rusak tangané bapaking urub karo pisan, sarta dhèwèké dhéwé (iya) bakal rusak.2813 2 Bandhané lan pangasilané ora bakal makolèhi marang dhèwèké. 2813. Tiyang ingkang awatek panas-baranan, kénging sinebut abu-lahab, bapaking urub, kados déné syarîr utawi tiyang ingkang remen damel piawon punika inggih kénging kasebut abu-sy-syarr, jawinipun bapaking piala, lan kados déné tiyang saé punika kénging sinebut abu-l-khair, jawinipun bapaking kabecikan (Rz, AH). Ingkang misuwur nama Abu Lahab punika Abdu-l-'Uzza, pamanipun Kanjeng Nabi, inggih punika putranipun ingkang éyang Kanjeng Nabi, Abdul Muththalib. Ambok- manawi anggènipun karan makaten wau margi saking sangeting anggènipun mengsahi ing Kanjeng Nabi. Dipun riwayataken nalika Kanjeng Nabi tampi dhawuh supados memèngeti krabat-krabatipun ingkang celak, Kanjeng Nabi lajeng ngempalaken krabat-krabatipun wau sarta lajeng andhatengaken dhawuhing Pangéran. Ing ngriku Abdul 'Uzza lajeng wicanten: "Muga kowé nandhang cilaka! mung perlu mangkéné iki anggonmu ngumpulaké aku kabèh iki?" (Bkh). Kacariyosaken ugi bilih Abdul 'Uzza wau ngetutaken Kanjeng Nabi manawi panjenenganipun badhé mumulang sarwi wicanten dhateng titiyang kathah bilih Kanjeng Nabi punika krabatipun ingkang sakit éwah. Dipun riwayataken Abdul 'Uzza punika pejahipun let pitung dinten kaliyan sasampunipun mireng pawartos bab asoring juritipun titiyang Makkah ing paprangan Badr. Tangan loro punika miturut sawenèh mufassir ateges al-jumlah, inggih punika Abu Lahab piyambak, kados déné dhawuh Quran ing panggènan sanès: "Kang mangkono iku marga saka panggawéné tanganira loro biyèn" (22 : 10), tegesipun: panggawénira biyèn. Nanging mufassir sanès wonten ingkang nerangaken bilih tangan loro punika tegesipun agaminipun tuwin pangajeng- ajengipun bangsa kadonyan (Rz).
Surat 111 Urub 1695 3 Dhèwèké énggal bakal kobong Ut. lumebu ing dadi geni kang murub,2814 Ut. urub- urub 4 Sarta rabiné, tukang anggèn- dhong pangala-ala,2815 5 Ing guluné ana kalungé arupa dhadung nam-naman kang ku- kuh.2816 2814. Latu ingkang murub punika mathuk sanget manawi katerangaken dados siksanipun bapaking urub, inggih punika siksa ingkang cocog kaliyan dosanipun kados déné ingkang kapratélakaken ing 78: 26. 2815. Sémahipun Abu lahab punika namanipun Ummi Jamilah, sadhèrèkipun èstri Abu Sufyan. Piyambakipun punika wonten ing ngriki kasebut hammâlata-l-hathab, ingkang tegesipun wantah tukang anggèndhong urub-urub; teges wantah punika limrah dipun anggé. Déné kateranganipun, piyambakipun punika ageng dosanipun, awit kathah piawon ingkang sampun katindakaken nalika milawani Kanjeng Nabi; tindakipun ingkang awon wau dados urub-urub, ingkang wasananipun ngurubaken latu lan inggih punika ingkang dipun sedya. Makaten punika pahamipun Abu Muslim tuwin Sa'id bin Jubair (Rz). Nanging Bkh nyarujuki kateranganipun Mjd, ingkang anerangaken bilih jawinipun 2815. Sémahipun Abu lahab punika namanipun Ummi Jamilah, sadhèrèkipun èstri Abu Sufyan. Piyambakipun punika wonten ing ngriki kasebut hammâlata-l-hathab, ingkang tegesipun wantah tukang anggèndhong urub-urub; teges wantah punika limrah dipun anggé. Déné kateranganipun, piyambakipun punika ageng dosanipun, awit kathah piawon ingkang sampun katindakaken nalika milawani Kanjeng Nabi; tindakipun ingkang awon wau dados urub-urub, ingkang wasananipun ngurubaken latu lan inggih punika ingkang dipun sedya. Makaten punika pahamipun Abu Muslim tuwin Sa'id bin Jubair (Rz). Nanging Bkh nyarujuki kateranganipun Mjd, ingkang anerangaken bilih jawinipun ; piyambakipun tukang nyebar-nyebaraken pawartos awon lumawan Kanjeng Nabi. Sarta hathab punika tegesipun panyanyamah utawi pangawon-awon (Mgh, TA-LL) malah wonten ugi paribasan ingkang ngepleki ukara ingkang kagem wonten ing ngriki punika, inggih punika tetembungan: l jawinipun dhèwèké kiter ana ing antarané wong akèh kalawan anggawa pangala-ala (A-LL). Sarta hâthibu-l-lail jawinipun tiyang ingkang nyariyosaken barang awon lan barang saé (TA-LL). Qatadah inggih kados makaten punika anggènipun nafsiri, sarta panjenenganipun ugi anerangaken bilih Bok Abu Lahab wau damelanipun tukang nyebar-nyebaraken pawartos awon bab Kanjeng Nabi (Rz). 2816. Tangsul saking dhadhung nam-naman punika ugi mahyakaken siksa ingkang laras kaliyan dosanipun, awit dipun riwayataken bilih piyambakipun punika asring nglempakaken eri ingkang lajeng dipun bongkok mawi dhadhung, dipun sunggi, lajeng dipun sebar wonten ing margi ingkang badhé dipun langkungi déning Kanjeng Nabi. ______________
SURAT 112 AL-IKHLÂSH (Mahatunggal) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (4 ayat) Katerangan gerban Menggah ing sajatos-jatosipun surat punika surat ingkang mangka panutupipun Quran Suci - déné surat kakalih sambetipun, punika namung anerangaken kados pundi nyuwun pangayomanipun Pangéran punika - sarta surat punika amahyakaken ringkesan lan pathining piwulangipun Quran Suci, inggih punika ngundhangaken ing Mahatunggalipun Pangéran, sarta inggih awit saking kawontenan punika déné surat punika kanamakaken Mahatunggal. Prakawis sanès-sanèsipun dhawah angka kalih manawi katandhing kaliyan bab punika. Surat punika panunggilanipun dhawuh ingkang tumurun ing jaman wiwitan, isi pambantah dhateng agami panembah-brahala lan agami Nasrani, makaten ugi dhateng sawarnining pangandel kamusyrikan (mangéran kathah). Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Calathua: Panjenengané, Allah iku Sawiji. 2 Allah iku Kang samubarang iki gumantung marang Panjene- ngané. 3 Ora puputra lan ora pinu- trakaké. 4 Lan ora ana siji-sijia kang madhani Panjenengané.2817 2817. Pantes pinèngetan, surat Makkiyah jaman wiwitan punika, kalayan ukaranipun sakawan ingkang cekak, anedahaken lepatipun ingkang enggel-enggel agami warni-warni, kalebet ugi agami Nasrani. Ingkang wiwitan dhawuh punika ngundhangaken Kasawijènipun Pangéran ingkang murni, dados angrebahaken sawarnining agami mangéran kathah, kalebet ugi pangandel tiga-tiganing ngatunggal; awit Tauhid utawi Kasawijènipun Pangéran ingkang dipun karsakaken wonten ing surat punika, Kasawijènipun Pangéran ingkang murni, lan boten angakeni ing wontenipun sawarnining sesembahan kathah. Ingkang kaping kalih, kadhawuhaken bilih Allah punika Ash-Shamâd. Tembung punika warni- warni sanget para mufassirin anggènipun negesi, nanging ingkang prayogi piyambak ingkang dipun anggé negesi wonten ing ngriki punika, awit dipun riwayataken Kanjeng Nabi ngandikakaken, nalika
Surat 112 Mahatunggal dipun suwuni pirsa Ash-Shamâd punika punapa, makaten jawinipun: Panjenengané iku Gusti Ingkang dadi paran endoning panyuwun tumrap sawarnining kabutuhan (AH, Rz). Dhawuh pratélan bilih boten wonten barang satunggal kémawon ingkang boten gumantung dhateng panjenenganipun, punika mengku karsa kanggé angleresaken lepatipun titiyang ingkang gadhah panganggep, bilih wonten sawenèh barang, kadosta prakriti (guru bakal) lan jiwaning manusa, punika wontenipun boten atas saking Pangéran Ingkang-Anitahaken. Piwulang makaten punika mratah wonten ing India (Hindustan), mesthi botenipun yèn ta kauningan ing Kanjeng Nabi Suci, jalaran piwulang wau boten kocap wonten ing agami-agami ingkang caket wonten ing ngarsanipun Kanjeng Nabi. Ayat ingkang angka tiga, anedahaken lepatipun agami-agami ingkang nyifati Pangéran kadi déné rama utawi putra, kadosta agami Nasrani, ingkang mulangaken piyandel warni kalih punika sadaya, utawi agaminipun panembah brahala titiyang Makkah, ingkang manut piwulangipun para malaikat punika sami putra-putrinipun Allah. Ayat ingkang angka sakawan nulak piwulang bangsanipun piwulang panitisan (Pangéran manjalma), ingkang manawi manut piwulang wau manusa limrah dipun samèkaken kaliyan Pangéran. Malih, syirk, utawi anjèjèri sekuthon dhateng Pangéran, punika wonten warni sakawan. Sapisan, ngandel ing sesembahan kathah; kaping kalih, ngandel bilih barang-barang sanèsipun Allah wonten ingkang anggadhahi sifat sampurna kados sifatipun Allah; kaping tiga, ngandel bilih wonten barang ingkang magepokan sanak kaliyan Panjenenganipun; kaping sakawan, ngandel bilih wonten sanèsipun malih kajawi Pangéran ingkang saged nindakaken barang rèh, ingkang pancènipun namung Allah piyambak ingkang kawasa nindakaken. Syirk warni sakawan punika sadaya dipun tulak keras déning ayat-ayatipun sakawan iji surat punika. ______________ 1697
SURAT 113 AL-FALAQ (Bangun-énjing) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (5 ayat) Katerangan gerban Surat punika lan surat satunggalipun candhakipun, punika wigatos mulang ing manusa, nyuwun reksa dhateng Allah punika kados pundi lan nyuwun pangayoman dhateng Allah punika kados pundi. Rèhning bab prakawis punika sampun kasebutaken wonten ing dhawuh-dhawuh ingkang katurunaken ing Makkah, kadosta ing surat 16 lan 41, dados manawi makaten surat kakalih punika mesthi inggih tumurun ing Makkah, sarta kathah èmperipun kagolong jaman Makkah wiwitan. Dodongèngan warni- warni ingkang kacariyosaken déning sawenèh mufassirin, ingkang ngandharaken asal-usulipun surat kakalih wau, punika boten pinanggih wonten ing hadits-hadits ingkang kénging dipun gondhèli, dados awit saking punika dodongèngan wau kedah katulak. Dados, Quran punika kawiwitan kalayan nyuwun pitulung dhateng Pangéran wonten ing lafadz Bismillâh, sarta pinungkasan kalayan nyuwun reksa ing Pangéran wonten ing Mu'awwadhatain (saking 'audhah, jawinipun pangayoman) inggih punika sesebutanipun surat kakalih punika. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah, Ingkang- 1 Munjuka: Kawula nyuwun ngayom ing Pangéraning bangun énjing,2818 2 Saking awonipun samukawis ingkang Katitahaken, 3 Saha saking awonipun dalu ingkang peteng dhedhet lilimengan nalikanipun dhateng.2819 2818. Falaq punika tegesipun plethèking raina (LL), wantahipun ateges mlethèk utawi bengkah; déné mila plethèking raina winastan makaten, awit raina punika nembus pepeteng milanipun tembung punika lajeng ateges cetha pratélanipun yakti ing sasampunipun katingal surem (TA-LL). Tembung Pangéraning bangun énjing punika sampun boten wonten semang-semangipun malih mengku sasmita amahyakaken bilih yakti badhé babar gumelar nadyan kalayan sarenti sarta marginipun Kanjeng Nabi mesthi badhé menang. 2819. Gâsiq punika asal saking tembung gasaq, ingkang tegesipun peteng ndedhet (Rgh) milanipun gâsiq punika lajeng ateges wanci dalu samangsa shafaq (utawi layung ing sasampunipun serap surya) sampun ical (S, O, Q-LL), dados terangipun ateges pepeteng ingkang boten wonten
Surat 113 Bangun-énjing 1699 4 Punapa déné saking awon- ipun ingkang niyupaken bobolèh awon dhateng bubun- dhelan.2820 tiyang 5 Saha saking awonipun tiyang drengki nalikanipun andrengkè- ni.2821 papadhangipun babar pisan sanajan saclèrètan, sarta ateges pepetenging rekaos ingkang sok dados kanthining satunggaling prakawis, inggih punika pepeteng ingkang murugaken tiyang boten sumerep ing margi. Awit saking punika dados mengku suraos bilih rawuhipun yakti, ingkang sapunika sampun gumelar ngégla, punika boten badhé sinartan ing pepetenging rekaos ingkang saged adamel suremipun. 2820. Ing ngriki wonten tembungipun kalih ingkang perlu katerangaken, ingggih punika tembung naffâtsât lan tembung 'uqad tembung naffâtsât punika jama'-ipun tembung naffâts, inggih punika rimbag isim fâ'il (kriya wacaka) ingkang dipun sangetaken saking tembung kriya nafatsa ingkang tegesipun sakawit niyup utawi nyebul. Nanging manawi dipun sambeti ing tembung fî lajeng mengku teges sanès. Kadosta tetembungan punika tegesipun Allah wus andhawahaké utawi andokok sawijining barang ana ing atiné (Msb-LL); tuwin jawinipun misik marang atiku (JB, As). 'Uqad punika jama'-ipun 'uqadah, tegesipun bundhelan (LL). Tuwin pancasaning satunggaling prakawis (TA-LL) lan nguwaosi, mranata lan ngruntutaken prakawis (LL). Sarta ugi ateges janji pambangun turut utawi sumpah setya (LA, TA-LL). Milanipun punika menggah ing sajatos-jatosipun ateges para ingkang masang bobolèhan awon dhateng kakencenganipun manahing tiyang utawi dhateng pangrèhipun tiyang ing prakawisipun. Dipun pèngetana nafatsât punika boten mesthi kedah tiyang èstri; tembung punika ugi kanggé tumrap al-jama'at, utawi gogolonganipun titiyang kathah (Rz). Katrangan ingkang kula anggé punika sami kaliyan kateranganipun Abu Muslim, namung wonten bédanipun sakedhik. Rz anggènipun mastani kateranganipun Abu Muslim wau katerangan ingkang saé. Ayat punika mangandikakaken rekaos ingkang angka kalih nalika mencaraken yakti utawi nalika mangrèh prakawis ingkang limrah-limrah punika. Rekaos ingkang sapisan inggih punika: kalimputan ing pepeteng ingkang ndhedhet lilimengan: rekaos ingkang angka kalih inggih punika: pepeteng sumisih, nanging kekencengan badhé tetep ngantebi yakti punika taksih kémawon kawon kaliyan bobolèhanipun awon para ingkang sami remen nasaraken ing ngasanès. 2821. Punika rekaos ingkang angka tiga. Sapunika yakti sarnpun menang, nanging tiyang ingkang bentèr manahipun margi kamenanganipun yakti wau lan tiyang ingkang boten lila yakti lastantun menang kaliyan panggorohan, punika taksih wonten. Milanipun, pangayomaning Pangéran taksih kedah kasuwun, samangsa yakti sampun angsal kamenangan. ______________
SURAT 114 AN-NÂS (Manusa) KADHAWUHAKEN ING MAKKAH (6 ayat) Katerangan gerban Purwaka ingkang mangka katranganing surat ingkang sampun ugi kénging kawaos wonten ing ngriki. Kalawan asmaning Ingkang-Mahamurah, Mahaasih. Allah Ingkang 1 Munjuka: Kawula nyuwun Pangéraning ngayom manusa, dhateng 2 Ratuning manusa, 3 Sesembahaning manusa, 4 Saking awoning bibisikipun (sétan) ingkang silib, Ar. dhadha 5 Ingkang abisik-bisik manah-ing manusa, ing 6 Saking golonganipun jin lan manusa.2822 2822. Ayat-ayat punika kénging winastan jangkepipun surat ingkang sampun. Ing surat ingkang sampun-sampun katerangaken piawon warni tiga ingkang saged ugi katindakaken kanggé milawani margining yakti. Lah ing ngriki ingkang katerangaken piawon ingkang angka sakawan, piawon ingkang ageng piyambak, inggih punika piawonipun sétan ingkang silib, ingkang dhatengipun kalayan dhedhemitan lan nglebetaken bobolèhan awon dhateng manahipun manusa. Bibisik awon (panggodha) saking sétan punika piawon ingkang ageng piyambak, awit tukipun wonten ing manahipun manusa (ayat 5). Tembung khannâs punika ririmbagan saking khanasa, jawinipun boten ngatingal, lan ugi ateges umpetan (TA-LL), al-khannâs tegesipun sétan, awit sétan makaten sumingid utawi sumamar (Msb-LL).
Surat 114 Manusa Gusti Allah ing ngriki kasebut Pangéraning manusa, Ratuning manusa tuwin Sesembahanipun manusa. "Pangéran" punika mengku raos "nguwaosi," kados déné bandara nguwaosi abdinipun. "Ratu" mengku raos langkung inggil malih, kados déné ratu dhateng rakyatipun. Déné "sesembahan," punika mengku raos nguwaosi ingkang kalayan sampurna saha ngudanéni dhateng sagung titah. Utawi, Rabb punika Ingkang ngitik-itik lan Ingkang anggulawéntah ing manusa, Malik Ingkang nguwaosi manusa, lan Ilâhi punika sesembahan, inggih punika ingkang kedah kadadosaken enering maksud gesangipun tiyang. ______________ 1701