Kegagalan Aktualisasi Dhiri Paraga Utama Priya Sajrone Novel Wewadine Alas Pejaten Anggitane C. Is Sarjoko (Psikologi Kapribadhen Maslow) Fatimah Zayin Mega Selvia Jurusan S1 Pendidikan Bahasa Daerah, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Surabaya Fatimahzayin@yahoo.co.id Dr. Darni, M.Hum Dosen Jurusan S1 Pendidikan Bahasa Daerah, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Surabaya ABSTRAK Novel Wewadine Alas Pejaten anggitane C. Is Sarjoko mujudake karya sastra kang mirunggan lan narik kawigaten, lumantar kepriye pangripta gambarake watak durjana paraga priya minangka durjana kang ora mesthi statis. Watak ora statis kang dimaksud tegese bisa luwih mekar uga malah bisa kosok balen saka watak sadurunge. Iku kabeh mahanani crita kasebut tambah umyeg saengga ndadekake crita kasebut luwih endah lan narik kawigaten kanggo ditliti. Novel WAP iki nggambarake problem kabutuhan kang ngelandhesi tumindak kriminale paraga priya minangka durjana kanggo nyukupi apa kang dadi kabutuhane, minangka usahane ngrembaka tumuju kesehatan psikologis yaiku aktualisasi dhiri. Gegayutan karo andharan ing dhuwur, undheran panliten sajrone panliten iki yaiku: (1) Kepriye gegambaran problem kabutuhan kang ngelandhesi tindak kriminal paraga priya minangka durjana ing novel WAP anggitane C.Is Sarjoko? (2) Apa panyebab kang ngelandhesi ora kagayuhe kesehatan psikologis (aktualisasi dhiri) paraga priya minangka durjanaing novel WAP anggitane C.Is Sarjoko? lan (3) Kepriye akibat anane kabutuhan kang ora bisa dimaremake marang kapribadhene paraga priya minangka durjana ing novel WAP anggitane C.Is Sarjoko? Panliten iki nduweni ancas, yaiku: (1) ngandharake gegambaran problem kabutuhan kang ngelandhesi tindak kriminal paraga priya minangka durjana ing novel WAP anggitane C.Is Sarjoko (2) ngandharake panyebab kang ngelandhesi ora kagayuhe kesehatan psikologis utawa (aktualisasi dhiri) paraga priya minangka durjanaing novel WAP anggitane C.Is Sarjoko, lan (3) Ngandharake akibat anane kabutuhan kang ora bisa dimaremake marang kapribadhene paraga priya minangka durjana ing novel WAP anggitane C.Is Sarjoko. Panliten iki kagolong panliten kualitatif kanthi migunakake metode deskriptif. Sumber data panliten iki yaiku sawijine novel, kanthi irah-irahan Wewadine Alas Pejaten anggitane C. Is Sarjoko kang diterbitake marang Elmatera Publising Yogyakarta taun 2012. Data awujud kutipan-kutipan saka novel kang arupa tembung, ukara, wacana kang ana gegayutan karo problem kabutuhan kang ngelandhesi tumindak kriminal paraga priya minangka durjana sajrone novel WAP anggitane C.Is Sajoko. Landhesan teori kang digunakake sajrone panliten iki adhedhasar ing teori psikologi kapribadhen kang diandharake marang Abraham Maslow mligine ngenani teori holistik-dinamis lan motivasikabutuhan, teori hierarki kabutuhan lan kabutuhan neurotik.Tata cara pangumpuling data ing panliten iki kanthi migunakake teknik putaka. Tata cara pangolahing data ing panliten iki yaiku migunakake teknik deskriptif-analisis. Adhedhasar saka asiling panliten, bisa didudut menawa paraga priya minangka durjana sajrone novel WAP anggitane C.Is Sarjoko iki yaiku Budi Angkoro digambarake minangka paraga kang ora bisa ngrembaka tumuju kesehatan psikologis, yaiku aktualisasi dhiri. Budi Angkoro digambarake, tokoh kang watake ala lumantar tindak tanduk minangka durjana. Problem kabutuhan ngelandhesi kriminalitas paraga Budi Angkoro minangka durjana, kanggo ngrembaka tumuju kesehatan psikologis. Kegagalan kang dialami paraga Budi Angkoro kasebut amarga ora diduweni nilai-nilai B utawa (nilai-nilai kabecikan urip) lan ora dicukupi kabutuhan ing trapan hierarki kanthi marem. Individu kang njunjung dhuwur nilai-nilai kayata kajujuran, kaendahan, keadilan lan nilai-nilai B liyane bakal meng-aktualisasi dhirine sawise kabutuhan marang pangajene dhiri dimaremake, semana uga individu kang ora nduwe nilai-nilai B ora bakal meng-aktualisasi dhirine senajan dheweke wis bisa nyukupi kabeh kabutuhan-kabutuhan dhasare. Masalah iku bisa katitik saka tindak-tanduke paraga Budi Angkoro kang ala sajrone novel WAP. Ora bisa dicukupi kabutuhan ing trapan hierarki, kanthi tinerusan ndadekake kabutuhan kasebut asipat neurotik, yaiku tumuju marang kegagalan ngrembaka lan penyakit psikologis kang ora bisa dikontrol senajan kabutuhan kasebut bisa dimaremake utawa ora 1
dimaremake. Semana uga ora diduweni nilai-nilai B sajrone jiwane paraga Budi Angkoro ndadekake dheweke ora bisa ngrembaka tumuju kesehatan psikologis senajan paraga Budi Angkoro wis bisa nyukupi kabutuhan dhasare.Kabutuhan neurotik iki asipat reaktif, yaiku kabutuhan iki nduweni peran minangka akibat anane kabutuhan-kabutuhan dhasar kang ora bisa dicukupi, kayata rasa frustasi, ora puas marang kasunyatan lan konflik jiwa. Kabutuhan-kabutuhan kasebutngrabuk gaya urip kang ora sehat lan ora nduweni upaya kanggo nindakake aktualisasi dhirine. Tembung wigati: Kegagalan Aktualisasi diri, Psikologi Kapribaden Maslow A. PURWAKA Sastra mujudake sawijine kagiyatan reriptan kreatif kang kalebu sajrone wilayah karya seni. Asil sastra sinebut karya sastra, bisa arupa prosa, puisi lan drama. Karya sastra awujud prosa, bisa ditemoni ing masarakat kang cacahe akeh banget, kayata novel, cerbung, cerkak, lsp. Karya sastra miturut pamawase Ratna, (2013:297) minangka sarana pacaturan. Karya sastra, diasilake saka imajinasi pribadhi,saben lan sastra bisa uga pangriptane. Dadi, karya digambarake minangka medhia pamedharyaiku babagan kang kapengin diwedhar dening pangripta sastra, awujud tulisan-tulisane kayata ing karya sastra novel. kreatifitas Novel kalebu jinise karya sastra gagrag anyar, amarga novel ora kaiket dening pathokan-pathokan khusus kayata guru lagu, guru gatra lan guru wilangan kaya dene tembang macapat. Wujude novel, isih uga magepokan karo karya sastra gagrag anyar liyane kayata cerkak lan cerbung. Saben jinise karya sastra kasebut nduweni titikan kang ndadekake beda karo liyane. Titikane bisa didelok saka wujud dawa-cedhege crita. Cerbung lan novel padha-padha kalebu jinise karya sastra gagrak anyar kang nduweni wujud crita dawa. Adhedhasar dawane crita, cerbung lan novel bisa diarani meh padha, nanging minangka medhia kapacake karya kasebut beda yen novel kapacak mung sepisan lan awujud buku. Dene cerbung kapacake sepisan (sa-edisi) nanging kanthi sambung-sinambung nganthi pirang-pirang edisi jrone wektu tartamtu lan kapacake lumantar kalawarti. karya sastra umpama jumlahe atusan kaca lan ora mentas yen diwaca mung sepisan lungguh, tegese ora bisa diarani cerkak utawa cerbung, luwih cundhuk yen diarani novel. Andharan kasebut, disengkuyung dening pamawase Edgar Allan Poe sajrone Nurgiyantoro (2010:10), ngenani cerkak yaiku sawijine crita kang diwaca enthek mung sepisan lungguh, kira-kira mung setengah jam sampek rong jam, wektu kang sakirane orang cukup kanggo maca nganti enthek sawijine novel. Sawijine Nopember 1939. Dheweke wiwit nyerat taun 1985, magepokan karo donyane wis dimangerteni kanthi sinau dhewe sarana maca- maca buku-buku apa wae, utamane crita-crita cekak lan crita sambung. Taun 1986, seratane wis bisa kapacak ing Kalawarti Djaka Lodang (Lembar Pengalamanku). Saliyane kuwi dheweke uga melu ing Sanggar Sastra Jawa mlebu Yogyakarta (SSJY). Saka SSJY kasebut dheweke ketemu Mbak Margareta lan Bapak A.Y Suharyono, kang kerep aweh pelajaran marang dheweke nganti mumpuni bisa ngripta karya sastra dhewe, ateges asil reriptane wis payu kalebu ing redaksi kalawarti apa wae, nganti sakiki. Kajaba kuwi C. Is Sarjoko tunggal aktip nguri-nguri kabudayan ing paguyuban NDUDZLWDQ ‡3XVSDUDUDV· ODQ SDJX\XEDQ PDFDSDW ‡7UHVQD 0DQXQJJDO· ing kecamatan. Saliyane iku dheweke uga aktif dadi panyiar ing RRI lan Radio Kanca Tani. seseratan lan gladhen jawi, kanthi melu Kondhang kanthi jeneng aran Nini Klenyem, dheweke mujudake sawetara pangripta Jawa, mligine wanita. Nyerat novel utawa cerkak wis dilakoni marang dheweke. Dheweke ndudohake yen pengripta wanita uga bisa nyerat jinis novel kang nggarap tema kadurakaning manungsa. Crita bab kadurakan iku padatane digarap dening pangripta priya, priya kang dianggep cedhak karo bab-bab kasar lan kadurjanan. Dene ing konvensi masyarakat Jawa, wong wadon digambarake minangka paraga dhomestik kang alus, lembut, lan adoh saka tindak kang kasar. Nanging bab-bab kang adoh saka pengalamane pangripta wanita kasebut bisa disinau dening sapa wae, kanthi sregep maca maneka jinise karya sastra, lan niteni apa kang dadi titikan siji lan sijine karya uga ora lali kerep wawanrembug lan sinau ngenani sastra lan masarakat. Dadi ora kudu nyinaoni ing sekolah formal. Novel Wewadine Alas Pejaten anggitane C. Is Sarjoko iki ndudohake yen pengripta cukup akeh maca crita gancaran kang maneka warna, nganti bisa nemtokake tema kadurjanan. Ing novel kasebut dheweke nuduhake watake paraga priya, yaiku minangka durjana kang ala tindak- tanduke minangka tetuwane rampog kang julig lan wengis, apa maneh tumindake marang bojone. lan Kuwi mau dilakoni kanggo menthasake lumantar Catharina Istuti Sarjoko kalebu pangripta karya sastra mligine prosa. Lair ing Sleman, 25 2
mungkasi dialami. problem-problemkabutuhan kang Budi Angkoro mono, yen atine wening, jane ya getun yen metas nyentak-nyentak wanita sing tansah setya bekti iku, kabeh kuwi mau jalaran bojone kuwi ora bisa misungsungake anak kanggo dheweke. Yen dheweke ora nggawa bayi abang si Prabowo kuwi, mesthi uripe mung sepa-sepi tekan sakiki. Tumindake kang paling ala liyane yaiku ngrampog lan mateni uwong sing dirampog, lan bab kasebut kang dadi underaning misteri ing kaluwargane. Ngrumangsani uripe kang wis lethek, tangane wis kelepotan gethie wong kang ora dosa, mung merga nuruti kamurkaning ati srakah, pingin urip kepenak kanggo nyukupi kabutuhan lan numpuk bandha, tanpa nyambut gawe sing halal. Ing kene pangripta pengin medharake yen problem kabutuhan bisa aweh motivasi marang tumindake uwong, ora kajaba marang tumindak kang kriminal. Miturut pamawase Maslow sajrone Feist (2010:364)ngandharake yen manungsa bisa tumindak durjana lan ngrusak gedhen-gedhen, kadurjanan kasebut dijalari saka rasa frustasi amarga ora bisa nuntasake kabutuhan-kabutuhan dhasare. Dadi nalikane kabutuhan-kabutuhan dhasar ora bisa dimaremake, mangka dheweke bisa nyolong, bjenjani, ngapusi, utawa mateni. Saka wewateke paraga priya minangka durjana kasebut digambarake kanthi padhet dening pangripta kanthi cetha sajrone novel Wewadine Alas Pejaten anggitane C. Is Sarjoko iki, mula cundhuk yen panliten iki ditintingi kanthi tintingan psikologi sastra. kang dibutuhake panyangga banget, minangka urip.Kabeh manungsa nduweni pepinginan kanggo tetep urip. Minangka usahane, manungsa kudu bisa nyukupi apa wae kang dadi kabutuhane. Utamane, kabutuhan dhasar yaiku marang pangan lan oksigen. Kajaba kuwi, kabutuhane manungsa ora mandhek mung sadherma kabutuhan dhasar, nanging saya tambah yen manungsa wis bisa maremake kabutuhane kang dhasar. Kabutuhan ateges samubarang Panliten iki bakal dionceki migunake kajian psikologi kapribadhen Abraham Maslow. Maslow sajroning Alwisol (2009:201) ngandhrake yen kabutuhan manungsa iku kasusun kanthi trap- trapan kabutuhan yaiku fisiologi, rasa aman, rasa tresna lan nduweni, ajine awak lan aktualisasi dhiri. Saben trapan kabutuhan bisa dimaremake yen ing trapan sadurunge wis dirasakake cukup luwih dhisik. Adhedhasar onjone bab kabutuhan sajrone novel Wewadine Alas Pejaten kasebut mula bakal disengkuyung nggawe teori holistik- dinamis, teori motivasi lan hierarki kabutuhan dening Maslow. Andharan kasebut disengkuyung sajrone Feist (2010:325) Maslow ngandharake ngenani teori holistik-dinamik yaiku teori kang nggambarake yen manungsa bakal terus-terusan dimotivasi dening siji utawa luwih kabutuhan, lan 3 nduweni potensi kanggo ngrembaka tumuju kesehatan psikologis ora liya yaiku aktualisasi dhiri. Kabutuhane manungsa nduweni sifat ora winates, jalaran saka anane panyukupan kabutuhan sing kudu dicukupi kanthi bolak-balik. Sajrone Feist (2010:336), Maslow ngandharake yen ciri-ciri wong kang nindakake aktualisasi dhiri negesake dheweke wis kasil dadi manungsa kang sejati. Dheweke tetep bisa netepiajine dhiri senajan oleh panyaru saakeh-akehe saka njaba lan urip mandhiri awit kabutuhan kang dhasar. Dadi uwong kang nindakake aktualisasi dhiri ora negesake yen dheweke wis ora mbutuhake utawa ngupayakake trap ngisore, nanging kang kabutuhan ndadekake yen nganggep kabutuhan ing trap-trapan luwih dhasar dudu samubarang kang dadi perkara gedhe. Wong-wong kasebut urip kanthi alamiyah, kaya dene alamine kewan lan bayi, bisa ngekspresikake kabutuhan- kabutuhan dhasare tanpa nanggepi ancemansaka njaba. ing bedha dheweke Saperangan uwong kang bisa maremake kabutuhan dhasar lan ajine awak, ora langsung ngupaya kanggo aktualisasi dhiri, jalaran dheweke ora nduweni nilai-nilai kabecikan urip. Andharan kasebut disengkuyung marang pamawase Maslow sajrone Feist (2010:336) yaiku wong-wong kang njunjung nilai-nilai kayadene nilai kajujuran, kaendahan, keadilan lan nilai-nilai kabecikan urip liyane proses bakal aktualisasi dhirine sawise kabutuhan dhasar lan marang ajine awak dimaremake, sawetara wong- wong kang ora nduweni nilai-nilai iki ora bakal nindakake aktualisasi dhirine senajan dheweke wis maremake saben kabutuhan-kabutuhan ing trapan sangisore. sapiturute nindakake iki, Maslow ngandharake telu kabutuhan liyane yaiku neurotik. kabutuhan Kacukupane kabutuhan lan kognitif sajalur marang kesehatan psikologis, senajan kurang dimaremake kabutuhan estetika lan kognitif bisa ngakibatake metune tanda-tanda patologis utawa penyakit psikologis. Miturut Maslow sajroning yen kebutuhan neurotik bisa dimaremake sajalur karo anane kabutuhan konatif, estetika lan kognitif kang wis kacukupan. Kabutuhan kasebut minangka bab jiwane manungsa, kang nglandhesi kasarasan amarga kabutuhan neurotik tumuju marang kegagalan pangrembakan lan penyaket psikologis. Saliyane limang kabutuhan konatif estetika, kognitif lan estetika Feist(2010:337) ngandharake B. TINTINGAN KAPUSTAKAN Tintingan kapustakan ngemot andharan ngenani (1) novel, (2) psikologi sastra, (3) teori psikologi kapribadhen Maslow (4) landhesan teori
1. Novel Novel mujudake minangka karya sastra moderen. Wujude novel bisa digayutake karo karya sastra gagrag anyar liyane kayata cerkak lan cerbung. Karya sastra novel, cerkak, cerbung padha-padha kalebu dening karya sastra moderen, nanging kang ndadekake saben karya kasebut beda yaiku bisa dideleng saka formalitas bentuk, dawane cerita. 2. Psikologi Sastra sawijine pamarekan panliten sastra kang nggagas reriptan sastra minangka aktivitas kajiwan. Pangripta bakal nggunakake cipta, rasa lan karsane sajrone proses ngirpta sawijine karya sastra. Semono uga pamaca, sajrone kegiyatan ngerteni sawijining reriptan sastra, uga ora bakal uwal saka kahanan psikologise dhewe-dhewe. Kaya sosilogi refleksi, reriptan sastra psikologi sastra uga ngerteni minangka wujud saka aspek kajiwane manungsa. Pangripta bakal ngerteni ekspresi kajiwan, banjur diolah lan diwedharake sajrone teks reripta sastrane banjur dijangkepi uga karo kahanan psikologis pangripta, Endraswara (2013:96). Psikologi sastra mujudake 3. Teori Psikologi Kapribadhen Maslow Teori kapribadhen Maslow nduweni maneka aran, kayata teori humanistik, teori transpersonal, kakuwatan katelu jrone psikologi, kakuwatan kapapat jrone kapribadhen, teori kabutuhan lan teori aktualisasi dhiri. Nanging dheweke luweh ngarani marang teori holistik-dinamis. Holistik- dinamis kang dikarepake dening Maslow sajrone Feist (2010:326) yaiku sakabeh, saka uwong kang tinerusan aweh motivasi marang siji utawa luwih kabutuhan lan nduweni potensi kanggo ngrembaka tumuju kesehatan psikologis, yaiku aktualisasi dhiri. Kanggo bisa mujudake aktualisasi dhiri manungsa kudu bisa maremake kabutuhane ing trapan kang luwih ngisor, kayata kang disebutake ing teorine Maslow yaiku kabutuhan marang fisiologi, rasa tentrem, tresna lan nduweni uga ajine dhiri. Sawise kabutuhan dhasar kasebut bisa dimaremake banjur siap kanggo nindakake proses aktualisasi dhiri. 1. Pamawase Maslow ngenani Motivasi nduweni teges psikologi rangsangan, panyurung utawa pangadheke tenaga marang tindak-tanduke uwong. Amarga dilandhesi saka anane motif, tumindak kasebut diarani sajrone (Sobur, 2003:270). Motif jrone jroning awake manungsa miturut panemune Abraham Masloe yaiku intriksik lan motif ekstrinsik. Motif intrinsik yaiku motif-motif sing bisa digunakake tanpa ana rangsangan saka awake njaba iku, manungsa pancen wis ana dhorongan Motif (Sobur, 2003:295). Njroning 4 manungsa nindakake samubarang amarga pancen ana pengin nindakake, tuladhane pawongan kang nduweni tanggung jawab gedhe marang pakaryane lan ora ngenteni aba-aba yen arep mwiwiti intrinsik makaryo. Motif karo kanggo iku pepinginan ngelakokake samubarang tartamtu. gegayutan dhewe individu Motif ekstrinsik yaiku motif-motif sing digunakake amarga ana pengaruh saka njabane (Sobur, 2003:296). Motif iki muncul disebakake ana faktor panjurung saka njabane awake individu. Faktor panjurung iku gegayutan karo kahanan lingkungan sakupenge individu niku dhewe. Tuladhane yaiku bocah kang sregep sinau supaya oleh hadiyah saka gurune. Saben dina manungsa kerep nindakake samubarang kang disurung dening motif ekstrinsik. 2. Hierarki Kabutuhan hierarki Konsep kabutuhan miturut Maslow kasusun awujud trap-trapan. Kabutuhan ing trap kang ngisor kudu dhisik dimaremake utawa paling ora dirasakake wis cukup marem sadurunge kabutuhan trapan ndhuwure. Maslow sajrone Feist (2010:331) ngandharake ana limang trapan kabutuhan konatif (conative need). Limang kabutuhan kasebut antara liya : ing a. Kabutuhan Fisiologi Kabutuhan fisiologi (physiological need) yaiku minangka kabutuhan paling utama kanggo saben manungsa. Ingtrap kang dhasar iki, sajrone Alwisol (2009:204) Maslow ngandharake yen kabutuhan fisiologi yaiku mujudake kumpulan bab kabutuhan dhasare manungsa kang utama proses pamuase, amaraga nduweni gandheng ceneng langsung karo sipat biologis lan proses uripe. Kabutuhan- kabutuhan kasebut kayata: kabutuhan pangan, omben, panggonan urip, seks, turu, lan oksigen. b. Kabutuhan marang Rasa Aman Miturut Maslow sajrone Feist (2010:333) ngandarake yen nalika uwong wis bisa nyukupi kabutuhan tuwuh motivasi marang kabutuhan ing sadhuwure yaiku kabutuhan marang rasa tentrem (safety need). Sing dimaksut dening Maslow, kabutuhan marang rasa tentrem sawijine kabutuhan kang menehi mujudake panjurung individu kanggo sawijine tumrap ngolehake katentreman, kapastenan lan kahanan urip kang tumata, Alwisol (2009:205). Kabutuhan marang rasa tentrem kang dimaksud yaiku tumuju rasa tentrem marang jiwa lan bandha. fisiologise, banjur 1) Kabutuhan marang Jiwa Kabutuhan rasa tentrem marang jiwa kayata:keamanan fisik, stabilitas,ketergantungan,
perlindungan lan kebebasan anceman (perang lan terorisme) peyakit, rasa wedi, rasa kuwatir, bebaya, karusuhan lan bencana alam. 2) Kabutuhan marang Banda Kabutuhan rasa tentrem marang bandha kayata: kabutuhan marang pakaryan lan gaji kang tetep, tabungan lan asuransi (askes lan taspen), lan jaminan masa depan. Kabutuhan marang rasa tentrem beda karo panyukupan kabutuhan fisiologi, amarga kabutuhan marang tentrem ora bisa rasa dimaremake kanthi maksimal. Saben uwong ora mungkin bisa diselamatakemarang bebaya kayata meteor, kebakaran, banjir utawa kedadeyan bebaya liyane, Feist (2010:333). c. Kabutuhan marang Rasa Tresna Lan Nduweni lan ditresnani, sing sadurunge wis bisa dicukupi kanthi rutin. Saben uwong mbutuhake ditresnani lan ana wayahe ngandhrakake perasaan tresnane marang liyan. Tresna ing kene ateges rasa sayang lan rasa rumaket (to belong. Rasa pada nresnani lan ngrasa nduweni reraketan antarane uwong siji karo sijine., luwih-luwih sajrone kaluwargane dhewe, kuwi bab kang wigati kanggo saben pawongan. Sajabane kaluwarga, misale kanca kerja, kanca sakelas, lan liya-liane, sauwong pengin awake disetujuni lan ditrima. Kabutuhan marang rasa nduweni thukul nalikane kabutuhan 2003:277) ngandharake yen kabeh pawongan mbutuhake rasa liyan. Kanggo dipengini maremake kabutuhan iki bisa kanthi cara, kekancan, jejodhohan utawa ber-organisasi. Tanpa reraketan kuwi, urip bakal sepi, nanging, rasa sepi ora mesthi ndadekake dampak negative tumrap kapribadhene saben uwong. Kanggo saperangan uwong, rasa sepi bisa nyiptakake kreativitas. Maslow jrone (Sabur, lan ditrima marang d. Kabutuhan marang Ajine Awak Panyukupan kabutuhan marang ajine dhiri manjurus marang kapercayan tumrap dhiri lan pangrasa dhiri nduweni aji. Kabutuhan marang panghargyan kerep dibarengi marang rasa frustasi lan konflik pribadhi, amarga sing dipingini ora mung pangerten lan pangakonan saka klompok, nanging uga rasa kurmat lan status. Kabutuhan marang ajine dhiri diperang dadi loro. Kapisan, kabutuhan marang ajine dhiri kang mujudake kabutuhan tumrap rasa percaya dhiri, kompetisi, panguwasan, kacukupan, prestasi, ora lan kamardikan. gumantung marang liyan awujud Kapidho, panghargyan liyan, dening 5 prestise, pengakuwan, panriman, kawigaten tumrap kabutuhan, nama baik, sarta diregani dening liyan. Ajiine dhiri dilandhesi saka anane kabisanan kang nyata lan ora mung dilandhesi pamawase wong liya. Sawise uwong wis nyukupi kabutuhane marang pangajene,dheweke siap kanggo nguber aktualisasi dhiri minangka kabutuhan kang paling dhuwur miturut teorine hierarki kabutuhane Maslow. e. Kabutuhan Aktualisas Dhiri kabutuhan kabeh dhasar dicukupi, tuwuh kabutuhan meta utawa kabutuhan aktualisasi dhiri, kabutuhan menjadi samubarang sing mampu diwujudake kanti maksimal sakabehe bakat lan potensi. Kabutuhan marang aktualisasi dhiri mujudake kabutuhan manungsa kang paling dhuwur. Kabutuhan aktualisasi dhiri kalebu pepinginan kanggo luwih bisa dadi awake dhewe sing sawutuhe miturut kemampuwan kanthi diduweni. Miturut teorine Maslow ngenani motivasi, kabutuhan aktualisasi dhiri mujudake sawijine hasrat supaya bisa yakin marang awake, laras karo kabisan sarta potensi kang darbeke. Uwong kang nindakake aktualisasi dhirine bisa budidayaajine dhiri nalikane disaru, ditolak lan diremehake wong liyan. Wong-wong kasebut meng-ekspresikake kabutuhan dhasar kasebut kanthi cara kang alamiyah lan ora ana tekanan saka budaya. Kabutuhan meta utawa aktualisasi dhiri yaiku kabutuhan amarga pengen ngrembaka, transformasi, pepinginan brubah, luwih nduweni maksa. Miturut Maslow kabutuhan dhasar senajan kabutuhan kabutuhan meta kalebu kabutuhan estetika lan kabutuhan kognitif. Sawise lan ngalami kalebu konatif, Ciri-ciri manungsa kang nindakake proses aktualisasi dhirimiturut Abraham Maslow antara liya : 1) Mawas Kasunyatan kanthi Efisien Ciri kang paling gampang dimangerteni tumrap para manungsa kang nindakake aktualisasi dhiri yaiku kawasisane mawas realitaskanthi cermat lan efisien. Manungsa kang nindakake aktualisasi dhiribisa mawas realitas kang dumadi, uwal saka pepinginan-pepinginan utawa pangarep arep. Kanthi aktualisasi dhiri, dheweke nduweni kawasisan ngerteni samubarang kang ora pener, palsu, sarta tumindak cidra marang liyan kanthi gampang. Sajrone panliten utawa survey kang ora resmi, Maslow uga nemokake prastawa-prastawa kang bakal dumadi kanthi pener. 2) Manungsa Liya, lan Kodrat Kanthi proses aktualisasi dhiri, manungsa nduweni rasa kurmat kang gedhe marang awake dhewe lan manungsa liya. Dheweke uga bisa nampa kodrat kanthi sawenehing kekurangan sarta kelemahane Nrima marang Awake Dhewe,
dhewe kanthi tawakal. Saliyane iku, dheweke uga merdika saka rasa salah kang gedhe, rasa isin, uga rasa cemas kang ngreridu. 3) (wajar) Tumindak manungsa sinartan aktualisasi dhiri spontan, sederhana lan sabaene utawa wajar. Tumindake manungsa kang kaya mangkono asli utawa ora digawe-gawe. Tumindake manungsa kang nuduhake anane aktualisasi dhiri linandhesan marang pribadhine dhewe. Minangka akibat saka gegayutane timbal baliksaka sipat iki, manungsa kang nindakake aktualisasi dhiri nduweni kode etik utawa aturan kang otonom lan individu. Spontan, Sederhana, lan Sabaene 4) Masalah Munjerake Pikir Ana Ing Sawijine subjek-subjek aktualisasi dhiri, mujudake manungsa kang tansah ngrekadaya nindakake tugas, jejibahan sarta misi kang kakawawas wigati. Dedikasi marang tugas utawa pakaryan kang ditindakake dening manugsa kang nudohake anane aktualisasi dhiri mujudake pakaryan tumuju kapentingane dhewe Maslow nemokake non-personal utawa ora 5) Pemisahan Dhiri lan Kabutuhan Privasi Kabutuhan privasi tumrap manungsa kang nudohake anane proses aktualisasi dhiri luweh gedhe tinimbang akeh-akehe manungsa. Sajrone sesambungan sosial, manungsa kanthi proses aktualisasi dhiri kerep dianggep kepingin uwal saka lingkungane, tumindak kanthi ati-ati banget lan nduweni watek gumedhe. Pamawas kang kaya mangkono dijalari amarga manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri kaya-kaya ora mbutuhake manungsa liya. Dheweke amung percaya marang kabisan sarta potensi otonom kang dadi darbeke. lan kabutuhan privasi sawijining manungsa kang kanthi proses aktualisasi dhiri, uga gegayutan karo aspek musatake pemikiran utawa konsentrasi. Miturut Malow, manungsa-manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri nduweni kawasisan konsentrasi luwih kuwat tinimbang rata-rata manungsa liya. Saliyane iku, pemisahan dhiri 6) Mandhiri saka Kabudayan lan Lingkungan Manungsa-manungsa kang kanthi proses aktualisasi dhiri ora nggumantungake kepuasan- kepuasan kang utama marang liyan utawa lingkungane. Sajrone proses pangrembakaning pribadhi lan proses uripe, dheweke gumantung marang potensi-potensine dhewe. Manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri nduweni sipat mandhiri. Dheweke mawas pribadhine dhewe minangka agen kang merdeka, aktif tanggung jawab. Saliyane iku dheweke uga kasil dadi manungsa kang disiplin anggone nemtokake nasibe dhewe. 6 7) Kasegaran lan Apresiasi Maslow ngandharake yen subjek aktualisasi dhiri nuduhake kasaguhan kanggo ngregani apa bae, semono uga marang bab-bab kang biyasa. Dheweke tansah ngregani bab-bab kang pokok sajroning panguripan manungsa, kanthi seneng tumrap manungsa liya bab kang aya mangkono ora narik kawigatenan babar blas. nganthi nggumun, senajan 8) Mistik Pengalaman Luhur utawa Pengalaman Miturut Maslow, manungsa-manungsa kang kanthi proses aktualisasi dhiri, umume ngalami apa kang diarani pengalaman puncak (peak experience) utawa pngalaman mistik (mistic experience). Pengalaman puncak tumuju marang momen-momen saka rasa pangrasa kang jero. Miturut, Maslow, pengalaman puncak diolehake saka kreativitas, pemahaman sarta nyawiji marang alam. 9) Minat Sosial Senajan kadhang kala manungsa kang kathi aktualisasi dhiri nduweni rasa sedhih, nesu lan ora trima marang cacat utawa kurange manungsa, nanging dheweke nduweni sesambungan emosional kang jero marang sapadhane. Konsekuensine, dheweke nduweni pepinginan kang tulus kanggo aweh pambiyantu marang liyan. Dheweke uga ngrekadaya murih bisa ngrubah manungsa liya kang kurang bener. Tumrap manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri, sepira cacat utawa bodhone, manungsa yaiku sapadhane kang tansah nduweni pangrasa lan rasa paseduluran. 10) Gegayutan antar Pribadhi Manungsa-manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri nduweni sesambungan karo liyan kang luwih jeru tinimbang manungsa kang ora kanthi aktualisasi dhiri. Dheweke seneng mangun sesambungan kang caket karo manungsa-manungsa kang nduweni karakter, potensi, bakat sarta kabisan kang padha. Sabanjure, Maslow ngandharake yen subjeke ora seneng dipuja dening liyan. Rikala dipeksa mlebu kang nyarakake, manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri luwih milih ngadhoh sabisane sajrone sesambungan 11) Karakter Demokratis Maslow ngandharake manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri nduweni karakater demokratis. Amarga merdika saka rasa sujana marang liyan, manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri nduweni rasa hormt kang gedhe marang liyan. Luwih saka iku, dheweke uga gelem sinau marang sapa bae kang aweh panggulawentah. Dheweke anggone sinau marag liyan ora mawas derajat, pendidikan keyakinan- ras keyakinan politik. umur, apadene
12) Penolakan Enkulturasi Ciri kang pungkasan tumrap manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri yaiku nuduhake yen dheweke mujudake pawongan kang otonom. Dheweke wani lan bisa nduweni pamikiran sarta panemu dhewe, senajan pamikiran kasebut beda karo umum. Penolakan marang elkulturasi ora banjur nduweni teges yen manungsa kang kanthi aktualisasi dhiri iku mbangkang marang wewenang utama mbedhal saka pakulinan, ananging dheweke mujudake sawijine manungsa kang tansah ngrekadaya kanggo medhar prinsip- tartamtu, uga ora kaprabawan dening prinsip budaya masyarakat. pamikiran Saka limang kabutuhan ing trapan hierarki kabutuhan Maslow, yen manungsa ora bisa nyukupi salah sawijine mangka bakal tuwuh rasa frustasi yaiku amarga ora dimaremake marang saben kabutuhan pungkasane tuwuh kabutuhan neurotik, mligine frustasi marang kabutuhan rasa aman lan kabutuhan tresna uga nduweni pola yaiku lan gangguan gangguan kompulsif-obsesif. rasa cemas, gangguan pobhia Ing pamawase sadurunge Maslow mawas yen kabutuhan aktualisasi dhiri bakal tuwuh dhewe sawise kabutuhan marang panganjene dhiri dimaremake. Ananging ing taun 60-an dheweke nduweni pamawas liya yaiku individu kang wis maremake kabutuhan ing trapan ajine dhiri durung mesthi bisa nindakake proses aktualisasi dhiri, Maslow sajrone Feist (2010:335). Andharan ing dhuwur ana sesambungane karo individu kasebut nduweni nilai-nilai B apa ora. Individu kang njunjung dhuwur nilai-nilai kayata kajujuran, kaendahan. Keadilan lan nilai- nilai B liyane bakal nindakake aktualisasi dhirine sawise dhiri dimaremake, semana uga individu kang ora nduwe nilai-nilai kasebut ora bakal nindakake aktualisasi dhirine senajan dheweke wis bisa nyukupi kabeh kabutuhan-kabutuhan dhasare. kabutuhan marang pangajene Saliyane limang kabutuhan iki, Maslow sajrone Feist (2010:336) ngelompokake kategori kabutuhan dadi 3 yaiku kabutuhan estetika, kabutuhan kognitf lan kabutuhan neurotik.. Ora dimaremake kabutuhan-kabutuhan kasebut sacara tinerusan bisa ndadekake kabutuhan kasebut dadi neurotik yaiku ngakibatake tuwuhe tanda-tanda Kacukupane marang kabutuhan estetika lan kognitif sajalur karo kagayuhe kesehatan psikologis patologis kang ora bisa dikontrol, ananging kabutuhan neurotik tumuju marang tuwuhe tanda- tanda patologis senajan kabutuhan kasebut bisa dicukupi utawa ora. 5) Kabutuhan Estetika Kabutuhan marang estetika ora asipat universal, nanging saperangane individu ing saben budaya aweh motivasi dening kabutuhan marang lan pengalaman kang nyenengake kaendahan 7 sacara estetis, Feist (2010:336). Wong-wong kanthi kabutuhan estetika kang kuwat mengenake lingkungan kang endah lan teratur ln nalikane kabutuhan kasebut ora dimaremake, dheweke bakal nduweni rasa lara meh padha karo wong-wong kang ora dimaremake kabutuhan konative. Wong- wong luweh seneng marang samubarang kang endah lan dheweke bisa ngrasakake fisik utawa psikologis yen dipeksa kanggo urip ing lingkungan kang reget lan amburadul. Kabutuhan 3) tinimbang samubarang kang ala, lara Kabutuhan Kognitif Saperangan uwong nduweni pepinginan kanggo meruhi samubarang. mecahake misteri lan kanggo mangerteni samubarang tartamtu, Feist (2010:337). Pepinginan-pepinginan kasebut diarani marang kabutuhan kognitif. Nalikane kabutuhan kognitif ora bisa dicukupi, kabeh kabutuhan kang ana ing saben trap-trapane hierarki keacem ora bisa dimaremake amarga kawruh ngenani kabutuhan kasebut ora diduweni. Individu-individu kang ora bisa nyukupi kabutuhan kognitife, individu kasebut bakal tinerusan ngapusi, rasa pengen nolak pawarta- pawarta marang dheweke, lan bisa uga kenekan penyakit arupa sikap skeptis, kuciwalan sinis. 4) Kabutuhan Neurotik Kacukupane kabutuhan konatif, estetik lan konatif minangka dhasar kagayuhe kesehatan psikologise individu. Yen kabutuhan-kabutuhan kasebut ora kacukupan bisa nekake penyakit, nanging kabutuhan neurotik njurus marang kegagalan penyakit, Feist (2010:337). ngrembaka lan Andharan kasebut bisa ditegesi yen produktif. kabutuhan ateges Kabutuhan-kabutuhan kasebutngrabuk gaya urip kang ora sehat lan ora ngupaya kanggo aktualisasi dhiri. Kabutuhan neurotik iki asipat reaktif , yaiku kabutuhan iki nduweni peran minangka akibat anane kabutuhan-kabutuhan dhasar kang ora bisa dicukupi. neurotik ora Dimaremake kabutuhan hierarki (konative, estetika lan kognitif) dadi dhasar saka kesehatan fisik lan psikis saben pawongan, lan frustasi amarga kegagalan ngolehake kapuwasan bakal nuwuhake ganguwan, penyakit ing taraf tartamtu. Maslow ngandharake, manungsa siji kabutuhan yaiku kabutuhan neurotik, sing kapisah saka telu kabutuhan iku. isih nduweni Frustasi amagra kabuthan hierarki ora bisa dimaremake, kanthi terus-terusan lan ing wektu kang suwe bisa ndadekake kabutuhan kasebut neurotik. Sawise ganti wujud dadi kabutuhan kang neurotik, kabutuhan kasebut bakal nggawe sistem dhewe kang kapisah saka sistem kabutuhan kang sehat. Kabutuhan neurotik nggawe uwong ngalami
stagnan utwa patologis sing ora nggagas kabutuhan kasebut kacukupan apa ora. Kabutuhan neurotik asipat non-produktif ngrembakake gaya urip ora sehat, gaya urip sing ora nduweni nilai sajrone gegayutane karo perjuwangan tumuju aktualisasi dhiri, gaya hidup reaktif, nduweni peran minangka akibat saka kabutuhan keamanan ora bisa dimaremake, bisa uga ngembangake pepinginan kanggo nimbut dhuwit lan harta benda. Panjurung kanggo nimbun kaya mangkono disebut panjurung neurotik, ora nduweni aji kanggo motivator tumuju kesehatan jiwa. Uwong sing kabutuhane marang rasa tresna lan nduweni ora bisa dimaremake, bakale ngembangake lan gampang pegel kuwi kabutuhn neurotik kng ora nduweni peran positife sajrne ngobahake tumuju aktualisasi dhiri. tindak-tanduk kang agresif Kabutuhan neurotik bedha karo kabutuhan hirarki amaraga mareme kabutuhan neurotik ora nggawe uwong sing uwong ngrembaka dadi sehat. Senajan diwenehi saakehe sing dibutuhake, uwong kang kabutuhane wis dadi neurotik ora bakal ber- kurang tetep nyukupi kabutuhane senajan wis bisa dicukupi. Kanggo pawongan kang ngalami neurotik, bisa dicukupi orane, kesehatan jiwa ora brubah dadi luwih apik. Frustasi (amarga ora dimaremake) saben jenjang kabutuhan bisa brubah dadi kabutuhan neurotik, mligine frustasi ing kabutuhan marang rasa aman lan kabutuhan marang rasa diduweni lan ditresnani. pepingingane kanggo 6) Jonah Complex Miturut Maslow sajrone Feist (2010:356) ngandharake yen kabeh individu kang lair nduweni kekarepanaweh kesehatan psikologise kanti cara nindakake aktualisasi dhiri, nanging mung sethithik wong kang bisa maremake kekarepan kuwi. Kapribadhen kang normal lan sehat, pangrembakane bisa radhak telat saka panyukupane kabutuhan hierarki, saperangan uwong kang wis maremake kabutuhan marang rasa tresna lan ajine dhiri nanging tetep durung bisa ngelakoni proses aktualisasi dhiri amarga ora nduweni nilai-nilai kabecikane urip. 4. ing saben trap-trapan Landhesane Teori Panliten iki migunakake tintingan psikologi sastra. Teori psikologi kang digunakake yaiku teori psikologi kapribadhen Maslow.Teori psikologi kapribadhen kasebut kayata: teori holistik-dinamis, teori motivasi kabutuhan, teori hierarki kabutuhan, nilai-nilai kabecikan urip, lan kabutuhan neurotik. Teori holistik-dinamis yaiku ngandharake yen sawijine saka uwong bakal aweh motivasi dening siji utawa luwih kabutuhan lan nduweni potensi tumuju kesehatan psikologis yaiku aktualisasi dhiri. Kabutuhane manungsa kasusun saka limang trapan yaiku fisiologis, rasa tentrem, rasa tresna lan nduweni, ajine dhiri lan aktualisasi dhiri. Saben saka bakal trapan kebutuhan dimaremake 8 dhisik banjur kabutuhan kang paling dhasar marang kabutuhan sadhuwure. Kabutuhan aweh motivasi marang tumindake uwong kanti tujuwan kabutuhan iku dhewe. Nalikane proses kanggo maremake kabutuhan, ora sethithik kang ngalami kegagalan pangrrembakan saka anane kabutuhan ing trapan hierarki kang radhak telat panyukupane. Sababe yaiku ora duwenine nilai-nilai kabecikan urip sajrone jiwane. Wong kang ngalami kegagalan nindakake aktualisasi dhiri amarga ora diduweni nilai-nilai kabecikan urip bakale ngalami masalah babagan panyukupan kabutuhan ing trap-trapan sangisore. Saka anane kabutuhan kang ora bisa dicukupi kanthi terus-terusan ndadekake kabutuhan kasebut asipat neurotik. Kabutuhan neurotik yaiku kabutuhan kang ngrabuk gaya urip kang ora sehat lan sipat-sipat kayata emosional, ora bisa mawas kasunyatan kanti efisien lan ora bisa nrima awake dhewe lan kodrat senajan kabutuhan kasebut ana sing bisa dimaremake utawa ora dimaremake C. METODHE Sumber data kang digunakake sajrone anggitane C. Is Sarjoko kang diterbitake dening Elmatera Publising Yogyakarta taun 2012. ing panliten kuwalitatif awujud tembung, lan wacana, Ratna (2013:47). Wujud dhata sajrone panliten iki arupa ukaratetembungan, ukara lan wacana kang ana gegayutane karo prakara kang arep ditiliti yaiku gambaran problem kabutuhan kang gandhesi tumindak kriminal paraga priya minangka durjana sajronenovel Wewadine Alas Pejatenanggitane C. Is Sarjoko Data tetembungan, Instrumen panaliten mujudake perangane alat sing digunakake kanggo panliten. Ing panliten iki kang dadi instrumen utawa alat pangumpuling dhata kang utama yaiku panliti dhewe. Panliti kudu teks sastra kanthi wutuh, amrih bisa maca mendharake perkara-perkara kang ana sajrone novel. Tata cara kanggo ngumpulake data kang digunakae ing panliten iki yaiku teknik pustaka kanthi ngumpulake dhata-dhata arupa buku-buku saka pirang-pirang sumber sing ana gegayutane karo masalah panliten iki. Panliten iki nggunakake sumber pustaka saka novel Wewadine Alas Pejaten anggitane C. Is Sarjoko, buku-buku lan sumber saka internet kang ana gegayutane karo uderan panliten. Kanthi cara teoritis yaiku maca kang dibolan-baleni..Tata cara kang digunakake jroning panliten iki yaiku teknik waca pilih cathet lan teknik kapustakan. Teknik waca pilih cathet iku digunakake kanggo nggoleki data kang dadi sumber panliten kanthi cara maca teks utawa literatur kang dadi sumber data panliten. Carane kathi menehi tandha-tandha arupa kertas
Tata cara pangolahan data sajrone panliten iki yaiku nggunakake teknik analisis deskriptif. Teknikananlisis deskriptif yaiku analisis kang ditindakake kanthi cara ngandharake fakta-fakta bajur kasusul analisise, Ratna (2013:53). D. ANDHARAN Panliten iki ngandharake saperangan underan kang bakal dirembag, yaiku ngenani gambaran wujud lan carane paraga Budi Angkoro kanggo nuntasake problem-problem kabutuhane ing trapan hierarki, gambaran sabab gagale aktualisasi dhiri paraga Budi Angkoro lan gambaran kegagalan pangrembakan tumuju aktualisasi dhiri marang kapribadhene paraga Budi Angkoro. 1. Gegambaran Wujud lan Carane Budi Angkoro Kanggo Nuntasake Problem-problem kabutuhane Ing Saben Trap-trapan Hierarki Sajrone Novel Wewadine Alas Pejaten iki paraga utama priya yaiku Budi Angkoro digambarake minangka tokoh kang nduweni watek ala, lumantar tindak-tanduke minangka durjana. Budi Angkoro ngakune laku dagang, nanging sejatine dheweke yaiku tetuwane rampog sajroning alas lan wengis. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: jati, kang kawentar julig ‡0DQJNDVHMDWLQH%XGL$QJNRUR mono tetuwane rampog jroning alas jati sing padha dieringi ing anak buahe. Dheweke kawentar julig ngatur strategi marang begudhale nganthi wis pira wae dheweke digrebeg polisi alas, lolos nanging VDDQDN EXZDKH· :$3 1R 2012) tansah slamet, Saka pethikan ing ndhuwur bisa dimangerteni yen crita tokoh Budi Angkoro digambarake minangka tokoh kang nduweni sipat ora becik lumanatar pakaryane minangka durjana maling kayu ing alas jati. Budi Angkoro uga rampog digamabarake minangka jroning alas jati, kang kawentar ala wateke saengga diwedeni marang anak buahe. Kadurjanan kang dilakoni Budi Angkoro dilandhesi saka anane dicukupi kabutuhan-kabutuhan minangka carane maremake uripe. Pakaryane minangka durjana ora ana sing ngerti, ora kajaba Bojone dhewe. Budi Angkoro ngakune nyambut gawe kanthi laku dagang. sajrone pangarepe kang kudu Sesambungan karo andhran ing dhuwur, minangka tetuwane rampog kang dieringe anak buahe, ndudohake yen paraga Budi Angkoro sajrone cerita digambarake minangka paraga utama priya kang nduweni sipat wengis. Sipat wengis negesake sipat kang sereng lan diwedeni dening liyan. Mula anak buwahe ora ana sing maneni apa 9 kekarepane Budi Angkoro baba dum-duman asil jarahan. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: WDPSL ‡1JJLK QDPXQJ NXOD ngoten kula mawon,wong mboten wani nek ajeng nlesih bab angsal-angsalan niku. Kang Angkoro niku riyin sing paling diwedeni, dianggep wong begolane maling sing paling dhug-dheng. Dene anggen kula mlebu metu buwi niku rak trekah NXOD SL\DPEDN · :$3 1R 2012) dhuwur ndudohake yen sipat sereng kang diduweni tokoh Budi Angkoro kuwi ndadekake dheweke pengarepe rampog, kang paling diwedeni. Kayata bab oleh- olehan wae anak buwahe ora ana sing wani jejaluk luwih. Kabeh anak buahe padha tunduk, urmat lan manut dening printahe. Katitik saka pangakone Blegog yen ta dheweke ora wani takon babagan bageyan asil saka nggarong. Blegog mung nrima sakolehe ngekeki Budi Angkoro. Saka pethikan andharan ing Pakaryane Budi Angkoro kang ala kuwi wis dilakoni awit nalika dheweke isih jaka. Amarga sabane, dolane, neng alas jati kuwi. Budi Angkoro wiwitane mung golek rencek kanggo adang Mbokke, neng sarana awor karo kanca- kanca sing tumindake ora becik, wusanane mundhak gedhe wani nyolong kayu jati senajan mung cilik-cilikan, pungkasane Budi Angkoro malih tuman nyolong. Bareng wis diwasa, Budi Angkoro wis dadi pegarepe maling kayu ing alas jati kuwi. Malah saiki, dheweke wis nduwe tukang tadhah gedhe kang siap nadhahi asil colongane lan wani mbayar ing ngarep dhisik. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡2KDSXUDQH DNX /H %DSDN pancen wong Leletheking jagad sing ora pantes tinulad ing anak putu. Mbokmu lan kowe ora ngerti, yen aku sing ngaku bapakmu iki, sejatine wong sing ala lan culika. Anggonku seneng maling, ngrampog, ngencu kuwi ora mung sakiki wae, ning taklakoni wiwit aku isih jaka. Wiwitane ya mung nyolong kayu jati cilik-cilikan, ning wusanane merga srawungku karo wong- wong ala sing seneng keplek, kecek, main madon, uripku bubrah. nyukupi Kanggo kesenenganku, apa wae sing cepet dhuwit ngolehake ndaktemak. Kabeh tindak dudu rasa daklakoni, wis ora ana %XGi wigah-ZLJLK·MOHQWUHKH
Angkoro WHJHV·:$31R kanthi ukara Saka pethikan andharan ing dhuwur, bisa dimangerteni yen maling kayu kang dilakoni Budi Angkoro kuwi wis dilakoni awit dheweke isih jaka. Salah pasrawungan maleh ndadekake Budi Angkoro ketularan nyolong kayu melu-melu kancane, masan wis diwasa colongane saya wani tambah ake, mundhak diwasa Budi Angkoro dadi pangarepe rampog kang kawentar paling dhug- dheng. Ora mokal yen saben-saben jarahan mesthi ngasilake asil kang gedhe. Sesambungane karo andharan ing ndhuwur, saben kadurjanan kang dilakoni, Budi angkoro lan anak buahe mesthi bisa lolos saka tangkepan polisi. Kabeh kuwi ndudohake yen Budi Angkoro nduweni watek kang julig, katitik saka nalikane Budi Angkoro ngatur strategi kanggo nindakake kadurjanan, kang mesthi ora konangan. Gegambarane kaya pethikan andharan ing ngisor iki: ‡'KHZHNH NDZHQWDU julig ngatur strategi marang begudhale nganthi wis pira wae dheweke digrebeg polisi alas, nanging saanak tansah slamet, EXZDKH·:$3 1R 2012)... ‡%XGL $QJNRUR GKHZH JXPXQ geneya wis ping piro wae digrebeg polisi alas, dheweke tansah bisa lolos lan slamet. Ya mung lagi sepisan ji mbiyen, NHQD WHPEDNDQH 'LE\R· :$3 No. 6, 2012) ODQ lolos Saka andharan ing ndhuwur dimangerteni yen watak julig kang diduweni tokoh Budi Angkoro ndudohake yen Budi Angkoro kuwi wong kang pinter, katitik saka, nalikane Budi Angkoro ngatur strategi ing saben-saben kadurjanan kang bakal ditindakake. Nganti wis saakehe grebekan, Budi Angkoro lan begudale isih bisa slamet tekan seprene. Saka julige Budi Angkoro mimpin kadurjanan kuwi, ora mokal yen dheweke dipilih minangka anggone ngrampog, njarah lan maling kayu jati bisa awet, ora konangan babar blas nganthi seprene. pangarepe rampog lan Manungsa digambarake minangka makhluk kang ora nate bisa ana ing kahanan kang samareme. Nalikane bisa ngrasakake marem dening sawijine kabutuhan, mula kabutuhan-kabutuhan liyane bakal padha thumukhul nuntut kanggo dimaremake. Problem kabutuhan, minangka bab kang mancing tuwuhe perkara kang ngelandhesi paraga Budi Angkoro ing novel Wewadine Alas Pejaten iki kanggo tumindak kriminal.Andharan kasebut 10 teorine Maslow ngenani disengkuyung karo hierarki kabutuhan. Konsep hierarki kabutuhan miturut Maslow kasusun awujud trap-trapan. Kabutuhan ing trap kang ngisor kudu dhisik dimaremake utawa paling ora dirasakake wis cukup marem sadurunge kabutuhan ing trapan ndhuwure. Maslow sajrone Feist (2010:331) ngandharake ana limang trapan kabutuhan konatif (conative need). Limang kabutuhan kasebut antara liya : a. Kabutuhan Fisiologis fisiologise mligini kabutuhan marang pangan saben dina, paraga Budi Angkoro nindakake kadurjanan kanti lakon maling kayu jati ing alas Pejaten. Nanging ngertine bojone, Budi Angkoro kuwi lakon dagang karo kancane kang aran Candholo, sing kerep lunga nganthi pirang-pirang dina yen mulih ya olehe dhuwit akeh. Mula ora nuwuhake cubriya dening Bojone lan tangga teparo. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: Kanggo maremake kabutuhan ‡.HUHS-kerep saka ngomah wayah sore, lunga sok ndina. pirang-pirang nganti Mangka sejatine, Budi Angkoro mono tetuwane rampog sajrone MDWL·:$31R2012). DODV ND\X GDJDQJ ‡-DUHQH material, wesi, pokoke sak entuke (WAP, No. 6, 2012). ‡1JHUWLQH sing wadon, bojone kuwi laku dagang. Yen mulih entuke dhuwiWH\DDNHK· (WAP, ‡%XGL $QJNRUR No.1,2012). laku dagang, bathon ngakune karo jeneng sing &DQGKROR·:$31R budhal \D kancane Saka andharan pethikan ing ndhuwur bisa dimangerteni yen sejatine pakaryane Budi Angkoro mono minangka maling kayu jati, nanging ngertine liyan Budi Angkoro mono laku dagang karo kancane jeneng Candholo. Yen ninggalake omah sok-sok nganthi pirang-pirang dina lan yen mulih gawanane dhuwit ya akeh. Mula masarakat apa dene anak bojone ya ngandel apa kang diandharake Budi Angkoro yaiku laku dagang dodolan kayu, material, wesi, lan sapiturute. Kadurjanan kang dilakoni Budi Angkoro kasebut kanggo nyukupi kabutuhan fisiologise yaiku kaperluwan urip saben dinane. Saliyane pakaryane kang ala, tumindake Budi Angkoro uga akeh kang kurang prayoga. Kanggo nyukupi kabutuhan fisiologise marang seks lan rasa marem, Budi Angkoro uga sok-sok gawenane
ngombe, judi lan madon barang. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡1LQJ NHVHQHQJDQH %XGL $QJNRUR sing ora apik lan kurang prayoga akeh, kayata keplek, minum, njajani, nguja-uja kanca, malah ya madon barang. Ning Mbok Budi ya ora wani gedhene ngandhani utawa ngelingake merga ODJL SDVDQJ XODW · :$3 1R 2012) elik-elik, Saka pethikan andharan ing dhuwur bisa dimangerteni yen tindak-tanduke Budi Angkoro ala lan akeh kang kurang prayoga. Kanggo nyukupi kabutuhan fisiologis, mligine marang kapuwasan batine kuwi Angkoro wani ngelakoni apa wae sing sekirane cepet ngolehake dhuwit. Mula Budi Angkoro lelakon nyolong, njarah, ngrampog uga mateni uwong. Kanggone kabeh bakal dilakoni penting ngasilake dhuwit gedhe saengga kabutuhan fisiologise kacukupan kabeh kanti marem. b. Kabutuhan marang Rasa Tentrem Nalikane Budi Angkoro metu saka omah ing sisih lawang ana wong wadon turu ing dhipan, kanggo nyukupi kabutuhane rasa tentrem marang jiwane, Budi Angkoro ngakon anak buwahe kanggo nyumpeli lambene wong tuwa kuwi supaya yen nglilir banjur ora bengok-bengok nggawe tangga-tangga padha mara nulungi lan nggagalake jarahane. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor: ‡*DJH %XGL $QJNRUR QJRQJNRQ tutuke anak buwahe mbekem wong iku supaya ora bengok-bengok, kancane naleni sikil lan tangane kenceng. Bubar iku tutuke wong tuwa iku diseseli gombDO·:$31R. ‡6DZLVH DQDN EXZDKH Q\LNDW kabeh barang mbejaji, tinampan mobil sing wis disedhiyakake QHQJQMDED·:$3 No.5, 2012) tuwa Saka andhran ing dhuwur bisa dimangerteni yen tumindake Budi Angkoro marang Ibune Dibyo kasebut dilakoni kanggo nyukupi kabutuhan rasa aman marang jiwane amarga yen wong kuwi tangi lan mangerteni kahanane banjur bengok-bengok njaluk tulung, ndadekake wong-wong padha pada teka kanggo nulungi. Kabeh kuwi dilakoni minangka carane njaga keslametane dhewe lan anak buwahe. Sejatine senajan wis ora ngelakoni maling maneh, uripe Budi Angkoro wis cukup, wis cukup, wis tumata karo asil-asil colongane nanging mung sarana nuruti atine kang srakah pengen urip tanpa kepenak lan numpuk bandha nanging 11 nyambut gawe sing halal pakaryan kuwi tetep dilakoni seprene. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: tekan ‡Ngrungmangsani uripe sing wis sing wis lethek, kelepotangetine wong sing ora dosa, mung merga nuruti kamurkaning ati srakah. Pingin numpuk urip bandha,kanthi tanpa nyambut JDZH VLQJ KDODO·:$3 1R ,2012) tangane kepenak lan Saka andharan ing dhuwur dimangerteni yen sipat srakah kang diduweni tokoh Budi Angkoro ing cerita iki ndadekake tokoh kasebut nindakake cara-cara kang ora becik, kanggo nyukupi kabutuhane rasa tentrem marang bandhane. Butuhe iso numpuk bandha, oleh dhuwit cepet tanpa mikir sing dilakoni kuwi khalal orane. Watak kang srakah kuwi njalari uripe Budi Angkoro katon goreh ora jenak. Saengga rasa marem marang bandha kudu terus-terusan lan bolak-balik dicukupi amarga ora nate ngrasa marem kanthi cukup. Budi Angkoro sejatine katon goreh ora jenak yen ngeling-eling lelakon 28 taun kepungkur. Nalikane dheweke karo sakancane lagi nglaraki asil kayu colongan. Sejatine Budi Angkoro ngerti yen ana komandhan polisi kang anyar jenenge Dibyo kerep ngenekake patroli ing njero alas jati, ora kajaba wengi kuwi. Nanging Budi Angkoro ora ngganggep bab kuwi, mung modhal ngati-ati, Budi Angkoro tetep maling kayu kanggo nyukupi kabutuhan fisiologise uga marang rasa aman marang jiwa lan bandhane. c. Kabutuhan marang Rasa Tresna lan Nduweni Sejatine tokoh Budi Angkoro ngrasa welas marang sing wadon kang setya bekti marang dheweke kuwi, nanging amarga Budi Angkoro ngrasa yen uripe kuwi wis lethek lumantar tindak-tanduke kang ala, ndadekake dheweke kasar marang sapa wae ora liya marang bojone dhewe. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡Budi Angkoro mono, yen atine dhong wening, jane ya getun yen menthas nyenthak-nyenthak wadon sing tansah setya bekti LNX·1RYHO:$31R Saka Andharan ing dhuwur bisa dimangerteni yen Budi Angkoro kerep ngrasa welas marang sing wadon yen bar disentaki. Kuwi kabeh jalaran dheweke kang ngrumangsani uripe wis lethek amarga blepotan getihe wong kang ora dosa merga mung nuruti ati kang srakah kuwi, lan ora pengen bojone melu kepikiran apa gawe pikirne ora
nate jenak. Kabeh kuwi minangka panyukupane kabutuhan marang rasa tresna lan nresnani marang bojone. Gegambaran liya ngenani sipat welas kang diduweni Budi Angkoro, nalikane dheweke lan mateni wong kang dirampog, ngrampog dheweke weruh bayi atine maleh welas, pepinginane nduwe anak ora keturutan banjur bayi kuwi didibopong digawa mulih. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡Nalikane ngliwati kamar sing ana bayine, weruh bayi iku isih turu nglintek, atine dadi welas lan Eling-eleng kepingine nduwe anak seprana- seprene durung keturutan.Tanpa mikir dawa, bayi iku dikukup dibopong metu tumuju mobil. %D\LLNXLVLKWHWHSWXUXQJOLQWHN· (WAP, No.5, 2012) trenyuh. ing dhuwur bisa dimangerteni Saka andhran senajan Budi Angkoro digambarake tokoh minangka paraga kang ala lumantar lindak-tanduke minangka durjana lan ora luput akeh kesenengane kang kurang prayoga, apa maneh tumindak kasare marang bojo, nanging dheweke isih nduweni rasa welas marang liyan, ora kajaba marang bayi abang anake wong kang gawe atine mangkel amarga nembakake timah panas ing lengene. Sing saiki wis dipateni sak bojone kanthi cara kang kejem lan dijarah bandhane. Bayi kuwi dibopong tumuju mobil banjur diwenehake bojone kang ditampa kanthi bungah ati. Kuwi dilakoni Budi Angkoro kanggo nyukupi kabutuhan rasa tresna marang bojone lan kabutuhane marang rasa nduweni anak sing durung nate dadi kasunyatan. Saliyane nduweni sipat welas marang bojone lan wong liyan dheweke uga welas asih marang anak angkate, senajan bocah kuwi ora liya anak saka wong sing tau nggawe tatu dheweke lan iki dhendhame. dheweke Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: bisa bisa males ‡:LZLWED\LDQJJRQHQJRSHQLODQ nggemateni kaya anake dhewe, tur sekolah pinter kasinungan, bebuden sing becik. Karo wong tuwa bekti, asih lan ngajeni, saya nambahi tresnane Budi Angkoro, lan bojone nganti prasasat duwe karep lan njaluk apawae Mula dituruti. kekarepane kepingin dadi polisi GLVHQJNX\XQJ· GLWXUXWL \D (WAP, No. 5, 2012) lan lancar 12 Saka andharan ing dhuwur bisa dimangerteni senajan dudu darah daginge, senajan bocah kuwi anake wong sing tau gawe awake kelara-lara merga timah panas kang nembus lengene, nanging Budi Angkoro welas asih marang bocah kuwi. Diopeni lan digemateni kaya anake dhewe. Bocah kuwi uga bekti, ngajeni menyang dheweke ora mokal yen apa kang dikarepake lan dijaluk kayata nalikane dheweke pengen dadi polisi banjur dituruti marang Budi Angkoro. Kabeh kuwi minangka panyukupan kabutuhan tresnane marang pepinginan rasa gedhene kanggo nduweni anak. d. Kabutuhan marang Ajine Awak Sawise kabutuhan marang rasa tresna lan nduweni bis dicukupi banjur tuwuh motivasi marang kabutuhan ing sadhuwure yaiku kabutuhan marang ajine dhiri. Kabutuhan marang ajining dhiri kang dimaksud yaiku tumuju rasa prasaja marang dhiri kang nduweni aji. Kabutuhan marang ajine dhiri kerep sesambungan karo rasa frustasi lan konflik batin, amarga kang dikarepake uwong ora mung rasa peduli lan pangakon saka sawijine klompoke, nanging uga rasa urmat lan status kang merlukake standar moral, sosial lan agama.Budi Angkoro kerep ngancem sing Wadon kanthi guneman arep dipegat uga ditundhung ngalih saka omah yen ora sarujuk karo tindak-tanduke. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡Ning Mbok Budi ya ora wani gedhene ngandhani utawa ngelingake, merga lagi pasang ulat wae, pak budi wis ngancam olehe arep megat kanthi tembung VLQJQ\HULNDNHDWL·0ERNPX yen kowe ora seneng karo kabeh kowe tumindakku, kenalunga saka kene. Kowe kuwikudune ngrungmangsani, apa pambudidayaku kaya supaya bisa misungsungngake anak. Ning endi kasunyatane. Kowe ZDGRQ JDEXJ‡ :$3 1R 2012) elik-elik, kowe Saliyane tumindake kang kasar marang sing Wadon, Budi Angkoro uga kerep ngancem kanthi tembung arep dipegat lan dipeksa lunga saka omah yen sekirane sing Wadon ora gelem nrima kabeh tumindake kang ala iku kanthi tembung-tembung kang kasar ing lan nyerikake ing kupinge. Saengga sing Wadon ora nate wani semaur apa-apa. Kabeh mau dirumangsani marang Mbokne, dheweka kang ora bisa meteng lan mingsungake anak kanggo bojone. Tumindake kang kasar, kerep ngancem kuwi ora liya kanggo nyukupi kabutuhane kanggo diregani sing Wadon.
Ing pamawase sadurunge Maslow mawas yen kabutuhan aktualisasi dhiri bakal tuwuh dhewe sawise kabutuhan marang panganjene dhiri dimaremake. Ananging ing taun 60-an dheweke nduweni pamawas liya yaiku individu kang wis maremake kabutuhan ing trapan ajine dhiri durung mesthi bisa nindakake proses aktualisasi dhiri. 2. Sabab Gagale Aktualisasidhiri Budi Angkoro Sajrone novel Wewadine Alas Pejaten iki tokoh Budi Angkoro ora bisa ngrembaka tumuju kesehatan psikologise (aktualisasi dhiri), amarga dheweke ora nduweni nilai-nilai kabecikan urip, senajan Budi Angkoro wis bisa nyukupi kabutuhane marang trapan ajining dhiri. Minangka gegambaran panyebape bakal diandharake ing ngisor iki: a. Ora Blaka Minangka maling kayu ing alas pejaten lan pangarepe rampog, negesake yen tokoh Budi Angkoro kerep ngomong ora blaka. Kuwi dilakoni dheweke minangka ngumpetake kadurjanan kang wis dilakoni supaya ora diweruhi dening liya. Gegamabarane kaya pethikan ing ngisor iki: upayane ‡&XNXS DQDNH GDNZDQJVXOL kanca sing ditinggal mati wong WXZDQHPHUJDNDFLODNDQ·:$3 No.62, 2012) dhuwur dimangerteni yen Budi Angkoro ora jujur nalikane mangsuli pitakone bojone ngenani asal-usule bayi kang diwenehake Budi Angkoro wengi kuwi, kanthi wangsulan kang negesake yen bayi kuwi anake kanca kang ditinggal mati wong tuwane amarga kacilakan bojone ngandhel-ngandhel wae. jenak negesake perkara kang abot sing dipikir kang ngganjel atine. Mula saben ditekoni sing wedok jawabane sengol, sekarepe dhewe. Gegamabarane kaya pethikan ing ngisor iki: Saka pethikan andharan ing Pikirane Budi Angkoro lagi ora ‡%XGL$QJNRURZLVSLUDQJ-pirang dina iki tansah katon thenger- thenger sajak mikir perkara abot sing ngganjel ing atine. Lungguh NDQWRQ JRUHK RUD MHQDN ·Pakne, sing kuwi DSD"·SLWDNRQH ERMRQH ‡:LV WD Mbokmu. Kowe kuwi rasah ndremimil wae nambahi mangkel DWL·ZDQJVXODQH ODQDQJ VHQJRO·:$31R kok pikir VLQJ Saka pethikan andharan ing dhuwur bisa dimangerteni yen Budi Angkoro nduweni sipt ora takon nanging blaka, nalikane sing Wadon 13 jawabane malah sengol. Sawajare wong kang wis omah-omah sing Wadon kepengen mangerteni apa kang dadi pikiran Budi Angkoro, sapa ngerti yen saumpama crita perkara kang dadi pikiran kuwi bisa digoleki solusine bebarengan, nanging watake lagi ngomong Budi Angkoro kang emosian, sethithik wae wangsulane wis ora menakake ati. Sipat ora blaka marang sing Wadon ndadekake perkara kang abot ing pikirane ora bisa dipungkasi. Sipat ora blaka kang diduweni tokoh Budi Angkoro uga bisa katitik nalikane dheweke ngandharake pakaryane sasuwene iki yaiku lakon dagang karo kancane candholo ning kasunyatane pakaryane yaiku minangka pangarepe maling. Gegambare kaya pethikan ing ngisor iki: ‡%XGL $QJNRUR QJDNXQH ODNX dagang, bathon karo kancane MHQHQJ &DQGKROR·:$3 VLQJ No. 2, 2012) Tokoh Budi Angkoro ora blaka marang sing Wadon, gegayutan karo apa kang dirasakake. Sejatine sewajare wong kang wis bebojoan kudune ora ana bab-bab kang diumpetake, kayata nalikane ditekoni bojone semaure malah ora menakake ati. Gegamabarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡%XGL $QJNRUR PRQR \HQ DWLQH dhong wening, jane ya getun yen mentak nyentak-nyentak sing wadon kang tansah setya bekti LNX·:$31R Saka andharan ing dhuwur bisa dimangerteni yen tokoh Budi Angkoro kasebut ora blaka sakjane dheweke ngrasa mesakne marang bojone sing selawase iki setya bekti marang dheweke, senajan saben dina disenthaki. Budi Angkara ngrumangsani kang wis lethek merga blepotan getihe wong akeh kang ora dosa. Sipat ora blaka marang dhiri lan liyan negesake yen parag Budi Angkoro ora nduweni nilai-nilai kabecikan. b. Seneng Bab Kasar Tindak-tanduke budi angkoro kang cedhak bab-bab kang kasar negesake yen tokoh Budi angkoro ngelakoni lan nikmati uripe kanthi cara- cara kang ora endah. Sakjane yen ora ngrampog lan maling kayu maneh uripe Budi Angkoro ya wis kacukupan, tangga-tanggane ya percaya lan ora ana sing cubriya marang kadurjanan kang wis ditindakake. Nanging mung merga nuruti pepingine ati srakah, ngrumangsani uripe wis lethek dheweke ora bisa nggiring uripe marang arah kang luweh becik lan endah. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡6HMDWLQH RUD ngalakoni maling, uripe Budi $QJNRUR \D ZLV WXPDWD· :$3 No.5, 2012) XPSDPD ZLV
Saka andharan ing dhuwur bisa dimangerteni yen sejatine Budi Angkoro pancen ora seneng marang pakaryan kang luwih endah, senajan uripe wis tetep ngelakoni pakaryane kang ala kuwi yaiku minangka durjana. Kabeh mau jalaran atine kang srakah, pengen numpuk bandha saakeh-akehe nanging ora gelem ngrekasa dhisik nggawe usaha kang halal, ngasilake dhuwit saka kringete dhewe. Saka tindak tanduke kang kasar mula negesake yen Budi Angkoro ora nduweni nilai-nilai kabecikan yaiku seneng marang bab-bab kang endah. tumata Budi Angkoro 3. Akibat Kegagalan Pangrembakan marang Psikologi kapribadhene Budi Angkoro Kabutuhan neurotik thukul saka anane rasa frustasi kang ekstrem amarga pangrembakane sajrone kabutuhan panyukupane tumuju aktualisasi dhiri. Sababe saka ora diduweni nilai-nilai kabecikan urip sajrone jiwane manungsa. Kabutuhan neurotik asipat non- produktif, lan gaya ngrembakaka marang gaya urip kang ora sehat, 3. Akibat Kegagalan Pangrembakan marang Psikologi kapribadhene Budi Angkoro Kabutuhan neurotik thukul saka anane rasa frustasi kang ekstrem amarga pangrembakane sajrone kabutuhan panyukupane tumuju aktualisasi dhiri. Sababe saka ora diduweni nilai-nilai kabecikan urip sajrone jiwane manungsa. Kabutuhan neurotik asipat non- produktif, lan gaya ngrembakaka marang gaya urip kang ora sehat, radhak telat yaiku hidup reaktif, Sajrone Novel Wewadine Alas Pejaten iki paraga Budi Angkoro digambarake minangka paraga kang gagal pangrembakane tumuju kesehatan psikologi, yaiku aktualisasi dhiri. Gagale paraga Budi Angkoro ngrembaka tumuju kesehatan psikologise amarga ora diduweni nilai-nilai kabutuhan-kabutuhan- kabecikan kabutuhan ing trapan kang dhasar brubah dadi kabutuhan kang neurotik. Kabutuhan neurotik yaiku kabutuhan kang dimaremake utawa kabutuhan kasebut ora wis ora penting, kabutuhan kasebut ngrabuk gaya urip kang ora sehat, saengga nduweni dampak marang psikologis kapribadhene paraga Budi Angkoro kayata: tuwuhe sipat emosional, rasa ora bisa mawas kasunyatan kanthi efisien, lan rasa ora bisa nrima marang awake dhewe, manungsa liyan lan kodrat, lsp. Gegambarane kaya petikan ing ngisor iki: urip, mula 4.3.1 Emosional Rasa frustasi tuwuh minangka anane rasa kuciwa marang kegagalan kang dialami kanthi Individu kasebut bakal kenek terus-terusan. penyakit gampang emosi. Rasa kuciwa Budi Angkoro marang sing Wadon amarga ora bisa mingsungake anak kanggo dheweke ndadekake rasa frustasi kang gedhe lan nduweni pangaribawa marang psikologi kapribadhene Budi Angkoro arupa sipat kang gampang emosi lumantar tindak- tanduke kang kasar marang sing Wadon. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ‡3DNQHVLQJNRNSLNLUNXZLDSD"· SLWDNRQH ERMRQH ‡GHQH GLWDZDQL tanpa apa-apa ming yah yoh 14 disenggol, dipangan apa manh diombe. Galo wedange nganti wis adhem, jare nek esuk ora ngeteh nasgithel kuwi awan sok njur krasa mumet. Kana diombe dhisik, ben aku sing ngladheni kuwi lega... ‡:LV WD 0ERNPX 1HN $NX ZLV butuh rak ya takpangan utawa rasah takombe. Kowe kuwi ndremimil wae nambahi mangkel DWL · :$3 1R ... ‡1LQJ 0ERN %XGL \D RUD ZDQL elik-elik, gedhene ngandhani utwa ngelingake, merga lagi pasang ulet wae, Pak Budi wis ngancam olehe arep megat kanthi tembung sing nyerikake ati. Mbokmu, yen kowe ora seneng karo kabeh tumindakku, kowe kena lunga saka kene. Kowe kuwi kudune ngrumangsani, kaya apa pambudidayaku supaya kowe bisa mingsungsungake anak. Ning endi kasunyatane. Kowe wadon gabug· :$3 1R 2012) Saka andharan pethikan ing ndhuwur bisa dimangerteni yen Budi Angkoro nduweni sipat gampang emosi. Katitik nalikane sing wadon nawani mangan karo ngombe, wangsulan kasar malah sing diolehi. Tumindake kang kasar kuwi dijalari saka anane frustasi kang wis rasa dirasakakake amarga pepinginane marang sing wadon mingsusungngake anak ora bisa keturutan tekan seprene. Kabeh kuwi kang njalari Budi Angkoro gampang emosi marang sing wadon, nanging kabeh kuwi wis disadhari sing Wadon, dheweke wis ngerti banget wewatekane bojone sing kasar kuwi. Dheweke lan ngrumangsani dadi wong wadon bisane mung nyandong lan dikepanakake bojo. tansah trima Sipat gampang emosi mujudake salah sawijine sipat kang ngrabuk gaya urip kang ora sehat. Sejatine wong kang gampang emosi kuwi ora mung ngrugikake dheweke nanging uga wong sakupenge. Sipat emosi kang diduweni Budi Angkoro angel kanggo nyukupi ndadekake dheweke kabutuhan-kabutuhan dasar trapan hieraki kanthi marem. Gegambarane kaya pethikan ing ngisor iki: ing ‡%XGL $QJNRUR PRQR \en atine dhong wening, jane ya getun yen mentas nyenthak-nyenthak sing wadon sing tansah setya bekti iku·:$31R
Saka andharan pethikan ing ndhuwur iki bisa dimangerteni yen sipate gampang emosi marang sing wadon ndadekake dheweke kangelan kanggo maremake kabutuhan ing trapan hierarki katelu yaiku kabutuhan marang rasa tresna lan nduweni. E. PANUTUP Panliten iki muga-muga bisa wiguna marang pamaos kanggo ngripta lan ngelestarikake sastra mligine sastra jawa kang dirasa saya suwe saya kurang lan ilang. Panliten ki uga dikarepake bisa menehi sih kanggo pangrembakane pegetahuan bab karya sastra kanthi migunakake tintingan psikologi kapribadhen Holistik-Dinamis Abraham Maslow. Panliti sadhar yen panliten iki isih adoh saka kasampurnan, mula pitedah kag asipat mbangun supaya luwih becik kanggo panliten isih banget diatu-antu dening panliten. sumbah KAPUSTAKAN Alwisol. 2010. Psikologi Kepribadian Revisi).Malang: UMM Press. (Edisi Endraswara, Suwardi. 2013. Metodologi Penelitian Sastra Epistemologi Teori dan Aplikasinya. Yogyakarta: CAPS (Center for Academic Publishing Service) Model Feist, Jess lan Feist, G. 2010. Theories Of Personality(Terjemahan oleh Hendrianto). Yogyakarta: Pustaka Belajar Is Sarjoko, C. 2012. Wewadine Alas Pejaten . Yogykarta: Elmatera Publising. Jabrohim. 2001. Metodologi Penelitian Sastra. Yogyakarta: PT Hanindita Graha Widia. Kartono, Kartini. 1996. Psikologi Umum. Bandung: Mandar Maju. Minderop, Albertine. 2011. Metode Karakterisasi telaah fiksi. Jakarta: Putaka Obor. Yayasan Minderop, Albertine. 2013. Psikologi Sastra. Jakarta: Yayasan Putaka Obor. Moleong, Lexy J. 1995. Metode Penelitian Kualitatif. Bandung: PT. Remaja Rosdakarya Nurgiyantoro, Burhan. 2010. Teori Pengkajian Fiksi. Gadjah Mada Press: Yogyakarta . University 15 Pradopo, Rahmat Joko. 1997. Prisip-Prinsip Kritik Gajah Mada Sastra. Yogyakarta: University Press. Ratna, Nyoman Kutha, S.U. 2013. Teori, Metode, dan Teknik Penelitian Sastra. Yogyakarta: Pustaka Pelajar. Sobur, Alex. 2003.Psikologi Umum. Bandung: CV Pustaka Setia. Suryabrata, Sumadi. 2012. Psikologi Kepribadian. Jakarta: PT RajaGafindo Persada.