Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 0 Reroncen Ngaji Islam Abasa Jawa Ka-2 25 Wulang Agami Amerdi Ajining Dhiri Jilid 1 Dening: Undagyasa 2018
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 1
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 2 Atur Pambuka ُﻪُﺗﺎَﻛاَﺮَـﺑَو ِﷲا ُﺔَْﲪَرَو ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ُمَﻼﺴﻟا Wulang Agami Basa Jawi menika dipun wedalaken kanthi format ingkang benten kaliyan seri ingkang rumuhun. Paran panujuning Wulang Agami menika kaangkah wonten ing majlis taklim kemawon. Dados benten kaliyan babaran ka- 1 ingkang katujokaken kangge khutbah Jumat. Kababaripun Serat Wulang Agami Basa Jawi menika kagem para da'i ingkang badhe paring pangaosan ing majlis taklim ing dhusun-dhusun. Bilih samangke kathah majlis taklim ing dhusun-dhusun ingkang betah seserepan ilmu agami Islam ingkang jumbuh kaliyan adat pakulinan tiyang dhusun. Senadyan sampun kathah pangaosan utawi program acara dakwah wonten ing TV lan Radio, nanging sebagian ageng materi dakwah menika katingal kalangkung inggil andakik-dakik menawi kagem para sedherek ing dhusun ingkan sampun kulina gesang yutun lan prasaja. Kanyatan kasebat lajeng ngosikaken manah prangripta kangge damel sakedhik materi Istingarah pangamalan agami langkung badhe rumesep bilih seserepan agami kaaturaken kanthi cara ingkang sedherhana, lan ugi saged trep kaliyan adat pakulinan ing saben dinten. ingkang jumbuh kaliyan panggesangan ing dhusun. Senadyan makaten, pangripta nglenggana bilih menapa ingkang katur menika namung dhapur andhedher cubluk, pamer umuk datan kepangguh. Pramila prangripta sanget ngajeng-ajeng kritik, saran sarta panyaruwe saking para pamaos sedaya. Ewa semanten pangripta ngajab upaya ingkang boten sepintena menika wonten pigunanipun tumrap kadang-kadang da'i ing dhusun-dhusun. Akhirul kalam, wabillahi taufiq wal hidayah. Klaten, 14 Besar 1439 AJ Undagyasa Tiyang Jawi Ingkang Sinau Agami
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 3
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 4 Daftar Isi: 2 Kata Pengantar 4 Daftar Isi 6 : Reresik Sesuci Dhiri Piwulang ka-1 10 : Tatakrama Ing Busana Piwulang ka-2 14 : Makarya Kanthi Tumemen Piwulang ka-3 18 : Paugeran Lan Tatakrami Dhahar Piwulang ka-4 22 : Tabayyun Kabar Hoax Piwulang ka-5 26 : Ladak Kuwarisan Piwulang ka-6 30 : Bekti Maring Kakung Piwulang ka-7 34 : Tatakrama Lelungan Piwulang ka-8 38 Piwulang ka-9 : Tatakrama Nampi Tamu 42 Piwulang ka-10 : Taat dhateng Pemimpin 46 Piwulang ka-11 : Tetilar Anak-Putu 52 Piwulang ka-12 : Musibah Lan Bancana 56 Piwulang ka-13 : Nambut Dhatengipun Pejah 61 Piwulang ka-14 : Tatakrama Ngginakaken Medsos 65 Piwulang ka-15 : Mengeti Wiyosan Kanjeng Nabi 69 Piwulang ka-16 : Marsudi Ukhuwah Islamiyah 74 Piwulang ka-17 : Tatakrama Utang-Potang 81 Piwulang ka-18 : Potang Dhateng Allah 85 Piwulang ka-19 : Muslim Ingkang Utama 89 Piwulang ka-20 : Amerdi Watak Qana'ah 93 Piwulang ka-21 : Shalat Kanthi Raga lan Jiwa 97 Piwulang ka-22 : Rejeki Ingkang Mbanyu Mili 101 Piwulang ka-23 : Gesang Husnul Khatimah 105 Piwulang ka-24 : Nggegulang Watak Zuhud Piwulang ka-25 : Nyingkiri Watak Adigang, Adigung lan Adiguna 109 113 Lampiran 1 114 Lampiran 2 : Transliterasi Arab ke Latin : Transliterasi Jawa ke Latin
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 5
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 6 Piwulang (1): Reresik Lan Sesuci Dhiri ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪَّﻠِﻟا َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴَﺳَﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ .ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ .ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ .ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ Para hadirin anggota majlis taklim ingkang kawula hormati. Sakderengipun matur ingkang kathah mangga kawula dherekaken maos puji syukur katur dhumateng Allah SWT ingkang sampun paring kanikmatan ingkang cacahipun tanpa wilangan. Shalawat saha salam ugi katur dhumateng junjungan kita Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, sumrambahipun dhumateng kulawarga dalasan para shahabati sedaya. Para hadirin rahimakumullah, wonten ing kasempatan menika kawula badhe ngaturaken perkawis reresik lan sesuci. Tumrap kita tiyang muslim reresik utawi sesuci menika sanes pakaryan ingkang asing. Tegesipun sampun dados pakulinan kita ing dalem gesang sadinten-dinten. Tiyang muslim ingkang taat nglampahi rukun agami pasthi pendhak dinten raup, ngusap pasuryan paling sakedhik kaping gangsal. Mila boten aneh menawi kaum muslim pasuryanipun tansah sumringah ing saben wekdal.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 7 Tiyang muslim ugi paling sakedhik siram jamas ing saben minggu nalika shalat Jumat. Ugi taksih kedah siram jamas nalika mentas saking janabah, ugi siram jamas nalika mentas nggarapsari, mentas saking nifas, lan sanesipun. Tuntunan ingkang makaten njalari tiyang muslim sampun kulina ing bab reresik raga. Malah wonten kitab-kitab fikih tuntunan ngengingi karesikan menika kapapanaken ing bagian paling ngajeng wonten ing Bab Thaharah utawi sesuci. Para sedherek, wonten ing agami Islam wewarah bab karesikan menika ugi mujudaken tuntunan agami ingkang ngemot fungsi ibadah lan kaimanan. Bentenipun wonten ing tuntunan agami resik ing badhan kemawon boten cekap, awit ugi kedah suci. Tegesipun suci menika resik ing manah. Kados ing dhawuhipun Allah ing Surat Al Baqarah: . َﻦﻳِﺮﻬَﻄَﺘُﻤْﻟا ﺐُِﳛَو َﲔِﺑاﻮـﺘﻟا ﺐُِﳛ َﻪﻠﻟا نِإ "Satemene Allah remen marang wong-wong kang taubat lan remen marang wong-wong kang nyucekake dhiri." (QS Al Baqarah: 222). Wonten ing ayat menika taubat dipun sandhingaken kaliyan sesuci, teges kekalihipun kedah jumbuh. Resiking lahir sarana masuh anggota badhan kedah ugi dipun imbangi sucining batin kanthi taubat. Mila wonten ing tuntunan agami dipun bentenaken antawis resik kaliyan suci. Tiyang ingkang sampun siram menika resik, nanging dereng suci. Sucinipun kanthi wudlu. Umpaminipun kita nembe mantuk saking sabin, gupak lendhut sarwi klumut lebu, lajeng mendhet toya wudhu lajeng mlebet masjid, menika sah nanging kirang prayogi. Jalaran lendhut lan lebu ingkang nempel ing badhan badhe damel kotor salebeting masjid lan damel gila ingkang ningali. Kosok wangsulipun sanajan mentas kemawon siram luluran, dipun gosok ngagem sela cendhani ngantos meling-meling pakulitanipun menawi dereng wudlu inggih boten saged shalat, jalaran senadyan resik nanging dereng suci. Reresik menika kagem mbucal kotoran ing badhan, lan sesuci menika kagem mbucal kotoran ing manah. Resiking badan saged katitik saking icaling kotoran, sucining manah boten saged kapirsanan dening asanes,
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 8 muhung dhiri pribadhinipun piyambak-piyambak ngraosaken. ingkang saged Para sedherek, kekalih tuntunan bab reresik lan sesuci kalawau kedah lumampah satimbang. Resik kemawon nanging boten suci inggih ibadahipun boten sah. Kosok wangsulipun namung suci kemawon nanging boten resik inggih boten prayogi. Saking riwayat Ibnu Umar, Rasulullah dhawuh nalika perang Khaibar: .ﺎَﻧَﺪ ِﺠْﺴَﻣ ﻦَﺑَﺮْﻘَـﻳ َﻼَﻓ َمﻮﺜﻟا ِﲏْﻌَـﻳ ِةَﺮَﺠﺸﻟا ِﻩِﺬَﻫ ْﻦِﻣ َﻞَﻛَأ ْﻦَﻣ Sok sapaa kang mangan woh-wohan iki, yakuwi bawang lan brambang, aja pisan-pisan nyerak marang masjidku." (HR Muslim). Para ahli fikih suka pamanggih bilih makruh kagem tiyang ingkang ngganyang bawang lan brambang mentah kangge mlebet masjid tumut shalat jamaat. Tuntunan menika supados tiyang ingkang badhe ngibadah kedah reresik rumiyin sapatutipun. Menawi badhe wudhu lan tumut shalat kedah resik tutukipun kanthi sikat gigi utawi siwak. Wonten ing papan sanes, Rasulullah ugi dhawuh: . ٌﻒْﻴِﻄَﻧﻻِا َﺔـَﻨَْﳉا ُﻞُﺧْﺪَﻳﻻ ُﻪـَﻧِﺎَﻓ اْﻮُﻔَﻄَﻨـَﺘَـﻓ ٌﻒْﻴـِﻄَﻧ ُم َﻼْﺳِْﻻَا "Islam iku resik, marma dadya sira wong kang resikan. Satemene ora bakal mlebu swarga kajaba wong-wong kang resik." (HR Baihaqi). Wonten ing hadits menika resik dipun syarataken kagem tiyang ingkang badhe mlebet swarga. Ing mangka kita mangertos bilih namung tiyang ingkang kathah ngamal sholeh ingkang saged mlebet swarga. Dados pakulinan reresik ugi kagolongaken amal shaleh ingkang badhe damel kita mlebet swarga. Kanti makaten reresik ugi wonten pahalanipun ingkang ageng. Wonten ing Al Quran Surat Al Mudatsir ayat 4-5, dhawuh menika dipun tandhesaken malih:
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 9 ْﺮﻬَﻄَﻓ َﻚَﺑﺎَﻴِﺛَو . "Lan sandanganmu padha resikana. Lan pakarti dosa padha tinggalna." (Al Mudatsir: 4-5). ْﺮُﺠْﻫﺎَﻓ َﺰْﺟﺮﻟاَو . Para sedherek, menapa ingkang sampun kaaturaken ing nginggil suka pangetosan bilih tumrap tiyang muslim watak resikan menika satunggaling watak ingkang utami. Reresik kagolongaken ing pakarti wajib ingkang kedah kita tindakaken, lan pakarti sunat ingkang kedah kita tengenaken. Sanget dipun awisi kangge tiyang muslim adat kabiasaan ingkang crobo, kemproh, lekoh lan sapiturutipun. Nanging kedah dipun enget, resiking badhan saha busana kemawon dereng cekap. Ingkang langkung utama inggih sucining batin, inggih menika ikhlasing manah ing dalem ngibadhah dhateng Pangeran. Wonten resikan menika boten tuntunan kangge ngemungaken resikan ing badhan utawi raga ingkang resik kemawon. Resikan ing bab sanes ugi dados pakarti ingkang dipun jurung dening agami. Kados resik ing busana, resik ing solah lan muna-muni, saha resik ing pakarti sanes. Kita badhe nglajengaken pasinaon kita babagan menika ing wekdal candhakipun. ing bab sanes Cekap semanten atur kawula. Bilih wonten sisiping atur saha kiranging subasita, kawula tansah nyadhong rumentahing sih aksama.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 10 Piwulang (2): Tatakrama Ing Busana ُﻪﻠﻟا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ . ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . . ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ Para bapak/ibu, hadirin rahimakumullah. Kalilana kawula murwakani atur kanthi ngucap puji syukur dhumateng Gusti Ingkang Maha Kuwaos. Shalawat saha salam mugi katur ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, tetungguling janma ingkang sinung pakarti agung. Para hadirin rahimakumullah, wonten pepanggihan wekdal menika kawula badhe ngaturaken salah satunggal dhawuhipun Allah mengepokan kaliyan rasukan utawi busana. Allah dhawuh ing Surat Al A'raf: ًﺎﺸﻳِرَو ْﻢُﻜِﺗاَءْﻮَﺳ يِراَﻮُـﻳ ًﺎﺳﺎَﺒِﻟ ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ﺎَﻨْﻟَﺰﻧَأ ْﺪَﻗ َمَدآ ِﲏَﺑ ﺎَﻳ . "Hai anak Adam, satemene Ingsun wus nurunake kanggo sira busana minangka nutup auratira lan minangka pepaes." (QS Al A'raf: 26). Wonten ing ayat menika Allah dhawuh bab manfaat utawi pigunanipun kita mangagem rasukan, lan kapindhonipun minangka pepaes. Kadospundi jlentrehipun? Sumangga kita onceki sareng-sareng. ingkang sepisan kagem nutup aurat
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 11 Ingkang kapisan, busana minangka panutup aurat Aurat inggih menika bageyan badhan ingkang kedah dipun tutupi amrih boten katingal dening tiyang sanes, kadosdene menawi kita shalat. Wewates aurat menika sampun katerangaken dening syari'at kanthi jlentreh wonten ing kitab-kitab fikih. Wewatesanipun tumrap wanita inggih menika sakujur badhan kejawi tapak tangan lan pasuryan. Wewates tumrap kaum priya inggih menika wiwit saking puser ngantos jengku. Ewasemanten, trap-trapanipun nutup aurat inggih kedah ngengeti kahanan lan nyalarasaken kaliyan pakaryan kita sadinten-dinten. Contonipun, senadyan aurat kaum priya namung wates puser dumugi jengku, nanging menawi shalat namung ngagem kathok kolor tartamtu inggih saru. Menawi satus taun kepengker duk jaman taksih tumut kraton, tumrap tiyang jawi dhateng pundi-pundi namung ngagem jarit lajeng atasanipun ngliga sarira boten dados menapa awit tatakrama jaman semanten kedah ngaten. Nanging menawi jaman sakmenika inggin boten pantes. Mila kedah dipun jumbuhaken kaliyan kahanan. Semanten ugi tumrap kaum wanita, pangetrapipun ugi boten perlu lajeng saklek. Ingkang baken kedah kita mengertosi bilih nutup aurat menika tujuanipun kangge nutup daya tarik, utawi raos panggugah sengsem tumrap lawan jenis. Kanthi menika pangetrapipun inggih kedah luwes. Contonipun menawi ibu-ibu badhe tandur ing saben, inggih kirang pas menawi lajeng ngagem kaos kaki lan gamis. Inggih boten saged ebah wonten ler-leran. Mila inggih boten menapa dipun wingkis sakedhik supados boten ngreribedi lampah. Bab menika kaum ibu langkung pirsa cak-cakanipun. Lan boten dados menapa awit kagolongaken ing kahanan dharurat. Awit kita tiyang dhusun kedah makarya wonten sabin. Ugi ing papan sanes, pangetrapipun dipun jumbuhaken kaliyan kahanan. Ingkang kapindho, busana minangka pepaes. Para sedherek, benten kaliyan makhluk sanes kados dene sato kewan ingkang sampun dipun bektani rasukan dening Allah wujud wulu ingkang endah lan wit-witan ingkang sampun kaparingan kalika maneka warna, kita manungsa lahir ing kahanan nglegena. Wuda tanpa awer-awer. Allah dhawuh supados kita mangagem rasukan minangka sesandhang. Amrih dhiri kita pantes menawi dipun tingali tiyang sanes. Kanthi menika kathah manungsa ingkang lajeng nyipta busana ingkang maneka warna, ingkang
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 12 indah lan merak ati. Sedaya wau kenging dipun agem, nanging tumrap kita tiyang muslim sampun wonten tuntunan ingkang utama bab menika. Rasulullah SAW dhawuh: ِﺔَﻣﺎَﻴِﻘْﻟا َمْﻮَـﻳ ُﻪﻠﻟا ُﻩﺎَﻋَد ِﻪْﻴَﻠَﻋ ُرِﺪْﻘَـﻳ َﻮُﻫَو ِﻪﻠِﻟ ﺎًﻌُﺿاَﻮَـﺗ ِسﺎَﺒﻠﻟا َكَﺮَـﺗ ْﻦَﻣ ﺎَﻬُﺴَﺒْﻠَـﻳ َءﺎَﺷ ِنﺎَﳝِﻹا ِﻞَﻠُﺣ ىَأ ْﻦِﻣ ُﻩَﺮـﻴَُﳜ ﱴَﺣ ِﻖِﺋَﻼَْﳋا ِسوُءُر ﻰَﻠَﻋ . "Sok sapaa kang ninggalake panganggon kang endah karana tawadlu' (andhap asor) ing ngarsane Allah, senadyan dheweke mampu, mangka Allah bakal ngundang dheweke ing dina kiamat ing sangarepe kabeh makhluk lan dheweke didhawuhi milih panganggon apa wae kang dikarepake." (HR. Tirmidzi) Wonten ing hadits menika Rasulullah dhawuh supados kita nilaraken rasukan ingkang endah-endah lan nengenaken sifat tawadhu'. Menika boten ateges nganjuraken kita mangangge rasukan ingkang boten sae, jebol, lebus menapa dene suwek-suwek. Rasulullah ugi dhawuh ing papan sanes: . ِﻩِﺪْﺒَﻋ ﻰَﻠَﻋ ِﻪِﺘَﻤْﻌِﻧ ُﺮَـﺛَأ ىَﺮُـﻳ ْنَأ ﺐُِﳛ َﻪﻠﻟا نِإ "Satemene Allah remen mirsani tabet-tabete nikmat kang kaparingake marang abdine." (HR. Tirmidzi). Tabet-tabet nikmat ingkang dipun maksud inggih menika rasukan ingkang pantes, ingkang murwat, jumbuh kaliyan nikmat ingkang sampun dipun tampi dening manungsa. Kanthi makaten mangagem rasukan ingkang awon ingkang leluwihan inggih boten prayogi. Ingkang paling sae ing dalem mangagem rasukan miliha ingkang sakmadya kemawon. inggih dipun awisi, kosok wangsulipun mangagem
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 13 Tegesipun samadya menika tengah-tengah, boten leluwihan lan boten kekirangan. Boten kalangkung sae, nanging ugi boten awon sanget. Tembung samadya menika trap-trapanipun ugi kajumbuhaken kaliyan kahanan. Contonipun menawi kita tindak dhateng peken kok lajeng ngagem rasukan jas jangkep mlithit, menika katinggal leluwihan. Nanging menawi kita tindak namung ngagem kathok kolor cekak, ugi katinggal kirang subasita. Ingkang pas ngagem rasukan hem utawi batik sakadaripun. Menawi kita kajibah among tamu, mesthinipun kedah ngagem pakaian ingkang jangkep lan sopan. Ngagem celana kolor lan kaos oblong kados tiyang ucul, inggih nama boten sopan. Menawi kita tindak sabin, inggih kajumbuhaken panganggenipun. Tindak sabin ngagem celana kolor menika nama pas kalih kahanan. Menawi tindak sabin ngagem bathik kanthi setlikan lan sepatu kulit, pasthi dados gegujengan tiyang kathah. Sumangga dipun watara piyambak-piyambak. Ingkang dipun wastani sakmadya ugi kalebet prasaja ing dalem bahan lan ajining busana. Boten prayogi menawi ngagem busana tinretes barleyan, pinatik mawa retna lan sapanunggalanipun ingkang namung badhe niyat kangge pamer ambeg sesongaran. Mangagem busana ingkang reginipun awis ing kamangka boten jumbuh kaliyan kahanan kados para selebritis ingkang regi busananipun atusan yuta nanging sengaja dipun sebit-sebit ing sawetawis papan, ugi boten prayogi. Menika polahipun tiyang ingkang boten ganep ing nalar. Menawi badhe ngagem sesotya minangka rerengganing busanadi inggih boten dipun awisi, nanging kedah dipun watara ugi. Umpaminipun badhe ngagem gelang, inggih sawatawis kemawon. Boten perlu lajeng ngrenteng kados toko emas lumampah. Ngagem kalung inggih ingkang wajar kemawon, boten perlu lajeng ngagem liontin ageng saklonthong lembu. Sumangga dipun watara piyambak sakadaripun jumbuh kaliyan kahanan sowang-sowang. Para bapak/ibu makaten ingkang saged kula aturaken, mugi dadosna pangertosan. Bilih woten sisiping atur kawula nyuwun agunging pangapunten. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 14 Piwulang (3): Makarya Kanthi Tumemen ِﻦﻳﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ، ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﻠُﻛ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا.ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ Kalilana kawula murwakani atur wonten ngarsa panjenengan sedaya kanthi muji syukur dhumateng Gusti ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan ingkang boten saged kapetang cacahipun. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Agung Muhammad SAW, ingkang sampun suka pitedhah kangge kita sedaya ngancik margi ingkang leres tumuju papan sejati. Para sedherek, kita ingkang gesang wonten ing dhusun kita menika saestu kalebet golonganing tiyang-tiyang ingkang begja. Sebab senadyan kita bebasan adoh ratu cedhak watu, nanging gesang kita boten kesrakat. Saben dinten kita tansah saged nyambut damel menapa kemawon. Sae wonten sabin, wonten industri tembakau rumahan, wonten industri pertukangan, lan sanesipun. Nanging sedaya menika boten badhe kalampahan menawi kita sanes tiyang ingkang remen nyambut kardi. Adat pakulinan kita nyambut kardi menika sampun nami leres lan jumbuh kaliyan piwulang agami. Agami Islam ingkang kita rasuk tansah njurung dhateng umatipun supados pados pangupajiwa kanthi tanganipun piyambak. Ugi ngawisi dhateng pakarti papariman utawi njejaluk (ngemis).
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 15 Rasulullah dhawuh: ِﱯَﻧ نِإَو ِﻩِﺪَﻳ ِﻞَﻤَﻋ ْﻦِﻣ َﻞُﻛْﺄَﻳ ْنَأ ْﻦ . ِﻣ اًﺮْـﻴَﺧ ﻂَﻗ ﺎًﻣﺎَﻌَﻃ ٌﺪَﺣَأ َﻞَﻛَأ ﺎَﻣ ِﻩِﺪَﻳ ِﻞَﻤَﻋ ْﻦِﻣ ُﻞُﻛْﺄَﻳ َنﺎَﻛ ُم َﻼﺴﻟا ِﻪْﻴَﻠَﻋ َدُواَد ِﷲا "Ora ana sawijining wong kang mangan sawijining panganan kang luwih apik saka panganan asil saka tangane dhewe. Lan satemene Nabi Allah Daud AS uga dhahar kanthi dhaharan saka asil usahane piyambak." (HR. Bukhari). Ingkang dipun maksud dhaharan saking asil tanganipun piyambak inggih menika tetedhan ingkang saking asil nyambut damel. Sanes saking asil papariman utawi cecaosipun tiyang sanes. Nabi Daud piyambak miturut riwayat nyambut damel kanthi dados tukang pande. Damel baju zirah ingkang kagem perang. Para nabi-nabi sanes ugi pados pangupajiwa kanthi makarya piyambak. Nabi Nuh lan Nabi Zakariya dados tukang kayu. Nabi Musa nate dados pangon menda nalika ndherek Nabi Syu'aib. Nabi Muhammad nate dados pangon menda duk kala rumaja, lajeng nate dados sudagar kala dhiwasa. Malah garwanipun Nabi senadyan wanita inggih nyambut damel, kados Ibu Khadijah ingkang dagang, Ibu Zainab binti Jahsy ingkang nyamak kulit. Para shahabat Nabi ugi sami pados pangupa jiwa kanthi tanganipun piyambak. Shahabat Abu Bakar sarana dados pedagang rasukan, Utsman sarana dados sudagar sembako, lan sanes-sanesipun. Para sedherek, nyambut damel kanthi menika satunggaling pakaryan ingkang utami. Tiyang ingkang purun nyambut damel kalebet pepethinganing manungsa. Jalaran saking nyambut damel manungsa saged mandhiri gesangipun. Boten damel sesangganing tiyang sanes. Tiyang ingkang nyambut damel mulya derajatipun. Ingkang langkung wigati lan kedah kita mangertosi, senadyan nyambut damel menika katingalipun barang kadonyan, nanging sejatosipun ugi kapetang ngibadah ingkang wonten ganjaranipun. Boten kawon kaliyan ibadah sanes. Nabi dhawuh:
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 16 ﻰَﻠَﻋ ُﻞُﺟﺮﻟا َﻖَﻔْـﻧَأ ﺎَﻣَو ِﻩِﺪَﻳ ِﻞَﻤَﻋ ْﻦِﻣ َﺐَﻴْﻃَأ ﺎًﺒْﺴَﻛ ُﻞُﺟﺮﻟا َﺐَﺴَﻛ ﺎَﻣ . ٌﺔَﻗَﺪَﺻ َﻮُﻬَـﻓ ِﻪِﻣِدﺎَﺧَو ِﻩِﺪَﻟَوَو ِﻪِﻠْﻫَأَو ِﻪ ِﺴْﻔَـﻧ "Ora ana kang luwih becik becik saka usahane sawijining pawongan kejaba asil tangane dhewe. Lan apa wae kang dinafkahake kanggo dhewe pribadi, bojo, anak lan rewange iku sawijining sodakoh." (HR. Ibnu Majah). Suraosing hadits ing nginggil, cetha bilih nyambut damel menika satunggaling lampah ingkang sanget dipun jurung dening agami. Dados wiwit sakmenika boten perlu rangu-rangu menawi badhe nyambut damel. Sebab menika satunggaling kewajibaning ngagesang ingkang kapetang ngibadah ugi. Namung ingkang kedah dipun emut, sampun ngantos anggen kita nyambut damel ndadosaken ibadah mahdhah kita kether. Umpaminipun saking sengkud nyambut kardi lajeng boten shalat, utawi boten shiyam. Klentu menawi makaten. Para sedherek, minangka panutup kawula badhe ngaturaken piwulang agami ingkang sanget penting babagan nyambut kardi. Saking Ibu Siti 'Aisyah dipun riwayataken bilih Rasulullah dhawuh: ُﻪَﻨِﻘْﺘُـﻳ ْنَأ ًﻼَﻤَﻋ ْﻢُﻛُﺪَﺣَأ َﻞِﻤَﻋ اَذِإ ّﺐُِﳛ ﱃﺎَﻌَـﺗ َﻪﻠﻟا ّنِإ . "Satemene Allah remen marang wong manawa nyabutgawe, ditandangi kanthi cara kang tumemen." (HR. Thabrani). Kanthi cara ingkang tumemen maksudipun dipun tandangi kanthi estu- estu, boten leda-lede, gonyak-ganyuk, utawi geguyonan. Nanging dipun tandangi kanthi profesional, ngemen-emenaken, lan semangat, sahengga asil pakaryanipun sampurna. Contonipun wonten ing pakaryan tetanen, menawi tandur pantun inggih dipun kentheng supados lurus, ingkang mblesekaken winih inggih ingkang jejeg, pas boten kejeron. Menawi nggaru-waluku inggih ingkang rata,
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 17 boten pating blegong, mbarenjul utawi boten lembut. Menawi ngrabuk inggih ingkang waradin, boten dipun enjah-enjah, lan sapitirutipun. Semanten ugi ing pakaryan sanes sumangga dipun lampahi kanthi tumemen. Kanti dipun tandangi ingkang tumemen sedaya pakaryan dados sampurna asilipun. Menawi pakaryan dagang inggih ingkang jujur. Boten nyolong takeran lan timbangan. Menawi wonten barang ingkang sampun kadaluwarsa utawi wonten cacatipun ugi kedah dipun terangaken. Boten kok malah dipun singidaken. Menawi dados karyawan, sae wonten kantor lan wonten pundi kemawon inggih kedah estu-estu anggenipun nyambut damel. Boten namung wira- wiri boten wonten tatunipun. Langkung sae menawi dados karyawan ingkang produktif sahengga perusahaanipun majeng lan anggenipun nyambut damel sempulur. Menawi dados profesional kados dokter, guru, insinyur lan sanesipun, ugi kedah tumemen anggenipun nggeluti profesinipun. Boten namung mburu opah ingkang ageng kemawon nanging ugi kedah timbang layananipun. Para sedherek, menapa ingkang kita aturaken kasebat namung conto kemawon. Menawi kita nyambut damel kanthi semangat lan tumemen insya Allah sedaya padamelan badhe barokah, damel sukarena ing manah lan pikantuk ganjaran ageng ingkang arupi kasihatan badhan. Sanesipun menika ugi badhe tampi ganjaran wonten akhirat. Ing wasana kita kedah tansah emut bilih kita nyambut damel menika namung adhapur usaha kemawon. Menggah asilipun namung Gusti ingkang peparing. Sumangga menapa wujudipun peparing kalawau dipun tampi kanthi suka syukuring manah. Cekap semanten atur kawula. Wonten lepatipun nyuwun agunging pangapunten.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 18 Piwulang (4): Paugeran Lan Tatakrami Dhahar ٌرﻮُﻜَﺷ ٌرﻮُﻔَﻐَﻟ ﺎَﻨـﺑَر نِإ َنَﺰَْﳊا ﺎﻨَﻋ َﺐَﻫْذَأ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ْنَا ُﺪَﻬْﺷَأ . ﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ َكِﺪْﺒَﻋ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳَو ﻞَﺻ ﻢُﻬّٰﻠﻟَا ِﷲا ُلْﻮُﺳَر اًﺪﻤَُﳏ نَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ِﻢِﻬ ِﺠَﻬْـﻨَﻣ ﻰَﻠَﻋ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَو ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَأَو ِﻪِﻟٰا ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﻴَﺳ َﻚِﻟْﻮُﺳَرَو ِﻢْﻴِﻠﺴﻟا . ِﷲا ُﺪْﻌَـﺑﺎﻣَأ . Bapak-Bapak Ibu-Ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati, Sumangga kawula dherekaken muji syukur dhumateng Gusti ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan tanpa wilangan. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Agung Muhammad SAW, tuladhan sayekti tumrap gesang kita sami. ingkang cacahipun Para sedherek, salah setunggal nikmat ingkang kita tampi saking Pangeran inggih menika kita kasinungan lidhah (ilat) ingkang njalari kita saged miraos eca nalika dhahar. Senadyan sedaya makhluk gesang ugi sinung lidhah nanging lidhahipun manungsa benten. Makhluk sanes kados munyuk, kethek, gorila, kingkong, ingkang mirip-mirip manungsa lidhahipun boten saged miraos kados manungsa. Awit senadyan munyuk ugi gadhah ilat ingkang peka kados manungsa munyuk boten sinung akal- budi ingkang saged ngrekadaya amrih saged nedha kanthi eca kados manungsa. Sagedipun namung nedha menapa ingkan wonten. Boten wonten cariyosipun munyuk kok masak pisang goreng utawi sate. Semanten ugi khewan sanes, kados maesa lan lembu, menda lan segawon, sagedipun inggih namung nyrenggut menapa dene nedha sakecepengipun. Mila sedaya khewan kalawau menawi nedha boten saged tuwuk, lha inggih
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 19 boten kraos eca. Khewan-khewan menika menawi sampun kraos ngganjel ing wadhuk lajeng kendel anggenipun neda. Benten kaliyan manungsa, menawi dhahar saged tuwuk saestu. Menapa malih menawi dhaharipun eca, malah saged tanduk kaping kalih. Sate Kupang ingkang porsinipun jumbo kemawon saged telas kalih piring. Menapa malih namung soto Pedan, patang mangkok saged tandhes ngenggen. Awit saking menika kangge manungsa ingkang sampun kaganjar lidhah ingkang saged miraos eca kalawau, Allah ugi paring paugeran lan tatakrama nalika dhahar. Sedaya wau kagem ngendhaleni supados manungsa boten namung kerem ing pakareman dhahar saengga kalimput ing manah. Ndadosaken wuru temah kablasuk ing lampah nistha. Para sedherek, wonten sawetawis paugeran lan tatakrami bab dhedhaharan ingkang badhe kawula aturaken ing wekdal ingkang winates menika. Angka satunggal, dhahar lan ngunjuk saking rejekinipun Allah ingkang becik-becik, kados ingkang kadhawuhaken dening Allah ing Surat Al Baqarah: نِإ ِﻪّﻠِﻟ ْاوُﺮُﻜْﺷاَو ْﻢُﻛﺎَﻨْـﻗَزَر ﺎَﻣ ِتﺎَﺒﻴَﻃ ﻦِﻣ ْاﻮُﻠُﻛ ْاﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﻟا ﺎَﻬـﻳَأ ﺎَﻳ َنوُﺪُﺒْﻌَـﺗ ُﻩﺎﻳِإ ْﻢُﺘﻨُﻛ . "He wong-wong kang padha iman, mangana ing antarane rejeki kang becik-bcik kang Ingsun paringake marang sira lan padha syukura maring Allah, menawa bener-bener amung maring Panjenengane sira padha nyembah." (Al Baqarah: 172). Ayat menika paring dhawuh supados kita dhahar saking rejeki ingkang becik-becik. Pangertosan becik-becik menika saged kawawas ing pinten- pinten prekawis. Kawawas saking segi kesehatan boten dhahar lan ngunjuk tetedhan lan unjukan ingkang saged mbebayani tumrah sarira. Kados dhahar tetedhan ingkang sampun kadaluwarsa, dhahar sayur ingkang sampun bosok, ngunjuk spirtus, dhahar tela karet, teh kecubung lan sanesipun.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 20 Kawawas saking segi agami, boten dhahar ingkang haram lan dipun awisi dening syariat. Kados ciu, daging babi, daging celeng, daging sawer, daging segawon, lan sanes-sanesipun. Kawawas saking adat lan pakulinan, boten dhahar ingkang aneh-aneh, ingkang boten kaprah. Kados dhahar daging bekicot, daging walang, daging coro, ngunjuk pipis lembu, ngunjuk pipis onta, daging khewan gegremetan ingkang njijiki lan sanesipun. Angka kalih, dhahar kanthi ukuran ingkang murwat. Kados dhawuhipun Allah ing Surat Al A'raf: . َﲔِﻓِﺮْﺴُﻤْﻟا ﺐُِﳛ ﻻ ُﻪﻧِإ اﻮُﻓِﺮْﺴُﺗ ﻻَو اﻮُﺑَﺮْﺷاَو اﻮُﻠُﻛَو "Padha mangan lan ngombea, lan aja leluwihan. Satemene Allah ora remen marang wong-wong kang leluwihan." (QS. Al-A'raf: 31) Ingkang dipun sebat leluwihan inggih punika ngluwihi ing dalem takeran ingkang wajar. Limrahipun menawi kita dhahar inggih namung saporsi kemawon sampun tuwuk. Nanging masa kalanipun nalika manggih dhaharan eca lajeng kesupen, boten saged ngendhaleni hardaning nafsu, lajeng tanduk malih temah kemlekeren. Menika teges leluwihan. Menawi pakarti menika kalampahan lumintu saged nuwuhaken bilahi. Kadar kolesterol mindhak, gula dharah ugi, asam urat ngluwihi kadar normal, tekanan dharah saget minggah, lajeng ngundang sawetawis penyakit. Magepokan kaliyan menika Rasulullah dhawuh supados tiyang muslim dhaharipun dipun duga-duga lan dipun watara. َﻦْﻤِﻘُﻳ ٌت َﻼَﻛَأ َمَدآ ِﻦْﺑا ِﺐْﺴَ ٍﻦْﻄَﺑ ْﻦِﻣ اﺮَﺷ ًءﺎَﻋِو ﻲِﻣَدآ ََﻸَﻣ ﺎَﻣ ِﲝ . ِﻪ ِﺴَﻔَـﻨِﻟ ٌﺚُﻠُـﺛَو ِﻪِﺑاَﺮَﺸِﻟ ٌﺚ . ُﻪَﺒْﻠُﺻ. ُﻠُـﺛَو ِﻪِﻣﺎَﻌَﻄِﻟ ٌﺚُﻠُـﺜَـﻓ َﺔَﻟﺎََﳏ ﻻ َنﺎَﻛ ْنِﺈَﻓ "Ora ana wadah kang diisi dening anak Adam kang luwih ala katimbang wetenge. Cukup kanggo dheweke sawatara puluk kanggo njejegake gegere. Lan yen ora bisa nyingkiri kang mangkono cukup diisi saprotelon isine
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 21 wetenge kanggo panganan, saprotelon maneh kanggo inuman lan saprotelone kanggo ambegan." (HR Tirmidzi). Wonten ing hadits menika Rasulullah paring pangertosan bilih tiyang nedha menika namung kangge njejegaken badhan supados gadhah kekiyatan kangge makarya. Mila namung perlu sawetawis puluk kemawon. Nanging kathah tiyang boten marem menawi dereng dhahar ingkang cekap. Menika boten dipun awisi, waton boten ngantos kemlekeren. Dipun watara padharanipun ingkang saprotelon kemawon dipun isi dhaharan, ingkang saprotelon kangge unjukan, sisanipun ingkang saprotelon malih kagem ambegan. Menawi sedaya kaisi dhaharan malah mbilaheni. Badhe seseg ambeganipun, tansah mungkug-mungkug badhe kutah malih, temah mbedhedeg boten sakeca kangge makarya. Sanesipun menika, ugi dipun wastani leluwihan menawi dhahar namung ngoyak ing miraos, pados ingkang eca, ingkang nikmat, boten perduli menawi ajinipun ngluwihi kamampuanipun. Contonipun, saben dinten paripaksa dhahar ayam goreng, sate, gule, mangka sejatosipun boten gadhah arta kangge tumbas. Menawi sampun kapatuh makaten lajeng boten saged nilar pakareman dhahar eca menika. Kalanipun boten wonten arta lajeng nrethek-nrethek pados sambutan. Menika inggih boten prayogi. Tiyang muslim kedah saged empan ing kahanan. Rasulullah kemawon mawani nembe boten kagungan dhaharan lajeng shiyam. Boten lajeng meksa-meksa pados sambutan. Menika tuntunanipun. Para sedherek, sampaun sawetawis atur kawula, mugia dados tambahing seserepan ingkang piguna. Wonten sisiping atur kawula tansah nyuwuh agunging pangaksami. Cekap semanten, wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 22 Piwulang (5): Tabayyun Kabar Hoax ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﻠُﻛ ِﻦﻳﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪﻬﺷأو ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ Bapak-Bapak Ibu-Ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula kurmati. Sumangga pepanggihan ing wekdal punika kita wiwiti kanthi maos puji dalah syukur konjuk ngarsa Pangeran Ingkang Maha Suci, ingkang sampun peparing dhateng sedaya makhluk kanthi sifat Welas lan Asih. Shalawat lan Salam, katur wonten ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad, priyagung pinilih ingkang tansah mangagem watak utami, sumrambah dhumateng kulawarganipun saha para shahabat sedaya. Para sedherek, ing jaman samangke teknologi sampun saya majeng. Pirantining gesangipun manungsa ugi saya canggih lan reginipun mirah. Contonipun pesawat telepon sepuluh taun kepengker namung saged dipun darbeki ingkang sugih kemawon. Sakmenika piranti komunikasi menika sampun mratah, sedaya tiyang gadhah. Malah sakmenika wonten telepon pintar ingkang kawastanan gadget (dipun waos: gedjet). Gadget kalawau saged mrantasi kathah masalah wiwit saking komunikasi, informasi ngantos hiburan. tiyang-tiyang tebaning Bab menika ndadosaken komunikasi pasrawungan saya wiyar, silaturahmi ugi saged katindakaken ing saben wayah. Nanging ajuning teknologi sanesipun mbeta akibat ingkang positif langkung gampil,
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 23 ugi sinartan ekses negatif. Inggih menika gampilipun sumebar pawartos ingkang boten leres, utawi asring dipun sebat pawartos hoax (dipun waos: haoks). Sumebaripun pawartos hoax menika wonten ingkang kasengaja dening tiyang ingkang niyat damel gidhuh. Dipun damel dening tyang ingkang niyat pados untung kanthi nyebar fitnah. Ananging ugi saged sumebar amargi kiranging pangertosanipun para kadang pangguna gadget. Kathah tiyang, langkung-langkung para ibu-ibu ingkang menawi nampi kabar boten sranta enggal-enggal mbagi kabar kalawau. Menapa malih caranipun ugi gampil, kantun mencet tombol "share" pawartos hoax sampun sumebar kanthi rikat kados thathit. Para sedherek, sumebaripun pawartos hoax kalawau ketingal sepele lan ugi gampil sumebaripun. Nanging sejatosipun akibat bilahi ingkang tuwuh anggegirisi. Menawi kabar hoax menika dipun pitados dening tiyang saestu saged damel pangertosan ingkang klentu. Tembenipun saged damel kapitunan. Contonipun kabar hoax bab badhe wonten tsunami, terang menika damel kathah temah sarwi gedandapan anggenipun badhe mlajeng pados selamet. Kamangka kabar kalawau boten leres. Conto malih menawi wonten kabar sawijining produk ngandhut lemak babi ingkang haram. Menawi kabar ingkang dereng jelas menika dipun pitados tamtu kathah tiyang badhe nyingkiri produk menika. Temah pabrikipun nandang kapitunan, kamangka kabar wau boten leres. Taksih kathah conto malih kados ingkang sampun kasebat. tiyang sami ajrih Para sedherek, tiyang ingkang tumut nyebar kabar hoax ing mangka kabar kalawau damel kapitunanipun tiyang sanes, menawi boten leres ateges damel fitnah. Kita mangertos bilih fitnah satunggaling pakarti ingkang awon sanget. Kalebet dosa ageng. Manawi fitnah menika ngembet asmanipun saged ugi nuwuhaken "pembunuhan karakter" ingkang sanget dipun awisi dening agami. tiyang sanes utawi lembaga, Nanging para sedherek, sejatosipun tumrap tiyang muslim boten perlu kerem ing pakarti nyebar hoax menika. Tuntunan agami sampun jelas bilih tiyang muslim ingkang nampi kabar ingkang dereng jelas kedah tabayyun langkung rumiyin.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 24 Allah dhawuh ing Surat Al Hujuraat: ًﺎﻣْﻮَـﻗ اﻮُﺒﻴِﺼُﺗ نَأ اﻮُﻨـﻴَـﺒَﺘَـﻓ ٍﺄَﺒَﻨِﺑ ٌﻖ ِﺳﺎَﻓ ْﻢُﻛءﺎَﺟ نِإ اﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﻟا ﺎَﻬـﻳَأ ﺎَﻳ َﲔِﻣِدﺎَﻧ ْﻢُﺘْﻠَﻌَـﻓ ﺎَﻣ ﻰَﻠَﻋ اﻮُﺤِﺒْﺼُﺘَـﻓ ٍﺔَﻟﺎَﻬَ ِﲜ . "He wong-wong kang padha iman, manawa teka ana ngarepmu wong fasiq kang nggawa sawijining pawarta, pariksanen kanthi titi, supaya sira orang nggawe musibah marang sawijining kaum tanpa mangerteni kahanan kang nyebabake sira kaduwung marang tumindakmu iku." (QS Al Hujuraat:6). Wonten ing ayat menika dipun sebat tiyang fasiq ingkang mbeta pawarta. Tiyang fasiq tegesipun tiyang ingkang remen nindakaken dosa, tiyang ucapanipun kedah dipun tliti langkung rumiyin leres lan botenipun. Menawi kabar kalawau kabeta dening tiyang ingkang boten jelas identitasipun, namung sumebar wonten gadget lumantar grup WA, facebook, lan media sosial sanesipun kita kedah langkung ngatos-atos. Awit saged kemawon pawarta kalawau kabeta dening tiyang fasiq, utawi malah langkung mbebayani malih menawi kasebar dening tiyang ingkang niyat damel piala. Wosing ayat menika, kaum muslim kedah naliti kabar kalawau leres menapa boten. Tiyang ingkang mbagi pawartos dhateng kita lumantar gadget, racakipun ugi sanes sumber pawartos kalawau. Piyambakipun inggih namung mbagi saking tiyang sanes. Kanthi makaten saged dipun wastani bilih pawartos saking asil "sharing" pawartos kalawau ugi boten jelas leres menapa botenipun. Tumrap tiyang muslim, manawi nampi pawartos ingkang makaten kedah ngugemi ayat ing nginggil. Inggih menika kedah: fatabayyanuu, utawi miterang leres lan botenipun kabar kalawau. Lajeng kadospundi caranipun miterang kabar ingkang dereng jelas kalawau? Kathah cara kangge miterang kabar kalawau. Ingkang sepisan, sumangga dipun thinthingi kabar kalawau panggih nalar menapa boten. Kanthi akal sehat ingkang tanpa prasangka satunggaling kabar saged kabiji miturut nalar. Kaping kalihipun, sarana dipun cek langkung rumiyin saking sumber pawartos ingkang sumebar kalawau. Contonipun manawi pawartos nyebat bilih sumber pawartos saking BMKG sumangga dipun cek wonten instansi
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 25 ingkang kasebat. Kaping tiga, saged dipun cek sarana internet wonten ing situs berita ingkang sampun dipun akeni dening pemerintah. Sampun ngantos kita pitados dhateng situs ingkang boten bonafid. Kaping pat, menawi kita boten saged naliti kabar kalawau kanthi patitis langkung sae menawi boten perlu tumut-tumut anyebaraken. Lampah menika kangge njagi supados kabar ingkang dereng jelas boten sumebar langkung mratah. Lampah ingkang pungkasan menika perlu dipun gatosaken jalaran ageng sanget kadurakanipun tiyang ingkang tumut-tumut nyebar fitnah. Kados dhawuh Allah ing Surat An Nur: ingkang resmi, ٌﻢْﻠِﻋ ِﻪِﺑ ﻢُﻜَﻟ َﺲْﻴَﻟ ﺎﻣ ﻢُﻜِﻫاَﻮْـﻓَﺄِﺑ َنﻮُﻟﻮُﻘَـﺗَو ْﻢُﻜِﺘَﻨ ِﺴْﻟَﺄِﺑ ُﻪَﻧْﻮﻘَﻠَـﺗ ْذِإ ٌﻢﻴِﻈَﻋ ِﻪﻠﻟا َﺪﻨِﻋ َﻮُﻫَو ًﺎﻨﻴَﻫ ُﻪَﻧﻮُﺒَﺴَْﲢَو . "Elinga nalika sira nampa kabar goroh iku saka gethok tular lan sira ngucap kanthi lesanira apa kang ora sira mangerteni sethithik wae, dan sira nganggep iku sawijining bab kang entheng wae. Mangka bab iku mungguhing Allah sawijining bab kang gedhe." (QS An Nur:15). Para sedherek, wonten ing ayat menika Allah paring pepeling bilih kita kadhangkala sok ngremehaken dhateng sumebaring pawartos ingkang lumembat kanthi gethok tular. Kita anggep sepele menawi kita tumut- tumut angucapaken pawartos kalawau. Ing kamangka menggahing Allah bab kalawau mujudaken kadurakan ingkang ageng. Pramila sumangga dhawuh menika kapundhi ing mustaka, karesepaken ing manah, supados kita boten pisan-pisan anglampahi. Para sedherek, kawula cekapaken atur kawula ingkang sakedhik menika. Mugi ndadosna tambahing pangertosan tumrah kula piyambak lan panjenengan samya. Akhirul kalam, wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 26 Piwulang (6): Ladak Kuwarisan ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊ ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ا ُﻪﻠﻟا . ًاﺪﻤَﺤـُﻣ نَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ﷲا ﻻِإ َﻪَﻟِإ ﻻ نَأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ Para ingkang kawula hormati, sumangga pepanggihan menika kita purwakani kanthi muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun peparing nikmat ingkang kathah. Shalawat lan salam ugi kita aturaken dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, tetungguling janma, titah ingkang piniji kangge tampi amanat karasulan dening Allah SWT, sumrambah dhateng kulawarga dalasan shahabat sedaya. jama'ah majlis taklim Para sedherek kita umat Islam menika ing sadinten-sadalu dipun dhawuhi kanthi maneka warna kuwajiban ingkang lumintu, boten kendhat-kendhat salamining gesang. Contonipun, kita kadhawuhan shalat gangsal wekdal ingkang boten kenging lowong. Kita ugi kadhawuhan nyingkiri sedaya larangan ing bab tumindak nista, ugi bab dedhaharan ingkang haram. Kita ugi boten pareng gadhah pamikir utawi reraos ingkang awon dhateng tiyang sanes. Boten kenging tumindak ghibah, fitnah lan sanesipun. Sedaya pakaryan ingkang katingal ngremenaken tetela kathah ingkang dipun awisi. Sedaya kalawau nuwuhaken raos bilih gesangipun tiyang muslim menika rekaos. Langkung-langkung menawi sesambetan kaliyan rejeki, saya langkung rekaos malih. Tiyang muslin kedah pados rejeki ingkang halal, ingkang caranipun ugi boten gampil. Wonten ingkang kadhungsangan saben dinten dhateng sabin ngotong-otong mesin disel, dados buruh macul, buruh tandur, angkat
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 27 junjung dhateng peken, buruh nukang batu, nukang kayu lan sapiturutipun. Sedaya kalawau dipun lampahi kangge ngupadi rejeki ingkang halal, senadyan asilipun boten sepintena. Gesangipun tiyang muslim ing donya menika tebih sungsat kaliyan para manungsa ingkang laku duraka, para durjana, para koruptor, lan para candhala budi sanesipun. Kanthi ngabotohan tiyang-tiyang kalawau saged gesang mubra-mubru alabur madu. Kanthi colong jupuk saged gesang mangkruk-mangkruk kados nemu kethuk isi gethuk. Ingkang korupsi saged wira-wiri dhateng luar negeri, ngasta oleh-oleh warni-warni. Para sedherek, sedaya gegambaran menika nuwuhaken raos bilih dados tiyang duraka langkung sekeca wonten ing donya menika. Wonten satunggaling tiyang ingkang tansah laku maksiyat nglanggar wewaler agama, nanging tibaning nasib tansah begja kemawon. Tiyang Jawi mastani tansah manggih begja, senadyan katingal asring lampah duraka. ladak kuwarisan. Satiba-tibanipun Kenging menapa Allah boten kersa mitulungi dhateng tiyang ingkang taat dhateng dhawuhipun? Lan kenging menapa Allah tansah nguja dhateng makhlukipun ingkang boten mituhu? Kenging menapa tiyang ingkang ladak tansah kuwarisan, cekap sedaya kabetahanipun, gampil ingkang jinangka lan tebih saking rubeda? Para sedherek. Sumangga kawula dherekaken tansah memuji dhateng Pangeran. Sedaya kanyatan ingkang kita sekseni kalawau sampun ngantos ndadosaken iman kita lajeng miyur, kengguh dhateng pakarti dudu, pakarti ingkang boten samesthinipun kita lampahi. Ugi sampun ngantos lajeng tuwuh panyakrabawa awon dhateng Allah. Sedaya nikmat donya kathah katampi dening para tiyang ingkang lelaku duraka kalawau boten ateges bilih Allah tansah ndombani dhateng piyambakipun. Jalaran Allah sampun niyat nguja dhateng tiyang-tiyang ingkang duraka kalawau kanthi maringi menapa sakersanipun, wonten ing donya menika. Allah dhawuh: اﻮُﺣِﺮَﻓ اَذِإ ﱴَﺣ ٍء ْﻲَﺷ ﻞُﻛ َباَﻮْـﺑَأ ْﻢِﻬْﻴَﻠَﻋ ﺎَﻨْﺤَﺘَـﻓ ِﻪِﺑ اوُﺮﻛُذ ﺎَﻣ اﻮُﺴَﻧ ﺎﻤَﻠَـﻓ َنﻮُﺴِﻠْﺒُﻣ ْﻢُﻫ اَذِﺈَﻓ ًﺔَﺘْﻐَـﺑ ْﻢُﻫﺎَﻧْﺬَﺧَأ اﻮُﺗوُأ ﺎَِﲟ .
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 28 "Marma nalika wong-wong padha lali marang pepeling kang wus diparingake marang wong-wong iku mau, Ingsun banjur mbuka lawang- lawang kasenengan kanggo wong-wong mau, sahengga nalika padha seneng-seneng kanthi apa kang Ingsun paringake, Ingsun siksa wong- wong iku sanalika, mangka dheweke banjur kelangan pangarep-arep. (QS. Al An'am: 44). Para sedherek, wonten ayat ing nginggil dipun terangaken bilih dhateng sinten kemawon ingkang sampun boten purun mituhu dhateng dhawuhipun Allah, Allah lajeng badhe maringi sedaya ingkang dipun karsakaken pisan. Supados tiyang-tiyang kalawau kacemplung saya lebet ing geni naraka. Manawi sampun titi wancinipun badhe dipun sengkakaken siksanipun temah sampun boten gadhah pangajeng-ajeng malih. Lelampahan kados makaten menika ingkang dipun sebat istidraj, liripun dipun uja sedaya pepenginanipun supados saya ageng siksanipun. Rasulullah dhawuh: ﻰَﻠَﻋ ٌﻢﻴِﻘُﻣ َﻮُﻫَو ﺐُِﳛ ﺎَﻣ ﺎَﻴْـﻧﺪﻟا َﻦِﻣ َﺪْﺒَﻌْﻟا ﻲِﻄْﻌُـﻳ َﱃﺎَﻌَـﺗ َﷲا َﺖْﻳَأَر اَذِإ ٌجاَرْﺪِﺘْﺳا ُﻪﻨِﻣ َﻚِﻟَذ ﺎَﳕِﺈَﻓ ِﻪْﻴِﺻﺎَﻌَﻣ . "Manawa sira weruh Allah paring marang sawijining abdi (wong) saka perkara donya kang dadi pepenginane, kamangka dheweke tansah tumindak maksiyat marang Panjenengane, mangertia manawa iku kang aran istidraj." (HR Ahmad). Para sedherek, kanthi istidraj menika Allah badhe mbledhesaken langkung lebet satunggaling tiyang dhateng kadurakan sebab sampun boten purun malih nampi pepeling ingkang sae. Allah badhe nikelaken siksanipun mangke ing naraka, supados boten tanggung-tanggung malih anggenipun nampi siksa. Para sedherek, sasampunipun kita mangertos bilih nikmat donya menika boten namung kaparingaken dhateng tiyang ingkang iman kemawon, sumangga kita tansah ninthingi dhiri pribadhi kita sowang-sowang. Menapa ingkang sampun katampi menika kalebet peparing ingkang rupi
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 29 nikmat ingkang barokah, menapa satunggaling istidraj utawi panguja saking Allah. Sabab kadhang kala kita kalepyan kaliyan dhatengipun rejeki. Kita nginten bilih menika nikmat ingkang kaparingaken kadidene bebungah, nanging tetela menika ujian saking Pangeran. Allah dhawuh ing Surat Az Zumar, ayat 49: ُﻪُﺘﻴِﺗوُأ ﺎَﳕِإ َلﺎَﻗ ﺎﻨﻣ ًﺔَﻤْﻌِﻧ ُﻩﺎَﻨْﻟﻮَﺧ اَذِإ ُﰒ ﺎَﻧﺎَﻋَد ﺮُﺿ َنﺎَﺴﻧِْﻹا ﺲَﻣ اَذِﺈَﻓ َنﻮُﻤَﻠْﻌَـﻳ َﻻ ْﻢُﻫَﺮَـﺜْﻛَأ ﻦِﻜَﻟَو ٌﺔَﻨْـﺘِﻓ َﻲِﻫ ْﻞَﺑ ٍﻢْﻠِﻋ ﻰَﻠَﻋ . "Mangka manawa manungsa katempuh bebaya dheweke banjur nyenyuwun marang Ingsun, sawise Ingsun peparing marang dheweke nikmat, dheweke banjur ngucap: "Satemene aku diparingi nikmat marga saka kapinteranku." Sabenere iku ujian, nanging akeh-akehe manusia pada ora mangerteni." Para sedherek, minangka panutuping atur, sumanga kita tansah syukur manawi dereng kaparingan rejeki ingkang kathah kados ingkang kita ajeng-ajeng. Sinten mangertos bilih rejeki ingkang sakedhik kalawau malah damel becik, manfaat kagem dhiri pribadi, nebihaken raos kemeren saking ingkang ningali, sarta dados lantaran slamet donya akhirat. Katimbang rejeki ingkang ngambrah-ambrah nanging dhawahipun namung panguja saking Pangeran, ingkang wekasanipun namung ndhatengaken siksa langkung ageng. Para sedherek, cekap semanten atur kawula. Bilih wonten sisip lan cewet anggen kula matur, kawula tansah nyuwun pangapunten. Akhirul kalam, wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 30 Piwulang (7): Bekti Maring Kakung ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪﻬﺷأو ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو Ibu-Ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati, Sumangga kawula dherekaken muji syukur dhumateng Gusti Allah, ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan, ingkang cacahipun boten saged kapetang. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Agung Muhammad SAW, tuladhan sayekti tumrap gesang kita sami. Para sedherek, nama limrah menawi sedaya makhluk ing donya menika gesang kanthi pasang-pasangan, jejodhowan utawi salaki rabi. Boten ngemungaken manungsa makhluk sanes ugi makaten. Jejodhowan satunggaling kodrat ingkang sinandhang dening sedaya makhluk. Kanthi cara ingkang makaten gesangipun dados greget lan sengsem. Cobi manawi gesang piyambakan, rak inggih namung glundhang-glundung kasepen. Kanthi jejodhowan manungsa saged gegojegan, asih-asihan lan ngesok katresnan. Gesang, kanthi makaten saged dipun lampahi kanthi ayem tentrem, boten ngenes lan nggrantes. Menika sedaya nikmat ingkang ageng saking Allah SWT tumrap sedaya titah. Para sedherek, Allah SWT tuhu Dzat ingkang Maha Murah lan Maha Asih. Gesang jejodhowan ingkang nengsemaken kalawau pranyata ugi kapetang kadidene ibadah ingkang ageng ganjarinipun tumrap ingkang nglampahi. Karana menika majlis taklim khusus kagem para ibu-ibu mila ingkang badhe kula aturaken inggih namung ganjaran gesang bebrayan kagem para wanita kemawon.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 31 Para ibu-ibu anggota majlis taklim, bilih gesang sesomahan menika ugi sampun dados kodratipun para wanita. Malah kepara gesang sesomahan menika boten badhe saged lumampah, menawi boten wonten satunggaling wanita minangka saka gurunipun. Sinten ingkang badhe masak satata dhahar menawi boten para ibu. Sinten ingkang badhe ngrumat putra menawi sanes para ibu. Para bapak menika senadyan katingal sembada santosa ing karya, menawi ngemban putranipun sakjam kemawon sampun dhengkelen. Benten kaliyan para ibu ingkang rinten-dalu tansah makarya sinambi dipun gandhuli putranipun. Mila, yekti bilih lelabetanipun para ibu tumrap gesang bebrayan menika ageng sanget. Nanging Gusti Allah nyata- nyata Maha Adil. Rekaosipun pakaryaning para ibu ing dalem gesang sesomahan ugi kaganjar kanthi nugraha ingkang satimbang. Para ibu-ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati. Senadyan peran para ibu ing dalem bale somah menika sanget penting, nanging tumrap tiyang Islam sampun dados paugeran bilih ingkang dados kepala bale somah menika kakung. Kanthi menika para kakung ingkang kabubuhan kewajiban mranata bale somah supados dados bale somah ingkang sae. Amrih rancag ing kuwajiban kalawau para kakung sinung hak parintahipun. istimewa, Kosokwangsulipun para wanita kawajibaken ugi supados mituhu dhateng sedaya parintahipun kakung waton boten nyulayani syari'at agami. Bab menika asring damel awratipun para wanita. Kathah ingkang lajeng gadhah pamanggih, "Kok enak temen, aku kon manut! Mosok wong lanang kok penak banget! Dadi wong wadon kok rekasa tenan!" inggih menika dipun piturut sedaya Para ibu-ibu anggota majlis taklim, pamanggih kalawau klentu sanget. Awit bekti dan miturut dhateng kakung menika satunggaling amalan ingkang ageng sanget ganjaranipun. Sanadyan katingal langkung rekaos nanging pituwas saking Allah ugi satimbang. Benten kaliyan para kakung, senadyan katingal sekeca saged ngatur-ngatur nanging tanggel jawabipun ageng. Lang ugi awrat pepetanganipun (hisab) mangke ing dinten kiamat, sebab badhe dipun dangu satunggal-satunggal menapa ingkang sampun katindakaken kangge kulawarganipun. Tumrap wanita, kasaenan ingkang badhe dipun tampi ing donya lan akhirat menika yekti ageng sanget. Ing donya menika para wanita sampun boten kenging kuwajiban pados nafkah. Sedaya kabetahan bale somah sampun kabubuhaken dhateng para kakung. Senadyan makaten menawi wonten
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 32 lilanipun para wanita kersa tumut pados pangupajiwa kangge bebantu kabetahan bale somah, menika kapetang kadidene sedekah ingkang ageng sanget ganjaranipun. Awit menika sanes kuwajiban tumrap piyambakipun. Benten kaliyan para kakung, senadyan sampun rekaos pados pangupajiwa, menika namung adhapur nindakaken kuwajiban kemawon. Sanesipun menika wonten ing donya para wanita ugi dipun ayomi, dipun lindungi, dipun jagi keslametanipun dening para kakung. Dipun bebantu menapa ingkang dados kabetahanipun ingkang piyambakipun boten saged ngawontenaken piyambak. Wanita boten perlu angkat junjung ingkang awrat, boten perlu mompa sepedha, pasang selang gas lan sanesipun. Menika menawi kakungipun tanggap. Para ibu-ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati. Kasaenan ingkang badhe katampi para wanita badhe wimbuh-wimbuh malih mangke ing akhirat, jalaran para wanita badhe dipun istimewakaken dening Allah. Wonten hadits saking riwayat Abu Hurairah ingkang nyebataken bilih Rasulullah SAW dhawuh: ْﺖَﻋﺎَﻃَأَو ،ﺎَﻬَﺟْﺮَـﻓ ْﺖَﻨﺼَﺣَو ،ﺎَﻫَﺮْﻬَﺷ ْﺖَﻣﺎَﺻَو ،ﺎَﻬَﺴَْﲬ ُةَأْﺮَﻤْﻟا ِﺖﻠَﺻ اَذِإ . ْتَءﺎَﺷ ِﺔﻨَْﳉا ِباَﻮْـﺑَأ يَأ ْﻦِﻣ ْﺖَﻠَﺧَد ،ﺎَﻬَﻠْﻌ َـﺑ "Manawa sawijining wong wadon nindakake shalat limang wektu, pasa ing wulan Ramadhan, njaga kahormatane lan taat marang bojone, pasthi dheweke bakal mlebu suwarga saka lawang ngendi wae kang dikarepake. (HR Ibnu Hibban). ingkang ing nginggil nandhesaken bilih satunggaling estri Hadits nindakaken shalat lan bekti dhateng lan pasa, njagi kahormatan kakungipun badhe kaganjar mlebet suwarga kanthi medal kori pundi kemawon ingkang dipun kersakaken. Njagi kahormatan ing mriki ateges boten lelemeran, slingkuh utawi sedheng. Tansah njagi kahormatanipun kangge kakungipun kemawon. Wondene ingkang dipun wastani taat menika nindakaken sedaya dhawuhipun garwanipunn. Boten kenging remenipun mbantah kaliyan garwanipun. Menawi dipun dhawuhi boten enggal tumandang malah ngajak padu, menika teges boten mituhu. Sedaya ingkang katur menika boten kok damel-damel dupeh ingkang ngaturaken menika kaum priya. tumindak satunggaling pawestri kok
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 33 Sebab sampun terang dhawuhipun kanjeng Nabi SAW wonten ing hadits riwayat saking Abu Hurairah menika: . َﻪ ِﺟْوَﺰِﻟ َﺪُﺠْﺴَﺗ ْنَأ َةَأْﺮَﻤْﻟا ُتْﺮَﻣَﻷ َ ٍﺪَﺣَﻷ ِ َﺪُﺠْﺴَﻳ ْنَأ اًﺪَﺣَأ اًﺮِﻣآ ُﺖْﻨُﻛ ْﻮَﻟ "Saumpama ingsun kena marintah marang sawijining wong sujud marang wong liyane, mangka ingsun bakal marintahake wanita sujud marang bojone." (HR Tirmidzi). Dados mituhu dhateng kakung menika satunggaling kewajiban wanita ing dalem sesomahan ingkang boten saged dipun anyang malih. Ingkang boten purun nglampahi ateges duraka. Badhe pinanggih tuna ing akhirat mangke. Lajeng menapa watesanipun mituhu dhateng kakung menika? Menapa sedaya parintahipun kedah dipun turut? Menapa wonten parintahipun ingkang boteng kenging dipun tuhoni? Riwayat menika suka katrangan: ُﻩﺮُﺴَﺗ ِﱵﻟا َلﺎَﻗ ٌﺮْـﻴَﺧ ِءﺎَﺴﻨﻟا يَأ َﻢﻠَﺳَو ِﻪْﻴَﻠَﻋ ُﻪﻠﻟا ﻰﻠَﺻ ِﻪﻠﻟا ِلﻮُﺳَﺮِﻟ َﻞﻴِﻗ ِﳍﺎَﻣَو ﺎَﻬ ِﺴْﻔَـﻧ ِﰲ ُﻪُﻔِﻟﺎَُﲣ َﻻَو َﺮَﻣَأ اَذِإ ُﻪُﻌﻴِﻄُﺗَو َﺮَﻈَﻧ اَذِإ . ُﻩَﺮْﻜَﻳ ﺎَِﲟ ﺎَ Nate dipun suwunaken pirsa dhateng Rasulullah SAW, "Sinten wanita ingkang paling sae?" Panjenenganipun dhawuh, "Yakuwi kang paling nyenengake yen dideleng bojone, taat marang bojo nalika diparintah, dan ora nyulayani marang dhiri lan bandhane sahengga gawe ora senenge bojone." (HR. An-Nasai). Hadits ing nginggil dhawuh bilih boten wonten watesan khusus dhateng para istri kangge mituhu dhateng kakungipun. Malah kepara dipun awisi menawi ngantos damel boten renanipun penggalihipun ingkang kakung. Senadyan makaten kita gadhah paugeran bilih sedaya parintahipun kakung dhateng istrinipun boten kenging cengkah kaliyan syariat agami. Menawi ngantos nerak syariat inggih boten perlu dipun turut. Makaten ingkang saged kawula aturaken, mugi dados pangertosan ingkang piguna. Nuwun!
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 34 Piwulang (8): Tatakrama Lelungan ِﰲ ُﺪْﻤَْﳊا ُﻪَﻟَو ِضْرَ ْﻷا ِﰲ ﺎَﻣَو ِتاَوﺎَﻤﺴﻟا ِﰲ ﺎَﻣ ُﻪَﻟ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ُﲑِﺒَْﳋا ُﻢﻴِﻜَْﳊا َﻮُﻫَو ِةَﺮ ِﺧ ْﻵا ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ Jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati. Sumangga pepanggihan wekdal menika kita purwakani kanthi memuji syukur dhateng Pangeran, ingkang sampun paring nugraha ageng dhateng kita sedaya, dene ing wekdal samangke dipun buka manah kita kangge sinau wulang agami. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng nabi agung, Muhammad SAW, tetungguling jalma ingkang kebak welas lan asih, sahengga kersa nempuh kathah bebaya kangge nyebaraken agami Islam. Inggih kanthi lelabuhan ageng saking kanjeng Nabi kalawau kita umat Islam saged gesang slamet ing donya-akhirat. Para sedherek, salah satunggal wujud welas lan asih saking Kanjeng Nabi ingkang kasok dhateng kita umat Islam, inggih menika kita dipun paringi lumampah gesang bebrayan. Salah pitedah satunggalipun wujud tatakrama nalika lelungan. ingkang sae kangge Sampun limrah menawi kita sedaya nate lelungan, sae ingkang namung sekedhap utawi dangu, sae ingkang namung celak menapa ingkang tebih, sae piyambakan menapa dene sesarengan. Tiyang lelungan menika mesthi wonten tujuwanipun. Sebab menawi boten wonten ateges nganiaya dhateng diri pribadi. Jalaran tiyang ingkang lelungan menika estu badhe manggih karepotan ingkang ageng sanget. Wiwit saking griya kedah lan kedah sampun sedhiya sangu, nglodhangaken wekdal miturut kabetahanipun. lajeng kedah gadhah titihan,
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 35 Contonipun menawi badhe tindak dhateng kitha Klaten ingkang tebihipun namung 10 km. Menika kemawon kedah gadhah sangu wujud arta paling boten cekap kangge tumbas bensin menawi badhe nitih sepedha motor. Ugi kedah sedhiya sepeda motoripun, ugi kedah nyisihaken arta kangge jagan- jagan menawi ban bocor, sae malih sangunipun serep kangge cecawis menawi ngersakaken jajan soto. Menika namung tindak dhateng Klaten. Bab ingkang katingal sedherhana menika tetela mbetahaken kasiapan ingkang kathah. Menapa malih menawi badhe tindak ing papan ingkang tebih, dhateng Jakarta menapa dene tindak manca nagari kados menawi badhe umrah lan minggah kaji. Langkung remit malih kasiapanipun. Para sedherek, ningali kanyatan ing nginggil mila boten nama aeng menawi Rasulullah dhawuh: ِباَﺬَﻌْﻟا َﻦِﻣ ٌﺔَﻌْﻄِﻗ ُﺮَﻔﺴﻟا . "Lelunggan iku sawijining adzab (siksaan)." (HR Bukhari). Jalaran tiyang lelunggan badhe ngalami rekaos, lara-lapa, ugi sayah ing badhan, lan kathah bebaya ingkang tumanduk. Mila ugi boten nama aneh menawi tiyang ingkang lelungan menika kalebet tiyang ingkang dipun istimewakaken dening Allah kanthi nugraha ageng. Inggih menika kados ingkang dipun dhawuhaken Kanjeng Nabi: ُةَﻮْﻋَدَو ، ِمﻮُﻠْﻈَﻤْﻟا ُةَﻮْﻋَد : ﻦِﻬﻴِﻓ ﻚَﺷ َﻻ ٌتﺎَﺑﺎَﺠَﺘْﺴ ُﻣ ٍتاَﻮَﻋَد ُث َﻼَﺛ . ِﻩِﺪَﻟَو ﻰَﻠَﻋ ِﺪِﻟاَﻮْﻟا ُةَﻮْﻋَدَو ،ِﺮِﻓﺎَﺴُﻤْﻟا "Telung wektu kang sawijining donga ora mamang maneh bakal diudaneni: dongane wong kang didholimi, dongane wong kang lelungan lan dongane wong tuwa marang anak." (HR Ahmad). Dhawuhipun Rasulullah ing nginggil mengku pangertosan bilih lelungan kalebet dhateng golonganipun pakaryan ingkang utami, sahengga dipun ganjar kanthi kaistimewaan ingkang ageng. Nanging menapa sedaya tiyang lelungan menika badhe tampi nugraha kados ing hadits kesebat? Tamtu boten sedaya lelungan menika badhe pikantuk ganjaran ageng. Mila wonten sawetawis syarat-syarat lan tatakrama ingkang kedah dipun agem
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 36 supados satunggaling lelungan kalebet pakarti ingkang sae. Kita aturaken filosofi utawi ingkang pokok-pokok rumiyin, inggih menika: Angka satunggal, lelungan kedah wonten papan ingkang katuju. Tiyang ingkang lelungan kedah sampun wonten satunggaling papan ingkang katuju ingkang cetha. Menawi badhe tindak Klaten tumujunipun dhateng pundi, alamatipun ingkang jangkep. Saged ugi alamatipun dereng kita mengertosi nanging ugi kedah sampun wonten katrangan ingkang cetha, kados ta; sinten ingkang badhe dipun panggihi, ancer-ancer utawi pituduh awal ingkang saged kangge sisik melik, lan sanesipun. Menawi lelungan kok boten wonten papan ingkang katuju menika nama muspra lan kalebet pakaryan sia-sia. Angka kalih, kedah wonten keperluwanipun. Menika jelas sanget. Menawi sia-sia. Saged kemawon boten wonten kaperluwanipun keperluwanipun namung badhe silaturahmi, jejagongan ngesok kangen kaliyan pawongan ingkang katuju. Kados makaten punika inggih boten menapa waton sampun wonten maksud ingkang cetha. Sebab menawi boten wonten keperluan ingkang jelas, badhe kathah godha lan rencana ingkang tumanduk sahengga saged kapleset ing tumindak nista. ateges Angka tiga, kedah pamit dhateng kulawarga kanti terang lan cetha. Rencana badhe tindak dhateng pundi lan menapa kaperluwanipun. Yekti bilih kulawarga gadhah hak kangge mangertosi kita badhe tindak dhateng pundi lan menapa keperluwanipun. Sebab saged kemawon kulawarga badhe tansah menggalih dan was-was menawi kita lelungan. Menawi sampun terang tujuwan, kaperluwan lan jangka wekdalipun kulawarga saged cecawis menawi kita badhe kondur. Tiyang estri saged masak menapa dene damel dhaharan lan unjukan, nggodhog toya anget kagem siram, lan sanesipun. Angka sekawan, kedah njagi tindak tanduk lan pakarti ingkang sae nalika lelungan, nalika wonten ing margi, nalika wonten palereman lan nalika wonten ing papan tujuwan. Menawi papan ingkang kita tuju tebih lan benten adat tatacara bebrayanipun inggih kedah nyalarasaken dhiri kaliyan masyarakat ing mriku. Contonipun menawi kita tindak dhateng Bali ingkang benten adat lan budayanipun, kita ugi kedah mangertosi lan kurmat dhateng adat ingkang lumampah ing mriku. Menapa ingkang dipun awisi ing mriku boten perlu kita lampahi, lan sanesipun.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 37 Angka gangsal, tetep boten lirwa dhateng ibadah. Senadyan nembe lelungan kita tetep kawajibaken nindakaken ibadah rutin kados shalat lan sanesipun. Senadyan ing margi menika repot, Allah sampun paring kathah rukshah utawi pangentheng-entheng supados tiyang lelungan saged netepi kuwajiban wau. Kados ta: shalat saged dipun jama' menawi wonten margi. Ugi saged dipun qashar menawi tindakipun tebih sanget. Sedaya menika wujud nikmat ingkang kedah kita syukuri lan saged kamanfaataken. Boten badhe ngirangi ganjaran menawi kita manfaataken pangentheng-entheng kalawau, jalaran tiyang lelungan kebak ing pakewuh lan karepotan. Sanesipun menika ugi langkung utama menawi maos donga, nalika bidhal, nalika wonten margi lan nalika sampun dumugi dalem malih. Angka nenem, menawi sampun cekap kaperluwanipun enggal-enggal wangsul. Wonten ing pundi kemawon menawi kita lelungan menawi sampun kacekap kaperluwan kita, kita kedah enggal-enggal wangsul. Awit menawi boten makaten saged kemawon tuwuh godha lan osiking manah dhateng tumindak dudu. Mila ingkang prayogi menawi sampun kacekap enggal-enggal wangsul. Eling bilih garwa putra nengga wonten dalem. Bab menika Rasulullah dhawuh: اَذﺈَﻓ ُﻪَﻣْﻮَـﻧ َو ُﻪَﺑاَﺮَﺷ َو ُﻪَﻣﺎَﻌَﻃ ْﻢُﻛَﺪَﺣأ ُﻊَﻨَْﳝ ِباَﺬَﻌﻟا َﻦِﻣ ٌﺔَﻌْﻄِﻗ ُﺮَﻔﺴﻟا ِﻪِﻠْﻫأ ﱃإ ِﻞﺠَﻌُـﻴﻠَﻓ ِﻩِﺮَﻔَﺳ ْﻦِﻣ ُﻪَﺘَﻤْﻬَـﻧ ْﻢُﻛُﺪَﺣأ ﻰَﻀَﻗ . . "Lelungan iku sawijining adzab kang nyegah salah sawiji saka sira kanggo mangan, ngombe lan turu. Mangka menawa salah sawiji saka sira wus kacukup butuhe saka lelungan mau, enggal-enggala sira bali marang kulawarganira." (HR Mutafaqun 'alaih). Para sedherek sampun kita aturaken sawetawis tatakrama lelungan. Taksih kathah malih adab ingkang ricik, kados waosan doa lan adab sanesipun. Menawi taksih wonten kalodhangan wekdal badhe kita aturaken malih. Wasana cekap semanten atur kawula. Sewu sisip nyuwun pangapunten.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 38 Piwulang (9): Tatakrama Nampi Tamu ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪﻠﻟِ َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴَﺳَﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﺍًﺪّﻤ َﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . . Sumangga kawula dherekaken muji syukur dhumateng Gusti Allah, ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan, ingkang cacahipun tanpa wilangan. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Muhammad SAW, ingkang sinung tetuladhan agung kangge kamulyaning gesang manungsa ing donya dumugi akhirat. Para sedherek, ing panggihan kapengker sampun nate kawula aturaken bab tatakrama mertamu. Kangge njangkepi piwulang sae wau, ing pepanggihan samangke badhe kita aturaken tatakrama nampi tamu. Istingarah menika saged damel tutup kendhang, mrih utami ing kekalihipun. Nalika mertamu lan nalika nampi tamu. Para sedherek, wonten ing gesang bebrayan kita asring kadhatengan tetamu, kanthi maneka warna kaperluwan. Miturut ajaran agami kita tamu menika mbeta rejeki ingkang ageng. Kados ingkang dipun sebat ing hadits saking riwayat shahabat Anas bin Malik, bilih Rasulullah dhawuh: ِا ْﻢِِﻮُﻧُذ ِةَﺮِﻔْﻐَِﲟ َجَﺮَﺧ َجَﺮَﺧ اَذِإَو ِﻪِﻗْزِﺮِﺑ َﻞَﺧَد ِمْﻮَﻘْﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻒْﻴﻀﻟا َﻞَﺧَد اَذ
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 39 "Manawa sawijining tamu mlebu mlebu marang sawijining kaum, mangka dheweke mlebu kanthi nggawa rejeki lan manawa metu, metune kanthi nekakake pangapura tumrap dosa-dosane." (HR Ad Dailami). Tiyang Jawi mastani bilih satunggaling tiyang ingkang mertamu dhateng tiyang sanes menika namung Allah ingkang ngosikaken manahipun. Mila prayogi menawi boten katulak, kepara malah kedah kita tampi kanthi suka renaning manah. Nabi ugi dhawuh bilih mulyakaken tamu menika kalebet salah satunggal ciri-ciri tiyang ingkang iman. ُﻪَﻔْـﻴَﺿ ْمِﺮْﻜُﻴْﻠَـﻓ ِﺮ ِﺧ ْﻵا ِمْﻮَـﻴْﻟاَو ِﷲﺎِﺑ ُﻦِﻣْﺆُـﻳ َنﺎَﻛ ْﻦَﻣَو . "Lan sok sapaa kang iman maring Allah lan dina akhir, mangka padha mulyakna tamu." (HR. Al-Bukhari, Muslim). Dados sampun cetha lan boten tidha-tidha malih bilih nampi tamu kanthi sae lan mulyakaken menika satunggaling pakarti ingkang utami. Ingkang dipun sebat mulyakaken tamu menika wonten reroncenipun, kados ingkang badhe katur ing ngandhap punika. Angka satunggal, nampi karawuhan tamu kanthi suka renaning panggalih. Ingkang ngosikaken manahipun tamu supados tumuju dhateng griya kita menika boten wonten sanes kajawi namung Allah piyambak. Mila kedah kita tampi karawuhanipun kanthi pakurmatan ingkang murwat. Menawi tamu sampun cecala lan paring kabar bab kaperluwanipun langkung rumiyin prayogi dipun tampi lan dipun tanggapi jumbuh kaliyan ingkang sinedya. Dipun papag ing ngajeng kori lajeng dipun aturi pinarak lenggah wonten nglebet griya. Menawi tamu boten ngabari langkung rumiyin ugi kedah dipun tampi kanthi sae lan husnudzon, kanthi panyakrabawa sae. Angka kalih, dipun aturi satata lenggah ing papan ingkang sampun kacawisaken. Sasampunipun dipun tampi tamu kedah dipun papanaken ing papan ingkang murwat. Racakipun sedherek ing padhusunan sampun gadhah papan ingkang mligi kagem nampi tamu ingkang dipun wastani ruang tamu jangkep kaliyan papan pelenggahanipun. Wonten ing mriku tamu dipun panggihi supados sakeca anggenipun rerembagan.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 40 Angka tiga, caos pakurmatan ingkang jumbuh kaliyan martabat lan derajatipun tamu kalawau. Senadyan kita boten kenging mbenten- mbentenaken tiyang nanging ing bab pakurmatan boten menapa dipun benten, awit satunggal tiyang gadhah kalenggahan ingkang benten ugi ing madyaning umat. Boten nama lepat bilih pakurmatan ugi kajumbuhkan salaras kaliyan drajatipun sowang-sowang. Kados menawi tamu kita satunggaling bupati, pasthi ugi benten panampi kita kabandhing manawi kadhatengan ketua RT. Sumangga dipun watara piyambak-piyambak. Angka sekawan, caos pasugatan ingkang mranani dhateng tamu. Ingkang dipun wastani pasugatan inggih menika unjukan lan dhaharan kagem para tamu ingkang rawuh. Nyugata tamu ugi kalebet pakarti ingkang utama lan ageng kasaenanipun. Dipun riwayataken saking Abi Hurairah ra, bilih Rasulullah dhawuh: ًﺔَﻋﻮُﺿْﻮَﻣ ُﻪُﺗَﺪِﺋﺎَﻣ ْﺖَﻣاَدﺎَﻣ ْﻢُﻛِﺪَﺣَأ ﻰَﻠَﻋ ﻰﻠَﺼُﺗ ُلاَﺰَـﺗ َﻻ . َﺔَﻜِﺋ َﻼَﻤْﻟا نِإ "Satemene para malaekat tetep ndedonga kanggo sawijining wong sasuwene pasugatan isih gumelar (ana ngarepa tamu)." (HR. At-Tirmidzi). Senadyan makaten ingkang kagungan dalem ugi kedah mawas dhateng tamunipun saha ningali kamampuanipun pribadhi. Manawi tamu namung sedherek piyambak utawi kanca ingkang sampun kulina inggih sawatawis kemawon ingkang nyugata. Tegesipun menawi boten wonten boten perlu lajeng nganak-anakaken. Cekap sawetawis ingkang sampun sumadiya ing pengkeran. Toya pethak utawi teh mirunggan inggih boten punapa. Nanging ingkang boten kenging lirwa inggih menika kita kedah tansah nampi kanthi solah bawa ingkang sae, tembung manis, sikap kurmat lan polatan sumeh. Menika dados pasugatan ingkang langkung aji katimbang dhedhaharan menapa kemawon. Nanging menawi tamu saking tebih, boten menapa menawi radi ngaya sekedhik, umpami lajeng ngurbanane kabetahan piyambak. Awit tamu saking tebih perlu dipun sugata kanthi khusus. Langkung-langkung menawi tamu menika taksih sedherek ingkang sampun dangu boten kepanggih.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 41 Angka gangsal, mirengaken kanthi patitis menggah menapa ingkang dados wigatosing karawuhan tamu kalawau. Menawi tamu gadhah kaperluan ingkang mbetahaken layanan saking kita lan menawi kita kaconggah nyediyani, inggih enggal-enggal kemawon dipun sagahi. Umpaminipun si tamu badhe ngampil arta 100 juta lan kita kok inggih wonten rejeki kalawau, prayogi dipun caosaken kemawon. Sampun ngantos owel lan ngeman awit sedaya rejeki dhatengipun saking Allah. Nanging menawi kita boten gadhah ingkang dados kabetahan tamu kalawau, prayogi matur menapa wontenipun kanthi tembung arum. Sampun ngantos panulak kita nuwuhaken panyakrabawa bilih kita namung lelamisan. Angka nenem, menawi boten siyap saged nulak kanthi cara ingkang prayogi. Senadyan nampi tamu menika pakarti utama, kadhang kala kita mrangguli wonten tamu ingkang kirang pangertosan dhateng ingkang kagungan dalem. Duka menika ing bab wanci lan kaperluwanipun. Contonipun mertamu ing jam 1 dalu kanthi kaperluwanipun ingkang boten penting, namung badhe ngajak jejagongan sambi ngrokok, umpaminipun. Tamu ingkang kados makaten saged dipun tulak, nanging ugi kedah mawi tetembungan ingkang sae, ingkang boten damel sekel panggalihipun tamu. Dipun jlentrehaken bilih samenika nembe sayah lan perlu istirahat jalaran benjing badhe makarya. Bab menika sumangga dipun watara piyambak- piyambak. Angka pitu, ndongakaken tamu menawi sampun cekap anggenipun mertamu lan badhe kondur. Umpaminipun kados donga saking hadits ing ngandhap menika: ُﻬّﻠﻟَﺍ "Dhuh Gusti mugi paringa pangapura dhateng dosanipun para tiyang- tiyang menika lan paringana barakah kanthi rejeki kangge para tiyang- tiyang menika." . ْﻢُﻬَﺘْﻗَﺯَﺭ ﺎَﻤْﻴِﻓ ْﻢُﻬَﻟ ْﻙِﺭﺎَﺑَﻭ ْﻢُﻬْﻤَﺣْﺭﺍَﻭ ْﻢُﻬَﻟ ْﺮِﻔ ْﻏﺍ َّﻢـ ـ HR. Muslim ) ( Para sedherek, sampun kita aturakan tatakrama dados tuan rumah ingkang sae. Sumangga dipun amalaken miturut kekiyatanipun sowang-sowang. Wasana cekap semanten atur kawula. Wonten sisip lan cewet nyuwun agunging pangapunten.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 42 Piwulang (10): Taat Dhateng Pemimpin ﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا , ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ نَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠَﻤ ْﻟا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ِْﱘِﺮَﻜْﻟا ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَاَو ِﻪِﻟٰا ﻰٰﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﻴَﺳ ﻰٰﻠَﻋ ُﷲا ﻰﻠَﺻ . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﻴَﺳ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَا Para jama'ah majlis taklim ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nugraha agung wujud nikmat iman lan nikmat Islam. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabiyullah akhir zaman, Muhammad SAW, ingkang sampun ngentas kita saking pepeteng tumuju dhateng margi ingkang terang. Para sedherek, kita gesang bebrayan sesarengan kaliyan tiyang kathah menika kedah saged guyub rukun, sahengga kita saged sareng-sareng gesang kanthi tentrem tebih saking sambekala. Wonten masa kalanipun kita gadhah rencana-rencana ingkang badhe kita gayuh sesarengan. Wonten masa kalanipun kita kedah ngadhepi mas'alah ingkang kedah dipun rampungi. Lha, amrih kita saged makarya sesarengan kangge mujudaken rencana-rencana, utawi kangge ngrampungi mas'alah menapa kemawon kita betah pangarsa utawi pemimpin ingkang kita taati dhawuh lan parintahipun. Wontenipun pemimpin dadosaken kita saged makarya kanthi saeka kapti, boten lumampah anut karsanipun piyambak-piyambak. Patuh dhateng pemimpin ing dalem gesang bebrayan mila sampun dados kodrating manungsa. Kados ingkang kacetha ing Surat An Nisa ayat 59: ْﻢُﻜْﻨِﻣ ِﺮْﻣَ ْﻷا ِﱄوُأَو َلﻮُﺳﺮﻟا اﻮُﻌﻴِﻃَأَو َﻪﻠﻟا اﻮُﻌﻴِﻃَأ اﻮُﻨَﻣَآ َﻦﻳِﺬﻟا ﺎَﻬـﻳَأ ﺎَﻳ .
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 43 "He wong-wong kang padha iman padha taata marang Allah, lan taata marang rasul lan marang pemimpin saka sira kabeh." (QS An Nisa: 59). Ing mriki ingkang dipun sebat pemimpin saka sira kabeh, inggih menika pemimpin ingkang badhe mandhegani pakaryan sesarengan miturut ageng alitipun pakaryan kalawau. Menawi kita namung badhe damel acara tingkat dukuh, umpaminipun kados badhe damel gardu ronda. Pemimpin ingkang dipun betahaken inggih namung bapak ketua RT kemawon. Umpami kita badhe damel lapangan sepak bola tingkat kalurahan, pemimpin ingkang kita betahaken inggih namung bapak Kepala Desa. Dados ageng alitipun pemimpin gumantung pakaryang ingkang badhe kita lampahi. Pemimpin ugi kabetahaken nalika kita nandangi pakaryan khusus ingkang perlu keahlian. Kados ta nalika kita damel griya. Kita betah mandor ingkang sampun mumpuni babagan bangunan. Utawi nalika kita badhe nanem pantun, kita betah ahli tandur ingkang sampun pengalaman kangge mandhegani. Menawi boten wonten ingkang paring aba-aba mesthi taneman ingkang dipun hasilaken boten karuan, jarakipun boten sami, boten lurus lan mendhak mendhukul. Menika namung pakaryan ingkang sedherhana, nanging tetep kita betah pemimpin. Para sedherek, kangge mranata gesang bebrayan ing masyarakat kita ugi betah administratur ingkang ngatur paprentahan wiwit saking tingkat paling andhap ngantos tingkat paling inggil. Ing negari kita ugi sampun wonten tingkatan-tingkatan kalawau. Lan sedaya tingkatan kalau wau wonten pemimpinipun kangge mranata, ngatur lan ngarahaken warga. Wiwit saking ketua RT, ketua RW, Kepala Desa, Camat, Bupati, Gubernur ngantos Presiden, sedaya menika pemimpin kita. Dhateng para pemipim wau kita kedah mituhu dhawuh Pangeran ing surat An Nisa ayat 59 kasebat, inggih menika kedah taat. Ingkang dipun sebat taat tegesipun patuh lan mituhu. Patuh menika nindakaken sedaya dhawuh lan nebihi laranganipun. Mituhu ateges estu-estu lan pitados sedaya dhawuh kalawau. Para sedherek, menapa sebabipun kita kedah taat dhateng para pemimpin? Sebab wonten ing astanipun pemimpin menika dipun putusaken menapa kemawon ingkang sesambetan kaliyan nasibipun tiyang kathah. Menawi kita boten patuh sedaya keputusan kalawau boten saged dipun laksanani,
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 44 lajeng boten enggal rampung, temah kita boten pikantuk menapa-menapa. Sedaya rencana badhe gagal menawi kita boten patuh. Senadyan makaten kadidene rakyat kita saged urun rembag, caos pamanggih supados pemimpin gadhah wawasan ingkang wiyar, supados pemimpin kita boten klentu ndhawahaken keputusan. Nanging para sedherek, menawi pemimpin kita sampun mutusaken satungaling prekawis kita inggih kedah taat. Senadyan wonten kala mangsanipun keputusan kalauwau boten kita sarujuki duk ing nguni. Utawi keputusan kalawau sakedhik damel rugi tumrap dhiri kita. Sedaya kedah kita ampah kangge kepentingan ingkang langkung ageng, kangge sedaya anggota masyarakat. Lajeng menapa sedaya keputusan pemimpin menika mutlak kita taati? Menapa wonten batasanipun kangge nulak? Magepokan kaliyan menika Rasulullah SAW dhawuh: َﺮِﻣُأ اَذِﺈَﻓ ، ٍﺔَﻴِﺼْﻌَِﲟ ْﺮَﻣْﺆُـﻳ َْﱂ ﺎَﻣ ، َﻩِﺮَﻛَو ﺐَﺣَأ ﺎَﻤﻴِﻓ ، ِﻢِﻠْﺴُﻤْﻟا ِءْﺮَﻤْﻟا ﻰَﻠَﻋ َﺔَﻋﺎَﻃ َﻻَو َﻊَْﲰ َﻼَﻓ ٍﺔَﻴِﺼْﻌَِﲟ . "Sawijining muslim wajib nggatekake lan patuh ing prekara yang dheweke seneng utawa ora sasuwene ora kaprintah kanggo maksiyat. Nanging menawa kaprintah nindakake maksiyat mangka dheweke ora ana kuwajiban nggatekake lan patuh." (HR. Bukhari). Wonten hadits kasebat dipun terangaken bilih sedaya dhawuh pemimpin, sae ingkang kita remeni lan boten, kedah kita lampahi. Watesipun saged kita tulak dhawuh wau namung satungal: bilih kita kadhawuhan laku maksiyat. Dados menawi satunggaling dhawuh boten cengkah kaliyan syariat saha boten damel kapitunan ingkang ageng kangge tiyang kathah, sedaya dhawuh kalawau kedah kita tindakaken. Bab menika penting awit menawi boten kita tindakaken pakaryan ingkang sampun katata karencana boten badhe saged lumaksana, temah kapitunanipun tansaya ageng. Para sedherek, kita kedah mangertos bilih wonten saat-saat ingkang tinamtu satunggaling pemimpin kedah nimbang-nimbang badhe milih keputusan ingkang pundi ingkang badhe katetepaken. Sebab satunggaling
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 45 keputusan sok damel kapitunan satunggaling kaum, senadyan kaputusan menika ndhatengaken manfaat ingkang langkung ageng tumrap sedaya warga. Menawi kita kadhawah ngalami ingkang kapitunan wau, kita sok lajeng tuwuh sak serik ing manah dhateng pemimpin kalawau. Nanging sedherek, kita kedah tetep sabar. Awit Rasulullah dhawuh: َﺔَﻋﺎَﻤَْﳉا َقَرﺎَﻓ ْﻦَﻣ ُﻪﻧِﺈَﻓ ، ِﻪْﻴَﻠَﻋ ْ ِﱪْﺼَﻴْﻠَـﻓ ُﻪُﻫَﺮْﻜَﻳ ﺎًﺌْﻴَﺷ ِﻩِﲑِﻣَأ ْﻦِﻣ ىَأَر ْﻦَﻣ ًﺔﻴِﻠِﻫﺎَﺟ ًﺔَﺘﻴِﻣ َتﺎ َﻣ ﻻِإ ، َتﺎَﻤَﻓ اًﺮْـﺒ ِﺷ . "Sing sapa wonge menangi para pemimpin kang mutusake prekara (kang dheweke serik), marma dheweke kudu sabar, karana satemene sing sapa wonge misahake dhiri saka jamaah sak kilan wae lan banjur mati, mangka dheweke mati ing kahanan jahiliyah." (HR. Bukhari). Wonten hadits menika dipun tandhesaken bilih kita kedah tetep patuh dhateng sawetawis kita keputusanipun. Awit gesang berjamaah sesarengan kaliyan tiyang kathah menika langkung sae tinimbang gesang misah piyambakan. pemimpin senadyan kuciwa dhateng Para sedherek, tumrap kita ingkang gesang ing jaman demokrasi menika, menawi kita ngalami satunggaling kapitunan awit saking keputusan pemimpin kita taksih saged caos usulan, pamanggih lan tetimbangan kanthi lantaran lembaga perwakilan kados DPR, DPRD I, DPRD II ngantos ing tingkat paling ngandhap inggih menika DPD ing saben desa. Lan menawi bab wau karaos dereng maremaken kita taksih saged nggantos pemimpin sarana pemilihan umum pendhak gangsal tahun. Mila, sejatosipun kita boten perlu lajeng tumindak ingkang kirang prayogi namung jalaran kita boten cocok kalih pemimpin kita. Dipun patuhi mawon kanthi sabar ing dalem gangsal tahun. Benjang saged gantos pemimpin menawi karaos wonten ingkang langkung mumpuni. Kita boten perlu lajeng saben dinten ngundhamana, damel fitnah lan ngawon-awon pemimpin ingkang boten kita remeni. Tetepa patuh supados rodaning paprentahan tetep lumampah kanthi rancag. Para sederek, kawula cekapaken atur kawula. Bilih wonten atur ingkang boten dados panujuning manah kawula nyuwun agunging pangapunten.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 46 Piwulang (11): Musibah Lan Bancana ﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ نَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ِْﱘِﺮَﻜْﻟا ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَاَو ِﻪِﻟٰا ﻰٰﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﻴَﺳ ﻰٰﻠَﻋ ُﷲا ﻰﻠَﺻ . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﻴَﺳ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَا Bapak/Ibu jama'ah majlis taklim ingkang kawula kurmati. Sumangga pepanggihan ing siang menika kita awali kanthi muji syukur dhateng ngarsaning Gusti Ingkang Maha Welas lan Maha Asih. Shalawat lan salam ugi konjuk ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, saha kulawarganipun dalasan para shahabat sedaya. Para sedherek, sawetawis wekdal menika negari kita nembe ketaman musibah ingkang dhatengipun tumaruntun ambal-ambalan. Wiwit saking lindhu ing Lombok, lajeng lindhu ageng lan tsunami ing Palu, ngantos ingkang pungkasan lindhu ing Situbondo. Dhatengipun musibah ingkang ambal-ambalan menika nuwuhaken korban jiwa lan bandha tumrap ingkang sami kataman, saha damel kekes lan miris ingkang sami mirsani. Sawetawis tiyang lajeng gadhah pamikir ingkang nyebal saking kautamen, lajeng celathu, "Musibah iki piwales saka Gusti marang wong-wong kang padha nindakake dosa!" Para sedherek, pangucap kados kasebat ing nginggil sebagian leres, nanging boten saged dipun gebyah uyah kangge sedaya tiyang. Awit boten saben bancana menika satunggaling piwales saking Allah tumrap tiyang ingkang dosa. Kita tiyang muslim pitados bilih bancana menika gadhah
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 47 pangertosan warni-warni, gumantung kahananipun satunggaling kaum ingkang kataman bancana kalawau. Salah satunggal saking pangertosan wau kados dhawuh Allah ing Surat Al A'raf: ِءﺎَﻤﺴﻟا َﻦﻣ ٍتﺎَﻛَﺮَـﺑ ﻢِﻬْﻴَﻠَﻋ ﺎَﻨْﺤَﺘَﻔَﻟ ْاﻮَﻘـﺗاَو ْاﻮُﻨَﻣآ ىَﺮُﻘْﻟا َﻞْﻫَأ نَأ ْﻮَﻟَو َنﻮُﺒ ِﺴْﻜَﻳ ْاﻮُﻧﺎَﻛ ﺎَِﲟ ﻢُﻫﺎَﻧْﺬَﺧَﺄَﻓ ْاﻮُﺑﺬَﻛ ﻦِﻜـَﻟَو ِضْرَﻷاَو . "Manawa sekirane padunung sawijining nagari padha iman lan takwa, pasthi Ingsung ngluberake marang wong-wong mau berkah saka langit lan bumi, nanging wong-wong mau padha maido (ayat-ayat Ingsun) mangka banjur Ingsun siksa sabab saka pakartine mau." (QS Al A'raf: 96). Para sedherek wonten ing ayat kasebat dipun terangaken bilih saged kemawon satunggaling bancana dhumawah awit saking polahipun manungsa ingkang boten mituhu dhateng dhawuhipun Allah. Bab menika sampun kacatet ing dalem sejarah, inggih menika nasibipun kaum Nabi Luth ingkang duraka dhateng Pangeran. Satemah kadhawahan siksa wujud bancana alam lindhu ageng ingkang nyirnakaken sedaya padunung ing nagri kasebat. Kadadosan menika dipun wastani bala' utawi paukuman. Nanging para sedherek, sanesipun menika bancana ugi saged dhumawah ing pundi papan kanthi sebab ingkang namung Allah piyambak ingkang pirsa. Saged ugi satunggaling bancana sampun karancang dening Allah kangge pepeling dhateng manungsa bilih gesang menika boten langgeng lan badhe owah gingsir. Kados dhawuh Allah ing Surat Al Hadid menika: ِﻞْﺒَـﻗ ﻦﻣ ٍبﺎَﺘِﻛ ِﰲ ﻻِإ ْﻢُﻜ ِﺴُﻔﻧَأ ِﰲ َﻻَو ِضْرَ ْﻷا ِﰲ ٍﺔَﺒﻴِﺼﻣ ﻦِﻣ َبﺎَﺻَأ ﺎَﻣ َﻻَو ْﻢُﻜَﺗﺎَﻓ ﺎَﻣ ﻰَﻠَﻋ اْﻮَﺳْﺄَﺗ َﻼْﻴَﻜِﻟ ٌﲑ ِﺴَﻳ ِﻪﻠﻟا ﻰَﻠَﻋ َﻚِﻟَذ نِإ ﺎَﻫَأَﺮْـﺒـﻧ نَأ . ُﻛ ﺐُِﳛ َﻻ ُﻪﻠﻟاَو ْﻢُﻛﺎَﺗآ ﺎَِﲟ اﻮُﺣَﺮْﻔَـﺗ ٍرﻮُﺨَﻓ ٍلﺎَﺘُْﳐ ﻞ . "Ora ana sawijining bancana kang tumiba ing bumi lan marang sira saliyane kang wus katulis ing dalem kitab (Lauhul Mahfuzh) sadurunge
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 48 Satemene kang kaya mangkono iku gampang Ingsang anitahake. mungguhing Allah. Supaya sira aja banget susah marang apa kang luput saka sira, lan supaya sira aja banget gumbira marang apa-apa kang diparingake marang sira. Lan Allah ora remen marang saben wong kang sombong lan nggunggung dhiri." (QS Al Hadid: 22-23). Ayat ing nginggil mengku pangertosan bilih kanthi bancana ingkang tumurun menika Allah badhe paring pemut dhumateng manungsa bilih sedaya barang donya menika boten sepintena ajinipun saha saged kemawon ical ing sadhengah wekdal. Mila, kita boten kenging susah lan sedhih menawi kecalan, lan ugi dipun awisi gumbira ingkang leluwihan tumrap prekawis donya ingkang kaparingaken dhateng kita. Sabab sedaya menika yekti bilih namung gadhuhan saking Allah ingkang Maha Sugih. Kita sebat bancana ingkang kados makaten kanthi sebatan pepeling. Para sedherek, sanesipun menika bancana ugi gadhah pangertosan ujian utawi pacoben saking Allah. Kados ingkang kadhawuhaken dening Allah ing surat Al-Anbiya menika: . َنﻮُﻌَﺟْﺮُـﺗ ﺎَﻨْـﻴَﻟِإَو ًﺔَﻨْـﺘِﻓ ِْﲑَْﳋاَو ﺮﺸﻟﺎِﺑ ﻢُﻛﻮُﻠْـﺒَـﻧَو ِتْﻮَﻤْﻟا ُﺔَﻘِﺋاَذ ٍﺲْﻔَـﻧ ﻞُﻛ "Saben kang duwe jiwa bakal ngrasakake mati. Ingsung bakal nguji sira kanthi kasangsayan lan kabecikan minangka pacoban. Lan amung marang Ingsun sira bakal dibalekakake." (QS. Al-Anbiya': 35). Wonten ayat menika Allah dhawuh bilih manungsa saged ngalami kasangsayan lan kabecikan, kadosdene sakit lan sehat, miskin lan sugih, bancana lan makmur, lan sapiturutipun. Sedaya menika minangka pacoban saking Allah kangge milahaken para abdinipun ingkang syukur lan sabar lan ingkang boten. Kanthi pacoben menika saged dipun pilahaken pundi tiyang ingkang mituhu dhawuh lan pundi tiyang ingkang duraka. Para sedherek, satunggaling bancana saged kemawon mujudaken salah satunggal saking tetiga kados ingkang sampun katur. Saged ugi bancana menika mujudaken ukuman, saged ugi mujudaken pepeling, lan saged ugi satunggaling pacoben. Nanging, sejatosipun kita boten saged mastani pundi saking tetiga kalawau ingkang nembe nempuh dhateng satunggaling
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 49 kaum. Umpaminipun, bancana tsunami ing Palu menika satunggaling bala', pepeling utawi pacoben, yekti kita boten saged mangertosi kanthi patitis. Pramila, inggih kirang wicaksana menawi kita lajeng mastani, menapa malih lajeng mesthekaken kanthi tembung, "Wong Palu padha dosa mula banjur diukum dening Allah!" Pangucap kados makaten boten perlu kita ucapaken awit badhe saya damel kekes manahipun ingkang nembe katempah musibah. Langkung prayogi bilih kita enggal caos bebantu kanthi sakuwasanipun lan mendhet hikmat saking prastawa menika. Tumrap kita tiyang muslim, wigati kangge tetep ngyakini bilih Allah boten badhe sawenang-wenang dhateng abdinipun. Sedaya bancana ingkang kadadosan mengku hikmat ingkang piguna kangge kita sedaya. Tumrap tiyang ingkang dosa bancana mujudaken ukuman ingkang sampun trep. Nanging kadospundi tumrap tiyang shaleh ingkang ugi tumut dados kurban ing satunggaling wilayah bancana? Para sedherek, Allah boten badhe dzalim dhateng tiyang-tiyang shaleh ingkang tumut dados kurban, sebab kagem para tiyang kalawau badhe kalebetaken golonganing tiyang ingkang mati syahid, kados ingkang kasebat ing riwayat menika: ِﰲ ُﺪﻴِﻬﺸﻟاَو ِمْﺪَْﳍا ُﺐ ِﺣﺎَﺻَو ُقِﺮَﻐْﻟاَو ُنﻮُﻄْﺒَﻤْﻟاَو ُنﻮُﻌْﻄَﻤْﻟا ٌﺔَﺴَْﲬ ُءاَﺪَﻬﺸﻟا . ِﻪﻠﻟا ِﻞﻴِﺒَﺳ "Wong mati syahid iku ana lima; wong kang tiwas karana lara tha'un, lara weteng, mati klelep, mati kebrukan lan mati ing marganing Allah." (HR. Bukhari). Para sedherek, minangka panutuping atur sumangga kita tansah nebihi tindak maksiyat lan duraka. Sebab saged kemawon sawayah-wayah bancana dhateng minangka paukuman. Kita boten saged mesthekaken satunggaling tiyang layak tampi paukuman, pepeling menapa dene pacoben. Nanging menawi kita nebihi maksiyat Insya Allah ing kahanan menapa kemawon gesang kita badhe manggih arja. Cekap semanten atur kawula. Bilih wonten sisip lan cewet kawula nyuwun agunging pangapunten. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 50 Piwulang (12): Tetilar Tri Prekawis ِﱯﻨﻟا ِﺔَﻌْـﻳِﺮَﺸِﺑ ﺎَﻨَﻤَﻬْـﻓَأَو ، ِمَﻼّﺴﻟا َﻞُﺒُﺳ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يﺬّﻟا ِﷲ ُﺪْﻤ ،ِﷲ ُﺪْﻤ َأ َْﳊ َأ َْﳊ ّ ﻪَﻟ ﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ﷲا ﻻِإ َﻪَﻟِا َﻻ ْنَأ ُﺪَﻬْﺷَأ ِﱘﺮَﻜﻟا ّنَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو . . ﻪُﻟﻮﺳَر َو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ ﺎَﻨـﻴِﺒَﻧَو ﺎَﻧَﺪﻴَﺳ ﻰَﻠَﻋ ْكِرﺎﺑَو ْﻢﻠَﺳ َو ﻞَﺻ ﻢُﻬّﻠﻟا . َﻦﻳﺪﻟا ِمْﻮَـﻳ َا ﻰ ِﻟ ِﻪ َو َأ َو ٍﺪّﻤَُﳏ ﺎﻧِﺪﻴَﺳ َﺴْﺣﺈِﺑ َﲔﻌِﺑﺎﺘﻟاَو ِﻪِﺑﺎ َﱃإ ِنﺎ . َأ َﻣ ﺎ َﻋ َﻠ َـﺑ ْﻌ ُﺪ. َﺤْﺻ Jamaah majlis taklim rahimakumullah, Sumangga pepanggihan ing wekdal menika kita awali kanthi muji syukur dhateng ngarsaning Gusti Ingkang Maha Welas lan Maha Asih. Shalawat lan salam mugi konjuk ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, saha kulawarganipun dalasan para shahabat sedaya. Mugi Allah tansah angganjar dhateng para pandherekipun kanthi kasaenan ngantos dinten kiamat. Para sedherek, kita gesang wonten ing alam donya menika boten piyambakan. Wonten mayuta-mayuta manungsa sanes ingkang ugi gesang sesarengan ing jaman samangke. Lan ugi sampun wonten mayuta-yuta manungsa ingkang gesang wonten ing jaman kapengker. Ugi taksih badhe wonten mayuta-yuta manungsa sanes ingkang badhe manggen ing bumi kita menika ing benjangipun. Kita gesang menika namung marisi saking para leluhur ing jaman kawuri. Sampun kathah ingkang dipun warisaken dhateng kita dening para leluhur kalawau. Sanesipun bumi ingkang subur, ingkang sampun rupi tegal lan pasabinan, ugi kawarisake dhateng kita adat tatacara gesang ingkang
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 51 sampun baku. Ugi kawarisaken dhateng kita piwulang-piwulang kasaenan, lan tuladhan kautamen. Para sedherek, ujaring para winasis gesang kita ing donya menika namung mampir ngombe. Ateges gesang kita namung sekedhap sanget. Tembung mampir ateges papan ingkang kita lenggahi sakmangke sanes gadhahan kita piyambak. Kita boten yasa, namung pikantuk saking nugrahaning Pangeran. Saged kawastanan bilih kita menika namung nemu barang ingkang sampun cumawis. Kita kantun ngginakaken sakersanipun piyambak-piyambak. Samubarang menapa kemawon ingkang kita panggihi ing donya menika saestunipun ugi tilaran saking para manungsa ingkang mampir langkung rumiyin. Kita saestu begja dene kita katilaran kathah samukawis ingkang pangaji. Sae ingkang arupi tetilaran wujud wewangunan, kados margi ageng, kados sekolah-sekolah, masjid, gedung perkantoran. Sae ingkang arupi tatanan gesang, tradisi, adat pakulinan ingkang saged damel kita gampil nalika kita mampir wonten ngalam donya menika. Ugi wonten malih ilmu, teknologi, lan piwulang sae, agami lan tuntunan gesang sanesipun. Menika sedaya tetilaranipun para ingkang sampun ngrumiyini manggen wonten ing alam donya menika. Para sedherek, sasampunipun kita rumaos kabantu dening para leluhur kanthi sedaya ingkang kita panggih ing donya menika, menapa kita inggih badhe tilar-semprung nalika kita nilar donya benjang? Menapa kita ugi badhe urun-urun sakedhik kangge tetilar dhateng padunung ingkang badhe dhateng? Aran wajar menawi kita lajeng gadhah krenteg ugi tetilar kangge tiyang- tiyang sawingking kita. Jer nyatanipun kita inggih sampun mangangge tilaranipun para leluhur. Menapa malih benjang ingkang badhe manggen ing donya menika inggih namung putra-wayah kita piyambak. Para sedherek, lajeng tilaran menapa ingkang piguna dhateng para putra- wayah ingkang saged kita warisaken? Ing ngandhap punika wonten sawetawis prekawis ingkang saged kita angge tetilaran benjang. Angka setunggal, tetilar arta bandha Sampun kita mangertosi bilih ing jaman samangke arta bandha penting sanget kangge panggesanganing manungsa. Awit senadyan gesang boten
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 52 ngemungaken prekawis arta bandha nanging tetela sedaya pakaryan badhe lancar menawi kita cekap arta bandha. Arta bandha ugi adamel luhur derajat kita ing donya lan saged nyembadani sedaya amal kasaenan. Babagan menika Rasulullah dhawuh wonten satunggaling riwayat saking shahabat Sa'ad bin Abi Waqqash: َسﺎﻨﻟا َنﻮُﻔﻔَﻜَﺘَـﻳ ًﺔَﻟﺎَﻋ ْﻢُﻬَﻋَﺪَﺗ ْنَأ ْﻦِﻣ ٌﺮْـﻴَﺧ َءﺎَﻴِﻨْﻏَأ َﻚَﺘَـﺛَرَو َعَﺪَﺗ ْنَأ َﻚﻧِإ ْﻢِﻬﻳِﺪْﻳَأ ِﰲ . "Satemene manawa sira ninggal ahli warisira ing kahanan kacukupan bandha iku luwih becik katimbang sira ninggalake dheweke ing kahanan miskin banjur papariman marang manungsa liya kanthi ngathungake tangane." .(HR. Al-Bukhari Muslim). Para sedherek wonten hadits kasebat Rasulullah dhawuh bilih menawi kita nilar anak-putu ing kahanan ingkang cekap bab arta bandha menika langkung sae katimbang ing kahanan miskin. Sebab kamiskinan nuwuhaken godha ingkang kathah kangge tumuju dhateng kanisthan. Menapa malih menawi kirang iman, saged kaseret ing lampah papariman, agengipun saged kajlomprong ing tindak durjana. Bab menika sampun boten sangga-runggi malih. Angka kalih, tetilar ilmu Sanesipun arta bandha, kita ugi saged tetilar ilmu. Ingkang dipun sebat ilmu menika pangertosan ing bab menapa kemawon. Wiwit saking ilmu agami, ilmu teknik, ilmu sosial, ilmu kodekteran lan sanesipun. Tetilar ilmu sejatosipun langkung utami awit ilmu langkung piguna ing donya lan akhirat. Nabi dhawuh: ِﺔﻨَﳉا ﱃإ ًﺎﻘﻳﺮَﻃ ِﻪِﺑ ُﻪَﻟ ﷲا َﻞﻬَﺳ ، ًﺎﻤﻠِﻋ ﻪﻴِﻓ ُﺲِﻤَﺘﻠَﻳ ًﺎﻘﻳﺮَﻃ َﻚَﻠَﺳ ْﻦَﻣو . "Sing sapa wonge lumaku ing dalam kanggo golek ilmu, mangka Allah bakal nggampangake dalan tumuju marang swarga."
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 53 (HR. Muslim) Kalebet ugi para nabi namung tetilar ilmu dhateng umatipun. Nabi kita Muhammad SAW, boten tetilar bandha donya ingkang kathah, nanging tetilar piwulang kasaenan inggih menika agami Islam ingkang kita kita rasuk menika. Magepokan kaliyan menika Rasulullah dhawuh: َﺬَﺧَأ ِﻪِﺑ َﺬَﺧَأ ْﻦَﻤَﻓ َﻢْﻠِﻌْﻟا اﻮُﺛرَو ﺎَﳕِإ ﺎًَﳘْرِد َﻻَو اًرﺎَﻨﻳِد اﻮُﺛرَﻮُـﻳ َْﱂ َءﺎَﻴِﺒْﻧَ ْﻷا نِإ ٍﺮِﻓاَو ﻆَ ِﲝ . "Satemene para Nabi ora marisake dinar lan dirham, satemene para Nabi amung marisake ilmu, sapa sing bisa njupuk ilmu mau, dheweke wis antuk bagian kang akeh." (HR. Abu Dawud dan At-Tirmidzi). Sanesipun para Nabi ugi kathah para priyagung ing dalem sejarah ingkang namung nilar ilmu kagem para generasi ingkang badhe dhateng. Sir Isaac Newton tetilar ilmu Fisika, Leonardo Da Vinci tetilar ilmu teknik, Aristoteles tetilar imu filsafat. Ing tanah Jawi ugi kathah, Kyai Yasadipura tilar ilmu sejarah, Ki Ranggawarsita tetilar pitutur luhur lan sanesipun. Dados boten punapa menawi kita boten gadhah arta bandha ingkang kathah, kita taksih saged tilar ilmu ingkang manfaat. Langkung sae menawi ilmu kalawau kawujudaken dados buku lan catatan-catatan sahengga saged dipun sebaraken dhateng para putra wayah lan masyarakat umumipun. Angka tiga tetilar tuladhan kasaenan Para sedherek, sanesipun tetilar arta bandha lan ilmu, manungsa ugi saged tetilar tuladhan kasaenan, kadosdene ingkang dipun lampahi Luqman al Hakim. Surat Luqman nyebataken: ِﻪ ِﺴْﻔَـﻨِﻟ ُﺮُﻜْﺸَﻳ ﺎَﳕِﺈَﻓ ْﺮُﻜْﺸَﻳ ﻦَﻣَو ِﻪﻠِﻟ ْﺮُﻜْﺷا ِنَأ َﺔَﻤْﻜِْﳊا َنﺎَﻤْﻘُﻟ ﺎَﻨْـﻴَـﺗآ ْﺪَﻘَﻟَو ٌﺪﻴَِﲪ ِﲏَﻏ َﻪﻠﻟا نِﺈَﻓ َﺮَﻔَﻛ ﻦَﻣَو .
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 54 "Lan satemene wus Ingsun paringi hikmat marang Luqman, yakuwi: "Padha syukura marang Allah. Lan sing sapa syukur, mangka satemene dheweke syukur kanggo awake dhewe; lan sing sapa ora syukur, mangka satemene Allah Maha Sugih lan Maha Pinuji." (QS Luqman:12). Sinten ta Luqman menika? Ibnu Katsir wonten kitab Bidayah wa an- Nihayah nyebat bilih nama lengkapipun Luqman bin 'Anqa' bin Sadun. Miturut Ibnu Abbas Luqman menika satunggaling pangon ingkang sampun dipun merdekakaken dening bendaranipun. Senadyan namung pangon nanging Luqman satunggaling tiyang ingkang kaparingan kawicaksanan langkung saking sesami. Kados ingkang kasebat ing ayat ing nginggil. Ing sadhengah kadadosan Luqman tansah paring tuladhan kadidene tiyang ingkang wicaksana. Cariyos ing ngandhap suka bukti. Satunggaling wekdal Luqman kadhawuhan nyembelih menda dening bendaranipun. Sang bendara meling, "Mengko aku masakna bagian daging kang paling apik!" Sasampunipun dipun beleh wedhus lajeng dipun masak. Dhateng sang bendara Luqman atur masakan ingkang wujud dading ilat lan ati menda. Kalih menika miturut Luqman bagian menda ingkang paling sae. Sanes wekdal sang bendara dhawuh nyembelih menda malih. Pisan menika welingipun benten, "Mengko aku masakna bagian daging kang paling elek!" Luqman sumadya dhawuh. Lajeng ngaturaken masakan daging ingkang paling awon, inggih menika ilat lan ati menda. Sang bendara kagyat, "Lho kok padha sing wingi? Apa kowe ora nggatekake dhawuhku mau?" Luqman matur, "Ndara bagian daging ingkang paling sae inggih menika ilat lan ati, menawi kaginakaken dhateng kasaenan. Boten dahwen, sirik, panasten saha tansah ngucap kasaenan. Kosok wangsulipun bagian daging ingkang paling awon inggih ati lan ilat. Menawi kagem ngucap ingkang awon, rusuh, lekoh, lan damel serik tiyang sanes." Paa sedherek menika tuladhan sae saking Luqman al Hakim. Senadyan boten abandha-bandhu lan boten sekolah inggil, nanging piyambakipun tansah sumerep hikmat, waskitha ningali barang ingkang sae lan awon. Asmanipun Luqman lajeng dipun lestantunaken dados satunggaling nama surat ing dalem Al Qur'an labet saking kawicaksananipun kalawau.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 55 Menapa ingkang dipun tilaraken Luqman sanes bandha lan ilmu nanging wujud tetuladhan ingkang sae. Menika ugi kalebet tetilar ingkang utami lan patut dipun warisaken dhateng putra wayah. Kathah ugi ing dalem sejarah para priyagung ingkang sampun tetilar tetuladhan sae ing sawetawis prekawis. Saged kasebat contonipun para pahlawan kamardhikan ingkang paring tetuladhan ing kaprawiran kados Pangeran Diponagara, Bung Tomo, Jendral Soedirman lan sanes- sanesipun. Tuladhan sae ing bab gesang prasaja kados Bung Hatta. Tuladhan sae kadidene punggawa praja kados Jendral Hoegeng. Taksih kathah malih menawi badhe kasebat satunggal-satunggal. Para priyagung menika boten kita enget awit saking bandhanipun, nanging saking tuladhan becik ingkang sampun katindakaken ing dalem gesangipun. Para sedherek, menawi kita saged tetilar tuladhan sae yektos menika langkung utami malih katimbang bandha lan ilmu. Langkung-langkung ing jaman samangke ingkang nembe krisis katuladhanan punika. Inggih boten perlu lajeng muluk-muluk kados para ingkang sampun kita sebat. Cekap kangge kita bilih nalika gesang kita tansah tumindak sae dhateng sedaya tiyang. Putra wayah kita mangke saged ngleluri tuladhan menika kanggo paugeran gesangipun. Tetungguling janma, Rasulullah SAW, ugi kautus minangka tuladhan sae tumrap sedaya manungsa. Allah dhawuh wonten Surat Al Ahzaab: َمْﻮَـﻴْﻟاَو َﻪﻠﻟا ﻮُﺟْﺮَـﻳ َنﺎَﻛ ﻦَﻤﻟ ٌﺔَﻨَﺴَﺣ ٌةَﻮْﺳُأ ِﻪﻠﻟا ِلﻮُﺳَر ِﰲ ْﻢُﻜَﻟ َنﺎَﻛ ْﺪَﻗ ًاﲑِﺜَﻛ َﻪﻠﻟا َﺮَﻛَذَو َﺮ ِﺧ ْﻵا . "Satemene ing dhiri Rasulullah itu sawijining tuladha kang becik, yakuwi tumrap wong kang ngarep-arep marang Allah lan tekane dina kiamat lan kang akeh nyebut asmane Allah." (QS Al Ahzaab:21). Para sedherek, sampun kawula aturaken tetilar ingkang pantas kagem putra wayah benjang. Sumangga kita ngudi salah satunggal saking tetiga kalawau, amrih gesang kita dados manfaat. Kawula cekapaken atur kawula. Bilih wonten sisiping atur saha kiranging subasita kawula tansah nyuwun agunging pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah. َل
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 56 Piwulang (13): Nambut Dhatengipun Pejah . ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪ ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪ َّﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪ ََّﻠﻟِ َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ َّﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴ َِﺳَﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ِّﻠَﺳَﻭ ِّﻞَﺻ ّﻢُﻬ َّﻠﻟَﺍ ِّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ّﻠﻟﺍ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ﻦْﻳ. Jamaah majlis taklim ingkang winantu ing suka rahayu. Sakderengipun matur ingkang kathah, sumangga kawula dherekaken maos puji syukur katur dhateng Allah SWT ingkang sampun paring kanikmatan ingkang cacahipun tanpa wilangan. Mugi Shalawat saha salam tansah rumentah dhumateng junjungan kita Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, sumrambahipun dhumateng kulawarga lan saha para shahabat sedaya lan para pandherek ngantos dinten kiamat. Para sedherek, ing pepanggihan ingkang kawuri sampun kita aturaken bilih manungsa wonten ngalam donya kadosdene mampir ngombe. Tegesipun mampir menika sekedhap, lan pasthi badhe lajeng malih ing papan ingkang katuju. Tumrap tiyang gesang papan sejati ingkang katuju, papan ingkang ing mrika kita badhe manggen salawasipun inggih namung wonten ing pangayunaning Pangeran. Kados dhawuh Allah ing surat Al Ankabut: َنﻮُﻌَﺟْﺮُـﺗ ﺎَﻨْـﻴَﻟِإ ُﰒ ِتْﻮَﻤْﻟا ُﺔَﻘِﺋاَذ ٍﺲْﻔَـﻧ ﻞُﻛ .
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 57 "Saben-saben jiwa bakal ngrasakake mati. Sabanjure amung marang Ingsun sira bakal dibalekake." (QS. Al 'Ankabut : 57). Wonten ing ayat menika dipun tandhesaken bilih sedaya ingkang kasinungan jiwa badhe ngraosaken pejah. Lan kanthi pejah menika kita badhe dipun wangsalaken wonten ngarsanipun Allah. Dados pejah menika satunggaling kori ingkang kedah kita liwati amrih saged nglajengaken ing tumuju papan lampah ngarsanipun Allah SWT. ingkang sejati, inggih menika wonten Pejah satunggaling kaniscayan tumrap manungsa lan sedaya makhluk. Lan wekdalipun inggih sampun pasthi. Jatah wekdal ingkang kaparingaken dhateng kita wonten ing donya sampun kapetang kanthi cetha wonten ngarsanipun Allah. Boten saged mundur utawi majeng. Sampun wanter dhawuh Pangeran ing Surat Al Munaafiquun: َنْﻮُﻠَﻤْﻌَـﺗ ﺎَِﲟ ٌﺮْـﻴِﺒَﺧ ُﻪّٰﻠﻟاَو ﺎَﻬُﻠَﺟَا َءۤﺎَﺟ اَذِا ﺎًﺴْﻔَـﻧ ُﻪّٰﻠﻟا َﺮﺧَﺆـﻳ ْﻦَﻟَو . "Lan Allah pisan-pisan ora bakal nyumenekake (matine) sawijining wong tekan wancine. Lan Allah Maha Pirsa apa kang menawa wis kotindakake." (QS. Al Munaafiquun : 11). Para sedherek, sampun terang bilih pejah satunggaling prekawis ingkang boten saged kita singkiri. Pramila langkung sae bilih kita sumadya nambut dhatengipun kanthi legawa ing manah. Saha cecawis menapa ingkang kabetahaken kangge nampi dhatengipun pejah kalawau. Wonten sawetawis cecawis ingkang kedah kita siyapaken, kados ing ngandhap punika: Ingkang sepisan, nglenggana bilih pejah menika pasthi nemahi kita Para sedherek sampun kita aturaken ing nginggil bilih pejah menika niscaya badhe ndhatengi kita. Nanging kathah tiyang ingkang sami nyelaki kanyatan wau. Kathah tiyang ingkang lajeng mbudidaya mlajeng saking pejah kanthi maneka warna cara. Wonten ingkang lajeng operasi plastik taksih mudha. Kamangka pejah boten wonten supados katinggal inggih kathah sesambetanipun kaliyan ingkang ngrumiyini pejah. tuwa-anom. Senadyan anom
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 58 Ingkan saged dipun kawekani dening manungsa sejatosipun namung tandha-tandha dhatengipun pejah. Kados rikma ingkang pethak, menika dados penget bilih raga sampun meh lungse, teges pejah saya celak. Saged mawon kita lajeng nyemir rikma dados cemeng malih, nanging tetap kemawon boten saged ngunduraken dhatengipun pejah. Ugi pakulitan lajeng kisut lan keriput. Ingkang gadhah arta lajeng operasi plastik supados kulit kenceng malih. Nanging sedaya upaya kalawau ugi boten saged nduwa dhatengipun pejah. Ingkang langkung sae tumrap manungsa sejatosipun nampi sedaya kahanan kalawau kanthi pasrah. Rikma pethak ateges pejah sampun celak, sumangga lajeng ngathahaken amal, mareni tumindak sasar, kangge sumadya badhe pindah dhateng alam sanes. Menika langkung utami. Ingkang angka kalih, nilar sedaya adat pakulinan ingkang boten sae Kita para manungsa menika gesang wonten donya inggih boten wonten ingkang sampurna. Senadyan sampun dipun utus para Nabi lan dipun bimbing para wali, saha tansah dipun emutaken para da'i, kathah tiyang ingkang taksih kajlomprong ing lampah ingkang kirang prayogi. Mila, kangge nambut dhatengipun pejah ingkang niscaya badhe dhateng, kita kedah nglereni sedaya pakarti ingkang boten prayogi kalawau. Sampun ngantos kedadosan nalika pejah dhateng, kita taksih kerem ing kanisthan. Satemah kita kalebet golonganipun tiyang-tiyang ingkang kapitunan. Para sedherek, tumindak ingkang boten sae ndadosaken kita ngalami keduwung ingkang sanget nalika sakaratul maut dhateng. Kathah ingkang lajeng ngucap kados ingkang kasebat ing ayat 25 Surat Al Fajr menika: ِﳊ ُﺖْﻣﺪَﻗ ْ ِﰐﺎَﻴ . ْ َ ِﲏَﺘْﻴَﻠٰـﻳ ُلْﻮُﻘَـﻳ Dheweke ngucap, "Oh saiba becike manawa biyen aku nindakake (kabecikan) kanggo uripku saiki!" (QS Al Fajr:25). Kathah ingkang lajeng dedonga nyuwun dipun paringi tambah umur malih, lan badhe nelasake umur wau kanthi tumindak kasaenan. Panyuwun kalawau nama ngayawara sebab manungsa sejatosipun sampun dipun
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 59 paringi umur ngampangaken prekawis pejah. ingkang cekap. Nanging kathah ingkang lirwa lan Para sedherek, mumpung dereng kedadosan kados makaten, sumangga wiwit dinten menika kita akhiri sedaya pakarti kita ingkang boten prayogi supados boteng keduwung pungkasanipun. Angka tiga, ngathahaken amal kasaenan Cecawis angka tiga kangge nambut dhatengipun pejah inggih menika tansah ngathahaken amal kasaenan. Kathah ingkang mastani bilih donya menika papan kangge pados sangu supados kita saged dumugi dhateng akhirat kanthi slamet. Sawetawis tiyang ingkang selang surup lajeng pitados bilih sangu menika badhe kaginakaken kados dene tabungan wonten akhirat benjang. Pamanggih makaten boten leres awit akhirat menika abadi, sepinten kathahipun sangu kita boten badhe cekap kangge gesang wonten akhirat jalaran mesthi badhe telas. Nanging sampun khawatir awit ing akhirat Allah paring nugraha ingkang langkung ageng, ingkang nugraha wau boten kita panggihi wonten ing donya menika. Dados sangu ingkang kedah kita upadi ing donya namung kangge supados kita dumugi akhirat kanthi slamet. Awit lampah kita tumuju akhirat taksih panjang. Lajeng menapa ginanipun kita kedah tansah tumindak amal kasaenan wonten ing donya menika? Tamtu kemawon ageng manfaatipun awit kita badhe kaganjar ing akhirat miturut cara kita nglampahi gesang. Langkung utama kita gesang wonten ing donya, badhe saya inggil derajat kita ing akhirat, teges ugi badhe saya ageng nugraha ingkang kita tampi saking Allah. Benten kaliyan tiyang ingkang salaminipun gesang ing donya tansah tumindak nista, lajeng pungkasanipun mertobat. Lajeng purun tumindak sae, kasaenanipun inggih namung pas-pasan awit wekdalipun kathah kangge lampah nista. Tamtu ganjaran saking Allah inggih kawon katandhing ingkang tansah tumindak becik. Mila kita kedah ngulinakaken tansah damel kasaenan. Menapa malih dhatengipun maut boten saged dipun watara lan dipun duga-duga. Menawi kita katrem ing lampah nistha saged-seged dereng ngantos tobat sampaun kaselak pejah dhateng. Kanthi tansah tumindak sae kita siyap sawanci-wanci pejah ndhatengi kita. Kita
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 60 sampun sumadya sawayah-wayah katimbalan sowan maring ngarsaning Gusti Ingkang Maha Kuwasa. Angka sekawan; ngresiki manah, nyucekaken dhiri Ingkang angka sekawan menika penting sanget kangge cecawis ing nampi pejah. Ngresiki manah ateges mbuwang sedaya niat ala, pikiran ala lan panyakrabawa ala, dhateng sesamining gesang lan ugi dhateng Allah piyambak. Boten niat badhe gendhak sikara dhateng asanes. Ugi boten ngremehaken asanes. Tansah ngurmati dhateng sapepadhaning tumuwuh. Ugi boten gadhah su'udzon lan pamaido dhateng rahmating Allah. Nyucekaken dhiri saged katindakaken kanthi ngebeki pribadi kita kanthi watak-watak ingkang utami. Welas asih dhateng sesami. Pasrah sumarah dhateng Pangeran. Ngendhaleni hawa lan nafsu saha ngicali ego pribadi. Kanthi makaten kita tansah emut bilih kita gesang wonten ing donya menika namung adhapur abdi saking Allah ingkang kedah miturut lan patuh dhateng sedaya karsanipun Allah. Para sedherek, menawi kita saged nglampahi cecawis angka sekawan menika Insya Allah benjang menawi kita pejah badhe dipun papag dening Allah piyambak kanthi piniji. Kados dhawuh Pangeran ing surat Al Fajr menika: ًﺔﻴِﺿْﺮﻣ ًﺔَﻴِﺿاَر ِﻚﺑَر ٰﱃِا ْﻲِﻌ ِﺟْرا ِﰲ ْﻲِﻠُﺧْدﺎَﻓ ْ . ٰي . ُﺔﻨ -َﻤْﻄُﻤْﻟا ُﺲْﻔـﻨﻟا ﺎَﻬُـﺘـﻳَا ِﱵﻨَﺟ ْﻲِﻠُﺧْداَو ْيِﺪٰﺒِﻋ . ْ . "Hai jiwa kang tenang, baliya marang Gustimu kanthi ati kang rila lan rinilan, mangka mlebua marang golonganing abdi-abdiningsun, lan mlebuwa marang suwarganingsun." (QS Al Fajr: 27-30). Para sedherek, sampun paripurna atur kula prekawis cecawis kangge nambut dhatengipun pejah. Bilih wonten sisip lan kirang subasita kawula tansah nyuwun agunging pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 61 Piwulang (14): Tatakrama Ngginakaken Medsos ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . ْﻢّﻠ َِﺳَﻭ ّﻞ َِﺻ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . َََّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ُﻦْﻳ ِّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ﺎﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ . Bapak, ibu, sedherek sedaya, jama'ah majlis taklim ingkang kinasih ing Gusti. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nikmat gesang ing alam praja menika. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Kanjeng Nabi, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun sedaya. Para sedherek, ing jaman samangke teknologi komunikasi sampun sanget majeng. Sesambetan antawis manungsa satunggal lan satunggalipun saged katindakaken kanthi gampil. Menapa malih sakmenika sampun wonten teknologi internet ingkang saya damel pasrawungan ing jagad maya saya omber kanthi maneka warna wahana enggal ingkang dipun wastani media sosial utawi dipun sebat kanthi akronim medsos. Medsos kathah warnanipun kadosta facebook, google plus, twitter lan instagram. Lajeng samangke wonten jenis enggal ingkang langkung private kaos whatsapp, telegram, line, lan sanes-sanesipun. Kanthi medsos menika pasrawungan antar manungsa saged nglakungi wates geografi, boten lan lan wekdal. Tebanipun kawatesan lumembatipun langkung rikat. Satunggaling kabar saged kasebaraken kanthi cepet kados thathit. Awit lumantaripun kabar wau mawi elektron ingkang rikat kados keplasing cahya. ing jarak langkung wiyar
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 62 Tamtu kemawon asil kamajuaning teknologi menika mbeta kasaenan ingkang ageng. Antawisipun saged kasebat ing ngandhap: 1. Kabar saking pundi papan saged dipun mangertosi sanalika ugi, malah ugi para pengguna medsos saged ngupload kabar wau kadosdene wartawan. 2. Ilmu dan seserepan seged katularaken kanthi cakupan ingkang langkung wiyar. Saged dipun ungguh gagasan lan sakedhik ilmu saha ketrampilan ingkang piguna tumrap akathah. 3. Ingkang gadhah dagangan saged iklan kanthi cepet lan mirah lumantar medsos. Namung kanthi majang barang daganganipun wonten medsos para rowang ing donya maya saged nanggapi kanthi cepet gampil. Boten perlu bayar iklan ingkang awis. 4. Ingkang betah samubarang saged pados sisik melik kanthi gampil ing grup-grup lan komunitas ing donya maya. Saged tetanya tanpa kedah kenal utawi ndugeni rumiyin. 5. Saged damel kelompok-kelompok sosial kangge kegiatan ingkang tumuju dhateng kasaenan. Anggotanipun boten ngemungaken kanca rowang ing pasrawungan nyata, ing donya maya ugi kathah. Malah kepara ing donya maya langkung gampil pinanggih kanca rowang ingkang hobi lan pakaremanipun sami. Sok ngatena inggih wonten ugi ekses utawi pengaruh sampingan ingkang awon kanthi mratahipun pangguna medsos kalawau. Sewetawis ekses kalawau kadosta: 1. Medos lajeng kangge ajang sumebaripun kabar hoax. Inggih menika kabar ingkang dereng jelas leres lan botenipun, lan ugi boten pasthi sumberipun. 2. Medsos kangge ajang kampanye negatif ingkang katujokaken dhateng lembaga, perorangan menapa dene produk-produk tinamtu. 3. Medsos lajeng kangge ajang ngwedalaken panguneg-uneg utawi curhat, satemah wewadosing tiyang saged kawaos dening sedaya tiyang sajagad. 4. Medsos kangge ngrekrut utawi damel pengaruh ala saking tiyang- tiyang ingkang ideologinipun nyimpang saking margi ingkang leres. 5. Medsos asring kangge lampah dora ingkang tujuanipun kangge damel gawoking tiyang sanes namung mamrih pados "like" lan "sharing".
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 63 Para sedherek sawetawis ekses kalawau nuwuhaken akibat ingkang kontra produktif dhateng ingkang mangagem medsos. Malah saged ugi nuwuhaken kapitunan. Mila kangge ngawekani supados ekses-ekses menika boten nemahi dhateng kita perlu sanget dipun gatosaken etika lan tatakrama mangagem medsos. Lampah menika perlu supados kita pikantuk kasaenan saking medsos nanging boten nandhang kapitunan. Kados paribasan, kenaa nangkane nanging aja gupak pulute. Sawetawis tatakrama ingkang perlu dipun trepaken nalika mangagem medsos inggih menika: 1. Boten ngginakaken medsos kagem mbagi pawartos ingkang dereng jelas leres lan botenipun. Sakderengipun ngunggah wonten medsos satunggaling pawartos kedah dipun tliti langkung rumiyin leres lan botenipun kanthi cetha. Kala menapa kedadosanipun lan wonten pundi. Ugi sinten sumber pawartos ingkang saged dipun konfirmasi. Manawi pawartos kalawau kita pikantuk ugi saking medsos prayogi boten perlu kabagi malih menawi pawartos wau boten valid. Ugi boten perlu kita nambah-bambahi komentar utawi judul ingkang saged damel pawartos kalawau malah samar utawi ngemu tafsiran ingkang benten kaliyan pawartos sakawit. Ing bab menika ngatos- atos langkung prayogi. 2. Menawi kita mbagi pawartos ingkang kita sipati piyambak kedadosanipun, menapa dene kita piyambak ingkang ngalami, kedah dipun caosi keterangan ingkang jelas supados boten dipun salah ginakaken dening tiyang sanes kangge damel kabar hoax. Dipun ricik kedadosanipun wonten pundi, kapan wekdalipun lan identitas kita ingkang ngunggah kedah dipun sebataken kanthi cetha. Menika kangge ngawekani supados tiyang sanes boten salah cuplik menawi badhe mbagi kabar menika dhateng sedherek pangguna medsos sanesipun. 3. Boten ngagem medsos kangge nyuntak panguneg-uneg utawi ngesok jengkeling manah. Awit tindak menika tanpa guna, malah badhe ingeseman ing akathah. Kita boten perlu ndhedher masalah kita dhateng sedaya tiyang ingkang boten wonten sesambetan kaliyan masalah ingkang kita adhepi. Langkung sae menawi wonten masalah menapa kemawon pados tiyang ingkang kita percaya kangge
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 64 reraosan. Lan medsos sanes papan ingkang pas kangge ngesok sekeling manah. 4. Menawi kita badhe ngajak-ajak dhateng perkawis ingkang kita anggep kasaenan mugi katindakna kanthi tembung-tembung ingkang manis lan boten ngendhak dhateng asanes. Sebab ingkang kita yakini sae boten mesthi kaanggep sae dening tiyang sanes. Istingarah kanthi ngagem tembung-tembung manis ajakan kita boten damel runtik ingkang boten sarujuk. Semanten ugi menawi kita badhe ajak-ajak dhateng satunggaling amalan agami, ugi kedah mangagem pocapan ingkang mranani. Awit boten sedaya tiyang tinarbuka manahipun inggih kedah mawi dhateng kasaenan. Dados pangajakipun kasabaran. 5. Boten ngginakaken medsos kangge dora sembada ingkang pamrihipun namung melik ngungunipun tiyang kathah, pados "like" menapa dene ngoyak "sharing". Menika satunggaling lampah nistha. Tiyang ingkang maos lajeng nganggep menika estu-estu kalampahan, satemah tuwuh kapitadosan ingkang klentu. 6. Boten ngginakaken medsos kangge damel tumindak ingkang boten prayogi kados damel pitenah, apus-apus lan sanesipun ingkang kangge kepentingan pribadi menapa golongan. Prayogi dipun singkiri sedaya tindak kadurakan ing medsos awit enggal badhe kecepeng jalaran pangguna medsos saged dipun lacak kanthi gampil dening aparat panegak kukum. Para sedherek, ingkang katur ing nginggil sawetawis tatakrama ing dalem ngagem medsos. Tamtu taksih kathah malih lampah kirang prayogi sanesipun. Sumangga katebihana amrih rahayu gesang kita. Medsos menika ing jaman sugengipun Rasulullah dereng wonten. Mila inggih kedah kita piyambak ingkang saged ninthingi pundi ingkang leres lan lepat. Kanjeng Nabi dhawuh: Cekap semanten atur kawula, bilih wonten sisip lan cewet, mugi para pamaos paring pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 65 Piwulang (15): Mengeti Maulid Nabi ِﻦﻳﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َﻻ ِإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﻠُﻛ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَر َو ُﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪ َﻬ ْﺷ َأ َو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ Bapak, ibu, sedherek sedaya, jama'ah majlis taklim ingkang bagya mulya. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nikmat wujud kasempatan dhumateng kita sedaya kangge sinau wulang agami ing wekdal menika. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Rasulullah, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun sedaya. Para sedherek nembe kemawon kita mentas mengeti wiyosanipun Kanjeng Nabi Muhammad SAW ingkang kawastanan Maulid Nabi. Ing pundi-pundi papan sami ngawontenaken pengetan punika. Sedaya kalawau inggih awit saking raos tresna lan pangaji-aji kita dhateng Kanjeng Nabi ingkang tuntunan utami kangge gesang kita. sampun suka piwulang Lelabetanipun Kanjeng Nabi nyata ageng sanget tumrap gesanging sedaya manungsa. lan Sumangga kita raosaken, kita manungsa ing zaman akhir punika yektos sanget begja dene kita gesang sampun wonten tuntunan warni-warni. Tebih sungsatipun kaliyan kakek-moyang kita ing jaman purba. Badhe ngibadhah kemawon rekaos lan boten mangertos caranipun. Kathah ingkang salah weng-weng lajeng nyembah kayu watu. Nanging kita umat Muhammad sampun boten kalepyan malih jalaran sampun wonten tuntunan ingkang gumathok. Sedaya menika awit lelabuhanipun Kanjeng Nabi Muhammad SAW.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 66 Kita ugi sampun ngancik ing zaman majeng sahengga menapa ingkang rumiyin kita lampahi kanthi rekaos sapunika sampun saged kalaksanan kanthi gampil. Contonipun, para leluhur kita menawi tindak dhateng Mekkah saperlu ngibadhah haji kedah rekaos lelayaran ing samudra pinten-pinten wulan. Kesah lelayaran menika rekaos sanget. Kathah ingkang boten saged wangsul awit manggih rubeda ing margi. Sapunika menawi kita badhe dhateng Mekkah sewulan kaping papat inggih kalampahan. Awit boten dipun awisi ngibadhah dhateng Mekkah nitih motor mabur. Menika ugi karana kawicaksananipun Kanjeng Nabi ingkang boten kersa ngangel-angel dhateng umatipun. Cobi manawi Kanjeng Nabi dhawuh menawi tindak haji kedah nitih unta. Harak inggih tiyang Indonesia sami kaponthit-ponthit. Sepisan malih, sedaya menika awit saking lelabuhanipun Kanjeng Nabi. Para sedherek, miyosipun Kanjeng Nabi dhateng donya punika nyata-nyata damel sesulak padhang tumrap peradhabaning manungsa ingkang kala semanten nembe kalimput ing pepeteng. Ing nagari Arab rumiyin sakderengipun Kanjeng Nabi miyos katelah jaman jahiliyah, werdinipun jaman bodho. Kadospundi gegambaranipun dene tanah Arab kala samanten ngantos kasebat jaman jahiliyah? Para sedherek, ing tanah Arab kala samanten tiyang-tiyang sami nyembah patung-patung ingkang boten saged ebah. Patung-patung ingkang dipun damel piyambak, lajeng sinembah kasuwun berkahipun. Menapa menika boten nami pakarti ingkang bodho? Ugi kathah praktik-praktik agesang ingkang cengkah kaliyan kautamen. Kadosta, wonten sawetawis tiyang ingkang purun ngubur anakipun ingkang mijil pawestri jalaran anak wadon kaanggep boten saged kangge njejegaken asmanipun tiyang sepuh. Nanging para sedherek sabibaripun Kanjeng Nabi miyos lan paring piwulang agami Islam, sedaya praktik agesang ingkang balilu kala wau sirna. Mila boten nama aeng bilih tumurunipun Kanjeng Nabi ing tanah Arab kala samanten dados rahmat. Allah dhawuh: َﲔِﻤَﻟﺎَﻌْﻠﻟ . ًﺔَْﲪَر ﻻِإ َكﺎَﻨْﻠَﺳْرَأ ﺎَﻣَو "Lan Ingsun ora ngutus marang sira (Muhammad) kajaba kanggo rahmat tumrap alam sakalir." (Al anbiyaa: 107).
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 67 Rahmat ing mriki miturut ayat ing nginggil kacetha kangge sedaya alam, boten namung kangge para manungsa, ugi boten namung kangge umat Islam kemawon. Sapunika, rahmat saking Pangeran ingkang awujud piwulang suci lumantar Kanjeng Nabi kalawau ugi sumrambah dhateng kita ing tanah Jawa, ing jaman akhir punika. Sepisan malih menika ugi saking lelabuhanipun Kanjeng Nabi. Para sedherek, wawasan ingkang kawula aturaken ing nginggil dadosa pangertosan menggah perlunipun kita mengeti wiyosanipun Kanjeng Nabi, tetungguling janma ingkang ageng sanget lelabetipun tumrap gesang kita. Menapa boten nama kirang subasita menawi mengeti wiyosanipun tiyang agung ingkang ageng sanget lelabetanipun dhateng kita kemawon boten purun? Ing kamangka kita asring mengeti wiyosanipun bab sanes, kados pengetan dinten kamardhikan, utawi milad organisasi, malah ugi wonten ingkang mengeti dinten lahiripun piyambak-piyambak. Mila para sedherek boten dados menapa kita pengeti Maulid Nabi waton boten kanthi cara ingkang nerak wewalering syariat, saha kapendeta tuladhan lan hikmah saking sugengipun Kanjeng Nabi kala rumuhun. Supados pengetan Maulid Nabi saged mbeta manfaat sumangga kita isi kanthi amerdi kalih bab ing ngandhap menika. Angka sepisan, kangge ngleluri tuladhan kasaenan. Para sedherek sampun terang dhawuh saking Allah Ta'ala ing surat Al Ahzaab ayat 21: َمْﻮَـﻴْﻟاَو َﻪﻠﻟا ﻮُﺟْﺮَـﻳ َنﺎَﻛ ﻦَﻤﻟ ٌﺔَﻨَﺴَﺣ ٌةَﻮْﺳُأ ِﻪﻠﻟا ِلﻮُﺳَر ِﰲ ْﻢُﻜَﻟ َنﺎَﻛ ْﺪَﻘَﻟ ًاﲑِﺜَﻛ َﻪﻠﻟا َﺮَﻛَذَو َﺮ ِﺧ ْﻵا . "Satemene ing dhiri Rasulullah itu sawijining tuladha kang becik, yakuwi tumrap wong kang ngarep-arep marang Allah lan tekane dina kiamat lan kang akeh nyebut asmane Allah." (QS Al Ahzaab:21). Ing ayat menika Allah dhawuh bilih Nabi menika tuladhan kasaenan. Mila mengeti sugengipun Kanjeng Nabi ateges ugi nguri-nguri, ngunthil-unthil, saha nglestantunaken sedaya pakarti utama ingkang sampun katindakaken
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 68 dening Kanjeng Nabi. Sampun kathah kitab-kitab lan syair-syair ingkang kaserat dening para ulama ingkang saged dados rujukan bab sifat, watak lan lageyanipun Kanjeng Nabi. Sumangga dipun sinau saha dipun perdi amrih kita saged manuladh. Pengetan wiyosanipun Kanjeng Nabi badhe manggih kautamen menawi ugi sinartan upaya kados ingkang sampun kasebat. Angka kalih, kangge ngrengsengaken semangat nglampahi syariat Islam Para sedherek, benten kaliyan agami sanes, wonten ing agami Islam piwulang Allah tumurun kanthi cara dipun asta dening manungsa limrah. Kanjeng Nabi ugi satunggaling janma manungsa. Sanes malaikat utawi dewa tumurun. Mila wewatakanipun ugi sami kaliyan manungsa sanes. Kanjeng Nabi ugi dhahar, ngunjuk, nendra, kraos arip, kraos sayah, lan ugi boten kalis saking sesakit. Kanjeng Nabi ugi nglampahi kados dene ingkang dipun lampahi limrahipun tiyang. Kanjeng Nabi nglampahi palakrama, peputra, ugi kagungan kulawarga, lan sanes-sanesipun. Namung bentenipun menapa ingkang katindakaken dening Kanjeng Nabi menika sarwa-sarwi manggih utama. Kanjeng Nabi satunggaling swami, ananging swami ingkang utama. Kanjeng Nabi satunggaling bapak, ananging bapak ingkang utama. Kanjeng Nabi menawi dhahar lan ngunjuk inggih kanthi cara ingkang utama, menawi ngendikan inggih kanthi cara ingkang utama. Cekas aos, sedaya ingkang katindakaken Kanjeng Nabi menika utama. Kanthi menika, sedaya pakarti lan solah muna-muninipun Kanjeng Nabi lajeng dados ugering gesang kangge tiyang muslim, ingkang kawastanan syari'at. Kanthi menika pengetan Maulid Nabi kedahipun ugi kangge nambah pangertosan bab tatacara gesang ingkang utami kalawau, inggih menika ingkang sampun kacathet wonten ing syari'at Islam. Kanthi tambahing pangertosan kalawau istingarah saya dangu kita dados tiyang muslim, saya caket kita dhateng tatacara gesang ingkang utama, kados ingkang sampun katindakaken dening Kanjeng Nabi. Para sedherek, menika ingkang saged kawula aturaken wonten ing pengetan dinten Maulid menika. Mugi dadosna pangertosan. Cekap semamten atur kawula, bilih wonten ingkang sisip lan cewet kawula tansah nyuwun agunging pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah!
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 69 Piwulang (16): Marsudi Ukhuwah Islamiyah ِﻦﻳﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﻠُﻛ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠ َﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ Jama'ah majlis taklim rahimakumullah. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring kanikmatan agami Islam dhumateng kita sedaya, agami ingkang angiket pasedherekan kanthi dhasar kaimanan. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Kanjeng Nabi, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun sedaya, ingkang sampun paring tuladha bilih kita menika ummat ingkang sawiji. Para sedherek, kita ummatipun Kanjeng Nabi Muhammad SAW menika estu-estu begja dene dipun sedherekaken kanthi agami Islam. Tiyang muslim sakdonya, wiwit saking kilen ing Amerika ngantos dumugi bang wetan ing kepulauan samudra Pasifik, wilanganipun langkung saking 1 milyart tiyang. Sedaya kalebet kulawarga ageng ummat Muhammad. Senadyan benten-benten suku bangsa, benten nagari, benten tatacara gesang, nanging kaiket dening kaimanan ingkang sami. Nabinipun sami, manembah dhateng Gusti ingkang sami, kanthi cara-cara ingkang sami. Menika sedaya sedherek kita. Allah dhawuh wonten Surat Al Hujuraat: ٌةَﻮْﺧِإ َنﻮُﻨِﻣْﺆُﻤْﻟا ﺎَﳕِإ . "Satemene wong-wong muslin iku seduluran." (QS Al Hujuraat:10).
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 70 Menawi kita nembe lelampah utawi musafir, lajeng ing wekdal shalat kita mampir dhateng masjid saperlu jama'ah, wonten ing mriku kita boten badhe bingung awit shalatipun inggih sami caranipun. Ingkang dipun waos inggih sami. Lan ingkang dipun sembah inggih sami. Sedaya inggih ngaos Al Qur'an ingkang sami, sedaya maos shalawat ingkang sami, sedaya sami-sami ngagungaken Pangeran kanthi maos takbir ingkang sami. Para sedherek, kanthi kathahing wilangan ummat Islam ing saindenging donya menika mesthinipun menawi nyawiji saged nuwuhaken kekiyatan ingkang ngedhap-edhapi. Bangsa Amerika ingkang samenika nguwaosi donya kemawon cacahipun boten langkung saking 400 yuta. Bangsa Eropa sedaya namung 500 yuta. Kekiyatanipun kekalih bangsa kalawau sampun nelukaken tiyang sadonya. Mangka kita ummat Islam langkung kathah malih wilanganipun. Mesthinipun langkung kiyat lan santosa. Nanging para sedherek, tetela pangajab kalawau mleset. Ing pundi-pundi papan kita prangguli golongan-golongan ummat Islam ingkang malah sami regejegan piyambak-piyambak. Wonten ing Suriah saben dinten ludira kutah dening sedherek piyambak. Saking Irak asring kapireng kabar masjid dipun bom, ugi dening kaum muslim piyambak. Saking Afghanistan sampun boten saged kawilang cacahing bebantening perang. Ingkang dados kurban inggih ummat Islam piyambak. Ing antawisipun negari-negari muslimin ugi kathah pradongdi ingkang nuwuhaken kapitunan. Yaman dipun gempur prang dening Arab Saudi. Irak ugi nate perang brubuh mengsah Iran. Irak ugi nate nyerang Kuwait. Qatar ingkang negari alit ugi kasiya-siya dening Arab Saudi. Sedaya kalawau pakarti-pakarti tiyang pasedherekan. ingkang cengkah kaliyan sifatipun Kamangka Allah sampun ngemutaken: ْذِإ ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ِﻪّﻠﻟا َﺖَﻤْﻌِﻧ ْاوُﺮُﻛْذاَو ْاﻮُﻗﺮَﻔَـﺗ َﻻَو ًﺎﻌﻴَِﲨ ِﻪّﻠﻟا ِﻞْﺒَ ِﲝ ْاﻮُﻤِﺼَﺘْﻋاَو ًﺎﻧاَﻮْﺧِإ ِﻪِﺘَﻤْﻌِﻨِﺑ ﻢُﺘْﺤَﺒْﺻَﺄَﻓ ْﻢُﻜِﺑﻮُﻠُـﻗ َ ْﲔَـﺑ َﻒﻟَﺄَﻓ ءاَﺪْﻋَأ ْﻢُﺘﻨُﻛ . "Lan padha gujengana sira kabeh marang taline Allah, lan aja pisan- pisan padha pisah-pisah, lan elinga marang nikmat Allah marang sira nalika sira kabeh biyen padha memungsuhan, marma Allah banjur
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 71 nyawijekake atinira. Lan sira kabeh karana nikmat Allah banjur dadi wong-wong kang seduluran." (QS Ali Imran: 103). Wonten ayat menika Allah sampun suka pepenget supados kita sampun ngantos pisah-pisah. Tetepa nyawiji, golong-gilip saeka kapti. Jalaran regejegan lan memengsahan menika pakarti jahiliyah ingkang sami katindakaken dening tiyang-tiyang sakderengipun agami Islam tumurun. Islam dados sarana ingkang njalari memengsahan kalawau ical lan ndadosaken ummat Islam dados sawiji. Dados menawi kita samenika remen regejegan lan memengsahan ateges kita wangsul malih dhateng alaming jahiliyah. Mila sedherek. Supados kita boten kabalusuk ing pakarti ala ingkang sampun kawuri, sumangga dipun perdi mrih antawis umat Islam saged rukun. Kita minangka bagiyan saking ummat Islam ingkang wonten ing karang padesan sumangga ugi tansah marsudi dhateng pasedherekan, kados ingkang sampun Allah dhawuhaken lan ingkang sampun Nabi tuladhanaken. Tamtu inggih sakmampu kita kemawon kadidene tiyang dhusun. Amrih karukunan sasama ummat Islam saged pinanggih, wonten sawatawis prekawis ingkang kedah kita gatosaken. Angka satunggal, boten nengenaken dhateng prekawis khilafiah Para sedherek, senadyan agama Islam menika namung satunggal inggih menika ingkang sampun dipun dhawuhaken dening Kanjeng Nabi piyambak, nanging sasurudipun Kanjeng Nabi para ulama lajeng wonten ingkang benten-benten pamanggih. Prekawis-prekawis ingkang benten kalawau dipun wastani prekawis khilafiah, liripun prekawis ingkang wonten salisih pamanggih ing antawasipun para ulama. Bab menika limrah awit kathah prekawis-prekawis enggal ingkang boten wonten kala sugengipun Kanjeng Nabi. Lan prekawis kalawau kedah enggal-enggal katetepaken hukumipun. Para ulama lajeng ijtihad marsudi hukum-hukum kagem prekawis-prekawis enggal kalawau. Lha ing mriki lajeng wonten benten ing pamanggih. Sok ngatena bentenipun boten wonten ing prekawis-prekawis ingkang pokok (ushuluddin). Mila boten perlu lajeng dipun kekahi. Umpaminipun, para sedherek saking NU menawi shalat tarawih 23 rakaat, menawi saking Muhammadiyah namung
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 72 8 rakaat. Bab menika sampun ngantos dipun damel regejegan sebab sedaya ngagem tetimbang ingkang kiyat ugi. Manawi shalat wonten masjid ing wilayahipun para kadang NU inggih tumut mawon adat saben ing mriku. Menawi shalat wonten masjid ing wilayahipun kadang Muhammadiyah inggih tumut menapa adat ingkang sampun kalampahan ing mriku. Menika langkung utami katimbang methentheng ngugemi leresipun piyambak. Karukunan ummat langkung wigati katengenaken. Makaten ugi ing bab- bab sanesipun. Sumangga dipun watara piyambak-piyambak. Angka kalih, boten ngongasaken kasaenanipun piyambak Para sedherek, ingkang dipun wastani ummat Islam inggih menika tiyang ingkang sampun ngucap kalimat syahadat. Kathah saking tiyang-tiyang kalawau ingkang dereng sami nindakaken syari'at Islam kanthi sampurna. Kathah ingkang kewajibanipun taksih bolong-bolong, shalatipun dereng jangkep, zakatipun dereng kabayar, dereng shiyam, dereng minggah haji lan sapiturutipun. Sok ngatena inggih sampun kalebet gegolonganing tiyang muslim, kabawah ummat Muhammad. Tumrap lajeng dipun kiwakaken. Sumangga boten kendat tansah kita ajak dhateng kasaenan kanthi ajakan ingkang sae. Sampun ngantos malah lajeng dipun vonis dosa utawi mlebet naraka. Jalaran prekawis menika namung Allah piyambak ingkang pirsa. Senadyan kita ingkang sampun nglampahi ugi dereng kajamin swarga. Saged ugi kita nglampahi menika boten kanthi tulus ikhlas, menika malah dosa ageng. Sumangga kita anenuladh Kanjeng Nabi ingkang boten nate kemba ajak-ajak maring agami kanthi cara ingkang utami. Nabi boten nate ngundhamana, daksiya utawi wengis dhateng tiyang-tiyang kapir. Senadyan tegas nanging tansah mangagem tembung arum ingkang mrak ati, saha ngatingalaken akhlak utami. Kanthi makaten tiyang-tiyang tinarbuka ingkang dereng purun nglampahi manahipun. Lajeng tuwuh semangatipun kangge nindakaken agami. tiyang-tiyang ingkang makaten boten perlu lajeng Kosok wangsulipun menawi kita ngongasaken dupeh sampun nindakaken lajeng nyecamah dhateng piyambakipun, tiyang-tiyang kalawau malah boten simpati, lajeng saya nebihi dhateng agami. Malah-malah ugi saged lajeng mungsuhi dhateng tiyang ingkang sami ngibadhah. Mila kita kedah ngatos-atos, awit sedaya menika inggih tiyang muslim. Senadyan dereng purun nanging ugi kathah ingkang sampun kepengin nglampahi, namung
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 73 kemawon dereng kaconggah, utawi nembe ketaman rubeda ingkang boten kita mangertosi. Sampun ngantos tiyang ingkang sampun muslim malah lajeng murtad jalaran kita salah ing pangrengkuh. Angka tiga, boten kelu dhateng ombyaking swasana politik Para sedherek, ing nagari kita tahun-tahun menika nembe kathah damel ing babagan politik. Kita badhe manggih Pemilihan Umum ingkang badhe milih partai, Presiden-Wakil Presiden, milih Kepala Desa, lan sawetawis wakil-wakil ing parlemen. Adat sabenipun kita tiyang muslim ingkang kathah wilanganipun dipun manfaataken kagem pados suara. Kathah ingkang lajeng nyaketi pamilih muslim kanthi maneka cara. Babagan menika kita kedah waspada lan tansah emut. Sampun ngantos potensi umat Islam ingkang kathah menika kapecah-pecah kanthi gegambaran (narasi) ingkang boten leres. Salah satunggal gegambaran ingkang boten leres kalawau antawisipun wonten gegambaran bilih Pemililihan Umum menika jihad kangge nglawan supados tiyang-tiyang kapir boten kumawasa ing nagari kita. Bab menika boten leres. Ingkang sami dados kontenstan ing Pemilihan Umum menika sampun paraga-paraga ingkang pinilih. Sawetawis panci gadhah program kerja ingkang benten. Sawetawis wonten ingkang tuwuh saking ideologi ingkang benten. Sawetawis gadhah tujuan ingkang benten ugi. Sawetawis ugi benten bab caranipun nggayuh tujuan kalawau. Nanging sedaya sampun katetepaken sah jumbuh kaliyan pranataning nagari. Para sedherek, Sedaya kontestan Pemilihan Umum kalawau sami adu program. Sedaya sami-sami ngaken bilih programipun paling sae. Dados Pemilihan Umum saged kawastanan fastabiqul khairaat, adon-adon dhateng kasaenan, berlomba-lomba kepada kebaikan. Kita ummat Islam cekap nyemak kemawon pundi saking program kerja menika ingkang sae kangge masyarakat. Pundi ingkang kathah maslahatipun. Pundi ingkang panggih nalar, jalaran menawi boten nalar mesthi namung program dora sembada. Sumangga kita pilih ingkang nyocogi manah lan kagalih langkung maslahat. Kita boten perlu tumut cecongkrahan namung jalaran benten pilihan politik. Karukunan ummat Islam langkung utami katimbang kepentingan politik ingkang namung sakedheping netra kalawau. Para sedherek, kawula cekapaken semanten. Bilih wonten sisiping atur lan kiranging subasita, kawula nyuwun agunging pangapunten.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 74 . Piwulang (17): Tatakrama Utang-Potang ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊ ُﻪﻠﻟا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ُﺪَﻬْﺷَأ . ﻪُﻟﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ ًاﺪﻤَﺤـُﻣ نَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ﷲا ﻻِإ َﻪَﻟِإ ﻻ ْنَأ . . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا Jama'ah majelis taklim rahimakumullah. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang ngantos kasempatan menika taksih paring pitedah kangge ngrungkebi agami Islam, yekti bilih menawi kita ingkar kita samya boten badhe manggih pitedah sanes. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Kanjeng Nabi, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun, ingkang boten kemba ngajak maring agami ingkang leres sahengga kita umat ing akhir jaman saged ngecap nikmat iman lan Islam. Para sedherek, ing pepanggihan wekdal menika kawula badhe ngaturaken prekawis utang-potang. Kawula yakin bilih sedaya tiyang nate ngalami utang-potang menika. Ingkang dipun wastani potang inggih menika nyerahaken arta bandha dhateng tiyang sanes kanthi prajangji ing wekdal ingkang tinamtu badhe dipun wangsulaken. Ingkang nyerahaken dipun sebat tiyang ingkang potang. Dene ingkang dipun serahi arta bandha dipun sebat tiyang ingkang utang. Utang-potang menika inggih dipun sebat wonten ing dalem Al Qur'an, inggih menika al qardh, tegesipun motong. Maknanipun motong arta bandha kaserahaken dhateng tiyang sanes. Miturut agami potang menika asalipun kukumipun mubah, saged katindakaken. Nanging menawi satunggaling prekawis kukumipun mubah, trap-trapanipun saged ewah gumantung kahanan. Saged ugi ing kahanan tinantu dados haram, dados sunat, dados wajib menapa dene dados makruh. ا
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 75 ingkang sanget Contonipun, menawi kita potang dhateng mbetahaken pitulungan, menika kukumipun sunat. Sanget dipun anjuraken lan kalebet kasaenan. Jalaran arta bandha ingkang kita potangaken kalawau saged nulung dhateng piyambakipun. Kosok wangsul, menawi kita motangi dhateng tiyang ingkang badhe laku maksiyat, menika makruh hukumipun. Jalaran kita tumut njurung dhateng tindak kanistan. Kadosta, menawi kita motangi tiyang kangge mendem, mabuk utawi judi. Utang ugi saged dados wajib utawi haram. Nanging ing wekdal menika boten kita rembag awit badhe panjang njlentrehipun. tiyang Para sedherek, utang-potang kalebet prekawis ingkang remit. Kathah tiyang ingkang katulung dening utang ing gesangipun. Nanging ugi kathah ingkang kajalomprong ing jurang kasangsaran amargi utang. Mila supados utang boten damel rubedaning gesang, wonten sawetawis tatakrama ingkang kedah dipun tuhoni kados ing ngandhap punika. Ingkang angka sepisan, tatakrama tumrap tiyang ingkang utang: 1. Sampun ngantos utang menawi boten sanget mbetahaken. Bilih kapeksa utang, kagem kaperluan ingkang sifatipun dharurat kemawon. Utang kangge pakarti konsumtif utawi ropyan-ropyan prayogi dipun singkiri. 2. Utang kanthi niyat ingkang sae, kangge ngentas panandhang. Ugi dipun prayogekaken utang dhateng tiyang ingkang gadhah arta bandha saking pametu ingkang halal. Boten dipun anjuraken utang dhateng ahli maksiyat ingkang asalipun arta bandha boten cetha, utawi boten halal. Niat ingkang sae ugi kalebet niyat badhe enggal mangsulaken menawi kabetahanipun sampun kacekap. Kanjeng Nabi dhawuh: ُﺪﻳِﺮُﻳ َﺬَﺧَأ ْﻦَﻣَو ، ُﻪْﻨَﻋ ُﻪﻠﻟا ىدَأ ﺎَﻫَءاَدَأ ُﺪﻳِﺮُﻳ ِسﺎﻨﻟا َلاَﻮْﻣَأ َﺬَﺧَأ ْﻦَﻣ . ُﻪﻠﻟا ُﻪَﻔَﻠْـﺗَأ ﺎَﻬَـﻓَﻼْﺗِإ "Sing sapaa kang njupuk bandhaning liya (utang) kanthi niyat mbalekake, yekti Allah kang bakal ngleksanani. Lan sing sapaa njupuk kanggo ngentekake, yekti Allah uga bakal nyirnakake dheweke."
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 76 (HR Bukhari). 3. Menawi badhe utang kangge prekawis ingkang wajib, sasaged-saged boten kathah wilanganipun. Ugi dipun kinten sampun wonten jagan kangge nyaur. Umpaminipun utang badhe kangge kagungan kersa, kedah sampun wonten jagan kangge mangsulaken utang menika benjingipun. Sampun ngantos namung njagakaken endoge si blorok ingkang dereng karuwan netesipun. 4. Menawi sampun dhawah tempo kangge nyaur kados prajangji sakawit inggih kedah dipun saur. Menawi ing titimangsa menika dereng wonten ingkang kangge nyaur inggih matur kanthi blakasuta lan kanthi tembung ingkang sae. Prayogi dipun rembag amrih saenipun kangge kekalih pihak. Sampun ngantos utang malah damel gingganging pasedherekan, utawi pethaling pawong sanak utawi pamitran. 5. Ngginakaken arta bandha asil utang kanthi sae lan gemi. Arta menika ingkang kedah kita tiyang saking sanes namung amanat wangsulaken. Kanjeng Nabi dhawuh: . َىدَﺆُـﺗ ﱴَﺣ ْتَﺬَﺧَأ ﺎَﻣ ِﺪَﻴْﻟا "Tangan iku tanggung jawab marang apa kang dijupuk, nganti dheweke mbalekake." (HR. Abu Dawud). 6. Menawi ngantos kedadosan tiyang ingkang potang nagih dhateng kita, kita kedah nanggapi kanthi sae. Tiyang ingkang sampun motangi kita menika ateges sampun nanem kasaenan, mila kedah kita wales kanthi patrap rawuhipun kanthi pakurmatan ingkang murwat lan tembung ingkang manis. Sampun ngantos malah dipun tilar mlajar utawi umpetan. trapsila. Kita tampi 7. Menawi sampun wonten arta bandha ingkang kangge nyaur, saha sampun kacekap betahipun, prayogi enggal-enggal dipun saur kemawon. Boten perlu dipun endhe-endhe malih. Lan ugi boten kenging niat badhe boten nyaur. Awit nyaur utang menika wajib kukumipun. Menawi tiyang boten nyaur ngantos tumekaning pejah, ingkang akhirat badhe dipun lajengaken pepetanganipun.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 77 Kanjeng Nabi dhawuh: ٌرﺎَﻨﻳِد َﰒ َﺲْﻴَﻟ ِﻪِﺗﺎَﻨَﺴَﺣ ْﻦِﻣ َﻰِﻀُﻗ ٌﻢَﻫْرِد ْوَأ ٌرﺎَﻨﻳِد ِﻪْﻴَﻠَﻋَو َتﺎَﻣ ْﻦَﻣ . ٌﻢَﻫْرِد َﻻَو "Sok sapaa kang mati ing dalem kahanan naggung utang sadinar utawa sadirham, mangka bakal dibayar kanthi amal kabecikane. Karana ing kana (akhirat) ora ana maneh dinar lan dirham." (HR. Ibnu Majah) 8. Menawi wekdal nyaur dipun srahaken kanthi sae. Kanthi anyangking tembung arum minangka tandha panuwun. Langkung prayogi menawi nyangking angsal-angsal. Menawi arta bandha ingkang kasambut wau tetela mupangati inggih boten dipun awisi menawi badhe caos tambahan. Waton katindakaken kanthi ikhlas lan sukarila. Kanjeng Nabi dhawuh: . ًءﺎَﻀَﻗ ْﻢُﻜُﻨَﺴْﺣَأ ْﻢُﻛَرﺎَﻴ ِﺧ نِإ "Sabecik-becike sira yakuwi kang paling becik nalika mbalekake (utang)." (HR Bukhari). Para sedherek, makaten kalawau tatakrama kagem tiyang ingkang utang. Prayogi dipun tuhoni supados utang boten dados sesanggan ingkang ngawrat-awrati gesang. Ingkang salajengipun tatakrama kagem ingkang potang: 1. Menawi kedhatengan satunggaling tiyang ingkang badhe nedha utang, saha sampun dipun pariksa tiyang kalawau temen-temen betah sambutan, prayoginipun dipun sukani kewala. Menika satunggaling pakarti sae. Nanging menawi boten wonten boten perlu meksa dhiri, nganak-anakaken, pados-pados utangan sanes kangge sabiyantu. Menika damel rekaos piyambak. Prayogi motangi menika manut sakuwasanipun kemawon.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 78 2. Utang-potang kedah dipun cathet kanthi terang. Sepinten cacahipun lan wekdal menapa badhe dipun wangsulaken. Allah dhawuh: ُﻩﻮُﺒُﺘْﻛﺎَﻓ ﻰﻤَﺴﻣ ٍﻞَﺟَأ َﱃِإ ٍﻦْﻳَﺪِﺑ ﻢُﺘﻨَﻳاَﺪَﺗ اَذِإ ْاﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﻟا ﺎَﻬـﻳَأ ﺎَﻳ ِلْﺪَﻌْﻟﺎِﺑ ٌﺐِﺗﺎَﻛ ْﻢُﻜَﻨْـﻴـﺑ ﺐُﺘْﻜَﻴْﻟَو . "He wong-wong kang padha iman, manawa sira nindakake mu'amalah ora kanthi cara kenceng kanggo waktu kang tinamtu, prayogane sira tulis. Lan sawijining panulis ing antaranira nulis kanthi adil." (Al Baqarah: 282). 3. Menawi potang sampun dhawah temponipun lan tiyang ingkang utang nyuwun tangguh amargi taksih kawratan anggenipun badhe nglunasi prayogi menawi dipun sukani wekdal malih supados piyambakipun longgar. Awit tiyang boten gadhah menika dipun peksa inggih boten badhe saged nyaur. Menawi kapeksanipun tiyang ingkang utang kalawau boten saged nyaur prayogi dipun putihaken kemawon utangipun. Menika ingkang langkung sae miturut tuntunan agami. Allah dhawuh: ْﻢ ُﺘْﻨُﻛ ْنِإ ْﻢُﻜَﻟ ٌﺮْـﻴَﺧ اﻮُﻗﺪَﺼَﺗ ْنَأَو ٍةَﺮَﺴْﻴَﻣ َﱃِإ ٌةَﺮِﻈَﻨَـﻓ ٍةَﺮْﺴُﻋ وُذ َنﺎَﻛ ْنِإَو . َنﻮُﻤَﻠْﻌَـﺗ "Lan manawa (wong kang utang) dalem kasempitan, mangka wenehana inah nganti dheweke longgar, lan nyedhekahake (sebagian utawa kabeh) iku, luwih apik kanggomu, menawa sira mangerteni." (QS. Al Baqarah: 280). Kanjeng Nabi ugi dhawuh: . ُﻪَﻟ ْﻊَﻀَﻴِﻟ ْوَأ اًﺮ ِﺴْﻌُﻣ ْﺮِﻈْﻨُـﻴْﻠَـﻓ - ِﻪﻠِﻇ ِﰱ ُﻪﻠﻟا ُﻪﻠِﻈُﻳ ْنَأ ﺐَﺣَأ ْﻦَﻣ "Sing sapa pengin dieyubi dening Allah kanthi eyub-eyub (ing dina kiamat), mangka padha tangguhna wektu kanggo nglunasi utang kanggo wong kang kasempitan, utawa padha gugurna utange."
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 79 (HR. Ibnu Majah). 4. Sampun ngantos nagih utang mawi cara-cara ingkang kasar lan tembung-tembung wengis. Arta bandha menika namung titipan saking Gusti, menawi kapundhut lantaran tiyang ingkang utang inggih dipun ikhlasaken kemawon. Nanging menawi manggihi tiyang ingkang nekad, ingkang niyat ala boten badhe nyaur, prayogi kalaporaken dhateng ingkang berwajib. 5. Boten ngetrapakan anakan, tambahan menapa dene kauntungan sanes kangge arta bandha ingkang kapotangaken. Menika dipun wastani riba, sanget-sanget dipun awisi dening agami. Para ahli fikih sampun sepakat bilih: .ﺎًﺑِر َﻮُﻬَـﻓ ﺎًﻌْﻔَـﻧ ﺮَﺟ ٍضْﺮَـﻗ ﻞُﻛ "Saben utang kang mawa kauntungan, mangka kukume riba." Nanging menawi tambahan kalau saking kersanipun ingkang utang awit karana raos panuwunipun, boten dados menapa menawi dipun tampi. Para sedherek, sampun katur tatakrama utang-potang. Menawi kita tinggali tiyang ingkang motangaken arta bandha menika boten pikantuk untung menapa-menapa. Mila, potang menika kalebetaken kadosdene pakarti ingkang sae. Tiyang potang ugi badhe kaganjar kanthi ganjaran setengah saking ganjaran sedhekah. Nabi dhawuh: . ًةﺮَﻣ ﺎَﻬِﺘَﻗَﺪَﺼَﻛ َنﺎَﻛ ﻻِإ ِ ْﲔَـﺗﺮَﻣ ﺎًﺿْﺮَـﻗ ﺎًﻤِﻠْﺴُﻣ ُضِﺮْﻘُـﻳ ٍﻢِﻠْﺴُﻣ ْﻦِﻣ ﺎَﻣ "Apa kang saben wong muslim potangake marang sasamane kaping pindho, mangka dheweke iku kayadene wong kang sedhekah sepisan." (HR. Ibnu Majah) Nanging sedherek, wonten satunggal potang ingkang dipun jamin boten badhe damel kapitunan lan malah kepara ngasilaken piwales ingkang ageng sanget. Kados dhawuh Allah menika:
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 80 ُﻪّﻠﻟاَو ًةَﲑِﺜَﻛ ًﺎﻓﺎَﻌْﺿَأ ُﻪَﻟ ُﻪَﻔِﻋﺎَﻀُﻴَـﻓ ًﺎﻨَﺴَﺣ ًﺎﺿْﺮَـﻗ َﻪّﻠﻟا ُضِﺮْﻘُـﻳ يِﺬﻟا اَذ ﻦﻣ َنﻮُﻌَﺟْﺮُـﺗ ِﻪْﻴَﻟِإَو ُﻂُﺴْﺒَـﻳَو ُﺾِﺒْﻘَـﻳ . "Sok sapaa kang gelem caos potang marang Allah, potang kang becik, marma Allah bakal nikel-tekukake bayaran marang dheweke kanthi matikel-tikel. Lan Allah gawe sempit lan gawe longgar (rizki) lan amung marang Allah sira bakal dibalekake." (QS Al Baqarah: 245). Para sedherek, menapa werdinipun potang dhateng Allah menika? Insya Allah sanes wekdal badhe kawula aturaken bilih wonten kasempatan malih. Cekap semanten atur kula. Wonten sisip lan salah muna-muni, kawula tansah nyuwun angunging sih aksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 81 Piwulang (18): Potang Dhateng Allah . ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪ ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪ َّﻠﻟِ َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ ّﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴَﺳَﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ . َّﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪ. ْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪ ّﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . Para jamaah majlis taklim, rahimakumullah. Mangga kawula dherekaken muji syukur katur ngarsa dalem Pangeran Ingkas Maha Kuwaos, ingkang sampun paring nikmat iman lan ugi nikmat Islam. Shalawat lan salam konjuk dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, panuntun manungsa sabumi, ingkang sampun ngentas saking pepeteng tumuju maring margi ingkang terang. Para sedherek, wonteng ing pepanggihan ingkang kapengker kawula sampun janji badhe ngaturaken jlentrehipun salah satunggah dhawuh Allah ingkang wonten sesambetanipun prekawis potang. Kawula ngambali ngaturaken dhawuh wau, kados ing ngandhap: ُﻪّﻠﻟاَو ًةَﲑِﺜَﻛ ًﺎﻓﺎَﻌْﺿَأ ُﻪَﻟ ُﻪَﻔِﻋﺎَﻀُﻴَـﻓ ًﺎﻨَﺴَﺣ ًﺎﺿْﺮَـﻗ َﻪّﻠﻟا ُضِﺮْﻘُـﻳ يِﺬﻟا اَذ ﻦﻣ َنﻮُﻌَﺟْﺮُـﺗ ِﻪْﻴَﻟِإَو ُﻂُﺴْﺒَـﻳَو ُﺾِﺒْﻘَـﻳ . "Sok sapaa kang gelem caos potang marang Allah, potang kang becik, marma Allah bakal nikel-tekukake bayaran marang dheweke kanthi
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 82 matikel-tikel. Lan Allah gawe sempit lan gawe longgar (rizki) lan amung marang Allah sira bakal dibalekake." (QS Al Baqarah: 245). Para sedherek, ing pepanggihan kapengker sampun kita taliti kanthi permati bilih potang dhateng manungsa menika sakedhik sanget kauntunganipun kagem dhiri pribadhi. Sepisan, awit boten kenging narik anakan utawi bunga. Kaping kalih, menawi ingkang utang dereng saged nyaur dipun anjuraken suka inah kanthi tambahan wekdal. Malah kaping tiga, menawi ingkang utang boten saged nyaur dipun prayogekaken mutihaken kemawon, alias dipun anggep lunas. Tiyang potang wonten ing tuntunan agami babarpisan mboten pikantuk untung materi menapa- menapa. Menawi wonten untungipun menika wujudipun sanes materi. Inggih menika saged tetulung dhateng kanca rowang utawi tangga tepalih. Lan untung menika inggih boten dipun nikmati awak piyambak. Mila Allah lajeng dhawuh wonten ing ayat menika: sinten ingkang potang dhaten Allah badhe dipun saur kanthi cacah ingkang tikel-matikel. Dados boten badhe kapitunan. Lajeng werdinipun kados pundi ingkang dipun sebat potang dhateng Allah menika? Salah satunggal mufassir kawentar, Bapak Quraish Shihab, wonten ing Tafsir al Misbah ngartosaken potang dhateng Allah (yuqridlullah) inggih menika: satunggaling paweweh ingkang tulus kangge kemaslahatan (kasaenan) dhateng abdinipun Allah. Lajeng potang ingkang sae (qardhan hasana) inggih menika: sedaya ingkang dipun wewehaken kalawau kanthi niat ingkang tulus sarta barang ingkang dipun wewehaken kalawau halal. Wondene pangertosan tulus inggih menika boten ngajeng-ajeng piwales saking tiyang ingkang kita wewehi. Pangajeng-ajeng kita namung dhateng Allah piyambak. Dados para sedherek, menawi kita paring paweweh dhateng satunggaling tiyang ingkang tujuanipun kagem maslahatipun tiyang kalawau, sarta barang ingkang kita wewehaken menika barang ingkang halal, yekti Allah badhe nyaur paweweh kita kalawau kanthi cacah ingkang tikel-matikel. Tiyang ingkang potang dhateng Allah menika dipun jamin boten badhe rugi. Malah dipun saur kanthi cacah ingkang kathah. Sepinten kathahipun? Allah piyambak ingkang suka pepindhan kados ingkang kasebat ing ayat menika:
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 83 َﻞِﺑﺎَﻨَﺳ َﻊْﺒَﺳ ْﺖَﺘَﺒﻧَأ ٍﺔﺒَﺣ ِﻞَﺜَﻤَﻛ ِﻪّﻠﻟا ِﻞﻴِﺒَﺳ ِﰲ ْﻢَُﳍاَﻮْﻣَأ َنﻮُﻘِﻔﻨُﻳ َﻦﻳِﺬﻟا ُﻞَﺜﻣ . ٌﻢﻴِﻠَﻋ ٌﻊ ِﺳاَو ُﻪّﻠﻟاَو ُءﺎَﺸَﻳ ﻦَﻤِﻟ ُﻒِﻋﺎَﻀُﻳ ُﻪّﻠﻟاَو ٍﺔﺒَﺣ ُﺔَﺌﻣ ٍﺔَﻠُـﺒﻨُﺳ ﻞُﻛ ِﰲ "Pepindhane wong-wong kang nafkahake bandhane ing marganing Gusti Allah kayadene winih sawiji kang nuwuhake woh pitung wuli, ing saben sawuline ana satus wiji. Allah nikel tekukake ganjaran tumrah sapa wae ingkang den kersakaken. Lan Allah Maha Jembar (peparinge) lan Maha Pirsa." (Al Baqarah: 261). Para sedherek, lajeng kadospundi caranipun Allah badhe nyaur utawi paring piwales dhateng ingkang sampun sami potang menika? Wonten ing Surat Al Baqarah ayat 245 sampun dipun sebatakan bilih Allah kuwaos damel sempit menapa dene damel longgar rezekinipun manungsa. Ugi ing Surat Al Bawarah ayat 261 dipun sebat bilih Allah Maha Jembar peparingipun tumrap manungsa. Dados menawi namung paring piwales ing donya menika ugi boten kirang margi. Saged ugi rezekinipun lajeng lumintu ambanyu mili. Sedaya ingkang katindakaken pikantuk pakolih. Sedaya ingkang dipun gayuh dipun gampilaken. Menika boten aneh awit sedaya rezeki kita inggih namung peparing saking Gusti Allah. Para sedherek, sejatosipun ayat ingkang nyebat potang dhateng Allah menika namung dhapur pangebang-bang dhateng sinten kemawon ingkang taksih badhe pepetangan kaliyan Allah. Allah sampun dhawuh bilih amalan ingkang paling utama inggih ingkang ikhlas tanpa ngajeng-ngajeng dhateng piwales. Nanging wonten ing mriki Allah ugi dhawuh bilih manungsa badhe pepetangan, Allah ugi sumadya nyembadani. Para manungsa ingkang kersa maringaken sebagian saking arta bandha ingkang dipun darbeki boten badhe dipun aniaya dening Allah. Boten badhe nandhang tuna wekasanipun. Ayat menika ugi ndunungaken bilih kenging kemawon kita ngajeng-ajeng ganjaran utawi pepulih saking sedaya amal ingkang wujud arta bandha. Waton pangajeng-ajeng kita katujokaken dhateng Allah piyambak. Karana inggih namung Allah ingkang saged nyembadani. Sinten ingkang gadhah
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 84 pangajeng-ajeng dhateng Allah boten badhe kacuwan. Kosok wangsulipun ingkang gadhah pamrih dhateng manungsa badhe kacelik. Para sedherek, para winasis ngendika bilih tiyang ingkang kersa sedhekah utawi weweh dhateng sesami kanthi niyat ngajeng-ajeng pepulih saking Allah menika kadosdene tiyang dagang. Nanging sedherek, senadyan makaten dedagangan kados menika boten satunggaling pakarti ingkang nistha. Allah piyambak ugi marengaken dhateng abdinipun ingkang badhe lampah dedagangan kaliyan Allah. Kados dhawuh Allah ing Surat Al Faathir: ًاّﺮ ِﺳ ْﻢُﻫﺎَﻨْـﻗَزَر ﺎِﳑ اﻮُﻘَﻔﻧَأَو َة َﻼﺼﻟا اﻮُﻣﺎَﻗَأَو ِﻪﻠﻟا َبﺎَﺘِﻛ َنﻮُﻠْـﺘَـﻳ َﻦﻳِﺬﻟا نِإ ِﲡ َنﻮُﺟْﺮَـﻳ ًﺔَﻴِﻧ َﻼَﻋَو . َرﻮُﺒَـﺗ ﻦﻟ ًةَرﺎَ "Satemene wong-wong kang tansah maca kitab Allah lan ngedegake shalat lan mblanjakake sebagian saka rejeki kang Ingsun paringake marang dheweke kanthi sesidheman utawa terang-terangan, dheweke iku ngarep-arep laku dedagangan kang ora bakal kapitunan." (QS Al Faathir: 29). Ayat ing nginggil suka pangertosan bilih dedagangan kaliyan Allah dipun keparengaken. Malah dipun sebat bilih dedagangan menika langkung utami awit boten badhe rugi wekasanipun. Para sedherek, sampun sawetawis atur kawula. Keparenga kula caos reringkesan sakedhik minangka bebundheling atur: Ingkang sepisan, potang kaliyan Allah inggih menika paring paweweh dhateng abdinipun Allah kanthi tulus kanthi tujuan ingkang maslahat kangge ingkang kita wewehi. Kaping kalih, potang kaliyan Allah boten badhe nandang kapitunan. Boten badhe gagal bayar. Malah kepara panyaur ing wingking ageng sanget. tiyang Kaping dedangangan boten dipun awisi, malah kalebet dedagangan ingkang utama awit boten badhe nandhang kapitunan. tiga, lampah pepetangan kaliyan Allah kadosdene Para sedherek, cekap semanten atur kawula. Bilih wonten sisip lan cewet, kawula nyuwun agunging pangapunten. Billahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 85 Piwulang (19): Muslim Ingkang Utama ِﻦﻳﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪ ُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﻠُﻛ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﻤَُﳏ نأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ Para jamaah majlis taklim, rahimakumullah. Mangga kawula dherekaken muji syukur katur ngarsa dalem Pangeran Ingkang Maha Kuwaos, ingkang sampun paring nikmat Islam sahengga manungsa saged nggayuh kautamen. Shalawat lan salam konjuk dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, panuntun manungsa sabumi, tuladhan utama tiyang sadonya. Para sedherek, agami kita inggih agami Islam dipun wedharaken ing jaman akhir. Dipun wastani akhir awit sampun boten wonten agami malih ingkang katurunaken dhateng manungsa. Nabi kita inggih Nabi ingkang pungkasan. Kanthi menika agami kita badhe kangge salawasipun donya menika ginelar, ngantos dinten kiamat mangke. Kanthi sifat ingkang makaten agami kita sampun asifat jangkep lan sampurna. Saged dipun agem kangge pituduh gesang kangge sinten kemawon. Nanging sedherek, kita ugi mangertos bilih kahanan ummat menika warni- warni. Wonteng ingkang kiyat lan ringkih, wonten ingkang sregep lan radi mbeler, wonten ingkang semangat lan wonten ingkang kemba, lan sanesipun. ugi kahanan satunggaling tiyang owah lan gingsir. Ingkang rumiyin kiyat inggih wonten. Makaten ugi kosokwangsulipun. lajeng dados ringkih
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 86 Nanging, nyata tuhu elok dene agami kita saged ngemot sawarnining kahanan ingkang maneka warna kalawau. Ingkang nembe ringkih inggih boten badhe kawratan nglampahi. Ingkang nedheng kiyat boten kekirangan kasaenan. Ingkang nembe semangat badhe pikantuk ganjaran ageng. Ingkang nembe kemba inggih boten badhe kapitunan. Sedaya kalawau jalaran ing dalem agami Islam wonten gangsal tataran hukum. Sumangga kita suraos menapa kemawon ingkang gangsal menika. 1. Wajib. Ingkang dipun wastani wajib inggih menika sedaya parintah ingkang kedah dipun tindakaken. Menawi boten katindakaken badhe nampi paukuman, lan mesti kemawon menawi katindakaken badhe tampi ganjaran. Contonipun shalat, shiyam, zakat, haji kagem ingkang mampu. 2. Haram. Ingkang dipun sebat haram inggih menika sedaya ingkang dipun awisi, boten kenging katindakaken. Menawi katindakaken badhe nampi paukuman, menawi dipun singkiri badhe tampi ganjaran. Contonipun, minuman keras, ngabotohan, maling, madon, lan sanes- sanesipun. 3. Mubah. Inggih menika sedaya boten wonten awisanipun lan ugi boten wonten laranganipun. Contonipun dhahar, ngunjuk, sare lan sanesipun. 4. Makruh. Inggih menika sedaya ingkang manawi katindakaken boten tampi paukuman, nanging menawi dipun singkiri badhe pikantuk ganjaran. Contonipun ngrokok, jejagongan ingkang muspra, sakeh kasukan utawi permainan, lan sanesipun. 5. Sunat. Inggih menika sedaya prekawis ingkang menawi katindakaken badhe pikantuk ganjaran, nanging menawi boten katindakaken inggih boten menapa. Contonipun shalat tarawih, shalat sunat rawatib, shalat tahiyatul masjid, lan sanesipun. Para sedherek, kanthi wontenipun gangsal tataran hukum menika satunggaling muslim saged nglampahi syari'at agami manut kekiyatanipun piyambak-piyambak. Tiyang awam kados kita mbokmenawi wonten ingkang rumaos sampun cekap menawi saged nuhoni ingkang kekalih, inggih punika saged nglampahi ingkang wajib lan nebihi ingkang haram. Menika inggih sampun sae. Paling boten saben tiyang muslim kedah saged nglampahi ingkang kalih menika. Kanjeng Nabi dhawuh:
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 87 ِﻣ اﻮ ْﻨ ُﻪ َﻣ َﻓ ِﻪِﺑ ْﻢُﻜُﺗْﺮ ُﺒِﻨَﺘْﺟﺎ ُﻢُﺘْﻌَﻄَﺘ َـﻓﺎ َﻌ ُﻠ ْﺳا ﺎ ُﻩﻮ . َو َﻣ َأ ﺎ َﻣ ُﻪْﻨ َﻓ َﻋ ْﻢُﻜُﺘْﻴَﻬَـﻧ ﺎ "Apa kang ingsun larang kanggomu, marma padha tinggalen lan apa kang ingsun parintahake marang sira marma padha lakonana sakuwasanira." َﻣ (HR. Muslim) Waton saged istiqomah ing salamining gesang nuhoni ingkang kekalih kalawau sampun damel slamet donya akhiratipun. Para sedherek, tumrap ingkang gadhah kekiyatan langkung, wekdal ingkang longgar saha semangat ingkang kangge nglampahi ibadhah, Allah sampun paring amalan-amalan ingkang sunat. Wonten pinten-pinten amalan sunat menika. Shalat sunat, shiyam sunat lan ugi pakarti sanesipun ibadhah ing dalem gesang sadinten-dinten. Dados relawan kurban bencana alam, menika ugi padamelan sunat ingkang ageng ganjaranipun. Infaq kangge nyumbang kurban bencana alam menika ugi sunat. Ndugeni majlis taklim kados ingkang kita lampahi wekdal menika ugi sunat. Lan kathah malih amalan sanesipun. Sedaya menika menawi katindakaken badhe damel gesang kita langkung sae malih katimbang menawi namung nuhoni ingkang kekalih kalawau. Salajengipun, menawi kita taksih dereng marem kita ugi saged nebihi prekawis ingkang makruh. Kathah padamelan utawi padatan ing dalem masyarakat ingkang kagolong makruh. Umpaminipun ngrumpi jejagongan ingkang boten wonten keperluanipun. Menika makruh. Menawi kasingkiri badhe pikantuk ganjaran. Kathah malih padamelan ingkang makruh ingkang langkung sae menawi kasingkiran. Kanjeng Nabi dhawuh: ِﻪﻴِﻨْﻌَـﻳ َﻻ ﺎَﻣ ُﻪُﻛْﺮَـﺗ ِءْﺮَﻤْﻟا ِمَﻼْﺳِإ ِﻦْﺴُﺣ ْﻦِﻣ "Kalebu sawiji saka kabecikana gama Islam yakuwi ngedohi prekara kang ora ana manfaate." (HR. Tirmidzi). Para sedherek, menawi amalan kita saged kita tambah kanthi nindakaken ingkang sunat lan nebihi ingkang makruh kasaenan kita ugi saya tambah- tambah malih. Gesang kita badhe saya manfaat wonten ing donya. Lan ganjaran ageng badhe kita tampi akhirat mangke.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 88 Para sedherek, puncaking amalan tiyang muslin menawi ugi saged ngirangi ingkang mubah. Menika boten ateges kita kedah nilar sedaya padamelan sadinten-dinten ingkang umum dipun lampahi tiyang sanes kados dene dhahar lan ngunjuk. Perlu kita mangertosi sedaya ingkang mubah menika saged ewah hukumipum manut kahahan ingkang tumanduk. Contonipun, dhahar menika mubah. Nanging menawi kita boten dhahar tigang dinten, menika haram. Awit boten dhahar tigang dinten saged damel tiwasing badhan. Pramila miturut tuntunan agami kita namung kenging shiyam sedinten kemawon, saking fajar ngantos magrib. Luwih saking menika haram. Kosok wangsulipun menawi kita dhahar sedinten kaping 5 menika makruh. Awit menika kekathahen. Werdinipun kita kedah nilar ingkang mubah inggih menika kita boten nindakaken sedaya ingkang mubah menawi boten perlu sanget. Kados ingkang dipun contoni dening Kanjeng Nabi, boten dhahar menawi boten ngelih, saha dipun cekapi sakderengipun tuwuk. Nabi menawi dalu ugi boten kathah anggenipun sare. Wekdal dalu dipun manfaataken kangge shalat wengi. Nabi menawi ngagem rasukan inggih boten leluwihan, namung sacekapipun kados tiyang sanes. Amargi Nabi tansah nebihi prekawis ingkang mubazir lan beborosan. Menawi kita umat muslim sampun saged nuladh ingkang kados makaten kalawau, teges kita sampun dados tiyang muslim ingkang utami kados tuladhan agung Kanjeng Nabi Muhammad SAW. Para sedherek kawula cekapaken samanten atur kawula bab tataraning hukum-hukum syariat. Sumangga dipun watara piyambak-piyambak dugi pundi kekiyatanipun sowang-sowang. Sampun ngantos ngaya-aya mindhak malah dados beban ingkang ngawrat-awrati. Ingkang langkung wigati ing dalem pangamalan agami inggih menika tansah ajeg lan lumintu. Jalaran gesang ing alam donya menika relatif dangu lan kathah rubedanipun. Sampun ngantos amalan kita pedhot ing margi jalaran kita rumaos kawratan. Para sedherek, wonten sisip saha kirang ing subasita anggen kawula matur, kawula nyuwun agunging pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah. Nuwun.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 89 Piwulang (20): Amerdi Watak Qana'ah ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊ ُﻪﻠﻟا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ُﺪَﻬْﺷَأ . ﻪُﻟﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ ًاﺪﻤَﺤـُﻣ نَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ﷲا ﻻِإ َﻪَﻟِإ ﻻ ْنَأ . . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا Para jamaah majlis taklim, rahimakumullah. Mangga kawula dherekaken muji syukur katur ngarsa dalem Pangeran Ingkang Maha Kuwaos, ingkang sampun nitahaken manungsa ing dalem kahanan ingkang sampurna. Shalawat lan salam konjuk dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, panuntun manungsa sabumi, ingkang sampun paring tuladha kanthi pakarti agung (khuluqin 'adzim). Para sedherek, wonten pepanggihan wekdal menika kawula badhe ngaturaken salah satunggal akhlakul karimah utawi budi pakarti ingkang sae, inggih menika watak qana'ah. Qana'ah artosipun ngraos rila (ridha) lan ngraos cekap dhateng sedaya peparingipun Allah. Peparing menika saged wujud rizki utawi sanesipun. Tiyang ingkang qana'ah boten badhe maiben dhateng sifat asihipun Gusti ingkang pandum rezeki. Piyambakipun tansah ngagungaken raos panuwun, saha tansah ndinginaken panedha-nrima dhateng sedaya peparing ingkang sampun katampi. Qana'ah satunggaling watak utami. Tumrap sinten kemawon ingkang nggadhahi watak menika yektos bilih piyambakipun sampun kasinungan nugraha ingkang sakalangkung ageng. Rasulullah dhawuh: ا
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 90 ُﻩﺎَﺗآ ﺎَِﲟ ُﻪﻠﻟا ُﻪَﻌـﻨَـﻗَو ﺎًﻓﺎَﻔَﻛ َقِزُرَو َﻢَﻠْﺳَأ ْﻦَﻣ َﺢَﻠْـﻓَأ ْﺪَﻗ "Yekti banget begja wong kang mlebu agama Islam, banjur diparingi rizki kang cukup lan Allah menehi marang dheweke sifat qana'ah kanthi apa- apa kang diparingake marang dheweke." (HR Muslim). Sapinten agengipun nugraha ingkang badhe katampi dening tiyang ingkang qana'ah menika? Allah dhawuh: ِﳊﺎَﺻ َﻞِﻤَﻋ ْﻦَﻣ َنﻮُﻠَﻤْﻌَـﻳ اﻮُﻧﺎَﻛ ﺎَﻣ ِﻦَﺴْﺣَﺄِﺑ ْﻢُﻫَﺮْﺟَأ ْﻢُﻬـﻨَـﻳِﺰْﺠَﻨَﻟَو . ًﺔَﺒﻴَﻃ ًةﺎَﻴَﺣ ُﻪﻨَـﻴِﻴْﺤُﻨَﻠَـﻓ ٌﻦِﻣْﺆُﻣ َﻮُﻫَو ٰﻰَﺜْـﻧُأ ْوَأ ٍﺮَﻛَذ ْﻦِﻣ ﺎً . "Sing sapa wonge nindakake amal shalih, lanang utawa wadon ing kahanan kang iman, mangka satemene Ingsun bakal maringi marang dheweke panguripan yang becik, lan satemene Ingsun bakal menehi piwales marang dheweke kanthi ganjaran kang luwih becik katimbang kang wis ditindakake." (An Nahl: 97). Para sedherek, wonten ayat ing nginggil Allah njamin dhateng tiyang ingkang nindakaken amal kasaenan kanthi panggesangan donya ingkang sae. Lan malih wonten ing akhirat ugi taksih badhe kaganjar kanthi ganjaran ingkang langkung katimbang ingkang sampun katindakaken. Nanging sedherek, watak qana'ah menika ugi boten saged ujug-ujug kita sandhang. Kedah kita perdi amrih dados akhlak kita ing panggesangan sadinten-dinten. Caranipun kadospundi? Ing ngandhap punika kawula aturaken sawetawis sikap ingkang kedah kita biyasakaken dados pakulinan amrih watak qanaah comondok wonten badhan kita. Angka satunggal, boten maiben lan maoni menawi kita dipun paringi rejeki ingkang sakedhik. Umpaminipun kita among tani nanem jagung. Kita sampun rekaos ngupakara taneman wiwit ceblok wiji, ndhangir, ngelebi toya lan sanesipun. Ing pangajab amrih asilipun maremaken kados gegadhangan
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 91 kita. Nanging tibaning ndon kok lajeng tumurun dhawah sahengga taneman kita sami becek. Wohipun namung alit-alit boten mranani. Lajeng nalika dipun tebasaken asilipun boten jumbuh kaliyan pangangkah sakawit. Menika kita nembe dipun paringi rejeki sakedhik. Menawi nandhang ingkang kados makaten boten kenging kita lajeng maido utawi maoni. Umpaminupun lajeng ngunandika, "Gusti Allah ki piye to? Kok gawe udan wae yo wayah jagung arep tuwa. Nek ngene iki rak yo aku rugi?" Nah sedherek, pangunandika ingkang kados makaten boten kenging kawedal. Mesthinipun kita kedah ngraos cekap, "Alhamdulillah, senadyan udan deres isih diparingi panen jagung sethithik. Kena kanggo nutupi butuh!" Inggih atur ingkang pungkasan menika watakipun tiyang qana'ah ingkang kedah kita kulinakaken. Angka kalih, boten was-was dhateng rejeki ing dinten benjing. Para sedherek, kathah saking kita ingkang gadhah watak ingkang dereng leres ing babagan rejeki. Inggih menika sanget nggantungaken dhateng padamelan utawi arta bandha ingkang dipun darbeni. Nalika arta bandha telas lajeng tuwuh raos was-was, umpaminipun lajeng gadhah panggalihan, "Aku sesuk apa isih bisa mangan?" Pangalihan ingkang kados makaten boten pantes. Awit Allah tansah paring rejeki dhateng sedaya tiyang. Ingkang kedah kita tindakaken inggih menika tansah boten kemba usaha nyambut damel amrih rejeki tansah lumintu dhateng kita. Sapinten agengipun rejeki, saha kapan badhe kaparingaken, sampun ngantos njalari kita was-was. Sebab Allah boten badhe dzalim dhateng abdinipun. Satunggaling riwayat saking 'Ubaidillah bin Mihshan Al-Anshari RA, bilih Nabi SAW, dhawuh: ِﻪِﻣْﻮَـﻳ ُتﻮُﻗ ُﻩَﺪْﻨِﻋ ِﻩِﺪَﺴَﺟ ِﰱ ًﰱﺎَﻌُﻣ ِﻪِﺑْﺮ ِﺳ ِﰱ ﺎًﻨِﻣآ ْﻢُﻜْﻨِﻣ َﺢَﺒْﺻَأ ْﻦَﻣ ﺎَﻴْـﻧﺪﻟا ُﻪَﻟ ْتَﺰﻴ ِﺣ ﺎَﳕَﺄَﻜَﻓ "Sok sapaa ing antarane sira kabeh kang nemohi kahanan aman ing omahe dhewe, diparingi sehat badhan lan isih duwe panganan kanggo dina iki, mangka dheweke kaya-kaya wis ngumpulake kabeh isine donya." (HR. Tirmidzi; Ibnu Majah)
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 92 Para sedherek, dados kita boten perlu was-was dhateng rejeki ing dinten benjing. Menawi dinten menika taksih cekap ateges kita sampun begja ingkang saged ngumpulaken donya kadosdene begjanipun saisinipun. Menika watakipun tiyang ingkang qana'ah. tiyang Ingkang angka tiga, boten mbandhingaken dhateng rejekinipun tiyang sanes. Para sedherek Allah paring rejeki dhateng kita menika sampaun kataker manut kabetahan kita piyambak-piyambak. Allah boten badhe paring leluwihan awit Allah boten remen barang ingkang mubadzir. Allah ugi boten badhe paring kanthi kirang awit Allah menika Maha Sugih. Dados sedaya ingkang kaparingaken dhateng kita menika sampun pas ukuranipun. Pramila boten prayogi menawi kita lajeng mbandhingaken kaliyan rejekinipun tiyang sanes, jalaran kabetahanipun ugi benten. Sok ngatena, menawi kita paripaksa badhe mbandhingaken rejeki, sumangga, nanging sampun ngantos kita ndhangak mbandhingaken kaliyan tiyang-tiyang ingkang rejekinipun langkung kathah. Nabi dhawuh lumantar riwayat saking Abu Hurairah RA: ُرَﺪْﺟَأ َﻮُﻬَـﻓ ْﻢُﻜَﻗْﻮَـﻓ َﻮُﻫ ْﻦَﻣ َﱃِإ اوُﺮُﻈْﻨَـﺗ َﻻَو ْﻢُﻜْﻨِﻣ َﻞَﻔْﺳَأ ْﻦَﻣ َﱃِإ اوُﺮُﻈْﻧا ِﻪﻠﻟا َﺔَﻤْﻌِﻧ اوُرَدْﺰَـﺗ َﻻ ْنَأ . "Delengen wong-wong kang sangisormu (ing dalem masalah bandha donya) lan aja pisan-pisan ndeleng wong kang sandhuwurmu. Kanthi mangkono iku bakal njalari sira ora ngremehake peparing nikmat saka Allah marang sira." (HR Muslim). Para sedherek sampun kita aturaken prekawis amerdi watak qana'ah. Tigang prekawis ing nginggil sumangga dipun gulawenthah amrih dados budi pakarti kita ing sadinten-dinten. Menawi sampun saged kulina saha dados wewatakan kita sami, istingarah watak qana'ah badhe comondhok ing badhan kita. Sahengga kita kelebetaken dhateng golonganing tiyang- tiyang ingkang begja. Cekap samanten atur kawula. Wonten sisip lan cewet saha kirang ing subasita, kawula tansah nyuwun agunging pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 93 Piwulang (21): Shalat Kanthi Raga Lan Jiwa ﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ نَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ِْﱘِﺮَﻜْﻟا ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَاَو ِﻪِﻟٰا ﻰٰﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﻴَﺳ ﻰٰﻠَﻋ ُﷲا ﻰﻠَﺻ . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﻴَﺳ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَا Para jama'ah majlis taklim ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nugraha agung wujud nikmat iman lan nikmat Islam. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabiyullah akhir zaman, Muhammad SAW, ingkang sampun paring tuladha agung kangge gesang wonten ing donya punika. Para sedherek, wonten saben dinten sakbotenipun gangsal wekdal kita nglampahi ibadhah shalat. Kanthi menika mesthinipun kita sampun celak sanget kaliyan Allah, Pangeran Ingkang nguwaosi jagad menika. Jumbuh kaliyan dhawuh saking Allah: َءﺎَﻋﺪﻟا اوُﺮِﺜْﻛَﺄَﻓ ٌﺪ ِﺟﺎَﺳ َﻮُﻫَو ِﻪﺑَر ْﻦِﻣ ُﺪْﺒَﻌْﻟا ُنﻮُﻜَﻳ ﺎَﻣ ُبَﺮْـﻗَأ . "Kahanan paling cerak ing antara abdi lan Pangerane yakuwi nalikane sujud. Marma padha ngakehana nyenyuwun (nalika sujud)." (HR. Muslim). Ewasemanten taksih kathah tiyang ingkang rumaos tebih kaliyan Pangeran. Boten kersa mituhu dhateng sedaya dhawuhipun, lan boten ajrih dhateng pepacuhipun. Senadyan piyambakipun sampun nglampahi shalat ing saben dintenipun. Prekawis menika boten aneh awit Allah piyambak dhawuh
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 94 bilih wonten tiyang ingkang shalat nanging malah nandhang kapitunan amargi lirwa ing dalem shalatipun. . َنﻮُﻫﺎَﺳ ْﻢِِ َﻼَﺻ ﻦَﻋ ْﻢُﻫ َﻦﻳِﺬﻟا . َﲔﻠَﺼُﻤْﻠﻟ ٌﻞْﻳَﻮَـﻓ "Cilaka wong-wong kang padha shalat. Yakuwi wong-wong kang kalepyan marang shalate." (QS Al Mauun: 4-5). Kamangka shalat menika sejatosipun amalan ingkang ngremenaken. Damel resep manah lan ati tentrem. Ing satunggaling wekdal Rasulullah nate dhawuh: ِة َﻼﺼﻟا ِﰲ ﲏْﻴَﻋ . َةﺮُـﻗ َﺟ َﻌ َﻠ ْﺖ "Ndadekake resep atiku nalika shalat." (HR Nasa'i lan Ahmad). Shalat ugi njalari kita kagolongaken dhateng golonganipun tiyang-tiyang ingkang begja. Kados dhawuh Allah menika: .نﻮُﻌ ِﺷﺎَﺧ ْﻢِِ َﻼَﺻ ِﰲ ْﻢُﻫ َﻦﻳِﺬﻟا .نﻮُﻨِﻣْﺆُﻤْﻟا َﺢَﻠْـﻓَأ ْﺪَﻗ "Satemene nyata begja wonng-wong kang iman. Yakuwi wong-wong kang shalate padha khusyuk." (QS. Al Mukminun : 1-2) Nanging, tiyang ingkang kalepyan kados kasebut ing nginggil boten badhe manggih manfaat menapa-menapa saking shalatipun. Malah kepara damel sesangganing gesang, dados rubeda kangge pakaremanipun wonten ing donya. Katingalipun shalat, nanging boten badhe pikantuk menapa-menapa ing donya lan akhirat. Para sedherek, supados shalat kita kalebataken dhateng golonganing shalat ingkang khusyuk, ingkang njalari damel resep saha trentreming manah, saha badhe ndhatengaken manfaat tumrap gesang sadinten-dinten, kita kedah mangertosi tatacara utawi lakunipun. Shalat menika mujudaken ibadhah fisik. Piranti lan sarananipun inggih menika badhan kita. Ing ibadhah shalat wonten rukun-rukun ingkang kedah
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 95 kita lampahi. Ugi wonten syarat-syarat ingkang kedah kita cekapi sakderengipun. Nanging lampahing ibadhah shalat sejatosipun boten cekap kanthi badhan kita kemawon. Mila, ing ayat nginggil lajeng wonten istilah khusyuk. Ingkang dipun sebat khusyuk inggih menika manthengipun pikiran lan jiwa, jumbuh lan salaras kaliyan ebahing raga nalika shalat. Dados wonten ing ibadhah shalat kita manembah kanthi kalih tataran. Ingkang sepisan kanthi raga utawi badhan kita. Kalihipun kanthi manah lan jiwa. Ebahing badhan kanthi rukuk lan sujud dipun sebat sembah raga. Wondene tundhuk lan mituhu ing manah dipun sebat sembah jiwa. Lajeng kadospundi trap-trapaning laku nalika shalat supados shalat kita dados shalat ingkang khusyuk menika? Ing ngandhap punika badhe kawula aturaken sawetawis. Supados gampil dipun emut, kawula aturaken satunggal baka satunggal. Ingkang sepisan, nalika takbiratul ikram, kita maos: Allahu Akbar, Allah Maha Agung. Lisan kita atur paseksen dhateng kaagunganipun Allah. Samesthinipun menawi kita ngadhep dhateng Dzat ingkang Agung kita kedah temen-temen, madhep kanthi mantep, boten tolah-toleh, boteng gegojegan. Batin kita ugi kedah njumbuhaken kaliyan badhan fisik. Ingkang dipun galih namung Allah kemawon, boten manggalih ingkang sanesipun. Umpaminipun kok lajeng kemutan gereh ingkang dereng katutupan, mengko gek dipangan kucing piye? Menika nama boten jumbuh antawis badhan lan pikiran, antawis raga lan jiwa. Angka kalih, manawi kita rukuk badhan kita caos kurmat dhateng Allah. Menika dipun sasmitani kanthi madhep dhateng kiblat, inggih menika kakbah ing Mekkah. Jiwa kita ugi kedah njumbuhaken kaliyan badhan fisik. Ateges manah, pikiran lan jiwa kita ugi kedah ngurmati sedaya dhawuh lan awisanipun Allah. Mila menawi wonten tiyang ingkang sampun sregep shalat nanging kok taksih remen ugi lampah maksiyat, ateges shalatipun dereng tumus trusing batos. Angka tiga, nalika kita sujud. Sacara fisik badhan kita sujud amarikelu. Tiyang ingkang sujud menika badhanipun kapapanaken wonten ing panggenan ingkang asor, wonten ing jogan. Pasuryanipun malah langkung asor katimbang bokongipun. Sikep ingkang makaten menika inggih kedah tumus ing batos. Menawi raganipun sujud, batin ugi kedah amarikelu. Nglenggana dhateng asoripun piyambak. Sadar bilih kita namung titah
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 96 ingkang ringkih. Ngrumaosi bilih kita boten saged uwal saking pitulung Pangeran nadyan sakedheping netra. Menawi kita sampun saged sujud tumusing jiwa istingarah kita tebih saking sifat nggunggung dhiri, adigang- adigung-adiguna. Angka sekawan, nalika shalat jama'ah kita dipun wajibaken patuh dhateng imam. Menapa kemawon gerakan saking imam wajib kita eloni. Kita boten kenging ndingini sakderengipun imam lumampah. Sikep ingkang makaten ugi kedah tumus ing batin. Tiyang ingkang sampun nglampahi shalat pasthi dados tiyang ingkang tertib gesangipun, boten ngendhe-endhe sakeh kuwajiban gesang, boten dados ingkang mbrengkele utawi ngeyelan. Gampil dipun atur lan dipun arahaken dening para pemimpin. tiyang Para sedherek, sawetawis ingkang kawula aturaken kasebat menawi saged dipun lampahi estu-estu shalat kita badhe ngasilaken woh ingkang sae ing dalem gesang sadinten-dinten. Sumangga kita thinthingi piyambak- piyambak menapa shalat kita sampun leres menapa dereng. Shalat ingkang sampun leres saged katitik kanthi panengeran ing gesang, inggih menika wonten ing solah bawa lan muna-muninipun. Para leluhur paring wewarah, tiyang ingkang sampun caket kaliyan Pangeran sarana shalat menika pindhanipun wreksa cendana. Sakeh ingkang wonten ing wreksa kalawau, wiwit saking oyod, gembung, pang ngantos ron-ronipun ngwedalaken ganda arum. Sinten ingkang celak kaliyan wreksa cendana badhe ngraos asrep lan jenjem, kraos katrem dening ganda wanginipun. Wewarah saking para leluhur estu jumbuh kaliyan dhawuh saking salah satunggal shahabat, Ibnu Mas'ud, ingkang nelakaken : ﺎَﻬَﻋﺎَﻃَأ ْﻦَﻣ ﻻِإ ُﻊَﻔْـﻨَـﺗ َﻻ َةَﻼﺼﻟا نِإ . "Shalat ora ana manfaate kajaba yen shalat mau ndadekake sawijining wong dadi taat." (HR. Ahmad). Para sedherek, kawula cekapaken atur kawula. Menawi wonten leresipun menika saking Allah, sumangga kaagema. Bilih wonten atur ingkang sisip estu menika saking kawula piyambak, lumebering tirta aksama tansah kawula suwun. Wallahul Muwaffiq ila Aqwamit Thariq (Allah Dzat ingkang paring pitedah dhateng margi ingkang salurus-lurusipun).
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 97 Piwulang (22): Rejeki Ingkang Mbanyu Mili ﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ نَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَا . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﻴَﺳ Para sedherek jama'ah majlis taklim ingkang kawula hurmati, sumangga tansah muji syukur dhateng Allah dene nikmat iman lan islam taksih cumondhok ing badhan kita. Shalawat lan salam konjuk ngarsa dalem Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, ing pepanggihan wekdal menika kalilana kawula ingkang kawula piyambak sejatosipun kirang ngaturaken prekawis mumpuni, inggih menika prekawis rejeki. Kawula sebat kirang mumpuni awit rejeki kawula piyambak ugi boten kathah. Nanging para sedherek, kabekta adreng ing manah badhe ngaturaken prekwis ingkang wigatos kawula kumalancang kamipurun matur bab menika. Ujaring para leluhur rejeki menika kados ilining toya ing lepen. Kadospundi to sipating toya ing lepen menika? Lepen ingkang sae inggih menika lepen ingkang toyanipun tansah mili. Boten kasatan lan ugi boten bena, nanging ajeg toyanipun. Lepen ingkang kados makaten menika toyanipun tansah bening, boten buthek ugi boten ngemu sesarahan. Ugi kalis sakeh memala lan sesakit. Amrih saged mili kanthi ajeg lepen kalawau kedah gadhah tuk (sumber toya) ingkang ugi ajeg ngwedalaken toya. Sanesipun menika ugi kedah mawi saluran kangge ngaliraken toya ingkang nyekapi. Umpaminipun toya badhe kagem irigasi, inggih saluran irigasinipun sampun sumadiya. Ilining
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 98 toya saged katampi dening saluran irigasi tumuju dhaten sesabinan. Ugi saluranipun boten reged dening bebondhotan, sahengga toya saged lancar. Makaten ugi rejeki, sipatipun kados toya ing lepen kalawau. Menawi tuk utawi sumber rejeki kalawau ajeg, estu badhe damel lancaring rejeki ingkang kita tampi. Nanging ugi kedah dipun titi kanthi premati paran ilining rejeki kalawau dhateng pundi. Menapa saluran kangge mili rejeki kalawau sampun wonten? Sangkaning rejeki ugi kedah saking papan ingkang sae, semanten ugi paraning rejeki ugi kedah dhateng papan ingkang sae. Nanging para sedherek, boten sedaya lepen menika gadhah tuk utawi sumber toya ingkang ajeg. Wonten ingkang agung ing masa rendheng lajeng asat ing masa ketiga. Rejeki ugi makaten. Wonten masa kalanipun boten ajeg. Kadhang kala ugi seret, malah kepara mampet. Mila wewataking tiyang jaman samangke lajeng nyelengi sebagian saking rejeki kalawau. Boten sedaya kablanjakaken, nanging dipun tampung wonten ing griya kemawon. Katingalipun griyanipun tansah kalimputing arta bandha. Pepindhanipun menika kados lepen ingkang dipun bendung. Dados kedhung ingkang agung toyanipun. Sawayah-wayah saged kaginakaken kanthi sukarena. Menawi badhe makaten ugi boten dipun awisi. Nanging wonten sawetawis bab ingkang prelu dipun gatosaken. Menawi anggenipun mbendung boten dipun sukani saluran kangge mbuwang, bendungan saged dhadhal jalaran kekathahan toya. Temah banjir sar-saran, toya mili dhateng pundi-pundi, dhateng papan ingkang boten samesthinipun. Mila menawi badhe mbendung ilining toya kedah dipun damel saluran pelimpas utawi spill way. Saluran pelimpas menika fungsinipun kangge ngatur supados bendungan boten kekathahe sahengga dhadhal utawi mbludag toyanipun. Para sedherek, semanten ugi menawi kita badhe nyimpen arta bandha, kedah wonten sebagian saking arta bandha kalawau ingkang kablanjakaken ing margi ingkang leres. Arta bandha ingkang kita blanjakaken ing marganing Allah menika manfaatipun kados dene saluran pelimpas (spillway) ingkang badhe ngatur supados arta bandha kita tansah ing wates- wates ingkang boten leluwihan. Upaya menika kangge ngawekani supados arta bandha ingkang kita regem boten kekathahen utawi ngluwihi wates, sahengga malah damel karisakan.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 99 Allah dhawuh: ﻢُﻫْﺮﺸَﺒَـﻓ ِﻪّﻠﻟا ِﻞﻴِﺒَﺳ ِﰲ ﺎَﻬَـﻧﻮُﻘِﻔﻨُﻳ َﻻَو َﺔﻀِﻔْﻟاَو َﺐَﻫﺬﻟا َنوُﺰِﻨْﻜَﻳ َﻦﻳِﺬﻟاَو ٍﻢﻴِﻟَأ ٍباَﺬَﻌِﺑ . "Lan wong-wong kang padha nyimpen emas lan ora mblanjakake marang margane Allah, mangka wartakna marang dheweke manawa bakal tanpa siksa kang abot." lan perak (QS At Taubah: 34). Lan Allah ugi dhawuh: َﻪّﻠﻟا نِإ ْاَﻮُـﻨ ِﺴْﺣَأَو ِﺔَﻜُﻠْﻬـﺘﻟا َﱃِإ ْﻢُﻜﻳِﺪْﻳَﺄِﺑ ْاﻮُﻘْﻠُـﺗ َﻻَو ِﻪّﻠﻟا ِﻞﻴِﺒَﺳ ِﰲ ْاﻮُﻘِﻔﻧَأَو َﲔِﻨ ِﺴْﺤُﻤْﻟا ﺐُِﳛ . "Lan padha belanjakna (arta bandha) ing marganing Allah, lan aja sira nyemplungake dhiri marang kasirnan, lan padha tumindaka becik, karana satemene Allah remen marang wong-wong kang padha tumindak becik." (QS Al Baqarah: 195). Ugi, Kanjeng Nabi dhawuh: ُلﺎَﻤْﻟا ِﱵﻣُأ َﺔَﻨْـﺘِﻓَو ،ٌﺔَﻨْـﺘِﻓ ٍﺔﻣُأ ﻞُﻜِﻟ نِإ . "Satemene ing saben ummat iku ana fitnah, lan fitnah kanggo umatku yakuwi bandha." (HR Tirmidzi). Para sedherek, tembung ( ٌﺔَﻨْـﺘِﻓ) ing hadits kasebat mengku teges prekawis ingkang damel risaking gesang, utawi bab-bab ingkang njalari tiyang malah nandhang kapitunan. Sebab Allah paring rejeki wujud arta bandha menika sampun kataker jumbuh kaliyan kabetahan kita. Menawi wonten kaluwihanipun menika sejatosipun sanes hak kita. Menika namung titipan ingkang kedah dipun dugekaken dhateng ingkang betah. Menawi kita lajeng ngekahi arta bandha kalawau, tundhanipun malan damel papa cintraka. Kados dhawuh Allah ing Surat At Taubah:
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 100 ْﻢُﻫُرﻮُﻬُﻇَو ْﻢُﻬُـﺑﻮﻨُﺟَو ْﻢُﻬُﻫﺎَﺒ ِﺟ ﺎَ ِ ىَﻮْﻜُﺘَـﻓ َﻢﻨَﻬَﺟ ِرﺎَﻧ ِﰲ ﺎَﻬْـﻴَﻠَﻋ ﻰَﻤُْﳛ َمْﻮَـﻳ . َنوُﺰِﻨْﻜَﺗ ْﻢُﺘﻨُﻛ ﺎَﻣ ْاﻮُﻗوُﺬَﻓ ْﻢُﻜ ِﺴُﻔﻧَﻷ ُْﰎْﺰَـﻨَﻛ ﺎَﻣ اَﺬـَﻫ "Ing dina iku dipanasake emas perak ing naraka Jahanam, banjur kanthi iku diobong bathuk, weteng lan gegere wong-wong mau, banjur diucapake marang dheweke: Iki bandhamu kang koksimpen biyen kanggo awakmu dhewe, saiki rasakna akibat saka kang koksimpen iku." (QS At Taubah: 35). Para sedherek, siksa ing ayat kasebat, inggih menika siksa kagem tiyang- tiyang ingkang boten amanah nalika dipun titipi. Kita namung dipun titipi sakedhik kangge tiyang sanes, kanthi pepulih ingkang sakalangkung kathah. Nanging kenging menapa kita lirwa, malah anggegem kenceng titipan ingkang sakedhik kalawau. Sepinten ta ajinipun arta bandha ingkang kedah kita blanjakaken kangge tiyang sanes menika? Boten kathah! Jumlahipun ingkang ricik sampun kacetha ing dalem kitab-kitab fikih bab zakat lan sedhekah. Miturut para ahli fikih namung antawis 2.5% ngantos 10% saking arta bandha ingkang kaparingaken dhateng kita. Menika kemawon namung turahan menawi kita sampun saged nyekapi kabetahan piyambak. Dados prekawis menika sejatosipun boten awrat menawi dipun amalaken. Para sedherek, dhawuh Allah menika sumangga kita tindakaken. Supados arta bandha ingkang kita darbeki saged lumintu kados ilining toya ing lepen. Sageda tansah mili lancar kanthi toya ingkang bening lan seger. Boten mambeg temah angganda bacin, angemu wisa lan dados sumber sesakit. Cekap semanten atur kula. Bilih wonten kirang lan sisip saha boten dados panujuning manah, kula tansah nyuwun rumentahing sih pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 101 Piwulang (23): Gesang Husnul Khatimah ُﺪَﻬْﺷَا . ِﻦﻳﺪﻟاَو ﺎَﻴْـﻧﺪﻟا ِرﻮُﻣُأ ﻰَﻠَﻋ ُ ْﲔِﻌَﺘْﺴَﻧ ِﻪِﺑَو ،َﲔِﻤَﻟﺎَﻌْﻟا بَر ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا . ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ نَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَا . ٍﺪﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﻠَﺳ َو ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟا Para jama'ah majlis taklim ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran, ingkang sampun paring pitulung ing urusan donya lan akhirat. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabi ingkang minulya, Muhammad SAW, dalasan kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, wonten ing kasempatan wekdal menika kula badhe ngaturaken satunggaling dhawuh Pangeran ingkang sampun asring kita pireng ing saben-saben kasempatan. Inggih menika dhawuh Allah SWT wonten Surat Ali Imran: َنﻮُﻤِﻠْﺴُﻣ ْﻢُﺘْـﻧَأَو . ﻻِإ ﻦُﺗﻮَُﲤ َﻻَو ِﻪِﺗﺎَﻘُـﺗ ﻖَﺣ َﻪﻠﻟا اﻮُﻘـﺗا اﻮُﻨَﻣَآ َﻦﻳِﺬﻟا ﺎَﻬـﻳَأ ﺎَﻳ "He wong-wong kang padha iman, padha takwaa marang Allah kanthi sabener-benere takwa marang Panjenengane, lan aja pisan-pisan sira mati kajaba ing kahanan kadidene wong Islam." (QS Ali Imron:102). Para sedherek, ayat ing nginggil suka penget bilih ing salamining gesang kita kedah tansah ngrungkebi agami ingkang sampun kita rasuk, inggih menika agami Islam. Pepenget menika perlu tansah kita emut jalaran wonten tiyang ingkang ing salamining gesang sampaun taberi nindakaken wulang agami, ananging duk rikala badhe pejah lajeng kesasar. Gesang kados makaten dipun wastani su'ul khatimah, utawi akhir ingkang awon. Mila sumangga kita tansah istiqomah supados ngantos puput ing yuswa
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 102 tansah saged ngrungkebi agami kita. Menawi kita saged makaten, ateges gesang kita saged kita akhiri kanthi sae, utawi dipun sebat husnul khatimah. Para sedherek, kita boten mangertos benjang menapa badhe katimbalan sowan wonten ngarsanipun Pangeran. Prekawis pejah satunggaling prekawis ingkang sinengker dening Allah piyambak. Saged kemawon tiyang ingkang sehat badhanipun saha makmur gesangipun, tansah kacekapan arta banda, nanging malah cekak yuswanipun. Kosok wangsulipun, tiyang ingkang kesrakat lan tansah kekirangan malah panjang yuswanipun. Mila, gesang ingkang paling sae menika gesang ingkang saged istiqamah, sae ing purwanipun, ing madya lan wasana. Menika ingkang kedah kita perdi, awit dhatengipun pejah boten saged kinira-kira. Awit saking menika Kanjeng Nabi dhawuh supados kita tansah ndedonga dhateng Pangeran supados boten kabalusuk ing margi sasar malih sasampunipun kita dados tiyang iman. َﺖْﻧَأ َﻚﻧِإ ًﺔَْﲪَر َﻚْﻧُﺪَﻟ ْﻦِﻣ ﺎَﻨَﻟ ْﺐَﻫَو ﺎَﻨَـﺘْـﻳَﺪَﻫ ْذِإ َﺪْﻌَـﺑ ﺎَﻨَـﺑﻮُﻠُـﻗ ْغِﺰُﺗ ﻻ ﺎَﻨـﺑَر . ُبﺎﻫَﻮْﻟا "Dhuh Pangeran kula, sampun ngantos Paduka dadosaken manah kawula condhong dhateng margi sasar sasampunipun Paduka paringi pitedah dhateng kawula. Lan mugi Paduka paringi dhateng kawula rahmat saking Paduka. Inggih namung Paduka ingkang Maha Peparing (nugraha)." (QS Ali Imron:8. Kanjeng Nabi Yusuf AS, ugi paring donga supados kita saged pejah kanthi husnul khatimah. Kados ingkang kadhawuhaken ing Surat Surat Yusuf: َﲔِِﳊﺎﺼﻟﺎِﺑ ِﲏْﻘِْﳊَأَو ﺎًﻤِﻠْﺴُﻣ ِﲏﻓَﻮَـﺗ . "Katimbalana kawula ing kahanan muslim, lan kagolongna dhateng tiyang-tiyang ingkang shaleh." (QS Yusuf: 101). Para sedherek, tamtu kemawon namung nyenyuwun kemawon boten cekap. Awit katarimaning panyuwun menika manawi estu-estu. Lan
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 103 panyuwun ingkang estu-estu kedah dipun sartani amalan. Panyuwun ingkang namung kaucap ing lesan teges namung lelamisan kemawon. Mila kedah dipun jurung kanthi pambudidaya. Lajeng pambudidaya ingkang kados pundi jangkeping panyuwunan kalawau? Wonten kalih prekawis. Ingkang sipatipun kayakinan lan ingkang sipatipun amalan. Terangipun kados atur ing ngandhap: ingkang kedah kita lampahi minangka Kapisan, teguh ing dalem kayakinan, boten mingar-minger Para sedherek, duk kita sampun prasetya ngrasuk agami Islam kita sampun ngucap syahadat kekalih. Menawi kita sampun Islam wiwit alit, duk kita sampun dungkap akil baligh ugi sampun atur paseksen bilih kita menika namung amangeran dhateng Allah. Sumangga kayakinan menika kita cepeng kanthi kenceng supados boten uwal malih. Sumangga manah kita tansah jejeg ing adeg-adeg kita sakawit. Sanadyan ing masa kalanipun semangat ibadhah kita kemba, nanging keyakinan kita sampun ngantos kemba. Allah dhawuh: اﻮُﻓﺎََﲣ ﻻَأ ُﺔَﻜِﺋ َﻼَﻤْﻟا ُﻢِﻬْﻴَﻠَﻋ ُلﺰَـﻨَـﺘَـﺗ اﻮُﻣﺎَﻘَـﺘْﺳا ُﰒ ُﻪﻠﻟا ﺎَﻨـﺑَر اﻮُﻟﺎَﻗ َﻦﻳِﺬﻟا نِإ . َنوُﺪَﻋﻮُﺗ ْﻢُﺘﻨُﻛ ِﱵﻟا ِﺔﻨَْﳉﺎِﺑ اوُﺮ ِﺸْﺑَأَو اﻮُﻧَﺰَْﲢ َﻻَو "Satemene wong-wong kang padha ngucap: Pangeranku yakuwi Allah! Marma banjur pada teguh ing adeg-adege mau, mangka malaikat bakal tumurun marang dheweke lan banjur ngendika: aja sira padha wedi lan aja sira padha sedhih, lan padha gumbiraa sira kanthi pakolih swarga kang wis dijanjekake Pangeran marang sira." (QS Fushilat: 30). Para sedherek, wonten ing ayat menika wonten tembung (ﻮُﻣﺎَﻘَـﺘْﺳ ِا) istaqamu, maknanipun inggih menika teguh ing adeg-adeg ingkang sampun dipun yakini. Boten mangro, boten tolah-toleh, boten mingar- minger malih. Dhatengipun keyakinan ingkang teguh kedah dipun sangkani kanthi wanuh dhateng Allah. Wontenipun wanuh dhateng Allah kedah dipun sangkani kanthi mituhu dhawuh. Kanthi nglampahi sedaya dhawuh lan nebihi
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 104 awisan, kita sapecak mbaka sapecak badhe saya wanuh dhateng Allah. Sahengga keyakinan kita saya bakuh, saya teguh, saya kukuh. Keyakinan ingkang teguh kalawau badhe nukulaken akidah ingkang kiyat. Menawi sampun kiyat akidahipun badhe saya gampil nindakaken ibadhah, awit sampun mangertos paran tumujuning gesang. Kapindho, ngulinakaken amalan kasaenan kanthi ajeg Para sedherek, amrih kita saged lulus ngamalaken kasaenan ing purwa, madya lan wasana, kita kedah ngulinakaken amalan kasaenan kasebat kanthi ajeg. Tegesipun ajeg inggih menika lumintu, boten pedhot-pedhot. Supados saged makaten kedah dipun ukur kekiyatanipun piyambak- piyambak. Sampun ngantos meksa-meksa langkung saking kekiyatanipun, temah kaleson sahengga lajeng bosen. Umpami kiyatipun namung shalat dalu seminggu sepisan, inggin menika dipun lampahi kanthi ajeg. Boten perlu lajeng ameksa dhiri ing saben dalu. Inggih sae kemawon menawi wonten indhak-indhakan, nanging kedah dipun ukur kekiyatanipun piyambak. Sebab ing masakalanipun tiyang ingkang nembe semangat ibadhah sedaya amalan katinggal entheng, nanging menawi semangatipun ical lajeng amalan menika kraos awrat. Saking riwayat Ibu Aisyah, Rasulullah SAW dhawuh: ﻞَﻗ ْنِإَو ﺎَﻬُﻣَوْدَأ َﱃﺎَﻌَـﺗ ِﻪﻠﻟا َﱃِإ ِلﺎَﻤْﻋَﻷا ﺐَﺣَأ . "Amalan kang paling diremeni Allah yakuwi kang ajeg, senadyan sethithik." (HR Muslim). Kanthi amalan ingkang sakedhik nanging ajeg kalawau menawi sawanci- wanci tinimbalan kita taksih nglampahi amalan menika. Amalan ingkang sakedhik nanging ajeg kalawau ugi boten ngrerepoti pakaryan kita sanesipun. Kanthi menika langkung gampil kita lampahi. Para sedherek sampun kita aturaken kalih prekawis minangka landhesan gesang husnul khatimah. Menawi saged kaamalaken yektos bilih gesang kita saged sae ing purwa, madya lan wasana. Akhirul kalam, cekap semanten atur kawula. Wonten galap-gangsuling atur kula tansah ngajeng- ajeng agunging pangaksama. Wallahu a'lam.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 105 Piwulang (24): Nggegulang watak Zuhud ِﻪِﻟآ َﻰﻠَﻋَو َﲔِﻠَﺳْﺮُﻤـﻟاَو ِءﺎَﻴِﺒْﻧَﻷا ِفَﺮْﺷَأ َﻰﻠَﻋ ُمَﻼﺴﻟاَو ُةَﻼﺼﻟاَو ِﷲ ُﺪْﻤَْﳊا ِمﻮَﻳ َﱃِا ٍنﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَو ِﻪِﺑﺎَﺤَﺻَأَو ِﻦﻳﺪﻟا ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . . Para jama'ah Jum'at ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran, ingkang sampun paring pitedah sahengga gesang kita kalis saking kapitunan. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabi ingkang minulya, Muhammad SAW, dalasan kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, wonten ing kasempatan wekdal menika kula badhe ngaturaken salah satunggal akhlak utama ingkang sinandhang para tiyang agung lan para rasul, inggih menika zuhud. Menapa ta ingkang dipun sebat zuhud menika? Pengertosan zuhud sacara basa inggih menika atilar, nebihi saha boten ngremeni dhateng sawijining bab. Dene pengertosan istilah zuhud sacara praktis, sampun wonten ing dalem Al Qur'an, inggih menika kasebat ing surat Al Hadiid: ْﻢُﻛﺎَﺗآ ﺎَِﲟ اﻮُﺣَﺮْﻔَـﺗ َﻻَو ْﻢُﻜَﺗﺎَﻓ ﺎَﻣ ﻰَﻠَﻋ اْﻮَﺳْﺄَﺗ . "Supaya sira orang sedhih marang apa-apa kang luput saka sira, lan orang banget gumbira marang kang diwenehake Panjenengane marang sira." َﻼْﻴَﻜِﻟ (QS Al Hadiid:23). Miturut pengertosan ing ayat menika zuhud inggih menika nebihi raos karem dhateng samubarang ing donya punika. Tegesipun karem inggih menika manah ingkang kumanthil-kanthil dhateng kadonyan. Tiyang ingkang zuhud boten badhe kraos marem menawi angsal barang kadonyan ingkang kathah. Kosokwangsulipun inggih boten sedhih menawi boten kasinungan ing kadonyan.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 106 Watak zuhud ingkang paling utami inggih menika watak zuhud ingkang sampun kacontohaken dening Kanjeng Nabi. Senadyan Nabi menika panguwaos ing jazirah Arab nanging boten lejeng yasa kraton utawi pidalem ing pura kencana. Boten lajeng amangun astana ingkang adi maneka warna. Panjenenganipun Rasulullah SAW tansah gesang kadosdene para shahabat sedaya. Njalari kathah duta saking manca ingkang boten saged nenitik pundi ta ingkang kasebat Kanjeng Nabi Muhammad punika. Awit agemanipun kanjeng Nabi ugi namung prasaja kados agemanipun tiyang Arab duk kala semanten. Boten lajeng damel ageman ingkang nedahaken keagungan minangka panguwasa. Para sedherek, lajeng menapa pikantukipun tiyang ingkang zuhud menika? Lan menapa kautamenipun dene watak zuhud kasandhang dening para tiyang agung? Ing ngandhap menika sawetawis pangandikan saking para tiyang agung ngengingi manfaat watak zuhud ing dalem panggesangan manungsa. Sepisan, ndadosaken langkung sabar nalika tampi musibah Shahabat 'Ali RA nate ngendika: ُتﺎَﺒﻴِﺼُﻤْﻟا ِﻪْﻴَﻠَﻋ ْﺖَﻧﺎَﻫ ،ﺎَﻴْـﻧﺪﻟا َﺪِﻫَز ْﻦَﻣ . "Sing sapa wonge zuhud marang donya, mangka kabeh musibah bakal krasa entheng kanggo dheweke." Ingkang dipun wastani musibah menika warni-warni. Kados kecalan arta bandha menapa dene barang kadonyan sanesipun. Tiyang ingkang sampun watak zuhup boten badhe kalantur-lantur anggenipun gegetun menawi kecalan. Sebab manahipun boten kumanthil-kanthil dhateng kadonyan. Piyambakipun tansah emut bilih arta bandha menika namung titipan saking Allah kemawon. Kaping kalih, ngirangi pangajeng-ajeng dhateng manungsa Abdullah Ibnu Mas'ud ngendika: ِﻪﻠﻟا ِﻂْﺨُﺴِﺑ َسﺎﻨﻟا َﻲِﺿْﺮُـﺗ َﻻ ْنَأ ُﲔِﻘَﻴْﻟا . "Yakin iku yakuwi ora golek karidhane manungsa kanthi cara nuwuhake dukane Allah."
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 107 Ing gesang saben dinten asring kita masrahaken nasib kita dhateng tiyang sanes kanthi melik barang kadonyan. Ing mangka tiyang menika ngajak dhateng tumindak sasar ingkang dipun awisi Allah. Kathah tiyang ingkang kepeksa nglampahi tumindak nistha awit ajrih menawi kecalan bandha donya, kecalan jabatan utawi kecalan panggesangan donya. Tiyang ingkang sampun zuhud badhe kalis saking prekawis makaten. Kangge piyambakipun langkung awrat nuhoni dhawuh Pangeran katimbang parintahing manungsa ingkang sasar. Kaping tiga, nyaketaken sifat ridha dhateng Pangeran Magepokan kaliyan prekawis menika Fudhail bin Iyadh ngendika: ﻞَﺟَو ﺰَﻋ ِﻪﻠﻟا ِﻦَﻋ ﺎَﺿﺮﻟا ِﺪْﻫﺰﻟا ُﻞْﺻَأ . "Asal watak zuhud yakuwi ridha marang apa kang wus katetepake dening Allah Azza wa Jalla." Ridha dhateng Pangeran satunggaling watak ingkang utama, lan menika asal-usulipun saking sifat zuhud. Awit tiyang ingkang zuhud boten badhe maiben menawi namung kasinungan donya ingkang sakedhik. Boten lajeng ngresula menawi boten kados tiyang sanes. Jalaran manahipun sampun nganggep bilih arta bandha menika boten penting. Manahipun boten kacencang dhateng prekawis menika. Kaping sekawan, nyaketaken keyakinan dhateng Allah Al Hasan ngendika: ِﻪﻠﻟا ِﺪَﻳ ِﰲ ﺎَِﲟ َﻚْﻨِﻣ َﻖَﺛْوَأ َكِﺪَﻳ ِﰲ ﺎَِﲟ َنﻮُﻜَﺗ ْنَأ َﻚِﻨﻴِﻘَﻳ ِﻒْﻌَﺿ ْﻦِﻣ نِإ . ﻞَﺟَو ﺰَﻋ "Salah sawiji wujud ringkihe kayakinanira marang Allah yakuwi sira luwih yakin marang kang ana ing tanganira katimbang kang ana astane Allah." Tiyang ingkang zuhud tansah ngremehaken donya menika, kanthi makaten langkung kumandel dhateng kuwasanipun Pangeran. piyambakipun Piyambakipun yakin bilih namung Allah ingkang saged paring rejeki dhateng manungsa. Tiyang ingkang zuhud kayakinanipun sansaya kandel
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 108 ing saben dintenipun. Boten wonten raos khawatir benjing badhe kaliren, amargi Allah tansah paring rejeki ing masa kalanipun. Kaping gangsal, nebihaken saking tumindak nista Para sedherek prekawis menika sampun terang trawaca. Saben dinten kita ningali warta bab pejabat ingkang kacepeng dening KPK. Kathah saking pejabat kalawau pranyata tiyang ingkang sampun luwih ing bab arta bandha. Kathah ingkang sampun gesang mubra-mubru labur madu ing gesangipun. Kenging menapa taksir tega nindakaken lampah duraka dados pandung bandha nagara. Inggih awit ing manahipun tebih saking sifat zuhud. Tiyang ingkang zuhud tansah wirangi (ngatos-atos) ing dalem ingkang kalal kemawon pados pangupajiwa. Dhateng prekawis piyambakipun taksih ngangge pangatos-atos. Menapa malih dhateng prekawis ingkang karam kados ndusta bandha nagara kalawau. Estu tiyang ingkang zuhud boten badhe mentala nglampahi. Mila watak zuhud estu saged nebihaken saking tumindak nista kasebat. Minangka pungkasaning atur kawula prelu nandhesaken prekawis menika: bilih ingkang awatak zuhud boten ateges kedah gesang kacingkrangan tebih saking kadonyan. Ingkang langkung wigati inggih menika manahipun boten kumanthil-kanthil dhateng arta bandha. Sebab saged kemawon tiyang gesang miskin papa, nanging saben dinten tansah angangen-angen dados tiyang sugih. Menika boten saged kawastanan gesang kanthi watak zuhud. Kosok wangsulipun saged kemawon satunggaling tiyang tansah nyandhing arta bandha ingkang kathah, nanging manahipun boten lajeng dipun reh dening bandhanipun. Piyambakipun taksih saged ngibadhah, boten kacencang dhateng kadonyan. tiyang Wonten dalem sejarah ugi wonten priyayi ingkang kados makaten. Inggih menika satunggaling sufi ingkang asma Junaid al Baghdadi, utawi asring kasebat Al Junaid. Piyambakipun kasusra kadidene sufi agung, gurunipun para sufi ingkang kinurmatan. Nanging sanesipun menika ugi satunggaling saudagar ingkang sugih mbrewu. Senadyan sugih abandha-bandhu Al Junaid tansah nengenaken ibadhah. Boten kok lajeng katungkul ngitung arta kemawon. Cekap semanten atur kula. Bilih wonten atur ingkang sisip saha kirang subasita kuka tansah nyuwun agunging pangapunten.
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 109 Piwulang (25): Nyingkiri Watak: Adigang, Adigung Lan Adiguna ِ َسﺎﻨﻟا َجِﺮْﺨُﻴِﻟ ٍتﺎَﻨـﻴَـﺑ ٍتﺎَﻳآ ِﻩِﺪْﺒَﻋ ﻰَﻠَﻋ َلَﺰْـﻧَأ ْيِﺬﻟا ِﻪﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊَا َﻦِﻣ ﺎَ ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﻤَُﳏ نَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو ُﷲا ﻻِإ َﻪَﻟِإ َﻻ ْنَأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ِرْﻮـﻨﻟا َﱃِإ ِتﺎَﻤُﻠﻈﻟا ،ُسﺎﻨﻟا ﺎَﻬـﻳَأ . َﻢﻠَﺳَو ِﻪِﺒْﺤَﺻَو ِﻪِﻟآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ﻞَﺻ ﻢُﻬﻠﻟَا . ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﻣَأ . َنْﻮُﻤِﻠْﺴُﻣ ْﻢُﺘْـﻧَأَو ﻻِإ ﻦُﺗْﻮَُﲤ َﻻَو ِﻪِﺗﺎَﻘُـﺗ ﻖَﺣ َﷲا اﻮُﻘـﺗا Para jama'ah Jum'at ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran, ingkang sampun peparing rejeki dhateng para manungsa ngantos turah-turah. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabi ingkang minulya, Muhammad SAW, janma ingkang sinung nur minangka pepadhang kangge sedaya tumuwuh, dalasan kulawarga lan shahabatipun. Hadirin majlis taklim rahimakumullah, sumangga kita tansah ningkataken raos takwa dhumateng Allah SWT, saha ngagungaken raos syukur ing kahanan menapa kemawon. Para sedherek, salah satunggal manfaat agama kangge tiyang gesang inggih menika kangge ningkataken budi pekerti. Budi pekerti ingkang luhur njalari tuwuhing pakarti ingkang utami utawi kasebat akhlakul karimah. Tuwuhing akhlakul karimah dipun sangkani nyegah hawa lan nafsu saha nebihi pakarti dudu. Dipun sebat pakarti dudu awit menika dudu (sanes) pakarti ingkang patut katindakaken dening manungsa. Salah satunggal saking pakarti dudu ingkang kedah kita singkiri inggih menika ingkang asring kawastanan: adigang, adigung lan adiguna. Tetiganipun menika ngemu teges angedir-diraken dhiri pribadhi. Sesongaran anggunggung dhiri. Rumaos bilih dhiri pribadi langkung
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 110 apunjul tinimbang tiyang sanes. Wondene pangertosanipun satunggal- satunggalipun kados ingkang katur ing ngandhap punika. Adigang, ateges watak nyongaraken kekiyatanipun. Salokanipun kados wewataking kidang. Kidang menika khewan ingkang kiyat senadyan agengipun boten sepintena. Sipatipun kesit, trengginas, cukat lan trampil. Tiyang ingkang watak adigang tansah sesongaran amargi rumaos paling trampil, paling kiyat, paling cepet lan paling prigel. Lan adakanipun menawi wewatak songar lajeng angendhak kabisaning liyan utawi ngremehaken. Adigung, ateges watak ngongasaken wujudipun ingkang ageng. Salokanipun kados wewatakanipun gajah. Waton nabrak-nabrak dupeh dados tiyang ageng. Ageng ing mriki saged arupi badhanipun, ugi saged arupi agenging kuwasanipun. Adakanipun tiyang ageng lajeng nerak aturan, dupeh boten wonten ingkang kuwawa mambengi. Adiguna, ateges watak ngedir-diraken kagunan utawi kapinteran. Salokanipun kados wewatakanipun sawer. Sawer menika khewan ingkang katingal remeh, nanging gadhah upas ingkang mandi. Mila boten nate ajrih dhateng khewan sanes. Sanadyan agengipun ngluwihi badhanipun inggih badhe kamangsa. Para sedherek, tiga watak sesongaran ing nginggil prayogi kasingkiri. Awit Allah boten remen dhateng tiyang-tiyang ingkang sesongaran, pamer kaluwihan saha ngremehaken tiyang sanes. Wonten ing Surat Luqman Allah dhawuh supados kita boten mlampah kanthi sesongaran: . ٍرْﻮُﺠَﻓ ٍلﺎَﺘُْﳐ ﻞُﻛ ﺐُِﳛ َﻻ َﷲا نِإ ًﺎﺣَﺮَﻣ ِضْرَﻸﻟا ِﰲ ِﺶَْﲤ َﻻَو "Lan aja sira mlaku ing lumahing bumi kanthi sesongaran, yekti Allah ora remen marang wong kang gumedhe lan gunggung dhiri." (QS Luqman: 18). Ingkang dipun wastani mlampah kanthi sesongaran inggih menika lumaku kanthi ngagungaken dhiri. Damel panyandra menawi piyambakipun tiyang ingkang linangkung tinimbang sesami. Pakarti menika saged awujud lagak lageyan, sandhangan utawi tetumpakan. Umpaminipun tiyang lumampah kanthi pethenthengan ing margi, mangagem jubah panjang kengsreh
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 111 pasiten, utawi nitih kuda lajeng miyak-miyak tiyang sanes, kados tiyang penting kemawon. Utawi menawi jaman samangke inggih ngagem motor gedhe (moge) sarwi ngungelaken sirine, nrabas lampu abrit dupeh kathah gerombolanipun. Pakarti-pakarti menika prayogi kasingkirana. Kanjeng Nabi ugi ngawisi dhateng pakarti ngendhak dhateng asanes, kados dhawuh ing ngandhap menika: َﻢِﻠْﺴُﻤْﻟا ُﻩﺎَﺧَأ َﺮِﻘَْﳛ ْنَأ ﺮﺸﻟا َﻦِﻣ ٍئِﺮْﻣا ِﺐْﺴَ ِﲝ . "Wis cukup sawijining wong diarani duraka, menawa dheweke ngina marang sedulur sasama muslim." (H.R. Muslim). Watak sesongaran ugi badhe nebihaken kita saking nugraha. Kados dhawuh Nabi lumantar riwayat saking Abdullah bin Mas'ud RA: . ٍْﱪِﻛ ْﻦِﻣ ٍةرَذ ُلﺎَﻘْـﺜِﻣ ِﻪِﺒْﻠَـﻗ ِﰲ َنﺎَﻛ ْﻦَﻣ َﺔﻨَْﳉا ُﻞُﺧْﺪَﻳ َﻻ "Ora bakal mlebu suwarga sing sapa wonge ing dalem atine ana watak sesongaran senadyan sak gedhene wiji sawi." (HR Muslim). Awit menapa? Jalaran watak sesongaran menika sandhanganipun para padunung naraka. Shahabat Haritsah bin Wahb Al Khuzai'i ngendika bilih piyambakan nate mireng Rasulullah SAW dhawuh: ٍِﱪْﻜَﺘْﺴُﻣ ٍظا . ﻮَﺟ ﻞُﺘُﻋ ﻞُﻛ َلﺎَﻗ ﻰَﻠَـﺑ اﻮُﻟﺎَﻗ ِرﺎﻨﻟا ِﻞْﻫَﺄِﺑ ْﻢُﻛُ ِﱪْﺧُأ َﻻَأ "Apa sira gelem ingsung jarwani ngenani padunung naraka? Yakuwi kabeh wong-wong kang atos tur kasar, tamak tur rakus, lan sesongaran." (HR. Bukhari). Para sedherek, sampun terang bilih watak sesongaran menika sanes agemanipun tiyang muslim. Kosokwangsulipun tiyang muslim menika tansah tawadlu ing dalem sesolah saha muna-muni. Kados dhawuh Allah ing surat Furqaan menika: َنﻮُﻠِﻫﺎَْﳉا ُﻢُﻬَـﺒَﻃﺎَﺧ اَذِإَو ًﺎﻧْﻮَﻫ ِضْرَ ْﻷا ﻰَﻠَﻋ َنﻮُﺸَْﳝ َﻦﻳِﺬﻟا ِﻦَْﲪﺮﻟا ُدﺎَﺒِﻋَو . ًﺎﻣ َﻼَﺳ اﻮُﻟﺎَﻗ
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 112 "Lan para abdine Allah Kang Maha Welas iku yakuwi wong-wong kang lumaku ing salumahing bumi kanthi andhap asor lan manawa wong-wong jail ngaruh-aruh marang dheweke, dheweke mangsuli kanthi tembung- tembung kang becik." (QS Furqaan: 63). Sampun khawatir bilih menawi mangagem watak tawadlu ing mangke badhe asor drajatipun. Awit Kanjeng Nabi dhawuh bilih Allah badhe ngangkat drajatipun tiyang-tiyang ingkang tawadlu'. َﻊَﺿاَﻮَـﺗ ﺎَﻣَو اﺰِﻋ ﻻِإ ٍﻮْﻔَﻌِﺑ اًﺪْﺒَﻋ ُﻪﻠﻟا َداَز ﺎَﻣَو ٍلﺎَﻣ ْﻦِﻣ ٌﺔَﻗَﺪَﺻ ْﺖَﺼَﻘَـﻧ ﺎَﻣ ُﻪﻠﻟا ُﻪَﻌَـﻓَر ﻻِإ ِﻪﻠِﻟ ٌﺪَﺣَأ . "Sedhekah iku orang bakal ngurangi arta bandha. Ora ana wong kang menehi pangapura marang wong liya kejaba Allah bajal nambahi kamulyan kanggo dheweke. Lan orang ana wong kang andhap asor kejaba Allah bakal ngangkat drajate." (HR. Muslim). Para sedherek, sampun kita aturaken prekawis nebihi watak adigang, adigung lan adiguna. Mugi ndadosna seserepan ingkang piguna, tumrap badhan kula priyangga sumrambah dhateng panjenengan sedaya. Sampun paripurna reroncening piwulang agami ingkang kamot ing kitab prasaja menika. Kawula ingkang cubluk lan kumalancang medhar piwulang agami tansah nglenggana bilih ingkang katur kathah ingkang sisip sarta kirang sampurna. Mila kawula sanget angajeng-ajeng panyaruwe, kritik lan pamrayogi saking para pamaos sedaya. Wasana cekap semanten atur kawula. Wonten kirang panujuning manah, kawula tansah nyuwun agunging pangaksama. Nuwun. . ُﻪُﺗﺎَﻛاَﺮَـﺑَو ِﷲا ُﺔَْﲪَرَو ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ُمَﻼﺴﻟا َو Paripurna denira manitra, nujwari Anggara Manis, 23 Rabingulakir, Taun Be, 1952 AJ, windu Sangara. Sinengkalan warsa: Dwija Tata Ambuka Wardaya).
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 113 Lampiran 1: Transliterasi Arab ke Latin Untuk kata-kata Arab yang ditulis dalam huruf latin dan diindonesiakan, tulisan Indonesia Disempurnakan. Untuk kata-kata yang belum diindonesiakan bila ditulis dalam huruf latin mempergunakan transliterasi sebagai berikut: ini memakai Pedoman Umum Ejaan Bahasa ا = a, i, u ب = b ر = r ز = z غ = gh ف = f ت = t س =s ق = q ث = ts ش = sy ك = k ج = j ص = sh ل = l ح = h ض = dl م = m خ = kh ط = th ن = n د = d ظ = dh ؤ = w ذ = dz ع = ' ه = h ي = y
Wulang Agami Basa Jawa 1 Amerdi Ajining Dhiri, 114 Lampiran 2: Transliterasi Jawa ke Latin Transliterasi kata-kata Jawa yang ditulis dalam hurf latin adalah sebagai berikut. = Ha = Na = Ca = Ra = Ka = Da = Ta = Sa = Wa = La = Pa = Dha = Ja = Ya = Nya = Ma = Ga = Ba = Tha = Nga