NO PRORAGAM: 227 NJAGI DAYA KEKIYATANE BADAN / SAPEPADA Para pamiarsa, pinanggih malih kaliyan kula, Lilis, wonten ing adicara Cahyaning Agesang. Mugi panjenengan wonten ing kaanan ingkang sae, waras-wiris, lan ugi saged nikmati dinten menika kanthi sukarena. Kados ing padhatanipun Cahyaning Agesang dipunpara kalih perangan. Ing perangan sepindah, kula badhe ngajak panjenengan sedaya nambah kawruh ngengingi njagi daya tahaning badan, lan ugi menapa kemawon ingkang kedah kita lampahi, supados daya tahaning badan saged kajagi? Wonten ing perangan kaping kalih, ibu Arin badhe manggihi panjenengan lan ngajak panjenengan kangge nambah kawruh ing babagan karohanen, supados iman kapitadosan kita dhumateng Gusti sangaya kiyat. Mangga, sami kita pirengaken. Para pamiarsa, samangke kita asring mireng macem-macem jinisipun penyakit, saderengipun dereng nate wonten, kados ta : Flu Singapore, Flu Hongkong, Sars. Lan ingkang nembe- nembe menika kita pireng, inggih menika Virus Mers wonten ing Arab Saudi. Virus menika, ndadosaken panandang ngraosaken mriang/adem-panas, pilek, napas sesek lan ugi watuk-watuk, kados tiyang ingkang saweg nandang sakit flu. Padatanipun para dokter lan ahli kesehatan, paring nasehat supados sedaya tiyang tansah njagi daya tahaning badan, supados mboten gampil keserang virus-virus, ingkang asring nyerang tiyang ingkang badanipun saweg ringkih. Kita tamtu uninga, bilih badan ingkang sehat menika dados angen-angenipun sedaya tiyang. Awit, kanthi badan ingkang sehat, kita saged nglampahi pakaryan menapa kemawon, kanthi sae. Tumraping tiyang ingkang badanipun sehat, tamtu saget nglampahi pendamelanipun kanthi langkung sae, tinimbang ing wekdal tiyang menika saweg kirang sehat. Temah, wigati sanget njagi daya tahaning badan, supados badan bagas waras, lan ketingal seger. Sak engga saged nyambut damel kanthi sae, tanpa kaganggu dening penyakit, kados ta, flu lan sanes-sanesipun. Badan ingkang sehat menika, mboten namung kedah dipungadahi dening tiyang ingkang sadinten- dinten nyambut damel kemawon, ananging sedaya tiyang; kados ta, lare ingkang taksih alit/balita, taruna/remaja, lan ugi para yuswa sepuh. Sedaya tiyang ingkang nggadahi badan sehat, tamtunipun saged nglampahi gesang langkung sakeca lan mboten gampil sayah, ugi saged langkung maksimal anggenipun nglampahi sedaya ayahan wonten ing saben wekdal ing gesangipun. ingkang 1
Kanthi mekaten, perlu sanget njagi daya tahaning badan, supados kita tetep sehat. Lan ugi perlu, njagi kasegaraning badan kita. Kahanan menika saged kapirsanan dening tiyang sanes, lan tamtunipun ugi saged kita raosaken piyambak, ta. Kathah sanget ingkang kedah kita lampahi, supados saged nggadahi badan ingkang sehat. Kejawi saking tetedhan lan omben ingkang kita tedha lan unjuk kedah cekap, nanging ugi kedah njagi pola hidup ingkang sehat, ingkang sae lan seimbang. Menawi kaanan badan menika bagas-waras, nalika manggihi mangsa menapa kemawon; inggih nalika jawah utawi panas, lan kahanan sanesipun, mila kesehatan kita mboten badhe kaganggu, lan mboten badhe sakit. Dados, perkawis kita badhe sakit utawi badhe tetep sehat, ing wekdal ngadhepi mangsa menapa kemawon menika, gumantung dhumateng daya tahaning badan kita. Daya tahaning badan menika mboten gampil kita gadhahi, ananging saged kita udi. Menawi sampun nggadahi daya tahaning badan ingkang sae, lan sampun kauji, tamtunipun kedah dipunjagi kanthi sae, temah daya tahaning badan menika tansah kejagi ing saben wekdal. Wonten sadhengah cara kangge njagi Daya Tahaning Badan supados tansah sehat. Cara-cara menika gampil katindakaken dening sok wonga, lan saged dipunlampahi denik sinten kemawon. Nah, cara-cara menika kados mekaten, pamiarsa: 1. Dhahar buah-buahan lan ugi sayuran, supados saged nyekapi kabetahan vitamin lan mineral, kados ta : jeruk, apel, strawberry lan sanes-sanesipun 2. Dhahar tetedan ingkang nggadahi karbohidrat, protein lan lemak ingkang seimbang. Karbohidrat saged dipunpanggihi wonten ing beras, gandum, jagung, kentang lan sedaya pala pendem. Kangge protein lan lemak saged dipunpanggihi wonten ing ulam, daging, ndog lan ugi kacang- kacangan 3. Olah raga kanthi ajeg, kados ta, mlampah-mlampah utawi senam kebugaran lan ugi fitness. 4. Ngunjuk toya pethak ingkang cekap, minimal 8 (wolung) gelas ing saben dintenipun, utawi dipunpasaken kaliyan aktivitas ingkang dipun tindakaken ing saben dintenipun 5. Menawi saged, inggih ngunjuk madu. Karana madu menika kathah sanget paedahipun, kangge kesehatanipun badan. Sacara alami, kangge njagi daya tahaning badan, lan ugi saged nyarasaken badan ingkang saweg sakit 6. Ngaso ingkang cekap. Ngaso kanthi pola ingkang sae lan teratur, saged njagi daya tahaning badan, supados saged meregenerasi kawangunipun sel-sel enggal, lan mbeneraken sel-sel badan ingkang risak 2
7. Njagi karesikan badan, lan ugi karesikan lingkungan. Karesikan badan kedah dipunjagi, kanthi cara siram ingkang teratur, wijik tangan menawi badhe dhahar. Ngresiki griya supados mboten wonten nyamuk, lan ugi sampah ingkang sampun numpuk kedah enggal dipunbucal 8. Njagi hubungan lan komunikasi ing antawisipun brayat, lan ugi ing lingkungan masyarakat. Hubungan ingkang harmonis lan rukun kaliyan sinten kemawon menika, ndadosaken manah tansah bingah. Nalika manah tansah bingah, tamtunipun tinebihaken saking stress, karana stress ugi saged ngandapaken daya tahaning badan 9. Ibadah kanthi trep, supados tansah rumaket kaliyan Gusti. 10. Tansah nggadahi pikiran ingkang positif, lan njagi manah saking sedaya pahiting manah, lan ngadhepi menapa kemawon kanthi sareh lan optimis Samenika badhe kula aturaken tips kesehatan kagem panjenengan. Wonten 4 (sekawan) jinis tetedhan ingkang saged nambah daya tahaning badan, inggih menika : 1. Bawang. Bawang dados salah satunggaling tetedhan ingkang saged nambah daya tahaning badan. Karana bawang ngandhut vitamin C, B1, B6, lan mineral. Bahan-bahan menika anti jamur, antiseptic lan anti bakteri. Bawang nggadahi paedah kangge nyegah penyakit pilek, watuk lan infeksi ing dhadha 2. Ulam. Ulam ingkang dipunkajengaken inggih menika, ulam salmon, tuna lan makarel. Karana ulam- ulam menika ngandhut asam lemak omega 3 ingkang nggadahi ginamupangat kangge ngiyataken daya tahaning badan. Mindakaken aktivitas sel darah putih ingkang saged ngremuk bakteri ingkang mbebayani wonten salebeting badan 3. Buah. Buah ingkang dipunkajengaken inggih menika, jambu air, duwet, jambu wiji ingkang warni pethak, gandaria, pelem manalagi. Karana buah-buah menika ngandhut Vitamin C ingkang gadhah paedah nambah daya tahaning badan, nambah produksinipun sel darah putih, sarta nyegah resiko serangan jantung 4. Gandum. Gandum ngandhut serat ingkang kathah, protein sarta antioksidan. Gandum, dados salah satunggaling tetedhan ingkan sae sanget kangge njagi daya tahaning badan saking serangan penyakit. Mila saking menika, sae menawi kita purun nedha tetedhan menika Saking sadhengah perkawis ingkang sampun kula sebat kalawau, pramila ing babagan njagi daya tahaning badan, kejawi kanthi nedha tetedhan lan ngunjuk unjukan ingkang sehat lan sae, ing pigesangan menika ugi dipunbetahaken kegiatan-kegiatan ingkang sae lan teratur, ingkang wonten paedahipun kangge diri kita pribadi, nanging ugi kangge lingkungan. Supados gesang menika saged lumampah kanthi sae. Ing sisih sanespipun, perlunipun nglampahi pangibadah 3
miturut ajaraning agami lan kapitadosan kita piyambak-piyambak. Lan ugi, sampun kesupen kita kedah saged ngendalikaken pikiran lan manah, supados gesang menika mboten stress lan ngrisak pola hidup, saengga gesang kita badhe mboten sehat. Pramila saking menika, njagi daya tahaning badan, kabetahanan jasmani lan rohani kedah seimbang, supados badan kita sehat sacara lahir lan batin, temah saged ngraosaken sekecanipun nggadahi badan ingkang sehat menika. Kita kedhah ngupayakaken, supados tansah njagi daya tahaning badan ing sadhengah wekdal, kanthi nindakaken pola hidup lan pakulinan ingkang sae, kados ta : dhahar ingkang teratur, medamel, ngaso, lan olah raga ingkang ceceg kaliyan kaanan badan kita, lan ngibadah kanthi tumemen. Dados, daya tahaning badan kita, mboten saged kajagi kanthi sae, menawi kita dhahar sacara ngawur, utawi dhahar tetedhan ingkang mboten sehat, ngemu kathah kolerterol, ngemu kathah lemak, kirang dhahar serat lan vitamin, lan ugi mboten olah raga kanthi teratur, ngaso ugi mboten teratur; temah daya tahaning badan kita tamtu badhe keganggu. Menawi daya tahaning badan kita sampun keganggu, utawi ringkih tamtunipun maneka-werni virus badhe gampil sanget lumebet ing badan kita. Menawi kita taksih kepingin medamel kanthi sae, tanpa sakit, tamtunipun kita kedhah njagi daya tahaning badan kita kanthi sae; inggih menika, dhahar tetedhan ingkang sehat, olah raga, tansah gesang rumaket dhumateng Gusti, rukun kaliyan sapepada. Menawi sedaya punika kita lampahi, tamtunipun daya tahaning badan kita tansah badhe tetep kiyat. Pamiarsa, tamtunipun panjenengan milih njagi daya tahaning badan kanthi sae, karana panjenengan pirsa bilih daya tahaning badan ingkang saweg ringkih badhe gampil sanget kaserang dening penyakit. Mugi-mugi menapa ingkang saged kula aturaken, bab njagi daya tahaning badan menika maedahi tumrap panjenengan lan brayat panjenengan. Menawi panjenengan taksih pingin sumerap langkung kathah bab menika, panjenengan saged kintun serat utawi sms dhateng kawula. Alamatipun badhe kula sebataken ing pungkasaning adicara menika. Lan samenika Ibu Arin badhe manggihi panjenengan, badhe paring siraman rohani kangge kita. Ananging saderengipun, mangga sareng-sareng kita mirengaken satunggal lagu pepujen menika, mugi-mugi panjenengan sedaya saged kalipur lan ndadosaken sukarenaning penggalih. Sugeng mirengaken. Sapepada ( Lukas 10: 25-37) 4
Pamiarsa, kita uninga, bilih Gusti paring printah dhumateng kita, ingkang ungelipun kados mekaten: tresnanana pepadamu. Ananging kita asring mboten nindakaken kados ingkang dipundhawukaken dening Gusti menika, ta? Kita nresnani tiyang ingkang ngremenaken manah kita, kita nresnani tiyang ingkang timindak sae dhumateng kita. Ungeling Dhawuh Pangandikanipun Gusti mekaten: sira tresnaa ing sapepadhanira dikaya marang awakira dhewe. Mbok menawi kita mboten sumerap sinten ta sapepadha menika? Utawi kita kirang mangertos, sinten ta sapepadha menika? Pamiarsa, kula badhe maosaken pirembakanipun Gusti Yesus kaliyan salah satunggaling Ahli Toret. Punapa ta ingkang dipunrembag? Sumangga kita pirengaken sareng-sareng, 10:25 Ing sawijining dina ana ahli Torèt arep nyoba marang Gusti Yésus, aturé: "Guru, menapa ingkang kedah kawula lampahi, supados angsal gesang langgeng." 10:26 Pangandikané Gusti Yésus: "Apa sing katulis ana ing Kitab Torèt? Apa sing kokwaca ana ing kono?" 10:27 Ahli Torèt mau mangsuli: " 'Kowé tresnaa marang Pangéran Allahmu, klawan gumolonging atimu, klawan gumolonging nyawamu, klawan sakatoging kekuwatanmu, lan klawan gumolonging budimu,' lan menèh 'Padha tresnaa marang sapepadhamu kaya enggonmu nresnani marang awakmu dhéwé.' " 10:28 Pangandikané Gusti Yésus: "Wangsulanmu kuwi wis bener. Kuwi lakonana, temah kowé bakal olèh urip langgeng." 10:29 Nanging ahli Torèt kuwi arep mbeneraké awaké dhéwé, mulané nuli nyuwun pirsa marang Gusti Yésus: "Lajeng ingkang dados sesami kula menika sejatosipun sinten?" 10:30 Pangandikané Gusti Yésus: "Ana priya lelungan, mlaku saka kutha Yérusalèm menyang kutha Yérikho. Ing tengah dalan wong mau dibégal. Barangé dirampog, lan wongé dhéwé digebugi nganti setengah mati, banjur ditinggal déning bégalé ana ing tengah dalan. 10:31 Kapinujon ana imam liwat ing kono. Bareng weruh wong sing dibégal mau, imam kuwi banjur mlaku mlipir metu sisih kanané dalan. 10:32 Semono uga wong Lèwi, sing liwat ing kono, wong mau weruh wong sing dibégal mau, nanging mlaku terus, liwat pinggir dalan sing sisih kana. 10:33 Tumuli ana wong Samaria sing lelungan, uga liwat ing dalan kono. Bareng weruh wong sing dibégal mau, atiné trenyuh. 10:34 Nuli diparani, tatuné dilengani, lan diwènèhi anggur, sarta dipreban. Sawisé kuwi nuli ditunggangaké ing kuldiné, digawa menyang ing penginepan, sarta dirumat ana ing kono. 5
10:35 Ésuké wong Samaria mau mènèhi dhuwit rong dinar marang sing duwé penginepan, karo masrahaké wong sing lara mau, tembungé: 'Wong iki rumatana. Mbésuk yèn aku bali liwat kéné, ongkosé enggonmu ngrumati wong kuwi bakal dakbayar kabèh.' " 10:36 Gusti Yésus nuli mungkasi critané mau srana ndangu mengkéné: "Manut panemumu, wong telu mau endi sing dadi pepadhané wong sing dibégal?" 10:37 Ahli Torèt mau mangsuli: "Inggih tiyang ingkang nindakaken kawelasan dhateng tiyang ingkang dipun bégal menika." Pamiarsa, saking cariyos menika kita, bilih wonten satunggaling tiyang Samaria ingkang paring pitulungan, dhumateng tiyang ingkang mboten dipuntepang. Tiyang Samaria menika nulungi tiyang ingkang nembe dipunbegal kalawau, karana raos welas asihipun. Tiyang Samaria punika paring pitulungan kanthi tulus, tanpa mikir sinten ta tiyang menika. Ingkang dipupenggalih, bilih tiyang ingkang nembe dipunbegal menika mbetahaken pitulungan. Tiyang menika mbetahaken pangrukti lan ugi mbetahaken obat. Dados tiyang Samaria menika mbekta dhateng penginepan lan ngrukti. Raos welas asihipun, ingkang ndadosaken tiyang Samaria menika purun mbiyantu tiyang sanes tanpa mirsani sinten ta tiyang manika. Pamiarsa, dados sapepadha, inggih menika sedaya tiyang; mboten kedah mirsani saking suku punapa, jaler punapa estri, panggenanipun wonten pundi, kagungan arta menapa mboten, nate tumindak sae dhateng kita menapa mboten, nate nyakiti manah kita menapa mboten. Sapepadha punika, inggih sedaya tiyang. Dados, menawi kita pirsa wonten tiyang ingkang mbetahaken pitulungan, sampun ngantos mangu-mangu paring pitulungan. Tamtunipun bab menika mboten gampil kita tindakaken, ananging inggih bab menika ingkang dipunkersakaken dening Gusti kita. Gusti paring dhawuh, supados kita nresnani tanpa mihak, lan tanpa pilih-pilih. Ananging wonten ing kasunyatanipun, kita asring mirsani bilih wonten tiyang ingkang taksih pilih-pilih tiyang, menawi badhe nindakaken kasaenan, mbok menawi kita ugi nglampahi ingkang kados mekaten menika, ta. Mbok menawi kita asring tumindhak kasaenan namung tumrap tiyang-tiyang ingkang kita pilih kemawon. Kita milih tiyang-tiyang ingkang ceceg lan pantes nampi kasaenan kita. Kita taksih milih- milih tumindhak kasaenan, karana kita kepingin angsal piwales. Ingkang langkung saking menika, inggih menika, kita namung purun nindakaken kasaenan dhateng kumpulan lan golongan kita piyambak. Temah kita asring mboten purun mirsani kabetahan tiyang sanes ingkang sanes kumpulan kita. Dados kita menika ngratosaken sapepadha namung miturut kareman kita piyambak. Pamiarsa, dhawuh Pangandikanipun Gusti cetha sanget : sira tresnaa marang sapepadhanira dikaya awakira dhewe". Pangandikanipun Gusti punika kedhah dipunlampahi dening sedaya manungsa. Sedaya manungsa kedah nresnani sapepadha kados nresnani dirinipun piyambak. Dhawuh pangandikanipun Gusti Yesus punika dados pangandikan murih katentreman lan kasaenan 6
manungsa. Manungsa mboten saged gesang namung kagem dirinipun piyambak, lan egois utawi namung mentingaken dirinipun piyambak. Manungsa kedah nresnani sapepadhanipun. Panci, sampun kathah tiyang ingkang nglampahi dhawuh Pangandikanipun Gusti menika. Kita mirsani kathah tiyang ingkang tresna-tinresnan, ananging asring katresnan menika namung kangge sadhengah tiyang kemawong utawi kumpulanipun kemawon. Pamiarsa, sumangga kita nresnani sapepadha kita tanpa mirsani sinten ta tiyang menika. Sumangga kita nresnani sapepadha kita kanthi tulus lan lila/ikhlas. Sumangga kita nresnani sapepadha kita kados dene kita nresnani diri kita piyambak. Gusti badhe kaluhuraken, menawi kita nresnani sapepadha kita tanpa mirsani sinten tiyangipun. Maturnuwun kawigatosan panjenengan, Gusti mberkahi. 7