65 MULUNG DAULATÉ WURUNG BEGJANÉ Ora pangling marang lagéyané yèn mlaku ing wayah bengi. Clorot dorot nyènteri dalan sing lagi diambah, nuli byar-byar nyoroti pekarang an-pekarangané tangga, mbokmanawa kapinujon ana wong sing lagi n~e~ep arep ngamal barangé sanak sing kapinujon lagi ora éling. Pancèn rada nju~egaké. Ing sasuwéné mubal buntutan iki, kahanan rada usreg. Bisa uga darunané ora marga saka kiprahé ramalan sing luput utawa saka kentèkan dalan kanggo golèk sranané bisa tuku angka marang ·tambangan. Wiwit jaman anané sepur lempung nganti tekan kon~angé Apollo 16, jeneng maling iku tansah ana. Mung bédané maling kuna lan maling mo~èrn, sing mesti kudu ana. Biyèn maling iku maling kwalitèt gento utawa bèngsèng, ananging yèn maling ing jaman anyar iki mung maling hliren, butuh sawaregan kepeksa wani mbobol omahé sanak. Kétang anggoné kumudu bisa mangsuli pitakon: 'Sésuk apa mangan?' Ora pangling. Sing lagi mara kaé mesti kebayané, kebayan anyar sing ora naté bisa macul bengkoké. Kaprah diarani marga saka anggoné mèlu kopat-kapit nguber buntut, nanging tansah mrucut. Arep dadi sugih dadakan mono mula pancèn angèl. Wola-wali mung walak begja-cila kané dalan-sambel. 'Gak ngono ... , niyaté ki pa ron~a, pa mung bara ngalih turu?' gum remengé kebayané bareng wis nye~aki ron~an, ron~an ing sakuloné kali Teguhan, sing adat sabené ajeg ramé, nanging sing nalika iku kapinujon lagi sepi. Angkringé Bibit uga mèlu sepi. Mung ana wong siji sing njeng gruk wiwit soré ana ing kono: pak Prawita. Ajegan saben wengi Dra tau lowong, nganti ana sing ngedumeli: 'Tuwa-tuwa jebulané pak Wita pinter mogalan, bisa main yang-yangan karo si Bibit ... Anèh, nanging nyata. Katik iya .. .' 'Nomeré sing jan sip èstu nomer pinten, pak bayan?' sing lagi cekékal tangi nyongklok kebayané. Banjur gedebug, tabuhé kentongan tiba. 'Wis jam rolas, ndang ~a mubeng! Nèk kajat-niyaté arep ron~a ... !' kebayané aba sereng. 'Kok~a gak ndé mèn rugi, wong patrol na ngarep camatan, kok ~a mlungker kaya angka wolu ... ! Mbok sing '~a ndé rikuh sitik, nèh!' J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 08:17:35AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
300 Javanese Literature since Independenee 'Pamané kula tumbas nomer enam-tiga ngoten, kinten-kinten matuk napa mboten, pak bayan?' sing takon mau meksa ngotot nguber ramal ané kebayané. Wataké Sadi Mbedut, wiwit bocah mula yèn karepé isih durung keturutan, panguberé manggung. 'Delemes ... gak ngopèni nomer! Gèk mubeng. Sing mnçla wong pira, ta?' 'Biyasa, tiyang tiga. Kula, kang Mat-Isni kalih pakçlé Wangsa-Kin.' 'Ndang puter, lik Wangsa ... mpun jam rolas, lho ... !' kebayané aba manèh lan sing diaba wiwit kumréngkang nyançlak kentongan pring gançlor. Ora lali kam grundelan: 'Cab 'çlèk wingi soré aé, lagi dadi bayan aé katik kerasé gak njamak ... !' Pak Wangsa-Kin mono isih bapaké cilik kebayan çléwé, ipéné jenaté pak Sa-Simun, bapaké kebayan Bini ... Mungkur sing paçla diurak supaya mubeng, kebayan cengkélak bali ngulon. Mampir ing angkringé Bibit. Ora arep tuku wédang, mung arep nocogaké nomer sing ésuk mau mentas dituku ana ing tambang pak Dana. Nunut paçlangé lamp u téplok, lampuçlasaran. Clilengan semu kurang ceta pandelengé, nanging isih kèlingan marang angkané: tujuh ampat. Yakin, nomer kuwi bakal metu manut sasmitané ing impèn, lan yèn ençlasé olèh angka lima, mesti bahl nyekel çluwit sepuluh èwu metu tuk tanpa ad us kringet. 'Mboten pinahrak khriyin ta, kang Bini, nginum-inum bentèhran,' ujaré bakulé nawani, 'kalih ngancani pak Wita niki ta, saka ke ... kiyambakan.' 'Gak, nçluk, arep nganglang çlisik. Ngko aé, gampang!' sumauré sing ditawani karo mbalèkaké kuponé. Didlesepaké ana ing kupluk, kétang wediné yèn kongsi konangan mbok wédok, sing wis pasang tomprang: 'Dilarang pasang ékor.' Kebayané mul a pancèn ora pasang 'ékor', na nging pak Bini sing kabèlan pasang buntut. 'Sing ditumbas nomohr pinten ta, kang Bini?' pitakoné Bibit. 'Lah, nggo tamba péngin ... nomor enam-tiga,' sumauré sing ditakoni, sengaja njlomprongaké. Samar yèn nomeré çléwé dijiplak sanak. Yèn ana begjané, kabegjan mau pancèn niyat arep dikukup ijèn. 'Pa kowé arep tuku ta, Bit?' 'Kantenané mengké pak Wit kehrsa numbasné ... pinten, paling bantehr nggih ming sedasa. Pinten, enam-tiga?' 'He-eh!' wangsulané kebayan Bini karo klépat lunga nyingkir saka ang kring. Butuhé wis kacukupan, rasaning atiné lega. Terus ngentiyog ngétan, menyang prate10n arep ançlok ing warungé pak Dana Asmara, sing ajeg ramé marga dadi stasiyuné para gimbluk. J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 08:17:35AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Mulung Daulaté Wurung Begjané 301 Kahanan ing bengi iku sepi. Ora kaya çlèk wingi-winginé, sing paçla liwat ndelèr saka kulon mangétan utawa sak a wétan mangulon. Akèh sing paçla mampir ançlok wédang ing angkringé Bibit, nganti bakulé kentèkan gula lan klabakan golèk tempilan. Tuju-rahayu tokoné Setya isih mintip-mintip menga, kena diilem tukon gula setengah kilo lan im buhan tèh sabungkus. 'Payon pira, Bit?' pitakoné pak Prawita bareng kebayané wis lunga rada suwé saka kono. 'Sepiné dos kubuhran ngèten, angsal ming kawan dasa,' sumauré Bibit. 'Tambahi ta, pak! Kehrsané kénging nggé kilakan njing-énjing. Mpun yah mènten, napa ncJak nggih ajeng onten sing numbasi, nèh?' 'Qèk wingi kok ramé, ya,' sumambungé sing wis mapan dadi lengganan. Asli wong kono, ananging wis taunan lunga bara ing kuta geçlé. Ka pinujon lagi tinjo désané. Wis ana telung minggu anggoné tirah ana ing Gelung. Ora ngertia si Bibit malah ndadèkaké atiné saya krasan. Téga ninggal ayahan sing ana ing Semarang. SaIiyané iku uga wis akèh sing mencolot saka kantongané. Cal-cul çluwit tanpa nganggo étungan. Ang ger bakulé kumecap, waton nggémbol semat, mcsti tuçlun tanpa ninggal sisa kanggo tunggu sak. Cul tali kenur, eculé ati sing lagi ketiban wu yung. Umuré wis sèkct luwih, lan Bibit çléwé wis nyeçlak patang jinah, parandéné atiné sakaro meksa isih paçla bisa jumagar kaya atiné jaka prawan sing lagi tembéan içlep ing rarasmara. Ora kena pisah sarambut, ora kena kaling-alingan goçlong salembar. 'Nèk njing-énjing nggih hramé, pak,' ujaré Bibit ing sawisé amem saçléla, nggagas dagangané sing prasasat meçlag ora ana sing nukoni. Kamangka bebatèné dijagakaké kanggo ngganjel kençlil ing dina cançlaké. Banjur ... sésuk apa mangan? Sing ditenga-tenga mung mulunging atiné sing lagi kandreman ana ing kono. Mbokmanawa anaçluwit kakarèn, ora kétang mung satus, kenaa kanggo nguber embokné menir kanggo mi nangkani larasé lagu 'perut-menuntut'. 'He-eh, wong sésuk bukakan buntut,' sumambungé pak Prawita. 'Ning piyé, sing arep nggo kulakan apa? Wong aku nuju ra gocèk çluwit!' 'Nèk mançlak ming satus mèn napa nçlak nggih mbo ten nyepeng ta. pak?' 'Ja menèh kok satus, sèket waé ra nyekel, Bit. Ana ming ... selawé,' ujaré karo ngrogoh kantongané. Nuli ngulungakéçluwité sing mung salembar, wernané ijo royo-royo. Selawé rispis. Ngulungaké karo kançla alon: 'Nggonen tuku buntut aé, Bit. Mbokmenawa ana bejamu. Tukokna kabèh, sésuk tak-golèkaké sing nggo pawitan dodol bengi.' 'Sea'anrerr ali:i.lrrnJasrre','l' J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 08:17:35AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
302 Javanese Literature since Independenee 'He-eh.' 'Nomehré njuhr pinten?' 'Lha kanq.ané kebayané mau pira?' 'Enam~tiga?' Nggih niku napa, pak?' 'Karepmu ta, nèk kowé mantep.' 'Nggih empun, nèk ngoten ... njing-énjing kula tumbasné teng nggèné pak Slamet nap a teng nggèné Mahrsidi. Enam-tiga, nggih, njuhr enq.asé pinten?' 'Gunggungé sanga, Bit. Ençlasana sanga, dadi sembilan enam tiga. Nèk se1awé rak isa éntuk rolas setengah èwu, ta?' Sing didalani ora sumaur. Batiné tarung. Ana rasa éman arep nan jakaké ·q.uwit pawèhan sing sepala iku ma rang buntutan. I)uwit puluhan èwu durung kepara mesti ditubruk, nanging sing kudu dicukupi sésuké: sésuk apa mangan? Lan Sinah, anaké wadon sing wataké mbeçlagal. Yèn kasèp anggoné sarapan, suwarané ngungkuli Batari Durga yèn pinuju diantup kalajengking. Éman ing batin, nanging gelar lairé mung arep ngénaki pawongan sing atiné lagi digantol. Tuwa-tuwa lowung, çluwité mumbruk lan tanpa duwé étungan. Prasasat saben ujaré mesti dituruti. Ati gandrung, kedlarung-dlarung nyimpang lurung, lali pétung, kum lungkung adol gençlung betèké mung kepéngin digunggung déning bakul sing lagi diplungkeri. Nadyan Bibitçléwé pétungé uga dudu wong somah an sing kena ditètèr karesikané, çlèk isih enomé béragé ngungkuli sing saiki lagi paçla ider katresnan palsu ... Kadadéyan ing wenginé kang kepungkur, sawengi ing sadurungé pak Prawita. I)uwit selawé ditempuraké, lan sing seringgit kanggo tuk u rokok krètèg klobot ma:teng cap Alang-alang. Wareg wetengé sak-ésuk, karo njagakaké tekané sumbangan saka pak Prawita, awané dientèkaké mawa turu ngaplah-aplah ana ing ngisor papringan. Hawané seger, anginé silir-silir lan mengko soré bukakan nomer. Ratané mesti ramé, raméné wong golèk warta, sing metu nomer pi ra, apa nalo, apa buntut, apa hondané? Kabèh paçla njagakaké, kabèh a,tiné paçla çleg-çlegan ngélingi unèn-unèn plecon: omah geçlong yèn dimistik bisa malih dadi omah geçlèg?! Lau nyatané ing wayah benginé ramé temenan, raméné wong nguber kabar saka Jakarta, dudu raméné wong mampir tuku wédang, lan Bibit dagangané ajeg kaya ing winginé bengi. Nadyan ditambahi wujud ,témpé gorèng lan kemplang ketan ireng, wutuh-mluntuh dadi tunggonané pak Prawita sing wiwit soré wis mapan nyépa ana ing kano. 'Sida tuku nomer, Bit?' pitakoné pak Prawita. J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 08:17:35AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.
Mulung Daulaté Wurung Begjané 303 'Empun telas tik, pak, nomehré sing nik u,' wangsulané dora sembada. 'Njur?' 'Yathrané nggih kul a nggé nempuhr.' 'Va wis, nèk ngono ... butuhé ki temanja apik. Bener nya;tané, nguber buntut ki paçla waé karo ngleboni balapan mlarat,' sumambungé pak Prawita karo nyruput wédang pasuguhané. Legi, kentel, anget ... kaya angeting ati :tuwa sing lagi kambuhan kena lara wuyung. Banjur paçla amem nganti sawetara suwéné. Nganti sing paçla nguber kab ar kabur paçla bali mulih karo nggawa suwara sing cengkah karo kayakinané. 'Medalé pinten, mas?' Bibit nglegakaké mbengok takon marang wong sing rerikatan nyepéçlah ngulon, wong Kebon. 'Sembilan enam tiga!' wangsulané tanpa nganggo ngrinçlikaké lakuning tumpakané. Sing takon meksa isih durung mantep. Takon manèh marang wong sing ketemu nuliné, lan wangsulané paçla waé. Metuné buntut pancèn 'sembilan enam tiga', lan Bibit mung bisa lenger-lenger. Rumangsa ké langançJ.uwit éwon, nadyan nyatané ora kalongan sak-sèn gowèng. 'Metu tenan ta, Bit,' ujaré pak Prawita alon. Bibit ara wangsulan. Angen-angené ora tekan semano. Anané mung getun keduwung, nggetuni kabegjan sing durung 'tekan mangsa-kalané dadi kaduwèkané. Uripé isih bakal ajeg kaya mauné, njagakaké rejeki né wong liwat lan pitakonané sing panggah dadi cangkrimané ati: 'sésuk apa mangan?' Gèk Sinah pinteré mung ge drug-ge drug sikil, ora içlep ing kasangsarané sing tuwa. Pak Prawita ayem baé. Ba:bagan buntut ora naté diwigatèkaké. Yèn butuh golèkçluwit, aja nguber buntut, ananging ngubera pagawéan. Tanpa pasang, mesti alèh asil tur ... ayem, seneng lan marem. Urip iki anèhé déné ken a diobat-abitaké déning bun tut sing tanpa ençlas. Sambergelap! Poerwadhie Atmodhihardjo (in: Jaya Baya no. 37, May 1972). J.J. Ras - 9789004287198 Downloaded from 09/13/2024 08:17:35AM via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of the CC-BY-NC 4.0 License.