NO PROGRAM: 269 NYUMEREPI GANGGUAN KESEHATIPUN LARE / KASETYAN ING GESANG SESEMAHAN Sedhèrèk, kula, Lilis, manggihi panjenengan malih wonten ing adicara Cahayaning Agesang, adicara ingkang sampun dados klangenan panjenengan. Wonten bagéyan ingkang kaping sepindah, kula badhé atur wawasan dhumateng penjenengan, ngingingi nyumerepi gangguan keséhatanipun laré. Wonten kalih bab ingkang badhé kula aturaken, nggih menika nyumerepi tandha-tandhanipun lare kekirangan kalisium, lan kados pundi mrantasi lare ingkang sisah tilem. Lan mangké ing bagéyan kaping kalih, ibu Arin badhé ndugi lan badhé atur siraman rohani kanggé kita. Sedhèrèk, wonten pundi kémawon kawontenan panjenengan, kula dongakaken panjenengan sehat lan saged nikmati adicara menika. Sugeng midhangetaken. Sedhèrèk kula, minangka tiyang sepuh, kita kedah nyumererpi gangguan keséhatan ingkang saged dipunalami déning laré kita. Kanthi nyumerepi menapa kemawon gangguan keséhatan ingkang saged dipunalami laré kita, pramila kita minangka tiyang sepuh saged mitulungi kanthi pas. Ingkang kaping sepindah, kita badhé nitipriksa tandha-tandhanipun laré ingkang kekirangan kalsium. Kita sumerep, bilih kalsium wigatos kanggé mbangun balung lan untu ingkang kiyat, ugi wigatos kanggé tuwuh mekaring sarap lan kerjanipun otot, mbiyantu ngenthelaken rah, lan sanès-sanèsipun. Kirang-langkung 99 (sangangndasa sanga) presèn ing selebeting badan kita menika wonten ing balung lan untu. Lan karana lare-lare tuwuh balung enggal ing sakpanjang wekdal, pramila lare-lare menika mbetahaken sokongan kalsium kangge tuwuh-mekaripun ingkang sehat. Menawi laré kekirangan kalsium, pramila keséhatanipun lare menika badhé kaganggu, utaminipun tumrap tuwuh- mekaripun balung lan untunipun. Awit saking menika tiyang sepuh kedah waspada lan nggatosaken larénipun, menapa laré menika sampun pikantuk cekap kalisum menapa dèrèng. Kanthi ningali tandha-tandhanipun, tiyang sepuh badhé saged sumerep menawi larénipun kekirangan kalsium. Menapa kémawon ta tandha-tandhanipun laré ingkang kekirangan kalsium menika? Menawi laré kekirangan kalsium, kaanan untunipun laré menika badhé bènten mboten kados saklimrahipun. Laré ingkang kekirangan kalsium saged dipunsumerepi kanthi ningali susunan lan cacahipun untu ingkang dipungadhahi, utaminipun wonten ing cacahipun untu susu lan untu tetepipun. Kalisum lang fospor minangka zat utami ingkang dibetahaken kanggé keséhatan lan tuwuh-mekaripun untunipun laré, saéngga laré ingkang kekirangan kalsium lan fospor saged énggal ketingal saking susunan untunipun ingkang mboten sakmesthinipun. Menawi kekirangan kalisum balung wingkingipun laré menika ugi badhé kaganggu. Karana kekirangan kalisum ugi njalari tuwuh-mekaring balung wingkingipun laré menika badhé mboten 1
kados sakmesthinipun, kados ta kroposipun balung lan sanesipun. Menawi lare sambat bilih balung wingkingipun linu, pramila laré menika kedah enggal dipunbekta dhateng dokter supados dipunpriksa. Laré ingkang kekirangan kalsium tuwuh-mekaripun ugi badhé kaganggu. Menawi laré mboten ketingal sangsaya dhuwur kanthi pas kaliyan umuripun, pramila laré menika kedah dipunbekta dhateng dokter, kanggé nyumerepi menapa laré menika kekirangan kalsium utawi mboten. Kados mekaten kalawau sakwetawis jinis lan maceming tandha-tandhanipun laré ingkang kekirangan kalisum, saénipun kita minangka tiyang sepuh panci prelu nyumerepi bab menika. Menawi laré nedahaken tandha-tandha kados ingkang sampun kula aturaken kalawau, pramila tiyang sepuh kedah énggal mbekta laré menika dhateng dokter, supados laré menika saged énggal angsal pitulungan. Bab ingkang selajengipun, ingkang badhé kula aturaken dhateng penjenengan, taksih sesambetan kaliyan keséhatanipun laré, nggih menika kados pundi mrantasi laré ingkang sisah tilem. Sedhèrèk kula, minangka satunggaling Ibu mesthinipun naté ngalami laré kita rèwèl ing wekdal badhé tilem, laré menika badhé ketingal klisikan. Insomnia utawi gangguan ing wekdal tilem, sejatosipun mboten namung dipunalami déning tiyang diwasa kémawon, nanging ugi seged dipunalami déning laré-laré. Gangguan sisah tilem ingkang kedadosan tumraping laré, sakbagéyan ageng kasebabaken déning gangguan psikologis, emosional utawi sayahipun badan. Lajeng, menapa ingkang kedah kita tindakaken kanggé mrantasi laré kita ingkang sisah tilem? Kita saged maosaken satunggaling cariyos kanggé laré kita. Maosaken dongeng, utawi cariyos panganter tilem. Mbok menawi bab menika minangka salah satunggal cara ingkang paling gampil. Nanging mekatena, mbotenipun jinising cariyos ingkang dipunwaos sampun panjang-panjang, utawi maosaken cariyos ingkang medèni. Upayakaken lare mboten sayah sanget ing wekdal siang, utawi ing wekdal badhe tilem. Sakdèrèngipun mangkat tilem, sampun ngantos laré sayah sanget. Miturut salah satunggal tiyang ingkang migatosaken keséhatanipun laré sanjang, menawi laré ingkang sayah sanget utawi kathah kagiyatan wonteng ing ngadhepi wekdal tilemipun, malahan nyebabaken laré menika sisah tilem. Sakdèrèngipun laré kita mangkat tilem, kita saged misuhi badanipun rumiyin. Nanging namung sakbagéyan badanipun kémawon, kados ta, rainipun, kupingipun, rambutipun, tanganipun lan sikilipun. Bab menika badhé ngleremaken urat sarap sarta nyegeraken badanipun laré. Mbok menawi, nyeka sakkujur badanipun laré mawi toya anget ugi saged dipundadosaken tetimbanganipun tiyang sepuh. Menawi bab menika mbiyantu laré kita saged tilem angler, pramila kita saged nyeka rainipun sakben laré kita badhé tilem. Saklintunipun nyeka rainipun laré, kita ugi saged nyukani coklat utawi susu anget. Ngombé setunggal gelas coklat utawi susu anget sakdèrèngipun mangkat tilem ugi saged dados tetimbangan. Miturut 2
panelitèn ingkang nate dipuntindakaken, bilih coklat nggadhahi piguna kanggé numandangaken kelenjar ing utek supados nguculaken hormon penenang urat sarap, saéngga laré badhé énggal tilem. Bab sanèsipun ingkang prelu dipungatosaken, nggih menika lampu kamar. Sakwetawis laré mbok menawi tilemipun badhé kaganggu menawi lampu ing kamaripun padhang sanget. Nangin ugi wonten laré ingkang mboten saged tilem karana kamaripun peteng. Dados ing kamaripun laré saged dipasangi lampu ingkang sedhengan, mboten padhang sanget ning ugi mboten peteng sanget, saéngga mboten ngganggu katentremanipun laré. Kados mekaten kalawau ingkang saged kita tindakaken kangge mrantasi laré kita ingkang sisah tilem. Lan kita kedah nyemerepi menapa ta ingkang njalari laré kita sisah tilem. Menawi gangguan tilem laré kita mboten saged kita prantasi piyambak, langkung saé menawi laré kita menika kita bekta kémawon dhateng dokter. Sedhèrèk kula, kalih bab ingkang wigatos kanggé njagi keséhatanpun laré, nggih menika nyemerepi tandha-tandhanipun kekirangan kalsium tumraping laré lan mrantasi gangguan tilemipun laré sampun kula aturaken, mugi-mugi saged mbiyantu keséhatanipun laré-laré kita. Minangka tanggel- jawabipun tiyang sepuh, tansah migatosaken keséhatanipun laré-larénipun. Mugi-mugi kula lan panjenengan dados tiyang sepuh ingkang saé lan wicaksana. Tetepa sesarengan kaliyan Cahyaning Agesang, karana sekedhap malih ibu Arin badhé dumugi lan atur siraman rohani kanggé kita. Nanging sakdèrèngipun mangga sami kita pirengaken satunggal lagu menika, mugi-mugi kita kalipur lan dipunberkati. Sugeng midhangetaken. Kasetyan Ing Gesang Sesémahan Sedhèrèk kula, nalika Gusti Yesus wonten ing tlatah Yehuda, kathah tiyang ingkang ndherekaken Panjenenganipun, kalebet tiyang-tiyang Farisi. Lan tiyang-tiyang Farisi menika nggadhahi wekdal kanggé rerebagan kaliyan Gusti Yésus ngingingi bab pegatan. Menapa ta ingkang dipunwicantenaken tiyang Farisi kaliyan Gusti Yésus? Mangga sami kita pidhangetaken: 19:1 Sawisé mungkasi piwulangé mau, Gusti Yésus banjur tindak saka ing daérah Galiléa menyang daérah Yudéa, ing sabrangé Kali Yardèn. 19:2 Akèh wong sing padha ndhèrèkaké lan padha diwarasaké kabèh ana ing kono. 19:3 Nuli ana wong Farisi sing padha sowan, arep nyoba marang Gusti Yésus. Aturé wong-wong mau: "Miturut Angger-anggering Torèt, tiyang menapa kénging megat sémahipun manut sapikajengipun piyambak?" 3
19:4 Gusti Yésus ngandika: "Apa kowé padha ora maca ing Kitab Suci, yèn Gusti Allah enggoné nitahaké manungsa kuwi wiwit sekawit arupa lanang lan wadon? 19:5 Lan Gusti Allah ngandika: 'Mulané wong lanang kuwi kudu ninggal bapa lan biyungé sarta banjur dadi siji karo rabiné, temah loro-loroné padha dadi daging siji'. 19:6 Wong loro mau wis ora loro menèh, nanging mung siji. Awit saka kuwi manungsa ora kena misah apa sing wis katunggilaké déning Gusti Allah." Sedhèrèk kula, menika kalawau wicantenanipun tiyang Farisi kaliyan Gusti Yésus. Kita sumerep tiyang Farisi nggih menika tiyang Yahudi ingkang nyekel kanthi kukuh Torèting nabi Musa. Musa naté medalaken serat pegat, pramila saking menika tiyang Farisi asung pitakènan dhumateng Gusti Yésus, lan wangsulanipun Gusti Yésus sanget déning cetha, menawi menapa ingkang sampun dipunsatunggalaken déning Gusti Allah mboten kepareng dipunpisahaken déning manungsa. Dados neningkahan menika minangka karsanipun Gusti, kanggé nyatunggalaken tiyang jaler lan tiyang èstri. Neningkahan menika mboten kepareng dipunpisahaken utawi dipunjur lan dipunbibrahaken déning manungsa. Namun pati kemawon ingkang saged mungkasi satunggaling neningkahan. Dados dipunbetahaken kesetyaning tiyang jaler lan tiyang èstri wonten ing neningkahanipun. Kados pundi tiyang jaler lan tiyang èstri saged setya wonten ing neningkahanipun? Kita sumerep, bilih Gusti sampun paring tanggel-jawab piyambak-piyambak wonten ing saklebeting neningkahan. Tiyang jaler lan tiyang estri nggadhah tanggel-jawabipun piyambak-piyambak. Mangga kita pidhangetaken sesarengan Dhawuh Pangandikanipun Gusti anggènipun nata tanggel-jawabipun tiyang jaler lan tiyang èstri wonten ing neningkahanipun. Dhawuh Pangandikanipun Gusti mekaten: 5:22 Wong wadon, kowé padha manuta marang somahmu, kaya enggonmu manut marang Gusti. 5:23 Awit wong lanang kuwi sesirahé wong wadon, kaya déné Sang Kristus kuwi sesirahé pasamuwan, lan pasamuwan sing dadi sarirané. 5:24 Mulané wong wadon kudu manut karo sing lanang, kaya déné pasamuwan enggoné manut marang Sang Kristus. 5:25 Wong lanang, kowé padha nresnanana somahmu padha karo Sang Kristus enggoné nresnani pasamuwan, lan ngurbanaké sugengé kanggo pasamuwan. 5:26 Srana mengkono Sang Kristus nyaosaké pasamuwan marang Gusti Allah, srana piwulangé, sawisé pasamuwan mau karesikaké srana baptisan nganggo banyu. 5:27 Kersané, supaya pasamuwan mau dadia éndah, suci lan sampurna, tanpa blentong, ora pingget utawa cacad liya-liyané, sumaos ing Panjenengané piyambak. 5:28 Wong lanang kudu nresnani somahé, padha kaya enggoné nresnani awaké dhéwé. Wong lanang sing nresnani somahé kuwi nresnani awaké dhéwé. 4
5:29 (Ora ana wong sing sengit marang awaké dhéwé. Malahbadané mau diwènèhi mangan lan dirumati, padha kaya Sang Kristus enggoné ngrumati marang pasamuwan. 5:30 Awit kita iki padha dadi péranganing sarirané.) 5:31 Kaya surasané Kitab Suci: "Mulané wong lanang bakal ninggal bapa lan biyungé, dadi siji karo bojoné, sekaroné bakal padha dadi daging siji." 5:32 Pangandika kuwi ngandhut wewadi gedhé, lan pancèn ana gegayutané karo Sang Kristus lan pasamuwané. 5:33 Nanging iya ana gegayutané karo kowé; yakuwi saben wong lanang kudu nresnani somahé kaya enggoné nresnani awaké dhéwé, lan saben wong wadon kudu ngajèni marang sing lanang. Sedhèrèk kula, tanggel-jawabipun tiyang èstri lan tiyang jaler sampun déning cetha. Èstri minangka jurutulung ingkang kedah tundhuk dhateng rabinipun, karana rabinipun menika minangka kepala sémah. Minangka kepala balé somah, rabi menika kedah nresnani èstrinipun. Nggih menika tanggel- jawab ingkang utami ingkang Gusti paringaken tumrap tiyang èstri lan rabinipun. Menawi jaler-èstri setya nindakaken tanggel-jawabipun menika, pramila neningkahan menika badhé lumampah kanthi saé, lan neningkahan menika mboten badhé bibrah. Wonten ing kasunyatan, kathah tiyang èstri ingkang mboten tundhuk dhateng rabinipun, nanging malahan tumindak kosok-wangsulipun, èstri nguwaosi rabinipun, saéngga èstri dados kepalaning rabinipun. Lan kathah ugi tiyang jeler ingkang minangka kepala balé somah mboten nresnani èstrinipun. Rabi asring meksakaken pikajengipun kinanthènan kaserengan, rabi ugi mboten tanggel-jawab tumrap kebetahan èstrinipun. Kathah èstri nandhang kasangsaran, karana rabipun nresnani tiyang èstri sanès. Malahan kathah èstri ingkang mungkasi gesangipun, karana rabinipun pindah dhateng manah sanès. Kathah èstri ingkang kaganggu jiwanipun, karana mboten kwagan nanggel kasangsaran batosipun. Sedhèrèk kula, Gusti karsa wontenipun kasetyan ing saklebeting sesémahan, lan kasetyan menika lair saking sihipun Gusti Yésus. Menawi èstri lan rabi menika nglandhesi kasetyanipun kaliyan landhesan katresnan, pramila gampil tumraping èstri kanggé tundhuk dhateng rabinipun ingkang minangka kepalaning balé somah. Lan gampil tumraping rabi kanggé nresnani èstrinipun, kados déné dhirinipun piyambak. Menawi rabi lan èstri menika sampun nggadhahi sihipun Gusti Yésus, pramila piyambakipun badhé setya dhateng pasanganipun piyambak-piyambak. Sedhèrèk, neningkahan ingkan setya badhé ndhatengaken kamulyan tumraping Gusti Yésus, karana neningkahan ingkang setya badhé nyunaraken sihipun Gusti Yésus. Kados pundi kaliyan neningkahan kita? Menapa kita setya dhateng rabi kita? Menapa kita minangka èstri tansah tundhuk dhateng rabi kita? Menawi kita tansah setya, kula pitados bilih Gusti badhé mberkati neningkahan kita. Nanging menawi sakmangké neningkahan kita mboten lumampah kanthi saé lan mèh ajur, mangga sami 5
sowan ing ngarsanipun Gusti ingkang sampun nyatunggalaken kita. Mangga sami ndedonga dhumateng Gusti, supados Gusti paring pitulungan lan nylametaken neningkahan kita. Lan tetepa setya nindakaken tanggel-jawab kita minangka estri, nadyana sakmenika rabi kita saweg mboten setya. Èngeta, Dhawuh Pangandikanipun Gusti ingkang kalawau sampun sami kita pidhangetaken, nggih menika: 5:22 Wong wadon, kowé padha manuta marang somahmu, kaya enggonmu manut marang Gusti. 5:23 Awit wong lanang kuwi sesirahé wong wadon, kaya déné Sang Kristus kuwi sesirahé pasamuwan, lan pasamuwan sing dadi sarirané. 5:24 Mulané wong wadon kudu manut karo sing lanang, kaya déné pasamuwan enggoné manut marang Sang Kristus. Mugi-mugi Dhawuh Pangandikanipun Gusti menika paring greget dhateng kita kanggé tetep setya dhumateng Gusti lan rabi kita. Kasetyan dhumateng rabi kita minangka bab ingkang kedah kita udi lan tanpa kendhat anggènipun ngukuhi. Rabi mboten wonten ingkang sampurna, nanging kasetyan kita mboten kepareng gumantung dhateng mboten sampurnanipun rabi kita. Kasetyan kita gumantung saking katresnan kita ingkang tulus dhateng rabi kita. Sumangga kita ndedonga, Gusti, èstu éndah lan mulya neningkahan ingkang Paduka titahaken. Neningkahan ingkang bagya lan ayem-tentrem badhé mulyakaken Asma Paduka, nanging kathah neningkahan ingkang mboten mulyakaken Asma Paduka. Pitulungi kawula duh Gusti, minangka èstri supados miturut dhateng tanggel-jawab kawula minangka jurutulung, lan tundhuk dhateng rabi kawula. Tulungi ugi rabi kawula, supados mboten tumindak sereng lan saksekécanipun piyambak dhateng kawula. Maturnuwun atas pitulungan Paduka, dhuh Gusti, amin. 6