Khutbah Jumat Jawa: OJO DUMEH dening : Ricky Wasito, PAIF Kota Semarang Khutbah I َ َ َ ٰ َ َّ َّ أ ْي ٰذ لا ٰ ٰلِلّ شلا ٰءا د َّ د َه ي َس ن َب ْيٰب أ ن د ٰ ش ك ٰراَب َو ْم ٰ ي َس ى ع َو ٍد َّم ل ن ٰد ٰ ح َّ ح َلِلّا او لا ا ح ت ٰا . ق ْ ْ َ َ َ َّ ُلِلّا ا ل ٰإ ل ٰا ا ه َّ . ُع ٰم ل ْو ُس َر َو ُه صلا ه نْي ٰع َم َم ا أ ٰهٰبا ج أ . َّ ت ْو ُم ل ٰإ َّن أ َو ت ا َّ َن ٰم ٰلِلّاٰب شلا َّ ش ْم َي لا ي ٰذ ن ه ه َ ْ َ ُ ْ َ ُ ُ َ د َه ن َر َم َ أ . ٰع ٰئا َر ش د َّم م ح د ْم د ْم ا . ٰ ح ل ٰلِلّ ح ل ا لا ُع ْي ٰم َّسلا أ َو ُع ْي ٰد َب ص َُّ ل َس َو ٰ ل أ ا َي هُّي ل أٰب ا ح َو ا ن أ ن َ َ ُ ْ ُ َ َ ْ ُ َ َ ُ َ ً َ ُ د ْب ع ا ا َ َ َ ٰ َ ه ٰ ٰ ُ ْ ْ َ َ َ َ َ َ َ ْ أ َو ٰهٰل ص ل َو ٰهٰتا ق ت ق ذ ْو أ . ٰم ْي ٰظ ع ٰن ٰم ح َّرلا ح ع م ا ل ا ى اَللّٰ َ َ ْ َ َ ُ َ َ َ ْ ُ َ ُ ُ َ ُ َ َ ْ عَب ف ، د ن ْو ُم ٰل ْس ُم ٰم ْي ٰج َّرلا . ٰض ْر ْم ن ت ن ْو ُر ٰضا ا َ َ ْ ْ ٰ َ ُ ُ َ َ ُ َ َ َ َ ت ُلِلّا ط ْي ا ْر لا يٰف ى ٰن ق لا ع ٰن ٰم دا َب ٰع َو ، ٰم ْي ٰح َّرلا ل َس ا ْو ن ْو لا ُم ُه َب لا خ ا ل Ma'asyirol Mu'takifin Jama'ah Jum'ah Rohimakumullah لا ع ٰنا لا ق . َ ْ َ ُ ْ ُ َ َ ن ْو ْ ح َّرلا ٰلِلّا ٰم ْسٰب ن ْو ذ ٰا َّو ا ه ل ى ع ْ ُ ٰ ُ ْ َ َ َ َ َ َ ٰ ً َ ً طا ٰه ج لا م ا ق ا Alhamdulillah wa syukru lillah wonten ing kesempatan engkang sae meniko mugi kito tansah pikantuk rahmat, taufiq, hidayah soho inayah saking Allah AWT, sahinggo kita saget kempal wonten ing masjid ingkang mubarok meniko. Monggo wonten kesempatan meniko kita tingkataken keimanan lan ketaqwaan kita dateng Allah SWT, kanti ngleksanaaken perintah soho nebihi sedoyo larangan ipun, sahinggo kito saget klebet dados kawulanipun ingkang begjo dunyo tumusing akhirat. Aamiin Allahumma Aamiin. Hadirin Jam'ah Jum'ah Rohimakumullah, Kathah filosofi Jawi engkang prasaja, ananging anggadhahi teges engkang luhur, kalebet "Ojo Dumeh". Minangka nasehat, ojo dumeh anggadhahi teges engkang lebet sanget lan kalebet ing ranah engkang jembar, saget arupi kalenggahan, kekuwatan, kasugihan, lan status sosial. ojo dumeh minangka piwulang Jawi engkang kedah dipun mangertos, bilih gesang puniko muter. Setunggal wekdal ing nginggil lan sanes cokro wekdal ing ngandhap. Puniko engkang kawastanan manggilingan. Cokro tegesipun roda utawi cakram, dene manggilingan tegesipun ingkang muter. Allah SWT Dawuh : ْ َ َ َ َ َ َ ً ْ ُ ْ ْ َ َّ ح َر َمۖ ن ٰإ ك ا َ َ َ ُ َ ً لا َب ٰ ل ج ل َو ت ٱ لو ا ل خ ق ٰر Lan aja nganti siro lumaku ing dhuwur bumi iki kanthi anggak, kanggo nuduhake kekuwatan lan kekuwasaanmu, amarga sepira anggonmu njejegke sikilmu, awakmu ora bakal biso nembus njero bumi lan sepira dhuwure sirahmu, sirahmu ora bakal bisa nganti sepodho dhuwure gunung. Satemene sira iku makhluk kang ringkih lan asor ana ing ngarsaning Allah, sira ora nduweni daya lan kamulyan, amung kecobo daya lan kamulyan kang diparingake dening Alloh. (Al Isra' ayat 37) ض ْر ل َو ل ْب ت غ ن ٰض ْر ٰش ْم ٱ ل ٱ ل ن أ أ ط ىٰف Hadirin Jam'ah Jum'ah Rohimakumullah, Menawi wonten pitutur ingkang dipun wiwiti kanthi tembung 'ojo', mengku pikajeng, bilih kito kedah madosi makno afirmatif (anjuran) ingkang dipun pikajengaken. Semanten ugi pitutur 'ojo dumeh', ateges anjuran ingkang dipun pikajengaken inggih puniko andhap asor. Utawi ing tembung sanesipun " wani ngalah dhuwur wekasane, tegesipun bilih kito kerso dados tiang engkang ngalah, malah kito badhe minggah derajat kito ing tembe wingkingipun. Kanjeng Nabi Ngendiko : َ ت ا
: لااق ملسو َعا َ َ ت امو ضاو هيلع ،ا ًّز ٰع ىلص لِلّا َّ لإ ا ْ َ عب ف ٍو لِلّا َ ً د ْب ع ا لوسر ُ َّ لِلّا هنع نأ يضر لِلّا يبأ نعو ةريره َ َ َ َ ْ َ َ ، ٍلام امو داز ص ن ق ت د ص ن ٰم ةق ُ َّ لِلّا (ام َّ َّ لإ لِلّ ا ٰ َ ُ َ َ ف َر ) ؛ ع ه هاور د ملسم حأ " Shodaqoh iku ora ngurangi bondho, ora ono wong kang seneng paring pangapuro, kejobo malah entuk kamulyan lan ora ono wong iku andhap asor, kejobo malah bakal diangkat derajate dening Alloh. Hadirin Jam'ah Jum'ah Rohimakumullah, Pitutur Ojo dumeh' mboten namung paring nasehat, supados 'wong sing luwih' ampun pamer kekuwatane dhumateng 'tiang engkang kirang', ananging ugi mengku nasehat supados kito ugi ngajeni dhumateng tiang engkang kirang sampurno saking awak e dhewe, supados piyambakipun mboten rumaos asor lan gelo. Gusti Alloh ngendikaaken : ْ َ َ َّ ع َب تا ٰن َمٰل َ ْ ْ َ َ َ لا َن ٰم َ خا َو ؤ ُم Lan andhap asoro seliramu, marang wong-wong kang podho melu awakmu, soko golongane wong kang podho iman. ك ك ني ٰن ٰم ج ن حا ض ٰف Laku 'ojo dumeh' puniko dipun landhasi bilih gesang puniko kados dene roda engkang muter. Rikolo rodha muter, saben ruji bakal gantos posisi, kadang teng nginggil, kadang teng ngandhap. Sedoyo mengko pitutur, bilih cokro manggilingan puniko sunatulloh. Pramilo, Ojo dumeh sugih, njut boros, mboten nabung kanggo sesuk. Ojo dumeh kuwasa banjur ora kelingan dina leren (Pengsiun) , nalika awake dhewe wis ora kuwasa maneh. Ojo Dumeh golek mulyaning urip nang dunyo, terus lali marang sanguine mati. Allah ndawuhaken : َّ ن َم ا ا ن لا ي ٰذ مٰبۢ رْيٰب ْ ٰ َ ه ه ْ َّ ن ٰاۗ َ َ ُ ُ َ َّ تا او ق لِلّا او َّ تا َو ٍۚ ٍد ق لِلّا او ُ ْ ْ َ ُ َ َ َ َّ ق ا َّم ت َم د ْ ل َو َ ت س آٰي هُّي ن ْر ف ن ظ غٰل ُ ه َ َ َ ْ َ خ َ ن ْو ل َم لِلّا Hai wong-wong kang podho iman, wediho sliramu kabeh marang gusti Alloh, lan becik saben awak-awak mirsani opo kang wus disiapke kanggo sangu sesuk yen mati. Lan wediho sliramu kabeh marang gusti Alloh. Saktemene gusti Alloh moho mirsani opo kang mbok tindaki". ع ت ا Hadirin Jam'ah Jum'ah Rohimakumullah, Sakabehing kamulyan, Kasugihan, Kakuwatan niku mboten langgeng tumrap engkang kagungan, sedoyo namung titipan saking Gusti Allah, kang bakal disuwun ing tembenipun. Milo , kanthi ngugemi filosofi "ojo dumeh" mugi-mugi kita sedoyo mboten kejebak kalian cemploronge ndunyo, mboten kejebak kalian kaluwihan engkang dipun nduwèni, supaya kaluwihan engkang dipun nduwèni, mboten ndadosaké angkuh lan gumedhe, lajeng tumindak sawiyah-wiyah marang sepadhane lan ngasorake martabate, amarga kabeh mau bakal dadi apese awake dhewe. Imam Al Hasan Al Bashri ngendikan, "Apa sira ngerti apa sing di arani tawadhu?" Tawadhu' yaiku nalika sira metu saka ngomahe sira banjur ketemu wong Muslim liyane, sak banjur re sira rumangsa, yen wong Muslim liyane iku luwih mulya tinimbang Siro." Kanjeng Nabi maringi pitutur dungo : َ َ َ َ َ َ َ ْ ْ ْ ْ َ ْ ألا ٰن َس ح خ أل ى ٰد ْه َي ال ٰإ ا َه ٰن َس ح اَللّٰ (Ya Allah, mugi Panjengan paring pitedah dateng kulo akhlak engkang sae. Mboten wonten engkang saget nuduhake dhateng akhlak engkang sae, kejawi namung Panjenengan)" (HR. Muslim). ها ال ٰق ال أ ن ت أل ى ٰن ٰد Hadirin Jam'ah Jum'ah Rohimakumullah,
Sumangga kita prattelaaken tetembungan ojo dumeh menika wonten ing gesang kita, supados kita langkung atos-atos, langkung saged ngurmati tiyang sanes lan temtu saged langkung wicaksana anggen kito nyikapi keluwihan saha kekirangan tiang sanes. َ ن ْو َ ل ْو َّ لا ٰن ٰم ي ٰذ ن َ ْ َ َ َ ُ َ ْ ُ ُ َ َ َ َ ت ْه َي ٰهٰل ْو قٰب َو ى ن ْو ٰض ْر ذ ٰا َّو ا خ ا ه ا ل َو ي ٰل ُلِلّا قلا اٰب ْم ك ن َس ح ت ْه ُم َ ْ دا َب ٰع َو ل َس ا ْو م ا لا كاَّي ٰإ َو ا ن ن ْو د ت ُلِلّا ش ْم َي ح َّرلا ق لا لا ى ٰد لا ُم ُه َب : ع لا ْ ُ ْ َ ُ ٰ َ َ َ َ َ َ ٰ ً َ َ ن ْو ل ٰه ج ج َو ٰمي ٰظ ً ع طا ق ل لا ى َ ُ ُ ْ ُ َّ ي ْن ت ْس َ َ َ َ َ َ َ ك َراَب َّ ف ي ت عٰب ُ َّ ٰمِ ْم َ علا ٰنأ ْر ع ع ٰم نو قلا ل َ َ َ َ َ ْ ُ نو نيملاعلا بر اي نيمأ .ه أ KHUTBAH II َ َّ َءآ َي ش ٰلِلّ ي ٰذ لا َّ د َه ال ٰإ ل ٰا آل ه ش د َها ٰءا َزا أ َو * ش ج ك ٰراَب َو ل َس َو ْم ٰ أ َو ت عٰب ٰءآي ٰف ا أل ص ح ٰهٰبا * َياَّي ٰإ َو ى َو ك ْي ٰص ْو ْم تٰب ق كَر َم َلِلّا ْم أ َّ لا ن ْ ْ َ َ ْ َ َ َ َ َ ْ ْ َ ُ َ َ ُ ُ َ َ َ ُ َ َ ُه دا َم ح د ْم ح ح ْب ُس ت َو ه نا ك ْي ٰرا ش ل ْو ُس َر َو ع ُه د ْب ه ٰل ُس ُّرلا ا َو أل ٰنا َس ح ٰإٰب أ َو د ْم د ْم ل ٰلِلّ , ا ل َن ٰم لا اا َه لٰئا َّ أ لل * ح ح ٰ أ * ٰ لا ى ا خ أل ق ل ا ع َ َ َ َ ْ َ ْ ُ َ َ َ َ ْ َ ُ ُ َ ً دا َه ْن َم ال َب ٰء َم ْو َي ُه ْ ُلِلّا َّ ن أ ح َو َي ٰف ع أ * أ ش ة ل ه ن د آل َ َ َ ُ ْ َ ُ َ َ َ َ ُ ْ ْ ً َ ْ ُ ُ ُ د َّم ح ا م ْي ٰج ن ت ق أ ى ت ق لا َ ْ َ َ َ ُ ْ َ ْ َ ْ َ َ َّم ُه ي َس ي َس ٰد ٰ ْم ُه ٍد َّم م ح ْن َم َو ٰءآي ٰق ا أل ت ع َو ا ن ٰد ٰ ع ى ل ٰ ص ل ٰءآم َر ك ا َي ف ٰءآيٰب ن ٰم ْو َي َ ْ َ َ ْ َ َ ُ َ ْ َ َ ْ ْ ٰهٰلآ لا عَب ا َّم أ ٰ * َّ نلا ل ٰإ ى ُه ْو ُر
ص
ل ى َ َ ُ ُ ُ َ َ َ َ ْ َ ُ ْ ْ َ دا َب ٰع ا ْو ُم كا ٰلِلّا م ْي ٰم َّ لا ي ٰذ ن للا ق ٰ ءا ي ٰلا َو ت ى ع ل َّ ج ل ش أ د ٰلِلّا َّ أ ن َ َ َ ُ َ َ َ َ َ َ َ َ َ َ ً ْ َ ا ًر ْم أ عا َو ت ع ل ف ق لا
ع ٰءآم َّ َلِلّا ن ٰإ ا ع لا ى َ ُ َ َ َ ُّ َ ُّ َ َ َ َ َ ُ َ ُ ال َم َو ا ْو ص ل َ َ ُ ن َمآ ا ْو ْ ن ْو ل أآَي * ص ُي هُّي ي ب ا ع ى ل ك ٰئ ت ه ج : ال ل ه ٰ ٰ َ َُّ ََّ اَللّٰ َّ تلا َو َ َ ُ َ َ َ َ َ ً ا ْو ُم ٰ ع َو ٰه ْي ل َس َو ل نْي ٰل َس ْر ُم * لا ٰم ْو َي ؤ ُم ٍد َّم م ح ٍنا َس ح ٰإٰب َُّ ََّ اَللّٰ * ع ْي ٰم َس ف َو ن َءا ق ل َس َو ْم ٰ ت َو م ْي ٰل ْس ت ي َس ٰد ٰ ي َس ن ٰد ٰ َّ نْي ٰعٰبا ْم ُه تلا ل نْي ٰم ٰحا َّرلا َّ ن ٰإ * ك ع َو م ل َُّ ََّ ا اَللّٰ َءا د ص ٰ ل نْي ٰعٰبا كٰت َم ح َرٰب نْي ٰم ٰل ْس ُم ت َم ٰئ ا ع ى ل ا ع
َ ْ َ َ َ َ ْ ْ َ َ َ َ ص َو ٰعٰبا ح ْر َم ل ح ٰهٰلآ ن ْم ا ى
ٰهٰب ْم ُه ى ل ٰإ ْر ٰف غا ب ْي ٰر ق ن َءا َه * ا َ ْ َ ْ َ َ َ َ ْ َ َ ع َم ح ْرا َو اَي أ ن دلا ي ٰ نْي ٰن ٰم َّ ُب ي ٰ دلا م ج ش َم َو
ْ ْ ْ ْ َ َ َ َ َ َ ْ ْ لا َو ؤ ُم ن ٰم ٰتا َو لا َو م ٰل ْس ُم ٰتا ت َّم ق َو أ َو تا ن ض َنْي ٰد لا َو لٰل ٰتا َُّ ََّ أ اَللّٰ ا ًّما
ُّ
ا ن
ا
ن ا ح ٰل جا َو ا ن ل ع نْي ٰم ٰل ْس ُم َُّ اَللّٰ ع ص ا أ ْ ْ َ ُ َ َ َ َ َ َ َ َ َ ُ ْ َ َ َ َ ً ْن َم ن ت ْه ُم ا ًّما ْر صن َر ص ص ت
خ ن ا ال ٰيا ع ةا َّ أ * لل ح ا ه د َ َ َ َ ْ َ ْ ُ َ ْ ْ ْ َ ْ َ َ ْ َ ْ َ ْ َّم ُه َّ لا ع ا ن ْن َم خ نْي ٰن ٰم لا َو َر ك أ َو خا َو * ٰب ْو ل َءا ل ٰل َءاَب َو * ف ي ٰ دلا ن نْيَب ذ ي ٰ دلا ن ال َب َء أ ع ذ
أ ه كٰل لا ل ْ َ ْ ْ ُ َ ْ َ َ ُ ْ َ َ َ ْ َ ْع ؤ ُم لا َو لا َو َءا غ ل لا
ق ف * دا َ ْ ْ ْ ْ ْ ْ َ َ َ ْ َ َ َ َّ شلا َو ْ َ ْ َ َن لا َو ح ٰم * نْي ٰم ٰل ْس ُم ن ْو ق َب َس ف ْو ُي ُّسلا َو غ َب َي لَب ْن ٰم ن ٰد رْي ٰد ق نٰب ْو ل ن ُم ا َو خ ُم ت لا َو ف ٰل ة فل
لا ش ح د د ٰئا َ ْ ْ َ َ َ ً َ َ َ َ ْ َ َّ صا ة ْن ٰم َو خ ٰإل َو َّ َّ ب َر ن ٰإ ك ن َر َه ظ َّ ن ٰإ * ك طَب َن لُب د ٰنا َّ نٰنا َو لا ي ٰذ ن ؤ َر َم َوا ا َه ا َم ه ذ ا ن ٰم لا
ا
خ َ َ ُ َ ْ ُ َ ْ ً َ َ َ َ َ َ َ َّ ب َر ْر ٰف ن َّ ا ْو ن َمآ ال ٰغ ن ل لٰ ي ٰذ ي ٰإ َو ا َو ٰنا َس ت ح ٰإل َّ َّ ن ْو ُر ْم ذ ك ع ل ك َ ْ ة َّما ٍء ْي ش ع ك ٰ ل ت ْيٰف ع ل ج ُر ُم َلِلّا أَي ا ع ى ل
ل ا ن ا غا ا ُ َ ْ َ ًّ ُ َ ْ ُ َ ْ َ َ َ ُ َ ْ م ْي ٰح َّر ن َي َو ال َو َّ ن ٰإ ا َو ن ُمل ف ْو ق م اي ٰإلاب دا َب ٰع ا ٰنا ا ْ ْ ْ ْ ُ َ َ َ َ ْ ْ ْ ْ َ َ ب ْر قل ى ا ى ، ٰلِلّا ى ٰذ ٰءا اٰب ٰل د عل ظ ٰع َي ع ُي ع ٰن ه ْ َ ُ ْ ُ ْ ُ َ َ َ َ َ ْ َ َ ْ ْ ُ ْ َ َ َ ا َو ك ٰر ْن ٰم شا َو غ َبل ٰى ُه ْو ُر ك ْم ك ٰءا ئ ْسا َو ح ل ت فل ا ٰه ٰم ع ى ل عٰن
ش َ َ ْ ْ ُ ُ ُ َ ْ َ ْ َ ْ ُر * ُه ْو ل َي ْم ك د ٰز ْم ك ٰط ل َو ُر ك ٰذ ف ٰلِلّا ب أ ك ٰهٰل ض