NO PROGRAM: 230 SUSU DELE / GUSTI YESUS LAN NEM-NEMAN INGKANG SUGIH Para pamiarsa, pepanggihan malih kaliyan kula Lilis wonten ing adicara Cahyaning Agesang. Kados pundi pawartos panjenengan lan brayat panjenengan ing dinten punika? Mugi-mugi panjenengan tansah semangat lan sehat. Kados ing padhatanipun adicara menika kaperang dados kalih. Perangan ingkang kaping sepindah, kula badhe ngajak panjengengan nambahi kawruh bab susu dele. Lan ing perangan kaping kalihipun, ibu Arin bahde manggihi panjenengan, maringi bab karohanen kangge panjenengan raosaken. Kanthi pangangkah pepanggihan dinten menika maedahi tumraping panjenengan. Sugeng midangetaken adicara menika, Pamiarsa, susu dele mbok menawi ingkang sadengah tahun kepungkur mboten kondhang kados samangke. Tiyang ingkang remen susu dele menika kathah sanget. Susu dele ingkang samangke sampun kondhang ing pundi-pundi panggenan, lan saged dipunsade ing pundi-pundi panggenan kados ta: ing bis kota ngantos ing mal-mal. Susu dele kathah dipunsade kanthi bungkus sawontene, kados ing plastic. Ananging ingkang dipunsade ing mal-mal utawi supermarket, dipunbungkus kanthi sae. Samangke kathah tiyang ingkang ndamel susu dele piyambak, kanthi maneka warni raosipun. Wonten ingkang raos pandan, vanili, coklat lan sanes-sanesipun. Samangke susu dele laris sanget, dados unjukan ingkang dipunkaremi. Ing kasunyatanipun, menapa ta ingkang ndadosaken perkembangn susu dele menika saged berkembang kanthi rame, lajeng menapa kemawon paedahipun saking ngunjuk susu dele? Wiwit jaman rumiyin, dele sampun kondang sanget dados salah satunggaling tetedhan ingkang nggadahi protein nabati ingkang kathah. Mboten namung menika, kacang dele utaminipun ingkang sampun dipunolah dados susu dele, nggadahi kandhutan gizi ingkang mboten kawon kaliyan tetedhan sanesipun, malahan nggadahi kandhutan gizi ingkang langkung sae tinimbang susu sapi padatanipun. Miturut peneliten ingkang dipuntindakaken dening sadengah pakar gizi, susu dele dipunanjuraken sanget dados gantosipun susu formula kangge bayi ingkang umur ngginggilipun 4 (sekawan) wulan, karana sampun kabukti langkung aman saking bakteri jahat, ingkang saged ndadosaken kesehatanipun bayi kaganggu. Kandungan gizi wonten ing susu dele antawisipun : 1. Protein Nabati (Protein Dele) 2. Lemak tak jenuh 1
3. Serat 4. Karbohidrat 5. Serat Mineral kados ta : Kalsium ingkang migunani sanget kangge tuwuhipun lan kekiyatanipun balung
Isoflavon ingkang saged mbiyantu ngandhapaken kandhutan kolesterol ing rah lan nyegah sesakit kanker Lecithin ingkang mbiyantu ngindhakaken daya enget lan nyegah penyakit pikun 6. Vitamin kados Vitamin D, Vitamin E lan Vitamin B Kanthi kandhutan zat-zat ingkang migunani menika, susu dele nggadahi kathah paedah antawisipun inggih menika : Antioksidan. Dele nggadahi senyawa ingkang dipunsebat isoflavon, ingkang nggadahi paedah kangge ngindhakaken kesehatan. Senyawa menika nggadahi tanggel-jawab kangge ndandosi sel-sel ingkang risak lan nyegah risakipun sel-sel ingkang dipunsebabaken dening polusi, srengenge lan proses badan ingkang normal. Susu dele ugi gadhah paedah kangge ngirangi resiko penyakit jantung. Protein lan isoflavon ingkang wonten ing dele, mbiyantu ngirangi kolesterol LDL (Kolesterol "Jahat") sarta ngirangi bekunipun rah. Bab menika saged ngirangi resiko penyakit jantung lan stroke. Miturut peneliten, konsumsi susu ingkang nggadahi kandhutan 25 (slawe) gram protein dele ngantos sangang minggu saged ngandhapaken 5% (gangsal persen) kolesterol LDL. Mboten namung menika, pamiarsa, susu dele ugi saged nyegah kanker. Isoflavon ingkang kakandhut ing dele, saged dados agen antikanker ingkang nglawan sel-sel kanker. Ngayomi badan saking kanker hormone; kados ta, kanker rahim, payudara lan prostat. Paedahipun ingkang sae kangge lansia saking susu dele inggih menika, nyegah osteoporosis. Karana proteinipun dele mbiyantu langkung sae kangge nyerep kalsium, pramila balung badhe langkung sae. Isoflavon ingkang wonten ing tetedhan ingkang ngandut dele migunani kangge ngrendhet kecalan balung, lan ugi malangi risakipun balung, kanthi mekaten saged nyegah osteoporosis. Kangge tiyang estri, paedahipun susu dele ingkang wigati, inggih menika mrantasi tandha- tandha/gejala menopause. Isoflavon ingkang wonten ing dele mbiyantu ngatur hormone estrogen. Peneliten sampun buktekaken, bilih isoflavonipun dele saged ngirangi raos benter/panas wonten ing badan, nalika tiyang estri menika sampun menopause. 2
Menika kalawau sadhengah paedahipun susu dele kangge kita. Samenika panjenengan sampun mangertos paedahipun susu delet ta, pramila panjenengan saged ngunjuk susu dele menika ing saben dinten. Menawi panjenengan mboten kepingin tumbas susu dele karana kuwatos mboten resik, panjenengan saged ndamel piyambak. Ndamel susu dele menika gampil sanget. Kula badhe paring sumerap dhumateng panjenengan satunggaling resep kreasi susu dele ingkang eca lan gampil, panjenengan pidangetaken nggih. Bahan ingkang dipunbetahaken 250 (kalih atus skeet) gram kacang dele utawi ¼ (seprapat) kilo dipunkumbah ngantos resik. 1,5 (setunggal setengah) liter toya 150 (satunggalatus skeet) gram utawi setunggal setengah ons gendis 3 (tigang) wiji godhong pandan dipunikat 3 (tigang) wiji godhong jeruk. Cara ndamelipun : 1. Dele dipunrendem wontening toya anget sedalu muput. Sasampunipun mekar, dipunkumbah ngantos resik, lan dipunbucal kulitipun 2. Dipunblender/dipungiling ngangge toya ngantos alus sanget, lajeng dipunsaring 3. Dipungodhog wonten ing geni ingkang sedengan lajeng dipuncampur kaliyan gendis, godhong pandan lan godhong jeruk. Dipunudek terus ngantos umup, ananging sampun ngantos amber 4. Bilih sampun asrep dipunsaring ngangge kain katun ingkang resik. Diunjuk anget utawi asrep kados ingkang dipunkaremi. Kula ambali malih Bahan ingkang dipunbetahaken kangge ndamel susu dele 250 (kalih atus skeet) gram kacang dele, lajeng dipunkumbah ngantos resik 1,5 (setunggal setengah) liter toya 150 (satunggalatus skeet) gram gendis 3 (tigang) wiji godhong pandan dipunikat 3 (tigang) wiji godhong jeruk. Cara ndamelipun : 3
1. Dele dipunrendem ngangge toya anget sedalu muput. Sasampunipun mekar, dipunkumbah ngantos resik lan dibucal kulitipun 2. Dipunblendeg/dipungiling ngangge toya ngantos alus sanget, lajeng dipunsaring 3. Dipungodhog wonten ing geni ingkang sedengan, lajeng dicampur kaliyan gendis, godhong pandan lan godhong jeruk. Dipunudek terus ngantos umup, ananging sampun ngantos amber 4. Sasampunipun asrep dipunsaring ngangge kain katun ingkang resik. Diunjuk anget utawi asrep, kados ingkang dipunkaremi. Pamiarsa, sugeng nyobi resep menika, lan mugi-mugi panjenengan remen ngunjuk susu dele damelan panjenengan piyambak. Kita ginakaken susu dele ingkang mirah lan gampil ndamelipun menika, kangge kesehatan lan kekiyatanipun panjenengan lan ugi brayat panjenengan. Mbok menawi panjenengan taksih dereng cetha, kados pundi anggenipun ndamel susu dele, panjenegan saged kintun layang dhumateng kawula. Alamatipun badhe kasebataken ing pungkasaning adicara menika, matur nuwun kawigatosan panjenengan. Pamiarsa, mugi-mugi panjengan pikantuk kawruh enggal, bab susu dele menika, lan saged ngraosaken paedahipun. Amargi wonten ing susu dele menika kathah ngandhut gizi. Panjenengan ugi saged ndamel susu dele piyambak karana ndamelipun ingkang gampil sanget. Sekedhap malih ibu Arin badhe manggihi panjenengan, lan maringi siraman rohani, ingkang saget ngiyataken iman kapitadosan panjenengan dhumateng Gusti. Ananging saderengipun, sumangga kita mirengaken pepujen ingkang endah ingkang kula pilihaken kangge panjenengan. Mugi-mugi pepujen menika paring panglipur lan paring berkah tumrap panjenengan. Sugeng midangetaken. Gusti Yesus lan Nem-Neman ingkang sugih - Matius 19 Pamiarsa, dados tiyang sugih tamtunipun ngremenaken manah kita. Mboten badhe stres karana kekirangan artha. Saged tumbas menapa kemawon ingkang dipunpengini, lan saged nikmati menapa ingkang dados karemanipun. Dados tiyang sugih pancen dados pengajeng-ajeng saben tiyang. Temah tiyang sami nyambut damel kanthi wekel, supados saged angsal artha ingkang kathah lan pungkasanipun saged dados tiyang sugih. Kathah tiyang ingkang nyambut damel kanthi wekel, awan ngantos dalu supados angsal artha ingkang kathah lan saged nikmati gesangipun. Malahan wonten tiyang ingkang nglampahi bab ingkang nglanggar hokum, lan tumindak ingkang mboten sae, supados saged angsal artha kathah lan dados sugih. Dados tiyang sugih mboten perkawis klintu utawi dosa, 4
ananging dados tiyang sugih saged ndadosaken gesang menika karangkèt dening bandha menika. Kita mboten saged menggalih bab-bab ingkang sae, karana manah kita sampun karangkèt dening bandha-donya ingkang kita gadhahi, temah ewed nalika kedhah ngeculaken bandhanipun menika sanadyan to namung sekedhik. Ing saben wekdal kita namung menggalih bab bandha lan kasugihan menika, temah kita mboten saged pisah menapa malih kecalan bandha kita. Wonten salah satunggaling nem-neman ingkang sugih, rawuh dhumateng Gusti Yesus, lan asung pitakenan bab kados pundi saget piantuk gesang langgeng menika. Menapa wangsulanipun Gusti Yesus tumrap tiyang menika? Sumangga kita mirengaken cariyosipun ingkang kaserat wonten ing Injil Matius 19. Kula badhe maosaken kangge panjenengan sadaya. Ingkang mekaten suraosipun : 19:16 Ing sawijining dina ana wong nonoman sowan ing ngarsané Gusti Yésus, matur mengkéné: "Guru, supados saged pikantuk gesang langgeng, kula kedah nglampahi pendamel saé menapa?" 19:17 Pangandikané Gusti Yésus: "Apa sebabé kowé koktakon marang Aku bab apa sing becik? Mung siji sing becik, yakuwi Gusti Allah. Éwadéné yèn kowé kepéngin olèh urip langgeng, kowé kudu netepi sakèhing angger-anggeré Gusti Allah." 19:18 Unjuké wong mau: "Angger-angger ingkang pundi?" Wangsulané Gusti Yésus: "Kowé aja mematèni, kowé aja laku jina, kowé aja nyenyolong, kowé aja ngucapaké paseksi goroh. 19:19 Kowé ngajènana bapa-biyungmu, lan tresnaa marang sapepadhamu, kaya enggonmu tresna marang awakmu dhéwé." 19:20 Atur wangsulané nonoman mau: "Sedaya angger-angger menika sampun kula tetepi. Taksih kirang menapa malih?" 19:21 Pangandikané Gusti Yésus: "Yèn kowé kepéngin sampurna, barang darbèkmu edolen kabèh. Pepayoné wènèhna marang wong miskin, temahan kowé bakal olèh bandha ana ing swarga. Sawisé kuwi, mrénéa, mèlua Aku." 19:22 Bareng krungu pangandika mengkono, nonoman mau banjur mundur klawan sedhih, merga wong mau sugih banget. 19:23 Gusti Yésus nuli ngandika marang para muridé: "Kowé padha Dakkandhani. Iba angèlé wong sugih dadi kawula ana ing Kratoné Allah. 19:24 Dakambali menèh kandha-Ku; luwih gampang unta mlebu ing bolonganing dom, tinimbang karo wong sugih dadi umat ana ing Kratoné Allah." 19:25 Bareng ngrungu pangandika mau, para muridé Gusti Yésus padha gumun banget, banjur padha rerasanan: "Yèn mengkono sapa wong sing bisa slamet?" 5
19:26 Gusti Yésus nuli mirsani marang para muridé sarta ngandika: "Tumraping manungsa prekara kuwi mokal, nanging tumrapé Gusti Allah, ora ana barang sing mokal." Pamiarsa, cariyos ingkang nembe kita pirengaken menika saged kita waos ing Injil Matius 19:16-26 Kita sadaya sampun migatosaken, kadospundi anggenipun tiyang nem ingkang sugih menika, sanget anggenipun sedih nalika Gusti Yesus nyuwun supados nyade sadaya bandhanipun, lan dipundumaken dhumateng tiyang-tiyang ingkang saweg nandhang kacingkrangan. Tiyang nem menika kadosipun mboten rila anggenipun nguculaken sadaya bandhanipun kagem Gusti Yesus. Tiyang nem ingkang sugih menika gesangipun sampun karangkèt dening bandhanipun. Piyambakipun sedih sanget, menawi kedah nguculaken bandhanipun. Piyambakipun purun/sagah nglampahi menapa kemawon ananging sanes bandhanipun, menapa malih ngdumaken thumateng tiyang ingkang nandhang kacingkrangan. Bandha dados alangan kangge tiyang nem menika mboten mbangun turut dhumateng Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Piyambakipun langkung milih bandhanipun tinimbang nglampahi Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Dados tiyang sugih menika mboten lepat, ananging ingkang lepat menawi nalika kita sampun karangkèt dening bandha kita, lan mboten purun nglampahi Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Pamiarsa, kula mboten sumerap menapa ingkang dados pepalang tumraping panjenengan, anggen panjenengan nglampahi Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Mbok menawi bandha utawi kasugihan ingkang dados pepalang tumraping panjenengan manut lan nglampahi Dhawuh Pangandikanipun Gusti? Kados ingkang dipunalami dening tiyang nem ingkang sugih kalawau. Mbok menawi pawiyatan/pendidikan ingkang dados pepalang tumraping panjenengan saged andhap asor/rendah hati lan mbangun turut dhumateng Gusti? Mbok menawi kacingkrangan lan kekirangan ingkang dados pepalang panjenengan mbangun turut dhumateng Gusti? Menapa kemawon saged dados pepalang lan ngrendhet tumraping kita badhe mbangun turut dhumateng Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Kita sumerap, bilih Gusti Yesus paring dhawuh menawi kepingin nggadahi gesang langgeng kedah mbangun turut dhumateng Dhawuh Pangandikanipun Gusti lan ugi karsanipun Gusti to? Dados kadospundi tumraping panjenengan? Menapa kita badhe mituhu timbalaning Gusti, namung karana bandha, karana status, utawi karana menapa kemawon ingkang eman nalika kedah kita culaken? Kasugihan saged malangi margi dhateng Swarga. menawi kita mboten purun nglepasaken utawi mboten lila ngedumaken kangge tiyang ingkang kacingkrangan. Pamiarsa, Gusti kagungan karsa, supados sedaya umatipun nggadahi gesang langgeng. Lan margi dhateng gesang langgeng menika namung satunggal, inggih menika pitados lan nampi Gusti Yesus Kristus menggahing Juru Wilujeng. Pitados lan nampi Gusti Yesus menika, artosipun nampi 6
piwucalipun Gusti Yesus lan mbangun turut dhumateng Panjenenganipun. Inggih namung satunggal menika marginipun. Mbok menawi panjenengan kepingin mbangun turut dhumateng Gusti Yesus, ananging panjenengan mboten gadah daya kekiyatan supados nglepasaken bab-bab ingkang dados pepalang panjenengan kangge mbangun turut dhumateng Gusti. Mbok menawi panjenengan sampun ngupaya kanthi wekel, nglepasaken sadaya pepalang menika supados saged mbangun turut dhumateng Dhawuh Pangandikanipun Gusti, ananging pambudi daya menika dereng kasil/kasembadan. Bilih panjenengan kepinginan saestu, supados saged mbangun turut dhumateng Gusti, sampun ngantos kemba, mangga sami rumaket dhateng Gusti, nyuwun supados Gusti paring kasagedan lan kekiyatan kangge nglepasaken pepalang menika supados saged mbangun turut dhumateng Gusti. Karana namung Gusti piyambak ingkang saged mitulungi kula lan panjenengan. Kekiyatan lan kasagedan panjenengan mboten cekap kiyat kangge nglepasaken bab-bab ingkang ngrangkèt panjenengan, bab-bab ingkang malangi panjenengan nindakaken Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Kita tansah pitados, bilih Gusti tansah mitulungi kita, lan pitados bilih nalika kita sampun kalepasaken saking pepalang-pepalang menika, tamtunipun kanthi sukarena kita badhe nindakaken Dhawuh Pangandikanipun Gusti. Lan menawi kita tansah setya nindakaken Dhawuh Pangandikanipun Gusti, kita tamtu badhe pikantuk gesang langgeng. Mangga sami dipunemud, bilih bandha lan kasugihan saged ical sekedap kemawon lan kita mboten saged nindakaken menapa-menapa. Dados sampun ngantos gumantung lan karangket bandha ingkang saged ical menika, ananging tansah gondelan lan rumaket namung dhumateng Gusti kemawon, karana Gusti ingkag saged maringi gesang langgeng. 7