SASTRI BASA XI WULANGAN 5 KALOKANING TEMBANG MACAPAT ( SMK Negeri 3 Batu 2020 )
Semaken tembang ing ngisor iki Luhuring kang kabudayan jawi, Iku kang mangkono, Migunani tumrap bebrayane, Tata krama iku den nastiti, Murih bisa becik, Manggon uripipun.
Sadurunge dibacutake, wangsulana pitakon ing ngisor iki! 1. Apa sing diarani tembang? 2. Apa wae jinise tembang? 3. Kabudayan Jawa iku maneka warna. Apa kang bisa katindakake kanggo ngleluri sawernane kabudayan Jawa? Wenehana tuladhane! 4. Pitutur luhur apa sing kongerteni, lan apa maknane? 5. Aranana siji wae tembang macapat sing wis kongerteni, banjur terangna apa pitutur luhur kang ana tembang mau!
Tembang utawa sekar yaiku rumpakan basa kanthi paugeran tartamtu kang pangucape kudu nggunakake kagunan swara. Ing tembang macapat ana perangan A. rasaning swara (titilaras) lan B. rasaning basa (sastra)
A. Rasaning swara dikenal anane a) titilaras slendro lan b) titilaras pelog a) Titilaras slendro ana telung pathet, yaiku 1) slendro pathet nem, 2) slendro pathet sanga, lan 3) slendro pathet manyura. b) Titilaras pelog ana telung pathet, yaiku 1) pelog pathet nem, 2) pelog pathet lima, lan 3) pelog pathet barang.
Ing tembang iku rasaning swara winengku ing rasaning basa, tegese nalika nembang kudu ngutamakake basa utawa sastrane. Mula banjur ana pedhotan kendho lan pedhotan kenceng. Pedhotan kendho iku pedhotan kang manggon ing wekasaning tembung lan ora medhot wandaning tembung, dene pedhotan kenceng iku pedhotan kang ora manggon ing wekasaning tembung.
B. Rasaning basa ✓ Rasaning basa tuwuh saka pilihan tembung kang digunakake kanggo ngrakit utawa nulis rumpakan sing mangun tembang macapat. ✓ Pilihan tembung - tembung ing rumpakan sing mangun tembang mau saben jinis tembang macapat mawa paugeran mligi. ✓ Paugeran mligi iku sing diarani struktur teks tembang macapat. ✓ Struktur teks tembang macapat yen mung sapada wujude guru gatra, guru wilangan lan guru lagu/swara.
➢ Manawa karakit dadi serat tembang macapat bisa kapilah - pilah rupa pupuh. ➢ Saben saserat lumrahe dumadi saka pirang-pirang pupuh. ➢ Saben pupuh mau dumadi saka pirang-pirang pada. ➢ Ing saben pada bisa ditemokake guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu/swara. ➢ Arane saben pupuh mau bisa dideleng saka sasmitaning tembang lan paugerane tembang macapat.
Jinise tembang macapat ana sewelas (11). Saben jinis tembang macapat saliyane nduweni struktur teks mligi uga ngandhut filsafat. 1. Maskumambang 2. Mijil 3. Sinom 4. Kinanti 5. Asmarandana 6. Gambuh 7. Dhandhanggula 8. Durma 9. Pangkur 10 Megatruh 11. Pucung
Disambung ing : SASTRI BASA XI Wulangan 5 R1b.pdf