METODE KARYA WISATA KANGGO NGUNDHAKAKE KAWASISAN NGARANG NARASI SISWA KELAS VIII A SMP WALISOSNO GEMPOL TAHUN AJAR 2015/2016 ENDANG NARIMO Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah (Jawa) Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Surabaya Abstrak Penelitian tindakan kelas ingkang irah irahanipun metodhe karya wisata kanggo ngundhakake kawasisan ngarang narasi siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol ngandharake menawa siswa kangelan anggone ngarang narasi disebabake amarga siswa kangelan ing babagan nggolek panemu (ide), nggawe ukara pambuka, lan ngembangake ukara. Panulis nggunakake metode karya wisata kanggo mrantasi sakabehe prakara kang diadhepi dening siswa. Kanthi nggunakake metode karya wisata, siswa bisa luwih gampang anggone ngarang narasi amarga siswa bakal dituduhake langsung objek kang bisa didadekake sumbering panemu (inspirasi) kanggo ngarang narasi. Undherane prakara ing panliten iki ana telu, yaiku1.kepriye undhak-undhakane aktivitas guru lan siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata, 2) kepriye undhak-undhakane kawasisan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol lan 3) prakara - prakara apa bae kang diadhepi guru lan siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi gunakake metode karya wisata.. Metodhe kang digunakake iki yaiku metodhe deskriptif sajrone panliten kualitatif..Panliten deskriptif yaiku panliten kang ngupaya ndeskripsiake gejala, peristiwa lan kedadeyan kang dumadi ing jaman saiki. Sumber dhata sajrone panliten iki arupa pamulangan basa jawa semester ganjil tahun ajaran 2015/2016 kang ditindakake ing kelas VIII A SMP Walisongo Gempol kanthi jumlah 38 siswa. Dhata ing panliten iki yaiku tetembungan lan angka kang gegayutan karo bab kawasisan anggone ngarang narasi.Teknik ngumpulake dhata sajrone panliten iki yaiku kanthi observasi lan tes. Asil panliten diperang dadi telu.kapisan: pangolahe data observasi aktivitas guru lan sisw Aktivitas guru bisa mundhak sasuwene kegiyatan pamulangan ing siklus I nganti siklus II amarga ing saben patemon guru ngandharake tujuan lan materi pamulangan kanthi luwih cetha, guru nindakake pamulangan adhedhasar RPP, guru mbimbing lan menehi motivasi siswa sajroning pamulangan, lan guru luwih apik anggone mbantu siswa nindakake refleksi. Aktivitas siswa bisa mundhak sasuwene kegiayatan pamulangan ing siklus I nganti siklus II amarga ing saben patemon siswa bisa luwih mangertenni tujuan pamulangan, nduweni wigati marang guru, nduweni motivasi sajroning kegiyatan pamulangan, nindakake refleksi kanthi luwih apik, lan luwih gampang anggone ngarang narasi kanthi ndeleng objek langsung kang ana ing sakiwa tengene 2. ,pangolahe data asiling evaluasi siswa anggone ngarang narasi Asil pasinaone siswa sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi nggunkake metode karya wisata bisa mundhak sasuwene ing siklus I nganti siklus II amrga ing siklus I guru bisa ngandharake materi kanthi cetha. Dene ing siklus II guru luwih cetha anggone ngandharake materi, kanthi cara menehi tuladhane karangan narasi marang siswa lan menehi wektu kang luwih dawa kanggo ngarang, saengga bisa ningkatake kawasisane siswa anggone ngarang narasi.
sarta alangan alangan kang diadhepi guru lan siswa sasuwene kegiyatan pamulangan kanthi nggunakake metode karya wisata. Alangan kang diadhepi meh saben patemon, yaiku siswa kurang wigati marang andharane guru amarga anane saperangan perkara kang disebabake dening guru lan siswa dhewe. PURWAKA Landhesan Panliten Panliten Tindakan Kelas (PTK) yaiku Panliten kang ditindhakake guru ing kelas utawa ing sekolahan kanthi tujuwan ngundhakake praktik lan proses sajroning pamulangan (Susilo, 2007:16). Alasan nggunakake pendekatan kontekstual ana ing pamulangan yaiku: bisa kanggo menehi motivasi, pemahamane luwih jelas, gegayutane bahan pasinaon kelawan dunia nyata, jumbuh kalawan kondisi utawa konteks ing sakiwa tengene, siswa bisa mikir kanthi kritis (Johnson, 2003). Pembelajaran konstektual yaiku gagasan kang mbiyantu guru kanggo ngronce antaraning materi pamulangan kalawan kahanan kang ana ing sakiwa tengene siswa. Adhedhasar andharan kasebut bisa didudut yen kompetensi lan kontekstual iku guru kudu bisa nuwuhake semangate siswa supaya bisa nerapake kawruh (pengetahuan) kalawan kahanan kang nyata ing sakiwa tengene. Adhedhasar KTSP kang dadi punjering kurikulum ing pawiyatan Indonesia kang wus diterapake wiwit tahun 2006/2007. Mula ing Panliten iki panulis nggunakake lingkungan kang ana ing sakiwa tengene siswa minangka obat kanggo mecahake prakara ing babagan nulis, utamane ngarang narasi. Prakaraning siswa kangelan anggone ngarang narasi iku bisa dideleng saka asil pretest kang ditindakake dening panulis ing kelas VIII A SMP Walisongo Gempol Gempol. Saka asil pretest kasebut nuduhake yen siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol kurang bisa anggone ngarang narasi, amarga mung lima siswa kang bisa nggayuh Standar Ketuntasan Minimal (SKM), yaiku bijine sadhuwure 75 kanthi persentase 14,70%. Panyebabe siswa kangelan anggone ngarang narasi, iku amarga siswa kangelan ing babagan nggolek panemu utawa ide, nggawe ukara pambuka, lan ngembangake ukara. Adhedhasar andharan kasebut nuduhake yen kanthi nggunakake konteks utawa kanyatan sajroning pamulangan bisa ndadekake siswa luwih gampang anggone nampa materi pamulangan. Mula kanggo mrantasi alternatif pamecahan masalah kang diadhepi dening siswa, panulis nggunakake metode karya wisata. Miturut panemune panulis, metode karya wisata bisa nuwuhake kahanan pamulangan kang aktif, kreatif lan nyenengake. Kanthi nggunakake metode karya wisata, siswa bisa luwih gampang anggone mangerteni pamulangan ngarang narasi, amarga siswa bakal interaksi langsung kalawan objek utawa kanyatan kang bisa didadekake sumbering panemu (inspirasi) kanggo ngarang narasi. Sajroning ngarang iku mbutuhake kawruh unsur-unsur kang akeh, amarga sejatine ngarang, yaiku medhar gagasan utawa rasa pangrasa apa bae, bisa bungah, susah, gumun, kaget, lan sapanunggalane kang diandharake kanthi wujud tulisan. Karangan utawa asil saka ngarang bisa diarani apik yen basa kang digunakake kasusun kanthi runtut sarta nggunakake tembung- tembung kang pas lan narik kawigaten para pamaos. Dadi para pamaos bisa mangerteni alam pikiran lan rasa pangrasane pangripta. Karangan utawa tulisan iku minangka kreativitase pangripta anggone ngasilake karangan. Supaya bisa ngasilake karangan kang apik lan karangane bisa dimangerteni dening para pamaos, mula pangripta mbutuhake latihan-latihan anggone ngarang.
Saka wigatine ngarang, kudune siswa wis dikenalake babagan donyane ngarang kang maneka warna lan siswa dilatih kanggo nuduhake bakat lan kawasisane anggone ngarang bebas, cerita cekak, guritan, artikel lan sapiturute. Kanthi alasan kasebut, siswa bisa nambah kayaning tembung-tembung basa Jawa, carane nulis kang runtut, lan carane ngembangake panemu. Pamulangan ngarang narasi nduweni paedah tumrape siswa, ing antarane yaiku siswa bisa nambah kayaning tembung-tembung basa Jawa lan siswa bisa luwih seneng nyinaoni pamulangan basa Jawa. Saliyane iku, panulis nduweni gegayuhan kang dhuwur yaiku bisa nuwuhake bakat nulis kanggo siswa lan dikarepake bisa nduweni daya guna kanggo siswa ing urip bebrayan, yaiku bisa dadi pangripta kang wasis. Kanggo nggayuh sakabehing kamuktening panulis, ing dhuwur wis kasinggung sethithik, yaiku yen pengin dadi pangripta kang wasis mula dibutuhake latihan-latihan kang akeh banget. Mula saka iku, kanggo menehi bekal marang siswa ing babagan nulis utamane ngarang, panulis milih salah sawijining jinis-jinise ngarang, yaiku ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata. Ing Panliten iki, panulis milih objek ngarang narasi kanthi metode karya wisata amarga panulis nduweni panemu, senajan ngarang narasi dianggep minangka babagan kang dhasar banget, nanging bisa dianggo dhasar kang kuwat ing babagan ngarang amrih bisa dadi pangripta kang wasis. Ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata ing Panliten iki, yaiku siswa diutus dening panulis nyritakake salah sawijining tumindhake manungsa kang ana ing sakiwa tengene. Objek kang kagolong ciyut utawa nduweni winates mau dicritakake kanthi gamblang kanthi nggunakake basa kang narik kawigatane para pamaos. Saka perangan dhasar iki panulis nduweni kayakinan yen siswa bisa nyritakake objek kanthi runtut mau kalawan basa kang apik, bisa narik kawigaten para pamaos, lan nindakake latihan-lattihan terus, mula siswa bisa dadi pangripta kang wasis. Sajroning Panliten iki, panulis nggunakake irah-irahan "Metode Karya Wisata Kanggo Ngundhakake Kawasisan Ngarang Narasi Siswa Kelas VII A SMP Walisongo Gempol Taun Ajar 2014-2015" kanthi tujuan supaya mangerteni kawasisane siswa anggone ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata. Dadi sajroning Panliten iki, panulis nduweni gegayuhan supaya siswa bisa ngrengkuh biji, kaya kang ditemtokake ing (SKM), yaiku 80% siswa ing kelas kudu duweni biji sadhuwure 75. Saka andharan ing dhuwur, guru minangka pamulang lan panggulawenthah kudu nduweni peran aktif kanggo nglatih siswa supaya bisa ngarang kanthi apik, amarga ketrampilan ngarang kang kalebu ing ketrampilan nulis iku ora bisa teka dhewe, nanging kudu lumantar latihan-latihan lan praktik kang akeh. Saliyane iku, keterampilan nulis uga minangka salah sawijining babagan kang wigati lan UNDHERANE PANLITEN Adhedhasar landhesan panliten ing ndhuwur, bisa dirumusake undherane panliten kaya ing ngisor iki, 1. Ngandharake undhaking aktivitas guru lan siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol Gempol taun ajar 2015-2016 sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata. 2. Ngandharake undhaking kawasisan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol Gempol taun ajar 2015-2016.
3. Ngandharake alangan-alangan kang diadhepi guru lan siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol Gempol taun ajar 2015-2016 sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata. PAEDAHE PANLITEN Panliten iki nduweni paedah kaya ing ngisor iki. 1. Kanggo Guru Panliten iki bisa didadekake minangka modhel pamulangan kang bakal dikembangake sajroning pamulangan kang nduweni gegayutan kalawan ngarang, lan anane Panliten iki dikarepake guru bisa ngundhakake kualitas pamulangan basa Jawa ing sekolahan. 2. Kanggo Siswa Kanggo ngundhakake kawasisan ngarang narasi tumrap siswa kelas VIIIA SMP Walisongo Gempol Gempol taun ajar 2015-2016. 3. Kanggo Sekolah Panliten iki bisa menehi tambahan kang sipate positif kanggo sekolah, kang digambarake saka mundhake kapinteran guru sarta para siswane sajroning WEWATESAN TETEMBUNGAN Ngundhakake : Kawasisan : Ngarang narasi : Metode karya wisata : tembung undhak antuk ater-ater adamel mindhak saka anuswara (ng-) lan panambang (-ake) kang tegese upaya kanggo ngrekadaya luwih samubarang apik.Drs.R.Haryana Harjawiyana,S.U,Drs.Th.Supriya (Kamus unggah ungguh basa jawa, 2009:308,) Kawasisan pinter.Kawasisan PepakBasaJawaEdhitor Sudaryanto,Pranowo.(KPBJ,2001,1087) ngarang narasi uga diarani ngarang kisahan. Ngarang narasi jenis iki nyampekake sawijining prastawa utawa kisah kanthi kronologis lumantar alur cerita kang narik kawigaten. (Menulis karangan ilmiah, Dr. Suherli, M.Pd 2007:6) cara kanggo ngandharake materi pamulangan ngajak siswa ing panggonan ing njabane kelas kanggo nyinaoni sawijineng obyek kanthi langsung. (Roestiyah:2001) supaya dadi saka asale tembung wasis sing tegese Kamus tegese kepinteran.ing tertentu TINTINGAN KAPUSTAKAN Nulis Nulis minangka salah sawijining keterampilan basa kang digunakake kanggo komunikasi karo wong liya kanthi cara ora langsung. Nulis uga minangka sawijining kegiyatan kang produktif lan ekspresif, amarga sajroning tulisan kasebut ngandhut maksud lan tujuan tertamtu panulise. (2008:141) dalam -para- ahli.html) ngandharake nulis yaiku penggaweyan nggali pikiran lan rasa ngenani obyek , milih bab bab sing arep ditulis, nentukna carane nulis ,pramila pamaos bisa mahami kanthi gampang lan jelas. 1. Djago Tarigan dalam Elina Syarif, Zulkarnaini, Sumarno (2009: 5)ngandharake nulis yaiku medharake kanthi tulis gagasan,ide, panemu, utawa pamikirlan rasa, Dadi Mc Crimmon St, Y. Slamet
sajroning kegiyatan nulis iku ora bisa kanthi otomatis, nanging kegiyatan nulis mbutuhake latihan-latihan lan praktik kang akeh. Lado dalam Elina Syarif, Zulkarnaini, Sumarno (2009: 5) uga ngandharake panemune ngenani nulis yaiku ndeleh symbol grafis sing makili basa kang dimangerteni wong liya. Miturut Heaton dalam St. Y. Slamet (2008: 141) ngandharakr nulis yaiku minangka kaprigelan sing angel lan kompleks. Miturut Tarigan nulis bisa ditegesi minangka kegiyatan nuangna ide/gagasan kanthi nggunakake basa tulis minangka media pamulangan. (Tarigan 1994:15) Miturut Djago Tarigan nulis ateges ngekspresiake kanthi tulis kang awujud gagasan, ide, panemu, utawa pikiran lan rasa (Sumarno, 2009:5) M. Atar Semi (2007: 14) ngandharake nulis yaiku sawijining proses kreatif nindahake gagasan ing sajroning lambang lambang tulisan. Dadi nulis minangka sawijining medhia kanggo komunikasi, ngungkapake panemu, pikiran lan rasa pangrasa lumantar tembung-tembung kang runtut saengga bisa menehi pangerten kang imajinatif kanggo para pamaos. Nulis uga nduweni teges sawernaning kegiyatan kang ditindakake manungsa kanggo ngungkapake panemu lan diungkapake kanthi wujud tulisan supaya gampang dimangerteni dening wong liya (Nurudin, 2007:4). Tujuane Nulis Pamulangan nulis nduweni saperangan tujuan, ing antarane yaiku: (1) kanggo nyritakake samubarang, (2) kanggo menehi pituduh, (3) kanggo jlentrehake samubarang, (4) kanggo ndadekake wong liya percaya, lan (5) kanggo ngringkes (Semi, 2007:14). Tarigan (1994:23) nulis.html?m=1), uga ngandharake menawa tujuan saka pamulangan nulis yaiku: 1) Nuduhake utawa nerangake 2) Ndadekake wong liya percaya utawa meksa 3) Nglipur lan nyenengake 4) Ngungkapake rasa pangrasa lan emosi kang makantar-kantar. Hugo Hartig dalam Tarigan (1994:24), saliyane iku, adhedhasar isine tulisan duweni pitung tujuan, ing antarane yaiku: 1) Asssignment Purpose yaiku wujud tulisan kang ditulis amarga prentah utawa tugas, ora saka karepe dhewe saengga tulisane ora nduweni tujuan, nanging mung amarga prentah. Kaya dene tugase para mahasiswa nalika ngringkes buku, tugase sekretaris, notulis, kasir lan sapinunggalane. 2) Altrustice purpose yaiku wujud tulisan kang nduweni tujuan kanggo nyenengake para pamaos, pengin nulung lan nglipur para pamaos supaya duweni kapribadhen kuwat utawa digunakake kanggo meksa. 3) Persuasive Purpose yaiku wujud tulisan kang nduweni tujuan kanggo menehi kapercayan kanggo para pamaos ngenani panemu (tulisan) kang diandharake. 4) Informational Purpose yaiku tulisan kang nduweni tujuan kanggo menehi katrangan tertamtu marang para pamaos. 5) Self Expressive purpose yaiku wujud tulisan kang nduweni tujuan kanggo ngenalake pribadine panulis marang para pamaos. Isine ngenani biografine panulis, karya-karyane lan kawasisane.
6) Kreative Purpose yaiku jinising tulisan kang isine gegayutan karo kanyatan kang dumadi ing awake, wujud tulisan kasebut tuladhane yaiku novel, guritan, lan proposal. Tulisan iki nduweni tujuan supaya para pamaos sarujuk karo apa bae kang diandharake dening panulise. 7) Problem solving purpose yaiku jinising tulisan kang nduweni tujuan menehi cara kanggo mecahake prakara. Tuladhane artikel ilmiah, Panliten, lan laporan observasi (Hipple sajroning Tarigan, 1994:25). Adhedhasar panemu-panemu ing dhuwur bisa didudut yen pamulangan nulis iku nduweni saperangan tujuan, yaiku kanggo nyritakake, menehi katrangan, lan jlentrehake samubarang kanggo para pamaos. Nulis uga menehi untung tumrape panulis yaiku : Bisa ngenali kemampuane dhewe, bisa medharake pamanggih miturut nalare dhewe, bisa ngembangake wawasan kanthi teoritis, bisa ngorganisasi panemu kanthi sistematik lan medharake, bisa mbiji panemune dhewe kanthi obyektif. Ngarang Ngarang yaiku kasil nganggit, tullisan, cerita cekak, buah pena (depdikbud 1995 : 445) indonesia/). uga ngandharake tegese ngarang yaiku ngerangkai, ngrantan, kanthi cermat panemu ana ing sajroning tulisan kanthi runtut bab-bab prakara sing diadhebi indonesia/. (Syamsudin 1994:2) Ngarang yaiku ngira ngira, nganggit crita,layang (Kamus pepak basa jawa, 2001:384). Mula saka iku, hakikate ngarang yaiku ndadekake siji panemu-panemu kanthi bener, sarta panemu-panemu kang kasusun iku diandharake kanthi wujud ukara-ukara efektip lan diwujudake kanthi sawernaning rupa utawa wujud. Sakabehe panemu iku bisa diasilake saka pengalaman pribadi lan daya imajinasi. Gie (2007:3) ngandharake yen ngarang yaiku sawernaning kegiyatane manungsa kanggo ngungkapake panemu lan diungkapake kanthi wujud tulisan supaya dimangerteni dening para pamaos. Kegiyatan ngarang yaiku sawijining kegiyatan kang nuduhake kapinteran sajroning ngungkapake daya piker, rasa pangrasa kanthi wujud tulisan lan nduweni sesambungan antarane ukara-ukarane. Ngarang minangka salah sawijining ketrampilan basa kang digunakake kanggo komunikasi karo wong liya kanthi cara ora langsung. Pamulangan ngarang kang disinaoni siswa ing sekolahan, ing antarane yaiku ngarang bebas, ngarang adhedhasar objek utawa gambar, nulis laying, nulis pengalaman pribadi, lan liya-liyane. Jinis-Jinising Karangan Pengklasifikasian karangan di delok saka segi isi ana loro yaiku karangan fiksi kalawan non fiksi. Karangan fiksi ceritane dudu kanyatan nanging, arupa cerita khayalan utawa imajinasi panganggit. Menawa karangan ilmiah yaiku karangan kang isine bisa dibukteake lan bisa ditanggungjawabake adedhasar ilmu amarga sifate ilmiah . Didelok saka carane nyampekake masalah ana ing sajroning karangan, karangan kaperang dadi pirang-pirang yaiku :
1) Karangan narasi yaiku wujude karangan kang ngupaya nyiptakake, nyritakake sesambungan saka tumindak manungsa sajroning kedadeyan ing wektu tertamtu. 2) Karangan diskripsi yaiku karangan kang nduweni tujuan kanggo nambah kawruh lan pengalamane para pamaos kanthi cara nggambarake hakikat objek kang sabenere. 3) Karangan eksposisi yaiku karangan kang ngupaya njlentrehake sawijining proses utawa prosedur, menehi teges, nerangake utawa njlentrehake, negesi panemu, lan nerangake samubarang. 4) Karangan argumentasi yaiku karangan kang nduweni tujuan supaya para pamaos percaya, kanthi mbuktekake panemu kang diandharake dening panulis. 5) Karangan persuasi yaiku karangan kang nduweni tujuan supaya para pamaos nindakake samubarang kaya kang dikarepake dening panulis (Nurudin, 2007:60). Metode Karya Wisata Karya wisata yaiku cara kanggo ngandharake pamulangan kanthi ngajak siswa ngunjungi obyek tertentu guna kanggo ngrembakaake kawruh lan sabanjure siswa kongkon nggawe laporan lan ngrembug bebarengan klawan kanca serta nulis kasil kunjungan kasebut kanthi dikancani guru 2015/03/14/kekurangan-kelemahan- metode-karyawisata/). Karya wisata minangka kegiyatan pamulangan kang nggawa siswa metu saka kelas. Karya wisata nduweni tujuan supaya siswa bisa mangerteni langsung, objek kang bisa disinaoni lan dikarepake siswa bisa luwih seneng lan semangat sajroning proses pamulangan. Widagda (2002:88) ngandharake yen karya wisata yaiku cara kanggo ngandharake materi pamulangan kanthi nggawa siswa supaya nyinaoni sumber-sumbering pamulangan kang ana ing sajabane kelas. Metode karya wisata iki nduweni kaluwihan lan kakurangan, yaiku: a. Kaluwihan metode karya wisata 1) Katrangan ngenani sumbering pamulangan luwih akeh lan nyata 2) Siswa bisa nggolek lan ngolah materi dhewe 3) Siswa ngrasa luwih seneng sajroning proses pamulangan 4) Nambahi minat lan ndhadhekake siswa aktif 5) Menehi pengalaman langsung kanggo siswa bisa mbuktekake antarane kawruh kang ditampa ing kelas lan kanyatan 6) Ngraketake sesambungan antarane sekolah lan lingkungan 7) Ndadekake siswa tanggung jawab. b. Kakurangan metode karya wisata 1) Mbutuhake wektu, tenaga lan ragat luwih gedhe, 2) Ngganggu pamulangan liyane 3) Siswa kadhangkala ora mangerteni tujuwane, saengga kegiyatan kasebut dianggep minangka kalodhangan kanggo rekreasi. 4) Angel merang antarane pamulangan utawa kegiyatan kang tujuwane kanggo sinau ora rekreasi. 5) Mbutuhake pengawasan sing luwih ketat ana ing lapangan. 6) Ngutamakake metode ngajar modern, sahingga unsur sinau kalerwakake c. Manfaat metode karya wisata Manfaat metode karya wisata bisa digunakake kanggo ngrangsang minat bocah nalika isih cilik tumrape samubarang , ngrembakaake kawruh sing wis ditampa ing njero kelas, menehi
pengalaman kanyatan lan bisa nambah wawasan (Hildebrand, Karya wisata yaiku kegiyatan kang ditindhakake siswa lan guru kanggo sinau lan minagka perangan saka kurikulum sekolah. Kanthi nggunakake karya wisata minangka metode pamulangan, siswa lan guru teka ing panggonan-panggonan tertamtu kanthi tujuwan kanggo sinau (Sagala, 2003:2014). METHODHE PANLITEN Ancangan Panliten Panliten kanthi irah-irahan "Metode Karya Wisata Kanggo Ngundhakake Kawasisan Ngarang Narasi Siswa Kelas VIII A SMP Walisongo Gempol Gempol Taun Ajar 2015-2016" nggunakake ancangan Deskriptif Kualitatif. Panliten deskriptif yaiku panliten kang ngupaya ndeskripsiake gejala, peristiwa lan kedadeyan kang dumadi ing jaman saiki (Arikunto, 2006:4). Arikunto (2006:95) uga ngandharake yen PTK kalebu minangka Panliten kuwalitatif amarga nggolek informasi kanthi gamblang. Nanging sajroning PTK uga bisa nggunakake angka-angka kanggo ngganepi data Panliten, amrih bisa ngasilake data kang pas lan akurat. Dadi sajroning Panliten iki, data asiling Panliten diandharake kanthi wujud tembung-tembung lan nggunakake angka minangka geganep, saengga data kang diasilake bisa jumbuh kalawan masalahing Panliten. Panliten iki kalebu minangka Panliten kang ditindakake adhedhasar pamulangan kang ana ing salah sawijining kelas utawa bisa diarani Penelitian Tindakan Kelas (PTK) kang nduweni tujuwan kanggo ngapikki lan ngundhakake kuwalitas pamulangan. Panliten kang adhedhasar pamulangan iki minangka Panliten kang asipat reflektif kalawan pangrekadaya tartamtu supaya bisa ngundhakake praktik-praktik pamulangan kanthi profesional (Suyatno sajrone ArdianaODE Prosedur Panliten Panliten iki ditindakake kanthi rong siklus, saben siklus ditindakake kanthi rong patemon, lan saben patemon nduweni tahap-tahap kang kudu ditindakake. Tahap-tahap kasebut kaya dene ing ngisor iki. a. Tahap ngrencanakake kegiyatan b. Tahap nindakake kegiyatan pamulangan c. Tahap observasi d. Tahap refleksi Tahap Ngrencanakake Kegiyatan Ing tahap iki panulis nindakake sawernaning kegiyatan kang nduweni gegayutan kalawan rencana anggone nindakake Panliten. Rencana kasebut kaya dene ing ngisor iki. 1) Nyiapake materi kang disusun kanthi wujud Rencana pelaksanaan pembelajarn (RPP) 2) Nyiapake panggonan lan apa bae kang dibutuhake sajroning nggunakake metode karya wisata 3) Nyiapake lembar observasi aktivitas guru 4) Nyiapake lembar observasi siswa 5) Nyiapake lembar wangsulan kanggo ngarang narasi Tahap Nindakake Kegiyatan Pamulangan 1986)
Ana ing sajroning pamulangan iki bakal ngandharake kegiyatan kegiyatan kang ditindhkake dening guru, yaiku apersepsi (pambuka), kegiyatan inti, lan panutup. Kabeh iku bakal kaandarake ing ngisor iki. 1) Guru ngucapake salam lan berdoa, 2) Guru ngapsen siswa. 3) Guru nindakake apersepsi marang siswa ngenani ngarang 4) Guru ngandharake tujuwan pamulangan 5) Guru ngandharake materi pamulangan yaiku ngarang narasi 6) Guru mbagi kelas dadi limang kelompok 7) Guru ngajak siswa menyang pasar 8) Saben kelompok metu tumuju ing panggonan kang wis ditemtokake 9)Guru menehi prentah supaya ngamati tindhak tandhuke wong dodol jumbuh kalawan kelompoke dhewe dhewe 9) Guru menehi prentah supaya siswa nggawe kerangkane ukara 10) Guru menehi prentah supaya siswa ngarang narasi adhedhasar objek kang ana ing sakiwa tengene. 11) Guru menehi motivasi marang siswa sajroning pamulangan 12) Guru lan siswa nindakake refkesi ngenani pamulangan kang wis kelakon lan tugase siswa dikumpulake ing pungkasaning patemon. 13) Guru ngongkon siswa supaya akeh latihan ngarang. Tahap Observasi Observasi ditindakake sasuwene kegiyatan pamulangan kelakon. Kegiyatan iki ditindhakake dening kanca sejawat minangka observer. Asiling observasi kasebut diisi lan dikumpulake ing lembar observasi kang wis disiapake. Observasi ditindhakake sasuwene kegiyatan pamulangan ing siklus I lan siklus II, saengga saka asiling observasi kasebut bisa dimangerteni aktivitas guru lan siswa sarta prakara-prakara utawa alangan alngan apa bae kang diadhepi guru lan siswa sasuwene kegiyatan pamulangan kelakon. Tahap Refleksi Refleksi ditindhakake ing saben siklus. Ing tahap refleksi iki bisa dimangerteni prakara- prakara kang diadhepi guru lan siswa sasuwene kegiyatan pamulangan. Banjur prakara- prakara kasebut dirembug bareng dening panulis lan kanca sejawat. Asiling kegiyatan refleksi kasebut minangka dhasar sajroning nemtokake rencana kanggo ngapiki pamulangan ing siklus sabanjure. Sumber Data lan Data Panliten 1. Sumber Data Data minangka bahan utawa objek kang bakal diwedhar. Ing Panliten iki minangka sumber datane yaiku pamulangan basa Jawa semester ganjil taun ajar 2015-2016 kang ditindakake ing kelas VIII A SMP Walisongo Gempol kanthi jumlah 38 siswa. Alasan milih kelas VIII A amarga kelas VIII A nduweni kakurangan ing babagan nulis lan ngarang, khususe ngarang narasi Saliyane siswa, guru uga dadi sumber data liya. 2. Data Panliten Adhedhasar masalahing Panliten, data ing Panliten iki bisa diperang dadi telu, yaiku:Kanggo mangsuli masalah Panliten no.1 dibutuhake data ngenani proses
pamulangan kanthi nggunakake metode karya wisata kang arupa lembar observasi aktivitas guru lan lembar observasi aktivitas siswa. a. Kanggo mangsuli masalah Panliten no.2 dibutuhake data asiling tes pamulangan kanthi metode karya wisata kang wis dikumpulake. b. Kanggo mangsuli masalah Panliten no.3 dibutuhake data ngenani prakara-prakara kang diadhepi guru lan siswa ing saben patemon sajroning siklus kanthi cara observasi. Tata Cara Ngumpulake Data Kanggo ngumpulake data kang dibutuhake ing Panliten, panulis nggunakake observasi lan tes. 1. Observasi Observasi sajroning PTK ditindakake dening pengamat supaya bisa mangerteni gambaran kanthhi objektif lan lengkap ngenani undhakaing kegiyatan pamulangan lan pengaruh saka tindakan kang dipilih kanggo kahanan kelas kanthi wujud data (Susilo, 2007:2) Data observasi ing Panliten iki arupa observasi aktivitas guru lan siswa sajroning kegiyatan pamulangan. Lembar observasi dibutuhake ing refleksi kanggo mangerteni kegiyatan pamulangan kang ditindakake. 2. Tes Tes yaiku tata urutaning pitakon utawa latihan sarta alat kang digunakake kanggo ngukur ketrampilan, kawasisan, lan bakat individu utawa kelompok (Arikunto, 2002:127). Ing Panliten iki, tes kang diwenehake siswa arupa tes tulis lan tes lisan, tes tulis arupa ngarang narasi,tes lisan arupa pitakon pitakon kang ana gegayutan karo materi ngarang ,lan tes kasebut diwenehake ing saben patemon sajroning siklus. TEKNIK Pangolahe Data Anggone ngolah data ing Panliten iki, panulis nggunakake deskriptif kuwalitatif. Sakabehing data dideskripsekake kanthi tembung-tembung kang gamblang miturut masalahing Panliten lan nggunakake angka kanggo ngganepi data-datane. Data kang wis dikumpulake diolah dening panulis lan kanggo nyusun laporan. Laporan asiling Panliten disusun kanthi cara: 1. Asiling observasi aktivitas guru lan siswa sajroning kegiyatan pamulangan a. Aktivitas Guru Rumus kang digunakake kanggo ngolah data ing lembar observasi guru bisa deleng ing ngisor iki: 𝑓 𝑁 Katrangan: 𝑃 = × 100 P : persentase frekuensi kedadeyan kang tuwuh sajroning pamulangan f : aktivitas guru kang tuwuh sajroning pamulangan N : jumlah sakabehe aktivitas (Indart, 2008:46). Skala pambanding kang digunakake yaiku: 4 = apik banget 3 = apik 2 = cukup 1 = kurang b. Aktivitas Siswa
Rumus kang digunakake kanggo ngolah data ing lembar observasi aktivitas siswa bisa deleng ing ngisor iki: 𝑓 𝑁 Katrangan: 𝑃 = × 100 P : persentase frekuensi kedadeyan kang tuwuh sajroning pamulangan f : aktivitas guru kang tuwuh sajroning pamulangan N : jumlah sakabehe aktivitas (Indart, 2008:46). Skala pambanding kang digunakake yaiku: 4 = apik banget 3 = apik 2 = cukup 1 = kurang 2. Interpretasi Tes Asiling Pamulangan Data interpretasi tes asiling pamulangan diasilake saka tes kang diwenehake siswa ing saben pamulangan, kang kaperang dadi: a. Katuntasan asil pasinaone siswa Katuntasan pamulangan iki adhedhasar ing PAP (Penilaian Acuan Patokan). Patokan tuntas sajroning pamulangan kang ana ing SMP Walisongo Gempol Gempol yaiku 80% saka indikator kang digayuh lan nduweni biji maksimal 100. Ketuntasan minimal bisa dietung kanthi rumus: 𝐽𝑢𝑚𝑙𝑎ℎ 𝑠𝑘𝑜𝑟 𝑘𝑎𝑛𝑔 𝑑𝑖𝑑𝑢𝑤𝑒𝑛𝑖 𝐽𝑢𝑚𝑙𝑎ℎ 𝑠𝑘𝑜𝑟 𝑝𝑎𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑑ℎ𝑢𝑤𝑢𝑟 Siswa kang bijine 75mendhuwur dianggep tuntas, nanging siswa kang bijine sangisore 75dianggep durung tuntas. 𝐵𝑖𝑗𝑖 = × 100 b. Katuntasan kelas ing saben patemon Katuntasan kelas ing saben patemon bisa dimangerteni kanthi cara ngetung jumlah siswa kang tuntas lan jumlah sakabehe siswa ing kelas. Adhedhasar kurikulum ing SMP Walisongo Gempol Gempol, kelas bisa diarani tuntas yen 80% siswa ing kelas nduweni biji paling sethithik 75. Kanggo mangerteni katuntasan kelas, ing Panliten iki nggunakake rumus persentase, rumus kasebut bisa dideleng ing ngisor iki : 𝑃𝑒𝑟𝑠𝑒𝑛𝑡𝑎𝑠𝑒 = 𝐽𝑢𝑚𝑙𝑎ℎ 𝑠𝑖𝑠𝑤𝑎 𝑡𝑢𝑛𝑡𝑎𝑠 𝐽𝑢𝑚𝑙𝑎ℎ 𝑠𝑎𝑘𝑎𝑏𝑜ℎ𝑜 𝑠𝑖𝑠𝑤𝑎 × 100 Cara Panulise Asil Panliten Tata cara nulis asile panliten yaiku ditulis kanthi sistematik skripsi, kaya ing ngisor iki. Bab I : Ingandharake purwaka kang isine ngenani bab landhesane panliten, undere panliten, ancase panliten, paedahe panliten, wewatesane tetembungan. Bab II : ngenani tintingan kapustakan kang isine ngemot bab panliten saemper,nulis, tujuan nulis,ngarang, jenis jenis karangan, methodhe karya wisata lsp. Bab III : ngenani metodhe panliten kang isine ngandharake bab ancangan panliten, dhata lan sumber dhata, metodhe lan teknik analisis dhata, cara panulisan asile panliten.
Bab IV : andharan asile panliten. Bab V : ngenani dudutan lan saran saka asile panliten ASILE PANLITEN Ing perangan iki bakal ngandharake data asiling Panliten lan cara anggone ngolah data. data kasebut utawa diarani pangolahe data. Data data kasebut bakal diolah kanthi cara deskriptip.lan asiling Panliten kasebut bakal diandharake adhedhasar masalah Panliten , yaiku: pangolahe data observasi aktivitas guru lan siswa ,pangolahe data asiling evaluasi siswa anggone ngarang narasi sarta alangan alangan kang diadhepi guru lan siswa sasuwene kegiyatan pamulangan kanthi nggunakake metode karya wisata. Panliten iki ditindhakake sasuwene rong siklus lan saben saben siklus ditindhakake sasuwene rong patemon. Saben sapetemon ditindhakake sasuwene rong jam pelajaran utawa 2x40 menit. Siklus 1 ditindhakake ing tanggal 11 Agustus 2015 lan 18 Agustus 2015.Dene siklus II ditindhakake ing tanggal 8September 2015 lan 22 September 2015.Panaliten iki ditindhakake nalika jam pelajaran basa jawa ing kelas VIII A SMP Walisongo Gempol. Siklus 1 Ana ing perangan siklus siji iki bakal kaandharake ngenani tahap ngrencanakake kegiyatan, tahap nindakakake kegiyatan pamulangan, tahap observasi, lan tahap refleksi. Siklus 1 Patemon 1 Tahap Ngrencanakake Kegiyatan Ing tahap iki panulis nindakake kegiyatan kang nduweni gegayutan kalawan rencana anggone nindakake kegiyatan . 1) Nyiapake materi kang disusun kanthi wujud Rencana Pelaksanaan Pembelajaran.(RPP) 2) Nyiapake panggonan lan apa bae kang dibutukake sajroning nggunakake metode karya wisata. 3) Nyiapake lembar observasi aktivitas guru 4) Nyiapake lembar observasi siswa. 5) Nyiapake lembar wangsulan kanggo ngarang narasi. Tahap Nindakake Kegiyatan Pamulangan Ana ing tahap nindakake kegiyatan pemulangan Siklus I patemon I iki bakal kaandharake tahap kegiyatan pamulangan wiwit tahap pandahuluan, tahap kegiyatan inti lan tahap panutup. Kegiyatan pamulangan ing siklus 1 patemon 1 ditindhakake kanthi tahap-tahap ing ngisor iki. 1) Guru ngucapake salam lan berdoa 2) Guru ngabsen siswa 1) Guru nindakake apersepsi marang siswa ngenani ngarang 2) Guru ngandharake tujuwan pamulangan 3) Guru ngandharake materi pamulangan yaiku ngarang narasi 4) Guru mbagi kelas dadi enem kelompok 5) Saben kelompok metu temuju ing panggonan kang wis ditemtokake yaiku diajak menyang pasar. 6) Guru menehi prentah supa ya siswa nggawe kerangka karangan adhedhasar obyek kang diamati paling sethithik telung kerangka kanthi wektu 40 menit. 7) Guru meneh imotivasi marang sisiwa sajroning pamulangan. 8) Guru lan siswa nindakake refleksi ngenani pamulangan kang wis kelakon lan tugase siswa dikumpulake ing pungkasane patemon.
Tahap Observasi Sasuwene kegiyatan pamulangan kelakon, observer (teman sejawat) nindakake observasi (pengamatan) kanthi cara menehi biji kanggo sakabehe aktivitas guru lan siswa adedasar instrument kang wis disiapake. Data asiling kgahiyan kasebut bakal diolah lan diandarake ing ngisor iki. 1) Asiling pangolahe data observasi aktivitas guru lan siswa. 2) Aktivitas guru Data asiling observasi aktivitas guru dituduhake ing table 4.1 Data kasebut diolah kanthi nggunakake rumus: Tahap Refleksi Alangan-alangan kang diadhepi guru lan siswa sajroning pamulangan Sajroning nindakake pamulangan ing siklus 1 patemon 1 bisa dimangerteni prakara- prakara kang diadhepi guru lan siswa sasuwune kegiyatan pamulangan alangan-alangan kasebut yaiku: (1) Guru kurang anggone menehi motifasi (2) Guru kurang jelas anggone nerangake saengga siswa kurang paham anggone ngarang (3) Guru kurang bisa ngendhalekake kelas (4) Guru kangelan anggone ngawasi siswa, amarga siswa manggon ing panggonan kang beda saben kelompok (5) Nalika tumuju ing panggonan kang wis ditemtoake kanggo ngarang (karya wisata) siswa padha rame saenggo kurang konsentrasi. (6) Guru kurang maksimal anggone nindakake apersepsi ngenani materi pamulangan (7) Siswa durung bisa ngarap tugas kanthi apik (8) Durung bisa nggunakake wektu kanthi pas (9) Siswa ish akeh sing bingung anggone nemokake ide Siklus 1 Patemon 2 Ana ing siklus siji patemon 2 bakal kaandharake tahap-tahap kegiyatan yaiku: a) Tahap Ngerencanaake Kegiyatan, b) Tahap Nindakake kegiyatan pamulangan c) Tahap observasi, d) tahap refkeksi. Tahap-tahap kegiyatan iku bakal kaandharake ing ngisor iki: a. Tahap Ngerencanaake Kegiyatan Ing tahap ngerencanaake kegiyatan pamulangan, panulis nindakake tahap-tahap ing ngisor iki : 1) Nyiapake materi kang disusun kanthi wujud Rencana Pelaksanaan Pembelajaran (RPP) 2) Nyiapake panggonan lan apa bae kang dibutuhake sajroning nggunakae metode karya wisata 3) Nyiapake lembar observasi aktivitas guru lan siswa 4) Nyiapake lembar wangsulan kanggo ngarang Narasi b. Tahap Nindakake kegiyatan pamulangan Kegiyatan pamulangan ing siklus 1 pathemon 2 ditindhakake kanthi tahap-tahap ing ngisor iki 1) Guru nyiapake siswa supaya siap nampa materi pamulangan 2) Guru nindakake apersepsi marang siswa ngenani materi pamulangan minggu kepungkur lan ngandharake asil karanganne siswa minggu kepungkur 3) Guru ngandharake tujuan pamulangan
4) Guru ngandharake materi pamulangan yaiku ngarang Narasi 5) Guru mbaginkelas dadi 4 kelompok kaya dene minggu kepungkur 6) Saben kelompok metu tumuju ing panggonang kang wis ditemtokake 7) Guru menehi prentah supaya siswa ngarang Narasi adhedhasar objek kang ana ing sakiwa tengenne, paling sethithik pada kanthi wektu 40 menit 8) Guru menehi motivasi marang siswa sajroning pamulangan 9) Guru ngongkon siswa maju ana kelas supaya maca kasile ngarang 10) Guru lan siswa nindakake refleksi ngenani pamulangan kang wis kelakon lan tugase siswa dikumpulake ing pungkasaning patemon Adhedhasar tabel 4.6 kasebut bisa dimangerteni menawa siswa kelas VIII A isih akeh kang durung tuntas. Siswa kang bijine sadhuwure 75 yaiku 21 siswa. Dene siswa kang bijine sangisore 75 yaiku 13 siswa. Asiling evaluasi siswa sajroning pamulangan ngarang Narasi ing siklus I patemon 2 nduweni persentase 61,76%. Persentase kasebut nuduhake menawa katuntasan kelas, sajroning pamulangan ngarang Narasi bisa mundhak sasuwene pamulangan ing Siklus I patemon 2. Senajan persentase katuntasan kelas ing siklus I patemon 2 iki mundhak, nanging durung bisa ngrengkuh SKM kang wis ditemtokake, yaiku 80% siswa ing kelas nduweni biji sadhuwure 75. Tahap Observasi Ing pathemon 2, observasi uga ditindhakae dening kanca sejawat (observer) observasi kasebut ditindhakake sasuwene kegiyatan pamulangan kelakon. Data asiling observasi kasebut diolah lan dijlentrehake ing ngisor iki. 1) Asiling penggolahe Data Observasi Aktivitas Guru lan Siswa 2) Aktivitas guru Data asiling observasi aktivitas guru ing siklus 1 patemon 2 dituduhake ing tabel 4.4 ing ngisor iki Tahap Refleksi Alangan-alangan kang diadhepi guru lan siswa sajroning pamulangan Sasuwene nindakake pamulangan ing siklus I patemon 2 bisa dimangerteni alangan- alangan kang diadhepi guru lan siswa. Alangan kasebut yaiku : a) Guru kesabaren saengga nyebabake siswa kurang nggatekake andharane guru b) Guru isih kurang maksimal anggone menehi motifasi c) Saking akehe siswa kang takon nyebabake kahanan kelas dadi rame d)Isih akeh siswa kang nyonto garapane kancane 4.1.1. Siklus II Patemon 1 a. Tahap Ngrencanakake Kegiyatan Padha dene ing Siklus I, ing siklus II patemon 1 panulis uga nyiapake apa bae kang dibutuhake sasuwene nindakake kegiyatan pamulangan kanthi tahap-tahap ing ngisor iki. 1) Nyiapake materi kang disusun kanthi wujud Rencana pelaksanaan pembelajaran (RPP) 2) Nyiapake panggonan lan apa bae kang dibutuhake sajroning nggunakake metode karya wisata 3) Nyiapake lembar observasi aktivitas guru lan siswa 4) Nyiapake lembar wangsulan kanggo ngarang Narasi b. Tahap Nindakake Kegiyatan Pamulangan Kegiyatan pamulangan ing siklus II patemon 1 ditindakake kanthi tahap-tahap ing ngisor iki. 1) Guru nyiapake siswa supaya siap nampa materi pamulangan
2) Guru nindakake apersepsi kang arupa pitakonan ngenani materi minggu kepungkur lan ngandharake asil karangane siswa ing minggu kepungkur 3) Guru ngandharake tujuan pamulangan 4) Guru ngandharake materi pamulangan yaiku ngarang Narasi 5) Guru menehi tuladha karangan Narasi 6) Guru mbagi kelas dadi patang kelompok kaya dene minggu kepungkur 7) Saben kelompok metu tumuju ing panggonan kang wis ditemtokake 8) Guru menehi prentah supaya siswa ngarang Narasi adhedhasar objek kang ana ing sakiwa tengene, paling sethithik telung pada kanthi wektu 40 menit 9) Guru ngongkon siswa maju ana kelas supaya maju ana kels maca kasile geguritan. 10.Guru lan siswa nindakake refleksi ngenani pamulangan kang wis Tahap Observasi Sasuwene kegiyatan pamulangan ing siklus II patemon 1, kanca sejawat (observer) menehi biji kanggo sakabehe aktivitas guru lan aktivitas siswa adhedhasar instrument kang wis disiapake, kaya dene ing siklus I. data asiling observasi kasebut dijlentrehake ing ngisor iki: 1) Asiling Pangolahe Data Observasi Aktivitas Guru lan Siswa 2) Aktivitas guru Tahap Refleksi Alangan-alangan kang diadhepi guru lan siswa sajroning pamulangan Alangan kang diadhepi guru lan siswa ing siklus II patemon 1 bisa dimangerteni sasuweni kegiyatan pamulangan kelakon. Alangan-alangan kasebut yaiku: a) Amarga kahanan kelas ambune ora enak, ndadekake siswa kurang konsentrasi sajroning pamulangan b) Guru isih kurang maksimal anggone nindakake refleksi c) Siswa kurang konsentrasi nalika ana siswa padha clometan saengga kahanan dadi rame. d) Siswa kang luwih dhisik ngrampungake tugase malah ngrusuhi siswa liyane lan padha ngomong dhewe dhewe. e) Akeh siswa sing padha contohan. 4.1.2. Siklus II Patemon 2 a. Tahap Ngrencakake Kegiyatan Padhe dene ing patemon sadurunge, ing tahap iki panulis nyiapake apa bae kang dibutuhake gegayutan kalawan tahap nindakake kegiyatan pamulangan. 1) Nyiapake materi kang disusun kanthi wujud Rencana pelaksanaan pembelajaran (RPP) 2) Nyiapake panggonan lan apa bae kang dibutuhake sajroning nggunakake metode karya wisata 3) Nyiapake lembar observasi aktivitas guru lan siswa 4) Nyiapake lembar wangsulan kanggo ngarang Narasi. b. Tahap Nindakake Kegiyatan Pamulangan Kegiyatan pamulangan ing siklus II patemon 2 ditindakake kanthi tahap-tahap ing ngisor iki. 1) Guru nyiapake siswa siupaya siap nampa materi pamulangan 2) guru nindakake apersepsi kang arupa pitakonan ngenani materi minggu kepungkur lan ngandharake asil karangane siswa ing minggu kepungkur 3) guru ngandharake tujuan pamulangan 4) guru ngandharake materi pamulangan yaiku ngarang Narasi 5) guru menehi tuladha karangan Narasi
6) guru mbagi kelas dadi patang kelompok kaya dene minggu kepungkur 7) saben kelompok metu tumuju ing panggonan kang wis ditemtokake 8) guru menehi prentah supaya siswa ngarang Narasi adhedhasar objek kang ana ing sakiwa tengene, paling sethithik telung pada kanthi wektu 40 menit. 9) Guru menehi motivasi marang siswa sajroning pamulangan 10) Guru ngongkon siswa maju ana ngarep kelas supaya maca hasil karangane. 11) Guru lan siswa nindakake refleksi ngenani pamulangan kang wis kelakon lan tugase siswa dikumpulake ing pungkasa Tahap Observasi Observasi aktivitas guru lan siswa ditindakake sasuwene kegiayatan pamulangan ing siklus II patemon 2 kelakon. Kaya dene ing patemon sadurunge, observasi aktivitas guru lan aktivitas siswa uga ditindakake adhedhasar instrument kang wis disiapake. Data asiling observasi kasebut dijlentrehake ing ngisor iki. 1) Asiling Pangolahe Data Observasi Aktivitas Guru lan Siswa 2) Aktivitas guru Data asiling observasi aktivitas guru ing siklus II patemon 2 dituduhake ing tabel 4.10. Tahap Refleksi 1) Alangan-alangan kang diadhepi guru lan siswa Sasuwene kegiyatan pamulangan ing siklus II patemon 2 bisa dimangerteni alangan apa bae kang diadhepi guru lan siswa sajroning kegiyatan pamulangan. Alangan kasebut yaiku: a) Sebagian siswa ana sing njajan ana kantin b) Pengelolaan kelas kurang maksimal amarga saben kelompok manggon ing panggonan kang beda PANUTUP Dudutan Adhedhasar asiling panliten kanthi irah-irahan "Metode karya wisata kanggo ngundhakake kawasisan ngarang narasi siswa kelas VIII A SMP Walisongo Gempol taun ajar 2015-2016", bisa kadudut: Aktivitas guru lan siswa sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata bisa mundhak sasuwene kegiyatan pamulangan ing siklus I nganti siklus II. Aktivitas guru ing siklus I patemon 1 nduweni persentase 55,5%, siklus I patemon 2 69,5%, siklus II patemon 1 85,5% lan siklus II patemon 2 91,5%. Aktivitas guru bisa mundhak sasuwene kegiyatan pamulangan ing siklus I nganti siklus II amarga ing saben patemon guru ngandharake tujuan lan materi pamulangan kanthi luwih cetha, guru nindakake pamulangan adhedhasar RPP, guru mbimbing lan menehi motivasi siswa sajroning pamulangan, lan guru luwih apik anggone mbantu siswa nindakake refleksi. Padha dene aktivitas guru, aktivitas siswa uga mundhak sasuwene kegiyatan pamulangan ngarang narasi kanthi nggunakake metode karya wisata, kang dituduhake kanthi persentase 51% ing siklus I patemon 1, 64,5% ing siklus I patemon 2, 85,3% ing siklus II patemon 1, lan 88,5% ing siklus II patemon 2. Aktivitas siswa bisa mundhak sasuwene kegiayatan pamulangan ing siklus I nganti siklus II amarga ing saben patemon siswa bisa luwih mangertenni tujuan pamulangan, nduweni wigati marang guru, nduweni motivasi sajroning kegiyatan pamulangan, nindakake refleksi kanthi luwih apik, lan luwih gampang anggone ngarang narasi kanthi ndeleng objek langsung kang ana ing sakiwa tengene.
Asil pasinaone siswa sajroning pamulangan ngarang narasi uga mundhak sawise nggunakake metode karya wisata. Asil kasebut dituduhake kanthi persentase katuntasan kelas kang mundhak ing saben sikluse, yaiku 61,76% ing siklus I patemon 2, 70,58% ing siklus II patemon 1 lan 85,29% ing siklus II patemon 2. Adhedhasar asiling pasinaone siswa ing siklus II patemon 2 kang bisa nggayuh SKM ing SMP Walisongo Gempol, mula panliten iki dipungkasi nganti siklus II patemon 2. Asil pasinaone siswa sajroning pamulangan ngarang narasi kanthi nggunkake metode karya wisata bisa mundhak sasuwene ing siklus I nganti siklus II amrga ing siklus I guru bisa ngandharake materi kanthi cetha. Dene ing siklus II guru luwih cetha anggone ngandharake materi, kanthi cara menehi tuladhane karangan narasi marang siswa lan menehi wektu kang luwih dawa kanggo ngarang, saengga bisa ningkatake kawasisane siswa anggone ngarang narasi. Alangan-alangan kang diadhepi guru lan siswa sasuwene kegiyatan pamulangan ngarang narasi bisa diapiki ing patemon-patemon sabanjure.Alangan kang diadhepi meh saben patemon, yaiku siswa kurang wigati marang andharane guru amarga anane saperangan prakara kang disebabake dening guru lan siswa dhewe. Senajan sasuwene pamulangan ngarang narasi kanrhi nggunakake metode karya wisata iki akeh alangan-alangan kang diadhepi dening guru lan siswa, nanging kegiyatan pamulangan ing siklus I nganti siklus II bisa kelakon kanthi lancar lan nuduhake asil kang apik. Pramayoga Adhedhasar asiling PTK kang ditindakake ing kelas VIII A SMP Walisongo Gempol bisa diandharake menawa metode karya wisata iku bisa digunakake minangka alternative tindakan kanggo ngundhakake kawasisane siswa anggone ngarang narasi. Mula saka iku, panulis nduweni saran amrih guru bisa nggunakake metode pamulangan kang pas jumbuh kalawan materi sing arep diajarake kanthi tujuan supaya bisa ngundhakake kawasisane siswa lan menehi motivasi marang siswa sasuwene kegiyatan pamulangan. Tintingan Kapustakan Aqib, Zainal. 2006. Penelitian Tindakan Kelas. Bandung: Yrama Widya Arikunto, Suharsimi. 2006. Prosedur Penelitian. Yogyakarta: Rineka Cipta Basir, Udjang. 2005. Menulis: Pengantar Menuju Ketrampilan Teori Dan Praktik (Dasar Menulis Ilmiah). Surabaya: University Press Gie, The Liang. 2007. Terampil Mengarang. Yogyakarta: Andi Yogyakarta Hamalik, Umar. 2001. Proses Belajar Mengajar. Jakarta: Bumi Aksara Harefa, Andrias. 2003. Agar Menulis-Mengarang Bisa Gampang. Jakarta: PT. Gramedia Pustaka Utama sebagai-sumber- belajar Nurudin. 2007. Dasar-Dasar Penulisan. Malang: Universitas Muhammadiyah Malang Sagala, Syaiful. 2003. Konsep dan Makna Pembelajaran. Bandung: Alfabeta
Semi, Attar. 2007. Dasar-Dasar Ketrampilan Menulis. Bandung: Angkasa Sudariyanto, dkk. 2001. Kamus Pepak Basa Jawa. Yogyakarta: Yayasan KOngres Bahasa Jawa Sudjana, Nana dan Ibrahim. 2007. Penelitian dan Penilaian Pendidikan. Bandung: Sinar Baru Algesindo Susilo. 2007. Panduan Penelitian Tindakan Kelas. Yogyakarta: Pustaka Book Publisher Sumarno, dkk. 2009. Pembelajaran Menulis. Jakarta: Departemen Pendidikan Nasional. Tarigan, Henry Guntur. 1994. Menulis Sebagai Suatu Ketrampilan Berbahasa. Bandung: Angkasa Widagda, Suwarna Pringga. 2002. Strategi Penguasaan Berbahasa. Yogyakarta: Adicitra Karya Nusa