PROGRAM NO: 287 GISI INGKANG IMBANG KANGGE LARE / NUMPES INGKANG ASIPAT KADONYAN Sedhèrèk kula, remen sanget ing dinten kula saged manggihi panjenengan lumantar adicara Cahayaning Agesang. Mugi-mugi panjenengan tansah séhat lan bagya. Kula, Lilis, lan ibu Arin badhé ngancani panjenengan. Ing bagéyan kaping sepindah kula badhé ngedum kaweruh ngéngingi gisi ingkang imbang kanggé laré. Lajeng, ing bagéyan kaping kalih, Ibu Arin badhé atur siraman rohani kanggé kita. Mugi-mugi menapa ingkang saged kawula cawisaken ing dinten menika migunani kanggé panjenengan. Sugeng midhangetaken adicara menika. Pasinaon Kanggé Gesang_Gisi Ingkang Imbang Kanggé Laré Sedhèrèk kula, tuwuh lan keséhatanipun laré sanget dipuntemtokaken déning tetedhan ingkang dipunsukakaken dhateng piyambakipun. Kathah tiyang sepuh ingkang mboten migatosaken menapa ingkang dipuntedha déning larénipun. Kathah tiyang sepuh ingkang ngejaraken laré-larénipun namung ngombé susu, awit karana laré-larénipun namung purun susu. Woten ugi tiyang sepuh ingkang ngejaraken larénipun nedha mi, karana larénipun menika namung purun nedha mi. Menawi laré namung ngombé susu lan nedha mi kémawon, pramila lare mboten pikantuk gisi ingkang imbang ingkang dipunbetahaken kanggé tuwuhing badan, lan ugi mekaring utekipun. Menawi laré panci pikantuk gisi ingkang imbang, pramila tiyang sepuh mboten prelu kuwatos tumrap tuwuhing badan lan ugi utekipun. Para ahli gisi atur pitutur, supados laré-laré dipunsukani gisi ingkang imbang, supados laré-laré saged tuwuh kanthi séhat lan pinter. Lajeng, menapa ta ingkang dipunsebat gisi ingkang imbang menika? Gisi ingkang imbang, inggih menika tetedhan sedinten-dinten ingkang dipuntedha kedah ngemu jat- jat gisi ingkang jamblahipun pas kaliyan kabetahaning laré. Menawi tiyang sepuh kepingin nyukani tetedhan ingkang gisinipun imbang kanggé laré, pramila tiyang sepuh kedah nyukani: Janganan lan woh-wohan kanggé larénipun ing sakben dinten. Janganan lan woh-wohan ngandhut serat lan pitamin ingkang dipunbetahaken badanipun laré, supados laré menika saged tuwuh lan mekar kanthi saé. Kanggénipun laré ingkang kelemon, janganan lan woh-wohan saged ngirangi gajih ingkang kekathan ing laré menika. Kita saged nyukani janganan, kados ta bayem, tomat, brokoli, wortel, lan gubis. Dangdangan sekar kol utawi brokoli lan irisan wortel lan timun, utawi mbok menawi salad ijem saged dados tambahan ingkang saé kanggé nedha siang laré-laré. Woh-wohan ugi mbiyantu nyukani pitamin tumrap laré-laré, kados ta nanas, katès, apel jeram ugi pisang, saged kita sukakaken dhateng laré-laré sacara gentosan. Sedaya woh-wohan menika nyukani
pitamin ingkang wigatos kanggé laré. Menawi laré sampun dipunkulinakaken nedha woh-wohan, pramila laré badhé remen piyambak dhateng woh-wohan. Lare ugi mbetahaken karbohidrat lan protein. Kalih jinis tetedhan menika ngemu gisi ingkang nyukani tenaga tumrap laré. Laré-laré tansah polah, mboten badhé saged anteng. Dados, piyambakipun mbetahaken krabohidrat. Karbohidrat menika wonten ing sekul, kenthang, roti lan mi. Menawi protein wonten ing daging lan ugi tigan. Kita sumerep, tigan minangka tetedhan ingkang ngemu protein ingkang inggil, lan protein menika dipunbetahaken déning badanipun laré. Protein nggadhah kaginan ingkang wigatos, kanggé ndamel otot ingkang kiyat, lan ugi mesthèkaken tuwuhipun rambut ingkang séhat. Nanging, tigan ugi kebak kaliyan kolèstrol, pramila saking menika laré-laré mboten angsal dipunsukani tigan ing sakben dinten. Laré saged kita sukani tigan seminggu kaping kalih utawi kaping tiga. Saklintunipun karbohidrat lan protein, laré ugi mbetahkan tetedhan ingkang ngemu omega. Omega sanget penting kanggé njagi keséhatan utekipun laré. Jat omega kathah kapanggihaken wonten ing ulam. Dados tiyang sepuh kedah milai nyukani ulam nalika larénipun sampun milai nedha tetedhan padhet. Wonten ing ulam dipunpanggihaken jat omega-3, jat menika minangka tetedhan ingkang migunani kanggé utek. Tiyang sepuh saged mindhakaken pitamin lan mineral srana nyukani ulam dhateng larénipun seminggu kaping kalih. Kanthi nedha tetedhan ingkang ngemu omega-3, pramila kapinteranipun laré badhé mindak, lan malahan laré menika dados sanget pinter. Laré ugi kedah tetep dipunsukani susu, sanadyana piyambakipun sampun mboten nyesep asi. Susu minangka gisi ingkang sanget wigatos kanggé tuwuh-mekaripun utek lan ugi badanipun laré. Kanthi ngombe susu ing sakben dinten, pramila lare badhe pikantuk kathah jinis pitamin, kalsium lan mineral, ingkang sanget saé kanggé tuwuhing balungipun. Susu minangka salah-satunggaling ombénan ingkang paling saé kanggé laré-laré. Peneliten sampun nedahaken, bilih susu ngandhut 9 (sanga) kebetahan gisi, inggih menika mineral, ingkang dipunbetahaken dening badan, kados ta kalsium, kalium lan seng. Supados pikantuk balung ingkang sehat lan ugi ngendhani prekawis ing mripat, ing sakben dintenipun laré-laré prelu ngombé kalih gelas susu. Sedhèrèk kula, menika kalawau gisi ingkang dipunbetahaken déning laré. Menawi sedaya menika kita sukakaken dhateng laré kita, pramila laré kita badhé pikantuk gisi imbang ingkang migunani kanggé tuwuh-mekaripun. Sedhèrèk kula, mugi-mugi kaweruh ngéngingi gisi ingkang imbang lan ugi seserepan nyukani janganan dhateng laré menika kalawau migunani kanggé kita wonten ing nyukani gisi ingkang imbang dhateng laré-laré kita. Pawèwèh gisi ingkang imbang badhé biyantu laré tuwuh lan mekar kanthi saé. Tetepa sesarengan kaliyan adicara menika nggih, karana Ibu Arin badhé dumugi lan atur siraman rohani
kanggé kita, supados iman kapitadosan kita dipunkiyataken. Nanging kados ing padatan, sakdèrèngipun ibu Arin atur siraman rohani, mangga sami kita pidhangetaken satunggaling lagu pepujèn ingkang sampun kula cawisaken menika, mugi-mugi kita kalipur lan dipunberkati. Sugeng midhangetaken. Numpes ingkang Asipat Kadonyan Kolose 3: 12- 14 Sedhèrèk kula, kita sumerep bilih jaman sakamangké menika jaman teknologi inggil, utawi padatanipun dipunsebat jaman canggih. Sakmangké, menawi kita ngginakaken internèt, kita saged sumerep pawartos menapa kémawon saking sak-indenging jagad menika. Lan wonten kathah HP (Hands Phone) ingkang saged kanggé internètan. Kita ugi saged maos lan ningali kathah bab saking internèt. Kita saged ningali foto-foto ingkang éndah, vidéo-vidéo ingkang lucu, lan ugi ingkang nyedhihaken. Émanipun wonten ugi ingkang ngginakaken canggihipun teknologi menika kanggé mamèraken tumindak saru lan ugi foto-foto saru. Bab menika èstu mrihatosaken. Kula ugi mboten mangertos, kénging menapa kok wonten tiyang ingkang nglampahi bab-bab ingkang saru lan mboten pantes, lajeng dipunpamèraken dhateng sak-indenging ndonya. Menapa tumindak saru menika saé lan éndah kanggé dipuntingali tiyang sanès? Kula ugi gumun, wonten tiyang ingkang ngginakaken kacanggihan teknologi menika kanggé misuhi lan nguman-uman tiyang sanès. Ing fisbuk (facebook) wonten tiyang ingkang remen ngginakaken tembung-tembung kasar lan kotor ingkang adamel panasing manah. Sedhèrèk kula, kénging menapa wonten tiyang ingkang remen lan bombong mamèraken lelampahan ingkang mboten saé? Kénging menapa tiyang ugi remen ngumbar tembung-tembung ingkang jahat? Menapa tiyang remen nggagas ingkang ala, ingkang mboten sopan lan saru menika minangka patrap ingkang leres lan mulya? Tamtunipun mboten. Kita sumerep, sedaya menika mboten leres. Kita sumerep, tumindak ingkang saru, pornografi, pitenah, pangigit-igit, kanepson, panguman-uman, lan patrap ala, minangka lelampahan ingkang mboten leres lan mboten mulya. Lajeng, kénging menapa tiyang taksih remen nglampahi bab-bab ingkang kados mekaten menika? Kita saged kémawon dados salah satunggal saking tiyang-tiyang ingkang remen nglampahi bab-bab ingkang ala menika. Lajeng, menapa ingkang dipunngendikakaken Gutsi ngengingi patrap ingkang ala menika? Dhawuh Pangandikan Gusti kados mekaten: Kolose 3: 5 - 8 Mulané kowé padha nyandheta pepénginan lan hawa-nepsu sing njalari kowé ngangah-angah, kayata: laku jina, tindak rusuh, birahi, kepéncut, lan karem bandha (awit karem bandha kuwi sawijining patrap nyembah marang brahala).
Merga saka prekara-prekara sing mengkono kuwi laknaté Gusti Allah bakal kaesokaké marang sadhéngah wong, sing mbangkang marang Panjenengané. Kowé dhéwé biyèn iya urip nuruti pepénginan-pepénginan sing mengkono mau, yakuwi nalika uripmu isih kaerèh déning pepénginan-pepénginan. Nanging saiki kuwi kabèh mau padha buwangen, yaiku: seneng nepsu, ngangah-angah lan rasa sengit. Aja nganti kewetu pitenah utawa tembung sing saru. Dados sedhèrèk kula, tumindak ingkang najis, hawa nepsu, nepsu jahat, lan ugi kaserakahan, ingkang sami kaliyan muja brahala, menika minangka bab-bab ingkang asipat kadonyan, lan Gusti paring printah dhateng kita supados numpes sedaya bab menika, karana sedaya menika badhé ndhatengaken dukanipun Gusti Allah. Kanggé numpes sedaya ingkan asipat kadonyan menika kita mbetahaken Roh Suci, karana kita mboten badhé saged numpes sedaya bab ingkang asipat kadonyan. Kita saged pikantuk Roh Suci menawi kita pitados dhumateng Gusti Yésus. Gusti Yésus badhé ngutus Roh Suci dhateng kita, nalika kita pitados dhumateng Panjenenganipun minangka Gusti lan Juru Wilujeng. Tanpa iman utawi kapitadosan dhumateng Gusti Yésus, kita mboten badhé pikantuk Roh Suci ingkang mitulungi kita kanggé nglampahi bab ingkang leres.. Kathah tiyang ingkang kepingin numpes tumindak jahatipun, nanging mboten saged. Malahan, wonten tiyang ingkang sampun nyobi makaping-kaping, tetep kémawon wangsul malih nglampahi bab-bab ingkang asipat kadonyan menika. Kita sumerep, wonten tiyang ingkang makaping-kaping dipunkunjaran karana nglamapahi kalepatan ingkang sami. Kita sumerep, kathah tiyang èstri ingkang tetembungipun tetep pedhes, kotor lan jahat, sanadyana sampun nyobi mandhek. Mbok menawi panjenengan ugi nggadhah pengalaman ingkang sami. Panjenengan kepingin mandhek wicanten ingkang kotor, nanging tetep kémawon panjenengan tindakaken. Panjenengan kepingin mandhek mitenah, nanging panjenengan nindakaken malih, kados-kadosa panjenengan mboten saged mandhek mintenah. Satunggaling tiyang èstri taksih enèm ingkang sugih nyuwun dhateng kanca raketipun supados ngancani blanja ing supermarket ingkang ageng lan méwah. Saksampunipun dhateng ing supermarket menika, kanca raketipun kaget lan èstu kajrihan, karana tiyang èstri ingkang sugih menika nyingitaken priyasan/perhiasan wonten lebeting penganggénipun. Nanging tiyang èstri menika ketinggal mboten sumelang lan biyasa kémawon. Lan mboten konangan dening penjagi supermarket, temah tiyang èstri menika saged medal saking supermarket kanthi aman kaliyan mbekta priyasan asilipun nyolong menika. Kanca raketipun lajeng takèn: Kena apa kowé kok nyolong? Dhwitmu akèh, mesthiné kowé bisa tuku ta? Kanthi ènthèng tiyang èstri menika mangsuli, sampun biyasa lan remen nindakaken.
Sedhèrèk kula, èstu nyedhihaken menawi kita remen nindakaken bab ingkang asipat kadonyan lan bab ingkang mboten leres. Nyedhihaken sanget, menawi kita sampun kulina nindakaken bab-bab ingkang jahat, nanging mboten nggadhah raos lepat. Gesang kita badhé tebih saking Gusti, karana Gusti mboten rena tumrap tumindak ingkang asipat kadonyan. Malahan, Gusti badhé duka tumrap kita menawi kita nindakaken sedaya bab ingkang asipat kadonyan. Gusti karsa, kita numpes bab-bab ingkang asipat kadonyan. Lajeng menapa ingkang badhé kita tindakaken menawi bab-bab ingkang asipat kadonyan menika kita tumpes? Dhawuh Pangandikanipun Gusti ngendika: Kowé kuwi padha umaté Gusti Allah. Panjenengané ngasihi kowé lan milih kowé dadi kagungané. Mulané padha duwéa watak welasan, sumanak, andhap-asor, lembah-manah lan sabar. Padha tulung-tinulunga lan apura-ingapuraa, samasa panunggalanmu ana sing duwé rasa ora kepénak atiné. Kowé kudu apura-ingapura, kaya patrapé Gusti ngapura kowé. Malah isih kokwuwuhana menèh katresnan, awit katresnan kuwi nunggalaké samubarang kabèh dadi siji klawan sampurna. Sedhèrèk kula, menawi kita numpes bab-bab ingkang asipat kadonyan lan pitados dhumateng Gusti Yésus, kita badhé dipunsucèkaken lan dipuntresnani Gusti. Selanjengipun kita badhé nindakaken welas asih, kemirahan, andhap asor, lembah manah lan kesabaran. Kita ugi badhé sagah ngapunten tiyang ingkang tumindak lepat. Kita ugi badhé nggadhahi katresnan. Inggih tumindak menika ingkang leres, ingkang kedah kita tindakaken wonten ing gesang menika. Lan sedaya tumindak ingkang leres menika ndhatengaken ayem tentrem kanggé dhiri kita piyambak, lan ugi kanggé tiyang sanes. Lan tumindak-tumindak ingkang leres menika ugi ngluhuraken Asmanipun Gusti. Kados pundi? Menapa panjenengan kepingin numpes tumindak kadonyan panjenengan? Gusti mberkati panjenengan.