Oleh : Mas Maskumitir 1 H A S T A S A W A N D A Tari minangka cabange kesenian, tumrap seniman mujudake salah sawijining wadhah ungkapan ide lan gagasan-gagasane seniman mau. Kanthi ngetrapake kemampuan lan dhaya kreatife seniman mau nyusun gerak nganti manut konsep lan imajinasine, ngolah gerak nganti wujud apa kang diarani tari. Bp. Sudarsono ing bukune Tari-Tarian Indonesia I nerangake menawa sing diarani tari yaiku Ekspresi jiwa manungsa kang diungkapake liwat gerak sing teratur lan indah. Amarga gerak mau dianggep minangka elemen dhasar utawa medium pokok tumrape tari. Dadi ana gerak, senadyan ora nganggo iringan iku wus bisa diarani tari. Mula ora mokal yen seniman mau milang-miling milih gerak nganti njlimet kanggone susunane tarine. Luwih- luiwh tari tradisi, ora saben gerak bisa dienggo, amarga tari tradisi mono wus duwe waton waton sing ora bisa ditinggal ngono bae. Ing tari tradisi, wiwit saka posisi sikil, posisi awak, posisi tangan, nganti posisi sirah, digatekake lan diatur banget. Saben perangan tari duwe waton dhewe-dhewe lan ing antarane perangan siji lan sijine duwe waton sing ora padha. Waton kanggo tari putri, tari alus, lan tari gagah kuwi ora padha. Senadyan waton-waton mau dirasa ora ketat banget nanging tumrap seniman tari tradisi kemantebane waton mau isih dirasa kuwat. Sajak kurang manteb manawa ngalanggar waton mau senadyan sithik pisan, ananging ora ateges nutup kemungkinan kanggo pangembangan tari tradisi mau. Pangembangan tari tradisi mau dibutuhake banget kareben budhaya Jawa tetep kuncara. Hasta Sawanda Kaya wus kacetha ing ngarep manawa seni tradisi iku duwe waton sing dienggo pathokan, semono uga tari tradisi. Waton-waton sing dienggo tumrap tari tradisi iku sing diarani Hasta Sawanda. Para penari sing durung ngetrapake hasta sawanda kena diarani durung sempurna, isih ana kegothangan anggone madeg dadi penari. Hasta Sawanda mono bisa dijlentrehake kaya katrangan ing ngisor iki: 1. Pacak Pacak iku bisa diarani cak-cakan. Dadi penari kudu duwe cak dhewe- dhewe lan bisa ngecak liyane. Kanthi mangkono penari bakal duwe ciri cak sing manteb lan mapan. Oleh : Mas Maskumitir
Oleh : Mas Maskumitir 2 2. Pancat Pancat iku mujudake perpindhahan gerak siji menyang gerak liyane. Luwih cethane seleh gerak utawa singget. Penari kudu ngetrapake pancat kareben gerak tarine ora nglawus. 3. Ulat Ulat padha karo polatan. Polatan iku warna-warna, ana polatan luruh, polatan longok, polatan agal, lll., kabeh duwe aturan dhewe-dhewe. Penari kudu ngerti ulat supaya bisa milahake karakter tari siji lan sijine. 4. Lulut Penari ngono gerake kudu lulut, mbanyu mili. Dadi wis katon ora mikir maneh marang gerak kang ditindhakake. 5. Luwes Luwes iku hubungane karo besus. Yen panari wis wiwit manggung kudu nampilake awak kanthi besus utawa solah. Ora teges luwes iki gerake sing alus, ora nanging uga bisa gerake sing kasar pisan. 6. Wilet Wilet iki ana hubungane karo kembangan utawa sekaran. Penari bisoa duwe wilet sing kepenak lan masing-masing penari mesthi duwe wilet dhewe-dhewe, kabeh gumantung ana keprigelan lan rasa mapane penari mau. 7. Irama Penari kudu ngerti irama lan seleh iringan. Dadi rasa seleh gendhing lan iringan sing dienggo tari mau kudu dikuwasani. 8. Gendhing Penari kudu bisa ngrasakake gendhing sing dienggo iringan tari mau. Kanthi mangkono penari luwih bisa menjiwai tari mau. Hasta sawanda iki tumrape penari tradisi Jawa mujudake sangu kang kudu diduweni saben penari. Gandare penari tradisi sing apik kalawan wus bisa ngetrapake Hasta Sawanda. Kanthi katrangan sing singkat iki muga bisa nambah wawasan lan cakrawala tumrap para sutresna. Oleh : Mas Maskumitir