BAB 10 AKSARA MURDA 1. Murda = sirah (Walanda = hoofd, Inggris = head) Aksara murda = aksara sirah, aksara sesirah (Walanda : hoofdletter, Inggris : capital). Aksara murda iku satemene ORA ANA. Wondene kang lumrahe diarani aksara murda, utawa kang DIANGGEP minangka aksara murda iku sejatine AKSARA MAHAPRANA, yaiku aksara kang pancene kudu diucapake kanthi abab akeh; kosok baline aksara alpaprana, yaiku aksara kang kudu diucapake lumrah (kanthi abab sathithik) 2. Cacahe aksara murda (kang DIANGGEP aksara murda ) ana wolu, yaiku : !®,@¯,#±,$°,%²,^³,&',*µ. Aksara lumrah : n, k, t, s, p, v, g, b. Aksara Ca ora ana murdane , nanging pasangane ana , nanging saiki wis ora kanggo Aksara murda ^ ing jaman saiki uga wis ora kanggo. Mriksanana layang Sarining Paramasastra Jawa kaca 121. 3. Aksara murda mung kanggo ing tata prunggu, tegese kanggo pakurmatan. Aksara murda ora kena dadi sesigeging wanda. Ing jaman biyen kang lumrah ditulis nganggo aksara murda asmane para luhur, jejuluke lan pedunungane minangka pakurmatan. Tuladhane , kayata : Kanjeng Susuhunan Paku Buwana ing Surakarta Hadiningrat Dewi Sinta putrane putri Prabu Janaka ratu nagara Mantili kagarwa Prabu Rama. 4. Saiki jaman demokrasi . Prayogane kabeh jenenge wong lan jenenge titah kang tata- caraning uripe kaya manungsa, kayata raseksa, wanara lan sapanunggalane kang kasebut ing carita padhalangan lan liya-liyane , katulis nganggo aksara murda. Cukup nganggo aksara murda siji bae, aksara sing ngarep dhewe. Yen aksara sing ngarep
dhewe ora ana murdane , ya aksara burine ; yen burine ora ana murdane, ya burine maneh. Tuladhane, kayata : fi%p]wir ms°|f/sn Dipaprawira Mas Sudarsana %=]wirm/ty r[fnµ|/am\ Prawiramartaya Raden Burham buguru!u/rt]i r[fnHj_@/tini Bu guru Nurratri Raden Ajeng Kartini pkMnÒ `iAri%in\ rsekSi#]ijq Pak Mantri Aripin Raseksi Trijatha. Mung tembung "Gusti Allah" lumrahe aksara murda saanane ditulis kabeh, mangkene : &us±iAlLh. BAB 11 AKSARA SWARA 1. Aksara swara iku sejatine mung ana lima, yaiku : A, I, E, O, U, A I E O U A, jenenge Akr unine a. I, jenenge Ikr unine i.
E, jenenge Ekr unine e. O, jenenge Okr unine o. U, jenenge Ukr unine u. Ananging aksara x jenenge p dicerek, dadi lelirune re X jenenge z dilelet, dadi lelirune le Kalebu aksara swara, mulane banjur ana sing ngarani yen cacahe aksara swara ana pitu. Bab iku salaras karo kawruh sangkalan, tembung swara dianggep darbe watak wilangan pitu. Panganggone aksara swara lan xg xn xsik\ mxm\ rega rena resik marem axmHxm\ mexm\ sxm\ aremarem marem sarem kxp\ pmBxp\ sx= karep pambarep sareng wuln>jeb\ a=sl>jeki k[ton>g_ wulan Rejeb angsal rejeki katon regeng szet>men\ fipun>met\ fmel>m[P[yk\ sanget remen dipun remet damel rempeyek gXm\ peXm\ XmB|t\ Xmh gelem pelem lembut lemah a[folL ez peXmL egi [botenL _gh adol lenga pelem legi boten lenggah
2. Gunane aksara swara dienggo nulisi tembung manca kang dicethakake, kayata : AgusÒ|s\ I*]aim\ E[sP]s\ Agustus Ibrahim Espres O[kTobe/ UsMn\ I=g]is\ Oktober Usman Inggris 3. Aksara swara A, I, E, O, U, ora kena dadi pasangan. Manawa dumunung ing saburine wanda sigeg, aksara sesigeging wanda iku kudu dipangku. Wondene aksara swara x dadine pasangan > katulis jejer karo aksara kang dipasangi; aksara swara X, dadine pasangan katulis ing sangisore aksara kang L e dipasangi; mesthi bae pasangane pepet dumunung ing sadhuwure aksara kang dipasangi. wuln\Ap]il\ pk\If]is\ Wulan April Pak Idris p=kt\OpSihte/ mXm>[bo Pangkat Opsihter malem Rebo ms\Um/$If\ mznL epet\ Mas Umarsaid mangan lepet 4. Aksara swara iku ora kena ditrapi sandhangan swara. 5. Tembung manca kang ora dicethakake, luwih-luwih tembung manca kang wis rumasuk basa Jawa nganti arang kang sumurup yen iku tembung manca, lumrahe katulis tanpa aksara swara. Tuladhane kayata tembung Sangsekerta "aksara" lumrahe mung katulis Nanging manawa ditulis ora luput. 4. Aksara swara iku ora kena ditrapi sandhangan swara. 5. Tembung manca kang ora dicethakake, luwih-luwih tembung manca kang wis rumasuk basa Jawa nganti arang kang sumurup yen iku tembung manca, lumrahe katulis tanpa aksara swara. Tuladhane kayata tembung Sangsekerta "aksara" lumrahe mung katulis Nanging manawa ditulis ora luput. AkSr
BAB 12 AKSARA REKAN 1. Aksara rekan cacahe ana lima, yaiku : k+, f+, p+, j+, g+. Gunane aksara rekan dienggo nulisi tembung manca kang dicethakake, luwih-luwih tembung Arab.Manawa ora dicethakake yen kang ditulis iku tembung manca, mung katulis nganggo aksara lumrah bae. Tuladhane kayata : k+tib\ yen ora dicethakake ktib\ f+iki/ yen ora dicethakake fiki/ p+am\ yen ora dicethakake pam\ j+kt\ yen ora dicethakake jkt\ g+Ib\ yen ora dicethakake gIb\ 2. manawa aksara rekan karaketan sandhangan pepet, cecake telu dumunung ing sajroning pepet; dene yen karaketan sandhangan wulu, layar utawa cecak , cecake telu dumunung ing sisih kiwa, sandhangan wulu, layar, utawa cecak ing sisih tengen. Tuladhane : p+it]h p+/lu fWip+u=si p+i/mn\ fitrah farlu dwifungsi firman 3. kajaba aksara rekan f ( p+ 3. kajaba aksara rekan f ( p+ P+ aksara rekan ora kena dadi pasangan. Manawa aksara rekan dumunung ing saburine wanda sigeg, sesigeging wanda iku kudu dipangku. Tuladhane : smPunP+am\ sweg\f+iki/ sampun faham saweg dzikir j+ktP+it]h sumexp\g+Ib\
zakat fitrah sumerep ghaib. BAB 13 ANGKA JAWA 1. Angka Jawa siji tekan sanga sarta das, wujude mangkene : ;1, aksara 1. = 1 ;X, aksara z,diXXt\, = 2 ;3, aksara z,fi[p=kl\, = 3 ;4, aksara m,miri=. = 4 ;5, aksara m,kuru=. = 5 ;6, aksara Ekr. = 6 ;7, aksara l = 7 ;8 aksara p,pl-,p,mu/f. = 8 ;y, aksara y. = 9 fs\ bunderan (Indonesia : nol) = 0 2. Sarehning angka Jawa iku awujud aksara Jawa , supaya ora mbingungake , panulise kudu dipisah karo aksara Jawa kang dumunung ana ing sakiwa tengene . Srana kang dienggo misah iku pada pangkat, mulane angka Jawa diapit-apit ing pada pangkat. Tuladhane : ?stau[nWonT en\;g2;wuln\, Sataun wonten 12 wulan.
?swulnPunik;30;finT en\, sawulan punika 30 dinten. ?taunM[saispunik;2010. Taun Masehi sapunika 2010 3. Manawa ing saburine angka Jawa ana pada lingsa utawa lungsi , ing saburine angka iku banjur tanpa pada pangkat. Tuladhane : ?m=k[tTjm\;7,mulih[ajm\;10. Mangkate jam 7, mulihe jam 10 ?put][npkG|ru;3,wyh[a;8. Putrane pak Guru 3, wayahe 8. ?murif\ S M P ai=se[kolhanÑ|;294,w[fo[nN;106. Murid SMP ing sekolahanku 294, wadone 106