87 87 DAFTAR PUSTAKA Aisyah, Nur. 2019. Analisis Kohesi dan Koherensi Wacana pada Lembar Kerja Siswa Bahasa Indonesia untuk SMA/MA/SMK/MAK Kelas XI. Jurnal Ilmu Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia Vol. 4, No. 3, 2019, Hlm. 151-160: IAIN Syeikh Nurjati Cirebon. Astuti, Kristin Siswi. 2012. "Kohesi Wacana Politik pada "Rubrik Opini" Surat Kabar Harian Kedaulatan Rakyat" (Skripsi). Yogyakarta: Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Yogyakarta. Budiman, Narko.S. 2016. Srengenge Tengange. Yogyakarta: Azzagrafika. Gitosaprodjo. 2013. Primbon Cakepan Tembang Lengkap. Sukoharjo: CV. Cendrawasih. Mulyana. 2005. Kajian Wacana. Yogyakarta: Jalasutra. Permadani, Anita. 2019. "Analisis Wacana Kumpulan Geguritan Karya Aming Aminoedhin (Kajian Kohesi)" (Skripsi). Surakarta: Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sebelas Maret. Pitaloka, Priyangga Dyah Ayu. 2019. "Analisis Kohesi dalam Iklan Radio berbahasa Jawa serta Relevansinya sebagai Materi Ajar Pariwara di SMA" (Skripsi). Surakarta: Prodi Pendidikan Bahasa Jawa FKIP UNS. Pustaka Agung Harapan. 2015. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Indonesia. Surabaya. Setyawan, Roki Andri. 2019. "Aspek Referensi dalam Naskah Giyaran Sinau Basa Jawi di RRI Semarang (Suatu Kajian Wacana)" (Skripsi). Surakarta: Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sebelas Maret. Subroto, D.Edi. 2019. Pengantar Metode Penelitian Linguistik secara Struktural. Surakarta: Universitas Sebelas Maret. Sudaryanto. 2015. Metode dan Aneka Teknik Analisis Bahasa. Yogyakarta: Sanata Dharma University Press. Sumarlam. 2019. Teori dan Praktik Analisis Wacana. Surakarta: bukukatta. Sutopo, H.B. 2006. Metodologi Dasar Teori dan Terapannya Dalam Penelitian. Surakarta: UNS Press. Tim. 2011. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Jawa Huruf Latin yang Disempurnakan. Yogyakarta: Balai Bahasa Yogyakarta Kementerian Pendidikan Nasional.
88 Tim. 2018. Pedoman Skripsi Fakultas Imu Budaya. Surakarta: Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sebelas Maret Surakarta. Widiatmoko, Wisnu. 2015. "Analisis Kohesi dan Koherensi Wacana Berita Rubrik Nasional di Majalah Online Detik" (Skripsi). Semarang: Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Semarang.
1 kini 1. Kuwi biyen nalika Purnomo isih ana njero buwi. Saiki bareng wis bebas pranyata kok iya isih seneng bebas uripe tanpa mikir ngomah. Kasenengane kluyuran bareng kanca lawase kamangka saiki wis dadi panji klanthung. Mulih-mulih ajeg cepak nesune. Malah saiki ora nesu wae rupane tambah ala. Kulite ireng awake tambah lemu. (ST/1/5) 2. Biyen Anisa pancen tau diajak bojone dolan menyang alun-alun nanging kahanane ora kaya saiki sing luwih edi peni, luwih-luwih ing wayah sore tumekane wengi. Tatanan taman kang adi, maneka warna tanduran, lan kursi-kursi palungguhan kanggo nglelejar nalar, kepara bisa nuwuh-ngrembakakake rasa katresnan jalu estri wis tumata. Yen wengi lampu-lampu ngrenggani saweneh tanduran, gumantung ing pang-pang lan godhong uga air mancur nambahi rumesepe pandulu. Gawe krasan lan erame sing padha sengaja mlaku-mlaku ing sajrone alun-alun iki. (ST/2/7) 3. "Saiki Faza luwih seneng neng alun-alun, dhik Tatik. Aku ya dhemen sebab ora patiya kesel." (ST/2/10) 4. "Iya, iya Ca, sesuk yen wis libur menyang alun-alun." Pangerihe ibune lirih banget kanthi kebak asih. Panglipure mau sengaja ora - saiki - saiki - saiki - saiki 89 LAMPIRAN Lampiran 1 Data RPDT A. Referensi Pronomina Demonstratif Temporal pada Novel Srengenge Tengange Karya Narko "Sodrun" Budiman NO Klasifikasi RPD Temporal Data Penanda Lingual
90 dirungokake Purnomo. "Kok suk libur ta buk?" "Lha njur kapan ta cah bagus?" "Saiki, buk. Saiki..." Faza nangis sanajan wis dikekep ibune. "saiki ya buuk...? iki wis libur buuk..." pangrengeke bocah lanang kuwi tanpa ngusap eluh sing nelesi pipi tekan lambene. (ST/2/11) 5. Sejatine Anisa kepengin masrahake keputusan dolan malem minggon kuwi marang Purnomo. Awit, Anisa ora bisa ngeterake anake kuwi tanpa nganggo motor utawa mobil. Luwih-luwih wektu iki ana Purnomo, bapake Faza sing kudune aweh lelipur marang pamothahe anake. (ST/2/11) 6. Nalika ing TVRI ana siyaran acara tembang kenangan "Sepanjang Jalan Kenangan" lambe tipis ayu kuwi melu-melu nembang lirih , lirih banget. Suwarane jebul isih kaya biyen. Kepenak dirungu. Dhasare biyen tau dadi biduwan, saiki ora kangelan kanggo nembangake lagu-lagu kenangan ngono kuwi. (ST/3/14) 7. Mripat bunder kaya mata truwelu duweke Faza saiki wis ora kuwat melek maneh. Bocah ontang-anting kuwi ambruk ing pangkone ibune. Keturon. Alon-alon Anisa mondhong anake digawa menyang kamare. Kaya biyasane, yen Faza turu, ibune nyandhing anake nganti melu keturon. (ST/3/14-15) 8. Angin wengi tansaya atis. Jarum jam dhetikan alon-alon kanthi ajeg tanpa dipeksa nggawa jarum sing dawa tumuju ing tumekane menitan. Embuh wis kaping pirang ubengan menitan mau ngubengi angka-angka wiwit saka angka 1 tumekane angka 12 terus mubeng maneh ngliwati angka-angka kang padha. Sing cetha - wektu iki - saiki - saiki - saiki
91 wektune saiki wis nuduhake jam setengah siji. Wis mungkur tengahe wengi. Kepara kliwat 32 menit. (ST/3/16) 9. Sing diaba manut wae, kaya kethek ditulup irunge. Bastomi mlebu mobile Pur tanpa kumecap. Mung manut wae. Beda karo Pur sing atine kemrungsung. Kagol ketemu Metty, njur kelingan Anisa sing ana ngomah. Saiki mesthine Anisa turu angler ngeloni Faza neng kamar ngarep tivi. (ST/3/17) 10. Pur bengi iki pancen kudu ngemut drijine dhewe. Wadon sing ajeg bisa aweh panglipur ing kalane susah ora ana sandhinge. Metty sing ajeg aweh jamu buthege polo nalika uteg iki jibeg pranyata wis digawa lanang liya. (ST/3/18) 11. Seje karo Anisa. Wadon ayu iki tresna bange marang anak lanange. Faza siji-ssijine panglipur atine saben wektu lan saben ana reruweting pikir. Saiki tuwuh pradondi ing ati wadone. Minangkani panjaluke anake sing sejatine dheweke dhewe uga duwe pepinginan dolan weruh alun-alun, apa meneng wae nganti anake lilih. Pitakonan kang ora ana sing bisa menehi wangsulan gumathok kajaba jumedhul saka prenthul atine Purnomo jejere bojo lan kepala keluarga. (ST/3/14) 12.Wewayangan kuwi enggal dibuseg. Sanajan dilalekne nanging lambene Metty yen mencep lan ajeg bisik-bisik ngalem ing mburi kupinge gawe Pur ora bisa suwala. Pur gedheg-gedheg! Ah...banjur dhog metu wewayange Anisa, bojone. Anisa wengi iki nganggo dhaster kuning sing ana taline tengah kae. Dhaster lek tuku neng Blitar. Nanging wewayangane Metty sing - saiki - bengi iki - saiki - wengi iki
92 sanajan nganggo kaos nanging tangane Pur uga isa saba mrena-mrene. Lan Metty sing ajeg pasrah. Ach... (ST/4/19) 13. "Dalem, Pak." Wangsulane cekak. Sejatine Bastomi arep takon rena-rena bab kahanan omahe sing sepi tanpa suwarane bojo lan anake. Nanging ora nduwe kuwanen. Apa maneh, ing wayah tengah wengi ngene iki. Jelas dheweke ing posisi sing salah metu saka ngomah kawit sore lagi mulih kliwat tengah wengi pisan. (ST/4/23) 14. "Kowe ngerti neng ngendi anak lan bojomu saiki?" takone wong tuwa lanang kuwi kaya soal ulangan Kimia sing kudu nggoleki asal-usule unsur timbel dijegurnne air raksa wae. Angel kanggone Bastomi sing kawi sekolah biyen ora dhemen karo mata pelajaran aran Kimia lan Biologi kuwi. "Mboten, Pak." "Kok kowe ora ngerti?" "Saestu mboten ngertos." "Sebabe kowe ora gelem ngerteni?" pitakone bapake terus nguber wae. (ST/4/23) 15. Kepengin dheweke cepet-cepet menyang rumah sakit ngendi lan ruang apa, nomer pira. Ngenteni jlentrehe saka bapake durung paja-paja ana. Bapake isih nyidhang dheweke. Rasane ditarap kaya maling sandhal neng masjid wae. Sedhela-sedhela Bastomi angop, nanging ora dikatonake bapake. Pikirane wis ora kosentrasi maneh. Polone kudu mikir mecahake maneka warna teka-teki wengi iki. (ST/5/26) 16. Bastomi ndhingkluk marikelu. Epek-epeke loro pisan nyangga uwange. Kaya ngrasake abot nyangga sirahe. Memper nalika - tengah wengi ngene iki - saiki - wengi iki - wengi iki
93 mendem kakehan ngombe bir neng kafe kae. Mumet. Nggliyeng. Ora ngira wengi iki teka wektune dikumbah entek amek kurang golek dening bapake. Bapake wis suwe banget nyimpen pangigit-igit arep nglungguhne dheweke. (ST/5/28) 17. Uneg-unege bapake, bengi iki bisa kasok glogok kabeh. Wong tuwa kuwi nyuntak sanggan sing kawit suwe digembol ing njero atine. Plong. Entheng, rasane. (ST/5/28) 18. "Kula nyuwun pangapunten, Pak. Kula sadhar." Suwarane Bastomi terus nyandhak banyu sing ana gelas plastik neng ngarepe disruput sasedhotan. "Ya, saiki anakmu ning rumah sakit Iskak. Lara diare. Kowe nduwe dhuwit pira?" Bastomi durung wangsulan. Tangan tengene ngrogoh dhompet sing sumlempit ing sak clana tengen. Dibukak. Slerekane diambak-ambakne. Dietung dhuwite. "Namung kalih atus pitung ewu, Pak." (ST/5/28-29) 19. "Takkancinge lawange. Ngati-ati lho!" semantane Kaseran sambi mlaku tumuju lawang ngarep. "Nggih." Mung kuwi sing kumecap. Angen-angene nglamprang tekan anake sing saiki mesthine mlumah neng bed kamar perawatan RSU Iskak. Diinfus lan ditunggoni Nurul, bojone. Mbuh kamar apa, nomer pira? (ST/5/29) 20. "Mas!" panggetake Tomo. "Kok malah meneng ae!" Bastomi njur sadhar. Panyawange ora saah. Kuwi kabeh keluwargane. Ananke uga warsa. Nanging, ana rasa salah ing atine. Bastomi ora wani nakoni Nurul, bojone. Malah takon simboke. "Thole pripun, Mbok?" - bengi iki - saiki - saiki - saiki
94 "Wis ra apa-apa. Kenek digawa mulih saiki." Wangsulane mboke anyep. (ST/6/33) 21. Bastomi wektu kaya ngene iki ngrasakake yen donyane peteng. Arep ngobahne tangane kudu piye? Arep jumangkah marani sapa? Kabeh-kabeh dirasakake wis ora maelu tekane. Kabeh sarwa nyalahake. Mesthine pawongan sing dha lungguhan neng ruwang tunggu cedhake dheweke kuwi uga padha migatekake. (ST/6/33-34) 22. Ana rasa salah jroning atine Bastomi.Wektu iki Nurul kaya bathari Yamadipati sing bisa nyabut nyawane. Bastomi wedi nguwaske lan sungkan banget marang bojone. Bisa uga ing panganggepe Bastomi, Nurul saiki njilma widadari sing ayu rupane tur apik bebuden lan atine. (ST/6/34) 23. "Embuh Mas, piye usahamu sing baku saiki aku lan anakmu butuh dhuwit" suwara kuwi sing isih dumeling ing kuping kiwa lan tengene. (ST/6/34) 24. "Haloo, Mas." "He, ana apa, Bas?" wangsulan saka sebrang kana sing malah pitakon bali. "Anu, anu, Mas..." suwarane Bastomi sajak grogi. "posisimu neng ndi, Mas?" "Kok ndadak ngurus ki nyapa, ta?" suwara sing saka kana malah ketara yen kesenggol cethake. "Ngene Mas, ra penak aku nek ngomong bab iki neng telpon. Aku tak mara neng ndi posisimu saiki, piye?" "Oke, kowe gelem marani aku? Takenteni." "Ya, neng ndi iki?" Bastomi sajak nyicil bungah. "Ngomah." - iki - iki - saiki - saiki
95 "Iya Mas, aku tak mara saiki!" (ST/6/35-36) 25. "Mangga, Pak Bas." Ulem suwarane Anisa. "Pinarak, mlebet." "Nggih, Mbak." Muni ngono, isih kaya adat saben, Bas ngujlug mlebu emperan. Lungguh kursi sing pancen sumadiya ing emperan ngarep. Papan kuwi biasa kanggo ngobrol yen wayah awan, hawane sumuk kaya dina iki. (ST/7/37) 26. "Mas Pur wonten pundi sakniki?" Anisa age-age takon. Ganti Bastomi sing mbingungi. Lhoh, piye ta wong iki kok malah ganti takon? Bastomi kaya kutuk marani sunduk. "Lha napa mboten nggriya?" takone gawe cingake Anisa. "Pripun ta Pak, sanjange wau mpun semadosan? Kok malah takon." (ST/7/38) 27. Kahanan dadi anyep. Anisa ngenam pikire. Nggathuk-gathukake kedadeyan sing dikandhakake Bastomi mau nganti tumekane dhetik iki ketemu Bastomi sing jebul uga nggoleki bojone. Mosok ta Pur minggat ngono wae? (ST/7/39) 28. Saiki Bastomi isih ana omahe Pur. Sing digoleki malah minggat tanpa pamit bojone. Anisa dhewe uga ra ngerteni menyang ngendi bojone, karo sapa, gek ana pepalang apa? "Kula wangsul riyin, Mbak." Pamite Bastomi menyat saka kursine. "Mboten ngrantos ta?" "Maturnuwun, sanes wekdal dolan mriki malih." (ST/8/46) 29. Sasi-sasi ngene iki pancen usum wong duwe gawe. Embuh mantu apa nyunatke. Kabeh mbutuhne dokumentasi. Luwih-luwih yen nanggap kesenian jaranan, tayub apa wayang lan campursari. Tukang foto - dina iki - sakniki - dhetik iki - saiki - iki
96 profesional kaya Miko iki laris manis. (ST/8/47) 30. Kanggone Miko, jumlah dhuwit 28 juta kaya sing disebutne Anisa kuwi pancen akeh. Bisa uga diarani sithik. Akeh yen sinebut ing utang awit kudu nyaur. Lha goleke kanggo nyaur kuwi sing angel. Nanging yen wis nyekel dhuwit utawa sakora-orane wis ana barang sing kena kanggo jaminan wae, dhuwit samono kuwi klebu sethithik. Saiki dudu babagan jumlahe sing akeh utawa sethithik. (ST/9/53) 31. "Ngene lho Jeng karepku, upama wis ruh dununge Mas Pur kari sliramu takoni apa bener lek nduwe tanggungan utang? Neng ndi? Bener jumlahe semono? Terus piye saiki wis ana sing nagih sabendina teka lunga?" "Ora sesimpel kuwi, Mas. Ngomong karo Mas Pur kuwi kudu nduweni ati rangkep. Kuping kandel." (ST/10/56) 32. "Aku malah yakin satus persen yen Mas Pur minggat iki krana nduwe utang, Mas. Sengaja supaya ora ditagih. Nyatane, malah aku sing tunggu omah dadi sasaran tagihan." "Jeng, arepa minggat nyabrang segara, ngunggahi gunung Semeru upamane, yen jenenge utang kuwi ya panggah utang . Ora kena diselaki..." (ST/10/56) 33. Pikirane Anisa dinane iki isih kalut, ruwet lan ana mega klawu ing poncot atine. Katitik sing abene ora tau nyrekal lan mbantah apa guneme Miko, saiki wis wiwit thas-thes anggone ngomong. (ST/10/57) 34. Miko kepeksa ngempet eseme. Nanging isih katon yen lanang bagus jadmika kuwi mesem. Esem kang ora bisa dilalekne Anisa. Sepisan ketemu dhek puluhan taun sakulone prapatan Jepun kae, Anisa wis kedanan eseme - saiki - saiki - iki - dinane iki, saiki - dina iki
97 Miko. Jebul ra mung eseme wae kang mencutake nanging uga bebudene Miko kang nrubusake winih katresnan antarane sakloron, tumekane dina iki. (ST/10/58) 35. Miko nganti saiki durung bisa nemokake copy-paste-ne Anisa. Gusti Allah sajake durung kepareng nuduhake anisa-anisa pengganti kanggo Miko. Miko puguh gegondhelan ing tali kang kukuh nyingseti atine sakloron, antarane dheweke lan Anisa. (ST/10/60) 36. "Jeng, sliramu yakin Bapak kersa nyilihi dhuwit semono akehe kuwi?" kepeksa Miko takon, awit kawit biyen sejatine Kasan Sunar, bapake Anisa kuwi, ora patiya cocok karo watak lan sifate Pur. Hla kok saiki Anisa arep nembung dhuwit kanggo nambeli utange si Pur, anak mantune kuwi. "Yakin, Mas. Sebab aku ora arep matur Bapak yen kuwi mengkone kanggo nambeli utange Mas Pur. (ST/11/62) 37. Njegreg si Miko. Aneh. Anisa kok banjur nduweni pikiran sing ora wajar kaya ngono. Wadon iki saiki kok nduweni angen-angen sing kliwat saka pangangene Miko. Miko dhewe ora ngerti yen sejatine wis suwe banget mikir. Saben wektu ngudhar nalar. Saben tengah wengi bubar shalat tahajud Ajeg ngulir pikir. Apa kang kudu ditandangi. Kepriye anggone ibud murih entheng sanggane. (ST/11/62) 38. Lha njur piye saiki yen arep nembung nyilih sertifikat tanah apa sawah, digadhekne neng bank, dhuwite ngge nyaur utange Pur? Biyen kae, iya isih biyen kae. Mara nembung tegalan jik dikancani Pur, hla yen saiki nyilih mara dhewe? Anisa apa duwe kewanen? Ngadhepi - saiki - saiki - saiki - saiki
98 simboke wani. Lha yen wis adhep-adhepan karo bapake? (ST/11/63) 39. "Sertifikat?" Miko nirokne lisane Anisa sing sajak entheng pangucape. "Iya, Mas. Bapak lan simbok kagungan sertifikat sawah lan tegal. Cukup ngge nyaur utange Mas Pur." "Cukupe genah cukup, masalahe saiki bapak lan simbok kuwi nglilani apa ora?" "Ach, ngadhepi wong tuwaku njenengan ajeg pesimis, Mas. Kaya biyen! Kurang kendel! Mangkane tanduran sing njenengan gemeni, eman-eman, didama, lan dialembana bareng wis wayahe ngundhuh wohe didhisiki liyan!"(ST/11/63) 40. "Ach, ngadhepi wong tuwaku njenengan ajeg pesimis, Mas. Kaya biyen! Kurang kendel! Mangkane tanduran sing njenengan gemeni, eman-eman, didama, lan dialembana bareng wis wayahe ngundhuh wohe didhisiki liyan! "Salahe tandurane gelem!" "Kok tandurane sing disalahne?" "Iya jelas salah. Genah diundhuh pawongan sing ora ngrumat kok manut wae?" Miko wegah kalah. "Ya wis, wis. Saiki dudu ngrembug masalah sing wis lumuten, Mas Mikoku. Babagan masa depan." "Lha sliramu ngungkit-ungkit masa lalu kok!" Miko nuduhake rasa kurang senenge. "Ing kahanan kaya ngene kok nggugah kremi turu." (ST/11/63) 41. Miko isih mbegu. Ora biyasane Miko menengi ngono kuwi. Adate Miko sing nrocos yen Anisa mbegu supaya encer kahanane. Lagi ing wektu iki Miko nuduhake rasa ra penake marang Anisa. Anisa ora mangerteni. Sejatine dudu bab durung jodhone dheweke sakloron urip jejodhoan sing dadi pikirane - saiki - saiki - ing wektu iki
99 Miko nanging piye mungguh carane ngluluhne atine Kasan Sunar supaya gelem nyilihi sertifikate kanggo anak wadone iki. (ST/11/64) 42. Miko gedheg. "Yagene kok mendel? Mbegu, ngono kuwi ora lucu, Mas." Anisa nyoba ngelus atine Miko. "Ora usah digalih Mas. Kawit biyen aku lak wis matur, yen Gusti Allah wis kagungan garis. Yen ginaris awake dhewe jodho kudu urip bebarengan mbangun somah, embuh kersa-Ne bakal klakon. Saiki ya wis ben ngene sik, dilakoni." (ST/11/64) 43. Sejatine Anisa kepengin ngajak mulih wae yen Miko panggah meneng kaya ngono kuwi. Nanging, yen saiki mulih kamangka durung ana gambaran gumathok, oleh paedah apa tekan papan lesehan kene. Golek wektu kang mirunggan kaya ngene iki angel banget. Mosok kudu cungkeng rungkeng ngugemi egoisme dhewe-dhewe. (ST/11/64) 44. Lungguh jejer lanang bagus tur jadmika ing budi. Kebak guyon lan gegojegan nuhoni kahanan sadalan-dalan dadi padhang. Angen-angen melu padhang. Ayem tentrem najan sejatine sing dirasa saiki iki ing kahanan kang semu. Donyane jagad maya. Semu maya antarane bayang-bayng urip bebrayan kebak sih katresnan lan pangerten sinartan semangat memangun balesomah kang bagya mulya karo Miko. (ST/12/68) 45. Anisa nampani Faza saka gendhongane Miko. Faza molet. Melek sagebyaran nyawang ibune terus merem maneh. Diselehne dipan njero senthong etan sing kothong. Senthong kuwi biyen papan turune Anisa nalika isih prawan. Saiki uga isih ajeg dianggo turu yen Anisa - saiki - saiki - saiki iki - saiki
100 ngepasi turu mrono. Senthong sing saben wektu diramut lan diresiki simboke. (ST/12/71) 46. Nanging, wektu iki Meme nganeh-anehi. Macak lan riase memper Metty lan Mila. Dudu karepe dhewe. Pur sing ngakon. Lanang iki uga sing nukokne sandhangan modhel ngono kuwi nalika kekarone mlebu Ramayana mall. (ST/13/73-74) 47. Sing ditakoni ganti mbingungi. Karepe takon posisine Pur saiki kok malah ganti ditakoni? Soni ngyakinake, apa bener saiki Pur karo Anisa ana njero BRI. Soni meruhi Anisa lungguh neng ruang tunggu sisih kulon BRI Cabang Tamanan. Sajake nunggu giliran antrian. Embuh, oleh nomer pira. Anehe, kok ijen? Apa karo Pur nanging Pur isih tuku rokok? Apa Pur ngesis ana ngisor wit-witan cedhak parkiran? (ST/13/77) 48. Tleser-tleser mobil Avanza metalik metu saka parkiran bank Tamanan. Menggok ngiwa. Kudune menggok nengen njur prapatan Tamanan. Luwih cedhak. Saiki menggok ngiwa. Anisa ora suwala. Biyen ajeg andhok sate neng ngarep gedhung Barata. Satene Haji Nyoto sing kondhang mirasa lan empuke. (ST/14/80) 49. "Kok meneng, Jeng?" "Ya, arep ngapa, Mas?" Miko ora sumaur. Ditakoni kok malah ganti takon. Kanggone Miko meneng tanpa ngobrol yen sandhing pepujaning ati iki uga ora kepenak. Dianggep rugi besar. Eman-eman. "Faza mengko mulih jam pira?" "Setengah sewelas." Cekak aos. Tanpa esem. Tanpa greget. Miko nyawang jam tangan ing lengen kiwa. "Saiki wis meh mulih no?" - wektu iki - saiki - saiki - saiki
101 "Ya, Mas." (ST/14/81) 50. Keprungu swarane Anisa rengeng-rengeng gawe cingake Miko. Aneh tenan wadon siji iki. Mau ketoke kaya cahya srengenge kesaput mega mendhung saiki kok wis sajak lejar. (ST/14/84) 51. Kok saiki arep belajar nembang? Mesthine ora belajar maneh. Anisa kawit biyen wis tau dadi penyanyi. Wiwit saka lagu-lagu qasidah nganti campursari. Anging kandheg krana dipenging bojone. Kamangka Anisa nembange ya mung winates ing platarane wong nduwe gawe. Ora tau munggah panggung neng prapatan apa lapangan. (ST/15/86) 52. SMS saka nomer anyar. Durung mlebu daftar ing hapene. "Takenteni cedhak GOR Lembupeteng. Saiki!" unine SMS mau. Miko mikir-mikir. Saka sapa SMS kuwi. Sajake kok kliwat penting. Nalika ditinggal mau esuk, ngomahe ya ora ana masalah apa-apa. Nomer hape mau banjur ditilpun. (ST/15/87) 53. Nalika isih sekolah biyen pancen seneng olahraga basket lan mlayu ngubengi lapangan neng stadion Balerejo. Malah tau melu latihan silat barang. Kuwi wis biyen. Puluhan taun sing kawuri. Saiki mung eling jurus silat wae ora ganep sejinah jurus saka puluhan jurus sing tau disinaoni. Yen saiki mungsuh pawongan telu ngene iki jelas ora ana sejumput-jumputa! (ST/16/91-92) 54. Sepisan maneh Bendhot ngantem raine Miko. Miko getem-getem. Kepengin mbales nanging lara sing ana dhadhane isih krasa. Sejatine Miko bisa wae nyikut Bendhot sing dhetik iki ana mburine mepet. Kanggo tumindak nyotho utawa nyikut merlokake kekuwatan extra. - saiki - saiki - saiki - saiki - dhetik iki, wektu iki
102 Karodene ora mungkin bisa ngalahake lelorone sing wektu iki isih weringuten. Luwih becik ngadani diplomasi kanggo nylametake awake. (ST/16/94) 55. Kuwi dhek wingi-wingi. Paling ora telung ndina kepungkur. Saiki? Rasa aras-arasen mlebu kamar kerjane. Cegeh! Awake lungkrah kabeh. Linu. Durung kober pijet neng mahe Kang Galu. Kamangka jarak omahe karo omahe tukang pijet kuwi ora adoh. Mung seje gang wae. Upama wegah mara, nilpun liwat hape wae uga bisa. (ST/17/101) 56. Ora! Perkara wingenane lan resiko sing disandhang tumekane saiki aja nganti dirungu Anisa. Aja nganti dikawruhi wadon siji kuwi. (ST/18/103) 57. Dinane iki Anisa mikirake Miko. Gek ana apa ya? Saiki ana ngendi? Karo sapa? Saupama lara kok ara ngabari dheweke? Saupama lunga adoh kok ora pamitan. Mulih saka bank terus mampir warung sate ngarep Barata kae uga apik-apik wae. Yagene nganti saiki durung ana wartane? (ST/18/106) 58. Anisa mlebu kamar kanthi ati anyel. Nedhengi Faza mlebu sekolah ngene iki prasasat Anisa ora duwe penggaweyan. Wektune saiki dianggo latihan nembang srana karaoke ing njero kamare. Mengko yen wayahe nyusul anake wae metu saka kamar. (ST/18/107) 59. Anggone kerep nyetel VCD player karaoke uga diwurungake. Metu saka kamar. Leyeh-leyeh wae ndeleng acara tivi. Senengane wayah esuk ngene iki film kartun, Tom and Jarry. Kaya nalika Faza isih TK Biyen. Ndeleng adegane tikus lan kucing sing lucu kuwi biyasane bisa mesem lan ngguyu. Saiki eseme - saiki - saiki - dinane iki, saiki - saiki - wayah esuk ngene iki, saiki
103 esem sepa. Ora ana guyu renyah metu saka lambene. Syaraf esem guyune kaling-kalingan syaraf kejibegan. Angen-angene tumlawung ing wewayange Miko. (ST/18/107) 60. "Piye kabare saiki?" Trus mapan neng ndalem ndi lo, Mbak?" pitakone Anis sawise Yulia mapan lungguh. Senajan umur-umurane saplantaran, Anis luwih seneng yen ngundang Yulia iku kanthi "Mbak". "Alhamdulillah kabar apik, Mbak Anis." Wangsulane Yulia kanthi ngembangake eseme. "Aku wis gawe omah cedhak swargi ibuku, Mbak. Kok sepi wae. Apa ana ngendi iki? Garwamu? Putramu pira? Saiki dha neng endi?" (ST/19/109) 61. "Nyatane njenengan saiki wis sukses, Mbak Yulia. Idham-idhaman kabeh wis kasil. Kari ngrasakne rasa mate," Anisa ngulu idu, "Ora kaya aku. Aku isih dadi enthung. Endi lor endi kidul. Ora ngerti laralapane wong golek dhuwit." (ST/20/115) 62. "Amit ya Mbak Anis. Pangapurane yen aku salah. Njenengan saiki kagungan usaha apa? Maksudku ana pegaweyan sing ngasilake dhuwit kanthi maton. Kena dijagakake, genah total jumlahe lan bisa ditampani sakala?" Akeh-akeh pitakon lan critane Yulia. Tundhone gawe mbukak ati lan kekarepane Anisa. Ana rasa meri. (ST/20/116) 63. Anisa gedheg. Kabeh pitakonan siji wae ora ana sing bisa dijawab. Anisa pancen durung cekel gawe saka ngendi olehe dhuwit? Aja maneh kok total jumlahe sing maton, panggaweyan sing ajeg kena dijagakake wae ora ana. Nganti saiki panggaweyane Anisa pancet wae. Momong lan ngopeni ngomah. Nuwuhake pitakonan sapa sing mbayari, menehi dhuwit? Ora ana. - saiki - saiki - saiki - saiki
104 Beda yen dadi penyanyi. (ST/20/117) 64. "Nyatane, Mbak Yulia njur sukses. Sapa sing melu bungah?" "Kuwi bener, Mbak Anis. Sukses saiki minangka asile perjuangan sing dawa. Alhamdulillah, kabeh kluwargaku saiki padha nampa kanyatan. Aku dadi penyanyi. Aku kudu bisa mbuktekake yen penyanyi utawa pesindhen kuwi pakaryan kinurmat...." (ST/20/118) 65. Ngramesi omongane Yulia mau pancen ana benere. Yen sasuwene iki mlebu toko lan warung lesehan njagakake pangajake Miko. Anisa tuwuh rasa isine. Oh, iya. Kajaba taren anake, mesthine iya taren Miko. Setuju apa ora yen dadi penyanyi? Yen kekarone ora sarujuk njur piye? Kamangka dinane iki Anisa butuh dhuwit kanggo nglunasi utange Pur. Wegah diuber-uber tukang tagih saka koperasi lan bank cuwil kae. (ST/20/119) 66. Dina-dina candhake. Anisa meksa durung bisa aweh wangsulan kepastian marang Yulia. Kamangka Yulia selak tanggapan pentas ana Pare, Kediri. Anisa kepengin nilpun Miko. Ngabarake yen kadhayohan Yulia Kharisma, kancane sing saiki wis dadi artis nyanyi kondhang. (ST/21/121) 67. "Alhamdulillah,...waras, Jeng. Sliramu ya waras? Faza?" "Sukur yen waras. Pangestune Mas, kabeh waras." Anisa marem ngrungu yen Miko sehat. "Nyuwun pangapura yen saiki nganggu pakaryanmu, Mas." "Ora ngganggu. Aku jik ngaso kok saiki." "Ngaso tenan? Jam pira iki? Biyasane ora kenal ngaso?" "Kok ajeg ngledhek lho?" "Ya ben, pancen tledhek kok..." - saiki - dinane iki - saiki - saiki
105 (ST/21/123) 68. Miko bingung. Anisa nangis sesenggrukan. Luhe nelesi hapene. Kelingan Pur sing saiki ilang tanpa lari. Embuh saiki ana ngendi dununge. Sanajan isih kaiket tali perkawinan, Anisa sejatine kepengin mulihe Pur kanthi seger kuwarasan. Nyatane ora kuwagang nggoleki. (ST/21/126) 69. Nyatane esuk iki langit bang wetan wiwit katon tejane. Maya-maya abang sumirat. Mratandhani yen esuk iki srengenge aweh panguripan mring satitah wantah. Angete didum warata jumbuh karo kahanane sowang-sowang. Sing gedhe dhuwur antuk sumorote luwih dhisik, dene sing tuwuh ana ngisor sabar sawetara. (ST/22/127) - saiki - esuk iki 2 lampau 1. Metu saka lapas kelas 1 Surabaya krana kelakuwane Purnomo adol sabu-sabu sawetara wektu kepungkur, ora ndadekake ayem tentreme kulawargane Anisa. Anisa ora rumangsa jenjem atine. Isih krasa trauma karo dhayoh-dhayoh saben wektu sing nekani omahe nalika Purnomo isih dibuwi abene. (ST/1/1) 2. Biyen Anisa pancen tau diajak bojone dolan menyang alun-alun nanging kahanane ora kaya saiki sing luwih edi peni, luwih-luwih ing wayah sore tumekan wengi. (ST/2/10) 3. "Jujur dhik Tik, biyen nalika Mas Pur jik kerja kae aku kerep diajak neng mall, ora ketang sewulan sepisan. Halah, mung mlaku-mlaku wae wis seneng, nanging akhir-akhir iki wae Mas Pur rada males." Wangsulane Anisa dora sembada. (ST/2/10) 4. Jeklek!! Kunci diputer. Lawang menga sasisih. Bastomi mlebu tanpa - sawetara wektu kepungkur - biyen - biyen - telung taun
106 nyuwara. Irunge tansaya amba ngambu lenga putih sing ana njero omahe. Ora ana suwara apa-apa saka njero ngomah. Kahanan tintrim. Televisi sing biyasane ngancani anak bojone turu ing ngarepe layar kothak kuwi wis ora krungu suwarane. Bojone sing dirabi telung taun kepungkur lan wis menehi anak siji kuwi, uga ora katon ngeloni anake neng kasur ngarep tivi kaya adate. (ST/4/21-22) 5. Bastomi muter pikirane. Pancen dheweke ora weruh abang-ijone lelakon sing dumadi ing omahe. Mau sore nalika ditinggal metu karo Pur sajak ora ana firasat apa-apa. "Awit kula mboten wonten griya, Pak." (ST/4/23-24) 6. Bastomi legeg-legeg. Nurul, bojone sing sasuwene iki pilih meneng tinimbang ora digape bojone, ujug-ujug wingi sore ngaba kaya ngono kuwi. Nalika ditakoni dhuwit kanggo apa, jawabe jelas kanggo kebutuhan anak lan bojone. Ora akeh, ya mung sapalilahe. Wong lanang sapa sing ora bakal muter nalare yen disambati bojo kaya ngono kuwi. (ST/6/34-35) 7. "Pak Bas, njenengan awor utawi kontak Mas Pur terakhir kapan?" "Emm, yen ra kleru.." Bas ngeling-eling. "Semingguan kepengker, Mbak. Nggih,...nggih...niku...wong pas anak kula mlebet rumah sakit nika." "Owh, njenengan kepanggih pas wonten rumah sakit?" Anisa mapan lungguh kursi neng sisih kiwane Pur. "Mboten, Mbak." "Mas Pur bezuk putrane njenengan teng rumah sakit?" "Mm...mboten." "Lha, kapan?" Anisa melu jibeg. (ST/7/38-39) kepungkur - mau sore - wingi sore - semingguan kepengker
107 8. Wadingah lan Nurul, anak mantune nyedhaki acara kesenengane kuwi. Anak mantu lan maratuwa sing rukun kaya anak simbok sagetih lan sabalung kuwi ndheprok neng kasur tipis sing pancen sabendina dibeber sangarepe tivi. Baskoro kawit sore mau malah wis nglepus neng kasur kuwi. (ST/8/44) 9. Sajroning batin Anisa mesakke Bastomi. Ketoke Bastomi pancen ana perlu tenan karo Pur, bojone. Nanging durung nganti takon apa keperluwane Bastomi wis pamitan mulih. Anisa isih kelingan dhek sawetara taun kepungkur, Bastomi iki sing dikancani Tulus nemu dhompete Pur neng cafe. Bastomi ngeterne dhompet isi ATM lan layang-layang penting liyane duweke Pur. (ST/8/46) 10. Yagene kok ngakon nggoleki barang sing ora karuhan?" Anyel tenan ketoke si Anisa. "Mas, njenengan bisa nggoleki tipake kuntul nglayang? Ana ngendi? Bisa, Mas?" Mbrabak pipine Anisa, abang manda-manda kaya nalika bubar kena brewoke Miko pirang-pirang taun kepungkur kae. "Yen ana niyat, kiraku isa, Jeng." (ST/10/55) 11. Miko ngulu idu. Nelesi gorokane sing sejatine wis teles krana ngombe jus tomat apel. Kepengin tangane nggegem driji-drijine Anisa sing alus kuwi. Banjur kanthi tesmak nyawang praupane Anisa kepriye mungguh sawise ngrungu gagasane. Akh, Miko sajake isih kudu mikir kaping pindho yen arep nggegem driji-driji kuwi kaya biyen. (ST/10/57) 12. Alon-alon Miko nyuwil daging ayam ladha sing ana ngarepe. Didulangne Faza sing kawit mau - kawit sore mau - dhek sawetara taun kepungkur - pirang-pirang taun kepungkur - biyen - kawit mau
108 dhokoh maem. Sing didulang manut wae. Kepara malah seneng atine. Arang banget Faza oleh kawigaten ngono kuwi saka Pur, bapake. Kepara durung tau. Faza kaya-kaya kepedhotan sih katresnan bapak lan anak. Mula, didulang Miko sajake uga seneng. Njemenakne. Telap-telep. (ST/11/61) 13. "Jeng, sliramu yakin Bapak kersa nyilihi dhuwit semono akehe kuwi?" kepeksa Miko takon, awit kawit biyen sejatine Kasan Sunar, bapake Anisa kuwi, ora patiya cocok karo watak lan sifate Pur. Hla kok saiki Anisa arep nembung dhuwit kanggo nambeli utange si Pur, anak mantune kuwi. "Yakin, Mas. Sebab aku ora arep matur Bapak yen kuwi mengkone kanggo nambeli utange Mas Pur. (ST/11/62) 14. Biyen kae, isih biyen kae, mara nembung tegalan jik dikancani Pur, hla yen saiki nyilih mara dhewe? Anisa apa duwe kewanen? Ngadhepi simboke, wae wani. Lha yen wis adhep-adhepan karo bapake? (ST/11/63) 15. "Mas Miko,..." ajeg Anisa ngetokne jurus ngene iki, ulem wicarane. Mripate sing mata truwelu ajeg nguwasne Miko kebak pangarep-arep sih wilasa. "Mas, aku tresna njenengan lair batin, nganti pupute jaman. Njenengan ya semono uga. Janji iki wis nate kita lisanke bebarengan." "Bener, Jeng. Dhek semana disekseni luhmu lan luhku kang bareng-bareng tumetes. Luh kabagyan. Terus?" (ST/11/65) 16. Anisa nampani Faza saka gendhongane Miko. Faza molet. Melek sagebyaran nyawang ibune terus merem maneh. Diselehne dipan - kawit biyen - biyen kae - dhek semana - biyen
109 njero senthong etan sing kothong. Senthong kuwi biyen papan turune Anisa nalika isih prawan. Saiki uga isih ajeg dianggo turu yen Anisa ngepasi turu mrono. Senthong sing saben wektu diramut lan diresiki simboke. (ST/12/71) 17. Tleser-tleser mobil Avanza metalik metu saka parkiran bank Tamanan. Menggok ngiwa. Kudune menggok nengen njur prapatan Tamanan. Luwih cedhak. Saiki menggok ngiwa. Anisa ora suwala. Biyen ajeg andhok sate neng ngarep gedhung Barata. Satene Haji Nyoto sing kondhang mirasa lan empuke. (ST/14/80) 18. Miko nggleges. Nyicil ayem. Anisa sajake wis katon seneng atine. Ora kaya nalika metu saka BRI mau. Miko banjur aweh pangalembana yen aloke mau tulus metu saka prenthule ati. Ora mung lamis wae. Dudu pangalembana merga ana pawongan ing sacedhake. Suwarane Anisa isih kaya biyen. Ulem. Rada ngalem. Nggemesake. Malah Miko njur njarag. (ST/15/85) 19. Miko mangerteni yen Pur biyen senengange saba cafe lan karaoke. Bisa wae Anisa tau diajak mrana. Seneng-seneng. Nembang-nembang campur purel. Bisa uga, ora! Anisa akeh wegahe yen diajak mara ning papan hura-hura ngono kuwi. Yen menyang depot apa warung lesehan wae sok-sok jik gelem. (ST/15/86) 20. Nalika isih sekolah biyen pancen seneng olahraga basket lan mlayu ngubengi lapangan neng stadion Balerejo. Malah tau melu latihan silat barang. Kuwi wis biyen. Puluhan taun sing kawuri. Saiki mung eling jurus silat wae ora ganep sejinah jurus saka puluhan jurus sing tau disinaoni. Yen saiki mungsuh - biyen - mau - biyen - biyen
110 pawongan telu ngene iki jelas ora ana sejumput-jumputa! (ST/16/91-92) 21. Ora! Perkara wingenane lan resiko sing disandhang tumekane saiki aja nganti dirungu Anisa. Aja nganti dikawruhi wadon siji kuwi. (ST/18/103) 22. "Aku maturnuwun banget, Mas," wangsulane nalika semana kanthi alus. "Nanging, pangapurane aku durung bisa nampa niyat becik njenengan." Miko legeg. Ngerti kuwi watake Anisa. Kuwat nggondheli prinsip. Sok diarani kenceng kekarepane. Angel dieluk. (ST/18/105) 23. Kuwi dhek sawetara kepungkur. Nalika ing warung lesehan AG one. Kekarone nangis. Tetangisan dhuhkita. Dudu tangis ngusadani brangta rungrume asmara. (ST/18/106) 24. Anggone kerep nyetel VCD player karaoke uga diwurungake. Metu saka kamar. Leyeh-leyeh wae ndeleng acara tivi. Senengane wayah esuk ngene iki film kartun, Tom and Jarry. Kaya nalika Faza isih TK Biyen. Ndeleng adegane tikus lan kucing sing lucu kuwi biyasane bisa mesem lan ngguyu. Saiki eseme esem sepa. Ora ana guyu renyah metu saka lambene. Syaraf esem guyune kaling-kalingan syaraf kejibegan. Angen-angene tumlawung ing wewayange Miko. (ST/18/107) 25. "Lhoh, njenengan kae kaya nerusne kuliah neng Malang ta, Mbak?" "Kuliah, Mbak Nis. Se ester lima ngancik rong sasi ra kuwatgodha ngono lho," sajake Yulia nggetuni lelakon sing wis kawuri. "Maksude piye ta, Mbak Yuli?" "Mosok njenengan ra mireng?" Yulia meneng, nyoba ngeling-eling - wingenane - nalika semana - dhek sawetara kepungkur - biyen - semana
111 klakone kedadeyan dhek semana. Sing ditakoni mung gedheg alon. Pancen Anisa durung krungu beritane wadon karan Yulia Kharisma iki. (ST/19/111) 26.Yen dhalang-dhalang karesidenan Kediri wae, biyuuuuh...sapa dhalang sing durung tau ngajak Yulia Kharisma iki? Meh kabeh uwis! Mula yen nganti si Yulia iki nyritakne rumah tanggane. Anggone mbangun somah karo Johan, kakak semestere ing kuliahan biyen mung gawe isin. (ST/19/111) 27. "Njur bapak ibu sedane krana gerah apa wis sepuh, Mbak Yuli?" Anisa nyoba ngalihake lajure rrembugan. Kanggome Anisa yen ngrembug bojo lan nyritakake alane wae wis ora perlu dipameri. Ora dadak dibumboni, diuyahi, Anisa wis ngrasakake kawit biyen. "Bapak gerah sepuh, Mbak." Wangulane Yulia sajak entheng. "Yen ibu ki awale gerah maag terus jantung." (ST/19/113) 28. "Iki wingi sing nggawakne Tarjo, nyoh maemen." Critane Ibu marang Lik Wiwik sing awan kuwi pas liwat ngarep omah terus diampirne. "Lek sing iki dhek emben kae Yantiah teka nggawakne roti karo apa neh kae, sak ambreg. Gek piye lek mangan?" Lik Wiwik mung "nggah-nggih" wae sinambi ngirik Yulia sing lungguh ora adoh saka ibuke. (ST/19/113) 29. Sawetara wulan kepungkur neng acara mantenan si Yulia Tri Wahyuni, uga kanca sekolah biyen, nyritakne yen Anisa kuwi duwe bakat nyanyi lan rupa ayu emane ora bisa dadi dhuwit. Bisa ngguyu ger-geran yen padha nyocogne nasib sing rata-rata bubrah anggone adeg balesomah ngancik semester - biyen - biyen - wingi, dhek emben - sawetara wulan kepungkur
112 kapindho. (ST/20/115-116) 30. "Aku kawit biyen mung momong neng omah lho, Mbak Yuli. Jujur wae ora duwe penggaweyan sing ngasilake dhuwit," kandhane Anisa jujur. (ST/20/117) 31. "Mas, aku arep melu Mbak Yulia..." "Mbak Yulia Kharisma? Penyanyi?" Miko wis munggel ukarane Anisa. "Iya, bener, Mas. Njenengan wis tepang?" "Wis. Kapan sliramu ketemu dheweke?" "Wis rada suwe, Mas. Aku ngubungi njenengan ora sambung. Njenengan ya ngilang tanpa pesan. Neng ndi lekku nggoleki?" (ST/21/124) 32. Dina Minggu esuk. Jagade padhang. Jam sanga Miko ngajak Anisa nekani reuni kelompok fotografer. Ketemu karo Minarti bojone Antoni tukang foto saka Ngunut. Minarti kuwi biyen adhik kelase Anisa ing Madrasah Aliyah. Omahe Minarti kahanane rame banget. Ngisor terop pating gelebyar cahyaning lampu blitz sing dianggo motret. Perang thathit. Ora nggumunake lha wong tuan rumah lan para tamune sing ana njero terop kuwi fotografer kabeh. (ST/22/128) 33. "Sesuk nyanyi pirang lagu, Jeng?" "Papat, Mas." "Campursari kabeh?" Anisa gedheg. "Ora. Sing siji dhangdhut." "Dhangdhut koplo?" Miko ngoyak takon terus. "Dudu, Mas. Aku wegah nyanyi dhangdhut koplo. Kajabaa aku durung isa, aku uga durung ketarik lagu cengkok ngono kuwi." "Cocok. Yen sajake pancen ora - biyen - wis rada suwe - biyen - wingi
3 yang akan datang 1. "Iya, iya Ca, sesuk yen wis libur menyang alun-alun." Pangerihe ibune lirih banget kanthi kebak asih. Panglipure mau sengaja ora dirungokake Purnomo. "Kok suk libur ta buk?" "Lha njur kapan ta cah bagus?" "Saiki, buk. Saiki..." Faza nangis sanajan wis dikekep ibune. "saiki ya buuk...? iki wis libur buuk..." pangrengeke bocah lannag kuwi tanpa ngusap eluh sing nelesi pipi tekan lambene. (ST/2/11) 2. "Daftare Metty nganti 3 jam mengko wis dicawang, bos." Aweh palaporane Bastomi sawise ngungak papan resepsionis sing lampune remeng-remeng kuwi. "Sapa sing nggawa ra kok genahne? Wong ngendi?" "Uwis. Sik bocah, tumpakane APV putih." (ST/3/16) 3. Biyasa. Saking akehe pesanan motret nganti lali jadwale. Sedina ora mung sakpapan rong papan. Yen nganti bengi bisa motret patang panggonan thik adoh jarake. Miko njlimeti cathetan sing ana hapene. Diurutne saka tanggal saiki tumekane suk suk emben. Sesuk...sesuk....Anisa ngajak ketemu sesuk...(ST/9/49) 4. "Padhet ya? Jaganen kesarasanmu ta, Mas." Ehm...swara sing ngayut-- sesuk - mengko - suk, suk emben, sesuk - sesuk 113 terampil lagu koplo luwih becik lagu liyane wae. Ben dinyanyekne kanca liyane. Eh, pira ta Jeng sesuk artise?" Anisa meneng. Wingi dheweke lali ora takon Yulia. Sapa wae artis pendukung acara tasyakuraan salah sijine tokoh partai iki. "Mbak Yulia wingi lali ora kandha pira artise lho, Mas." "Palinga ya papat, termasuk sliramu." (ST/23/134)
114 nganyut kang bisa ngruntuhne jantung saka gantilane. Swara kuwi mesthi diucapake kanthi lambe kang ora digawe-gawe. Asli saka lambe manis sing yen ngomong ajeg thukul kembang eseme. "Iya, Jeng. Piye?" Geter pater ati lanange Miko. Kedher keteg jantunge. Anisa...ah...Anisa kebangeten nggonmu nggodha aku, batine Miko karo ngekep dhadhane nganggo tangan kiwane. Tangan tengen isih nyekel hape sing mepet ing kuping tengen. "Ah, ora sida wae Mas. Sesuk wae takkontak maneh ya? Suwun, Mas. Sugeng makarya" (ST/9/50) 5. "Sesuk apa bubar saka kene bablas sowan wong tuwaku, piye, Mas?" Miko njegreg. Njur takon. "Sowan sapa?" "Wong tuwaku." "Wong tuwamu? Sapa wong tuwamu, Jeng?" "Ya. Wong tuwaku, bapakku Kasan Sunar, simbok Asrini." "Bapakku Kasan Sunar, simbok Asrini." (ST/11/66) 6. "Suk lek mulih neng mahku ngomonga lek kowe juraganku ya, Pak?" piwelinge Meme sajak ngalem ning sandhing kupinge Pur. Sejatine upama ngundang "Mas" ngono iya pantes, nanging embuh kok diundang "Pak" si Pur manut wae. (ST/13/75) 7. "Suk lek neng mahku aja lali anakku tumbasna montor-montoran sing gae remot ya, Pak." pesene Meme sambi mijeti pundhake Pur. "Iya..." "Anakku umur patang taun." "Ehm...ya." "Sasi ngarep iki mlebu te-ka nol kecil." "Ehm...ya...ya...Kelompok A" - sesuk - suk - suk
115 "Lanang lo, Pak." "Ya. Eh, lanang?" Pur ketara lek kaget. "Nyapa kok kaget. Pak? Kkelingan anakmu iye?" "Eh, ora! Ora!" Pur sing sejatine kelingan Faza nyingidake pangrasane. (ST/13/76) 8. "Mengko takjarwani, Mas." Kandhane Anisa sing terus jumangkah ditutne Miko tumuju parkir mobil ing sisih kiwane bank. (ST/14/80) 9. Anisa mlebu kamar kanthi ati anyel. Nedhengi Faza mlebu sekolah ngene iki prasasat Anisa ora duwe penggaweyan. Wektune saiki dianggo latihan nembang srana karaoke ing njero kamare. Mengko yen wayahe nyusul anake wae metu saka kamar. (ST/18/107) 10. "Suk lek aku manggung njenengan kawal ya, Mas?" "Kok aku?" "Lha sapa? Kersa apa ora?" Miko meneng. Ing pikirane, Yulia mesthine wis nduwe bodyguard. Pengawal sing awake gothot-gothot. Methekel tur atos kaya plontho, kayu wesi bantalan ril sepur kae. "Yen aku repot bareng motret neng papan liya, piye? Rada adoh karo lekmu pentas." "Ya njenengan milih. Abot aku apa abot motret wong liya?" "Iya kuwi, Jeng. Nanging ora usah dikon milih, aku mesthi ngawal sliramu." Miko mesem. Bagus banget. (ST/22/130-131) 11. "Sesuk aja lali, jam setengah rolas tak ampiri," Yulia aweh janji semayanan. "Iya, Mbak. Beres." Anisa nguwasake Miko. "Sesuk njenengan saged ta ngawal aku, Mas?" "Wis ana Yulia mosok jik kudu ana - mengko - mengko - suk - sesuk
4 netral 1. Wayahe wis mungkur sholat Ashar nalika ana pawongan loro mlebu plataran omahe. Wektu kuwi Faza, anak lanange sing kelas loro SD lagi dolanan game neng ngarep tivi kamare. Anisa lagi wae arep nyirami kembang sing ditandur ing pot gantung sisih kiwa omah. (ST/1/1) 2. "Kula nuwun...." aloke pawongan sing lagi wae mudhun saka motore. "Mangga...mangga..." sumaure Anisa rada gupuh. - mungkur sholat Ashar - sugeng sonten 116 aku, Jeng?" "Janjine piye?" "Okey, apike takona Yulia, ngajak aku entuk pa ra? Eh, ning endi tanggapane?" "Neng Srengat. Ya, jajal taktakon wonge" (ST/23/133) 12. "Sesuk nyanyi pirang lagu, Jeng?" "Papat, Mas." "Campursari kabeh?" Anisa gedheg. "Ora. Sing siji dhangdhut." "Dhangdhut koplo?" Miko ngoyak takon terus. "Dudu, Mas. Aku wegah nyanyi dhangdhut koplo. Kajabaa aku durung isa, aku uga durung ketarik lagu cengkok ngono kuwi." "Cocok. Yen sajake pancen ora terampil lagu koplo luwih becik lagu liyane wae. Ben dinyanyekne kanca liyane. Eh, pira ta Jeng sesuk artise?" Anisa meneng. Wingi dheweke lali ora takon Yulia. Sapa wae artis pendukung acara tasyakuraan salah sijine tokoh partai iki. "Mbak Yulia wingi lali ora kandha pira artise lho, Mas." "Palinga ya papat, termasuk sliramu." (ST/23/134) - sesuk
117 "Sugeng sonten, Bu..." panyapane pawongan sijine sing rada dhuwur kuwi sambi mbenakake kacamatane. "Inggih, sugeng sonten Pak..." grapyak sumanak Anisa sambi nata ambegane. Dhasar pawongan ayu, gandhes luwes merakati. Yen guneman ajeg kekembangan esem ngujiwat kang ora kajarag ndadekake sadhengah pawongan rumangsa adhem ngrungu tembunge. (ST/1/2) 3. Dina Setu. Jam setengah lima sore. Faza nyedhaki bapake sing wektu iku nyetater manasi mobile. Rancangane Purnomo arep malem minggon karo Bastomi menyang cafe Widowati, cafe lan karaoke anyar ing Tulungagung. Anisa isih kaya biyasane jam semono kuwi ngresiki latar ngarep. Ora adoh saka garasi mobile. (ST/1/5) 4. Langit sore tansaya peteng. Srengenge sing mlaku mangulon wiwit ketutupan tetanduran kanng ngrembuyung ing pager omahe. Pitik ingon-ingon wiwit ngombong. Sato kewan liyane jinis iberan uga wiwit ora katon maneh kang sliweran. Kahanan sakupeng omah Anisa uga tintrim. Faza wis ora keprungu tangise. Gereng mesin mobile Purnomo wis sawetara menit dipateni. Mung sawetara lamat-lamat keprungu suara radio saka omahe paklik Parlan, wetan pager omahe Purnomo. (ST/3/13) 5. Seje karo Anisa. Wadon ayu iki tresna bange marang anak lanange. Faza siji-ssijine panglipur atine saben wektu lan saben ana reruweting pikir. Saiki tuwuh pradondi ing ati wadone. Minangkani panjaluke anake sing sejatine dheweke dhewe uga duwe pepinginan dolan weruh alun-alun, apa meneng wae nganti anake lilih. - dina Setu, jam setengah lima sore - sore - saben wektu
118 Pitakonan kang ora ana sing bisa menehi wangsulan gumathok kajaba jumedhul saka prenthul atine Purnomo jejere bojo lan kepala keluarga. (ST/3/14) 6. Wengi kang kudune dadi malem Minggon jebul dadi wengi kang tanpa esem guyu. Omah magrong-magrong nanging ngemu hawa cakruk ambruk tanpa ana pawogan kang bisa ngrenggani lan ngisi kasepen. Kaku. Donya kang sepi prasasat klambi tanpa bolah jaitan. (ST/3/14) 7. Bubar sholat Isyak, Anisa nunggoni Faza dolanan bongkar pasang. Ing njero atine bocah cilik iku sejatine isih nggembol ati kagol. Yen kanggone Anisa, ora malem minggon ora apa-apa. Ora diajak dolan ngubengi kutha lan alun-alun uga ora dadi masalah. (ST/3/14) 8. . "Dalem, Pak." Wangsulane cekak. Sejatine Bastomi arep takon rena-rena bab kahanan omahe sing sepi tanpa suwarane bojo lan anake. Nanging ora nduwe kuwanen. Apa maneh, ing wayah tengah wengi ngene iki. Jelas dheweke ing posisi sing salah metu saka ngomah kawit sore lagi mulih kliwat tengah wengi pisan. (ST/4/23) 9. Bastomi meh wae mangsuli, "pados seneng-seneng" nanging ora kewetu. Awit, ngrumangsani yen anggone metu bengi ninggalne ngomah meh saben wengi mulih parak esuk kuwi ora oleh gawe. Mung mburu senenge dhewe. Nggugu kersaning priyangga. Nguja hardaning nafsu. (ST/4/24) 10. "Bas,..." "Nggih, Pak." "Aku kok bingung yen nyawang kowe sing saben-saben bengi. Saben wektu diampiri si Pur ajeg lunga, - wengi - bubar sholat Isyak - sore, tengah wengi - saben wengi, parak esuk - saben-saben bengi, saben wektu
119 ninggalne kewajibanmu. Kowe ki wong lanang jejere kepala somah." Pituture Kaseran, bapake Bastomi kuwi kaya nuturi anake sing isih cilik.(ST/5/25) 11. Wengi tansaya larut. Pikirane Bastomi nglangut tekan rumah sakit. Embuh rumah sakit ngendi. Kepengin dheweke cepet-cepet menyang rumah sakit ngendi lan ruang apa, nomer pira. Ngenteni jlentrehe saka bapake durung paja-paja ana. Bapake isih nyidhang dheweke. (ST/5/26) 12. Motor kaya digelak balapan nasak adheme parak esuk. Kumudu-kudu enggal tumekan papan kang dituju. Rumah sakit sing jarake watara 5 kilometer saka omahe. Sanajan mung cedhak, lakune mesin motor uga wis digas banter kaya nguber maling wondene rasane kaya uler nggremet. Mbeler. Suwe banget tekane. Kalah banter karo kemrungsung atine. (ST/5/29) 13. Saora-orane meruhi adhike terus nggenahne piye kahanane anake lan ana kamar ngendi. Awit yen wis bengi nganti esuk jam bezuk jelas wis entek. Kudu ngenteni giliran utawa nunggu nganti tekane wayah bezuk. (ST/6/31) 14. Wayahe wis meh Subuh. Bastomi wurung anggone karep takon petugas jaga. Malah tanpa ijin duwe karep ngungak ruwang instalasi. Njur riuwang observasi. Nggoleki anake. Lagi wae manyuk sajangkah, ana rasa was-was. Aja-aja ditakoni petugas jaga njur disentak harak malah kojur, kisinan. (ST/6/32) 15. Wis suwe banget Bastomi pancen ora patiya nggapekebuthan rumah tanggane. Sajake wis katut ili panguripane Pur sing gayane mubra- - wengi - parak esuk - bengi, esuk - meh Subuh - awan sore, bengi
120 mubru ning sejatine mung kelas godhong waru. Awan sore turu yen bengi nggoleki wong ayu. Anak bojo ora dipaelu. (ST/6/35) 16. Angin awan mangsa ketiga sumilir mribit. Arane mung angin sumribit dadi ora patiya nggawa hawa seger. Godhong-godhong uga ora bisa diobahake. Ngesat kringet sing nelesi bathuk wae prasasat angin mau ora kuwagang. Panase mangsa ketiga. Rasa panas kang sumelet manasi saranduning awak. (ST/6/35) 17. "Mangga, Pak Bas." Ulem suwarane Anisa. "Pinarak, mlebet." "Nggih, Mbak." Muni ngono, isih kaya adat saben, Bas ngujlug mlebu emperan. Lungguh kursi sing pancen sumadiya ing emperan ngarep. Papan kuwi biasa kanggo ngobrol yen wayah awan, hawane sumuk kaya dina iki. (ST/7/37) 18. "Hloh...hloh! Kok mutung bapakmu, Rul?" "Rak!" Kaseran mbalik mapan lungguh."Keputusane, Bastomi kudu melu nyambutgawe aku. Pamrihe yen awan kesel mergawe kuwi, bengi kari ngantuke. Merga kesel. Lek dijak si Pur ben ana rasa aras-arasen. Ora langsung budhal ngono wae." "Mathuk kuwi, Pak. Sesuk njenengan matur Pak Danu, lek arep ngajak Bastomi ben ewang-ewang." "Ya." (ST/8/44) 19. Biyasa. Saking akehe pesanan motret nganti lali jadwale. Sedina ora mung sakpapan rong papan. Yen nganti bengi bisa motret patang panggonan thik adoh jarake. Miko njlimeti cathetan sing ana hapene. Diurutne saka tanggal saiki tumekane suk suk emben. Sesuk...sesuk....Anisa ngajak ketemu sesuk...(ST/9/49) - awan - wayah awan - awan, bengi - bengi
121 20. "Sliramu kepengin aku mara jam pira ta, Jeng?" takone Miko awit sik bingung karo jadwale sing sejatine bisa diatur yen mung mampir omahe Anisa. "Kok ganti takok lho?" swarane Anisa ngalem. "Njenengan kuwi lho senggang jam pira, Mas?" "Eee,...jam papat, bar Ashar, Jeng." (ST/9/49) 21. Lesehan Pringgondani wektu sore. Meh saben kothak papan lese-lese isi pawongan sing padha wisata kuliner. Mesthine tujuwan sing baku ora mung ngrasakne mangan lan ngombe nanging uga nglelejar nalar. Rembugan wiwit sing entheng tumekane masalah sing abot. Wiwit saka perkara somah nganti perkara negara. Ana sing sinambi guyon. Malah ana sing sengaja bisik-bisik amarga lagi ngrajut taline asmara. (ST/9/52) 22. Njegreg si Miko. Aneh. Anisa kok banjur nduweni pikiran sing ora wajar kaya ngono. Wadon iki saiki kok nduweni angen-angen sing kliwat saka pangangene Miko. Miko dhewe ora ngerti yen sejatine wis suwe banget mikir. Saben wektu ngudhar nalar. Saben tengah wengi bubar shalat tahajud Ajeg ngulir pikir. Apa kang kudu ditandangi. Kepriye anggone ibud murih entheng sanggane. (ST/11/62) 23. Ing brang kana. Papan liya. Seje paraga, ganti cinarita. Beda wayah karo sing kababar. Wektune isih jam 9-an esuk. Si Pur guyu lakak-lakak. Mesam-mesem ngrungu critane Meme aliyas Sarmini. Wadon sing kasil narik kawigaten lan ndudut ati lanange Pur saka kluwargane Anisa. Meme, wadon umur 24 taunan. Rambut cendhak ndhuwur pundhak. Rada abang. Pakulitane kuning - jam papat, bar Ashar - wektu sore - tengah wengi - jam 9-an esuk
122 mrusuh, kaya Anisa. Emane anggone macak kliwat menor. (ST/13/73) 24. "Kok meneng, Jeng?" "Ya, arep ngapa, Mas?" Miko ora sumaur. Ditakoni kok malah ganti takon. Kanggone Miko meneng tanpa ngobrol yen sandhing pepujaning ati iki uga ora kepenak. Dianggep rugi besar. Eman-eman. "Faza mengko mulih jam pira?" "Setengah sewelas." Cekak aos. Tanpa esem. Tanpa greget. Miko nyawang jam tangan ing lengen kiwa. "Saiki wis meh mulih no?" "Ya, Mas." (ST/14/81) 25. Sawetara dina candhake. Sawise lelakon ing cedhake GOR Lembupeteng. Ora kaya adat saben. Adat sabene yen esuk bubar sholat Shubuh, Miko ajeg mlaku-mlaku lan mlayu-mlayu ringan sadawane dalan pavingan sing ana ngarep omah tumekane sisih tengen pekarangan. Ngobahne otot-otot lan balunge sing saben wektu diajak nyambut gawe. (ST/17/100-101) 26. Dina Minggu esuk. Jagade padhang. Jam sanga Miko ngajak Anisa nekani reuni kelompok fotografer. Ketemu karo Minarti bojone Antoni tukang foto saka Ngunut. Minarti kuwi biyen adhik kelase Anisa ing Madrasah Aliyah. Omahe Minarti kahanane rame banget. Ngisor terop pating gelebyar cahyaning lampu blitz sing dianggo motret. Perang thathit. Ora nggumunake lha wong tuan rumah lan para tamune sing ana njero terop kuwi fotografer kabeh. (ST/22/128) - setengah sewelas - esuk bubar sholat Shubuh - dina Minggu esuk, jam sanga
1 dekat 1. Biyen Anisa pancen tau diajak bojone dolan menyang alun-alun nanging kahanane ora kaya saiki sing luwih edi peni, luwih-luwih ing wayah sore tumekane wengi. Tatanan taman kang adi, maneka warna tanduran, lan kursi-kursi palungguhan kanggo nglelejar nalar, kepara bisa nuwuh-ngrembakakake rasa katresnan jalu estri wis tumata. Yen wengi lampu-lampu ngrenggani saweneh tanduran, gumantung ing pang-pang lan godhong uga air mancur nambahi rumesepe pandulu. Gawe krasan lan erame sing padha sengaja mlaku-mlaku ing sajrone alun-alun iki. (ST/2/7) 2. Bebakulan lan wong ngemis uga ora ana. Dadi yen kepengin nyamilan apa ngombe padha nggawa dhewe-dhewe. Pertokoan sakiwa tengene alun-alun iki akeh banget bakul panganan lan jajanan. (ST/2/7) 3. Manyuk mlebu plataran UGD, toleh-toleh ngener kursi sanjerone ruwang tunggu sing kebak keluwargane pasien padha centhuk-centhuk nahan ngantuk lan kesele. Ana wong loro sing turon ning kursi. Diparani, dudu adike. Tolah-toleh menjaba. Ora nemoni blegere adhike. Panyawange tumuju ing petugas sing bageyan nampa pasien. Mangu-mangu arep takon. Atine tansaya ora jenak. Bastomi wira-wiri kaya ngetung pirang kothak cacahe - iki - iki - plataran UGD iki 123 Lampiran 2 Data RPDL B. Referensi Pronomina Demonstratif Lokasional pada Novel Srengenge Tengange Karya Narko "Sodrun" Budiman NO Klasifikasi RPD Lokasional Data Penanda Lingual
124 porselin sing ana plataran UGD iki. (ST/6/32) 4. Sejatine Anisa kepengin ngajak mulih wae yen Miko panggah meneng kaya ngono kuwi. Nanging, yen saiki mulih kamangka durung ana gambaran gumathok, oleh paedah apa tekan papan lesehan kene. Golek wektu kang mirunggan kaya ngene iki angel banget. Mosok kudu cungkeng rungkeng ngugemi egoisme dhewe-dhewe. (ST/11/64) 5. "Sesuk apa bubar saka kene bablas sowan wong tuwaku, piye, Mas?" Miko njegreg. Njur takon. "Sowan sapa?" "Wong tuwaku." "Wong tuwamu? Sapa wong tuwamu, Jeng?" "Ya. Wong tuwaku, bapakku Kasan Sunar, simbok Asrini." "Bapakku Kasan Sunar, simbok Asrini." (ST/11/66) 6. "Kok bisa bareng tekan kene ki mau, ndhuk?" semanta pambagene simboke nalika nyalami tekane Anisa. "Nggih, Mbok. Pancen disengaja, kok." Wangsulane Anisa nggleyem wae. Ora ana sing kudu disingidake. Kabeh meruhi yen si Pur wis lunga sawetara sasi suwene. Jare Anisa ora mung sadrema lunga, nanging klebu kelas minggat. Awit tanpa pamit. Tanpa kabar tanpa kubur. Embuh saiki ana ngendi. (ST/12/70) 7. "Eh, thole glethakna dhipan ngarep tivi kene ta, aja dipranggul ae! Praya keju pundhake! Kene-kene!" "Sampun, mboten menapa kok, Pak." "Halah, kok kaya neng mahe wong liya wae. Iki rak iya omahe ta? Kene dibubukne dipan kene. Ngko ben dielih njero kamar. Senthong sisih - kene - kene - kene - kene
2 agak jauh 1. Anisa bingung anggone arep ngomong. Sejatine, jujur wae, ora mung Faza sing kepengin dolan malem Minggon menyang alun-alun Kusuma Wicitra sing asri lan endah wayah bengi kuwi. (ST/2/7) 2. Nalika mlaku-mlaku neng alun-alun kae Faza isih TK kelompok A, dadi isih cilik. Bocahe durung ngerti apa-apa. Aja maneh bab kaendahan lan asrine alun-alun sing kawangun ing tengahe kutha Marmer kuwi. Sing duwe karep dolan ngrasakake rasa edhum lan sumilire angin tengah kutha wayah wengi abene isih bapak lan ibune. Anak mung saderma nunut melu dadi kembangane laku. (ST/2/8) 3. "Wong Kresna kuwi wis apal sapa aku lan kowe. Ra usah takon bab kasir. Utang ya oleh!" Grenenge Pur sambi nguntir stir mobil menggok metu saka gawang regol ngarep kafe sing paling kondhang ing Tulungagung kuwi. (ST/3/17) 4. Bastomi unjal ambegan landhung. Nglegewa. Ora kabeh cewek purel sing dikenal ing cafe Kresna kuwi - kuwi - kuwi - kuwi - kuwi, kono 125 wetan kae kosong ra ana sing nuroni kok. Papane ya esis." Kasan Sunar yen cocog karo lawan wicarane nrocos wae tumangkepe. (ST/12/71) 8. Miko ngurangi kecepatan mobile. Nyawang praene kekasihe kuwi. Lakune mobil wis mlebu bunderan kidul alun-alun. Lurus wae njur menggok ngiwa ngliwati kidul masjid agung al-Munawar. Prapatan 555 banjur menggok nengen. Dalan kang paling edhum dhewe sadawane dalan-dalan ing kutha Tulungagung. Ing dalan Teuku Umar iki kiwa tengen ditanduri wit-witan kang sengaja didadekne hutan kota. Eyup banget. (ST/14/82) - iki
126 bisa ngladeni dheweke. Bastomi dhewe wegah prentah rena-rena kaya Pur, awit ngrumangsani yen teka neng kafe kono bandhane cumpen. Kepara kena diarani bandha nekad. (ST/4/20) 5. Bapake marani. "Ngombeya banyu sik! Gek takkandhani." Muni ngono bapake banjur mapan lungguh neng kursi ruang tawu. Bastomi klunuh-klunuh kaya wedhus dituntun menyang banyon. Njupuk banyu gelasan plastik siji sing ana meja tamu kono. Tangane grewelan. Atine kroncalan. Nyoblos plastik nganggo sunduk omben wae bola-bali ora bisa jeblos! (ST/4/22-23) 6. Bastomi wektu kaya ngene iki ngrasakake yen donyane peteng. Arep ngobahne tangane kudu piye? Arep jumangkah marani sapa? Kabeh-kabeh dirasakake wis ora maelu tekane. Kabeh sarwa nyalahake. Mesthine pawongan sing dha lungguhan neng ruwang tunggu cedhake dheweke kuwi uga padha migatekake. (ST/6/33-34) 7. "Maturnuwun, Mbak." Uluk salame sawise mateni mesin motor terus njagang motore neng sandhing garasi mobil. Biasane Bas lan kanca-kancane Pur ya ning kono kuwi yen makir motore. (ST/7/37) 8. "Mangga, Pak Bas." Ulem suwarane Anisa. "Pinarak, mlebet." "Nggih, Mbak." Muni ngono, isih kaya adat saben, Bas ngujlug mlebu emperan. Lungguh kursi sing pancen sumadiya ing emperan ngarep. Papan kuwi biasa kanggo ngobrol yen wayah awan, hawane sumuk kaya dina iki. (ST/7/37) 9. "Haiyak, mbokmu kaya ngerti-ngertiya ae." "Ngerti ae. Mambu sekolahan kok. Iya ra, Rul?" - kono - kuwi - kono kuwi - kuwi - kono
127 "Nggih." Wangsulane Nurul saka ngarep lawang kamare sing wurung njupuk lampu teplok. "Mpun ndamel lilin niki mawon." Kahanan jroning ngomah kang padhang njalari terang atine pawongan kang ana ing kono. (ST/8/43) 10. Wadingah lan Nurul, anak mantune nyedhaki acara kesenengane kuwi. Anak mantu lan maratuwa sing rukun kaya anak simbok sagetih lan sabalung kuwi ndheprok neng kasur tipis sing pancen sabendina dibeber sangarepe tivi. Baskoro kawit sore mau malah wis nglepus neng kasur kuwi. (ST/8/44) 11. "Aku nduwe gagasan siji neh, Mbokmu." Ujug-ujug suwara lanang sing isih lungguh kursi kuwi mecah kahanan. (ST/8/44) 12. Sarwa ana lan mirasa. Papan parkire uga jembar. Pramusajine uga ayu-ayu lan bagus-bagus. Sopan ngerti ing subasita tatanan Jawa. Uleme gendhing uyon-uyon nyamleng nyi Candralukito kang disetel saka kaset Lokananta ngrangin. Njawani banget. Kabeh mau njalari krasan sapa wae sing ngenggar-enggar ati ing kono sinambi ngrahapi panganan. (ST/10/58) 13. Anisa nampani Faza saka gendhongane Miko. Faza molet. Melek sagebyaran nyawang ibune terus merem maneh. Diselehne dipan njero senthong etan sing kothong. Senthong kuwi biyen papan turune Anisa nalika isih prawan. Saiki uga isih ajeg dianggo turu yen Anisa ngepasi turu mrono. Senthong sing saben wektu diramut lan diresiki simboke. (ST/12/71) 14. Saka pakulitane isih ana sing - kuwi - kuwi - kono - kuwi - kuwi
128 madhani. Modhel rambute is beda. Dedeg piadege uga ra padha. Anggone mapanake bokonge sajak pas banget anggone lungguh ing kursi. Klambi bathik ijo pupus lengen dawa lan clana alusan biru enom. Kaca mata coklat kanthi prim rupa abang. Wis, jelas adoh bedane yen kabandhing para wadon sing uga antri ana BRI Cabang Tamanan kuwi. (ST/14/79) 15. Kanggone Giarno ora penting wong kuwi sapa jenenge. Sing isa dibantu yaiku pawongan sing nemoni masalah samangsa mlebu bank. Njupukne nomor antrian, ndudohi kertas slip njupuk apa nabung. Lan mbukakne lawang mlebu metune nasabah. Kala-kala nata kursi ngarep customer servis sing morat marit mentas diundurne nasabah. Giarno ora perlu ngerti identitas sapa pawongan sing mlebu bank kono. (ST/14/80) 16. Gojag-gajeg atine Miko. Gek SMS saka sapa ya? Yen ana urusan mesthine harak ana ngomah. Kok neng cedhake GOR Lembupeteng. Papan kuwi harak mbulak. Sanajan ana pom SPBU lan warung-warung es degan lan bakso, nanging harak ora pas yen kanggo jagongan? Apa maneh yen ngrembug bab dhuwit? Lagi iki dheweke ngrasakake atine sing goreh. (ST/15/87) 17. Miko ora nduwe pandakwa ala marang sadhengah pawongan. Mula srawunge marang karo liyan luwih jembar. Klebu anane SMS sing jare ngenteni neng cedhak GOR Lembupeteng kuwi. Diladeni apa ora ya? Yen ora diladeni aja-aja kancane utawa kolega bisnise. Diladeni kok durung weruh iki karo sapa? (ST/15/88) 18. Saka ngarep pom SPBU sing - kono - kuwi - kuwi - kono
129 jarake mung 100 meter wis katon ana mobil Jazz parkir ngarep GOR Lembupeteng ana sisih lor. Sangarepe tilas rumah sakit Dharma Medika. Avanza metalik minggir. Nyedhaki Jazz merah hati. Yen dina-dina biasa papan kono ajeg reja. Yen ngene iki wis sepi. (ST/15/88) 19. Ngrumangsani yen kalah daya. Ora imbang kekuwatan, Miko sengaja ngulur-ulur wektu nganti tumekane wong liya ing papan kono. Saora-orane ana pawongan kang meruhi yen dheweke lagi pancakaraa karo embuh sapa wae wong-wong iki. (ST/15/89) 20. Anggone antang-antangan pranyata kawit mau diawasi dening pawongan ora adoh saka kono. Pawongan kuwi wis dikenali dening Miko. Malah kepara sedhak banget karo Pur. Ndeleng blegere awak kaya Bastomi. Jaket kulit soklat. Kacamaata ireng, bunder. Pawongan kuwi amping-amping ana walike mobil Badak. Embuh wiwit kapan menus siji kuwi ana papan kono. Uga ora dimangerteni mbala sapa dheweke. (ST/16/95) 21. Apa bener ana polisi teka ing laladan kono? Embuh! Sing baku Badak nyingkrihi bengkrik karo aparat. "Ben! Tom! Cabut!!!" prentahe marang kanca-kancane sinartan nggebesake sirahe tandha ngalih saka papan kono. (ST/16/96) 22. Lakune Tomin isih cecingklukan. Bendhot isih katon gagah. Semono uga Badak. Najan sejatine ana rasa cuwa. Kuciwane durung tutug anggone ngajar aweh pelajaran Miko. Weruh Badak sakancane jumangkah nyedhaki mobile, pawongan jaket soklat tancap gas nggeblas ngulon parane. Ninggalake - kono - kono - kono - kono
130 papan kono. (ST/17/97) 23. Heyy...kelas pira putramu?" sajake Yulia ora maelu blas karo wangsulane Anis bab bojone. Upama dijawab sakkeneke wae uga ora masalah. Yulia malah takon anak. "Kelas 2 es-de. Cedhak wae. Kulon protelon kuwi lho." "Saben dina ngeterne? Mulihe mapag?" "Ora, Mbak. Ana kancane cedhak omah akeh kok. Mangkat mulih ya bareng kanca-kancane. (ST/19/110) - kuwi 3 jauh 1. Anisa bingung anggone arep ngomong. Sejatine, jujur wae, ora mung Faza sing kepengin dolan malem Minggon menyang alun-alun Kusuma Wicitra sing asri lan endah wayah bengi kuwi. Anisa dhewe uga kepingin nglelejar nalar ing kana. Sanajan mung guyon lan mlaku-mlaku saurute dalan lan kekembangan sarta air mancur warni-warni, wis bisa nambahi ayem atine. (ST/2/7) 2. Semono uga, wis bola-bali Nurul ngelingake Bas anggone dhemen runtang-runtung karo Pur. Ya, begjane wae nalika Pur ketangkep nggawa sabu-sabu neng Blitar kae Bas ora katut. (ST/4/22) 3. Tomo mesthine isih ngenteni neng rumah sakit. Mbuh ana parkiran apa ana emperan, apa malah turon neng ruwang tunggu cedhak pos satpam sing disuguhi siaran tivi kae. (ST/5/30) 4. Bastomi rada rangu nalika meruhi mobil Pur ora ana parkiran. Apa Pur isih metu? Ngumbahne mobil neng mahe Darwoto, kidul prapatan Tamanan kana? Apa mobile digawa sapa ngono terus Pur isih ana njero ngomah? Maneka warna pitakon jumedhul saka - kana - kae - kae - kana
131 prenthul atine. (ST/7/37) 5. Kuwi larah-larahe Nurul njaluk dhuwit Bastomi. Pranyata gagasan sing diwedharne bapake mau njalari Bastomi kliyang-kliyeng tenan pikirane. Adate mung mikir simpel wae, mulih manjing ana ya diwenehna bruk methuthuk Nurul sawise dilong sawetara ewu kangge tuku rokok lan ngopi cethe neng warunge Waris, Bolorejo kana. (ST/8/45) 6. "Eh, thole glethakna dhipan ngarep tivi kene ta, aja dipranggul ae! Praya keju pundhake! Kene-kene!" "Sampun, mboten menapa kok, Pak." "Halah, kok kaya neng mahe wong liya wae. Iki rak iya omahe ta? Kene dibubukne dipan kene. Ngko ben dielih njero kamar. Senthong sisih wetan kae kosong ra ana sing nuroni kok. Papane ya esis." Kasan Sunar yen cocog karo lawan wicarane nrocos wae tumangkepe. (ST/12/71) 7. Ing brang kana. Papan liya. Seje paraga, ganti cinarita. Beda wayah karo sing kababar. Wektune isih jam 9-an esuk. Si Pur guyu lakak-lakak. Mesam-mesem ngrungu critane Meme aliyas Sarmini. Wadon sing kasil narik kawigaten lan ndudut ati lanange Pur saka kluwargane Anisa. Meme, wadon umur 24 taunan. Rambut cendhak ndhuwur pundhak. Rada abang. Pakulitane kuning mrusuh, kaya Anisa. Emane anggone macak kliwat menor. (ST/13/73) 8. "Mas, ana ngendi iki?" suwara pitakon saka tilpun sisih kana. "Ana apa ta?" jawabe sing nampani sajak aras-arasen. "Awakmu neng bank ta? Karo bojomu?" "Bank gundhulmu! Sapa neng bank? Bank ngendi?" tuwuh gregede - kana - kae - kana - kana
132 sawise krungu ditutuh saka kancane mau. "Halaah, aja macak ra ruh kanca, Mas." Suwara sisih kana isih njajagi! (ST/13/77) 9. Kajaba Miko ora tau ana urusan karo bank BRI, Miko yen nabung dhuwite neng bank BRI lan Mandiri. Najan ora akeh, dhuwite dietrek supaya yen butuh dhuwit neng sadhengah papan bisa marani ATM sing ana sacedhake. Sejatine ATM BRI uga akeh nanging Miko sengaja durung nabung neng kana. (ST/14/81) 10. "Ah, mengko praya ruh sapa sing ana kana?" putusane penak wae. Sadurunge mlaku maneh, Miko isih kober nilpun nomer sing anyar mau. "Halo, iya. Iya, iki taktunggu ngarep GOR, cedhak soto." "Sapa ta iki?" takon penasarane Miko sawise krasa asing suwara saka seberang kana kuwi dirungu. "Kanca lawas. Mobil Jazz abang, Mik." (ST/15/88) 11. Wajar wae yen ati wis kambon rasa asmara tansah ngulat. Anisa katon lungkrah, kanthi panyawang nglangut tanpa pagut. Sing dipikir ana kana uga tanpa sabawa. Sejatine uga kepengin ngabarne kahanane sing rojah-rajeh kuwi., nanging pangarep mau dipenggak. Digujer. Digondheli. Aja nganti mrucut. Miko ora kepengin wadon sing lagi nandhang prihatin kuwi ketambahan sanggan jibege. (ST/18/106) - kana - kana - kana 4 eksplisit 1. Metu saka lapas kelas 1 Surabaya krana kelakuwane Purnomo adol sabu-sabu sawetara wektu kepungkur, ora ndadekake ayem tentreme kulawargane Anisa. Anisa ora rumangsa jenjem atine. Isih krasa trauma karo dhayoh-- lapas kelas 1 Surabaya
133 dhayoh saben wektu sing nekani omahe nalika Purnomo isih dibuwi abene. (ST/1/1) 2. Wayahe wis mungkur sholat Ashar nalika ana pawongan loro mlebu plataran omahe. Wektu kuwi Faza, anak lanange sing kelas loro SD lagi dolanan game neng ngarep tivi kamare. Anisa lagi wae arep nyirami kembang sing ditandur ing pot gantung sisih kiwa omah. (ST/1/1-2) 3. Mripat bunder kaya mata truwelu duweke Faza saiki wis ora kuwat melek maneh. Bocah ontang-anting kuwi ambruk ing pangkone ibune. Keturon. Alon-alon Anisa mondhong anake digawa menyang kamare. Kaya biyasane, yen Faza turu, ibune nyandhing anake nganti melu keturon. (ST/3/14-15) 4. Sranthal tanpa diaba pindho kanca rakete kuwi ngalih saka papan lungguhe Pur tumuju ing kabin resepsionis. Nakokne Metty. Metty kuwi wadon purel (pelayan karaoke) Kresna sing dadi langganane Pur kawit biyen. (ST/3/15) 5. Sing diaba manut wae, kaya kethek ditulup irunge. Bastomi mlebu mobile Pur tanpa kumecap. Mung manut wae. Beda karo Pur sing atine kemrungsung. Kagol ketemu Metty, njur kelingan Anisa sing ana ngomah. Saiki mesthine Anisa turu angler ngeloni Faza neng kamar ngarep tivi. (ST/3/17) 6. Bastomi melu mikir gek sapa sing wis nggawa Metty ndhisiki Purnomo. Mesthine dheweke oleh rejeki ngiwa-nengen, saka Pur lan Metty. Metty kuwi klebu purel sing paling loman neng cafe Kresna. Beda karo Regina, Tanti, apa Mia. Cewek telu kuwi mung nggaya. Lagake kemlinthi yen wis dikenal kaum - neng ngarep tivi kamare - kamare - kabin resepsionis - kamar ngarep tivi - cafe Kresna
134 borjuis. Omongane ceplas-ceplos. Blas ra ngregani lawan bicara. (ST/4/19-20) 7. Ora rinasa mobil Kijang LGX sing disopiri Pur wis mandheg neng gapura lawang omahe Bastomi. Kaya padatan Bastomi mudhun, Pur ora dadak mampir. "Maturnuwun, Mas." Suwarane Bastomi saka njaba mobil. "Oke, padha-padha. Yoo...!" Wangsulane Pur sambi midak gas mobile. (ST/4/20) 8. Bastomi marani kamare. Sepi. Kamar-kamar dibukaki. Ora ana sapa-sapa. Mamring. Atine wiwit ora kepenak. Mripat sing maune ngantuk sakala melek pleleng! (ST/4/22) 9. "Bojomu neng rumah sakit.." ujug-ujug keprungu suwara lanang saka lawang pawon. Suwarane bapak. Bastomi kaget banget kagete tikel tekuk. Luwih kaget ngrungu anane warta kuwi. "Astagfirullah...!! Bapak..." suwara kuwi sing bisa kawetu nalika nyawang bapake sing sajak nguwaske dheweke cereng banget. (ST/4/22) 10. Bapake marani. "Ngombeya banyu sik! Gek takkandhani." Muni ngono bapake banjur mapan lungguh neng kursi ruang tamu. Bastomi klunuh-klunuh kaya wedhus dituntun menyang banyon. Njupuk banyu gelasan plastik siji sing ana meja tamu kono. Tangane grewelan. Atine kroncalan. Nyoblos plastik nganggo sunduk omben wae bola-bali ora bisa jeblos! (ST/4/22-23) 11. "Kula nyuwun pangapunten, Pak. Kula sadhar." Suwarane Bastomi terus nyandhak banyu sing ana gelas plastik neng ngarepe disruput sasedhotan. - gapura lawang omahe Bastomi - kamare - rumah sakit -neng kursi ruang tamu - ning rumah sakit Iskak
135 "Ya, saiki anakmu ning rumah sakit Iskak. Lara diare. Kowe nduwe dhuwit pira?" Bastomi durung wangsulan. Tangan tengene ngrogoh dhompet sing sumlempit ing sak clana tengen. Dibukak. Slerekane diambak-ambakne. Dietung dhuwite. "Namung kalih atus pitung ewu, Pak." (ST/5/28-29) 12. "Takkancinge lawange. Ngati-ati lho!" semantane Kaseran sambi mlaku tumuju lawang ngarep. "Nggih." Mung kuwi sing kumecap. Angen-angene nglamprang tekan anake sing saiki mesthine mlumah neng bed kamar perawatan RSU Iskak. Diinfus lan ditunggoni Nurul, bojone. Mbuh kamar apa, nomer pira? (ST/5/29) 13. Bakul-bakul janganan sing dha kulakan lan setor dagangan menyang pasar Ngemplak wis akeh. Pating sliwer turut dalan sing diliwati Bastomi. Lanang wadon. Yen bakul-bakul iki tangi esuk betheke mung mburu dagangane payu terus entek bathi najan sithik. Bastomi mburu wektu supaya enggal meruhi kahanan anake. (ST/5/29-30) 14. Tekan parkiran rumah sakit. Bubar nampani karcis parkir, Bastomi nyicil ayem weruh mobile adhike isih ana parkiran. Enggal diparani mbokmenawa Tomo turu neng njero mobil. Diinceng kaca sopiran kiwa. Kosong. Nginceng jok tengah uga kosong. Adhikne ora ana. (ST/5/30) 15. Manyuk mlebu plataran UGD, toleh-toleh ngener kursi sanjerone ruwang tunggu sing kebak keluwargane pasien padha centhuk-centhuk nahan ngantuk lan kesele. Ana wong loro sing turon ning kursi. Diparani, dudu adike. Tolah-toleh - neng bed kamar perawatan RSU dokter Iskak - pasar Ngemplak - parkiran rumah sakit - plataran UGD
136 menjaba. Ora nemoni blegere adhike. Panyawange tumuju ing petugas sing bageyan nampa pasien. Mangu-mangu arep takon. Atine tansaya ora jenak. Bastomi wira-wiri kaya ngetung pirang kothak cacahe porselin sing ana plataran UGD iki. (ST/6/32) 16. Sanajan neng rumah sakit, bab lara lan pati iku wis lumrah, nanging yen ana warta kepaten ajeg gawe mosike ati sing padha krungu. Kabeh nelakake rasa melu sungkawa.Wong-wong sing wis tangi lan sing kawit bengi ora bisa turu ing ruwang tunggu kuwi panyawange disuntak ing Bastomi lan Tomo sing isih ngadeg cedhak lawang observasi. (ST/6/32) 17. "Haloo, Mas." "He, ana apa, Bas?" wangsulan saka sebrang kana sing malah pitakon bali. "Anu, anu, Mas..." suwarane Bastomi sajak grogi. "posisimu neng ndi, Mas?" "Kok ndadak ngurus ki nyapa, ta?" suwara sing saka kana malah ketara yen kesenggol cethake. "Ngene Mas, ra penak aku nek ngomong bab iki neng telpon. Aku tak mara neng ndi posisimu saiki, piye?" "Oke, kowe gelem marani aku? Takenteni." "Ya, neng ndi iki?" Bastomi sajak nyicil bungah. "Ngomah." "Iya Mas, aku tak mara saiki!" (ST/6/35-36) 18. Ora nganti rong puluh menit ban rodha motore Bastomi wis ngambah plataran omahe Pur. Mak-tratap atine Bastomi meruhi Anisa ana ngarepan. Embuh, nyapa saploke dheweke duwe rasa salah marang - neng rumah sakit, cedhak lawang observasi - ngomah - plataran omahe Pur
137 Nurul lan keluwargane, Bastomi njur duweni rasa was marang wanita sing wis dikenali. (ST/7/37) 19. "Maturnuwun, Mbak." Uluk salame sawise mateni mesin motor terus njagang motore neng sandhing garasi mobil. Biasane Bas lan kanca-kancane Pur ya ning kono kuwi yen makir motore. (ST/7/37) 20. "Mangga, Pak Bas." Ulem suwarane Anisa. "Pinarak, mlebet." "Nggih, Mbak." Muni ngono, isih kaya adat saben, Bas ngujlug mlebu emperan. Lungguh kursi sing pancen sumadiya ing emperan ngarep. Papan kuwi biasa kanggo ngobrol yen wayah awan, hawane sumuk kaya dina iki. (ST/7/37) 21. "Pak Bas, njenengan awor utawi kontak Mas Pur terakhir kapan?" "Emm, yen ra kleru.." Bas ngeling-eling. "Semingguan kepengker, Mbak. Nggih,...nggih...niku...wong pas anak kula mlebet rumah sakit nika." "Owh, njenengan kepanggih pas wonten rumah sakit?" Anisa mapan lungguh kursi neng sisih kiwane Pur. "Mboten, Mbak." "Mas Pur bezuk putrane njenengan teng rumah sakit?" "Mm...mboten." "Lha, kapan?" Anisa melu jibeg. (ST/7/38-39) 22. Ing omahe Bastomi, ya kluwargane Kaseran ganep bojo lan Nurul, si anak mantune Kaseran. Tanpa Bastomi. Isih padha sapejagong nggayeng. Sing dirembug apa maneh lan ya sapa maneh yen dudu perkara polah tingkahe si Bastomi. Wis makaping-kaping dielingne simboke, kaya mlebu kuping kiwa bablas metu tengen. Disemantani Nurul, bojone - neng sandhing garasi mobil - ing emperan ngarep - neng sisih kiwane Pur - ing omahe Bastomi
138 malah ora patiya ngrewes. Jebul sing kudu mrantasi iki mung Kaseran, bapake. (ST/7/40-41) 23. "Haiyak, mbokmu kaya ngerti-ngertiya ae." "Ngerti ae. Mambu sekolahan kok. Iya ra, Rul?" "Nggih." Wangsulane Nurul saka ngarep lawang kamare sing wurung njupuk lampu teplok. "Mpun ndamel lilin niki mawon." Kahanan jroning ngomah kang padhang njalari terang atine pawongan kang ana ing kono. (ST/8/43) 24. Wadingah lan Nurul, anak mantune nyedhaki acara kesenengane kuwi. Anak mantu lan maratuwa sing rukun kaya anak simbok sagetih lan sabalung kuwi ndheprok neng kasur tipis sing pancen sabendina dibeber sangarepe tivi. Baskoro kawit sore mau malah wis nglepus neng kasur kuwi. (ST/8/44) 25. Saiki Bastomi isih ana omahe Pur. Sing digoleki malah minggat tanpa pamit bojone. Anisa dhewe uga ra ngerteni menyang ngendi bojone, karo sapa, gek ana pepalang apa? "Kula wangsul riyin, Mbak." Pamite Bastomi menyat saka kursine. "Mboten ngrantos ta?" "Maturnuwun, sanes wekdal dolan mriki malih." (ST/8/46) 26. Anisa lungguh clenet neng kursi emperan. Angen-angene tumlawung adoh banget. Nglambrang tekan ngendi-ngendi. Akeh banget lelakon sing kawuri rebut dhucung muncul. Wekasane tekan kekasihe, Miko. (ST/8/47) 27. Anisa mlebu ngomah. Diongak Faza ndeleng tivi. Wis ora tau rewel kaya biyen. Uga ora tau nakokne - ngarep lawang kamare - neng kasur tipis, sangarepe tivi - omahe Pur - kursi emperan - ngomah
139 bapake. Njupuk hape Anisa arep SMS Miko. (ST/8/47) 28. Anisa lungguh dheleg-dheleg neng kursi sandhinge Faza. Hapene dikekep ing dhadhane. Miko kaya ana njero hp iki. Pamrihe Miko bisa ngrungu suwara jantunge sing keteg luwih cepet saka biyasane. Awake disendhekne kursi. Sikile dislonjorne. Unjal ambegan landhung. Payudarane kang montok kuwi katon munggah-mudhun. (ST/9/50) 29. Ora sranta Anisa mlaku mlebu kamar. Ambruk. Ungkep-ungkep bantal. Luh wening nelesi sarung bantale. Ana rasa salah jroning atine. Salah karo Pur. Salah karo Miko. Bedane Pur ajeg nglarani atine, yen Miko sing ajeg aweh panglipur. Sing padha, kekarone ditatoni atine dening Anisa. (ST/9/51) 30. Enggal ngelapi mripate nganggo sarung bantal. Aja nganti anggone nyuntak luh mau konangan Faza. Anggone ngrasakne lelakone nganti lali ora ndulang anake. Alon-alon mudhun saka amben. Metu saka kamar tumuju pawon. (ST/9/51) 31. Lesehan Pringgondani wektu sore. Meh saben kothak papan lese-lese isi pawongan sing padha wisata kuliner. Mesthine tujuwan sing baku ora mung ngrasakne mangan lan ngombe nanging uga nglelejar nalar. Rembugan wiwit sing entheng tumekane masalah sing abot. Wiwit saka perkara somah nganti perkara negara. Ana sing sinambi guyon. Malah ana sing sengaja bisik-bisik amarga lagi ngrajut taline asmara. (ST/9/52) 32. Ing kothak papan leseh nomer 06. Mapane ora patiya adoh saka kasir. Nanging rada moncot. Bocah lanang cilik dhongak-dhanguk, - neng kursi sandhinge Faza - kamar - pawon - Lesehan Pringgondani -papan leseh nomer 06
140 ungak-ungak ngisore pager pring. Ana kalane dolanan panthuran Banyu, papan wisuhan sadurunge lan sawise mangan. Ing sandhinge, lungguhan pawongan loro. Lanang lan wadon. Pantes yen jejere bapak lan ibune bocah lnangkelas loro SD kuwi. (ST/9/52) 33. Kahanan lesehan ora tansaya sepi. Wisatawan kuliner ing lesehan Pringgondani tambah akeh. Pancen papane lumayan resik. Menune komplit. Ayam bakar, nila goreng, ayam gepuk ayam kremes, maneka sayuran, maneka sambel, lan maneka jus buah. Sarwa ana lan mirasa. (ST/10/58) 34. Metu saka lesehan Pringgondani. Mobil Avanza metalik nggeblas ora tumuju menyang Boyolangu omahe Miko, nanging ngener Kauman. Ora metu jalur kidul nanging liwat jalur tengah. Angen-angene Miko mung siji, ketemu Kasan Sunar lan Asrini, wongtuwane Anisa sing wis dianggep kaya wong tuwane dhewe. (ST/12/67) 35. Faza sing lungguh ijen ana jok mburine setiran rumangsa marem atine. Sedhela-sedhela keprungu suwarane sing amen takon ibune wae. Sanajan rinasa ngganggu ibune anggone nglirik Miko, ibune isih kober mangsuli. Mung saklumrahe wae.(ST/12/68) 36. Tekan prapatan Cuwiri, bocah cilik lanang kuwi ora akeh pitakone. Menggok mangidul wis ora ana sing digumuni. Meh kabeh sing disawang wis kerep diweruhi. Tumekane pasar Kalangbret sing ajeg rame Faza ora ana suwarane. Anisa malah sing bola-bali ndudohi samubarang katon nanging ora ditanggepi anake. (ST/12/69) 37. Tleser-tleser mobil Avanza - lesehan Pringgondani - Kauman - jok mburine setiran - prapatan Cuwiri - platarane
141 mlebu platarane Kasan Sunar. Ana rasa mrekitik secuwil jroning dhadhane Anisa. Miko wis mateni mesin mobile. Noleh memburi jebul Faza wis nglepus turu neng jok kursi tengah. Angler banget. Miko lan Anisa pandeng-pandengan. Dol-tinuku esem. (ST/12/70) 38. "Yaa." Wangsulane sing lanang saka lawang ngarep. "Mentas saka mahe Kang Adi mbalekne andha lo, ndhuk. Ealah, iki mau slirane ta, Mik?" semantane karo nyalami Anisa lan Miko. "Inggih, Pak." bocah loro meh bareng anggone padha sumaur. (ST/12/71) 39. Anisa wis ora katon.Wadon kuwi mau bubar nyalami lan ngambung tangane bapake terus bablas menyang pawon. Kaya adat sabene. Anisa ora kepengin tekane mau malah ngrepoti wongtuwane sing urip glundhang-glundhung wong loro. Kajaba kuwi jroning atine, kepengin ngladeni nggawekne lan ngladekake omben teh manget-manget Miko. Senenane Miko tehe ora legi, nanging cukup manda-manda wae. Anisa wis apal banget. (ST/12/72) 40. Geguyonan sinambi ndeleng siaran tivi utawa nembang lagu karaoke ing kamar kang ora patiya amba pancen nggayeng tenan. Kamar karaoke sing mawa ukuran 4 x 3 meter, katon wis kebak yen diiseni kenap cilik, dipan, lan lemari. Samubarang diladeni. Sawenehe butuh dicepaki. (ST/13/75) 41. Sing ditakoni ganti mbingungi. Karepe takon posisine Pur saiki kok malah ganti ditakoni? Soni ngyakinake, apa bener saiki Pur karo Anisa ana njero BRI. Soni meruhi Anisa lungguh neng ruang tunggu Kasan Sunar - lawang ngarep - pawon - kamar - ruang tunggu sisih kulon BRI Cabang Tamanan
142 sisih kulon BRI Cabang Tamanan. Sajake nunggu giliran antrian. Embuh, oleh nomer pira. Anehe, kok ijen? Apa karo Pur nanging Pur isih tuku rokok? Apa Pur ngesis ana ngisor wit-witan cedhak parkiran? (ST/13/77) 42. Saka pakulitane isih ana sing madhani. Modhel rambute is beda. Dedeg piadege uga ra padha. Anggone mapanake bokonge sajak pas banget anggone lungguh ing kursi. Klambi bathik ijo pupus lengen dawa lan clana alusan biru enom. Kaca mata coklat kanthi prim rupa abang. Wis, jelas adoh bedane yen kabandhing para wadon sing uga antri ana BRI Cabang Tamanan kuwi. (ST/14/79) 43. Miko ngurangi kecepatan mobile. Nyawang praene kekasihe kuwi. Lakune mobil wis mlebu bunderan kidul alun-alun. Lurus wae njur menggok ngiwa ngliwati kidul masjid agung al-Munawar. Prapatan 555 banjur menggok nengen. Dalan kang paling edhum dhewe sadawane dalan-dalan ing kutha Tulungagung. Ing dalan Teuku Umar iki kiwa tengen ditanduri wit-witan kang sengaja didadekne hutan kota. Eyup banget. (ST/14/82) 44. "Kula rantos wonten njawi." Semantane marang bakule sing oleh wangsulan. "Nggih". Miko marani Anisa sing ngenteni ana njero mobil. Anisa lagi mbukaki sms ing hapene nalika Miko teka. "Kok gelis, Mas?" "Halahh, gek gelis apane, lho?" "Satene?" Anisa nyawang tangane Miko sing pranyata durung ngawa apa-apa. "Ealah, takkira lek wis didoli ta, mas?" (ST/14/82-83) 45. Langit ndhuwur kutha Marmer - ing kursi - ing kutha Tulungagung - njero mobil - kutha
143 dina kuwi cukup terang. Kepara malah panas ndhrandhang. Saka njero mobil kawistara fatamorgana sandhuwure aspal pas ngisore lampu bangjo. Klemun-klemun, aspale nglenga. (ST/14/84) 46. "Ah, mengko praya ruh sapa sing ana kana?" putusane penak wae. Sadurunge mlaku maneh, Miko isih kober nilpun nomer sing anyar mau. "Halo, iya. Iya, iki taktunggu ngarep GOR, cedhak soto." "Sapa ta iki?" takon penasarane Miko sawise krasa asing suwara saka seberang kana kuwi dirungu. "Kanca lawas. Mobil Jazz abang, Mik." (ST/15/88) 47. Saka ngarep pom SPBU sing jarake mung 100 meter wis katon ana mobil Jazz parkir ngarep GOR Lembupeteng ana sisih lor. Sangarepe tilas rumah sakit Dharma Medika. Avanza metalik minggir. Nyedhaki Jazz merah hati. Yen dina-dina biasa papan kono ajeg reja. Yen ngene iki wis sepi. (ST/15/88) 48. Nalika isih sekolah biyen pancen seneng olahraga basket lan mlayu ngubengi lapangan neng stadion Balerejo. Malah tau melu latihan silat barang. Kuwi wis biyen. Puluhan taun sing kawuri. Saiki mung eling jurus silat wae ora ganep sejinah jurus saka puluhan jurus sing tau disinaoni. Yen saiki mungsuh pawongan telu ngene iki jelas ora ana sejumput-jumputa! (ST/16/91-92) 49. Miko isih semlengeren. Awake isih krasa lungkrah. Raine tansaya bengep. Pipi lan lambene krasa kandel. Ana getih sithik wis garing cedhak lambene sing pecah. Diusap nganggo drijine. Sawie mbenakne klambi lan clanane Miko njur jumangkah marani mobile. Dheweke uga wegah urusan polisi yen pancen Marmer - ngarep GOR, cedhak soto - ngarep GOR Lembupeteng - neng Stadion Balerejo - jok sopiran
144 ana polisi tenan sing teka ing papane. Mlebu mobile, mapanake bokonge ing jok sopiran. (ST/17/97) 50. "Jangkrik! Pokal gaweane sapa, Ben?" pisuh lan takone Badak sawise tekan ngarep pom bensin Lembupeteng. "Ra, ruh, Mas." "Kowe ngerti, Tom?" "Blas, ra kenal, bos." Wangsulane Tomin entheng. "Matamu ra ngetne ta?" Badak kemropok atine. Mangar-mangar raine. Kanca loro padha ra ngenali pawongan sing njugarne anggone Bandayuda. (ST/17/99) 51. Kuwi dhek sawetara kepungkur. Nalika ing warung lesehan AG one. Kekarone nangis. Tetangisan dhuhkita. Dudu tangis ngusadani brangta rungrume asmara. (ST/18/106) 52. Anisa mlebu kamar kanthi ati anyel. Nedhengi Faza mlebu sekolah ngene iki prasasat Anisa ora duwe penggaweyan. Wektune saiki dianggo latihan nembang srana karaoke ing njero kamare. Mengko yen wayahe nyusul anake wae metu saka kamar. (ST/18/107) 53. Klunuh-klunuh Anisa mara menyang pawon. Wetenge krasa luwe. Mbukak taji. Nyawang olah-olahane sekesuk mau pranyata ora nuwuhake selera makan. Njupuk tempe goreng. Dicuwil. Dicokot sithik wis ora dientekne. Atine ora jenak blas. Mangan uga ora enak. (ST/18/108) 54. "Assalamualaikum..." uluk salam saka lawang ngarep. "Waalaikumsalam..." gita-gita Anisa mangsuli banjur, "Mangga pinarak..." Sing dibagekne alon-alon mlebu ngomah. - pom bensin Lembupeteng - warung lesehan AG one - ing njero kamare - pawon - lawang ngarep, ngomah
145 "Ealahh, Mbak Yulia!" grapyuk kekarone salaman. Sun-sunan pipi kiwa tengan. Wanuh banget. (ST/19/109) 55. "Bener, Mbak Anis. Trus bapake bocah-bocah na ndi?" Anisa perlu mikir kanggo mangsuli pitakon iki. "Kerja, Mbak. Luwar kota." Muni ngono sejatine cengkah karo batine. Lisan bisa wae kawijil nanging ati ora bisa diapusi. "Kerja ning kantor apa? Pegawe negri mesthi!" Yen mangsuli pitakon iki Anisa kudu jujur. "Dudu pegawe kok, Mbak Yul. Kerja serabutan. Anakku mung siji thil. Ki mau jik sekolah." (ST/19/110) 56. "Aku kawit biyen mung momong neng omah lho, Mbak Yuli. Jujur wae ora duwe penggaweyan sing ngasilake dhuwit," kandhane Anisa jujur. (ST/20/117) 57. Mobil Yaris putih memplak disetiri Yulia Kharisma alon-alon ninggalake omahe Anisa. Artis kondhang kuwi nyicil ayem. Niyate pengin mbiyantu ngentasake Anisa saka panguripan kang tanpa gantha. (ST/20/120) 58. Pepanthaning mega-mega putih memplak kawistara pating krampul ngebaki langit biru sandhuwure kutha Tulungagung. Angin manda-manda tumiyup alon sumilir nggiring mega-mega ngapuk mau amrih sumingkir. Blak, langit biru padhang sumilak. (ST/21/123) 59. Dina Minggu esuk. Jagade padhang. Jam sanga Miko ngajak Anisa nekani reuni kelompok fotografer. Ketemu karo Minarti bojone Antoni tukang foto saka Ngunut. Minarti kuwi biyen adhik kelase Anisa ing Madrasah Aliyah. - luwar kota - neng omah - omahe Anisa - kutha Tulungagung - Ngunut, omahe Minarti
146 Omahe Minarti kahanane rame banget. Ngisor terop pating gelebyar cahyaning lampu blitz sing dianggo motret. Perang thathit. Ora nggumunake lha wong tuan rumah lan para tamune sing ana njero terop kuwi fotografer kabeh. (ST/22/128) 60. "Assalamualaikum...Hallo.." "Waalaikumsalam, iya hallo.." suwarane Yulia kemayu terok-terok gaya ngomonge Syahrini, artis ibukota sing kulite kaya lilin dibuntel klambi tinretes sotya kae. "Aku nekani reuni, Mbak. Iya, iki karo Faza. Neng Ngunut. Iya, iya, wis meh bubaran kok iki." Nrecel ukarane Anisa mangsuli. (ST/23/133) 61. "Sesuk aja lali, jam setengah rolas tak ampiri," Yulia aweh janji semayanan. "Iya, Mbak. Beres." Anisa nguwasake Miko. "Sesuk njenengan saged ta ngawal aku, Mas?" "Wis ana Yulia mosok jik kudu ana aku, Jeng?" "Janjine piye?" "Okey, apike takona Yulia, ngajak aku entuk pa ra? Eh, ning endi tanggapane?" "Neng Srengat. Ya, jajal taktakon wonge" (ST/23/133) - neng Ngunut - neng Srengat
147 Lampiran 3 Tentang Penulis Novel Narko "Sodrun" Budiman Narko "Sodrun" Budiman, "Ketua" Sanggar Triwida atau Narko atau Narko "Sodrun" Budiman, nama lengkapnya Drs. Sunarko Budiman, M.KPd. karena cerita remajanya di Jaya Baya (1983) berjudul "Wah, Jan Sodrun" menjadi topik bahasan di TVRI stasiun Surabaya, sehingga dipanggil Sodrun walaupun sebenarnya memang sodrun sungguhan. Nama samaran yang lain yaitu Datiek Yuminarko, Narko "Sodrun" Banuroseman, KRT. Surenpaten, dan masih ada yang lain. Mulai menulis tahun 1978. Tulisan tersebut berupa bacaan anak, cerpen, romansa, puisi, esai, dan reportase sangat banyak dijumpai di majalah Jaya Baya, Panjebar Semangat, Mekar Sari, Djaka Lodhang, Parikesit, Jawa Anyar, Damarjati, dan lain-lain. Juga menulis buku pelajaran dan buku bacaan anak berbahasa Indonesia. pernah menjadi juara Lomba Mengarang Guru Tingkat Nasional hingga dua kali (1998 dan 1990). Pernah membuat TTS dan rubrik khusus di majalah Mekarsari disebut Warung Cengir. Di dalam Bahasa Indonesia menulis buku pelajaran SD-SMP dan buku fiksi. Kedua, sebagai juara II (1998) dan juara III (1990) lomba Mengarang Guru Tingkat Nasional di Jakarta. Salah satu puisinya menjadi juara III di rangkaian event Kongres Bahasa Jawa II di Malang 1996. Ikut KBJ I di Semarang dan KBJ II di Malang. Pemakalah di KBJ III Yogyakarta tahun 2001, Pemakalah di Kongres Bahasa Jawa IV di Semarang tahun 2006 dan bulan November 2011 sebagai Pemakalah KBJ V di Surabaya. Pemakalah Pra KBJ III, IV, V, dan VI.
148 Juga salah satu pelopor Kongres Sastra Jawa I di Solo (2001). Mengikuti Kongres Kebudayaan Jawa I (Solo, 2014) dan Temu Sastrawan Jawa (Yogyakarta, 2014). Laki-laki berkacamata minus, kumis tebal, dan rambut keriting ini lahir di Tulungagung, 21 Januari 1960. Menikah tahun 1984 dengan gadis bernama Daryati, mempunyai empat anak yaitu Sekar Widawati Narikasiwi, Derizka Widanarotama, Damis Anggara, dan Danang Ragil Widyanarko. Tahun 1996-1998 menjadi Pimred Majalah Bahasa Jawa Prasasti, lalu (1999-2002) Pimred Majalah Supranatural Pamor Jagad Gaib, (2005-2006) Pimred Gayatri. Tahun 2011 menjadi Pimred Majalah Pendidikan Bahasa Jawa Jemparing sampai sekarang. Mulai menulis cerita ketika kelas tiga di Sekolah Pendidikan Guru Negeri Tulungagung (SPGN) Tahun 1978 di media Bahasa Jawa dan Indonesia, antara lain di Jayabaya, Panjebar Semangat, Mekar Sari, Parikesit, Jawa Anyar, Djaka Lodhang, Jawa Pos, Surabaya Post, Karya Darma, Mingguan Guru, Swadesi, Gadis, dan Anita Cemerlang. Di Antologi sanggar Triwida mulai Esuk Kencar-Kencar (1983), Wetan Rantak-Rantak (1985), Byar (1995), Sumunar (2002), dan yang terakhir Trubus saka Pang Garing (2005). Juga di buku Bandha Pusaka dan Bandha Warisan (2002) dierbitkan oleh SSJY dan Balai Bahasa Yogyakarta. Tahun 2002 puisinya jadi satu di Antologi Sastra Campursari Festival Cak Durasim III, terbitan Taman Budaya Surabaya. Berikut karya tulisnya: 1. Pamor Jawi - SD (4 jilid, ditulis bersama Suwignyo Adi). 2004. Kediri: Wijaya Pustaka.
149 2. Cerita Rakyat dari Blitar: (ditulis bersama Edy Santosa). 2004. Jakarta: PT.Grasindo. 3. Pamor Basa Jawa, Gagrak Anyar (6 jilid ditulis bersama Edy Santosa). 2007. Tulungagung: Paramarta. 4. Kumpulan Cerita Cekak: Sajadah Beludru. 2011. Surabaya: Jawa Pos Books. 5. Kumpulan Cerita Cekak: Lintang Panggung. 2011. Surabaya: Jawa Pos Books. 6. Kumpulan Crita Cekak: Intermezo ing Alengka. 2011. Surabaya: Iranti Mitra Utama. 7. Kumpulan Crita Cekak: Ebony. 2011. Surabaya: Arta Sarana Media. 8. Memandu Dunia Seni dan Sastra di Sekolah. 2011. Surabaya: CV. Bintang. 9. Novel Rembulan Ndhuwur Blumbang. 2013. Yogyakarta: Azzagrafika. Mulai tahun 1998 hingga sekarang dipercaya untuk memimpin Sanggar Sastra Triwida, melanjutkan perjuangan dan semangat H.Tamsir AS. Atas jasa beliau mendapat penghargaan Rancage bidang jasa bahasa Jawa dari Ayip Rosyidi. Pekerjaannya sekarang selain wartawan, juga pengawas TK/SD/SDLB UPTD Kec. Kauman Tulungagung, dan dosen STKIP PGRI Tulungagung. Sampai sekarang masih tinggal di rumahnya di Sanggar Triwida, Griya Panyarikan, KRT. Surenpaten 1/11 Balerejo, Kecamatan Kauman, Jl.Soekarno-Hatta, Tulungagung, Jatim. 66261. HP. 081335742160. Email: