Yektosipun Aksara Carakan Dening : Hadiwaratama Pambuka Aksara Carakan punika asalipun panci boten namung 20 cacahipun, lan katambah aksara swara cacah 5. Leresipun aslinipun aksara wau wonten watawis 50, lan kaginakaken supados saged kangge nyerat Basa Sansekerta saha Jawi Kina. Dados kirang langkungipun aksara Carakan aslinipun punika trep kaliyan patraping aksara Devanagari. Miturut panalitenipun Prof. Dr. Zoetmulder, carakan punika kaperang kados ing lampiran. Ananging sareng katlusur malih pranyata cacahipun langkung saking 50, amargi dereng kalebet rerekan Arab, Sasak saha Sunda, punapa malih Cina. Carakan punika ugi nggadhahi aksara swara diftong ai lan au, sinaosa boten kaangge ing trapipun basa Jawi. Aksara Mahaprana lan Alpaprana Leresipun aksara carakan punika alit sedaya, boten wonten aksara Murdanipun. Aksara‐aksara wau kaperang dados kalih inggih punika: 1. Aksara Mahaprana, aksara‐aksara konsonan ingkang ngemu aspirat, cacahipun . wonten 12 kadosdene kha, gha, cha, jha, jña, tha, tha, dha, dha, pha, bha lan sha. Aksara Mahaprana salong kangge aksara Murda Jawa Baru. . jña (pun waos dña) ugi kaangge nyerat Nya Murda. 2. Ingkang boten ngemu aspirat kasebat Alpaprana. Aksara na lan ra wonten werni ingkang sadaya wau benten‐benten kalih, panganggenipun. Salong ugi kangge aksara Murda Jawa Baru. lan sa wonten werni tiga Sadaya aksara wau gadhah pasanganipun piyambak‐piyambak, sarta sampun gadhah gathukanipun kaliyan aksara sigeg (?) ingkang dipun pasangi, miturut panglompokanipun Zoetmulder. Dados ingkang kita mangertosi sapunika punika aksara carakan kangge basa Jawi Inggal (Jawa Baru) benten paugeran lan trap‐trapanipun kaliyan ing Jawi Kina utawi Mardi Kawi. Urutan aslinipun inggih punika ka‐kha‐ga‐gha‐nga lan sapiturutipun, kados dene aksara babonipun inggih punika Brahmi, ingkang turunanipun nyebar ing Asia Tenggara lan Asia Selatan. Namung panci yektos bilih aksara carakan punika paripurna, amargi kaangge widya aksara ing widya basa Sansekerta tuwin Jawi Kina. Samangke aksara‐aksara wau nembe dipun daftaraken ing Unicode. (1/3)
Kirang langkungipun basa Jawi lan Sanskerta Yen katitik saking Paramasastra Sanskerta sarana aksara Devanagari, basa Sanskerta punika boten gadhah swara ě, è lan ô kados ing rěgěd, èlèk lan kôdhôk. Amargi saking punika aksara Carakan boten gadhah lambang ě, saenggo nyeratipun lajeng dados a+pepet. Aksara Devanagari namung wonten lambang é lan o kados dene ing lélé lan soto. Kamongka basa Jawi punika wonten swara é lan è sarta ô lan o, lambangipun namung wonten taling lan taling tarung. Ingkang leres punika punapa panci aksara Carakan kirang lambangipun è lan ô, utawi jaman kinanipun panci basa Jawi boten gadhah swara é lan o kados dene basa Sunda ingkang namung gadhah swara è lan ô, saenggo taling namung kangge swara è lan tarung (cakrik Sunda) kangge swara ô. Bali mbok bilih ugi makaten kados basa Sunda, namung gadhah salah satunggal aksara swara é lan o wau. Basa Jawi Tegal, Banyumasan lan Cirebonan (Reang) kados‐kados kok namung wonten satunggal swara è lan ô. Mbok bilih punika saged dados panalitenipun para sutresna linguistics/philology. Kados cekap semanten rumiyin atur kula, mugi para sutresna basa lan aksara Jawa kersaa anyengkuyung Revitalisasi lan Pelestarian basa saha aksara Jawa. Nuwun. Bandung, 12 Februari 2008 Ir. Hadiwaratama, M.Sc.E Kampus Ganesha, Anggauta Team Persiapan Registrasi Aksara Jawa ke Unicode. (2/3)
Lampiran 1. Ejaan Jawi Kina aksara latin Prof. Dr. P.J. Zoetmulder, miturut sistem basa Sansekerta: vokal velar palatal retrofleks dental labial semi‐vokal sibilant aspirat swara - : a ā ě eu i ī u ū r r é ai o au l (lě) lan l . . : k kh g gh ŋ : c ch j jh ñ . . . : t th d dh n . : t th d dh n : p ph b bh m : y r l w : ś (palatal) s (retroflex) s (dental) : h . . . . 2. Aksara Swara, a = ā = ě = eu = i = ī = u = ū = r = r = é = ai = o = au = l = l = utawi . ‐ . . ‐ . 3. Aksara Konsonan. 3.1. Aksara Mahaprana, kha = tha = . sha = , gha = , dha = , jña = (*) , cha = , dha = . , jha = , pha = , tha = , bha = , , (*) Ing mriki, aslinipun compound consonant Sansekerta, pramila boten wonten "jña" ing ejaan Zoetmulder ing nginggil. 3.2. Aksara "na" : ña = , ņa = , na = 3.3. Aksara Sibilant : ś = s = s = . Nomenklatur: M = Murda, MP = Mahaprana Sumber: working group document N3319R2, 28‐01‐2008. (3/3)