Kawi - Jarwa, Dirjasupraba, 1931, #1263 Katalog : Kawi - Jarwa, Dirjasupraba, 1931, #1263 Sambung : -
--- [0] --- Bausastra: Kawi-Jarwa Dening Radèn Dirjasupraba Cap-capan sapisan Isinipun: 1. Bausastra (Ha - Nga), 2. Pratelan namining kewan-kewan, 3. Namaning peranganing badan, pangangge sarta rêrêngganing badan, 4. Namaning têtuwuhan, sêsêkaran, sarta woh-wohan. Bukhandêl S.M. Diwarna, Kuthagêdhe saha Mataram No. 21-B, Rêgi F ...
--- 1 --- Bausastra Kawi-Jarwa sarta Pathibasa Kawi-Jarwa Isinipun ± 3000 têmbung, anggitanipun Radèn Dirjasupraba. Cap-capan sapisan, 1931 Musnèng batang angèsthi wiji[1] Isinipun: 1. Bausastra (Ha - Nga), 2. Pratelan namaning kewan-kewan, 3. Namaning peranganing badan, pangangge sarta rêrêngganing badan, 4. Namaning têtuwuhan, sêsêkaran, sarta woh-wohan. Kawêdalakên dening: [Grafik]
2 ---
--- 3 --- Bausastra Kawi - Jawi Ha a = hora, tanpa. aom = hom, nênêkung, tapa, pahomman, patapan, pamujan. anala = gêni, ati. analana = dolanan, dolan, dolan-dolan. analika = nalika: niti priksa, maspadakake. ananta = tanpa watês, tanpa wêkasan, ula gêdhe bangêt. anitya = langgêng. anila = angin. anih = lumuh, suthik. anindha = linuwih, ngluwihi. anung = nung: kuwasa, pintêr, linuwih, anak anung: anak kang pintêr bangêt, paranung- anung: para pintêr, para linuwih. anwam = anom. anya = ana.
--- 4 --- anyang = boyongan. acala = cala: gunung. anauti = anauti: cacing. ari = dina, adhi, arinta, rinta: adhimu. arina = kidang. ariyak = alun. aris = alon, sarèh. arimong = rimong: macan. are = bodho. arok = awor, têmpuh, angrok, ngrok: nêmpuh. aru-ara = horêk, gègèr, sasaran. arus = pantês, ili, arusan: banyakan, tan arus: ora pantês. arum = wangi, lêgi, wadon. arêgud = nyêbrak, nyêndhal. akasa = kasa: langit, awang-awang. aking = garing. adiraja = sabar, sugih pangapura.
--- 5 --- aditya = srêngenge. ata = sigêg. atanapi = tanapi: utawa, sarta, apadene. atakara = teja. atap = tumpuk, sungsun, undhung. atag = akon, prentah. atis = adhêm, matis: krasa adhêm, kadhêmên. atri = tri: rame, têlu. atruh = truh: udan, trutruh: udan ricik. asa = pawadonan, kuwat, rosa. asada = ilat. asung = sung: awèh, wèwèh. asrêt = alot. asrama = tapa. pasraman: patapan. ngasrama: lagi tapa, manggon ing patapan. awanda = pêtêng. awinda = padhang.
--- 6 --- awiyat = awang-awang. ngawiyat: ing awang-awang. awig = bêcik, bisa. awran =[2] mêndhung. awun-awun = ampak-ampak. alaya = jahe. alwang = kalong. aliwawar = prahara. apan = pan: awit, tur, sanajan. apituwi = utawa. apus = tali, pring apus: pring tali, apus buntut: tali buntut. adhing = jodhang. ajar = pandhita, nujum. aji = ratu. aywa = ywa: aja. ayu = bêcik, slamêt. ayun = arêp, kêpengin. pangayunan: ngarêpan. anyut = kèli, larut.
--- 7 --- ama = pasu, wari. amah = murka, alu amah: kamurkan. amla = mla: kêcut. amit = pamit. amrik = wangi. amêm = antêng, mênêng. amrêta = tômba, banyu urip. agra = gra: pucak, pucaking gunung. agya = gya: enggal, kasusu, banjur. agung = gung: gêdhe. agêr-agêr = ganggêng. abi = luwih, baris, abirawa, birawa: muruh, luwih rowa, abi sêtiya têmên bangêt, abi mana linuwihing ati, abi sama, bisama wicaksana. abra = bra: warata, gumêbyar, ambranang. anging = nanging, mung. anguwuh = surak, ambêngok. angrês = wêdi, miris, giris.
--- 8 --- andaka = banthèng. andaga = mancal, ambalela, anjêjak. andini = sapi. andimapa = mokal, nglêngkara, kaandimapan kamokalan. andon = nêba. andupara = dupara: mokal, nglêngkara, bobat. andulu = andêlêng, nonton. andul = sungsun. andrawina = sênêng-sênêng ngombe. anta = wêkasan, luwih. antah = êmbuh. antanu = mangsi. antarala = awang-awang. antar = lantas, bantas. anti = manganti, nganti, ngêntèni. antuk = olèh. antêlu = êndhog.
--- 9 --- antya = luwih. kaantiyan: kaluwihan. andhah = asor, andhahan: sorsoran. andhali = tiba, mantiyung, tumêlung. andhêm = rungkêp, kandhêm: krungkêb, ngandhêmi: nyungkêmi, ngrungkêbi. andhêman: rungkêban dhadhane kidang jaran utawa liyane. anthok = tlakup. arcamana = raup. arka = hyang arka: srêngenge. arkamaya = teja, banyu mandi. arda = murka, luwih, bangêt. rôga-tiharda: lara bangêt. ardawalepa: ambalèkake ujar. ardana = rêdana: dhuwit. ardawalika = ula. ardi = gunung. arta = dhuwit. hartana: ênggon dhuwit, tukang nampa dhuwit. artati = lêgi, luwih. artala = madu.
--- 10 --- arti = sumurup, têgês. arsa = arêp, bungah. arsaja = anak pambarêp. arsaya = bungah. kaharsayan: kabungahan. arpat = klumpuk. marpat: nglumpukake. arja = rêja, têntrêm, slamêt. raharja: slamêt. karaharjan: kaslamêtan. arjana = kaslamêtan, bêcik. arjuna = jêmbangan, banyu jêmbangan. aryana = budi. aryas = watu, intên. arga = gunung. argya = kurmat. pahargyan: pakurmatan. aksara = gêgaman. aksama = apura. pangaksama: pangapura. atma = atmaja, anak. atmaka = mati, nyawa. ascarya = eram, gumun.
--- 11 --- astana = kuburan, kraton. astati = rayap. astani = bantal. astawa = sêmbah, bêkti. umastawa, ngastawa: ngabêkti. pangastawa: pangabêkti. astama = sênêng-sênêng. astra = gêgaman, astrawara: panah. asti = gajah. astuti = astutiya, sêmbah, bêkti. pangastuti: pangabêkti. asmana = pikat. asmara = sêdhih, sêngsêm. kasmaran: kasêngsêm, asmaradana: nêngsêmi. asmaranala: sêngsêming ati. asmaralaya: suwarga. asmaragama: sêngsêming sanggama. astha = wolu, bahu. asthaga = wolu, angus. asthi = sêdiya, gajah, hastina: ênggon gajah. alpa = kurang, tuna.
--- 12 --- apsara = dewa. apsari = widadari. hyang = dewa, hyang brahma, hyang siwah, hyang hiswara, hyang sri lan liya-liyane. ancala = cala: gunung. ancur = ajur. anculan = kala. ancêm = pola. anjana = gajah. anjrah = warata, sumêbar. anjrêm = anjêrum. ampang = ènthèng. ampeyan = pinggir, sikil. garwa ampeyan: garwa paminggir. amba = kula. ambahak = ngrayah, anjarah rayah. ambawang = pakèl. ambar = ngambar: wangi, sumêbar, sumrambah.
--- 13 --- ambartala = ara-ara. agna = kaku. agni = hyang agni: gêni. angkya = aku. angkara = gumêbyar, luwih, murka. angkaramurka: murka, luwih murka. mangkara-kara: gêbyar-gêbyar. angkus = êcis. angkên = upama, pindha. angsa = ôngsa: banyak. angsaka = mungsuh, satru. angga = awak, wujud, upama. anggana = ijèn, ayu. anggara = dina Salasa. anggas = walang, gadhing, ibêr-ibêran. anggarjita = anggagas, ngangên-angên, ngeling-eling. anggarbini = mêtêng, ngandhêg. anggop = towong, kêndhat.
--- 14 --- anggung = tansah. anggi = bumbu. ina = cacad, kuciwa, nistha. ira = intên. irawati = angin gêdhe, gêtêr-patêr irawati: prahara. irah = jêroan. ikanang = kang. iku = buntut. iti = êntèk, rampung, wêkasan. itina = sigêg, lèrên.[3] ituwa = luwing. itêm = irêng. ile = anèh, kumaki. iluta = arih-arih. miluta: ngarih-arih. iswara = ratu. inyang = biyung. ima = imawan: mega.
--- 15 --- indriya = ati, rasa, pôncaindriya: rasa lima. indupati = rêmbulan. inte = injên. nginte: nginjên. juru panginte; mata-mata, têlik. ir = intên. istadha = bathuk. imbal = gênti, nyêlani. ingsun = aku. ingwang = aku. inggut = lirik. nginggut: nglirik. inggong = ngong: aku. èni = pèni. ènu = rêmbulan. erang = isin, wirang. ngerang-erang: ngisin-isin, mirang-mirangake, gawe wirang. èrêm = cêplok. eka = siji, ijèn. etu = mula, hetun: hetuniyo, hetuni: mulane, sêbab saka iku.
--- 16 --- ewrên = horêg, gègèr. epya = repot. kaepyan, karepotan. èmêng = pêtêng, susah, sêdhih. endra = ratu, linuwih, endraloka: jagat linuwih, kayangan, kadewan, suralaya, endrapada, endrabawana. endung = mega. endhan = gila. endhe = tamèng. hèr = har: banyu. hèrnawa: sagara. hèrtati: udan. èksa = waspada. èstha = upama, karêp, sêdhiya. èsthi = karêp, sêdhiya, gajah. onêng = kangên, mangonêng: kangên, sêdhih. ota = piranti, pasangan, adon-adon. otêr = gègèr, horêg. ojat = suwur. kojat: kasuwur. opya = alok.
--- 17 --- ôndakara = srêngenge. ôntakara = srêngenge. ôntarapura = kraton. or = ahor, gêtar. oncom = tempe bosok. oncong = colok. ompak = ganjêl. una = linuwih. wisa una, wisuna: wisa linuwih, wisa mandi. uni = nguni: biyèn. uninga = wêruh, gêni. unu = kècèr, kicir. unar = suwur. ucup = lêpas. ingucup: dilêpasake. uradati = anggêgirisi. ure = udhar, ucul. uruh = unthuk. muruh: kaya unthuk. urus = tata, bênêr.
--- 18 --- ukip = ulap. ukipên: sulap. ukup = sabuk. uda = banyu. udara = dara. dhara: wêtêng. udaka = banyu. udakara = kira-kira. udanagara = tata-krama. udaya = sagara. udyana = taman. udrasa = tangis. udani = wêruh. atur udani: awèh wêruh. ngudanèni: mêruhi, nyumurupi. uta = lintah. utara = lor. ngutara: ngalor, ing lor. utari = mangkono, mangkana. utawaka = gêni. utamangga = êndhas.
--- 19 --- utêr = bundêr. usara = êbun. usada = usadi: jamu, tômba. uswa = ambung. nguswa: ngambung. kinuswa-kuswa: diambungi. uswasa = swasa: ambêkan. uwun = wurung. ulinga = nêpsu bangêt. ulu = êndhas. swara, ulon: swara, uni, têkèk mati ing ulone: paribasan: mati saka swarane (gunême) dhewe. ulun = kula, kawula. upa = êlas. saupa: saêlas. ujana = udiyono: taman. ujwala = sorot, gêbyar, cahya. ngujwala: sumorot. uji = dadar, lèlèr. ujung = pucuk, pinggir, pongol. ujungan: pucukan. ujêl = wêlut. unya = uniya: uni, munya. munia: muni.
--- 20 --- umarah = ngangkah, golèk. umi = wiji, biyung. umiyat = miyat: andêlêng, nonton. umyar = angon, ngawat-awati. umyus = midit, sumilir. umyung = rame. ubaya = jangji. cidra ing ubaya: cidra ing jangji. uthuh = lalêr. nguthuh: kaya lalêr. untar = wudun. untung = bêgja. undhagi = pintêr, wasis. undhan = pancikan, pancadan. udsaha = usaha: panguripan, upajiwa: ngudsaha: anggaota, nyambut gawe. usnipah = tutup gêlungan. ungkih = angkah. ngungkih: ngangkah, marsudi. ênu = dalan. ing ênu: ing dalan.
--- 21 --- êla = eman, puji. ela-ela: eman-eman. ingela-ela: didama-dama, dieman-eman, diugung. êntar = begal. ngêntar: ambegal. kaêntar: kabegal. êntyar = êntèk. ênting = êntèk, katog. ngênting: ngêntèk, ngêtok. êntingan: êntèk-êntèkan, pungkasan. êrdawa = mangsi. ênjali = sêmbah, bêkti. ngênjali (mangênjali): nyêmbah, ngabêkti. Na nahên = nandhang, mangkene, ngampêt, nahan. nahênkung: nandhang susah. nahênwaspa: nahan êluh. nauti = anauti: cacing. naraca = traju. nara = wong lanang. nari = wong wadon. naraiswara = naradipa, naradipati, naradipatiya, narapati: ratu.
--- 22 --- narawôngsa = turuning ratu, trahing ratu. narawung = ambarêng. narawungi: ambarêngi. narèswari = ratu putri. narendra = ratu. naki = iki. nakoda = nangkoda: sudagar alaku prau. nadi = kali, bêngawan, sagara. nadukara = manadukara: anjurungi. nadya = bêbayu. nata = ratu. natin = nglirik. natar = latar. nasa = dewa. nasika = irung. nasun-ya = nasunya: suwung. nawa = padhang, sanga. nawala = layang.
--- 23 --- nawung = nganggit. sinawung: dianggit. nala = ati, gêni. nalika = niti priksa, maspadakake. napang = nabok. naya = nayana: ulat, polatan. nayaka = pangarêp, panggêdhe, têtunggul. nayakaningrat: kangjêng nabi Muhammad. nayaka waktra: patih. nayadi = sumèh. nayogyani = ngrujuki, anjurungi. naga = ula. nagapati, nagaji, nagaraja, nagendra: ratuning ula. nabi = wudêl. nanda = êlèng. nandi = bayu. nanta = watês, wêkasan. ananta: tanpa watês, tanpa wêkasan. narpa = ratu. narpa dayita, narpa duita, narpa umi, narpa wadu: ratu putri. narpati = ratu.
--- 24 --- narmada = kali. natpada = nonton, ngabêkti. natmata = nonton, maspadakake, namatake. nasthaka = lingir. nambak = ambêndung. nampeka = nêlik. nambrama = ambagèkake. panambrama: pambage. nambula = nginang. nangkil = seba, ngadhêp. nanggulang = ngêndhak, nyêgah, ambalèkake. nrang = nêrang. manrang: nrajang, nêmpuh. nihan = niyan: mangkene, mangkono, mangkana. nikanang = kang. nikèn = wong wadon. niditya = linuwih. nitra = nulis, mata. nitya = nitiya: ulat.
--- 25 --- nityasa = netiyasa, sanetiyasa: tansah. nitêh = ulêr. nisaka = rêmbulan. niwata = newata: panganggo. nila = angin, biru, manik. nila warsa: udan angin. nila pracandha: angin pangabaran. nilakrama = takon. nilap = nyilip, andhêlik, nyidra. nilip = nyilip, andhêlik, nyidra. nipuna = nimpuna: nglumpuk, mumpuni. nidhikara = muji. niyata = yêkti, nyata. niyasa = langgêng. ningêp = nyaput. nindya = linuwih. nindya mantri: mantri linuwih, patih. nindi = midih. nindita = pintêr, linuwih. anak anung aninditi:[4] anak kang pinter bangêt.
--- 26 --- ninta = andhêmêni. nindha = narub, mayu. nir = ilang, êntèk, tanpa. nirdeya: tanpa gawe. nirhantara, nirantara: tan pêgat, ora kêndhat, ora lêt, tansah. nirrasa, nirasa: tanpa rasa. nirlaba = tuna. nis = ilang, tanpa, ora ana. niscaya = masthi, tan kêna ora. niskara = saniskara: samubarang, barang-barang. neka = warna. neka-neka, neka warna, maneka warna: warna-warna, rupa-rupa. netra = mata. netyasa = sanetyasa: tansah. nendra = turu. nono = mangkono, mangkana. nor = ngasor. non = dêlêng. panon: pandêlêng. nuning = andêlêng, nonton. nuraga = digdaya, pêngpêngan. kanuragan: kadigdayan.
--- 27 --- nukarta = nyruwe, ngaru biru, nyikara. nuding = ngutus. nusa = nuswa: pulo. nuswapada = donya, jagad. nugraha = bêgja, ganjar. kanugrahan: kabêgjan. sinugraha: diganjar. nung = pintêr, linuwih. nênêr = tètès. nêrês = nugêl. nêlahi = madhangi. nêbah = tlapukan, kêlud. nêmbah = nyêmbah. nênggih = inggih. Ca cacata = gludhug. cacak = coba, jajal.
--- 28 --- carana = athi-athi, urang-uranging mata. caraka = utusan. carat = pancuran, mancur. cakil = canthèlan. cakra = bundêr, buwêng. cakrawati: jagad bundêr, buwênging jagad. cakrawala: bundêring langit. cakarwa = mliwis putih. catur = papat, araning dolanan. cawaca = cuwaca: padhang bangêt. cala = nistha, gunung, anjarag, calaina: cacad nistha, picak. calimi = cukup. mantu calimèn: mantu sacukupe. capa = gandhewa. caga = bêburon. canga = lombok. canguk = têlik, mata-mata. candu = lalar, pathi. candhala = ala.
--- 29 --- canthoka = kodhok. canthang = kêprak. car = mlaku. carraka, caraka: wong kang gawene mlaku, kongkonan. carya = ascarya: gumun, eram. carma = kulit, walulang. carmin = pangilon. caksu = caksuh: suluhan, urêng-urênging mata. cancala = obah, polah. campah = pênggak. cambul = cêmêthi. cangkrama = dolan-dolan, amêng-amêng. ci = kali. citra = warna, rupa, tulis, juru panitra: juru tulis, juru nulis. cinitra: tinulis. cintya = bêcik, ayu. acintiya: panggêdhe. cintaka = manuk cêkaklak. cintra = cacad. cintraka: cilaka, sangsara.
--- 30 --- cinthaka = bilai. ceda = cacad. cineda: dicacad. coli = culi: towok, kudhi. côndra = rupa, sasi, rêmbulan. yuswa wolung côndra: umur wolung sasi. candra sangkala: taun rêmbulan, taun kang manut lakune rêmbulan. cuni = ilang, panunggul (ali-ali suwêng). cucuh = cocoh, suduk. cucur = manuk kêdhasih. curiga = kêris. cumanthaka = kumlungkung, kumaki. cundaka = têlik. cumandaka: nêlik. cumbu = bali. cêla = cacad. cêdhis = lêthêk, andharidhis. cêguk = busuk. cêndhani = cêndhana. cêmbing = jenggot.
--- 31 --- crêmih = juwèh. cêthèthèt = kêcipir. Ra rana = pêrang, paprangan. trining rana: gêni paprangan. kasambut madiyaning rana: mati pêrang, mati ing paprangan. ranu = banyu. singa ranu: baya. rara = prawan. raras = runtut, bêcik, asri, laras. raditya = srêngenge. rata = kreta, tunggangan. rata gothaka: kreta gêrbong, kreta pêtêng, kreta tutupan. rati = ratih: rêmbulan. ratri = latri: bêngi. ratuh = hratuh: lumut. rasa = nênêm, kaya, upama. rasika = bungah, suci, bêning.
--- 32 --- rasêksa = buta lanang. rasêksi = buta wadon. rawi = srêngenge. rawan = mêndhung. rawanda = rondha. rapa = lapa: luwe. rapuh = lara, susah, lêsu. rajatadi = raja brana, barang mas intên. rajah = ciri, tulis. raya = gêdhe. riyaya, riaya: dina gêdhe. rayung = glagah. ramaja = bajing. ramya = rame. ramon = sarah, kambang, bantên. raga = awak, wadhah. ragi = bumbu. paragiyan, pragèn: ênggon bumbu, wadhah bumbu, bumbon.
--- 33 --- rago = êlèng, guwa. rabasa = rusak. nrabasa: ngrusak. rinabasa: dirusak. rangas = giras, galak. rangin = laras, dhadhap. rangu = gajêg. rangu-rangu, kapirangu: gajêg-gajêg, gojag-gajêg. rahsa = wadi, rasa. rantan = tata, rancang. randhi = mênjangan, ranggah. randhêh = randhu. raksasa = buta, buta lanang. raksasi = buta wadon. rat = jagad. rancang = ukir. trancangan: ukiran. ranji = kranjang. ranju = borang. rambi = èmpèr. ranggon = gubug.
--- 34 --- ri = dina, adhi. rinta: adhimu. rini = wadon. siswa rini: murid wadon. ririh = alon, sarèh. riris = udan. risakan = kiring. risaksana = nuli, tumuli. riwe = kringêt. rimong = macan. riba = ruba: pawèwèh, bêsêl, kamelikan. ringa = duga. ringa-ringa: duga-duga, kira-kira. ringan = maringan: ènthèng. rimbit = jodho. sarimbit, srimbit: sajodho, sakaloron, sakalian. rimbon = simpênan. parimbon, primbon: simpênan, pasimpênan, buku simpênan. rimbu = simpênan. parimbon, primbon: buku simpênan. ringgahan = kandhang. rena = biyung.
--- 35 --- rewônda = kêthèk. regoh = lumpuh. rota = galak. rotadanawa: buta galak. rowangga = bawera. roga = lara. roga tiharda: lara bangêt. robaya = pantês, mêngko. rontaka = bêndhe. rondhon = godhong. rok = têmpuh, trajang. angrok: nêmpuh, nrajang. rompak = begal, begal sagara, bajag. ruhun = rumuhun: biyèn, dhisik. ruci = bajang. Dewa Ruci: dewa bajang. rurah = lêbur, rusak, angkah. ngrurah: ngrusak, nglêbur. rumarah: golèk, ngangkah. pangrurah: pangrusak. rudah = rusak. rudhatin, rêdatin: rusak atine, susah. rudita = prihatin. rutan = pênjalin.
--- 36 --- ruwastha = ugêl-ugêl. ruwida = susah. ruwiya = warata. rujit = anggit, suwèk, suwir. rinujit: dianggit, disuwèk. pusparujit: gubahan. rinujit-rujit: disuwèk-suwèk. rubaya = jangji. rubiyah = bojo. rungas = pêrung. runtik = muring, nêpsu, bêndu. rukti = rakit, pasang, rumat. rukmi = êmas. rumpaka = gubah, anggit. rumpuk = sungsun. rumbah = jangan. rumbahan: janganan. ngrumbah: anjangan. rumbu = sêgêr. rêrêng = rêngrêng: asri, ngêngrêng, anggamêng. rêkatha = yuyu.
--- 37 --- rêke = mangke. rêdatin = rudatin, rudahtin: susah. rêtu = rusuh, gègèr, horêk, suksukan. rêtuh = buthêk, bukêt. rêsi = pandhita, rêsindra: pandhita ratu. rêsigana = dewa. rwawa = luntas. rêjasa = arjasa: asri, bêcik. rêgêm = gêgêm. ngrêgêm: anggêgêm, rinêgêm-rinêgêm: digêgêm. rêngya = rungu, prungu. karêngiya: krungu, kaprungu. rêngut = jêngkêrut, mrêngut: anjêngkêrut. rêkta = abang. palarêkta: bolu. rêtna = intên. manik nawarêtna: barang intên warna sanga. rêtna wadu: bêcik-bêcike wong wadon. rêspati = pidêksa, pantês. rêsmi = asri, rêsêp, sêngsêm. sarêsmi: padha sêngsême, padha rêsêpe, cumbana.
--- 38 --- rêncana = godha. rêncaka = ribêd, susah. rêncêm = rêmuk, pêcah. rêmbaka = rêmbuyung, kêtêl. ngrêmbaka: ngrêmbuyung. rêbda = ngrêpda. ngrêda: andadi, sumêbar, warata. rêngrêng = asri, ngêngrêng, anggamêng. rêngka = bênthèt, nêla. mulwa rêngka: srikaya. rênggut = sebrak, sêndhal, jambak. ngrênggut: anjambak, nyêndhal, nyêbrak. rênggut- rumênggut: jambak-jambakan. rênggêp = candhak, cêkêl. ngrênggêp: nyêkêl, nyandhak. Ka kahastaman = kabungahan. kahargya = kajèn. kaharsayan = kabungahan. kahomitan = susah, kasusahan. kahopan = kopèn.
kahosmurda = kêthu. kahol = crita. kahêntar = kabegal. kanaka = êmas. kanan = têngên. kanin = tatu. kanang = kang. kacundhuk = kapêthuk, kapranggul. kacung = le, thole, bocah lanang. kacêmba = kacêmbang: kêcut. karana = jalaran, sabab, awit, amarga. karaca = kijing. kariti = sêmut. karuna = nangis. karas = kothak, papan. karêngya = krungu, kaprungu. karêndar = krêndar: sungsum. --- 39 ---
karêndhi = mênjangan, mênjangan tutul. karangulu = bantal. karês = balur. kaka = kakang, gagak. kaki = sikil, anggèr. kakiki = nyata. kakôndha = gandera, lêlayu. kada = kunthing. kadalurung = kêbanjur. kadya = kaya. kata = têmbung, crita. katiga = gêni.[5] katiwang-tiwang = katula-tula, kalunta-lunta. kater = tambir. katêka = têkan. katang = kêkatang. katang-katang: sukêt. katong = ratu. --- 40 ---
katrêsan = giris, miris. kasatika = tutut. kasida = lêstari. kasusra = kasuwur, misuwur. kasung = katur. kasub = misuwur, kasuwur. kaswada = kalong. kaswasih = mêmêlas, mêlas asih. kaswas = kasyas: katur. kawaca = panganggo, kaprabon. kawawa = kuwat, kuwagang, kangkat. kawanda = kawandha: gêmbung. kawindra = kawiradiya: pujôngga. kawilut = kagubêd, kapulêt. kawistara = katara, katon. kawuri = kapungkur. kawuntat = kapungkur. --- 41 ---
--- 42 --- kawuryan = katon. kawêwang = mêrak. kawêlak = kapêlak: suwèk. kala = jaman, nalika. kalika = nalika. kalingking = jênthik. kalingga = kapundhi, kaadêg. kale = pênding. kaloka = kondhang, misuwur. kalurak = kapundhung. kalulun = kelut, katut. kalêntit = dubur, itil. kapa = ulês, lurup. kapracondhang = kataton, katiwasan. kaprajaya = kataton, katiwasan. kapwa = kapya: padha, kabèh. kapang-kapang = dhampyak-dhampyak, katebang-katebang.
--- 43 --- kapi = kapati, sêmu, bangêt. kapirêkta, kapurônta: jambon, jambon, ênom. kapilare: sêmu bocah, kaya bocah. kapidêrêng, kapiadrêng: adrêng bangêt, karêp bangêt. kapirangu = mangu-mangu, sêmu gajêg-gajêg, ribêt. kapila = kêpila: putih. kapiluyu = katut, kelut, kapencut. kapita = kagèt. kapidhara = klêngêr, sêmaput. kadhana = lanang. kadhini = wadon. kadhana-kadhini: anak loro lanang wadon. kayun = karêp. ngayun: ngarêp. kamantya = luwih, ngluwihi, bangêt. kamal = asêm. kamijara = sêre. kamutya = kamutiyan: kamuktèn. kamohitan = sênêng, bungah. kaga = manuk.
--- 44 --- kagum = kagèt. kagyat = kagèt. kabul = katurutan, kalakon. kabyaktan = kayêktènan. kabyatan = kabotan. kandarang = kêndhali. kantaka = klêngêr, sêmaput. kantar = ulat, tamèng. kantu = klêngêr, sêmaput. kandha = kôndha: crita. maca kandha, maca kôndha: maca crita. darma kôndha: crita bêcik. karna = kuping, sungu. karni = ambaning kuping, sungu. kardi = gawe. kinardi: digawe. karta = têntrêm, slamêt. karti = gawe, banyu. kartika = lintang.
--- 45 --- karsana = bungah. karya = gawe. kinarya: digawe. pakaryan: pagawean, panguripan. karma = tata, basa, tata krama. kaksan = sanalika. kas = kuwat, santosa. kalpa = ali-ali. kalpika = ali-ali. kalbu = ati. kapti = karêp, sêdiya. kancana = êmas. kampita = kagèt, lindhu. kambil = abah-abah jaran. kambing = wêdhus. kanggêg = kandhêg. kratalasa = bulus. krama = patrap, pratingkah. kramika = ulêr.
--- 46 --- kyasa = sêpêt. kyama = bulus, pênyu. kirana = rêmbulan, sorot. kirata = wong alasan. kiratabasa: basane wong alasan. kitiran = manuk pêrkutut. kisi = susuk kondhe, kancing gêlung. kintaka = layang. kirna = sakèhe. palakirna: sakèhe woh-wohan. kirtya = makirtiya: gawe. kisma = lêmah. kingkin = susah. kridha = ulah. kridhasara, kridha astra, kridhastra: ulah gêgaman. kriya = tukang. kerah = karêp. kering = kiwa. kanan kering: kiwa-têngên. ketang = kilang. keswa = rambut, gêlungan.
--- 47 --- kewala = bae. kelikan = kêsèd, sungkan. kewran = kèwuhan. kejani = lutung. kengis = katon sathithik. kèn = prawan, wadon. kentar = katut, kèli. kendhang = kèli, buwang. ko = kowe. kohên = kowe. konêng = kobêr. kocika = palanangan. koce = sondhèr. kosara = kusara: êbun. koswa = rêngga, panganggo, kaprabon. koligha = sadulur sinara wadi, sadulur sinara wèdi. kolêm = kulah.
--- 48 --- komis = brêngos. kongas = ngambar, sumêbar. ngongasake: ngetokake, ngumukake, mamèrake. kontab = kondhang, misuwur. kotbuta = kaya buta, mêdèni, anggilani. kongkal = kasingsal, kontal, kasongkèl. krodha = muring, nêpsu, mêta. kroya = karoya: wit waringin. kunarpa = bangke, mayit, layon. kunira, kumkuma = kunir. kunêng = sigêg, lèrèn. kuras = rêsik. kuranji = asêm. kurug = kalung. kurita = rante, oyod. kucumbi = bojo. kukila = manuk.
--- 49 --- kukuwung = cumlorot, sumorot. kukya = kuku. kuda = kudaka: jaran. kutêr = putêr. kutu = tuma. kuswa = ambung, isêp, kinuswa-kuswa: diambungi. kuswara = kasêbut. kusuma = kêmbang. kusung-kusung = kêsusu, ngaya-aya. kuwawa = kawawa: kuwat, kuwagang, kangkat. kuwu = dhepokan palerenan. kuwôndha = mayit, bangke, layon. kulita = rakêt, rumakêt. kulup = thole, anggèr. kuji = kanthong, kujian: kanthongan. kumara = kumandhang. kumuda = kêmbang tanjung.
--- 50 --- kumut = kêbês, têlês kêbês. kuthira = pasêr. kuthila = kêthèk. kuthip = bajang. kun = aku. kurma = kurniya: bulus pênyu. kunjara = kandhang gajah. kumbayana = wadhah banyu, gênthong, klêmuk, jêmbangan, klênthing. kumbi = selak, mukir. kung = susah, sêdhih, prihatin. kêni = kêna. kêning = alis. kêta = gumêtêr. kêtur = candhana. kêlir = aling-aling. kêping = gèpèng, pèsèk, kimpès. kêjar = bêdhak, mburu.
--- 51 --- kênya = prawan. kênyar = gêbyar, sorot, kumênyar: gumêbyar, sumorot. kêmat = kaluwihan, pamèr. kêmit = jaga. kêndhuru = wit gêndhuru. krêdya = kagèt. krêdyat = kêrdiyat: kagèt. krêpuk = pèpèt, sompok, kakrêpuk: kapèpèt, kasompok. krêmun = grimis. krêsna = irêng, wage. Da dahana = gêni. dahat = bangêt. daut = dhaut: bêdhol, pêdhot. danawa = buta. daniswara = sugih tur priyayi, sugih singgih.
--- 52 --- danu = dhanu: mega, panah, gandhewa. danuja = satriya linuwih. danurja = turune wong pintêr, turune wong sugih ngèlmu. dara = dhara: wêtêng, lintang gêdhe, prawan. darana = drana: sabar, sarônta. darani = caping. daraka = draka: sabar, sarônta. darapon = supaya. daruna = sabab, jalaran, wiwitan, bêbuka. paran darunanira: apa sêbabe, kêpriye bêbukane. dadya = dadi. data = padu, para data, pradata: para padu, pangadilan, jêksa. andata: madu, padon. datan = ora. datanpa: tanpa, ora nganggo. dasa = batur lanang, sapuluh. dasi = batur wadon. dasih = kawula, abdi batur. andasih: ngawula.
--- 53 --- dalasa = dalah, kêlayan daya = kuwat, rosa. kadayan: kêkuwatan karosan. darsa = darsana: tuladan, tuladha. sudarsana: tuladan bêcik. darpa = kumudu, kadêrêng, bangêt. darma = wèwèh, bêcik. darmawasita: pitutur bêcik. darbe = duwe. daksina = ênggon, kidul, wêkasan. daksinalaya: kuburan wêkasaning pati. dagda = limpat. widagda: luwih limpat. dang = kukus. dangan: kukusan. drana = sabar, sarônta. sabar drana: sabar têmênan. drawina = ombe. drawinan: ombèn-ombèn. andrawina: sênêng-sênêng ngombe. drawaya = mili, dlèwèran. drawasa = trajang, tiwas. kadrawasan: katiwasan. andrawasi: niwasi. drawita = bêngkah, bênthèt. drastha = makutha.
--- 54 --- drasthi = alis. dwara = lawang. dwaja = umbul-umbul. dyana = dhuwit, ganjaran. diyanawimala: rajabrana, ganjaran luwih lara. dyah = putri. dyasa = sirna. dirada = gajah. dite = dina Ngaad. ditya = srêngenge, ngluwihi. diwasa = môngsa, sêdhêng. diwangsa = diwôngsa: sanak, akrab. diwangkara = srêngenge. dipara = gajah. dipôngga = gajah. dipan = padhang. andipani: madhangi. diya = sulaya. diya-diniya: pasulayan. dimapa = nglêngkara, mokal.
--- 55 --- dimèn = supaya. dibya = linuwih, pêng-pêngan, utama. sudibya: luwih utama, linuwih. dik = bangêt, awang-awang, keblat papat. diksura, dêksura: kuwanènên. dirja = slamêt. dirya = katon, katara. dirga = dawa. dinirgakna ingkang yuswa: diganjara umur dawa. dirgama = borang. dirgantara = awang-awang. dwi = loro. dwija = guru, pandhita. dwijawara: guru linuwih, pandhita gêdhe. dwistha = karêp, sêdiya. dri = gunung. wanadri: alas pagunungan. driya = ati. de = dene. dewata = dewa lanang. dewati = dewa wadon.
--- 56 --- deya = mardeya: gawe. denta = anggone. doradasih = daradasih, duradasih: nyawa têrus impèn ana nyawane, impèn duwe nyawa, impèn têrus. don = papan, ênggon, panggonan. andon: nêba. duhita = putri. narpaduita: ratu putri. dura = asin, adoh. duratmaka = maling. dukacipta = nêbsu batin, prihatin. dukut = sukêt. duta = utus, utusan. dinuta: diutus. dulya = dêlêng, dahwèn. dulu = dêlêng. dinulu: didêlêng. dulur = iring. dinulur: diiringake. andulur: ngiringake. dupara = nglêngkara, mokal. dupi = barêng, têkan dumaya = mêndhung.
--- 57 --- dumadi = tumitah, kang dititahake. duhkita = susah, sêdhih. dur = ala. durjana: wong ala. dursila, duryasa, durniti: patrap ala, panggawe ala. durcara: gunêm ala. duratmaka, dur atmaka: nyawa ala, maling, buta. duryan = durèn. duryat = sorot, pêngpêngan. durma = macan. durmas = drumas: kuningan. durga = ala, pakewuh, bêbaya. duk = tuju, dhèk, nalika. duksamana: nalika samana. dukdinuk: tuju-tinuju. duksina = kidul. duskarta = sangsara, ora slamêt. drustha = ala. dlurung = banjur. kadlurung: kêbanjur. dêlaha = dalahan, dêlahan: pungkasan, ing têmbe, mati, jaman kalanggêngan. praptèng dêlahan: têkan jaman kalanggêngan, têkan mati.
--- 58 --- dêring = bêras. padêringan, padaringan: gênthong wadhah bêras, simpênan bêras. dêling = cêtha, ujar, kôndha. dêmi = thithik, saksi. sadêmi: sathithik. dêmi Allah: kalawan saksi Allah. dêmung = gêndhing. dênta = gadhing, untu. drêdya = trêsna, asih. kadrêdiyan: katrêsnan. drêman = wêrdèn. Ta tahên = ampêt, tahan, kayu taun sandhang. nahên: ngampêt, nahan, nandhang. mangkene nahênkung: nandhang susah. nahên waspa: nahan êluh, ngampêt êluh. tanapi = utawa, sarta, apadene. tanaya = anak. tanu = blungon, mangsi. taratya = kêmbang trate.
--- 59 --- taru = godhong. taruna = anom. prabu taruna: ratu anom. taruwara = kêkayon. tarêm = tandur. tarêman: tanduran. taka = pati. tata = angin, gêtih ing otot. tatab = kêbuk, maras. tasik = sagara, pupur. tawan = boyong. tawanan: boyongan. katawan: kaboyong. tawak = tôngga. tawo = madu. tala = lêmah, tawon. pratala: sap-sapaning lêmah, warna-warnaning lêmah. taling = kuping. talu = wiwit. taluh = blêthokan, kringêt. tapang = angin, glêpung. tajum = antêng.
--- 60 --- tajêm = mênêng, ayêm, têntrêm, antêng. tayuh = drajat, kaluhuran. taman = ora. tamuhana = tamuyana: manuk prênjak. taga = sato. tagyana = pacangan. tabid = tabib: dhukun. tabuh = jam. tan = datan: ora. tandya = banjur, nuli, têrus. tantra = tôntra: bala. tansipi = tansah, bangêt. tandhana = gandera. tanya = takon. tanbara = dhudha. tanbuh = tambuh: ora wêruh. tumambuh: api-api ora wêruh. mitambuhi: api-api ara[6] mêruhi.
--- 61 --- tar = ora. tarlèn: ora liya. tarkas = endhong. tarpa = tanpa. tartamtu = tar tamtu: masthi. tanjak = ngigêl, mênthang. tampang = bandhul, êmblèg. tampis = êntèk. tamping = pinggir. tampo = tape. tampu awang = dhampu awang. tampêr = wêdhi. uyah tampêr: uyah wêdhi. tambang = tali, opah. panambang: kanggo nalèni. tambangan: opahan. tambula = kinang. nambula: nginang. tambêng = budhêg, tamèng. tang = kang. tangkar = pêncar. tangkil = seba, adhêp. tinangkil: sineba, ingadhêp.
--- 62 --- tangke = êpang. tangkêp = tutup. tumangkêp: nutup. tanggap = tampa. tumanggap: nômpa. pananggap: juru nômpa. tranggana = lintang. trantang = kudhi. tyas = ati. matiyas: mikir. tiarda = bangêt. rôga-tiarda: lara bangêt. tinon = katon. tirah = têtirah: pinggir. tikin = iki, iku. titi = êntèk, katam, tamat. têtika = solah, tindak, pariksa. titir = kêrêp. tiwar = simpar. katiwar-tiwar: kasimpar-simpar. tiwikrama = mêsu, prihatin bangêt. tiwe = swiwi. tila = ratus.
--- 63 --- tilarsa = lêmpuyang. tilam rum = tilam wangi: paturon. tilam sari = paturon tidharsa = manuk kêdhasih. tidhêm = sirêp, surêm. timun = timun. tingêl = budhêg. tinting = pilih. tindha = payon, payu, tarub. tirta = banyu. tirtamarta: banyu urip. tikta = pait. wila tikta: maja pait. tiksna = landhêp, gathèkan. tikbra = susah. tismasa = môngsa adhêm, badhidhing. timpung = pincang. timbul = kumambang. tri = atri: têlu, rame. trimurti: têlu-têluning atunggal. trisula: gêgaman alandhêp têlu.
--- 64 --- tèki = taki: tapa. têtèki, tèki-tèki: mangun tèki: martapa nglakoni tapa. tekang = kang, sing. tètèh = cêtha, têrang. tetah = tuntun. tèlèr = wit kelor, kuwat, umbêl. towang = towong, kêndhat. toya di = banyu rêsik, banyu suci. katoya rasa upaya: kêna mêmanising ruba, dibêsêli. tôntra = bala. tuhu = têmên. mituhu: tumêmên. nuhoni: nêmêni, nêtêpi. tunu = obong. tumunu: kobong. turida = susah, prihatin. turôngga = jaran. turôngga rata: jaran rakitan. tuding = êkon, tinuding: diêkon. tuwêk = kêris. tulya = tuli: tulèn, têmênan.
tumuntur = mèlu. tumpak = dina Sabtu. tumpal = sèrèt, tumpang. tungkat = têkên. tungguk = tunggu, jaga. tunggul = unggul, dhuwur, gêndera. tunggung = gêtun. truna = banyu, ênom, bodho, jaka. truni = ênom, prawan. truh = udan. truhtruh: udan-udan, udan ricik. trustha = bungah, êlèng. trusthi = êlèng. têrusan = lawang butulan. têkit = cêthik. têlari = lêmari cilik. têpi = pinggir. têpu = dhêdhak. --- 65 ---
--- 66 --- têdhuh = mêndhung, timbrêng, srêngenge ora katon. têguh = rosa, kuwat, wêntala. têbêng = aling-aling. têngran = aran. têrbis = jurang, pèrèng. têmpayang = gênthong. têmbaya = jangji. patêmbayan: prajangjian. têmbing = pinggir. trêna = êlung. Sa sahaya = kônca, batur, rewang. sahar = unthuk. sahab = jêjêl, sêsêk. saha = mrica. sahid = pintêr, cukup. sahing = cabe.
--- 67 --- saudara = sadulur, kadang. sana = ênggon, panggonan. saniskara = sabarang, samubarang. sanepa = upama, tuladha, pasêmon. sanetyasa = sanitiyasa, nitiyasa: tansah. sanubari = ati. sara = panah, lêlandhêp. sarasidya = kêmbang tunjung. sari = kêmbang. sarija = itil. saroja = rangkêp. kasaroja: karangkêp. sinaroja: rinangkêp. mata sinaroja: mata rangkêp, mata ronyok, têmbung sinaroja: dwi lingga. saruni = sruni: suling. sakatha = kreta. sakèthèng = lawanging kutha. sadana = wèwèh, sêkti. sadarpa = kadêrêng, bangêt.
--- 68 --- sadarga = kira-kira. sadak = kancing gêlung. sadêmi = sathithik. sata = pitik. satata = tansah. satak = satus. satiti = langgêng. satikswa = sathithik. sato = kewan. sato iwèn: kewan iwèn. sato galak: kewan galak. sasa = lintang. sasana = sana: ênggon, panggonan. asana: manggon. sasaki = akik. sasadara = sasadhara: lintang gêdhe, rêmbulan. sasra = sèwu. sasra bau: bau sèwu. sasi = rêmbulan. sasôngka = rêmbulan. sawala = gèsèh, sulaya. data sawala: sulaya padune, sulaya rêmbuge.
--- 69 --- sawaja = swaja: bêlo. sawastu = mêsthi, têmênan. sawega = piranti, mrabot, sadhiya. sawung = barêng. sinawung: binarêng, dianggit. sawunggaling = jago êmas, jago patohan. sawêgung = kabèh. salatara = mlandhingan. salaba = slaba: laron sulung. salemuka = pilingan. saloka = upama, pasêmon. salu = ambèn. sapala = sapele, sathithik, utama. sapangu = sadhela. sadhawara = atur. manadha wara: matur. sajuga = siji, sawiji. saya = piranti. sayèng kaga: kala. sayaka = panah.
--- 70 --- sayasta = kasur. sayoga = sumêta, sêdhiya. sayogya = prayoga. samadya = gajah. samatra = sathithik. samapta = sumêta, sadhiya, miranti. samirana = angin. samodra = sagara. samuha = bêcik, kumpul. manganggo samuha: manganggo bêcik. samuhan: tontonan manganggo bêcik. lagune bêcik, jogède bêcik. pasamuan: kumpulan bêcik, jagongan. samêndhang = sadhela. saban-saban = sabên-sabên. sangara = sêngara: banyu. sandi = samar, wadi, samun. sandi sastra: tulis kang disamar, tulis kang digawe wadi. sandi upaya: paêkan ngrêmit. sandeya = sandiya: kuwatir, sumêlang.
--- 71 --- santa = sabar, sarèh, bêcik. santika = sêkti. santya = mênging, muji, santiya pudiya, santiya budiya: mêmuji, nênuwun. sandhang = anggo. nyandhang: ngangga[7] sandhangan: anggon-anggon.[Belum dialihaksara] sandhang walikat = kêris. sarkara = lêgi. sardana = sugih. sardala = siyung. sardula = macan. sarpa = ula. sarpa krêsna: ula dumung. sarjana = wong pintêr. sarju = sênêng. saksana = nuli, tumuli. sad = nênêm. sadrasa, sadrasa: rosa[8] nênêm. sadpada: sikil nênêm, bangsa kinjêng, bangsa kombang. satmaka = urip.
--- 72 --- sastra = tulis. parama sastra: tulis kang linuwih. sastra sandi: tulisan kang digawe wadi, tulisan wadi. sastraji: layanging ratu. sapta = pitu. sancaka = srawungan. sancaya = srawungan. sampêt = rampung, cukup. sambrama = bage. panambrama: pambage. manambrama: ambagèkake. sabda = gunêm cêlathu. sangkala = taun. sangkaya = pantês. datan sangkaya: ora pantês. sangkin = saya, sangsaya. sangkin andadra: saya andadra. sangkêp = ganêp, cukup. sangsipta = mulane, jalaran saka iku. sanggya = kabèh. sanggraha = dhepokan, omah palèrènan. srawa = sêmut. sraya = rewang, tulung. minta sraya: njaluk tulung, njaluk direwangi.
swanita = kringêt. swakuda = jaran. swasa = uswasa: ambêkan. swami = garwa, pramèswari. swamipa = pinggir, pasisir. swandana = tunggangan, kareta. sinipi = bangêt, kapati-pati. sinidhikara = didongakake, dipujèkake. sinom = wadon, pradapa. sinukarta = dirêngga, disruwe, diaru-biru. sira = kowe. sirung = pêtêng, lindhuk. sikara = tangan, bau. siking = gêni, upêt. sida = prasida: lêstari. sidi = bênêr. pramana sidi: awas têmênan. sidik = waskitha. --- 73 ---
--- 74 --- sita = luwih. sitarêsmi = rêmbulan. sitibêntar = sêtinggil. sitèngsu = rêmbulan. siswa = kônca, wêtu. siwah = beda. siwi = anak, seba. sumiwi: sumeba. sumiwèng: seba ing. siwi bantya = anak mantu. sila = patrap, pratingkah. dursila: patrap ala, maling. silar = singkir. sumilar: sumingkir. sipi = bangêt, kapati-pati. sidhikara = puji, môntra, donga. siyaga = dandan, miranti. siyasat = siksa. sigra = enggal, rikat, wahing. singanadi = baya, bajul. singaranu = baya.
--- 75 --- singangsana = dhampar palênggahaning ratu. sindu = banyu. sindura = mêthuk. sindung riwut = lesus, prahara. sirna = ilang, musna. sipta = cipta. slira = salira, mênyawak. sri = ratu. sriwêdari: tamaning ratu. srinata, srinarpati, srinarendra, sripamasa: ratu. sribupati = ratu. sing = saking. singsim = ali-ali. singgang = poking dami. sena = prajurit pikukuh. seta = putih. setra = kubur tan kapêndhêm. seswa = murid. seswarini: murid wadon.
--- 76 --- sewa = sewaka: seba. sumewa: sumeba, seba. pasewakan: paseban. sinewaka, siniwaka: sinowan. sèntèl = kempol. sona = asu. sori = ratu putri. soroh = wèh, wèwèh, sinorohwadi, sinarawèdi: diwèhi wadi. soka = susah. sokana = sêdhih, susah. sokanandi = abang ênom sêmu kuning. sota = rasa. sowang = dhewe, ijèn. sowang-sowang: dhewe-dhewe, ijèn-ijèn. sonya = suwêng. song = rong, lèng. su = luwih, bangêt. suhun = sunggi, pundhi. sinuwun: kang dipundhi, disunggi. sinuhun-suhun: dipundhi-pundhi, disunggi-sunggi, diaji-aji. susuhunan: wong kang dipundhi-pundhi.
--- 77 --- sunya = sunya, suwung. sunar = sorot. sunu = anak, sorot. sura = wani, kêndêl, linuwih. sura duhita = widadari, putri linuwih. sura wadu = widadari, putri linuwih. suralaya = kadewan. suraya = gêgêdhug, kêndêl. surastri = sulastri: widadari. suka = bungah, sênêng. kasukan: kasênêngan, suka-suka, sênêng-sênêng, bungah- bungah. sukarta = rêngga, aru-biru, sruwe. sukra = dina Jumuah, cèlèng. sudama = lintang, bodho bangêt. sudarsana = darsana: tuladan bêcik. sudarma = bapa, bêcik. sudarman: kabêcikan. sudra = sangsara, asor nistha. sudira = kêndêl.
sudibya = linuwih suta = anak. sutikna = sutikna: landhêp, anggitan. susra = suwur. kasusra: kasuwur. susila = patrap bêcik. suweda = sweda: driji. sulayah = angglimpang, klumah. sulah = slumbat, sunduk, sujèn. sulaksana = awak. sulastri = widadari, patrêm. supadi = supadiya: supaya. sujita = turune wong linuwih. suyati = pandhita. suyasa = yasa: dalêm. sumawana = apadene. sumantri = mantri linuwih, patih. sumarsana = kêmbang kanthil. --- 78 ---
--- 79 --- sumêne = sumaya. sumêngka = munggah. sumirat = sumorot, gumêbyar. sumyar = ambyar, sumêbar. sugata = suguh. pasugatan: suguhan. subadya = subadi: santasa.[9] sundara = bêkisar, sawangan. sunya = suwêng. sumbaga = misuwur, gunasêkti. sugih sumbaga: sugih guna sêkti. sung = awèh. sinung: diwènèhi. kasung: katur. pisungsung: pawèwèh. sungkawa = susah. sru = sêro,[10] bangêt. sênên = sorot, cahya. sêca = sêtiya: têmên. sêrah = suruh. sêrang = têmpuh, trajang. nêrang, manrang: nêmpuh, nrajang. sêkung = adrêng, bangêt.
--- 80 --- sêkêl = susah. sêlah = kêmbên. sêbit = suwèk. sinêbit: disuwèk. sêndhaya = para nyai. srênggala = asu, asu ajêg.[11] Wa wahana = banyu, tunggangan. wadiya wahana: prajurit jaranan. wail = pancing. waudadi = sagara. wauwa = wawa.[12] wanara = kêthèk. wanadri = alas pagunungan. wanawasa = alas ngrètèk, alas trataban. wanarga = wana arga, wanagiri: alas pagunungan. wanita = wadon. wanodya = wadon.
--- 81 --- wacana = gunêm, cêlathu. wacu = klambi. wacu kambala: klambi ôntra kusuma. wara = wadon, linuwih. wara sêmbadra, wara srikandhi. wara hastra: gêgaman linuwih, panah. wara duita: putri linuwih, widadari. wara wadu: putri linuwih, widadari. dwijawara: guru linuwih, pandhita gêdhe. wara taruna = jaka, jêjaka. wara taruni = prawan. wara sana = dhampar palênggahaning ratu. wara wirêsmi = rêmbulan. warana = aling-aling, wêsi. warayang = panah, bêdhil, gênthong. warastra = wara astra: gêgaman linuwih, panah. warang = pacang, pingit, sêngkêr. warangan: pacangan, pingitan, sêngkêran. waranggana = widadari. warêgung = gudhe. warih = banyu. wadya = bala. wadiyawahana: prajurit jaranan.
--- 82 --- wadanta = widara. wadu = wadon, putri. narpawadu: ratu putri. warawadu: putri linuwih, widadari. wati = jagad. cakrawati: jagad bundêr. dwarawati: lawanging jagad. wasa = rusak, sêdhêng. wanawasa: alas rusak, alas trataban, alas ngrètèk. wasi = pandhita, sabab. wasita = pitutur. darmawasita: pitutur bêcik. wasir = wasèrèn: nayaka, panggêdhe. wasistha = wicaksana. wawa = gawa, tandhing. wawan: gawan. winawa: digawa. wawan sabda: tandhing gunêm, padu. wala = bocah. waluya = slamêt, waras. waju = klambi. waju kambala: klambi ôntra kusuma. waya = banyu. wayasa = wyasa: gagak. waga = pawadonan.
--- 83 --- wahya = wêtu, lair. kawahya: kawêtu, kalair. wahdat = wadat: ijèn. wanda = wônda: awak. wandawa = sanak, kulawarga. wandu = sanak. wantu = bantu, watak, winantu: kabantu. mawantu: ambantu. wanteya = manuk garudha, luhur. warna = banyu, ucap, crita. winarna, kawarna: kocap, kacrita. wardaya = ati. wardugangga = lintah. warsa = warsi: udan, taun. triwarsa: têlung taun. warsaya: mangsa rêndhêng. warsita = wursita: ucap, crita, winursita, kawarsita: kocap, kacrita. waktra = rai. nayaka waktra: patih. wastra = jarit. wastu = èstu, masthi. waswa = wastu: èstu, masthi, têmênan.
--- 84 --- waspa = êluh. walgita = layang. wancak = walang, palang. wancak driya, walang kayun: walang ati, sumêlang. walang sangkêr: wêwalêr. wakawa =[13] awang-uwung, kêkuwung, kluwung. wangsa = wangsa: bangsa, sanak. wangwang = banjur, nuli. wra = mawra: warata, sumêbar. wraha = cèlèng, warata. wrahat = arahan. wrahat bala: bala arahan. wrahatsari = kêmbang cêpaka. wratmaka = kêmbang gambir. wi = luwih, bangêt. wihara = wiyara: patapan, susah. winata = kêmbang tunjung. winaya = anggang-anggang. winarna = kocap, kacrita.
--- 85 --- winiwi = wira-wiri. wicara = gunêm, ujar. wicitra = rupa luwih bêcik, ayu bangêt. wira = prajurit, pêngpêngan, panggêdhe, kuwasa. wira utama, wirotama: prajurit utama. wirangrong = susah, kedanan. wirong = susah, purik, pasang, rimong. wirungan = pawon. wikan = wêruh. wiku = pandhita. sangawiku: sang pandhita. widada = tulus, lêstari. widadara = dewa. widayaka = pujangga. widayat = pulung, wahyu. widagda = limpat putus. widi = dewa. widik = keblat papat, awang-awang. widik-widik: awang-awang, katon sadhela.
--- 86 --- widigda = alun, putus, luwih limpat. widung = kupu. witana = sitinggil. witaradya = bangsa luhur, trahe wong mêngku nagara. wisata = lêlaku, lunga, lêlungan. wisaya = panggawe, piranti, paeka. misaya: golèk. wisesa = kuwasa. misesa: nguwasani, ngêrèh. kawisesa: kêrèh. mantri wisesa, mantri sesa: mantri kuwasa, patih. wiso = iso: usus. wisuna = wisa linuwih, wisa mandi. wisudha = unggah. misudha: ngunggahake. kawisudha: diunggahake. wiwaha = rêngga, bêcik, adi. wiwahan: rêrênggan. pamiwaha: pangrêngga. wiwara = lawang. wiwaga = piranti. wila = maja. wilatikta: maja pait. wilaca = limpe. winilaca, kawilaca: dilimpe, dilimpèkake. wilasa = wêlas, pêlêm.
--- 87 --- wilasita = êlèng. wilapa = layang. wilaja = maja alasan, wulu cumbu. wilaya = lêpas. wilaba = andaru. wilis = ijo. wipra = pandhita. wipanca = dlima. widhe = lêncir. wijah = bungah. mawijah-wijah: bungah-bungah. wijaya = unggul, mênang. wijaya kusuma: kêmbang kang unggul dhewe. wijayanti = luwih unggul, luwih sêkti. wijil = wêtu. mijil: mêtu: kawijil: kawêtu. wiyara = wiyar, patapan. wiyadi = susah. wiyata = wulang. pawiyatan: pamulangan.
--- 88 --- wiyati = awang-awang, langit. wiyat = awiyat: awang-awang. wiyoga = susah. wiyôngga = kodhok. wimala = luwih lara, lara bangêt. wimursita = mursita: klêngêr, sumaput, tiba. wigati = pêrlu, luwih pêrlu. wigêna = prihatin, susah. wibawa = mukti, kawibawan: kamuktèn. wibajra = angin linuwih, prahara. wibi = biyung. winda = ambu, wisa. windaka: ambon-ambon. windu = wayu. windu tirta: banyu wayu. wirya = luhur, mukti. wiryawan: kaluhuran, kamuktèn. wisma = omah, wismaka: kêthu. wima = wêtu. mimba: mêtu. wimbuh = wuwuh.
--- 89 --- wignya = pintêr. wingwrin = wêdi, giris. wrin = wêruh. tanwrin: ora wêruh. wriga = kidang. we = banyu. wèni = rambut. wèri = mungsuh. weda = wedha. wediya: ngèlmu, kawruh. wèstri = bêbaya. jaga wèstri: jaga baya. wèsthi = pakewuh, bêbaya. jaga wèsthi: jaga baya. wèdha = gêni. wre = kêthèk. wônda = awak, wujud. wot = êmot, oyod. winot: diêmot. wotsari = wot santun: nyêmbah. wot sinom = nyêmbah. wong = êmong. winongwong, winong-wong, winong: diêmong.
--- 90 --- wurahan = sumêbar, gègèran. wuri = buri. kawuri: kapungkur. wuruk = kusir. wukir = gunung. wuduk = gurih. sêga wuduk: sêga gurih. wuwus = wêtu, gunêm, ujar tangis. wulan = rêmbulan. wulangun = sêngsêm, kangên, sumêlang. wulinga = berag, bêsus. wuling = uling. wulon = rambutan. wuyung = susah. wayang-wuyung: susah bangêt, poyang-paying. wuntat = buri. kawuntat: kapungkur. wuntu = buntu. wurya = wiwit, katon, wuryan: wiwitan, tontonan. tigas kawuryan: anyar katon. wursita = ucap, crita. winursita, kawursita: kocap, kacrita.
--- 91 --- wuk = uwuk, suwuk: wurung. wênês = mêlês. wêca-wêca = bangkong, kongkang. wêruju = waruju: wuragil. wêka = anak. wêdari = taman. sriwêdari =: tamaning ratu. wêtis = pace. wêlada = woh êlo. wêlagar = obong. kawêlagar: kaobong, kobong. wêgang = tikus. wêgig = putus, pintêr, baud. wêrcita = cacing. wêrka = wrêka: ulêr. wêrdi = jarwa, andadi, akèh wohe. wêrjit = cacing. wrêsa = udan. wrês = dêrês.
--- 92 --- wrêsti = udan. wrêdha = tuwa. mantri wêrdha: patih. wrêksa = kayu. wrêgil = wêrgil: paran, ênggon. La lahita = gada. lana = langgêng, lêstari, jajah. lêlana, malana: anjajah. lanat = cucuk. lumanat: nucuk. larwan = laron. laris = laku. lumaris: lumaku. larung = kèli, labuh. ladrang = lancap. lata = oyod. latuha = lumut. latak = latêk: êndhut. latang = latêng.
--- 93 --- lawana = pêdhês. lawan = karo, sarta, mungsuh, timbang. lawanan: timbangan, mungsuhan. lawad = lumawad: awor. lawat = lawata: muluk. lawiya = wajib. lawu = pêrèng,[14] èrèng-èrèng. lawun = pêdhut. lawung = umbaran, ngamuk, landheyan. lawên = sorot, cahya. lalahi = saradan. lalawora = lalawara: tanpa gawe, ala nganggur. lalang = alang-alang. lalis = mati. lapa = luwe, ngêlih. ladha = lombok. laju = têrus. laya = alaya, pralaya, malaya: mati.
--- 94 --- layap = liyêp, rayap. lanyo = umuk. lama = lawas. lamun = yèn, manawa. laga = pêrang, paprangan. palagan: paprangan. lagya = lagi. langên = sênêng. lêlangên: sênêng-sênêng. kalangênan: kasênêngan. langon = langên: sênêng. lêlangon: sênêng-sênêng. langun = langên: sênêng. landhi = mênjangan rangkah. larwa = gangsir. laksana = laku. lumaksana: lumaku. laksita = laku. lumaksita: lumaku. laklak = têlak. lancar = lêpas, lumancar: lumêpas, nglêpasi. lanji = lunyu, lonthe. lamlam = sênêng. nglamlami: nyênyênêng.
--- 95 --- lampita = pralampita: pralambang, pasêmon. lampus = mati. lambang = ijol. lambang sari, lambang santun: ijol sari, cumbana, bedhangan. lagnyana = wuda. langkap = gandhewa. mênthang langkap: mênthang gandhewa. langking = irêng. pête langking: pête irêng, kêdhawung. linang = ilang, pindêng, luminang: mêndêng, ngrusak. lirip = towong, kêndhat. lidhah = ilat, kilat. lidhi = sada. limaya = jêruk. limut = lali. linalimut: dilali-lali. limus = timun. lindhih = tumpang, tindhih. lumindhih: numpang, nindhih, nindhihi. lindhung = lindhu, aling-aling. lir = pêdhot, kaya, kabèh. saliring: sakabèhing.
--- 96 --- lirwa = cidra, tinggal, rèmèh. liklik = sêntil. listya = alus, endah, bêcik, ayu. sulistiya: wong ayu. limput = kêmul, aling-aling, kodhêng. limbang = iling. lumimbang, nglimbang: ngiling. limbe = kimpul. lingga = adêg, pundhi, sunggi. kalingga: kaadêg, kapundhi, kasunggi. dahat kalingga murda: disunggi-sunggi bangêt, dipundhi-pundhi bangêt. linggar = oncat, lunga, linggaran: lungan. lena = mati. lèjêm = lêjêm: sêmuning rai. lèn = liya. tarlèn: ora liya. lèndhi = lonthe. lembak = kambang. lembak-lembak: kambang-kambang. lona = pêdhês. locana = êluh, pasuluhan, urang-uranging mata.
--- 97 --- locita = unandika, graita. nglocita: ngunandika, anggraita, ngangên-angên. loka = jagad. loka endra, lokendra: jagad linuwih, kahyangane bathara endra. loka pala: wohing jagad. lokananta, lokanônta: watêsing jagad, pungkasaning jagad, gamêlan ing suralaya. triloka: jagad têlu, jagad têtêlu. lowe = luwing. londho = kêndho. luhung = adi, angur, aluwung. lunas = mati. lukita = têmbung. luda = tlutuh. ludaka = cêthik. ludra = dewa, srêngên, nêpsu, galak. ludira = rudira: gêtih. lusi = cacing. lulus = lêstari. lupa = marlupa: lungkrah, lêmês, lêsu, lali. ludhaha = banyu idu.
--- 98 --- lumalat = nonton, andêlêng. lumrang = warata, ngambar, sumêbar. lumung = duwe êlung, ngêlung. luba = murka, kêthaha. lungaya = gulu. lungid = anggitan, landhêp, gathèkan. lunda = alun. lungsir = sutra. lêtuh = buthêk, bukêt, rêgêd. lêlayu = gêndera. lêmak = gajih. lêguta = kulina, udi, rêmbug. linêguta: diudi, dibudi, dikulinakake, dirêmbug. lêngis = wit waru. lêntur = lêmês. lêntang = lumah. lumêntang: mlumah. lênjing = alu.
--- 99 --- lêmbi = walang. lêmbora = iwak tômbra. lêbda = lêmês, pintêr, olèh. lêbda jiwa: olèh urip. lêngka = pait, langu. lêngkawa = teja, kêkuwung. lênglêng = sêngsêm, asri, dhêlêg-dhêlêg. lênggana = langgana: sungkan, suthik, mopo. datan lênggana: ora mopo, saguh. langganan: sungkanan. Pa pahala = pakolèh, pituwas. pahat = pêrês, pipit, saring sarana umêb. pail = oncat. pailan: mangsa koncatan pangan. paing = gêthing. pae = beda, seje. paès = ilo. paesan: pangilon. pahom = puja, mahom: muja. pahoman: pamujan.
--- 100 --- panaha = pangira. panahên = pangampêt. panalika = paniti priksa, pamriksa. panasbaran = brangasan. pani = godhoh, kuping. panika = kalam, palanangan. panon = pandêlêng. panukma = panêlik, panitis, samun. panêkar = priyayi cilik. panêpi = sèrèt, sèrèting sêmbêt. panêmbung = panggitik, cêmêthi. pacara = kêna supata. pacima = kulon, pacimatara: lor kulon. pacu = sikut. para = kowe, raka para: kakangmu. parahi = timun parama = linuwih. parama sastra: tulis kang linuwih. parama yoga.
--- 101 --- paran = apa, kapriye, kêmbang gêdhang. ana paran: ana apa. kadi paran: kaya apa, kapriye. paran darunanira: apa sababe, kapriye sababe. parasdya = rasaning ati. parangmuka = satru, mungsuh. pari = luwih. parimurti: linuwih. parimarma: luwih wêlas, wêlas bangêt, kawêlasan, pangowêl, pangeman. paribasa: basa kang linuwih. paripurna: rampung têmênan, rampung- rampungan. pariminta. paris = tamèng. pakarti = panggawe, pagawean. pakartinya: pagaweane. pakirtya = panggawe. makirtiya: anggawe, gawe. pakuwon = pamondhokan. pakênira = kowe. pada = sikil, ênggon. marcapada: ênggon uwong, jagad, donya. ngèstupada, nguswa pada: ngabêkti. padarakan = urakan. pidak padarakan: turune wong urakan. paduka = sampeyan, sikil, trumpah. patani = ambèn, èmpèr.
--- 102 --- pataka = bilai, mati. patra = godhong. patik = trètès. pinatik: tinrètès. patikbra = kawula. patêmbaya = prajangji, sêmaya. pasraman = patapan. paso = jêmbangan. pawana = angin. pawanan: kanginan. pawaka = gêni. pawal = krikil. pawitra = bêning, rêsik. pawitarja = dhêdhasar bêcik. rèh-pawitarja: dhêdhasar pratingkah bêcik. pawongan = para nyai. pala = woh. pala rêkta: woh abang, bolu. pala gumantung: woh gumantung. palana = lapak, lapak gajah. palakrama = pala-krami: salaki-rabi.
--- 103 --- palastra = mati. palastha = rampung. palam = daging. paliyas = pangluput. paliyasan: pangluputan. palôngka = dhampar. palupi = tuladha, lêpiyan. palugon = paprangan. papa = asor, cilaka, nistha. papasana: naraka. padhêm = mati, pinadhêm: dipatèni. pajampuwa = muga-muga. pajang = rêngga. pinajang: dirêngga. pajangan: rêrênggan. majang: ngrêngga. pajungkungan = pamujan. payudara = susu. payudan = paprangan. payuh = ukêl. payus = pucêt, kucêm.
--- 104 --- pama = upama pamasa = ratu. pamihat = pandêlêng. pamilawa = jagal. pagut = tarung, têmpuh, tuju. magut: narungi, nuju, nêmpuh. pangasih = sumur, pucuk, poncot. pangastuti = pangabêkti. pangrawit = pangrajang. pandara = rêngga. mandara: ngrêngga. pinandara: rinêngga. pinandara sanggyaning pahargyan: rinêngga sakèhing kahurmatan. pandaya = piranti, paeka. pandak = tlatèn. pandam = diyan, pêpadhang. pandêling = pangucap. pantaka = pati, mati. panti = omah. pantèn = thole, ênggèr.
--- 105 --- pantên = pari. pandhana = pandhan. pandhaya = julik. pandhak = cebol. pandhe = pintêr. pandhuya = pintêr, baud. pandhêm = balang, bandhêm. parwata = gunung. parwasa = rusak, têmpuh, trajang. marwasa, mrawasa: ngrusak, nêmpuh, nrajang. parpat = kumpul, klumpuk. marpat: ngumpulake, nglumpukake. parjaya = trajang, têmpuh, suduk, tiwas. marjaya: nêmpuh, nyuduk. pinarjaya: ditrajang, disuduk. parma = kanugrahan. paksa = pêksa: uwang, bau, swiwi. paksi: kang aswiwi, manuk. padni = ratu putri. padma = kêmbang tunjung.
--- 106 --- padmasana = dhampar. pascima = kulon. palwa = prau. palwaga = kêthèk. panjuta = ting, obor, diyan. prana = ati, tuju, kapranan: katuju. pranaja = dhadha. pracadi = pracaya. pracalita = thathit, kilat. pracika = kalajêngking. pracima = kulon. pracôndha = prahara. pracondhang = tiwas, tatu. kapracondhang: katiwasan, kataton. prakatha = surak, rame, gumuruh, gumêdêr. prakuswa = putus, rosa. prakêmpa = gonjing. pradana = ganjaran, loma.
--- 107 --- pradata = paradata: para padu, jêksa. pradipta = urub, gêbyar. mradipta: murup, gumêbyar. pradiptaya: luwih gumêbyar. pradôngga = gamêlan. pratala = lêmah, sapsapaning lêmah. saptapratala: lêmah warna pitu, lêmah sap pitu. pratama = bêcik, putus, pambarêp. yoga pratama, pratama yoga: anak pambarêp. pratiwa = priyayi, mantri, punggawa. pratiwi = lêmah. pratipa = lesus. pratima = golèk. pratistha = manggon, mungguh. pratignya = prajangji. pratônggapati = srêngenge. praswa = githok. prasida = lêstari, sida, têkan.
--- 108 --- prasêdya = karêp, sêdiya. prasêtya = prajangji, katêmênan. prawa = cahya, sorot. prawan: kang duwe cahya, kang duwe sorot. prawata = gunung. prawira = prajurit, pêng-pêngan. prawita = jalaran, wêwinih. pralaya = mati. pralampita = pralambang, pasêmon. pralêbda = pakolèh, pintêr, prigêl. praja = nagara. prajaka = kongkonan. prajaya = tiwas, trajang, têmpuh, suduk. kaprajaya: katrajang, kasuduk. praya = pikir, karêp, ati. pramati = linuwih, pêng-pêngan. pramu = luwih, ômba, jêmbar. pramudita: luwih jêmbar. pramusesa: jajahan ômba. pragya = susah.
--- 109 --- pragalba = rosa, galak. pragosa = kêthèk. pragola = rukêt. praba = sorot, cahya. prabu = ratu, pantês. prastawa = awas, têrang, dhamang. prastha = pasangan tikus, githok. prasthi = alis, sêdiya. prapta = têka, têkan. prambayun = susu, pangarêp. priya = lanang. priyôngga = dhewe, ijèn. pribadi = dhewe, ijèn. pringga = bêbaya, pakewuh. wana pringga: alas kang ambêbayani, alas gêdhe. surapringga: surabaya. pine = beda. kapine: kabeda. bau kapine: bau kabeda, pilih asih. picis = dhuwit. maspicis: dhuwit mas.
--- 110 --- pikut = cêkêl. pinikut: dicêkêl. pidana = ukuman. pita = kuning. jalak pita: podhang. kunir pita: têmu. pilangên = cumbana. kêmbang pilangên. pidhir = wêdi. piyarsa = pyarsa: prungu. kapiyarsa, kapyarsa: kaprungu. piyuh = dèrès. pingul = putih. pindêl = bisu. pindha = kaya, èmpêr. pirma = eman, wêlas, owêl. pingging = bodho. pelag = bêcik, bagus. peya = panas. pendah = kukuh, beda, luwih. pendhe = pêdhang. pèt = cêkêl, jupuk. pinèt: dicêkêl, dijupuk.
--- 111 --- ponang = punang: kang, sing. pônca = lima. pôncaindriya, pônca-ndriya: rasa lêlima. pônca weda: ngèlmu lêlima. pônca baya: bêbaya lima. pôncakara = tarung, padu, kêrêngan. pôncawôra = prahara. pôncaniti = pasowanan. puha = lara. puhara = puwara: wêkasan, têmahan. puhi = manasi, mêrês. puhun = jêmpol. puna = pulih. punagi = punagya: kaul, nadar, jangji. punah = rusak, sirna. pamunah: pangrusak. punar = kuning. sêga punar: sêga kuning. pura = puri: kraton. purana: papaning kraton. purusa = pêksa, palanangan, lanang. puruhita = maguru, anggêguru. [anggê...]
--- 112 --- [...guru.] pukulun = gusti, panjênêngan dalêm. pusara = tali. pusika = kucing. puwa-puwa = panasan, panasatèn, mêmanasi. puwun = jêmpol. pupuh = gitik, campur, campuh. pêrang pupuh: pêrang campuh. pudhaka = kêmbang pandhan. puyi = gêni. puyika = gêni. puyuh = gêmak. punya = duwe. purna = rampung. pari-purna: rampung-rampungan, rampung têmênan. purwa = wiwit, wetan. purwa-duksina: kidul wetan. murwani: miwiti. purwaka: wiwitan, bêbuka, pambuka. pustaka = layang, buku. pustaka-warti: layang kabar. radiya pustaka: layang nagara, buku nagara. bale pustaka: gudhang buku. puspa = kêmbang. puspa krêsna: kêmbang têlasih.
--- 113 --- puspita = kêmbang. pusthi = cêkêl. pinusthi: dicêkêl. punghas = wêkasan. punghaskala: jaman wêkasan, kiyamat, wêktu wêkasan. punggung = bodho. pênat = sayah. pênuh = kêbak. pênêd = bêcik, asri. pêra = akas. pêrot = usus. pêkathik = tukang ngarit. pêkik = bagus. pêlari = lêrak. pêndil = pêthil. Dha dhaèng = panji.
--- 114 --- dhanu = mega, mêndhung, gandhewa. dhara = dara: prawan, wêtêng. sasadhara: lintang gêdhe, rêmbulan. dhatu = ratu. kêdhaton, dhatulaya: kraton. dhadhak = tlutuh, sabab, jalaran. dhadhakan: sabab, jalaran. dhandhang = gagak. dhag = lowong. didhagake: dilowongake. ngêdhag-êdhag: barang tanpa isi tutupe kabukak. ngadhag-adhag: tanpa rewang, tanpa kônca (tumrap wong lara). dhangkak = bucu. dhangdhi = gogor. dhihin = dhisik. dhiri = awak. dhingin = dhisik. dhindhing = aling-aling. dhepok = patapan. mardhepok, dhêdhepok: manggon ing patapan. dho = pindho: loro. dhomas: wolung atus. dhucung = unggul. rêbut dhucung: rêbut unggul.
--- 115 --- dhukut = sukêt. dhustha = ala, maling. dhêdhêp = sirêp, lêrêp. dhêndha = gada, gitik. bau dhêndha. dhêstha = ganjil. dhêsthi = piala, alis. andhêsthi: miala. drêstha = siyung. Ja jana = wong, gajah. durjana: wong ala. janawi = kali, banyu. janela = cêndhela. jati = tuhu, têmên. anjatèni: nuhoni. jawata = dewa. jawat = gêpok, senggol, êlar. anjawat: nyenggol, ngaruh-aruhi. jalanidhi = jala nidi: sagara. jaladri = jaladhi: sagara.
--- 116 --- jaladha = mêndhung. jalagra = riyak. jalu = lanang. jaludha = gadhing. jaludha tata gati: gadhing kêmbar. jaya = unggul, pêng-pêngan, sêkti. jamul = irêng mêlês. waja jamul: untu sisig. jabang = bocah. jatha = siyung. jahning = banyu. janma = titis, uwong. manjanma: nitis. jalma = janmi: uwong. janggala = kagila-gila. jinêm = turu, mênêng. jinêmrum, jinêm wangi: paturon. jirak = kapundhung. jiwangga = awak. jinjing = jinjit, cincing. jimbun = kawak.
--- 117 --- jingga = abang. jegos = bisa. johar = sêsôtia. jodhi = tiwas, asor. anjodhi: gawe tiwas, ngasorake. jor = asor, rusak. anjor: ngrusak. jro = jêro, sajrone. jurit = pêrang. prajurit: wong kang gawene pêrang. juti = ala, panggawe ala. juwita = putri. jumantara = awang-awang. juga = siji, ijèn. jugul = bodho, boncis. jum = tata, dum. anjum asta: salaman. jênar = kuning. jêring = jengkol. jêngku = dhêngkul. jrênih = bêning, rêsik, têrang. jinrênih: ditêrangake.
--- 118 --- Ya yadi = birahi. yata = sigêg, mangkene. yasa = gawe, dalêm.suyasa: dalêm. yayah = kaya, bapa. yayah kadi: kaya. yayi = adhi. yama = jêksa. titikaning yama mungguh: mungguh pamriksaning jêksa. ywa = aja. yaksa = buta. yatna = awas, prayitna, eling. yatma = yatmaka: nyawa, urip. yyang-yyang = dewa. yeka = yèku: iya iku. yèki: iya iki. yèkang: iya iku kang. yowati = prawan. yoga = anak, tapa, bêcik. yoga brata: laku bêcik, laku tapa, mêmuja. yogya = bêcik, prayoga.
--- 119 --- yogi = bêcik, pandhita. sang ayogi: sang pandhita. yuda = pêrang. payudan: paprangan. yuda gama: pêrang agama, pêrang sabil. yuda asmara, yudasmara: cumbana. yuda yana: lurahing pêrang. yuwana = slamêt, tulus. yuyud = tali. yumana = ati bêcik, lêganing ati. kayumanan: kaslamêtan. yuga = yoga: bêcik, prayoga, anak, puja, tapa. yun = arêp, kapengin. ngayun: ngarêp. pangayunan: ngarêpan. ayun uninga: arêp wêruh, kapengin wêruh. kayun: karêp. kayuyun: kasêngsêm. yukti = yêkti: têmên, bêcik. yungyun = sêngsêm, eram. kayungyun: kasêngsêm. Nya nyarawidya = nyoroh wadi, nyara wèdi. nyarandu = mratani, ngratani.
--- 120 --- nyakrawati = ngubêngi jagad. nyawung = ambarêng, nganggit, ngêmban. nyarwètèh = anèh, ora lumrah. nyidhikara = nyidhikara: muja môntra. nyitra = nulis, ngrupa. nyintaka = kaya manuk cêkaklak. nyu = ênyu: krambil, cêngkir. nyudênta = ngênyu dênta: ngrambil gadhing, nyêngkir gadhing. nyuluh = nyoloki, ngobori. nyugata = nyuguh. nyundaka = nêlik. nyêrang = nêmpuh, nrajang. nyêtha = ambadhe, ambatang. nyênggut = nyêbrak, nyêndhal.
--- 121 --- Ma maha = luwih. maha agung: luwih agung. maha wikan: luwih priksa. maha tirta: banyu agung, banyu gêdhe. maha dwija: pandhita gêdhe. maha rasa: panah linuwih. maha jana: wong linuwih. maha japa: puja linuwih. mahawan = ngambah, ngliwati. mahat = mêrês, ngêpuh, nyaring sarana umob. mahatma = wêkasan. mahas = nusup, manggon ing pasêpèn. mahyas = maèsi, ngrêngga. mahya = alok. maèswara = maiswara: ratu. maèrtambang = mêtêng. maom = muja. mausadi = jamu, tamba. maup = mêmule. mana = ati. yumana: lêganing ati, ati bêcik. kayu manan: kaslamêtan.
--- 122 --- manahên = nahan, ngampêt, nyandhêt, mênggak. manaruhi = notohi. manadukara = jumurung, anjurungi, ngrujuki, ambiyantoni. manawung = nganggit, ambarêngi. manawur = nyêbar. manadha wara = matur. manabda = calathu, kôndha. manira = aku. manitra = nulis. manilib = nyilib, andhêlik. maniyup = nyêbul, andamu, nepasi. manik = sêsotiya. manikmaya: sêsotiya linuwih, sêsotiya gumilang. manik nawa rêtna: sêsotiyawarna sanga. maneka warna = maneka-neka: warna-warna, mônca warna. manèp = nglimpe. manrang = nunjang, nêmpuh, nrajang. manuwara = ngrêsêpake, tanduk manis, ngarih-arih.
--- 123 --- manukma = nitis, nêlik, nyamun. manundha = nungsun, ngundha. manungku = mêlêng. manungku puja: mêlêng mêmuja. manêkung = mêmuja. manêbah = ngadoh. nêbak. manêngkung = monêngkung: nyêrêng, mêsu, marsudi bangêt. macarana = ngrêngga. macu = nyikut. mara = aku, ayo. marawaya = mrawaya: mili, andalèwèr. marawayan, mrawayan: dlèwèran. marikêlu = andhêkukul. marindang = anggorèng. maru = timbang, sisih, tandhing. maruta = angin. marêki = nyêdhaki. makala = kancil. madura = madu: lêgi.
--- 124 --- madukara = kombang. madubrata = kombang. madya = sêdhêng, têngah, samadiya: sêdhêngan, gajah. madya gantang = awang-awang. madyantara = awang-awang. mataya = anjogèt, ngigêl. matis = adhêm, kadhêmên, krasa adhêm. matyas = mikir. masih = maksih. misih: isah.[15] mawantu = mantu, ambantu. mawra = warata. mawèh = gawe. mawur = sumêbar, nyêbar. mawuk = murungake, ngamuk. mawrung = mamprung. mawêrdi = andadi, tulus. malaya = lêpas, mlana, lêlana.
--- 125 --- malat = nênangi, golèk. malatkung: nênangi susah, golèk susah. malat sih: golèk asih. maleca = cidra. maleca ing jangji: cidra ing jangji. malela = lêmbut. maluya = bali. malêtik = mancolot. mla = mlê: kêcut. maya = gumilang, bêning, padhang. maya-maya: gilang-gumilang. mamak = lamur, picak. mami = aku. magut = nrajang, nêmpuh, narungi. mabonglot = oncat, nglungani, ngoncati. mangayu bagya = anjurungi, ngrujuki, ambiyantoni. mangamêr = ngarih-arih, ngrêrapu. manglah = lara. mangu = mandhêg tumulih.
--- 126 --- manguntur = sitinggil. manguntur tangkil: bangsal cilik ing sitinggil kanggo siniwaka. mangimur = ngarih-arih, ngrêrapu, nglêlipur. mangintya = ngincêng, nginjên. mandana = ruwêd, bundhêt. mandara = ngrêngga, maèsi. mandari = mimi. mandakini = bale kambang. mandakiya = bale kambang. mandata = madoni. mandaya = nganggo piranti, maeka. mandrawa = adoh. mandira = mandera: wit waringin. mandriya = mikir. manduta = anduta: ngongkon, ngutus. manduk = nuju. mantya = luwih, bangêt. mantiyani: ngluwihi, sakamantiyan: ngluwihi, bangêt.
--- 127 --- mantri wrêdha = mantri muka, mantri wisesa. mantri sesa: patih. mandhaga = pantês. mandhala = pulo, unèn-unèn, ênggon. mandhalasana: ênggon unèn-unèn. mandhegani = manggêdhèni, nindhihi. marna = ngrupa, ngrêngga, nganggit. marnani: rupa-rupa, ngrupakake, ngrênggani. marca = uwong. marcapada: ênggon uwong, jagad. manusa pada: jagad. markata = murub, ambranang, mêncorong. mardawa = lêmês, alus. mardawani: nglêlêmêsi. mardeya = gawe. mardu = mêrdu: lêmês, alus. martana = urip. marta = adhêm. martua = mara tuwa. marpat = ngumpul, ngumpulake, nglumpukake. marpêki = nyêdhaki, nyakêti.
--- 128 --- maryana = ambudi. marma = mula, wêlas. marmane: mulane. sumarma, pari marma: luwih wêlas. marga = dalan. margalena: dalaning pati, dalane wong mati. samarga-marga: sadalan- dalan, turut dalan. marga suta: dalan bayi. margana = angin, panah. margadipa = marga pati: macan. marbudi = nyipta, anggagas. marbuk = sumrambah, warata, ngambar. maksih = masih: isih. matsika = klabang. mas = patangatus. dhomas: wolung atus. masma = angkêr. masmu = sêmu. mastuti = nyêmbah, ngabêkti, ngrujuki. mancala = malik, malih. mancala putra: malik lanang. mancala putri: malik wadon.
--- 129 --- manjanma = manjalma: nitis. manjila = mêncil, andhewe, misah. mangkara = gumêbyar. mangkara-kara: gumêbyar-gêbyar. mangsêh = mangsah. manggala = gajah, panggêdhe. manggalani: manggêdheni. manggilut = ngudi, marsudi, mamah. manggistha = manggis. manggrui = nêmoni. manggung = tansah, calon sêlir. myang = sarta, karo, lan. mranani = ngênani, nuju. mracondhang = natoni, niwasi. mradipta = murub, gumêbyar. mrasada = anggêdhong. mrawasa = ngrusak, nêmpuh, nrajang. mrajaya = natoni, nêmpuh, nyuduk. mrabawa = duwe prabawa.
--- 130 --- miyarsa = krungu, ngrungu. mina = iwak loh. micapa = nubruk. mirata = maras. miraga = nglarani, gawe lara. mirong = kêmul, masang, nganggo rimong. miruda = minggat, lolos. midosa = ngukum. misrama = enak, mirasa. misaya = miranti, golèk sarana piranti. misaya mina: golèk iwak. miwah = sarta, karo, lan. milangêni = malangoni:milangoni gawe asri, gawe bungah, nyênêngake. milir = ngèli. miluta = ngarih-arih, mulasara, ngrêrapu. miya = ngêndhoni. miyatani = nyatani, nêmêni. miyaga = miyagah, miyagahi: nguwasani.
--- 131 --- miyat = nonton, andêlêng minta = nglugas, anjaluk. mintaya: anjaluk. mintasraya: anjaluk tulung. minta raga: nglugas raga. mimba = mêtu. merang = isin, wirang. mèdi = silit mèsi = isi mèpu = sumuk, panas, manasi. mendaka = cêmpe. mentar = mintar: lunga. mèt = mèmèt: golèk. mèstu = umèstu: nyêmbah, ngabêkti. mènjèng = lonthe, kênès-mèndès. moha = murka, kêthaha. drêmba-maha: drêmba tur kêthaha. mohita = susah. kamoitan: kasusahan, nandhang susah. moda = wêngku. mojar = kôndha, calathu.
--- 132 --- môndra = sugih, luwih. mong = rimong, arimong: macan. mongging ranu: baya. môngka = minôngka. môngga = pisan, anggawêr, anggôndra, têgêg, datan môngga puliha: ora pisan pulih, ora anggôndra pulih. muara = wêkasan, plabuhan. munah = ngrusak, nglêbur. munya = munya: muni. muni = pandhita. muniwara: pandhita gêdhe. munindra: raja pandhita. muram = nyimpang. mure = modot. dirgamure: modot dawa. muka = rai, mantrimuka: patih. musika = tikus. musrik = sêkuthu, madhani. musus = nguyêg. muwus = kôndha, nangis. mudha = ênom. roning mudha: êlung. ratu mudha: ratu anom. mudha pangarsa: panggêdhe ôngka loro.
--- 133 --- mundhing = kêbo. murca = ilang, pisah, tiba. murcasing ngêmbanan: pisah saka êmbanan, tiba saka êmbanan. murcita = klêngêr, sumaput, tiba. murda = êndhas. murti = cêcak, linuwih, tunggal. parimurti: linuwih, linuwih bangêt. trimurti: têluning atunggal. murti gung gora sabda: têkèk. murba = nitahake. murbèng jagad: nitahake jagad. muksa = musna, sirna anglês. mungkar = ala. mêne = saiki, mêngko. mêjana = sêdhêng. dêdêg mêjana: dêdêg sêdhêngan. mêlagar = ngobong, nglarag. mêluk = ngrangkul. mêta = ngamuk. gajah mêta: gajah ngamuk. mêmêla = mêmêlas, mêlas asih. mêrcu = marcu: gêni. mêrcon, mêrcon: dolanan kang mawa gêni.
--- 134 --- mêpêk = mèh, andungkap. Ga gana = lanang, tawon. ganal = agal, gêdhe. gatra = êlèng. gati = pêrlu, têmên, kêkêtêk, wigati: luwih pêrlu. anggatèkake: mêrlokake, nêmêni, tumêmên. galiga = gliga: uci-uci. galuh = prawan, wadon. gapura = lawang, kori. gadhung = ijo. gumadhung: ijo royo-royo, ijo ijone. gagal = mrucut. gagana = awang-awang. gathita = êjam gwah = mungguh, bab. gwah laksitaning jana: mungguh lakuning uwong.
--- 135 --- gandya = wujud. gandyaning wônda: wujuding awak. gandarwa = dewa, gêndruwo. gandarwa sura: dewa lanang. gandês = pantês. gantya = ganti. gardaba = warak. garjita = gagasan, angên-angên. anggarjita: anggagas, ngangên-angên. garba = wêtêng, ringkês. garban: ringkêsan. ginarba: diringkês. garbini = anggarbini: mêtêng. gra = agra: pucak. sumêngka agraning wukir: munggah pucaking gunung. grandim = jagung. gya = banjur, nuli, enggal. gambira = bungah, berag. gambiralaya = sagara. gambuh = dhamang, pintêr, prigêl. gini = wadon: gana-gini: barange wong lanang wadon.
--- 136 --- giri = gunung. wanagiri: alas pagunungan. girindra, giriwara: gunung gêdhe. girilaya: gunung bêbanjêngan, gunung kuburan. girisa = kêkês, miris. giro = gila: kagèt kêbogiro: kêbo kagèt (araning gêndhing). gita = rikat, anggit. ginita: dianggit. gitaya: anggitan, gathèkan. giwang = sêling. gili = punthuk, gumuk, pulo. anggili prapta: kaya gumuk têka. gile = tumbar, katumbar. gilut = mamah, udi. manggilut: mamah, ngudi, marsudi. giyota = prau. griwa = githok, cêngêl. gintungan = kusambi. genda = dadah. gora = gêdhe. gora sabda, goraswara: ambêngok, anggêro. gora pracôndha: prahara. goraya: luwih gêdhe. goragadha = aru-biru, gludhug, umuk, pamèr.
--- 137 --- gothaka = gêrbong, guwa, rata gothaka: kreta gêrbong, kreta tutupan, kreta pêtêng. guna = kapintêran, pangasihan. kêna guna: kêna pangasihan. gunawan: kapintêran linuwih. gunita = gunêm, rasan. ginitan: gunêman, rarasan. gumunita: anggunêm. gutis = sikut. guling = turu. gumuling: gumlindhing, gumlinting. guluda = gorokan. gupala = rêca. gupita = budi, anggit. ginupita: diparsudi, dibudi dianggit. gupuh = enggal. gumulung = gumlundhung, glundhungan. gubah = ronce, anggit. gubahan: roncèn. kagubah: kaanggit. gundhala = trêbang. guntur = gludhug. gurnita = rame, gumuruh, gêlap.
--- 138 --- gurniti = kilat. gurnang = gong jumêgur. gurda = kayu wringin, wit waringin. gusthi = gunêm, rasan. ginusthi: digunêm, dirasani. gul-gula = mênyan. gung = agung: gêdhe. gênêng = mênggêr, dhuwur, punthuk, gumuk. gêrah = gludhug. gêrot = bondhot, bulêd. alas gêrotan: alas bondhotan, alas gêdhe. gêtêm = bêton kaluwih. gêlar = tata. ginêlar: ditata. gêlaring prang: tataning prang. gêpila = kêpila: putih. gêmpang = sirna, rusak. gêng-gêng = jèjèr-jèjèr. grêndaka = banthèng kawak.
--- 139 --- Ba bahak = rayah. ambahak: ngrayah. ambêbahak: anjarah rayah. bauwarna = gêlang. bana = panah, alas gêdhe. banaarja, bana rêja, banarja: têgal, ara-ara. banas = setan. banaspati: lêlêmbut gêni mêtu saka ing bumi. banawa = prau. bacira = alun-alun, ara-ara. barong = gombyok. singa barong: macan duwe gombyok. barongan têtironing singa barong. baruna = banyu. barung = barêng. binarung: dibarêng. baki = cèlèng. basu = têkèk. basuki = slamêt. andum basuki: andum slamêt. bawana = jagad. tribawana: jagad têtêlu endrabawana: jagad linuwih. kadewan, kahyangan, suralaya. bale = ambèn, omah. bale pustaka: gêdhong buku.
--- 140 --- balendar = blèndèr: lunyu. blèndèran: lunyon, lonthe. baluwarti = bètèng. balênggi = blênggi: gombyok. blênggèn: nganggo gombyok. badhong = pawadonan. bajra = angin. bajrapati: prahara. bayu = angin. bayubajra: prahara. baga = pawadonan. bagaskara = srêngenge. bagya = bêgja, slamêt, bage. pambagya: pambage. babu = biyung. bathara = dewa. bathari = widadari. bathara gana = mega. bathu = urun. bathon: urunan. bah rubah = barubah: rusak. barubahing galih: rusaking ati. bahna = banjir. bahni = gêni.
--- 141 --- bandana = beka, tali. kabandana: ditalèni. bandarakan = padarakan: urakan. pidak bandarakan: turune wong urakan. bantala = lêmah. bantala rêngka: nêla. bandhung = gêdhe, sungsun. sumur bandhung: sumur gêdhe, sumur sungsun. bangkit = bisa, pintêr. baskara = srêngenge. bagna = rusak, ilang, lêbur. bagnawirya: ilang kamuktène. banjar = urut. bêbanjaran: urut-urutan. ambanjari: ngurut, mrênca. bamban = wiwit. bra = ratu, murub, ambranang, warata. brana = barang, tatu. nandhang brana: nandhang tatu, kataton. rajabrana: rajaning barang, mas intên. brakara = sulung. brakithi = sêmut. brata = laku, tapa. yogabrata: laku bêcik. tapa brata: laku tapa.
--- 142 --- braja = gêgaman. brama = gêni. bramastra: panah gêni. bramantya = bramatiya: muring, nêpsu. bramara = brêmara: kombang. braminta = susah. brahma = gêni. brahmana = pandhita lanang. brahmani = pandhita wadon. brastha = rusak, lêbur. brangti = susah, birai. byantara = ngarêpan. ngabyantarane: ing ngarêpane. byakta = yêkti, têmên. kabyaktan: kayêktènan. byat = bwat: abot. kabyatan: kabotan. bina = gila, anggilani. kabina-bina: kagila-gila. birawa = bungah, muruh, luwih rowa. birat = ilang. bisama = wicaksana.
--- 143 --- bisik = bisika: parab, juluk, jênêng. bêbisik: pêparab, jêjuluk. bijang = pundhak. bijaksana = wicaksana. biyada = prawan, wong wadon. biyas = pucêt, kucêm. bima = anggêgilani. bimana = abimana: linuwihing ati, ati bêcik. bibi = biyung. binda = tumpang. binda upaya: tumpanging paekan. bintala = gandhewa. biksa = lêlêmbut. biksuka = sapi. blitar = têmbaga. blilu = bodho. bodho blilu: bodho bangêt. blilu tau: bodho nanging wis tau. belu = jagang. bèji = tlaga, sêndhang, blumbang. bèngkas = ilang, rusak.
--- 144 --- bolot = dhangkal, rêgêding awak. kokot bolot: gêbèl dhangkal. boja = pangan. bojana: mangan. kêmbul bojana: pista. bojakrama: pasuguh, pambage. boma = bomantara: awang-awang. boga = pangan, rêjêki. sandhang boga: sandhang pangan. ngupa boga: golèk pangan. bonglot = lunga, oncat. mabonglot: oncat, ngoncati, nglungani. bônda = tlikung, tali, pêrang. bondawala: pêrang ijèn, pêrang tandhing. bondawala pati: pêrang ijèn rêbut pati. angrok bondawala pati: nglabuhi pêrang ijèn rêbut pati. botrawi = sêndhang. brôngta = birai, susah. burat = borèh. budaya = budi, pikir. buwahpada = dlamakan. buja = bau, tangan. bujakara = kêlat bau.
--- 145 --- bujôngga = ula gêdhe. bumi = lêmah. bungkul = wungkul: wutuh. bungkulan, wungkulan: wutuhan. sabungkul: sawutuh. wiji wungkul: wiji wutuh. buntala = panah, gandhewa. bêsta = bonda. kabêsta: kabonda. bêntar = dhuwur. sitibêntar: sitinggil. Nga ngacari = ngancari: ngaturi. ngacarani = ngancarani: ngaturi, ambagèkake. ngacintya = andhêmêni. ngaras = ngambung. ngarip-arip = ngarêm-arêmi. pangarip-arip: pangarêp-arêp. ngadiraga = ngasrèni awak, manganggo bêcik. ngadiyah = ngluwihi. ngawiyat = awang-awang.
--- 146 --- ngalika = nêlik. ngalul = ngulinakake. ngalunapung = tansah nêpsu, têrus nêpsu. ngapilangên = nyumbana. ngayap = ngiringake, ngadhêp, ingayap: diiringake, diadhêp. ngayubagya = jumurung, nayogyani. nganyut = andudut. nganyut driya: andudut ati. nganyut tuwuh. ngamandaka = gawe-gawe, doracara. ngamêr = ngarih-arih, nglêmêsi, ngênêng-ênêngi. ngandani = ambêciki. ngantaka = matèni. ngantyani = nganti, manganti: ngêntèni. ngandhêmi = ngrungkêbi. ngranuhi = saya krasa, muwuhi. ngratika = nyipta. ngrajaniti = ngadili. ngrantam = nata, ngrancang, anggladhi, ngulinakake.
--- 147 --- ngrantêg = ngiyêg-iyêg. ngrancana = anggodha, nganggit, ngrêngga. ngrancaka = ribêd. ngaksi = nonton, andêlêng. ngascaryani = anggumuni, ngeram-eramake. ngastawa = nyêmbah, ngabêkti. pangastawèng ulun: pangabêkti kula. ngastuti = nyêmbah, ngabêkti. nawala kanthi pangastuti hamba: sêrat saha pangabêkti kula. ngasthaka = anggayuh, ngangkah. nglancari = nglêpasi. ngisapu = mangku. ngimur = nglimur: nglipur, ngarih-arih. nginte = nginjên. juru panginte: mata-mata, têlik. ngisthawa = nyana. ngimpun = ngumpulake. nginggut = mlirik, nglirik, mlerok. ngripta = nata, nganggit. pangripta: panata, panganggit, pangarang.
--- 148 --- ngling = kôndha, calathu. ngrima = anjambak. ngèstrèni = anjurungi, ngrujuki, nêksèni. ngèstupada = ngabêkti. ngèpi = nyêbari. nguni = biyèn, dhisik. nguniwèh = utawa. ngucup = ngucupi: nglêpasi. ingucup: dilêpasake. nguruh = ngunthuk. ngudara = mêtêng. ngudakani = ngilèni banyu. nguswa = ngambung. ngulul = ngrêngga. pangulul: pangrêngga. ngupadi = ngupaya, golèk, anggolèki. ngujwala = sumorot. ngujiwat = awèh ulat. ngujiwati: tansah awèh ulat. pujiwati: wong kang gawene awèh ulat.
--- 149 --- ngumala = sumorot. ngênguwung = sumorot, gumêbyar. ngrujit = nyuwèk, nyuwir, nganggit. ngrurah = ngrusak. nglut = ngoyak, amburu, ngêsuk. ngumbara = ngambara: mabur. ngrumpaka = ngrupaka, rumapaka:[16] nganggit, ngrêngga. ngungkih = ngangkah, ngarah. ngrompak = ambègal, ambajag. ngong = aku. ngongkal = nyongkèl, ambungkar, andhungkar. ngêla-êla = ngeman-eman, andama-dama, ngalêmbana. dialêmbana, dieman-eman. ngêmasi = mati. ngêntar = ambegal. ngênting = êntèk, ngêtog. ngêndhanu = anggamêng. ingêla-êla: didama-dama,
--- 150 --- ngênjali = mangênjali: nyêmbah. ngêmbun = mundhi. ngrêngih = ambrêngêngêng, rêngêng-rêngêng, ngidung. ngrêmbaka = kêtêl, ngrêmbuyung, ngrêmpoyok. ngrênggêp = nyêkêl.
Pathibasa: Kawi
Jarwa.
2. Pratelan namaning kewan
kewan.
anauti = cacing.
arina = kidang.
arimong = macan.
alwang = kalong.
andaka = banthèng.
andini = sapi.
ardawalika = ula.
astati = rayap.
asti = gajah.
asmana = pikat.
asthi = gajah.
anjana = gajah.
angsa = banyak.
anggas = ibêr
ibêran.
ituwa = luwing.
uta = lintah.
ujêl = wêlut.
nauti = cacing.
naga = ula.
151 ---
nagapati, nagaraja, nagaji, nagendra = ratuning ula nitêh = ulêr. cakarwa = mliwis putih. caga = bêburon. canthoka = kodhok. cintaka = manuk cêkaklak. cucur = manuk kêdhasih. ramaja = bajing.
rimong = macan.
rewônda = kêthèk.
rêkatha = yuyu.
karaca = kijing.
karêndhi = mênjangan tutul.
kariti = sêmut.
kaka = gagak.
kaswada = kalong.
kawêwang = mêrak.
kaga = manuk.
kambing = wêdhus.
kratalasa = bulus.
kramika = ulêr.
kyama = pênyu.
kitiran = pêrkutut.
kejani = lutung.
kukila = manuk.
kuda = jaran.
kutu = tuma.
kuthila = kêthèk.
kurma = pênyu, bulus.
152 ---
dirada = gajah. dipara = gajah. dipôngga = gajah. durma = macan. tanu = blungon. tala = tawon. tamuhana = prênjak. tidharsa = manuk kêdhasih. turôngga = jaran. sata = pitik. sawaja = bêlo. sawung galing = jago atos. salaba = laron, sulung.
samadya = gajah.
sardula = macan.
sarpa = ula.
sadpada = kinjêng, kombang.
srawa = sêmut.
swakuda = jaran.
singanadi = bajul.
singaranu = baya.
slira = mênyawak.
sukra = cèlèng.
sundara = bêkisar.
srênggala = asu ajag.
wanara = kêthèk.
wayasa = gagak.
wanteya = manuk garudha.
wardu gangga = lintah.
wancak = walang.
wraha = cèlèng.
winaya = anggang
anggang.
widhêng = [...][17]
wiyôngga = kodhok.
153 ---
wriga = kidang.
wre = kêthèk.
wuling = uling.
wêca
wêca = kongkang.
wêgang = tikus.
wêrcita = cacing.
wêrka = ulêr.
wêrjit = cacing.
larwan = laron.
layap = rayap.
landhi = mênjangan ranggah.
larwa = gangsir.
lowe = luwing.
lusi = cacing.
lêmbi = walang.
lêmbora = iwak tômbra.
palwaga = kêthèk.
pracika = kala jêngking.
pragosa = kêthèk.
pusika = kucing.
dhandhang = gagak.
dhangdhi = gogor.
makala = kancil.
madukara = kombang.
madubrôngta = kombang.
mandari = mimi.
margapati = macan.
matsika = klabang.
manggala = gajah.
mendaka = cêmpe.
mong = macan.
monging ranu = baya.
musika = tikus.
mundhing = kêbo.
154 ---
murti = cêcak. murti gung gora sabda = têkèk. gana = tawon. gardaba = warak. grêndaka = banthèng kawak. baki = cèlèng. basu = têkèk. brakara = sulung. brakatha = [...][18] brakithi = sêmut. bramara = kombang. biksa = lêlêmbut.
--- 155 --- biksuka = sapi. bujôngga = ula gêdhe. 3. Namaning Peranganing Badan, Pangangge, sarta Rêrêngganing Badan. asa = pawadonan. asada = ilat. antêlu = êndhog. irah = jêrowan. iku = buntut. istadha = bathuk. udara = wêtêng. utamangga = êndhas. usnipa = tutup gêlung. anggas = gadhing. nadya = bêbayu. nasika = irung. nala = ati. nabi = wudêl. nandi = bêbayu. netra = mata. newata = panganggo. nêbah = tlapukan.
carana = athi
athi.
carma = walulang, kulit.
caksuh = suluhan.
curiga = kêris.
cuni = panunggul.
cêmbing = jenggot.
rajatadi = mas intên.
riwe = kringêt.
ruwastha = ugêl-ugêl. rukmi = êmas. kaosmurda = kêthu. karêndar = sungsum. kaki = sikil. kawaca = kaprabon. kawanda = gêmbung. kalingking = jênthik. kale = pênding. kalêntit = itil. karna = kuping, sungu. karni = ambaning kuping, sungu. kalpa = ali-ali. kalpika = ali-ali. kalbu = ati. kisi = kancing gêlung. keswa = rambut. kocika = palanangan. koce = sondhèr. koswa = panganggo. komis = brêngos. --- 156 ---
kurug = kalung.
kurita = rante.
kukya = kuku.
kêning = alis.
dara = wêtêng.
darani = caping.
drastha = makutha.
drasthi = alis.
driya = ati.
dênta = gadhing, untu.
tatab = kêbuk.
taling = kuping.
tyas = ati.
tiwe = swiwi. tungkat = têkên. têkit = cêthik. sarija = itil. sadak = kancing gêlung. salemuka = pilingan. sandhang walikat = kêris sardala = siyung. sikara = tangan bau. singsim = ali-ali. sèntèl = kempol. sonya = suwêng. suweda = driji. sulaksana = awak. sulastri = patrêm. sêlah = kêmbên. wacu = klambi. waju = klambi. waga = pawadonan. wanda = awak. wardaya = ati. --- 157 ---
waktra = rai.
wastra = jarit.
waspa = êluh.
wiso = usus.
wismaka = kêthu.
wèni = rambut.
lanat = cucuk.
lak
lak = têlak.
lidhah = ilat.
lik
lik = sêntil.
locana = pasuluhan.
ludaka = cêthik.
ludira = gêtih. ludhaha = idu. lungaya = gulu. lêmak = gajih. pani = godhoh. panika = palanangan. pacu = sikut. pada = sikil. paduka = sikil. palam = daging. payudara = susu. paksa = uwang, swiwi, bau. pranaja = dhadha. praswa = githok. prastha = githok. prasthi = alis. prambayun = susu. puhun = jêmpol. purus = palanangan. pêrot = usus. dhara = wêtêng. --- 158 ---
dhiri = awak.
dhêsthi = alis.
dhrêstha = siyung.
jalagra = riyak.
jaludha = gadhing.
jatha = siyung.
johar = sêsotiya.
jêngku = dhêngkul.
manik = sêsotiya.
mirata = maras.
mèdi = silit.
muka = rai.
murda = êndhas.
--- 159 --- gliga = uci-uci. griwa = cêngêl. gutis = sikut. guluda = gorokan. bauwarna = gêlang. badhong = pawadonan. baga = pawadonan. bijang = pundhak. burat = borèh. buwahpada = dlamakan buja = bau bujakara = kêlat bau 4. Namanipun Têtuwuhan, Sêsêkaran sarta Sowohan alaya = jae agêr-agêr = ganggêng ambawang = pakèl canga = lombok cêndhani = cêndhana cêthèthèt = kêcipir ratuh = lumut rayung = glagah
rangin = dhadhap randhêh = randhu risakan = kiring rondhon = godhong rutan = pênjalin rêwawa = luntas kêkatang = sukêt kalurak = kapundhung
kamal = asêm kamijara = sêre kroya = waringin kunira = kunir kuranji = asêm kurita = oyod kusuma = kêmbang kumuda = kêmbang tunjung kêtur = cêndhana kêndhuru = wit gêndhuru dukut = sukêt duryan = durèn tahên = kayu taun taratya = wit trate taru = godhong taruwara = kêkayon tarkas = endhong tangke = êpang tilarsa = lêmpuyang timuna = timun trêna = êlung --- 160 ---
sahang = mrica saing = cabe sarasidya = kêmbang trate sari = kêmbang salatara = woh mlandhingan singgang = poke dami sumarsana = kêmbang kanthil sêrah = suru warêgung = gudhe wratsari = kêmbang cêpaka wratmaka = kêmbang gambir winata = kêmbang tunjung wila = maja.
wilaja = maja alas.
wipanca = dlima.
wot = oyod.
wulon = rambutan.
wêtis = pace.
wêlada = êlo.
wrêksa = kayu.
lata = oyod.
latuha = lumut.
latang = latêng.
lalang = alang
alang.
ladha = lombok.
limaya = jêruk.
limus = timun.
limbe = kimpul.
luda = tlutuh.
lêngis = waru.
parai = timun.
patra = godhong.
pala = uwoh.
palarêkta = bolu.
161 ---
pantên = pari.
pandhana = pandhan.
padma = kêmbang tunjung.
pudhaka = kêmbang pandhan.
puspa = kêmbang.
puspakrêsna = tlasih.
puspita = kêmbang.
dhadhak = tlutuh.
dhukut = sukêt.
jirak = kapundhung.
jugul = boncis.
jêring = jèngkol.
nyu, ênyu = cêngkir
--- 162 --- mandira = wit waringin manggistha = wit manggis grandim = jagung gile = katumbar gintungan = woh kusambi gêrot = bondhot gêtêm = bêton kaluwih gurda = kayu wringin Hak Pengarang Kaayoman Staatsblad. Sêrat punika bilih tanpa tôndha tangan, botên afsah kawontênanipun Boekh S. M. DIWARNO [Tanda tangan]
1. Musnèng batang angèsthi wiji (1931 A.D.), [sic. 1860 A.J., 1929/30 A.D.]. (kembali) 2. awan. (kembali) 3. lèrèn. (kembali) 4. anindita. (kembali) 5. kêtigên. (kembali) 6. ora. (kembali) 7. nganggo. (kembali) 8. rasa. (kembali) 9. santosa. (kembali) 10. sêru. (kembali) 11. ajêg. (kembali) 12. wowo. (kembali) 13. wangkawa. (kembali) 14. pèrèng. (kembali) 15. isih. (kembali) 16. rumumpaka. (kembali) 17. yuyu. (kembali) 18. sulung. (kembali) Copyright © 2011-12 Yayasan Sastra Lestari. All Rights Reserved.