Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya PANGARIBAWANE MEDHIA MOVIE MAKER TUMRAP KAWASISAN NYEMAK CRITA RAKYAT KELAS VII SMP NEGERI 19 SURABAYA Dara Mustika Dewi Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah (Jawa) Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Surabaya Abstrak Peserta dhidhik minangka paraga ing donya pendhidhikan kudu bisa luwih aktif lan kreatif sajrone proses pamulangan. Salah sawijine pamulangan basa Jawa yaiku materi nyemak kanthi kompetensi dhasar "mangerteni lan nganalisis struktur teks, unsur basa, pesen moral crita rakyat lan ngapresiasi crita rakyat". Pamulangan nyemak kalebu katrampilan basa kang ora gampang, mula kudu ana medhia pambiyantu sajrone proses pamulangan, salah sawijine yaiku medhia movie maker. Underan panliten iki yaiku (1) kepriye kawasisan nyemak crita rakyat tanpa nggunakake medhia movie maker ing kelas kontrol, (2) kepriye kawasisan nyemak crita rakyat kanthi nggunakake medhia movie maker ing kelas eksperimen, (3) kepriye pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat, (4) kepriye asil respon angket siswa kelas eksperimen kang nggunakake medhia movie maker. Konsep sajrone panliten iki yaiku medhia movie maker, nyemak, lan crita rakyat. Metodhe kang digunakake sajrone panliten iki yaiku Quasi Eksperimental Design kanthi desain Nonequivalent Control Group Design. Teknik kang digunakake yaiku tes lan angket. Instrumen kang digunakake yaiku RPP, lembar soal, lan lembar angket, dene kanggo analisis dhata nggunakake uji t-signifikansi. Adhedhasar dhata kang wis diklumpukake bisa didudut ora ana pambeda kang signifikan ing kelas kontrol panliten 1 antarane asil pre-test lan post-test yaiku titung = 1,156 < ttabel = 1,685. Ing panliten 2 kelas kontrol nuduhake ora ana pambeda antarane asil pre-test lan post-test yaiku titung = 1,240 < ttabel = 1,685. Ing kelas eksperimen nuduhake ana pambeda kang signifikan, panliten 1 antarane pre-test lan post-test ngasilake titung = 8,062 > ttabel 1,685. Panliten 2 kelas eksperimen antarane pre-test lan post-test yaiku titung = 8,265 > ttabel = 1,685. Asil t-tes signifikansi ing kelas kontrol lan kelas eksperimen panliten 1 nuduhake titung = 5,530 > ttabel 1,666. Panliten 2 antarane kelas kontrol lan kelas eksperimen ngasilake titung = 4,092 > ttabel = 1,666. Adhedhasar asil itungan kasebut bisa dimangerteni yen ana beda kang signifikan antarane kelas kontrol lan kelas eksperimen, ateges medhia movie maker bisa ngundhakake kawasisan nyemak crita rakyat siswa kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. Tembung Wigati: movie maker, nyemak, crita rakyat PURWAKA Lelandhesan Panliten Sajrone donya pendhidhikan, materi pamulangan basa Jawa kang digunakake kuwi akeh jinise, salah sijine yaiku katrampilan basa. Miturut Pringgawidagda (2002:133) tujuwan pamulangan basa yaiku kawujude patang katrampilan basa, yaiku katrampilan maca, katrampilan nulis, katrampilan wicara, lan katrampilan nyemak. Patang katrampilan basa kasebut wis kalebu sajrone Kompetensi Dasar kang kudu disinaoni siswa. Saben siswa kudu bisa nguwasani patang katrampilan lisan lan tulis kasebut, jalaran katrampilan kasebut bisa dadi idhentitas manungsa. Salah siji katrampilan basa kang diwulangake ing SMP kelas VII yaiku katrampilan basa nyemak, kanthi kompetensi inti "mangerteni, ngolah, ngandharake lan njlentrehake sajrone ranah konkret lan ranah abstrak selaras karo kang disinaoni ing sekolah lan sumber liya kang padha sudhut pandhang utawa teorine" lan kanthi kompetensi dhasar "mangerteni lan nganalisis struktur teks, unsur basa, pesen moral crita rakyat lan ngapresiasi crita rakyat". Crita rakyat kang dianggo yaiku crita rakyat kang awujud dongeng. Mula saka kuwi panliten iki bakal ngrembug ngenani katrampilan nyemak crita rakyat siswa SMP Negeri 19 Surabaya, mligine para siswa kelas VII. Sejatine nyemak kuwi kalebu katrampilan basa kang ora gampang mula saka kuwi Munadi (2008:59) merang patang unsur kang ana gegayutane karo nyemak, yaiku nyemak, nggatekake, mangerteni, lan ngeling- eling. Katrampilan basa nyemak bisa ditegesi nyemak crita narasi, drama, pawarta lan sapanunggalane. Sajrone katrampilan nyemak, saben siswa nduweni perkara utawa alangan. Kaya dene wektu siswa kudu nyemak crita kang dicritakake gurune, saperangan siswa rumangsa kangelan anggone nyemak lakune crita kasebut. Mula saka kuwi, supaya para siswa ora rumangsa kangelan anggone nyemak crita, sajrone proses pamulangan kudu diwenehi kreativitas utawa ide-ide anyar kanggo mbantu para siswa supaya luwih gampang ngrembakake katrampilan nyemak crita. 1
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Medhia anyar kang kapilih kanggo digunakake ing panliten iki yaiku medhia audiovisual awujud movie maker. Movie maker bisa digunakake kanggo nggawe medhia arupa video utawa film (Asyhar, 2011:76). Miturut Tutang lan Annas (2006:2) movie maker yaiku salah sawijine program edit video kang ditindakake dening pawongan kang isih sethithik pangalamane utawa durung ahli nggawe video. Dadi bisa ditegesi yen nggawe medhia movie maker kuwi sejatine ora angel, yen bisa mangerteni lan mahami menu utawa fasilitas kang wis ana. Pangetrape medhi movie maker iki minangka salah siji donya pendhidhikan. Saliyane kuwi, medhia movie maker iki dirasa medhia kang bisa narik kawigaten para siswa amarga medhia movie maker minangka medhia pamulangan kang sampurna saliyane medhia film, yaiku medhia kang ana perangan audio utawa suwara lan perangan visual utawa gambar. cara pangrembakane teknologi ing (3) Ngandharake pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII ing SMP Negeri 19 Surabaya. (4) Ngandharake asil respons angket siswa kelas eksperimen kang nggunakake medhia movie maker. Hipotesis Panliten Hipotesis yaiku jawaban kang nduweni sipat sawetara tumrap perkara panliten, nganthi bisa dibuktekake dikumpulake (Arikunto, 2013:76). Miturut Sugiyono (2012:64) tumrap underan jawaban sawetara hipotesis yaiku panliten, ing ngendi underan panliten wis ditulis arupa ukara pitakonan. Hipotesis sajrone panliten iki ana 2, kang digambarake H1 lan H0. lumantar dhata kang Underane Panliten Adhedhasar lelandhesan panliten kang wis diandharake, bisa diweruhi yen panliten iki bakal ngandharake ngenani pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat ing SMP Negeri 19 Surabaya. Mula saka kuwi underan panliten kang bakal dirembung kaya ing ngisor iki : H1 yaiku medhia movie maker nduweni pangaribawa kang signifikan tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII ing SMP Negeri 19 Surabaya taun ajaran 2014/2015. H0 yaiku medhia movie maker ora nduweni pangaribawa kang signifikan tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII ing SMP Negeri 19 Surabaya taun ajaran 2014/2015. Paedahe Panliten (1) Kepriye kawasisan nyemak crita rakyat kelas tanpa ing SMP Negeri 19 Surabaya VII nggunakake medhia movie maker ing kelas kontrol? (2) Kepriye kawasisan nyemak crita rakyat kelas ing SMP Negeri 19 Surabaya kanthi VII nggunakake medhia movie maker ing kelas eksperimen? (3) Kepriye pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII ing SMP Negeri 19 Surabaya? (4) Kepriye asil respons angket siswa kelas eksperiman kang nggunakake medhia movie maker? Ancase Panliten Adhedhasar underane panliten ing ndhuwur, bisa diweruhi ancas panliten iki kaya ing ngisor iki : (1) Ngandharake kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII ing SMP Negeri 19 Surabaya tanpa nggunakake medhia movie maker ing kelas kontrol. (2) Ngandharake kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII ing SMP Negeri 19 Surabaya kanthi nggunakake medhia movie maker ing kelas eksperimen. Panliten iki nduweni paedah kanggo menehi sumbangsih kawruh ing babagan pendhidhikan, mligine pamulangan basa Jawa ing SMP Negeri 19 Surabaya. Paedahe kaya ing ngisor iki : (1) Kanggo Guru Kanggo guru, panliten iki bisa menehi kawruh ngenani pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat. Saliyane kuwi uga bisa menehi ide utawa gagasan kanggo nggawe panliten-panliten utawa cara-cara kanggo ngundhakake asil pasinanon siswa sabanjure. (2) Kanggo Siswa Kanggo siswa, medhia movie maker bisa mbantu siswa nampa pamulangan kang diwenehake. Medhia kang digunakake kanggo iki beda karo mbantu proses pamulangan medhia sadurunge. Saliyane kuwi medhia iki uga durung tau digunakake ing siswa SMP Negeri 19 Surabaya, saengga medhia movie maker kang digunakake iki diajab bisa luwih narik kawigaten siswa, sarta pamulangan iki luwih nyenengake lan luwih gampang ditampa dening para siswa. (3) Kanggo Sekolah Kanggo sekolah, medhia movie maker iki bisa menehi sumbangsih positif. Salah sijine 2
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya yaiku meminimalkan utawa ngurangi perkara utawa alangan para siswa anggone nampa materi pamulangan, sarta menehi ide utawa gagasan supaya para guru bisa menehi kreativitas lan inovasi kanggo pamulangan sajrone kelas. sarta mangerteni makna komunikasi (Tarigan, 2008:31). Dadi bisa ditegesi nyemak kuwi komunikasi lumantar basa lisan saka pawongan siji utawa sumber swara marang pawongan liya. (5) Crita Rakyat Wewatesan Panliten (1) Pangaribawa Pangaribawa yaiku kakuwatan kang tuwuh saka pawongan kang bisa menehi owah- owahan ing sakupenge (Surakhmad, 1982:7). Pangaribawa kang ana ing panliten iki yaiku owah-owahane kahanan sadurunge para siswa diwenehi medhia pamulangan kang digunakake lan sawise medhia pamulangan digunakake. Dadi bisa ditegesi yen pangaribawa yaiku owah-owahane kahanan pamulangan sadurunge lan sawise medhia diwenehake kanggo mbantu pamulangan ing kelas. tumrap samubarang kang ana Danandjaya 1986:15) ngandharake yen crita rakyat yaiku golongan crita kang tuwuh lan ngrembaka kanthi cara turun-temurun. Salah siji jinis crita rakyat yaiku dongeng kang bakal digawe materi pamulangan ing panliten iki. Dalan crita dongeng, akeh kang ora bisa dinalar utawa kebak khalayan lan asipat imajinatif. Crita dongeng biyasane crita jaman biyen kang kebak unsur ghaib utawa mistis. Djamaris (sajrone TINTINGAN KAPUSTAKAN Medhia (2) Medhia Movie Maker Medhia kang dimaksud sajrone panliten iki yaiku alat lan sarana kang digunakake sajrone pamulangan kanggo panyambung materi saka guru kanggo siswa kanthi cara-cara tartamtu luwih bisa siswa mangerteni lan paham samubarang materi pamulangan kang diwulangake dening guru. supaya para Miturut Tutang lan Annas (2006:2) movie maker yaiku salah sawijine program edit video kang ditindakake dening pawongan kang isih sethithik pangalamane utawa durung ahli nggawe video. Medhia movie maker iki arupa visual utawa gambar lan ana rekaman utawa swara crita rakyat kang arupa dongeng. (3) Kawasisan Tembung medhia asale saka basa Latin yaiku medhium kang nduweni teges panglantar utawa sarana. Medhia yaiku perangan sumber pasinaon kang ngandhut materi pamulangan ing lingkungan siswa kang bisa mancing siswa supaya sinau (Arsyad, 2011:4). Miturut Briggs (sajrone Sadiman, 2010:6) medhia yaiku samubarang alat fisik kang bisa nyajekake utawa menehi pesen sarta daya rangsang tumrap siswa kanggo sinau, tuladhane buku, film, kaset, lan sapiturute. Sadiman (2010:7) ngandharake medhia yaiku samubarang kang bisa digunakake kanggo nglantapake pesen saka pangirim marang panampa saengga bisa ngrangsang pamikiran, pangrasa, kawigaten lan minat siswa supaya proses pamulangan bisa kalakon. Miturut Sudjana lan Rivai (2010:2) fungsi medhia sajrone proses pamulangan antarane yaiku : (1) Pamulangan bakal luwih bisa narik kawigaten siswa kasaguhan, kakuwatan upayane manungsa kang ana gegayutane kaliyan kagiyatan pakaryan kanthi efektif (Sinaga lan Hadiati, 2011:34). Kawasisan sajrone panliten iki yaiku kawasisan para siswa mangerteni ngenani materi paham pamulangan kang diwulangake dening guru. Kawasisan siswa ing panliten iki diajab bisa luwih becik yen para siswa wis diwenehi medhia pamulangan movie maker kanggo mbantu para siswa nampa pamulangan nyemak dongeng. Kawasisan yaiku lan (4) Nyemak saengga bisa nuwuhake motivasi sinau; (2) Materi pamulangan bakal luwih cetha maknane saengga bisa luwih dimangerteni dening para siswa, lan para siswa bisa tujuwan pamulangan kanthi becik; luwih mahami (3) Metodhe pamulangan bakal luwih akeh, ora mung komunikasi verbal kanthi tuturan tembung-tembung dening guru, saengga siswa ora bosen; Siswa luwih bisa nindakake kagiyatan sinau, amarga ora mung ngrungokake apa kang dijlentrehake guru, nanging uga bisa nduweni kagiyatan liya kayata nggatekake, nindakake, lan liya-liyane. siji katrampilan basa. Nyemak yaiku kagiyatan cara ngrungokake nggatekake, mangerteni, ngapresiasi kanggo ngolehake informasi, nangkep isi utawa pesen Nyemak minangka salah simbol lisan kanthi Medhia Movie Maker Tutang lan Annas (2006:2) ngandharake yen movie maker yaiku salah sawijine program edit video kang ditindakake dening pawongan kang isih sethithik 3
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya pangalamane utawa durung ahli nggawe video. Movie maker minangka medhia kang bisa aweh kalodhangan kanggo nggawe medhia arupa video utawa film (Asyhar, 2011:68). Adhedhasar bisa dimangerteni yen medhia movie maker yaiku medhia kang paling trep digunakake sajrone panliten iki, amarga medhia kasebut ora mbutuhake pangalaman utawa keahlian kang mligi kanggo nggawe medhia kasebut. Anggone nggawe medhia movie maker mung mbutuhake mangerteni tetembungan-tetembungan utawa menu kang wis ana. andharan kasebut kawigaten kang luwih, mangerteni, ngapresiasi, sarta njlentrehake samubarang supaya bisa oleh informasi, mangerteni isi utawa pesen, sarta mangerteni makna komunikasi kang wis diandharake dening pambiwara lumantar omongan utawa basa lisan (Tarigan, 2008:31). Bab kuwi selaras karo panemune Hanafi (1995:18) yen nyemak yaiku ngrungokake kanthi mligi lan kapunjerake marang objek kang disemak. Saka pamawas para ahli kasebut bisa dimangerteni yen sejatine nyemak yaiku ngrungokake, mangerteni lan njlentrehake simbol-simbol lisan saka sumber swara tartamtu. Medhia movie maker yaiku salah siji medhia audiovisual amarga medhia movie maker bisa nampilake audio utawa swara lan uga ana visual utawa gambar. Swara lan gambar kang arep digawe sajrone pamulangan nyemak crita rakyat iki bisa digawe lan dirancang dhewe kanthi diselerasake karo kabutuhane. Anane swara lan gambar kang ana sajrone medhia movie maker iki bakal bisa narik kawigaten para siswa anggone nyemak crita lan mbiyantu para siswa nemokake ide pokok utawa dudutan crita rakyat kang wis disemak. Katrampilan Basa (2011:16) katrampilan basa diperang dadi patang aspek utama, yaiku nyemak, wicara, maca, lan nulis. Sejatine patang katrampilan kasebut nyawiji utawa biyasa kasebut catur tunggal amarga nyatane cara pangatrapane ora bisa dipisahake antara siji lan sijine (Tarigan, 2008:1). Katrampilan basa sajrone kurikulum ing sekolah biyasane ana patang aspek yaiku katrampilan nyemak, katrampilan wicara, katrampilan maca lan katrampilan nulis. Saben katrampilan kasebut nduweni sesambungan karo telung katrampilan liyane kanthi cara maneka warna. Miturut Basir Sejatine jinise katrampilan nyemak kuwi mung ana 2, nanging saka 2 jinis katrampilan nyemak kuwi bisa diperang maneh dadi maneka warna jinis nyemak. Miturut Tarigan (2008:38) jinis-jinise nyemak bisa diperang dadi 2, yaiku : (1) Nyemak Ekstensif (extensive listening) yaiku jinis kagiyatan nyemak ngenani samubarang kang luwih umum lan luwih bebas omongane utawa cecaturane, ora mesti kanthi bimbingan guru. Sajrone kagiyatan nyemak ekstensif bisa diperang dadi 4, yaiku sosial, sekunder, estetik, lan pasif. (a) Nyemak sosial yaiku kagiyatan nyemak kang ing panguripan sosial biyasane kedadeyan utawa panggon ing ngendi masyarakat padha cecaturan ngenani samubarang kang bisa narik kawigaten kabeh pawongan kang ana. (b) Nyemak sekunder yaiku kagiyatan nyemak kanthi cara ora disengaja lan kanthi cara ekstensif. (c) Nyemak estetik yaiku babagan pungkasan lan kagiyatan nyemak kang kalebu sajrone nyemak kang ora disengaja lan nyemak kanthi cara ekstensif. Saka andharan kasebut bisa ditegesi yen anggone sinau katrampilan basa kuwi ora bisa mung sinau katrampilan basa siji wae, amarga yen sinau katrampilan basa siji mesthi ana gegayutane karo katrampilan basa liyane. Katrampilan basa nyemak bisa digayutake karo katrampilan basa wicara, katrampilan basa wicara bisa digayutake karo katrampilan basa nulis, katrampilan basa nulis bisa digayutake karo katrampilan basa maca lan sapiturute. Katrampilan Nyemak Nyemak minangka salah siji katrampilan basa kang ora gampang ditindakake. Sajrone proses nyemak mbutuhake kawigaten kang luwih kanggo mangerteni lan mahami samubarang kang dirungokake saka sumber swara katamtu. Miturut Anderson (sajrone Tarigan, 2008:30) nyemak minangka proses ngrungokake, ngenal, sarta njabarake simbol-simbol lisan. Nyemak yaiku proses kagiyatan ngrungokake simbol-simbol lisan kanthi (d) Nyemak pasif yaiku mangerteni omongan tanpa anane upaya sadhar kang biyasane dadi tetenger upaya-upaya nalika sinau kanthi kurang mawas, gupuh lan sapiturute. (2) Nyemak Intensif yaiku jinis kagiyatan nyemak kang kudu utawa perlu anane pengawasan utawa kontrol. Kagiyatan nyemak iki biyasae digunakake sajrone pamulangan basa. Nyemak Intensif uga bisa diperang dadi 6, yaiku kritis, konsentratif, kreatif, eksplorasif, interogatif lan selektif. (a) Nyemak kritis yaiku jinis kagiyatan nyemak arupa salahe nggoleki utawa kelirune lan pener saka samubarang kang bener omongane pambiwara utawa sumber swara kanthi alesan-alesan kuat kang bisa ditampa akal. (b) Nyemak konsentratif yaiku jinis nyemak telaah. 4
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya (c) Nyemak kreatif jinis kagiyatan nyemak kang bisa nuwuhake kasenengan asipat imajinatif para panyemak tumrap pangrungon, pandeleng, tumindak sarta pangrasa-pangrasa kinestetik samubarang kang disemak. (d) Nyemak eksplorasif yaiku jinis kagiyatan nyemak intensif kanthi makna lan tujuwan nggoleki samubarang kang luwih jelas lan sempit. (e) Nyemak jinis kagiyatan nyemak luwih akeh pamikiran lan pamilihan bagiyan-bagiyan saka omongan pambiwara utawa sumber swara amarga panyemak bakal nduweni akeh pitakonan. interogatif yaiku intensif kang nutut (f) Nyemak selektif yaiku kagiyatan nyemak kang diulang-ulang lan ora mung ngrungokake saperangan omongan pambiwara utawa sumber swara, nanging kudu ngrungokake kabeh omongan kang saka pambiwara utawa sumber swara kasebut. (4) Ngevaluasi yaiku sawise mangerteni sarta njabarake isi, panyemak wiwit menehi pambiji ngenani kaluwihan lan kakurangan sarta kabecikan lan kaalaan pambiwara. (5) Nanggapi yaiku tahap pungkasan sajrone kagiyatan nyemak. Panyemak bisa nrima, mangerteni, lan nyerep sarta nrima panemu utawa ide kang diandharake dening pambiwara. Pawongan kang nyemak bisa menehi panyaru utawa pitakonan. Crita Rakyat Miturut Danandjaya (1986:50) crita rakyat yaiku perangan saka foklor lisan kang asli. Djamaris (sajrone Danandjaya, 1986:15) ngandharake yen crita rakyat yaiku golongan crita kang tuwuh lan ngrembaka kanthi cara turun-temurun. Adhedhasar pamawas kang diandharake bisa dimangerteni crita rakyat yaiku crita kang tuwuh lan ngrembaka sajrone masyarakat ing ngendi asale crita kasebut (biyasane panggonan kang dadi latar crita) lan kabeh masyarakat mangerteni crita kasebut. Crita rakyat biyasa disebarake kanthi cara lisan. Miturut Tarigan (2008:57) tujuwan nyemak kuwi ana 8, yaiku (1) nyemak kanggo sinau, (2) nyemak kanggo nikmati, (3) nyemak kanggo evaluasi, (4) nyemak kanggo ngapresiasi, (5) nyemak kanggo mungkasi perkara, (6) nyemak kanggo mbedakake swara, (7) nyemak kanggo ngyakinake, lan (8) nyemak kanggo observasi. Saka andharan kasebut bisa dimangerteni yen nyemak kagiyatan meruhi samubarang informasi nganggo indra pangrungon kang nduweni tujuwan kanggo mangerteni samubarang isi lan pesen saka bahan kang disemak. yaiku proses utawa Amarga crita rakyat tuwuh lan ngrembaka ing masyarakat utawa rakyat, mula crita iki nggambarake panguripan masyarakat ing ngendi crita iku tuwuh. Crita rakyat ora mung minangka panglipur kanggo masyarakat, nanging uga minangka gegambaran tumindak lan angen- angen klompok masyarakat, piranti pendhidhikan sarta bisa kabudayan dimangerteni yen crita rakyat yaiku salah siji wujud pamikiran klompok masyarakat kang nyengkuyung kabudayan. lan norma masyarakat. Mula Sajrone kagiyatan nyemak, saliyane nduweni tujuwan uga nduweni tata cara kang kudu dimangerteni dening sapa wae kang arep nindakake kagiyatan nyemak. Supaya kagiyatan nyemak bisa kalakon kanthi trep kudu nggatekake saperangan tata carane nyemak supaya bisa asil mangerteni samubarang isi lan pesen ing bahan kang disemak. Miturut Logan (sajrone Tarigan, 2008:63) ana 5 cara sajrone kagiyatan nyemak, yaiku : (1) Ngrungokake yaiku ngrungokake samubarang kang awujud dijlentrehake tetembungan kang diomongake. dening pambiwara (2) Mangerteni yaiku tahap sawise ngrungokake, ana pepenginan kanggo mangerteni utawa mahami kanthi samubarang kang trep ngenani diandharake dening pambiwara. isi Sejatine jinis-jinis crita rakyat ana akeh banget, ing kene bakal diandharake telu jinis crita rakyat miturut pamanggih para ahli nanging miturut William R. Bascom (sajrone Danandjaya, 1986:50) ana telu jinis kang paling asring kasebut, yaiku : (1) Mite utawa mitos yaiku crita-crita suci kang nyengkuyung sistem kepercayaan utawa agama sesambungane karo (religi), crita kang ana kapitayan masyarakat ing ngendi crita kuwi ana (Hutomo, 1991:63). Miturut William R. Bascom (sajrone Danandjaya, 1986:50) mitos utawa mite yaiku crita rakyat kang dianggep bener-bener kedadeyan lan dianggep suci. Mite biyasane nyritakake ngenani dewa utawa makluh setengah dewa. Prastawa kuwi ana ing donya liya utawa ora ing donya kang dikenal kaya saiki lan kedadeyane ing jaman biyen. (3) Njabarake yaiku yaiku tahap ing ngendi panyemak durung bisa marem yen mung ngrungokake lan mangerteni isi samubarang kang wis dirungokake, panyemak uga pengin njabarake isi lan panemune saka apa kang wis dirungokake. (2) Miturut Hutomo (1991:64) legenda yaiku crita-crita kang miturut masyarakat kang nduweni crita sejarah. kasebut minangka prastawa-prastawa William R. Bascom (sajrone Danandjaya, 1986:50) ngandharake yen legenda yaiku crita rakyat kang 5
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya nduweni titikan memper karo mite, yaiku dianggep bener-bener ana kedadeyane, nanging ora dianggep suci. Beda karo mite, para paraga legenda ora dewa nanging manungsa kang dicritakake nduweni sipat kang ora biyasa tinimbang manungsa liyane lan asring diewangi dening makhluk ghaib. Panggonan kedadeyane dikenal lan wektu kedadeyane uga durung suwe. (3) Wiliiam R. Bascom (sajrone Danandjaya, 1986:50) Dongeng yaiku crita rakyat kang dianggep bener- bener kedadeyan kanggo pawongan percaya. Dongeng uga ora ana wektu lan panggonan kang pasti. Saben crita nduweni unsur utawa perangan pamangune, kaya dene crita rakyat uga nduweni unsur pamangun. Wellek dan Warren (sajrone Najid, 2009:23) ngandharake unsur prosa fiksi bisa diperang dadi 2, yaiku unsur intrinsik lan unsur ekstrinsik. Unsur intrinsik yaiku unsur-unsur kang mbangun karya sastra, dene unsur ekstrinsik yaiku unsur-unsur kang ana ing sanjabane karya sastra (Nurgiyantoro, 2007:23). Ing kene bakal ngandharake ngenani unsur intrinsik sajrone crita rakyat, unsur-unsur kasebut yaiku : (1) Tema lan Amanat lumantar sajrone crita pawongan kang ana tumindak, pangucapan, lan pamikiran paraga kasebut. Watak lan karakter paraga sajrone crita uga bisa digambarake dening paraga liya sajrone crita. (3) Latar Latar crita uga biyasa diarani setting. Miturut Abrams (sajrone Nurgiyantoro, 2007:216) latar setting kang uga kasebut minangka utawa tumuju marang panegesan lelandhesan kang panggonan, wektu lan lingkungan sosial panggon kedadeyane prastawa-prastawa kang dicritakake. Wektu lan panggonan sarta lingkungane sajrone latar crita utawa setting (Najid, crita diarani 2009:30). Perangan-perangan kasebut nduweni sesambungan marang siji lan sijine, uga ora bisa dipisahake siji-siji. Latar panggonan luwih nengenake panggonane prastawa crita kang dicritakake. Latar wektu luwih nengenake kapan prastawa kuwi ana. Latar lingkungan sosial luwih nengenake tumindak sosial panguripan masyarakat ing panggonan kasebut dicritakake. (4) Alur Tema asring diarani minangka dhasar crita, yaiku pokok perkara kang mendominasi karya sastra (Najid, (sajrone 2009:34). Miturut Stanton Nurgiyantoro, 2007:70) tema yaiku makna crita kang mligine njlentrehake saperangan unsur kanthi cara kang apa anane. Tema uga bisa diarani ide pokok lan tujuwan utama. Ide pokok iki kang dadi lelandhesane crita bisa lumaku kanthi becik. Ide pokok kuwi bisa dirembakake supaya nduweni makna crita kang becik lan bisa narik kawigaten. Amanat yaiku pesen kang ana utawa sumirat sajrone crita. Pesen kang ana sajrone crita kuwi diajab bisa aweh pamulangan kanggo sapa wae kang maca crita kasebut. (2) Paraga (sajrone Nurgiyantoro, 2007:113) alur yaiku urut-urutane prastawa, nanging saben prastawa kasebut mung digayutake kanthi sebab-akibat, prastawa kang siji disebabake utawa liyane. Urut- nyebabake kedadeyane prastawa urutane saperangan prastawa, kanthi linier utawa lurus kanthi cara kasualitas, saengga mujudake satu-kesatuan kang sampurna, padu lan bunder sajrone crita disebut alur (Najid, 2009: 24). Adhedhasar pamawas kasebut bisa dimangerteni alur minangka urutane crita saka prastawa yaiku kedadeyan wiwitan prastawa kasebut bisa ana, konflik yaiku anane kedadeyan kang nuwuhake konflik yaiku utawa prakara penyelesaian utawa pungkasane crita. Miturut Stanton lan klimaks (sajrone Nurgiyantoro, 2007:165) paraga yaiku pawongan kang ana sajrone karya naratif utawa drama, kang dening pamaca ditegesi nduweni moral tartamtu kang digambarake sajrone pangucapan lan apa wae kang dilakoni sajrone tumindak. Lakon kang nyengkuyung prastawa saengga bisa nuwuhake crita diarani paraga (Najid, 2009:27). Miturut Abrams Saka pamawas kasebut bisa dimangerteni paraga minangka perangan crita kang wigati tumrap mlakune utawa dalane crita, lan tanpa paraga crita lumaku. Paraga minangka kasebut ora bisa gegambaran pawongan kang ana ing crita uga lan karakter paraga utawa nuduhake watak Landhesan Teori iki bakal ngandharake ngenani teori kang digunakake sajrone panliten kang bakal ditindakake. Panliten kang arep ditindakake iki nggunakake teori kang akeh banget, nanging mung saperangan teori wae kang digunakake dadi landhesan teori. Panliten kang bakal ditindakake iki ngenani pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita teori kang digunakake saka teori-teori para ahli kang trep karo perkara kang dirembug sajrone panliten iki saengga bisa diandharake kanthi cetha. Ing perangan landhesan teori rakyat, mula Nyemak minangka salah siji katrampilan basa kang diwulangake ing pamulangan basa Jawa. Konsep 6
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya katrampilan nyemak sajrone panliten iki nggunakake teori saka Tarigan (2008:31) yaiku proses kagiyatan ngrungokake simbol-simbol lisan kanthi kawigaten kang luwih, mangerteni, ngapresiasi, sarta njlentrehake samubarang supaya bisa oleh informasi, mangerteni isi utawa pesen, sarta mangerteni makna komunikasi kang wis diandharake dening pambiwara lumantar omongan utawa basa lisan. METODHE PANLITEN Rancangan Panliten Panliten irah-irahan "Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Taun 2014/2015" nggunakake angka-angka yaiku asil utawa pambiji kanggo siswa sajrone piwulangan nyemak crita rakyat. Tujuwan saka panliten iki yaiku kanggo meruhi pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat siswa kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. kang nduweni eksperimen. Eksperimen yaiku cara kanggo nggoleki sesambungan rong sebab-akibat perangan kang disengaja diciptakake dening panliti kanthi ngilangi utawa ngurangi perangan-perangan liya kang ngganggu utawa ora wigati (Arikunto, 2013:9). panliten Miturut eksperimen yaiku metodhe panliten kang digunakake kanggo nggoleki pangaribawane perlakuan utawa treatment tartamtu kang ditrapake sajrone kaanan kang wis diatur. Mula saka kuwi Sugiyono (2012:73) merang jinis panliten eksperimen dadi 4, yaiku Pre Experimental Design, Factorial Experimental Design, lan Quasi Experimental Design. Campbell lan Stanley (sajrone Arikunto, 2013:123) merang jinis panliten eksperimen adhedhasar becik alane eksperimen, utawa sampurna orane eksperimen, yaiku Pre Experimental Design (eksperimen kang durung becik) lan True Experimental Design (eksperimen kang dirasa wis becik). Panliten iki kalebu panliten (sesambungan kausal) antarane (2012:72) metodhe Sugiyono True Experimental Design, control ora nggunakake medhia. Miturut Sugiyono (2012:79) panliten eksperimen iki nduweni pola kaya : O1 X O2 O3 O4 Katrangan : O1 dan O3 : asil piwulangan kelas sadurunge diwenehi tindakan : asil piwulangan kelas eksperimen : asil piwulangan kelas kontrol Andharan kasebut nuduhake kepriye jinis desain panliten kang digunakake kanthi cetha. Panliten kang digunakake iki nyoba mbandhingake asil piwulangan nyemak crita rakyat kanthi nggunakake medhia movie maker lan tanpa nggunakake medhia movie maker. O2 O4 Variabel Panliten Variabel yaiku objek panliten utawa apa kang dadi punjere panliten (Arikunto, 2013:161). Miturut Sugiyono (2012:38) variabel yaiku samubarang kang bisa awujud apa wae kang wis ditemtokake dening panliti kanggo disinaoni saengga bisa oleh informasi ngenani babagan kasebut, banjur bisa ditarik dudutan. Saben panliten nduweni variabel, yaiku variabel kang menehi pangaribawa utawa variabel bebas lan variabel kang tuwuh saka akibat variabel bebas utawa biyasa kasebut variabel kaiket. Sajrone panliten iki uga nduweni kaloro variabel kasebut. Variabel utama kang ana ing panliten iki yaiku medhia movie maker minangka variabel ora kaiket lan asil piwulangan nyemak crita rakyat minangka variabel kaiket. Populasi lan Sampel Sajrone panliten iki nggunakake populasi siswa kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya kang cacahe ana 12 kelas. Populasi kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya kang cacahe ana 12 kelas ora ateges yen 12 kelas kuwi digunakake kanggo nindakake panliten, nanging mung 2 kelas wae kang dianggo sajrone panliten iki. Cacah 2 kelas kuwi dianggep bisa dadi sesulih sakabehane kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. Desain Panliten Desain panliten yaiku cara kang digunakake nggoleki asile dhata panliten. Panliten iki bakal nggunakake panliten Quasi Eksperimental Design kanthi nonequivalent control group design. Jinis desain panliten iki digunakake amarga jinis iki kang dirasa paling kuwat. Desain panliten iki bakal nggunakake 2 kelas kanggo panliten, yaiku kelas eksperimen (E) lan kelas control (P). Ing kelas eksperimen bakal ana tindakan (X) awujud menehi piwulangan nggunakake medhia, yen ing kelas Ana 2 kelas kang dadi sampel sajrone panliten iki, yaiku siswa kelas VII A lan VII E SMP Negeri 19 Surabaya. Kapilihe 2 kelas kuwi adhedhasar rembugan karo guru basa Jawa ing SMP Negeri 19 Surabaya amarga kawasisan nyemak ing kelas VII kuwi meh padha. Mula saka kuwi panliti njupuk sampel ing kelas VII A lan VII E, amarga dirasa pas, adhil lan gampang yen kawasisan siswa ing kelas eksperimen lan kelas kontrol kuwi padha. 7
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Instrumen Panliten Sajrone proses piwulangan kudu nggunakake RPP minangka paugeran apa kanga rep diwulangake. Ing panliten iki uga nggunakake RPP kanggo paugeran mulangake materi lan kanggo njupuk dhata panliten. Sajrone piwulangan kang perlu diperhatikake lan uga ana ing RPP yaiku wektu, indicator lan materi apa kang arep diwulangake. Panliti nggunakake 2 RPP sajrone panliten iki, yaiku RPP kang kanggo medhia movie maker kanggo kelas eksperimen lan RPP tanpa nggunakake medhia movie maker kanggo kelas kontrol. Miturut Arikunto (2013:193) tes yaiku pitakonan liya kang utawa latiyan digunakake kanggo ngukur katrampilan, kawruh intelegensi, kawasisan utawa bakat kang diduweni dening individu utawa klompok. Tes nduweni guna kanggo meruhi lan nemtokake predhikat sawijine pawongan (Sugiyono, 2012:171). Sajrone panliten iki nggunakake tes intelegensi kang awujud essay kanggo nglumpukake dhata panliten awujud angka yaiku biji utawa nilai. Tes intelegensi yaiku tes kang digunakake kanggo nganakake estimasi utawa hipotesis tumrap tingkat intelektual kanthi cara menehi saperangan tes (Arikunto, 2013:194). Tes kang digunakake yaiku nyemak crita rakyat kanthi pre- test post-test 1 lan pre-test post-test 2. terus-terusan sarta piranti Angket yaiku kumpulane pitakonan kang ditulis digunakake kanggo meruhi informasi saka responden ngenani pribadhine responden utawa samubarang kang pengin diweruhi (Arikunto, 2013:194). Miturut Sugiyono (2012:142) angket yaiku teknik nglumpukake dhata kang ditindakake kanthi cara menehi saperangan pitakonan tulis marang responden kanggo dijawab. Angket iki tujuwan kanggo mangerteni respon siswa nduweni tumrap pangetrapane medhia movie maker lan dampak utawa efek medhia movie maker sajrone piwulangan nyemak crita rakyat. analisis dhata kang digunakake sajrone panliten iki yaiku t-test rong sampel, amarga bakal nguji signifikansi rong sampel. Analisis dhata bisa diperang dadi telu, yaiku persiapan, tabulasi, lan pangetrepan dhata adhedhasar desain panliten (Arikunto, 2013:278). Teknik analisis dhata sajrone panliten iki yaiku : 1) Nemtokake SKM SKM utawa Standar Ketuntansan Minimal yaiku biji utawa nilai terendah kang kudu dicapai siswa. SKM ditemtokake dening sekolah, dadi saben sekolah nduweni SKM kang beda gumantung sekolahe netepake pira biji utawa nilai SKM. Ing SMP Negeri 19 Surabaya nemtokake SKM mata pelajaran basa Jawa kanthi biji 80, lan siswa dianggep lulus utawa tuntas yen wis oleh biji kasebut. Cara ngitung biji, yaiku : 𝐽𝑢𝑚𝑙𝑎ℎ 𝑠𝑘𝑜𝑟 𝑎𝑠𝑖𝑙 2) Nemtokake Reliabilitas Instrumen 𝐽𝑢𝑚𝑙𝑎ℎ 𝑠𝑘𝑜𝑟 𝑠𝑎𝑘𝑎𝑏𝑎ℎ𝑎𝑛𝑒 × 100 nemtokake Kanggo reliabilitas instrumen ing panliten iki nggunakake rumus K- R. 21 kanggo nganalisis dhata. Rumus K-R. 21 dipilih lan digunakake amarga nggunakake pre- test post-test kanthi wujud soal essay. Kanggo ngitung uji reliabilitas instrumen nggunakake rumus K-R. 21, yaiku : ∑𝑣𝑡 𝑟11 = 2 ) (Arikunto, 2013:232) 𝑣𝑡 𝑘 𝑘 − 1 (1 - Katrangan : r11 k ∑vt vt2 = reliabilitas instrumen = cacahe soal = cacahe varian butir = varian total 3) Analisis Asil Eksperimen Teknik Nglumpukake Dhata Tata cara nglumpukake dhata yaiku carane panliti nglumpukake dhata-dhata kanggo nindakake panliten iki. Nglumpukake dhata minangka salah sawijine babagan kang paling wigati sadurunge nindakake panliten. Panliten ora bisa mlaku, sadurunge panliti nglumpukake dhata kanggo njangkepi panliten kang bakal ditindakake. Mula saka kuwi panliti kudu nemtokake cara nglumpukake dhata dhisik kang digunakake sadurung nindakake panliten. Teknik kanggo nglumpukake dhata sajrone panliten iki yaiku teknis tes lan teknik angket. Kanggo nganalisis dhata-dhata tes kang wis panliten eksperimen panliten nonequivalent control group design kanthi dhata kuantitatif nggunakake rumus t-tes signifikansi. Panliten nonequivalent control group design nduweni karakteristik padha karo panliten pre- test post-test one group design mula nggunakake rumus t-tes yaiku : diklumpukake kang yaiku asile nggunakake Teknik Analisis Dhata Sawise nglumpukake dhata kang dibutuhake kanggo panliten iki banjur dhata-dhata kasebut dianalisis, proses iki kang disebut teknik analisis dhata. Teknik 𝑀𝑑 2 𝑡 = ∑ 𝑋 𝑑 (Arikunto, 2013:349) √ 𝑁(𝑁 − 1) Katrangan : Md = mean saka bedane pre-test kanthi post-test 8
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Xd ∑x2d N d.b. = deviasi saben subjek (d-Md) = cacahe kuadrat deviasi = subjek sampel = ditemtokake kanthi N-1 4) Nemtokake t-tes Signifikansi Sawise nganalisis dhata-dhata asil eksperimen kang dibutuhake, dhata kasebut kudu diolah maneh kanggo nemokake utawa tahap mangsuli underane panliten. Banjur sawise yaiku mbandhingake kaloro mean. Rumus kang digunakake kanggo mbandhingake kaloro mean yaiku : 𝑡 = 2 𝑀𝑥 − 𝑀𝑦 2 √[ ∑ 𝑥 𝑁𝑥 + 𝑁𝑦 − 2 + ∑ 𝑦 1 𝑁𝑦] ] [ (Arikunto, 2013:354) 1 𝑁𝑥 + ANDHARAN ASILE PANLITEN Andhra Asil Uji Instrumen Analisis asil uji instrumen 1 bakal diandharake instrumen 1 kang adhedhasar biji saka kelas uji ditindakake tanggal 18 Mei 2015 ing kelas VIIB kang cacahe ana 36 siswa. Jinis soal kang diwenehake ing kelas uji instrumen 1 yaiku soal essay utawa uraian. Soal kang diwenehake cacahe ana 5, yaiku nomer 1 nduweni bobot biji 10, nomer 2 nganti no 4 nduweni bobot biji 20 saben nomer. Nomer 5 nduweni bobot nilai 30. Adhedhasar andharan biji ing kelas uji instrumen 1 bisa ngitung cacahe varian butir lan varian total. Kanggo ngitung varian total bisa digoleki kanthi cara nggoleki varian butir dhisik. Itungane bisa diandharake kaya ing ngisor iki. a) Ngitung Varian Saben Butir Katrangan : M N x y = biji rata-rata saben klompok = akehe subjek = deviasi saben biji x2 dan x1 = deviasi saben biji y2 saka mean y1 5) Nguji Hipotesis Tata carane nguji hipotesis bedane mean yaiku : (1) Ngrumusake hipotesis H0 eksperimen lan kelas kontrol ora signifikan. H1 = eksperimen lan kelas kontrol signifikan. (2) Nemtokake taraf kepercayaan 95% utawa taraf signifikansi 5% (a = 0,05), saka db klompok eksperimen (36-1) lan db klompok kontrol (38-1). Mula bisa diitung db 74-2 = 72, ttabel = 1,66 banjur didadekake kriteria ditampa apa ora hipotesis kasebut. = asil pamulangan ing kelas pamulangan asil ing kelas V2 V2 V2 V2 V2 (1) (2) (3) (4) (5) = = = = = 3462 36 3356 - = = = 0,84 36 30,56 3356−3325,44 6442 36 11664 - 36 = 36 = = 3,98 36 11664−11520,44 143,56 6202 36 10832 - 36 36 = = 4,28 = 36 154,23 10832−10677,77 6582 36 12132 - 36 36 = = = 2,92 36 105,23 12132−12026,77 9062 36 22912- 36 36 = 3,08 = = 36 22912−22801 111 b) Ngitung Cacahe Varian Butir Soal 36 36 ∑Vb 2 = 0,84 + 3,98 + 4,28 + 2,92 + 3,08 = 15,10 c) Ngitung Varian Total Vt2 = 280752
31742 36 = 280752−279841 = 911 = 25,30 (3) Nemtokake kriteria ditampa apa ora hipotesis d) Ngitung Reliabilitas Instrumen 36 36 36 ing panliten yaiku : H0 ditampa = H1 ditolak, yen titung < ttabel H0 ditolak = H1 ditampa, yen titung > ttabel 6) Analisis Dhata Angket Dhata saka angket mujudake dhata kang kang wis nyengkuyung ditindakake. Sajrone angket nggunakake limang pilihan jawaban, yaiku 5 = Sarujuk Banget , 4 = Sarujuk, 3 = Kurang Sarujuk, 2 = Ora Sarujuk, 1 = Ora Sarujuk Banget. Mula kanggo nganalisis asil angket nggunakake rumus : asil tes 𝑐𝑎𝑐𝑎ℎ𝑒 𝑗𝑎𝑤𝑎𝑏𝑎𝑛 𝑐𝑎𝑐𝑎ℎ𝑒 𝑟𝑒𝑠𝑝𝑜𝑛𝑑𝑒𝑛 (Arikunto, 2013:21) × 𝑛𝑖𝑙𝑎𝑖 𝑘𝑜𝑙𝑜𝑚 r11 = k k−1 (1 − ∑ vb 2 ) 15,10 25,30) vt = 36 = (1 − 36−1 36 = 1,02 (0,41) = 0.418 (1 − 0,59 ) 35 ing itungan reliabilitas ndhuwur diweruhi asil ritung = 0,418. Asil ritung kasebut yen dibandhingake karo rtabel kanthi N = 36 taraf signifikansi 5% yaiku rtabel = 0,329. Mula bisa diweruhi yen ritung = 0,418 > rtabel = 0,329 saengga bisa didudut yen instrumen utawa soal test kasebut wis reliabel lan bisa utawa layak digunakake kanggo panliten sabanjure yaiku panliten ing kelas kontrol lan kelas eksperimen. Saka asil instrumen 9
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya instrumen 2 diandharake Analisis asil uji adhedhasar biji saka kelas uji instrumen 2 kang ditindakake tanggal 22 Mei 2015 ing kelas VIIL kang cacahe ana 36 siswa. Jinis soal kang diwenehake ing kelas uji instrumen 2 yaiku soal essay utawa uraian. Soal kang diwenehake cacahe ana 5, yaiku nomer 1 nduweni bobot biji 10, nomer 2 nganti no 4 nduweni bobot biji 20 saben nomer. Nomer 5 nduweni bobot nilai 30. Adhedhasar andharan biji ing kelas uji instrumen 2 tabel ing ndhuwur bisa digawe ngitung cacahe varian butir lan varian total. Kanggo ngitung varian total bisa digoleki kanthi cara nggoleki varian butir dhisik. Itungane bisa diandharake kaya ing ngisor iki. a) Ngitung Varian Saben Butir V2 V2 V2 V2 (1) (2) (3) (4) = = = = 3322 36 3096 - = = = 0,95 36 34,23 3096−3061,77 6562 36 12096 - 36 = 36 = 3,95 = 36 142,23 12096−11953,77 6362 36 11408 - 36 36 = 4,77 = = 36 11408−11236 172 6422 36 11564 - 36 36 = = = 3,19 36 115 11564−11449 V2 (5) = 21827
885 36 2 = 36 21827−21756,25 36 = 70,75 = 1,96 36 36 36 b) Ngitung Cacahe Varian Butir Soal ∑Vb 2 = 0,95 + 3,95 + 4,77 + 3,19 + 1,96 = 14,82 c) Ngitung Varian Total 31512 36 276683 - Vt2 = = 36 d) Ngitung Reliabilitas Instrumen 36 276683−275800,02 = 882,98 36 = 24,52 r11 = Andhran Asil Panliten 1 Kelas Kontrol Panliten kelas kontrol ing kelas VIIE ditindakake tanggal 20 Mei 2015 jam 12.40 nganti jam 14.00. Pamulangan ing kelas kontrol ditindakake kanthi alokasi wektu 2x40 menit. Ing kelas kontrol iki nindakake pamulangan tanpa nggunakake medhia. Ing panliten iki sadurunge nindakake pamulangan, para siswa luwih dhisik bakal nindakake pre-test kang wis dicepakake. Materi pamulangan kang ditindakake ing panliten iki yaiku nyemak crita rakyat Timun Emas. Banjur sawise nindakake pre-test, bakal ditindakake pamulangan yaiku nerangake materi crita rakyat lan dipungkasi kanthi menehi soal post-test. Adhedhasar dhata kang ana nuduhake biji pre-test kang ditindakake ing kelas kontrol ngasilake biji rata-rata kelas 66,89. Rata-rata ing kelas kontrol kasebut durung bisa nggayuh SKM kang wis ditemtokake. Anggone nindakake pre-test iki ana 21,05% utawa 8 siswa kang wis tuntas lan ana 78,94% utawa 30 siswa kang durung tuntas. Asil post-test kang ditindakake ing kelas kontrol iki nduweni biji rata-rata kelas 69,34. Rata-rata biji post- test kang wis ditindakake dening siswa durung bisa nggayuh SKM kang ditemtokake dening sekolah. Biji SKM kang wis ditemtokake sekolah yaiku 80. Adhedhasar dhata ing tabel nuduhake yen ana 28,94% utawa 11 siswa kang wis tuntas lan ana 71,05% utawa 27 siswa kang durung tuntas. Adhedhasar biji pre-test lan post-test kasebut bakal diitung efektivitas pamulangan ing kelas kontrol kasebut. (a) Carane ngitung d (tabel) D = biji post-test - biji pretest (b) Carane ngitung mean : ∑ Vb2 2 ) vt 14,82 24,52) k k−1 (1 − 36 = = (1 − 36−1 36 = 1,02 (0,40) = 0.408 (1 − 0,60) 35 reliabilitas instrumen kang wis diandharake ing ndhuwur bisa diweruhi asil ritung = 0,408. Asil itungan ritung kasebut dibandhingake karo rtabel kanthi N = 36 taraf signifikansi 5% yaiku rtabel = 0,329. Mula saka kuwi bisa dimangerteni yen asil ritung = 0,408 > rtabel = 0,329 saengga bisa didudut yen instrumen utawa soal test kang wis diwenehake ing kelas uji instrumen 1 kasebut wis reliabel, tegese soal instrumen kasebut wis bisa utawa layak digunakake kanggo panliten sabanjure kang arep ditindakake yaiku panliten ing kelas kontrol lan kelas eksperimen. Adhedhasar asil saka itungan Md = ∑𝑑 = 𝑁 93 = 2,44 Sawise nemtokake mean skor pamulangan ing efektivitas kelas kontrol, banjur bakal ngitung pamulangan ing kelas kontrol kanthi nggunakake rumus t-signifikansi lan kanggo nguji hipotesis. Carane ngitung t-signifikansi yaiku : 38 t = = √ 𝑀𝑑 ∑𝑋2𝑑 𝑁(𝑁−1) = √ 2,44 6307,40 38(38−1) 2,44 = 1,156 2,11 Saka kriteria kang wis ditemtokake ing panliten kelas kontrol kanthi N = 38, taraf signifikansi 5% yaiku ttabel 1,685. Mula bisa dimangerteni yen titung = 1,156 < 10
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya ttabel = 1,685. Adhedhasar panemu kasebut bisa didudut yen H0 ditampa lan H1 ditolak, ateges efektivitas pamulangan ing kelas kontrol kagolong ora signifikan lan pamulangan iki ora nduweni ing kelas kontrol pangaribawa tumrap kawasisan nyemak crita rakyat. t = √ = 𝑀𝑑 ∑𝑋2𝑑 𝑁(𝑁−1) = √ 20,80 8429,64 36(36−1) Andharan Asil Panliten 1 Kelas Eksperimen Panliten ing kelas eksperimen ditindakake ing kelas VIIA tanggal 21 Mei 2015 jam 10.10 nganti 11.30. Pamulangan kelas eksperimen iki katindakake kanthi alokasi wektu 2×40 menit. Panliten ing kelas eksperimen iki diwiwiti kanthi nindakake pre-test kanthi cara nggarap soal kang wis dicepakake dening guru. Banjur sawise nindakake pre-test, bakal nindakake pamulangan ngenani nyemak crita rakyat yaiku nerangake unsur intrinsik lan nyemak crita rakyat kanthi medhia movie maker. Sawise nindakake pamulangan kasebut, panliten ing kelas eksperimen bakal dipungkasi kanthi nindakake post-test. Mula saka kuwi perangan iki bakal ngandharake ngenani asil pre-test lan post-test kang wis ditindakake ing kelas eksperimen. Adhedhasar dhata nuduhake biji pre-test kang wis ditindakake ing kelas eksperimen. Biji rata-rata pre-test kang diasilake yaiku 59,91. Biji rata-rata kang diasilake kelas eksperimen kasebut durung bisa nggayuh SKM kang wis ditemtokake sekolah. Anggone nindakake pre- test iki ana 16,66% utawa 6 siswa kang wis bisa nggayuh katuntasan lan ana 83,33% utawa 30 siswa kang durung bisa nggayuh katuntasan. 20,80 = 8,062 2,58 Saka kriteria kang wis ditemtokake ing panliten kelas kontrol kanthi N = 36, taraf signifikansi 5% yaiku ttabel 1,688. Mula bisa dimangerteni yen titung = 8,062 > ttabel = 1,685. Adhedhasar panemu kasebut bisa didudut yen H0 ditolak lan H1 ditampa, ateges efektivitas pamulangan ing kelas eksperimen kagolong signifikan. Miturut hipotesis kang diandharake, medhia movie maker nduweni pangaribawa tumrap kawasisan nyemak crita rakyat ing kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. Asil pre-test nuduhake ana 6 siswa kang tuntas utawa 17,64 % saka 34 siswa kang melu proses pamulangan ing kelas eksperimen, lan ana 28 siswa utawa 82,35% kang durung bisa nggayuh katuntasan. Nalika nindakake post-test ana 30 siswa utawa 88,23% kang wis bisa nggayuh katuntasan, lan ana 4 siswa utawa tuntas. Adhedhasar andharan 11,76% kang durung ing kelas eksperimen kasebut mundhak kanthi signifikan. rata-rata katuntasan Andharan Analisis Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat (Panliten 1) Adhedhasar tabel biji post-test kelas eksperimen ing ndhuwur nuduhake asil biji kang wis ditindakake siswa sawise nampa pamulangan materi lan tindakan nggunakake medhi movie maker. Post-test kang ditindakake ing kelas eksperimen iki nduweni biji rata- rata kelas 80,72. Biji SKM kang wis ditemtokake dening sekolah yaiku 80. Adhedhasar biji kang ana ing tabel nuduhake yen ana 83,33% utawa 30 siswa kang wis tuntas lan ana 16,66% utawa 6 siswa kang durung tuntas. Adhedhasar biji pre-test lan post-test kasebut ing kelas efektivitas pamulangan bakal diitung eksperimen kasebut. Kanggo ndeleng pangaribawane tindakan kang wis ditrapake sajrone panliten digunakake rumus t-tes signifikansi. Mula kanggo ngitung t-tes signifikansi, yaiku : (a) Ngitung ∑X2 Mx = ∑𝑋 = 𝑁 93 = 2,44 38 ∑X2 = ∑X2 - (∑𝑋) 2 = 6519 - 𝑁 93 2 (a) Carane ngitung d (tabel) D = biji post-test - biji pretest (b) Carane ngitung mean : Md = ∑𝑑 = 𝑁 749 = 20.80 36 Sawise nemtokake mean skor pamulangan ing kelas eksperimen, banjur bakal ngitung efektivitas pamulangan ing kelas eksperimen kanthi nggunakake rumus t-signifikansi lan kanggo nguji hipotesis. Carane ngitung t-signifikansi yaiku : (b) = 6519 - 38 8649 = 6519 - 227,60 = 6291,40 Ngitung ∑Y2 My = 38 ∑𝑦 36 749 = = 20,80 36 ∑y2 = ∑y2 - (∑𝑦) 2 = 24013 - 𝑁 (749) 2 36 11
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya (c) = 24013 - 561001 = 24013 - 15583,36 = 8429,64 Ngitung t-tes signifikansi 36 t = = √( |𝑀𝑥−𝑀𝑦| 1 𝑁𝑥+ ∑𝑥2+ ∑𝑦2 𝑁𝑥+𝑁𝑦 −2)( 1 𝑁𝑦) |2,44−20,80| = √( 6291,40+8429,64 38+36−2 )( 1 38+ 1 36) |18,36| = √( 14721,04 72 )( 74 1368) kang wis ditindakake sadurunge. Saliyane kuwi uga ana siswa kang bijine post-test luwih ala utawa mudhun tinimbang bijine pre-test. Post-test kang ditindakake ing kelas kontrol iki nduweni biji rata-rata kelas 70,10. Rata- rata biji post-test kang wis ditindakake dening siswa durung bisa nggayuh SKM kang ditemtokake dening sekolah. Adhedhasar dhata ing tabel nuduhake yen ana 31,57% utawa 12 siswa kang wis tuntas lan ana 68,42% tuntas. Mula bisa utawa 26 siswa kang durung dimangerteni yen persentase katuntasan durung bisa digayuh dening kelas kontrol, amarga persentase katuntasan kang diasilake ing kelas kontrol kurang saka 80%. |18,36| = √(204,45)(0,054) |18,36| = √11,04 |18,36| = 5,530 3,32 Adhedhasar asil panliten 1 kelas kontrol lan kelas eksperimen yaiku titung = 5,530 > ttabel = 1,666. Saka asil kasebut nuduhake yen asil titung > ttabel utawa asil t-tes signifikansi luwih dhuwur tinimbang tabel. Mula saka kuwi bisa didudut yen H0 ditolak lan H1 ditampa, ateges asil panliten kelas kontrol lan kelas eksperimen kagolong lan medhia movie maker signifikan, nduweni pangaribawa tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. Andhra Asil Panliten 2 Kelas Kontrol lan post-test kang wis ditindakake ing kelas kontrol, biji pre-test lan post-test kasebut bakal diitung efektivitas pamulangane. (a) Carane ngitung d (tabel) D = biji post-test - biji pretest (b) Carane ngitung mean : Asil biji pre-test Md = ∑𝑑 = 𝑁 100 = 2,63 38 Sawise nemtokake mean skor pamulangan ing efektivitas kelas kontrol, banjur bakal ngitung pamulangan ing kelas kontrol kanthi nggunakake rumus t-signifikansi lan kanggo nguji hipotesis. Carane ngitung t-signifikansi yaiku : ing kelas VIIE ditindakake tanggal 25 Mei 2015 jam 12.40 nganti jam 14.00. Pamulangan ing kelas kontrol ditindakake kanthi alokasi wektu 2x40 menit. Kaya dene ing panliten 1, panliten 2 kelas kontrol iki uga nindakake pamulangan tanpa nggunakake medhia. Ing panliten iki sadurunge nindakake pamulangan, para siswa luwih dhisik bakal nindakake pre-test kang wis dicepakake dening guru. Materi pamulangan kang ditindakake ing panliten iki yaiku nyemak crita rakyat Keong Emas. Banjur sawise nindakake pre-test, bakal ditindakake pamulangan yaiku nerangake materi crita rakyat lan dipungkasi kanthi menehi soal post-test. Panliten 2 kelas kontrol Dhata biji pre-test kang ditindakake ing kelas kontrol. Adhedhasar dhata kasebut bisa dimangerteni biji rata-rata kelas kontrol yaiku 67,47. Rata-rata kasebut durung bisa nggayuh SKM kang wis ditemtokake dening sekolah. Sekolah wis nemtokake SKM, yaiku 80. Anggone nindakake pre-test iki ana 26,31% utawa 10 siswa kang wis tuntas lan ana 73,68% utawa 28 siswa kang durung tuntas. kang wis sawise nampa ditindakake pamulangan. Ana saperangan siswa kang bijine post-test luwih apik utawa mundhak tinimbang bijine pre-test Adhedhasar dhata asil post-test siswa kelas kontrol t = = √ 𝑀𝑑 ∑𝑋2𝑑 𝑁(𝑁−1) = √ 2,63 6360,84 38(38−1) 2,63 = 1,240 2,12 Adhedhasar kriteria kang wis ditemtokake ing panliten kelas kontrol kanthi N = 38, taraf signifikansi 5% yaiku ttabel 1,685. Mula bisa didudut yen titung = 1,240 < ttabel = 1,685. Panemu kasebut bisa dimangerteni yen H0 ditampa lan H1 ditolak, ateges efektivitas pamulangan kang ditindakake ing kelas kontrol kagolong ora signifikan. Saliyane kuwi pamulangan ing kelas kontrol iki uga ora nduweni pangaribawa tumrap kawasisan nyemak crita rakyat. Andharan Asil Panliten 2 Kelas Eksperimen Panliten 2 ing kelas eksperimen ditindakake ing kelas VIIA. Panliten iki ditindakake tanggal 26 Mei 2015 jam 06.30 nganti 07.50. Pamulangan kelas eksperimen iki katindakake kanthi alokasi wektu 2×40 menit. Kaya dene ing panliten 1, panliten 2 ing kelas eksperimen uga diwiwiti kanthi nindakake pre-test luwih dhisik kanthi cara nggarap soal kang wis dicepakake dening guru. 12
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Sawise nindakake pre-test, siswa bakal nindakake pamulangan ngenani nyemak crita rakyat yaiku guru nerangake unsur intrinsik crita rakyat lan siswa nyemak rakyat kanthi medhia movie maker. Sawise crita ing kelas nindakake pamulangan kasebut, panliten eksperimen bakal dipungkasi kanthi nindakake post-test. Panliten ing kelas eksperimen ngasilake biji rata-rata pre-test yaiku 69,05. Rata-rata kelas eksperimen kasebut uga durung bisa nggayuh SKM kang wis ditemtokake dening sekolah, yaiku 80. Asil pre-test iki nuduhake ana 19,44% utawa 7 siswa kang wis tuntas lan ana 80,55% utawa 29 siswa kang durung tuntas. Asil ing kelas persentase kasebut nuduhake katuntasan eksperimen durung bisa digayuh. Asil pre-test nuduhake ana 7 siswa kang tuntas utawa 19,44% saka 36 siswa kang melu proses pamulangan ing kelas eksperimen, lan ana 29 siswa utawa 80,55% kang durung bisa nggayuh katuntasan. Nalika nindakake post-test ana 31 siswa utawa 86,11% kang wis bisa nggayuh katuntasan, lan ana 5 siswa utawa tuntas. Adhedhasar andharan 13,88% kang durung kasebut ing kelas eksperimen mundhak kanthi signifikan. rata-rata katuntasan Andharan Analisis Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat (Panliten 2) Asil biji post-test kelas eksperimen kang wis ditindakake siswa sawise nampa pamulangan materi lan tindakan nggunakake medhi movie maker. Post-test kang ditindakake ing kelas eksperimen iki nduweni biji rata- rata kelas 82,77. Adhedhasar biji kang ana ing tabel nuduhake yen ana 86,11% utawa 31 siswa kang wis tuntas lan ana 13,88% utawa 5 siswa kang durung tuntas. Adhedhasar biji pre-test lan post-test kasebut ing kelas bakal diitung eksperimen. (a) Carane ngitung d (tabel) D = biji post-test - biji pretest (b) Carane ngitung mean : efektivitas pamulangan Md = ∑𝑑 = 𝑁 494 = 13,72 36 Sawise nemtokake mean skor pamulangan ing kelas eksperimen, banjur bakal ngitung efektivitas pamulangan ing kelas eksperimen kanthi nggunakake rumus t-signifikansi lan kanggo nguji hipotesis. Carane ngitung t-signifikansi yaiku : Kanggo mangerteni pangaribawane tindakan kang wis ditrapake sajrone panliten digunakake rumus t- tes signifikansi. Mula kanggo ngitung t-tes signifikansi, yaiku : (d) Ngitung ∑X2 Mx = ∑𝑋 = 𝑁 100 = 2,63 38 ∑X2 = ∑X2 - (∑𝑋) 2 = 6624 - 𝑁 100 2 (e) = 6624 - 38 10000 = 6624 - 263,15 = 6360,85 Ngitung ∑Y2 My = 38 ∑𝑦 36 494 = = 13,72 36 ∑y2 = ∑y2 - (∑𝑦) 2 t = √ = 𝑀𝑑 ∑𝑋2𝑑 𝑁(𝑁−1) = √ 13,72 3493,44 36(36−1) (f) = 10268 - 𝑁 (494) 2 = 10268 - 36 244036 = 10268 - 6778,77 = 3489,23 Ngitung t-tes signifikansi 36 13,72 = 8,265 1,66 Saka kriteria kang wis ditemtokake ing panliten kelas kontrol kanthi N = 36, taraf signifikansi 5% yaiku ttabel 1,688. Mula bisa dimangerteni yen titung = 8,265 > ttabel = 1,685. Adhedhasar panemu kasebut bisa didudut yen H0 ditolak lan H1 ditampa, ateges efektivitas pamulangan ing kelas eksperimen kagolong signifikan. Miturut hipotesis kang diandharake, medhia movie maker nduweni pangaribawa tumrap kawasisan nyemak crita rakyat ing kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. t = = = = = √( |𝑀𝑥−𝑀𝑦| 1 𝑁𝑥+ ∑𝑥2+ ∑𝑦2 𝑁𝑥+𝑁𝑦 −2)( 1 𝑁𝑦) |2,63−13,72| √( 6360,85+3489,23 38+36−2 )( 1 38+ |11,09| √( 9850,08 72 )( 74 1368) |11,09| √(136,80)(0,054) |11,09| 1 36) = √7,38 |11,09| = 4,092 2,71 13
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Adhedhasar asil panliten 1 kelas kontrol lan kelas eksperimen yaiku titung = 4,092 > ttabel = 1,666. Saka asil kasebut nuduhake yen asil titung > ttabel utawa asil t-tes signifikansi luwih dhuwur tinimbang tabel. Mula saka kuwi bisa didudut yen H0 ditolak lan H1 ditampa, ateges asil panliten kelas kontrol lan kelas eksperimen kagolong signifikan, lan medhia movie maker nduweni pangaribawa tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya. Andhra Analisis Dhata Angket Pambiji sajrone panliten iki, ora mung pre-test lan post-test kang awujud soal essay utawa uraian. Saliyane kuwi, nglumpukake dhata uga nggunakake angket. Angket ditindakake marang siswa ing pungkasane panliten 2 tanggal 26 Mei 2015, yaiku pungkasane proses pamulangan panliten 2 ditindakake. Angket iki diwenehake marang siswa ing kelas eksperimen, sawise siswa nggarap soal post-test 2. Ing angket iki ana 10 pitakonan ngenani pangetrapan medhia movie maker sajrone proses pamulangan. Skala pambiji kang digunakake ana 5 pilian, yaiku 5 = sarujuk banget, 4 = sarujuk, 3 = kurang sarujuk, 2 = ora sarujuk, 1 = ora sarujuk banget. Rata-rata lan persentase saben aspek utawa pranyatan kang diasilake siswa kang milih skor 5 utawa sarujuk banget ngasilake rata-rata 21,7 kanthi persentase 60,27%. Sabanjure siswa kang milih skor 4 utawa sarujuk ngasilake rata-rata 13,6 kanthi persentase 37,77%. Saliyane kuwi siswa kang milih skor 3 utawa kurang sarujuk ngasilake rata-rata 0,7 kanthi persentase 1,94%. Ora ana siswa kang milih skor 2 utawa ora sarujuk lan skor 1 utawa ora sarujuk banget sajrone angket kasebut. Adhedhasar skor rata-rata lan persentase ing ndhuwur nuduhake yen skor 5 utawa sarujuk banget lan persentase paling dhuwur ngasilake tinimbang skor liyane. Saka dhata kasebut bisa dimangerteni yen wis akeh siswa kang sarujuk banget tumrap andharan saben aspek utawa pranyatan sajrone angket. rata-rata PANUTUP Dudutan Ing bab iki bakal ngandharake ngenani dudutan asil panliten kang wis ditindakake ing kelas kontrol lan kelas eksperimen. Asil panliten kang diandharake ing bab iki yaiku asil panliten saka panliten 1, uga panliten 2, lan pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan siswa nyemak crita rakyat. Mula andharane bakal diandharake kaya ing ngisor iki. (1) Asil efektivitas pamulangan panliten 1 kelas kontrol lan kelas eksperimen ngasilake t-tes (2) signifikansi kanthi titung = 5,530 > ttabel = 1,666. Adhedhasar dhata kasebut bisa dimangerteni yen antarane ana tanpa pamulangan ing kelas kontrol kang nggunakake medhia movie maker lan pamulangan eksperimen kang ing kelas nggunakake medhia movie maker. Bisa didudut yen H0 ditolak lan H1 ditampa. Asil efektivitas pamulang panliten 2 kang ditindakake lan kelas ing kelas kontrol ekperimen ngasulake t-tes signifikansi kanthi titung = 4,092 > ttabel 1,666. Adhedhasar dhata kasebut bisa dimangerteni yen ana pambeda kang signifikan antarane pamulangan kang tanpa ditindakake ing kelas kontrol kang nggunakake medhia movie maker lan pamulangan eksperimen kang ing kelas nggunakake medhia movie maker. Bisa didudut yen H0 ditolak lan H1 ditampa. pambeda kang signifikan (3) Medhia movie maker nduweni pangaribawa tumrap kawasisan siswa anggone nyemak crita rakyat kelas VII. Ana pambeda kang signifikan asil pasinaon siswa sadurunge medhia movie maker ditrapake lan sawise medhia movie maker ditrapake, saengga bisa didudut yen medhia movie maker nduweni pangaribawa tumrap kawasisan siswa nyemak crita rakyat. Asil angket respons siswa ing kelas eksperimen nuduhake yen 60,27% siswa kelas eksperimen sarujuk banget utawa rumangsa seneng lan luwih gampang anggone nggarap soal nalika nggunakake medhia movie maker sajrone proses pamulangan. Persentase 37,77% siswa kelas eksperimen sarujuk utawa rumangsa yen medhia movie maker kang ditrapake sajrone pamulangan nyemak crita rakyat bisa nuwuhake semangat kanggo nyinaoni materi kang diwulangake. Pamrayoga Panliten ngenani pangaribawane medhia movie maker tumrap kawasisan nyemak crita rakyat kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya diajab bisa aweh piguna marang panliten-panliten sabanjure, saengga panliten luwih becik. Panliti sabanjure bisa anggone nindakake panliten iki oleh pambiyantu saka dosen pembibing skripsi, guru pamong lan kanca sejawat. Saliyane kuwi panliten iki bisa dadi referensi kanggo pamulangan kang ditindakake ing kelas saben dinane. lumaku kanthi KAPUSTAKAN Arikunto, Suharsimi. 2013. Prosedur Penelitian : Suatu Pendekatan Praktik. Jakarta : Rineka Cipta. Arsyad, Azhar. 2011. Media Pembelajaran. Jakarta : Kharisma Putra Utama Offset. 14
Pangaribawane Medhia Movie Maker Tumrap Kawasisan Nyemak Crita Rakyat Kelas VII SMP Negeri 19 Surabaya Asyhar, Rayandra. 2011. Kreatif Mengembangkan Media Pembelajaran. Jakarta : Gaung Persada Press. Basir, Udjang Pr M. 2011. Keterampilan Menulis : Dasar Menulis Ilmiah dalam Tulisan Latin dan Jawa (Pengantar Teori dan Praktik). Surabaya : Penerbit Bintang Surabaya. Basir, Udjang Pr M. 2010. Sosiolinguistik : Pengantar Kajian Tindak Berbahasa. Surabaya : Penerbit Bintang Surabaya. Danandjaya, James. 1986. Foklor Indonesia : Ilmu Gosip, Dongeng, dan lain-lain. Jakarta : PT Pustaka Utama Grafiti. Hanafi, Natasasmita. 1995. Panduan Bahasa dan Sastra Indonesia. Bandung : Humaiora Utama Press. Hutomo, Suripan Sadi. 1991. Mutiara yang Terlupakan. Malang : Dioma. Munadi, Yudhi. 2008. Media Pembelajaran. Jakarta : Gaung Perdana Press. Najid, Moh. 2009. Mengenal Apresiasi Prosa Fiksi. Surabaya : University Press. Nurgiyantoro, Burhan. 2007. Teori Pengkajian Fiksi. Yogyakarta : Gadjah Mada University Press. Pringgawidagda, Suwarno. 2002. Strategi Penguasaan Berbahasa. Yogyakarta : Adicita Karya Nusa. Sadiman, Arief S. 2010. Media Pendidikan : Pengertian, Pengembangan, dan Pemanfaatannya. Jakarta : Rajawali Pers. Sinaga, Anggiat M. lan Sri Hadiati. 2001. Pemberdayaan : Lembaga Sumber Daya Manusia. Jakarta Administrasi Negara Republik Indonesia. Sudjana, Nana. 2004. Penilaian Hasil Proses Belajar Mengajar. Jakarta : PT. Remaja Rosdakarya. Sudjana lan Rivai. 2010. Teknologi Pengajaran. Bandung : Sinar Baru Algesindo. Sugiyono. 2012. Metode Penelitian Kuantitatif dan Kualitatif dan R&D. Bandung : Alfabeta. Surakhmad, Winarno. 1982. Pengantar Penelitian Ilmiah. Bandung : Tarsito. Tarigan, Henry Guntur. 2008. Menyimak : Sebagai Suatu Keterampilan Berbahasa. Bandung : Penerbit Angkasa Bandung. Tim Penyusun. 2014. Buku Panduan Skripsi. Surabaya : FBS UNESA. Tutang lan Annas, Fajar Syaeful. 2006. 10 Menit Saja Editing Video Dengan Windows Movie Maker. Jakarta :Datakom Lintas Buana. 15