1 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
PANDHUAN AKSI PUASA PEMBANGUNAN (APP) TAUN 2024 Nunggal ing Sang Kristus, Ngrembaka ing Pangandel, lan Mawoh ing Paseksen TIM APP Keuskupan Agung Semarang 2024 2 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
ATUR CECALA Mangsa Prapaskah kanggone umat Katulik mujudake mangsa kang mirunggan. Ana ing mangsa iki awake dhewe diajak "luwih temen ngrungokake Sabda Dalem Gusti lan sembahyang; kanthi mangkono bisa cecawis ngepyakake kekeraning Paskah" (SC 109). Kabeh pandherek Dalem diajak nglelimbang pakaryan Dalem Allah kanggo nylametake manungsa lan pepunthone dumadi ing sangsara, seda, lan wungu Dalem Gusti Yesus Kristus. Ana ing taun 2024 iki, Bapa Uskup ngajak awake dhewe luwih nggatekake kanthi temen babagan Formatio Iman Berjenjang dan Berkelanjutan (FIBB). Kanthi FIBB mau kaajab umat ing KAS kang ngrasuk pangandel Katulik tansaya pinter, bakoh, tanggon, lan misioner. Mula saka iku, panglimbang- panglimbang ing mangsa Prapaskah 2024 iki uga dicawisake salaras karo formatio (nggegulang) pangandel. Sarana bahan-bahan panglimbang kang cemawis, awake dhewe bakal diajak ngolah urip; kepiye anggone awake dhewe nguripi pangandel Katulik lan nanggapi pakaryan Dalem Allah kang nylametake. Pangandel kuwi dimangerteni minangka tanggapan marang Allah kang paring karahayon marang manungsa, saengga ora cukup mung diakoni lan dipratelakake. Pangandel kuwi sih nugraha saka Allah kang tinampa sarana Sakramen Baptis. Awake dhewe perlu munjuk sembah nuwun, ngrumat lan ngepyakake, martakake lan mujudake ana ing urip padinan. Pangandel bakal tansaya wutuh nalika maujud ing paseksening urip (martyria). Mula tema APP taun iki kababar Nunggal ing Sang Kristus, Ngrembaka ing Pangandel, lan Mawoh ing Paseksen. Awake dhewe kabeh dielingake maneh 3 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
supaya tansah nunggal ing Sang Kristus, supaya pangandele tansah tuwuh ngrembaka saengga sumadya kautus minangka pawarta lan seksi Dalem ing urip padinan. Kanthi patemon-patemon lingkungan kang nglelimbang tema-tema sing cemawis, awake dhewe kaajab tansaya ngoyod anggone ngrasuk pangandel Katulik, bakoh ing paseduluran, lan kuwat ing pangarep-arep. Yen pangandele tansaya jero, semono uga anggone ngayati lan nresnani Gusti Yesus kang dadi pokok pangandel Katulik uga bakal linuwih. Yen awake dhewe tansaya tresna marang Gusti Yesus, bakal tansaya gampang anggone lila dadi seksi lan ngabdi ndherek Panjenengane. Pungkasane awake dhewe uga bakal sumadya mujudake pangandel sarana solider utawa tepa selira marang pepadha kanthi Gerakan APP. Gerakan APP ora mung prekara sesirik lan pasa kanggo nyisihake dana saben Jumuah sasuwenen mangsa Prapaskah, nanging dadi Gerakan karohanen kang bisa ngowahi kahanan masarakat. Bab iki kang kanti teges kawulangake saka Konsili Vatikan II, "Pamartobat sasuwene patang puluh dina kuwi aja mung asipat batin lan pribadhi, nanging uga asipat lair lan sosial kanggo masarakat pepadhaning urip (SC 110)." Pungkasane, muga-muga panglimbang-panglimbang prasaja kang kacawisake ing buku ini tansaya nyurung awake dhewe luwih nggayemi uriping pangandel lan siyap siyaga, sumadya aweh paseksen kanggo mujudake pangandel ana ing urip padinan. Sugeng nindhaki APP. Berkah Dalem. Pengetan St. Andreas Rasul, Semarang, 30 Nopember 2023 Herman Yoseph Singgih Sutoro, Pr Pangarsaning Panitia APP KAS 4 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
GAGASAN DHASAR APP 2024 Nunggal ing Sang Kristus, Ngrembaka in Pangandel, lan Mawoh ing Paseksen Pambuka Kawigaten pokok (fokus) Paugeran Pastoral Keuskupan Agung Semarang (KAS) taun 2024, katetepake "Nunggal ing Sang Kristus lan mawoh: Mlaku Bebarengan kanggo Formatio Iman Berjenjang dan Berkelanjutan." Fokus pastoral ini dipilih kanthi nimbang sawenehing tumindhak ngawekani sudaning prekara kayata perlune pangandel sawise pandemi covid-19. Ana tantangan kanggo nuwuhake lan mbatinake kautamen-kautamen Katulik marang kaum mudha lan bocah-bocah jaman saiki. Awake dhewe perlu sinau ajaran-ajaran apologetik (mbelani pangandel) kanggo nglawan tumindhak nasar utawa menggokake piwulanging Pasamuwan suci, lan pangandikane Bapa Suci Paus Fransiskus bab pentinge martakake pangandel sacara mirunggan. Mula Bapa Uskup KAS, Mgr Robertus Rubiyatmoko netepake taun 2024 minangka Taun Katekese kanggo Keuskupan Agung Semarang. Awake dhewe diajak supaya luwih nggatekake formasio pangandele para umat KAS kang kudune kaleksanan sacara urut lan sambung-sinambung (berjenjang dan berkelanjutan). Tembung formasio pangandel dudu tembung anyar ing KAS. Tembung iki wus kawedharake wiwit taun 2014 nalika KAS nanggapi Taun Pangandel kang ditetepake dening Paus Benediktus XVI (taun 2012-2013). Taun pangandel kuwi ditetepake Bapa Paus kanggo mengeti 50 taun Konsili Vatikan II. Kanthi nglenggana yen uriping pangandel umat kuwi dinamis, 5 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
lan ora kabangun sepisan dadi, mula giyat piwulang lan pangampinganing pangandele umat perlu kaleksanakake sambung-sinambung lan mawa urutan manut umure umat. Saka bab iki banjur tinemu tetembungan "Formatio Iman Berjenjang". Sabanjure kanggo mesthekake anane kesinambungan ing saben urutan umur mau, mula tembunge diowahi dadi "Formatio Iman Berjenjang dan Berkelanjutan". Ana ing buku Formasio Iman Berjenjang (Kanisius, 2014), Dewan Karya Pastoral KAS negesake menawa formasio pangandel gayut karo maneka warna leladi ing greja lan pasamuwan suci; wiwit saka giyat liturgi, pewartaan, leladi lan paguyuban kang kaangkah kanggo wong-wong kang wis dibaptis. Ana ing formasio pangandel ana perangan pitutur, piwulang, pembinaan, pengukuhan, sarta kasantosaning pangandel. Kanthi tembung liya bisa dijlentrehake menawa, formasio pangandel kuwi minangka proses ndadekake wong-wong Katulik tansaya mangerteni pangandele. Kejaba iku, ngayati jati dhirine minangka pandherek Dalem Gusti Yesus Kristus kang kautus ing tengah-tengahing umat lan masarakat supaya tansaya relevan lan signifikan (ketampa lan ketara). Formasio pangandel dadi kalodhangan mirunggan nalika Sabda Dalem Allah tansah keprungu ing sejarahing manungsa, maujud ing piwulang, ajakan, pitutur, sembahyangan, lan paseksening urip. pendhidhikan, panglimbang, Saka kabeh kang kajlentrehake mau cetha menawa formasio pangandel duwe katugasan penting ana ing uripe umat Katulik lan pasamuwan suci. Ana patang perangan penting ing formasio pangandel, yakuwi katugasan kerigmatis, katugasan transformatif. edukatif, katugasan kuratif, Ngelingi patang katugasan penting kasebut, awake dhewe banjur lan katugasan 6 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
bisa mangerteni menawa kabeh panglimbang ing APP 2024 kacawisake minangka peranganing formatio pangandel. Giyat APP minangka Formasio Pangandel Awake dhewe kabeh kang wus dibaptis, tinimbalan supaya ngemperi pribadhi Dalem Gusti Yesus Kristus. Pangandel minangka tanggapane awake dhewe marang timbalan Dalem Pangeran. Awake dhewe perlu mangerteni menawa nguripi pangandel kuwi ora sepisan dadi, nanging butuh wektu dawa salaras karo umure awake dhewe. Nguripi pangandel uga ora mandheg (statis), nanging dinamis, munggah mudhun kahanane. Mula saka iku, pangandel kudu tansah dirumat lan dijaga, disegerake supaya terus tuwuh ngrembaka lan mawoh. Kanthi formasio pangandel, awake dhewe diajak tansaya ngemperi Gusti Yesus Kristus. Tegese, kanthi formasio pangandel awake dhewe kepengen ngowahi dhiri (transformasi). Kanthi formasio pangandel, awake dhewe diajak duwe sesambungan tansaya cedhak lan rumaket karo Gusti Yesus pribadhi. Kanthi tansaya kenal lan mangerteni piwulang Dalem, banjur bisa nguripi lan nguri-uri pangandele, wani martakake kabar kabungahan karahayon lan dadi seksi Dalem. Pangandel lan kuwi ora mung mandheg ana piwulang, omongan, keyakinan, nanging, dadi landhesan ana ing saben tanggung jawab, pilihan lan putusan moral sarta misi, sarta solah tingkahe awake dhewe sajroning urip. Yen awake dhewe tansaya kenal Gusti Yesus lan piwulange, awake dhewe kaajab supaya tansaya gedhe pangandele marang Panjenengane lan bisa nggawe owah- owahan ana ing urip padinan. Giyat APP kang bakal dileksanani iki kaajab bisa nggawa owah-owahan urip lelandhesan pangandel lan semangat tobat. Supaya owah-owahan iku dumadi, ora cukup mung ngganggo 7 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
rasa gela, lan wujuding pamartobat wae, nanging uga mbutuhake "laku" utawa tumindhak. Kang dikarepake ing kene yakuwi pasa, sesirik, lan matiraga. Kanthi Gerakan APP kaajab ana owah-owahan ing antarane para umat Katulik babagan sikap, prilaku, lan carane tumindhak saengga anggone guyub kumpul ing tengahing umat lan masarakat tansaya ketara lan ketampa. Formasio (nggegulang) pangandele umat kuwi ora mung mandheg ana mbangun kamursidan pribadhi wae, nanging uga kudu maujud ana ing urip padinan. Giyating APP kuwi uga minangka giyat pangandel jalaran ora mung mandheg ana ing rembugan lan sarasehan ing lingkungan. Giyat APP kaangkah bisa gawe pangandele umat tansaya urip lan maujud ana ing rasa tepa selira utawa solidaritas marang pepadha kang kesrakat lan nandhang sangsara. Rasa tepa selirane awake dhewe minangka umat Katulik kang nyata kuwi maujud ana ing dana APP kang diklumpukake. Mesthi wae giyat APP ora mung prekara nglumpukake dana nanging uga dadi sarana pamartobat kang dibarengi kanthi pasa, sesirik, lan matiraga. Dana sing diklumpukake kuwi dadi wohing rasa pamartobate umat kanggo solidaritas kamanungsan. Saka giyat APP kuwi, awake dhewe diajak supaya tansaya mulyakake Gusti Allah kanthi ngregani manungsa minangka citra Dalem Allah, supaya manungsa tansaya duwe martabat lan urip raharja. Kanthi giyat APP awake dhewe mbangun daya amrih pangandel tansaya urip, nduweni teges, lan kabeh patrap sarta tumindak uga salaras karo kautamaning urip. Pangandel ora mung kanggo mbangun kamursidaning pribadhi nanging uga nggawa kabecikan tumrap pepadha (bonum commune), kabecikan kang nyata, lan dirasakake dening wong akeh. 8 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Awake dhewe tinimbalan minangka murid Dalem Gusti, supaya dadi memper karo Panjenengane, ora mung dadi pandherek sing ela-elu wae. Dadi murid Dalem kuwi kudu nunggal karo Sang Guru, sarana Sabda Dalem, Ekaristi, lan anggone awake dhewe ambyuk nyawiji ing urip bebarengan ana tengahing masarakat lan pasamuwan suci. Ngrasuk pangandel Katulik kuwi kudu wani metu seka awake dhewe lan komunitas (paguyubane). Pangandel kuwi duwe sipat misioner, ngajak wong liya tumindhak, lan melu ambyuk ing urip bebarengan. Pangandel kuwi bakal tansaya urip nalika awake dhewe bisa aweh paseksen (martyria) ana ing lara lapaning urip padinan. Awake dhewe ora kena mung waton melu, katut obyaking wong sing ngenut pangandel Katulik lan melu giyating pasamuwan. Awake dhewe uga diutus dadi pawarta lan seksi Dalem Gusti kanthi wutuh (full timer) sarana urip lan pakaryan saben dinane. Awake dhewe dudu wong kang mung bisa necep nikmating karahayon, nanging uga kudu dadi pawartaning karahayon. Mangsa Prapaskah kang diisi sarana giyat APP kuwi dadi wektu kanggo mawas dhiri. Ing mangsa prapaskah iki awake dhewe diajak nggegulang lan nata meneh pangandel Katulik kang wis kapilih supaya ana owah-owahan anyar. Kanthi sarasehan lan nglelimbang pangandel, awake dhewe diajak ndeleng meneh anggone wus nglakoni urip minangka wong Katulik sasuwene iki supaya pangandel kuwi bisa tansaya ngrembaka. Kanthi mangkono awake dhewe siyaga kautus minangka pawarta lan seksi Dalem ana ing urip, pakaryan, lan timbalane dhewe-dhewe. Mula saka kuwi tema APP 2024 ing kapilih "Nunggal Pangandel, lan Mawoh ing Paseksen" ing Sang Kristus, Ngrembaka 9 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Patemon lan panglimbang APP taun iki bakal kaleksanan sarana sarasehan. Kanthi sarasehan iki awake dhewe diajak atur panuwun ing Allah amarga pinaringan pangandel Katulik kang nggawa awake dhewe marang pamartobat lan nganyarake urip, ngrumat pangandel supaya tuwuh ngrembaka lan ngoyod. Minangka paseksening urip, pangandel perlu diwujudake, lan kariyayakake ana sawenehing pahargyan mirunggan, pangandel uga perlu diwartakake lan diwarisake, pungkasane pangandel uga kudu nyata wujude ana ing urip padinan. Pandhuan iki kaangkah bisa mbiyantu umat anggone nglelimbang tema APP. Meshi wae ana kalodhangan kanggo para pemandhu supaya bisa ngolah bahan kang kacawisake kanthi kreatif lan nengsemake. Urutaning patemon, kidungan, sembahyangan, lan ilustrasi kanggo mancing sarasehan bisa diganti kang luwih trep karo kahanan ing lingkungane umat. Pungkasane, sugeng nindhaki mangsa Prapaskah. Muga- muga kanthi panglimbang APP iki, para umat bisa kabiyantu anggone mbangun pamartobat, amrih bisa rumaket nunggil ing Sang Kritus, ngrembakake pangandele, lan banjur siyap siyaga kautus minangka seksi Dalem Gusti. Berkah Dalem. Gusti mberkahi. Cathetan kanggo Pemandhu APP KAS 2024: 1. Patemon-patemon kanggo nglelimbang tema APP 2024 "Nunggal ing Sang Kristus, Ngrembaka ing Pangandel, lan Mawoh ing Paseksen" bakal kaleksanan kaping 5 (lima). 10 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
2. Patemon panglimbang tema APP 2024 kaleksanakake ing lingkungan lan kaajab kabeh umat bisa rawuh: wong tuwa (diwasa), kaum mudha, remaja, lan bocah-bocah. 3. Para pemandhu APP Paroki bebarengan karo panitia APP Paroki bisa ngowahi buku pandhuan iki menawa kaanggep kurang lingkungan/parokine. Urutaning patemon, kidungan, sembahyangan, lan ilustrasi kanggo mancing sarasehan bisa diganti kang luwih trep karo kahanan ing lingkungane umat sacara mirunggan. trep karo kahanan ing 4. Para pemandhu APP Paroki kasuwun nyawisake kanthi premati, temenanan bebarengan karo pemandhu liyane (ing wilayah/stasi utawa paroki). 11 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
PATEMON I MARTOBAT KANGGO ATUR PANUWUN KAPARINGAN PANGANDEL KATULIK Ancasing Patemon Ana ing patemon iki umat kaajak muji sokur amarga kaparingan mangsa Prapaskah minangka wektu mirunggan kanggo nglelimbang lan ngaturake panuwun pinaringan rahmat welas asihing Allah kanggo mbangun pamartobat lan ngrembakakake pangandel minangka pandherek Dalem Sang Kristus. Kidung Pambuka: Amba Pratignya KA. 355 Konjuk lan Pambagya P Konjuk ing Asma dalem Hyang Rama, Hyang Putra, lan Hyang Roh Suci Amin Muga sih nugraha Dalem Gusti Yesus Kristus, asih tresna Dalem Allah Hyang Rama, lan Hyang Roh Suci tansah manunggal ing awake dhewe kabeh. Amin. U P U Cecala Para sedulur kang kinasih, wiwit dina Rebo awu awake dhewe wis mlebu ana ing mangsa Prapaskah. Kanggone awake dhewe mangsa Prapaskah mujudake wektu mirunggan amarga awake dhewe dielingake kanggo atur panuwun awit Gusti Allah nyata maha mirah lan kebak welas asih. Rasa kebak sokur iki kaajab bisa nyurung awake dhewe minangka pandherek Dalem tansaya Sang Kristus ora lali mbangun pamartobat, 12 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
ngrembakakake pangandel, pengarep-arep, lan katresnan minangka putra-putri Dalem Allah kang wus nampa pakaryan panebusan Dalem saka rahmat Baptisan. Watara 40 dina ing mangsa Prapaskah iki, awake dhewe sacara pribadi lan bebarengan bakal mesu dhiri kanthi temen, mbangun pamartobat, ngrembakane pangandel, kamursidaning urip, lan bela rasa marang pepadha. Ayo padha nyuwun pinaringan sih nugraha sarta kekuwatan, supaya saben dina sasuwene 40 dina ing mangsa Prapaskah iki, awake dhewe bisa sinau mesu dhiri lan tuwuh ngrembaka minangka pandherek lan murid Dalem Sang Kristus. Kanggo miwiti patemon iki, ayo padha nyawisake manah lan budi, kanthi andhap asor ngakoni lan nggetuni kabeh kakurangan lan dosa, sarta ngunjukake panuwun awit kasaenan lan welas asih Dalem Gusti Allah. Sembahyangan Pamartobat P + U : Kawula ngakeni .... P : Muga Allah kang Mahakuwasa kersaa paring palimirma lan pangapuraning dosa, sarta nuntun marang urip langgeng. : Amin. U Sembayangan Pambuka Ayo padha munjuk, (wening sawetara) Allah, Rama ingkang mahawikan, kawula ngaturaken agunging panuwun kepareng makempal ing wiwitaning mangsa Prapaskah punika. Karsaa rawuh ing pepanggihan punika lan madhangi budi kawula, supados saged nglelimbang lan munjuk atur panuwun dhateng sadaya kamirahan lan welas asih Dalem. Rawuh Dalem damel kawula saged mangertosi lan keduwung 13 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
dhateng sadaya dosa, sarta mbangun niyat badhe saestu martobat ing mangsa Prapaskah punika. Kanthi makaten kawula saged nuwuhaken gesang ingkang suci, ngrembakakaken pangandel, pangajeng-ajeng, lan katresnan kawula. Sadaya punika kawula suwun lantaran Sang Kristus, ingkang jumeneng Pokok anggur sejatos, ingkang sesarengan kaliyan Hyang Rama lan Hyang Roh Suci, gesang mengku keprabon, Allah ing salami-laminipun. Amin. Refleksi lan Sharing Pemandhu macakake utawa ngajak umat maca lan nggatekake crita ing ngisor iki. Awake dhewe miwiti patemon iki kanthi kidung "Amba Pratignya" Apa isih padha kemutan syaire? Utawa malah wis apal kidungan kuwi? (kidungan bisa dibaleni maneh menawa perlu). Biyasane kidung kuwi ditembangake kanggo liturgi Baptis. Saiki awake dhewe coba nglelimbang meneh bab iki. 1. Kapan aku dibaptis? Ngapa kok wektu kuwi dibabtis? Sih nugraha apa wae kang wis padha daktampa sasuwene iki saengga aku pantes ngucap sokur ing Pangeran? Kepiye caraku supaya bisa neges lan nemokake sih nugraha, kawelasan, lan maha mirah dalem Gusti marang aku ing mangsa Prapaskah iki? 2. Krana baptisan kang wus tinampa, awake dhewe uga nampa palimirma lan pangapuraning dosa. Pamartobat sing kepiye sing bakal daklakoni sajroning mangsa Prapaskah iki? Apa sebabe? 3. Apa kang bakal daklakoni sajroning mangsa Prapaskah iki supaya pangandelku tuwuh ngrembaka? 14 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Waosan Kitab Suci Pemandhu bisa macakake utawa ngutus salah sawijining umat kang rawuh utawa ngajak kabeh umat sacara genti-gumanti maca perikop Kitab Suci ing ngisor iki. Waosan kapethik saking Seratipun Rasul Yohanes ingkang kapisan (1Yoh. 3:1-6) Kawruhana, sapira gedhene katresnan kang diparingake dening Hyang Rama marang kita, nganti kita padha kasebut para putraning Allah, lah kita pancen putraning Allah. Mulane jagad ora wanuh marang kita, amarga jagad iku ora wanuh marang Panjenengane. He, para kekasih, saiki kita padha dadi putraning Allah, ananging durung cetha kepriye bakal kahanan kita ing tembe. Mung bae kita padha sumurup, manawa Sang Kristus ngatingal, kita bakal dadi padha karo Panjenengane, amarga kita bakal padha ndeleng kahanane Panjenengane ing sajatine. Sok wonga kang duwe pangarep-arep mangkono marang Panjenengane, iku mesthi nucekake awak, kayadene Panjenengane kang asipat suci. Sok wonga kang nglakoni dosa, iku iya nerak angger- anggering Allah, sabab dosa iku nerak angger-anggering Allah. Lan kowe padha sumurup yen anggone Panjenengane wus nglairake sarira iku prelu mbirat sakehing dosa, sarta Panjenengane iku ora kadunungan dosa. Marga saka iku sok wonga kang tetep ana ing Panjenengane, iku ora gawe dosa maneh, sok wonga kang tetep gawe dosa, iku ora weruh lan ora wanuh marang Panjenengane. P Makaten Sabda Dalem Gusti. U Sembah nuwun konjuk ing Allah. 15 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Panglimbang Ana ing perangan iki, pemandhu lingkungan bisa njlentrehake bab-bab kang wigati gayut karo tema patemon nganggo panglimbang kaya ing ngisor iki. Wiwit dina Rebo awu kepungkur, awake dhewe minangka umat Katulik mlebu ing mangsa Prapaskah. Ngenut Konstitusi Liturgi Suci, Sacrosanctum Concilium artikel 109, mratelakaken menawa "Sajroning Liturgi lan ing katekesis liturgi ana rong perangan minangka ciri "patang puluh dina" kang kudu dijlentrehake kanthi luwih gamblang, yakuwi nglelimbang utawa nyawisake Baptisan sarta ngrembakake tobat. Mangsa iki luwih grengseng ngajak wong-wong sing setya ngrungokake pangandika Dalem Gusti Allah lan ndedonga, lan kanthi mangkono nyiapake kanggo ngepyakake kekeran Paskah. Mula: a) Perangan- perangan Liturgi patang puluh dina kang gayut karo Baptisan kudu luwih kerep dipigunakake; yen dianggep mupangati, sawetara unsur tradhisi kuna kudu tetep dipigunakake; b) Iki uga ditrapake kanggo perangan pamartobat. Babagan katekese, perlu kanggo nuwuhake ing atine wong-wong pracaya nenangi dosa kang bisa duwe akibat sacara sosial lan hakekat pamartobat sejati, yaiku nolak dosa kang ngucemake Gusti Allah; kita uga ora kudu nglirwakake apa kang digawe dening pasamuwan suci nyengkuyung pamartobating umat, lan sembahyangan kanggo wong dosa kudu luwih grengseng diadani." Sabanjure, ana ing artikel 110, awake dhewe dielingake menawa: "Anggone mbangun pamartobat sajrone patang puluh dina kudune ora mung ana ing batin lan kanggo awake dhewe wae, nanging uga kudu asipat lair lan sosial ana ing 16 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
masarakat. Dene anggone nelakake laku tobat, bisa manut kahanan jaman saiki uga kahanan dhaerah lan kahanane umat ing lingkungan, kudu digrengsengake, lan ngenut pangandikane pangarsane pasamuwan kaya sing kasebut ing artikel 22. Nanging, pasa Paskah kudu dianggep suci lan kaleksanan ing dina Jemuah, ing ngendi-endi papan, kanthi nglelimbang Sengsara lan Seda Dalem Gusti, lan yen dianggep mupangati, diterusake nganti dina Setu Suci, supaya atine dhewe bisa sumringah lan tinarbuka, kanggo nampa kabungahan ing dina wungu Dalem Gusti." Giyat Aksi Puasa Pembangunan sing wis katindhakake sasuwene iki kapiji minangka salah sawijining wujud anggone awake dhewe ngisi lan neges mangsa Prapaskah kaya kang kasebut ing dokumen ing ndhuwur. Awake dhewe diajak miwiti mangsa Prapaskah iki kanthi mardikaning ati, nglelimbang lan muji syukur marang sih nugraha Dalem Gusti. Sanadyan dosane awake dhewe kuwi akeh lan gedhe, nanging sih nugraha Dalem Gusti Allah iku luwih gedhe. Gusti Allah nimbali awake dhewe wong dosa iki ana ing sih nugraha Dalem. Bab iki uga bisa dilelimbang saka Sabda Dalem mangkene, "Delengen, sepira gedhéning katresnan sing diparingaké déning Hyang Rama marang kita, nganti kita kasebut para putrané Gusti Allah, lan kita iki pancen para putraning Allah." Ing kene awake dhewe diajak ngeling-eling lan atur panuwun dene wus nampa sih nugraha Baptisan kang ngangkat awake dhewe dadi putra-putri Dalem Allah.. (APP) Krana sih nugraha Dalem, Gusti Allah ngersakke supaya kabeh wong martobat lan urip. Mula, kanthi giyat APP iki, awake dhewe kabeh, wong tuwa (diwasa) tekan bocah-bocah tinimbalan supaya mertobat, sacara pribadhi lan bebarengan. 17 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Ora ana wong kang sampurna, nanging sih nugraha Dalem Gusti kang kebak welas asih nimbali awake dhewe supaya kita sadhar, getun, lan banjur ninggal pakulinan kang ala saka uripe dhewe, ninggal dosa-dosa kang njalari awake dhewe adoh saka Gusti lan pepadha. Ana ing mangsa Prapaskah iki, awake dhewe uga diajak sregep mbangun urip kang mursid utawa suci, ya kasucianing Rohani kang maujud kanthi sregep sembahyang, maca lan nglelimbang Sabda Dalem Gusti, sregep ndherek bojana Ekaristi, nampa sakramen tobat, sinau bab-bab sing gayut karo pangandel Katulik lan kautamaning urip kang maujud ana ing tumindhak becik ing urip padinan. Pasa lan sesirik kang katindhakake sajroning mangsa Prapaskah iki mujudake silih tobate awake dhewe lan wujud panuwun Amarga sih nugraha lan welas asih Dalem Gusti. Awake dhewe diutus dadi wong apik kang martakake kabecikan lan anggen Dalem Gusti sabela rasa marang pepadha. Sanadyan abot lan asring wegah nglakoni, nanging awake dhewe perlu mertobat minangka atur panuwun marang sih nugraha Dalem Gusti. Pamartobat kuwi ora mung prekara ngakoni dosa lan ngandhakake. Amartobat kang sejati kuwi kudu maujud ana ing urip padinan lan tumindhake. Anggone mbangun pamartobat, awake dhewe ditimbali tinarbuka marang sih palimirma lan pangapuraning dosa saka Gusti Allah piyambak. Pangapura saka Gusti kuwi nguwali awake dhewe saka sakehing rasa wedi, kuwatir, kang marai ati ora jenjem lan tentrem. Kuwasa Dalam ngapura dosa kuwi marai uripe wong dadi katon ayem, semangate anyar, nganyarake komitmen minangka pandherek Dalem sing luwih diwasa. Dina-dina uripe kebak atur panuwun, dheweke uga luwih bisa ngrasakake anggone Gusti ngampingi uripe. Anggone 18 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
urip minangka wong kristiani uga luwih ngrembaka Amarga Gusti tansah nenggani. Mbangun Niyat - Wening sawetara Umat kepareng wening sawetara mbangun niyat sajroning ati. "Apa kang bakal daklakoni supaya ing mangsa Prapaskah iki pangandelku tansaya tuwuh lan ngrembaka?" Niyat iki bisa diaturake ing sembahyangan umat. Sembahyangan Umat Pemandhu ngajak umat sembahyang spontan ngaturake ujud panyuwunane dhewe-dhewe. Sembayangan umat katutup kanthi sembahyangan Rama Kawula. Sembahyangan Panutup Ayo padha munjuk, (wening sawetara) Dhuh Allah, Rama ingkang kebak welas asih, kawula ngaturaken panuwun awit pepanggihan APP kapisan lumampah kanthi sae. Mugi mangsa Prapaskah iangkang nembe kawula wiwiti punika sagaed kawula ginakaken kanthi saestu kangge necep, neges, lan atur panuwun dhateng sih nugraha Dalem. Kawula ugi ngaturaken panuwun awit sih nugraha Baptisan ingkang kawula tampi, saengga kawula kaangkat dados pura-putri Dalem piyambak. Kawula nyuwun, kaparingna sih nugraha Dalem supados ing mangsa Prapaskah punika, kawula saged ngakeni lan kekirangan, sarta kanthi setya mbangun pamartobat lan gesang suci minangka putra-putri Dalem. Sadaya punika kawula suwun lantaran Sang Kristus Gusti kawula. Amin. lan keduwung dhateng sadaya dosa Kidung Panutup: Kepareng Ngaturaken KA. 426 19 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
PATEMON II PANGANDEL KANG NGOYOD LAN NGREMBAKA Ancasing Patemon Ana patemon kaping pindho iki, umat lingkungan diajak ngonceki lan neges menawa pangandel kuwi sih nugraha mirunggan. Kejaba saka iku, pangandel uga perlu dirumat supaya tansaya ngoyod lan ngrembaka. Lagu Pembuka: Yen Pinareng Mlebet Amba KA. 170 Konjuk lan Pambagya P Konjuk ing Asma dalem Hyang Rama, Hyang Putra, lan Hyang Roh Suci Amin Muga sih nugraha Dalem Gusti Yesus Kristus, asih tresna Dalem Allah Hyang Rama, lan Hyang Roh Suci tansah manunggal ing awake dhewe kabeh. Amin. U P U Cecala Pada sedulur kinasih, salah sawijining woh pamartobat yakuwi ngrembakane pangandel. Ana ing patemon iki, awake dhewe diajak nglelimbang pangandel minangka sih nugraha Dalem Gusti. Kejaba kuwi, awake dhewe duwe tanggung jawab kanggo ngrumat, ngipuk-ipuk pangandel kang wis tinampa mau. Kanggo miwiti patemon iki, ayo padha nyepakake ati lan budi, lan ngeduwungi sakehing kanthi andhap asor ngakoni 20 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
kekurangan, lan dosane dhewe, uga kanggo atur panuwun awit kasaenan lan welas asih Dalem Gusti Allah. Sembahyangan Pamartobat P + U : Kawula ngakeni .... P : Muga Allah kang Mahakuwasa kersaa paring palimirma lan pangapuraning dosa, sarta nuntun marang urip langgeng. : Amin. U Sembahyangan Pambuka Ayo padha munjuk (wening sawetara) Dhuh Allah Rama ingkang Mahasae, kawula ngaturaken puji sokur awit agunging welas asih Dalem. Gusti sampun maringaken sih nugraha arupi kawilujengan, lan atur panuwun ingkang kawula ugi konjuk awit kanugrahan piandel kaparingaken ing manah kawula. Hyang Roh Suci tansah manjing ing manah kawula nggesangaken lan nuntun kawula supados nanggapi timbalan karahayon Dalem. Kaparingana kawula pangandel ingkang gesang, manah ingkang tinarbuka lan ngener ing Paduka. Kaurubna manah kawula supados tansah ngrimat lan ngrembakakaken sih nugraha pangandel wau. Sadaya punika kawula aturaken lantaran Sang Kristus, ingkang sareng Hyang Rama lan Hyang Roh Suci, gesang lan mengku keprabon, jumeneng Allah ing salami- laminipun. Amin. Refleksi lan Sharing Pemandhu macakake utawa ngajak umat maca lan nggatekake crita ing ngisor iki. 21 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Tuladhane Mbah Sulati (Kerasulan Kunjungan Keluarga) yakuwi pakaryan pasamuwan kang nggatekake brayat ing lingkungan. Anggone niliki brayat karo Tim Bantuan Keluarga Paroki Wates. Bebarengan karo Sr. Vita AK, Ibu Ridhar, lan Ibu Santi, Timin Kejungkel wiwit jam 16.00 WIB. Biasane, Kejungkel sing paling cepet bisa rampung watara jam 21.00 WIB, sok-sok luwih, gumantung saka jumlah kulawarga sing ditekani. Ing Kejungkel sing dianakake Timin dina Jemuah, 20 Oktober 2023, ana prastawa mirunggan. Timin nindakake Kejungkel Tim Kejungkel duweni niyat nemoni salah sawijining warga Katulik, yakuwi Mbak Dita. Nanging, jebule tim kuwi tinampa ing teras omahe Mbah Sulati, kepernah mbahne Dita. Mbah Sulati umure wis luwih saka wolung puluh taun. Nanging, dheweke isih duwe pangeling-eling sing kuwat. Malah mbah Sulati isa mangerteni lan wanuh karo pangarsane lingkungan Panjatan sing ngancani Timin lan rombongan Tim Kejungkel bengi iku. Mbah Sulati kepara malah mangerteni cilikane salah sijine tamune. Pancen ragane mbah Sulati wis ringkih. Anggone mlaku wis wungkuk, ngenut dedege awak. Tangane uga wis tremor. Nanging, semangaté anggone pracaya marang Sang Kristus tetep makantar-kantar. Mbah Sulati pancen pandherek Dalem Sang Kristus saka pepanthan Kristen Jawa (GKJ) Panjatan. Nanging, sawetara anak lan putuné padha ngrasuk agama Katulik. Sing paling nggumunake kanggone Timin yakuwi pangandele mbah Sulati. Nganggo basa Jawa krama inggil, dheweke njlentrehake menawa anggone ndherek Sang Kristus iku jalarane krungu Sabda Kabungahan Dalem Gusti Yesus. Sabda Rahayu! 22 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Simbah iku pracaya banget marang Sabda Dalem kuwi tekan saiki. Senajan dhewekan ing trahe, Mbah Sulati tetep setya lan pracaya marang Gusti Yesus, kang nelakake sih nugraha lan karahayon Dalem Allah Hyang Rama. Bab kuwi sing tansah dibolan-baleni diulang-ulang terus nalika Timin anjangsana ing papane. Kawitane arep niliki Dita putune mbah Sulati, nanging Gusti Allah kepara nemokake Timin karo mbah Sulati sing nduweni pangandel mirunggan. "Nyuwun pangapunten, Simbah kok malah lajeng ngaturi pitedah dhateng Rama...!" kandhane Simbah Sulati mungkasi patemon, sadurunge Timin nutup kanthi sembahyangan lan berkah. (terj: Timin, "Teladan Nenek Sulati", Inspirasi, No. 231 Tahun XX November 2023, hlm. 3) Sawise mangerteni lelakone mbah Sulati, ayo padha metani isine crita mau kanthi mangsuli pitakonan-pitakonan iki. 1. Sapa mbak Sulati kuwi? Apa kang narik kawigaten saka lelakon uripe? Apa kang bisa dadi tuladha awake dhewe saka anggone mbah Sulati pracaya marang Sang Kristus? 2. Apa kang bisa daklakoni kanggo ngrumat pangandel peparing Dalem Gusti Allah marang aku? 3. Apa wae sing asring ngreridhu anggonku ngrembakake pangandel Katulik? Apa kang bisa daklakoni kanggo mbengkas bab kuwi? 4. Apa kang bisa ditindhakake dening bocah-bocah, remaja, kaum mudha, wong diwasa, lan para sepuh (lansia) ing lingkungan kanggo ngrembakake pangandel Katulike? 23 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Waosan Kitab Suci Pemandhu bisa macakake utawa ngutus salah sawijining umat kang rawuh utawa ngajak kabeh umat sacara genti-gumanti maca perikop Kitab Suci ing ngisor iki. Waosan kapethik saking Seratipun Rasul Petrus ingkang kaping kalih (2 Petrus 1:3-10) Marga saka panguwasane kaallahane, kita wis padha kaparingan samubarang kang prelu tumrap ing urip kang mursid, srana wanuh marang Panjenengane kang wis nimbali kita marga saka panguwaose kang mulya lan iku ngeram-eramake. Kalawan patrap mangkono Panjenengane wis maringi marang kita prasetya-prasetya kang adi sarta pinunjul, supaya srana iku kowe padha bisa tunggal kodrat kaallahan lan ora kena ing dayaning hawa- nepsu kadonyan. Iya marga saka iku kowe padha kudu mempeng anggonmu mbudidaya supaya pracayamu kawuwuhan ing kautaman sarta kautamanmu kawuwuhan ing kawruh, tuwin kawruh kawuwuhan ing pambudidaya ngemudheni dhiri, pambudidaya ngemudheni dhiri kawuwuhan mugen, mugen kawuwuhan mursid, mursid kawuwuhan tresna marang para sadulur, tresna marang sadulur kawuwuhan tresna marang wong kabeh. Jalaran manawa kowe padha kadunungan iku mau kabeh nganti luber, kowe mesthi bakal dadi mempeng ing panggawe sarta banjur metu wohe anggonmu wanuh marang Gusti Yesus Kristus, Gusti kita iku. Nanging sing sapa ora kadnungan iku mau kabeh, bakal dadi wuta sarta cethek panemune, jalaran wis lali manawa dosa-dosane kang dhisik wis dibirat. Mulane para sadulur, tansaha mbudidaya supaya saya kukuh anggonmu katimbalan lan 24 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
pinilih iku. Jalaran manawa nglakoni mangkono, kowe bakal padha ora tau kasandhung. P Makaten Sabda Dalem Gusti. U Sembah nuwun konjuk ing Allah. Panglimbang Ana ing perangan iki, pemandhu lingkungan bisa njlentrehake bab-bab kang wigati gayut karo tema patemon nganggo panglimbang kaya ing ngisor.
Ing waosan perikop dina iki, Rasul Petrus maringi pitutur menawa ngrembakakake karohanen kuwi penting kanggo para pandhereke Sang Kristus. Gusti Allah wis maringi lan nuwuhake wijining pangandel ing atine para pandherek Dalem. Pangandel kang ngoyod bakoh lan peng-pengan kuwi ora tuwuh ngono wae. Nanging, dadi tanggung jawabe kabeh pandherek Dalem supaya ngrumat ngipuk-ipuk, lan ngrembakake sih nugraha pangandel Katulik mau. Pangandel iku ora mati lan mandheg, nanging pangandel iku tuwuh ngrembaka amarga pangandel iku urip. Ana ing pangandel mau bisa ditambahake kabeh sing mbangun, nguripi, lan nyempurnakake. Rasul Pétrus ngendika, "Mulané kowé kudu mbudidaya kanthi temen nambahi perangan ana ing pangandelmu, yakuwi kabecikan, ana ing kabecikan kawruh, ana ing kawruh ngendhaleni dhiri, ana ing ngendhaleni dhiri mugen, ana ing mugen kamursidan, lan ana ing kamursidan katresnan marang para sadulur, lan ana ing tresna marang para sadulur, tresna marang kabeh wong." Ing kene, kabeh wong pracaya tinimbalan supaya luwih pracaya marang Gusti Allah, lan masrahake sakehing 25 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
pangarep-arep uripe ana ing Panjenengane. Jeroning pangandel utawa pangandel sing ngoyod mung bisa maujud nalika manungsa preduli, srawung rumaket, lan tinarbuka karo Gusti Allah. Bab iku bisa kalakon sarana sembahyang, ziarah utawa laku devosi, pangibadah, sakramèn, refleksi utawa panglimbang babagan urip, utawa kanthi nyinau piwulanging pangandel Katulik. Pangandel bakal ngrembaka nalika diuripi minangka prastawa katresnan kang tinampa, uga bisa diwartakake minangka prastawa sing penuh ing sih nugraha lan kabungahan. Pangandel kuwi njalari awake dhewe mawoh subur, sebab tansaya jero pangandel mau ketandur ing ati, bakal njembarake pengarep-arep lan nguwatake awake dhewe anggone aweh paseksen kang nguripi: pancen, pangandel kuwi mbukak ati lan budine sapa wae sing ngrungokake lan nanggapi timbalan Dalem Gusti supaya tansah setya marang Sabda Dalem Pasamuwan suci Keuskupan Agung Semarang nglenggana menawa ngampingi para umat Dalem Keuskupan Agung Semarang supaya dadi umat Katulik kang pinter, peng- pengan, lan misioner kuwi penting lan dadi kawigaten. Kahanan iki sing sabanjure nyurung pasamuwan Keuskupan Agung Semarang supaya formatio (nggegulang) pangandel kanggo kabeh pandherek Dalem Sang Kristus ing saben perangan umur, wiwit bocah-bocah nganti wong tuwa (lansia). luwih nggatekake Sembahyangan Umat Pemandhu ngajak umat sembahyang spontan ngaturake ujud panyuwunane dhewe-dhewe. Sembayangan umat katutup kanthi sembahyangan Rama Kawula. 26 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Sembahyangan Panutup Ayo padha munjuk, (wening sawetara) Rama ingkang penuh welas asih, kawula sami muji sokur awit sih nugraha Dalem arupi piandel ingkang kaparingaken ing manah kawula. Kawula ugi ngaturaken panuwun awit rawuh Dalem ing pepanggihan punika ingkang ngemutaken supados kawula njagi lan ngrimat piandel kawula kanthi sae. Kawula nyuwun sih nugraha Dalem supados saged ngresepaken sadaya kautamen ingkang saged ngrembakakaken piandel kawula saengga langkung lebet lan ngoyod. Mugi anggen kawula ngrasuk lan ngayati piandel Katulik saben dintenipun tansaya ngrembaka. Kanthi makaten saged dados tuladha kangge sesami lan atur paseksen ing tengahing pasamuwan suci saha masarakat. Sadaya punika kawula suwun lantaran Sang Kristus, ingkang jumeneng Pangeran lan juru wilujeng kawula. Amin. Kidung Panutup: Hardaning Pitaya KA. 265 27 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
PATEMON III PANGANDEL KANG DIPRATELAKAKE LAN DIKEPYAKAKE Ancasing Patemon Sawise nglelimbang pangandel minangka sih nugraha Dalem Gusti lan padha tinimbalan kanggo ngipuk-ipuk, awake dhewe uga tinimbalan supaya nguripi pangandel lan ngepyakake pangandel mau. Ana ing patemon iki, awake dhewe diajak ngaturake panuwun amarga nampa kekeran pangandel, warisan pangandel kang nggawa awake dhewe tansaya neges lan necep kekeran karahayon Dalem Gusti saengga kanthi mongkog bisa ngepyakake. Kidung Pambuka: Memuji Pangéran KA. 156 Konjuk lan Pambagya P Konjuk ing Asma dalem Hyang Rama, Hyang Putra, lan Hyang Roh Suci Amin Muga sih nugraha Dalem Gusti Yesus Kristus, asih tresna Dalem Allah Hyang Rama, lan Hyang Roh Suci tansah manunggal ing awake dhewe kabeh. Amin. U P U Cecala Pada sedulur kinasih, ana ing patemon sadurunge awake dhewe diajak nglelimbang anggone kudu ngipuk-ipuk pangandel supaya tetep tuwuh, ngrembaka nganti ngoyod tansaya jero. Kanggo ngrumat pangandel mau, awake dhewe saweneh tradhisi 28 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
utawa pakulinan kang diwarisake saka para leluhur. Ana ing patemon iki, awake dhewe diajak nglelimbang kepiye bisane nelakake lan ngepyakake pangandel mau ana ing urip padinan. Kanthi nelakake lan ngiyayakake pangandel saben dina, awake dhewe tinimbalan necep lan ngrasakake urip lan karahayon kang dadi sih nugraha Dalem Gusti ana ing prastawa padinan. Kanggo miwiti patemon iki, ayo padha nyepakake ati lan budi, kanthi andhap asor ngakoni lan ngeduwungi sakehing kekurangan, lan dosane dhewe, uga kanggo atur panuwun awit kasaenan lan welas asih Dalem Gusti Allah. Sembahyangan Pamartobat P + U : Kawula ngakeni .... P : Muga Allah kang Mahakuwasa kersaa paring palimirma lan pangapuraning dosa, sarta nuntun marang urip langgeng. : Amin. U Sembahyangan Pambuka Ayo padha munjuk (wening sawetara) Allah Rama ingkang Mahaasih, kawula sami ngaturaken agunging panuwun awit pinaringan piandel, sih nugraha Dalem ingkang nuntun dhateng karahayon Dalem. Karsaa rawuh ing pepanggihan punika supados kawula saged mangertosi lan neges saben pangibadah kawula, saengga piandel kawula tansaya teguh. Kanthi makaten kawula saged martosaken wonten ing pasedherekan saha anggen kawula lelados ing tengahing masarakat. Sadaya punika kawula aturaken lantaran Sang Kristus, ingkang sareng Hyang Rama lan Hyang Roh Suci, gesang lan mengku keprabon, jumeneng Allah ing salami- laminipun. Amin. 29 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Refleksi lan Sharing Pemandhu macakake utawa ngajak umat maca lan nggatekake crita ing ngisor iki. Kirik Religius Iki crita babagan kirik kang relijius (ngrasuk agama). Preta, jeneng sawijining kirik ing Portugal, bisa mlaku nganti adohe 26 kilo saben minggu kanggo melu misa (bojana ekaristi). Saben dina Minggu sasuwene telung taun iki, Preta, kirik jinis Pooch, yaiku jinis kirik sing awake lemu, cendhek, lan irunge pesek, metu saka omahe bendarane ing sawijining kutha ing wilayah Sobrado, Portugal sisih lor, wayah tabuh lima esuk. Mangkono kang dilaporake kalawarti Correeio da Manha ing wiwitan minggu iki. Preta kuwi tilas kirik ora kopen, dheweke mlaku dhewekan menyang gereja ing wilayah Ermesinde kanggo melu misa wayah tabuh 07.30. Dheweke mesthi lungguh ana papan panggonan sing paling disenengi ing jero greja, yaiku ing jejere altar. Nalika para umat ngadeg utawa lungguh, Preta uga melu nindakake persis. Nalika misa rampung, kirik kuwi biyasane mlaku mulih, nanging sok-sok uga nunut kendharaane wong sing ditepungi. Saiki umate greja kuwi tansaya akeh jalaran padha kepengen meruhi Preta kuwi. (Harian Surabaya Post, Rabu, 11 Juli 2001). Sumber: Yustinus Sumantri Hp, SJ, Senyuman: Kumpulan 100 Cerita Bijak, Yayasan Pustaka Nusatama, Yogyakarta, 2007 Sawise mangerteni lelakone Preta, kirik sing seneng melu misa, ayo padha metani isine crita mau kanthi mangsuli pitakonan- pitakonan iki. 30 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
1. Apa kang ditindhakake dening Preta saben dina Minggu? Apa mergane umat ing greja kuwi tansaya tambah akeh? 2. Apa sing sasuwene iki ndayani aku saben dina Minggu menyang greja? 3. Apa kabeh umat ing lingkungan padha ketarik melu teka lan ngregengake sembahyangan lingkungan, patemon lingkungan, utawa rosario lingkungan? Apa sebabe? 4. Kepiye anggone awake dhewe bisa gawe greget ana ing olah karohanen, kang ana ing paroki utawa lingkungan, supaya bisa nengsemake lan dikangeni dening bocah- bocah, remaja, kaum mudha, nganti para sepuh lansia? Waosan Kitab Suci Pemandhu bisa macakake utawa ngutus salah sawijining umat kang rawuh utawa ngajak kabeh umat sacara genti-gumanti maca perikop Kitab Suci ing ngisor iki. Waosan kapethik saking lelampahanipun Para Rasul (Kis 2:41- 47) Wong-wong kang nampani pangandikane, padha kabaptis. Ing dina iku cacahe siswa wuwuh watara telung ewu. Wong- wong mau padha ngantepi ing piwulange para rasul lan anggone tetunggalan sarta padha tansah nglumpuk, prelu nyuwil-nyuwil roti lan ndedonga. Wong kabeh padha kadunungan rasa wedi, dene para rasul iku padha nganakake mukjijat lan pratandha akeh. Sarta kabeh wong kang pracaya padha lestari manunggal, kabeh barang darbeke padha tansah ana dianggep duweke wong akeh. Apadene panunggalane kang ngedol barang darbeke, banjur diedum- edumake marang wong kabeh, mawa-mawa kabutuhane. 31 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Sadina-dina tansah padha nglumpuk ana ing Padaleman Suci kalawan tegen sarta saiyeg. Padha nyuwil-nyuwil roti ana ing omahe giliran, padha mangan bebarengan kalawan bungah lan ati kang tulus, kambi memuji marang Gusti Allah, apadene padha disenengi ing wong sabangsa kabeh. Sarta maneh ing saben dinane cacahe diwuwuhi dening Gusti wong kang padha kapitulungan rahayu. P Makaten Sabda Dalem Gusti. U Sembah nuwun konjuk ing Allah. Panglimbang Ana ing perangan iki, pemandhu lingkungan bisa njlentrehake bab-bab kang wigati gayut karo tema patemon nganggo panglimbang kaya ing ngisor iki. Saka waosan kuwi, awake dhewe mangerteni bab uripe pasamuwan suci (Kristen) wiwitan. Wong-wong sing padha krungu lan banjur pracaya marang piwulangé para rasul, padha nyuwun dibaptis lan pracaya marang Gusti Yésus Kristus. Ing pangandel kang isih anyar iki, kabeh padha sregep kanthi temen nyinau piwulange para rasul, mbangun urip paguyuban, tansah kumpul kanggo bojana bebarengan, mecah nyuwil roti lan sembahyang. Kejaba saka kuwi, wong-wong paha nggatekake siji lan sijine uga padha ngedum-edum barang darbèke supaya ora ana wong kang nandhang kecingkrangan. Nglelimbang anggone pasamuwan suci wiwitan padha urip iki menehi tuladha kanggo awake dhewe supaya nguripi, nelakake, ngepyakake lan martakake sih nugraha pangandel. Ana maneka warna cara kanggo nelakake lan mujudake 32 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
pangandel ing urip padinan, bisa kanthi sembahyangan, mati raga, sawernaning pangibadah gayut karo sakramèn uga sakramèntali, lan anggone urip becik minangka wong Katulik. Menawa awake dhewe grengseng anggone nelakake lan mujudake pangandel, bakal nuntun marang ngrembakane urip rohani kanthi pangandel Katulik kang sejati. Nalika ngepyakake pangandel, awake dhewe tinimbalan uga ngepyakake patemon karo Gusti Allah piyambak. Ana ing patemon kuwi, awake dhewe diajak mbukak ati marang timbalan Dalem Gusti kang kebak katresnan. Perangan iki sing bakal nuntun awake dhewe nampa menawa pangibadah utawa tata liturgi pangandel Katulik kuwi dudu kuwajiban, nanging dadi pratelaning rasa kangen ketemu karo Gusti kang nresnani awake dhewe. Ana ing pangibadah kuwi, awake dhewe bisa nelakake rasa tresna lan kurmat katur ing Gusti. Kanthi rasa kurmat lan tresna kuwi, pangibadah utawa tata liturgi bakal dadi pahargyan kang agung, wangun, khidmat, dadi renaning panggalih Dalem Gusti, lan nglairake berkah kanugrahan kanggo uripe awake dhewe. Mula saka kuwi, ora mokal menawa ana wong kang tansaya jero lan gedhe pangandele, dheweke bakal tansaya kepengen patemon karo Gusti piyambak, ngrasakake kayangapa gedhene tresna Dalem Gusti, lan suka gambira nglakoni uripe sing kebak kanugrahan, lan gelem mbagekake uripe marang wong akeh. Ing saben pahargyan pangandel utawa pangibadah, awake dhewe mangerteni anane akeh pralambang sing ngemu teges. Awake dhewe tinimbalan kanggo mangerteni lan ngayati pangandel Katulik sarana simbol sing digunakake saben dina. Contone, tandha pamenthangan, kidungan, iringan, beksan, arsitektur, solah bawa, lan sapiturute.
33 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Ana ing pahargyan pangandel iku, awake dhewe tinimbalan kanggo nggawa kabeh wohing pakaryan, pasambat lan panyuwunan, uga rasa kepengen nampa kekuwatan kanggo ngadhepi bot-repote urip padinan. Lumantar pahargyan pangandel, awake dhewe kautus martakake pangandel sing wis katampa lan dipahargya saben dinane kanthi urip sing luwih migunani, mengku kautamaning urip: wicaksana, andhap-asor, sabar, dhadhag, jujur, loma, tulus-ikhlas, setya, lan preduli marang pepadha. Ing saben pangibadah/pahargyan pangandel, awake dhewe tinimbalan supaya ora mung teka, lungguh, meneng, lan sawise rampung mulih, lan ndadekake pangibadah minangka rutinitas tanpa teges. Awake dhewe tinimbalan supaya aktif ngepyakake pangandel sing ing katindakake. Ayo padha sinau kanggo ngrumat pangandel kanthi menehi teges ing saben pangibadah utawa pahargyan pangandel mau. saben pangibadah
Mbangun Niyat - Wening sawetara Umat kepareng wening sawetara mbangun niyat sajroning ati. "Kepiye anggonku bakal mahargya pangandel ana ing sembahyangan lan pangibadah?" Niyat iki bisa diaturake ing sembahyangan umat. Sembahyangan Umat Pemandhu ngajak umat sembahyang spontan ngaturake ujud panyuwunane dhewe-dhewe. Sembayangan umat katutup kanthi sembahyangan Rama Kawula. Sembahyangan Panutup Ayo padha munjuk, (wening sawetara) 34 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Rama ingkang Mahaasih, kawula ngunjukaken agunging panuwun awit sadaya sih nugraha Dalem ingkang kaparingaken dhateng kawula, langgeng ingkang paduka paringaken lantaran korban Dalem Sang Kristus. Kasunarana manah lan budi kawula supados saged mangertosi karahayon Dalem wonten ing gesang kawula saben dintenipun. langkung-langkung karahayon Kawula nyuwun, mugi karana pahargyan lan pangibadah ingkang kawula tindhakaken, saged ndamel piandel kawula tansaya teguh, minangka putra-putri Dalem ingkang kinasih. Kanthi raos sokur kawula badhe tansah memuji pakaryan Dalem ingkang agung wonten gesang kawula. Kaberkahana ugi brayat kawula piyambak-piyambak saengga kawula saged dados brayat Katulik ingkang sejatos. Sadaya punika kawula suwun lantaran Sang Kristus Gusti kawula. Amin. Kidung Panutup: Gusti Pangeran Mba Puji KA 264 35 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
PATEMON IV PANGANDEL KANG DIWARTAKAKE LAN DIWARISAKE Ancasing Patemon Ana ing patemon kaping papat iki, kabeh umat diajak mangerteni tanggung jawabe marang sih nugraha Dalem Guti wujud pangandel Katulik kang wus tinampa. Saben umat tinuntun dening Allah, supaya wani ngrembakakake pangandele nganti wutuh, saengga kanthi mantep bisa ngugemi kautamaning urip kristiani. Kuwi mengku teges wani narik awake dhewe-dhewe nganti wasis nguwasani piwulang Katulik saengga bisa martakake lan marisake marang liyan. saben dinane Kidung Pambuka: Gusti Pangraning Buwana KA. 409 Konjuk lan Pambagya P Konjuk ing Asma dalem Hyang Rama, Hyang Putra, lan Hyang Roh Suci Amin Muga sih nugraha Dalem Gusti Yesus Kristus, asih tresna Dalem Allah Hyang Rama, lan Hyang Roh Suci tansah manunggal ing awake dhewe kabeh. Amin. U P U Cecala Pada sedulur kinasih, ana ing patemon iki awake dhewe bakal munjukake atur panuwun Amarga pinaringan warisan pangandel Katulik saengga padha dadi pandherek Dalem Sang 36 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Kristus. Ana ing patemon kepungkur, awake dhewe wus diajak nglelimbang timbalan Dalem Gusti supaya ngipuk-ipuk sih nugraha Dalem, yakuwi pangandel Katulik. Ana ing patemon iki, awake dhewe bakal nglelimbang dhawuh Dalem Gusti supaya martakake lan marisake pangandel supaya sih nugraha Dalem wujud karahayon kang wartane tinampa sarana pangandele awake dhewe bisa diwartakake lan diwarisake marang anak turune dhewe. Kanthi mangkono bakal tansaya akeh gunggunge wong kang bakal melu nammpa sih nugraha karahayon Dalem Gusti. Kanggo miwiti patemon iki, ayo padha nyepakake ati lan budi, kanthi andhap asor ngakoni lan ngeduwungi sakehing kekurangan, lan dosane dhewe, uga kanggo atur panuwun awit kasaenan lan welas asih Dalem Gusti Allah. Sembahyangan Pamartobat P + U : Kawula ngakeni .... P : Muga Allah kang Mahakuwasa kersaa paring palimirma lan pangapuraning dosa, sarta nuntun marang urip langgeng. : Amin. U Sembahyangan Pambuka Ayo padha munjuk (wening sawetara) Allah Rama ingkang Mahaasih, Panjenengan sampun manjalma saperlu maringaken pakaryan agung, karahayon Dalem dhateng kawula. Kanthi piandel kawula tinimbalan nanggapi sih nugraha Dalem wau. Kawula ngunjukaken agunging panuwun awit pinaringan para leluhur ingkang kanthi cara werni-werni sampun marisaken piandel Katulik. 37 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Kaberkahana kawula, supados dados tiyang Katulik ingkang bakoh piandelipun, lan wantun martosaken piandel wau dhateng tiyang kathah sarana paseksening gesang padintenan lan piwulang Katulik ingkang murugaken tiyang sanes ugi nampi karahayon Dalem Gusti. Sadaya punika kawula aturaken lantaran Sang Kristus, ingkang sareng Hyang Rama lan Hyang Roh Suci, gesang lan mengku keprabon, jumeneng Allah ing salami-laminipun. Amin. Refleksi lan Sharing Pemandhu macakake utawa ngajak umat maca lan nggatekake crita ing ngisor iki. Warisan "Pijekna wektu kanggo mulang agama, amarga ayahan iki klebu ayahan suci lan bisa nyengkuyung urip karohanenmu." Mangkono welinge bapak sakdurunge seda. Sakawit, aku ora nggatekake welingan kuwi. Nanging, jebule piweling kuwi tansah keprungu ana kupingku, bola-bali ngosikake atiku lan mara ora jenjem. Yen tak pikir-pikir, piwelinge bapak kuwi klebu angel kaleksanane. Amarga seka SD nganti kuliyah, aku mlebu ing pawiyatan umum. Piwulang agama sing daktampa ya mung sacukupe, klebu kotbah saka romo ing greja. Yagene bapak meling kaya mangkono? Apa merga aku ora kaya bapak kang nalika sugenge mulang agama? Utawa amarga bapak wis ngrasakake necep lan neges paedahe mulang agama ana ing urip pribadhine saengga banjur meling anake supaya bisa ngalami sing padha? Yen bab iki diwelingake nalika bapak arep seda mesthi wae banjur dadi kawigatenku. Nanging, banjur 38 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
kepiye anggonku bakal ngleksanani welinge bapak kuwi? Aku ora duwe sangu kang nyukupi kanggo nindhaki ayahan kuwi. Nalika aku goreh mikir welinge bapak kuwi, banjur aku ngeling-eling pribadhine bapak. Pancen, aku uga asring gumun nyawang bapakku kang urip karohanene katon menep. Bapak kuwi wong sing pribadhine prasaja, nanging bakoh tanggon. Bapak tansah mulang nuduhake endi sing pokok lan endi sing ora. Ngadhepi prekara uripe kanthi sabar lan anteng. Sanajan brayate urip prasaja, nanging kabeh ngrasakkake rukun lan tentrem. Aku ngeling-eling meneh nalika isih remaja akil balik. Saben rong minggu pisan, omahku kanggonan wulangan katekumen (calon baptis). Alon-alon aku wiwit kelingan, apa wae kang diwulangake bapak ana ing wulangan katekumen kuwi. Sabanjure tuwuh kekarepan ing atiku bakal nerusake pakaryane bapak mulang agama. Saben ana kalodhangan mulang katekumen, aku wani tawa yen saguh mbiyantu. Mesthi wae bab iki tinampa becik. Pranyata dadi katekis kuwi ora angel kaya sing takpikir sasuwene iki. Senajan aku dudu katekis profesional, nanging anggonku ngayahi bisa lancar. Sanguku mung niyat, krenteg kanggo ngleksanani welinge bapak. (Sumber: GP Sindhunata, SJ, Bisikan Daun-daun Sabda, Kanisius, Yogyakarta, 2000 Sawise maca isining crita "Warisan" ing dhuwur, ayo padha nlesih luwih premati, supaya mengerteni isine crita mau kanthi mangsuli pitakonan-pitakonan iki. 1. Apa kang dadi welinge bapak marang putrane ana ing crita "Warisan" kasebut? Yagene si anak banjur gelem nglakoni dadi katekis? 39 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
2. Warisan apa kang bakal dakcawisake kanggo anak putuku samengko? 3. Apa awake dhewe wis mijekake kawigaten kanggo marisake pangandel marang anak putu? Waosan Kitab Suci Pemandhu bisa macakake utawa ngutus salah sawijining umat kang rawuh utawa ngajak kabeh umat sacara genti-gumanti maca perikop Kitab Suci ing ngisor iki. Waosan kapethik saking seratipun Rasul Paulus dhateng Tmotius ingkang kaping kalih (2 Tim 1:5-14) Amarga aku kelingan marang pracayamu kang tulus eklas, yaiku pracaya kang biyen wus dumunung ana ing embahmu Lois lan ibumu Eunike apadene kang manut keyakinanku uga dumunung ana ing kowe. Iya marga saka iku kowe dakelingake supaya kowe ggrengsengake sih-peparinging Allah kang ana ing kowe sarana daktumpangi tanganku. Awit kang diparingake dening Gusti Allah marang kita iku dudu rohing kajirihan, nanging roh kang nukulake kakuwatan, katresnan lan katertiban. Mulane aja isin nglairake paseksen bab Gusti kita sarta aja isin marga saka aku, kang dadi wong ukuman marga saka Panjenengane, nanging melua nandhang sangsara kanggo Injile, kalawan kakuwataning Allah, kang paring karahayon marang kita lan nimbali kita kalawan timbalan kang suci, ora adhedhasar panggawe kita, nanging adhedhasar karsa lan sih-rahmate piyambak, kang wus kaparingake marang kita ing sajroning Sang Kristus Yesus ing sadurunge purwaning jaman. Sarta kang saiki kawujudake ana ing rawuhe Sang Juruwilujeng 40 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
kita Gusti Yesus Kristus kang wus nyirnakake pati sarta nggiyarake urip kang ora bisa rusak. Iya Injil iki kang netepake aku dadi juru pawarta, dadi rasul lan dadi guru. Iya iku kang njalari aku nandhang sangsara iki kabeh, nanging aku ora isin, sabab aku sumurup sapa kang dakandelake sarta aku yakin, yen Panjenengane iku kuwaos rumeksa marang apa kang wis dipitayakake marang aku nganti tumeka ing Dinaning Pangeran. Apa kang wus kokrungu saka aku iku antepana, dadia tuladha piwulang kang bener- becik lan lakonana sajroning pracaya lan katresnan ana ing Sang Kristus Yesus. Rajabrana kang endah, kang wus dipitayakake dening Panjenengane marang kita iku reksanen kalawan Roh Suci, kang dedalem ana ing kita. P Makaten Sabda Dalem Gusti. U Sembah nuwun konjuk ing Allah. Panglimbang Ana ing perangan iki, pemandhu lingkungan bisa njlentrehake bab-bab kang wigati gayut karo tema patemon nganggo panglimbang kaya ing ngisor.
Ing waosan iku, Rasul Paulus ngandharake bab warisan pangandel. Pangandel kuwi asring ora katon nanging bisa ngowahi uripe manungsa. Pangandel mbukak mripat batine manungsa, saengga bisa ngrasakake sih nugraha Dalem Allah, yakuwi karahayon. Awake dhewe uga tinimbalan, ora adhedhasar tumindhake dhewe, nanging amarga katresnan lan karsa Dalem Gusti piyambak, kang maujud ana ing Sang Kristus saka sadurunge wiwitaning jaman." Kanthi pangandel, awake dhewe bisa ngrasakake sih nugraha Dalem 41 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Allah, urip ing kekuwatan, katresnan, lan paugeran kang tertib, sarta ora isin aweh paseksen bab Panjenengane. Mula saka kuwi Rasul Paulus sembahyang supaya Timotius tansah temen anggone nguripi warisan pangandel kang wus tinampa. Ing wosan kuwi, Rasul Paulus uga ngandharake menawa Hyang Roh Suci uga makarya ana ing tuwuh ngrembakane pangandel mau. Krana Hyang Roh Suci, Gusti Allah lan mulangake ngersakake sapa wae bisa martakake pangandel marang wong akeh minangka warisan urip. Paulus mangerteni menawa Timotius nampa warisan pangandel saka ibune, Eunike, kang nampa warisan pangandel saka mbahne, Lois. Dene Timotius kang diwulang dening Paulus uga ngrasakake lan bisa atur panuwun awit nampa sih nugraha warisan pondasi urip karohanen mau saka leluhure. Warisan pangandel kuwi sing nuntun Timotius tansaya ngenerake uripe marang Sang Kristus. Warisan rohani sing kuwat pancen ora njamin menawa awake dhewe bakal nduwé pangandel Katulik. Nanging, tuladha lan tuntunane wong liya bisa mbiyantu nyawisake dalan kanggo mbangun pangandel. Sawise awake dhewe nampa Gusti Yesus Kristus minangka Sang Pamarta, Hyang Roh Suci bakal nuntun awake dhewe anggone mijekake urip kanggo mulyakake asma Dalem. Kejaba kuwi, Hyang Roh Suci uga bakal ngampingi anggone awake dhewe mbiyantu nuwuhake pangandele pepadha, ngrembakakake pangandel kang lagi thukul, lan kanthi pitulungan Dalem Gusti, mbaka sethithik pangandel mau bakal tansaya ngrembaka nganti wutuh penuh. Sabanjure wong mau bisa mantep nguripi kautamaning pangandel Katulik ing urip padinan. Kahanan 42 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
iki uga tinemu ing uripe wong mudha lan diwasa, kepara para sepuh (lansia). Mbangun Niyat - Wening sawetara Umat kepareng wening sawetara mbangun niyat sajroning ati. "Kepiye anggonku bakal martakake pangandel lan marisake ana ing brayatku lan urip padinan?" Niyat iki bisa diaturake ing sembahyangan umat. Sembahyangan Umat Pemandhu ngajak umat sembahyang spontan ngaturake ujud panyuwunane dhewe-dhewe. Sembayangan umat katutup kanthi sembahyangan Rama Kawula. Sembahyangan Panutup Ayo padha munjuk, (wening sawetara) Rama ingkang Mahaasih, kawula munjuk sembah nuwun awit sampun kakempalaken ing pepanggihan punika. Kawula ugi munjuk sembah nuwun awit kaparingan warisan piandel ingkang tuhu aji minangka sih nugraha Dalem. Karsaa paring sih nugraha, supados piandel kawula tansah tuwuh ngrembaka, lan saged kawula wartosaken ing tengahing brayat, lingkungan, utawi wonten pepanggihan kaliyan sadaya tiyang. Kawula ugi nyuwun kabiyantu saged ngrembakakaken gesang ingkang nggegegi kautamen kristiani, supados pakaryan lan karahayon Dalem yektos dipun prangguli ing gesang kawula. Kanthi makaten saged kawula wartosaken ing gesang padintenan. Lantaran Sang Kristus, Gusti kawula. Amin. supados Kidung Panutup: Cahya Lumaris KA. 259 43 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
PATEMON V PANGANDEL KANG DIURIPI LAN DIWUJUDAKE Ancasing patemon Ana ing patemon iki, kabeh umat diajak mangerteni menawa wohing pangandel kang ngoyod lan ngrembaka kuwi katon ana ing asil tumindhake. Kejaba iku, kabeh umat uga diajak gawe aksi tepa selira (belarasa) minangka wujud atur panuwun awit kaparingan wektu mbangun pamartobat sajroning mangsa Prapaskah. Kidung Pambuka: Gusti Ulun KA. 413 Konjuk lan Pambagya P Konjuk ing Asma dalem Hyang Rama, Hyang Putra, lan Hyang Roh Suci Amin Muga sih nugraha Dalem Gusti Yesus Kristus, asih tresna Dalem Allah Hyang Rama, lan Hyang Roh Suci tansah manunggal ing awake dhewe kabeh. Amin. U P U Cecala Para sedulur kinasih, tan rinasa awake dhewe wus tekan patemon APP kang pungkasan. Awake dhewe munjukake atur panuwun amarga isih pinaringan wektu kanggo ngolah dhiri ing mangsa Prapaskah iki lan ngrasakake welas asih Dalem Gusti. Muga-muga anggone awake dhewe mbangun pamartobat lan nggegulang pangandel sajroning mangsa Prapaskah iki bisa 44 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
ngasilake kabungahan ing wektu Paskah samengko. Awake dhewe bakal ngriyayakake pakaryan Dalem Gusti anggone paring karahayon marang manungsa. Ana ing patemon iki, awake dhewe bakal nglelimbang lan ngenam-enam kepiye anggona bekal mujudake pangandel mau ana ing urip padinan. Kanggo miwiti patemon iki, ayo padha nyepakake ati lan budi, kanthi andhap asor ngakoni lan ngeduwungi sakehing kekurangan, lan dosane dhewe, uga kanggo atur panuwun awit kasaenan lan welas asih Dalem Gusti Allah. Sembahyangan Pamartobat P + U : Kawula ngakeni .... P : Muga Allah kang Mahakuwasa kersaa paring palimirma lan pangapuraning dosa, sarta nuntun marang urip langgeng. : Amin. U Sembahyangan Pambuka Ayo padha munjuk (wening sawetara) Dhuh Allah Rama ingkang kebak welas asih, kawula ngaturaken agunging panuwun awit kepareng makempal malih ing pepanggihan punika. Kawula saestu muji sokur awit mangsa Prapaskah ingkang paduka paringaken lan kawula lampahi minangka wekdal mirunggan kangge nglelimbang lan ngunjukaken panuwun awit welas asih Dalem. Kawula ugi matur nuwun awit kaparingan wekdal kagem mbangun pamartobat an ngrembakakaken piandel. Rawuha sarta kaurubna ing manah kawula supados saged mbangun ing antawisipun kawula kabingahan 45 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
pasedherekan lan nelakaken bela raos kawula dhateng sesami ingkang mbetahaken pitulungan. Sadaya punika kawula aturaken lantaran Sang Kristus, ingkang sareng Hyang Rama lan Hyang Roh Suci, gesang lan mengku keprabon, jumeneng Allah ing salami-laminipun. Amin. . Refleksi lan Sharing Pemandhu macakake utawa ngajak umat maca lan nggatekake crita ing ngisor iki. Urip Luhur lan Mulya Bayu mesem kecut nalika maca pesen kang mlebu ing HP-ne. Tulisan kuwi unine mangkene: gampang temen mbuwang dhuit mubra-mubru kanggo ngoyak kesenengane pribadhi kang sejatine ora perlu kanggo uripe; angel temen ngejak laku amal, weweh duweke kanggo wong liya, lan misungsungake sing paling becik kagem Gusti Allah. Wong padha tuku panganan kang larang. Tuku klambi, sepatu, lan barang liyane sarwa larang, kamangka ana sing murah; kayane awake dhewe kuwi wong paling sugih sadonya. Nanging, menawa diajak tetulung wong mlarat, menehi sumbangan marang paguyuban agama, urun dana pendhidhikan, ujug-ujug wong-wong mau banjur dadi pelit; kayane dadi wong sing paling mlarat sadonya. Bayu ngrasakake tulisan kuwi tumuju kanggo dheeke, lan nunjem atine. Dheweke banjur rumangsa disurung ndeleng uripe meneh, solah bawa tumindhake sasuwene iki. Pancen ora terus-terusan kaya mangkono. Nanging, pancen nemokake yen dheweke wus tau tumindhak mangkono mau. Kepara nalika lagi nindhakake, dheweke malah ora rumangsa salah lan milih 46 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
nglakoni tanpa wigah-wigih. Ngisin-isini. Kuwi sing marai Bayu rumangsa ketampek, lan banjur mung isa mesem kecut. Bayu nyoba nentremake atine. Sedulure tunggal wong tuwane wis tau nglakoni tumindhak kuwi. Mangkono uga para sedulure liyane. Kanca-kancane uga nglakoni tumindhak kuwi. Ana ing masarakat uga akeh sing tumindhak mangkono mau, kepara malah diwartakake ana ing medhia sosial kanthi diwaca, keprungu, utawa ditonton wong akeh. Babagan mangkene iki wis akeh tuladhane. Para pangarsaning masarakat, wong-wong kang pinilih uga asring nglakoni tumindhak luput mau kepara kanthi cara kang ngisin-isini. Awake dhewe bisa ndeleng pakaryan Dalem kang ngedab-edabi: alam sawegung kang endah, wong-wong kang padha nyambut gawe abot kanggo uripe, wong-wong kang ngupayakake karukunan lan kebecikane kabeh wong. Bab kuwi marai Bayu tangi seka impene. Uripe ditampa kanthi cara anyar, ora nyonto wong-wong kang tumindhak luput lan ngisin-isini, nanging banjur gawe putusan pribadhi kepengen uripp kang luhur lan Mulya. Dheweke wis nampa uri kang sarwa becik saka Sang Akarya Jagad. Mula wis samesthine dheweke uga tumindhak sing becik. Dheweke nampa urip kang luhur lan mulya, mula banjur nata uripe supaya tansah tumindhak luhur lan mulya uga. Sokur menawa dheweke banjur bisa dadi tepa tuladha becik kanggo warga masarakat sakiwa tengene. Awake dhewe uga bisa kanthi laku kang ngener ing kautaman. (Sumber: EG. Willem Pau, Bara Kasih: Kumpulan Inspirasi Kasih 2017, Pohon Cahaya, Yogyakarta, 2019) Sawise maca isining crita "Urip kang Luhur lan Mulya" ing dhuwur, ayo padha nlesih luwih premati isine crita mau kanthi mangsuli pitakonan-pitakonan iki. 47 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
1. Apa kang marai Bayu mesem kecut ana ing crita "Urip Luhur lan Mulya"? Apa kang njalari Bayu kepengen dadi wong kang tumindhak becik ana ing urip padinan? 2. Kautamaning urip sing kepiye kang njalari aku ngaturake panuwun marang Gusti Allah ing mangsa Prapaskah iki? Ndak iya aku wis ngalami pamartobat lan ngrembakakake pangandel kang sejati? Apa buktine? 3. Kanthi pasa, sesirik, lan matiraga sajroning mangsa Prapaskah iki, awake dhewe diajak bisa mujudake pangandel sarana laku belarasa (tepa selira, solider) marang pepadha kang mbutuhake pitulungan. Bebarengan umat ing lingkungan, tumindhak apa kang dipilih kanggo mujudake belarasa mau? Kanggo sapa? Kepiye carane? Waosan Kitab Suci Pemandhu bisa macakake utawa ngutus salah sawijining umat kang rawuh utawa ngajak kabeh umat sacara genti-gumanti maca perikop Kitab Suci ing ngisor iki. Waosan kapethik saking Seratipun Rasul Yakobus (Yak. 2: 14- 26) He para sadulurku, paedahe apa, manawa ana wong ngaku nduweni pracaya, mangka ora ana panggawene? Saupama ana sadulur lanang utawa wadon kang kacingkrangan ing bab sandhang lan pangane ing saben dinane, nuli ana panunggalanmu kang nuturi mangkene: "Wis mangkata, daksangoni slamet, nganggoa sandhangan kang anget sarta mangana sing wareg." Nanging ora menehi kang dadi kabutuhane badane, iku paedahe apa? Mangkono uga tumrap pracaya: Manawa pracaya iku ora dikantheni 48 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
panggawe, iku sajatine mati. Nanging bisa uga ana kang muni mangkene: "Kowe iku kang nduweni pracaya, aku iki nduweni panggawe." Aku bakal mangsuli: "Mara tuduhana pracayamu kang tanpa panggawe iku, sarta kowe bakal daktuduhi pracayaku saka panggawe-panggaweku." Kowe pracaya, manawa mung ana Gusti Allah siji? Iku becik. Nanging setan uga pracaya ing bab iku, banjur padha gumeter. He, wong bodho, apa kowe saiki gelem ngakoni, manawa pracaya tanpa panggawe iku pracaya kang kothong. Leluhur kita Rama Abraham iku apa ora awit saka panggawe-panggawene nalika anggone nyaosake kang putra Iskak ana ing misbyah? Kowe padha sumurup, manawa pracaya iku tumindak bebarengan karo panggawe, sarta marga saka panggawe iku pracaya dadi sampurna. Temah kayektenan nas kang surasane mangkene: "Anadene Rama Abraham pracaya marang Gusti Allah, mangka iya iku kang kaetung dadi kasampurnane." Amarga saka iku Rama Abraham kasebut: "Mitrane Gusti Allah." Dadi kowe padha sumurup, manawa manungsa anggone kabenerake iku jalaran saka panggawe, ora mung saka pracaya bae. Mangkono uga Rakhab, si sundel iku, apa ora awit saka panggawene anggone kabenerake, nalika ndhelikake para utusan ing omahe, banjur nulungi lolose metu ing dalan liya? Jalaran kayadene badan tanpa sukma iku mati, mangkono uga pracaya tanpa panggawe iku iya mati. kabenerake, . P Makaten Sabda Dalem Gusti. U Sembah nuwun konjuk ing Allah. 49 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Panglimbang Ana ing perangan iki, pemandhu lingkungan bisa njlentrehake bab-bab kang wigati gayut karo tema patemon nganggo panglimbang kaya ing ngisor. Layange Rasul Yakobus tinulis udakara taun 47-48 Masehi. Layang iki ditulis kanggo suku Yahudi cacah rolas sing bebara isine piwulang pokok bab pangandel. Kejaba iku, ketambahan conto-conto prasaja kang trep karo kahanan urip padinan supaya wong-wong iku padha dadi wong Kristen (Katulik) kang sejati. (ngulandara) lan Ana ing waosan Kitab Suci ing dhuwur. Rasul Yakobus bakal nelakake menawa pangandel tanpa tumindhak nyata kuwi mati. Ana ing piwulange, Yakobus mulangake bab pangandel kang bener. Pangandel ora mung ana ing tetembungan, utawa ngakoni lan precaya marang Gusti, nanging pangandel kang sejati kuwi kudune nyata wujude ana ing tindhak-tanduke saben dinane. Pangandel kang sejati ora cukup mung sregep sembahyang lan ngibadah, bisa ngidungake kidungan kang endah, ora mung waton bisa maca utawa apal isining Kitab Suci, nanging pangandel kang sejati kuwi pungkasane nyurung saben wong mujudake kautamaning urip minangka wong kang ngrasuk pangandel. • Apa gunane ngakoni dadi wong duwe pangandel, nanging urip saben dinane kebak culika, bab-bab kang najis, njejemberi, pitenah, apus-apus, kesed, lan sapiturute. Yen mangkono, manut Yakobus, pangandele wong mau ora ana tegese, muspra, lan mati. Yakobus ngajak awake dhewe wani nliti uripe (introspeksi dhiri). Apa aku wus nguripi pangandel kanthi bener: "Apa gunane, para sedulurku, yen ana wong 50 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
kang kandha menawa dheweke duwe pangandel, kamangka dheweke ora tumindhak apa-apa. Apa isa pangandele nylametake uripe?... Menawa ana sedulur kang ora duwe klambi, ora bisa mangan kanggo urip padinan, banjur ana kancamu sing kandha: "Sugeng tindak, mangga katuran ngagem rasukan benter lan dhahar ngantos tuwuk!", nanging dheweke ora menehi apa sing perlu kanggo ragane, banjur apa gunane kuwi?" Kanthi wacan kasebut, awake dhewe diajak mikir ora cukup mung caturan nganggo tembung-tembung kang manis, ngakoni yen ditresnani Gusti Allah, lan sapiturute, nanging awake dhewe diajak mujudake pangandel ana ing kasunyatan. Ing kene Yakobus ora mulangake menawa tumindhak becik kuwi bakal mbenerake awake dhewe ingarsa Dalem Gusti. Nanging, pangandel kang urip, siang tansah mujudake tumindhak-tumindhak becil minangka wohing karahayon. Tumindhak becik kuwi wujud paseksen saka pangandele awake dhewe. Mbangun Niyat - Wening sawetara Umat kepareng wening sawetara mbangun niyat sajroning ati. "Kepiye anggonku bakal mujudake pangandelku ana ing urip padinan?" Niyat iki bisa diaturake ing sembahyangan umat. Sembahyangan Umat Pemandhu ngajak umat sembahyang spontan ngaturake ujud panyuwunane dhewe-dhewe. Sembayangan umat katutup kanthi sembahyangan Rama Kawula. 51 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S
Sembahyangan Panutup Ayo padha munjuk, (wening sawetara) Sembahyangan Umat Pemandhu ngajak umat sembahyang spontan ngaturake ujud panyuwunane dhewe-dhewe. Sembayangan umat katutup kanthi sembahyangan Rama Kawula. Sembahyangan Panutup Ayo padha munjuk, (wening sawetara) Rama ingkang Mahaasih, kawula sami ngunjukaken agunging panuwun Amarga salebeting mangsa Prapaskah punika sacara mirunggan sampun kepareng nglelimbang kamirahan lan welas asih Dalem ingkang tansah rumentah ing gesang kawula. Kawula ugi ngaturaken panuwun awit tedhak Dalem Hyang Roh Suci nuntun kawula mbangun pamartobat lan ngrembakakaken piandel saleting mangsa Prapaskah punika. Mugi sadaya punika njalari kawula pinanggih pantes nyrantos lan ngriyayakaken Paskah, pakaryan agung karahayon Dalem, ing sangsara, seda, lan wungu Dalem Gusti Yesus Kristus, Putra Dalem. Mugi kabingahan Paskah samangke ngurubaken manah kawula saengga saged mujudaken pangandel sarana tumindhak sae, nelakaken bela raos kangge sesami ingkang mbetahaken. Lantaran Sang Kristus, Gusti kawula. Amin. Kidung Penutup: Dadia Seksi Dalem Gusti KA. 419 52 | P a n g l i m b a n g A P P T a u n 2 0 2 4 K A S