ANALISIS WACANA SOSIAL MANTRANI PENGASIHAN DENING WARGA ILMU SEJATI ING PONOROGO ADITA GALIH SETYOKO PENDIDIKAN BAHASA DAERAH FAKULTAS BAHASA DAN SENI UNIVERSITAS NEGERI SURABAYA ABSTRAK Mantrani pengasihan minangka budayane manungsa sing wis ana kawit jaman leluhur tumekane saiki. Mantrani pengasihan ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo kanggo nyebarake asih mring sesama. Sanajan sajroning Ilmu Sejati ora diwulang mantrani, nanging warga Ilmu Sejati ana kang mantrani pengasihan, amarga dianggep kanthi cara mantrani pengasihan dheweke bisa gampang anggone nyebarake asih mring sesama. Nanging tetep wae anggone mantrani kanthi tujuwan kang becik tanpa ana tujuwan kang ala. Kasunyatane, masiya mantrani kanggo nyebarake rasa welas asih marang sapa wae lan kanggo nglawan sipat-sipate manungsa kang ala kayata drengki, srei, iren, meren, kumingsun, jail, nganiaya, lan pitenah marang wong liya, nanging malah ana manungsa kang nduweni panduga kang luput ngenani kena ngapa mantrani pengasihan. Malah dianggep nyalahi angger-angger agama amarga wis nindakake mantrani. Mula saka anane panduga kang luput iku, kudune masyrakat mangerteni dhisik kena apa dhasare lan apa tujuwane sawijining pawongan mantrani pengasihan, amrih ora ana panduga kang luput maneh. Punjer saka panliten iki yaiku analisis wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake warga Ilmu sejati ing Ponorogo. Kanggo nemokake wacana kritis mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, mula undere panliten yaiku, 1) kepriye wujude tumindak wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake warga Ilmu sejati ing Ponorogo, 2) kepriye konteks sosial wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake warga Ilmu sejati ing Ponorogo, 3) kepriye konteks historis wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, 4) kepriye kekuwasan kang tetandhingan sajroning wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, 5) apa ideologi kang ngrembaka saroning wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake warga Ilmu Sejati ing Ponorogo. Ancas saka panliten iki yaiku kanggo ngandharake kanthi cetha ngenani mantrani pengasihan kang ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo. Anggone ngandharake wacana mantrani pengasihan kang ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo kanthi cara ngandharake karakteristik analisis wacana yaiku tumindak, konteks, histori, kekuwasan kang tetandhingan, lan ideologi kang ngrembaka saroning wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo. Panliten ngenani wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu sejati ing Ponorogo iki nggunakake teori Analisis Wacana Kritis anggitane Eriyanto. Panliten iki nggunakake metode deskriftif-analisis. Andharan lan jlentrehan sajroning panliten iki mujudake gambaran-gambaran kahanan sosial kang dijukuk saka sumber dhata yaiku mantrani pengasihan dening warga Ilmu sejati. Dhata kasebut pikantuk saka nyathet lan wawancara. Saka asile panliten iki bisa dimangerteni yen saperangan warga Ilmu sejati ing Ponorogo nindakake mantrani pengasihan adhedhasar welas asih marang sapa wae tanpa nyawang sapa wonge, masiya pawongan iku nduweni tumindak kang ala kayata drengki, srei, iren, meren, kumingsun, jail, nganiaya, lan pitenah marang dheweke. Nanging pranyta, masyarakat malah nduweni panduga kang ala marang saperangan warga Ilmu sejati ing Ponorogo nindakake mantrani pengasihan. Pungkasane panliten iki bisa dimangerteni ideologi kang ngrembaka sarjoning warga Ilmu sejati ing Ponorogo nindakake mantrani pengasihan yaiku egaliterisme. Egaliterisme yaiku aliran filsafat kang ora mbedak-mbedakake manungsa siji lan liyane, kabeh nduweni hak lan jejibahan kang padha. Saka ideologi kasebut bisa dimangerteni yen saperangan warga Ilmu Sejati mantrani pengasihan amarga warga Ilmu Sejati kepengin weneh welas lan asih marang wong liya tanpa mbedak-mbedakake sapa wonge lan kepriye sipate. . 1
PURWAKA Mantrani minangka budayane manungsa sing wis ana kawit jaman leluhur tumekane saiki. Mantrani pengasihan ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo kanggo nyebarake asih mring sesama. Lumantar mantrani pengasihan saperangan warga Ilmu Sejati bisa nyebarake asih mring sesama kanthi pilih-pilih sapa wong kang bakal diasihi, lan lumantar mantrani pengasihan bisa ngilangake sipat-sipat kayata drengki, srei, jail, nganiaya, lan pitenah marang wong liya. iren, meren, kumingsun, Panliten ngenani mantra wis akeh kang nliti. Panliten kang wis ana umume ngandharake ngenani babagan struktur, jinis, wujud, lan liya-liyane, nanging durung ana panliten kang ngrembug fenomena sosial mantrani pengasihan sing ana ing masyarakat. Lumantar panliten iki panliti bakal nliti apa kang dadi tujuwane pawongan mantrani pengasihan kanthi cara nintingi nggunakake tintingan analisis wacana kritis. Kanthi cara nggunakake analisis wacana kritis apa kang dadi tujuwane mantrani pengasihan bakal kaandharake lan kajlentrehake kanthi cetha, amarga analisis wacana kritis nduweni karekteristik kanggo nggoleki alesan-alesan apa wae digunakake. Karakteristike yaiku tindakan, konteks, historis, lan panguasan banjur sawise iku bisa didudut idheologi sing dituwuhake lan dirembakake sajroning masyarakat kang mantrani pengasihan. sing njalari mantra kasebut Mantrani pengasihan dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo minangka sarana kanggo nyebarake welas asih marang kabeh manungsa tanpa pilih-pilih sapa wae sing diasihi supaya urip bebrayan bisa ayem tentrem. Kasunyatane, senajan warga Ilmu Sejati sing mantrani pengasihan kanggo ngudi katentreman sajroning urip bebrayan, nanging akeh pawongan sing nduweni panduga kang ala marang warga Ilmu Sejati. Mula saka iku pangrembakane mantra saya suwe saya ilang saka masyrakat. ngenani mantrani kang kaya mangkono iku bisa dumadi amarga masyarakat aweh pambiji ala marang wong kang mantrani pengasihan, kamangka pawongan kasebut aweh pambuji kanthi ora nyawang kena ngapa sawijining pawongan mantrani pengasihan. Salah siji tuladhane yaiku ana pawongan kang dipitenah dening tanggane, banjur dheweke mantrani pengasihan ndonga marang Gusti supaya wong kang mitenah dheweke sadhar banjur bisa asih marang dheweke, amrih ora ana maneh pitenah sajroning masyarakat lan urip bebrayan bisa ayem tentrem tanpa ana padudon sajroning masyarakat. Kahanan Mengko ing tembe mburi, panliten iki mugya bisa weneh paedah tumrap pangrembakane welas asih ing urip bebrayan kang diwujudake kanthi cara mantrani pengasihan. Kanthi nggunakake asile panliten iki, mula bisa didudut kahanane warga Ilmu Sejati kang mantrani pengasihan ing Ponorogo. Awit mangerteni dhasar lan pengasihan, tujuwane dikarepake wong liya ora angger anggone aweh pambiji pawongan kang mantrani 2 marang warga Ilmu Sejati ing Ponorogo kang mantrani pengasihan. Gegayutan karo andharan kasebut, punjere panliten iki yaiku: (1) Kepriye wujud praktik wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (2) Kepriye wujude konteks sosial wacana mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (3) Kepriye wujud historis wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (4) Kepriye wujud panguwasan kang tetandhingan sajroning wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (5) Apa idheologi kang dirembakakake sosial mantrani sajroning wacana pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo. Adhedhasar punjere panliten sing wis disebutake, mula panliten iki nduweni ancas yaiku: (1) Ngandharake lan njlentrehake wujude praktik wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (2) Ngandharake lan njlentrehake wujude konteks wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (3) Ngandharake lan njlentrehake wujude historis wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (4) Ngandharake lan njlentrehake wujude panguwasan kang tetandhingan sajroning wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo, (5) Ngandharake lan njlentrehake wujude idheologi kang dirembakakake sosial mantrani tumrap wacana pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati. Panliten iki diajab bisa menehi paedah yaiku : (1) Asil panaliten iki dikarepake bisa menehi sumbangan kawruh ngenani tata cara panguripane wong Jawa. Kanggo warga Ilmu Sejati, dikarepake sawise ana panliten iki ora ana maneh sing weneh panduga ala marang warga Ilmu Sejati mligi kang nindakake mantrani, (2) Panaliten iki dikarepake bisa nambahi khasanah kawruhe pamaos ngenani sistem panguripan masyarakat Jawa. Ing pangajab, pamaca bisa ngundhuh tuladha kang becik lan ngilakake prakara kang ala saka asiling panliten iki (3) Panaliten iki dikarepake bisa dadi motivasi tumrap panaliten sabanjure mligine kang nliti babagan mantrani, amarga isih akeh praktik mantrani sing durung ditliti kena ngapa mantra kasebut bisa ana lan ngrembaka sajroning masyarakat. TINTINGAN KAPUSTAKAN Mantrani Pengasihan minangka Budaya Mantrani minangka budayane masyarakat Jawa sing wis ana awit jaman biyen sing ditularake turun- tumurun. Salah sawijine mantra kang digunakake lan iki yaiku mantra pengasihan. Mantra diturunake pengasihan bisa merbawani pamikirane wong kang dimantrani. Daya pangaribawane mantra pengasihan iki bisa diwawas saka anane prakara- prakara sosial sing bisa dirampungake kanthi cara mantrani pengasihan kayata, prakara katresnan, prakara digunakake jalaran
panggawean, prakara kulawarga, prakara ukum, prakara dagang, liya-liyane.. Koentjaraningrat (1984: 7), ngandharake yen budaya kuwi asale sansekerta yaiku buddhayah, yaiku saka tembung budhi kang nduweni teges budi lan akal, mula kabudayan bisa diarani bab kang nduweni gegayutan klawan budi lan akal. Saliyane kuwi, budaya bisa ditegesi minangka asile saka lelakon lan pikiring manungsa, lan uga seni. Mula saka kuwi, pangerten babagan seni lan kabudayan ngandharake yen budaya kuwi minangka asil saka olah cipta lan olah rasa kaya dene kepitayan, kawruh, adat-istiadat, lsp. Dadi bisa didudut yen budaya yaiku tumindake manungsa sing wis dilakoni kanthi turun-tumurun lan sing ditindakake ora mung tumindak kang becik nanging uga klebu tumindak kang ora becik. Dene mantrani pengasihan yaiku minangka tumindake manungsa kang wis diturunake kawit jaman biyen, mula mantrani pengasihan iku minangka budaya. saka basa Miturut Hartarta (2010:43) mantra pengasihan diperang dadi rong jinis, yaiku mantra pengasihan umum lan mligi. Mantra pengasihan umum yaiku mantra pengasihan sing ditujokake marang wong akeh. Mantra pengasihan kang mligi yaiku mantra pengasihan sing ditujokake marang wong siji Mantrani minangka Piranti sajrone Sistem Regulasi Sosial ing Masyarakat titahe Pengeran sing nduweni kepenginan kanggo urip sesandhingan karo manungsa liyane. Kanthi nggunakake naluri, pangrasa, lan uga pikirane, manungsa bakal nindakake interaksi klawan masyarakat lan lingkungane. Masyarakat yaiku sakumpulane manungsa sing nduweni interaksi miturut sawijining sistem adat istiadat tartamtu sing nduweni sipat kontinyu, lan kaiket dening sawijining identitas (Koentjaraningrat, 1990:146). Manungsa minangka Sajroning masyarakat mesthi nduweni tatanan kanggo ngatur sakabehing interaksi ing masyarakat. Supaya tatanan kang ana ing masyarakat iku bisa lumaku kanthi ora ana alangan, tatanan mau kudu nduweni sipat kang ideal tumrap masyarakate. Tatanan kang idealisistis mau bakal dimangerteni kanthi ngrembug regulasi sosial sing ana ing masyarakat. Regulasi sosial miturut Bardach lan Bacow (1982:21) yaiku kang ngukur lan ngawasi resiko sajroning interaksi sosial. Kanggo mangerteni regulasi sosial sing ana ing masyarakat Jawa, sadurunge kudu mangerteni interaksi- interaksi sing ana ing masyarakat Jawa, lan kepriye uripe masyarakat Jawa ing saben ndinane. sing ana Sawise ditliti kanthi tliti, bisa dimangerteni yen masyrakat Jawa anggone nggayuh katentremane urip ora mesthi kudu nglakoni urip kanthi gumathok marang tataran-tataran sosial sing wis ana ing masyarakat, nanging kudu bisa ngendhani prakara-prakara sing bisa gawe congkrah ing masyarakat. Dadi kahanan kang guyub rukun kudu bisa kawangun ing masyarakat. Swasana mau bisa kawangun yen antara wong siji lan liyane nduweni rasa asih. Amarga kanthi anane rasa asih sajroning ati bisa ngendhalekake saben tumindak sing bisa njalari lara atine liyan. 3 tentrem, dheweke kudu asih marang liyan lan semono uga pawongan sing dijak interaksi kudu asih marang dheweke. Nanging ora saben pawongan nduweni rasa asih marang kebeh manungsa. Umume manungsa mung nduweni rasa asih marang wong-wong tartamtu wae sing miturute pantes diasihi. Mula kepriye carane saben pawongan sing diajak interaksi bisa asih marang dheweke lan pawongan sing ora nduweni rasa asih kudu dituwuhake rasa asihe marang dheweke. Saengga ing antarane pawongan lan pawongan sing dijak interaksi ana rasa asih sing bisa mangun katentreman ing uripe. Pawongan sing kepengin uripe Kanggo nuwuhake rasa asih marang sawijining pawongan iku dudu prakara kang gampang yen wong mau ora nduweni lelandhesan urip asih mring sesama. Cara kang digunakake uga dudu cara kang kasar, nanging kudu kanthi cara kang alus lan ora ngrugekake liyan. Sanajan ana pawongan kang nglarani atine awake dhewe nanging awake dhewe aja nganti males apa kang ditindakake marang awake dhewe, nanging kudu tansah sabar lan asih marang wong mau. Banjur kepriye carane wong mau kudu bisa asih lan manut marang awake dhewe. Sawijining cara kang ampuh kanggo nuwuhake rasa asihe liyan yaiku kanthi cara mantrani pengasihan. Saengga wong sing sadurunge ora seneng utawa pegel marang dhewe bisa malih asih marang dhweke. Pawongan sing bisa nuwuhake asihe marang saben pawongan sing dijak interaksi klawan dheweke, bisa dipesthekake pawongan mau ora bakal nemu perkara kang gawe congkrahe sesambungane karo wong kang sesrawungan klawan dheweke. Samubarang kekarepane sajroning masyarakat bakal kasembadan tanpa anane pepalang saka wong liya, amarga kabeh asih klawan dheweke. Saka andharan kasebut bisa didudut yen mantra pengasihan minangka kendhali utawa regulasi sosial sajroning masyarakat Mantrani Pengasihan minangka Wacana Sosial Kahanan jaman sing saya maju kaya saiki, sing dibarengi pangrembakane teknologi, informasi, lan komunikasi, sajroning wis panguripane manungsa. Salah sijine ngalami owah- owahan yaiku kabudayan. Pamawas iki bisa didudut kanthi saka akehe budaya tradisional sing wis saya ilang saka panguripane manungsa ing jaman saiki. Budaya sing dimaksud kayata, mantrani pengasihan kanggo nuwuhake welas asihe liyan. Kanggo nguri-uri wae wis akeh pawongan sing ora gelem, amarga pengasihan dianggep tumindak kang ora bener lan ora bisa tinemu nalar. Pamawas sing kaya mangkono iku bisa dimangerteni amarga akeh pawongan sing aweh pambiji ala marang wong kang mantrani tanpa nyawang apa kang dadi dhasar lan tujuwane dheweke mantrani. njalari anane owah-owahan ing jaman saiki akeh penghayat- penghayat kapercayan sing padha weneh pitutur marang para muride kanggo nglakoni lan nyebarake asih mring sesama. Supaya urip ing alam ndonya iki bisa tentrem. Ananging kasunyatane ing urip saben dinane arang ditemoni pawongan sing nduweni prinsip urip kang asih mring sesama. Pamawas sing kaya mangkono iku bisa dimangerteni kanthi akehe pawongan sing nduweni sipat- Pranyata ing
sipat ala kayata drengki, srei, iren, meren, dahwen, panasten, kumingsun, jail, mutakil, basiwit, pitenah, lan nganiaya. Kamangka kanggo nggayuh urip kang tentrem, manungsa kudu gelem ngedohi sipat-sipat sing kaya mangkono iku mau. Supaya ora nduweni sipat drengki, srei, iren, meren, dahwen, panasten, kumingsun, jail, mutakil, basiwit, pitenah, lan nganiaya, sawijining pawongan kudu nduweni sipat welas asih mring sesama. Kanthi anane rasa asih sajroning ati, sawijining pawongan uripe mung kepingin andum asih marang liyan, tanpa nduweni pangarep-arep marang liyan. Pawongan sing kaya mangkono iku, masiya dilarani liyan, dheweke tetep asih marang liyan tanpa kepenginan kanggo drengki, srei, iren, meren, dahwen, panasten, kumingsun, jail, mutakil, basiwit, pitenah, lan nganiaya marang sesama. Kanggo mujudake rasa welas asih, saben pawongan mesthi nduweni cara kang beda-beda. Salah sijine cara kanggo mujudake welas asihe yaiku kanthi cara mantrani pengasihan. Mantra pengasihan yaiku mantra sing nduweni paedah kanggo ngraketake sesrawungan, nambahi daya kawibawan, lan nambahi empati saengga bisa narik simpati wong liya (Hartata, 2010:46). Dadi yen ana pawongan sing nduweni sesambungan sing ora apik klawan wong liya, dheweke bisa nggunakake mantra pengasihan kanggo ngraketake utawa ngapiki sesambungane klawan wong liya sing dimaksud. Saengga sesambungan ing antarane sawijining pawongan klawan pawongan sing dimaksud ora bakal ana congkrah sing bisa nggawe uripe ora tentrem Analisis Wacana Kritis (AWK) Analisis wacana kritis ngandharake yen wacana mono ora mung minangka studi basa, sanajan analisis wacana nggunakake basa sajroning teks kang ditintingi (Eriyanto, 2006:7). Miturute Dharma (2009:49), analisis wacana kritis (AWK) yaiku sawijining upaya utawa proses (penguraian) kanggo menehi jlentrehan tumrap sawijinng teks (realitas sosial) sing arepe utawa lagi kaanalisis tumrap pawongan utawa kelompok dominan sing nduweni kecenderungan utawa tujuwan tartamtu kanggo mikolehi apa sing dikepenginake. Analisi wacana kritis ora nengenake marang bener utawa salah struktur tata basane, nanging nengenake marang konstelasi kekuwatan sing dumadi sajroning proses produksi lan reproduksi makna. Sawijining pawongan ora bisa dianggep minangka subjek kang netral sing bisa napsirake kanthi bebas manut pikirane, amarga ana gayutane lan oleh daya pangaribawa saka kekuwatan sosial sing ana ing masyarakat. Basa sajroning analisis wacana kritis, ditintingi beda karo studi basa sajroning linguistik. Basa kang ditintingi ora mung nggambarake aspek basane, ananging uga nggathukake klawan konteks. Konteks ing kene nuduhake basa iku digunakake kanggo tujuwan lan praktik tartamtu (Eriyanto, 2006:6-7) Kudu dimangerteni yen jinising analisis wacana iku ora mung analisis wacana kritis wae nanging isih ana jinis sing liyane. Jinis tintingan analisis wacana antarane Positivisme-empiris yaiku analisis wacana yaiku 1) dimaksudake kanggo nggambarake tata aturan ukara, basa, lan teges umum. Banjur wacana kaukur kanthi 4 pertimbangan bener lan salahe miturut sintaksis lan semantik. 2) Konstruktivisme yaiku tintingan sing nolak tintingan positivisme-empiris sing misahake subjek klawan objek basa. Analisis wacana dimaksudake minagka sawijining analisis kanggo mbongkar maksud lan makna tartamtu. Wacana sajroning tintingan iki minangka sawijining upaya kanggo ngungkapake maksud sing disidhemake dening subjek.. Dene analisis wacana kritis klebu ing tintingan sing nomer 3) yaiku paradigma kritis. Pandhangan iki kepengin ngoreksi pandhangan konstrutivisme sing kurang sensitif marang proses produksi lan reproduksi makna sing kedadeyan kanthi historis lan uga institusional Analisi wacana kritis ora nengenake marang bener utawa salah struktur tata basane analisis utawa konstruktivisme.(Eriyanto, 2009:4-6). proses penafsiran kaya ing Fairclough lan Wodak (sajroning van Dijk, 1997:258) ngandharake yen analisis wacana kritis nyawang wacana minangka wujud praktik sosial. Wacana minangka praktik sosial kang nyebabake sawijining gandheng cenenge dialektis ing antarane prastawa diskursif tartamtu sajrone kahanan, institusi,lan struktur sosial kang mbangun. Praktik wacana bisa nuwuhake gandheng ceneng ing antarane panguwasan sing ora imbang kelas sosial, wong lanang lan wadon, kelompok mayoritas lan minoritas. Analisis wacana kritis nyawang basa minangka bab kang wigati, nduweni guna kanggo sajroning mangerteni masyarakat. Dadi bisa dimangerteni yen analisis wacana kritis nuduhake kelompok-kelompok sosial sing ana padha tetandhing kanggo menehake asil saka pamikire. Karakteristik AnalisisWacana Kritis (AWK) ora imbange panguwasan Adhedhasar watesan lan teges analisis wacana ing ndhuwur, Eriyanto (2006:8) nyimpulake andharane Teun A. van Dijk, Fairclough, lan Wodak minangka saka analisis wacana. karakteristik kang penting Karakteristike yaiku kaya mangkene. 1. Wacana minangka Praktik Sosial Sajroning analisis wacana kritis negesi yen wacana minangka praktik sosial. Pawongan sing lagi ngomong utawa nulis iku ora dikarepake yen dheweke ngomong utawa nulis kanggo awake dhewe nanging dheweke ngomong utawa nulis iku kanggo srawung klawan masyarakat. Saka pamikiran kang kaya mangkono iku nuduhake yen wacana iku wujud saka sesrawungane manungsa. lan nggunakake basa kanggo srawung klawan wong liya. Kanthi pamikiran mau bisa dimangerteni kaya ngapa wacana ditegesi. Kapisan, wacana ditegesi minangka babagan kang nduweni tujuwan, ngrayu, nyanggah, nanggapi, lan liya-liyane. Pawongan kang ngomong utawa nulis tartamtu. Kapindho Wacana dipahami minangka babagan kang dituwuhake kanthi sadhar, tuladhane pawongan sing ngomong utawa nulis nalika dheweke nglindur iku ora bisa dilebokake ing wacana iki. 2. Konteks sosial wacana Wacana Pawongan kang ngomong, nulis, iku mesthi nduweni maksud kang dituwuhake, dimangerteni, lan dianalisis ing sawijining konteks tartamtu. Analisis wacana nimbang konteks saka disawang minangka bab
wacana, kayata latar, kahanan, lan prastawa. Basa dimangerteni minangka mekanisme sing ana sajroning linguistik wae, nanging basa kudu dipahami saka sakabehane (1994:1) sing ngandharake 3 bab sing ana sajroning wacana, yaiku teks, konteks, lan wacana. Teks yaiku sakabehane wujud basa, ora mung ukara kang ditulis wae, ananging sakabehing wujud komunikasi, omongan, tulisan, lelagon, gambar, lan liya-liyane. Konteks yaiku kahanan lan babagan sing ana ing sanjabane teks kang weneh daya pangaribawa panganggone basa, partisipasi sajroning basa, kahanan ing ngendi teks mau dituwuhake, paedah sing dikarepake, lan liya-liyane. Mula saka iku, bisa dimangerteni yen wacana yaiku teks lan konteks sing lumaku bebarengan. konteks ana. Cook Saka pamawas mau, analisis wacana kritis nggambarake teks lan konteks kanthi cara bebarengan sajroning komunikasi ing masyrakat. Analisis wacana kritis ora mung mbutuhake proses kognisi ing teges kang lumrah, nanging nggambarake kanthi titi saka budaya sing digawa. Studi ngenani basa nglebokake konteks, amarga basa mesthi ana sajroning konteks. Wacana ora bisa tuwuh ing papan, wayah, lan kahanan apa wae, nanging wacana bisa tuwuh ing papan, wayah, lan kahanan sing mligi. Analisis wacana kritis njlentrehake teks lan pacelathon ing kahanan kang tartamtu, lan wacana kang ana sajroning kahanan sosial konteks bisa dilebokake tartamtu. Ora sakabehane sajroning analisis, mung konteks kang cocog lan ing pirang-pirang babagan nduweni daya pangaribawa marang produksi lan anggone napsir teks sing dilebokake sajroning analisis. Ana pirang-pirang konteks kang wigati amarga nduweni daya pangaribawa marang produksi wacana. Kapisan, partisipan wacana, latar sapa kang nuwuhake wacana. Jinis kelamin, umur, pendhidhikan, kelas sosial, etnis, agama, lan ing pirang-pirang babagan kang cocog sajroning nggambarake wacana. Tuladhane, pawongan kang ngomong sajroning babagan tartamtu amarga dheweke lanang, utawa amarga dheweke nduweni pendhidhikan tartamtu. Kaping pindho, kahanan sosial tartamtu kaya ta papan, wayah, posisi pawongan kang ngomong utawa lingkungan fisik yaiku konteks sing nduweni guna kanggo mangerteni sawijing wacana. Tuladhane pacelathon ing sekolahan beda karo wong ing pasar, pacelathone wong ing kantor beda karo pacelathone wong ing warung. Setting, kaya ta papan kang mligi utawa umum, sajroning kahanan formal utawa informal, utawa ing papan tartamtu nduweni wacana kang uga tartamtu. Ngomong ing pengadhilan beda karo ngomong ing terminal, utawa ngomong ing cakruk beda karo ngomong ing bangku pawiyatan, amarga kahanan sosial lan angger-anggere beda, ndadekake pawongan sing omong kudu ngepasake awak klawan konteks sing ana. Mula saka iku, wacana kudu dimangerteni saka kahanan lan lingkungan sosial sing ana. 3. Konteks Historis Wacana Wacana sajroning konteks sosial tartamtu yaiku wacana sing digawe sajroning konteks tartamtu lan ora sing bisa dimangerteni ndadekake. Salah sawijining perangan kang wigati teks yaiku kanthi cara nyawang kanggo mangerteni tartamtu. wacana tanpa nyawang konteks sajroning konteks historis iku 5 Tuladhane, nalika nindakake analisis wacana kritis teks ngenani tulisan kang nulis anggone ora seneng marang Soeharto. Pamikiran ngenani wacana teks iki mung bisa dimangerteni yen bisa weneh konteks historis ing ngendi teks iku diripta lan kaya ngapa kahanan sosial politik nalika iku. Mula saka iku, nalika nindakake analisis kudu mangerteni sejarahe kanggo mangerteni kena ngapa wacana sing ngrembaka bisa kaya mangkono. 4. Panguwasan kang Tetandhingan sajroning Wacana Panguwasan nduweni daya pangaribawa kang gedhe sajroning analisis wacana kritis. Wacana kang tuwuh, awujud teks, pacelathon, utawa apa wae, ora bisa disawang minangka babagan sing tuwuh kanthi cara alami, wajar, lan netral ananging minangka wujud saka panguwasan kang tetandhingan. Konsep panguwasan yaiku babagan kang nggayutake wacana klawan masyarakat. Kaya dene panguwasane priya sajroning wacana seksisme, panguwasane ras kulit putih marang ras kulit ireng ngenani wacana rasisme, panguwasane juragan marang babu, lan liya-liyane. Panganggone basa ora mung kanggo wong sing ngomong, nulis, ngrungokake, utawa sing maca, nanging uga perangane saka kelompok sosial tartamtu, kelompok profesional, agama, lan masyarakat tartamtu. Gegayutan kang dumadi kadhang kala dudu A lan B, ananging bisa lanang lan wadon, ras kulit putih lan ras kulir ireng, majikan lan buruh, enom lan tuwa. Babagan mau nuduhake yen analisis wacana kritis ora weneh wates marang detil teks utawa struktur wacana wae ananging uga nggayutake klawan sepira kuwate kahanan sosial, budhaya, politik, lan ekonomi tartamtu. Pacelathone buruh karo majikane iku dudu pacelathon kang alami, ananging anane dominasi panguwasan majikan klawan buruhe. Aspek wacana iku kudu dikritisi amrih bisa mangerteni kena ngapa wacana iku bisa tuwuh. Tuladhane pacelathone majikan lan buruh, apa kang diomongake buruh mau mung kanggo nyenengake atine majikane. Omongane buruh mau sopan amrih ora nyinggung atine majikan, nanging babagan kang kaya mangkono iku ora ditindakake dening majikan marang buruhe. Pandhapuke panguwasan sajroning wacana iku wigati amarga kanggo mangerteni babagan apa kang ngendhaleni wacana iku mau. Pawongan utawa kelompok ngendhaleni pawongan utawa kelompok liya lumantar sawijining wacana. Kendhali ing kene ora kudu awujud fisik utawa langsung ananging uga kendhali kanthi cara mental lan psikis. Kelompok dominan nggawe kelompok liya nindhakake apa sing dikarepake kelompok dominan. Miturut van Dijk kahanan kaya mangkono iku bisa dumadi amarga kelompok dominan luwih nduweni akses yen dibandhingake kelompok liya. Akses sing dimaksud yaiku bisa akses sesurupan, dhuwik, lan pendhidhikan. 5. Wacana minangka Praktik Idheologi Idheologi nduweni daya pangaribawa kang gedhe sajroning analisis wacana kritis amarga teks, praktik sosial, pacelathon, lan liyane minangka wujud saka praktik idheologi. Teori ngenani idheologi antarane njlentrehake yen idheologi dituwuhake dening kelompok kang dominan kanthi tujuwan nuwuhake lan nguwatake dominasine. Salah siji carane yaiku nggawe anggepan
marang masyarakat yen dominasine iku ditampa kanthi sadhar. Wacana sing kaya mangkono iku nggambarake saka ngendi kelompok dominan ngrayu lan nuduhake marang masyarakat ngenani produksi panguwasan lan dominasi sing diduweni, saengga katon sah lan bener. bisa kasil yen Idheologine kelompok dilandhesake klawan kasunyatan lan kelompok kang didominasi nganggep babagan iku mau bener lan wajar. Prastawa kaya mangkono iku bisa diarani minangka "kesadharan palsu". Kaya ngapa kelompok dominasi manipulasi idheologi marang kelompok kang ora dominan lumantar kampanye disinformasi (kaya ta, agama tartamtu kang njalari ontran-ontran, suku tartamtu sing mesthi nduweni tumindak ala), lumantar kontrol media lan liyane. dominan Wacana nduweni paedah kanggo nyebarake idheologi. Idheologi sing dikarepake kanggo ngatur tumindak lan praktik individu utawa kelompok liya supaya tumindak sajroning kahanan sing padha, bisa nggayutake perkarane, lan bisa weneh sumbang sih awujud solidaritas lan kohesi sajroning kelompok. Saka gambaran ing ndhuwur, idheologi nduweni paedah kang wigati. Idheologi kanthi cara inheren nduweni sipat sosial, ora mligi marang wong siji, lan idheologi uga kudu disebarake ing antarane anggota kelompok, organisasi, utawa kolektivitas klawan wong liya. Babagan kang disebarake iku kanggone kelompok digunakake kanggo nuwuhake solidaritas lan nduweni pamikiran kang padha sajroning praktik sosial. Saka pamawas mau, wacana ora bisa dimangerteni minangka babagan kang lumaku kanthi cara alami, amarga ing idheologi kanggo saben wacana mesthi ngandhut ndominasi. Mula saka iku, analisis wacana kritis ora bisa nintingi basa kanthi cara ketutup, ananging kudu nyawang konteks mligine kepriye idheologi saka kelompok kang ana melu nuwuhake wacana. Dadi bisa didut yen ing sawijining wacana bisa dianalisis lan dimangerteni idheologine pawongan utawa kelompok tartamtu. METODE PANLITEN Ancangan Panliten iki kagolong panliten budaya asipat deskriptif analitis sing adhedhasar kasunyatan kanthi nggunakake basa kanggo mangsuli prakara sing ditliti. Miturut Ratna (2010:336), deskriptif analitis yaiku metodhe kanthi cara ngudhal lan nganalisis kanthi nggunakake saengga dikarepake objek diwenehi makna kanthi maksimal. ). Djajasudarma (1993:8) ngandharake yen metodhe panliten deskriptif mujudake metodhe kanggo menehi gambarab kanthi sistematis, faktual, lan akurat ngenani fenomena- dhata, sipat-sipat, fenomena sing bakal ditliti. Mahsun (2005:233) uga ngandharake menawa panliten kualitatif nduweni tujuwan mangerteni fenomena sosial sing lagi ditliti Panliten cara kekarone bebarengan lan gayutan antarane Sumber Data lan Data ing Panliten Dhata yaiku bahan kang dionceki sajroning panliten. Dhata-dhata bisa dikasilake kanthi wawan 6 rembug lan ngamati. Dhata kang ana ing panliten iki arupa lesan awujud informasi saka informan ngenani tindak tanduke saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo lan apa wae sing njalari anane budaya mantrani pengasihan ing Ponorogo, uga apa sejatine idheologi sing digunakake lan dirembakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo Sumber dhata yaiku mujudake sawenehing pawongan utawa babagan sing mujudake punjering panliti bisa ngolehake dhata sajrone panliten kanthi kegiyatan mangsuli pitakonan sing ditakokake dening panliti utawa sinebut responden, sing bisa arupa tulisan utawa pocapan. Sumber dhata sajrone panliten iki yaiku warga Ilmu Sejati. Teknik Panliten Metodhe panliten iku gegayutan karo teknik panliten. Metodhe panliten nuduhake tata cara sing bakal dilakoni sajrone panliten, dene teknik panliten nuduhake patrape metodhe sajroning panliten. Metodhe lan teknik panliten dianggep langkah sing paling strategis sajroning panliten amarga tujuwan utama saka panliten yaiku antuk dhata. Tanpa meruhi metodhe lan teknik panliten, mula panliti ora bisa antuk dhata sing njangkepi standar dhata sing katetepake. Metodhe lan teknik panliten kaperang dadi limang jinis, yaiku angket, observasi, wawancara, dokumentasi, lan gabungan utawa triangulasi. Panliten iki nggunakake metodhe dokumentasi kanthi ngumpulake dhata-dhata sing diperlokake banjur digoleki dudutane kanthi nemokake apa sejatine sing dikarepake dening pawongan sing mantrani pengasihan, sing dilakoni kanthi objektif lan sistematis. Sabanjure metodhe mau ditindakake sajroning panliten kanthi teknik dokumentasi. Panliti ngumpulake dhata-dhata sing diperlokake banjur dianalisis kepriye sejatine sing dikarepake dening pawongan sing mantrani pengasihan. Panliten iki nggunakake telung cara panliten, yaiku (1) carane ngumpulake dhata, (2) carane ngolah dhata, lan (3) carane nulis asile panliten. Kepriye cara- cara sing dilakoni panliti bakal dijlentrehake ing ngisor iki. Tata Cara Pangumpuling Data iki diperang dadi papat, yaiku (1) observasi, (2) milih topik, (3) studi pustaka, (4) wawancara. (1) Observasi Tata cara nglumpukake dhata panliten Babagan observasi kuwi kudu ana sajroning panliten lapangan. Observasi digayutake kanthi upaya nintingi prakara, lan digayutake kasunyatan ing lapangan (Maryaeni, 2005: 68). Mula saka kuwi banget wigatine yen observasi kuwi ditindakake nalika panliten ing lapangan. Observasi nuduhake sawijine cara ngumpulake dhata panliten sing nduweni titikan sing mligi tinimbang cara (sajroning Sugiyono, 2008:145) ngandharake yen observasi mono sawijine proses sing kompleks, sawijine proses sing rinonce saka maneka proses biologis lan psikologis. liyane. Hadi Observasi yaiku bagiyan sing banget wigatine sajrone panliten kualitatif. Observasi ora winates tumrap pawongan nanging uga objek alam liyane (Basrowi lan Suwandi, 2008:94). Teknik pangumpule dhata kanthi
observasi digunakake yen panliten ngenani manungsa, proses kerja lan gejala alam. tumindake Cara utawa metodhe kasebut umume dititiki kanthi njlimeti ngenani apa sing satemene dilakoni dening individu lan nyathet kanthi subjektif ngenani apa sing dijlimeti. (2) Milih Topik tumrap mantrani pengasihan dening warga Ilmu Sejati, panliti nemtokake topik sing narik kawigaten kanggo ditliti yaiku wacana sosial mantrani pengasihan ing Ponorogo. Saka topik sing wus dipilih kasebut, panliti banjur nggolek teori panyengkuyung tumrap topik sing wus tinemtokake. Sabanjure topik kasebut bakal diudhar nganggo kajian analisis wacana kritis. (3) Studi Pustaka Sawise nindakake observasi Studi pustaka yaiku pangumpule dhata-dhata sing dijupuk saka pustaka sarta dokumen liya (Moleong, 2006:24). Studi pustaka tumrap panliten iki dilakoni kanthi ngumpulake dhata-dhata saka sumber kapustakan sadurunge lan sawise panliten ditindakake. Panliti ngupaya kanthi ngerteni dhata-dhata panyengkuyung sing gegayutan karo objek panliten sing dijupuk. Wiwite, panliti duwe greget tumrap kahanane Ponorogo minangka kutha kang heterogen kang nduweni masyarakat kang maneka warna agama, lan kapercayan. Alasan panliti nliti budaya iki wus kababarake ing perangan lelandhese panliten.. (4) Wawancara ras, Observasi, wawancara, diskusi kelompok, lan teknik-teknik liyane nduweni gegayutan. Wawancara yaiku pacelathon kanthi maksud tartamtu dening rong pihak yaiku pewawancara (interviewer) minangka sing menehi pitakonan lan sing diwawancarai (interviewee) minangka sing menehi wangsulan ngenani pitakonan kasebut (Basrowi lan Suwandi, 2008:127). Wawancara minangka mekanisme komunikasi umume wawancara dilakoni sawise observasi. Senajan mangkono, sajrone proses ing lapangan teknik kekarone ditindakake kanthi kahanan sing padha njangkepi. Sajroning wawancara kudu nglakoni observasi marang informan lan responden, sing bener mangerteni ngenani dhata kang ditliti (Ratna, 2011:223). Tata Cara Panulisan Asiling Panliten Tata cara panulisane asiling panliten mujudake carane panliti kanggo nyuguhake asiling panliten arupa analisis sosial sing mujudake laporan tulis. Data-data ngenani wacana sosial mantrani pengasihan diandharake lumantar analisis wacana kritis lan limang karaktere yaiku praktik sosial, konteks sosial, histori, panguwasan, lan ideologi. ANDHARAN ASILING PANLITEN mantrani pengasihan dening warga ilmu sejati ing ponorogo nggunakake limang karaktere analisis wacana kritis yaiku praktik sosial, konteks sosial, histori, panguwasan, lan ideologi. 1. Praktik Wacana Sosial Mantrani Pengasihan Ngandharake wacana sosial Wujud praktik mantrani pengasihan yaiku ngucapake donga pengasihan. Mantrani pengasihan wis dadi 7 ing sawijining budaya kang ana Ilmu Sejati. Tumindak mantrani sawijining warga pengasihan ing kene ateges mujudake sawijining panuwun marang Gusti supaya bisa ngowahi kahanan kang dirasa ora apik bisa dadi luwih apik tanpa nglarani atine liyan. Kanthi nindakake mantrani marang pawongan kang dimaksud iki bisa ndadekake sarta nuwuhake rasa welas asih marang pawongan kang nduweni maksud utawa panduga ala marang pawongan kang nindakake mantra pengasihan iki. Saka nindakake mantrani iki bisa ndadekake kahanan masyarakat dadi tentrem jalaran ing masyarakat tengene pawongan kang wis nindakake mantra pengasihan iki wis nduweni rasa welas asih marang siji lan sijine. lan ngrembaka sakiwa ing Tumindak mantrani pengasihan kang ana madyaning masyarakat ora winates digunakake dening warga Ilmu Sejati, nanging akeh pawongan kang ana ing sanjabane warga Ilmu Sejati iki uga nindakake mantra kasebut. Bedane yen mantra pengasihan kang dirapal utawa diwaca dening warga Ilmu Sejati nduweni pangajab amrih bisa memayu hayuning bawana dene mantra pengasihan kang dirapal dening pawongan kang ana sanjabane Ilmu Sejati biyasane nduwe ancas kang kurang becik. Anggone mantrani iki babar pisan ora ana ancas kang ana gayutane klawan perangan kadonyan. Kabeh kang dijaluk marang Gusti kanthi sarana mantrani iki nduweni ancas siji yaiku bisa memayu hayuning bawana lan bisa nuwuhake rasa welas lan asih marang para warga kang ana ing madyaning masyarakat. Kahanan masyarakat kang wis kadunumungan rasa welas asih iki mesthi wae bakal bisa ndadekake kahanan sarwa tentrem. Jalaran antarane warga siji lan sijine padha-padha bisa mangerteni surasa atine liyan. Masyarakat kang kaya mangkene menawa mangerteni ana sawijining warga liya kang lagi nandang kasusahan mesthi bakal gumregah sarta ngupayakake amrih pawongan kang lagi nandang kasusahan kasebut enggal bisa ngrampungake perkara kang lagi dirasakake, lan nalika aweh pambiyantu iku mau kanthi dhasar rasa ikhlas tanpa ngarepake anane bebana marang tumindake kasebut. Saliyane iku warga kang wis nduweni welas asih ora bakal gampang kebrongot nesune saengga menawa ana pawongan kang mitenah dheweke ora gampang nesu lan males pawongan kang mitnah, sawalike pawongan lan mau bakal welas marang pamwongan kasebut mbudidaya kepriye amrih pawongan kang wis tumindak ala kasebut bisa enggal sadhar marang tumindake. 2. Konteks ing Wacana Sosial Mantrani Pengasihan Mantrani pengasihan wis dadi kabudayan kang ana ing masyarakat Ilmu Sejati ing Ponorogo. Mantrani pengasihan kang ditindakake dening masyarakat Ilmu Sejati ing Ponorogo nduweni pangajab supaya bisa memayu hayuning bawana, nanging akeh pawongan lan masyarakat kang duweni pamawas kang luput marang wong kang nindakake mantrani pengasihan. dianggep sawijining tumindak kang nylenthong saka angger-angger agama, amarga wong kang mantrani pengasihan umume nduweni pangajab kang asipat meksa supaya wong liya bisa welas asih marang dheweke lan bisa manut karo apa kang dadi kekarepane masiya kekarepane iku nyalahi Sasuwene iki mantrani pengasihan
angger-angger kang ana ing satengahing masyarakat lan agama. Pamawas kang kaya mangkono cetha luput, amarga ora kabeh pawongan kang mantrani pengasihan iku adhedhasar nepsu supaya pawongan kang dimantrani bisa manut marang apa wae kang dadi kekarepane masiya kekarepan kang diduweni dening pawongan kang mantrani mau nerak angger-angger sing ana ing masyarakat lan agama, tuladhane, warga Ilmu sejati mantrani pengasihan marang wong liya ora winates supaya wong dimantrani bisa manut marang apa kang dadi kekarepane, nanging pawongan kang dimatrani kasebut uga nduweni dhasar supaya bisa memayu hayuning bawana, nglurusake prakara kang kliru kang bisa dadi ontran-ontran ing urip saben dinane. Saka andharan kang ana iku mau bisa di dudut apa kang dadi pambeda antarane mantra pengasihan kang digunakake dening warga Ilmu Sejati lan mantra pengashan kang digunakake dening pawongan kang ana ing sanjabane Ilmu Sejati. Yen warga kang ana ing Ilmu Sejati iku anggene nindakake mantra pengasihan iki tanpa ana nepsu kadonyan sithik-sithika lan ancas saka anggene nindakake mantrani iki amrih bisa memayu hayuning bawana sarta bisa ndadekake pawongan kang ana ing sakiwa tengene tuwuh rasa welas asih marang sapada. Dene pawongan kang ana ing sanjabane ilmu sejati padatane anggone nindakake mantra pengasihan kasebut kanggo nglumantari pepenginane kang asipat kadonyan. Saengga pawongan kang kena mantrane kasebut bisa gelem nurut sekabehane kang dikarepake dening pawongan kang mantrani kasebut. Masiya kaya mangkono ora kabeh pawongan kang ana ing sanjabane Ilmu Sejati ngrapal mantra pengasihan kanthi ancas kang kaya mangkono. 3. Historis ing Wacana Sosial Mantrani Pengasihan Historis wacana sosial mantrani pengasihan dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo yaiku saka piwulang Guru Ilmu Sejati marang para muride supaya tansah nindakake welas asih marang kabeh pawongan ing ndonya iki. Masiya wong liya tumindak ala marang para warga Ilmu Sejati nanging para warga Ilmu Sejati ora dikeparengake weneh piwales kang ala kaya kang ditindakake wong liya marang dheweke. Cara kang ditindakake dening sawijining murid Ilmu Sejati ing Ponorogo kanggo nyebar welas asih yaiku kanthi mantrani pengasihan. Saka kene bisa diweruhi kepriye mula bukane anane mantra pengasihan kang diwulangake marang warga Ilmu Sejati. Ing kene uga bisa diweruhi apa sejatine kang diarani dening rasa welas asih. Rasa welas asih iku rasa welas sarta asih kang tuwuh ing atine manungsa lan ras iki kang uga bisa nguwongne wong liya. Saengga menawa ana pawongan kang nduweni tumindak ala marang awake dhewe, awak dhewe ora ganti males kanthi tumindak kang ala marang pawongan kasebut. Lan apa kang ditindakake iku kanthi nenuwun marang Gusti amrih pawongan kasebut bisa sadhar marang tumindake lan cara kang ditindakake yaiku kanthi nenuwun iku mau sabanjure sinebut mantra pengasihan. 4. Panguwasan kang Tetandingan ing Wacana Sosial Mantrani Pengasihan 8 Mantrani pengasihan wis dadi budayane warga Ilmu Sejati ing Ponorogo sesandhingan klawan budaya-budaya kang liyane. Budaya kasebut yaiku sipat-sipat kang ala kayata drengki, srei, jail, nganiaya, lan pitenah marang wong liya. iren, meren, kumingsun, Kahanan kang kaya mangkono iku ndadekake budaya mantrani pengasihan bisa tetandhingan klawan budaya- budaya liyane. Mantrani pengasihan tetandhingan klawan sipat-sipat kang ala kayata drengki, srei, iren, meren, kumingsun, jail, nganiaya, lan pitenah marang wong liya. Kahanan kang kaya mangkono iku bisa diwastani tetandhingan amarga wong kang mantrani pengasihan nduweni dhasar pamikiran lan tujuwan urip kang beda klawan wong kang nduweni sipat-sipat drengki, srei, iren, meren, kumingsun, jail, nganiaya, lan pitenah marang wong liya. Mantani pengasihan kang digunakake para warga Ilmu Sejati iki sejatine kanggo nandhingi anane tumindak ala kang ana ing satengahing masyarakat. Pawongan kang nduweni tumindak kaya mangke iki mesthine bakal gampang nesu menawa ana pawongan kang ngelingake marang tumindake kang ora bener iku. Sabanjure yen kaya mangkene dijarake bisa gawe congkrah antarane siji lan sijine. Mula saka iku mantra pengasihan kapilih minangka sawijining sarana kanggo nandhingi sipat-sipat kayata drengki, srei, iren, meren, kumingsun, jail, lan nganiaya. Mula saka kedadeyan kang wis diandharake mau bisa didudut kahanan kang kaya mangkene iku kang jalaran saka anane piwulang utawa kaweruh dening guru utawa sawijining pawongan kang dadi dhasar uripe manungsa. Guru utawa pawongan kang weneh piwulang utawa kaweruh nduweni kekuwasan tumrap tumindake sawijining manungsa. Saengga saka piwulangan kang diwenehake dening guru mau bisa njalari tuwuhe rasa welas asih ing atine manungsa. 5. Ideologi kang Dirembakakake ing Wacana Sosial Mantrani Pengasihan Ideologi minangka babagan kang ora mawujud nanging bisa dirasakake kanthi nyawang saka sakehing tumindak kang dilakoni. Ideologi bisa ditemokake yen patang karakteristik liyane yaiku tumindak, konteks, historis, kekuwasan wis dijlentrehake kanthi urut lan bener. Saka andharan lan jlentrehan patang karakteristik analisis wacana kritis kang wis ditulis sadurunge, bisa didudut yen mantrani pengasihan dening warga Ilmu Sejati nganut ideologi egaliterisme. Egaliterisme yaiku aliran filsafat kang ora mbedak-mbedakake manungsa siji lan liyane, kabeh nduweni hak lan jejibahan kang padha. Ing kene bisa dimangerteni yen warga Ilmu Sejati mantrani pengasihan amarga warga Ilmu Sejati kepengin weneh welas lan asih marang wong liya tanpa mbedak- mbedakake sapa wonge lan kepriye sipate. Sipat welas asih kang disebarake dening warga Ilmu Sejati nduweni tujuwan supaya urip bebrayan iki tansah ayem lan tentrem lan supaya bisa memayu hayuning bawana ngudi sengseming praja. . PANUTUP
Dudutan Mantrani pengasihan minangka budaya kang wis ana kawit jamn leluhur tumekaning saiki. Ilmu sejati ora weneh piwulang ngenani mantrani pengasihan, nanging ana saperangan wargane kang nindakake mantrani pengasihan, anggone nindakake mantrani pengasihan kanthi tujuwan kanggo nyebar welas asih marang wong liya lan ora ana tujuwan kang ala. Mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo minangka dadi lantaran kanggo nyebarake asih mring sesama lan nandhingi sipat-sipat alane manungsa kayata drengki, srei, iren, meren, kumungsun, jail, pitenah, lan sipat-sipat ala liyane. Sabanjure warga Ilmu Sejati bisa memayu hayuning bawana ngudi sengseme praja lumantar mantrani pengasihan. Mantrani pengasihan kang ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo kasebut kaandharake lan kajlentrehake kanthi nggunakake karakteristik Analisis Wacana Kritis. Praktik wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening saperangan warga Ilmu Sejati ing Ponorogo minangka dadi karakteristik kang nomer siji. Mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo minagka budaya sing urip ing Ponorogo, sing diwujudake kanggo mantrani pengasihan marang bojo, mantrani pengasihan kanggo bakulan, mantrani pengasihan kanggo wong tuwa marang anak, mantrani pengasihan marang mitra kerja, lan mantrani pengasihan kanggo urip bebrayan. Karakteristik sing nomer loro yaiku konteks wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo. Pawongan kang nindakake mantrani pengasihan pranyata dianggep minangka pawongan kang nylenthong saka anger-angger agama. Karakteristik sing nomer telu yaiku historis wacana sosial mantrani pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo minangka wujud kanggo nyebarake welas asih marang pawongan sapa wae. Welas asih marang pawongan sapa wae minangka piwulang saka guru Ilmu Sejati kang diwejangake marang para murid awit biyen tumekaning saiki. Karakteristik sing nomer papat yaiku panguwasan kang sosial mantrani ing wacana pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo ing Ponorogo. Mantrani pengasihan tetandhingan klawan sipat drengki, srei, iren, meren, kumungsun, jail, pitenah, lan sipat-sipat ala liyane. tetandhingan Karakteristik kang pungkasan yaiku ideologi kang sosial mantrani sajroning wacana dirembakakake pengasihan kang ditindakake dening warga Ilmu Sejati ing Ponorogo yaiku egaliterisme. Egaliterisme yaiku aliran filsafat kang ora mbedak-mbedakake manungsa siji lan liyane, kabeh nduweni hak lan jejibahan kang padha. Tanpa nduweni maksud apa-apa kejaba njaga welas asih ing Ponorogo. Saperangan warga Ilmu ing Ponorogo nindakake mantrani pengasihan masiya dheweke dianggep manungsa kang nylenthong lan nyalahi angger- anan panduga kang kaya angger mangkono iku warga Ilmu Sejati tansah ngupayakake welas asih ing Ponorogo. Pamrayoga agama,masiya 9 Saka panliten dikarepake pawongan sing maca panliten iki bisa mangerteni maksud lan tujuwane warga Ilmu Sejati mantrani pengasihan. Sabanjure yen wis mangerteni ngenani maksu tujuwan mantrani pengasihan, mulaa bisa aweh pambiji kang bener marang warga Ilmu Sejati kang nindakake mantrani pengasihan supaya rasa welas asih ora ilang saka Ponorogo lan urip bebrayane masyarakat bisa ayem tentrem. lan Pungkasane, panliti nyadhari yen panliten iki adoh saka sampurna. Mula tumrap sakabehing pawongan, pitutur, kritik, saran lan sapinunggale kanggo luwih apike panliten iki bakal tansah ditunggu dening panliti supaya bisa dadi sawijine koreksi tumrap panliten-panliten sabanjure. Kapustakan Basrowi dan Suwandi. 2008. Memahami Penelitian Kualitatf. Jakarta: Rineka Cipta Denzin, Norman K, Lincoln, Yvovanna S. 2011. Hand Book of Qualitative Research. Sage:Thousand Oaks Dharma, Yoce Aliah. 2009. Analisis Wacana Kritis. Bandung: Yrama Widya Dirjen Nilai Budaya Seni dan Film. 2006. Ensiklopedi Kepercayaaan Terhadap Tuhan Yang Maha Esa. Jakarta 77 Djajasudarma, T. Fatimah. 1993. Metode Linguistik, Ancangan Metode Penelitian dan Kajian. Bandung:Eresco Eriyanto. 2006. Analisis Wacana. Yogyakarta: LkiS Eriyanto. 2009. Analisis Wacana. Yogyakarta: LkiS Hartarta, Arif. 2010. Mantra Pengasihan. Bantul. Kreasi Wacana Ibrahim, Abdul Syukur. 2009. Metode Analisis Teks & Wacana. Yogyakarta: Pustaka Pelajar Koentjaraningrat. 1979. Pengantar Ilmu Antropologi. Jakarta: Rineka Cipta Mahsun. 2005. Metode Penelitian Bahasa: Tahapan, Strategi, Metode, dan Tekniknya. Jakarta: Rajawali Grafindo Maksum, Ali. 2011. Pengantar Filsafat. Yogyakarta: Ar- Ruzz Media Padmosoekotjo. 1953. Ngengrengan Kasusastran Djawa. Surakarta. Purwadi.2004. Dukun Jawa. Yogyakarta: Media Aabadi
Rahyono, F. X. 2009. Kearifan Budaya Dalam Kata. Jakarta: Wedatama Widya Sastra Ratna, Nyoman Kutha. 2010. Metode Penelitian Kajian budaya dan Ilmu Sosial Humaniora Pada Umumnya. Yogyakarta: Pustaka Pelajar Santoso, Anang. 2006. Bahasa, Masyarakat, dan Kuasa. Malang: Lembaga Pengembangan Pendidikan dan Pembelajaran Sudaryanto. 1993. Metode dan Aneka Teknik Analisis Bahasa. Yogyakarta: Duta Wacana University Pers Sugiyono. 2008. Metode Penelitian Kuantitatif, Kualitatif dan R&D. Bandung: Alfa Beta Wijana Dewa Putu & Rohmadi, Muhammad. 2011. Analisis Wacana Pragmatik. Surakarta: Yumi Pustaka Woeryan, Siti.1990. Lukmanakim Adammakna. Yogyakarta: Buana raya 10