AAK Culture Libray 1 WEWARAHING KYAI RASAJATI P U R W A K A Wewarah ingkang kaanggit punika mujudaken pepacuh menggah jatining agesang. Ing pangajab, sageda dados piwucal ingkang migunani tumrap anak-putu, sumrambah dhateng sok sintena ingkang kepingin memetri pitedahing para leluhur. Menawi katindakaken, istingarah gesang punika anggadhahi wewaton lan paugeran ingkang tumuju dhumateng kayuwanan. Jlèntrèhing wewarah rinumpaka ing Sekar Macapat. Déné uruting pupuh boten miturut tataran, namung awewaton krenteg saha sreging manah. Kirang gaduking pangertosan menggahing basa lan budaya Jawi, mahanani kithal saha kirang runtuting ukara. Mugi wonten pigunanipun. Kaanggit ing Jakarta Pungkasaning taun 1995 Rasajati M I J I L 1. Mijil saking jro telenging kalbi Rasajati ingong Nilar rupeking buwana ramé Miyak rudatin lebeting batin Wineca king gaib Ngudhar wangsityèku 2. Hangga aking nilingken Hyang Widi Krasa lamun bodho Jibeg bebeg ati kang mangkéné Nanging paksa mèt kapti kang hening Murih waged nampi Lumunturing wahyu 3. Rasajati ngulir sagung budi Datan kena mopo Pan manungsa pinasti ing tembé Lamun datan luwèh ing pamisik Wedharing pangerti Gumragèh ginayuh 4. Kayektèn ginelar Rasajati Tan samar ing batos Lumintir kadi tumètèsing wé Paring wuruk mring kang ngorong nampi Kadya kang jinarwi Dhandhanggendhis nèku
AAK Culture Libray 2 DHANDHANGGULA 5. Kawignyané wong urip puniki Yèn datan wruh sapuluh prakara Nistha kuciwa dadiné Dhihin karem ing ngèlmu Kaping kalih bisa njinarwi Ping tiga bisa maca Mring lampahing kayun Catur tanggap maring rasa Panca laku kang aris lawan patitis Sat sarèh lan samadya 6. Sapta tuhu uning mangénjali Astha brata tarak durlaksana Tebih saking lampah séjé Dé kaping nawanipun Olah suksma bekti mring Gusti Asih maring sasama Kamot jroning kalbu Dasa pasrah myang sumarah Pepesthèné ingkang pinanci Hyang Widhi Patitis ing kamuksan 7. Mangkya kiyé babaring pamardi Kang jinarwa nut gaduking nala Ngèsthi ana pigunané Karem ngèlmu puniku Ibaraté sangsam kang salit Ngupaya toya gesang Datan kendhatipun Dyan kudu minggaha arda Tumuruna mring jurang paparang curi Tetep dipun upaya 8. Ngèlmu iku ngemot rong prakawis Datan kena pinisah-pisaha Saking siji lan sijiné Pratama nami ilmu Kanthi jarwa sarwi pangerti Mring sagung kasunyatan Sempuluring umur Minangka sanguning lana Lelananing wong urip ing alam mangkin Ywa nganti tan jinangka 9. Nadyan akèh wong mastani pingging Kanthi ilmu èsem kang katartya Nora gampang kabrangasé Dé darbya sangu cukup Kanggé olah lakuning dhiri Isarating agesang Datan badhé wurung
AAK Culture Libray 3 Pan ginayuh samangsanya Dèn butuhken nora bakal nguciwani Temah ayem ing driya 10. Boten namung kasunyatan èlmi Nanging nenggih wruh jatining sila Trapsilaning titah dhaté Ngerti tataning laku Lelakoné kang sarwi perti Permati datan gampang Kapéncut ing semu Giri-godha mawa wisa Wisunané wasana ambabar tuni Keduwung nora guna 11. Yekti sanggya tumitah sadyèki Pinaringan warah kang utama Endi bener lan luputé Ing salebeting kalbu Temah bisa sinaring sami Tan meleng mring kang ala Miling myang kang luhur Leluhuring bebudènnya Dèn leluri temahan manggih basuki Ngerti nering Hyang Suksma 12. Bebener kang sirik tindak juti Hyang Ma Agung wus amaringana Ya ing lathinira kiyé Tan cukup mung ingemut Nanging swawi dèn udanèni Supaya tinuturna Mring kang tindak luput Ywa ajrih sung pariwara Wiwarané bebener wiwit ing nguni Nulad maring Hyang Suksma 13. Kawruh mungguh bab bebener ugi Rinaketken jroning angganira Supaya glis kalairé Mung muni nora cukup Lamun datan bisa nglampahi Ywa kongsi kadya ditya Tan wruh rasa saru Surasané sarak rasa Datan nganggo rinasa-rasa kaèsthi Pan dadi kadhodhoran 14. Pan lakunira sadarum iki Hyang Suksma mesthi datan kèweran Ana ing ngendi jluntrungé
AAK Culture Libray 4 Kang iku sembah kalbu Nenalesi kèhing semèdi Wutuhing pancadriya Geleng gilig sèstu Mung meleng lenging Hanindha Sagung karya pinisungsung mring Hyang Widi Mrih mulyaning asmaNya 15. Kapindhoné kang winastan ngèlmi Iku nyakep trap ing lakunira Tan mandheg ing pangertosé Kanthi ilmu karuhun Jalma kudu bisa métani Endi laku kang nistha Miwah kang tan patut Siningkirana sadaya Kang piniji prakara kang bener kaki Trep traping rèh sampurna 16. Lamun sira, wruh jatining hagni Awewatak panas lir baskara Iya mangkono wujudé Yèn dèn gunakken cukup Kagunané pan munpangati Lamun kaladuk ndadra Mrabawani layu Ya mangkono ilmunira Ingecakna jumbuh klawan butuhrèki Empan papan samadya 17. Ngèlmu bener pepindhané rukmi Yèn binesot ngungkuli salaka Saya katon prabawané Déné cak-cakanipun Sineksènan sagung sujalmi Dadi tepa tuladha Ing salampahipun Dyan tan golèk pangastawa Prastawané sumunar-sunar madhangi Tumus harjaning janma 18. Ilmu uga nyakup kang puniki Uninga sangkan-paraning jalma Tan liya mung Pangérané Kang iku mung mituhu Sembah raga suksma myang ati Kanthi srah lan sumarah Sembah sujudipun Datan nyingkur pangwasa-Nya Kanthi setya ngabekti kang Maha Suci Kang ngruwat dosanira
AAK Culture Libray 5 19. Pan tumanduk winedhar sadyèki Tresna-asih gung sapadha-padha Tan mbédakaken jejeré Dyan janma sudra pilu Ingaosan jatining dhiri Ywa tiningalan ina Kawontenanipun Awit ing ngarsèng Hyang Murba Sagung titah kalenggahanira sami Minangka citraning Hyang 20. Lamun sira nggatosken kang alit Akekucah tetulung myang welas Teges bekti mring Gustiné Wit Pangéran Ma Agung Ngéjawantah manuswa tuni Marepegi andika nDadar bektinipun Ingkang lulus tresnanira Pinaringan wewengan kaswargan jati Pan uripé tan siya 21. Ngèlmu sangkan paraning dumadi Cihnanira wruhanta kang tata Nembah budi lan batiné Tan tambuh kang tinuju Amung Gusti Kang Murbèng Bumi Ilang sumlanging rasa Wus lebur satuhu Pepesthèné wus katata Pecat raga bali mring Kang Maha Suci Tan kena sumelanga 22. Ya mangkono udharing kang ngèlmi Dadya dilah pepadhanging rasa Rasanta nggayuh banjuré Sang Rasajati muwus Mbabar nalar kanggo njarwani Ngèlmu ingkang jinarwa Iku tegesipun Nora mung manjing pribadya Nanging uga tinular tumrap sasami Kinanthi kautaman K I N A N T H I 23. Ngèlmi jinarwi puniku Sasarengan olah kardi
AAK Culture Libray 6 Pakaryaning bangsa makna Maknané dipun udhari Tinandur thukul ngrembaka Tundhoné dadya basuki 24. Piguna padhanirèku Lamun dèn tuturna kaki Winulangken gung sujalma Panjalmaning Suksma Jati Kang tinitah dadya duta Dinuta lampah tetèki 25. Wedharing ngèlmu satuhu Sinartan meneping ati Tinutur kanthi tuladha Waskitha wisiking gaib Dadi paran pitakonan Wèh resep mring sapadhèki 26. Nadyan tan rumangsa unggul Ngungkuli kèhing sesami Nanging marga olah rasa Rasajati wèh pawerti Rasanta antuk nugraha Nugrahanirèng Hyang Widi 27. Mbabar pangerti puniku Tan kanthi durgamèng dhiri Mung mirid wisiking suksma Suksmané menep ing sepi Tan nyahak mring kang Ma Kwasa Nilingken karsaning Widi 28. Nora namung manut umur Nanging meneping tyasrèki Nebihi hardaning hawa Tundhoné waskithèng gati Pinareng sihing Bathara Mulat kang sinengker sami 29. Nanging lamun tansah ngugung Pepénginan daging kaki Tyas tinutup ing ruhara Tan wruh pituduh sayekti Apa manèh mbabar jarwa Mokal kalamun kuwawi 30. Rasajati legeg lamun Ciptané pan dèn udhari Yekti tebih wangenira Mbabar sengkeraning Widi Rumasa yèn tan gaduka Prandéné mosik ing ati 31. Wisiking Hyang marang ulun
AAK Culture Libray 7 Tan padha ciptanirèki Klawan ciptaning-Sun iya Lir bumi kalawan langit Kadya kulon klawan wétan Mokal kalamun pinanggih 32. Nanging Rasajati luhung Sira tumungkul ing bumi Ywa alit ing manahira Mara Sun paring pangerti Wacanen Kitab Waluya Bakal ntuk ngèlmu jinarwi 33. Mula dhuh sasaminingsun Jarwané ngèlmu sayekti Mung pinanggya anèng sabda Sabdané Kang Maha Suci Pan iku tinlatènana Supayantuk werdi jati 34. Lumintir lir tèsing ranu Lumintu tan kendhat yekti Madya lelananing rasa Rumesep asepé nuli Gya winedhar jroning nala Dadya wruh dununging kikis 35. Aywa kendhat dipun luru Nenuwun ing siyang-ratri Pinaringan kasagedan nJinarwa karsèng Hyang Widi Dyan sapangu gesangira Piguna harjaning jalmi 36. Rasajati gya tumungkul Rumangsa mlarating budi Krenteg nggenturken tapanya Dyan émut ringkihing dhiri Pangajab mbirat papanya Nggambuh nugrahaning Widi G A M B U H 37. Maca lampahing kayun Aywa namung kayungyun ing tembung Tembung manis tan mesthi tumusing ati Tanggap sasmitaning semu Pan ngerti sajroning batos 38. Tan samar ing sasamun
AAK Culture Libray 8 Nadyanta tan kalair ing wuwus Wasis mawas sabarang kahanan jati Waskithèng wataking diyu Sumirih miwah waspaos 39. Yèn kalépyan ing kalbu Datan awas waspadèng pandulu Bisa klèru kalimput ing alam lungit Lelakoné dadi buntu Katilar larasing raos 40. Ing madyaning sasrawung Kudu tanggap ilapating semu Pasemoné prakara ingkang siningid Dyan tan makna ing pandulu Dineleng telenging batos 41. Wong kang tumindak luput Sesiliban sisipé linimput Nanging baya tan bangkit ngumpetken wadi Jro panon poladanipun Tan wurung mesthi kawaos 42. Mangkono laku apus Nora makna lamun adu burus Barang barès ginawé angèl kepati Datanpa meneping kalbu Mokal lamun bisa maos 43. Manah meneng satuhu Eneng-ening kadidéné wiku Pranyanané landhep tanggap lampah lamis Lamun dèn anggepa cubluk Dèn blithuk tetep rekaos 44. Ywa peteng ing pandulu Mawas réka rerékaning satru Satrunira tan liya laksana juti Tilar kawignyan pan lampus Winastan uripé kawon 45. Tumindak datan amung Ngegungaken apa kang kabujung Wusanané nglirwakken kayektèn jati Tan maca kahananipun Begja-begjané ketanggor 46. Wewéka aywa samun Tinalesan driya ingkang yutun Dhéngah lampah tinimbang-timbang sayekti Maca kahanan dèn gupuh Jumangkah pan sarwi maton
AAK Culture Libray 9 47. Grusa-grusu puniku Paribasan nyaketken bebendu Bebenduné badan-suksma datan kèri Mrana-mréné sarwa klèru Kléléran saenggon-enggon 48. Limpad maca satuhu Tan winates kang bisa dinulu Kasasaban samubarang sarwa sisip Tundhoné tan wruh ing gati Kang pinaringken Hyang Manon 49. Sagung hawa tinutup Namung suksma ening ciptanipun Mahas neges mangekes maring Hyang Widi Supayantuk rèh kang puput Pinaringan weruh ingong 50. Yèn wus dugi neripun Tumaratas rèh sepi asamun Suksma kéntar buntas tatas tanpa tepi Ngriku wisiking Pukulun Winedhar sajroning raos 51. Datan rumaos apun Amangerti sanggya karsanipun Mung sadrema sapira ingkang piniji Ingkang badhé dados wujud Sinélakana rekaos 52. Lamun pesthinirèku Sagung jalmi mung kudu mituhu Anampèni kalawan tulusing ati Luhung ngaturna panuwun Dé paring wedhar wigatos 53. Begjané wong kang ngluru Nratas sepi nora karem turu Kanthi resik uripé dipun prasudi Saka karsané Pukulun Pan kepareng bisa maos 54. Poma ingkang tuwajuh Karsaning Hyang kupiya ginayuh Nanging éling ywa nganti marlupèng dhiri Yèn keblasuk dadi umuk Tan wurung dadi geguyon 55. Milaur kanthi tekun Anggegulang ngrèh lampahing kayun
AAK Culture Libray 10 Jinumbuhna kalawan karsaning Gusti Nora mbadal dhawuhipun Manah ngenut kang sayektos 56. Aja nganti keladuk Ngangah-angah nggapé kang tan gaduk Néka-néka ngreréka wangsitirèki Ketapang angrangsang gunung Ngantya kiamat tan jégos 57. Luhung manah tumungkul Srah sumarah pepesthèn kang thukul Pepindhané trawaca nrawang wiyati Abyoring lintang kadulu Wijanging nalar tan éwoh 58. Nyegah tutur kalantur Lantip nggraita kahanan kuwur Idhep-idhep sembur adas saupami Kaèsthi pigunanipun Kasmaran uger kang maton A S M A R A N D A N A 59. Tanggap raos jarwinèki Bisa krasa lan rumangsa Pangertos datan talompé Mring jatinira pribadya Miwah sapadha-padha Sumrambah titah sadarum Lan saisiné buwana 60. Aja sira kumawasis Dyan wus tebih lampahira Ngudi èlmi pangertiné Awit isih ana liya Kang mesthi ngungkulana Lir wiyati èmperipun Tanpa wangenan inggilnya 61. Wong umbag kang lumuh aris Tansah rumangsa yèn bisa Sabarang kardi ingembé Nging datan bisa rumangsa Mung samenir kawruhnya Sesongaran sarwi umuk Kaya-kaya mrantasana 62. Lamun tumanduk ing gati Briga-brigi nora pana
AAK Culture Libray 11 Seserepanira kiyé Kikuk-kidhung kang linakya Nora sumbut gunemnya Wusana jugar tan rampung Wirang mungguh rinasakna 63. Wruhanta manah kang pingging Rasa isin datan darbya Mung tembung wah pangudiné Dyan nora panggah ing karya Parandéné jumawa Tansah nggrangsang ciptanipun Ngangah-angah kadya ditya 64. Jalma kang tanpa pangerti Tan naker kabisanira Adu wani piandelé Datan tanggap maring rasa Kang wèh wruh tatarannya Nunjang-palang tindakipun Numbuk-bentus nora tata 65. Mangkya jana sarjanadi Mulat dhiri tan durgama Ninggal sagung sembranané Mulur sempulur pangrasa Rasané sanggya rasa Sinipat jejering kayun Titis tetes temah tatas 66. Rèhing rasa dèn resepi Nora samar werdining mar Marmané binabar kiyé Éndah èdi lir kartika Rinimat ing Hyang Suksma Mbabar waskithaning wiku Wikan jatining priyangga 67. Waskitha jatining dhiri Empan papan tumindaknya Éling wewates ugeré Nilingken sagung wewarah Pituduh myang pranatan Sirik cidra arsa unggul Nir sedya ala rinipta 68. Rasa suka dèn watesi Mekak hawa aywa ngrebda Sesukan mung sakadaré Gampang gumun siningkiran Jer kabèh mung sandhangan
AAK Culture Libray 12 Datan langgeng wontenipun Abyor sakedhap gya muspra 69. Lamun tan waskithèng kalbi Rasanta gampil kagodha Kayungyun ing kasukané Temah lupa sarak tata Angger-ugering gesang Kapéncut myang kapiluyu Éndah-èdining dursila 70. Tundhoné dumugèng lalis Getun keduwung pan siya Siku dhendha pinanggihé Papa cintraka kalakya Sinandhang ing jiwangga Apan émut wus kebacut Katrucut tekaning laya 71. Begja janma kang patitis Ngrucat pepénginanira Sirik nerak sarak siré Tanggap lamun samudaya Tan langgeng ing kahana Sawatara pan wus kukut Gung kasukan sakeplasan 72. Rasa dhuhkita myang branti Aywa kalantur ginarba Sedyanta marlupèng raté Angur pinupus samadya Jasad ywa nandhang roga Tinalesan manah mulung Ing pepesthèning Bathara 73. Mulata maring sasami Sadarum titahing Indra Ingaosana jejeré Ywa nganti mawang sandhangan Kang sipat kalairan Nging dugèng jatining manu Manuswa ingkang sanyata 74. Kathah-kathahing pamanggih Pandulu sulap mring gebyar Tata lair tetalesé Ngajèni maring pepadha Nora tumus jro nala Kalenggahan bandha bandhu Kang minangka takerannya
AAK Culture Libray 13 75. Sinten ingkang darbé aji Yèku kang mompyor wiraga Éndah èdi busanané Dyan awewatak raseksa Brukut linimput samya Laksita pindha priyagung Sangar mrabawa anggepnya 76. Kathah ingkang datan ngèksi Jejer jatining manuswa Mung kayungyun lelamisé Sulap gebyar kang katartya Temah klèntu nalarnya Wong pengung malah ginunggung Pinuji kadya brahmana 77. Balik janma sudra kaki Asring datan pinétangna Kanggep tan makna anané Aja manèh ingaosan Dèn paèlu pan nora Pinanggya mbuwang pandulu Sungkan lamun ningalana 78. Dyan suci atinirèki Nging tan rinengga busana Kadonyan drajat pangkaté Sapa baya arsa nyapa Wah malih anilingna Mring tutur ingkang winuwus Pinusus lésus pan muspra 79. Dé kang tanggap rasajati Tan meleng mring barang makna Kasilep tata lairé Nanging nilingken pranyata Reseping pariwara Wewarah agung kalangkung Nadyan winedhar ing sudra 80. Tan mawang janmanirèki Nora nisihken sapadha Nging ngaosi pamerdiné Dyan mijil lathining ina Lamun gwah ing wewarah Tinilingaken satuhu Dadya cecalaning lana 81. Ywa ngembé padhanirèki
AAK Culture Libray 14 Janma tan kena ingina Tinitah nut pepancèné Ajènana lir Hyang Suksma Supayantuk nugraha Tinebih manah adigung Andhap-asor lembah nala 82. Raos asih myang premati Sumrambah sagung tumitah Rinumat mrih lestariné Samukawis jro bawana Wus patitis tinata Pangwasané Hyang Ma Agung Rumeksa kanthi samekta 83. Mula hèh titahing Widi Aywa nuruti angkara Mbujung senengira kiyé Nging nglirwakaken pranata Mung mburu rèh hardanta Nilar waskithaning kalbu Supé wisiking Hyang Suksma 84. Rasajati wèh pawerti Myang sujanma kang rumangsa Butuh wruh mring kajatiné Murih tumanggap ing rasa Rasanta mèt raharja Raharjaning sanggya manu Nurutana nering rasa 85. Neping rasa kang kaèsthi Tan kabranang watak murka Nora rongèh pangrasané Anteng manekung jatmika Temah tanggap sasmita Dyan ringkih pinaring surup Mungguh werdi kang utama 86. Sarpa kresna sekul gurih Wreksa rekta pahit wohnya Namung semanten gaduké Lamun tan tebih tebanya Ywa maoni kéwala Pupus asem tibèng laku Sinom jumangkahing lana S I N O M
AAK Culture Libray 15 87. Patitising lakunira Waskithèng lampahirèki Samubarang pinikirna Tan grusa-grusu sayekti Tinimbang kang taliti Tumindak tan kumawantun Angger purun lan sagah Tan wurung wekasan tuni Mangka getun keduwung nora piguna 88. Lamun sira darbya sedya Ywa kadereng hardanèki Lumuh aglis kalakyanta Lupa daksina myang paksi Tan wruh jantraning margi Ngangsa lir wataking diyu Luhung ris linimbanga Mirid kaoting tyasrèki Jinumbuhna klawan sanggya kawikanta 89. Poma praya sabar drana Antèr pamikir sayekti Sélak kabrananging rana Paribaya dèn adhepi Kanthi sarèh premati Tan mingkuh kèhing pakéwuh Nyidhem mulading rudra Waspaos sajroning kapti Sanggya gati tinuntas kanthi waskitha 90. Lantip ngudhari ruhara Nyimpang sawarnining sisip Pramana milah prakara Tan worsuh cinampur sami Wijang jroning pambudi Dèn lusi lir lawé kusut Ingijir temah cetha Gampil rampung kanthi rampit Sanggya karya tan bingung mbebidhung nala 91. Miyat paékaning liyan Nora kadereng ing kingkin Lir mulat lèsing warastra Waspaos graitèng budi Tumindak ngati-ati Ywa gampil pracayèng rungrum Pranyana dèn landhepna Dimèn trawaca ing gati Temah titis luput saking sandi kala
AAK Culture Libray 16 92. Aywa ngrèmèhken sasama Drajat semat donya arti Kabisan wah kagunannya Myang agal-alusing budi Angèl yèn dèn jajagi Sring nyolong pethèk sadarum Luhung yèn dèn anggepa Samukawis anglangkungi Luwih begja tan kecélik ing panduga 93. Watak umbag sesongaran Rumaos wasis nglangkungi Angandelken kagunannya Miwah jajaging pangerti Tan ana kang madhani Manèh lubèr bandha-bandhu Wuwuh éring pangwasa Digang adigung ing budi Solah bawa pamurih ingalembana 94. Béda prabawèng satriya Ngleluri darmaning aji Mekak dhiri olah rasa Primpen kawruh dèn simpeni Siningid rasajati Unggul tan kraos pinunjul Ywa pamèr kabisannya Andhap-asor trus ing ati Sanggya gati tan sélak dipun rampungna 95. Pribadyèng satriya tama Sirik mbujung pangastuti Datan serik dipun ina Bingah winada sesami Tan susah dèn waoni Adreng ngudi budi luhur Asih maring sesama Tan males manah kang sengit Ngrucat donya meleng maring rèh sampurna 96. Lampah aris paramarta Sarèh tumanduking sami Datan sawiyah deksura Ngrèmèhken titahing Widi Nungkulken ingkang alit
AAK Culture Libray 17 Nanging ngajèni sadarum Mimpang datan ngasorna Pikolèh tan damel tuni Dipun gega tan mawi dipun telukna 97. Lès aris rinengga basa Tan karya runtik ing kapti Raras pinireng ing karna Tumus rumesep waradin Mrak ati amranani Tinilingken wèh tyasarju Adhem trusing wardaya Nyidhem brahala pan bangkit Tumamanya karya basuki raharja 98. Kalamun dadya pangarsa Pangandikan pan jinagi Ywa gampil ngumbar kamurkan Tembung ladak dèn singkiri Tan wengis waton muni Natoni manah sadarum Andhahan jinemalan Nanem wiji nabet ati Becik lamun ririh araras nengsemna 99. Mring dasih suka tuladha Tindak-tanduk sarwi manis Titis pangangkah utama Kinèn dinadya palupi Tinulat pan mranani Nora mung kakèhan wuwus Ngegungken panguwasa Salir préntah kudu dadi Kumalungkung edir deksura daksiya 100. Pan kawula tindak lupa Ingélingken kanthi aris Bramantya dipun leremna Poma aywa ngumbar hagni Ngalad-alad ambesmi Luhung wèh reseping tutur Bebener tinuduhna Pepèngeté sinartan sih Tan akarya runtik jro tyasing pra amba 101. Kalamun dadya andhahan
AAK Culture Libray 18 Waged mapanaken dhiri Weruh ing rèh myang pranatan Tan trunyak-trunyuk nglingsemi Nging manis amrak-ati Kinasih maring priyagung Setya dhateng bebahan Marmané dèn pitadosi Pinitaya tinresnan déning bendara 102. Tumindak kang nuju prana Tulus dènnya anglampahi Nora mung lamis kéwala Sapawingking ngiwi-iwi Batos ngrantam bilahi Ngrerancang pakaryan slingkuh Anganggit tembung dora Kala jiret kang cinawis Neniwasi kadya upasing taksaka 103. Poma sanggya pakaryanta Tinalesan niat suci Titis tetes ukaranta Trus dugèng telenging kalbi Kadereng sir kang resik Jujur tinanem sempulur Éklas lila legawa Nggresula pan dèn tebihi Wani ngampah pawekasan nemu bungah 104. Kasaénan tan pinétang Potang tumraping sesami Nging linampah kanthi bingah Inganggep kadarman jati Kang kudu dèn ugemi Pangalem nora binuru Karya saé sedyanta Sumrambah dhateng sadyèki Lenging nala tan liya mung paramarta 105. Watak lamis tinebihna Sinanantunan burus yekti Satuhu ingkang kawarna Wardayanta pindha rukmi Nora betah sengadi Bebener ingkang binujung Lir nuring sasadara Jro peteng padhang nelahi
AAK Culture Libray 19 Suka tuduh tumrap kang nalisir marga 106. Katemenan dèn udiya Pinracaya sagung janmi Makarya tinales setya Kajibah tamtu tinampi Sanggèn tan dèn sélaki Suthik cidra colong playu Milaur tinombokna Misungsung dhiri pribadi Ya mangkono watak-wantuning satriya 107. Mangkono werdi sanyata Patitising lampahrèki Nyingkirken sagung ruhara Kang damel dhuhkitèng kalbi Sirna dhedheting ratri Gantya pepajar winantu Rumantya ri pirena Karenan rahajeng nuli Sanggya lapa siningkur tinilar samya P A N G K U R 108. Wewarah kang kaping satnya Tumrap trap-treping lampah puniki Sarèh samadya pan kudu Dadya pandoming rasa Sumarambah olah pikir, tembung, laku Murih kasampurnanira Poma samya dipun udi 109. Lamun ngadhepi prakara Nirlupa kabidhung adrenging karsi Linimbang-limbang satuhu Pinikir ingkang prenah Tundhonipun anteng-antèr kanthi mungkul Mring panuntuné Hyang Suksma Ngéntasken sagunging karti 110. Rasa sarèh sirik serah Dhéngah karya dèn tuntas kanthi rampit Tan aglis mupus pan lampus Nging wantun mrantasana Sinartanan sabar titi tan kasusu Wijang rantasing ubaya Kapengkok tan mbalénjani 111. Tan gampil semplah myang wegah Sungkan kesèd luhung tinilar sami
AAK Culture Libray 20 Sanggya reruweting laku Dèn dhepi kanthi bingah Nukulaken rasa sreg sajroning kalbu Dadya daya kang santosa Piguna temah ngrampungi 112. Pamikir aywa dèn peksa Anglangkungi murwating nalarèki Kamot kinemat pan saguh Momot sagung ruhara Pangrantamé salir pakéwuh tan mingkuh Kanthi sarèh dipun sangga Ènthèng jro nalar lan budi 113. Lamun kamu ngangsa-angsa Kuyang nggènnya gupuh nggayuh pradani Nguntar-untar hardanipun Nanging ingkang jinangka Nora netes kang pinanggih namung lempung Kacaryan datan kaduman Wasna kuciwa hudmani 114. Nora waspadèng wisata Datan mulur agé-agé mrepegi Dhawah wisayaning satru Jiniret tanpa daya Gung prayogi manah sarèh dipun émut Wikan dhumateng wasyasat Wismaya mamrih basuki 115. Pamikir ingkang kabranang Sring akarya pikurihaning sami Luhung pakeken kang agung Sesumber king Hyang Suksma Cinepengan kanthi kenceng jroning kalbu Nenuntun gesang pakena Nugraha mangrèh hastuti 116. Tembung sarèh dèn kekuca Aywa kongsi nengenken waton muni Tan karya tabeting tatu Manjing tumrah gung jalma Dèn upaya ukara marganing sarju Sirna sedyaning sulaya Pan ayem tentrem piniji 117. Dyan pinitenah ing liyan Nora males sagung piawon sami Tinampi éklas tan rengu Sak serik kang akarya Pinujèkna dimèn tebih king bebendu
AAK Culture Libray 21 Uning maring kaleresan Tuk pitedahing Hyang Widi 118. Tembung cidra siningkiran Ukaranta pepisuh dipun sirik Kang temen miwah kang burus Tumus dugèng wardaya Pangèsthinya bebener ingkang tinuju Sanggya prasida tinampa Kanthi puja pangastuti 119. Laku sarèh tan gegabah Gegondhélan mring gegyan wasitadi Gibanta tinrap kang patut Mirid rèhing Sampurna Histanira sumingkir saking bebendu Nging karya harjaning jalma Mrabawa hayuning bumi 120. Ywa macangkrama piala Sagung laku tinebih saking tapi Sannya muhung tujèng luhur Angudi kasaénan Sabar sarèh kang lepat pinaring ampun Tinuntun mring kaleresan Raras sadarum kaèsthi 121. Lumaris pan sarwi mapan Nora waton sumanggem dèn antepi Cepet kalakyan binujung Tilar waspadèng gata Pikolèhé datan sanès raos getun Luhung tinata sedyanta Pinethik amigunani 122. Ngraosna sagunging rasa Mung kéwala samadya angresepi Rasanta aywa kaladuk Yèn bungah ngélingana Kasusahan pan asring dugi nyenyaru Mangkono menawa béla Émut gambiraning ati 123. Senenga mring samubarang Waspadakna aywa sengsem kepati Supaya tan nganti wuru Nilarken kaprayitnan Damel lupa mring kautaman sadyèku Kapéncut nora rinasa Kalépyan ugi tan risi
AAK Culture Libray 22 124. Déné kosok-wangsulira Lamun sengit gethingnya dèn watesi Tan ngigit-igit linangkung Mrih tan niksa wardaya Pan mangsané mbutuhken tan wirang sinu Wolak-waliking gitaya Binenci pan dèn kangeni 125. Olah pikir pan samadya Tan pineksa lwih abot dèn momoti Wèh saharsa kang satuhu Sinèlèhna yèn awrat mBaka sithik wijang-wijang dipun rampung Angkaten ingkang kuwawa Temah wèt gesang puniki 126. Andon gita kang pasaja Nora medhar kandha datanpa werdi Pinurih emating tembung Piguna pinitaya Pangastawa ingucapna ingkang cukup Tan perlu linangkungana Kanyatan ingkang dèn udi 127. Srengena ingkang marlupa Datan nilar tata parama becik Sinuprih kang laku kliru Wangsul jatining marga Aywa nyimpen panas-branan jroning kalbu Tembung péling mung samadya Kliwatan aneniwasi 128. Déné tindak apracura Puruhita nuladha satriyadi Samadya nora kaburu Nanging tan ngénak-énak Dèn jumbuhna kalawan apa kang perlu Ngangsa datan anguntungna Tan cukat tinilar kèri 129. Tingkah-lampah sakadarnya Tinarbuka ngaksama ingkang sisip Émut mring ringkihing manu Amung titah walaka Lamun supé waged lumaksita klèntu Dyan lepat tan kanggep lumrah Waskitha amawas dhiri 130. Watak pamèr sumimpanga Nora mongkog mring éraming sesami Kasugyan datan lestantun
AAK Culture Libray 23 Kabisan arsa muspra Panguwasa namung sawatawis taun Tan wènten ingkang abadya Poma ywa umbag sayekti 131. Kumèrèn asoring rasa Mélik unggul pinunjul king sadyèki Lamun nyenyalad ing kayun Kadya anelahana Sambartaka sumirat senen kekuwung Nanging sadaya tan makna Sakedhap pan musna sami 132. Langkung prayogi samadya Lenging prana tumindak mrih basuki Lila legawa winantu Lumingsir saking hawa Lamlam nala lumuyut sagunging napsu Lembita lampah utama Linumat jroning pambudi 133. Poma pacah tinuruta Pacalané kanthi meneping ati Pranawa nulya maujud Prayitna ing satitah Paran-paran parama tyasih tinuju Parma kang bakal kadarbya Pacondhang pan dèn tebihi 134. Ruruhing rasa respatya Rerangkèné raras rinasuk ririh Rurah rusra pan riningkus Riris rumesep ing rah Rorotunggil rinakit dinadya ramu Rerenggané rasararja Rerem rumaket retnani 135. Kasengsem luhuring budya Kang karantan tangèh lamun mumpuni Karirangga pénginipun Karuh mring kang kretarta Kadayané dèn udi kang nganti putus Katunan pan sumingkira Kawarna pucung puniki P U C U N G 136. Kaping pitu sumrap mring kang adi luhung Sagung kaéndahan
AAK Culture Libray 24 Kang pinaringken Hyang Widi Dèn resepna anèng teleng manahira 137. Tanem tuwuh sumrambah sato sadarum Malih pra manusa Miwah saisiné bumi Kanthi wijang pinaringan kaluwihan 138. Kabèh iku wus kinanthèn mring Hyang Agung Salir wewatekan Wèh resep sawiji-wiji Kawruhana ywa nganti kadamel ura 139. Lamun kamu nggatosken ingkang satuhu Salir kanugrahan Winiraos kraos èdi Temah nala ening kadereng memuja 140. Gesang namung lumingsir jroning sapangu Aywa tanpa tanja Kélangan ingkang pangaji Silar rasa, datan wruh rèhing Hyang Suksma 141. Gung pepacuh tinungkulna ingkang mungkul Dimèn uningaa Pangaosji mangénjali Ywa rinisak wit adrenging hardanira 142. Déné manu minangka punjering suluh Langkung kagunannya Tinitah kanthi linuwih Rasa budya tembung lampah éndah guna 143. Jagad agung muwus mulyaning Pukulun Lamun dèn eningna Kawuryan genging sih kang wi Karya nala ayem tentrem srah sadrema 144. Raos wardu asung warti kusung-kusung Swawi samya yitna Kadarman tuking basuki Datan liya Ingkang Akarya Bawana 145. Kang maujud sanggya kasunyatan misud Luhuring Hyang Suksma Gung sihé tansah ngopèni Kapranata patitis ing sapangrèhnya 146. Pan aturut mring sadya karsèng Pukulun Éndah tebanira
AAK Culture Libray 25 Nenuntun titah maniwi Angabektya lir péndah sang muniwara 147. Gung sasangkul gesang madyèng alam satu Tan ana manasya Lamun maneseb astuti Langkung adya Hyang Suksma manadukara 148. Lambak tuhu manjing manunggil Hyang Luhur Temah angraosna Ayem tentrem lawan èdi Kasirnakna sanggya lapa jroning nala 149. Aywa klèntu mrawasa larasing kidung Gitayèng bawana Nyenyekar sagung harjanti Lamun risak tan kena tinukar arta 150. Andon wuwus poma dèn udi kang alus Éndah munggwing prana Pinireng ngelam-elami Amranani karya asreping angkara 151. Tembung saru ywa sami dipun geguru Nyirnakken prabawa Miwah pangajining dhiri Damel camah rinèméh sarta winada 152. Béda lamun mrasudi lésan lir tatur Nora mung rirangga Nging yekti tumusing ati Tutur èdi mijil king telenging rasa 153. Pan sadyèku nyingkirken manah kang rengu Nyaketken nugraha Tumanduk dhateng sesami Kang mangkono upayanen aywa kemba 154. Kanthi tulus pikir dèn ulir kang lurus Ywa ngantya sumimpang Saking margining utami Pinuntua murih wèh harjaning jana 155. Dèn talusur talesih memet tan kuwur Ingkang sarwa adya Miling dadi nering budi Manah sotya sumingkir saking piala 156. Jroning samun becik manungku nenuwun Kalis lelamunan
AAK Culture Libray 26 Ngrerantam kang mbilaèni Pilangbara meleng maring rèh utama 157. Nering kalbu prenahna tan nganti kliru Mikir kang prayoga Pijinen barang kang èdi Tumusira raras rerem jro wardaya 158. Among wantu marmané trep traping laku Raras yèn rinasa Éndah kalamun kaèksi Samudaya badhé tansah nuju prana 159. Tindak-tanduk dèn udi supaya mathuk Jumbuh myang kahanan Sarwa-sarwi katon pèni Kawistara titis lantip olah kridha 160. Aja tambuh waspadakna amrih weruh Sabarang kang makna Pilihen ingkang taliti Singkirana apus kramaning panggodha 161. Budi sadu katitik sajroning laku Patrap kang utama Iku cihnaning pangerti Piniliha mawèh harjanta nugraha 162. Bekti lulut ngarsaning Hu pan aturut Uning mring karsanta Tan mbadal sagung karsèki Lega-lila kéntar nut ing sapangrèhNya 163. Yèn pinesu jiwa raga myang bebayu Bisa dinayanan Ing panguwaosing Bathari Pinaringan aji jaya kawijayan 164. Kang dèn bujung sanès atosing bebalung Miwah wuletira Kulit daging amrih sekti Paribasan tan tedhas lamun jinara 165. Bisa larut nyawiji kumepyur pulut Kalayan Hyang Suksma Tan ana ginggang samreki Satindaknya namung nut ingkang pinancya 166. Tan kumrungsung kasesa dadya linangkung mBebujung karosan
AAK Culture Libray 27 Nanging nyingkur Hyang Pramèsthi Yèn mangkana sumimpang kesasar marga 167. Kang ginayuh jugar wigar nora tuwuh Ura ngambra-ambra Pangèsthiné salah dadi Kawruh mentah datan éca dipun tedha 168. Kabèh iku pepacuh ingkang satuhu Éman dèn tilarna Milaur dipun prasudi Dèn èstokna dadya darma kang utama D U R M A 169. Apa baya wewarah kang kaping astha Brataning wong nenepi Laku angupaya Mustikaning manuswa Supados amunpangati Ing samudaya Ywa muspra tanpa werdi 170. Atetarak tan muhung ing kalairan Cegah dhahar lan guling Pasa lan aderma Tlatèn maring agama Nging ati tan dèn rawati Pan nora tanja Sami kadi tyang pingging 171. Sesongaran pamèr darbya kaluwihan Kaya tan ana malih Janma ingkang padha Tandhing lan kabisannya Angrèmèhken mring sesami Dadi tan guna Ngrasuk maring agami 172. Jangkepira manungku maring Jawata Kathah kang dipun sirik Nora rupa boga Dudu pranata puja Nanging sagung lampah sisip Dipun tilarna Puniku wèh hastuti 173. Nadyan rupak prananira dèn wiyarna Nora cupet ing budi Nututi candhala
AAK Culture Libray 28 Nurut hardaning hawa Nerak sarak tanpa isin Nir ing kayitnan Nalisir nyimpang margi 174. Pepénginan makantar-kantar angrebda Poma dèn kemudhèni Pinekak ywa ndadra Pinuntu kanthi lamba Pepacuh myang wasitadi Pakekenira Pan nuntun laksitèki 175. Tindak mblasar atetawa kanikmatan Tumrap kang tan udani Tumama ing karsa Temah kayungyun godha Tan kuwagang anyingkiri Trékah sulaya Tundhoné dadya tuni 176. Siluk rumpil ngambah margi kaleresan Sasat tan ana gampil Satuhu ing budya Sasmita dèn tilingna Sinartan antebing pikir Sirik piala Sumenggah hardèng karsi 177. Kabèh ika kalakyan lamun dèn udya Kanthi tlatèn taliti Kineker jro nala Kinemat ingecakna Kaprasudi dipun gladhi Kridhaning suksma Karèh nut ing prayogi 178. Dèn gegulang pamardi ingkang utama Datan pegat martapi Dyan awrat sinangga Dipun embat wardaya Déné yèn wus dèn antepi Dadya kuwawa Daryana gung utami 179. Lamun léna nilaraken kaprayitnan Lumuh macala kapti Lali pariwara Lelumban madyèngkara Léngah enering paniwi Lampah sulaya
AAK Culture Libray 29 Lalis datanpa werdi 180. Muja tapa atetarak durlaksana Mungkurken sagung yogi Meleng ing karsanta Manekung pancadriya Manunggil karsèng Hyang Widi Mat kautaman Mulung myang kang pinanci 181. Ingkang lagya ginadhuhan pangawasa Nilarna watak dhiri Milaur prasaja Tan ngendhakken sasama Nyingkiri tumindak sisip Wisésanira Nora kanggé ngakali 182. Tinahena salir pikir tan pakena Miwah sir kang nalisir Poma dèn cegaha Ywa jinarken ngrembaka Yèn kadhung amemalahi Tan gampil mendha Lir nyirep bagaspati 183. Pepénginan ngangah-angah ner kasugyan Nyalad adrenging karsi Tan ana warana Nyenyingget krodhanira Temah alepas kendhali Binandhang tebya Sir wangsul datan wani 184. Donya brana myang arta asring misésa Ngrèh manu dados abdi Lamun dèn turuta mBebudhak sakarepnya Ngicalken prayitnèng budi Dadya kethaha Lingsem tinilar sami 185. Wit hartaka asih darma waged musna Tegel maring pepati Pitenah deksura Paéka masang kala Wus tan ngéman sapadhèki Uger panjangka Kasil ginayuh yekti 186. Ya mangkana watak winengku kamurkan
AAK Culture Libray 30 Gegyan kang dèn ugemi Tan sipat prawira Lumuh wyataning dwija Pepoyan kang dèn antepi Langkung kuncara Mimpang wang kawon janmi 187. Lamun donya dadya punjer atinira Sinembah kadya Gusti Wlasarsa pan muspra Asih nora kadarbya Tegel roganing sesami Lampah daksiya Nguber mulyaning dhiri 188. Datan lepat wasitaning Hyang Indriya Paring tuduh mring janmi Kacaryan hartana Wewijining candhala Damel risaking pamardi Pan dadya ura Jugar tatanirèki 189. Yèn ketaman branta ngempalaken brana Wuru tetandho rukmi Angles wit kasmaran Kasulistyaning sandhangan Supé myang leresing margi Dadya kantaka Lamun panggayuh tuni 190. Samubarang kaudi cekap samurwat Dé pikantuk nglangkungi Swawi tinampia Nugrahaning Jawata Loma lila mitulungi Kang kacingkrangan Ywa nyimpen manah cethil 191. Poma-poma aywa tilar kautaman Nggegulang sasmitadi Dohna kadurjanan Temen rèh kaprawiran Tinangsulan ing tyasrèki Aywa dèn culna Bundhelen kang permati 192. Aywa nyimpang dedalan maring pepadhang Dyan ciyut sukar rumpil Dipun tlatènana Kinanthèn sabar drana
AAK Culture Libray 31 Supayantuk kang kaèsthi Mrih tan kuciwa Pinegat tan wruh margi MEGATRUH 193. Marma iki kaping nawaning pepacuh Mirid wedhar rasa jati Mijil saking tyas manekung Manungku ngarsaning Widi Manjing manunggil Hyang Katong 194. Kang pangaji munggwing gesang kang satuhu Macala suksma kaèsthi Pinurih karuh myang tuduh Mring punjering jasadrèki Uninga jatining Manon 195. Aywa kongsi darbé nétra tan andulu Tuk wijiling suksma jati Sangkan paran nora weruh Temah ical nering kapti Lumaksana tanpa waton 196. Wasitadi wineca dwija rumuhun Nélakna kahanan janmi Kanthi tetanya lir tambuh Wicalen titah kang ngèksi Miwah kang gesang sayektos 197. Dèn wangsuli apatitis miwah jujur Kahana ingkang sayekti Tyang wuta kathah linangkung Makaten ugi kang lalis Klayan kang urip kinaot 198. Apan janmi nadyan melèk socanipun Ananging boten udani Aosing gesang satuhu Asor prabawaning budi Acecanuk nora tinon 199. Iku kadi pasemoné titah blilu Ingkang suthik aningali Ismayaning Hyang Ma Agung Isin miyat urip jati Ilang lumuyuting batos 200. Nenggih sami klayan jana karan layu
AAK Culture Libray 32 Nadyan tata wadhag urip Nanging datan wikan ilmu Nasar anggènnya lumaris Nora béda kadya layon 201. Urip jati kudu kinanthènan kawruh Uninga jatining urip Upami lirwa binuru Uwal king jejering janmi Uwas tumraping lelakon 202. Kasmaran mring pepuntoning sanggya laku Kadidéné tèsing warih Kinempal myang asalipun Kumeplas manjing jaladri Kekalihnya luluh winor 203. Suksma kéntir ngenut jantraning Pukulun Sumarah pasrah tan banggi Sirna pepénginanipun Sumuyut wetah sadyèki Sumilak dugèng pangampon 204. Olah batin pan tilar sesuker sagung Osiking tyas mung nyawiji Manunggil klayan Hyang Agung Memet rinasuk sesuci Mrasudi puji kang twajoh 205. Neng samadi lelana lebeting anung Nilarna rupeking pikir Ning nering suksma sumusup Nenungku niat mratapi Nir sanggya sedya piawon 206. Tan angudi kuncara pamurih kasub Tatasing puja siningid Tinutup korining napsu Trékah léngah dèn singkiri Tulus numusi kang anon 207. Ngarsèng Widi dhéngah lampah sarwi katur Tan wènten ingkang sinelip Sagung prasida kadulu Ginelar wijang katawis Losna sadarum sumaos 208. Aywa nganti darbé raos wus linangkung Nindakken kasucèn yekti Kawentar buntasing kawruh Lepat saking lampah sisip
AAK Culture Libray 33 Ngarsaning Hu andhap-asor 209. Gung prayogi kanthi manasya dhedheku Rumaos dèrèng pinanggih Sampurnaning tata-laku Temah kadereng mrasudi Minta apuraning Manon 210. Sembah bekti kinanthènan manah wutuh Iswara cinepeng sami Hastungkara ingkang mungkul Wèh tentrem myang hasastani Asmaralaya cinadhong 211. Dipun èsthi tresna asih mring sadarum Lir tumrap diri pribadi Samubarang dipun émut Tinepakna sarirèki Temah tumindak tan waton 212. Mring sesami nala kasengsem sung asih Tan remen miruda janmi Punapa malih nyenyaru Akarya tabeting ati Ywa damel asanès wirong 213. Lamun uning manuswa gesang tan patut Bebasan pinanggang hagni Nyanggi bebahaning laku Dèn éklasna suka warih Paring asrep mring kang ngorong 214. Winigati ingkang mbetahken pitulung Sasagednya dèn jurungi Wirya paring timbang nyuwun Damel wikaraning kapti Sung awanda myang kang éwoh 215. Yèn angèksi wakala kang lagi nempuh Nora merem tan preduli Nanging legawa misungsung Pinurih awinda gingsir Wèh wiryawan kang prihatos 216. Udani mring roga-yogi awrat lalun Pan arsa asyah ngrerujit Kanthi wikrama wèh lipur Awicarita binangkit Rahajeng linepat régoh 217. Nora sengit tumanduk tumrah kang klintu Asih rumangkang jro kalbi
AAK Culture Libray 34 Lila ngaksama atulus Seserik binuwang tebih Winengku sucining batos 218. Manah drengki tan winales dimèn tatu Nging binayar tindak becik Winungkus pangaksama gung Sinupèkna nadyan rungsit Pan mesgul datan sumiwo 219. Dipun èsthi bisa kamot jroning kalbu Gumelar kadya jaladri Nadyan bengawan sadyèku Lumintir mili ngebeki Tan pisan-pisan arsa rob 220. Tanpa tepi nora jajag lebetipun Momot sagunging prakawis Sabarang kawrat tan mingkuh Rinendhem madyaning warih Nora nggresah datan kisroh 221. Ya kadyèki prana aywa gampil pugut Mupus kalamun ngadhepi Bebahan awrat linangkung Lir langkap pinenthang tuni Lepat tan ngéntasken gatos 222. Angadhepi manéka trékahing manu Miwah wuwus kang nyakiti Pamigunanipun satru Pinggala pangucap rasmi Dharana rinaswa kamot 223. Dèn tebihi watak mrahat péndah margu Sereng-buteng lir tyang pingging Dharaka sinantun puguh Murcita ingkang pinanggih Luhung matirta waspaos 224. Janma dhikih asring kathah godhanipun Tilar rasikaning ati Gung rusid minangka pangkur Tan panggah megeng karsèki Radyalpa ngengurung raos 225. Rismarini pinanggya anèng Pukulun Tumrap kang maratuka Ji Kanthi tlatèn dèn maraup Pujinira ruma amrik Dadya pangabekti yektos
AAK Culture Libray 35 226. Kadya rawi suka tuduh padhangipun Narbuka dhedheting ratri Sanggya rastala mataun Trawaca tan ana kèri Makaten tiyang ngabektos 227. Ganaresi ingkang ajumeneng ratu Nggegurua pangrèh aji Taksaka lit wisa manjur Aywa sumelang tan dhaning Lir tatur kumambang abyor M A S K U M A M B A N G 228. Lhah puniki pawingkingipun pamardi Kang kaping sadasa Jangkep piwucal utami Ywa nganti sinélakana 229. Pungun-pungun kalamun dèrèng udani Kuwatos miwah was Tanpa kumandel ing Widi Nora wruh keplasing suksma 230. Titi wanci wangsul mring sangkanirèki Mesthi bakal teka Nora kena dèn sélaki Poma tan miris ing nala 231. Yapwan janmi tan mawastu rèhing Gusti Yekti dadya susah Sang Mahasasa nyarangi Yamani mahèr yitmanya 232. Lamun prapti titi wanci kang pinasthi Kodheng jroning rahsa Yojana tan uning sami Awinda nering panjangka 233. Janma pingging talompé ngeningken gati Kikising agesang Tumrahing titah sadyèki Temah nguja hardèng karsa 234. Gumarangsang kasukan dipun turuti Mumpung maksih pana Plethèking sang bagaspati Tan nyaruwé yamaloka 235. Tan kayaa yatma madyèng jagad mangkin
AAK Culture Libray 36 Nyarwètèh lampahnya Mahara anyakrawati Puguh kasupèn Hyang Suksma 236. Yèn mangkana lirwa mring swarga sayekti Mbebujung kadonyan Lupa paraning dumadi Kasasar tan manggih tarsa 237. Nanging janmi kang sengsem yogasamawi Dharannya tumata Mraharana manah suci Sinung pangerti utama 238. Kanthi wijang wijiling tedah suyati Yadya repah raga Wijaya mangrèh hastuti Rasmana karya raharja 239. Karuh maring sangkan paraning dumadi Tinitah Hyang Suksma Sumbering sadya darmadi Loka paleremaning suksma 240. Lamun murcat tan tambuh paranirèki Rusak raganira Yitma méntar gya maniwi Wangsul sangkaning yudana 241. Nora miris ywan Sang Widhitusdha nimbali Cukup sangunira Sinartanan darma bekti Mituhu sanggya karsanta 242. Trusing ati widhwanta lila tinampi Larakung linepat Wit luding laris pinasthi Wilapwa tinilar tebya 243. Sihing Widhi dadya wayira pangaji Kenceng cinepengan Pinangka wot ingkang dyapi Tumuju lokabuwana 244. Dipun ening ngener lukikaning Gusti Nyawiji sedyanta Tan malang tumolèh margi Nyapih sagunging angkara 245. Wus nyawiji manjing jro jatining waji Uwal king walitya Ngalindhih krenteg nalisir
AAK Culture Libray 37 Dumoh saking sanggya dama 246. Kanthi éling manunggil klayan Hyang Rawi Suméndhé sadrema Sumèlèh pasrah karsa-Ji Cinadhang papan diwala 247. Janma bekti winengku wuyuting rati Sinung panggraita Landhep nilingken pamisik Temah wruh mring pepancènnya 248. Pan patitis kamuksanira udani Dyan nora jumawa Rumaos darbé pangerti Nging miling rèhing Jawata 249. Nora samar mring pepesthèn kang dumadi Pepancèning suksma Ingkang tinamtu ing nguni Weruh titi mangsanira 250. Yèn wus dugi kikising gesang puniki Wangsul mring sangkannya Sang Widhitusdha nimbali Ywa tidha-tidha nglenggana 251. Pan Hyang Widi badhé apeparing gati Minangka pratandha Kekeran pesthining janmi Pinurih samya samekta 252. Nora kénging puguh mirong karsèng Gusti Nyahak mring karsanta Nguman-uman kang pinaring Tan narimah wilasa-Nya 253. Luhung sami tiniling ingkang winisik Temahan trawaca Kala-mangsa kang pinasthi Apan samya kawruhana 254. Yèn wus dugi titikan praptaning wanci Swawi cumadhanga Ywa manesel gesangrèki Sampun cekap lampahira 255. Purnèng anggit wilapakalangyan werdi Tujuning panjangka Tan sanès amigunani Janma kang munggwing rastala*** JARWINING TEMBUNG KAWI
AAK Culture Libray 38 KAJLÈNTRÈHAKEN URUT ANGKA PADANING SEKAR 1 2 3 4 5. 6. mijil kalbi rudatin wineca hangga aking mèt kapti mopo pamisik = medal = kalbu, manah = kasisahan = dipun weca, kababaraken = angga, badan = kera, boten pitaya, garing = pados, ngupadi = manah = semplah = wisik ingkang kababar wé wignya dhihin = toya = wigna, limpad, langkung, saged = kapisan, rumiyin kayun uning mangénjali = éndah linangkung = pikajengan, manah = sumerep, mangertos 135 karantan karirangga karuh kretarta pucung 136 sampun trawaca 137 sampun trawaca 138 ura 139 sampun trawaca 140 sapangu silar 141 pepacuh mungkul mangénjali harda 142 sampun trawaca = karaos = rinengga = wanuh = kuwaos, kuwasa = angkat, kaangkat = wigar, risak = sakedhap = sumingkir, nilaraken = wewarah, pranatan, paugeran = gentur, kanthi èstu = éndah linangkung, kaéndahan = pikajeng, napsu 7. 8. durlaksana = tumindak awon pamardi nala ngèsthi sangsam salit arda curi lana = piwucal = manah = kaajab, pangajab = kidang = ngelak = redi = rumpil = lampah 9. 10 11 12 13 14 mangkin = sapunika = pengung, bodho, wangkot ing manah = katingal = jejer, jati = kasangsaran, tuni, ngrerisak = sagung, sadaya = awon, piawon pingging katartya dhat wisuna sanggya juti pariwara = piwucal, pepènget wiwara = piwucal, pangrèh ditya sarak sadarum Hanindha = Maha Agung = denawa, buta = awisan, paugeran = sadaya 15. karuhun 16. hagni layu rukmi pangastaw a prastawa sampun 17 = rumiyin = latu = pejah = emas, jené = pangalembana = lelampahan 18 143 muwus kawuryan wi 144 wardu warti yitna 145 misud 146 maniwi muniwara 147 sasangkul satu manasya maneseb manadukara 148 lambak lapa 149 mrawasa nyenyekar harjanti 150 sampun trawaca 151 sampun trawaca 152 tatur rirangga 153 sampun trawaca 154 jana 155 sampun trawaca 156 sampun trawaca 157 sampun trawaca 158 among wantu = wicanten, nyariyosaken = katingal = linangkung = alus = tutur = ènget = ngluhuraken = sowan = pandhita Agung = sesanggèn, sesanggeman = satunggal (kanthi werdi : iki) = sisah, kasisahan = nempuh = njurungi = labet, lelabet = panandhang = ngrisak = ngidungaken = éndah linangkung = jené, emas = rerenggan = manusa = angèn wanci
AAK Culture Libray 39 19 trawaca sudra pilu = asor = sangsara 20 kekucah tuni andika = peparing kanthi loma = rugi, sangsara = sampéyan marepegi = methukaken siya = nandhang, sangsara 21 wruhanta = kasumerepana kaèksi nuju prana 159 kawistara lantip kridha 160 tambuh 161 sadu (kanthi werdi : empan papan) = katingal, tiningalan = nengsemaken manah = katingal = pinter, wasis = tindak-tanduk, pandamel = kirang pana = aos, saé, lembah 22 23 24 25 sampun trawaca sampun trawaca tetèki sampun trawaca sampun trawaca = prihatos, nglampahi harjanta 162 Hu karsanta kéntar = éndah linangkung = Pangéran = karsanipun = késah, kéntir 26 27 28 29 30 31 32 33 34 durgama gati ruhara sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca ranu lelana kikis = pongah, grusa-grusu = prakawis, padamelan, perlu = pakèwed manéka warni = toya = lampah, ngulandara = wates 35 luru sapangu sampun trawaca kayun kayungyun = kapéncut samun diyu sumirih lungit ilapat = pados = sakedhap 36 37 = pikajeng, manah = sepi, boten ngedhèng = denawa = alus, sarèh = lembat, angèl = pasemon, pratanda = dipun dhelikaken, kadamel wados = boten ngedhèng, dhedhelikan = maujud, cetha = jujur, ngeblak 38 49. 40. siningid 41 42 makna sesiliban burus pranyana = pandugi, panginten lampus sampun trawaca 45 46 wewéka 43 44 = pejah, cilaka = akal, cara = énggal-énggal gupuh mbadal 163 pinesu 164 jinara 165 ginggang pinancya 166 sampun trawaca 167 sampun trawaca 168 sampun trawaca 169 munpangati 170 tetarak guling pingging 171 darbya 172 boga 173 rupak candhala nir 174 ngrebda pinuntu lamba 175 sampun trawaca 176 sumenggah 177 udya kineker 178 martapi daryana 179 madyèngkara 180 yogi 181 sampun trawaca 182 tinahena = nyahak, lumawan = dipun gladhi kanthi lampah = dipun jara, tinumbak, tinuwek = pisah, kaletan = pinanci = migunani, piguna = sesirik = tilem = pengung, wangkot ing manah = gadhah = tedha, tetedhan = rupek = awon, piawon = tanpa, nilar, kalis = ngrembaka = kapuntu, kabundhel = lemba, langkung = ngawonaken, nglindhih = udi = sinengker = martapa, nglampahi = pikajeng, thukul = madyaning angkara = panandhang = dipun ampet
AAK Culture Libray 40 47 sampun trawaca 48 limpad 49 mahas puput sampun trawaca apun sampun trawaca ngluru tuwajuh kupiya marlupèng dhiri sampun trawaca sampun trawaca 50 51 52 53 54 55 = pinter, wasis = manungku puja = tuntas = buntas ing seserepan = ngupados = kénging pinitaya = nggayuh, usaha = tan ngemuti kawontenanipun, kaladuk bagaspati = srengéngé = aling-aling, sesingget = tebih = nguwaosi = donya brana, bandha = wiyata, piwucal 183 warana tebya 184 misésa 185 hartaka 186 wyata dwija pepoyan mimpang = guru = wewarah, sesanti = sasap, menang 187 sampun trawaca 188 hartana = bandha donya, arta 189 sampun trawaca 56 57 wiyati = langit, akasa 190 sampun trawaca 191 sampun trawaca 58 59 60 61 62 sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca linakya 63 64 65 jumawa sampun trawaca jana sarjanadi 66 mar wiku sampun trawaca sampun trawaca kalbi dursila lalis 67 68 69 70 kalakya 71 72 73 74 laya kahana dhuhkita branti ginarba rat nandhang roga mulung sampun trawaca sampun = katindakaken = umbag, umuk, sesongaran = manusa = sarjana Agung = éndah, kawentar, ngambar = pandhita, pratapa = kalbu, manah = awon, piawon = pejah = kalampahan = pejah = kawontenan = sisah = sedhih = kakandhut = jagad, alam kasunyatan = sakit, sangsara = pasrah sumarah 192 sampun trawaca 193 sampun trawaca 194 sampun trawaca 195 sampun trawaca 196 tetanya ngèksi 197 sampun trawaca 198 tinon 199 blilu ismaya miyat lumuyut 200 layu 201 lirwa 202 sampun trawaca 203 banggi pangampon 204 twajoh 205 neng anung 206 kasub anon 207 prasida 208 sampun trawaca 209 manasya dhedheku minta = apitakèn = ningali = sumerep, ningali = bodho, cubluk = cahya, prabawa = ningali = linebur = pejah = kesupèn, talompé = bangga, suwala = pangempwan, prabu, ratu, Gusti = tuwajuh, kénging pinitaya = kèndel = ening = kawentar, kajuwara = aningali = lelampahan = sisah = dheku-dheku, madhep = nyuwun
AAK Culture Libray 41 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 trawaca laksita sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca pariwara gwah sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca sarpa kresna wreksa 87 88 rekta sampun trawaca daksina paksi 89 ris kaot praya kabranangi ng rana paribaya rudra waskitha pramana 90 91 miyat kingkin mulat warastra rungrum = lampah, tindak = piwucal, wewarah = Agung, adi = sawer = cemeng = wit = abrit = kidul = paksina, lèr = aris = kiyat = manah = kabrananging manah = bebaya, sagung prakawis = angkara = titis, wicaksana = awas, waskitha = ningali, mangertosi = sisah = ningali, waspada = jemparing, dedamel = pangrungrum = pandugi, pangatos-atos, kawaspadan 210 iswara hastungkara hasastani asmaralaya 211 sampun trawaca 212 miruda wiruda wirong 213 hagni 214 wirya wikara awanda 215 wakala awinda wiryawan 216 lalun asyah ngrerujit wikrama awicarita régoh 217 rangkang rumangkang 218 rungsit sumiwo 219 rob 220 sampun trawaca 221 pugut langkap 222 pamiguna pinggala rasmi = sabda kaluhuran = pujibekti = ngrahajengi (hasasta = rahajeng) = swarga = meksa, mrawasa = paksa, galak = sedhih = latu = luhung, luhur, saé = padhang, langkung padhang = padhang = cilaka = peteng = kamuktèn, kamulyan = langkung = ngrisak = ngejur = linangkung ing tembung, tata saé = ayem, raras = lumpuh = griya = gegriya = angèl = ngaru-biru, mbebidhung = bena, banjir = punggel, tugel = gendhéwa = paminter = julig = asri, adi 92 93 94 95 96 97 pranyana sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca sampun trawaca paramarta = welasan, adil lès runtik karna = pangucap, wuwus = tatu, sakit (ing manah) = talingan dharana raswa rinaswa 223 mrahat margu pingging dharaka puguh murcita = sabar = raos = rinaos = kados tiyang urakan = sato = bodho = sarèh = wangkot = sisah
AAK Culture Libray 42 98 tyassarju bangkit pangarsa = pangajeng, pemimpin jinemalan = dinukan ingkang sanget = manah sengsem = saged matirta 224 dhikih rasika rusid = tirakat = ringkih = suci, wening = pakèwed = kawula, andhahan ingkang kaayoman = supados = tuladha 100 bramantya = deduka 99 dasih kinèn palupi pangkur megeng radyalpa 225 rismarini = buntut, pawingking = ngampet = sangsara = icaling peteng sampun trawaca taksaka sampun trawaca sampun trawaca 101 102 = sawer 103 104 105 nur = cahya = wulan (rembulan) sasadara sampun trawaca 106 107 rumantya = kaentosan, ngentosi maratuka maraup ruma amrik 226 rawi rastala mataun 227 ganaresi = muja = sesuci = wangi = ngambar = srengéngé = bumi = ningali = resigana, déwa 108 sampun trawaca taksaka = sawer 109 nir lupa sampun trawaca sampun trawaca 110 111 102 kemat 103 kuyang pradani = sampun ngantos kasupèn = wicaksana = kekajengan = pradana, sugih dhaning = endah, aji tatur = emas, jené 228 pawingking 229 pungun-pungun = ngungun = ningali = pungkasan udani 230 sampun trawaca = kasengsem, kapéncut = uninga, enget = manah awon = paékan kacaryan hudmani 114. wisata wisaya wasyasat = cilaka, wewelak wismaya 115 pikurihan pakeken pakena hastuti 116 kekuca gung sarju 117 rengu 114. wisata wisaya wasyasat = cilaka, wewelak wismaya 115 pikurihan pakeken pakena hastuti 116 kekuca gung sarju 117 rengu sak serik 118 burus prasida pangastuti = pamatur nuwun 119 gegyan wasitadi giba gibanta hista macangkra ma tapi 120 = wewaton, géndholan = pitedah ingkang luhur = kasagedan = kasagedan sampéyan = cipta, pikajeng = pepacangan = alahboten, alahora = yèn, bilih, bokmenawi = mituhu, miturut mawastu = Maha Kawasa Mahasasa = nyirik nyarang yamani = naraka mahèr = ngentosi yitma 231 yapwan 232 yojana uning awinda 233 sampun trawaca 234 nyaruwé yamaloka 235 yatma nyarwètèh mahara nyakrawati puguh 236 tarsa 237 yogasamawi dharan mraharana 238 suyati = nyawa, suksma = paningal = sumerep = peteng = mraduli = naraka = gesang = boten limrah = ngangkah = ngubengi jagat = wangkot = bingah = puja semèdi = dalan, margi = meleng = pandhita yadya repah = sanajan = lirih, ringkih
AAK Culture Libray 43 121 sannya lumaris kalakyan g a t a 122 kéwala béla sampun trawaca 123 124 sinu gitaya 125 saharsa 126 gita = sedya = lumampah = kalampahan = tata, pranata = kémawon = sisah = linangkung = anggit, kekidungan = bingah = tembung wijaya rasmana 239 darmadi 240 loka 240. murcat yitma méntar maniwi yudana 241 ywan 242 widhwanta = unggul, menang = pangucap manis = wilujeng = panggénan, papan = pejah = nyawa, suksma = késah = sowan = manusa = yèn = pepesthèn pangastaw a 127 marlupa parama sinuprih 128 pracura puruhita 129 manu = puji, pangalembana = kesupèn, tumindak lepat = linangkung = supadosa = prayogi = nggeguru = manusa lumaksita = lumampah walaka = sawantah, kémawon 130 sumimpang = sumingkir, siningkiran abadya = langgeng 131 sambartaka = téja, kluwung sumirat senen = sumunar = cahya 132 prana lumingsir lam-lam lumuyut lembita = manah = sumingkir, nyingkiraken = sengsem, remen = nglebur larakung lud laris wilapwa 243 wayira dyapi lokabuwana = susah = tuju, ener = lampah = godha = toya wening = Kawasa = swarga = suci = raos, rahsa = lepat = nebih = asor, bodho 244 lukika 245 waji walitya dumoh dama 246. rawi = srengéngé diwala 247. wuyut rati 248 sampun trawaca 249 sampun trawaca = rinengga asri = ayom, sih = wulan, rembulan = nglangkungi 250 sampun trawaca lumat = alus, lembat 133 pacah = waler, wewaler pacala = pangulah 251 sampun trawaca 252 mirong wilasa = lumawan = kanugrahan, peparing pranawa = padhanging manah 253 sampun trawaca prayitna = ènget, waspada 254 manesel = getun, keduwung parama = linangkung 255 wilapakalangyan = serat rerepèn parma = kanugrahan rastala = bumi 134 pacondhan g ruruh = luruh, rentah respatya = pangrisak rurah = respati, nengsemaken = reribed, momotaning manah rusra = kasisahan, pakèwed riris = antèr, lumintu ririh = lirih, alon
AAK Culture Libray 44 ramu rasararja retnani = campur dados nyawiji, tumbal = manah sengsem, bahagya = retna, sesotya, inten, sari, adi