WULANGAN 1 : NGUDI LESTARINING ALAM Kompetensi Dasar dan Indikator 3.1 Mengidentifikasi, memahami, dan menganalisis teks nonsastra (berita, artikel, laporan, dan lainnya) secara lisan dan tulis. 3.1.1 Menjelaskan struktur artikel. 3.1.2 Menjelaskan jenis artikel. 3.1.3 Menganalisis isi artikel. 4.1 Menginterpretasi, menanggapi dan mengekspresikan isi teks nonsastra secara lisan dan tulis. 4.1.1 Membaca ekspresif teks artikel. 4.1.2 Meringkas artikel 4.1.3 Menanggapi isi artikel. 4.1.4 Menulis artikel sederhana Pasinaon iki ngrembug teks artikel. Ancase supaya para siswa bisa tambah kawruhe ing babagan lingkungan alam, trampil, kreatif lan bisa gawe sawijine artikel babagan lingkungan. Mbabar Wawasan : Bab Lingkungan Alam 1. Tahun Alib Bakda Mulud wulanipun, Windu Sengara tinulis, Mbeneri mangsa kawolu, Jemuwah Wage kang ari, Tanggal rolas wus kelakon. 1. Tahun Alib Bakda Mulud wulanipun, Windu Sengara tinulis, Mbeneri mangsa kawolu, Jemuwah Wage kang ari, Tanggal rolas wus kelakon. Mung slamet kang den upados. 6. Pra nayaka punggawa samya gumregut, Ngopeni kawula alit, Darapon bisa rahayu, Lanang wadon padha ngungsi, Golek papan luwih adoh. 2. Tabuh sewlas kaleres wanci dalu, 7. Ngedohi papan dununge Gunung Kelud, Kang mutahken watu krikil, Kilat kumlap mumbul dhuwur, Damel giris jroning ati, Madhangi jagad cumlorot. 7. Ngedohi papan dununge Gunung Kelud, Kang mutahken watu krikil, Kilat kumlap mumbul dhuwur, Damel giris jroning ati, Madhangi jagad cumlorot. 3. Bingat-bingut pangamuke gunung Kelud, 8. Wedi miris ningali urubing gunung, Mangangah awujud geni, Pindha neraka andulu, Sasat arsa nglebur bumi, Lir kiyamat wus dumados. 8. Wedi miris ningali urubing gunung, Mangangah awujud geni, Pindha neraka andulu, Sasat arsa nglebur bumi, Lir kiyamat wus dumados. 4. Sigra cancut tumandang paring pitulung, 9. Tanpa kendhat dumadining kang dahuru, Pangarsane praja sami, Mapanaken rakyatipun, Amrih rahayu basuki, Ninggal desane kang kothong. Ana lindhu tuwin banjir, Lumaku ing saben taun, Angin gedhe nora keri, Wana gundhul tanah longsor. 5. Wektu enjing udan awu mabul-mabul, Sumebar ing ngendi-endi, Agawe susahing kalbu, Kekes giris sarwi nangis, Panjebar Semangat 11/15 Maret 2014 kaca 35 Sastri Basa / Kelas 10 5
Sawise nyemak tembang mau, wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki! 1) Kapan Gunung Kelud njeblug? 2) Kapitunan apa wae kang dirasakake nalika Gunung Kelud njeblug? 3) Apa kang ditindakake pamarintah nalika Gunung Kelud njeblug? 4) Gunung Kelud iku manggon ing tlatah kabupaten endi? 5) Kajaba Gunung Kelud apa wae kang kok weruhi saka kabupaten kasebut? 6) ―Wedi miris ningali urubing gunung‖. Terangna tegese gatra kasebut ? 7) Kajaba gunung njeblug, bencana alam apa wae kang dumadi ing Indonesia? 8) Apa kang koktindakake, yen sing nandhang bencana alam iku awakmu? 9) Yen ana bencana alam ing sakupengmu, apa kang koktindakake? 10) Kepriye pangrasamu yen ndeleng para kurban bencana alam? Gumelare jagad raya saisine cinipta dening Gusti Kang Akarya Jagad kanggo manungsa supaya dijaga kanthi becik. Manungsa ora oleh ngrusak alam saisine kang cinipta dening Gusti Allah, kayata negori wit-witan sakarepe dhewe kang bisa nyebabake ora imbange lingkungan. Ing alam donya, manungsa urip bebarengan karo makhuk liyane yaiku kewan, wit-witan, lan barang-barang liyane kaya langit, watu lan banyu. Jagad gumelar iki minangka srana kanggo golek kawruh. Ing pasinaon iki bakal disinaoni babagan artikel ngenani lingkungan alam. Kanggo mbukak wawasanmu ngenani ngudi lestarine alam, bisa kokwangsuli pitakon- pitakon ing ngisor iki kanthi migunakake basa kang trep! 1) Kepriye kahanan lingkungan ing omahmu? 2) Jlentrehna apa wae kapitunan kang disebabake dening rusake alam! 3) Bencana apa wae kang disebabake saka kedadeyan alam? 4) Bencana banjir bisa njalari kapitunan apa? 5) Manut panemumu, apa sing bisa ditindakake kanggo nyegah banjir? Pasinaon 1. Modhel Teks Pinilih : Nyinau Teks Artikel Kegiatan kapisan, para siswa diwenehi kalodhangan nyinaoni babagan artikel. Kanggo sarana sinau para siswa bakal kaajak mbedhah teks artikel kanthi irah-irahan ―Rusake Lingkungan Hidup‖ Garapan 1 : Nyemak Teks Artikel Bab Lingkungan Hidup Semaken kanthi premati, teks artikel kang diwaca dening kancamu! Rusake Lingkungan Hidup Rusake lingkungan mujudake deteorisasi lingkungan kawistara saka ilange sumberdaya bumi, banyu, hawa/udara, curese kewan lan rusake ekosistem. Rusake lingkungan bisa mujudake salah sijine bebaya tumrap uriping manungsa. Bab iku wis nate dielingake dening ―High Level Threat Panel PBB‖. Rusake lingkungan amarga saka maneka warna sebab, sing paling gedhe pangaribawane yaiku krana pokal gawene manungsa. 6 Sastri Basa / Kelas 10
Lingkungan alam sing rusak bakal nduweni efek tumrap uripe manungsa lan nduweni potensi bakal kelakon anane bencana ing tembene. Rusake alam bisa disebabake dening faktor alam lan uga manungsa. Manungsa saya srakah lan ora nggatekne lingkungan. Kamangka menawa kita bisa lingkungan, mesthi ora bakal gawe kapitunan tumrap awake dhewe lan generasi sabanjure. Kosok baline, yen kita bisa njaga, agawe kestarine alam, kaendahan lan mumpangate bisa kanggo anak putu. njaga Lingkungan alam kalebu lemah, banyu, alas, lan hawa perlu dijaga supaya sumberdaya alam tetep lestari lan ngasilake paedah kang maksimal kanggo karaharjane manungsa. Lingkungan kalebu lingkungan biotik lan abiotik. Yen lingkungan rusak, bab iki bisa anjalari ekosistem darat, segara lan kabeh makhluk kang ana ing jagad iki rusak uga. Alam sing rusak nyebabake panguripane bakal ngalami owah-owahan. Kewan-kewan bakal pindhah panggonan golek papan sing bisa nyukupi kabutuhane. Karusakan alam sing paling gedhe disebabake dening manungsa katimbang faktor alam kang dumadine ora saben dina. Owahe iklim global ndadekake negara-negara maju nduweni kawigaten gedhe tumrap rusake Alam. Manawa iklim global owah, bab iki nyebabake munggahe suhu amarga akumulasi gas emisi ing atmosfer utawa uga bisa kaistilahake Global warming (pemanasan global). Indonesia minangka negara berkembang uga ngalami rusake alam kang nduweni dampak negatif tumrap karaharjane panguripan. Karusakan lingkungan amarga pokale manungsa nyebabake pageblug/penyakit, bencana lan kapitunan tumrap manungsa dhewe. Rusake Lingkungan Saka Rubedaning Alam Akeh dhahuru kang anjalari rusake lingkungan hidup, salah sijine amarga gunung njeblug. njeblug mujudake Gunung aktivitas sawijine salah vulkanisme dumadine lan gejala alam. Kahanan iki ora ana nyegah sing gunung mau. panjebluge mbledhose/njebluge Akibat ngrusak gunung lingkungan amarga gunung muntahake sawernane material padhet sing nibane sawah, omah, alas lan apa wae sing ana sakupenge. Saliyane iku lindhu lan siklon uga kalebu bencana alam sing ngrusak lingkungan. bisa bakal Sastri Basa / Kelas 10 7
Rusake Lingkungan Amarga Pokale Manungsa Manungsa nduweni akal budi kanggo nyukupi kabutuhane. Nanging, sifat manungsa kang murka (srakah) njalari tumindake dhemen ngeksploitasi alam kanggo nggolek kauntungan tanpa winates, tanpa migatekake efek liyane. Maneka warna tuladha rusake alam amarga pokale manungsa yaiku banjir, longsor, illegal loging, alas gundhul, penambangan liar, pencemaran udara, pencemaran air, lan sapunanggalane. Yen manungsa isih tumindak kaya mangkono terus-terusan, mesti wae alam ora bakal bisa awet lan kapitunan bakal dirasakake manungsa dhewe. Bausastra 1. curese 2. karaharjane 3. dhahuru 4. gunung njeblug 5. 6. kapitunan illegal logging = entek/ilange = keslametan, kebegjane = bencana, pageblug = gunung mbledhos = mbabat alas sembarangan = rugi Sumber Ing garapan 1 iki ana pitakon-pitakon kang gegayutan karo wacan. Pitakon iki wigati banget kanggo nyumurupi isine wacan ― Rusake Lingkungan Hidup‖. Artikel kang kokwaca mau ana perangan-perangane yaiku pangiring (pengantar), isine masalah, dudutan. Peramhan-perarangan mau diarani perangan strukturing artikel. Kanggo njajagi kawruhmu ngenani wacan mau, wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki! 1) Apa kang bakal dumadi menawa lingkungan rusak? 2) Kepriye akibate manawa lingkungan kita rusak? 3) Apa mupangate yen alam dijaga kanthi becik? 4) Terangna apa wae kang njalari rusake lingkungan! 5) Geneya negara-negara maju nduweni kawigaten gedhe tumrap owahe iklim global? 6) Apa kang koktindakake nalika meruhi rusake lingkungan? Garapan 2 : Medhar Strukture Artikel Kaya kang diandharake mau, sawijine artikel nduweni struktur tartamtu. Ayo diudhal miturut strukture, teks artikel kanthi irah-irahan ―Rusake Lingkungan Hidup‖ mau ! Wedharan bab artikel kasebut, maujud saka struktur panulisan artikel ngisor iki: Bagan 1.1 struktur artikel 8 Sastri Basa / Kelas 10
Cathetan : Struktur teks artikel mujudake gegambaran kepriye artikel kasebut diwangun. Bisa kokjingglengi sawijine artikel kasusun kanthi struktur : pambuka, isi, lan dudutan. Panulise artikel kudu migatekake isine gagasan utawa ide ilmiahe. Gagasan ilmiah iku bisa disumurupi saka substansi gagasane lan alur ilmiah ing artikel kasebut. 1. Sawise nyemak artikel ―Rusake Lingkungan Hidup‖, aranana jinise teks arikel mau! 2. Udhalen perangan-perangane artikel! 3. Tulisen gagasan pokok sing koktemokake ing tabel ngisor iki! Struktur Teks Gagasan Pokok Pambuka Isi Dudutan 4. Kanggo mangerteni isine artikel, kudu dipahami isi paragraf, gatekna perangane artikel ing dhuwur! Banjur jinglengana tulisan kang kacithak miring minangka fakta. Struktur Teks Ukara Pangiring/Pambuka 1. Rusake lingkungan mujudake deteorisasi lingkungan kang ditandhani kanthi ilange sumberdaya bumi, banyu, hawa/udara, curese kewan lan rusake ekosistem. Rusake lingkungan bisa mujudake salah sijine bebaya tumrap uriping manungsa. Bab iku wis nate dielingake dening ―High Level Threat Panel PBB‖. Rusake lingkungan amarga saka maneka warna sebab, Sastri Basa / Kelas 10 9
Struktur Teks Ukara sing paling gedhe pangaribawane yaiku krana pokal gawene manungsa. Isi 1. Lingkungan alam sing rusak bakal nduweni efek tumrap uriping manungsa lan anduweni potensi bakal dumadi bencana ing tembene. Rusake alam bisa disebabake dening faktor alam lan uga manungsa. Manungsa saya serakah lan ora peduli karo lingkungan. Kamangka menawa kita bisa njaga lingkungan ora bakal gawe kapitunan tumrap awake dhewe lan generasi sabanjure. Suwalike yen kita bisa njaga, kaendahan lan mumpangate bisa kanggo anak putu. 2. Lingkungan alam kalebu lemah, banyu, alas lan hawa perlu dijaga supaya sumberdaya alam tetep lestari lan ngasilake paedah kang maksimal kanggo karaharjane manungsa. lingkungan kalebu lingkungan biotik lan abiotik. Yen lingkungan rusak, bab iki bisa anjalari ekosistem darat, segara lan kabeh makhluk kang ana ing jagad iki. Alam sing rusak nyebabake panguripane bakal ngalami owah- owahan. Kewan-kewan bakal pindah panggonan golek papan sing bisa nyukupi kabutuhane. Dudutan Karusakan alam sing paling gedhe disebabake dening manungsa katimbang faktor alam kang dumadine ora saben dina. Owahe iklim global dadekake duweni kawigaten gedhe tumrap rusake Alam. Manawa iklim global owah, bab iki nyebabake munggahe suhu amarga akumulasi gas emisi ing atmosfer utawa uga bisa kaistilahake Global warming (pemanasan global). Indonesia minangka negara berkembang uga ngalami rusake alam tumrap dampak kang karaharjane panguripan. Karusakan lingkungan nyebabake amarga pageblug/penyakit, bencana lan kapitunan tumrap manungsa dhewe. Negara-negara maju duweni negatif pokale manungsa Garapan 3 : Niteni Jinise Artikel Kanggo njembarke wawasanmu ngenani artikel kaya kang wis mboksinau mau, goleka lan kumpulna tuladha-tuladha artikel liyane. Banjur pilah-pilahen wujude artikel mau miturut jinise. 10 Sastri Basa / Kelas 10
Miturut teorine, wewatakan lan pamangune sawijine artikel bisa njalari jinise artikel bisa kaperang dadi : 1. Artikel Ekploratif Artikel eksploratif yaiku artikel sing ngandharake kanyatan-kanyatan miturut panalare panulis. Jinis iki pas banget kanggo ngandharake temon-temon anyar. Tuladhane ana sawijine pawongan nemokake barang-barang antik. 2. Artikel Eksplanatif Eksplanatif tegese njelasake. Artikel eksplanatif yaiku artikel sing isine nerangake sawijine masalah sing bisa dipahami dening sing maca. 3. Artikel Deskriptif Deskriptif yaiku artikel sing ngandharake sawijine masalah kang dumadi ing masyarakat, sahingga bisa disumurupi apa sing satemene dumadi. Jinis iki memper kaya laporan utawa reportase, bedane yen laporan mung adhedhasar kasunyatan wae, yen artikel panulisane nerangake masalah kanthi gamblang bisa awujud opini 4. Artikel Prediktif Artikel prediktif yaiku artikel sing isine petungan utawa ramalan apa kang dumadi ing mangkone manut petungane panulise. 5. Artikel Preskriptif Artikel preskriptif yaiku artikel sing menehi tuntunan tumrap sing maca kanggo nindakake sawijine pakarya sahingga ora kliru utawa salah anggone nindakake Garapan 4 : Nintingi Isine Artikel : Ukara Lamba lan Ukara Camboran Sajrone Teks Ing garapan 4 iki bakal koksinaoni babagan isine teks lan unsur kabasane teks artikel. Teks artikel ―Bebayane Sampah Elektronik lan Pangolahe‖ ing ngisor iki ngandhut ukara lamba lan ukara camboran. Wacanen kanthi setiti lan temokna ukara-ukara lamba ing sajrone teks! Bebayane Sampah Elektronik lan Pangolahe Indonesia kawentar minangka bangsa kang masyarakate nyengkuyung budaya konsumtif, kalebu panggunane barang-barang elektronik, kayata: ponsel, televisi, komputer, laptop, lan liya-liyane. Saben dina ewon jenis barang elektronik diproduksi lan kaimpor. Wondene kepriye nasibe barang-barang bekas elektronik sing wis ora digunakake, durung oleh kawigaten kang mirunggan. Banjur kepriye pangolahe sampah elektronik utawa electronic waste utawa e-waste ing Indonesia? Kamangka kita kabeh ngerteni, manawa salah pangolahe e-waste sing akeh bahan-bahan ―beracun‖ lan mbebayani bakal njalari kapitunan tumrap manungsa. Sastri Basa / Kelas 10 11
Sampah elektronik kudu diolah kanthi bener lan pamilahe komponen kudu selektif, bener, lan pener. Ana zat-zat sing mbebayani ing sajrone komponen elektronika sing mbutuhake penanganan khusus lan ora bisa kacampur karo sampah liyane. Sing sapisan plastik, mligine jenis PVC, mbebayani banget awit ngandhut unsur klorin sing kita mangerteni yen barang iku mujudake zat sing paling mbebayani kanggo kesehatan. Kejaba kuwi angel ajure ing sajrone lemah butuh waktu puluhan nganti atusan tahun.. Kapindho, timbal utawa lead. Komponen iki mbebayani banget. Kaya bahan bakar bensin kinandhut TEL (tetra ethyl lead) kanggo ngunggahake nilai oktan, ing komponene ana timbal kang mbebayani tumrap kesehatan manungsa. TV lan layar komputer tipe CRT sing nggunakake tabung kanthi bahan timbal, saiki wis wiwit ganti modhel LCD. Ananging kang dadi masalah ganti tipe LCD iku uga mbebayani amarga tipe LCD ana kandhutan komponen merkuri. Ora mung kuwi wae, ing sajrone barang elektronik mau kinandhut kadium, beryllium, lan komponen liyane kaya BFR (brominated flame retardant) Kadium digunakake kanggo nglapisi logam, utamane wesi, waja, lan tembaga. Bisa uga kanggo nggawe batu baterai lan plastik. Resiko kadium yen kasedhot nduweni sifat iritatif. Zat iki bisa njalari keracunan, gangguan ing sistem organ njero manungsa lan kewan. Komponen-komponen mau yen dibuang menyang pawuhan bakal nuwuhake pencemaran lingkungan lan bisa gawe kapitunane manungsa. Awit saka iku, sampah elektronik kudu kaolah luwih dhisik kanggo ngurangi efek negatif saka zat-zat beracun lan mbebayani banget. Cara pangolahan kanthi metode recycling utawa daur ulang, komponen-komponen logam bisa digawe komponen anyar. Plastik bisa dikonversi dadi bahan bakar cair kaya bensin lan solar. Ukara Lamba Miturut akeh sithike rerangkene tembung, ukara dibedakake dadi rong ukara yaiku ukara lamba lan ukara camboran. Ukara lamba diarani uga ukara tunggal, yaiku ukara kang gagasane mung siji kang dumadi saka Jejer (J) lan Wasesa (W) Tuladhane ukara lamba : (1) Komponen iki mbebayani banget. J W (2) Sampah elektronik kudu kaolah luwih dhisik. J W 12 Sastri Basa / Kelas 10
Tulisen ukara lamba ing wacan mau! No Ukara Lamba a. b. c. d. e. f. g. h. i. j. Ukara Camboran Ukara camboran yaiku yaiku ukara kang gagasane luwih saka siji, Jejer (J), Wasesa (W), Lesan (L) utawa Katrangan (K) luwih saka siji. Tuladha : (3) Saben dina ewon jenis barang elektronik diproduksi lan kaimpor. K.wektu J W1 W2 (4) Sampah elektronik kudu diolah kanthi bener lan pamilahe kudu selektif. J1 W2 K.syarat J2 W2 Saka teks artikel ing dhuwur golekana sing wujud ukara camboran, 5 wae! Sastri Basa / Kelas 10 13
No Ukara 1 2. 3. 4. 5. Pasinaon 2 Makarya Bebarengan : Mangun Teks Artikel Wacan artikel sing koksinaoni ing kegiyatan 1 mau, ana gegayutane karo bencana alam, lan Sampah. Ing kegiyatan 2 iki sliramu bakal diajak nganalisis artikel ngenani lingkungan hidup. Para siswa kabeh disuwun bisa mahami bab-bab sing gegayutan karo lingkungan hidup. lan makarya iki kasusun kanggo nuntun anggonmu njlentrehake bebarengan nggawe sawijine artikel. Gladhen bab struktur artikel lan titikane (ciri-ciri) kebasan iki bakal koktindakake lumantar kelompok-kelompok kang beda. Garapan Garapan 1 : Nerangake Isine Artikel Wacanen teks artikel ngisor iki kanthin titi permati! Gegayutane Lingkungan Hidup karo Pembangunan Saya akehe usaha mbangun gedhung, bakal nikelake panggunane sumber daya kanggo nyengkuyung, mujudake lan agawe muncule masalah-masalah ing lingkungane manungsa. Sajrone mbangun, sumber alam mujudake komponen sing paling penting amarga sumber alam bisa menehi panguripan. Panggunane sumber alam mau, kudu diimbangi karo ekosistem proyek pembangunan, yen ora imbang bisa mbebayani tumrape manungsa. Kudu ana solusi supaya padha-padha untung ing antarane proses pembangunan, sumberdaya, lan masalah pangrusak utawa regeding lingkungane. Pancen biasane proses pembangunan nduweni akibat sing mutawatiri tumrap lingkungane manungsa, langsung utawa ora duwe akibat kurange sumber kaskayan alam sacara kuantitatif lan kualitatif, pancemaran biologis, pencemaran kimiawi, gangguan fisik lan gangguan sosial budaya Kapitunan-kapitunan lan owah-owahan lingkungan perlu digatekake bab untung-rugine sawijine proyek pembangunan. Mula saka iku saben pangreka daya pambangunan, 14 Sastri Basa / Kelas 10
sakehe prabeya sosial sesambungan karo lestarine lingkungan, perlu dipetung lewih dhisik. Pembangunan kudu maujud tanpa ndadekake warga kabotan minangka konsumene. Ana bab-bab kang kudu dibobot-timbangake sajrone mutusake, ing antarane yaiku kualitas lan kuantitas sumber kaskayan alam sing disumurupi lan diperlokake; akibat-akibat saka sumber kaskayan alam kang dijupuki kalebu kaskayan hayati lan curese deposito kaskayan alam kasebut. Kepriye pangolahe apa kanthi cara tradisional utawa nganggo teknologi modern, kalebu prabeyane lan pengaruh proyek ing lingkungan tumrap lingkungan kang kurang becik sarta mandhege pangrusake lingkungan lan jumlah prabeya kang dibutuhake sarta alternatif liyane. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi trep! 1) Saya akehe wewangunan anyar nyebabake apa? 2) Pembangunan kudu migatekake imbange ekosistem, menawa ora imbang bisa mbebayani tumrap karahajane manungsa, apa bebayane menawa ora imbang? 3) Kepriye panemumu supaya pembangunan imbang karo lingkungan? 4) Kapitunan-kapitunan apa wae kang bakal dialami dening manungsa.... 5) Kepriye kahanan pembangunan ing negarane dhewe saiki? 6) Artikel ing dhuwur kalebu jenis artikel apa? Garapan 2 : Nganalisis Isine Artikel Paedahe Sampah ing Lingkungan Ing panguripan, manungsa ora bisa owal saka sampah. Saben dina manungsa trus ngasilake uwuh utawa sampah sing saya suwe saya akeh gunggunge. Sampah ing kutha wis dadi masalah kang cukup rumit saengga angel diatasi. Uwuh utawa sampah mujudake tilase barang sing wis ora dianggo, sabanjure dibuang. Sampah ing negara kita gunggunge akeh banget lan nyebabake masalah ing pambuangane. Biyen tau ana kutha sing ngadhepi masalah ngenani sampah nganti ing saben pojok kutha ditemokake sampah sing sumebar lan numpuk kang anggawe kita gumun kanthi sampah sing ana. Wusana kutha kasebut nate diaarani kutha sampah. Bab iku kelakon jalaran winatese papan kanggo mbuwang sampah, kejaba kuwi ora ana alternatif liya kanggo manfaatake sampah sing ana. Sampah sing numpuk nyebabake ganda kang ora sedhep lan nuwuhake lara sing nular kang mbebayani tumrap manungsa. Ing panggonan liya akeh warga mbuwang sampah sakarepe dhewe ing got utawa kali, sing tundhane ndadekake (salah sijine) njalari banjir. Sampah bisa kagolongake dadi 2 jinis yaiku sampah organik lan sampah an organik. Sampah organik yaiku sampah sing bisa diolah dene sampah anorganik yaiku sampah sing bisa kadaur ulang. Sampah organik bisa kaolah dadi pupuk lan sumber energi. Sampah paling akeh diasilake saka pomahan lan sampah organik (sampah teles) tuladha sampah saka pawon, sisa sayuran, kulit woh-wohan lan godhong. Dene sampah anorganik tuladha botol kaca, botol plastik, omplong lan dluwang. Cacahe warga kang mludhak lan gaya hidup wargane, nduweni pangaribawa sing gedhe tumrap sampah sing diasilake. Yen bab iki ora cepet ditanggulangi bisa saya tambah masalah sing disebabake amarga sampah. Sampah mbutuhake kawigaten saka sakabehing pihak. Ora mung pamarintah wae kang nyunggi jejibahan mau, ananging kita kudu aktif ngrampungi masalah kasebut. Paling ora kita bisa manfaatake sampah asil rumah tangga kita dhewe. Sastri Basa / Kelas 10 15
Cara sing bisa dilakoni yaiku sadurunge mbuwang sampah pilah lan pilih luwih dhisik sampah organik lan sampah anorganik. Sampah anorganik bisa dimanfaatake kanthi cara ngumpulake sampah anorganik sabanjure diolah kanthi cara gawe kompos. Upaya pangolahan iki bakal ngasilake pupuk minangka panyubur lemah kanthi minggunakake aktivitas mikroorganisme, kayata bakteri, Jamur, nyamuk/serangga lan cacing. Yen kita nduweni lahan/tegalan sing amba sampah organik bisa kapendhem ing pekarangan utawa lahan kosong. Ananging yen lahan kita winates, lebokna sampah sisa rumah tangga arupa sisa sayuran utawa godhong-godhong ing sajrone kotak. Kotak iki bisa kita gawe kanthi ukuran 60 x 60 x 20 cm3. Banjur isi kotak karo godhong, sisa sayuran terus isi cacing abang/lemah sacukupe katambah lemah rong gegem. Tindakna iki saben dina, suwe-suwe sampah kasebut owah dadi kompos sing bisa digunakake kanggo nyuburake tanduran kita. Sampah organik liya sing bisa dimanfaatake yaiku sampah organik kacampur banyu sabanjure dileboke ing panggonan kang kedhap udara lan dijarake sasuwene kurang luwih rong minggu sahingga dadi biogas. Biogas iki bisa dimanfaatake kanggo masak sing tingkat polusi luwih sithik. Sampah anorganik arupa omplong bekas bisa dimanfaatake maneh tuladhane kanggo pot kembang utawa diwenehake marang pemulung kanggo diolah maneh ing Pabrik/industri daur ulang semono uga botol bekas omben. Kanggo sampah dluwang/koran bisa diproses dadi kertas daur ulang. Ancurna kertas karo banyu kanthi alat blendher sabanjure disaring terus dideleh ana cetakan kanggo digaringake. Produk kertas iki bisa digunakake kanggo maneka warna kerajinan tangan (handycraft) Manawa kita gelem open ngolah sampah, bakal nduweni dhampak ing lingkunggan kita lan sing wigati kita wis melu nindakake ngirit, ngirit dhuwit lan ngirit energi. Sesambungan karo wacan mau, coba garapen gladhen ngisor iki kanggo nambahi wawasanmu ngenani isi lan wujude artikel! 1) Wacan artikel ―Paedahe Sampah Ing Lingkungan‖ kalebu jinis artikel apa? 2) Wacanen sepisan maneh banjur tulisen (wujud laporan/makalah) apa kaluwihan lan kakurangane artikel ing dhuwur katitik saka: a. Basa kang digunakake b. Isi artikel yen digayutake karo kahanan saiki. 3) Sawise kokgawe laporan kaya pakon ing no 2 banjur kepriye panemumu ngenani artikel mau amrih warga luwih becik lan nindakake! Tatacara nganalisis teks artikel bisa kanthi urutan kaya ing ngisor iki: 1. Irah-irahan artikel 2. Asmane penulis artikel 3. Media sing digunakake 4. Foto lan sumber 5. Papan panggonan dumadine 6. Ukara kasunyatan, aktual lan wis kedadeyan 7. Akibat sawise kedadeyan 8. Dina lan tanggale kedadeyan 9. Nara sumber 10. Asmane narasumber 11. Pawangsulane narasumber ngenani pitakon gegayutan sebab musababe prastawa 12. Pratelane narasumber 13. Panemune narasumber kanggo ngudhari masalah. Pasinaon 3 16 Sastri Basa / Kelas 10
Pakaryan mandhiri : Maca lan Ngrembug Sawijine Artikel Ing pasinaon iki para siswa diajab bisa nggawe artikel kang becik, sawise bebarengan maca, ngerteni, lan kasil ngringkes sawijine artikel. Garapan 1 : Maca Ekspresif Teks Artikel Para siswa kabeh, kaya kang wis mbok ngerteni, tembung ekspresi tegese pamedharing pamikir lan rasa-pangrasane manungsa, nalika dheweke sesambungan karo kahanane jagad sakupenge. Lumantar ekspresine, saben manungsa bisa ngatonake apa sing sejatine dipikir lan dirasa nalika nemoni sawijine prakara. Pamacan ekpresif tegese pamacan utawa carane maca sawijine teks tartamtu, sing njalari wong sing maca nduweni pamikir lan rasa-pangrasa khusus ngenani isi lan wewatakane teks mau. Mula saka iku, pamacan ekspresif ngudokake wong sing maca mau nggambarake gregete rasa nalika sesambungan karo isining teks. Coba sliramu kabeh nuduhake ekspresimu kang laras karo watak lan isine teks ngisor iki nalika maca kanthi bener lan pener manut apa karepe. Paedahe Sampah ing Lingkungan Ing panguripan, manungsa ora bisa owal saka sampah. Saben dino manungsa trus ngasilake sampah sing saya suwe saya akeh gunggunge. Sampah ing kuta wis dadi masalah kang cukup rumit sahingga angel diatasi. Sampah yaiku sisa-sisa barang sing wis ora dianggo sabanjure dibuwang. Sampah ing negara kita gunggunge akeh banget lan nyebabake masalah ing pambuangane. Biyen tau ana kuta sing ngadepi masalah ngenani sampah nganti ing saben pojok kuta ditemokake sampah sing sumebar lan numpuk kang anggawe kita gumun kanthi sampah sing ana. Sahingga kuta kasebut sempat dijuluki kutha sampah. Bab iku dumadi amarga winatese papan kanggo mbuwang sampah lan ora ana alternatif liya kanggo manfaatake sampah seng ana. Sampah sing numpuk nyebabake ganda kang ora sedhep lan nuwuhake lara sing nular kang mbebayani tumrap manungsa. ing panggonan liya pawongan mbuwang sampah sakarepe dhewe ing got utawa kali sing tundane dadekake salah sijine dumadi banjir. Sampah bisa kagolongake dadi 2 jinis yaiku sampah organik lan sampah an organik. Sampah organik yaiku sampah seng bisa diolah dene sampah anorganik yaiku sampah sing bisa kadhaur ulang. Sampah organik bisa kaolah dadi pupuk lan sumber energi. Sampah paling akeh diasilake saka paomahan lan sampah organik (sampah teles) tuladha sampah saka pawon, sisa sayuran, kulet woh-wohan lan godhong. Dene sampah anorganik tuladha botol kaca, botol plastik, omplong lan dluwang. Jumlah warga kang mludhak lan gaya hidup wargane duweni pengaruh gedhe tumrap sampah seng diasilake. Yen bab iki ora cepet ditanggulangi bisa saya tambah masalah sing disebabake amarga sampah. Sampah mbutuhake penanganan saka sakabehe pihak ora mung pamarintah wae ananging kita kudu aktif nangani masalah kasebut. Paling ora kita bisa manfaatake sampah asil rumah tangga kita dhewe. Cara sing bisa dilakoni yaiku sadurunge mbuwang sampah pilah lan pilih luwih dhisik sampah organik lan sampah anorganik. Sampah anorganik bisa dimanfaatake kanthi cara ngumpulake sampah anorganik sabanjure diolah kanthi cara gawe kompos. Upaya pangolahan iki bakal ngasilake pupuk minangka panyubur lemah kanthi minggunakake Sastri Basa / Kelas 10 17
aktivitas mikroorganisme, kayata bakteri, Jamur, nyamuk/serangga lan cacing. Yen kita nduweni lahan/tegalan sing amba sampah organik bisa kapendem ing pekarangan utawa lahan kosong. Ananging yen lahan kita winates, lebokna sampah sisa rumah tangga arupa sisa sayuran utawa godhong-godhong ing sajrone kotak. Kotak iki bisa kita gawe kanthi ukuran 60 x 60 x 20 cm3. Banjur isi kotak karo godhong, sisa sayuran terus isi cacing abang/lemah sacukupe katambah lemah rong gegem. Tindakna iki saben dina, suwe-suwe sampah kasebut owah dadi kompos sing bisa digunakake kanggo nyuburake tanduran kita. Sampah organik liya sing bisa dimanfaatake yaiku sampah organik kacampur banyu sabanjure dileboke ing panggonan kang kedap udara lan dijarake sasuwene kurang luwih rong minggu sahingga dadi biogas. Biogas iki bisa dimanfaatake kanggo masak sing tingkat polusi luwih sithik. Sampah anorganik arupa omplong bekas bisa dimanfaatake maneh tuladhone kanggo pot kembang utawa diwenehake marang pemulung kanggo diolah maneh ing Pabrik/industri daur ulang semono uga botol bekas omben. Kanggo sampah dluwang/koran bisa diproses dadi kertas daur ulang. Ancurna kertas karo banyu kanthi alat blender sabanjure disaring terus dideleh ana cetakan kanggo digaringake. Produk kertas iki bisa digunakake kanggo maneka warna kerajinan tangan (handycraft) Manawa kita aktif ngerteni lan nikelake manfaate sampah, ora sethithik kang bisa kita rasakake pigunane tilas sampah mau, lan wusanane nduweni dampak positif ing lingkunggan kita Sing uga wigati, kita wis ngirit, ngirit dhuwit yan ngirit energi Ing teks artikel kasebut, akeh tinemu tembung-tembung kang kacithak kandel. Panulise tembung-tembung mau ora cocok karo kaidah penulise tembung mawa Aksara Latin sing bener. Mula saka iku benerna! Kanggo nambah kawruhmu bab artikel, goleka teks artikel ing internet, koran utawa majalah. Yen wis kasil, wacanen kanthi setiti. Yen ana sing kurang bener miturut paugerane, benerna laras karo tata panulisan kang trep! Gladhinen kawasisanmu nyunting supaya dadi penulis kang gamben? Garapan 2 : Ngringkes Sawijine Artikel Wacan Artikel kanthi irah-irahan ―Paedahe Sampah ing Lingkungan‖ bisa karingkes. Carane mung nulis ukara baku ing saben paragraf. Umpamane: Sampah bisa kagolongake dadi 2 jinis yaiku sampah organik lan sampah anorganik. Saiki wis kokngerteni carane nggawe ringkesan. Isi ringkesan kudu pada karo isi wacan kang diringkes. Olehmu ngringkes, uga bisa manfaatake struktur teks iku kanggo pathokan. Bandhingna ringkesanmu karo garapane kancamu. Apa pancen isine padha persis antarane ringkesan lan wacan ―Paedahe Sampah ing Lingkungan‖ yen durung, balenana lan benerna maneh nganti kasil! Cara ngringkes kaya mangkono mau bisa kok trapake kanggo luwih mangerteni wacan liyane. Kegiyatan iki bakal krasa luwih gampang lan nyenengake yen sering kok lakoni. Garapen gladhen ngisor iki laras karo pituduhe! 1) Wacanen teks wacan ―Lingkungan resik, Urip sehat‖ kanthi permati! 2) Banjur ringkesen wacan kasebut! 3) Tulisen panemumu ngenani wacan kasebut laras karo kahanan ing sakiwa tengenmu! 18 Sastri Basa / Kelas 10
4) Ijolna garapanmu karo kancamu, banjur tulisen panemumu ngenani garapane kancamu! Wacan Lingkungan Resik, Uripe Sehat Lingkungan resik urip sehat nduweni teges lingkungan sing adoh saka kondisi kang nyebabake lelara. Lingkungan sing resik bisa ndadekake urip sehat. Tegese saka lingkungan resik urip sehat yaiku urip lingkungan sing kita panggone nduweni kesan becik kanggo sesawangan lan menehi sehat. Lingkungan sing kita panggoni bisa ndhukung lan nduweni pengaruh tumrap panguripane manungsa dhewe. Yen lingkungan kita, wargane duweni pakulinan urip sehat, mesthine iki bakal nuwuhake kesan luwih becik tumrap pribadi lan masyarakat. Ananging suwalike yen kita manggon ing warga kang nduweni pakulinan kemroh lan seneng omben- omben bab iki bakal nduweni pengaruh psikis lan mental kita. Kahanan iki bisa diselaki yen wis mbangun bale wisma amarga lingkungan kaya mau bisa nduweni pengaruh tumrap sesrawungan putra-putri kita. Ndadekake Lingkungan resik lan sehat Akeh bab sing bisa kita tindakake sajrone urip sehat, ing ngisor iki bakal diandharake cara mujudake Lingkungan resik lan sehat. 1. Lingkungan ing Omah Lingkungan sehat diawiti saka awake dhewe lan lingkungan ing kanan kiringe awake dhewe. Kasarasan uga kanggo awake dhewe, mula saka iku ayo dijaga kasarasane lan njaga lingkungan supaya tetep resik. Sumadyane papan mbuwang sampah ing saben ruangan, biasane ana pawon, jedhing/kamar mandi lan ing plataran ngomah. Luwih becik kita nduweni rong panggonan mbuwang sampah, kanggo sampah teles lan sampah garing. Yen sampah mau kacampurake bakan ndadekake ganda kang kurang enak. Lan gunane yen kita misahake sampah teles lan garing yaiku kita bisa ngolah sampah mau dadi barang sing migunani maneh. Buwange sampah sing wis numpuk utawa papan mbuwang sampah mau meh kebak. Aja nunggu sampah mau kebak amarga bisa nuwuhake ganda kang kurang enak lan bisa diparani laler utawa coro. Trapna uga prinsip 3 R (Reuse, Recycle, Reduce) sing tegese Reuse = Gunakna maneh, Recycle =nggolah maneh/daur Ulang, lan Reduce = nyuda. Nyepakna panggonan kanggo nyimpen sampah organik ing plataran oman amarga sampah organik bisa dimanfaatake kanggo pupuk kompos 2. Sregepa Reresik Jogan Diwiwiti kanthi nyapu lan ngepel nggunake cairan antikuman kanggo ngresiki jogan. Jogan mujudake perangan omah sing langsung ngenani kulit.Yen jogan kita reged mesthine kuman sing ana bakal nemplek ing kulit lan nyebabake lelara. Yen jogan ngomah resik lan ngganda arum mesthine nduweni kesan sing becik lan mesthi kasarasan uga becik. 3. Aja ana Banyu Mambeg Sastri Basa / Kelas 10 19
Aja nganti ana banyu mambeg bisa nuwuhake nyamuk aedes aegepty/ nyamuk DB. Banyu mambeg aja nganti dumadi lan obonge sampah sing ana ing plataran. 4. Gawea Ventilasi lan sinar sing cukup Gawea ventilasi lan cahya sing cukup nyebabake hawa seger tansah mlebu ing sajrone ngomah. Wenehana ruang kanggo sinar mlebu ngomah madhangi ruangan. Bab iki bakal gawe omah ora pengap, lan seger. Sirkulasi hawa sing becik bakal ndayani kualitas omah. Hawa sing reged ing omah gampang banget gumantine menyang hawa kang resik. 5. Tindakna kerja bakti (gotong royong) 6. Nandur wit-witan Pekarangan kang kebak wit-witan bisa gawe omah katon arsi lan seger. Hawa reged kanthi cepet gumanti hawa resik lan seger. Garapan 3 : Nanggapi Isine Artikel Wacanen teks sing gegayutan karo rusake lingkungan kanggo nambah kawruhmu! Cetha banget anane dampak negatif saka rusake alam. Rusake alam disebebabake saka alam dhewe lan saka tumindake manungsa. Bab iki nduweni dampak kanggo panguripan lan alam. Gegayutan karo babagan kasebut coba gatekna ing lingkunganmu. Garapan 4 : Nggawe Artikel 1) Gawenen artikel ngenani dampak lan penangangane. Supaya artikelmu apik lan pantes, awakmu golek informasi lan wawan rembug karo warga kang ngrasakake akibate rusake alam mau. 2) Artikel sing wis kokgawe mau uga perlu dimangerteni dening wong liya. Coba unggahen artikelmu ana ing internet (bisa via Bloggre, facebook, utawa twiter) GLADHEN WULANGAN 1 20 Sastri Basa / Kelas 10
Wacan Artikel Lingkungan Resik, Uripe Sehat Lingkungan resik urip sehat duweni teges lingkungan sing adoh saka kondisi kang nyebabake lelara. Lingkungan sing resik bisa ndadekake urip sehat. Tegese saka lingkungan resik urip sehat yaiku urip lingkungan sing kita panggone nduweni kesan becik kanggo sesawangan lan menehi sehat. Lingkungan sing kita panggone bisa ndukung lan nduweni pengaruh tumrah panguripane manungsa dhewe. Yen lingkungan kita, wargane duweni pakulinan urip sehat, mesthine iki bakal nuwuhake kesan luwih becik tumrap pribadi lan masyarakat. Ananging suwalike yen kita manggon ing warga kang duweni pakulinan kemroh lan seneng omben- omben bab iki bakal duweni pengaruh psikis lan mental kita. Kahanan iki bisa diselaki yen wis mbangun bale wisma amarga lingkungan kaya mau bisa nduweni pengaruh tumrah sesrawungan putra-putri kita. I. Wangsulana pitakonanan-pitakonan ing ngisor iki kanthi trep! 1. Kena apa lingkungan sing kudu resik? a. Amarga panggonan sehat bisa dukung panguripane manungsa b. Amarga saka lingkungan resik bisa ndadekan urip sehat. c. Amarga wargane nduweni kebiyasaan becik d. Amarga kahanan iki bisa nuwuhake sesawangan kang asri. e. Amarga wargane supaya ora kemroh 2. Kepriye carane mujudake lingkungan omah supaya resik? a. Mbuwang sampah ing panggonan. b. Njaga lingkungan tetep teles lan garing. c. Tansah reresik omah, mbuwang sampah ing panggonan kang wis disiapake. d. Sampah dijarake numpuk lan kebak ing panggonane. e. Sampah nuwuhake ganda kang kurang enak lan diparani laler utawa coro. 3. Ukara kang nuduhake sifat ora resikan yaiku.... a. Lingkungan sing kita panggoni bisa ndhukung lan nduweni pengaruh tumrap panguripane manungsa dhewe. b. wargane nduweni pakulinan urip sehat, mesthine iki bakal nuwuhake kesan luwih becik tumrap pribadi lan masyarakat. c. Kahanan iki bisa diselaki yen wis mbangun bale wisma amarga lingkungan kaya mau bisa nduweni pengaruh tumrah sesrawungan putra-putri kita. d. Lingkungan resik urip sehat nduweni teges lingkungan sing adoh saka kondisi kang nyebabake lelara. Lingkungan sing resik bisa ndadekake urip sehat e. kita manggon ing warga kang nduweni pakulinan kemroh lan seneng omben- omben bab iki bakal nduweni pengaruh psikis lan mental kita.. 4. Pekarangan kang kebak wit-witan bisa gawe omah katon arsi lan seger. Yen dideleng perangane,Ukara ing dhuwur kalebu ukara.... a. Ukara lamba b. Ukara camboran sajajar c. Ukara camboran rapatan d. Ukara camboran sungsun e. Wangsulan a, b, c. lan d salah Sastri Basa / Kelas 10 21
5. Ing ngisor iki kang kalebu Ukara sing kalebu ukara lamba yaiku .... a. Rusake alam bisa disebabake dening faktor alam. b. Lingkungan alam sing rusak bakal nduweni efek tumrap uriping manungsa lan anduweni potensi bakal dumadi bencana ing tembene. c. Lingkungan alam kalebu lemah, banyu, alas lan hawa perlu dijaga supaya sumberdaya alam tetep lestari lan ngasilake paedah kang maksimal kanggo karaharjane manungsa. d. Karusakan alam sing paling gedhe disebabake dening manungsa katimbang faktor e. alam kang dumadine ora saben dina. .Karusakan lingkungan amarga pokale manungsa nyebabake pageblug/penyakit, bencana lan kapitunan tumrap manungsa dhewe. 6. Manungsa nduweni akal budi kanggo nyukupi kabutuhane. Yen diudhal ukara ing dhuwur pada karo ing ukara ngisor yaiku a. Gunung jeblug mujudake salah sawijine aktivitas vulkanisme lan dumadine gejala alam. b. Karusakan alam sing paling gedhe disebabake dening manungsa katimbang faktor c. alam kang dumadine ora saben dina. Indonesia minangka negara berkembang uga ngalami rusake alam kang duweni dampak negatif tumrap karaharjane panguripan. d. Akeh dahuru kang anjalari rusake lingkungan hidup, salah sijine amarga gunung jeblug. e. Kewan-kewan alas anjalari tumrap isen-isening alam 7. Panulise artikel manawa kaudhal manut Strukture yaiku .... a. Isi masalah, dudutan b. Dudutan, isi lan masalah c. Pambuka, dudutan lan masalah d. Pambuka, isi lan dudutan e. Pambuka, isi lan masalah 8. Sampah elektronik kudu diolah kanthi bener lan pamisahane komponen kudu diselektif kanthi bener. Amarga ana zat-zat sing mbebayani ing sajrone komponen elektronika sing mbutuhaken penanganan khusus lan ora bisa kacampur karo sampah liyane. Ukara ing dhuwur cuplikan saka .. a. pambuka b. dudutan c. isi d. pambuka lan dudutan e. deskripsi 9. Artikel sing ngandharake sawijine masalah kang dumadi ing masyarakat, sahingga bisa disumurupi apa sing satemene dumadi. Jinis iki memper kaya laporan utawa reportase, bedane yen laporan mung adhedhasar kasunyatan wae, yen artikel panulisane nerangake masalah kanthi gamblang bisa awujud opini iki diarani jinis artikel .... a. Ekploratif b. Eksplanatif c. Deskriptif d. Prediktif e. Preskriptif 10. Panulise artikel manawa kaudhal manut strukture yaiku .... a. Isi masalah, dudutan b. Dudutan, isi lan masalah c. Pambuka, dudutan lan masalah 22 Sastri Basa / Kelas 10
d. Pambuka, isi lan dudutan e. Pambuka, isi lan masalah 11 Artikel sing ngandharake sawijine masalah kang dumadi ing masyarakat, sahingga bisa disumurupi apa sing satemene dumadi. Jinis iki memper kaya laporan utawa reportase, bedane yen laporan mung adhedhasar kasunyatan wae, yen artikel panulisane nerangake masalah kanthi gamblang bisa awujud opini iki diarani jinis artikel .... a. Ekploratif b. Eksplanatif c. Deskriptif d. Prediktif e. Preskriptif 12. Karusakan alam sing paling gedhe disebabake dening manungsa katimbang faktor alam kang dumadine ora saben dina. Owahe iklim global dadekake Negara-negara maju duweni kawigaten gedhe tumrap rusake Alam. Manawa iklim global owah, bab iki nyebabake munggahe suhu amarga akumulasi gas emisi ing atmosfer utawa uga bisa kaistilahake Global warming (pemanasan global). Indonesia minangka negara berkembang uga ngalami rusake alam kang duweni dampak negatif tumrap karaharjane panguripan. Karusakan lingkungan amarga pokale manungsa nyebabake pageblug/penyakit, bencana lan kapitunan tumrap manungsa dhewe. Gagasan pokok ing cuplikan wacan mau yaiku a. Karusakan lingkungan amarga pokale manungsa nyebabake pageblug/penyakit, bencana lan kapitunan tumrap manungsa dhewe. b. Karusakan alam sing paling gedhe disebabake dening manungsa katimbang faktor alam kang dumadine ora saben dina. c. Manawa iklim global owah, bab iki nyebabake munggahe suhu amarga akumulasi gas emisi ing atmosfer utawa uga bisa kaistilahake Global warming (pemanasan global). d. Indonesia minangka negara berkembang uga ngalami rusake alam kang duweni dampak negatif tumrap karaharjane panguripan. e. Owahe iklim global dadekake Negara-negara maju duweni kawigaten gedhe tumrap rusake Alam II. Wangsulana pitakonan ing ngisor iki kanthi bener lan pener! 1. Apa bedane ukara lamba lan ukara camboran! 2. Gaweya tuladha ukara camboran sajajar 5 wae! 3. Apa kang diarani artikel? 4. Miturut jinise artikel kaperang dadi pira lan jlentrehna! 5. Goleka ana ing kalawarti artikel sing gegayutan karo lingkungan, banjur analisise artikel mau! Sastri Basa / Kelas 10 23