NO PROGRAM: 268 MBIYANTU PAWIYATANIPUN LARE / NGUTAMEKAKEN NGENGINGI PREKAWIS SWARGI Sedhèrèk kula, pawiyatanipun laré-laré kita mboten saged dipunpasrahaken sedayanipun dhateng sekolah. Tiyang sepuh ugi kedah nggadhah tanggel-jawb ingkang wigatos kanggé mbiyantu kasiling gesang laré-larénipun. Lajeng menapa ingkang saged dipuntindakaken déning tiyang sepuh? Pepanggihan malih kaliyan kula, Lilis, wonten ing adicara Cahyaning Agesang. Wonten ing pérangan kaping kalih ibu Arin,STh ugi badhé ndugi, lan atur siraman rohani kanggé kita. Sugeng midangetaken adicara menika. Mbiyantu Pawiyatanipun Laré: Nuwuhaken Kekarepanipun Laré-laré Supados Purun Sinau Sedhèrèk kula, salah satunggal tanggel-jawabipun tiyang sepuh kanggé laré-larénipun supados kasil ing pawiyatanipun, nggih menika nuwuhaken karep anggènipun sinau. Nanging menika sanès perkawis ingkang gampil, karana kala-kala laré kita èwed nalika dipunkengken sinau. Malahan kedah mawa ancaman paukuman rumiyin, menawi laré menika mboten purun sinau. Tamtu sakbagéyan tiyang sepuh ngraosaken kados pundi sisahipun ngengken larènipun sinau. Menapa malih mbok menawi ing sakkiwa-tengeninpun mboten nyokong kagiyatan lare anggenipun sinau, kados ta, wonten ingkang ningali tivi kanthi suanten ingkang seru, sanget rame déning sakbabaganipun ingkang saweg dolanan, utawi mbok menawi ing griyanipun asring wonten padudon. Ndamel kahanan sinau ingkang saé minangka salah satunggaling wiwitan tumindak nuwuhaken karep sinau tumraping laré. Menapa kémawon tumindak saklajengipun ingkang kedah dipungatosaken déning tiyang sepuh? Sejatosipun kathah sanget seserepan supados saged nuwuhaken karep sinau tumraping laré, nanging samangké kula namung badhé atur sawetawis seserepan ingkang wigatos kémawon: Supados laré remen sinau, tiyang sepuh saged nyukani pangaji-aji dhateng larénipun. Tiyang sepuh saged nyukani pangaji-aji nalika larénipun purun sinau kanthi pas kaliyan wekdal ingkang sampun dipuntemtokaken sesarengan antawisipun tiyang sepuh kaliyan larénipun. Menawi laré saged netepi wekdalipun sinau sakben jam gangsal ing wayah sonten, pramila tiyang sepuh saged nyukani pangaji-aji. Dangunipun-dangu laré kulina saged nata jadwal sinaunipun piyambak. Nyukani pangaji-aji menika ugi saged dipuntindakaken nalika biji ulanganipun saé. Kita kedah nyurung laré kita supados angsal biji ingkang saé wonten ing satunggal semèster menika, lajeng ing pungkasan semèster kita saged nyukani hadhiah menawi bijinipun saé sedaya. Bab selajengipun ingkang kedah dipuntindakaken déning tiyang sepuh supados larénipun purun sinau, nggih menika dados tuladha kanggé larénipun. Kados pundi kémawon sepuh menika laré-laré 1
minangka tuladhaning putranipun. Mboten wonten lepatipun menawi tiyang sepuh kala-kala tumindak kados-kadosa ugi saweg sinau, kanthi maos buku. Menawi laré kita taken ngengingi pakulinan menika, kita tanemaken pangertèn, bilih sinau ing saben dinten menika minangka satunggaling bab ingkang kedah dipuntindakaken, lan mboten kawatesan kaliyan umur. Ibu-ibu saged maos lan sinau resèp masakan utawi bab kaséhatan. Laré kita tamtu badhé tumut pakulinanipun tiyang sepuh ingkang remen sinau ngengingi menapa kémawon. Tiyang sepuh ugi kedah andamel kahanan ingkang ngremenaken, supados larénipun remen sinau. Reruntutanipun sinau ingkang ngremenaken badhé kathah mbiyantu mekaraken raos kepingin sumerapipun laré ngengingi bab menapa kémawon. Awit saking menika, tiyang sepuh kedah sregep ngancani larénipun nalika sinau, lan andamel kahanan ingkang ngremenaken. Sukanana sekedhik greget kanthi cara taken ngengingi bab menapa ingkang sampun dipunsinaoni. Kados mekaten kalawau sawetawis seserepan kanggé nuwuhaken niyat sinau tumraping laré, ingkang mbok menawi saged dados tetimbanganipun tiyang sepuh. Taksih wonten bab sanèsipun malih ingkang saged dipuntindakaken tiyang sepuh kanggé mbiyantu pawiyatanipun laré, nggih menika nuwuhaken niyat maca, kados pundi caranipun? Sedhèrèk kula, maos minangka bab ingkang wigatos ingkang kedah dipuntindakaken déning laré, kanggé nyokong kemajenganipun pawiyatan laré menika. Nanging panci sanès bab ingkang gampil kanggé nuwuhaken niyat maca tumraping laré, utaminipun kanggé lare ingkang panci dèrèng lancar anggènipun maca, saéngga badhé nuwuhaken pekèwed piyambak nalika laré menika dipunpeksa sinau maca, menapa malih menawi laré menika rumaos dipunpeksa kanggé nindakaken kagiyatan sinau maca. Nanging sampun kuwatos, kita minangka tiyang sepuh saged mbiyantu supados laré kita remen maca, kanthi sawetawis cara. Ingkang kaping sepindah: menawi laré kita dèrèng saged maca, kita saged ngenalaken aksara/huruf dhateng laré kita. Sakdèrèngipun laré kita saged maca kanthi saé lan leres, pesthèkaken bilih laré kita sampun wanuh kaliyan huruf kanthi lancar. Padatanipun laré kita mboten gadhah niyat maca karana taksih ngalami kèwedan wonten ing bab ngenali lan ugi ngéja aksara kanthi saé. Lajeng kita nyurung laré kita maca kanggé sinau, artosipun maca supados angsal pangertèn lan ugi kawruh. Kathah-kathahipun laré-laré mboten remen maca karana dèrèng saged maca kanthi lancar, saéngga èwed mangertos kaliyan menapa ingkang dipunwaca karana langkung nelengaken dhateng caranipun maca sanès dhateng artosipun. Kita ugi saged ndadosaken laré kita remen maca mawi buku carita. Nepangaken laré kita dhateng buku carita ingkang wonten gambaripun menika, minangka dados salah satunggal tumindak wiwitan ingkang paling gampil dipuntindakaken, mekaten miturut salah satunggaling pakar pendidikan anak. Kanthi maosaken buku carita sadèrèngipun laré badhé tilem, 2
sacara mboten langsung badhé nuwuhaken niyatipun laré kita kanggé remen maca. Menapa malih menawi cariyos ingkang dipunwaosaken menika cariyosipun ngremenaken, lan kedahipun tiyang sepuh nyukani greget kaliayan kethokan cariyos ingkang mboten jangkep, saéngga nuwuhaken raos kepingin weruhipun saking laré kita. Selajengipun kita ugi saged nyukani pangaji-aji nalika laré kita sregep maca. Cawisaken pangaji-aji minangka kanggé salah satunggaling greget supados laré kita purun maca. Kados ta, nyukani pangaji-aji kanthi numbasaken panyuwunipun, menawi laré kita menika sampun kasil anggènipun ngrampungaken maca satunggal buku kanthi jangkep. Kedah kita uji ugi pangertosanipun lare kita dhateng satunggal buku ingkang sampun rampung macanipun, kanthi nyariosaken malih ngingingi menapa ingkang sampun dipunwaca nganggé basanipun piyambak. Kita kedah nyurung laré kita kanthi ajeg kanggé maca. Kedahipun tiyang sepuh nuwuhaken pakulinan maos wonten ing gesang padintenan. Kados pundi kémawon laré badhé tansah nuladha pakulinan tiyang sepuhipun ing padintenan, saéngga menawi tiyang sepuh nggadhahi pakulinan maos ing padintenan, secara mboten langsung laré kita ugi badhé niru pakulinan menika. Kados tembung sanèpan: woh menika ceblok mboten badhé tebih saking witipun. Sedhèrèk kula, menika kalawau kalih bab ingkang saged dipuntindakaken déning tiyang sepuh, kanggé mbiyantu kemajengan pawiyatan larénipun. Tiyang sepuh saged nuwuhaken niyat maca lan sinau, kanthi cara ingkang sampun kula aturaken kalawau. Sampun tindak dhateng pundi-pundi rumiyin nggih, karana sakedap malih Ibu Arin,STh badhé ndugi lan atur siraman rohani kanggé kita. Nanging sadèrèngipun sumangga kita sami mirengaken satunggal lagu pepujen menika. Sugeng midangetaken. Ngutamèkaken Ngengingi Perkawis Swargi Sedhèrèk kula, wonten salah satunggaling ibu ingkang mular mingseg-mingseg, karana artanipun atusan yuta rupiyah dipunapusi déning salah satunggaling koperasi ingkang janji nyukani untung ageng. Ibu menika anggènipun ngempalaken ngantos artanipun atusan yuta menika mbetahaken wekdal ingkang dangu. Nalika dipuntawani supados nanemaken artanipun déning satunggiling koperasi kanthi untung ingkang ageng, ibu menika mboten manah panjang, lajeng nyalap artanipun ing koperasi menika. Saksampunipun satunggal sasi artanipun meneb wonten ing koperasi menika, ingkang gadhah koperasi menika mlajeng, lan mbekta sedaya arta ingkang wonten. Pramila arta atusan yuta gadhahanipun ibu menika ugi ical. 3
Sedhèrèk kula, ibu ingkang nggadhahi arta atusan yuta kalawau, sampun saged kawastanan minangka tiyang ingkang sugih. Nanging piyambakipun taksih kepingin nggadhahi arta ingkang langkung kathah malih, awit saking menika piyambakipun kepincut sanget déning koperasi ingkang janji badhé nyukani untung ingkang ageng dhateng piyambakipun. Piyambakipun mboten manah panjang malih, ingkang wonten ing manahipun namung untung ageng ingkang badhé dipuntampi, lan kasugihanipun badhé katambah lan kalangkung-langkung. Nanging ing kasunyatanipun mboten kados mekaten. Artanipun malah ical tanpa tilas. Rupinipun bab utami ingkang kepingin dipungayuh déning ibu menika, nggih menika kasugihan ingkang kalangkung-langkung. Lan, kathah tiyang ingkang ugi ngalami nasib ingkang sami kaliyan ibu menika, sasampunipun kapusan artanipun ingkang yutan sirna nganten kémawon amargi dipunbekta mlajeng tiyang. Wonten ing gesang menika, panci kathah tiyang ingkang ngutamèkaken bab-bab kadonyan, kados ta: kasugihan, kamisuwuran, kalenggahan lan drajat. Awis tiyang ingkang manahaken ngengingi prekawis swargi ingkang asipat langgeng. Sedhèrèk kula, ing sawijining dinten Gusti Yésus maringi salah satunggal pasemon bab tiyang sugih ingkang bodho. Pasemon menika dipunparingaken Gusti Yésus nalika wonten tiyang ingkang nyuwun tulung dhumateng Gusti Yésus, kanggé paring sumerep sedhèrèkipun supados sedhèrèkipun menika mbagé warisan kaliyan piyambakipun. Rupinipun tiyang menika kebagéyan warisan, dados piyambakipun nyuwun tulung dhumateng Gusti Yésus supados piyambakipun ugi kebagéyan warisan. Kados pundi isinipun pasemon menika, mangga kita pidhangetaken sesarengan: 12:13 Ing antarané wong akèh sing padha ngrungokaké piwulangé Gusti Yésus mau, ana sing nuli matur mengkéné: "Guru, Panjenengan ndhawuhana sedhèrèk kawula, supados nyukakaken warisan ingkang dados hak kula." 12:14 Pangandikané Gusti Yésus: "Sedulur, sapa sing ngangkat Aku dadi hakim kanggo nengahi enggonmu padha ngedum warisan?" 12:15 Gusti Yésus nuli ngandika marang wong kabèh sing ana ing kono: "Padha sing awas lan dingati-ati bab watak karem bandha. Sebab senajan wong duwé bandha akèh, éwasemono uripé wong mau ora gumantung ing bandha kuwi." 12:16 Gusti Yésus nuli maringi pasemon mengkéné: "Ana wong sugih duwé lemah akèh tur loh banget, mulané asilé lemah mau iya akèh banget. 12:17 Wong sugih mau ngunandika mengkéné: 'Apa sing saiki prelu daktindakaké? Aku wis ora duwé papan kanggo nyimpen pametuné lemahku kabèh. 12:18 Saiki beciké mengkéné: Gudhang-gudhangku dakbungkaré, dakgawéné sing luwih gedhé menèh. Gudhang-gudhang mau bakal amot kanggo nyimpen pametuné lemahku lan bandhaku liya-liyané. 4
12:19 Sawisé kuwi atiku lagi bisa ayem lan bisa muni: Begja aku! Simpenanku wis akèh, cukup dipangan nganti pirang-pirang taun. Aku wis ora susah mikir apa-apa menèh! Kari mangan, ngombé lan seneng-seneng!' 12:20 Nanging Gusti Allah ngandika marang wong mau: 'Kowé wong keblinger! Bengi iki uga kowé bakal mati! Lan kabèh sing kokcawisaké kanggo awakmu, kuwi mengkoné sapa sing nduwèni?' " 12:21 Gusti Yésus mungkasi pasemon mau srana ngandika: "Mengkono kuwi kaanané wong sing tansah nglumpukaké bandha kadonyan kanggo awaké dhéwé, nganti sugih banget; nanging ana ing paningalé Gusti Allah wong mau babar-pisan ora sugih." Sedhèrèk kula, pasemon menika irah-irahanipun tiyang sugih ingkang bodho. Tiyang sugih menika gadhah palemahan kathah sanget, lan pamedalipun ugi kalangkung-langkung. Lan piyambakipun mboten kepingin, bilih pamedal ingkang kalangkung-langkung kalawau kabucal mekaten kémawon. Awit saking menika piyambakipun kepingin nyimpen pamedal menika, supados gesangipun saged tentrem mataun-taun karana gadhah gandum ingkang kalangkung-langkung. Lajeng piyambakipun mbangun lumbung-lumbung ingkang langkung ageng, supados sedaya gandum lan barang darbèkipun saged kasimpen. Lajeng piyambakipun sanjang: Begja aku! Simpenanku wis akèh, cukup dipangan nganti pirang-pirang taun. Aku wis ora susah mikir apa-apa menèh! Kari mangan, ngombé lan seneng-seneng!' Lajeng menapa dhawuhipun Gusti Yésus ? Gusti Yésus dhawuh mekaten: Nanging Gusti Allah ngandika marang wong mau: 'Kowé wong keblinger! Bengi iki uga kowé bakal mati! Lan kabèh sing kokcawisaké kanggo awakmu, kuwi mengkoné sapa sing nduwèni?' " Gusti Yésus mungkasi pasemon mau srana ngandika: "Mengkono kuwi kaanané wong sing tansah nglumpukaké bandha kadonyan kanggo awaké dhéwé, nganti sugih banget; nanging ana ing paningalé Gusti Allah wong mau babar-pisan ora sugih." Sedhèrèk kula, kathah ta tiyang ingkang kados mekaten! Nggadah tetedhan ingkang kathah, nanging ingkang dipunmanah namung kapentinganipun piyambak. Kathah tiyang ingkang nggadhah kathah bandha donya, nanging ingkang dipunutamèkaken namung kapentingan dhiri pribadinipun piyambak. Kathah tiyang ingkang mubra-mubru, nanging namung gesang kanggé dhirinipun piyambak. Kita mboten sumerep kapan kita badhé pejah, awit saking menika mboten wicaksana menawi kita numpuk tetedhan, kasugihan, lan bandha donya sakkathah-kathahipun namung kanggé kapetingan dhiri kita piyambak. Gusti kersa, supados kita ugi nindakaken perkawis ngengingi swargi ingkang asipat langgeng. Menawi kita nggadhah tetedhan kathah, pramila kita ugi kedah kémutan dhateng tiyang ingkang saweg kekirangan tetedhan. Menawi kita nggadhah bandha donya ingkang lubèr, pramila kita ugi kedah rila mbagé dhateng tiyang ingkang mbetahaken. Tumindak-tumindak ingkang kados mekaten menika kabiji tumindak ingkang asipat swargi. 5
Bilih ing gesang kita menika ngutamakaken perkawis ngingingi swargi, pramila kita sampun ngempalaken bandha donya kita wonten ing swargi. Lan bandha donya menika mboten badhé muspra. Dhawuh Pangandikanipun Gusti mekaten: 6:19 "Aja padha nglumpukaké bandha ana ing donya. Awit bandha donya kuwi bisa rusak déning rayap lan renget, lan kena dicolong maling. 6:20 Nanging padha nglumpukna bandha ana ing swarga. Awit ing swarga ora ana rayap lan renget sing bisa ngrusak bandha mau, lan maling iya ora bisa mbabah lan nyolong. Sepindah malih kula waosaken Dhawuh Pangandikanipun Gusti ingkang wigatos menika: 6:19 "Aja padha nglumpukaké bandha ana ing donya. Awit bandha donya kuwi bisa rusak déning rayap lan renget, lan kena dicolong maling. 6:20 Nanging padha nglumpukna bandha ana ing swarga. Awit ing swarga ora ana rayap lan renget sing bisa ngrusak bandha mau, lan maling iya ora bisa mbabah lan nyolong. Sedhèrèk kula, Dhawuhipun Gusti kalawau ngèmutaken kita, bilih perkawis ingkang utami ingkang kedah kita tindakaken wonten ing ndonya nggih menika ngempalaken bandha ing swargi. Bandha ingkang saged kita kempalaken wonten ing swargi, nggih punika nindakaken menapa ingkang dados karsanipun Gusti. Karsanipun Gusti sampun kaserat wonten ing Kitab Suci. Dados, mangga kita nggadhahana Kitab Suci lan nindakaken sedaya karsanipun Gusti kanthi saé, pramila kita badhé nggadahi bandha donya wonten ing swargi ingkang lubèr, lan mboten badhé muspra, karana mboten wonten satunggal tiyang kémawon ingkang saged mendhet utawi nyolong. Menawi kita menika minangka tiyang ingkang sugih, sampun ngantos dados tiyang sugih ingkang bodho, ingkang gesang namung kanggé dhirinipun kita piyambak. Dadosa tiyang sugih ingkang remen tetulung, ingkang mentingaken kabetahanipun tiyang sanès ugi. Utamekaken ngempalaken bandha donya ing swagi, lan mangga sami kita tilaraken bab-bab ngingingi ndonya ingkang mboten asipat langgeng. Sumangga kita ndedonga : Maturnuwun Gusti, dinten menika kawula dipunémutaken déning cariyosipun tiyang sugih ingkang bodho. Cariyos menika ngémutaken kawula supados mboten namung manahaken bab kadonyan kemawon, nanging kawula ugi saged manahaken perkawis kaswargan. Mugi kawula ugi saged manahaken kabetahanipun tiyang sanès, lan supados kawula purun mitulungi tiyang ingkang mbetahaken pitulungan. Maturnuwun Gusti. Amin. 6