Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek VARIASI BASA SAJRONE PARIKAN AKUN INSTAGRAM @sempak.suwek Eras Anisa Dina S-1 Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya erasdina@mhs.unesa.ac.id Dr. Murdiyanto, M.Hum. Dhosen Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa), Fakultas Basa lan Seni, Universitas Negeri Surabaya Abstrak Variasi basa sawijining saka maneka warna basa sing tuwuh ana ing masarakat. Basa ana sing awujud lisan lan tulis. Panliten iki yaiku ngrembug ngenani variasi basa sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek sing arupa basa tulis ing medhia sosial. Panliten iki ngrembug ngenani (1)jinise variasi basa sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek, (2) kepriye perangan interfernsi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek, (3) kepriye perangan integrasi sajrone prikan akun isntagram @sempak.suwek. Ancas saka panliten iki yaiku kanggo mangerteni (1) jinise ragam basa sing ana ing sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek, (2) perangan interfrensi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek, (3) perangan integrasi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek. Panliten iki kalebu sosiolinguistik amarga ngrembug basa sing ana ing sajrone instagram. Teori sing digunakake ing panliten iki yaiku teori sosiolinguisik saka Chaer. Methodhene yaiku metodhe kualitatif. Dhata panliten iki njupuk saka kiriman gambar sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek. sumber dhata panliten iki yaiku awujud tembung lan tetembungan sajrone kiriman gambar saka akun instagram @sempak.suwek. Adhedhasar andharan asil panlten variasi basa sajrone prikan akun instagram @sempak suwek bisa dijupuk dudutan, (1) variasi basa sing dumadi adhedasar panuture yaiku ana loro yaiku idiolek lan dialek. (2) perangan interferensi ana papat yaiku interferensi fonologis, morfologis, sintaksis, lan semantis. (3) perangan integrasi ana siji yaiku integrasi visual. Tembung wigati: Variasi Basa, Parikan Akun Instagram, @sempak.suwek, Sosiolinguistik PURWAKA Bab iki ngandharake dhasare panliti nindakake panliten, uga samubarang sing bakal dirembug ana ing paniten. Perangan sajrone bab iki yaiku, landhesane panliten, undherane panliten, paedahe panliten, , lan panjlentrehane tetembungan. Luwih jangkepe kaandharake ing ngisor iki. wilyah utawa dhaerah, bisa mbedakake basa sing digunakake saben pawongan. Kanthi gambaran kaya mangkunu iki bis nuduhake yen basa minangka instrumen sing wigati sajrone uripe manungsa, basa bisa uga nggambarake karakter pribadhi uga ukuran budaya masyaraka sawijine dhaerah. 1.1 Landhesane Panliten Basa mujudake sarana kanggo srawung tumrap pawongan siji klawan pawongan liyane. Manungsa supaya bisa mujudake apa kang dadi kekarepane. Basa uga nduweni pangribawa kang utama ing bebrayan. Lumantar basa, saben manungsa bisa ngandharake kekarepane. Saliyane iku basa bisa dinggo ngandharake idhe, pikiran, uga rasa marang wong liya. Basa duwe peran sing wigati kanggomanungsa, utamane minangka piranti komunikasi lan interaksine manungsa. srawung kao liyane diarani sosiolnguistik, Sosiolinguistik minangka sing ngrembug babagan basa lan masyarakat (sosial). Ateges basa lan masyarakat iku minangka sawijining sumber sosiolingistik. Paniten iki mung ngrembug ngenani variasi basa. Adhedhasar iku ana istilah sing ilmu Adhedhasar sarana sing digunakake, basa kaperang dadi lisan lan tulis, kabeh iku mau ndhuweni titikan sing beda-bedaMedhia basa tulis akeh jinis tuladhane kanthi medhia koran, majalah,internet, spanduk, baliho, lan sosial medhia kayata instagram. Mula objek sing bakal dirembug ing panliten iki yaiku sosial medhia akun instagram @sempak.suwek. Basa sing lumrahe dinggo ana ing bebrayan yaiku basa dhaerah. Basa dhaerah sing ana ing Indonesia ana maneka warna, salah sijine yaiku basa Jawa. Nalika ana cecaturan sing nganggo basa Jawa, saben dhaerah mesthi ndhuweni titikan basa sing khas dhewe-dhewe. Pambedane Panliten njupuk salah sawijine kiriman gambar saka akun kiriman instagram @sempak.suwek fotoenengi kiriman kasebut uga akeh. Adhedhasar bab kasebut panliten bakal nliti nganani variasi basa sing digunakake dening admin @sempak.suwek. Sosial medhia amarga 1
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek instagram akun @sempak.suwek aktif wiwit taun 2017, unggahan kaping pisan yaiku 12 Januari 2017. Wong sing wis dadi pengikut akun @sempak.suwek jumlahe wis lumayan akeh, yaiku ana 15.300 akun sosial medhia instagram sing aktif. Akun @sempak.suwek iki ngirim foto sing arupa parikan nduweni variasi basa sing unik lan nduweni unsur interferensi lan integrasi. Akun @sempak suwe iki ngirim gambar arupa parikan sing dironce kanthi apik nganggo basa Jawa, nanging ana uga sing nganggo basa campuran yaiku basa Jawa, basa Indonesia lan basa Inggris. 1.3 Ancase Panliten Ancas saka panliten ngenani variasi basa sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek iki yaiku: (1) mangerteni variasi basa sing ana sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek (2) Ngandharake perangan interferensi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek (3) Ngandharake perangan integrasi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek 1.4 Paedahe Panliten Tuladha basa sing digunakake dening panulise saka Asile panliten iki nduweni paedah sing diperang sosial medhia akun instagram @sempak.suwek yaiku: dadi loro, yaiku: "Ojo mluntir mung merga kahanan sing meksa awakmu kudu golek sandangan bukan sepiro suwene awake hubungan tapi sepiro kuate awake ngadepi tikungan" Saka ukara kasebut, ana tembung bukan sepiro suwene awake hubungan, tapi sepiro suwene awake ngadepi tikungan tegese yaiku ora mung sepira suwene wong iku hubungan nanging senajan ana pacoban kaya ngapa wae, wong kasebut bisa ngadepi. Tembung tikungan tegese yaiku pacoban-pacoban sajrone hubungan. Saka variasi basa iki bisa nuwuhake presepsi kanggo wong sing maca, lan bisa dadi paemon kanggo wong liya. Teges saka basa kasebut bisa dideleng saka panganggone basa kasebut. Mula saka tuladha ing ndhuwur, bisa dijupuk dudutan yen variasi basa mujudake alih tanda basa saka basa siji ing basa liyane. Mula saka iku, wujud lan pawadan apa wae sing nyebabake variasi basa saka akun instagram @sempak.suwek bakal dirembug ing panaliten iki. 1.4.1 Paedah sing Asipat Teoritis Asil panliten iki menehi sumbangan teoritis ing basa Jawa. tetembungan tumrap pangrembakane Saliyane iku asil panliten iki uga kanggo menehi tambahan teoritis sajrone bidhang sosiolinguistik basa Jawa ngenani variasi basa, interferensi, lan integrasi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek. 1.4.2 Paedah Praktis Asil panliten iki menehi sumbangan praktis yaiku dadi sumber pangrembakane materi pasinaon ing kauripan utamane piwulang ngenani bidhang ilmu sosiolinguistik basa Jawa ngenani unsur interferensi lan integrasi variasi basa sajrone akun sosial medhia @sempak.suwek. 1.5 Panjlentrehe Tetembungan Tetembungan sing ana ing panliten iki yaiku: iki pancen narik kawigatene peneliti, amarga sasuwene iki durung akeh panaliten ngenani variasi basa sing sumbere jupuk saka sosial medhia akun instagram @sempak.suwek. Instagram minngka kanggo sawijining ngandharake pikiran sing bisa nuwuhake maneka warna variasi basa. Amarga saka iku, panaliten iki diwenehi irah-irahan "Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek". Panaliten salah sarana 1.2 Underane Panliten Panliten iki bakal kalaksanan kaya sing dikarepake lan sambung marang basane, mula prelu njlentrehake bab undherane panliten sing bakal ditintingi kaya ing ngisor iki: (1) Apa wae jinise variasi basa sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek? (1) Variasi Basa Variasi basa nduweni teges maneka warna basa sing tuwuh amarga anane panutur sing ora homogen lan amarga maneka warna interaksi sosial sing dilakoni (Chair, 2004:61). Panutur sing hiterogen uga maneka warna interaksi sosial sing dilakoni ndadekake variasi tuwuh ing masyarakat. Nganti tuwuh maneka warna basa yaiku basa kang dienggo dening kelompok masyarakat kanggo sesrawungan lan cecaturan, lan amarga kelompok masyarakat mau maneka warna ana lanang ana wadon, ana nom- noman lan ana sing luwih tuwa, ana wong tani lan ana pejabat, ana sing sekolah lan uga ana sing ora tembunge masyarakat padha sekolah, saben sesrawungan nggunakake basa kanggo kabutuhan. (2) Parikan cekak (2) Kepriye perangan interferensi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek? (3) Kepriye perangan integrasi sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek? Miturut Roesmiati (2008:3) ngandharake menawa parikan dianggep minangka puisi rakyat sing urip ngrembaka ing tengahe masyarakat, mula wong Jawa bisa nggunakake lan ngriptakake parikan. Parikan digunakake 2
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek kanggo ngandharake rasa pangrasa sing ditujukake marang wong liya, nanging nggunakake basa sing dipurwakani nggunakake ukara liya. (3) Instagram Instagram yaiku salah sawijine aplikasi kanggo njupuk foto lan kanggo ngirim foto ing layanan jaringan sosial. Facebook. Asil saka panliten kasebut yaiku (1) titikane ragam basa sing digunakake dening pengguna facebook yaiku arupa variasi hurub gedhi, cilik, lan angka uga panganggone basa prokem, campur kode, lan akronim. (2) faktor sing mangribawani anane ragam basa campuran sing digunakake ing situs jejaring sosial facebook yaiku faktor intern lan ekstern. (3) fungi panganggone basa minangka piranti kanggo nyatakake ekspresi dhiri, minangka piranti komunikasi, lan minangka piranti kanggo nganakake kontrol sosial. (4) Sempak.suwek sempak.suwek minangka sawijining akun instagram sing isine parikan-parikan Jawa. Akun kasebut digawe wiwit taun 2016, nanging wiwit ngrembaka antarane taun 2017-2018. Akun kasebut digawe marang Yusuf Saputra, kelairan Pacitan 4 Agustus 1995. Mahasiswa lulusan UTY jurusan akutansi. Akun kasebut diwenehi aran sempak.suwek amarga panganggit nduweni filosofi yen budaya Jawa iku dianggep kaya sempak.suwek marang wong jaman saiki, yaiku dianggep ora ana gunane, kamangka sempak iku barang sing migunani Akun instagram TINTINGAN KAPUSTAKAN Tintingan kapustakan mujudake dhasar sing wigati sajrone apa sing arep ditindakake dening panliti sajrone panliten. Tintingan kapustakan iki isine yaiku teori- teori sing digunanake sajrone panliten. 2.1 Panliten Saemper Panliten sadurunge ngenani variasi basa yaiku panliten ngenani variasi basa dening Dwi Retnaningsih irah-irahan "Ragam Basa Teks Lagu (2008) kanthi lan Endah Campur Sari Anggitane Koeswantoro" ancas saka panliten iki kanggo mangerteni wujud ragam basa, alih kode, lan campur kode sajrone teks lagu campur sari anggitane Joko Jogger lan Endah tintingan iku Koeswantoro. Panliten sosiolinguistik. Asil saka panliten kasebut yaiku ragam campuran sing digunakake dening Joko Joger lan Endah Koeswantoro kanggo nganggit lelagon campur sari. Ragam campuran sing dienggo ing antarane yaiku ragam basa ngoko lan basa dialek Surabayan. Alih kode sing dienggo ana loro. Alih kode intern lan ekstern. Alih kode intern dumadi saka alih ragam ngoko-krama lan ragam basa krama-ngoko. Campur kode sing dienggo ana loro yaiku campur kode positif lan negatif. Joko Jogger nggunakake Panliten ngenani variasi basa uga dilakoni dening Ariska Anggraini (2017) kanthi irah-irahan "Variasi Basa sajrone Lagu Basa Jawa Anggitane Andjar Any". Panliten kasebut ngrembug (1) Kepriye ragam basa sajrone lagu jawa anggitane Andjar Any?, (2) Kepriye wujud basa rinengga sajrone lagu jawa anggintane Andjar Any?. Asil panliten kasebut yaiku ngandharake wujud wernane basa sing kaperang dadi wernane basa ngoko, basa krama, lan dialek, wernane basa Jawa- basa Indonesia, campuran basa Jawa-basa Inggris, wernane basa Jawa- basa Arab. Ing bab kasebut titi swara diperang dadi wujud pemendekan, panganggone vocal lan konsonan, wujud parikan. Saliyane kuwi panliten iki uga tinemu wujud alih kode lan campur kode. Bab basa rinengga tinemu wujud entar, bebasan, saroja, wangsalan, pepindhan, sanepa, lan candra. Panliten ngenani variasi basa uga dilakoni dening Irma Cahyandari (2018) kanthi irah-irahan "Variasi Basa sajrone Medhia Sosial Instagram Akun @pujangga_jawa. Panliten kasebut ngrembug (1) Apa wae jinise variasi basa, (2) kepriye unsur interferensi (3) kepriye unsur integrasi, lan (4) Apa ancas panganggone variasi basa sajrone sosial medhia instagram akun @pujangga_jawa. Ancas saka panliten kasebut yaiku kanggo mangerteni jinise variasi basa, unsur interferensi, unsur integrasi, lan tujuwan variasi basa sing ana ing instagram akun @pujangga_jawa. ing ndhuwur padha ngrembug ngenani ragam basa utawa variasi basa. Panliti ing kene nliti kanthi objek panliten beda. Sasuwene iki durung ana panaliten ngenani variasi basa sing sumbere jupuk instagram akun @sempak.suwek. Mula saka iku, panaliten iki diwenehi irah-irahan "Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek. Mula saka iki, panliten dikarepake bisa njlentrehake ngenani variasi basa sing ana ing medhia sosial akun instagram @sempak.suwek. Adhedhasar andharan saka akun sosial medhia Panliten ngenani ragam basa liyane uga nate dilakoni dening Lia Rusdiana (2015) kanthi irah-irahan "Ragam Basa Sajrone Buku Kidung-Kidung Kesucian ing Mangkujaya, Desa Kradenan, Kecamatan Purwoharjo, Kabupaten Banyuwangi" ancas saka panliten kasebut yaiku ngaweruhi wujud variasi basa sajrone buku kidung kesucian. Panliten ngenani ragam basa liyane uga nate dilakoni dening Maharani (2011), kanthi irah-irahan Ragam Basa Remaja sajrone Situs Jejaring Sosial 2.2 Sosiolinguistik Sosiolinguistik dumadi saka tembung sosio lan linguistik. Sosio yaiku masarakat dne linguistik yaiku tintingan basa. Sosiolinguistik yaiku kawruh interdisipliner antarane (Chaer, 2010:2). Seosiolinguistik yaiku tintingan basa sing gegayutan panganggone sajrone masarakat (Syukur lan Suparno, sosiolinguistik 2009:117). Miturut Basir minangka cabang ilmu basa sing gegayutan klawan fenomena masyarakat minangka salah sawijine lembaga sosial. Saka andharan para ahli kasebut bisa ditegesi yen sosiologi lan linguistik (2016:7) 3
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek sosioinguistik iku basa sing tuwuh ana ing sajrone masarakat. 2.4.4 Sosilolek 2.2 Basa ing Bebrayan Basa minangka piranti kanggo komunikasi antarane wong siji lan sijine. Saben dina uga ana ngendi wae panggonane manungsa mesti nganggo basa. Kanthi basa, manungsa bisa andharake apa sing dikarepake marang wong liya. Basa ora mung kanggo tuturan, nanging uga saka solah bawa. Mula, basa nduweni guna sing wigati tumrap manungsa. Sosiolek yaiku variasi basa sing gegayutan karo status, golongan, sajrone sosiolinguistik lumrhe werna basa akeh digunakake lan mbutuhake wektu kanggo ngrembug bab kasebut. Awit wernane basa iki gegayutan karo bab diri pribadi panuture, kayata umur, pakaryan, pendhidhikan, kahanan sosial, lan liya-liyane. (Chaer, 2010:64). lan kelas sosial. Ing 2.5 Interferensi 2.5.1 Konsep Interferensi Chaer (2007:11) ngandharake yen basa minangka sawijining wujud sistem, tegese basa iku dumadi saka perangan sing polane tetep lan bisa dikaidahke. Dadi sistem basa arupa tandha-tandha awujud swara utawa tuturan. 2.4 Variasi Basa Interferensi lan integrasi nduweni teges, yaiku panganggone unsur basa sajrone unsur basa liyane sajrone dhiri panutur (Surana, 2007). Nanging, kalorone iki prelu dibedakake amarga interferensi dianggep minangka gejala tutur sing dumadi saka dwibahasawan uga anane kedadeyan sing bisa diarani nyimpang amarga wis gumathuk lan wis bisa ditrima dening masyrakat. Variasi basa nduweni teges maneka warna sing disebabake amarga anane panutur sing ora homogen lan amarga maneka warna interaksi sosial sing dilakoni (Chair, 2004:61). Panutur sing hiterogen lan maneka warna interaksi sosial ndadekake variasi ing masyarakat. Nganti tuwuh werna-wernane basa yaiku basa sing dinggo dening saperangan kelompok masyarakat kanggo sesrawungan lan cecaturan, lan amarga kelompok masyarakat mau maneka warna ana lanang wadon, ana nom-noman uga ana sing luwih tuwa, ana wong tani, pejabat, ana sing sekolah ana sing ora sekolah, cekak tembunge masyarakat padha sesrawungan nggunakake basa kanggo saben keperluan. Chaer Agustina (2010:62- 68) ngandharake yen variasi basa mau bisa dumadi saka segi panuture kuwi diperang dadi papat yaiku Idiolek, Dialek, Kronolek, lan Sosiolek. tuwuh ana 2.4.1 Ideolek Ideolek yaiku variasi basa sing asipat individu utawa pawongan. Saben pawongan duwe variasi basa sing beda-beda sing gegayutan karo wernane swara, pamilihe tembung, lelewaning basa lan reroncenane ukara. Titikane ideolek yaiku kanthi cara ngrungokake swarane wus bisa dimangerteni sapa panuture. (Chaer, 2010:62) 2.4.2 Dialek Dialek mujudake variasi basa sing dumadi saka sakelompok panutur. Pambedane yaiku panggonan saka panuture kasebut. Amarga dialek dhasare saka papan pnggonane panutur, mula dialek iki diarani dialek areal, dialek regional, dialek geografi. (Chaer, 2010:63) 2.4.3 Kronolek Chaer lan Agustina (2010:64) kronolek yaiku wernane basa sing digunakake dening sawijining klompok sosial sing ana ing jaman tartamtu. Interferensi miturut (Weinreich sajrone Aslinda, 2014:66) yaiku anane panyimpangan saka norma salah sawijine basa sing dumadi sajrone tuturan dwibasawan amarga dikenlake luwih saka siji basa. Saliyane iku uga diandharake dening (Alwasilah sajrone Aslinda, 2014:66) ngandharake yen sejatine interferensi yaiku anane pangribawa saben-saben basa. Pangribawa kasebut ana ing bentuk sing paling lumrah arupa salah sawijine unsur saka basa sing digunakake kanggo gegayutan karo basa liyane. Rumusan kasebut uga dibenerake dening (Lado lan Sunyono sajrone Aslinda, 2014:66) pangribawa antarane basa iku bisa arupa pangribawa kabiyasaan saka basa pertama (basa ibu) sing wis dimangerteni dening panutur sajrone basa kaloro. Miturut Aslinda (2014:66) tegese interferensi panggangone unsur basa sing kagolong sajrone basa wektu kanggo wicara ing basa liyane lan bisa ngetrepake rong sistem basa sacara bebarengan marang salah sawijine unsur basa, bisa nuwuhake akibat sing arupa panyipangan saka norma saben-saben basa sing dumadi sajrone tuturan dwibahasawan. Istilah interferensi wiwitane digunakake kanggo ngarani perubahan sistem sawijining basa gegayutan karo anane basa kasebut karo unsur-unsur basa liya sing dilakoni dening panutue bilingual. Interferensi minangka bentuk pangukure marang salah benere panganggone basa sing disebabke merga kabiasan tuturan basa utawa dialek basa pertama marang pananggone basa. Interferensi yaiku penyimpangan saka norma- norma bsa sajrone basa sing digunanake minangka akibat pengenalan marang basa liya. Transfer sajrone kontak basa bisa dumadi sajrone kabeh linguistik, saka fonologis, morfologis, sintaksis, semntis, utawa leksikon. Adhedhasar jlentrehan ing ndhuwur, bisa dimngerteni yen interferensi yaiku: tataran 4
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek a) Minangka sawijining panganggone unsur-unsur saka basa marang basa sing ing wektu ngomong utawa nulis sajrone basa liya. b) Minangka pangetrepane rong sisem kanthi cara bareng nyisipake swara-swara basa saka basa liya. Interferensi fonologis dibedakake dadi rong macem, yaiku interferensi fonologis pengurangan aksara lan interferensi fonologis ngganti aksara. Tuladhane: marang sawijining unsur basa c) Anane sawijining penyimpngan saka norma-norma tuturan basane dhewe-dhewe dwibasawan. sing ana sajrone 2.5.2 Gejala Interferensi ? Slalu ? Ama ? Smua Adek ? Rame ? Cayanag ? selalu sama semua adik ramai sayang Gejala interferensi bisa dideleng saka 3 dimensi kedadeyan. Nomer siji, dimensi tingkah laku basa saka individu-individu ing tengah masyarakat. Kaloro, dimensi sistem basa saka kaloro basa utawa luwih sing dadi siji. Ketelu, dimensi pasinaon basa. Saka dimensi tingkah laku panganggone basa, panutur kanthi gmpang bisa disimak saka maneka werna prktek campur kode sing dilakoni panutur. interferensi iku murni saka panutur iku dhewe. Saka dimensi sistem basa, dikenal kanthi sebutan interferensi sistemik. Dene sak dimensi pasinaon basa, dikenal kanthi aran interferensi pendhidhikan. Sajrone proses pasinaon basa keloro utawa asing, pasinaon mesthi nemoni unsur-unsur sing mirip, utawa malah padha karo basa pertamane (Paul Ohoiwutun, 2002:72-74). 2.5.3 Jinis Interferensi Interferensi bisa dumadi ana ing kabeh tuturan basa lan bisa dibedakake sajrone jinis-jinis sing beda. Weinreich (1953:39) ngeidentifikasine ana patang jinis interferensi kaya ing ngisor iki: 1. pamindahan perangan saka salah sawijine basa marang basa liyane 2. ngowahi paedah lan kategori perangan amarga anane proses pamindahan 3. pangetrepan perangan-perangan sing ora lumaku ing basa kaloro sajrone basa pertama 4. ora nggatekake struktur basa kaloro amarga ora ana pepadhan sajrone basa pertama. 2. Interferensi Morfologis Interferensi morfologis dumadi yen sajrone pembentukan tembunge sawijining basa nyerep afiks-afiks basa liya. Penyimpangan struktur iku dumadi kntak basa antarane basa sing lagi dituturake kanthi basa liya sing uga dikuwasani (basa indonesia utawa basa asing). Tuladhane: Kepukul ? Dipindah Menanyai terpukul ? ? dipindahkan bertanya 3. Interferensi Sintaksis Interferensi sintaksis dumadi yen struktur basa liyane digunakake sajrone mbentuk ukara basa sing digunakake. Panyerepan unsur ukarane bisa arupa tembung, frase, lan klausa. Interferensi sintaksis kaya iki katon jelas ing campur kode. Tuladhane: - Merka married bulan depan - Karena saya sudah kadhung apik sama dia, ya saya tanda tangan saja 4. Interferensi Semantis Interferensi sing dumadi sajrone bidhang tata makna. Miturut basa resipiene, interferensi semantik bisa dibedakake dadi rong jinis, yaiku interferensi ekspansif lan interferensi aditif. Tuladhane: - Bukan karena alasan ideologi atau alasan politik melainkan sedkedar solidaritas Teman-temanku tambah gokil saja Panemu liyane ngenani interferensi, (Suwito sajrone Aslinda, 2014:67) njlentrehake yen interferensi iki bisa dumadi sajrone kabeh komponen kebahasaan, yaiku bidhang tata swara, tata tembung, tata ukara, lan tata makna. Saliyane iku, ana panemune (Weinreuch sajrone Aslinda, 2014:67) uga merang bentuk-bentuk interferensi dadi telung bageyan, yaiku interfensi fonologi, interferensi leksikal, lan interferensi gramatikal. 2.5.4 Maneka Warna Bentuk Interferensi Chaer lan Agustina ( 2004:162-165) ngindentifikasi interferensi dadi 4 werna. 1. Interferensi Fonologis fonologis dumadi yen panutur ngandharke tembung-tembung saka sawijining basa kanthi Interferensi 2.6 Integrasi 2.6.1 Konsep Integrasi Intergrasi yaiku unsur-unsur basa liya sing dinggo sajrone basa tertamtu uga dianggep dadi warga basa kasebut (Mackey sajrone Chaer lan Agustina, 1995:168). Panampa basa liyane sajrone basa tartamtu iki bisa dadi nduweni status liya sing mbutuhake wektu dawa. Proses panampane unsur basa liya iki mligine unsur tetembungan sajrone basa Indonesia ing wiwitane dilakokake kanthi cara audial. Tegese, mula-mula panutur basa Indonesia iki ngerungokake butir-butir leksikal sing dituturake dening panutur asline, banjur dheweke nyoba kanggo nggunakake (Chaer lan Agustina, 2004:160). 5
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek 2.6.2 Proses Intregrasi Proses integrasi dibedakake dadi 4 werna, yaiku: 1. Integrasi Audial Proses integrasi kanthi cara audial, panutur ngrungoakek peranganleksikal iku dituturake dening pnutur asline, banjur nyoba digunakake. Apa sing keprungu dening kuping yaiku sing dituturake banjur dituisake. Apa sing dirungokake kuping, bab iki mau uga sing diomongake banjur di tulisake. Amarga, tetembungan sing bisa ditrima kanthi cara audial bisa wae nduweni titikan tumata yen dibandhingake karo tetembungan sing asli. Mula saka iku, tembung sing ditampa kanthi audial kerep nuduhake titikan kan ora tumata yen dibandhingake karo asline. Tuladhane: sing ora tembung Chaer (2010) sing ngandharake variasi basa adhedhasar panuture diperang dadi papat, yaiku ideolek, dialek, kronolek, sosiolek. Sing awujud dialek diperang maneh ing anatarane yaiku dialek geografis, dialek sosial, dialek profesi, dialek jinis kelamin, lan dialek umur. Saliyane iku uga nganggo teori Interferensi lan Integrasi sajrone Chaer lan Agustina (2004:162-165) ngandharake basa nduweni pangribawa tumrap unsur basa sing bisa nyebabake panyimpangan norma basa sajrone tuturan dwibahasawan, lan integrasi minangka proses panrimane unsur basa liya sajrone salah sawijine basa tartamtu. Saka asile analisis bakal diandharake ngenani variasi basa sing ngandhut unsur interferensi lan integrasi sajrone dhata sing ana ing akun sosial medhia instagram akun @sempak.suwek. Donkrak Pelopor Sakelar ? ? ? domekracht vorloper schakelaar 2. Integrasi Visual Integrasi visual yaiku integrasi ing panyerapane kedadeyan lumantar bentuk tulisan sajrone basa asline, banjur bentuk tulisan iku dipadhakake miturut kaidah kng ana ing kamus. Tuladhane: METODHE PANLITEN sing Metodhe panliten mujudake perangan digunakake kanggo ngandharake pangetrepane sing ditindakake ing panliten. Ing tata carane panliten iki bakal ngandharake ngenani ancangan panliten, sumber dhata lan dhata, tatacarane panliten. Jangkepe bakal diandharake ana ing ngisor iki. instrumen panliten, lan 3.1 Ancangan Panliten System Hierarchy ? ? sistem hierarki 3. Integrasi Penerjemah Lansung Integrasi penerjemah langsung yaiku integrasi kanthi nggolekake tembung asing sing padha. Tuladhane: ? ? Joint venture Balance budget usaha patungan anggaran berimbang 4. Integrasi Penenerjemah konsep integrasi Integrasi penerjemah konsep yaiku kanthi cara neliti konsep tembung asing, banjur digolekake konsep sajroning basa sing digunakake. Tuladhane: ? Medication Job description ? pengobatan ketentuan kerja Ing saben panliten, salah sawijining tahap sing wigati yaiku metodhe panliten. Diarani penting amarga metodhe iku minangka piranti sing wis dipilih panulis kanggo bisa supaya dipretanggungjawabake ing ngarepe dewan penguji. Miturut Hasan lan Koentjaningrat (1976:16), metodhe ngandhut masalah tata cara pakaryan, yaiku cara pakaryan kanggo mangerteni objek ilmu sing ana gegayutane. Saliyane metode, ana istilah teknik lan tatacara. Yen teknik ngemot masalah metode sing trep karo piranti sarta sipat alat sing dinggo, dene prosedur ngemot masalah urutan tata cara nganggo teknik (Sudaryanto, 1993:26). Mula, metode minangka cara sing kudu dilakoni, dene teknik yaiku cara nglakoni metode. Sahingga minangka cara, metode dianggo karo katemtokake (Sudaryanto, 1993:9). panaliten, asil panliten piranti sing ing panliten deskriptif kualitatif. Metode deskriptif kualitatif yaiku panliten sing mung adhedhasar kasunyatan-kasunyatan sing kanthi empiris tuwuh lan kedadeyan saka sumbering omongan utawa penutur (Sudaryanto, 1993:62). Panliten iki kalebu 2.7 Landhesan Teori Landhesan teori minangka sawijining saperangan teori sing digunakake kanggo nintingi objek panliten sing awaujud variasi basa. Lelandhsan teori digunakake supaya andharan ing sajrone panliten lumaku adhedhasar konsep sing tumata. 3.2 Dhata lan Sumber Dhata Panliten lan dhata panliten minangka perangan sing ora bisa diilangi. Perangan iki wigati banget tumrap panliten. Sumber dhata lan dhata bakal diandharake ing ngisor iki. Sumber dhata Panemu ing dhuwur, sajrone panaliten iki ora nggunakake iku. Kanggo nganalisis variasi basa, panaliten iki nganggo teorine kabeh panemu-panemu 3.2.1 Sumber Dhata 6
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek Sumber dhata ing saben panliten dadi salah sawijining perangan panliten sing nduweni peran penting kanggo nganalisis dhata. Dadi, antarane panliten lan sumber dhata duweni gegayutan sing kuwat. Tegese, saben panliten iku mesti mbutuhake sumber dhata. Dadi intine panliten iku ora bakal kalaksanan yen ora ana sumber dhatane. Sabanjure sumber dhata ora bakal ana yen panaliti ora golek infomasi utawa katerangan Sumber dhata sing nomer siji ing panliten kualitatif yaiku tembung-tembung liyane dhata tambahan kayata dokumen. lan tindak-tandhuk, mangerteni apa sing arep dilakoni kanggo panliten. Panliti iki nduweni bageyan kanggo nglumpukake dhata, ngolah dhata, nyuguhake asil panliten, ngturake asil panliten. (2) Hp kanggo nglumpukake dhata arupa kiriman gambar saka sosial media akun instagram. (3) Buku cathetan awujud buku tulis kanggo nyathet bab-bab sing wigati, tuladhane nyathet tanggal anggone ngirim gambar ana ing akun instagram kasebut. (4) USB utawa kabel dhata kanggo mindahake dhata Sumber dhata ing panliten iki dijupuk saka materi sing arupa tembung, tetembungan, lan ukara. Sumber- sumber dhata sing wus kasebut iku kajupuk saka akun instagram @sempak.suwek. Akun @sempak.suwek iki ngirim gambar arupa ukara parikan sing dironce kanthi apik lan akh-akehe nganggo basa Jawa. Dhata sing dijupuk ing panliten iki yaiku kiriman gambar saka akun insagram @sempak.suwek. 3.2.2 Dhata Panliten Dhata yaku katerangan-katerangan ngenani salah saiwjine bab, sing bisa nduweni makna. Dhata minangka sekabehane fakta lan angka sing bisa didadekake bahan kanggo nyusun informasi, kamangka informasi kasebut minangka asil saka pengolahan dhata sing digunakake kanggo kaperluan (Arikunto, 2010:110). Dhata panliten yaiku awujud parikan sing wis ditulis dening akun @sempak.suwek sing didadekake foto banjur dikirim ing akun kasebut. Dokumen foto tulisan kasebut ngandhut aspek variasi basa, unsur interferensi lan unsur integrasi sing bisa dianalisis kanthi tintingan sosiolinguistik. 3.3 Instrumen Panliten Instrumen ing panliten iki uga nduweni peran utawa fungsi sing penting banget. Instrumen iku minangka piranti kanggo utawa nggolek dhata panaliten. Miturut Arikunto instrumen (2010:126), ngandharake yen minangka pirantipanliten supaya metodhe-metodhe sing dianggo cocog lan trep. Nanggapi panemu kasebut, supaya dhata dadi jangkep mula instrumen sing dianggo panliten uga kudu jangkep. Amarga saka iku panliten iki nganggo rong lan panyengkuyung. Panliti dadi instrumen utama amarga panliti sing golek dhata, nganalisis dhata, lan nulis panliten. Dene instrumen panyengkuyung ing panliten iki iki awujud piranti sing bisa nyengkuyung anggone panliti nglumpukake dhata. instrumen, yaiku instrumen utama saka Hp menyang laptop. (5) Laptop kanggo nulis asile saka panliten. 3.4 Tata Cara Ngumpulake Dhata Sudaryanto (1993:9) ngandharake yen metode lan teknik padha-padha nduweni teges cara. Nanging bedane, yen metode minangka cara sing kudu dianggo, dene teknik minangka cara kanggo nglakoni metode. Ing panliten iki dhatane dijupuk saka sosial medhia instagram akun @sempak.suwek lan metode sing dianggo ing panliten iki yaiku teknik dokumentasi. Panliten ngumpulake dhata saakeh-akehe Teknik sumbering dokumentasi iki mau kalebu ana ing metode nyemak. Teknik simak yaiku peneliti minangka instrumen kunci kudu nyimak kanthi langsung, teliti saka dhatane sing arep diteliti (Subroto, 412). Mahsun (2007:92) ngandharake metode simak amarga cara sing digunakake kanggo ngolehake dhata, kalakon kanthi nyemak basa sing wus diomongke. Metode dasar dokumentasi, sing tegese kanggo ngolehke dhata, panaliti kudu ngumpulake dokumen saka asile screen shoot saka kiriman foto akun @sempak.suwek. Dadi ing kene bisa kadudut yenta basa sing bisa didokumentasi iku arupa kiriman foto sing awujud ukara sing ditulis. saka panliten. iki nduweni teknik Saka dokumen sing arupa screen shoot iki, mula panliten iki nganggo cara dokumentasi kanthi njupuk foto, amarga dhatane kajupuk saka kiriman foto saka akun instagram @sempak.suwek. Mahsun (2007:94) ngandharake yen ing panliten basa, becik ing bidang linguistik interdisipliner, metode dokumentasi iki nduweni fungsi sing penting kanggo ngecek maneh basane wong sing dadi dhata panaliten. teoretis utawa 3.5 Tata Cara Ngolah Dhata Panliten kualitatif, panliti minangka instrumen utama minangka pawongan sing nggolek lan njlentrehake dhata. Dene piranti panyengkuyung sing digunakake panliten iki antarane: (1) Hp, (2) Buku cathetan, (4) USB kasebut utawa kabel dhata, (5) Leptop.Instrumen digunakake ing antarane yaiku kanggo: (1) Panliti yaiku wong nliti panliten kasebut. Panliti amarga pnliti intrumen utauma minangka Dhata sing wis dikumpulake, banjur diolah kanthi metodhedistribusional. Metodhe distribusional minangka tata cara ngoah dhata arupa basa kanthi nemtokake perangane basa sing digunakake (Sudaryanto, 1993:1). Panaliti kudu ngandharake utawa nyethakake dhata ing bagiyan analisis kanggo njawab masalah-masalah sing ana Ing proses analisis dhata, peneliti ing panaliten. nggunakake prosedur utawa teknik. Teknik analisis iku, dadi tahap-tahap lan tahap-tahap iku antarane: 7
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek 1. Nglumpukake dhata sing ana, ing tahap panliti iki kudu nglumpukake dhata saka gambar sing dikirim ing akun instagram @sempak.suwek 2. Milih sakabehe dhata, ing kene peneliti milih sakabehe dhata ngenani variasi basa. 3. Klasifikasi dhata, kanggo ngesetake dhata, peneliti kudu nggawe klasifikasi dhata. Dhata sing wus nglumpuk diklasifikasekake kanthi dhasar masalah-masalah panaliten, yaiku interferensi lan integrasi. 4. Nganalisis dhata, sakwise diklasifikasi lan dipisah-pisah kanthi masalah sing trep, sabanjure yaiku analisis dhata. Analisis dhata nduweni paedah kanggo jawab masalah ing panliten iki. pamilihe tembung, lelewane basa, lan pangrakite ukara. Variasi basa tartamtu iki bisa digunakake kanggo narik kawigaten pamaca. Wujud iki ora awujud pacaturan amarga ideolek asipat pawongan utawa pribadi. Saben indhividu nduweni ideolek dhewe-dhewe amarga saben indhividu nduweni sipat khas sing ora diduweni karo indhividu liyane. Pambedane sipat khas kasebut yaiku anane faktor fisik lan psikis. Pambeda fisik sing arupa bedane wujud alat wicara, lan pambeda psikis biyasane disebabkae amarga ana ing sipat temperamen, watak, intelektual, ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. ideolek lsp. Wujud ideolek sing ana 3.6 Tata Cara Nyuguhake Asil Panliten Sudaryanto (1993: 144-145) ngandharake yen anggone nyuguhake dhata asil saka analisis kuwi ana loro yaiku analisis formal lan analisis informal. Panliten iku nyuguhake analisis informal yaiku dhata sing disuguhake saka rumusan nggunake tembung-tembung lumrah. Dene struktur laporan asile panliten iki bakal kaperang dadi lima. Perangan kuwi ing antarane yaiku: Bab I : Purwakane panliten, dadi isine andharan ngenani lelandhesan panliten, undherane panliten, ancase panliten, paedahe panliten, lan wewatesane tetembungan. :Isine ngandharake teori-teori sing digunakake kanggo nganalisis objek panliten. Sajrone tintingan kapustakan diandharake panliten saemper, teori jinise ragam basa. ] sing :Ngandharake digunakake sajrone panliten. Dene metodhene yaiku ancangan panliten, sumber dhata lan dhata, tata cara panliten, instrumen panliten, lan uga tata cara ngaturake asile panliten. :Perangan asile panliten ngenani Variasi Basa sajrone instagram akun parikan @sempak.suwek. : Bab iki minangka panutup sing isine dudutan lan pamrayoga. Bab II Bab III metodhe ing antarane Bab IV ngandharake iki Bab V (1) Sembah sungkem ben ora kualat salah muni merga kepleset ilat merga sing ngeki coklat bakal kalah karo seperangkat alat sholat 'Sembah simpuh supaya tidak durhaka salah bicara karena terpeleset lidah karna yang memberi coklat akan kalah dengan seperangkat alat sholat' (31/10/2017) (1) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong lanang sing kepengin menehi bebungah marang wong wadon, nanging bebungah kasebut bakal kalah karo seperangakat alat sholat utawa bisa ditgesi wong sing ngajak rabi. Dhata ing ndhuwur nuduhake anane wujud ideolek sing ana ing akun kasebut. Konsep ideolek yaiku anane basa sing khas lan ora diduweni dening pawongan liyane ngenani anane tembung-tembung tartamtu Kaya sing narik kawigatene pamaca. panganggone tembung "ngeki" sajrone ukara "Merga sing ngeki coklat, Bakal kalah karo seperangkat alat sholat", tembung kasebut nduweni karep yaiku menehi utawa ngekeki. Dhata (2) Ono duku wadahe krenjang Tangi isuk goleki sandang Koe sing ngomong sayang Lha kok aku sing berjuang 'ada duku wadahnya keranjang Bangun pagi mencari sandang Kamu yang ngomong sayang Lha kok aku yang berjuang' (1/2/2018) JLENTREHAN ASILE PANLITEN 4.1 Jinise Variasi Basa 4.1.1 Wujud Ideolek Ideolek yaiku variasi basa sing asipat individu, variasi bakal nuwuhake ideolek, yaiku anane wernane swara sing bedha, gayane tuturan, reroncene tetembungan, lsp. Titikane ideolek yaiku mung krungu swara tanpa ndeleng praupane. Saben pawongan nduweni variasi dhewe-dhewe sing gegayutan karo wernane swara, (2) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing lagi cidra, amarga dheweke sing susah kanggo ngolehake wong sing ditresnani, nanging malah kancane sing dipilih. Dhata (3) ing ndhuwur nuduhake anane wujud ideolek sing ana ing akun kasebut. Konsep ideolek yaiku anane basa sing khas lan ora diduweni dening pawongan liyane ngenani anane Dhata 8
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek tembung-tembung tartamtu sing narik kawigatene pamaca. Ana ing dhata kasebut, panganggit ngandahrake "Ono duku wadahe krenjang, Tangi isuk goleki sandang, Koe sing ngomong sayang Lha kok aku sing berjuang" lha kok kasebut nuduhake wujud protese tembung panganggit merga ana wong liya sing ngomong sayang kamangka dheweke sing berjuwang wae durung wani ngomong sayang. 4.1.2.1 Dialek Geografis Miturut Pairin (2010: 56) Bedane wilayah utawa dhaerah (geografis) yen ditliti bakal katon werna basane saben pawongan. Sajrone basa Jawa luwih akeh ditemoni dialek geografis, cara ngomong sing dirasakake beda sajrone pocapane utamane sing nduweni gegayutan karo nada, intonasi lan gayane ngomong. Wujud dialek geografi sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. (3) Isuk mangan dele, ngombene susu Biyen nglarani dekne, saiki ganti aku 'pagi makan kedelai, minumnya susu dulu menyakiti dia, sekarang ganti aku' (24/1/2018) beda lan bisa dadi pratanda latar sosial. Wujud dialek sosial sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. (4) Akehno ngombe susu dele Tambah enak campur gulo jowo Yen njalukmu kaya lampu sokle Aku sing petromak iso opo 'perbanyak minum susu kedelai Tambah enak campur gula jawa Kalau mintamu seperti lampu sokle Aku yang petromak bisa apa' (16/12/2017) (4) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing ora percaya marang diri pribadine merga dheweke ora kaya liyane. Dhata (4) ing ndhuwur nuduhake anane wujud dialek sosial yaiku wujud saka bedane werna basa sing digunakake saben pawongan amarga anane pangribawa kahanan tingkat ekonomi, tingkat pendhidhikan, status sosial utawa keturunan bangsawan. Saka dialek iki bisa dimangereni tingkat sosial saben pawongan tartamtu nduweni titikan sing beda-beda. Kayata panganggone "sokle lan petromak" ing dhata "Yen njalukmu kaya lampu sokle, aku sing petromak iso opo". Dhata (3) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing duwe kanca bnjur dilarani atine, sawise kancane dilarani malih ganti dheweke. Dhata (3) ing ndhuwur nuduhake anane wujud dialek geografis yaiku wujud saka bedhane werna basa sing digunakake saben pawongan ing dhaerah utawa geografi tartamtu. Saka dialek iki bisa diweruhi nada utawa intonasi saka pocapane saben pawongan ing salah sawijine daerah tartamtu nduweni ciri sing beda-beda. Kayata panganggone Basa Jawa "dekne" sajrone ukara "biyen nglarani dekne, saiki ganti aku" yaiku basa dialek dhaerah jawa wetanan, bab kasebut bisa kedadeyan merga panganggit uga oleh pangribawa saka panggonan kuliyahe. Panganggit akun kasebut saka Pacitan nanging kuliyah ana ing Yogyakarta sing kanca-kancane asale uga saka maneka warna dhaerah, kayata Jawa bageyan wetan. Amarga panganggit akun kasebut luwih akeh nggatekake pola tutur sing asring banget dirungokake yaiku dialek basa wetanan, basa sing lumrahe digunakake yaiku 'dheweke utawa dee', nanging ana ukara kasebut luwih milih tembung dekne. Dhata 4.1.2.2 Dialek Sosial Miturut Pairin (2010: 58) ngandharake yen sajrone masyarakat tartamtu mesthi wae ana golongan kelas luhur lan kelas asor. Pambedane yaiku amarga anane tingkat pangribawa saka kahanan pendidikan, status sosial, utawa keturunan bangsawan. Ora ana kasadharan bab iki mau nuwuhake variasi basa sing tingkat ekonomi, Dhata kasebut nuduhake anane kahanan sosial sing beda antarane wong sing sugih lan wong sing ora nduwe. Sokle mujudake lampu sing wis nggunakake teknologi sing canggih, sumorote luwih padhang tinimbang lampu liyane. Dene lampu petromak, mujudake lampu jaman biyen sing lumrahe digawe wong ana ndeso lan isih digunakake kanthi cara manual. Sorot saka lampu lampu sokle. petromak ya ora padhang kaya dene Padhange sorote lan teknologi sing digunakake ing lampu kasebut mujudake gegambaran saka kahanan sosial sing ana ing dhata kasebut anatarane kahanan sosial wong sugih lan wong sing ra duwe. 4.1.2.3 Dialek Profesi Miturut Basir (2010: 59) ngandharake yen basa bisa uga nduweni gegayutan karo pakaryan utawa lingkungan panggaweyan tertamtu. Pambedane iki biasane ana ing pamilihe leksikone. Klompok pakaryan tartamtu iki lumrahe bakal ngadharake bab sing ora adoh saka bidhang sing dadi ahline. Variasi basa sing kaya mangkene iki bisa dipangribawani saka anane keahlian tartamtu sajrone linguistik, mligine sosiolinguistik disebutake kanthi tembungan dialek profesi utawa register. Wujud dialek profesi sing ana ing sosial medhia instagram akun @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. (5) Mancing iwak kali dibakar nduwure geni Ora peduli anake mantri, ayo dek kawin lari 'mancing ikan sungai dibakar diatas api 9
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek Tidak peduli anaknya mantri, ayo dik kawin lari' (24/9/2017) Dhata (5) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing nekad kepingin karo wong sing ditresnani, senandyan sing wadon anake pak mantri. Dhata (5) ing ndhuwur nuduhake anane wujud dialek profesi yaiku wujud saka bedhane werna basa sing digunakake saben pawongan amarga anane kaitan karo profesi utawa lingkungan panggawean tertamtu. Pambedane iki biasane ana ing pamilihe leksikone. Kelompok profesi tartamtu iki biasane bakal nggomong bab sing ora adoh saka bidhang sing dadi ahline. Saka dialek iki bisa diweruhi tingkat sosial saben pawongan tartamtu nduweni ciri sing beda- beda. Tuladhane kaya ing dhata "Mancing iwak kali dibakar nduwure geni, ra peduli anake mantri, ayo dek kawin lari". Saka jangkepe ukara kasebut nuwuhake dialek profesi ing bidhang kasehatan, amarga nuduhake salah sawijining profesi yaiku mantri. Pamilihe ukara sing narik kawigatene pamaca kanthi cara nyuguhake pamilihe basa sing beda saka basa sing biasane, amarga panulis luwih nengenake dialek profesi sing wis asring banget dirungokake. 4.1.2.4 Dialek Jinis Kelamin Miturut Basir (2010:60) aspek kebahasaan kanthi cara naluriah antarane wong lanang lan wong wadon mesthi nduweni bab sing beda yaiku ing antarane nalika milih leksikon kanggo tuturan sajrone klompok. Wong wadon luwih seneng ngomong marang kelompoke ngenani pengalaman saben dinane, masak, kulawarga lsp. Wong lanang uga nduweni kabiasaan omong marang kelompoke ngenani pamecahan masalah, cita-cita, tantangan uripe, sing gegayutan karo pakaryan lan pengalaman urip liyane. Wujud dialek jinis kelamin sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. (6) Sak loro-lorone sambangen Sek loro ngajeni polahhmu Sak abot-abote rasa singen Sik abot nuruti bengesmu 'sesakit-sakitnya jenguklah masih sakit menghargai tingkahmu seberat-beratnya rasa singen masih merat menuruti gincumu' (2/2/2018) kanggo ngomong sajrone kelompok. Wong wadon luwih seneng ngomong marang kelompoke ngenani pengalaman saben dinane, masak, kulawarga lsp. Wong lanang uga nduweni kabiasaan omong marang kelompoke ngenani tantangan uripe, sing pamecahan masalah, cita-cita, gegayutan karo pakaryan lan pengalaman urip liyane. Dialek jinis kelamin sing ana ing dhata kasebut yaiku "Sak abot-abote rasa singen, sik abot nuruti bengesmu". Tembung bengesmu ana ing dhata kasebut nuduhake dialek kanggo wong wadon. Amarga wong sing nduweni pakulianan bengesan yaiku wong wadon. 4.1.2.5 Dialek Umur Miturut Basir (2010: 61) faktor umur bisa dadi tandha saka jinis basa sing digunakake saben pawongan. Ana bedane kwalitas tuturan antarane bocah lan wong dewasa. Pambedane iku lumrahe ana ing tataran fonologis, morfologis, sintaksis, leksikon, ragam lan tingkat tuture. Wujud dialek umur sing ana instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. ing akun (7) Lungguh jejer podo Sambatan Lemah biyungku wis ora kopen Ora usah gelo yen dadi mantan Sek ono wektu ben dadi manten 'duduk sejajar saling bekeluh kesah Lemah nenekku sudah tidak keurus Tidak usah marah jika jadi mantan Masih ada waktu agar jadi pengantin' (8/1/2018) Dhata (7) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong menehi pitutur supaya kancane ora gela merga ditinggal wong sing ditresnani merga isih ana wektu supya bisa dadi manten. Dhata (7) ing ndhuwur nuduhake anane wujud dilek umur yaiku bedane kwalitas tuturan antarane bocah lan wong dewasa. Pambedane iku lumrahe ana ing tatanan fonologis, morosintaksis, leksikon, ragam, lan tingkat tuture. Dialek iki bisa diweruhi yen saben tingkatan nduweni tuturan sing beda. Dialek umur sing ana ing dhata kasebut yaiku panganggone tembung "manten" nuduhake anane dialek umur ingkat dewasa, amarga ing tingkatan dewasa wong wus wiwit mikirake ngenani jodhone. Wong yen wus ketemu jodhone, pikirane mesthi luwih adoh yaiku supaya bisa dadi manten. Dhata (6) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong lanang sing kabotan nuruti kepenginane wong wadon. Dhata (6) ing ndhuwur nuduhake anane wujud dialek jinis kelamin yaiku aspek kebahasaan kanhi naluriah antarane wong lanang lan wong wadon mesthi bab sing beda yaiku ing antarane sajrone milih leksikon tembung kasebut bisa dijangkepi "lungguh jejer padha sambatan, lemah biyungku wis ora kopen, ora usah gela yen dadi mantan, sek ana wektu ben dadi manten" saka jangkepe ukara kasebut nuwuhake dialek umur tingkatan dewasa. Pamilihe tembung sing narik kawigatene pamaca kanthi cara nyuguhake pamilihe basa sing beda saka basa sing lumrahe amarga panulis nengenake dialek basa dewasa sing dinggo ana ing dhata. Pamilihe 10
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek 4.2 Unsur Interferensi 4.2.1.1 Interferensi Fonologis fonologis dumadi yen panutur ngandharke tembung-tembung saka sawijining basa kanthi nyisipake swara-swara basa saka basa liya. Interferensi fonologis dibedakake dadi rong macem, yaiku interferensi fonologis pengurangan aksara lan interferensi fonologis ngganti aksara. Wujud interferensi fonologis sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. Interferensi (8) Kecut legi woh kweni Yen legi kuwi gulali Wes ngerti yen dilarani Kok yo ngajak bali 'asam manis buah kweni Kalau manis itu gulali Sudah tahu kalau disakiti Kok ya ngajak kembali' (19/9/2019) Dhata (8) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing isih nekad seneng marang wong sing nate nglarani. Dhata (8) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi amarga panutur ngandharke tembung-tembung saka sawijining basa kanthi nyisipake swara-swara basa saka basa liya. Interferensi fonologis dibedakake dadi rong macem, yaiku interferensi fonologis pengurangan aksara lan interferensi fonologis ngganti aksara. Interferensi sing ana ing ndhuwur yaiku interferensi kanthi ngurangi aksara. Morfem-morfem sing ana ing sajrone basa Jawa nduweni struktur pembentuk sing beda. Saben morfem dibentuk adhedhasar minangka pambedane makna lan pambedane swara. Yen salah siji pembentuk morfem kasebut ilang utawa dikurangi mula tumindak kasebut minangka identifikasi dumadine interferensi. fonem-fonem pembentuk sawijining Dhata "Kok yo ngajak bali" ing ndhuwur dumadi anane proses pengurangan fonem sajrone panulisan tembung dening panutur. Tembung ya mujudake bentuk sing kurang, merga tembung bentuk linggane yaiku "iya" kanthi panutur ngandharake tembung kanthi cepet mula ora nggatekake panulisane lan bisa uga supaya ukara kasebut luwih kepenak dirungokake tanpa nggatekak kaidah kasebut. Nanging senajanbasa kasebut ana fonem sing dikurangi, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat ngilangi fonem /i/. Kadangkala 'harga seseorang yang teliti Satu kecap omongnnya bisa menyembuhkan Obat yang pait bisa menyembuhkan Kamu yang manis hanya bisa menyakiti' (19/9/2017) Dhata (9) mujudake parikan kang nuduhake kahanane wong lanang sing gelo marang wong wadon bisane nglarani.Dhata (9) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi amarga panutur ngandharke tembung- tembung saka sawijining basa kanthi nyisipake Interferensi swara-swara basa saka basa fonologis dibedakake dadi rong macem, yaiku interferensi lan interferensi fonologis ngganti aksara. Interferensi kang ana ing ndhuwur yaiku interferensi kanthi ngurangi aksara lan ngganti. Morfem-morfem sing ana Jawa nduweni struktur pembentuk sing beda. Saben morfem dibentuk adhedhasar fonem-fonem pembentuk minangka pambedane makna lan pambedane swara. Yen salah siji pembentuk morfem kasebut ilang utawa tumindak kasebut minangka dikurangi mula sawijining identifikasi dumadine interferensi. sing nanging mung ayu liya. fonologis pengurangan aksara ing sajrone basa Dhata "Awakmu sing manis muk iso nglarani " ing ndhuwur dumadi anane proses pengurangan fonem lan ngganti fonem sajrone panulisantembung dening panulis. Dhata kasebut mung nggunakake tembung "muk". Ana dhata ing ndhuwur fonem /n/ lan /g/ dadi /k/. Tembung muk mujudake bentuk sing kurang, merga tembung bentuk linggane yaiku "mung" kanthi ngilangi lan /g/. Kadangkala panutur ngandharake tembung kanthi cepet mula ora nggatekake panulisane lan bisa uga supaya ukara kasebut luwih kepenak dirungokake tanpa kasebut. Nanging kaidah senajanbasa kasebut ana fonem sing dikurangi, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. fonem /n/ nggatekak 4.2.1.2 Interferensi Morfologis (9) Ajining wong kang setiti Sak kecap omongane iso marani Obat sing pait iso ngobati Awakmu sing manis muk iso nglarani Interferensi morfologis dumadi yen sajrone pembentuk tembunge nyerep sawijiing afiks-afiks basa liya. Penyimpangan struktur iku dumadi kontak basa antarane basa sing lagi dituturake karo basa liya sing uga dikuwasani (basa indonesia utawa basa asing). Wujud interferensi morfologis sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. 11
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek (10) Motif kotak apa batikan Ben ditukokne karo bu bayan Koe teko ngajak balikan? Sepurane aku wes ora doyan 'motif kotak apa batikan Biar dibelikan sama bu bayan Kamu ngajak balikan Maafkan ku sudah tidak mau' (28/5/2019) Dhata (10) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing nate pacaran nanging wis ora gelem yen diajak balen. Dhata (10) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi morfologis amarga pembentuk tembunge nyerep sawijiing afiks-afiks basa liya. Penyimpangan struktur iku dumadi kontak basa antarane basa sing lagi dituturake karo basa liya sing uga dikuwasani (basa indonesia utawa basa asing). Interferensi morfologis sing ana ing dhata kasebut yaiku anane kontak basa antarane basa Jawa karo basa Indonesia. Tembung balikan sajrone ukara "Koe teko ngajak balikan?" mujudake sawijining interferensi morfologis amarga migunakake sawijining afiks basa Indonesia, yaiku sufiks {-an}. Tembung kasebut asline bisa diganti karo tembung karo basa Jawa sing uwih trep yaiku balen, saka tembung bali + {an}. Panulis migunakake tembung balikan supaya luwih trep guru lagune ana ing parikan kasebut. Nanging kadangkala panutur ngandharake tembung kanthi cepet mula ora nggatekake panulisane lan bisa uga supaya ukara kasebut luwih kepenak dirungokake tanpa nggatekake kaidah kasebut. Nanging senajanbasa kasebut ana morfem sing diganti, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. (11) Masuk angin keno udun Tembung perjuangin sajrone ukara "Tak perjuangin purun?" mujudake sawijining interferensi morfologis amarga migunakake sawijining afiks basa Indonesia, yaiku prefiks {per-},sufiks {-in}. Tembung kasebut asline bisa diganti karo afiks basa Jawa kang uwih trep yaiku perjuangake, saka tembung berjuang + {+ake}. Panulis migunakake tembung balikan supaya luwih trep guru lagune ana ing parikan kasebut. Nanging kadangkala panutur ngandharake tembung kanthi cepet mula ora nggatekake panulisane lan bisa uga supaya ukara kasebut luwih tanpa nggatekake kaidah kepenak dirungokake kasebut. Nanging senajanbasa kasebut ana morfem sing diganti, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. 4.2.1.3 Interferensi Sintaksis Interferensi sintaksis dumadi yen struktur basa liyane digunakake sajrone mbentuk ukara basa sing digunakake. Panyerepan unsur ukarane bisa arupa tembung, frase, lan klausa. Interferensi sintaksis kaya iki katon jelas ing campur kode. Wujud interferensi sintaksis sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. (12) Janjian nang nggone kembang kuning Mangan sak kembul sego kucing Aku ora butuh parasmu sing bening Mung butuh awakmu ora berpaling 'janjian di kembang kuning Makan satu suap nasi kucing Aku tidak butuh parasmu yang bening Hanya butuh kamu tidak berpaling' (28/8/2019) Tak perjuangin purun? 'masuk angin terkena hujan Tak perjuangin mau?' (15/12/2017) kang Dhata sing kepenging nuduhake kahanane merjuangake wong sing ditresnani.Dhata (11) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi morfologis amarga pembentuk tembunge nyerep sawijiing afiks- afiks basa liya. Penyimpangan struktur iku dumadi kontak basa antarane basa sing lagi dituturake karo basa liya sing uga dikuwasani (basa indonesia utawa basa asing). Interferensi morfologis kang ana ing dhata kasebut yaiku anane kontak basa antarane basa Jawa karo basa Indonesia. (11) mujudake parikan wong Dhata (12) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong sing sambat yen dheweke ora prelu wong sing ayu, mung butuh wong sing tansah setya ngancani. Dhata (12) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi sintaksis amarga struktur basa liyane digunakake sajrone mbentuk ukara basa sing digunakake. Panyerepan unsur ukarane bisa arupa tembung, frase, lan klausa. Interferensi sintaksis kaya iki katon jelas ing campur kode. Dhata ing ndhuwur nuduhake panganggone sruktur basa Indonesia sing digunakake sajrone basa Jawa. Ing dhata kasebut ana tembung basa Indonesia yaiku "ora berpaling" sajrone ukara "mung butuh awakmu ora berpaling", kamangka tembung berpaling bisa diganti nganggo basa Jawa sing luwih trep yaiku ora ngalih. Adhedhasar dhata sing ana, interferensi sintaksis basa Indonesia umume dumadi amarga panutur utawa 12
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek panulis dwibasawan. Para panutur kasebut kerep nglanggar kaidah basa sing ditemtokake. Panutur utawa panulis nggunakake basa tanpa nggatekake struktur basa sing bener, salah siji tuladhane panganggone basa Indonesia sajrone panganggone basa Jawa. Kadangkala panutur ngandharake tembung kasebut kanthi cepet mula ora nggatekake panulisane lan bisa uga supaya ukara kasebut luwih kepenak dirungokake tanpa nggatekake kaidah kasebut. Nanging senajanbasa kasebut ana frasa, kalusa saka basa liyane, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. (13) Ngundang wargo nggo layang Tontonan hajat ono wayang Jodoh iku mergo kasih sayang Uduk kasih ini itu dong sayang 'mengundang warga pakai surat Tontonannya hajat ada wayang Jodoh itu karena sayang Bukan kasih ini itu dong sayang' (7/12/2017) Dhata (11) mujudake parikan kang nuduhake kahanane wong menehi weruh menyang kancane yen jodho iku merga anane rasa sayang ora merga mung nuruti kekarepane. Dhata (11) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi sintaksis amarga struktur basa liyane digunakake sajrone mbentuk ukara basa sing digunakake. Panyerepan unsur ukarane bisa arupa tembung, frase, lan klausa. Interferensi sintaksis kaya iki katon jelas ing campur kode. Dhata ing ndhuwur nuduhake panganggone sruktur basa Indonesia sing digunakake sajrone basa Jawa. Ing dhata kasebut ana klausa basa Indonesia yaiku "uduk kasih ini itu dong sayang", kamangka klausa kasebut bisa diganti nganggo basa Jawa kang luwih trep yaiku dudu njaluk iki iku sayang. Adhedhasar dhata sing ana, interferensi sintaksis basa Indonesia umume dumadi amarga panutur utawa panulis dwibasawan. Para panutur kasebut kerep nglanggar kaidah basa sing ditemtokake. Panutur utawa panulis nggunakake basa tanpa nggatekake struktur basa kang bener, salah siji tuladhane panganggone basa Indonesia Jawa. Kadangkala sajrone panganggone basa panutur ngandharake tembung kasebut kanthi cepet mula ora nggatekake panulisane lan bisa uga supaya ukara kasebut luwih kepenak dirungokake tanpa nggatekake kaidah kasebut. Nanging senajanbasa kasebut ana frasa, kalusa saka basa liyane, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. 4.2.1.4 Interferensi Semantis Interferensi sing dumadi sajrone bidhang tata makna. Wujud interferensi semantis sing ana ing akun instagram @sempak.suwek bakal kaandharake ing ngisor iki. (14) Yen mendung urung mesti udan Yen jomblo urung mesthi kesepian 'kalau mendung belum pasti hujan Kalau jomblo belum pasti kesepian' (15/1/2019) Dhata (12) mujudake parikan sing nuduhake pasemon kanggo wong sing bujang durung rabi. Dhata (12) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi semantis amarga dumadi saka basa sing diseselilan nyerep konsep kultural saka basa liya. Lan bisa uga amarga disesuaiake utawa sisihan karo bentuk lawas karo makna rada khusus. Data ing ndhwur nuduhake anane interferensi semantis saka tembung "jomblo". Tembung jomblo ing nduwur ngalami peruasan makna, sing wiwitane tegese wong sing wis cukup umure nanging durung rabi utawa durung duwe calon bojo, utawa yen neng basa Jawa arene bujang. Nanging tembung jomblo saiki bisa ditegesi wong sing ora payu rabi. Mula ana ing dhata ing ndhuwur negesake yen dadi jomblo iku wis dadi dalan pilihane, ora mesthi yen ora payu rabi. Wong sing urung duwe calon bojo utawa jomblo iku durung mesthi ngrasa dhewean ing uripe. 4.3 Integrasi 4.3.1 Integrasi Audial Proses integrasi kanthi cara audial, panutur keprungu butir-butir leksikal iku dituturake dening pnutur asline, banjur nyoba digunakake. Apa sing keprungu dening kuping yaiku sing dituturake banjur dituisake. Apa kang dirungokake kuping, bab iki mau uga kang diomongake banjur di tulisake. Amarga, tetembungan kang bisa ditrima kanthi cara audial bisa wae nduweni ciri kang ora teratur yen dibandhingake karo tetembungan kang asli. Mula saka iku, tembung sing ditampa kanthi audial kerep nuduhake titikan kan ora tumata yen dibandhingake karo tembung asline. 4.3.2 Integrasi Visual Integrasi visual yaiku integrasi ing panyerapane kedadeyan lumantar bentuk tulisan sajrone basa asline, banjur bentuk tulisan iku dipadhakake miturut kaidah kng ana ing kamus. (15) Toko gerdon kenek razia 13
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek Cikal bongkah kae digawa alibaba Mergo wadon sing setia Bakal kalah karo sing gelem diraba 'toko gerdon kena razia Cikal itu dibawa alibaba Karena perempuan yang setia Bakal kalah dengan yang mau diraba' (29/1/2018) Tegese : maca kitab suci Al Quran tadarus kasebut digunakake amarga panyerepane lumantar basa asline. Adhedhasar dhata sing ana, integrasi umume dumadi amarga panutur utawa panulis dwibasawan. Unsur-unsur basa liya sing digunakake sajrone basa tertamtu wis dianggep dadi warga basa kasebut . Nanging senajanmangkono, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. Dadi tembung Dhata (12) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong wadon sing tansah setya nanging dheweke kalah karo wong wadong sing gelem digudha wong lanang. Dhata ing ndhuwur nuduhake anane interferensi semantis amarga panyerapane lumantar bantuk tulisan sajrone basa asline (basa Inggris, basa Arab, basa Landa, basa Prancis, basa Latin, lan basa Indonesia. Tembung asli saka ukara ing ndhuwur yaiku: (12) Razia Basa Indonesia Basa Landa Tegese : Razia : razzia : utawa dipriksa kanthi cara rame- rame ditangkap 4.3.3 Integrasi Penerjemah Langsung Integrasi penerjemah langsung yaiku integrasi kanthi nggolekake tembung asing kang padha. 4.3.4 Integrasi Penenerjemah konsep Integrasi penerjemah konsep yaiku integrasi kanthi cara neliti konsep tembung asing, banjur digolekake konsep sajroning basa sing digunakake PANUTUP 5.1 Dudutan Dadi razia kasebut digunakake amarga panyerepane lumantar basa asline. Adhedhasar dhata sing ana, integrasi umume dumadi amarga panutur utawa sing panulis dwibasawan. Unsur-unsur basa digunakake sajrone basa tertamtu wis dianggep dadi warga basa kasebut . Nanging senajanmangkono, basa kasebut bisa ditampa dening masyarakat. tembung liya (16) Kopi diseduh mangan timus Arum wangine tur ora arus Ora butuh sing pinter rumus Penting wadon pinter tadarus "kopi diseduh makan timus Harum wanginya juga tidak amis Tidak butuh yang pintar rumus Penting perempuan pintar tadarus. (8/10/2017) Dhata (13) mujudake parikan sing nuduhake kahanane wong anang sing kepeingin wong wadon pinter ngaji dudu mung sing pinter ngenani rumus. Dhata (13) ing ndhuwur nuduhake anane interferensi semantis amarga panyerapane lumantar bantuk tulisan sajrone basa asline (basa Inggris, basa Arab, basa Landa, basa Prancis, basa Latin, lan basa Indonesia. Tembung asli saka ukara ing ndhuwur yaiku: Tadarus Basa Indonesia Basa Arab : Tadarus : dorasa yadrusu Adhedhasar andharan saka asile panliten lan analisis dhata ngenani Variasi Basa Parikan Akun Instagram @sempak.suwek bisa dijupuk dudutan kaya ing ngisor iki: Variasi basa sing dinggo Parikan Akun Instagram @sempak.suwek yaiku arupa (1) jinise variasi basa sing Instagram @sempak.suwek, ana Instagram interferensi @sempak.suwek, unsur integrasi sajrone parikan akun Instagram @sempak.suwek. ing parikan akun sajrone parikan akun Panjlentrehan adhedasar dhata lan teori nuwuhake anane wujud variasi basa sajrone parikan akun Instagram @sempak.suwek nuwuhake anane wujud ideolek, dialek. Dialek sing tuwuh ing dhata kasebut antarane yaiku diaek geografis, dialek sosial, dialek profesi, dialek jinis kelamin, lan dialek umur. Panjlentrehan adhedasar dhata lan teori uga nuwuhake anane interferensi lan integrasi. Interferensi lan integrasi nduweni pangerten sing padha, yaiku kedadeyan panganggone unsur basa sajrone unsur basa liyane saka dhiri panutur. Nanging, kaloro bab kasebut prelu dibedakake amarga interferensi dianggep minangka gejala tutur sing dumadi saka dwibahasawan lan anane kedadeyan sing bisa diarani nyimpang amarga wis gumathuk lan wis bisa ditrima dening masyrakat. Interferensi iki ora perlu dumadi amarga unsur sing wis ana sajrone basa panyerap.Wewatesan saka interferensi yaiku panyimpangan-panyimpangan saka norma-norma salah sawijine basa sing dumadi sajrone tuturan para dwibasawan minangka akibat saka pangenalan luwih saka siji basa, yaiku minangka asil saka kontak basa lan 14
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek pangribawa antar basa. Bentuk unsur interferensi sing ana ing dhata kasebut yaiku interfernsi fonologis, interferensi morfologis, interferensi sintaksis, lan interferensi semantis. Chaer, Abdul lan Agustina. 2007. Kajian Bahasa Struktur Internal, Pemakaian dan Pembelajaan.Jakarta: Rineka Cipta. Intergrasi bisa diarani panampane basa liyane sajrone basa tartamtu iki bisa dadi nduweni status liya sing merlukake wektu dawa. Proses panampa unsur basa liya iki mligine unsur tetembungan sajrone basa Indonesia ing wiwitan dilakokake kanthi cara audial. Bentuk unsur integrasi sing ana ing dhata kasebut yaiku integrasi visual. Dailey, Patrick R. 2009. Sosial Media:Finding Its Way Into Your Business Strategy and Clture Burlington, Linkage. Keraf, Gorys. 1997. Komposisi: Sebuah Pengantar Kemahiran Bahasa. Ende-Flores: Nusa Indah. 5.2 Pamrayoga Panliten kanthi irah-irahan Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek iki isih akeh sing durung ditliti kanthi njlimet. Panliten iki isih akeh kurange lan adoh saka kasampurnan. Isih akeh sing prelu digatekake sajrone panliten iki. Amarga panliten iki isih akeh kurange, mula saka iku panliten ngenani variasi basa sajrone parikan akun instagram @sempak.suwek isih isa ditliti kanthi luwih tliti an luwih jangkep. M.S, Mahsun. 2007. Metode Penelitian Bahasa. Jakarta: Raja Grafindo Persada. Nababan, Pwj. 1993. Sosiolinguistik Suatu Pengantar. Jakarta: Gramedia Pustaka Utama. Pateda, Mansoer. 1994. Linguistik (Sebuah Penantar) Cetkan 10. Bandung: Angkasa. Poedjosoedarmo, Soeomo. 1979. Tingkat Tutur Bahasa Jawa. Jakarta: Depdikbud. KAPUSTAKAN Alwasilah, A Chaedar. 1985. Beberapa Madhap dan Dikotomi Teori Linguistik. Bandung: Angkasa Purwadi. 2005. Unggah-ungguhng Basa Jawi. Jogjakarta: Hasna Pustaka. Aslinda Pengantar Sosiolinguistik Cetakan Ketiga. Bndung: Pt Refika Aditama. lan Syafyahyah, Leni.2014. Roesmiati, Dian. 2008. Parikan dalam Ludruk: Kajian Fungsi dan Makna. Surabaya: Depdiknas Balai Bahas Surabaya. Basir, Udjang Pr.M. 2016. Sosiolinguistik Pengantar Kajian indak Tutur Bahasa Edisi Ketiga. Surabaya: Bintang Surabaya. Soeparno. 2002. Dasar-Dasar Linguistik Umum. Jakarta: Tiara Wacana. Subroto. 1992. Penelitian Kualitatif. Jakarta: Pt Raya Grafindo Persada. Basir, Udjang Pr. M. 2016.Konstelasi Bahasa Jawa pada Pagelaran Wayang Purwa Ki Enthus Susmono: Sebuah Refleksi Cocial Culture Masyarakat Jawa Masa Kini (Kajian Sosiolinguistik) (Online) ang_dan_Potret_Budaya (dideleng 3 Januari 2020). Basir, Udjang Pr.M. 2016. Menulis Artikel: Konsep Dasar dan Aplikasi. (Online) kel_Konsep_Dasr_dan_Aplikasi) Februari 2020). (dideleng 8 Sudaryanto. 1993. Metode dan Aneka Teknik Analisis Bahasa. Yogyakarta: Wacana University Press. Surana. 2015. Variasi Bahasa dam Stiker Humor. Diss. Universitas Gadjah Mada. [Online] p=html&buku_id=87892&obyek_id=4 (dideleng 10 Januari 2019) Surana. 2017. Aspek Sosiolinguistik dalam Stiker Humor. Chaer, Abdul lan Agustina. 2004. Sosiolinguistik: Suatu Pengantar. Jakarta; Rineka Cipta. . Chaer, Abdul lan Agstina. 2010. Sosiolinguistik Lokabasa, 8(1), 86-100. [Online] inguistik_dalam_Stiker_Humor_- _Lokabasa_UPI.pdf (dideleng 10 Januari 2019) Perkenalan Awal. Jakarta: Rineka Cipta. Surana. 2017. Inferensi dan Problematika Pembelajaran Analisis Wacana. Fkip E-Proceeding, 237-244. [Online] 15
Variasi Basa sajrone Parikan Akun Instagram @sempak.suwek ALISIS_WACANA (dideleng 10 Januari 2019) Suwito. 1985. Pengantar Awal Sosiolinguistik Teori dan Problema. Surakarta: Henari Offset Solo. 16