PANAMBANG HA ( aaaa ) Panambang ha ( a ) Manawa sumambung ing : 1. Wanda menga legena trape bares bae, mung pakecapane wanda menga legena iku banjur kaya wanda mawa taling tarung, lan unine panambang ha ( a ) banjur kaya aksara wa ( w ) mandaswara. Tuladhane : Panulise: bisa luza [konDa ru[m=osa bisaa Pamacane : lungaa kandhaa rumangsaa bi[sow lu[zow [ko[nDow ru[m=o[sow 2. Wanda menga mawa sandhangan wulu utawa taling panambang ha ( a 2. Wanda menga mawa sandhangan wulu utawa taling panambang ha ( a ( y ) Manawa kang diwulu utawa kang ditaling iku dudu aksara ya ( y ). Tuladhane : bliy [r[ny zjiy a=gu[ly balia renea ngajia nggulea ztiatiy ngati-atia Nanging : kp]i[ya m]iyyia kapriyea mriyayia
3. Wanda menga mawa sandhangan suku utawa taling tarung , panambang ha ( ) a malih dadi wa ( w ) Manawa kang mawa suku utawa mawa taling tarung iku dudu aksara wa ( w ). Tuladhane : mL ebuw z=[gow z[sow a=guguw mlebua nganggoa ngasoa nggugua mai[fow a=g[[dow a=[go[dogG maidoa nggadhoa nggodhoga 4. Wanda sigeg , panambang ha ( a 4. Wanda sigeg , panambang ha ( a nu=g=z sb/r ncfF zu[ltT nungganga sabara nacada nguleta amB|nT elL a=[go[[dogG mbuntela nggodhoga 5. Wanda sigeg mawa sandhangan swara , unine sandhangan swara kang sakawit miring, banjur dadi jejeg . Tuladhane tembung : bris\ afus\ su[wk\ k[lo= unine sandhangan swara ing tembung-tembung iku miring, Nanging : brisS afusS su[wkK k[lo=z unine sandhangan swara ing tembung-tembung iku jejeg. 6. Yen bebarengan karo ater-ater sa ( s 6. Yen bebarengan karo ater-ater sa ( s an\ ) sarta panambang e ( [a ) panambang a ( a ) malih dadi ya ( y ) kayata : sglkK[nNy scilikK[nNy ssugiha[nNy
sagalakanea sacilikanea sasugihanea s[bo[donN[nNy spinT e/r[nNy sabodhonanea sapinteranea PANAMBANG E ( [a[a[a[a ) , IPUN ( aipunaipunaipunaipun\\\\ ) 1. Panambang e ( [a ) iki ngoko, yen karma ipun ( aipun\ ) Manawa sumambung ing wanda menga malih ne ( [n ) utawa nipun ( nipun\ ) panulise tanpa pasangan na ( n ) . a. xg[n Xz[n xjeki[n mL ebu[n regane lengane rejekine mlebune septum[n kulin[n sp[ro[n sepatune kulinane saparone b. xcnipun\ Xbunipun\ be[lonipun\ be[nDnipun\ recanipun lebunipun belonipun bendhenipun bqinipun\ xginipun\ z[sonipun\ bathinipun reginipun ngasonipun 2. Panambang e , ipun ( ) Manawa sumambung ing wanda sigeg , aksarane ha ( ) malih dadi aksara sesigeging wanda kang sinambungan. a. bedu[gG p}kutu[tT peX[mM gux[mM bedhuge prekutute peleme gureme w]g[fF wedu[sS bL e[d[gG wragade wedhuse bledhege
b. genDisSipun\ XmBtTipun\ b}[zosSipun\ gendhisipun lembatipun brengosipun xxgefFipun\ xmBgGipun\ bL efugGipun\ reregedipun rembagipun bledugipun ke[nQosSipun\ p]kwisSipun\ kenthosipun prakawisipun PANAMBANG I ( aiaiaiai ) 1. Yen sumambung wanda menga panambang I ( ai ) kapitulungan panambang an ( an\ ) mulane panulise kudu kudu nganggo pasangan na ( n ) vuknNi mdnNi z}gnNi amB[qnNi nyukani madhani ngregani mbatheni m=ge[dnNi anF|knNi fkC `itnNi [koXznNi manggedheni ndukani dakcritani kolengani fitmPnNi zL[konNi ditampani nglakoni 2. Yen sumambung ing wanda sigeg , panambang I ( ai 2. Yen sumambung ing wanda sigeg , panambang I ( ai ) aksarane ha ( ) malih dadi aksara sesigeging wanda kang sinambungan . [nm[PLkKi v]i[yosSi vÓ|mBtTi nempleki nyriyosi nylumbati fkC emPÓ|=zi [kopitutu/ri fignÕ|lLi
dicemplungi kopituturi digandhuli 3. Panambang I ( ) tumrap tembung kang mawa ater-ater ka ( ) utawa kang mawa seselan na ( ) liniru an ( ) . Tuladhane : a. Saka tembung lingga kang wandane wekasan sigeg : kXbetTn\ kxsikKn\ kjupukKn\ kalebetan karesikan kajupukan tinulisSn\ tinumPukKn\ sinuyufFn\ tinulisan tinumpukan sinuyudan b. saka tembung lingga kang wandane menga , lumrahe nganggo panambang an ( ) rangkep. kXznNn\ ksuknNn\ kfuknNn\ kalenganan kasukanan kadukanan tin[lnNn\ tinL[tnNn\ kinvCnNn\ tinalenan tinlatenan kinancanan PANAMBANG AN ( anananan\\\\ ) 1. Yen sumambung ing wanda menga , panambang an ( an\ 1. Yen sumambung ing wanda menga , panambang an ( an\ wanda kang sinambungan , lan Manawa wanda kang sinambungan kadunungan sandhangan wulu malih taling, suku malih taling -tarung , kayata : gwn\ b[ln\ li[ron\ gawan balen liron tt[nN\ bubu[ron\ tetanen beburon
2. Panambang an ( an\ ) kang sumambung ing wanda menga mawa sandhangan wulu utawa taling , yen ora luluh karo wanda kang sinambungan , malih dadi yan ( yn\ ) tmiyn\ ksuciyn\ b[dyn\ tamian kasucian badhean pg[wyn\ pagawean 3. Panambang an ( an\ ) kang sumambung ing wanda menga mawa sandhangan suku utawa taling tarung , yen ora luluh karo wanda kang sinambungan , malih wan ( wn\ kp}luwn\ kmjuwn\ j[gown\ kapreluan kamajuan jagoan kLkuwn\ ktmuwn\ [jo[jo[down\ klakuan katamuan jejodhoan 4. Ana tembung sawetara kang wandane wekasan menga mawa sandhangan wulu, yen dipanambangi an ( an\ ) sandhangane wulu malih taling, lan panambange an ( an\ ) malih yan ( yn\ )
ffi kf[fyn\
j=ji j=jiyn\
dadi
kadadean jangji
jangjian
nbi kn[byn\ wli kuw[lyn\ nabi kanabean wali kuwalean 5. Ana tembung kang wandane wekasan menga mawa sandhangan wulu, taling utawa suku , yen dipanambangi an ( an\ ) panambang iku kena diluluhake utawa ora karo wanda wekasane tembung kang dipanambangi )
wli
jmnÑ|w[lyn\
( jmnÑ|w[ln
g[d
g[dyn\
) ( g[dn\
lku
kLkuwn\
( kL[kon\
Sing nyebal :
[d[w
[d[wkKn\
dhewe
dhewekan 6. Ater-ater pa ( p ) bebarengan karo panambang an ( an\ ) kang ater-atere ora luluh karo purwane tembung kang diater-ateri , pakecapane pe ( pe ) nanging panulise pa ( p ) p[ko[pn\ psuketTn\ pdukuhan\ pakopen pasuketan padhukuhan p[fsn\ pdusunNn\ psbinNn\ padesan padhusunan pasabinan 7. Ater-ater pa ( p 7. Ater-ater pa ( p pn\,pv\,p= ) bebarengan karo panambang an ( an\ ) pakecapane mawa pepet , nanging panulise tanpa pepet. pzuripPn\ pnulisS\ pzi[lon\ panguripan panulisan pangilon pz[yomMn\ pvuku/rn\ pne[pn\ pangayoman Cathetan : panyukuran panepen
Tembung p[zrn\ uga mawa ater-ater pa ( p ) sigeg aksara irung ( yaiku ater- ater p= ) lan panambang an ( an\ ) . Asale saka tembung Jawa kuna her ( [a/ ) tegese : tunggu , enggon, ayom. p + [a/ + an\ = p=[a/rn\ mingsed dadi p[zrn\ tegese panggonan ngenteni, panggonan ngayom, PANGAYOMAN. p[zrn\ Iku pancen kang mungguh disuwuni PANGAYOMAN. 8. Ater-ater ka ( ) bebarengan karo panambang an ( ) kang ateges tembung aran (mangun rimbag bawa wacaka ) , pakecapane ke ( ) nanging panulise ka ( ) Mangkono iku yen ater-ater ka ( ) ora malih ku ( ) utawa ora luluh karo purwane tembung kang diater-ateri. km[nÒ `n\ kcmtTn\ kd[ton| kamantren kacamatan kadhaton kptihan\ k][ton\ kuwjibBn\ sing nyebal : kbup[tn\ ora diucapake kebup[tn\ kabupaten ora diucapake kebupaten 9. Ater-ater ka ( k ) bebarengan karo panambang an ( an\ ) utawa en ( aen\ kang ateges kaduk (mangun rimbag adiguna) panulise lan pakecapane ke ( ke ) Mangkono iku yen ater-ater ka ( k ) ora luluh karo purwane lingga. kese[ron\ kefwn\ kesu[wn\ keseron kedawan kesuwen keje[ron\ kpikK en\ k][mnen\ kejeron kapiken kramenen )
10. Panambang an ( an\ ) kang sumambung ing tembung kang wandane wekasan mawa wignyan , trape bares bae . X=ghan\ tpihan\ k[fohan\ lenggahan tapihan kadohan pLbuhan\ k[khan\ titihan\ plabuhan kadohan titihan Sing nyebal : kruwn\ ( Saka kruh + an\ ) Manawa tembung kruwn\ iku diwuwuhi panambang maneh e ( [a ) sandhangane wignyan bali, dadi kruha[nN. PANAMBANG EN ( aenaenaenaen\\\\ ) 1. Manawa sumambung ing wanda menga malih nen ( nen\ 1. Manawa sumambung ing wanda menga malih nen ( nen\ ( n ) ttnen\ gwnen\ g[wnen\ tatanen gawanen gawenen kvJinen\ tmPnen\ fulunen\ kanjinen tampanen dulunen 2. Manawa sumambung ing wanda sigeg , panambang en ( aen\ 2. Manawa sumambung ing wanda sigeg , panambang en ( aen\ a malih dadi aksara sesigeging wanda kang sinambungan. jupukK en\ ae[mPLokK en\ p]ptT en\ )
jupuken emploken prapaten [go[dokK en\ [ko[mP]sSen\ godhogen kompresen 3. Ater-ater ka ( k ) bebarengan karo panambang en ( aen\ ) kang ngemu surasa kaduk (mangun rimbag adiguna ) panulise ke ( ke ). Mangkono iku yen ater-ater ka ( k ) iku ora luluh / muni bareng karo purwane tembung kang diater-ateri , utawa ora malih ku ( ku ) a. Kang trap eater-ater ka ( k ) bares bae (mung malih ke ( ke ) keXbete Tn\ kepaitT en\ kesb/xn\ kelebeten kepaiten kesabaren b. kang ater-atere ka ( k ) luluh utawa muni bareng karo purwane tembung kang diater-ateri : [ksukK en\ kpikK en\ [kvJi=zen\ kesuken kapiken kenjingen c. Kang ater-atere ka ( k ) malih ku ( ku ) (yaiku kang linggane apurwa aksara wa ( w ) kuwxgG en| kuwdgG en\ kuwa[dhaen\ kuwaregen kuwadhagen kuwadhehen 4. Tembung andhahan arimbag adiguna kang mawa panambang an ( an\ 4. Tembung andhahan arimbag adiguna kang mawa panambang an ( an\ saka tembung lingga ing wandane wekasan menga , sok diwuwuhi panambang en ( aen\ ) panulise nganggo pasangan na ( n )
[aomB kmBn\ kmBnN en Amba kamban kambanen fw kefwn\ kefwnN en\ dawa kedawan kedawanen je[ro kej[ron\ keje[ronN en\ jero kejeron kejeronen su[w kesu[wn\ kesu[wnen\ 5. Tembung mawa panambang en ( aen\ 5. Tembung mawa panambang en ( aen\ rimbag guna ), kayata : wufune Nn\ gudigG en\ mimisSen\ wudunen gudhigen mimisen [ko[r=zen\ p[qkK en\ Korengen patheken Cathetan : Tembung mawa panambang en ( ) iku ana sing ateges luwih sawarna , kayata : sufukK en\ = 1. Prentah supaya nyuduk 2. Nandhang lara weteng,slengkreng wetenge. pvCi=zen\ = 1. Prentah supaya dipancing 2. Nandhang lara pating slengkreng gorokane. PANAMBANG ANA ( anananan ) 1. Yen sumambunging wanda menga , panambang ana ( an 1. Yen sumambunging wanda menga , panambang ana ( an an ( an\ ) mulane panulise kudu ngangga pasangan na ( ) N
tmPnNn XznNn b[lnNn tampanana lenganana balenana l[konNn s[zonNn xgnNn lakonana sangonana reganana 2. Yen sumambung ing wanda sigeg , panambang ana ( an 2. Yen sumambung ing wanda sigeg , panambang ana ( an a ) malih dadi aksara sesigeging wanda kang sinambungan. xsikKn XpsSn a=gnÕ|lLn resikana lepasana nggandhulana 3. Panambang ana ( ) kerep dienggo bebarengan karo ater-ater anuswara , ater-ater tri purusa (dak, ko, di) ater-ater ka ( ) an eselan na ( ) Tuladhane kayata bebarengan karo : a. Ater-ater anuswara : v[ponNn zL eznNn nyaponana nglenganana anFnFnNn amB[lnNn ndandanana b. Ater-ater dak : mbalenana fkC `itnNn fkKnDnNn dakcritanana dak kandhanana fkÓ|znNn fkPknNn daklunganana c. Ater-ater ko : dakpakanana [kotmPnNn [koxmB|gGn [kosguhan kotampanana korembugana kosaguhana d. Ater-ater di : fil[konNn fitbe[rnnn fixsikkn dilakonana ditaberenana diresikana
e. Ater-ater ka : kjupukKn kpL[yonNn ktu=[gonNn kajupukana f. Seselan in ( ) : kaplayonana katunggonana tin[lnNn aizshan rinemB|gn tinalenana ingasahana rinembugana BAB 39 PANAMBANG AKE , AKEN ( a[ka[ka[ka[k , akenakenakenaken\\\\ ) 1. Yen sumambung ing wanda sigeg , aksarane ha ( a ) malih dadi aksara sesigeging wanda kang sinambungan . zeculL[k anF[fosSken\ ngeculake ndadosaken nunÒ|nNken\ vbunN[k nuntunaken nyabunake 2. Yen sumambung ing wanda sigeg aksara ka ( k 2. Yen sumambung ing wanda sigeg aksara ka ( k a[k,aken\ ) malih dadi kake, kaken ( k[k,kken\ ) a=[gLqkK[k [n[mPLkK[k ngglethakake nemplekake [vo[pLokK[k nyoplokake 3. Ana tembung lingga sawetara kang wandane wekasan sigeg na ( ) yen n dipanambangi ake (aken ) panambang iku malih dadi :
fnFn\ anFnFkK[k dandan ndandakake [foln\ a[folk[k Dolan ndolakake pkn\ mkkKken\ pakan makakaken t[kon\ n[kokK[k takon nakokake t[kn\ n[kKken\ taken nakekaken 4. Ye sumambung wanda menga , trape panambang ake , aken ( a[k,aken\ ) bares bae, nanging kapitulungan sesigeg ka ( k ) . Yen linggane wandane wekasan mawa sandhangan wulu malih taling, suku malih taling-tarung. ffi anF[fkH[k dadi andadekake tuku nu[kokH[k tuku nukokake linÒ| zLi[nTokH[k lintu nglintokake smi v[mkHken\ sami nyamekaken