DAMEL MEDIA PASINAON AKSARA JAWA AWUJUD MINIVENTURE "MY TRIP MY CARAKA" TUMRAP SISWA SMP KELAS VII E-JOURNAL SKRIPSI Dipunajengaken dhateng Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Yogyakarta kangge Njangkepi Salah Satunggaling Sarat Anggayuh Gelar Sarjana Pendidikan dening: Puji Lestari Cahyaningsih NIM 14205241034 Yogyakarta, 26 September 2018 Pembimbing, Yogyakarta, 26 September 2018 Ketua Jurusan, Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. NIP. 19780610 200112 2 002 Prof. Dr. Suwardi, M.Hum. NIP. 19640403 199001 1 004 PROGRAM STUDI PENDIDIKAN BAHASA JAWA JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAERAH FAKULTAS BAHASA DAN SENI UNIVERSITAS NEGERI YOGYAKARTA 2018
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 2 DAMEL MEDIA PASINAON AKSARA JAWA AWUJUD MINIVENTURE "MY TRIP MY CARAKA" TUMRAP SISWA SMP KELAS VII DEVELOPING A TEACHING MEDIA FOR THE LEARNING OF JAVANESE SCRIPT THROUGH A MINIVENTURE "MY TRIP MY CARAKA" FOR SEVENTH GRADE STUDENTS OF JUNIOR HIGH SCHOOL Dening: Puji Lestari Cahyaningsih, Prodi Pendidikan Bahasa Jawa, Fakultas Bahasa dan Seni, Universitas Negeri Yogyakarta. Sarining Panaliten Panaliten menika ancasipun wonten tiga, inggih menika: (1) ngandharaken anggenipun ndamel Media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure"my trip my caraka"; (2) ngandharaken pambijinipun ahli materi, ahli media, saha guru mata pelajaran basa Jawi, sarta pamanggihe guru ing diklat kangge media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure"my trip my caraka"; saha (3) ngandharaken pamanggihipun guru minangka ingkang ngginakaken media pasinaon buku aksara Jawa awujud miniventure"my trip my caraka". Panaliten menika wujudipun kalebet panaliten Research and Development (R&D). Asiling panaliten nedahaken: (1) media dipundamel kanthi gangsal tataran inggih menika: analysis, design, development, implementation saha evaluation; (2) validasi kualitas media dening dosen ahli materi pikantuk biji persentase 90%, wondene validasi dening dosen ahli Media pikantuk biji persentase 84%, saha (3) pambiji Media dening guru basa Jawi pikantuk biji persentase 96%. Asiling panaliten menika nedahaken bilih media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure"my trip my caraka" saged kangge sarana sinau wonten pamulangan aksara Jawa. Pamijining tembung: Media Pasinaon, Miniventure"my trip my caraka" Abstract This study is aimed to: (1) describe the steps in making media for the learning of Javanese script through a miniventure "my trip my caraka"; (2) show the expert judgment from material experts, media experts and Javanese teachers with also Javanese teachers in the Java language training opinions on the Media for the learning of Javanese script through a miniventure "my trip my caraka"; and (3) share teachers viewpoints as the user of the media for the learning of Javanese script through a miniventure "my trip my caraka". This study belongs to Research and Development (R&D). The results of the study are (1) the Media are designed through five steps namely: analysis, design, development, implementation, and evaluation, (2) the validation from the material expert toward the quality of the media is 90% and the validation from the media's expert is 84%, and (3) the media evaluation from Javanese Teacher is 96%. The result of this study revealed that this media for the learning of Javanese script through a miniventure"my trip my caraka" can be used as a tool to learn Javanese script. Keyword: Learning Media, Miniventure"my trip my caraka". PURWAKA Pasinaon basa Jawi ing pawiyatan SMP 2013. Adhedhasar kurikulum 2013 wonten ing menika ngemot maneka warni pirembagan. pamulangan basa Jawi tumrap SMP kelas Wondene aksara Jawa menika seratan tetilaran VII,VIII,IX menika wonten 4 aspek katrampilan jaman rumiyin saking masarakat Jawi ingkang inggih menika maos, nyemak, micara, saha nyerat kedah dipunlestantunaken. Satemah aksara Jawa ingkang jumbuh kaliyan Kompetensi Inti (KI) saha dipunwulangaken wonten ing pawiyatan. Kompetensi Dasar (KD). Kurikulum menika Kawontenan menika trep kalihan kurikulum wonten ing siswa SMP kelas VII kanthi dhasaring ingkang dipunginakaken inggih menika kurikulum Standar Kompetensi ingkang gayut kalihan
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 3 pamulangan aksara Jawa inggih menika mencoba, games utawi permainan menika taksih winates, mengolah, dan menyaji dalam ranah konkret kadosta miniventure"my trip my caraka" dereng menggunakan, mengurai, merangkai, modifikasi, wonten. dan membuat) dan ranah abstrak (menulis, Saking kawontenan prakawis menika kedah membaca, menghitung, menggambar, dan dipuntindakaken satunggaling cara supados saged mengarang) sesuai dengan yang dipelajari di damel swasana pasinaonan ingkang damel siswa sekolah dan sumber lain yang sama dalam sudut langkung remen saha greget sinau maos aksara pandang/teori saha Kompetensi Dasar inggih Jawa saha narik kawigatosan para siswa kanthi menika membaca dan menulis kalimat sederhana sinau sinambi dolanan. Pramila wonten ing mriki beraksara Jawa. Para siswa wonten ing dipunbetahaken media awujud games . Pamilihing pamulangan aksara Jawa kedah nggayuh indikator media dipunjumbuhaken kalihan kabetahan wonten ingkang sampun dipuntemtokaken Indikator-ipun ing lapangan. media ingkang dipundamel inggih inggih menika siswa dapat membaca kalimat menika media ingkang dereng natih wonten ing sederhana beraksara Jawa yang memuat aksara pasinaon aksara Jawa. Adhedhasar menika Jawa carakan, sandhangan wyanjana(panjing la, dipunkajengaken supados siswa saged remen saha panjing wa, pengkal, cakra, dan cakra keret dengan greget anggenipun sinau amargi sinambi dolanan. tepat. Lajeng dipunbetahaken inovasi inggih menika Adhedhasar saking observasi ingkang damel media awujud Miniventure (Miniatur sampun kalampahan dangunipun kalih wulan Adventure) kanthi irah-irahan My Trip My Caraka wonten ing SMPN 6 Yogyakarta minangka saha buku saku kangge cepengan supados langkung salahsatunggaling SMP ingkang dipunginakaken gampil anggenipun sinau. kangge PLT saged dipunmangertosi bilih Miniventure saha buku saku minangka salah kawontenan para siswa menika werni-werni. satunggaling media pasinaon ingkang Wonten ingkang boten remen sinau aksara Jawa dipunkajengaken supados kasil anggenipun sinau ananging ugi wonten ingkang remen. Pamanggih wonten ing salebeting proses pasinaon. Panaliten siswa ingkang nedahaken boten remen amargi ingkang jumbuh babagan Media inggih menika seratanipun aksara Jawa angel dipunmangertosi, ngginakaken panaliten Research and Development nalika pasinaon aksara Jawa para siswa ugi kathah (R&D). Panaliten R&D menika salah satunggaling ingkang kirang greget saha boten nggatosaken panaliten ingkang dipunginakaken kangge gurunipun. Lajeng asiling observasi menawi ngasilaken produk tartamtu. Awit saking menika, dipuntingali saking sarana pasinaon wonten ing panaliti badhe nglampahi kanthi damel satunggaling SMP menika ugi taksih winates, estunipun sampun Media kangge pasinaon aksara Jawa inggih menika maneka warni kadosta powerpoint, flash , saha Media miniventure"my trip my caraka" saha buku damel aksara Jawa ngginakaken tepung kanji, saku. koran. Ananging bilih Media non-IT mliginipun
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. Media pasinaon miniventure"my trip my caraka" saha buku saku menika gampil diipunginakaken wonten ing proses pasinaon. Media menika langkung prasaja, unik, kreatif , mirah saha ngremenaken. Media menika prasaja amargi gampil dipunbeta. Media menika unik saha kreatif amargi wonten sekawan panggenan ingkang dados miniatur inggih menika desa, taman, alun-- alun kitha, guwa saha kuburan awujud 3 dimensi ingkang dipunpasangi lampu alit-alit ngginakaken baterai kangge madhangi. Lajeng media menika mirah amargi dipundamel saking koran bekas, tisu , kerdus, bungkus rokok, kresek, saha pirantos ingkang sampun boten dipunginakaken malih. Panganggenipun media menika saged mbiyantu guru anggenipun ngandharaken materi. Awit saking media pasinaon miniventure"my trip my caraka" menika awujud games utawi permainan ingkang ngremenaken satemah para siswa saged langkung greget kangge sinau aksara Jawa. CARANING PANALITEN Panaliten ingkang dipunginakaken inggih menika panaliten Reasearch and Development (R&D). panaliten R&D menika kangge ngasilaken produk tartamtu supados saged migunani wonten ing pawiyatan. Miturut Dick & Catery (lumantar Mulyatiningsih, 2012:199) prosedur pengembangan model ADDIE, tataran-tataran R&D menika wonten gangsal. ADDIE menika cekakan saking Analisis, Desain, Development, Implementasi saha Evaluasi. Panaliten ingkang dipunmaksudaken inggih menika panaliten kanthi cara ngempalaken data kangge ndamel media. Media ing panaliten menika arupi miniventure"my trip my caraka" saha buku saku kanthi materi aksara Jawa. Miniventure"my trip my Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 4 caraka dipundamel awujud tiga dimensi saha buku saku dipundamel awujud media cithak. media pasinaon ingkang sampun kadamel dipunsuwunaken pambiji saha pamrayogi dhateng dosen ahli materi, dosen ahli media, saha guru basa Jawi. Sasampunipun dipundandosi adhedhasar pamrayogi pambiji saha pikantuk pasarujukan bilih media menika saged dipunginakaken wonten ing pasinaon menapa boten saged dipunginakaken wonten ing pasinaon. ASILING PANGREMBAG PANALITEN SAHA Tataranipun Ndamel Media Pasinaon a) Tataran Analysis (Analisis) Tataran analisis minangka tataran ingkang kaping sapisan anggenipun ndamel produk. Tataran analisis menika kaperang dados kalih tataran, inggih menika analisis kurikulum saha analisis kawontenan siswa kelas VII SMP N 6 Yogyakarta. analisis kurikulum dipuntindakaken kanthi cara maos saha mangretosi kurikulum ingkang dipunginakaken ing pasinaon basa Jawi wonten sekolah kasebut mliginipun pamulangan aksara Jawa. Analisis kurikulum dipuntindakaken kanthi cara mangretosi kurikulum ingkang dipunginakaken wonten ing sekolah. Adhedhasar kurikulum 2013 kangge siswa kelas VII sampun dipuntetepaken bilih Kompetensi Inti ingkang trep bab aksara Jawa inggih menika "mencoba, mengolah, dan menyaji dalam ranah konkret menggunakan, mengurai, merangkai, modifikasi, dan membuat) dan ranah abstrak (menulis, membaca, menghitung, menggambar, dan mengarang) sesuai dengan yang dipelajari di sekolah dan sumber lain yang sama
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. dalam sudut pandang/teori saha Kompetensi Dasar inggih menika membaca dan menulis kalimat sederhana beraksara Jawa. Para siswa wonten ing pamulangan aksara Jawa kedah nggayuh indikator ingkang sampun dipuntemtokaken Indikator-ipun inggih menika siswa dapat membaca kalimat sederhana beraksara Jawa yang memuat aksara Jawa carakan, sandhangan wyanjana(panjing la, panjing wa, pengkal, cakra, dan cakra keret dengan tepat. Sasampunipun nindakaken analisis kurikulum, lajeng nindakaken analisis kabetahan siswa wonten ing sekolah gayut kaliyan pamulangan aksara Jawa . Analisis kabetahan siswa dipuntindakaken kanthi observasi wonten kelas VII ing pasinaon aksara Jawa dangunipun kalih sasi minangka salahsataunggaling sekolah kangge PLT. Adhedhasar observasi menika siswa katingal kirang nggatosaken guru. Kahanan menika katitik saking siswa ingkang taksih kirang aktif saha wonten siswa ingkang kangelan, boten greget gumregah sinau aksara Jawa. Adhedhasar kahanan menika guru mbetahaken media ingkang ndamel siswa remen saha aktif mliginipun wonten pasinaon maos aksara Jawa. Adhedhasar prakawis menika, salajengipun dipundamel media pasinaon aksara Jawa awujud Miniventure"my trip my caraka". Media pasinaon menika dipunajab saged nuwuhaken kawigatosan satemah siswa langkung remen, aktif sinau maos aksara Jawa. Para siswa saged langkung nggatosaken guru anggenipun mulang aksara Jawa. Media menika ugi saged mbiyantu guru ngandharaken materi wonten salebeting pasinaon aksara Jawa. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 5 b) Tataran Design (Ndamel Desain Media) Tataran damel desain Media dipuntindakaken sasampunipun tataran analisis kurikulum saha analisis kawontenan siswa. Analisis kawontenan siswa menika kangge dhasar ndamel media miniventure"my trip my caraka". Saderengipun ndamel desain, dipunwiwiti kanthi ngempalaken materi bab aksara Jawa. Materi ingkang sampun dipunkempalaken lajeng dipundamel flowchart inggih menika bagan alur pengembangan. Wosing flowchart menika ngewrat konsep penyajian menu pamulangan. Flowchart lajeng dipunwujudaken dados story board utawi naskah media. Story board inggih menika rancangan naskah media kangge nggambaraken wosing media. Story board ngewrat sadaya ingkang samangke dipunwujudaken wonten ing salebeting media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure"my trip my caraka" saha buku saku. Wonten ing Media miniventure"my trip my caraka" menika wujudipun dolanan kadosta petualangan ingkang anggenipun mlampah kanthi cara nguncalaken dadu supados pikantuk pinten jangkah. Ing mriku wonten kothak kangge wadhah lintingan. Lintingan menika wosipun seratan aksara Jawa ingkang samangke dipunwaos kalihan para siswa. Media miniventure menika dipunsengkuyung kaliyan buku saku kangge cepengan siswa nalika dolanan miniventure. Media miniventure "my trip caraka" menika kaperang dados sekawan stage. Stage sapisan awujud miniatur desa, stage kaping kalih awujud miniatur taman, stage kaping tiga awujud miniatur kitha alun-alun, stage sekawan awujud miniatur kuburan saha guwa. Pamilihing sekawan
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. stage menika adhedhasar media menika irah- irahanipun"my trip my caraka" ingkang nedahaken petualangan. Petualangan saking asalipun inggih menika desa kalajengaken dolan wonten ing taman saha kitha. Supados langkung narik kawigatosan ing pungkasan stage dipundamel guwa saha kuburan supados siswa langkung ngraosaken petualangan ingkang beda. Petualangan menika dipundamel cariyos kados ing ngandhap menika: Stage 1 cariyosipun kados mekaten: Desaku subur lan makmur. Wit-witane katon ijo royo-royo. Hawane saya edhum.Sinawang gunung merapi kang gagah.Gununge nambah endahing desaku. Saben minggu padha gugur gunung.Para warga reresik desa. Desaku dadi resik lan endah. Urip ing desa nyenengake. Kabeh padha guyub. Para warga urip tulung tinulung. Anggone srawung raket pasedulurane.Uripe kanthi ngugemi unggah- ungguh. Liwat ngarepe wong tuwa matur nuwun sewu.Yen papasan muni mangga. Urip ing desa atine ayem. Stage 2 cariyosipun kados mekaten: Sapinggire desa ana taman. Taman kang endah. Sesawangane taman nyengsemake ati. Swasanane taman rame. Akeh wong padha mlaku-mlaku ing taman . Rasane adhem mlebu ing taman iki. Hawane saya silir mlaku ing kene. Akeh bocah padha nglumpuk dolanan bareng. Bocah-bocah padha mlayu-mlayu. Bocah cilik padha dolanan plembungan. Bocah-bocah dolanan plorodan. Sanalika aku kepleset. Klambiku reged gupak lemah. Sawise ngresiki klambi, aku nggelar klasa kanggo lungguh. Plesir ing taman pancen nyenengake. Sawise lungguh ing taman aku mlaku menyang kutha. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 6 Stage 3 cariyosipun kados mekaten:Iki kuthaku. Kutha cilik nanging apik. Satengahing kutha iki ana alun-alun. Ing kene swasanane rame. Swasanane rame akeh wong padha dolan. Swasanane rame akeh wong padha jajan Swasanane rame akeh bakul jajanan. Swasana ing kutha beda karo ing desa. Ing desa swasanane sepi ora rame kaya ing kutha Ing kutha bisa krungu swara montor kang sliwar-sliwer. Swarane bakul jajanan sero banget nalika tawa. Ora kwatir yen kesel bisa leren ing alun-alun. Ora kwatir yen ngeleh bisa jajan ing kene. Aku tuku kwaci ing kene. Nyawang swasana kutha sinambi mangan kwaci. Seneng bisa dolan ing kene. Stage 4 cariyosipun kados mekaten: Rasa seneng owah dadi rasa wedi. Mulih saka kutha aku kesasar ing guwa. Ing kene akeh kuburan kang jejer-jejer. Kahanan ing kene peteng lan hawane asrep. Soroting cahya srengenge kang wis katon angslup. Swasanane sepi ora ana wong. Banjur aku krungu swara grag-grog. Sanalika atiku trataban weruh pocong ing guwa. Awakku dadi krasa atis. Tanganku kringeten amarga wedi. Banjur aku kelingan ngendikane pak Kyai kudu akeh ndonga. Luwih prayoga aku nerusake anggonku mlaku. Aku banjur mlaku ngetutake dalan sanadyan kumepyur atiku. Sanadyan kesasar kudu yakin bisa mulih kanthi slamet. Saka kadohan aku weruh kreteg ing kulon desaku. Aku ngucap sokur bisa mulih ing desaku. Wondene wonten evaluasi ing pungkasan stage kanthi nyusun cariyos , cariyos menika kados ing ngandhap menika: Aku manggon ing desa. (Stage 1) Banjur aku dolan ing taman.(Stage 2)
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. Sawise ing taman aku menyang alun-alun.(Stage 3) Aku kesasar neng kuburan nalika arep mulih ing desaku.(Stage 4) Saking cariyos ingkang sampun kaandharaken bilih media miniventure menika kaperang dados sekawan panggenan miniatur inggih menika desa, taman, alun-alun kitha, guwa saha kuburan awujud 3 dimensi saking triplek ukuranipun 120x100 cm ingkang dipunpasangi lampu alit-alit ngginakaken baterai kangge madhangi. Anggenipun damel ugi saking koran bekas, tisu , kerdus, bungkus rokok, kresek, saha bahan-bahan ingkang sampun boten dipunginakaken malih. Salajengipun saben-saben panggenan dipunparingi soal maos aksara Jawa. Wonten pungkasan panggenan mangkih wonten kalimat aksara Jawa ingkang acak supados saged dipunsusun supados saged dados paragraph ingkang sae. Media ingkang sanesipun inggih menika buku saku. Buku saku menika wosipun ngengingi materi aksara Jawa,pasangan ugi sandhangan . buku menika supados anggenipun sinau langkung saestu. Buku saku ingkang wosipun (a)profil; (b)Kompetensi Inti, Kompetensi Dasar,saha indikator; (c) Cara anggenipun dolanan miniventure"my trip my caraka"; (d) materi aksara Jawa saha pasanganipun; (e) materi sandhangan aksara Jawa; (f) gladhen;(g) kapustakan. c) Tataran Development (Ndamel Media) Tataran sasampunipun perancangan inggih menika pengembangan. Wonten tataran pengembangan menika kaperang dados kalih cak- Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 7 cakan inggih menika damel media pasinaon saha validasi. Media pasinaon ingkang dipundamel inggih menika miniventure"my trip my caraka" saha buku saku. Media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure"my trip my caraka" saha buku saku dipundamel kanthi kalih teknik, inggih menika teknik komputer saha teknik manual. Teknik komputer inggih menika proses nyusun naskah, proses nyerat aksara Jawa, editing, saha proses print/ cithak. Salajengipun ingkang kalebet teknik manual inggih menika proses ndamel miniatur ngginakaken triplek saha barang-barang bekas kadosta Koran, kerdus, kresek, bungkus rokok, tisu saha sanes-sanesipun. Wonten ing teknik komputer, tataran kaping pisan inggih menika ngginakaken open office 41.5 saha font tuladha jejeg kangge proses nyusun naskah maos aksara Jawa wonten ing miniventure"my trip my caraka" ingkang wosipun: (1) cariyos kahanan desa ingkang kaserat mawi aksara Jawa saha pasanganipun (2) cariyos kahanan taman ingkang kaserat mawi aksara Jawa ingkang ngewrat panjingan la; (3) cariyos kahanan kitha alun-alun ingkang kaserat mawi aksara Jawa ingkang ngewrat panjingan wa; (4) cariyos kahanan kuburan ingkang kaserat mawi aksara Jawa ingkang ngewrat sandhangan pengkal, cakra saha cakra keret. Cariyos ingkang kaserat mawi aksara Jawa menika samangke dipunlintingi salajengipun dipunparingaken wonten kotak ingkang sampun cumawis wonten ing miniatur. Salajengipun nyusun naskah kangge buku saku ingkang wosipun (a)profil (b)Kompetensi Inti, Kompetensi Dasar,saha indikator; (c) Cara anggenipun dolanan
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 8 miniventure"my trip my caraka"; (d) materi aksara wiwit purwaka dumugi pungkasan, inggih menika Jawa saha pasanganipun; (e) materi sandhangan samak ngajeng ngantos dumugi samak wingking. aksara Jawa; (f) gladhen;(g) kapustakan. Anggenipun damel buku saku menika dipuncithak Sasampunipun teknik komputer, lajeng wonten dlancang lajeng dipun-jilid dados buku wonten teknik manual, inggih menika proses damel ngginakaken jilidan spiral pethak utawi cemeng. miniatur. Desain ingkang sampun dados lajeng Sasampunipun sadaya media dados, cara dipunbentuk awujud miniatur desa, taman, kitha anggenipun ngecakaken media wonten ing pasinaon saha kuburan ngginakaken triplek , koran, kerdus, aksara Jawa inggih menika kaperang dados kalih. kresek, bungkus rokok saha barang bekas sanes- Ingkang sapisan guru ngandharaken materi ing sanesipun supados langkung narik kawigatosan salebeting buku saku. Lajeng kaping kalih para saha menawi kahanan peteng lajeng dipunparingi siswa garap gladhen ingkang wonten ing media lampu alit-alit. Media miniventure"my trip my miniventure"my trip my caraka". caraka" menika wonten sekawan stage. Wonten Produk ingkang sampun dados lajeng dipun- ing stage satunggal ingkang awujud miniatur desa validasi dening dosen ahli materi saha dosen ahli menika penekanan kompetensi maos aksara Jawa media. Dosen ahli materi wonten ing panaliten saha pasanganipun. Salajengipun wonten ing stage menika inggih menika Ibu Venny Indria Ekowati, kalih ingkang awujud miniatur taman menika M.Litt, ewadene dosen ahli media wonten ing penekanan kompetensi maos aksara Jawa ingkang panaliten menika inggih menika Ibu Avi Meilawati, ngewrat panjingan wa. Salajengipun wonten ing S. Pd. M.A. Tataran validasi dipuntindakaken stage tiga ingkang awujud miniatur kitha alun-alun kangge paring pambiji tumrap kualitas media menika penekanan kompetensi maos aksara Jawa pasinaon, supados pikantuk pambiji kelayakan ingkang ngewrat panjingan la. Ing pungkasan media. Revisi produk dipuntindakaken adhedhasar inggih menika stage sekawan awujud miniatur pamrayogi saking dosen ahli kangge ndandosi kuburan menika penekanan kompentensi maos kekiranganipun produk supados pikantuk aksara Jawa ingkang ngewrat sandhangan cakra, pasarujukan kangge layak uji coba. cakra keret saha pengkal. Penekanan kompetensi Produk dipun-validasi dening dosen ahli kaperang dados sekawan stage menika adhedhasar materi kanthi tigang tataran. Asil pambijining kompetensi dasar ingkang nedahaken maos aksara validator dipunetang kanthi ngecakaken rumus = Jawa ingkang ngewrat aksara Jawa saha ∑ ∑ x 100% dados menika x pasanganipun, lajeng sandhangan wyanjana la, 100% pikantuk rerata persentase 40 ingkang sandhangan wa, saha sandhangan pengkal, kagolong kirang. Wonten tataran menika pikantuk cakra,cakra keret. pamrayogi: (1) panyerating aksara Jawa, basanipun Sasampunipun media miniventure"my trip wonten ingkang lepat; (2) dereng wonten my caraka " sampun dados, dipunlajengaken damel penekanan kompetensi saben stage; (3) dereng media buku saku. Media buku saku dipundamel wonten kisi-kisi soal satemah dereng mangertos
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. menapa gladhen menika sampun jumbuh kalihan indikator; (4) materi boten eksplisit ; saha (5) anggenipun biji gladhen boten cetha. Lajeng dosen ahli materi paring dudutan bilih media menika layak ujicoba wonten lapangan kanthi revisi ingkang jumbuh kalihan pamrayogi. Salajengipun media dipun-revisi jumbuh kaliyan pamrayoginipun dosen ahli materi. Anggenipun revisi kanthi ngleresaken basa ingkang taksih lepat. Wonten ing perangan aksara Jawa menika ngleresaken panyeratanipun. Lajeng damel kisi-kisi saha pambiji saking gladhen, ingkang pungkasan damel penekanan saben stage inggih menika stage satunggal penekanan kompetensi maos aksara Jawa saha sandhangan, stage kalih penekanan kompetensi maos aksara Jawa ngewrat panjingan la, stage tiga penekanan kompetensi maos aksara Jawa ingkang ngewrat panjingan wa, saha stage sekawan penekanan kompetensi maos aksara Jawa ingkang ngewrat sandhangan cakra, cakra keret, pengkal. Sasampunipun revisi lajeng nindakaken validasi tataran II. Tataran II taksih pikantuk pamrayogi. presentase Tataran menika kapiji kanthi x 100% = 70% ingkang kagolong sae. Wonten tataran menika pikantuk pamrayogi: (1) panyerating aksara Jawa taksih kathah ingkan klentu; (2) panyerating kapustakaan kedah urut;(3) tuladha ing buku saku menika dipungantos ngginakaken tuladhanipun piyambak;(4) prentah gladhen taksih wonten ingkang ngginakaken basa indonesia. Anggenipun revisi kanthi ngleresaken malih panyerating aksara Jawa, gantos tuladha ing buku saku, gantos ukara gladhen saha ngurutaken kapustakan miturut abjad. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 9 Sasampunipun revisi lajeng nindakaken validasi tataran III. Tataran III menika sampun pikantuk pasarujukan kangge uji coba kanthi boten wonten revisi. Tataran menika kapiji kanthi presentase x 100% = 90% ingkang kagolong sae sanget. Sasampunipun produk dipun-validasi dening dosen ahli materi, salajengipun validasi dening dosen ahli media. Validasi menika dipuntindakaken kanthi kalih tataran. Tataran I kanthi ngecakaken rumus = ∑ ∑ x 100% dados menika x 100% = 73% ingkang kagolong sae. Wonten tataran menika pikantuk pamrayogi seratan ingkang wonten bayanganipun dipunicali supados saged langkung cetha, lajeng supados nggampilaken anggenipun ngginakaken media , langkung prayogi bilih media miniventure "my trip my caraka" menika dipunparingi arah. Salajengipun dosen ahli media paring dudutan bilih media menika dereng layak uji coba wonten lapangan kanthi revisi ingkang jumbuh kalihan pamrayogi. Anggenipun revisi kanthi cara maringi arah wonten media miniventure, saha nggantos seratan ingkang wonten bayanganipun supados ical. Sasampunipun revisi lajeng nindakaken validasi tataran II .Tataran II menika sampun pikantuk pasarujukan kangge uji coba kanthi boten wonten revisi. Tataran menika pikantuk presentase 84% ingkang kagolong sae sanget. Saking persentase menika validator paring dudutan bilih media menika sampun layak kangge uji coba boten wonten revisi.
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. d) Tataran Implementation (Uji Coba Media) Sasampunipun media pasinaon pikantuk pasarujukan saking dosen ahli materi saha dosen ahli media kangge nindakaken uji coba, tataran salajengipun inggih menika implementation utawi uji coba Media. Uji coba media katindakaken wonten ing Diklat bahasa Jawa guru-guru SD. Para guru SD dipundampingi panaliti saha Ibu Dra.Sri Harti Widyastuti,M.Hum minangka pembicara diklat kangge miwiti ngginakaken media pasinaon buku saku kaliyan miniventure "my trip my caraka". Media menika dipunwucalaken kanthi metode cooperative learning. Metode model pasinaon cooperatif kanthi cara nyinau wonten satunggaling kelompok ingkang kawontenan sekawan dumugi enem tiyang. Tataran uji coba dipunwiwiti kanthi merang para guru SD dados sekawan kelompok. Para guru SD sami maos materi dipunlajengaken dolanan miniventure"my trip my caraka". Sasampunipun menika, asiling garapan gladhen dipunkempalaken kangge mangertosi kelompok pundi ingkang garapanipun leres piyambak saha menang. Saking menika para guru SD paring pamanggih bilih media menika sampun sae, ananging pakon anggenipun ngginakaken media taksih kirang cetha saha gladhenipun angel bilih dipunginakaken kangge siswa SD utawi SMP. e) Tataran Evaluasi Tataran evaluasi inggih menika tataran pungkasan. Evaluasi dipuntindakaken kanthi ndamel analisis pambiji kualitas media ingkang sampun dipunkempalaken . Pambiji kualitas media menika dipuntindakaken dening dosen ahli materi, Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 10 dosen ahli Media, guru SD saha guru basa Jawi. Data ingkang sampun dipunkempalaken salajengipun dipun-analisis jumbuh kaliyan ancasipun produk. Wondene asiling rerata pambiji pungkasan dening dosen ahli materi, dosen ahli Media,saha guru basa Jawi pikantuk 90% ingkang kagolong sae sanget. Asiling analisis nedahaken bilih produk sampun jumbuh kaliyan ancasipun pasinaon saha layak dipunginakaken kangge pasinaon aksara Jawa awujud miniventure"my trip mycaraka" 1. Asiling Pambiji saha Tampilan Pungkasan Media Pasinaon Asiling validasi dening dosen ahli materi, dosen ahli media, pambiji denging guru basa Jawi, Asiling validasi dening dosen ahli materi, dosen ahli media, pambiji denging guru basa Jawi, tumrap media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure "my trip my caraka" menika sampun sadaya dipuntindakaken. Asiling pambiji pungkasan menika dipunserat lumantar tabel kados saking persentase- nipun saha kategori-nipun saben pambiji, wonten ing tabel 1 menika . Tabel 1: Asiling Pambiji Pungkasan Kualitas Media Pasinaon No. Pambiji Media Pasinaon Persentase Kategori 1. 2. Dosen ahli materi Dosen ahli media 90% 84% Sae Sanget Sae Sanget 3. Guru basa Jawi Asiling rerata persentase pambiji 96% 90% Sae Sanget Sae Sanget Adhedhasar tabel ing nginggil, asiling pambiji pungkasan dening dosen ahli materi
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. adhedhasar saking 6 indikator pikantuk biji persentase 90% ingkang kagolong sae sanget. Asiling validasi dosen ahli media adhedhasar saking 9 indikator pikantuk biji persentase 84% ingkang kagolong sae sanget. Asiling pambiji media dening guru basa Jawi adhedhasar saking 10 indikator pikantuk biji persentase 96% ingkang kagolong sae sanget. Adhedhasar validasi dosen ahli materi, dosen ahli media,saha pambiji guru basa Jawi tumrap media pasinaon aksara Jawa miniventure"my trip my caraka" pikantuk rerata persentase 90% ingkang kagolong sae sanget. 1. Kaluwihan saha Kakirangan Media Pasinaon Aksara Jawa awujud Miniventure"My Trip My Caraka" Media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure "my trip my caraka" menika ugi wonten kekirangan saha kaluwihanipun. Kaluwihan media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure "my trip my caraka" . 1) Media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure "my trip my caraka" layak dipunginakaken minangka sarana pamulangan aksara jawa kelas VII SMP. Layak-ipun media saged dipunmagretosi saking kualitas media mawi validasi dening dosen ahli materi, dosen ahli media, guru basa Jawi ingkang pikantuk rerata persentase 90% menika kagolong sae sanget. 2) Media "my trip my caraka"menika ngewrat materi aksara Jawa ingkang jumbuh kaliyan kabetahan siswa kelas VII. 3) Media miniventure "my trip my caraka"menika wonten buku saku ingkang damel siswa langkung gampil anggenipun sinau aksara Jawa. Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 11 4) Media miniventure "my trip my caraka" menika salah satunggaling media permainan kanthi cara sinau sinambi dolanan damel siswa langkung remen,greget, gumregah saha aktif ing pasinaon basa Jawi. 5) Media pasinaon aksara Jawa awujud miniventure "my trip my caraka" menika saged dipunginakaken kanthi kelompok ngginakaken metode cooperative learning . Media pasinaon miniventure"my trip my caraka"menika ugi wonten kakiranganipun. Wondene kakirangan media pasinaon miniventure"my trip my caraka"kados wonten ing ngandhap menika. 1) Anggenipun ndamel media pasinaon miniventure"my trip my caraka" menika mbetahaken wekdal ingkang dangu . 2) Anggenipun ngecakaken media miniventure"my trip my caraka"menika kirang efektif manawi dipunginakaken kanthi kelompok ageng. Langkung efektif manawi dipunginakaken antawisipun 2-4 siswa saben kelompok PAMRAYOGI Saking asiling media ingkang dipundamel pamrayoginipun inggih menika: 1. Media miniventure "my trip my caraka" langkung efektif menawi ukuranipun radi ageng. 2. Media buku saku langkung efektif saha saged dipunginakaken kangge wekdal ingkang dangu menawi wonten perangan kangge nemplekaken garapan siswa menika dipungantos kanthi damel bolongan ingkang saged kangge nglebetaken garapan siswa salebeting buku saku . 3. Cak-cakanipun panganggening media langkung cetha malih.
Nurhidayati, S.Pd, M.Hum. KAPUSTAKAN : Arief, dkk. 2002. Media pendidikan pengertian, dan pemanfaatannya. Jakarta : PT. Raja Grafindo Persada. pengembangan Arsyad, Azhar. 2016. Media Pembelajaran. Jakarta: PT Raja Grafindo Persada. _______.2011.Media Pembelajaran.Jakarta: PT Raja Grafindo Darusuprapta, dkk. 2002. Pedoman Penulisan Aksara Jawa. Yogyakarta: Yayasan Pustaka Nusatama Daryanto. 2016. Media Pembelajaran. Yogyakarta: Gava Media. Departemen Pendidikan Nasional.2008. KBBI PUSAT BAHASA. Jakarta: PT.Gramedia Pustaka Utama Mulyatiningsih,Endang.2012. Metode Penelitian Terapan Bidang Pendidikan. Bandung : Alfabeta. Mulyani, Hesti. 2013. Komprehensi Tulis. Yogyakarta: Astungkara Media _______. 2012.Membaca Manuskrip Jawa. Yogyakarta: Kanwa Publisher Novianto, M, Fuad. 2014. Damel Buku Sinau Maos saha Nyerat Aksara Jawa kanthi Irah-irahan "Caraka" kangge Siswa SMP. Yogyakarta: Pendidikan Bahasa Jawa UNY. Padmosoekotjo,S. 1989. Wewaton Panulise Basa Jawa Nganggo Aksara Jawa. Surabaya: PT.Citra Jaya Murti Poerwadarminta, W.J.S. 1939. Baoesastra Djawa. Batavia: J.B.Wolters Putra, Nusa. 2015. Research & Development Penelitian dan Pengembangan : suatu pengantar. Jakarta : Rajawali Pers. Pedoman TAS/TAKS/TABS.Yogyakarta: Kementerian dan Pendidikan Tinggi Universitas Negeri Yogyakarta Fakulas Bahasa dan Seni Tugas Akhir Riset,Teknologi, Damel Media Pasinaon ... (Puji Lestari Cahyaningsih) 12 Sugiyono. 2015. Metode Penelitian Pendidikan. Bandung: Alfabeta. _______. 2012. Metode Penelitian Kombinasi (Mixed Methods). Bandung: Alfabeta _______. 2007. Metode Penelitian Kuantitatif Kualitatif dan R&D. Bandung: Alfabeta. Sutrisno saha Fanani,Ahmad.2016.Kamus Indonesia- Lengkap Inggris. Depok: Senja Media Utama Inggris-Indonesia Tim Tugas Akhir Skripsi Fakultas. 2016. Panduan Tugas Akhir. Yogyakarta: Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Yogyakarta