KONFLIK PSIKOLOGIS PARAGATAMA WANITA WONTEN SALEBETING CERBUNG ARA-ARA CENGKAR TANPA PINGGIR ANGGITANIPUN ADINDA AS ING KALAWARTI DJAKA LODANG EDISI 31 JULI - 20 NOPEMBER 2010 SKRIPSI Kaaturaken Dhateng Fakultas Bahasa Dan Seni Universitas Negeri Yogyakarta Kinarya Njangkepi Saperangan Sarat Nggayuh Gelar Sarjana Pendidikan Basa Jawa Dening: Murniatun Hidayah NIM. 09205244011 JURUSAN PENDIDIKAN BAHASA DAERAH FAKULTAS BAHASA DAN SENI UNIVERSITAS NEGERI YOGYAKARTA 2013
PASARUJT'KAIY Skripsi kanthi irah-irahan Kantlik Psikalogis Paragatama Wanita w onten Salebeting Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ing Kalawarti Djakn l"odong Edisi jl Juli - 20 Napemher 20la menika sampun pikantuk palilah denng pemb imb ing kangge dipunujekaken salebeting pendadoran. Y ogy akarta[September 20 I 3 YogyakartaPlSeptember 20 I 3 Pombimbing I, Pembimbing II, V*/ Sri Ha{ Widyastuti, M.Hum Afendy Widayat, M.Phil NrP 19621008 198803 2 002 NIP 196204t6 199203 | 002
'r L:, v PAIIGESAHAN Skripsi kanthi irah-hahan Konfiik Psikalogis Paragatama Wanita wanten Salebettng Cerbung Ara-mo Cengkor Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS W Kalowartl Djaka Lodang Edisi 3l Juli - 20 Nopember 2010 menika sampun dipunandharaken ing pandadaran wonten sangaj€ngipun Dewan fenguji, sxya kaping 29 Oktober 2013 saha dipuntetepaken lulus. DEW'AN PENGATI .!t-u -&)t3 U -a- [ots !8 -tt -513 0o -u - 10t3 &lNovember2013 ffi NIP 19550505 198011 1 001
t; WEDHARAN Irgkang tandha tangan wonten ing ngandhap menika, kula: Nama NIM Program Studi Fakultas Murniatun Hklayah 0920s2440t1 Pendidikan BalrasaJawa Bahasa dan Seni Universitas Negeri Yoryakarta ngandharaken bihh karya ilmiqh menika damelan kula piyambak. Samangertos kula karya ilmiah menika wosipun boten dipunserat dening tiywrg sanes, kejawi bab-bab tartamtu ingkang kula pendhet minangka scuon kanthi adhedhasar tata cara saha etika tryerat karya ilmiah in$ang umum. Seratan ing wedharan menika kaserat kanthi saestu. Menawi kasunyatanipun kabukten bilih wedharan menika boten leres, bab rnenika dados tanggel jawab kula pribadi. Yogyakart4 September 20 I 3 Panyerat Hidayah lv
PISUNGSUN Kanthi raos syukur dhumateng Allah SWT karya ilmiah menika kula pisungsungaken dhateng : tiyang sepuh kula, Bapak Muhammad Musonif saha Ibu Satiyah ingkang sampun paring panyengkuyung saha donga pangestu. vi
PRAWACANA Alhamdulillah wa Syukurillah tansah konjuk dhumateng Allah SWT ingkang sampun paring lumubering rahmat, barokah, saha hidayah dhateng panyerat satemah saged ngrampungaken jejibahan nyerat skripsi kanthi irah- irahan "Konflik Psikologis Paragatama Wanita wonten Salebeting Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ing Kalawarti Djaka Lodang Edisi 31 Juli - 20 Nopember 2010" menika kanthi nir ing sambekala. Skripsi menika kaserat kangge njangkepi salah satunggaling sarat pikantuk gelar Sarjana Pendidikan. Skripsi menika saged pungkasan anggenipun nyerat amargi awit sampun dipunsengkuyung saking mapinten-pinten pihak. Awit saking menika, panyerat ngaturaken agunging panuwun kanthi tulus dhateng. 1. Bapak Prof. Dr. Zamzani, minangka Dekan Fakultas Bahasa dan Seni ingkang sampun paring kalodhangan anggen kula nyerat skripsi menika. 2. Bapak Dr. Suwardi, M. Hum. minangka Ketua Jurusan Pendidikan Bahasa Daerah ingkang sampun maringi bimbingan saha pandom salebeting kula sinau wonten ing Jurusan Pendidikan Bahasa Daerah. 3. Ibu Sri Harti Widyastuti, M. Hum. kaliyan Bapak Afendy Widayat, M. Phil. minangka pembimbing ingkang tansah kanthi sabar saha tlatos maringi bimbingan tumrap panyerat. 4. Bapak Ibu Dosen Pendidikan Bahasa Daerah ingkang sampun paring kawruh mawarni-warni inggih ingkang murakabi tumrap panyerat. 5. Dewan penguji sadangunipun Ujian Tugas Akhir Skripsi ingkang sampun paring pitedah saengga anggen kula damel skripsi saha ujian saged katampi. 6. Bapak saha Ibu ingkang sampun paring panyengkuyung kaliyan donga tumrap panyerat. 7. Kanca-kanca Pendidikan Bahasa Jawa mliginipun kelas G 2009, sarta sadaya pihak ingkang boten saged kula sebutaken sadaya ingkang sampun paring vii
donga saha panjurung fumrap panyerat saengga skripsi menika saged kaimpun. Terffu kemawon skripsi menika dereng'saged kawastpnan sae, jangkep, menapa malih sampunu- Pramila saking menika sadaya pangnndikan qlenapa dene panyaruwe ingkang tumqiu murih langkung sae, jangkep, satra sampurnaning slfirpsi menikq tansah katarnpi lmnthi bingahing manah satra atlr agunging panuwun.Wasana kanthi raos andhap asor panyerat gadhah pangajap mrlgi-mugi skripsi meflika saged murakabi turnrap pam&os saha pmyerat. Yogyakarta September 2013 viii
WOSING ISI IRAH-IRAHAN ... PASARUJUKAN ... PANGESAHAN ... WEDHARAN ... SESANTI ... PISUNGSUNG ... PRAWACANA ... WOSING ISI ... DHAFTAR TABEL ... DHAFTAR LAMPIRAN ... SARINING PANALITEN ... xiii BAB I PURWAKA ... A. Dhasaring Panaliten ... B. Underaning Perkawis ... C. Watesaning Perkawis ... D. Wosing Perkawis ... E. Ancasing Panaliten ... F. Paedahing Panaliten ... BAB II GEGARAN TEORI A. Psikologi Sastra ... 1. Psikologi Panganggit ... 2. Psikologi Pamaos ... 3. Psikologi Paraga-paraga wonten ing Karya Sastra ... B. Hakikat Paraga wonten ing Karya Sastra ... 1. Fisik ... 2. Sosial ... 3. Psikologis ... 18 3. Psikologis ... 18 ix Kaca i ii iii iv v vi vii ix xi xii 1 2 3 3 4 5 5 7 12 13 13 15 17
C. Hakikat Konflik wonten ing Karya Sastra ... 1. Konflik Fisik ... 2. Konflik Sosial ... 3. Konflik Psikologis ... 23 3. Konflik Psikologis ... 23 D. Panaliten ingkang Jumbuh ... BAB III CARA PANALITEN A. Pendekatan Panaliten ... B. Sumbering Data lan Fokus Panaliten ... C. Cara Ngempalaken Data ... D. Pirantining Panaliten ... E. Cara Nganalisis Data ... F. Cara Ngesahaken Data ... BAB IV ASILING PANALITEN SAHA PIREMBAGAN A. AsilingPanaliten ... B. Pirembagan ... BAB V PANUTUP A. Dudutan ... 170 B. Implikasi ... 174 C. Pamrayogi ... 175 KAPUSTAKAN ... 176 LAMPIRAN ... 178 x 21 21 26 30 30 30 31 37 38 40 67
DHAFTAR TABEL Tabel 1 : Data Wujud Konflik Psikologis ingkang Dipunalami dening Paraga Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir ... 44 Tabel 2 : Data Panyebab Konflik Psikologis ingkang Dipunalami dening Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ... Tabel 3 : Data Usaha pargatama Yuyun kangge Ngrampungaken Konflik Psikologis wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ... Tabel 4 : Data Perkembangan Kapribaden Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS.... 57 xi Kaca 46 51
DHAFTAR LAMPIRAN Lampiran 1: Tabel Analisis Wujud Konflik Psikologis ingkang Dipunalami dening Paraga Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir ... ... 178 Lampiran 2 : Tabel Analisis Panyebab Konflik Psikologis ingkang Dipunalami dening Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ... 200 Lampiran 3 : Tabel Analisis Usaha pargatama Yuyun kangge Ngrampungaken Konflik Psikologis wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ... 233 Lampiran 4 : Tabel Analisis Perkembangan Kapribaden Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS ... 252 Lampiran 5 : Cebung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir ... 162 xii Kaca
KONFLIK PSIKOLOGIS PARAGATAMA WANITA WONTEN SALEBETING CERBUNG ARA-ARA CENGKAR TANPA PINGGIR ANGGITANIPUN ADINDA AS ING KALAWARTI DJAKA LODANG EDISI 31 JULI - 20 NOPEMBER 2010 Dening Murniatun Hidayah NIM. 09205244011 SARINING PANALITEN Panaliten menika gadhah ancas kangge ngandharaken konflik psikologis paragatama wanita wonten salebeting cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir. Panaliten menika ngandharaken wujud konflik psikologis, panyebab konflik psikologis, usaha kangge ngrampungaken konflik psikologis, lan perkembangan kapribaden paraga Yuyun wonten salebeting cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir. Panaliten menika kalebet panaliten deskriptif. Data wonten ing panaliten menika awujud wujud konflik psikologis, panyebab konflik psikologis, usaha kangge ngrampungaken konflik psikologis, lan perkembangan kapribaden. Sumber datanipun inggih menika cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Panaliten menika dipuntaliti kanthi pendekatan psikologi sastra. Cara ngempalaken data saking panaliten menika mawi cara maos saha nyerat. Data dipunanalisis mawi cara analisis deskriptif kanthi tindak kategorisasi. Cara kangge ngesahaken data wonten ing panaliten menika ngginakaken validitas semantik, reliabilitas interrater lan intrarater. Asiling panaliten menika ngandharaken: (1) wujud konflik psikologis, inggih menika was sumelang, duka, bingung, sedhih, kaduwung, meri, cubriya, dhendham, ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman; (2) panyebab konflik psikologis inggih menika ngraos nate dipunkhianati dening Heru, kepanggih kaliyan Heru, boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken, dipunsembranani dening Hary, ngraos boten gadhah katentreman, ngraos dipunasoraken, nampik pitulunganipun Heru, kemutan masa lalunipun,kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng, nate nglampahaken dosa kaliyan Heru; (3) usaha kangge ngrampungaken konflik psikologis inggih menika represi, rasionalisasi, pengalihan, regresi, fantasi, apatis, sublimasi, proyeksi, reaksi formasi, agresi, lan stereotype; (4) perkembangan kapribadenipun inggih menika superego menuntun Yuyun kangge ngrenungaken sedaya ingkang sampun dipunlampahaken sahengga piyambakipun manggihi jati dirinipun minangka wanita ingkang diwasa. xiii
BAB I PURWAKA A. Dhasaring Panaliten Psikologi sastra inggih menika cara pandang penelaah sastra ingkang fokus dhateng segi-segi psikologis ingkang wonten ing salebeting karya sastra. Kados dene ingkang dipunmangertosi bilih psikologi menika ngelmu ingkang nyinau babagan jiwa. Jiwa salah satunggaling tiyang saged dipunmangertosi adhedhasar solah bawa, karakter utawi sipat, lan kapribaden tiyang menika wonten ing padintenanipun. Mawi pangertosan psikologi wonten ing nginggil menika dipunajab saged mbikak sisi psikologis salah satunggaling karya sastra ingkang awujud cerbung, inggih menika cerbung ingkang dipunserat dening Adinda AS kanthi irah-irahan Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir ingkang badhe dipunbabar ing babagan konflik psikologisipun ingkang minangka fokus saking panaliten menika. Konflik psikologis ing salebeting karya sastra inggih menika reflesksi saking pagesangan ingkang nyata. Adinda AS nyobi nampilaken maneka konflik psikologis ingkang kadadosan antawisipun paraga. Paraga-paraga ingkang wonten ing salebetipun cerbung menika ingkang ndadosaken lelakon. Lelakon lan perkawis ingkang kababar ing salebeting cerbung menika nyebabaken konflik-konflik ingkang kadadosan antawisipun paraga. Cerbung anggitanipun Adinda AS kanthi irah-irahan Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir, cariyosipun cekap muyeg. Konflik antawisipun Yuyun 1
(paragatama wanita) minangka Guru SD, wanita ingkang mandhiri lan gadhah manah ingkang atos kados dene sela kaliyan Heru, priya saking masa lalunipun ingkang sajatosipun wali murid saking murid ingkang dipuntresnani. Priya ingkang sampun ngejur-jur manahipun lan ngrisak masa depanipun menika ujug-ujug njedul malih wonten ing sangajengipun. Ananging Yuyun boten gampil nampi priya menika, amargi Yuyun boten saged nglalekaken sakit manahipun. Perkawis menika ingkang kathah nuwuhaken konflik-konflik wonten ing batosipun Bu Guru Yuyun. Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir, "ara-ara" tegesipun palemahan jembar ingkang boten tinanduran, "cengkar" tegesipun boten subur. Dados, Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir inggih menika palemahan jembar ingkang boten tinanduran lan boten subur ingkang tanpa tepinipun utawi tanpa pinggir. Abebasan menika ingkang dipunginakaken kangge irah-irahanipun cerbung menika. Amargi, nyariyosaken pagesanganipun Yuyun minangka wanita ingkang mandhiri lan gadhah manah ingkang atos. Pagesanganipun Yuyun ingkang kebak perkawis ingkang sangsaya semrawut, nglangut, lan sepi abebasan mlaku ing ara-ara cengkar sepi tanpa pinggir. Cerbung menika dipunpacak sambung-sinambung wonten ing kalawarti Djaka Lodang Yogyakarta, edisi 31 Juli - 20 Nopember 2010. B. Underaning Perkawis Saking dhasaring perkawis wonten ing nginggil, perkawis-perkawis ingkang saged dipununder inggih menika mekaten. 2
1. Unsur intrinsik cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 2. Wujud konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 3. Panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 4. Kupiya paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dumados wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 5. Perkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 6. Pitutur ingkang saged dipunpendhet saking cariyos wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. C. Watesaning Perkawis Saking perkawis-perkawis ingkang sampun dipunandharaken wonten ing underaning perkawis ing nginggil, panaliti matesi perkawis ingkang badhe dipunrembag inggih menika mekaten. 1. Wujud konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 3
2. Panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 3. Kupiya paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 4. Perkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. D. Wosing Perkawis Adhedhasar saking underaning perkawis lan watesaning perkawis ing nginggil menika, wosing panalitenipun inggih menika mekaten. 1. Menapa kemawon konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS? 2. Menapa ingkang ndadosaken konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS? 3. Kupiya menapa kemawon ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS? 4. Kados pundi pangrembakaning kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS? 4
E. Ancasing Panaliten Ancasing panaliten ing salebeting panaliten menika ing antawisipun mekaten. 1. Kangge ndeskripsiaken menapa kemawon wujud konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 2. Kangge mangertosi menapa ingkang dados panyebab konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 3. Kangge ndeskripsiaken kupiya menapa kemawon ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 4. Kangge ndeskripsiaken kados pundi perkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. F. Paedahing Panaliten 1. Teoritis Paedah kanthi cara teoritis panaliten menika dipunajab saged paring sumbangan tumrap pangrembakaning ngelmu sastra Jawa, mliginipun kanthi tinjauan psikoanalisis ingkang dipunrembakakaken dening Sigmund Freud. 5
2. Praktis Panaliten babagan konflik psikologis paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS menika, dipunajab saged mbiyantu para pamaos ngengingi faktor-faktor psikologis ingkang saged paring pangaribawa tumrap pangrembakaning jiwa manungsa, lan ugi saged mbabar pitutur-pitutur pagesangan ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ingkang saged ndadosaken langkung tresna dhateng karya sastra Jawa. 6
BAB II GEGARAN TEORI A. Psikologi Sastra Miturut Bonner lumantar Siswantoro (2004: 29), Psychology asalipun saking tembung psyche lan logos. Psyche tegesipun jiwa, lan logos tegesipun ngelmu ingkang nedahaken kawigatosanipun dhateng manungsa minangka objek studi, ingkang ngutamakaken tindak tanduk (behavior utawi action) lan jiwa (psyche). Kathah ragam pangertosan utawi definisi ingkang tumuju dhateng pangertosan psikologi minangka ngelmu jiwa ingkang nggatosaken studinipun dhateng manungsa, ingkang utamanipun dhateng tindak tandukipun manungsa (human behavior or action). Definisi psikologi inggih menika ngelmu utawi pirembagan ilmiah babagan tindak tandukipun manungsa, ngelmu utawi pirembagan babagan jiwaning manungsa, ngelmu tindak tanduk. Lajeng, tembung sastra asring ugi dipunsebat literature (Inggris), literature (Jerman), litterature (Perancis), sedaya menika asalipun saking basa Latin litteratura. Tembung litteratura menika dipunripta minangka terjemahan saking tembung Yunani grammatika; litteratura lan grammatika menika adhedhasar tembung littera lan gramma ingkang tegesipun "huruf" (seratan, letter). Miturut asalipun litteratura dipunginakaken kangge tatabasa lan puisi; tiyang litteratus inggih menika tiyang ingkang mangertos tatabasa lan puisi; wonten ing basa Perancis taksih dipunginakaken tembung letter. 7
Belanda geletterd; tiyang ingkang gadhah kapinteran khusus wonten ing babagan sastra, Inggris man of letters. Literature ingkang saklajengipun ateges wonten ing basa Barat modern, inggih menika sedaya ingkang kaserat, panganggenipun basa awujud seratan. Lajeng miturut Teeuw (1984: 22-23), wonten ing basa Indonesia tembung sastra asalipun saking basa Sansekerta; akar tembung saking sas-, wonten ing tembung kriya andhahan tegesipun "mengarahkan, mengajar, memberi petunjuk atau instruksi". Lajeng, -tra biasanipun tumuju dhateng piranti, sarana. Dados, sastra inggih menika piranti kangge mucal, buku petunjuk, buku instruksi utawi buku piwulang. Sastra inggih menika salah satunggaling kekiyatan kreatif, salah satunggaling karya seni. Salah satunggaling watesaning sastra inggih menika sedaya ingkang kaserat utawi kacithak. Cara kangge paring definisi dhateng sastra inggih menika matesi dhateng "mahakarya" (great books), inggih menika buku-buku ingkang kaanggep mumpuni amargi wujud lan sastranipun. Titikan ingkang dipunginakaken inggih menika dipuntingali saking segi kaendahahipun, utawi nilai kaendahan ingkang dipunkombinasikaken kaliyan nilai ilmiah. Ing antawisipun puisi lirik, rama, lan cariyos fiksi, mahakarya dipunpilah adhedhasar nile kaendahanipun. Kejawi mekaten, ugi dipunnilai saking estetis tumrap lelewaning basa, komposisi, lan kekuwatan anggenipun ngandharaken (Wellek & Warren (dipunterjemahaken dening Melani Budianta), 1995: 12). Sastra inggih menika sedaya ingkang kaserat saking asiling kekiyatan kreatif. Titikanipun sastra dipuntingali saking segi 8
kaedahanipun, ing antawisipun kaendahan lelewaning basa, komposisi, lan kekuwatan anggenipun ngandharaken. Dados psikologi sastra inggih menika pendekatan penelaah sastra ingkang fokus dhateng segi-segi psikologis ingkang wonten ing salebeting karya sastra. Miturut Jatman lumantar Endraswara (2004: 97), bilih ...karya sastra dan psikologi memang memiliki pertautan yang erat, secara tak langsung dan fungsional. Pertautan tak langsung, karena baik sastra maupun psikologi memiliki objek yang sama yaitu kehidupan manusia. Psikologi dan sastra memiliki hubungan fungsional karena sama-sama untuk mempelajari keadaan kejiwaan orang lain, bedanya dalam psikologi gejala tersebut riil, sedangkan dalam sastra bersifat imajinatif. Karya sastra lan psikologi wonten gandheng rentetipun, kanthi cara boten langsung lan fungsional. Kanthi cara boten langsung, sastra lan psikologi gadhah objek ingkang sami, inggih menika pagesanganing manungsa. Psikologi lan sastra gandheng rentetipun kanthi cara fungsional inggih menika amargi sami-sami kangge nyinau kahanan jiwaning tiyang sanes, bedhanipun wonten ing psikologi gejala menika nyata, ananging wonten ing sastra asipat imajinatif. Miturut Siswantoro lumantar Endraswara (2008: 180), kanthi cara kategori, sastra beda kaliyan psikologi amargi kados dene ingkang sampun kita mangertosi sastra gandheng rentetipun kaliyan donyaning fiksi, drama, puisi, esai ingkang dipunklasifikasiaken wonten salebeting seni (art), menawi psikologi menika marujuk tumrap studi ilmiah babagan lelakon manungsa lan proses mental. Ewadene kekalihipun beda, ananging gadhah titik temu 9
ingkang sami, inggih menika kekalihipun tindak saking manungsa lan pagesangan minangka sumber panaliten. Micara babagan manungsa, psikologi cetha wonten gandheng rentetipun amargi psikologi nyinau tindak tanduk. Tindak tanduk manungsa boten uwal saking aspek pagesangan ingkang nyengkuyung tindak tandukipun. Pamrayogi mekaten paring pangertosan ingkang jembar bilih panaliten sastra mbetahaken cara pandang psikologi sastra. Wonten ing panaliten menika ngginakaken teori saking Sigmund Freud. Sigmund Freud inggih menika salah satunggaling dokter saraf saking Wina, Austria. Kejawi mekaten, piyambakipun ugi minangka tiyang ingkang manggihi psikoanalisis ingkang sampun nepangaken piyambakipun minangka tiyang ingkang gadhah pangaribawa wonten ing jamanipun. Tembung psikoanalisis piyambak wiwit wonten ing tahun 1896. Miturut Eagleton (2010) bilih, Psikoanalisis memiliki pandangan bahwa ketidaksadaran memainkan peran yang penting dan menjadi manfaat praktis dalam mengobati pasien-pasien jiwa. Kemudian psikoanalisis menjadi teori ketika telah dilakukan serangkaian praktik pada pasien yang terkena hysteria. yang mengalami gangguan Psikoanalisis dipunmanpangataken kangge ngobati tiyang ingkang gadhah sakit jiwa. Lajeng psikoanalisis dados teori nalika sampun dipunlampahaken praktik dhateng tiyang utawi pasien ingkang sakit hysteria. Freud (1984: xiii) nyerat teges istilah psikoanalisa ingkang dipunseratipun kangge kamus ilmiah Jerman. Wonten ing kamus menika, 10
piyambakipun mbedakaken tigang teges, inggih menika mekaten. (1) Tembung "psikoanalisa" dipunginakaken kangge nedahaken salah satunggaling metode panaliten tumrap proses-proses psikis (kados dene impen). (2) istilah menika ugi nedahaken salah satunggaling cara kangge ngobati gangguan-gangguan psikis ingkang dipunalami dening tiyang ingkang sakit neurotis. (3) istilah ingkang sami dipunginakaken ugi wonten teges ingkang langkung jembar kangge nedahaken sedaya kawruh psikologis ingkang saged ngginakaken metode saha cara kasebat. Saking maneka warni cabang psikologi, psikoanalisis ingkang langkung kathah gegandhenganipun kaliyan sastra amargi paring teori kawontenaning dorongan bawah sadar ingkang gadhah pangaribawa tumrap tindak tandukipun manungsa. Pelopor psiko-analisis inggih menika Sigmund Freud. Prinsip-prinsip psiko-analisis inggih menika a. Lapisan kejiwaan yang paling dalam (rendah) adalah lapisan bawah sadar (libido) atau daya hidup, yang berbentuk yang seksual dan perasaan-perasaan dorongan mendorong manusia mencari kesenangan dan kegairahan b. Pengalaman-pengalaman sewaktu bayi dan sewaktu kanak- kanak, banyak mempengaruhi sikap hidup di masa dewasa. Yang paling terkenal dalam hal ini adalah ikatan kasih antara anak perempuan dengan ayahnya dan antara anak laki-laki dengan ibunya. lain c. Semua buah pikiran, betapapun kelihatannya tidak berarti, masih tetap penting bila dihubungkan dengan daerah bawah sadar. d. Konflik emosi, pada dasarnya konflik antara perasaan bawah sadar dengan keinginan-keinginan yang muncul dari luar. e. Emosi itu sendiri bersifat dwirasa. Tidak ada emosi dari satu jenis. Benci dan sayang saling bercampur. Seorang laki-laki 11
mungkin membenci seorang wanita tetapi sekaligus juga tertarik kepadanya. f. Sebagian konflik dapat diselesaikan atau disembunyikan dengan cara yang dapat diterima. Apabila dia mampu keluar dari konflik itu, disebut sublimasi, tetapi bila gagal ia akan menyerupai neurosis yaitu konflik emosi di dasar jiwa (Semi, 1985: 47 ). Saking 6 prinsip psikoanalisis wonten ing nginggil menika ingkang relevan kaliyan panaliten menika inggih prinsip ingkang d, e, lan f. Miturut Endraswara (2008), telaah psikologi sastra dipunperang dados tiga, inggih menika psikologi panganggit, psikologi pamaos, lan psikologi paraga-paraga wonten ing karya sastra. 1. Psikologi Panganggit Miturut Endraswara (2008: 143), memori ingkang wonten ing panganggit, sakirang-kirangipun wonten sekawan faktor psikologis, inggih menika (1) pamikiran, (2) pangraos, (3) intuisi, lan (4) sensasi. Saking sekawan faktor psikologi kasebat, setunggal kaliyan sanesipun gegandhengan. Donyaning panganggit boten saged namung ngginakaken setunggal tipe kemawon. Karya sastra ingkang namung ngginakaken pamikiran kirang menyentuh menawi tanpa kawontenaning pangraos, lan mekaten saklajengipun. Salah satunggaling panganggit ugi boten saged uwal saking fantasi kejiwaan. Miturut Endraswara (2008: 142), bilih karya sastra inggih menika "rekaman ulang". Rekaman ulang menika minangka potreting jiwa. Potret kejiwaan menika temtu boten namung saking dhiri panganggit piyambak, ananging ugi lingkunganipun. 12
2. Psikologi Pamaos Miturut Holand lan Lesser lumantar Endraswara (2008: 156), kawigatosan pamaos dipunpangribawani dening sastra. Saksampunipun maos sastra, pamaos badhe tumut ing salebeting sastra. Amargi mekaten, jiwanipun pamaos ugi kena pangaribawa jiwaning sastra. Tiyang ingkang nandhang rekasa, ananging marem lan seneng inggih menika efek utawi panyebab nalika maos sastra. Tiyang saged kuciwa psikisipun, ananging lega amargi maos sastra. Wonten proses kados mekaten, ateges wonten gelombang estetis ingkang sumebar saking sastra dhateng psikisipun pamaos. 3. Psikologi Paraga-paraga wonten ing Karya Sastra Miturut Siswantoro (lumantar Endraswara, 2008: 180), novel utawi cerkak minangka bageyan saking wujuding sastra inggih menika jagad realita ingkang wonten salebetipun kadadosan prastawa tindak tanduk ingkang dipunalami lan dipundamel dening manungsa (paraga). Realita sosial, realita psikologis, realita religious inggih menika tema-tema ingkang asring kita mirengaken nalika salah satunggaling tiyang ngrembag novel miangka realita pagesangan. Kanthi cara spesifik, realita psikologi kangge tuladha, inggih menika wontenipun fenomena kejiwaan tartamtu ingkang dipunalami paragatama nalika ngrespon tumrap diri piyambak lan lingkunganipun. Namung kemawon ingkang prelu dipunmangertosi, pangertosan psikologi paraga leresipun boten namung fokus tumrap paragatama kemawon. Paraga 13
sanes wonten ing ngandhapipun bok menawi langkung wigatos, prelu dipunrembag ugi. Wonten cara ingkang saged dipunginakaken dening panganggit kangge nglukisaken wujud, sipat utawi pribadi para paraga, inggih menika mekaten: a. Physical description (nglukisaken wujud lahir saking paraga); b. Portrayal of thought stream or of conscious thought (nglukisaken pamikiranipun paraga utawi menapa ingkang wonten ing penggalihipun); c. Reaction to events (nglukisaken kados pundi reaksi paraga menika tumrap prastawa ingkang kadadosan); d. Direct author analysis (panganggit kanthi cara langsung nganalisis para paraga); e. Discussion of environment (panganggit nglukisaken kawontenan sakiwa tengenipun para paraga. Umpaminipun mawi nglukisaken kawontenan ing salebeting kamaripun paraga, pamaos saged pikantuk kesan menapa paraga menika tiyang ingkang kemproh, resikan, sregep, kesed, lan sakpanunggalipun); f. Reaction of others about / to character (panganggit nglukisaken kados pundi pamanggih paraga sanes wonten ing salah satunggaling cariyos tumrap paragatama menika); g. Conversation of other about character (para paraga sanes wonten ing salah satunggaling cariyos ngrembag kawontenan paragatama, mawi mekaten kamangka kanthi cara boten langsung pamaos pikantuk kesan babagan 14
sedaya ingkang nepangaken paragatama menika) (Lubis lumantar Tarigan, 1991: 133-34), Miturut Endraswara (2008), bilih fenomena psikologis ingkang wonten ing karya sastra utawi fiksi badhe gadhah teges menawi pamaos saged paring interpretasi, ateges piyambakipun kedah gadhah pangertosan ngengingi teori babagan psikologis ingkang mumpuni. Mawi pangertosanipun, pamaos saged langkung premati anggenipun naliti psikologinipun paraga wonten ing karya sastra. Karya sastra saged ngrekam gejala kejiwaan ingkang katingal saking tindak-tandukipun paraga. Paraga ingkang dados titikaning panaliten psikologi sastra, ateges prelu dipunidentifikasi. Amargi, saged ugi tokoh menika minangka cermining dhiri sastrawan. Wonten ing analisis, umumipun ingkang dados ancasing panaliten inggih menika paragatama. Kangge mangertosi tokoh wonten ing karya sastra, temtu kemawon dipunprelokaken teori psikologi. Wonten ing panaliten menika badhe dipunrembag babagan psikologi paraga, mliginipun paragatama wonten ing karya sastra ngginakaken teori psikoanalisis Sigmund Freud. B. Hakikat Paraga Wonten ing Karya Sastra Salah satunggaling fiksi boten saged uwal saking tetembungan kados dene paraga lan penokohan, watak lan perwatakan, utawi karakter lan karakterisasi. Tembung paraga tumuju dhateng tiyangipun utawi lelakon cariyos. Watak, perwatakan lan karakter tumuju dhateng sipat lan sikep para 15
paraga kados dene ingkang dipuntafsiraken dening pamaos, langkung tumuju dhateng kualitas pribadi salah satunggaling paraga. Penokohan karakterisasi tumuju dhateng papanipun para paraga tartamtu kaliyan sipat- sipatipun wonten salebeting cariyos (Nurgiyantoro, 2009: 164-165). Unsur- unsur kados dene paraga lan penokohan, watak lan perwatakan, utawi karakter lan karakterisasi menika ingkang saged nggesangaken cariyos wonten ing salah satunggaling fiksi. Novel utawi fiksi kaperang dados unsur-unsur pembentuk, inggih menika unsur intrinsik lan unsur ekstrinsik. Unsur intrinsik inggih menika unsur struktural ingkang mangun wonten salebeting karya sastra. Unsur-unsur menika antawisipun tema, paraga, alur, latar irah-irahan, sudut pandang, gaya lan swasana. Unsur ekstrinsik inggih menika unsur-unsur saking jawi karya sastra menika. Unsur-unsur ekstrinsik antawisipun ekonomi, politik, filsifat, lan psikologis (Nurgiyantoro, 2000: 23-24). Psikologi inggih menika unsur ekstrinsik karya sastra, ananging paedah psikologis wonten ing karya sastra wigatos sanget. Paedah psikologis wonten ing karya satra inggih menika dipunginakaken kangge nggesangaken karakter para paraga ingkang boten sadar dipunripta dening panganggit. Adhedhasar saking penokohan menika piyambak paraga saged dipuntampi menawi saged dipuntanggeljawabaken saking segi fisiologis utawi fisik, sosiologis utawi sosial, lan psikologis ingkang nyengkuyung para paraga wonten cariyos menika saged gesang. lan 16
1. Fisik Kanthi cara fisiologis, rincian penampilan paring pangertosan dhateng pamaos ngengingi yuswa, kahanan fisik utawi kasehatan lan tingkat kasejahtraan para paraga. Dimensi fisiologis ing antawisipun ciri-ciri badan, pasuryan, busana lan sedaya piranti ingkang dipunagem dening para paraga, kados dene sepatu, topi, jam asta, tas, lsp ( kapethik saking: kanthi ewah- ewahan sawetawis). Para pamaos salah satunggaling fiksi tamtu badhe tepang, mangertosi wujud, utawi sipatipun paraga wonten ing cariyosipun, amargi mekaten panganggit kedah saged nglukisaken wujud, pribadi utawi sipat para paraga, panganggit kedah saged damel gambaran paraga kanthi sae. 2. Sosial Manungsa ingkang minagka makhluk sosial kanthi cara langsung lan boten langsung mbetahaken manungsa utawi tiyang sanes. Tanpa tiyang sanes, piyambakipun awrat anggenipun nyekapi kabetahanipun. Pagesangan sosial inggih menika sakempalan para tiyang utawi kelompok ingkang interaksi kangge nglampahaken pakaryan lan tulung tinulung utawi nyengkuyung kangge nyekapi pagesanganipun. Sastrawan ugi minangka anggota masyarakat bangsanipun, sahengga anggenipun ngripta karya sastra boten saged uwal saking underaning sosial kabudayan, agama lan masyarakatipun. Lumantar karya sastra dipunajab 17
manungsa saged mangertosi perkawis-perkawis pagesangan wonten ing masyarakat, perkawis sosial, gegandhenganing manungsa kaliyan sesaminipun. Lumantar kritik sosial, panganggit saged paring kritisi babagan perkawis-perkawis sosial. Pramayogi menika dipunaturaken kanthi cara langsung lan boten langsung dening panganggit wonten ing karya sastranipun ingakang dipunlakonaken dening paraga-paraga wonten ing karya sastra menika (kapethik saking: %2005203244024.pdf kanthi ewah-ewahan sawetawis). 3. Psikologis Prastawa wonten salebeting karya fiksi kados dene prastawa wonten ing pagesangan, saben-saben dipunemban dening paraga utawi para paraga tartamtu. Ingkang nglamapahaken prastawa wonten salebeting cariyos fiksi, sahengga prastawa menika saged ndamel salah satunggaling cariyos ingkang dipunsebat paraga. Lajeng cara panganggit anggenipun nedahaken paraga menika dipunsebat penokohan. Wonten cara ingkang saged dipunginakaken dening panganggit kangge nglukisaken rupa, sipat utawi pribadi para paraga, kados dene ingkang dipunandharaken dening Lubis (Lumantar Tarigan, 1991: 133-34), inggih menika: a. Physical description (nglukisaken wujud lahir saking paraga); b. Portrayal of thought stream or of conscious thought (nglukisaken pamikiranipun paraga utawi menapa ingkang wonten ing penggalihipun); 18
c. Reaction to events (nglukisaken kados pundi reaksi paraga menika tumrap prastawa ingkang kadadosan); d. Direct author analysis (panganggit kanthi cara langsung nganalisis para paraga); e. Discussion of environment (panganggit nglukisaken kawontenan sakiwa tengenipun para paraga. Umapamanipun mawi nglukisaken kawontenan ing salebetiing kamaripun paraga, pamaos saged pikantuk kesan menapa paraga menika tiyang ingkang kemproh, resikan, sregep, kesed, lan sakpanunggalipun); f. Reaction of others about / to character (panganggit nglukisaken kados pundi pamanggih paraga sanes wonten ing salah satunggaling cariyos tumrap paragatama menika); g. Conversation of other about character (para paraga sanes wonten ing salah satunggaling cariyos ngrembag kawontenan paragatama, mawi mekaten kamangka kanthi cara boten langsung pamaos pikantuk kesan babagan sedaya ingkang nepangaken paragatama menika). Boulton (lumantar Aminuddin, 1991: 79), ngandharaken bilih cara panganggit nggambaraken utawi njedulaken paraganipun menika saged mawi maneka warni cara. Panganggit saged ngandharaken paraga minangka lelakon ingkang namung gesang wonten salebeting impen, paraga ingkang gadhah greget juwang anggenipun ngranggeh pagesanganipun, paraga ingkang gadhah cara ingkang trep kaliyan pagesanganipun manungsa ingkang sunyata, 19
lan paraga ingkang egois. Wonten salebeting cariyos fiksi, paraga menika saged arupi manungsa utawi paraga makhluk sanes, umpamanipun kancil, kucing, sepatu, lan sanes-sanesipun. Miturut Aminudin (1991: 79-80), para paraga ingkang wonten ing salah satunggaling cariyos gadah lelakon ingkang beda-beda. Salah satunggaling paraga ingkang gadhah lakon ingkang wigatos ing salebeting cariyos dipunsebat paraga inti utawi paragatama. Lajeng paraga ingkang gadhah lelakon boten wigatos amargi njedul namung kangge geganep, kangge nglayani, lan nyengkuyung lelakon paragatama, menika dipunsebat paraga tambahan utawi paraga pambiyantu. Dados, antawising paraga inti utawi paragatama kaliyan paraga pambiyantu sami gegandhengan lan minangka unsur kangge nggesangaken salah satunggaling cariyos. Paraga inggih menika figur ingkang dipunkenani lan ngenani tumindak psikologis. Miturut Siswantoro (lumantar Endraswara, 2008: 180), novel utawi cerkak minangka bageyan saking wujuding sastra inggih menika jagad realita ingkang wonten salebetipun kadadosan prastawa tindak tanduk ingkang dipunlampahi lan dipundamel dening manungsa (paraga). Realita sosial, realita psikologis, realita religious inggih menika tema-tema ingkang asring kita mirengaken nalika salah satunggaling tiyang ngrembag novel minangka realita pagesangan. Kanthi cara spesifik, realita psikologi kangge tuladha, inggih menika wontenipun fenomena kejiwaan tartamtu ingkang dipunalami paragatama nalika ngrespon tumrap diri piyambak lan 20
lingkunganipun. Namung kemawon ingkang prelu dipunmangertosi, pangertosan psikologi paraga leresipun boten namung fokus tumrap paragatama kemawon. Paraga sanes wonten ing ngandhapun bok menawi langkung wigatos, prelu dipunrembag ugi. C. Hakikat Konflik Wonten ing Karya Sastra Miturut Stanton lumantar Nurgiyantoro (2002: 124), bilih wujud konflik wonten salebeting karya sastra dipenbedakaken dados konflik internal lan konflik eksternal. Konflik internal utawi konflik kejiwaan (psikologis) inggih menika konflik ingkang kadadosan wonten ing salebetipun jiwa salah satunggaling paraga wonten ing cariyos. Konflik eksternal inggih menika ingkang kadadosan antawis salah satunggaling paraga kaliyan samubarang ingkang wonten ing jawi piyambakipun. Konflik eksternal dipunbedakaken dados kalih kategori, inggih menika konflik fisik lan konflik sosial. Miturut Sayuti (2002: 42-43), bilih konflik wonten salebeting cariyos dipunbedakaken dados tiga jinis, inggih menika (1) konflik ingkang wonten salebeting dhiri salah satunggaling paraga. Konflik menika dipunsebat psychological conflict "konflik batos"; (2) social conflict utawi konflik sosial; (3) physical of element conflict utawi konflik alamiah utawi konflik fisik. 1. Konflik Fisik Konflik fisik inggih menika kalebet konflik eksternal. Konflik fisik dipunsebabaken amargi wonten perbenturan antawisipun paraga kaliyan 21
lingkungan alam. Upaminipun konflik utawi perkawis salah satunggaling paraga amargi wontenipun banjir, terang ingkang dangu, gunung mbledhos (Stanton lumantar Nurgiyantoro, 2002: 124). Konflik fisik saged ndadosaken konflik psikologis gumantung konteksipun. Umpaminipun, amargi wontenipun banjir, terang ingkang dangu, utawi gunung mbledhos ndadosaken tiyang utawi warga saking masyarakat ingkang nglampahi bencana menika ngraos was sumelang utawi ajrih menawi bencana menika mbebayani dhateng piyambakipun utawi kulawarganipun. Miturut Sayuti (2002: 42-43), konflik fisik inggih menika konflik antawising manungsa kaliyan alam. Konflik menika dipunsebat ugi physical of element conflict "konflik alamiah" ingkang biasanipun wonten nalika paraga boten saged manfangataken utawi mbudidayakaken alam sakiwa tengenipun kanthi trep. 2. Konflik Sosial Konflik sosial inggih menika kalebet konflik ekternal. Konflik sosial dipunsebabaken dening kontak sosial antawis salah satunggaling paraga kaliyan paraga sanes. Tuladha konflik sosial umpaminipun, kadurjanan, padudon, perang, lan sapanunggalipun (Stanton lumantar Nurgiyantoro, 2002: 124). Konflik sosial biasanipun awujud konflik paraga wonten gandheng rentetipun kaliyan perkawis-perkawis sosial. Konflik menika wonten amargi saking sikep indhividhu dhateng lingkungan sosial ngengingi sedaya perkawis (Sayuti, 2002: 42-43). Konflik sosial ugi saged ndadosaken konflik psikologis, 22
gumantung saking konteksipun. Umpaminipun, kadadosan padudon antawisipun kalih tiyang, padudon menika temtu kemawon amargi wontenipun konflik psikologis wonten ing batosipun kalih tiyang menika ingkang awujud duka. 3. Konflik Psikologis Konflik psikologi inggih menika ingkang dados fokus saking panaliten menika. Miturut Stanton lumantar Nurgiyantoro (2002: 124), konflik psikologis kalebet konflik internal (konflik kejiwaan), inggih menika konflik ingkang kadadosan wonten ing manah, jiwaning salah satunggaling paraga (para paraga) wonten ing cariyos. Konflik intern menika konflik ingkang dipunalami dening manungsa kaliyan dhiri piyambakipun. Lajeng miturut Sayuti (2002: 42), konflik psikologis biasanipun awujud perjuwangan salah satunggaling paraga anggenipun ngadhepi dhiri piyambakipun sahengga saged ngadhepi lan nemtokaken menapa ingkang badhe dipunlampahaken. Dados, konflik psikologis inggih menika konflik ingkang kadadosan wonten ing manah salah satunggaling paraga ingkang awujud perjuwangan ngadhepi dhiri piyambakipun supados saged nemtokaken menapa ingkang badhe dipunlampahaken. Konflik psikologis saged kadadosan antawis salah satunggaling ide kaliyan ide sanes, salah satunggaling tiyang kaliyan manahipun utawi das Ichipun. Konflik psikologis utawi konflik batiniah ugi saged langkung kuwat tinimbang konflik jasmaniah (Tarigan, 1991: 134). Saben karya fiksi 23
sakboten-botenipun gadhah konflik internal ingkang cetha, ingkang njedhul ing antawisipun kalih paraga utawi paraga kaliyan lingkunganipun. Konflik- konflik ingkang spesifik menika minangka subordinasi saking salah satunggaling konflik ingkang utama ingkang asipat eksternal, internal, utawi kekalihipun. Stanton (2007: 31-32) ugi ngandharaken bilih, ...konflik utama selalu bersifat fundamental, membenturkan "sifat-sifat" dan "kekuatan- kekuatan" tertentu seperti kejujuran dengan kemunafikan, kenaifan dengan pengalaman, atau individualitas dengan kemauan beradaptasi. Konflik ingkang utama saben-saben asipat dasar utawi pokok. Lajeng Brooks lan Warren lumantar Trigan (1991: 135), ngandharaken " Segala fiksi mengandung konflik. Para pelaku berjuang menantang alam sekitar atau berjuang satu sama lain (konflik ekstern) ataupun melibatkan diri dalam perjuangan-perjuangan dengan akunya sendiri, dengan das Ich, dengan katahatinya (konflik intern)". Sedaya fiksi menika ngemot konflik. Para paraga berjuawang nentang jagad sakiwa tengenipun utawi berjuwang sesarengan kaliyan ingkang sanes (konflik ekstern), utawi perjuwangan kaliyan dhiri piyambak, kaliyan das Ich, lan kaliyan batinipun (konflik intern). Miturut Minderop (2010: 31), sumbering konflik ingkang nyebabaken was sumelang dipunandharaken wonten ing teori kepribadian Freud, inggih menika "adanya pertentangan antara id, ego dan superego". Id mapanipun wonten ing bageyan tak sadar ingkang minangka reservoir pulsi lan dados sumbering energi psikis. Id inggih menika energi psikis lan naluri ingkang 24
ndadosaken manungsa supados nyekapi kabetahan dhasar. Miturut Freud, id mapanipun wonten ing alam bawah sadar, boten wonten kontak kaliyan realitas. Ego mapan ing antawisipun alam sadar lan alam boten sadar, ingkang tugasipun minangka panengah antawis id lan superego. Superego inggih menika sistem kapribaden ingkang ngemot nile-nile lan aturan-aturan ingkang sipatipun evaluatif. Usaha kangge ngrampungaken konflik psikologis inggih menika wonten represi, sublimasi, proyeksi, pengalihan, rasionalisasi, reaksi formasi, regresi, agresi lan apatis, fantasi lan stereotype. Miturut Freud lumantar Minderop (2010: 32-38), represi inggih menika mekanisme pertahanan ego ingkang langkung kuwat lan jembar. Represi inggih menika, ngenet medal impuls-impuls id ingkang boten dipuntampi, saking alam sadar lan wangsul wonten ing alam bawah sadar. Sublimasi kadadosan menawi lelampahan ingkang gadhah paedah kanthi cara sosial lan nggantosaken pangraos ingkang boten mranani. Proyeksi inggih menika asikap utawi tindak taduk ingkang nuwuhaken tabtaban (kecemasan) dhateng tiyang sanes. Pengalihan inggih menika pengalihan pangraos boten remen tumrap salah satunggaling objek dhateng objek sanesipun. Rasionalisasi gadhah ancas kangge ngirangi raos kuciwa nalika kita gagal anggenipun nggayuh salah satunggaling tujuan, kangge paring kita motif ingkang saged dipuntarima tumrap tindak tandukipun. Rasionalisasi kadadosan menawi motif nyata saking tindak tandukipun individu boten saged dipuntarima dening ego. 25
Reaksi formasi inggih menika, "represi akibat impuls anxitas kerap kali diikuti oleh kecenderungan yang berlawanan yang bertolak belakang dengan tendensi yang ditekan". Regresi inggih menika tindak tandukipun tiyang dewasa kados dene lare (retrogressive behavior), utawi nalika tiyang dewasa asikep kados dene tiyang ingkang boten gadhah kabudayan (primitivation). Apatis inggih menika wujud sanes saking reaksi tumrap frustasi, "sikap apatis dengan cara menarik diri dan bersikap seakan-akan pasrah". Fantasi, inggih menika nalika kita ngadhepi perkawis ingkang kathah sanget, kadhang kala kita pados "solusi" kanthi mlebet ing dunya khayal, solusi ingkang adhedhasar fantasi tinimbang realitas. Agresi saged awujud langsung lan pengalihan. Agresi langsung inggih menika ingkang dipunlampahaken kanthi langsung dhateng salah satunggaling tiyang utawi objek ingkang minangka sumber frustasi. Agresi ingkang dipunalihaken inggih menika menawi salah satunggaling tiyang ngalami frustasi ananging boten saged nglampahaken kanthi marem dhateng sumber frustasi kasebat amargi boten cetha. Stereotype inggih menika konsekuensi sanes saking frustasi, inggih menika tindak tanduk ingkang dipunlampahaken kathi dipunambal-ambali. D. Panaliten ingkang Jumbuh Panaliten ingkang jumbuh kaliyan panaliten menika antawisipun panaliten ingkang dipuntindakaken dening Ani Dessy Arifianie kanthi irah- irahan "Konflik Batin Tokoh Utama dalam Novel Katresnan Lingsir Sore 26
anggitanipun Yunani (Sebuah Kajian Psikologi Sastra)". Ancasing saking panaliten kasebat inggih menika kangge (1) ndeskripsikaken sipatipun paragatama wonten ing novel Katresnan Lingsir Sore, (2) konflik batos paragatama wonten ing novel Katresnan Lingsir Sore dipunrembag mawi teori psikoanalisis Sigmund Freud. Panaliten kasebat ngginakaken pendekatan psikologi sastra mawi ngginakaken teori psikoanalisis Sigmund Freud. Sumbering data saking panaliten kasebat awujud novel Katresnan Lingsir Sore anggitanipun Yunani. Watesaning perkawis saking panaliten menika inggih sipat paragatama lan konflik batos ingkang dipunalami dening paragatama. Cara ngempalaken data inggih dipunlampahaken kanthi cara maos saha nyerat. Supados data ingkang dipunpikatuk menika valid, kamangka dipunginakaken validitas semantik. Lajeng reliabilitas ingkang dipunginakaken inggih menika reliabilitas intrarater lan reliabilitas interater. Cara nganalisis data saking panaliten kasebat awujud cara deskriptif. Asil saking panaliten kasebat antawisipun sipat paragatama wonten ing novel lan konflik batos paragatama wonten ing novel Katresnan Lingsir Sore. Sipat paragatama (Saraswati) ing antawisipun: ramah, tidak tegaan, tabah, pengertian, baik hati, mandiri, teguh pendirian namun dalam beberapa kondisi Saraswati juga memiliki watak yang kurang baik, yatu judes, sentimental, pemarah, keras kepala. Lajeng konflik batos ingkang dipunalami dening paragatama, antawisipun: kecemasan, kebimbangan menentukan pilihan, kemarahan, kekecewaan, penyesalan. Saking asiling panaliten 27
dipunpadosi bilih Ego ingkang asring kalakon ndadosaken paraga Saraswati minangka wanita ingkang gadhah penggalih kanthi cara objektif. Id wonten ing piyambakipun Saraswati ingkang mlampah adhedhasar naluri dasar ugi gadhah pangaribawa tumrap psikis Saraswati. Super Ego kalakon kangge matesi tindak tanduk wonten ing piyambakipun Saraswati ingkang dipungpangaribawani dening Id. Super Ego ugi kangge panuntun tumrap paraga Saraswati kangge ngendhaleni Ego nalika badhe nglampahaken salah satunggaling tumindak amargi Super Ego minangka kendhalen saking salah satunggaling paraga. Panalitenipun Ani kasebat saged dados landhesaning panaliten menika amargi panaliten kasebat sami-sami ngginakaken pendekatan psikologi sastra mawi teori Sigmund Freud, fokus pnalitenipun sami-sami ngrembag babagan konflik batos utawi konflik psikologis paragatama, cara ngempalaken data sami-sami dipunlampahaken kanthi cara maos saha nyerat, cara ngesahaken data sami-sami ngginakaken validitas semantik, reliabilitas intrarater lan reliabilitas interater, cara nganalisis datanipun sami-sami mawi cara nganalisis deskriptif. Bedanipun panalitenipun Ani kaliyan panaliten menika inggih wonten ing objek panalitenipun. Objek panalitenipun saking panaliten Ani inggih menika novel Katresnan Lingsir Sore anggitanipun Yunani, lajeng objek panaliten saking panaliten menika inggih cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Ancasing panalitenipun Ani namung kangge ndeskripsikaken sipatipun paragatama wonten ing novel Katresnan 28
Lingsir Sore lan ndeskripsiaken konflik batos paragatama wonten ing novel Katresnan Lingsir Sore. Ananging, ancasing panaliten menika kangge ndeskripsiaken menapa kemawon wujud konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS, kangge mangertosi menapa ingkang dados panyebab konflik psikologis, lanperkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS, lan kangge ndeskripsikaken usaha menapa kemawon ingkang dipunlampahaken dening paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 29
BAB III CARA PANALITEN A. Pendekatan Panaliten Pendekatan ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika inggih pandekatan psikologi sastra. Psikologi sastra inggih menika pirembagan sastra ingkang ningali sastra minangka aktivitas kejiwaan (Endraswara, 2003: 96). Pandekatan menika dipunginakaken amargi jumbuh kaliyan ancasing panaliten, inggih menika ndeskripsiaken konflik psikologis ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Teori psikologi sastra ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika ngginakaken teori psikoanalisis Sigmund Freud. B. Sumbering Data lan Fokus Panaliten Sumbering data saking panaliten menika inggih cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ingkang wonten 16 episode dipunpacak sambung-sinambung wonten ing kalawarti Djaka Lodang Yogyakarta, edisi 31 Juli - 20 Nopember 2010. Fokus saking panaliten menika tumrap perkawis ingkang wonten gandheng rentetipun kaliyan konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun ingkang dipunrembag kanthi cara psikologi sastra. C. Cara Ngempalaken Data Cara ngempalaken data saking panaliten menika mawi cara maos saha nyerat. Panaliti maos cariyos cerbung menika kanthi premati lan dipunambal- 30
ambali supados pikantuk data ingkang dados fokusing panaliten menika, paring tandha tumrap perangan tartamtu ingkang jumbuh kaliyan wosing perkawis, nerangaken perangan ingkang jumbuh kaliyan wosing perkawis, lajeng ndeskripsiaken sedaya data-data ingkang sampun dipunpikantuk saking cara-cara kasebat. Sasampunipun maos kanthi premati, lajeng nyerat data wonten ing kartu data. Panyeratan ingkang dipunlampahaken inggih menika nyerat asiling deskripsi lan kutipan utawi nukilan-nukilan data ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir ingkang awujud ukara utawi sub ukara. D. Pirantining Panaliten Pirantining panaliten inggih menika sarana panaliten awujud seperangkat piranti ingkang dipunginakaken kangge ngempalaken data minangka bahan pengolahing data panaliten. Adhedhasar cara ngempalaken data, pirantining panaliten tumrap cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir inggih menika kartu data ingkang dipunginakaken dening panaliti ingkang awujud tabel. Kartu data dipunginakaken kangge nyerat kutipan arupi ukara, paragraf, lan wacana ingkang jumbuh kaliyan kabetahaning panaliten saking asil maos, kategorisasi, analisis, lan deskripsi babagan wujud konflik psikologis paragatama wanita, panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paragatama wanita, lan kupiya paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik psikologis, sarta perkembangan kapribadenipun paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Saben konsep data dipunserat wonten ing tabel 31
jumbuh kaliyan kategorisasinipun. Wonten ing ngandhap menika tabel ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika. Tabel 1. Data wujud konflik psikologis ingkang dipunalami dening paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir. No. Kutipan Episode/ Sipat Struktur Wujud Data Data Kaca Kapribaden Konflik ingkang Gadhah Psikologis Konflik Id Ego Super Ego 11 3/24 Tabah √ √ Kaduwung Katrangan Tabel: No. Data : Inggih menika angka urut saking data ingkang dipunpendhet. Kutipan Data : Inggih menika kutipan data ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika. Episode/Kaca : Inggih menika angka episode lan kaca saking kutipan ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 32
33 Sipat : Inggih menika sipatipun paragatama wanita ingkang saged dipuntinggali saking kutipan data. Wujud Konflik Psikis : Inggih menika spesifikasi konflik psikis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun (paragatama wanita) wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Struktur Kapribaden : Inggih menika penggolongan jinising konflik adhedhasar saking teori Sigmund Freud, inggih menika Id, Ego, Super Ego. Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. No. Kutipan Episode/ Wujud Paraga ingkang Panyebab Konflik Data Data Kaca Konflik Ndadosaken Psikologis Konflik Psikologis 14 3/24 Meri Heru Ngraos nate dipunkhianati Katrangan Tabel : No. Data : Inggih menika angka urut saking data ingkang dipunpendhet.
34 Kutipan Data : Inggih menika kutipan data ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika. Episode/Kaca : Inggih menika angka episode lan kaca saking kutipan ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Wujud Konflik Psikis : Inggih menika spesifikasi konflik psikis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun (paragatama wanita) wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Panyebab Konflik : Inggih menika dhasar dumadosing konflik psikologis tumrap paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Tabel 3. Data kupiya paragata wanita kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. No. Kutipan Episode Wujud Usaha kangge Konteks Cariyos Data Data /Kaca Konflik Ngrampungken Psikologis 5 1/25 Duka Proyeksi Asikep kasar dhateng Heru
Katrangan Tabel : No. Data : Inggih menika angka urut saking data ingkang dipunpendhet. Kutipan Data : Inggih menika kutipan data ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika. Episode/Kaca : Inggih menika angka episode lan kaca saking kutipan ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Wujud Konflik Psikis : Inggih menika spesifikasi konflik psikis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun (paragatama wanita) wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Usaha kangge : Inggih menika usaha saking paragatama wanita Ngrampungaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dumados wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Konteks Cariyos : Inggih menika adhedhasar saking kutipan data 35
Tabel 4. Data perkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS No. Kutipan Struktur Perkembangan Ket. Data Kapribaden Kapribaden Id Ego Super Id Ego Super Ego Ego 8 √ √ Superego njedul nalika Yuyun manggihi kawontenan ingkang kepepet, Yuyun emut dhateng Gusti Allah. Yuyun muji syukur dhateng Gusti dene taksih dipunslametaken saking kacilakan. Katrangan Tabel : No. : Inggih menika angka urut saking data ingkang dipunpendhet. Kutipan Data : Inggih menika kutipan data ingkang dipunpendhet saking cerbung Ara-ara Cengkar 36
Tanpa Pinggiranggitanipun Adinda AS ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika. Struktur Kapribaden : Inggih menika penggolongan jinising konflik adhedhasar saking teori Sigmund Freud, inggih menika Id, Ego, Super Ego. Perkembangan Kapribaden : Inggih menika perkembangan kapribaden Paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Ket. : Inggih menika andharan saking perkembangan Kapribaden paraga Yuyun. E. Cara Nganalisis Data Cara nganalisis data wonten ing panaliten menika ngginakaken metode deskriptif kanthi tindak kategorisasi. Miturut pamanggihipun Sudaryanto (1988:62) metode deskriptif inggih menika metode ingkang ngandharaken perkawis kanthi adhedhasar kasunyatanipun. Wonten ing panaliten menika katindakaken kanthi ngandharaken data ingkang awujud ukara utawi paragraf ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS wonten ing kalawarti Djaka Lodang edisi edisi 31 Juli - 20 Nopember 2010. Metode deskriptif menika dipunginakaken kangge 37
nerangaken deskripsi saking kutipan data ingkang nedhahaken sedaya wontenipun wujud konflik psikologis paragatama wanita, panyebab konflik psikologis tumrap paragatama wanita, kupiya paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik psikologisipun, lan perkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir. Kategorisasi ateges nyusun kategori-kategori, inggih menika salah satunggaling tumpukan ingkang dipunsusun adhedhasar pamikiran, intuisi, pamrayogi utawi kriteria tartamtu (Moleong, 1994: 193). Cara kategorisasi inggih menika rentetan asiling lampah analisis. Cara menika dipunginakaken kangge nglompokkaken perangan cariyos ingkang jumbuh kaliyan wujud konflik, panyebab konflik, kupiya kangge ngramppungaken konflik, lan perkembangan kapribaden. Saksampunnipun dipunlampahaken kategorisasi, data dipuncawisaken mawi tabulasi (penyajian data awujud tabel) saha deskripsi. F. Cara Ngesahaken Data Cara kangge ngesahaken data wonten ing panaliten menika ngginakaken validitas semantis, reliabilitas interrater lan reliabilitas intrarater. Validitas semantis inggih menika ngukur tingkat kesensitifan makna simbolik ingkang gayutipun kaliyan konteks (Endraswara, 2006: 164). Reliabilitas intrarater inggih menika kanthi cara maos tumrap sumbering data ingkang awujud cerbung kanthi cara dipunambal-ambali ngantos pikantuk asil data ingkang sami. Reliabilitas interrater mawi cara diskusi kaliyan kanca sejawat ingkang 38
dipunanggep gadhah intelektual lan kapasitas apresiasi sastra ingkang mumpuni. 39
BAB IV ASILING PANALITEN SAHA PIREMBAGANIPUN A. Asiling Panaliten Bab sekawan menika wosipun babagan pirembagan lan asiling panaliten ingkang sampun dipunlampahi. Wos saking asiling panaliten saha pirembagan inggih menika ngengingi wujud konflik psikologis paragatama wanita, panyebab konflik psikologis tumrap paragatama wanita, usaha paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik psikologis, perkemabangan kapribadenipun paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Pendekatan ingkang dipunginakaken wonten ing panaliten menika inggih pandekatan psikologi sastra. Pirembagan tumrap asiling panaliten dipunjumbuhakan kaliyan wosing perkawis lan ancasing panaliten. Asiling panaliten wonten ing panaliten menika ngengingi wujud konflik psikologis paragatama wanita, panyebab konflik psikologis tumrap paragatama wanita, kupiya paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik psikologis, lan perkembangan kapribadenipun paragaYuyun ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Tigang pokok perkawis menika badhe dipunbabar awujud tabel rangkuman lan data ingkang langkung jangkep wonten ing lampiran. Kangge langkung cetha, dipunbabar wonten ing ngandhap menika. 40
1. Sinopsis Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Cerbung anggitanipun Adinda AS kanthi irah-irahan Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir, cariyosipun cekap muyeg. Konflik antawisipun Wahyuningsih utawi Yuyun (paragatama wanita) ingkang minangka Guru SD, wanita ingkang mandhiri lan gadhah manah ingkang atos kaliyan Heru, priya saking masa lalunipun ingkang sajatosipun wali murid saking murid ingkang dipuntresnani (Lisa). Priya ingkang sampun ngejur-jur manahipun lan ngrisak masa depanipun menika ujug-ujug njedul malih wonten sangajengipun. Ananging Yuyun boten gampil nampi priya menika, amargi Yuyun boten saged nglalekaken sakit manahipun. Perkawis menika ingkang kathah nuwuhaken konflik-konflik wonten ing batosipun Bu Guru Yuyun, ing antawisipun mekaten. Nalika wonten salah satunggaling priya inggih menika Endra, ngajak gesang bebrayan woten salebeting bale wisma, Yuyun boten kersa amargi menawi nglampahaken gesang omah-omah bakal kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban amargi Yuyun taksih emut lelakon nalika taksih kaliyan Heru. Nalika mangertosi bilih Lisa ingkang minangka murid ingkang sanget dipuntresnani menika sajatosipun putranipun Heru, dumadakan Yuyun nyengit Lisa. Lan Haryanto (Hary) kanca guru sakantoripun dumadakan matur bilih piyambakipun nresnani Yuyun lan pengin dados pacaripun, ndadosaken Yuyun boten jenjem. Sedaya perkawis menika ndadosaken Yuyun boten gadhah katentreman malih, lajeng Yuyun milih pindhah mucal dhateng kutha 41
sanes supados angsal kantentreman. Ananging wonten ing papan enggal menika Yuyun sangsaya sakit manahipun, amargi katambahan perkawis malih, inggih menika pikantuk tetembungan ingkang ngasoraken piyambakipun saking garwanipun kepala sekolah (Bu Darus) anggenipun Yuyun mucal. Bu Darus ngraos cemburu amargi Yuyun manggen wonten ing dalemipun lan tindak-kondur mucal sesarengan kaliyan Pak Darus. Perkawis- perkawis antawising Yuyun kaliyan para tiyang wonten ing sakiwa- tengenipun ingkang ndadosaken Yuyun kathah ngalami konflik psikologis. 2. Konflik Psikologis Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Konflik inggih menika samubarang ingkang asipat boten ngremenanken ingkang kadadosan utawi dipunalami dening para paraga wonten ing cariyos. Amargi mekaten, saben tiyang langkung milih ngindhari konflik lan ngajengaken pagesangan ingkang tentrem. Ananging, boten mekaten tumrap cariyos ingkang dipunteks naratifaken. Pagesangan ingkang tentrem, tanpa perkawis ingkang saged nyebabaken konflik, saged ateges "tak ada nada cerita, tak akan ada plot" (Nurgiyantoro, 2007: 122). Kados dene ingkang kadadosan wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ingkang badhe dipunanalisis mawi pendekatan psikologi sastra teori psikoanalisis Sigmund Freud. Miturut Freud, bilih sumber saking konflik ingkang nyebabaken was sumelang dipunandharaken wonten ing teori kepribadian: "adanya pertentangan antara id, ego dan superego" (Minderop, 2010: 31). Miturut 42
Freud, Id inggih menika energi psikis lan naluri ingkang ndadosaken manungsa supados nyekapi kabetahan dhasar. Id wonten ing alam bawah sadar, boten kontak kaliyan realitas. Cara kerja id gandheng rentetipun kaliyan prinsip kesenangan. Ego inggih menika sistem kapribaden ingkang mlampah minangka pitedahing indhividhu tumrap objek saking kanyatan, lan nglampahaken paedahipun mawi prinsip kanyatan. Super ego inggih menika sistem kapribaden ingkang ngewrat nilai-nilai lan aturan-aturan ingkang sipatipun evaluatif. Paedah ingkang utama saking super ego inggih menika minangka kendhalen implus-implus naluri id supados implus-implus menika dipunsaluraken kanthi cara utawi awujud ingkang saged dipuntampi dening masyarakat. Tigang struktur kapribaden menika ingkang dipunginakaken kangge nganalisis wujud konflik psikologis paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun kathah-kathahipun amargi energi psikis saking sistem id langkung kuwat. Wujud konflik paragatama wanita (Yuyun) wonten ing cerbung menika wonten ing tabel 1. Tabel menika dipunrujuk saking data ngengingi wujud konflik wonten ing lampiran. 43
Tabel 1. Data wujud konflik psikologis ingkang dipunlampahi dening paragatama Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. No. Sipat Struktur kapribaden ingkang Gadhah Konflik Psikologis Id Ego Super Ego Wujud Konflik Psikologis No. Data 1 Keantepan tekad, wangkod, tabah, boten tega, sabar, sereng √ √ Was sumelang (kecemasan) 1,2,3,10,50 15, 17, 18, 20, 21, 25, 26, 27, 37, 38, 42, 44, 45, 46, 47 2 Sereng Sereng, tega, wangkod Sabar 4 5 Tabah, tega Sereng Sereng 3 boten boten 6 7 Sereng, wangkod 9 Wangkod 8 sabar, √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ Duka Bingung 4, 5, 7, 8, 9, 12, 13, 22, 23, 31, 32, 34, 36, 43 6, 19, 40, 41 Sedhih Kaduwung 24 11, 16, 48, 49 Meri (iri hati) 14 28 Cubriya (kecurigaan) Dendam 29,30, 35, 39 Ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman 33 Adhedhasar saking tabel rangkuman wonten ing nginggil menika nedhahaken bilih Yuyun ngalami konflik psikologis. Konflik psikologis ingkang dipunalami dening Yuyun menika wonten sangang wujud, inggih menika was sumelang ingkang dipunpangribawani dening sipat keantepan tekad, wangkod, tabah, boten tega, sabar, lan sereng lajeng struktur 44
kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem ego; konflik psikologis ingkang awujud duka dipunpangribawani dening sipat sereng, lajeng sistem kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem id; konflik psikologis awujud bingung dipunpangribawani dening sipat sereng, boten tega, wangkod lajeng struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem id; konflik psikologis awujud sedhih dipupangribawani dening sipat sabar, lajeng struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing super ego; konflik psikologis awujud kaduwung dipunpangribawani dening sipat tabah, lan boten tega, lajeng struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem ego; konflik psikologis awujud meri dipunpangribawni dening sipat sereng, lan struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem id; konflik psikologis waujud cubriya dipunpangribawani dening sipat sereng, lajeng struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem id; konflik psikologis awujud dendam dipunpangribawani dening sipat sereng, sabar, lan wangkod lajeng struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem id; konflik psikologis awujud ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman dipunpangribawani dening watak wangkod, lajeng struktur kapribaden ingkang dominan wonten ing sistem id. Saking sedasa wujud konflik menika, ingkang asring dipunalami dening Yuyun inggih menika konflik psikologis ingkang awujud boten jenjem lan duka. Wonten ing tabel menika ing kolom struktur kapribaden tanda ( √ ), ateges bilih struktur kapribaden menika ingkang dominan. Lajeng, tanda (√ ), ateges konteks psikologis ingkang wonten ing sakiwa-tengenipun. 45
3. Panyebab Konflik Psikologis ingkang Dipunalami dening Paragatama ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Yuyun wonten Anggitanipun Adinda AS Panyebab konflik inggih menika sedaya ingkang ndadosaken wontenipun ketegangan, ketegangan ingkang wonten ing dhiri piyambak utawi ketegangan ingkang kadadosan antawisipun tiyang kaliyan perkawis ingkang wonten ing jawi piyambakipun. Ingkang dados panyebab konflik wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS wonten ing tabel 2. Tabel menika dipunrujuk saking data panyebab konflik psikologis wonten ing lampiran. Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paragatama Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. No. Wujud Konflik Psikologis Paraga ingkang Ndadosaken Konflik Psikologis Panyebab Konflik Psikologis No. data 1 Was sumelang Heru Heru Heru Hary Heru, Lisa, Haryanto, lan Endra Bu Darus Ngraos nate dipunkhianati dening Heru Kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken Dipunsembranani dening Hary Ngraos boten gadhah katentreman Ngraos dipunasoraken 1,2,10, 15,26 3,27 50,17,18 ,20,25, 38,47 21 37,42 44,45,46 46
Lajengan Saking Tabel 2 No. Wujud Konflik Psikologis Paraga ingkang Ndadosaken Konflik Psikologis 2 Duka Heru Heru Heru Lisa Hary, Endra, Bu Darus Heru 3 Bingung Heru, Lisa Heru 4 Sedhih Yuyun 5 Kaduwung Heru Lisa, Heru 6 Meri Heru 7 Cubriya Heru Panyebab Konflik Psikologis Kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) Nampik pitulunganipun Heru Kemutan masa lalunipun Kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng Ngraos dipunasoraken Ngraos nate dipunkhianati dening Heru Kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng Ngraos nate dipunkhianati dening Heru Ngraos piyambakan Nate nglampahi dosa kaliyan Heru Boten mangertosi tumrap luput ingkang dipuntindakaken Ngraos nate dipunkhianati dening Heru Ngraos nate dipunkhianati dening Heru No. Data 4,5,12 7 9 13 22,23,36 ,43 31,34, 8 6,19 40,41 24 11 16,48,49 14 28 47
Lajengan Saking Tabel 2 No. Wujud Konflik Psikologis Paraga ingkang Ndadosaken Konflik Psikologis Panyebab Konflik Psikologis No. Data 8 Dhendham 9 Ngapusi ingkang Heru Heru Ngraos nate dipunkhianati dening Heru Ngraos nate dipunkhianati dening Heru 29,30,32 , 35, 39 33 Wonten tabel wonten ing nginggil menika panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun inggih menika konflik psikologis awujud was sumelang dipunsebabaken amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru, kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru), boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken, ngraos boten gadhah katentreman, dipunsembranani, lan ngraos dipunasoraken; konflik psikologis ingkang awujud duka dipunsebabaken amargi kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru), nampik pitulunganipun Heru, kelingan masa lalunipun kaliyan Heru, kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng, ngraos dipunasoraken, lan ngraos nate dipunkhianati dening Heru; lajeng konflik psikologis ingkang awujud bingung dipunsebabaken amargi kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng, ngraos nate dipunkhiananti dening Heru; konflik psikologis ingkang awujud sedhih dipunsebabaken amargi kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru), lan ngraos piyambakan; 48
konflik psikologis ingkang awujud kaduwung dipunsebabaken amargi nate nglampahaken dosa kaliyan Heru, lan boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken; konflik psikologis ingkang awujud meri dipunsebabaken amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru; konflik psikologis ingkang awujud cubriya dipunsebabaken amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru; konflik psikologis ingkang awujud dendam dipunsebabaken amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru; lan konflik psikologis ingkang awujud ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman ugi dipunsebabaken amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru. Saking tabel menika ugi saged dipunmangertosi bilih panyebab konflik psikologis ingkang langkung dominan ingkang dipunalami dening Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanippun Adinda AS, inggih menika amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru. 4. Kupiya Paragatama Yuyun Kangge Ngrampungaken Konflik Psikologis wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Konflik inggih menika babagan ingkang biasanipun wonten ing pagesangan nyata lan fiksi. Saben konflik boten saben-saben saged dipunrampungaken. Wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS menika, boten sedaya konflik psikologis saged dipunrampungaken. Adhedhasar asiling panaliten ingkang sampun dipunlampahaken, dipunpikantuk asil ngengingi usaha paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik. Usaha-usaha menika antawisipun represi, 49
proyeksi, rasionalisasi, pengalihan, regresi, fantasi, apatis, sublimasi, reaksi formasi, agresi, lan stereotype. Miturut Freud, represi inggih menika mekanisme pertahanan ego ingkang langkung kuwat lan jembar. Tugas represi inggih menika mendorong medal impuls-impuls id ingkang dipuntampi, saking alam sadhar lan wangsul wonten ing alam bawah sadhar. Sublimasi kadadosan menawi lelampahan ingkang gadhah paedah kanthi cara sosial lan nggantosaken pangraos ingkang boten mranani. Proyeksi inggih menika asikap utawi tindak taduk ingkang nuwuhaken tabtaban (kecemasan) dhateng tiyang sanes. Pengalihan inggih menika pengalihan pangraos boten remen tumrap salah satunggaling objek dhateng objek sanesipun. Rasionalisasi gadhah ancas kangge ngirangi raos kuciwa nalika kita gagal anggenipun nggayuh salah satunggaling tujuan, kangge paring kita motif ingkang saged dipuntampi tumrap tindak tandukipun. Rasionalisasi kadadosan menawi motif nyata saking tindak tandukipun individu boten saged dipuntampi dening ego. Reaksi formasi inggih menika, "represi akibat impuls anxitas kerap kali diikuti oleh kecenderungan yang berlawanan yang bertolak belakang dengan tendensi yang ditekan". Regresi inggih menika tindak tandukipun tiyang dewasa kados dene lare (retrogressive behavior), utawi nalika tiyang dewasa asikep kados dene tiyang ingkang boten gadhah kabudayan (primitivation). Apatis inggih menika wujud sanes saking reaksi tumrap frustasi, "sikap apatis dengan cara menarik diri dan bersikap seakan-akan pasrah". Fantasi, inggih menika 50
nalika kita ngadhepi perkawis ingkang kathah sanget, kadhang kala kita pados "solusi" kanthi mlebet ing dunya khayal, solusi ingkang adhedhasar fantasi tinimbang realitas. Agresi saged awujud langsung lan pengalihan. Agresi langsung inggih menika ingkang dipunlampahaken kanthi langsung dhateng salah satunggaling tiyang utawi objek ingkang minangka sumber frustasi. Agresi ingkang dipunalihaken inggih menika menawi salah satunggaling tiyang ngalami frustasi ananging boten saged nglampahaken kanthi marem dhateng sumber frustasi kasebat amargi boten cetha. Stereotype inggih menika konsekuensi sanes saking frustasi, inggih menika tindak tanduk ingkang dipunlampahaken kathi dipunambal-ambali (Minderop, 2010). Wonten ing ngandhap menika tabel rangkuman asiling panaliten ngengingi usaha paragatama wanita kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Tabel 3. Data kupiya paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. No. Kupiya kangge Ngrampungaken 1 Represi Wujud Konflik Psikologis Was sumelang No. Data 1,2 38 Konteks Cariyos Menekan satunggaling pepenginan Menekan salah satnggaling pangraos kanthi ngeremaken mripat salah 51
Lajengan Saking Tabel 3 No. Kupiya kangge Ngrampungaken 2 Rasionalisasi 3 Pengalihan 4 Regresi 5 Fantasi 6 Apatis 7 Sublimasi 8 Proyeksi Wujud Konflik Psikologis Bingung Duka Ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman, bingung Was sumelang Kaduwung Kaduwung Was Sumelang Was sumelang Sedhih Duka No. Data 19 13,14,15 33,40,41 47 48 11 3,25,27,50 10 37 17,18 42 24 5,7 Konteks Cariyos Narimah kanyatan Duka dhateng murid ingkang dipuntresnani amargi Yuyun sengit dhateng Bapakipun murid menika dene kados Dados wanita ingkang durjana saking Amargi kathahing perkawis ingkang dipunadhepi, Yuyun ngajab sedaya perkawis menika namung impen Narimah ingkang dipunkajengaken amargi emut dhateng dosanipun Asikep pasrah kanyatan boten Emut dhateng Gusti amargi dosanipun Pindhah mucal Nggantos raos boten jenjem mawi tumindak ingkang realistis Mikir kanthi positif Ngasoraken dhiri kanthi piyambak ndedonga kanthi ikhlas Asikep kasar dhateng Heru 52
Lajengan Saking Tabel 3 No. Kupiya kangge Ngrampungaken 8 Proyeksi Wujud Konflik Psikologis Duka 9 Reaksi formasi Duka No. Data 21,22,23, 26,36 4 8,9,12 Konteks Cariyos Nganggep bilih saben priya menika sami Ngendalekaken dukanipun Ngindhari Heru sikep Cubriya 28 Emut dhumateng Gusti Dhendham 29,30 Kaduwung 49 Sadhar luputipun tumrap 10 Agresi 11 Stereotype Duka 31 34 Dhendham 32,35,39 43 Duka Was Sumelang 44,45 Ngincim Heru Males Heru Males Heru Asring nyetitekaken blegeripun tumindakipun tumindakipun ngilo Tabel wonten ing nginggil menika inggih tabel usaha paragatama wanita anggenipun ngrampungaken konflik psikologis. Konflik psikologis ingkang dipunalami dening paragatama wanita menika dipunrampungaken kanthi cara represi, rasionalisasi, pengalihan, regresi, fantasi, apatis, sublimasi, proyeksi, reaksi formasi, agresi, lan strereotype. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara represi inggih menika was sumelang kanthi menakan salah satunggaling pepenginan lan menekan salah satunggaling pangraos kanthi ngeremaken mripat. Wujud konflik psikologis 53
ingkang dipunrampungaken mawi cara rasionalisasi inggih menika bingung kanthi motif sakit manah dipungantos mawi alesan sakit badan, lan narimah kanyatan. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara pengalihan inggih menika awujud duka kanthi duka dhateng murid ingkang dipuntresnani amargi Yuyun sengit dhateng Bapakipun murid menika. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara regresi inggih menika awujud ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman, lan bingung kanthi dados kados dene wanita ingkang durjana. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara fantasi inggih manika awujud was sumelang lan kaduwung kanthi ngajab bilih sedaya perkawis namung impen. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara apatis inggih menika awujud kaduwung, lan was sumelang kanthi narimah kanyatan ingkang boten dipunkajengaken amargi emut dhateng dosanipun, lan asikep pasrah. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara sublimasi inggih menika awujud was sumelang, lan sedhih kanthi emut dhumateng Gusti amargi dosanipun, pindhah mucal, nggantos raos boten jenjem mawi tumindak ingkang realistis, mikir kanthi positif, lan ngasoraken dhiri piyambak kanthi ndedonga kanthi ikhlas. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara proyeksi inggih menika awujud was sumelang, duka, lan kadhuwung kanthi asikep kasar dheteng Heru, nganggep 54
bilih saben priya menika sami, nganggep tiyang sanes sami kaliyan piyambakipun, lan nganggep salah satunggaling tiyang sami kaliyan tiyang sanes. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara reaksi formasi inggih menika awujud duka, cubriya, dhendham, lan kaduwung kanthi ngendalekaken sikep dukanipun, ngindhari Heru, emut dhateng Gusti, lan sadhar tumrap luputipun. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara agresi inggih menika awujud duka, lan dhendham kanthi ngincim Heru, lan males tumindakipun Heru. Wujud konflik psikologis ingkang dipunrampungaken mawi cara stereotype inggih menika awujud duka, lan was sumelang kanthi asring ngilo nyetitekaken blegeripun. 5. Perkembangan Kapribadenipun Paraga Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Yuyun inggih menika paragatama wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Yuyun salah satunggaling wanita ingkang sulistya kanthi polatan ingkang adat sabenipun sumeh lan kathah esemipun, Yuyun ugi minangka guru SD ingkang dipunurmati dening murid-muridipun, ananging pepanggihan kaliyan Heru minangka priya ingkang wonten ing jaman enemipun ingkang sampun jur-jur manahipun, ndadosaken Yuyun wanita ingkang sereng lan kebak wonten ing raos dhendham dhateng Heru lan priya sanes ingkang nyaketi piyambakipun. Sasampunipun Yuyun ngadhepi sedaya konflik psikologis kaliyan para tiyang wonten ing sakiwa tengenipun, mliginipun Heru, Yuyun sadhar bilih 55
piyambakipun rumaos sampun ndamel sengsaranipun para tiyang ingkang sejatosipun sanget nresnani piyambakipun kanthi tulus. Perkembangan kapribadenipun Yuyun ingkang gayutipun kaliyan psikologisipun, ingkang langkung cetha inggih menika ingkang gayutipun kaliyan katresnan dhateng priya, ingkang arupi: a. kwatos mangun bale wisma; b. kwatos dosa awit ngandut saderengipun nikah; c. cubriya saengga nyengit putranipun priya ingkang dipuntresnani; d. ngraos boten patut menawi matur babagan sakit manahipun dhateng lare alit; e. muji syukur dhateng Gusti dene taksih dipunslametaken saking kacilakan; f. emut dhateng Gusti ingkang ndadosaken boten sios tumindak ala dhateng priya ingkang sampun damel sakit manahipun; g. gadhah pamikiran bilih boten pareng males pocapan ingkang ngasoraken piyambakipun; h. sadhar dhateng sedaya luputipun. Kajumbuhaken kaliyan teori kapribaden kados ingkang wonten ing tabel ngandhap menika. 56
57 Tabel 4. Data perkembangan kapribadenipun paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS No. Struktur kapribaden Perkembangan Kapribaden Ket. Id Ego Super Id Ego Super Ego Ego 1 √ Yuyun minangka wanita √ dewasa ingkang normal temtu kemawon wonten ing batosipun, sistem Id gadhah pepenginan gesang bebrayan kaliyan priya. Ananging, amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru, sistem ego nyebabaken Yuyun gadhah tekad badhe gesang piyambakan lan langkung milih ngadhepi patraping para tiyang ingkang sami nyawiyah kados dene prawan tuwa. Yuyun ajrih lan kwatos menawi mangun bale wisma ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamantepan.
Lajengan Saking Tabel 4 No. Strukur Kapribaden Id Ego Super Ego 2 √ Perkembangan kapribaden Id Ego Super Ego √ 58 Ket. Yuyun minangka wanita dewasa ingkang normal temtu kemawon wonten ing batosipun, sistem Id gadhah pepenginan gesang bebrayan kaliyan priya. Ananging, sistem ego ndadosaken Yuyun kwatos menawi nyobi mbikak atinipun kangge priya sanes kados Endra, mangke bakal dipunkhianati malih kados lelampahan wonten ing jaman enemipun kaliyan Heru. Amargi ngantos samenika prastawa lelampahan nalika kaliyan Heru taksih nabet tatu wonten ing batosipun Yuyun.
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur Kapribaden 3 √ 4 √ Perkembangan Kapribaden √ √ 59 Ket. Sistem Id ingkang ndadosaken Yuyun nglampahaken dosa nalika sesambetan kaliyan Heru. Ananging, superego njedul nalika Yuyun ngandhut winihipun Heru. Yuyun ngraos dosa lan boten kepengin nambahi dosa malih lan emut dhateng Gusti, amargi mekaten Yuyun boten ngguguraken kandhutanipun ewadene Heru boten tanggel jawab. Sistem Id ndadosaken Yuyun nyengit Lisa amargi ngraos cemburu Lisa menika putranipun wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking piyambakipun. Ananging,
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur kapribaden Id Ego Super Ego 4 √ 5 √ Perkembangan Kapribaden Id Ego Super √ √ 60 Ket. nalika Yuyun mangertos bilih Lisa boten nate ngraosaken sihing ibu, sistem ego ndadosaken Yuyun mikir kanthi realita bilih Yuyun boten mentes nyengit lare alit ingkang sampun kapedhotan sihing ibu. Nalika Lisa matur bilih ibunipun menika ayu kados dene Yuyun, sanalika sistem Id ndadosaken manahipun Yuyun kumesar. Pasuryanipun ngraos benter, raos trenyuh ngalahaken sedayaning pangraos. Ananging sistem ego ingkang
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur Kapribaden Id Ego Super Ego 5 √ 6 √ Perkembangan kapribaden Id Ego Super Ego √ √ 61 Ket. ndadosaken Yuyun tanpa sadar ngrangkul Lisa, dipunelus-elus sirahipun kanthi asih. Lajeng, matur bilih Lisa saged nganggep bilih Yuyun menika minangka ibunipun. Yuyun ngraosaken sangsaya boten jenjem nalika ningkali kapolosanipun Lisa. Nalika Lisa ngjak Yuyun rekreasi sesarengan kaliyan Heru, sanalika batosipun Yuyun bingung amargi sistem Id ingkang ndadosaken Yuyun nate gadhah pepenginan rekreasi sesarengan kaliyan Heru lan putranipun, putra saking kekalihipun mesthi mawon. Sanes Lisa. Ananging, sistem
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur Kapribaden Id Ego Super Ego 6 √ 7 √ Perkembangan Kapribaden Id Ego Super Ego √ √ 62 Ket. ego Yuyun ingkang ndadosaken boten kalakon matur terus terang, amargi dipunraosaken boten patut menawi matur babagan lara atinipun wanita diwasa dhumateng Kenya alit kados Lisa Superego njedul wonten ing batosipun Yuyun nalika Hary tumindak sembrana dhateng piyambakipun. Kanthi sabar dipunsingkiraken astanipun Hary saking pundhakpun, amargi Yuyun boten kepengin tumindak sembranan ingkang boten gadhah moral menika konangan murid-muridipun.
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur Kapribaden Id Ego Super Ego 8 √ 9 √ Perkemabangan Kapribaden Id Ego Super Ego √ √ 63 Ket. Superego njedul nalika Yuyun manggihi kawontenan ingkang kepepet, Yuyun emut dhateng Gusti Allah. Yuyun muji syukur dhateng Gusti dene taksih dipunslametaken saking kacilakan. Nalika Yuyun kepanggih kaliyan Heru ingkang sampun ngejur-jur manahipun, sistem Id ndadosaken tuwuh raos sengit lan dhendham wonten ing batosipun Yuyun. Semanten agengipun raos sengit lan dhendham ingkang sumimpen wonten ing jiwanipun, ndadosaken Yuyun badhe tumindak ala dhateng Heru. Ananging, sanalika superego
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur Kapribaden Id Ego Super Ego 9 √ 10 √ Perkembangan Kapribaden Id Ego Super Ego √ √ 64 Ket. njedul lan ndadosaken Yuyun emut dhateng Gusti bilih piyambakipun boten pareng tumindak ala dheteng Heru. Amargi raos cemburu, Bu Darus tumindak ngina kanthi pocapan ingkang sajatosipun nedahaken Yuyun menika prawan tuwa. Mireng tetembungan ingkang ngasoraken piyambakipun, sanalika energi psikis sistem id ningkat lan nuwuhaken pepenginan badhe mbrontak wonten ing batosipun. Ananging sistem ego ndadosaken Yuyun mikir malih, bilih piyambakipun
Lajengan Saking Tabel 4 No. Struktur Kapribaden Id Ego Super Ego 10 √ 11 √ Perkembangan Kapribaden Id Ego Super Ego √ √ 65 Ket. boten mentes males pocapanipun Bu Darus amargi piyambakipun namung numpang lan dereng dangu mapan wonten ing dalemipun. Yuyun kwatos nalika Heru wonten ing rumah sakit lan matur bilih piyambakipun badhe masrahaken lisa lan sedaya darbenipun kangge Yuyun sarta Lisa. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun sadhar saking luputipun. Yuyun boten pengin kelangan Heru malih amargi luputipun Yuyun piyambak. Amargi mekaten, Yuyun boten kersa nampi darbenipun Heru, Yuyun namung mbetahaken Heru kaliyan Lisa lan Yuyun ngakeni luputipun, Yuyun kuatos kecalan Heru malih.
Tabel ing nginggil menika tabel data perkembangan kapribadenipun paragatama Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Saking tabel menika saged dipuntinggali bilih wonten perkembangan kapribaden wonten ing dhiri paraga Yuyun. Minangka salah satunggaling wanita diwasa, Yuyun gadhah pepenginan kangge mangun bale wisma kaliyan priya ingkang dipuntresnani. Piyambakipun kepengin mangun bale wisma kliyan Heru. Ananging pepenginan Id Yuyun kasebat dipunalangi dening raos ajrih (ego), menawi mangun bale wisma boten bagya amargi kebak ing was sumelang lan tanpa kamatepan amargi pengalamanipun nate dipunkhianati dening Heru wonten ing jaman nem-nemanipun. Raos ajrih kasebat nedahaken bilih Yuyun dereng gadhah jati diri minangka wanita ingkang diwasa. Sikep menika ndadosaken Yuyun menekan raos tresnanipun dhateng Heru lan nganggep bilih sedaya priya ingkang nyaketi sami kaliyan Heru. Sikep kasebat ugi ndadosaken Yuyun dhendham lan nyengit Heru kalian Lisa putranipun Heru. Superego menuntun Yuyun kangge ngrenungken sedaya ingkang sampun dipunlampahaken saengga piyambakipun manggihi jati dirinipun minangka wanita ingkang diwasa. Piyambakipun sadhar bilih raos sengit lan dhendhamipun menika namung amargi salah paham sarta amargi sikep kumalungkungipun. Yuyun ugi sadhar saking dosa-dosanipun sampun damel sengsara para tiyang ingkang sajatosipun sanget nresnanipun piyambakipun. 66
B. Pirembagan Kados dene ingkang sampun dipunandharaken wonten ing nginggil, bilih panaliten menika badhe ngrembag sekawan pokok perkawis ingkang jumbuh kaliyan ancasing panaliten, inggih menika wujud konflik psikologis paragatama Yuyun, panyebab konflik psikologis tumrap paragatama Yuyun, kupiya paragatama Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis, lan perkemabangan kapribadenipun paragatama Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Bab wujud konflik psikologis badhe dipunrembag rumiyin, lan dipunlajengaken panyebab saha kupiya ingkang dipunginakaken kangge ngrampungaken konflik psikologis menika, lajeng perkemabangan kapribadenipun. Cara kasebat dipunlampahaken amargi konflik psikologis wonten salah satunggaling cariyos temtu kemawon wonten sebab lan kupiya paraga anggenipun ngrampungaken konflik menika, lajeng sesampunipun sedaya menika dipunamangertosi saged katingal perkemabangan kapribadenipun. Wonten ing ngandhap menika badhe dipunrembag sekawan pokok perkawis menika mekaten. 1. Wujud Konflik Psikologis Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS a. Was Sumelang (kecemasan) Was sumelang utawi kecemasan inggih menika kawontenan menapa kemawon ingkang ngincim salah satunggaling tiyang. Sedaya konflik lan wujud saking frustasi ingkang dados pepalang tumrap indhividhu anggenipun 67
tumuju wonten ingkang dados ancasipun menika minangka salah satunggaling sumber kecemasan. Inciman ateges saged awujud inciman fisik, psikis, lan sedaya tekanan ingkang ndadosaken kecemasan. Kawontenan menika dipunlampahi dening pangraos ingkang boten tentrem ingkang katitik mawi tembung kuatos, anjrih, boten bagya ingkang saged dipunraosaken (Hilgard lumantar Minderop, 2010: 27). Was sumelang dipunraosaken dening paraga Yuyun. Amargi masa lalunipun kaliyan Heru boten ngremenaken lan nate dipunkhianati, Yuyun ngraos sakit manahipun lan langkung milih dados prawan tuwa tinimbang nglampahaken gesang mangun bale wisma ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Sawijining layang pratelan lan katetepaning ati! Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong-wong sing pada nyawiyah kadidene prawan tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 24). Amargi ngraos nate dipunkhianati dening Heru, inggih menika Heru langkung milih dipunjodokaken kaliyan wanita sanes dening pamanipun, ingkang ndadosaken sistem ego Yuyun gadhah tekad badhe gesang piyambakan lan langkung milih ngadhepi patraping para tiyang ingkang sami nyawiyah kados dene prawan tuwa. Yuyun ajrih lan kuatos menawi mangun bale wisma ananging kebak ing raos was sumelang lan tanpa kamanteban. 68
Wewayangan ingkang wonten ing jaman enemipun ingkang dados tatu wonten ing dhadha ngantos sakmenika. Wewayangan menika ingkang nuwuhaken raos was sumelang wonten ing batosipun Yuyun, wewayangan nalika kaliyan Heru. Heru ingkang nate ndamel sakit manahipun Yuyun. Yuyun boten pengin lelampahan kados mekaten kaambalan malih kaliyan Endra utawi priya sanes wonten salebeting gesangipun. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun isih ketok-ketoken lelakon jaman semana. Sawijining prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 24). Yuyun ngraos kwatos menawi nyobi mbikak atinipun kangge priya sanes kados Endra, mangke bakal dipunkhianati malih kados lelampahan wonten ing jaman enemipun kaliyan Heru. Amargi ngantos samenika prastawa lelampahan nalika kaliyan Heru taksih nabet tatu wonten ing batosipun Yuyun. Salah satunggaling pepanggihan ingkang dumadakan kaliyan Heru, ndadosaken was sumelang wonten ing batosipun Yuyun. Amargi pepanggihan menika boten dipunkajengaken dening Yuyun. Sanalika Yuyun boten saged kumecap menapa-menapa, namung bungkem slumengeren. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Oh, sawijining patemon sing dadakan. Petemon sing babar pisan ora dak karepake, panjerite Yuyun jroning ati. 69
Awake Yuyun sanalika lemes, rasane adhem panas.Dheweke ora bisa kumecap apa-apa, nalika priya kuwi ngulungake tangane ngajak bungkem salaman slumengeren.Sirahe ditekuk trataban, panyawange kumepyur, dhadha horeg, Poyang-payingan (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). ora diglagati.Yuyun mung jero.Atine Yuyun boten kepengin kepanggih malih kaliyan Heru, ananging dumadakan Heru njedul wonten sangajengipun Yuyun. Pepanggihan menika nuwuhaken raos was sumelang ingkang ndadosaken Yuyun boten saged kumecap menapa-menapa nalika dipunjak salaman dening Heru. Yuyun namung bungkem slumengeren. Raos was sumelang ugi dipunraosaken dening Yuyun wonten ing jaman enemipun nalika nembe kemawon dipuntilar dening Heru. Nalika semanten, Yuyun kesah kanthi ngandhut winihipun Heru.Ananging kandutan menika kaguguran, boten dipunguguraken amargi Yuyun ajrih nambahi dosa ingkang dipunkatindakaken sampun kathah dipunlampahaken nalika sesambetan kaliyan Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Mung krana Gusti Allah sing isih paring pangapunten lan paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun. Meh rong minggu Yuyun ngathang-athang ing rumah sakit tanpa daya marga keguguran kandhutane sing isih durung cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Amargi emut dhumateng Gusti, super ego ndadosaken Yuyun sadar tumrap dosa ingkang sampun dipuntindakaken kaliyan Heru. Yuyun boten pengin nambahi dosa. Amargi mekaten, Yuyun boten ngguguraken 70
kandhutanipun ewadene Heru boten tanggel jawab. Ananging kandhutan menika kaguguran boten dipunjarag. Puncaking raos was sumelang ingkang dipunraosaken dening Yuyun nalika mangertosi Heru gerah wonten ing rumah sakit. Yuyun kwatos kelangan Heru malih amargi sikep kumalungkung lan kaangkuhan piyambak. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes."Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." "Aku ora butuh donyamu.Aku mbutuhake panjenengan, Mas Heru.Aku mbutuhake Lisa.Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru" (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 25). Yuyun kwatos nalika Heru wonten ing rumah sakit lan matur bilih piyambakipun badhe masrahaken lisa lan sedaya darbenipun kangge Yuyun sarta Lisa. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun sadhar saking luputipun. Yuyun boten pengin kelangan Heru malih amargi luputipun Yuyun piyambak. Amargi mekaten, Yuyun boten kersa nampi darbenipun Heru, Yuyun namung mbetahaken Heru kaliyan Lisa lan Yuyun ngakeni luputipun, Yuyun kuatos kecalan Heru malih. Was sumelang dipunraosaken dening paraga Yuyun. Yuyun taksih kemutan wewayangan wonten ing jaman enemipun ingkang ngantos sakmenika taksih nabet tatu wonten ing dhadha, dipuntambah perkawis kaliyan Endra ingkang nambah-nambahi pikiranipun Yuyun, lan sakmenika 71
dumadakan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) njedul wonten ing sakngajengipun. Nalika Heru utawi bapakipun murid ingkang dipuntresnani (Lisa) dumadakan njedul wonten ing sakngajengipun Yuyun, sanalika Yuyun dhadhanipun trataban. Heru dangu mandeng nyawang piyambakipun. Was sumelang ugi dipunraosaken dening Yuyun saksampunipun pepanggihan kaliyan Heru. Yuyun mangertosi bilih sejatosipun murid ingkang sanget dipuntresnani menika putranipun priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru), priya ingkang sampun ndamel lara atinipun Yuyun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Kasadaran kadidene guru nglarang Yuyun tumindak kaya ngono ing salah sijining muride sing kebeneran paling nurut lan pinter dhewe. Yuyun ngerti satemene Lisa ora duwe salah apa- apa.Nanging Yuyun tumitah dadi mangusa lumrah, kadhang emosine luwih kenceng ing sandhuwure panglimbang nalar waras. Pandheman sengit wis ngobong sakujur awake. Grengsenging urip nom-noman kari pangangen. Jangkah-jangkah sikil nggenteyong jroning laku saben dinane tumuju urip sangsaya tuwa (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 25). Kasadaran minangka guru, Yuyun boten pareng tumindak kados mekaten (duka) dhumateng muridipun ingkang sanget nurut lan pinter piyambak. Ananging, tumindak bapakipun Lisa wonten ing masa lalunipun Yuyun ingkang nuwuhaken rangsangan id, sahengga energi psikis ningkat. Paningkatan menika ingkang nyebabaken emosinupun langkung kenceng wonten sanginggilipun panglimbang nalar waras. Yuyun sadar menawi 72
tumindakipun menika klentu, amargi mekaten ndadosaken batosipun boten jenjem. Was sumelang ugi dipunraosaken dening Yuyun saksampunipun duka lan nyengit Lisa, amargi Yuyun mangertosi sajatosipun lare ingkang sampun dipunsengit menika sampun dipuntilar dening ibunipun. Was sumelang nalika Lisa matur bilih ibunipun ayu kados dene Yuyun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Kata papa, mama Lisa dulu secantik bu Yuyun," pangucape Lisa lugu. Atine Bu Guru kumesar. Raine rasane panas.Nanging rasa trenyuh ngalahake sakabehing pangrasa.Tanpa sadar Lisa dirangkul, dielus-elus sirahe kanthi asih.Banjur dibisiki ing kupinge, "Lisa tentu saja dapat anggap bu Yuyun sebagai mama Lisa bukan?"(Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). Nalika Lisa matur bilih ibunipun menika ayu kados dene Yuyun, sanalika atinipun Yuyun kumesar. Pasuryanipun ngraos benter. Raos trenyuh ngalahaken sedayaning pangraos. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun tanpa sadar ngrangkul Lisa, dipunelus-elus sirahipun kanthi asih. Lajeng, matur bilih Lisa saged nganggep bilih Yuyun menika minangka ibunipun. Yuyun ngraosaken sangsaya was sumelang nalika ningali kapolosanipun Lisa. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Sekarang Bu Yun sudah sehat benar?"Mripate Lisa nyawang mripate gurune kebak kawigaten.Yuyun kecipuhan mangsuli. Dheweke mung mesem sing dirasa esem pait. Bocah cilik saumure Lisa ora bakal ngerti yen sajatine ibu gurune ngendhem penyakit sing sumbere saka bapake Lisa dhewe. Yuyun mung manthuk-manthuk (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). 73
Nalika Lisa nyuwun pirsa kahananipun Yuyun kanthi nyawang Yuyun kebak kawigaten, Yuyun kacipuhan mangsuli. Yuyun namung mesem ingkang dipunraosaken esem pait. Lare alit kados Lisa boten mangertos menawi Bu guru ingkang sanget dipuntresnani menika saweg ngendhem penyakit ingkang sajatosipun saking bapakipun piyambak. Boten jenjem ugi dipunraosaken dening Yuyun nalika maos layang saking Heru. Layang ingkang wosipun ngengingi katresnaning Heru lan Lisa dhumateng piyambakipun. Serat menika ugi ngewrat atur tanggap warsa saking Heru lan Lisa, ingkang sejatosipun Heru boten kesupen marang ulang tahunipun Yuyun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun nora kwawa mbacutake maca layang abang jambu iki. Sanalika sirahe rasane mumet banget. Rasa sedhih, trenyuh lan bingung ngumpul dadi siji nyesak ing dhadha sing rasane kaya arep mbledhos-mbledhosa. Ah, Mas Heru ora tau lali dina klairane. Yuyun dhewe lali dina iki dina pungkasan ing umure sing 33 taun. Yuyun ora kwawa ngempet mbludaging pangrasa lan emosi, dheweke ngrungkebi tangane sandhuwuring meja. Tangis wadon sing getir. Tangis panalangsa ing kantor guru sing adhem lan sepi..... (Djaka Lodang edisi 14, 2010: 24). Yuyun boten kwawa nglajengaken maos serat saking Heru. Sanalika sirahipun ngraos muet sanget. Raos sedhih, trenyuh lan bingung ngempal nyawiji nyesak wonten ing dhadha ingkang ndadosaken jiwanipun boten jenjem. Sejatosipun Heru boten nate kesupen dinten klairanipun. Sanalika Yuyun nlangsa. Was sumelang ugi dipunraosaken Yuyun nalika kanca guru sakantoripun boten dinyana-nyana tumindak sembrana dhumateng piyambakipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. 74
"Aah...Aja sembranan, ah. Isin mengko yen konangan murid- murid. Dikira awake dhewe pacaran!" ujare Yuyun kaget. Kanthi sabar disingkirake tangane Hary saka pundhake. Sanadyan dheweke wis kerep krungu gojegane wong siji iki, nanging krungu omongan ngenani pacar iki rasane atine ora kepenak(Djaka Lodang edisi 14, 2010: 25). Hary kanca sakantoripun ingkang remen gegojegan, dumadakan tumindak sembrana dhateng Yuyun lan matur menawi kepengin dados pacaripun. Sanalika Yuyun kaget.Yuyun ngraos was sumelang manahipun mireng tembung ngengingi pacaran. Superego njedul wonten ing batosipun Yuyun nalika Hary tumindak sembrana dhateng piyambakipun. Kanthi sabar dipunsingkiraken astanipun Hary saking pundhakpun, amargi Yuyun boten kepengin tumindak sembranan ingkang boten gadhah moral menika konangan murid-muridipun. Yuyun ugi ngraosaken boten jenjem nalika mangertos bilih Lisa menika sampun kapedhotan sihipun ibu, Yuyun ngraos salah sampun nate nyengit lare menika. Sejatosipun Yuyun sanget nresnani Lisa, ananging sisih sanes Yuyun gething dhateng bapakipun lare menika. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Lisa tadi ke sini dianter siapa?" Lisa ora banjur wangsulan. Dheweke nyawang gurune rangu-rangu, banjur ujare lirih meh ora keprungu: "Dengan....Papa. Papa boleh..., boleh ikut masuk ke sini?" jroning dhadha. Disawang plafon kamar rumah sakit sing dicet putih resik. Nanging katon kaya ana ewon titik-titik ireng sing obah muter-muter sangsaya suwe sing nyawang......(Djaka Lodang edisi 17, 2010: 24). Yuyun meneng.Sewu pangrasa ngreridu sangsaya banter nggawe mumet sirahe wong Nalika Yuyun sakit wonten ing rumah sakit, Lisa dhateng kaliyan Heru bapakipun. Sejatosipun Yuyun boten pengin kepanggih kaliyan Heru, 75
ananging Yuyun boten tega dhateng Lisa ingkang taksih polos lan dereng mangertos pangraosing tiyang dewasa. Sewu pangraos ngreridu wonten salebeting dhadhanipun. Tatu ingkang nabet wonten ing manahipun amargi nate dipunkhianati, ndadosaken Yuyun boten pitados malih dhateng priya sinten kemawon. Yuyun ngraos boten jenjem menawi wonten priya ingkang nyaketi, Yuyun kwatos sakit manahipun malih. Tumrap Yuyun, sedaya priya ingkang nyaketi tumindakipun krana pamrih. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Yaiki!!Saben priya ngatonake apik karo aku.Ngulungake tangan kanggo aku. Ngetokake simpati sing gedhe. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi aku. Legawa asung pangurbanan kabeh darbeke mbok menawa klebu kurban nyawane! "Nanging aku kepengin ngerti, wong lanang endi sing isih gelem nyawang aku selagine wis ora ana sing bisa diarep-arep saka aku. Ah, wong lanang sing tuminak krana pamrih, ora bakal nyawang kanthi mripat sasisih marang wanita sing ora disenengi maneh...." Pangudarasane Yuyun jronng batin (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 25). Sedaya priya katingal apik dhateng Yuyun. Ngulungaken astanipun kangge Yuyun, lan katingal simpati. Tansah pengin mbelani lan ngayomi Yuyun. Legawa sung pangurbanan, mbok menawi kalebet kurban nyawanipun. Ananging Yuyun sampun boten pitados malih dhateng sedaya menika. Yuyun nganggep bilih tumindakipun sedaya priya kados mekaten namung karana pamrih. Was sumelang ugi dipunraosaken dening Yuyun 76
nalika kepanggih kaliyan Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Heru diacarani lungguh ing kursi tamu sing mapan ing pojok ruang tamu asrama sing amba. Wong loro lungguh adhep-adhepan jujur wae.Ngadhepi dheweke atine isih durung tentrem.Arep miwiti omong rasane kok abot.Patemon ing RS kadidene patemon kang bisu.Heru bisa diarani mung meneng tanpa omong, kejaba sapa aruh saperlune. Yuyun dhewe sing mung gedheg lan manthuk. Malah Lisa sing akeh guneme, akeh critane. Bocah iki sing adate anteng. Upama ora ana Lisa mbok menawa patemon sing kaya ngono iku saya kaku lan wagu! (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 25). Pepanggihan Heru lan Yuyun nalika wonten ing asramanipun Yuyun saya kaku lan wagu. Yuyun taksih dereng jenjem ngadhepi piyambakipun. Badhe miwiti matur, Yuyun ngraos abot. Kados nalika Heru dhateng wonten ing rumah sakit ing wekdal Yuyun sakit, Heru namung menng tanpa atur, kejawi namung sapa aruh saprelunipun. Yuyun piyambak ugi namung gedheg lan manthuk. Yuyun ngraos sampun boten gadhah katentreman malih. Dhatengipun Heru dipunanggep namung nggrogoti gesangpun. Lan panyawang mripatipun Lisa ing wekdal Yuyun mucal ing ngajeng kelas. Lan sedaya perkawis kaliyan priya-priya sanesipun ingkang nambahi raos was sumelang. Amargi mekaten, Yuyun milih badhe pindhah mucal. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Pak Santo maringi pitutur dawa nalika sawijine wengi Yuyun ngadhep sowan ing daleme.Dheweke matur nyuwun pindhah mulang saka kutha iki. Yuyun rumangsa wis ora nduwe katentreman maneh. Tekane Heru sing dianggep nggrogoti uripe. Panyawange mripate Lisa wektu Yuyun mulang ing ngarep kelas. Tansah mandeng landhep, 77
ngarep-arep lan ngenteni, ora tahan rasane Yuyun tansah nyingkur lan selak. Eseme Pak Guru Heryanto sing lucu ngelingake pocapane sing tau tumuju mring dheweke: sing bisa digeguyu iku ora mung babagan sing lucu-lucu wae. Luwih-luwih patrape Endra, sabubare prastawa iku Yuyun dianggep mungsuh satru bebuyutan (Djaka Lodang edisi 20, 2010: 25). Yuyun sowan wonten ing dalemipun Pak Santo utawi kepala sekolah anggenipun Yuyun mucal. Yuyun matur bilih piyambakipun nyuwun pindhah mucal.Yuyun ngraos sampun boten gadhah katentreman malih. Dhatengipun Heru ingkang dipunanggep nggrogoti gesangipun. Panyawang mripatipun Lisa nalika Yuyun mucal wonten ing ngajeng kelas. Boten tahan raosipun Yuyun tansah nyingkur lan selak. Esemipun Pak Hery ingkang asring gegojegan ananging dumadakan tumindak sembrana, lan patrapipun Endra ingkang nganggep Yuyun mungsuh satru bebuyutan amargi tresnanipun dipuntulak. Yuyun tambah was sumelang nalika mangertos bilih Lisa pirang- pirang dinten boten kersa dhahar amargi sedhih lan nlangsa badhe dipuntilar Yuyun pindhah mucal. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Bareng krungu yen gurune arep pindhah, Lisa pirang-pirang dina ora gelem mangan. Dheweke banget sedih lan nlangsa. Sedina- dina gaweyane mung ngalamun.Bola-bali takon, kenapa Bu Yuyun kok nyengiti awake dhewe, Pak? Ah, bocah iku pancen wis kebacut nresnani sliramu minangka gurune lan Ibu idhamane......" Yuyun megeng ambegan, mripate diremake nahan rasa trenyuh sing gemrubug ing dhadha lan nleser ing lurung-lurunging ati. Lambene digeged banter nggo njaga ambroling waspa. kanggo kepentinganmu dhewe," pandakwane Yuyun (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 24). "Mas Heru tansah nggawa-nggawa Lisa 78
Saksampunipun mireng menawi gurunipun badhe pindhah, Lisa pirang-pirang dinten boten kersa dhahar. Lisa sedhih lan nlangsa. Saben dinten namung ngalamun. Winangsulan nyuwun pirsa kenging menapa Bu Yuyun kok nyengiti piyambakipun? Sejatosipun Lisa sampun kebacut tresna dhateng Yuyun. Sanalika Yuyun nahan raos trenyuh mireng babagan mekaten saking Heru. Ananging, sasampunipun Yuyun pindah mucal wonten ing papan ingkang enggal, Yuyun tetep boten pikantuk katentreman. Malah ngraosaken sangsaya sepi. Mekaten ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Kaanan anyar ngene iki Yuyun ora krasa mung sepi nanging dhewekan. Asing! Asing lan sepi malah sing sangsaya ngrerujit. Rasane Yuyunora oleh apa-apa ing kene.Uga ora ana katrenteming ati. Dheweke wiwit bisa nggrayang apa sing tau dikandhakake Pak Santo biyen: "Nak Yuyun, ora kudu mlayu ngendi-endi. Jroning playonmu kowe durung mesthi oleh katentreman, sebab katentreman iku sejatine ana ing jroning ati lan awakmu dhewe (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 25). Kahanan ingkeng enggal boten saged caos katentreman tumrap batosipun Yuyun. Wonten ing papan enggal menika malah sangsaya ngraosaken was sumelang, asing, sepi lan sangsaya ngrerujit. Amargi, sejatosipun katentreman menika wonten salebeting manah lan badanipun piyambak. Dados Yuyun boten prelu tindak wonten ing pundi kemawon kangge pados katentreman menika. Woten ing papan enggal menika kathah prastawa-prastawa ingkang ndadosaken manahipun Yuyun sangsaya sakit. Gatosaken kutipan wonten ing ngandhap menika. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake 79
blegere.Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 24). Dikira Bu Darus njarag omong kaya ngono iku nggo nglarakake atine. Nanging kena apa? Wanita ibune bocah telu bojone atasane sing sepisanan ditepungi kenal minangka wanita sing lembut, rupane ayu, prasaja, sing durung tepung raket dumadakan mungsuhi dheweke. Yuyun durung genah salah apa sing wis katindakake (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 24). Wonten ing papang ingkang enggal, Yuyun manggen wonten ing dalemipun Pak Darus ingkang minangka kepala sekolah SD anggenipun Yuyun mucal. Wonten ing papan menika Yuyun nampi pocapan ingkang minangka pangina tumrap piyambakipun saking Bu Darus. Sanalika Yuyun kaget lan kebak pitakenan wonten ing batosipun, menapa piyambakipun menika sampun tuwa sanget? Menapa rupanipun sampun elek?, Yuyun boten mangertos. Ingkang cetha, pocapanipun Bu Darus menika damel sakit manahipun amargi raos cemburu. Cemburunipun Bu Darus sangsaya ndadi lan nyebabaken padudon kaliyan Pak Darus. Yuyun ingkang mangertosi kadadosan mekaten manahipun sangsaya boten jenjem, amargi padudon menika dipunsebabaken dening piyambakipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Atine lara banget nampa pandakwa sing asor kaya ngono kuwi. Mbiyen ing kutha Mas Heru, Mas Endra, Haryanto mbuh sapa maneh tansah ngalembana lan ngoyak-oyak Wahyuningsih. Ngarep- arep dheweke dadi bojone sing dipepuja. Nanging ing desa sepi iki ajining diri diasorake wong. Saiki Yuyun ngalami dhewe yen sujana iku ora mung wuta, nanging malah dadi mbabi wuta! Amarga cemburu, priya Endra pengin ngantemi wong lanang saingane. Amarga cemburu wanita prasaja kaya Bu Darus tegel-tegele misuh- misuh lan ngina wanita pepadhane tanpa pawadan sing kuwat (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 25). 80
Manahipun Yuyun sakit sanget nampi pandakwa ingkang asor saking Bu Darus. Yuyun kemutan biyen wonten ing kutha Mas Heru, Mas Endra, Haryanto lan sinten kemawon tansah ngalembana lan ngoyak-oyak piyambaakipun. Kepengin piyambakipun dados garwanipun ingkang dipunpepuja. Ananging wonten ing papan enggal menika, wonten ing desa ingkang sepi ajining dirinipun dipunasoraken. Sakmenika Yuyun ngalami piyambak menawi sujana menika boten namung wuta, ananging dados mbabi wuta. Amargi cemburu, Endra ugi pengin ngantemi priya sainganipun. Amargi cemburu wanita prasaja kados Bu Darus tegel ngina piyambakipun. Yuyun ugi ngalami konflik psikologis awujud rao was sumelang sasampunipun maos layang saking Heru. Layang ingkang wosipun bilih sejatosipun Lisa menika sanes putra kandungipun Heru, lan sedaya pandakwanipun Yuyun dhateng Heru salawasipun menika boten leres. Amargi boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken, ndadosaken manahipun Yuyun sangsaya was sumelang. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. layang iku.Sirahe rasane puyeng kemut-kemut.Atine trataban.Panyawange kemepyur.Dhadhane horeg poyang-payingan.Ambegane menggeh- menggeh. Iku pratandha yen ana owah-owahan sing nggoncangake batine lan jiwane (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 24). Oooh..... Yuyun legeg-legeg sarampunge maca Adhedhasar saking kutipan wonten ing nginggil menika, sasampunipun maos layang saking Heru sanalika manahipun Yuyun trataban. Ngraosaken mustakanipun puyeng, paningalipun kemepyur. Dhadhanipun 81
Poyang-payingan. Sedaya menika prantadha menawi wonten owah-owahan ingkang nggoncangaken batos lan jiwanipun. b. Duka Dampak saking tekanan psikologi ingkang dipunalami dening paraga ugi paring pangaribawa tumrap katentreman jiwa. Langkung kathah perkawis ingkang dipunalami dening tokoh Yuyun wonten ing pagesanganipun, wiwit saking tumindak ingkang ngasoraken piyambakipun lan dipunsembranani, dipunkhianati, kepanggih kaliyan priya ingkang nate ngejur-jur manahipun, wewayangan wonten ing masa lalunipun, sarta kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajengipun. Sedaya faktor menika paring pangaribawa tumrap jiwaning paraga, tumindak duka ingkang dipunlampahaken minangka wujud kangge medal saking sedaya perkawis ingkang dipunadhepi lan wonten ing pungkasanipun pikantuk kestabilan wonten ing jiwanipun. Yuyun kaliyan sedaya perkawis ingkang dipunalami, ndadosaken Yuyun tiyang ingkang gampil duka. Amargi tumindak tiyang-tiyang ingkang wonten ing sakkiwa tengenipun, ingkang ndadosaken Yuyun nglampahaken bab menika minangka wujud pangembananing diri. Gatosaken kutipan wonten ing ngandhap menika. iki.Aku ora sudi ndeleng dhapurmu maneh," mengkono panjeriting atine Yuyun.Dheweke kepengin ngunek-unekake priya kuwi nanging ora ana satembung wae kumecap saka lambene.Yuyun ora kuwawa omong apa-apa maneh. Kringet atis nelesi saranduning awake siing ndredeg nahan mbiudaging pangrasa. "Elinga iku priya durjana. Priya sing wis ngrusak uripmu! Priya iblis pisuhana! Kae ana watu ing cedhakmu "Aku ora kepengin patemon 82
bandhemen raine....." Swara batin iku tansah mbenginging ing kuping Yuyun mung merem megen napas...... (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). dekat saja.Selamat siang," wangsulane Yuyun atos nganggo basa Indonesia. Cepet-cepet Yuyun klepat mlaku ndhisiki ngedohi bapak anak sing isih ngadeg mandheg mangu (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). "Terima kasih, tidak usah.Tempat tinggalku "Kalau Mas Heru Purnomo masih menghargai aku sebagai guru anakmu, biarkan aku berjalan sendiri!!" Yuyun wanita sulistya kanthi polatan sing adat sabene sumeh akeh eseme, nyenggrang sora lan atos kanthi mripat mencereng. Sirahe Heru tumungkul. Yuyun enggal-enggal ngelapi mripate sing wisteles supaya ora dikonangi Heru (Djaka Lodang edisi 10, 2010: 24). Duka ingkang dipunalami dening Yuyun amargi kepanggih kaliyan Heru, priya ingkang sampun nate ngianati. Nalika kepanggih kaliyan Heru, saknalika tuwuh raos duka wonten ing batosipun Yuyun lan ngantos tuwuh pangraos durjana wonten ing batosipun badhe tumindak ala dhateng Heru. Wangsulanipun ugi atos ngangge basa Indonesia kanthi nyengrang sora lan atos kanthi paningal mencereng. Amargi, pepanggihan menika ngelingaken Yuyun tumrap tumindakipun Heru wonten ing masa lalunipun ingkang sampun ngrisak masa depanipun. Duka ugi dipunalami dening Yuyun nalika Heru dhateng wonten ing asramanipu, ananging Yuyun boten purun kepanggih. Yuyun nganggep bilih pepanggihan menika namung ngelingaken wewayangan masa lalunipun ingkang ndamel sakit manahipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Heru Purnomo! Ya kowe iku wong lanang sing wis ngejur pangarep-arep lan uripku mengkono pangumandhamanane Yuyun.... 83
"Kowe wis ngejur-jur kabeh katresnanku. Wis dak pasrahake kabeh sing dak darbeni. Nanging saiba tegele kowe mbuang aku ngono wae sawise mbok cecep madu kembang manisku, kasucenku lan kabeh pakurmatan sing dadi makuthaning wanita." Nora bakal lali nganti mati lelakon iki nadyan wis suwe klakone (Djaka Lodang edisi 10, 2010: 24). Yuyun ndakwa bilih Heru menika priya ingkang sampun ngejur pangajeng-ajeng lan gesangipun sarta katresnanipun, amargi saksampunipun Heru nyecep madu kembang manisipun utawi kasucen lan sedaya pakurmatanipun Yuyun, Heru malah langkung milih dipunjodokaken kaliyan wanita sanes dening pamanipun. Sanalika Yuyun ngraos kabucal. Amargi mekaten, nalika Heru badhe manggihi wonten ing asramanipun, Yuyun boten kersa manggihi. Amargi Yuyun ngraos nate dipunkhianati lan dipunlelara manahipun. Yuyun nganggep pepanggihan menika namung badhe ngemutaken masa lalunipun ingkang nabet tatu manahipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Lungaa Mas Heru.Sumingkira saka panguripanku. Minggata pengecut!! Ora perlu dawa-dawa mbok kandhakake pawadanmu. Tindakna nek iki pancen siji-sijine cara nggo males budi lan kabecikane pamanmu sing wis nggulawentah kowe wiwit bayi! Panjerite Yuyun histeris, rok anyar warna pink disuwek-suwek ajur tanpa gatra, tanpa rupa. Ora ana rok anyar, ora ana wisuda!! ...ngono gemreged prastawa sewelas taun kepungkur (Djaka Lodang edisi 10, 2010: 25). lan ngondhok-ondhoke Yuyun saben eling "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru.Apa sing mbok angen-angen karo aku biyen wis bisa kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ancik-ancik ajure panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik.Wong lanang licik, pengecut.Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh karo wong lanang sing jenenge Heru Purnomo. 84
Mung ngelingake panalangsa lelakon sing wis kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Pepanggihan kalihan Heru namung ngelingaken Yuyun tumrap masa lalunipun. Nalika Yuyun duka sanget, duka amargi Heru matur bilih dipunjodokaken kaliyan wanita sanes dening pamanipun. Sanalika Yuyun histeris, rok anyar warna pink dipunsuwek-suwek ajur. Yuyun gumreged lan ngondhok-ondhok saben kelingan prastawa ing sewelas taun kapungkur. Yuyun nganggep bilih Heru menika priya ingkang licik, pengecut lan khianat. Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha ingkang damel pulung atinipun Yuyun ingkang sangsaya perih mawon. Yuyun nganggep bilih boten prelu kepanggih malih kaliyan Heru, amargi namung ngelingaken lelakon wonten ing jaman enemipun. Yuyun ugi tumindak Duka marang Lisa murid ingkang dipuntresnani ingkang sejatosipun putranipun Heru. Kagatosaken kutipan wonten ing ngandhap menika. "Sejak kapan Lisa jadi bandel, hee...!?" Senggrange Yuyun banter Lisa njingkat kaget. Sajege dadi gurune, Yuyun durung tau nyenggrang dheweke, apa maneh bantere kaya ngono. Alon-alon Lisa mlaku ngedoh kanthi sirah ndungkluk.Jangkahe kesaruk-saruk diseret. Sumilire angin krasa ngelus ati. Rasa trenyuh, mrinding lan sedih dadi siji. Lisa murid sing pinter dhewe dumadakan wiwit dimungsuhi. Dumadakan Yuyun asikep kasar bareng ngerti dheweke anake Heru sing tau natoni atine (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Lisa ugi dados sasaran emosinipun Yuyun.Ewadene Lisa menika murid ingkang dipuntresnani, ananging amargi sengit dhateng Heru dumadakan wiwit dipunmungsuhi. Dumadakan Yuyun asikep kasar 85
sasampunipun mangertos bilih Lisa menika putranipun Heru ingakang nate natoni atinipun. Nambah malih tiyang ingkang ndadosaken Yuyun duka, inggih menika Hary kanca guru sakantoripun. Hary matur bilih piyambakipun menika nresnani Yuyun lan gadhah pepenginan dados pacaripu. Ananging Yuyun boten kersa.Sanalika Hary rumaos kasinggung amargi panulakipun Yuyun kanthi matur ingkang sajatosipun ngasoraken Yuyun. Mekaten ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Hary gedheg-gedheg, banjur ujare, "Aku ngerti nulakmu ora merga iku. Amarga aku iki mung guru SD sing ora nduwe apa-apa sing patut dipamerake." "Oh, aku uga guru." "Nanging panjenengan wanita. Wanita bisa ngarep-arep nampa samubarang sing dikarepake kanthi modhal ayuning rupa lan endahing salira. Jalaran aku dudu priya kaya Pak Endra sing pegawai bank sing sarwa cukup nadyan..........dhudha!" "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit.Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita.Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 24). Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg- dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji amneh sing nggawe ora tentreming atine (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 24). Panudhuhipun Hary bilih panulakipun Yuyun menika amargi piyambakipun namung guru SD ingkang boten gadhah menapa-menapa ingkang patut dipunpameraken, boten kados Pak Endra ingkang pegawe bank ingkang sami kacekapan sanadyan dhudha. Mireng panudhuhipun Hary 86
menika, sanalika Yuyun duka amargi ngraos dipunasoraken.Yuyun boten wangsulan malih. Amargi raos sengit lan dhendham ingkang sumimpen wonten ing jiwanipun Yuyun ugi ingkang ndadoasken Yuyun duka nalika kepanggih kaliyan Heru. Yuyun boten kersa kepanggih kaliyan Heru malih amargi namung nuwuhaken rantaman ingkang boten prayoga. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun, "Aku wis bola-bali nulak lan ngendhani Mas Heru kok tetep ngotot nyedhaki aku, aja nyalahake yen dumadakan tuwuh rancangan ing jroning utegku. Rantaman sing mesthi ora prayoga, "Yuyun ngincim jroning ati" (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24). Yuyun sampun bola-bali nulak lan ngendhani Heru, ananging Heru tetep nyaketi ndadosaken sistem id Yuyun ngincim badhe tumindak ingkang boten prayoga. Saben kepanggih kaliyan Heru namung ngelingaken Yuyun kaliyan wewayangan ingkang damel sakit manahipun. Sangsaya dhendham wonten ing batosipun Yuyun lan nuwuhaken pembrotakan. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Saben tembung sing kewetu tansah kaucapake kanthi tandhes, nuduhake anane rasa memungsuhan. Nanging nadyan sengit dikaya ngapa, ati wong wadon iki trenyuh uga nyekseni priya sing tau ditresnani iki tumungkul lesu, laya tanpa daya. Sisih tani sing kebak asih ngaruh-aruhi, ngelingake, nanging Yuyun kebangeten angkuh kanggo nggubris kabeh mau. Malah ing atine tuwuh wewayangane wanita sulistya ayu. Ibune Lisa sing mesem menang bisa ngrebut Heru saka tangane. Yuyun ora ngerti apa iki bayangan iblis, apa 87
pangangene dhewe sing kebak dhendham lan rasa sengit? (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 25). Saben kepanggih kaliyan Heru tetembungan ingkang medal tansah kaaturaken kanthi tandhes ingkang nedahaken wonten raos memungsuhan. Sistem ego Yuyun ngraos trenyuh ningali priya ingkang nate dipuntresnani menika tumungkul lesu lan tanpa daya amargi tetembunganipun Yuyun piyambak ingkang dipunaturaken kanthi tandhes menika. Ananging energi psikis sistem id langkung kuwat ingkang nuwuhaken pembrotakan utawi duka amargi katambahan wewayangan ibunipun Lisa ingkang sampun ngrebut Heru saking piyambakipun. Konflik psikologis ingkang awujud duka ugi dipunraosaken dening Yuyun nalika pepanggihan kaliyan Endra.Endra ingkang kuciwa amargi tresnanipun dipuntulak dening Yuyun. Amargi kuciwanipun menika, Endra matur tetembungan ingkang sajatosipun ngasoraken utawi ngina Yuyun minangka dados prawan tuwa, sanalika Yuyun ngraos kebrongot mireng pituturipun Endra menika, Yuyun mbrontak amargi kepenging ngimbangi. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Wah, sainganku pancen abot.Malah dudu tandinganku," Endra ngudarasa, lambene mesem.Esem sinis."Mokal bisa menang!" "Nanging Mas Endra rak wong lanang," sumaure Yuyun manasi. Rasane kebrongot dheweke kepengin ngimbangi."Biasane wong lanang bakal ngrentengi sewu wanita nalika ditolak wanita siji."Endra kaget krungu omongane Yuyun. "Dhudha lapuk kaya aku iki?Nggandheng prawan tuwa siji wae ora pecus.Apa maneh golek liyane. Wah....." 88
Dheweke mandeng Yuyun kanthi penasaran.Secleret esem ngrengga ing lambene.Maneh-maneh esem sinis. Yuyun genten sing kaget. Panas rasane raine. Sanadyan Yuyun rumangsa pancen klebu prawan tuwa, nanging ora tau kanyana priya sing ditulak tresnane ngomong terus terang ngono ing ngarep irunge!(Djaka Lodang edisi 19, 2010: 25). Amargi mireng tetembungan ingkang ngasoraken utawi ngina piyambakipun, ndadosaken energi psikis sistem id Yuyun ningkat. Endra sasampunipun dipuntulak tresnanipu dening Yuyun lan mangertosi bilih Yuyun saweg dipuncaketi dening Heru ingkang dipunanggep langkung inggil saking piyambakipun ngraos kuciwa lan matur bilih piyambakipun mokal saged menang saingan kaliyan Heru kanthi mesem sinis. Sanalika ngraos kebrongot lan pengin ngimbangi kanthi matur bilih priya menika bakal ngrentengi sewu wanita nalika dipuntulak dening wanita setunggal. Ananging malah Endra sangsaya ndadi anggenipun ngina Yuyun kanthi nylathu bilih dhudha lapuk kados piyambakipun nggandheng prawan tuwa setunggal kados Yuyun mawon boten saged, menapa malih pados ingkang sanes. Tetembungan ingkang ngasoraken Yuyun lan nuwuhaken raos duka wonten ing batosipun ugi dipunalami dening Yuyun nalika piyambakipun sampun pindhah mucal lan Yuyun mapan wonten ing dalemipun kepala sekolah anggenipun mucal menika. Wonten ing papan enggal menika Yuyun pikantuk pangina saking garwanipun Pak Darus (kepala sekolah). Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Ya ora, Pak. Kaya Jeng Yuyun iki, upamane. Wonge pinter duwe jabatan, rupane ayu, wong kutha pisan. Nunggu apa maneh, 89
Jeng. Mumpung durung sangsaya tuwa. Nek kanggo ukuran wong ndesa kene saumur-umurane Jeng Yuyun iki rak klebu......." Ucapane Bu Darus kapedhot marga bojone sing lungguh ing jejere ngidak banter sikile. Pak Darus ngenggokake bahan caturan, nanging Bu Darus tetep ngotot. Yuyun tumungkul kisinan.Raine rasane panas. Wanita sing durung genap rong wulan tepung iku kumawani mlebu ing perkara panguripane wanita sing paling pribadi (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 27). Amargi raos cemburu, Bu Darus tumindak ngina kanthi pocapan ingkang sajatosipun nedahaken Yuyun menika prawan tuwa. Mireng tetembungan ingkang ngasoraken piyambakipun, sanalika energi psikis sistem id ningkat lan nuwuhaken pepenginan badhe mbrontak wonten ing batosipun. Ananging sistem ego ndadosaken Yuyun mikir malih, bilih piyambakipun boten mentes males pocapanipun Bu Darus amargi piyambakipun namung numpang lan dereng dangu mapan wonten ing dalemipun. c. Bingung Wujud konflik ingkang kaping sekawan ingkang dipunpanggihaken wonten ing panaliten menika inggih bingung. Bingung inggih menika kuwur manahipun boten mangertosi menapa ingkang badhe dipunlampahaken (Kamus Basa Jawa, 2001: 64). Raos bingung ingkang dipunadhepi dening paraga amargi boten mangertosi menapa ingkang badhe dipunlampahaken. Heru inggih menika priya ingkang wonten ing masa lalunipun Yuyun ingkang sampun ngjur-jur manahipun lan ngrisak masa depanipun. 90
Dumadakan Heru njedul malih wonten ing sakngajengipun Yuyun. Ananging Yuyun boten gampil nampi priya menika, amargi Yuyun boten saged nglalekaken sakit manahipun. Yuyun ngraos bingung ngadhepi pepanggihan menika sahengga nuwuhaken raos ajrih wonten ing jiwanipun. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Kepengine Yuyun enggal-enggal tekan omah pondhokane. Apes, ora ana becak sing liwat. Taksi sing biasane akeh mangkal nunggu panumpang ing kana ya ora ana. Jroning ati Yuyun misuhi Koh Som Bing sing duwe bengkel ngendhe-endhe ngrampungake reparasi speda motor bebeke sing dilebokake ing bengkele patang dina kepungkur, durung rampung (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 49). Nalika Yuyun dumadakan kepanggih kaliyan Heru, nalika Heru badhe methuk putranipun lan ingkang boten dipunmangertosi putranipun menika inggih murid ingkang dipuntresnani dening Yuyun ingkang wekdal menika saweg sareng kaliyan Yuyun. Wonten ing pepanggihan menika Yuyun pengin ngindhari Heru lan boten kersa dipundherekaken wangsul dening Heru. Yuyun langkung milih nitih kendharaan umum. Ananging apes, boten wonten kendharaan umum ingkang liwat. Saknalika Yuyun bingung amargi kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng. Raos bingung ugi dipunraosaken dening Yuyun nalika dipunjak dening Lisa rekreasi sesarengan kaliyan bapakipun ugi. Boten jenjem dipunraosaken amargi biyen Yuyun nate gadhah pangangen-angen tindak rekreasi sakulawarga. Rekreasi sareng Mas Heru lan putra-putranipun, inggih putra kekalihipun mesthi mawon, sanes Lisa putranipun Mas Heru kaliyan wanita sanes. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. 91
"Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai- ramai?"Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen- angen, lunga seneng-seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik lan lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 25). Nalika Lisa ngjak Yuyun rekreasi sesarengan kaliyan Heru, sanalika batosipun Yuyun bingung amargi Yuyun piyambak nate gadhah pepenginan rekreasi sesarengan kaliyan Heru lan putranipun, putra saking kekalihipun mesthi mawon. Sanes Lisa. Ananging, sistem ego Yuyun ingkang ndadosaken boten kalakon matur terus terang, amargi dipunraosaken boten patut menawi matur babagan sakit manahipun wanita diwasa dhateng Kenya alit kados Lisa. Raos dendam ingkang ndadosaken sakit manahipun, ingkang ndadosaken gesangipun Yuyun sangsaya semrawut. Ananging Yuyun boten mangertos bilih dendamipun kejawi ndadosaken sakit manahipun lan gesangipun boten jenjem, ugi nuwuhaken raos "asik". Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun nyoba naliti jroning awake. Ditlusuri nganti dhasar punjering atine sing jero dhewe. Nanging suwene iki dheweke durung bisa nemokake jawabane. Sing cetha dirasa, dhendham lan rasa sengit iku nglarakake. Yen Yuyun isih nyimpen dhendham tegese nglarakake awake dhewe. Nanging krana sikape Yuyun iki dheweke ngrasakake anane "sensasi" sing nuwuhake rasa "asyik" lan "nikmat"...... Ujud rasa nikmat lan asyik sing ora lumrah. Nikmat jroning dhendham lan kabencen. Aneh yen dirungu. Nanging ya kuwi sing lagi dialami Yuyun 92
saiki. Dheweke nora kwawa nglairake jroning tetembungan lan ukara (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 25). Mbok menawa utege wis ora bisa mikir kanthi wening. Utawa atine sing ora krasa nampa getering asih lan tresna? Embuh.Ati wadon kang bingung.Disawang dalan ing sangarepe iki sangsaya semrawut.Nglangut.Sepi.Samun. Abebasan mlaku ing ara-ara cengkar sepi tanpa pinggir............... (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 25). Yuyun boten mangertos kenging menapa dhendham ingkang dipunraosaken menika malah nuwuhaken raos "asyik" lan "nikmat". Yuyun piyambak bingung tumrap pangrasanipun piyambak. Gesangipun Yuyun sangsaya semrawut lan sepi. d. Sedhih Sedhih gandheng rentetpun kaliyan raos kelangan samubarang ingkang wigatos. Kasedhihan saged nyebabaken depresi lan kapedhotan pangajeng- ajeng ingkang tumuju wonten pangraos was sumelang, lajeng ndadosaken raos jengkel lan duka (Parkes lumantar Minderop, 2010: 43). Sedhih dipunraosaken nalika Yuyun nandhang kacilakan lan kedah mondok wonten ing rumah sakit. Raos sedhih sangsaya ndadi nalika wonten ing dalu ingkang kawiwitan Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit, amargi Yuyun ngraos sepi ingkang sangsaya nindhih manahipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane Pangeran dene isih dislametake.Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati.Nyebut 93
asmane Gusti Allah makaping-kaping.Ing kaanan kepepet kaya ngene iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 25). Wonten ing dalu kawiwitan Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit, raos sepi sangsaya nindhih manahipun. Mustakanipun ingkang kabentus aspal raosipun sangsaya sakit. Ananging Yuyun muji syukur dhumateng Gusti, amargi boten wonten perangan badan ingkang nuwuhaken cacad. Yuyun muji syukur dhumateng Gusti dene taksih dipunslametaken. e. Kaduwung Raos kaduwung inggih menika konflik ingkang dipunalami dening Yuyun. Yuyun kaduwung amargi nate nglamapahaken dosa, dosa ingkang ndadosaken piyambakipun ngandhut ingkang boten nampi tanggel jawab saking priya ingkang dipuntresnani. Yuyun gadhah tekad badhe ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, amargi sedaya menika amargi luputipun piyambak. Mekaten ingkang dipunraosaken dening Yuyun."Yuyun wis duwe tekad nampa laire bayi iku nadyan ora diarep-arep dheweke lan ora diarep-arep sapa wae.Duwe tekad ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, awit kabeh iku jalaran salahe dhewe" (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Yuyun sampun gadhah tekad badhe nampi lairipun bayi menika sanadyan boten dipunkajengaken piyambakipun lan boten dipunkajengaken dening sinten kemawon. Yuyun gadhah tekad badhe ngadhepi raos isin, kuciwa lan sengsara. Amargi sedaya menika inggih amargi luputipun piyambak.Raos kaduwung ugi dipunraosaken dening Yuyun amargi boten 94
mangertosi tumrap luput ingkang dipuntindakaken. Yuyun tumindak duka lan nyengit Lisa amargi Yuyun dereng mangertos kadadosan ingkang sakleresipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wektu iku sing dikarepake Lisajebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih saying ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). Saknalika Yuyun kaget nalika mangertosi ibunipun Lisa sampun tilar dunya, mangertosi bilih Lisa boten nate ngraosaken tresnanipun ibu ingkang nglairaken. Yuyun ngraos kaduwung amargi nate mungsuhi lare ingkang prihatin, ingkang boten ngraosaken katresnaning ibu. Saknalika raos trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangraosipun Yuyun, amargi ngertos lare ingkang kapedhotan sihipun ibu. Nalika mangertosi ingkang sakleresipun, saknalika raos dhendhamipun dhateng Heru sirna. Gantos raos kaduwung, ngeduwungi tumindakipun piyambak ingkang asikep kamalungkung lan angkuh. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Prastawa-prastawa sing wis dilakoni ing kasunyatan urip iki kaya-kaya rumpakane impen-impen sing gegayutan siji lan sijine. Sepisanan impen sing ngagetake kebak kedhuwung, kacuwan lan kasedihan krana pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing isih nggawe kaget kebak ing kebingungan, kedhuwung, 95
kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga-muga iki mung scenario sing digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana kanggo nglilihake atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 24). Amargi boten mangertosi tumrap sedaya luput ingkang sampun dipuntindakaken, namung raos kaduwung ingkang sakmenika dipunraosaken dening Yuyun, ingkang nyirnakaken raos dhendhamipun dhateng Heru. Prastawa-prastawa ingkang sampun dipunlampahaken wonten ing kasunyatan gesangipun kados dene rumpakanipun impen ingkang gegayutan satunggal kaliyan sanesipun. Ingkang kaping satunggal impen ingkang ngagetaken Yuyun, ingkang ndadosaken raos kaduwung, kacuwan, lan kasedhihan amargi pokal amargi dipundamel dening tiyang sanes dhateng piyambakiipun. Saklajengipun, impen ingkang taksih ndamel Yuyun kaget saking pokal dipundamel dening Yuyun piyambak. Ingkang pungkasan, Heru lara wonten ing rumah sakit. Sakmenika Yuyun ngeduwungi tumindakipun piyambak. Puncaking raos kaduwung dipunrasoaken dening Yuyun saksampunipun maos serat saking Heru. Yuyun ngraos sampun ndamel sengsara tiyang-tiyang ingkang sejatosipun sanget nresnani piyambakipun kanthi tulus. Mekaten ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Sewengi Yuyun merem sak kedhep wae ora bisa, apa maneh turu kanthi tentrem kaya ngendikane Pak Santo, dheweke nglimbang- nglimbang....... "Aku rumangsa wis nggawe sengsarane wong-wong sing sejatine banget nresnani aku kanthi tulus. Wuta mripatku krana aku rumangsa dadi wong sing sengsara dhewe. Aku dadi wong sing cilaka dhewe ing donya iki. Wong sing kudune nampa kawigaten lan 96
pangalembana sing mirunggan awi kekendelane ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran! Iki ora liya sikep kamalungkungku, kaangkuhanku wujud liya" (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 24). Sak sampunipun maos serat saking Heru lan mangertosi kadadosan ingkang sajatosipun, Yuyun sakdalu boten saged tilem. Amargi Yuyun ngraos sampun damel sengsaranipun tiyang-tiyang ingkang sajatosipun sanget nresnani piyambakipun kanthi tulus. Yuyun sampun wuta amargi rumangsa dados tiyang ingkang sengsara piyambak, ingkang cilaka piyambak wonten ing donya menika. Sedaya menika namung amargi sikep kumalungkung lan kaangkuhanipun. f. Meri Meri inggih menika boten remen atinipun menawi tiyang sanes dipunganjar, pikantuk kabegan, lsp (Kamus Basa Jawa, 2001: 500). Meri dipunraosaken dening Yuyun, amargi mangertosi bilih Lisa murid ingkang dipuntresnani menika sajatosipun putra saking wanita ingkang ngrebut priya ingkang dipuntresnani. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Apa sejatine aku meri mring wanita sing nglairake bocah ayu kaya Lisa, wanita sing ngrebut mas Heru saka tanganku," mengkono pangudarasane Yuyun jroning atine (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Nalika Yuyun duka dhateng Lisa, sejatosipun Yuyun meri dhateng ibunipun Lisa, wanita ingkang ngrebut Mas Heru. 97
g. Cubriya Cubriya inggih menika raos boten pitados tumrap samubarang ingkang gandheng rentetipun kaliyan tindak tanduk. Konflik psikologis ingkang awujud cubriya dipunraosaken dening paraga Yuyun. Yuyun ngraos cubriya nalika Heru dhateng wonten ing asramanipun. Yuyun ningali mobilipun Heru ingkang dipunparkir wonten ing ngajeng asramanipun, sanalika Yuyun langsung cubriya bilih Heru menika namung badhe pamer minangka kasuksesanipun, amargi saben kepanggih Heru gantos-gantos mobil. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Saka jendela ruang tamu Yuyun weruh mobil sedan abang maroon apik diparkir ing pekarangan asrama sing mesthine mobile Heru, amarga wektu iku tamune asrama mung dheweke. Durung- durung Yuyun wis cubriya, Heru kepengin pamer sukses uripe. Saben- saben gonta-ganti mobil.Mbok menawa kepengin nuduhake koleksi mobil-mobil mewahe? Semono gedhene rasa sujanane marang wong lanang sing jenenge Heru iki. Pawadan apa wae dheweke ninggalake Yuyun, ing pandelengane, Heru penghianat (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 45). Amargi ningali Heru ingkang gantos-gantos mobil saben kepanggih, ndadosaken tuwuh raos cubriya wonten ing batosipun Yuyun. Yuyun cubriya bilih Heru menika namung pengin pamer kanthi gantos-gantos mobil mewah saben kepanggih kaliyan piyambakipun. Sedaya mekaten amargi gedhenipun raos sujananipun Yuyun dhateng Heru, priya ingkang nate ngianati piyambakipun. 98
h. Dendam Dendam inggih menika pepenginan kangge males (kadurjanan, lsp) (KBBI, 2002: 250). Konflik menika dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun nganggep bilih Heru menika priya ingkang sampun ngrisak masa depanipun. Wonten ing salah satunggaling wekdal, wonten salebeting batosipun Yuyun gadhah pepenginan badhe nglarani Heru. Amargi saben kepanggih kaliyan Heru, Yuyun kemutan wewayangan prastawa wonten ing sewelas taun kepungkur, prastawa pait nalika dipunkhianati dening Heru. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Saben-saben Yuyun ndeleng rupane, kecenthok maneh prastawa pait sing tansah ngayang-ayangi uripe.Saben weruh Heru, ketok-ketoken prastawa iku kaya lagi kedadeyan wingi sore.Rasa dhendhame ngobong atine maneh.Ana sapasang mandhau gedhe gaman tradhisi suku Dayak dipasang ing tembok sandhuwure Yuyun kanggo pasren. Yuyun ngiling-iling mandhau mau lan kepengin njupuk salah sijine (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 45). Prastawa pait wonten ing masa lalunipun ingkang nyebabaken energi psikispun Yuyun ningkat ing salebeting Id, sahengga ndadosaken ketegangan wonten jiwanipun Yuyun lan nuwuhaken raos dendam. Yuyun ngraos dendam dhateng Heru, amargi nganggep Heru nate ngianati, lan pepanggihan ingkang saksampunipun sewalas taun menika ndadosaken Yuyun kelingan prastawa pait ing masa lalunipun kaliyan Heru. Raos dendam ingkang nuwuhaken pepenginan kangge nglarani Heru saben-saben njedul wonten batosipun Yuyun nalika pepanggihan kaliyan Heru. Ananging Yuyun saged ngicalaken pepenginan menika kanthi emut 99
dhateng Gusti. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis!(Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24) Amargi nate dipunkhianati dening Heru, Yuyun saben kepanggih kaliyan Heru nyebabaken raos dendam. Pepenginan Id nyebabaken raos dendam wonten ing jiwanipun Yuyun ingkang nuwuhaken pepenginan badhe tumindak ala dening Heru. Ananging superego Yuyun ingkang ndadosaken Yuyun eling dhumateng Gusti, lan saged galahaken Id. Dados, pepenginan kangge tumindak ala dhateng Heru saged dipunicalaken. Dendam dipunraosaken dening Yuyun saben-saben kepanggih kaliyan Heru. Nalika kepanggih kaliyan Heru, Yuyun ngunek-ngunekaken Heru. Yuyun gadhah pepenginan badhe ndamel Heru ngraos kaduwung amargi nate ndamel Yuyun lara ati. Gatosaken kutipan wonten ing nginggil menika. "Aku kepengin nggawe petungan! Aku kepengin males dheweke!! Mesthi saka lambene ora klakon ana panjalukan ngapura kaya sing tinulis ing layange. Mas Heru klebu wong lanang sing irid ing tetembungan nanging royal ing tulisan. Ya ora apa-apa! Aku ora butuh panjalukan ngapura utawa sewu ngapura," ing batine Yuyun sangsaya ngigit-igit. "Mesthi ora ana sing ngira nek Bu Guru Yuyun iku Wahyuningsih, ta?" ujare Yuyun mbukaki rembug nirokake tetembungan ing jroning surate Heru. "Wahhyyuningsih sing sewelas taun kepungkur minangka Kenya sing prasaja, lugu lan bodho-cubluk!" Heru 100
ndhungkluk.Dheweke unjal ambegan landing."Kono mesthi ora tau mbayangake yen biyen aku mlayu kanthi tatu lan duhkita nggawa bibitmu ing kandhutanku. "Wis kasep. Bayi iku wis dak perjaya! Tak gugurake. Melas yen ana bayi lair tanpa bapak......" Yuyun dora. "Hah?!Mbok gugurake? Kowe.... Kowe kejem....." "Aku kejem? He, he, hee....." Yuyun ngguyu sinis. "Aku sing nandhang sengsara lair batin merga pokal gawemu mbok kandhakake kejem. Lan kowe sing biyen wong lanang pengecut sing saiki bisa nudhuhake saben wanita krana donyamu rumangsa dadi pahlawan? Ora!! Aku ora sudi nglairake bayi anake priya sing ora duwe tanggung jawab lan pe-ngecut". "Amarga keluwen lan kepengin ngupaya urip, aku kepatel ing donya kebak kanisthan. Yen ora ana wong lanang siji wae sing gelem nampa tresnaku, dak pasrahake marang saben priya sing gelem bayar aku. Rungokna Mas Heru! Telung taun luwih aku ngangkangake pupu, atur panglipur wong lanang sing mbutuhake awakku. Amarga kepedhotan pangarep-arep, marga kuciwa, nglara ati lan rumangsa kabuang. Amarga kaluwen....."(Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24). Pepanggihan kaliyan Heru ingkang ndadosaken raos dendam wonten ing jiwanipun Yuyun. Pepenginan id ingkang nuwuhaken raos dendam wonten ing jiwanipun Yuyun ingkang ndadosaken Yuyun tumindak ngunek- ngunekaken Heru minangka wujud duka amargi dipunkhianati dening Heru. Sistem id ingkang kuwat sanget, ndadosaken Yuyun ndamel Heru dados ngraos kaduwung kanthi paclathon-paclathon ingkang nedhahaken bilih Heru inggih menika priya ingkang durjana, ingkang sampun ndamel sakit manahipun Yuyun, ingkang sampun ngianati Yuyun amargi nalika Yuyun ngandhut winihipun Heru, ananging Heru langkung milih dipunjodokaken kaliyan wanita sanes dening pamanipun. Amargi raos dendam ingkang semanten agengipun, ngantos Yuyun dora dhateng Heru kanthi matur bilih 101
bayi menika sampun dipunperjaya utawi dipunguguraken, Yuyun boten sudi nglairaken bayi menika tanpa Bapakipun. Lan Yuyun ugi dora nate dados wanita planyahan, amargi kapedhotan pangajeng-ajeng, amargi kuciwa, lara ati, lan ngraos kabucal. Sedaya dora ingkang dipunlampahaken dening Yuyun menika amargi pengin ndamel Heru ngraos kaduwung. Raos dendam ingkang semanten agengipun sangsaya ndados. Yuyun gadhah pepenginan pikantuk kamareman sakkathah-kathahipun. Kamareman batos kanthi nyiksa pangraosipun Heru ingkang nate ndamel kuciwaning gesangipun. Yuyun gadhah pepenginan badhe ndamel sedhih lan nlangsa dhateng Heru kanthi tindak-tandukipun. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Wiwit kuwi karasakake owah-owahan sing dumadi jroning batine Yuyun sing ora bisa dipahami. "Aku kepengin entuk saakeh-akehe. Kemareman batin kanthi nyikasa kemareman pangrasane wong lanang sing tau nggawe kuciwaning uripku. Aku kepengin nggawe sedhih lan panlangsane priya krana sikap lan polahku. Panyurung iku semono kuwate, paribasakna rasa ngelak dawa sing kepengin enggal dimaremake kanthi ngombe banyu saakeh- akehe. Apa aku saiki kurang waras? Apa mbokmenawa ana iblis sing ngrasuk jroning jiwaku? Utawi iki panjebluging dhendham sing wis kapendhem mataun-taun?" mengkono panjeriting atine Yuyun (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 42). Raos dendam wonten ing batosipun Yuyun sangsaya kuwat. Pepenginan id ingkang ndadosaken Yuyun males raos dendamipun dhumateng Heru. Yuyun pengin ndamel Heru sedhih lan nlangsa, Yuyun pengin nyiksa pangraosipun Heru mawi tindak tandukipun. Amargi langkung 102
kuwatipun sistem id, ndadosaken Yuyun ngraos marem menawi saged males dendamipun dhateng Heru. Amargi ngraos nate dipunkhianati, katresnanipun Yuyun dhumateng Heru saknalika ewah dados raos dendam. Raos dendam ingkang nyengkerem wonten ing jiwanipun Yuyun. Katresnan ingkang nate mengangah wonten salebeting dhadha, sakmenika pupus tanpa tilas kasaput dendam lan kabencen. Wonten ing ngandhap menika kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Biyen Yuyun tau nresnani Heru setengah mati. Saiki dheweke nggethingi Heru jroning dhendham sing nyengkerem. Ing endi watese tresna lan benci iku dhewe? Apa bener tresna sing biyen mengangah jroning dhadha saiki pupus tanpa tilas kasaput dhendham lan kabencen?. Dheweke eling pangerten asih lan katresnan miturut Endra. Tresna lan asih minangka kanugrahaning Allah, apa ya gampang sirnane sing kaya dialami iki? Yuyun biyen nresnani Heru semono gedhene, banjur saiki nyimpen dhendham lan gething sing amanjing (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 24). Raos tresna saknalika ewah dados kabencen wonten saklebeting dhendham ingkang nyengkerem. Sistem id ingkang mekaten gedhenipun, ndadosaken raos tresnanipun Yuyun dhateng Heru ingkang nate mengangah wonten salebeting dhadha sakmenika pupus tanpa tilas kasaput dhendham lan kabencen. Pepenginan id ingkang ndadosaken Yuyun males dendamipun dhateng Heru. i. Ngapusi Ngapusi utawi goroh inggih menika matur ingkang boten sanyatanipun utawi apus-apusan (Kamus Basa Jawa, 2001: 255). Tumindak apus-apusan ugi 103
dipuntindakaken dening paraga Yuyun dhateng Heru. Yuyun ngapusi Heru amargi ngraos nate dipunkhianati, Yuyun pengin males dhendhamipun kanthi matur ingkang boten sanyatanipun kangge nglarani pangraosipun Heru. Gatosaken kutipan wonten ing ngandhap menika. Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus- apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya kejojoh.Temahane luh mbanjir nelesi pangkone (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 25). Amargi nate dipunkhianati dening Heru ingkang nuwuhaken dhendham, ndadosaken id pengin nglarani pangraosipun Heru. Sangsaya ndadra anggenipun ngrakit cariyos dora. Batosipun Yuyun sangsaya marem. 2. Panyebab Konflik Psikologis ingkang Dipunlampahi dening Paragatama Yuyun wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Panyebab konflik inggih menika sedaya ingkang ndadosaken wontenipun keteganngan, ketegangan ingkang wonten ing dhiri piyambak utawi ketegangan ingkang kadadosan antawising tiyang kaliyan perkawis ingkang wonten ing jawi piyambakipun. Ingkang dados panyebab konflik psikologis tumrap paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS inggih menika ngraos nate dipunkhianati, kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru), boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken, kawontenan 104
ingkang boten ngremenaken, ngraos boten gadhah katentreman, ngraos piyambakan, ngraos dipunasoraken, nampik pitulunganipun Heru, kelingan masa lalunipun, kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng, dipunsembranani, kepengin ngindhari Heru, lan nate nglampahaken dosa. a. Ngraos Nate Dipunkhianati Ngraos nate dipunkhianati inggih menika panyebab saking konflik psikologis ngkang awujud was sumelang, duka, bingung, meri, cubriya, dhendham, lan ngapusi. Nate dipunkhianati ugi panyebab ingkang langkung dominan, amargi meh sedaya konflik ingkang dipunalami dening paraga Yuyun amargi nate dipunkhianati. Panyebab konflik menika ndadosaken gesangipun Yuyun kebak ing was sumelang. Yuyun langkung milih nglampahaken gesangipun piyambakan wonten ing warsanipun ingkang sampun 33 taun. Dipunadhepi patraping tiyang-tiyang ingkang nyawiyah kados dene prawan tuwa. Sedaya mekaten amargi Yuyun taksih kelingan sawijining prastawa lelakon wonten ing jaman enemipun, prastawa wonten ing 11 taun kepungkur kaliyan Heru ingkang ngantos samenika taksih nabet tatu wonten ing dhadha. Yuyun boten kepengin prastawa kados mekaten kaambalan malih kaliyan priya sanes. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Sawijining layang pratelan lan katetepaning ati! Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong-wong sing pada nyawiyah kadidene prawan 105
tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 24). Saking kutipan wonten ing nginggil nedahaken bilih amargi nate dipunkhianati dening Heru, ndadosaken Yuyun gadhah tekad badhe nglampahaken gesangipun piyambakan. Amargi ajrih bilih kedah mangun bale wisma ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Yuyun boten kepengin lelakon wonten ing jaman enemipun menika kaambalan malih kaliyan priya sanes. Amargi nate dipunkhianati dening Heru ugi ndadosaken gesangipun Yuyun boten jenjem nalika wonten priya ingkang badhe tumindak becik dhateng piyambakipun. Priya ingkang katingal simpatinipun dhateng piyambakipun. Ananging Yuyun nganggep tumindakipun para priya ingkang kados mekaten tumindak krana pamrih. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Yaiki!! Saben priya ngatonake apik karo aku. Ngulungake tangan kanggo aku. Ngetokake simpati sing gedhe. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi aku. Legawa asung pangurbanan kabeh darbeke mbok menawa klebu kurban nyawane! "Nanging aku kepengin ngerti, wong lanang endi sing isih gelem nyawang aku selagine wis ora ana sing bisa diarep-arep saka aku. Ah, wong lanang sing tuminak krana pamrih, ora bakal nyawang kanthi mripat sasisih marang wanita sing ora disenengi maneh...." Pangudarasane Yuyun jronng batin (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 25). Saking kutipan wonten ing nginggil nedahaken raos boten jenjem ingkang dipunraosaken dening Yuyun nalika piyambakipun wonten ing rumah sakit amargi kacilakan. Ing wekdal nalika Yuyun badhe kondur saking rumah 106
sakit, sedaya priya katingal tumindak becik dhateng piyambakipun. Ngulungaken tetulungan kangge Yuyun. Ananging Yuyun nganggep sedaya tumindak menika krana pamrih. Amargi dipunkhianati ndadosaken Yuyun duka dhateng Heru. Nalika kepanggih kaliyan Heru, Yuyun matur tetembungan ingkang ngemutaken prastawa ing jaman enemipun kaliyan Heru ingkang nedahaken bilih Heru menika priya ingkang kedah tanggel jawab tumrap sakit manahipun lan gesangipun Yuyun ingkang pait sasampunipun prastawa menika. Saben tetembungan ingkang medal tansah dipunaturaken kanthi tandhes, nedahaken wonten raos memungsuhan. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Saben tembung sing kewetu tansah kaucapake kanthi tandhes, nuduhake anane rasa memungsuhan. Nanging nadyan sengit dikaya ngapa, ati wong wadon iki trenyuh uga nyekseni priya sing tau ditresnani iki tumungkul lesu, laya tanpa daya. Sisih tani sing kebak asih ngaruh-aruhi, ngelingake, nanging Yuyun kebangeten angkuh kanggo nggubris kabeh mau. Malah ing atine tuwuh wewayangane wanita sulistya ayu. Ibune Lisa sing mesem menang bisa ngrebut Heru saka tangane. Yuyun ora ngerti apa iki bayangan iblis, apa pangangene dhewe sing kebak dhendham lan rasa sengit? (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 25). Kutipan wonten ing nginggil nedahaken bilih Yuyun duka dhateng Heru amargi nate dipunkhianati. Nalika kepanggih kaliyan Heru, saben tetembungan ingkang medal tansah dipunaturaken kanthi tandhes, nedahaken wonten raos memungsuhan. Ananging sengit kados menapa, manahipun tiyang estri menika ugi trenyuh ningali priya ingkang nate dipuntresnani menika tumungkul lesu, laya tanpa daya amargi tumindakipun Yuyun 107
piyambak. Ananging, amargi sipat angkuhipun Yuyun, Yuyun boten nggubris sedaya menika. Malah sanalika Yuyun kemutan wewayanganipu wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking astanipun, ndadosaken Yuyun langkung sengit dhateng Heru. Amargi nate dipunkhianati ugi ndadosaken manahipunYuyun bingung. Bingung ngadhepi lelakon gesang ingkang kebak ing kabencen lan dhendham amargi prastawa ing jaman enemipun ingkang taksih nabet tatu wonten ing manahipun. Dhendham lan raos sengit ingkang ndadosaken sakit manahipun amargi tumindakipun Heru, ananging sedaya mekaten ndadosaken wonten "sensasi" ingkang nuwuhaken raos "asyik". Yuyun piyambak bingung kenging menapa kados mekaten. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun nyoba naliti jroning awake. Ditlusuri nganti dhasar punjering atine sing jero dhewe. Nanging suwene iki dheweke durung bisa nemokake jawabane. Sing cetha dirasa, dhendham lan rasa sengit iku nglarakake. Yen Yuyun isih nyimpen dhendham tegese nglarakake awake dhewe. Nanging krana sikape Yuyun iki dheweke ngrasakake anane "sensasi" sing nuwuhake rasa "asyik" lan "nikmat"...... Ujud rasa nikmat lan asyik sing ora lumrah. Nikmat jroning dhendham lan kabencen. Aneh yen dirungu. Nanging ya kuwi sing lagi dialami Yuyun saiki. Dheweke nora kwawa nglairake jroning tetembungan lan ukara (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 25). Mbok menawa utege wis ora bisa mikir kanthi wening. Utawa atine sing ora krasa nampa getering asih lan tresna? Embuh. Ati wadon kang bingung. Disawang dalan ing sangarepe iki sangsaya semrawut. Nglangut. Sepi. Samun. Abebasan mlaku ing ara-ara cengkar sepi tanpa pinggir............... (Djaka Lodang edisi 21, 2010: Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun ngraosaken bingung tumrap tumindakipun piyambak. Yuyun biyambak cetha 108
ngraosaken dhendham lan sengit ingkang ndadosaken sakit manahipun, ananging amargi sikepipun Yuyun menika piyambakipun ngraosaken wonten "sensasi" ingkang nuwuhaken raos "asyik" lan "nikmat", sedaya menika wujuding raos ingkang boten limrah. Sedaya menika amargi manahipun ingkang boten ngraosaken nampi getering asih lan tresna, amargi prastawa wonten ing jaman enemipu, amargi nate dipunkhianati dening priya ingkang nate dipuntresnani. Amargi dipunkhianati ugi ndadosaken Yuyun meri dhateng wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking astanipun. Yuyun ngraos sampun paring pangurbanan ingkang gedhe dhateng Heru, ananging Heru langkung milih dipunjodokaken kaliyan wanita sanes dening pamanipun. Yuyun sakit manahipun, lan samenika mangertosi bilih Lisa ingkang dados murid ingkang dipuntresnani menika sejatosipun putra saking wanita menika. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Apa sejatine aku meri mring wanita sing nglairake bocah ayu kaya Lisa, wanita sing ngrebut mas Heru saka tanganku," mengkono pangudarasane Yuyun jroning atine" (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun meri dhateng ibunipun Lisa utawi wanita ingkang ngrebut Heru saking astanipun, lan amargi meri Yuyun dados nyengit Lisa. Amargi nate dipunkhianati ugi ndadosaken Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud cubriya. Nalika ningali Heru ingkang sampun sukses lan katingal gantos-gantos mobil mewah, sanalika nuwuhaken cubriya 109
wonten ing batosipun Yuyun bilih tumindakipun Heru ingkang kados mekaten wonten ing sangajengipun namung badhe pamer, pamer kasuksesanipun dhumateng Yuyun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Saka jendela ruang tamu Yuyun weruh mobil sedan abang maron apik diparkir ing pekarangan asrama sing mesthine mobil Heru, amarga wektu iku tamune asrama mung dheweke. Durung- durung Yuyun wis cubriya, Heru kepengin pamer sukses uripe. Saben- saben gonta-ganti mobil. Mbok menawa kepengin nuduhake koleksi mobil-mobil mewahe? Semono gedhene rasa sujanane marang wong lanang sing jenenge Heru iki. Pawadan apa wae dheweke ninggalake Yuyun, ing pandelengane, Heru penghianat (Djaka Lodang edisi, 2010: 45). Nalika Heru dhateng wonten ing asramanipun Yuyun, Yuyun ningali mobil mewah ingkang dipunbekta dening Heru sanalika Yuyun cubriya bilih Heru menika namung badhe pamer kasuksesanipun kanthi gantos-gantos mobilipun saben kepanggih kaliyan piyambakipun. Mbok menawi kepengin nuduhaken koleksi mobil-mobil mewahipun. Mekaten gedhenipun raos sujana dhateng Heru. Pawadan menapa kemawon piyambakipun nilar Yuyun. Wonten ing paningalipun Yuyun, Heru menika penghianat. Amargi nate dipunkhianati ugi nuwuhaken konflik psikologis ingkang awujud dhendham wonten ing batosipun Yuyun. Saben kepanggih kaliyan Heru ndadosaken Yuyun kelingan prastawa wonten ing jaman enemipun nalika Yuyun dipunkhianati dening Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Saben-saben Yuyun ndeleng rupane, kecenthok maneh prastawa pait sing tansah ngayang-ayangi uripe. Saben weruh Heru, ketok-ketoken prastawa iku kaya lagi kedadeyan wingi sore. Rasa 110
dhendhame ngobong atine maneh. Ana sapasang mandhau gedhe gaman tradhisi suku Dayak dipasang ing tembok sandhuwure Yuyun kanggo pasren. Yuyun ngiling-iling mandhau mau lan kepengin njupuk salah sijine (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 45). Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24). Saben kepanggih lan ningali pasuryanipu Heru ngemutaken Yuyun tumrap prastawa pait ingkang tansah ngayang-ngayangi gesangipun, kados dene prastawa menika saweg kadodosan kala wingi sonten. Raos dhendhamipun ngobong manahipun malih. Mekaten gedhenipun raos sengit lan dhendham ingkang sumimpen wonten ing jiwanipun Yuyun amargi nate dipunkhianati dening Heru. Konflik psikologis ingkang awujud ngapusi ingkang dipuntindakaken dening Yuyun ugi dipunsebabaken amargi nate dipunkhianati dening Heru. Nalika pepanggihan, Yuyun ngapusi Heru babagan ingkang dipunalami piyambakipun nalika pisah kaliyan Heru utawi sasampunipun dipunkhianati dening Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening Yuyun. Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus- apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya kejojoh. Temahane luh mbanjir nelesi pangkone (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 25). 111
Kutipan wonten ing nginggil nedahaken bilih Yuyun ngapusi Heru. Yuyun nambah-nambahi babagan sengsaranipun nalika dipunkhianati dening Heru. Sangsaya ndadra anggenipun ngrakit cariyos dora, manahipun Yuyun sangsaya marem ningali pasuryanipun Heru ingkang pucet mirengaken cariyosipun. Sanajan cariyos menika namung apus-apusan, ananging amargi dipunaturaken kanthi agenging pangraos ndadosaken Yuyun ngraos dhadhanipun kados kejojoh lan banjir luh nelesi pangkonipun. b. Kepanggih kaliyan Priya ingkang wonten ing Jaman Enemipun (Heru) Kepanggih kaliyan Heru inggih menika ingkang nyebabaken Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, duka, lan sedhih. Kepanggih kaliyan Heru namung ngelingaken Yuyun marang sawijining prastawa lelakon ing sewelas taun kapungkur kaliyan Heru ingkang ngantos samenika taksih nabet tatu ing dhadhanipun. Nalika wiwitan kepanggih malih kaliyan Heru ndadosaken batosipun Yuyun ngraos was sumelang. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Nalika bapake Lisa wis mandheg ing sangarepe Yuyun lan mbukak kaca matane..... Sanalika dhadhane Yuyun trataban. Priya kuwi suwe mantheng nyawang dheweke. Bathuke nyengkerut sajak mikir mbateg. Oh, sawijining patemon sing dadakan. Petemon sing babar pisan ora dak karepake, panjerite Yuyun jroning ati. Awake Yuyun sanalika lemes, rasane adhem panas. Dheweke ora bisa kumecap apa-apa, nalika priya kuwi ngulungake tangane ngajak salaman ora diglagati. Yuyun mung bungkem slumengeren. Sirahe ditekuk jero. Atine trataban, panyawange kumepyur, dhadha horeg, Poyang-payingan (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). 112
Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken raos was sumelang ingkang dipunraosaken dening Yuyun nalika dumadakan kepanggih malih kaliyan Heru. Pepanggihan menika boten dipunkajengaken dening Yuyun. Sanalika Yuyun boten saged matur menapa-menapa nalika Heru ngulungaken astanipun ngjak salaman. Yuyun namung bungkem slumengeren. Kepanggih kaliyan Heru ugi ingkang nuwuhaken duka wonten ing batosipun Yuyun. Nalika wiwitan kepanggih malih kaliyan Heru, Yuyun ngunek-unekaken Heru bilih piyambakipun boten kepengin kepanggih malih kaliyan Heru, boten sudi ningali pasuryanipun Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Aku ora kepengin patemon iki. Aku ora sudi ndeleng dhapurmu maneh," mengkono panjeriting atine Yuyun. Dheweke kepengin ngunek-unekake priya kuwi nanging ora ana satembung wae kumecap saka lambene. Yuyun ora kuwawa omong apa-apa maneh. Kringet atis nelesi saranduning awake siing ndredeg nahan mbiudaging pangrasa. "Elinga iku priya durjana. Priya sing wis ngrusak uripmu! Priya iblis pisuhana! Kae ana watu ing cedhakmu bandhemen raine....." Swara batin iku tansah mbenginging ing kuping Yuyun mung merem megen napas...... "Terima kasih, tidak usah. Tempat tinggalku dekat saja. Selamat siang," wangsulane Yuyun atos nganggo basa Indonesia. Cepet-cepet Yuyun klepat mlaku ndhisiki ngedohi bapak anak sing isih ngadeg mandheg mangu (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud duka amargi kepanggih kaliyan Heru. Pepanggihan menika nuwuhaken duka wonten ing batosipun Yuyun. Yuyun boten kepengin kepanggih malih kaliyan Heru, lan boten sudi ningali pasuryanipun Heru malih. Yuyun nganggep bilih Heru menika priya ingkang 113
durjana ingkang sampun ngrisak gesangipun. Ananging sedaya tetembungan menika boten saged kumecap wonten ing lathinipun Yuyun, namung panjeriting manahipun. c. Boten Mangertosi Dipunkatindakaken Tumrap Luput ingkang Sampun Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken inggih menika ingkang ndadosaken Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, lan kaduwung. Nalika Yuyun mangertos bilih Lisa murid ingkang dipuntresnani menika putranipun wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking astanipun, dumadakan ndadosaken Yuyun nyengit Lisa. Ananging sasampunipun mangertos bilih Lisa menika sampun dipuntilar dunya dening ibunipun inggih wanita ingkang dipunsengit dening Yuyun, ndadosaken Yuyun ngraos kaduwung. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wektu iku sing dikarepake Lisajebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih sayng ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun ngraos kaduwung amargi boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken. Yuyun boten mangertos bilih sejatosipun Lisa menika 114
kirang asihing ibu, amargi mekaten Yuyun namung tumut dhateng sistem id kemawon ingkang kuwat ingkang ndadosaken Yuyun kemutan tumindak ibunipun Lisa ingkang sampun ngrebut Heru lan nyengit Lisa. Ananging sasampunipun Yuyun mangertos bilih Lisa sampun dipuntilar dunya dening ibunipun, Yuyun ngraos kaduwung amargi sampun nyengit lare alit menika. Sanalika Yuyun ngraos trenyuh lan welas wonten ing manahipun ningali lare alit kados Lisa ingkang kapedhotan sihipun ibu. Raos kaduwung ugi dipunraosaken dening Yuyun amargi piyambakipun boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken. Yuyun sampun nyengit Heru lan Lisa, sampun tumindak duka lan dhendham dhateng Heru, ananging sedaya mekaten namung salah paham ingkang dipunmangertos dening Yuyun. Sasampunipun Yuyun maos layang saking Heru ingkang nedahaken bilih sedaya tumindakipun Yuyun sadangu menika namung salah paham, sanalika Yuyun ngraos kaduwung sanget. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Prastawa-prastawa sing wis dilakoni ing kasunyatan urip iki kaya-kaya rumpakane impen-impen sing gegayutan siji lan sijine. Sepisanan impen sing ngagetake kebak kedhuwung, kacuwan lan kasedihan krana pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing isih nggawe kaget kebak ing kebingungan, kedhuwung, kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga-muga iki mung scenario sing digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana kanggo nglilihake atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe. 115
Sewengi Yuyun merem sak kedhep wae ora bisa, apa maneh turu kanthi tentrem kaya ngendikane Pak Santo, dheweke nglimbang- nglimbang....... "Aku rumangsa wis nggawe sengsarane wong-wong sing sejatine banget nresnani aku kanthi tulus. Wuta mripatku krana aku rumangsa dadi wong sing sengsara dhewe. Aku dadi wong sing cilaka dhewe ing donya iki. Wong sing kudune nampa kawigaten lan pangalembana sing mirunggan awi kekendelane ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran! Iki ora liya sikep kamalungkungku, kaangkuhanku wujud liya" (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 24). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun ngraos kaduwung amargi boten mangertos bilih sejatosipun sedaya ingkang sampun dipuntindakaken ndadosaken sengsara sedaya tiyang ingkang sanget nresnani piyambakipun, boten mangertos bilih para tiyang ingkang dipunsengit menika sanget nresnani piyambakipun. Sandalu boten saged merem, menapa malih tilem kanthi tentrem. Yuyun rumangsa sampun damel sengsara para tiyang ingkang sejatosipun sanget nresnani piyambakipun kanthi tulus. Yuyun ngraos wuta mripatipun amargi sampun rumangsa dados tiyang ingkang sengsara piyambak. Yuyun sadhar bilih sedaya menika amrgi sikep kamalungkungipun. d. Kawontenan ingkang Boten Ngremenaken Konflik psikologis ingkang awujud was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun ugi dipunsebabaken amargi wontenipun kawontenan ingkang boten ngremenaken. Kawontenan nalika Yuyun kepanggih kaliyan Heru ingkang sanalika ndadosaken batosipun Yuyun boten jenjem. Nalika kekalihipun lenggah sesarengan adhep-adhepan, Yuyun ngraos abot badhe miwiti tembung. Kawontenan menika boten ngremenaken amargi Yuyun 116
taksih nyengit Heru lan boten kepengin kepanggih malih kaliyan Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Heru diacarani lungguh ing kursi tamu sing mapan ing pojok ruang tamu asrama sing amba. Wong loro lungguh adhep-adhepan jujur wae. Ngadhepi dheweke atine isih durung tentrem. Arep miwiti omong rasane kok abot. Patemon ing RS kadidene patemon kang bisu. Heru bisa diarani mung meneng tanpa omong, kejaba sapa aruh saperlune. Yuyun dhewe sing mung gedheg lan manthuk. Malah Lisa sing akeh guneme, akeh critane. Bocah iki sing adate anteng. Upama ora ana Lisa mbok menawa patemon sing kaya ngono iku saya kaku lan wagu! (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 45). Kutipan wonten ing nginggil nedahaken bilih Yuyun ngraos boten jenjem amargi kawontenan ingkang boten ngremenaken, kawontenan nalika kepanggih kaliyan Heru. Nalika Heru dhateng wonten ing asramanipun Yuyun, Heru dipunacarani lenggah wonten ing kursi tamu ingkang mapan wonten ing pojok ruang tamu asrama ingkang jembar. Kekalihipun lenggah andhep-adhepan, Yuyun ngandhepi kawontenan ingkang kados mekaten batosipun taksih boten jenjem. Yuyun abot badhe miwiti tembung. Sami kaliyan pepanggihan nalika wonten ing rumah sakit, pepanggihan menika kados dene pepanggihan ingkang bisu. e. Ngraos Boten Gadhah Katentreman Salah satunggaling panyebab paraga Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud was sumelang inggih menika amargi ngraos boten gadhah katentreman. Yuyun rumangsa sampun boten gadhah katentreman malih amargi dhatengipun Heru ingkang dipunanggep nggrogoti gesangpun. Amargi 117
mekaten, Yuyun milih badhe pindhah mucal saking kutha menika. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Pak Santo maringi pitutur dawa nalika sawijine wengi Yuyun ngadhep sowan ing daleme. Dheweke matur nyuwun pindhah mulang saka kutha iki. Yuyun rumangsa wis ora nduwe katentreman maneh. Tekane Heru sing dianggep nggrogoti uripe. Panyawange mripate Lisa wektu Yuyun mulang ing ngarep kelas. Tansah mandeng landhep, ngarep-arep lan ngenteni, ora tahan rasane Yuyun tansah nyingkur lan selak. Eseme Pak Guru Heryanto sing lucu ngelingake pocapane sing tau tumuju mring dheweke: sing bisa digeguyu iku ora mung babagan sing lucu-lucu wae. Luwih-luwih patrape Endra, sabubare prastawa iku Yuyun dianggep mungsuh satru bebuyutan (Djaka Lodang edisi 20, 2010: 25). Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud was sumelang amargi ngraos boten gadhah katentreman malih. Yuyun matur dhateng Pak Santo bilih piyambakipun nyuwun pindhah mucal saking kutha menika amargi rumangsa sampun boten gadhah katentreman malih. Dhatengipun Heru dipunanggep namung nggrogoti gesangipun. Lan paningal mripatipun Lisa nalika Yuyun mucal wonten ing ngajeng kelas ingkang tansah mandeng landhep lan kebak ing pangajeng- ajeng. Esemipun Pak Haryanto ingkang lucu ngemutaken tetembungan ingkang nate dipunaturaken dhateng piyambakipun. Patrapipun Endra sasampunipun prastawa padudon kaliyan Heru, sanalika Yuyun dipunanggep mungsuh satru bebuyutan. Sedaya mekaten ndadosaken Yuyun boten tahan malih. Yuyun kepengin menawi sasampunipun Yuyun pindhah mucal lan ngindhari para tiyang ingkang ndadosaken batosipun boten jenjem, wonten 118
ing papan enggal menika Yuyun badhe pikantuk katentreman. Ananging wonten ing kahanan ingkang enggal menika ingkang dipunraosaken dening Yuyun namung sepi lan piyambakan. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Kaanan anyar ngene iki Yuyun ora krasa mung sepi nanging dhewekan. Asing! Asing lan sepi malah sing sangsaya ngrerujit. Rasane Yuyunora oleh apa-apa ing kene. Uga ora ana katrenteming ati. Dheweke wiwit bisa nggrayang apa sing tau dikandhakake Pak Santo biyen: "Nak Yuyun, ora kudu mlayu ngendi-endi. Jroning playonmu kowe durung mesthi oleh katentreman, sebab katentreman iku sejatine ana ing jroning ati lan awakmu dhewe (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 25). Kutipan menika nedahaken bilih ingkang ndadosaken konflik psikologis awujud was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun amargi ngraos sampun boten gadhah katentreman. Kawontenan ingkang enggal menika namung raos sepi lan piyambakan ingkang sangsaya ngrerujit dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun boten pikantuk menapa-menapa wonten ing papan menika lan boten pikantuk katentreman batos. Piyambakipun kelingan pitutur saking Pak Santo bilih menawi badhe pados katentreman menika boten kedah mlayu wonten ing pundi kemawon. Wonten salebeting playon menika dereng mesthi pikantuk katentreman, amargi katentreman menika sejatosipun wonten salebeting manah lan jiwanipun piyambak. f. Ngraos Piyambakan Ngraos piyambakan inggih menika salah satunggaling panyebab konflik psikologis ingkang awujud sedhih ingkang dipunalami dening Yuyun. 119
Yuyun ngraos sedhih nalika Yuyun mlebet rumah sakit amargi kacilakan. Yuyun sedhih amargi rumangsa piyambakan, kijenan sanajan sakiwa tengenipun kathah tiyang ingkang ngrubung kanthi simpati. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Sawise sadhar, ngerti-ngerti wis ana ing jero kamar rumah sakit. Sepisanan sing ketok Bu Santo ngrangkul dheweke kanthi trenyuh, sing rasane sakuur awake lara lan ngilu-ngilu. Paka Santo kepala sekolahe, dokter karo juru rawat wong loro, Wiwien salah sijining muride. Nurma lan Lestari kanca Asrama lan Pak Hary sing saiki ketok bener-bener sedhih. Nadyan Yuyun isih pingsan, kelaran, nanging kabeh nyawang kahanane kanthi praupan lega. Ing sapandurat Yuyun rumangsa dhewekan, kijenan, nadyan sakupenge akeh wong sing ngrubung kanthi simpati. Dheweke rumangsa lola lan sepi ing donya sing rame iki. Ora bisa diampet wetuning luhe dumlewer santer. Yuyun nangis ora marga ngrasakake larane awake sakujur sing tatu ing kana-kene. Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane Pangeran dene isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane Gusti Allah makaping-kaping. Ing kaanan kepepet kaya ngene iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 24). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun ngalami konflik psikologis awujud kasedhihan amargi piyambakipun ngraos piyambakan. Nalika Yuyun mlebet wonten rumah sakit amargi kacilakan, wonten ing sapandurat Yuyun rumangsa piyambakan sanajan wonten ing sakiwa tengenipun kathah tiyang ingkang ngrubung kanthi simpati. Yuyun boten saged ngempet medaling luhipun dumlewer santer. Yuyun nangis boten amargi ngraosaken sakit badanipun amargi tatu wonten kana-kene, ananging 120
sedhih amargi rumangsa lola lan sepi wonten ing donya ingkang rame menika. Wonten ing dalu wiwit Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit, raos sepi sangsaya nindhih ati. Ananging Yuyun muji syukur amargi kacilakan menika boten ndadosaken peranganing awak ingkang cacad salawasing gesang. Ewadene tukang becak ingkang katabrak kabaripun tilar dunya sanalika. g. Ngraos Dipunasoraken Ngraos dipunaosraken inggih menika salah satunggaling panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening Yuyun awujud was sumelang lan duka. Nalika Hary kanca guru sakantoripun bilih piyambakipun nresnani Yuyun ananging dipuntulak. Hary boten trima tumrap panulakipun Yuyun kanthi matur tetembungan ingkang ngasoraken Yuyun. Sanalika Yuyun duka mireng tetembunganipun Hary. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Hary gedheg-gedheg, banjur ujare, "Aku ngerti nulakmu ora merga iku. Amarga aku iki mung guru SD sing ora nduwe apa-apa sing patut dipamerake." "Oh, aku uga guru." "Nanging panjenengan wanita. Wanita bisa ngarep-arep nampa samubarang sing dikarepake kanthi modhal ayuning rupa lan endahing salira. Jalaran aku dudu priya kaya Pak Endra sing pegawai bank sing sarwa cukup nadyan..........dhudha!" "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg- dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe 121
ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji amneh sing nggawe ora tentreming atine (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 24). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun duka amargi ngraos dipunasoraken dening Hary. Hary nresnani Yuyun, ananging tresnanipun dipuntun tulak. Sanalika Hary matur bilih panulakipun Yuyun menika amargi piyambakipun namung Guru SD ingkang boten gadhah menapa-menapa ingkang saged dipunpameraken. Lan nganggep bilih wanita kados Yuyun saged ngajengaken nampi samubarang ingkang dipunkajengaken kanthi modhal ayuning rupa lan endahing salira. Lan matur bilih piyambakipun sanes priya kados Pak Endra ingkang pegawai bank ingkang sarwi kacekapan sanajan dhudha. Mireng sedaya tetembungan ingkang ngasoraken piyambakipun, sanalika Yuyun njerit nyenggrang Hary. Manahipun Yuyun kasenggol, nganggep bilih priya menika nganggep saged tumbas tresna kanthi donya lan pangkatipun. Yuyun rerikatan mlayu medal, lawang kantor guru dipunbanting kasar nilar Hary ingkang taksih lenggah dheleg-dheleg. Ngraos dipunasoraken ugi salah satunggaling panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening Yuyun awujud boten was sumelang wonten ing batosipun. Nalika Yuyun pindhah mucal, Yuyun manggen wonten ing dalemipun kepala sekolah anggenipun Yuyun mucal, namanipun Pak Darus. Manggenipun Yuyun wonten ing dalemipun Pak Darus menika ndadosaken garwanipun Pak Darus cemburu dhateng piyambakipun. Amargi 122
raos cemburunipun, Bu Darus asring medalaken tetembungan ingkang ngasoraken Yuyun lan ndadosaken Yuyun boten jenjem manggen wonten ing papan menika. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. Dikira Bu Darus njarag omong kaya ngono iku nggo nglarakake atine. Nanging kena apa? Wanita ibune bocah telu bojone atasane sing sepisanan ditepungi kenal minangka wanita sing lembut, rupane ayu, prasaja, sing durung tepung raket dumadakan mungsuhi dheweke. Yuyun durung genah salah apa sing wis katindakake. Atine lara banget nampa pandakwa sing asor kaya ngono kuwi. Mbiyen ing kutha Mas Heru, Mas Endra, Haryanto mbuh sapa maneh tansah ngalembana lan ngoyak-oyak Wahyuningsih. Ngarep- arep dheweke dadi bojone sing dipepuja. Nanging ing desa sepi iki ajining diri diasorake wong. Saiki Yuyun ngalami dhewe yen sujana iku ora mung wuta, nanging malah dadi mbabi wuta! Amarga cemburu, priya Endra pengin ngantemi wong lanang saingane. Amarga cemburu wanita prasaja kaya Bu Darus tegel-tegele misuh- misuh lan ngina wanita pepadhane tanpa pawadan sing kuwat (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 25). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih konflik psikologis awujud was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun dipunsebabaken amargi ngraos dipunasoraken. Nalika manggen wonten ing dalemipun Pak Darus, Yuyun nampi tetembungan saking Bu Darus ingkang minangka pangina tumrap piyambakipun. Yuyun nganggep bilih Bu Darus njarag matur kados mekaten amargi kangge damel sakit manahipun. Bu Darus dumadakan mungsuhi piyambakipun. Yuyun dereng cetha luput menapa ingkang sampun dipuntindakaken. Yuyun ngraosaken manahipun sakit sanget tumrap tetembunganipun Bu Darus ingkang ngaosraken piyambakipun. 123
Sedaya ingkang dipuntindakaken dening Bu Darus menika amargi raos cemburu dhateng Yuyun. h. Nampik Pitulunganipun Heru Salah satunggaling ingkang ndadosaken Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud duka inggih menika nalika badhe kondur saking mucalipun dumadakan kepanggih kaliyan Heru ingkang badhe methuk putranipun, Heru nawaraken tumapakan badhe ngeteraken Yuyun. Ananging Yuyun nulak lak duka kanthi nyenggrang Heru. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Kalau Mas Heru Purnomo masih menghargai aku sebagai guru anakmu, biarkan aku berjalan sendiri!!" Yuyun wanita sulistya kanthi polatan sing adat sabene sumeh akeh eseme, nyenggrang sora lan atos kanthi mripat mencereng. Sirahe Heru tumungkul. Yuyun enggal-enggal ngelapi mripate sing wis teles supaya ora dikonangi Heru (Djaka Lodang edisi 10, 2010: 24). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun duka amargi nulak pitulunganipun Heru. Nalika Yuyun badhe kondur mucal, dumadakan kepanggih kaliyan Heru ingkang badhe methuk putranipun Lisa. Heru nawaraken Yuyun kondur sesarengan, ananging Yuyun sampun kebacut nyengit Heru dados Yuyun nulak pitulunganipun. Heru terus mbujuk Yuyun kondur sesarengan, Yuyun tetep nulak lan sanalika duka kanthi nyenggrang Heru mawi tetembungan basa Indonesia. 124
i. Kemutan Masa Lalunipun Kemutan masa lalunipun inggih menika salah satunggaling panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening Yuyun ingkang awujud duka. Masa lalunipun Yuyun kaliyan Heru ingkang ngantos samenika nabet tatu lan damel sakit manahipun. Saben kemutan prastawa sewelas taun kepungkur menika Yuyun gemreged lan ngondhok-ondhok. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Lungaa Mas Heru. Sumingkira saka panguripanku. Minggata pengecut!! Ora perlu dawa-dawa mbok kandhakake pawadanmu. Tindakna nek iki pancen siji-sijine cara nggo males budi lan kabecikane pamanmu sing wis nggulawentah kowe wiwit bayi! Panjerite Yuyun histeris, rok anyar warna pink disuwek-suwek ajur tanpa gatra, tanpa rupa. Ora ana rok anyar, ora ana wisuda!! ...ngono gemreged lan ngondhok-ondhoke Yuyun saben eling prastawa sewelas taun kepungkur (Djaka Lodang edisi 10, 2010: 25). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud duka nalika kemutan masa lalunipun, inggih menika salah satunggaling prastawa kaliyan Heru. Prastawa nalika Heru matur bilih piyambakipun dipunjodokaken kaliyan wanita sanes dening pamanipun. j. Kanyatan ingkang Boten Jumbuh Kaliyan Pangajeng-ajeng Kanyatan ingkang boten jembuh kaliyan pangajeng-ajeng inggih menika salah satunggaling panyebab konflik psikologis ingkang awujud duka lan bingung ingkang dipunalami dening Yuyun. Yuyun duka dhateng Lisa 125
amargi murid ingkang dipuntresnani menika sajatosipun putra saking priya ingkang dipunsengit. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Sejak kapan Lisa jadi bandel, hee...!?" Senggrange Yuyun banter Lisa njingkat kaget. Sajege dadi gurune, Yuyun durung tau nyenggrang dheweke, apa maneh bantere kaya ngono. Alon-alon Lisa mlaku ngedoh kanthi sirah ndungkluk. Jangkahe kesaruk-saruk diseret. Sumilire angin krasa ngelus ati. Rasa trenyuh, mrinding lan sedih dadi siji. Lisa murid sing pinter dhewe dumadakan wiwit dimungsuhi. Dumadakan Yuyun asikep kasar bareng ngerti dheweke anake Heru sing tau natoni atine (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun duka dhateng Lisa amargi kasunyatanipun boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng. Yuyun sanget nresnani Lisa, ananging dumadakan mangertos bilih sejatosipun Lisa menika putra saking priya ingkang dipunsengit. Yuyun trenyuh, mrinding lan sedhih, murid ingkang pinter piyambak dumadakan wiwit dipunmungsuh. Dumadakan Yuyun asikep kasar sasampunipun mangertos bilih Lisa menika putranipun Heru ingkang nate natoni manahipun. Kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng ugi ingkang nyebabaken Yuyun ngalami konflik psikologis ingkang awujud bingung. Yuyun ngraos bingung nalika dipunjak Lisa rekreasi sesarengan kaliyan Heru. Yuyun inggih nyengit Heru, ananging Yuyun ngraos menapa mentes matur bilih piyambakipun sakit manahipun amargi tiyang sepahipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun "Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai- ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu 126
omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen- angen, lunga seneng-seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik lan lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 25). Kutipan menika nedahaken bilih konflik psikologis ingkang dipunalami dening Yuyun awujud raos bingung menika dipunsebabaken amargi kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng. Nalika taksih sesambungan kaliyan Heru, Yuyun nate gadhah pangajeng-ajeng penging rekreasi sesarengan kaliyan kulawarga lan putra-putranipun, putra kekalihipun mesthi mawon. Ananging, samenika pangajeng-ajeng menika boten jumbuh kaliyan kasunyatan. Amargi ingkang ngjak piyambakipun rekreasi malah Lisa putranipun Heru kaliyan wanita sanes. Yuyun bingung kados pundi anggenipun nulak pangajakipun Lisa, amargi Lisa taksih alit lan ugi minangka murid ingkang dipuntresnani. Yuyun ngraos boten mentes bilih piyambakipun matur babagan sakit manahipun amargi tumindakipun tiyang sepah Lisa piyambak. k. Dipunsembranani Dipunsembranani inggih menika salah satunggaling panyebab konflik psikologis ingkang awujud was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun. Yuyun ngraos was sumelang nalika Hary kanca guru sakantoripun tumindak 127
sembrana dhateng piyambakipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Aah...Aja sembranan, ah. Isin mengko yen konangan murid- murid. Dikira awake dhewe pacaran!" ujare Yuyun kaget. Kanthi sabar disingkirake tangane Hary saka pundhake. Sanadyan dheweke wis kerep krungu gojegane wong siji iki, nanging krungu omongan ngenani pacar iki rasane atine ora kepenak (Djaka Lodang edisi 14, 2010: 25). Kutipan menika nedahaken bilih salah satunggaling raos was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun amargi dipunsembrani. Hary kanca guru sakantoripun sajatosipun nresnani Yuyun. Dumadakan Hary ngrangkul pundhakipun Yuyun wonten ing kantor lan matur bilih piyambakipun badhe dados pacaripun Yuyun. Kanthi sabar Yuyun nyingkiraken astanipun Hary saking pundhakipun. Yuyun isin mbok bilih konangan dening murid-muridipun. Mireng tembung pacaran ugi ndadosaken manahipun Yuyun boten jenjem. l. Nate Nglampahaken Dosa Amargi nate nglampahaken dosa ingkang dados salah satunggaling panyebab Yuyun ngraos kaduwung. Nalika taksih sesambetan kaliyan Heru, Yuyun nate nglampahaken dosa ingkang ndadosaken Yuyun ngandhut wijinipun Heru. Ananging dipuntilar dening Heru ingkang dipunjodokan kaliyan wanita sanes. Yuyun kaduwung nate tumindak dosa kados mekaten lan gadhah tekad boten nglampahaken dosa malih. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun."Yuyun wis duwe tekad nampa laire bayi iku 128
nadyan ora diarep-arep dheweke lan ora diarep-arep sapa wae. Duwe tekad ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, awit kabeh iku jalaran salahe dhewe" (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Sampun gadhah tekad badhe nampi lairipun bayi menika sanajan boten dipunkajengaken piyambakipun lan boten dipunkajengaken sinten kemawon. Piyambakipun gadhah tekad badhe ngadhepi isin, kuciwa lan ssengsara, amargi sedaya mekaten amargi luputipun piyambak. 3. Kupiya Paragatama Yuyun kangge Ngrampungaken Konflik Psikologis wonten ing Cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Konflik pskologis ingkang dipunalami dening paragatama wanita wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS boten sedaya saged dipunrampungaken. Kupiya ingkang dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis warni-warni. Adhedhasar saking asiling panaliten ingkang sampun dipunlampahaken, kupiya ingkang dipunlampahaken dening paragatama wanita anggenipun ngrampungaken konflik psikologis inggih menika represi, rasionalisasi, rekasi formasi, pengalihan, regresi, fantasi, apatis, lan sublimasi. Mekaten kupiya kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. 129
a. Represi Miturut Freud, represi inggih menika mekanisme pertahanan ego ingkang langkung kuwat lan jembar. Tugas represi inggih menika mendorong medal impuls-impuls id ingkang dipuntampi, saking alam sadhar lan wangsul wonten ing alam bawah sadhar. Mekanisme pertahanan ego menika saged dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud was sumelang. Was sumelang ingkang dipunalami dening paraga Yuyun saged dipunrampungaken kanthi ngempet salah satunggaling pepenginan. Was sumelang ingkang dipunrampungaken kanthi cara represi inggih menika Yuyun mbuang pepenginan badhe mangun bale wisma, tinimabang mangun bale wisma ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Kagatosaken kutipan wonten ing nginggil menika. Sawijining layang pratelan lan katetepaning ati! Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong-wong sing pada nyawiyah kadidene prawan tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Yuyun isih ketok-ketoken lelakon jaman semana. Sawijining prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe. (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 24). Saking kutipan wonten ing nginggil menika saged dipunmangertosi bilih paraga Yuyun langkung milih gesang piyambakan wonten yuswanipun ingkang sampun 33 taun, tinimbang tumut pepenginaipun Mas ing 130
Endra ingkang ngejak bebrayan wonten salebeting bale wisma ingkang begya tentrem. Yuyun langkung mulih ngadhepi patrapipun para tiyang ingkang sami nyawiyah kados dene prawan tuwa, tinimbang kedah nglampahaken gesang omah-omah ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban amargi wewayangan nalika jaman enemipun nalika dipunkhianati dening Heru. Yuyun boten pengin lelampahan kados mekaten kaambalan malih kaliyan Mas Endra utawi priya sanesipun. Amargi mekaten, Yuyun ngempet pepenginan mangun bale wisma lan langkung milih nglampahaken gesangipun piyamabakan. Mekanisme pertahanan ego ingkang awujud represi ugi dipunginakaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologisipun ingkang awujud was sumelang kanthi ngempet salah satunggaling pangraos kanthi ngeremaken mripat. Yuyun ngraos was sumelang sasampunipun maos serat saking Heru ingkang wosipun bilih Lisa boten kersa neda amargi sedhih lan nlangsa sasampunipun mireng bilih Yuyun pindhah mucal saking sekolahipun, amargi Lisa sanget nresnani Yuyun minangka gurunipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Yuyun megeng ambegan, mripate diremake nahan rasa trenyuh sing gemrubug ing dhadha lan nleser ing lurung- lurunging ati. Lambene digeged banter nggo njaga ambroling waspa" (Djaka Lodang edisi 21, 2010: 24). Yuyun megeng ambegan, mripatipun dipunremaken nahan raos trenyuh ingkang gemrubug wonten ing dhadha lan 131
nleser wonten ing lurung-lurunging manah. Lathinipun dipungeged banter kangge njagi ambroling waspa. Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun menekan raos was sumelangipun kanthi ngeremaken mripat. b. Rasionalisasi Rasionalisasi gadhah ancas kangge ngirangi raos kuciwa nalika kita gagal anggenipun nggayuh salah satunggaling tujuan, kangge paring kita motif ingkang saged dipuntampi tumrap tindak tandukipun. Rasionalisasi kadadosan menawi motif nyata saking tindak tandukipun individu boten saged dipuntampi dening ego. Konflik psikologis ingkang dipunrampungaken kanthi cara rasionalisasi awujud bingung. Meknisme pertahanan ego awujud rasionalisasi dipunginakaen dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud bingung kanthi narimah kanyatan. Nalika Lisa ngjak Yuyun rekreasi sesarengan kaliyan Bapakipun (Heru), Yuyun bingung badhe nulak menapa kados pundi amargi Yuyun sengit dhateng Heru. Yuyun nate gadhah pangajeng-ajeng badhe rekreasi sesarengan sakulawarga kaliyan Heru lan putra-putranipun, putra saking kekalihipun temtu kemawon. Ananging samenika malah dipunjak rekreasi sesarengan dening putranipun Heru saking wanita sanes. Yuyun bingung kados pundi anggenipun nulak amargi Lisa taksih alit lan dereng mangertos perkawis antawis Yuyun kaliyan tiyang sepuhipun Lisa piyambak. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. 132
"Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai- ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen- angen, lunga seneng-seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 25). isih cilik lan Lisa nawani tindak rekreasi sesarengan dhateng Yuyun lan Heru bapakipun. Sanalika Yuyun ngraos trenyuh mireng Lisa nawani kanthi tulus mekaten. Yuyun nate gadhah pangajeng-ajeng tindak seneng-seneng sakulawarga. Rekreasi sareng mas Heru, kaliyan putra lan garwanipun, inggih putra saking kekalihipun temtu kemawon. Ananging samenika malah dipunjak dening Lisa, putanipun Heru kaliyan wanita sanes, sanalika Yuyun bingung. Ananging Yuyun narimah kanyatan menika amargi Lisa taksih alit lan lugu, Yuyun boten mentes matur babagan sakit manahipun dhateng Kenya alit kados Lisa. c. Pengalihan Pengalihan inggih menika pengalihan raos boten remen tumrap salah satunggaling bojek dhateng objek sanesipun. Konflik psikologis ingkang dipunrampungaken kanthi cara pengalihan inggih menika konflik psikologis awujud duka, meri, lan was sumelang. Amargi kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng lan nate dipunkhianati ingkang ndadosaken paraga Yuyun duka, meri lan was sumelang. Yuyun mangertos bilih Lisa 133
murid ingkang sanget dipuntresnani menika sejatosipun putranipun Heru priya ingkang sanget dipunsengit kaliyan wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking astanipun, Yuyun ngalihaken raos sengitipun kanthi duka dhateng lisa. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Sejak kapan Lisa jadi bandel, hee...!?" Senggrange Yuyun banter Lisa njingkat kaget. Sajege dadi gurune, Yuyun durung tau nyenggrang dheweke, apa maneh bantere kaya ngono. Alon-alon Lisa mlaku ngedoh kanthi sirah ndungkluk. Jangkahe kesaruk-saruk diseret. Sumilire angin krasa ngelus ati. Rasa trenyuh, mrinding lan sedih dadi siji. Lisa murid sing pinter dhewe dumadakan wiwit dimungsuhi. Dumadakan Yuyun asikep kasar bareng ngerti dheweke anake Heru sing tau natoni atine (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). "Apa sejatine aku meri mring wanita sing nglairake bocah ayu kaya Lisa, wanita sing ngrebut mas Heru saka tanganku," mengkono pangudarasane Yuyun jroning atine (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Kasadaran kadidene guru nglarang Yuyun tumindak kaya ngono ing salah sijining muride sing kebeneran paling nurut lan pinter dhewe. Yuyun ngerti satemene Lisa ora duwe salah apa-apa. Nanging Yuyun tumitah dadi mangusa lumrah, kadhang emosine luwih kenceng ing sandhuwure panglimbang nalar waras. Pandheman sengit wis ngobong sakujur awake. Grengsenging urip nom-noman kari pangangen. Jangkah-jangkah sikil nggenteyong jroning laku saben dinane tumuju urip sangsaya tuwa (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 25). Yuyun nyenggrang Lisa nalika Lisa manggihi piyambakipun wonten ing kantor guru. Yuyun trenyuh, Lisa murid ingkang pinter piyambak dumadakan wiwit dipunmungsuh. Dumadakan Yuyun asikep kasar saksampunipun mangertosi bilih Lisa menika putranipun Heru priya ingkang nate natoni manahipun. Sajatosipun Yuyun meri dhateng wanita ingkang nglairaken Lisa, wanita ingkang ngrebut Heru saking astanipun. Kasadharan 134
minangka guru nglarang Yuyun tumindak kados mekaten dhateng murid ingkang paling nurut lan pinter piyambak. Yuyun mangertos bilih Lisa boten gadhah luput menapa-menapa. Ananging Yuyun tumitah minangka manungsa limrah, ingkang emosinipun langkung kenceng wonten ing sanginggilipun panglimbang nalar waras. Pandhendham sengit sampun ngobong sakujur badanipun. Adhedhasar saking kutipan wonten ing nginggil menika, nedahaken bilih Yuyun duka dhateng Lisa amargi wujud saking mekanisme pertahanan ego ingkang dipunsebat pengalihan ingkang dipunlampahaken dening Yuyun amargi mangertosi bilih Lisa menika putranipun Heru ingkang nate natoni manahipun kaliyan wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking astanipun. d. Regresi Regresi inggih menika salah satunggaling mekanisme pertahanan ego ingkang dipunlampahaken kanthi cara wangsul wonten ing taraf ingkang langkung andhap lan tindak tandukipun kados dene wonten salebeting taraf ingkang langkung andhap. Tindak tandukipun tiyang dewasa kados dene lare (retrogressive behavior), utawi nalika tiyang diwasa asikep kados dene tiyang ingkang boten gadhah kabudayan (primitivation). Meknisme pertahanan ego menika dipunlamapahaken kangge ngrampungkaen konflik psikologis ingkang awujud bingung lan ngapusi. Nalika Heru tindak dhateng asramanipun, Yuyun bingung kedah saikep kados pundi, amargi piyambakipun sampun nyengit sanget kaliyan Heru amargi nate dipunkhianati. Saben kepanggih kaliyan Heru 135
namung ndadosaken Yuyun emut malih prastawa wonten ing jaman enemipun kaliyan Heru, dados wonten ing batosipun Yuyun tuwuh raos badhe males sakit manahipun kanthi cariyos dados kados dene wanita ingkang durjana. Mekaten kutipan ingkang dipunlampahaken dening Yuyun. Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus- apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya kejojoh. Temahane luh mbanjir nelesi pangkone (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 25). Nalika Heru tindak dhateng asramanipun Yuyun badhe kepanggih kaliyan Yuyun, ananging pepanggihan menika sangsaya ndadosaken Yuyun sengit dhateng piyambakipun. Sanalika nuwuhaken pepenginan wonten ing batosipun Yuyun badhe tumindak dora kangge males sakit manahipun kanthi cariyos bilih piyambakipun dados wanita ingkang durjana amargi dipuntilar dening Heru. Sangsaya ndadra anggenipun ngrakit cariyos dora. Manahipun Yuyun sangsaya marem nyumurupi pasuryanipun Heru ingkang tambah pucet, lathinipun komat-kamit, ndredeg tanpa swara, kawistara prentul-prentul kringet wonten ing sakujur palarapan lan pangarasanipun. Manah nuraninipun Yuyun sajatosipun njerit nangisi badanipun piyambak saupami cariyos ingkang dipunaturaken dhateng Heru menika panci kalampahan tenan. Sanajan cariyos wau namung apus-apusan, ananging amargi dipunaturaken 136
kanthi agenging pangraos, boten wurunga raosipun dhadhanipun kados kajojoh. Temahanipun luh mbanjir nelesi pangkonipun. Adhedhasar saking kutipan wonten ing nginggil menika saged dipunmangertosi bilih paraga Yuyun tumindak apus-apusan bilih piyambakipun dados wanita ingkang durjana ngguguraken kandhutan lan dados wanita planyahan. Ananging, sedaya menika namung kangge ngapusi Heru supados Heru ngraos kaduwung sampun nilar lan ngianati Yuyun. e. Fantasi Fantasi inggih menika nalika kita ngadhepi perkawis ingkang kathah sanget, kadhang kala kita pados "solusi" kanthi mlebet ing donya khayal, solusi ingkang adhedhasar fantasi tinimbang realitas. Mekanisme pertahananan ego menika dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud was sumelang lan kaduwung. Nalika Yuyun nampi serat saking Heru ingkang wosipun nedahaken bilih ingkang dipunlampahaken Heru dhateng Yuyun boten kados dene ingkang Yuyun mangertos, sadangu menika Yuyun namung salah paham. Sanalika Yuyun langsung ngraos was sumelang lan kaduwung, ngeduwungi tumindakipun piyambak. Yuyun ngalami kaduwung amargi boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken. Amargi mekaten, Yuyun ngajab bilih sedaya perkawis menika namung impen. Mekaten kutipan ingkang dipunlampahaken dening Yuyun. 137
Prastawa-prastawa sing wis dilakoni ing kasunyatan urip iki kaya-kaya rumpakane impen-impen sing gegayutan siji lan sijine. Sepisanan impen sing ngagetake kebak kedhuwung, kacuwan lan kasedihan krana pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing isih nggawe kaget kebak ing kebingungan, kedhuwung, kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga-muga iki mung scenario sing digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana kanggo nglilihake atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 24). Prastawa-prastawa ingkang sampun dipunlampahaken wonten ing kasunyatan gesang menika kados rumpakanipun impen-impen ingkang gegayutan setunggal lan sanesipun. Ingkang kaping setunggal impen ingkang ngagetaken kebak keduwung, kacuwan lan kasedhihan amargi pokal tumindakipun piyambak. Wonten ing pungkasan prastawa ingkang ndadosaken Yuyun ngajab mugi-mugiya nggih namung impen, Mas Heru boten sakit. Mas Heru boten nate sakit. Mugi-mugiya menika namung skenario ingkang dipundamel dening Pak Santo tiyang ingkang wicaksana kangge ngilihaken manahipun ingkang wangkot. Sasampunipun maos seratanipun Heru menika raos dhendhamipun Yuyun sirna. Samenika namung raos kaduwung, ngeduwungi tumindakipun piyambak. Adhedhasar saking kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih paraga Yuyun ngraosaken kaduwung amargi boten mangertos tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken. Amargi mekaten, saking kathahing perkawis ingkang dipunadhepi, Yuyun ngajab sedaya perkawis menika namung impen. 138
f. Apatis Apatis inggih menika wujud sanes saking reaksi tumrap frustasi, sikep apatis kanthi cara narik diri lan asikep pasrah. Mekanisme pertahanan ego menika dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, lan kaduwung. Raos was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun nalika dumadakan kepanggih malih kaliyan Heru sasampunipun sewelas tau kapungkur. Nalika Yuyun saweg kaliyan Lisa murid ingkang dipuntresnani badhe kondur mucal, dumadakan Heru njedul wonten ing sangajengipun. Sajatosipun Heru menika Bapakipun Lisa ingkang bedhe methuk Lisa. Sanalika Yuyun langsung ngraos was sumelang lan namung asikep pasrah nalika Heru ngulungaken astanipun ngjak salaman, amargi Yuyun boten ngajengaken pepanggihan menika. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening Yuyun. Oh, sawijining patemon sing dadakan. Petemon sing babar pisan ora dak karepake, panjerite Yuyun jroning ati. Awake Yuyun sanalika lemes, rasane adhem panas. Dheweke ora bisa kumecap apa-apa, nalika priya kuwi ngulungake tangane ngajak salaman ora diglagati. Yuyun mung bungkem slumengeren. Sirahe ditekuk jero. Atine trataban, panyawange kumepyur, dhadha horeg, Poyang-payingan (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). Sawijining pepanggihan ingkang dumadakan. Pepanggihan ingkang boten dipunkajengaken dening Yuyun. Badanipun Yuyun sanalika lemes, raosipun asrep benter. Piyambakipun boten saged matur menapa-menapa nalika Heru ngulungaken astanipun ngejak salaman boten dipunglagati. Yuyun namung bungkem sumlengeren. Sirahipun dipuntekuk. Manahipun 139
trataban, paningalipun kemepyur, dhadhanipun horeg, poyang-payingan. Kutipan menika nedahaken bilih ngrampungaken konflik psikologisipun ingkang awujud was sumelang kanthi cara apatis kanthi asikep pasrah. Raos kaduwung ingkang dipualami dening Yuyun amargi nate nglampahaken dosa nalika sesambetan kaliyan Heru ngantos Yuyun ngandhut ananging dipuntilar Heru pala krama kaliyan wanita sanes. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Yuyun wis duwe tekad nampa laire bayi iku nadyan ora diarep-arep dheweke lan ora diarep-arep sapa wae. Duwe tekad ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, awit kabeh iku jalaran salahe dhewe" (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Kutipan menika nedahaken bilih kangge ngrampungaken konflik psikologis awujud kaduwung ingkang dipunalami amargi nate nglampahaken dosa, mekanisme pertahanan ego ingkang dipulampahaken dening Yuyun awujud apatis kanthi narima kanyatan ingkang boten dipunkajengaken amargi emut dhateng dosanipun. Konflik psikologis ingkang sanes ingkang dipunrampungaken kanthi cara apatis inggih menika salah satunggaling raos was sumelang ingkang dipunalami dening Yuyun. Nalika Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit amargi kacilakan, Lisa tilik piyambakipun sesarengan kaliyan Heru. Sanalika Yuyun ngraos was sumelang kepanggih malih kaliyan Heru, amargi Yuyun taksih nyengit priya menika. Ananging, amargi Heru dhatengipun kaliyan Lisa putranipun lan murid ingkang dipuntresnani dening Yuyun, kersa boten kersa Yuyun kedah kepanggih kaliyan Heru. Yuyun namung pasrah ngadhepi Heru 140
lan nalika Heru ngjak salaman. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening Yuyun. "Dirasakake getere alus tangane priya iku kaya strom mrasuk ing sakujur awake Yuyun. Yuyun nora kwawa tumindak apa-apa kejaba mung meneng blangkemen" (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 24). Yuyun ngraosaken geteripun alus astanipun Heru kados strom mlebet wonten ing sakujur badanipun Yuyun. Yuyun boten kwawa tumindak menapa-menapa kejawi namung meneng blangkemen. Kutipan menika nedahaken bilih mekanisme pertahanan ego Yuyun awujud apatis kanthi asikep pasrah kangge ngicalaken raos was sumelangipun amargi kepanggih kaliyan Heru. Wujud konflik psikologis sanes ingkang dipunrampungaken kanthi cara mekanisme pertahanan ego awujud apatis inggih menika konflik was sumelang. Was sumelang ingkang dipunraosaken dening Yuyun nalika mangertos bilih Heru sakit lan mlebet rumah sakit amargi saking luputipun Yuyun ingkang wiwit boten dipunmangrtosi, Yuyun kwatos mbok bilih dipuntilar dening Heru malih. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes. "Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." "Aku ora butuh donyamu. Aku mbutuhake panjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru" (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 25). Nalika Heru sakit lan mondhok wonten ing rumah sakit, Yuyun kersa tilik piyambakipun lan Heru atur matur nuwun dhateng Yuyun kanthi lemes 141
lan matur bilih piyambakipun badhe masrahaken Lisa dhateng piyamabakipun, lan badhe maringaken darbenipu kangge Lisa lan Yuyun. Ananging Yuyun wangsulan bilih piyambakiipun boten mbetahaken donyanipun Heru, Yuyun namung mbetahaken Heru lan Lisa. Yuyun matur bilih piyambakipun ingkang kejem lan durjana, Yuyun kepengin Heru mantun saking sakitipun. Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih Yuyun asikep pasrah nalika mangertosi bilih sedaya sikep ingkang sampun dipuntindakaken dhateng Heru menika namung sikep kumalungkungipun. Yuyun pasrah namung ngajab Heru kedah mantun lan ngakoni bilih piyambakipun ingkang luput. g. Sublimasi Sublimasi kadadosan menawi lelampahan ingkang gadhah paedah kanthi cara sosial nggantosaken pangraos ingkang boten mranani. Mekanisme pertahanan ego menika dipunlamapahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, was sumelang lan sedhih ingkang dipunalami dening Yuyun. Wonten ing jaman enemipun Yuyun ngraos was sumelang nalika dipuntilar dening Heru lan piyambakipun saweg ngandhut winihipun Heru. Ananging Yuyun boten ngguguraken kandhutanipun amargi emut dhateng dosanipun, emut dhateng Gusti. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening Yuyun. Mung krana Gusti Allah sing isih paring pangapunten lan paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun adoh gelem ngukub lan ngrumati. Meh rong minggu Yuyun ngathang- 142
athang ing rumah sakit tanpa daya marga keguguran kandhutane sing isih durung cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Namung amargi Gusti Allah ingkang taksih paring pangapunten lan paring kawelasan gesangipun ingkang kebak dosa menika, wonten kulawarganipun Yuyun tebih ingkang kersa ngukub lan ngrumati. Meh kalih minggu Yuyun ngathang-ngathang wonten ing rumah sakit tanpa daya amargi kaguguran kandhutanipun ingkang taksih dereng cekap umur. Gugur limrah, babar pisan boten dipunjarag. Yuyun ajrih nambahi dosa ingkang dipunakoni sampun kathah dipuntindakaken nalika sesambetan kaliyan Heru. Kutipan mekaten nedahaken bilih nalika Yuyun ngraos was sumelang nalika ngandhut lan dipuntilar dening Heru, Yuyun boten ngguguraken kandhutanipun amargi emut dhateng dosanipun lan dhateng Gusti, menika nedahaken bilih Yuyun ngginakaken mekanisme pertahanan ego ingkang awujud sublimasi. Konflik psikologis ingkang awujud sedhih amargi ngraos piyambakan dipunrampungaken mawi mekanisme pertahanan ego awujud sublimasi dipunlampahaken kanthi cara ngasoraken diri piyambak kanthi ndedonga kanthi ikhlas. Nalika Yuyun kacilakan lan kedah mondhok wonten ing rumah sakit, Yuyun sedhih amargi ngraos piyambakan, ananging Yuyun muji syukur amargi saking kacilakan menika Yuyun boten ngantos cacad badan. Mekaten kutipan ingkang dipunlampahaken dening Yuyun Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake 143
cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane Pangeran dene isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane Gusti Allah makaping-kaping. Ing kaanan kepepet kaya ngene iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 25). Kutipan wonten ing nginggil menika nedahaken bilih nalika wiwitan Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit amargi kacilakan, Yuyun ngraos sedhih amargi raos sepi sangsaya nindhih manahipun. Ananging Yuyun emut dhumateng Gusti Allah muji syukur, amargi saking kacilakan menika piyambakipun taksih dipunparingi kaslametan lan boten wonten peranganing badan ingkang nuwuhaken cacad. Sedaya menika nedahaken bilih kangge ngicalaken raos sedhihipun, Yuyun ngginakaken mekanisme pertahanan ego awujud sublimasi kanthi ngasoraken dhiri piyambak kanthi ndedonga kanthi ikhlas. h. Proyeksi Kita asring ngadhepi kawontenan utawi perkawis ingkang boten dipunkajengaken lan boten saged kita tampi kanthi mengalihkan mawi alesan sanes. Umpaminipun, kita kedah asikep kritis utawi asikep kasar dhateng tiyang sanes, kita sadhar bilih sikep menika boten mentes kita lampahaken, ananging sikep ingkang dipunlampahaken kasebat gadhah alesan bilih tiyang kasebat mentes narimah. Sikep menika kita lampahaken supados kita katingal langkung sae. Mekanisme ingkang boten dipunsadhari ingkang paring pangayoman kita saking kawontenan kasebat dipunwastani proyeksi. Mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi dipunlampahaken dening paraga 144
Yuyun kangge ngadhepi konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, duka, lan kaduwung. Mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi dipunlampahaken dening paraga Yuyun nalika Yuyun ngalami konflik psikologis awujud was sumelang lan duka amargi kepanggih kaliyan Heru. Sasampunipun sewelas taun kepungkur boten kepanggih kaliyan Heru ingkang sampun ndadosaken Yuyun sakit manahipun, dumadakan kekalihipun kepanggih malih nalika Yuyun saweg kaliyan Lisa murid ingkang dipuntresnani badhe kondur saking mucal. Heru dumadakan njedul wonten ing sangajengipun Yuyun amargi badhe methuk putranipun inggih menika Lisa, sanalika Yuyun ngraos was sumelang. Heru nawani Yuyun kondur sesarengan, ananging Yuyun duka lan boten kersa kondur sesasrengan kaliyan piyambakipun lan langkung milih kondur piyambakan. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. "Terima kasih, tidak usah. Tempat tinggalku dekat saja. Selamat siang," wangsulane Yuyun atos nganggo basa Indonesia. Cepet-cepet Yuyun klepat mlaku ndhisiki ngedohi bapak anak sing isih ngadeg mandheg mangu (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). Nalika Heru nawani kondur sesarengan, Yuyun nulak kanthi atur matur nuwun, boten usah amargi dalemipun Yuyun caket. Lan atur sugeng siang wangsulanipun kanthi basa Indonesia. Rerikatan Yuyun klepat mlampah rumiyin nebihi bapak lan putranipun ingkang taksih jumeneng mandheg mangu. Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun nglampahaken mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi kanthi asikep kasar datheng Heru kangge ngadhepi konflik psikologisipun. 145
Nalika Yuyun mangertosi bilih Lisa minangka murid ingkang dipuntresanani menika sejatosipun putra saking priya ingkang ndadosaken Yuyun sakit manahipun, dumadakan Yuyun mungsuhi Lisa. Ananging wonten satunggaling wekdal, Yuyun mangertos bilih Lisa sampun dipuntilar donya dening ibunipun lan lare alit menika boten nate ngraosaken tresnanipun ibu ingkang nglairaken, sanalika Yuyun ngraos kaduwung. Mekanisme pertahanan ego Yuyun awujud proyeksi ingkang dipunlampahaken kanthi nganggep bilih Lisa menika lare ingkang kedah dipunwelasi kados dene piyambakipun. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wektu iku sing dikarepake Lisa jebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih sayang ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). Nalika Yuyun mangertos bilih Lisa sampun dipuntilar donya dening ibunipun, bilih Lisa menika lare alit ingkang boten nate ngraosaken tresnanipun ibu ingkang nglairaken Lisa, Yuyun kaget. Piyambakipun biyen panci sampun nate nyuwun pirsa, Lisa mangsuli menawi ibunipun tindak. Wonten ing wekdal menika sejatosipun Yuyun dereng tanggep ingkang dipunkajengaken Lisa menika ibunipun sampun tilar donya. Sejatosipun lare alit ingkang badhe dipunmungsuhi menika lare prihatin ingkang boten 146
ngraosaken sihing ibu. Sanalika raos trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangraosipun Yuyun. Trenyuh lan welas raosipun manah ningali lare alit ingkang kapedhotan sihipun ibu, sanajan gesangipun piyambak boten langkung kdos saonggok dhuhkita ingkang patut dipunwelasi. Kutipan menika nedahaken bilih mekanisme pertahanan ego Yuyun awujud proyeksi kanthi nganggep bilih Lisa menika lare alit ingkang patut dipunwelasi kados dene piyambakipun. Mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi ugi dipunlampahaken dening Yuyun kangge ngandhepi konflik psikologis wonten ing batosipun ingkang awujud was sumelang lan duka. Yuyun ngraos was sumelang, lan duka nalika Hary kanca guru sakantoripun dumadakan kanthi ngrangkul matur bilih piyambakipun nresnani Yuyun lan kersa dados pacaripun Yuyun. Ananging Yuyun boten kersa amargi nganggep bilih piyambakipun boten mentes kaliyan Hary ingkang umuripun langkung enem. Ananging saking panulakipun Yuyun menika, Hary boten trima kanthi matur tetembungan ingkang ngasoraken Yuyun lan ndadosaken manahipun Yuyun kesenggol amargi nambah setunggal malih priya ingkang ndamel boten tentreming manahipun. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening paraga Yuyun. "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. ... Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawang kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg- 147
dheleg. Kaya ngene iki adate Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji maneh sing nggawe ora tentreming atine (Djaka Lodang edisi 15/16, 2010: 24). Amargi Hary matur tetembungan ingkang mbiji asor Yuyun, Yuyun nyenggrang Hary setengah njerit. Nganggep bilih priya tansah mbiji asor katresnanipun wanita. Ajining dhiri katebas. Priya nganggep saged tumbas tresna kanthi donya lan pangkatipun. Manahipun Yuyun kasenggol. Yuyun boten wangsulan malih. Rerikatan mlayu medal, lawang kantor guru dipunbanting kasar nilar Hary ingkang taksih lungguh dheleg-dheleg. Kados mekaten adatipun Yuyun menawi nembe mawon ketaton. Yuyun piyambak boten mangertos, kedah duka menapa sedhih. Ananging ingkang cetha, tampah priya setunggal malih ingkang damel boten tentreming manahipun. Kutipan menika nedahaken bilih nalika Yuyun ngalamai konflik psikologis awujud was sumelang lan duka, mekanisme pertahanan ego Yuyun ingkang awujud proyeksi mlampah kanthi nganggep bilih saben priya menika sami, sami-sami tansah mbiji asor katresnanipun wanita. Mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi ugi dipunginakaken dening Yuyun nalika ngraos was sumelang, nalika Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit amargi kacilakan, saben priya kudos dene Heru lan Endra sami katingal simpati. Sanalika Yuyun ngraos was sumelang amargi nate ketaton manahipun, mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi kanthi nganggep bilih saben priya menika sami. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. 148
"Yaiki!! Saben priya ngatonake apik karo aku. Ngulungake tangan kanggo aku. Ngetokake simpati sing gedhe. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi aku. Legawa asung pangurbanan kabeh darbeke mbok menawa klebu kurban nyawane! "Nanging aku kepengin ngerti, wong lanang endi sing isih gelem nyawang aku selagine wis ora ana sing bisa diarep-arep saka aku. Ah, wong lanang sing tuminak krana pamrih, ora bakal nyawang kanthi mripat sasisih marang wanita sing ora disenengi maneh...." Pangudarasane Yuyun jronng batin (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 25). Nalika Yuyun mondhok wonten ing rumah sakit amargi kacilakan, saben priya katingal apik dhateng piyambakipun. Ngulungaken asta kangge Yuyun. Katingal simpati ingkang gedhe. Heru saben dinten tilik Yuyun wonten ing rumah sakit, lan boten gothang Endra ugi saben dinten ngurusi kabetahanipun Yuyun ngantos kabetahan barang-barang ingkang sepele. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi Yuyun. Legawa asung pangurbanan sedaya darbenipun mbok menawi kalebet kurban nyawanipun. Ananging Yuyun kepengin mangertos priya pundi ingkang taksih kersa nyawang piyambakipun nalika sampun boten wonten ingkang saged dipunkajengaken saking piyambakipun. Priya ingkang tumindak krana pamrih, boten ningali kanthi mripat sasisih dhateng wanita ingkang boten dipuntresnani malih. Kutipan menika nedahaken bilih mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi ingkang ndadosaken Yuyun nganggep bilih saben priya menika sami. Mekanisme pertahanan ego menika dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngadhepi raos was sumelang wonten ing batosipun amargi nate ketaton manahipun utawi dipunkhianati dening salah satunggaling priya. 149
Mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi kanthi nganggep bilih saben priya menika sami ugi dipuntindakaken dening Yuyun amargi ngalami konflik psikologis awujud duka. Yuyun duka dhateng Endra nalika tresnanipun Endra dipuntulak dening piyambakipun, ananging Endra matur tetembungan ingkang ngasoraken Yuyun kanthi nganggep wanita kados dene barang dagangan. Ngraos langkung saged mundhut katresnanipun wanita kanthi sangsaya inggilipun pangkat lan kathahing arta. Sedaya mekaten amargi Endra mangertos bilih Yuyun saweg dipuncaketi malih dening Heru ingkang dipunanggep sainganipun. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. "Wah, sainganku pancen abot. Malah dudu tandinganku," Endra ngudarasa, lambene mesem. Esem sinis. "Mokal bisa menang!" "Nanging Mas Endra rak wong lanang," sumaure Yuyun manasi. Rasane kebrongot dheweke kepengin ngimbangi. "Biasane wong lanang bakal ngrentengi sewu wanita nalika ditolak wanita siji." Endra kaget krungu omongane Yuyun (Djaka Lodang edisi 19, 2010: 25). Nalika tresnanipun Endra dipuntulak dening Yuyun, Endra nganggep bilih panulakipun menika amargi Heru. Heru ingkang dados sainganipun, Endra ngraos kasaing amargi Heru langkung sugih lan langkung inggil pangkatipun. Mokal saged menang, aturipun Endra kanthi esem sinis. Yuyun mangsuli kanthi manasi bilih Endra menika priya, biasanipun priya menika bakal ngrentengi sewu wanita nalika dipuntulak manita setunggal. Sanalika Endra kaget mireng tetembunganipun Yuyun. Kutipan menika nedahaken bilih paraga Yuyun ngginakaken mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi 150
kanthi nganggep bilih saben priya menika sami kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud duka, duka dhateng paraga Endra ingkang matur tetembungan ingkang ngasoraken paraga Yuyun. Mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi ugi dipnlampahaken dening Yuyun kanthi nganggep bilih salah satunggaling tiyang sami kaliyan tiyang sanes. Nalika Yuyun pindhah mucal, wonten ing papan enggal menika Yuyun manggen wonten ing dalemipun pak Darus kepala sekolah sekolahan anggenipun Yuyun mucal. Saben dinten tindak lan kondur mucal Yuyun sesarengan kaliyan pak Darus, bab mekaten ingkang ndadosaken garwanipun pak Darus cemburu dhateng Yuyun kanthi asring matur tetembungan ingkang ngasoraken Yuyun lan nedahaken bilih piyambakipun mungsuhi Yuyun. Yuyun ugi asring mireng pak Darus lan bu Darus padudon babagan menika. Ndadosaken Yuyun sangsaya was sumelang. Ananging pertahanan ego awujud proyeksi ndadosaken Yuyun nganggep bilih saben tiyang ingkang ngraos cemburu temtu kemawon bakal tumindak kados bu Darus menika. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening Yuyun. Amarga cemburu, priya Endra pengin ngantemi wong lanang saingane. Amarga cemburu wanita prasaja kaya Bu Darus tegel- tegele misuh-misuh lan ngina wanita pepadhane tanpa pawadan sing kuwat (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 25). Amargi cemuburu, priya kados Endra pengin ngantemi Heru ingkang dipunanggep sainganipun. Amargi cemburu, wanita prasaja kados Bu Darus ugi tegel misuh-misuh lan ngina Yuyun wanita pepadhanipun tanpa pawadan ingkang kuwat. Kutipan menika nedahaken bilih kangge ngadhepi konflik 151
psikologis ingkang awujud was sumelang amargi dipunasoraken dening Bu Darus, Yuyun ngginakaken mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi kanthi nganggep bilih saben tiyang ingkang saweg cemburu temtu kemawon bakal tumindak kdos mekaten, kados Endra ingkang cemburu dhateng Heru lan kados Bu Darus ingkang cemburu dhateng Yuyun piyambak. i. Reaksi Formasi Reaksi formasi inggih menika, kawontenan menawi ego indhividhu saged ngendhalekaken dorongan egonipun mawi tindak tanduk ingkang kosok wangsulipun. Mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi kanthi ngendhalekaken sikep dukanipun dipunlampahaken dening Yuyun nalika piyambakipun kepanggih malih kaliyan Heru ingkang sampun sewelas taun boten kepanggih. Pepanggihan menika namung ndadosaken Yuyun emut malih dhateng lelampahan nalika wonten ing jaman enem-enemanipun kaliyan Heru ingkang ndadosaken Yuyun sakit manahipun amargi dipunkhianati dening Heru. Amargi mekaten, nalika kepanggih malih kaliyan Heru, sanalika Yuyun emosi lan kepengin ngunek-unekaken Heru. Ananging kanthi mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi, Yuyun saged ngendhalekaken emosinipun. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. "Aku ora kepengin patemon iki. Aku ora sudi ndeleng dhapurmu maneh," mengkono panjeriting atine Yuyun. Dheweke kepengin ngunek-unekake priya kuwi nanging ora ana satembung wae kumecap saka lambene. Yuyun ora kuwawa omong apa-apa maneh. Kringet atis nelesi saranduning awake siing ndredeg nahan 152
mbiudaging pangrasa. "Elinga iku priya durjana. Priya sing wis ngrusak uripmu! Priya iblis pisuhana! Kae ana watu ing cedhakmu bandhemen raine....." Swara batin iku tansah mbenginging ing kuping Yuyun mung merem megen napas......(Djaka Lodang edisi 09, 2010: 25). Boten kepengin kepanggih malih kaliyan Heru. Boten sudi ningali pasuryanipun malih. Mekaten panjeriting manahipun Yuyun. Piyambakipun kepengin ngunek-unekaken priya menika ananging boten wonten satembung mawon ingkang kumecap saking lathinipun. Yuyun boten kuwawa atur menap-menapa malih. Kringet asrep nelesi saranduning badanipun ingkang ndredeg nahan pambiudaging pangraos. Suwanten batosipun Yuyun matur bilih Heru menika priya durjana ingkang sampun ngrisak gesangipun Yuyun. Suwanten batos menika atur bilih Yuyun ken mbandhem Heru ngagem sela ingkang wonten ing caketipun. Ananging Yuyun namung merem megen napas. Kutipan menika nedahaken bilih kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud duka, Yuyun ngginakaken mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi kanthi ngendhalekaken sikep dukanipun. Mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngandhepi konflik psikologis awujud duka kanthi ngindhari Heru. Pepanggihan kaliyan Heru namung ndadosaken Yuyun emosi lan nyengit amargi emut dhateng panalangsa lelampahan wonten ing sewelas taun kepungkur nalika dipunkhianati dening ugi 153
Heru. Yuyun nganggep sampun boten prelu kepanggih malih kaliyan Heru. Mekaten kutipan ingkang dipuntindakaken dening paraga Yuyun. "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru. Apa sing mbok angen- angen karo aku biyen wis bisa kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ancik-ancik ajure panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik. Wong lanang licik, pengecut. Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh karo wong lanang sing jenenge Heru Purnomo. Mung ngelingake panalangsa lelakon sing wis kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake (Djaka Lodang edisi 10, 2010: 24). Wonten salebeting batosipun Yuyun matur bilih Heru sampun sukses. Menapa ingkang dipunkajengaken saking Yuyun sampun saged kagayuh sedaya. Gesangipun Heru sukses, Heru sampun menang. Kamenangan kanthi ancik-ancik ajuring panguripanipun tiyang sanes. Heru panci priya ingkang kepenak piyambak. Heru licik. Priya ingkang licik, pengecut lan khianat. Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha ingkang ndamelpulung manahipun Yuyun sangsaya perih mawon. Boten wonten prelunipun kepanggih malih kaliyan priya ingkang namanipun Heru Purnomo. Namung ngemutaken panalangsa lelampahan ingkang sampun kliwat, ingkang sadangu menika saged kalipur lan kalalekaken. Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun badhe ngindhari Heru supados boten emut sedaya lelampahan ingkang sampun kliwat ingkang ndadosaken Yuyun duka saben kepanggih kaliyan Heru. Babagan mekaten dipunwastani mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi. 154
Mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngadhepi konflik psikologis awujud cubriya. Yuyun cubriya dhateng Heru nalika Heru tindak dhateng asramanipun Yuyun kanthi nitih mobil mewahipun. Yuyun nganggep bilih Heru namung badhe pamer kasuksesanipun kanthi gantos-gantos mobil mewahipun saben kepanggih kaliyan Yuyun. Cubriya ingkang dipuntumuti raos dhendham nuwuhaken dorongan id Yuyun badhe tumindak kasar dhateng Heru. Ananging mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi ingkang ngendhalekaken Yuyun tumindak kados mekaten kanthi emut dhumateng Gusti. Mekaten kutipan ingkang dipunlamapahken dening Yuyun. Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! (Djaka Lodang edisi 17, 2010: 45). Samenika gedhenipun raos sengit lan dhendham dahteng Heru ingkang sumimpen wonten ing jiwanipun Yuyun amargi tumindakipun Heru wonten ing jaman enem-enemipun ingkang ndadosaken Yuyun tuwuh pepenginan badhe tumindak kasar saben kepanggih kaliyan Heru. Kados dene nalika Heru tindak dahteng asramanipun Yuyun badhe manggihi piyambakipun Yuyun kepengin nyilakani Heru ngangge mandhau ingkang kapasang wonten ing tembok sanginggilipun Heru. Ananging Yuyun saged ngendhalekaken pepenginan menika kanthi emut dhateng Gusti. Piyambakipun enggel-enggal mbucal paningalipun saking mandhau ingkang cumanthel angker wau ingkang ugi 155
dipunraosaken wonten daya magisipun. Kutipan mekaten nedhaken bilih Yuyun nglampahaken mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi kangge ngadhepi konfliki psikologisipun ingkang awujud cubriya dhendham kanthi emut dhateng Gusti. Wonten ing pungkasaning cariyos, mekanisme pertahanan ego ugi dipunlampahaken dening Yuyun kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud kaduwung kanthi sadhar tumrap sedaya luputipun. Yuyun ngraos kaduwung amargi mangertos bilih tumindakipun sadangu menika sampun ndadosaken saben tiyang ingkang nresnani piyambakipun sengsara. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. Sewengi Yuyun merem sak kedhep wae ora bisa, apa maneh turu kanthi tentrem kaya ngendikane Pak Santo, dheweke nglimbang- nglimbang....... "Aku rumangsa wis nggawe sengsarane wong-wong sing sejatine banget nresnani aku kanthi tulus. Wuta mripatku krana aku rumangsa dadi wong sing sengsara dhewe. Aku dadi wong sing cilaka dhewe ing donya iki. Wong sing kudune nampa kawigaten lan pangalembana sing mirunggan awi kekendelane ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran! Iki ora liya sikep kamalungkungku, kaangkuhanku wujud liya" (Djaka Lodang edisi 25, 2010:24). Nalika Yuyun maos layang saking Heru ingkang nyariosaken bilih lelampahan ingkang ndadosaken Yuyun ngraos dipunkhianati dening Heru menika namung salah paham. Nalika semanten, Heru dereng nerangaken sedayanipun babagan Heru dipunjodokaken dening pamanipun, ananging Yuyun sampun emosi lan duka lajeng boten kersa mirengaken Heru anggenipun nerangaken perkawis ingkang saleresipun, Yuyun minggat lan ngindhari Heru. Ndadosaken Heru kapeksa nampi jejodoan menika, Heru pala lan 156
krama kaliyan wanita ingkang boten dipuntresnani, wanita ingkang sajatosipun sampun ngandhut winihipun priya sanes. Ananging wanita menika tilar donya nalika nglairaken bayinipun. Lajeng Heru kedah nggesangaken bayi menika, bayi ingkang sajatosipun sanes winihipun. Bayi menika ingkang samenika sampun dados kenya alit lan dados murid ingkang dipuntresnani dening Yuyun saderengipun Yuyun kepanggih malih kaliyan Heru. Ananging sasampunipun kepanggih malih kaliyan Heru, Yuyun dumadakan nyengit kenya alit (Lisa) menika. Amargi samangertosipun Yuyun, Lisa menika putranipun Heru kaliyan wanita ingkang dipunjodokan dening pamanipun. Yuyun dhendham dahteng Heru amargi nganggep bilih gesangipun ingkang sengsara sasampunipun nilar Heru amargi tumindakipun Heru piyambak. Yuyun males sakit manahipun kanthi ngindhari Heru ingkang taksih nresnani piyambakipun lan nyengit Lisa. Ananging, nalika Heru nerangaken babagan ingkang saleresipun mawi layang lan paring kabar bilih piyambakipun saweg sakit mondhok wonten ing rumah sakit, ndadosaken Yuyun ngraos kaduwung. Sadalu Yuyunmerem sak kedhep mawon boten saged, menapa malih tilem kanthi tentrem. Yuyun rumangsa sampun damel sengsaranipun para tiyang ingkang sajatosipun nresnani piyamabakipun kanthi tulus. Yuyun nganggep bilih mripatipun sampun wuta amargi piyambakipun rumangsa dados tiyang ingkang cilaka piyambak wonten ing donya menika. Tiyang ingkang kedahipun nampi kawigatosan lan pangalembana ingkang mirunggan awit saking kekendelanipun ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran. 157
Menika namung sikep kamalungkung lan kaangkuhanipun piyambak. Kutipan menika nedhaken bilih mekanisme pertahanan ego awujud reaksi formasi ingkang ndadosaken Yuyun sadhar tumrap luputipun. j. Agresi Agresi saged awujud langsung lan pengalihan. Agresi langsung inggih menika ingkang dipunlampahaken kanthi langsung dhateng salah satunggaling tiyang utawi objek ingkang minangka sumber frustasi. Agresi ingkang dipunalihaken inggih menika menawi salah satunggaling tiyang ngalami frustasi ananging boten saged nglampahaken kanthi marem dhateng sumber frustasi kasebat amargi boten cetha. Mekanisme pertahanan ego awujud agresi langsung dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngadhepi konflik psikologis ingkang awujud duka kanthi ngincim Heru. Yuyun duka dheteng Heru amargi Yuyun boten kersa kepanggih malih kaliyan Heru ingkang namung ngemutaken Yuyun dhateng lelampahan wonten ing jaman enem- enemanipun, ananging Heru tetep ngotot nyaketi Yuyun, ndadosaken Yuyun duka lan tuwuh rantaman ingkang boten prayoga wonten ing batosipun Yuyun. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. "Aku wis bola-bali nulak lan ngendhani Mas Heru kok tetep ngotot nyedhaki aku, aja nyalahake yen dumadakan tuwuh rancangan ing jroning utegku. Rantaman sing mesthi ora prayoga, "Yuyun ngincim jroning ati (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24). Yuyun nyengit Heru amargi lelampahan wonten ing jaman enem- enemanipun. Yuyun boten pengin kepanggih malih kaliyan Heru amargi 158
pepanggihan menika namung ngemutaken Yuyun ingkang sampun ndadosaken Yuyun sakit manahipun, lan pepanggiahan menika namung ndadosaken Yuyun duka dhateng Heru. Nalika ing wekdal Heru manggihi Yuyun, wonten ing batosipun Yuyun ngincim Heru kanthi matur bilih Yuyun sampun asring nulak lan ngendhani Heru kok Heru tetep ngotot nyaketi Yuyun, ampun nyalahaken Yuyun menawi dumudakan tuwuh rancangan wonten salebeting utekipun Yuyun. Rantaman ingkang mesthi mawon boten prayoga. Kutipan menika nedahaken bilih mekanisme pertahanan ego awujud agresi dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud duka. Mekanisme pertahanan ego awujud agresi ugi dipunlampahaken dening paraga Yuyun kanthi males tumindakipun Heru kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud dhendham. Raos dhendham tuwuh wonten salebeting batosipun Yuyun amargi asring kepanggih kaliyan Heru ingkang ndadosaken Yuyun emosi amargi pepanggiham menika namung ngelingaken lelampahan ingkang ndamel sakit manahipun Yuyun. Mekaten kutipan ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun. "Aku kepengin nggawe petungan! Aku kepengin males dheweke!! Mesthi saka lambene ora klakon ana panjalukan ngapura kaya sing tinulis ing layange" (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24). Kula kepengin ndamel petungan. Kula kepenging males Heru. Mesthi saking lathinipun boten kalampahan wonten panyuwun pangapunten kadoe dene ingkang kaserat wonten ing layangipun. Kutipan 159
menika nedhahaken bilih mekanisme pertahanan ego awujud agresi kanthi males tumindakipun Heru kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud dhendham. k. Stereotype Stereotype inggih menika konsekuensi sanes saking frustasi, inggih menika tindak tanduk ingkang dipunlampahaken kathi dipunambal-ambali. Mekanisme pertahanan ego awujud stereotype dipunlampahaken dening paraga Yuyun kanthi asring ngilo nyetitekaken blegeripun kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud duka lan boten jenjem. Yuyun ngraos duka lan boten jenjem nalika pikantuk tetembungan ingkang ngina piyambakipun saking Bu Darus, tetembungan ingkang nedahaken Yuyun prawan tuwa . Bu Darus tumindak kados mekaten amargi cemburu dhateng Yuyun ingkang caket kaliyan garwanipun. Mekaten kutipan ingkang dipunalami dening paraga Yuyun. "Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun" (Djaka Lodang edisi 23, 2010: 24). Yuyun nampi tetembunganipun Bu Darus menika minangka pangina tumrap badanipun. Bu Darus matur bilih tiyang ingkang pinter kados Yuyun ingkang gadhah jabatan, pasuryanipun ayu, tiyang kutha pisan. Nunggu menapa malih. Mumpung dereng sangsaya tuwa. Menawi kangge ukuran tiyang dusun panggenanipun Bu Darus menika, yuswa kados Yuyun menika sampun 160
kalebet tuwa. Sanalika Yuyun kisinan mireng tetembungan mekaten. Pasuryanipun ngraos benter. Wanita ingkang dereng ganep kalih sasi menika kumawani mlebet wonten ing perkawis pagesanganipun wanita ingkang paling pribadi. Yuyun nampi tetembunganipu Bu Darus menika minangka pangina tumrap piyambakipun. Wonten ing ngajeng kaca pengilon asring ngilo nyetitekaken blegeripun, kanthi suwanten wonten ing batosipun bilih menapa piyambakipun sampun sepuh sanget, menapa sampun dados elek pasuryanipun. Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun nglamahaken mekanisme pertahanan ego awujud stereotype kanthi asring nyetitekaken blegeripun kangge ngadhepi konflik psikologisipun ingkang awujud duka lan boten jenjem. Karya sastra sanes realitas ingkang saleresipun. Wonten babagan menika, boten sedaya lelampahan wonten ing karya sastra pasthi dipunserat kanthi urut ngantos pungkasaning lelampahan (close ending). Wonten gandheng rentetipun kaliyan usaha kangge ngrampungaken konflik psikologis wonten salebeting cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ugi dipunpanggihi setunggal perkawis ingkang boten malih dipuncariyosaken, inggih menika mekaten. Yuyun nora kwawa mbacutake maca layang abang jambu iki. Sanalika sirahe rasane mumet banget. Rasa sedhih, trenyuh lan bingung ngumpul dadi siji nyesak ing dhadha sing rasane kaya arep mbledhos-mbledhosa. Ah, Mas Heru ora tau lali dina klairane. Yuyun dhewe lali dina iki dina pungkasan ing umure sing 33 taun. Yuyun ora kwawa ngempet mbludaging pangrasa lan emosi, dheweke ngrungkebi tangane sandhuwuring meja. Tangis wadon sing getir. Tangis 161
panalangsa ing kantor guru sing adhem lan sepi..... (Djaka Lodang edisi 14, 2010: 24). Yuyun boten kwawa nglajengaken maos layang abrid jambu saking Heru. Sanalika mustakanipun mumet sanget. Raos sedhih, trenyuh lan bingung ngempal nyawiji nyesak wonten ing dhadha ingkang raosipun kados badhe mbledhos-mbledhosa, amargi saking layang menika Yuyun mangertosi bilih sajatosipun Heru boten nate kesupen dinten klairanipun Yuyun. Yuyun piyambak kesupen bilih dinten menika pungkasaning yuswanipun ingkang 33 taun. Yuyun boten kwawa ngempet mbludaging pangraos lan emosi, piyambakipun ngrungkebi astanipun wonten ing sanginggilipun meja. Yuyun nangis mingseg-mingseg. Tangis wanita ingkang getir. Tangis panalangsa wonten ing kantor guru ingkang asrep lan sepi. Kutipan menika nedahaken bilih Yuyun ngraos boten jenjem amargi boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken, inggih menika Yuyun sampun sengit sanget dhateng Heru lan nganggep Heru menika priya ingkang durjana sampun ngianati piyambakipun, ananging sajatosipun Heru taksih nresnani piyambakipun. Sasampunipun Yuyun mangertosi sedaya mekaten sanalika ngraos boten jenjem wonten batosipun. Anaging konflik psikologis ingkang awujud boten jenjem boten saged dipunpanggihi cara utawi usaha anggenipun ngrampungaken, amargi sasampunipun kutipan menika sampun boten dipuncariyosaken pungkasaning lelampahanipun. 162
4. Perkembangan Kapribaden Paraga Yuyun wonten ing Cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir Anggitanipun Adinda AS Yuyun inggih menika paragatama wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Yuyun salah satunggaling wanita ingkang sulistya kanthi polatan ingkang adat sabene sumeh lan kathah asemipun, Yuyun ugi minangka guru SD ingkang dipunurmati dening murid- muridipun. Ananging, pepenggihan kaliyan Heru minangka priya ingkang wonten ing jaman enemipun ingkang sampun ngjur-jur manahipun, ndadosaken Yuyun wanita ingkang sereng lan kebak wonten ing raos dhendham dhateng Heru lan priya sanes ingkang nyaketi piyambakipun. Sasampunipun Yuyun ngadhepi sedaya konflik psikologis kaliyan para tiyang wonten ing sakiwa tengenipun, mliginipun Heru, Yuyun sadhar bilih piyambakipun rumaos sampun ndamel sengsaranipun para tiyang ingkang sejatosipun sanget nresnani piyambakipun kanthi tulus. Mekaten pirembagan ngengingi perkemabangan kapribaden paraga Yuyun. Sawijining layang pratelan lan katetepaning ati! Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong-wong sing pada nyawiyah kadidene prawan tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 24). Amargi ngraos nate dipunkhianati, sistem ego nyebabaken Yuyun gadhah tekad badhe gesang piyambakan lan langkung milih ngadhepi patraping para tiyang ingkang sami nyawiyah kados dene prawan tuwa. 163
Yuyun ajrih lan kuatos menawi mangunbale wisma ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamantepan. Yuyun isih ketok-ketoken lelakon jaman semana. Sawijining prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe (Djaka Lodang edisi 09, 2010: 24). Sistem ego ndadosaken Yuyun kuatos menawi nyobi mbikak atinipun kangge priya sanes kados Endra, mangke bakal dipunkhianati malih kados lelampahan wonten ing jaman enemipun kaliyan Heru. Amargi ngantos samenika prastawa lelampahan nalika kaliyan Heru taksih nabet tatu wonten ing batosipun Yuyun. Mung krana Gusti Allah sing isih paring pangapunten lan paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun. Meh rong minggu Yuyun ngathang-athang ing rumah sakit tanpa daya marga keguguran kandhutane sing isih durung cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru (Djaka Lodang edisi 11, 2010: 24). Sistem Id ingkang ndadosaken Yuyun nglamapahaken dosa nalika sesambetan kaliyan Heru. Ananging, superego njedul nalika Yuyun ngandhut winihipun Heru. Yuyun ngraos dosa lan boten kepengin nambahi dosa malih lan emut dhateng Gusti, amargi mekaten Yuyun boten ngguguraken kandhutanipun ewadene Heru boten tanggel jawab. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wektu iku sing dikarepake Lisa jebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi 164
iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih sayang ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). Sistem Id ndadosaken Yuyun nyengit Lisa amargi ngraos cemburu Lisa menika putranipun wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking piyambakipun. Ananging, nalika Yuyun mangertos bilih Lisa boten nate ngraosaken sihing ibu, sistem ego ndadosaken Yuyun mikir kanthi realita bilih Yuyun boten mentes nyengit lare alit ingkang sampun kapedhotan sihing ibu. "Kata papa, mama Lisa dulu secantik bu Yuyun," pangucape Lisa lugu Atine Bu Guru kumesar. Raine rasane panas. Nanging rasa trenyuh ngalahake sakabehing pangrasa. Tanpa sadar Lisa dirangkul, dielus-elus sirahe kanthi asih. Banjur dibisiki ing kupinge, "Lisa tentu saja dapat anggap bu Yuyun sebagai mama Lisa bukan?" (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 24). Nalika Lisa matur bilih ibunipun menika ayu kados dene Yuyun, sanalika atinipun Yuyun kumesar. Pasuryanipun ngraos benter. Raos trenyuh ngalahaken sedayaning pangraos. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun tanpa sadar ngrangkul Lisa, dipunelus-elus sirahipun kanthi asih. Lajeng, matur bilih Lisa saged nganggep bilih Yuyun menika minangka ibunipun. Yuyun ngraosaken sangsaya boten jenjem nalika ningkali kapolosanipun Lisa. Mekaten kutipan ingkang dipunraosaken dening Yuyun. "Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai-ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen-angen, 165
lunga seneng-seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik lan lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa (Djaka Lodang edisi 12, 2010: 25). Nalika Lisa ngjak Yuyun rekreasi sesarengan kaliyan Heru, sanalika batosipun Yuyun bingung amargi Yuyun piyambak nate gadhah pepenginan rekreasi sesarengan kaliyan Heru lan putranipun, putra saking kekalihipun mesthi mawon. Sanes Lisa. Ananging, sistem ego Yuyun ingkang ndadosaken boten kalakon matur terus terang, amargi dipunraosaken boten patut menawi matur babagan lara atinipun wanita diwasa dhumateng Kenya alit kados Lisa. "Aah...Aja sembranan, ah. Isin mengko yen konangan murid- murid. Dikira awake dhewe pacaran!" ujare Yuyun kaget. Kanthi sabar disingkirake tangane Hery saka pundhake. Sanadyan dheweke wis kerep krungu gojegane wong siji iki, nanging krungu omongan ngenani pacar iki rasane atine ora kepenak (Djaka Lodang edisi 14, 2010: 25). Yuyun nalika Hary tumindak sembrana dhateng piyambakipun. Kanthi sabar dipunsingkiraken astanipun Hary saking pundhakpun, amargi Yuyun boten kepengin tumindak sembranan ingkang boten gadhah moral menika konangan murid-muridipun. Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane Pangeran dene isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane Gusti Allah makaping-kaping. Ing kaanan kepepet kaya ngene 166
iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe (Djaka Lodang edisi 15, 2010: 25). Superego njedul nalika Yuyun manggihi kawontenan ingkang kepepet, Yuyun emut dhateng Gusti Allah. Yuyun muji syukur dhateng Gusti dene taksih dipunslametaken saking kacilakan. Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! (Djaka Lodang edisi 18, 2010: 24). Nalika Yuyun kepanggih kaliyan Heru ingkang sampun ngejur-jur manahipun, sistem Id ndadosaken tuwuh raos sengit lan dhendham wonten ing batosipun Yuyun. Semono gedhenipun raos sengit lan dhendham ingkang sumimpen wonten ing jiwanipun, ndadosaken Yuyun badhe tumindak ala dhateng Heru. Ananging, sanalika superego njedul lan ndadosaken Yuyun emut dhateng Gusti bilih piyambakipun boten pareng tumindak ala dheteng Heru. "Ya ora, Pak. Kaya Jeng Yuyun iki, upamane. Wonge pinter duwe jabatan, rupane ayu, wong kutha pisan. Nunggu apa maneh, Jeng. Mumpung durung sangsaya tuwa. Nek kanggo ukuran wong ndesa kene saumur-umurane Jeng Yuyun iki rak klebu......." Ucapane Bu Darus kapedhot marga bojone sing lungguh ing jejere ngidak banter sikile. Pak Darus ngenggokake bahan caturan, nanging Bu Darus tetep ngotot. Yuyun tumungkul kisinan. Raine rasane panas. Wanita sing durung genap rong wulan tepung iku kumawani mlebu ing perkara panguripane wanita sing paling pribadi (Djaka Lodang edisi 22, 2010: 27). 167
Amargi raos cemburu, Bu Darus tumindak ngina kanthi pocapan ingkang sajatosipun nedahaken Yuyun menika prawan tuwa. Mireng tetembungan ingkang ngasoraken piyambakipun, sanalika energi psikis sistem id ningkat lan nuwuhaken pepenginan badhe mbrontak wonten ing batosipun. Ananging sistem ego ndadosaken Yuyun mikir malih, bilih piyambakipun boten mentes males pocapanipun Bu Darus amargi piyambakipun namung numpang lan dereng dangu mapan wonten ing dalemipun. "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes. "Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." "Aku ora butuh donyamu. Aku mbutuhake panjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru (Djaka Lodang edisi 25, 2010: 25)". Yuyun kwatos nalika Heru wonten ing rumah sakit lan matur bilih piyambakipun badhe masrahaken lisa lan sedaya darbenipun kangge Yuyun sarta Lisa. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun sadhar saking luputipun. Yuyun boten pengin kelangan Heru malih amargi luputipun Yuyun piyambak. Amargi mekaten, Yuyun boten kersa nampi darbenipun Heru, Yuyun namung mbetahaken Heru kaliyan Lisa lan Yuyun ngakeni luputipun, Yuyun kuatos kecalan Heru malih. Minangka salah satunggaling wanita diwasa, Yuyun gadhah pepenginan kangge mangun bale wisma kaliyan priya ingkang dipuntresnani. Piyambakipun kepengin mangun bale wisma kliyan Heru. Ananging pepenginan Id Yuyun kasebat dipunalangi dening raos ajrih (ego), menawi 168
mangun bale wisma boten bagya amargi kebak ing was sumelang lan tanpa kamatepan amargi pengalamanipun nate dipunkhianati dening Heru wonten ing jaman nem-nemanipun. Raos ajrih kasebat nedahaken bilih Yuyun dereng gadhah jati diri minangka wanita ingkang diwasa. Sikep menika ndadosaken Yuyun menekan raos tresnanipun dhateng Heru lan nganggep bilih sedaya priya ingkang nyaketi sami kaliyan Heru. Sikep kasebat ugi ndadosaken Yuyun dhendham lan nyengit Heru kalian Lisa putranipun Heru. Superego menuntun Yuyun kangge ngrenungaken sedaya ingkang sampun dipunlampahaken sahengga piyambakipun manggihi jati dirinipun minangka wanita ingkang diwasa. Piyambakipun sadhar bilih raos sengit lan dhendhamipun menika namung amargi salah paham sarta amargi sikep kumalungkungipun. Yuyun ugi sadhar saking dosa-dosanipun sampun damel sengsara para tiyang ingkang sajatosipun sanget nresnani piyambakipun. 169
BAB V PANUTUP A. Dudutan Adhedhasar saking asiling panaliten lan pirembagan ingkang sampun dipunlampahaken, saged dipunpendhet dudutan kados mekaten. 1. Konflik psikologis ingkang dipunalami dening paragatama wanita, inggih menika paraga Yuyun wonten salebeting cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS wonten 9 wujud, inggih menika was sumelang, duka, bingung, sedhih, kaduwung, meri, cubriya, dhendham, ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman. Saking sedaya wujud konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir, saged dipundudut bilih paraga Yuyun ngalami sedaya konflik psikologis kawiwitan amargi saking dhorongan id ingkang dipunraosaken. 2. Panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten salebeting cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS wonten 13 panyebab, inggih menika ngraos nate dipunkhianati, kepnggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru), boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken, kawontenan ingkang boten ngremenaken, ngraos boten gadhah kantentreman, ngraos piyambakan, ngraos dipunasoraken, nampik 170
pitulunganipun Heru, emut dhateng masa lalunipun, kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng, dipunsembranani, lan nate nglampahaken dosa. Saking sedaya panyebab konflik menika, panyebab ingkang asring ndadosaken konflik psikologis wonten ing batosipun paraga Yuyun inggih menika amargi ngraos nate dipunkhianati. 3. Kupiya kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun wonten salebeting cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir, inggih menika mekanisme pertahanan ego ingkang wonten 11 wujud, inggih menika represi kangge ngrampungaken konflik psikologis awujud was sumelang kanthi menekan salah satunggaling pepenginan, konflik psikologis awujud boten jenjem kanthi ngempet salah satunggaling pangraos kanthi ngeremaken mripat; mekanisme pertahanan ego awujud rasionalisasi kangge ngrampungaken konflik psikologis awujud bingung kanthi motif sakit manah dipungantos mawi alesan sakit badan, lan narimah kanyatan; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud pengalihan kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud duka kanthi duka dhateng murid ingkang dipuntresnani amargi paraga Yuyun sengit dhateng Bapakipun murid menika; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud regresi kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud bingung, lan ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman kanthi dados kados dene wanita ingkang durjana; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud fantasi dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang 171
awujud was sumelang, lan kaduwung kanthi ngajab sedaya perkawis menika namung impen amargi saking kathahing perkawis ingkang dipunalami; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud apatis dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud kaduwung, was sumelang kanthi narimah kanyatan ingkang boten dipunkajengaken amargi emut dhateng dosanipun, lan asikep pasrah; mekanisme pertahanan ego awujud sublimasi dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, lan sedhih kanthi emut dhateng Gusti amargi dosanipun, pindhah mucal, nggantos raos was sumelang mawi tumindak ingkang relistis, mikir kanthi positif, lan ngasoraken dhiri piyambak kanthi ndedonga kanthi ikhlas; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud proyeksi dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud was sumelang, duka, lan kaduwung kanthi asikep kasar dhateng Heru, nganggep bilih saben priya menika sami, nganggep tiyang sanes sami kaliyan piyambakipun, nganggep salah satunggaling tiyang sami kaliyan tiyang sanes; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud reaksi formasi dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud duka, cubriya, dhendham, lan kaduwung kanthi ngendhalekaken sikep kasaripun, ngindahri Heru, emut dhateng Gusti, lan sadhar tumrap luputipun; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud agresi dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud duka, lan dhendham kanthi ngincim Heru lan males tumindakipun 172
Heru; mekanisme pertahanan ego ingkang awujud stereotype dipunlampahaken kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang awujud duka, lan was sumelang kanthi asring ngilo nyetitekaken blegeripun. Saking sedaya wujud mekanisme pertahanan ego menika, saged dipundudut bilih mekanisme pertahanan ego awujud proyeksi ingkang asring dipunginakaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami. 4. Perkembangan kapribadenipun paragatama Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir inggih menika minangka salah satunggaling wanita diwasa, Yuyun gadhah pepenginan kangge mangun bale wisma kaliyan priya ingkang dipuntresnani. Piyambakipun kepengin mangun bale wisma kliyan Heru. Ananging pepenginan Id Yuyun kasebat dipunalangi dening raos ajrih (ego), menawi mangun bale wisma boten bagya amargi kebak ing was sumelang lan tanpa kamatepan amargi pengalamanipun nate dipunkhianati dening Heru wonten ing jaman nem- nemanipun. Raos ajrih kasebat nedahaken bilih Yuyun dereng gadhah jati diri minangka wanita ingkang diwasa. Sikep menika ndadosaken Yuyun ngempet raos tresnanipun dhateng Heru lan nganggep bilih sedaya priya ingkang nyaketi sami kaliyan Heru. Sikep kasebat ugi ndadosaken Yuyun dhendham lan nyengit Heru kalian Lisa putranipun Heru. Superego menuntun Yuyun kangge ngrenungaken sedaya ingkang sampun dipunlampahaken sahengga piyambakipun manggihi jati dirinipun minangka wanita ingkang diwasa. Piyambakipun sadhar bilih raos sengit 173
lan dhendhamipun menika namung amargi salah paham sarta amargi sikep kumalungkungipun. Yuyun ugi sadhar saking dosa-dosanipun sampun damel sengsara para tiyang ingkang sajatosipun sanget nresnani piyambakipun. Yuyun saged nemtokakaen pilian gesangipun menika nedahaken bilih Yuyun sampun kasil ngelawi proses pados jati diri ingkang boten uwal saking Id, Ego, lan Super Ego ingkang wonten salebeting jiwanipun. Dipunsadhari menapa boten, saben tiyang temtu kemawon gadhah Id, Ego, lan Super Ego. Tigang komponen menika paring kontribusi anggenipun mujudaken kapribaden salah satunggaling tiyang. Becik menapa ala kapribaden ingkang kawujud dipuntemtokaken dening bageyan kapribaden menapa antawis Id, Ego, lan Super Ego ingkang langkung dominan. B. Implikasi Panaliten menika ngrembag babagan wujud konflik psikologis, panyebab konflik psikologis, kupiya kangge ngrampungaken konflik psikologis, perkembangan kapribadenipun paragatama Yuyun wonten salebeting cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS. Panaliten menika dipunkajengaken saged mbiyantu para pamaos karya sastra ngengingi faktor-faktor psikologis ingkang saged paring pangaribawa tumrap pangrembakaning jiwa manungsa, lan ugi saged mbabar pitutur-pitutur pagesangan ingkang wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir 174
anggitanipun Adinda AS ingkang saged ndadosaken langkung tresna dhateng karya sastra Jawa. C. Pamrayogi Adhedhar saking dudutan lan implikasi wonten ing nginggil menika, paneliti saged paring pamrayogi mekaten. Amargi taksih sakedhik bab ingkang dipuntaliti wonten ing panaliten menika, sahengga taksih wonten bab sanes ingkang saged dipuntaliti wonten ing babagan sastra. Bab menika umpaminipun, unsur intrinsik wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS, lan pitutur ingkang saged dipunpendhet saking cariyos wonten ing cerbung menika. 175
KAPUSTAKAN Aminuddin. 1991. Pengantar Apresiasi Karya Sastra. Bandung: C.V. Sinar Baru. Arifianie, Ani Dessy (07205244193). 2012. Konflik Batin Tokoh Utama dalam Novel Katresnan Lingsir Sore Karya Yunani (Skripsi). Jurusan Pendidikan Bahasa Daerah. Fakultas Bahasa dan Seni.Universitas Negeri Yogyakarta. Djaka Lodang. 2010. Djaka Lodang Edisi 31 Juli sampai 20 November 2010. Yogyakarta: PT Djaka Lodang Pers. Eagleton, Terry. 2010. Teori Sastra Sebuah Pengantar Komprehensif (Edisi Terbaru). Diterjemahkan dalam Bahasa Indonesia oleh Harfiyah Widiawati. Yogyakarta: Jalasutra. Endraswara, Suwardi. 2008. Metode Penelitian Psikologi Sastra. Yogyakarta: Medpress. ___________________. 2004. Metodologi Penelitian Sastra. Yogyakarta: Pustaka Widyatama. ___________________. 2006. Metodologi Penelitian Sastra. Yogyakarta: Pustaka Widyatama. Fakultas Bahasa dan Seni. 2012. Panduan Tugas Akhir. Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Yogyakarta. Faruk. 2010. Pengantar Sosiologi Sastra (Edisi Revisi). Yogyakarta: Pustaka Pelajar. Freud, Sigmund. 1984. Memperkenalkan Psikoanalisis: Lima Ceramah. Diterjemahkan dalam bahasa Indonesia oleh K. Bertens. Jakarta: Gramedia. Minderop, Albertine. 2010. Psikologi Sastra: Karya Sastra, Metode, Teori, dan Contoh Kasus. Jakarta: Yayasan Pustaka Obor Indonesia. Moleong, Lexy J. 1994. Metodologi Penelitian Kualitatif. Bandung: Rosdakarya. Nurgiyantoro, Burhan. 2002. Teori Pengkajian Fiksi. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Sayuti, Suminto A. 2002. Berkenalan dengan Prosa Fiksi. Yogyakarta: Gama Media. 176
Semi, Atar. 1985. Kritik sastra. Bandung: Angkasa. Siswantoro. 2004. Metode Penelitian Sastra: Analisis Psikologis. Surakarta: Sebelas Maret University Press. Stanton, Robert. 2007. Teori Fiksi Robert Stanton. Yogyakarta: Pustaka Pelajar. Susanto, Dwi. 2012. Pengantar Teori Sastra. Yogyakarta: Caps. Tarigan, H Guntur. 1991. Prinsip-prinsip Dasar Sastra. Bandung: Angkasa. Teeuw. 1984. Sastra dan Ilmu Sastra: Pengantar Teori Sastra. Jakarta: Pustaka Jata. Tim Penyusun Balai Bahasa Yogyakarta. 2001. Kamus Basa Jawa (Bausastra Jawa). Yogyakarta: Penerbit Kanisius. Wellek, Teori Austin, Warren. Kesusastraan.Diterjemahkan dalam Bahasa Indonesia oleh Melani Budianta. Jakarta: PT Gramedia Pustaka Utama. Rene dan 1995. . Diunduh pada tanggal 10 Maret 2013. Diunduh pada Tanggal 25 Mei 2013. 177
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS No. Kutipan Episode/ Watak Struktur Wujud Konflik Data Data Kaca Kapribaden Psikologis ingkang Gadhah Konflik Id Ego Super Ego 1 2 lan katetepaning ati! Sawijining Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong-wong sing pada nyawiyah kadidene prawan tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Yuyun semana. Sawijining prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe. layang pratelan isih ketok-ketoken lelakon jaman 1/24 1/24 Berpendirian teguh Berpendirian teguh √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 3 4 5 Oh, sawijining patemon sing dadakan. Petemon sing babar pisan ora dak karepake, panjerite Yuyun jroning ati. Awake Yuyun sanalika lemes, rasane adhem panas. Dheweke ora bisa kumecap apa-apa, nalika priya kuwi ngulungake tangane ngajak salaman ora diglagati. Yuyun mung bungkem slumengeren. Sirahe ditekuk jero. Atine trataban, panyawange kumepyur, dhadha horeg, Poyang- payingan. "Aku ora kepengin patemon iki. Aku ora sudi ndeleng dhapurmu maneh," mengkono panjeriting atine Yuyun. Dheweke kepengin ngunek-unekake priya kuwi nanging ora ana satembung wae kumecap saka lambene. Yuyun ora kuwawa omong apa-apa maneh. Kringet atis nelesi saranduning awake siing ndredeg nahan mbiudaging pangrasa. "Elinga iku priya durjana. Priya sing wis ngrusak uripmu! Priya iblis pisuhana! Kae ana watu ing cedhakmu bandhemen raine....." Swara batin iku tansah mbenginging ing kuping Yuyun mung merem megen napas...... "Terima kasih, tidak usah. Tempat tinggalku dekat saja. Selamat siang," wangsulane Yuyun atos nganggo basa Indonesia. Cepet-cepet Yuyun klepat mlaku ndhisiki ngedohi bapak anak sing isih ngadeg mandheg mangu. 1/25 1/25 1/25 Keras kepala Sentimental Sentimental √ √ √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Duka (Kemarahan) Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 6 7 8 Kepengine Yuyun enggal-enggal tekan omah pondhokane. Apes, ora ana becak sing liwat. Taksi sing biasane akeh mangkal nunggu panumpang ing kana ya ora ana. Jroning ati Yuyun misuhi Koh Som Bing sing duwe bengkel ngendhe-endhe ngrampungake reparasi speda motor bebeke sing dilebokake ing bengkele patang dina kepungkur, durung rampung. "Kalau Mas Heru Purnomo masih menghargai aku sebagai guru anakmu, biarkan aku berjalan sendiri!!" Yuyun wanita sulistya kanthi polatan sing adat sabene sumeh akeh eseme, nyenggrang sora lan atos kanthi mripat mencereng. Sirahe Heru tumungkul. Yuyun enggal-enggal ngelapi mripate sing wis teles supaya ora dikonangi Heru. Heru Purnomo! Ya kowe iku wong lanang sing wis ngejur pangarep-arep mengkono pangumandhamanane Yuyun.... "Kowe wis ngejur-jur kabeh katresnanku. Wis dak pasrahake kabeh sing dak darbeni. Nanging saiba tegele kowe mbuang aku ngono wae sawise mbok cecep madu kembang manisku, kasucenku lan kabeh pakurmatan sing dadi makuthaning wanita." Nora bakal lali nganti mati lelakon iki nadyan wis suwe klakone. lan uripku 1/49 2/24 2/24 Sentimental Sentimental Sentimental √ √ √ √ √ √ Bingung Duka (Kemarahan) Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 9 10 11 12 Lungaa Mas Heru. Sumingkira saka panguripanku. Minggata pengecut!! Ora perlu dawa-dawa mbok kandhakake pawadanmu. Tindakna nek iki pancen siji- sijine cara nggo males budi lan kabecikane pamanmu sing wis nggulawentah kowe wiwit bayi! Panjerite Yuyun histeris, rok anyar warna pink disuwek-suwek ajur tanpa gatra, tanpa rupa. Ora ana rok anyar, ora ana wisuda!! ...ngono gemreged saben eling prastawa sewelas taun kepungkur. Mung krana Gusti Allah sing isih paring pangapunten lan paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun. Meh rong minggu Yuyun ngathang- athang ing rumah sakit tanpa daya marga keguguran kandhutane sing isih durung cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru. Yuyun wis duwe tekad nampa laire bayi iku nadyan ora diarep-arep dheweke lan ora diarep-arep sapa wae. Duwe tekad ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, awit kabeh iku jalaran salahe dhewe. "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru. Apa sing mbok angen- angen karo aku biyen wis bisa kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ancik- ancik ajure panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lan ngondhok-ondhoke Yuyun 2/25 3/24 3/24 3/24 Sentimental Tabah Tabah Sentimental √ √ √ √ √ √ √ √ Duka (Kemarahan) Was sumelang (kecemasan) Kaduwung (penyesalan) Duka (kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 13 14 15 lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik. Wong lanang licik, pengecut. Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh karo wong lanang sing jenenge Heru Purnomo. Mung ngelingake panalangsa lelakon sing wis kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake. "Sejak kapan Lisa jadi bandel, hee...!?" Senggrange Yuyun banter Lisa njingkat kaget. Sajege dadi gurune, Yuyun durung tau nyenggrang dheweke, apa maneh bantere kaya ngono. Alon-alon Lisa mlaku ngedoh kanthi sirah ndungkluk. Jangkahe kesaruk-saruk diseret. trenyuh, Sumilire angin krasa ngelus ati. Rasa mrinding lan sedih dadi siji. Lisa murid sing pinter dhewe dumadakan wiwit dimungsuhi. Dumadakan Yuyun asikep kasar bareng ngerti dheweke anake Heru sing tau natoni atine. "Apa sejatine aku meri mring wanita sing nglairake bocah ayu kaya Lisa, wanita sing ngrebut mas Heru saka tanganku," mengkono pangudarasane Yuyun jroning atine. Kasadaran kadidene guru nglarang Yuyun tumindak kaya ngono ing salah sijining muride sing kebeneran paling nurut lan pinter dhewe. Yuyun ngerti satemene 3/24 3/24 3/25 Sentimental Sentimental Keras kepala √ √ √ √ √ √ Duka (kemarahan) Meri (iri hati) Was sumelang
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 16 17 Lisa ora duwe salah apa-apa. Nanging Yuyun tumitah dadi mangusa lumrah, kadhang emosine luwih kenceng ing sandhuwure panglimbang nalar waras. Pandheman sengit wis ngobong sakujur awake. Grengsenging urip nom-noman kari pangangen. Jangkah-jangkah sikil nggenteyong jroning laku saben dinane tumuju urip sangsaya tuwa. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wwektu iku sing dikarepake Lisajebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih saying ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi. "Kata papa, mama Lisa dulu secantik bu Yuyun," pangucape Lisa lugu. Atine Bu Guru kumesar. Raine rasane panas. Nanging rasa trenyuh ngalahake sakabehing pangrasa. Tanpa sadar Lisa dirangkul, dielus-elus sirahe kanthi asih. Banjur dibisiki ing kupinge, "Lisa tentu saja dapat 4/24 4/24 Boten tega Boten tega √ √ √ √ (kecemasan) Keduwung (penyesalan) Was sumelang (kecemasan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 18 19 20 anggap bu Yuyun sebagai mama Lisa bukan?" "Sekarang Bu Yun sudah sehat benar?" Mripate Lisa nyawang mripate gurune kebak kawigaten. Yuyun kecipuhan mangsuli. Dheweke mung mesem sing dirasa esem pait. Bocah cilik saumure Lisa ora bakal ngerti yen sajatine ibu gurune ngendhem penyakit sing sumbere saka bapake Lisa dhewe. Yuyun mung manthuk-manthuk. "Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai-ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen-angen, lunga seneng- seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik lan lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa. Yuyun nora kwawa mbacutake maca laying abang jambu iki. Sanalika sirahe rasane mumet banget. Rasa sedhih, trenyuh lan bingung ngumpul dadi siji nyesak ing dhadha sing rasane kaya arep mbledhos-mbledhosa. Ah, Mas Heru ora tau lali dina klairane. Yuyun dhewe lali dina iki dina pungkasan ing umure sing 33 taun. Yuyun 4/24 4/25 6/24 Boten tega Boten tega Keras kepala √ √ √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Bingung Was sumelang (kecemasan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 21 ora kwawa ngempet mbludaging pangrasa lan emosi, dheweke ngrungkebi tangane sandhuwuring meja. Tangis wadon sing getir. Tangis panalangsa ing kantor guru sing adhem lan sepi..... "Aah...Aja sembranan, ah. Isin mengko yen konangan murid-murid. Dikira awake dhewe pacaran!" ujare Yuyun kaget. Kanthi sabar disingkirake tangane Hery saka pundhake. Sanadyan dheweke wis kerep krungu gojegane wong siji iki, nanging krungu omongan ngenani pacar iki rasane atine ora kepenak. 6/25 Sabar √ √ Was sumelang (kecemasan) 22 Hary gedheg-gedheg, banjur ujare, "Aku ngerti nulakmu ora merga iku. Amarga aku iki mung guru SD sing ora nduwe apa-apa sing patut dipamerake." "Oh, aku uga guru." "Nanging panjenengan wanita. Wanita bisa ngarep- arep nampa samubarang sing dikarepake kanthi modhal ayuning rupa lan endahing salira. Jalaran aku dudu priya kaya Pak Endra sing pegawai bank sing sarwa cukup nadyan..........dhudha!" "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing 23 7/24 7/24 Sentimental Sentimental √ √ √ √ Duka (Kemarahan) Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 24 25 isih lungguh dheleg-dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji amneh sing nggawe ora tentreming atine. Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane Pangeran dene isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane Gusti Allah makaping-kaping. Ing kaanan kepepet kaya ngene iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe. "Lisa tadi ke sini dianter siapa?" Lisa ora banjur wangsulan. Dheweke nyawang gurune rangu-rangu, banjur ujare lirih meh ora keprungu: "Dengan....Papa. Papa boleh..., boleh ikut masuk ke sini?" Yuyun meneng. Sewu pangrasa ngreridu jroning dhadha. Disawang plafon kamar rumah sakit sing dicet putih resik. Nanging katon kaya ana ewon titik-titik ireng sing obah muter-muter sangsaya suwe sangsaya banter nggawe mumet sirahe wong sing nyawang...... 7/25 8/24 Sabar Boten tega √ √ √ √ Sedhih Was sumelang (kecemasan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 26 27 28 "Yaiki!! Saben priya ngatonake apik karo aku. Ngulungake tangan kanggo aku. Ngetokake simpati sing gedhe. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi aku. Legawa asung pangurbanan kabeh darbeke mbok menawa klebu kurban nyawane! "Nanging aku kepengin ngerti, wong lanang endi sing isih gelem nyawang aku selagine wis ora ana sing bisa diarep-arep saka aku. Ah, wong lanang sing tuminak krana pamrih, ora bakal nyawang kanthi mripat sasisih disenengi maneh...." ora marang wanita Pangudarasane Yuyun jronng batin. Heru diacarani lungguh ing kursi tamu sing mapan ing pojok ruang tamu asrama sing amba. Wong loro lungguh adhep-adhepan jujur wae. Ngadhepi dheweke atine isih durung tentrem. Arep miwiti omong rasane kok abot. Patemon ing RS kadidene patemon kang bisu. Heru bisa diarani mung meneng tanpa omong, kejaba sapa aruh saperlune. Yuyun dhewe sing mung gedheg lan manthuk. Malah Lisa sing akeh guneme, akeh critane. Bocah iki sing adate anteng. Upama ora ana Lisa mbok menawa patemon sing kaya ngono iku saya kaku lan wagu! Saka jendela ruang tamu Yuyun weruh mobil sedan abang maroon apik diparkir ing pekarangan asrama sing mesthine mobile Heru, amarga wektu iku tamune asrama mung dheweke. Durung-durung Yuyun wis cubriya, Heru sing 8/25 8/45 8/45 Sentimental Sentimental Sentimental √ √ √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Cubriya (kecurigaan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 29 30 31 kepengin pamer sukses uripe. Saben-saben gonta-ganti mobil. Mbok menawa kepengin nuduhake koleksi mobil- mobil mewahe? Semono gedhene rasa sujanane marang wong lanang sing jenenge Heru iki. Pawadan apa wae dheweke ninggalake Yuyun, ing pandelengane, Heru penghianat. Saben-saben Yuyun ndeleng rupane, kecenthok maneh prastawa pait sing tansah ngayang-ayangi uripe. Saben weruh Heru, ketok-ketoken prastawa iku kaya lagi kedadeyan wingi sore. Rasa dhendhame ngobong atine maneh. Ana sapasang mandhau gedhe gaman tradhisi suku Dayak dipasang ing tembok sandhuwure Yuyun kanggo pasren. Yuyun ngiling-iling mandhau mau lan kepengin njupuk salah sijine. Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! "Aku wis bola-bali nulak lan ngendhani Mas Heru kok tetep ngotot nyedhaki aku, aja nyalahake yen dumadakan tuwuh rancangan ing jroning utegku. Rantaman sing mesthi ora prayoga, "Yuyun ngincim jroning ati. 8/45 9/24 9/24 Sentimental Sabar Sentimental √ √ √ √ √ √ Dhendham Dhendham Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 32 "Aku kepengin nggawe petungan! Aku kepengin males dheweke!! Mesthi saka lambene ora klakon ana panjalukan ngapura kaya sing tinulis ing layange. Mas Heru klebu wong lanang sing irid ing tetembungan nanging royal ing tulisan. Ya ora apa-apa! Aku ora butuh panjalukan ngapura utawa sewu ngapura," ing batine Yuyun sangsaya ngigit-igit. "Mesthi ora ana sing ngira nek Bu Guru Yuyun iku ta?" ujare Yuyun mbukaki rembug Wahyuningsih, surate Heru. jroning ing nirokake "Wahhyyuningsih sing sewelas taun kepungkur minangka Kenya sing prasaja, lugu lan bodho-cubluk!" Heru ndhungkluk. Dheweke unjal ambegan landing. "Kono mesthi ora tau mbayangake yen biyen aku mlayu kanthi tatu lan duhkita nggawa bibitmu ing kandhutanku. "Wis kasep. Bayi iku wis dak perjaya! Tak gugurake. Melas yen ana bayi lair tanpa bapak......" Yuyun dora. "Hah?! Mbok gugurake? Kowe.... Kowe kejem....." "Aku kejem? He, he, hee....." Yuyun ngguyu sinis. "Aku sing nandhang sengsara lair batin merga pokal gawemu mbok kandhakake kejem. Lan kowe sing biyen wong lanang pengecut sing saiki bisa nudhuhake saben wanita krana donyamu rumangsa dadi pahlawan? Ora!! Aku ora sudi nglairake bayi anake priya sing ora duwe tanggung jawab lan pe-ngecut." tetembungan 9/24 Sentimental √ √ Dhendham
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 33 34 "Amarga keluwen lan kepengin ngupaya urip, aku kepatel ing donya kebak kanisthan. Yen ora ana wong tresnaku, dak lanang siji wae sing gelem nampa pasrahake marang saben priya sing gelem bayar aku. Rungokna Mas Heru! Telung luwih aku ngangkangake pupu, atur panglipur wong lanang sing mbutuhake awakku. Amarga kepedhotan pangarep-arep, marga kuciwa, nglara ati lan rumangsa kabuang. Amarga kaluwen....." Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus-apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya kejojoh. Temahane luh mbanjir nelesi pangkone. Saben tembung sing kewetu tansah kaucapake kanthi tandhes, nuduhake anane rasa memungsuhan. Nanging nadyan sengit dikaya ngapa, ati wong wadon iki trenyuh uga nyekseni priya sing tau ditresnani iki tumungkul lesu, laya tanpa daya. Sisih tani sing kebak asih ngaruh-aruhi, taun 9/25 9/25 Keras kepala Sentimental √ √ √ √ Ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman (kebohongan) Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 35 ngelingake, nanging Yuyun kebangeten angkuh kanggo nggubris tuwuh wewayangane wanita sulistya ayu. Ibune Lisa sing mesem menang bisa ngrebut Heru saka tangane. Yuyun ora ngerti apa iki bayangan iblis, apa pangangene dhewe sing kebak dhendham lan rasa sengit? Wiwit kuwi karasakake owah-owahan sing dumadi jroning batine Yuyun sing ora bisa dipahami. "Aku kepengin entuk kemareman saakeh-akehe. Kemareman batin kanthi nyikasa pangrasane wong lanang sing tau nggawe kuciwaning uripku. Aku kepengin nggawe sedhih lan panlangsane priya krana sikap lan polahku. Panyurung iku semono kuwate, paribasakna rasa ngelak dawa sing kepengin enggal dimaremake kanthi ngombe banyu saakeh-akehe. Apa aku saiki kurang waras? Apa mbokmenawa ana iblis sing ngrasuk jroning jiwaku? Utawi iki panjebluging dhendham sing wis kapendhem mataun-taun?" mengkono panjeriting atine Yuyun. kabeh mau. Malah ing atine 9/42 Keras kepala √ √ Dhendham
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 36 "Wah, sainganku pancen abot. Malah dudu tandinganku," Endra ngudarasa, lambene mesem. Esem sinis. "Mokal bisa menang!" "Nanging Mas Endra rak wong lanang," sumaure Yuyun manasi. Rasane kebrongot dheweke kepengin ngimbangi. "Biasane wong lanang bakal ngrentengi sewu wanita nalika ditolak wanita siji." Endra kaget krungu omongane Yuyun. "Dhudha lapuk kaya aku iki? Nggandheng prawan tuwa siji wae ora pecus. Apa maneh golek liyane. Wah....." Dheweke mandeng Yuyun kanthi penasaran. Secleret esem ngrengga ing lambene. Maneh-maneh esem sinis. Yuyun genten sing kaget. Panas rasane raine. Sanadyan Yuyun rumangsa pancen klebu prawan tuwa, nanging ora tau kanyana priya sing ditulak tresnane ngomong terus terang ngono ing ngarep irunge! 10/25 Sentimental √ √ Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 37 11/25 Keras kepala √ √ Was sumelang 38 Pak Santo maringi pitutur dawa nalika sawijine wengi Yuyun ngadhep sowan ing daleme. Dheweke matur nyuwun pindhah mulang saka kutha iki. Yuyun rumangsa wis ora nduwe katentreman maneh. Tekane Heru sing dianggep nggrogoti uripe. Panyawange mripate Lisa wektu Yuyun mulang ing ngarep kelas. Tansah mandeng landhep, ngarep-arep lan ngenteni, ora tahan rasane Yuyun tansah nyingkur lan selak. Eseme Pak Guru Heryanto sing lucu ngelingake pocapane sing tau tumuju mring dheweke: sing bisa digeguyu iku ora mung babagan sing lucu-lucu wae. Luwih-luwih patrape Endra, sabubare prastawa iku Yuyun dianggep mungsuh satru bebuyutan. "Bareng krungu yen gurune arep pindhah, Lisa pirang- pirang dina ora gelem mangan. Dheweke banget sedih lan nlangsa. Sedina-dina gaweyane mung ngalamun. Bola- bali takon, kenapa Bu Yuyun kok nyengiti awake dhewe, Pak? Ah, bocah iku pancen wis kebacut nresnani sliramu minangka gurune lan Ibu idhamane......" Yuyun megeng ambegan, mripate diremake nahan rasa trenyuh sing gemrubug ing dhadha lan nleser ing lurung- lurunging ati. Lambene digeged banter nggo njaga ambroling waspa. "Mas Heru 12/24 Boten tega √ √ (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) tansah nggawa-nggawa Lisa kanggo
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 39 40 kepentinganmu dhewe," pandakwane Yuyun. Biyen Yuyun tau nresnani Heru setengah mati. Saiki jroning dhendham sing dheweke nggethingi Heru nyengkerem. Ing endi watese tresna lan benci iku dhewe? Apa bener tresna sing biyen mengangah jroning dhadha saiki pupus tanpa tilas kasaput dhendham lan kabencen?. Dheweke eling pangerten asih lan katresnan miturut Endra. Tresna lan asih minangka kanugrahaning Allah, apa ya gampang sirnane sing kaya dialami iki? Yuyun biyen nresnani Heru semono gedhene, banjur saiki nyimpen dhendham lan gething sing amanjing. Yuyun nyoba naliti jroning awake. Ditlusuri nganti dhasar punjering atine sing jero dhewe. Nanging suwene iki dheweke durung bisa nemokake jawabane. Sing cetha dirasa, dhendham lan rasa sengit iku nglarakake. Yen Yuyun isih nyimpen dhendham tegese nglarakake awake dhewe. Nanging krana sikape Yuyun iki dheweke ngrasakake anane "sensasi" sing nuwuhake rasa "asyik" lan "nikmat"...... Ujud rasa nikmat lan asyik sing ora lumrah. Nikmat jroning dhendham lan kabencen. Aneh yen dirungu. Nanging ya kuwi sing lagi dialami Yuyun saiki. Dheweke nora jroning tetembungan lan ukara. 12/24 12/25 Keras kepala Keras kepala √ √ √ √ Dhendham Bingung kwawa nglairake 41 Mbok menawa utege wis ora bisa mikir kanthi wening. Utawa atine sing ora krasa nampa getering asih lan 12/25 Keras kepala √ √ Bingung
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 42 43 tresna? Embuh. Ati wadon kang bingung. Disawang dalan ing sangarepe iki sangsaya semrawut. Nglangut. Sepi. Samun. Abebasan mlaku ing ara-ara cengkar sepi tanpa pinggir............... Kaanan anyar ngene iki Yuyun ora krasa mung sepi nanging dhewekan. Asing! Asing lan sepi malah sing sangsaya ngrerujit. Rasane Yuyunora oleh apa-apa ing kene. Uga ora ana katrenteming ati. Dheweke wiwit bisa nggrayang apa sing tau dikandhakake Pak Santo biyen: "Nak Yuyun, ora kudu mlayu ngendi-endi. Jroning playonmu kowe durung mesthi oleh katentreman, sebab katentreman iku sejatine ana ing jroning ati lan awakmu dhewe. "Ya ora, Pak. Kaya Jeng Yuyun iki, upamane. Wonge pinter duwe jabatan, rupane ayu, wong kutha pisan. Nunggu apa maneh, Jeng. Mumpung durung sangsaya tuwa. Nek kanggo ukuran wong ndesa kene saumur- umurane Jeng Yuyun iki rak klebu......." Ucapane Bu Darus kapedhot marga bojone sing lungguh ing jejere ngidak banter sikile. Pak Darus ngenggokake bahan caturan, nanging Bu Darus tetep ngotot. Yuyun tumungkul kisinan. Raine rasane panas. Wanita sing durung genap rong wulan tepung iku kumawani mlebu ing perkara panguripane wanita sing paling 12/25 13/27 Keras kepala Sentimental √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Duka (Kemarahan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 44 45 46 pribadi. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. Dikira Bu Darus njarag omong kaya ngono iku nggo nglarakake atine. Nanging kena apa? Wanita ibune bocah telu bojone atasane sing sepisanan ditepungi kenal minangka wanita sing lembut, rupane ayu, prasaja, sing durung tepung raket dumadakan mungsuhi dheweke. Yuyun durung genah salah apa sing wis katindakake. Atine lara banget nampa pandakwa sing asor kaya ngono kuwi. Mbiyen ing kutha Mas Heru, Mas Endra, Haryanto mbuh sapa maneh tansah ngalembana lan ngoyak-oyak Wahyuningsih. Ngarep-arep dheweke dadi bojone sing dipepuja. Nanging ing desa sepi iki ajining diri diasorake wong. Saiki Yuyun ngalami dhewe yen sujana iku ora mung wuta, nanging malah dadi mbabi wuta! Amarga cemburu, priya Endra pengin ngantemi wong lanang saingane. Amarga cemburu wanita prasaja kaya Bu Darus tegel-tegele misuh-misuh lan ngina wanita 14/24 14/24 14/25 Sabar Sabar Sabar √ √ √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan)
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 47 48 49 pepadhane tanpa pawadan sing kuwat. Oooh..... Yuyun legeg-legeg sarampunge maca layang iku. Sirahe rasane puyeng kemut-kemut. Atine trataban. Panyawange kemepyur. Dhadhane horeg poyang- payingan. Ambegane menggeh-menggeh. Iku pratandha yen ana owah-owahan sing nggoncangake batine lan jiwane. Prastawa-prastawa sing wis dilakoni ing kasunyatan urip sing rumpakane gegayutan siji lan sijine. Sepisanan impen sing ngagetake kebak kedhuwung, kacuwan lan kasedihan krana pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing isih nggawe kaget kebak ing kebingungan, kedhuwung, kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga-muga iki mung scenario sing digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana kanggo nglilihake atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe. Sewengi Yuyun merem sak kedhep wae ora bisa, apa maneh turu kanthi tentrem kaya ngendikane Pak Santo, dheweke nglimbang-nglimbang....... "Aku rumangsa wis nggawe sengsarane wong-wong sing sejatine banget iki kaya-kaya impen-impen 16/24 16/24 16/24 Boten tega Boten tega Boten tega √ √ √ √ √ √ Was sumelang (kecemasan) Kaduwung Kaduwung
Lampiran 1 Tabel 1. Data wujud konflik psikologis paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS 50 nresnani aku kanthi tulus. Wuta mripatku krana aku rumangsa dadi wong sing sengsara dhewe. Aku dadi wong sing cilaka dhewe ing donya iki. Wong sing kudune nampa kawigaten lan pangalembana sing mirunggan awi kekendelane ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran! Iki ora liya sikep kamalungkungku, kaangkuhanku wujud liya." "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes. "Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." donyamu. Aku mbutuhake "Aku panjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru." ora butuh 16/25 Boten tega √ √ Was sumelang (kecemasan) Katrangan : ( √ ) : Struktur kapribaden ingkang langkung dominan (√ ) : Konteks psikologis ingkang wonten ing sakiwa-tengenipun
No. Data 1 2 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Kutipan Episode Wujud Paraga Panyebab Ket. Data /Kaca Konflik ingkang Konflik Psikologis Ndadosaken Psikologis Konflik Psikologis Sawijining layang pratelan lan katetepaning Sanyatane ati! dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong-wong sing pada nyawiyah kadidene prawan tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Yuyun isih ketok-ketoken lelakon Sawijining jaman prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon semana. 1/24 1/24 Was sumelang (kecemasan) Was sumelang Heru Heru Ngraos Nate dipunkhianati Ngraos nate dipunkhianati Amargi nate dipunkhianati dening Heru, Yuyun ngraos was sumelang nalika dipunjak bebrayan wonten salebeting bale wisma dening Endra Amargi nate dipunkhianati dening heru, ndadosaken (kecemasan) Yuyun was sumelang
3 4 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe. menawi sesambetan malih kaliyan Endra utawi priya sanesipun Oh, sawijining patemon sing dadakan. Petemon sing babar pisan ora dak karepake, panjerite Yuyun jroning ati. Awake Yuyun sanalika lemes, rasane adhem panas. Dheweke ora bisa kumecap apa-apa, nalika priya kuwi ngulungake tangane ngajak salaman ora diglagati. bungkem Yuyun slumengeren. Sirahe ditekuk jero. panyawange Atine kumepyur, horeg, Poyang-payingan. mung trataban, dhadha 1/25 Was sumelang (kecemasan) Heru Kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) Pepanggihan kaliyan Heru namung ndadosaken Yuyun ngraos was sumelang amargi emut malih dhateng lelampahan wonten jaman nenemanipun ingkang ndadosaken Yuyun sakit manahipun "Aku ora kepengin patemon iki. Aku ora sudi ndeleng dhapurmu maneh," mengkono panjeriting atine Yuyun. Dheweke kepengin kuwi ngunek-unekake priya 1/25 Duka (Kemarahan) Heru Kepanggih kaliyan priya
5 6 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS nanging ora ana satembung wae kumecap saka lambene. Yuyun ora kuwawa omong apa-apa maneh. Kringet nelesi saranduning awake siing ndredeg nahan mbiudaging pangrasa. "Elinga iku priya durjana. Priya sing wis ngrusak uripmu! Priya iblis pisuhana! Kae ana watu ing cedhakmu bandhemen raine....." Swara tansah mbenginging ing kuping Yuyun mung merem megen napas...... usah. tidak "Terima kasih, tinggalku dekat saja. Tempat siang," wangsulane Selamat Yuyun basa nganggo Indonesia. Cepet-cepet Yuyun klepat mlaku ndhisiki ngedohi isih ngadeg bapak anak sing mandheg mangu. atis iku batin atos 1/25 Duka (Kemarahan) Heru ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) Kepanggih kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) Kepengine Yuyun enggal-enggal tekan omah pondhokane. Apes, ora ana becak sing liwat. Taksi sing biasane akeh mangkal 1/49 Bingung Heru Kanyatan ingkang boten
7 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS nunggu panumpang ing kana ya ora ana. Jroning ati Yuyun misuhi Koh Som Bing sing duwe bengkel ngendhe-endhe ngrampungake reparasi speda motor bebeke sing dilebokake ing bengkele patang dina kepungkur, durung rampung. "Kalau Mas Heru Purnomo masih menghargai aku sebagai guru aku berjalan sendiri!!" Yuyun wanita sulistya kanthi polatan sing adat eseme, sabene nyenggrang sora lan atos kanthi mripat mencereng. Sirahe Heru tumungkul. Yuyun enggal-enggal ngelapi mripate sing wis teles supaya ora dikonangi Heru. anakmu, biarkan sumeh akeh 2/24 Duka (Kemarahan) Heru jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng Nampik pitulunganipun Heru
8 9 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS iku Heru Purnomo! Ya kowe lanang sing wis ngejur wong pangarep-arep uripku lan mengkono pangumandhamanane Yuyun.... "Kowe wis ngejur-jur kabeh katresnanku. Wis dak pasrahake kabeh sing dak darbeni. Nanging saiba tegele kowe mbuang aku ngono wae sawise mbok cecep madu manisku, kasucenku lan kabeh pakurmatan sing dadi makuthaning wanita." Nora bakal lali nganti mati lelakon iki nadyan wis suwe klakone. Lungaa Mas Heru. Sumingkira saka panguripanku. Minggata pengecut!! Ora perlu dawa-dawa mbok kandhakake pawadanmu. Tindakna nek iki pancen siji-sijine cara nggo males budi lan kabecikane pamanmu sing wis nggulawentah kowe wiwit bayi! Panjerite Yuyun histeris, rok anyar warna pink disuwek-suwek ajur tanpa gatra, tanpa rupa. Ora kembang 2/24 2/25 Duka (Kemarahan) Duka (Kemarahan) Heru Heru Ngraos nate dipunkhianati Kelingan masa lalunipun
10 11 12 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ana rok anyar, ora ana wisuda!! lan ...ngono ngondhok-ondhoke Yuyun saben eling prastawa taun kepungkur. Mung krana Gusti Allah sing lan isih paring pangapunten paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun. Meh rong minggu Yuyun ngathang-athang ing rumah sakit tanpa daya marga keguguran isih durung sing kandhutane cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru. Yuyun wis duwe tekad nampa laire bayi iku nadyan ora diarep- arep dheweke lan ora diarep-arep sapa wae. Duwe tekad ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, awit kabeh iku jalaran salahe dhewe. "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru. Apa sing mbok angen- angen karo aku biyen wis bisa gemreged sewelas 3/24 3/24 3/24 Was sumelang (kecemasan) Kaduwung (penyesalan) Duka Heru Heru Heru Ngraos nate dipunkhianati Nate nglampahaken dosa Kepanggih
13 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ajure ancik-ancik panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik. Wong lanang licik, pengecut. Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh karo wong jenenge Heru lanang ngelingake Purnomo. Mung panalangsa sing wis lelakon kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake. "Sejak kapan Lisa jadi bandel, hee...!?" Yuyun banter Lisa njingkat kaget. Sajege dadi gurune, Yuyun durung tau nyenggrang dheweke, apa maneh bantere kaya ngono. Alon-alon Lisa mlaku ngedoh kanthi sirah ndungkluk. Jangkahe kesaruk- saruk diseret. Sumilire angin krasa ngelus sing Senggrange 3/24 (kemarahan) Duka (Kemarahan) Lisa kaliyan priya ingkang wonten ing jaman enemipun (Heru) Kanyatan ingkang boten jumbuh kaliyan pangajeng-ajeng
14 15 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ati. Rasa trenyuh, mrinding lan sedih dadi siji. Lisa murid sing pinter dhewe dumadakan wiwit dimungsuhi. Dumadakan Yuyun ngerti asikep dheweke anake Heru sing tau natoni atine. "Apa sejatine aku meri mring wanita sing nglairake bocah ayu kaya Lisa, wanita sing ngrebut mas Heru tanganku," saka mengkono pangudarasane Yuyun jroning atine. Kasadaran guru nglarang Yuyun tumindak kaya ngono ing salah sijining muride sing kebeneran paling nurut lan pinter dhewe. Yuyun ngerti satemene Lisa ora duwe salah apa-apa. Nanging Yuyun tumitah dadi mangusa lumrah, kadhang emosine ing sandhuwure panglimbang nalar waras. Pandheman sengit wis ngobong awake. sakujur Grengsenging urip nom-noman kari pangangen. Jangkah-jangkah kasar bareng kadidene luwih kenceng 3/24 3/25 Meri (iri hati) Heru Was Lisa sumelang (kecemasan) Ngraos dipunkhianati Ngraos dipunkhianati nate nate
16 17 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS sikil nggenteyong jroning laku urip dinane saben sangsaya tuwa. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake ibu sing tresnane nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune sajake durung lunga. Yuyun tanggap wwektu sing dikarepake Lisajebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku ora bocah prihatin ibu. ngrasakake kasih saying Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng sing kapedhotan sihe biyunge nadyan luwih kaya uripe dhewe ora saonggok dhuhkita sing patut diwelasi. "Kata papa, mama Lisa dulu secantik bu Yuyun," pangucape tumuju iku sing cilik bocah 4/24 Keduwung (penyesalan) Lisa Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken 4/24 Was Lisa Boten
18 19 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Lisa lugu. Atine Bu Guru kumesar. Raine rasane panas. Nanging rasa trenyuh ngalahake sakabehing sadar Lisa pangrasa. Tanpa dirangkul, sirahe kanthi asih. Banjur dibisiki ing kupinge, "Lisa tentu saja dapat anggap bu Yuyun sebagai mama Lisa bukan?" "Sekarang Bu Yun sudah sehat benar?" Mripate Lisa nyawang mripate gurune kebak kawigaten. kecipuhan mangsuli. Yuyun Dheweke mung mesem sing dirasa esem pait. Bocah cilik saumure Lisa ora bakal ngerti yen sajatine ibu gurune ngendhem penyakit saka bapake Lisa dhewe. Yuyun mung manthuk-manthuk. "Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai- ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe dielus-elus sing sumbere 4/24 4/25 sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Bingung (kebimbangan Lisa Lisa mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken Kanyatan ingkang boten menentukan jumbuh kaliyan
20 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS pangangen-angen, lunga seneng- Rekreasi sakluarga. seneng bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa. Yuyun nora kwawa mbacutake maca layang abang jambu iki. Sanalika sirahe rasane mumet banget. Rasa sedhih, trenyuh lan bingung ngumpul dadi siji nyesak ing dhadha sing rasane kaya arep mbledhos-mbledhosa. Ah, Mas Heru ora tau lali dina klairane. Yuyun dhewe lali dina iki dina pungkasan ing umure sing 33 taun. Yuyun ora kwawa ngempet mbludaging pangrasa lan emosi, tangane ngrungkebi dheweke lan lugu. Apa 6/24 pilihan) Was sumelang (kecemasan) Heru pangajeng-ajeng Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken
21 22 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS sandhuwuring meja. Tangis Tangis getir. sing wadon panalangsa ing kantor guru sing adhem lan sepi..... "Aah...Aja sembranan, ah. Isin mengko yen konangan murid- murid. Dikira awake dhewe pacaran!" ujare Yuyun kaget. disingkirake Kanthi tangane Hary saka pundhake. Sanadyan dheweke wis kerep krungu gojegane wong siji iki, omongan krungu nanging ngenani pacar iki rasane atine ora kepenak. banjur gedheg-gedheg, Hary ujare, "Aku ngerti nulakmu ora merga iku. Amarga aku iki mung guru SD sing ora nduwe apa-apa sing patut dipamerake." "Oh, aku uga guru." "Nanging panjenengan wanita. Wanita bisa ngarep-arep nampa samubarang dikarepake sing kanthi modhal ayuning rupa lan endahing salira. Jalaran aku dudu priya kaya Pak Endra sing sabar 6/25 7/24 Was sumelang (kecemasan) Duka (Kemarahan) Hary Hary Dipunsembranan i Ngraos dipunasoraken
23 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS pegawai bank sing sarwa cukup nadyan..........dhudha!" "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg-dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji amneh sing nggawe ora tentreming atine. 7/24 Duka (Kemarahan) Hary Ngraos dipunasoraken
24 25 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Ing wengi Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal lara. dalan Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji ngarsane Pangeran dene isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane Gusti Allah makaping-kaping. Ing kaanan kepepet kaya ngene iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe. "Lisa siapa?" Lisa ora banjur wangsulan. Dheweke nyawang gurune rangu- rangu, banjur ujare lirih meh ora "Dengan....Papa. keprungu: Papa boleh..., boleh ikut masuk ke sini?" Yuyun meneng. Sewu pangrasa dhadha. jroning ngreridu kapisan sangsaya rasane ing syukur tadi ke sini dianter 7/25 8/24 Sedhih Was sumelang (kecemasan) Lisa Ngraos piyambakan Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken
26 27 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Disawang plafon kamar rumah sakit sing dicet putih resik. Nanging katon kaya ana ewon titik-titik ireng sing obah muter- muter sangsaya suwe sangsaya banter nggawe mumet sirahe wong sing nyawang...... "Yaiki!! Saben priya ngatonake karo aku. Ngulungake apik tangan kanggo aku. Ngetokake simpati sing gedhe. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi aku. Legawa asung pangurbanan kabeh darbeke mbok menawa klebu kurban nyawane! "Nanging aku kepengin ngerti, wong lanang endi sing isih gelem nyawang aku selagine wis ora ana sing bisa diarep-arep saka sing aku. Ah, wong tuminak krana pamrih, ora bakal nyawang kanthi mripat sasisih marang wanita sing ora disenengi maneh...." Pangudarasane Yuyun jronng batin. Heru diacarani lungguh ing kursi tamu sing mapan ing pojok lanang 8/25 Was sumelang (kecemasan) Heru Endra lan Ngraos dipunkhianati nate 8/45 Was Heru Kahanan
28 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ruang tamu asrama sing amba. lungguh adhep- Wong jujur wae. Ngadhepi adhepan dheweke durung isih atine tentrem. Arep miwiti omong rasane kok abot. Patemon ing RS kadidene patemon kang bisu. Heru bisa diarani mung meneng tanpa omong, kejaba sapa aruh saperlune. Yuyun dhewe sing mung gedheg lan manthuk. Malah Lisa sing akeh guneme, akeh iki sing adate critane. Bocah anteng. Upama ora ana Lisa mbok menawa patemon sing kaya ngono iku saya kaku lan wagu! Saka jendela ruang tamu Yuyun weruh mobil sedan abang maroon apik diparkir ing pekarangan asrama sing mesthine mobile Heru, amarga wektu iku tamune asrama mung dheweke. Durung- durung Yuyun wis cubriya, Heru kepengin pamer sukses uripe. Saben-saben gonta-ganti mobil. Mbok kepengin nuduhake koleksi mobil-mobil loro 8/45 sumelang (kecemasan) Cubriya (kecurigaan) Heru ingkang boten ngremenaken Ngraos nate dipunkhianati menawa
29 30 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS mewahe? Semono gedhene rasa sujanane marang wong lanang sing jenenge Heru iki. Pawadan apa wae dheweke ninggalake Yuyun, ing pandelengane, Heru penghianat. Saben-saben Yuyun ndeleng maneh rupane, kecenthok tansah sing pait prastawa uripe. Saben ngayang-ayangi weruh ketok-ketoken Heru, prastawa iku kaya lagi kedadeyan wingi sore. Rasa dhendhame ngobong atine maneh. Ana sapasang mandhau gedhe gaman tradhisi suku Dayak dipasang ing tembok Yuyun sandhuwure kanggo pasren. Yuyun ngiling- iling mandhau mau lan kepengin njupuk salah sijine. Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono Yuyun jroning ati. Dheweke enggal- enggal mbuwang panyawange pamuwuse 8/45 9/24 Dhendham Dhendham Heru Heru Ngraos dipunkhianati Ngraos dipunkhianati nate nate
31 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! "Aku wis bola-bali nulak lan ngendhani Mas Heru kok tetep ngotot aja nyalahake yen dumadakan tuwuh rancangan ing jroning utegku. ora Rantaman prayoga, "Yuyun ngincim jroning ati. nyedhaki aku, sing mesthi 9/24 Duka (Kemarahan) Heru Ngraos dipunkhianati nate
32 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS "Aku nggawe kepengin petungan! Aku kepengin males dheweke!! Mesthi saka lambene ora klakon ana panjalukan ngapura kaya sing tinulis ing layange. Mas Heru klebu wong lanang sing irid ing tetembungan nanging royal ing tulisan. Ya ora butuh apa-apa! panjalukan ngapura utawa sewu ngapura," ing batine Yuyun sangsaya ngigit-igit. "Mesthi ora ana sing ngira nek Bu iku Wahyuningsih, ta?" ujare Yuyun nirokake rembug mbukaki tetembungan ing jroning surate sing Heru. "Wahhyyuningsih sewelas kepungkur minangka Kenya sing prasaja, lugu lan bodho-cubluk!" Heru ndhungkluk. Dheweke unjal ambegan landing. "Kono mesthi ora tau mbayangake yen biyen aku mlayu kanthi tatu lan duhkita nggawa bibitmu ing kandhutanku. "Wis kasep. Bayi iku wis dak Aku ora Guru Yuyun taun 9/24 Dhendham Heru Ngraos dipunkhianati nate
Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS perjaya! Tak gugurake. Melas yen ana bayi lair tanpa bapak......" Yuyun dora. "Hah?! Mbok Kowe.... Kowe kejem....." "Aku kejem? He, he, hee....." Yuyun ngguyu sinis. "Aku sing nandhang sengsara lair batin merga pokal gawemu mbok kandhakake kejem. Lan kowe sing biyen wong lanang pengecut sing saiki bisa nudhuhake saben wanita krana donyamu rumangsa dadi pahlawan? Ora!! Aku ora sudi nglairake bayi anake priya sing ora duwe tanggung jawab lan pe-ngecut." "Amarga keluwen lan kepengin ngupaya urip, aku kepatel ing donya kebak kanisthan. Yen ora ana wong lanang siji wae sing gelem nampa tresnaku, dak pasrahake marang saben priya sing gelem bayar aku. Rungokna Mas Heru! Telung taun luwih aku atur ngangkangake sing panglipur wong gugurake? pupu, lanang
33 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS mbutuhake awakku. Amarga pangarep-arep, kepedhotan marga kuciwa, nglara ati lan rumangsa kabuang. Amarga kaluwen....." Sangsaya anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun ndadra 9/25 Ngapusi Heru Ngraos nate
34 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul- sakujur prenthul kringet bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus- apus, marga nanging dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kejojoh. kaya luh mbanjir nelesi Temahane pangkone. Saben tembung sing kewetu tansah kaucapake kanthi tandhes, rasa nuduhake memungsuhan. Nanging nadyan sengit dikaya ngapa, ati wong wadon iki trenyuh uga nyekseni priya sing iki tumungkul lesu, laya tanpa daya. Sisih tani sing kebak asih ngaruh- aruhi, ngelingake, nanging Yuyun ing anane tau ditresnani 9/25 ingkang nuwuhaken kemareman (kebohongan) Duka (Kemarahan) Heru dipunkhianati Ngraos dipunkhianati nate
35 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS kebangeten kanggo nggubris kabeh mau. Malah ing atine tuwuh wewayangane wanita sulistya ayu. Ibune Lisa sing mesem menang bisa ngrebut Heru saka tangane. Yuyun ora ngerti apa iblis, apa pangangene dhewe sing kebak dhendham lan rasa sengit? Wiwit kuwi karasakake owah- owahan sing dumadi jroning batine Yuyun sing ora bisa dipahami. "Aku kepengin entuk kemareman saakeh-akehe. Kemareman batin kanthi nyikasa pangrasane wong lanang sing tau nggawe kuciwaning uripku. Aku kepengin nggawe lan panlangsane priya krana sikap iku lan polahku. Panyurung semono kuwate, paribasakna rasa kepengin ngelak dawa kanthi dimaremake enggal ngombe banyu saakeh-akehe. Apa aku saiki kurang waras? Apa mbokmenawa ana sing ngrasuk jroning jiwaku? Utawi iki angkuh iki bayangan sedhih sing 9/42 Dhendham Heru Ngraos dipunkhianati nate iblis
36 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS panjebluging dhendham sing wis mataun-taun?" kapendhem mengkono atine Yuyun. "Wah, sainganku pancen abot. Malah dudu tandinganku," Endra lambene mesem. ngudarasa, Esem bisa menang!" "Nanging Mas Endra rak wong lanang," sumaure Yuyun manasi. Rasane dheweke kebrongot kepengin ngimbangi. "Biasane wong lanang bakal ngrentengi sewu wanita nalika ditolak wanita krungu siji." Endra omongane Yuyun. "Dhudha lapuk kaya aku iki? Nggandheng prawan tuwa siji wae ora pecus. Apa maneh golek liyane. Wah....." Dheweke mandeng Yuyun kanthi penasaran. Secleret esem ngrengga ing lambene. Maneh- maneh esem sinis. Yuyun genten sing kaget. Panas rasane raine. panjeriting sinis. "Mokal kaget 10/25 Duka (Kemarahan) Endra Ngraos dipunasoraken
Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Sanadyan Yuyun rumangsa tuwa, klebu prawan pancen nanging ora tau kanyana priya sing ditulak tresnane ngomong terus terang ngono ing ngarep irunge!
37 38 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Pak Santo maringi pitutur sawijine wengi dawa nalika Yuyun ing sowan daleme. Dheweke matur nyuwun pindhah mulang saka kutha iki. Yuyun rumangsa wis ora nduwe katentreman maneh. Tekane Heru sing dianggep nggrogoti uripe. Panyawange mripate Lisa wektu Yuyun mulang ing ngarep kelas. Tansah landhep, mandeng ngarep-arep lan ngenteni, ora tansah rasane Yuyun tahan nyingkur lan selak. Eseme Pak lucu Guru Heryanto tau ngelingake pocapane sing tumuju mring dheweke: sing bisa digeguyu iku ora mung babagan sing lucu-lucu wae. Luwih-luwih sabubare Endra, patrape prastawa iku Yuyun dianggep mungsuh satru bebuyutan. ngadhep sing 11/25 Was sumelang (kecemasan) Heru, Lisa, Heryanto, lan Endra Ngraos gadhah katentreman boten "Bareng krungu yen gurune arep pindhah, Lisa pirang-pirang dina ora gelem mangan. Dheweke banget sedih lan nlangsa. Sedina- 12/24 Was sumelang Heru Lisa lan Boten mangertosi
39 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS dina gaweyane mung ngalamun. Bola-bali takon, kenapa Bu Yuyun kok nyengiti awake dhewe, Pak? Ah, bocah iku pancen wis kebacut sliramu minangka nresnani gurune lan Ibu idhamane......" Yuyun megeng ambegan, mripate diremake nahan rasa ing trenyuh dhadha lan nleser ing lurung- lurunging ati. Lambene digeged banter nggo njaga ambroling waspa. "Mas Heru tansah nggawa- kanggo nggawa Lisa dhewe," kepentinganmu pandakwane Yuyun. Biyen Yuyun tau nresnani Heru setengah mati. Saiki dheweke jroning nggethingi dhendham sing nyengkerem. Ing endi watese tresna lan benci iku dhewe? Apa bener tresna sing biyen mengangah jroning dhadha saiki pupus tanpa tilas kasaput dhendham kabencen?. lan Dheweke eling pangerten asih lan sing gemrubug Heru 12/24 (kecemasan) Dhendham Heru tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken Ngraos nate dipunkhianati
40 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS katresnan miturut Endra. Tresna lan asih minangka kanugrahaning Allah, apa ya gampang sirnane sing kaya dialami iki? Yuyun biyen nresnani Heru semono gedhene, banjur saiki nyimpen dhendham sing amanjing. jroning Yuyun nyoba naliti awake. Ditlusuri nganti dhasar punjering atine sing jero dhewe. Nanging suwene iki dheweke durung bisa nemokake jawabane. Sing cetha dirasa, dhendham lan rasa sengit iku nglarakake. Yen Yuyun isih nyimpen dhendham tegese nglarakake awake dhewe. Nanging krana sikape Yuyun iki dheweke anane ngrasakake "sensasi" sing nuwuhake rasa "asyik" lan "nikmat"...... Ujud rasa nikmat lan asyik sing ora jroning Nikmat lumrah. dhendham lan kabencen. Aneh yen dirungu. Nanging ya kuwi sing lagi dialami Yuyun saiki. Dheweke nora kwawa nglairake lan gething 12/25 Bingung Heru Ngraos dipunkhianati nate
41 42 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS jroning tetembungan lan ukara. Mbok menawa utege wis ora bisa mikir kanthi wening. Utawa atine sing ora krasa nampa getering tresna? Embuh. Ati asih wadon kang bingung. Disawang dalan ing sangarepe iki sangsaya semrawut. Sepi. Samun. Abebasan mlaku ing ara- ara tanpa pinggir............... Kaanan anyar ngene iki Yuyun ora krasa mung sepi nanging dhewekan. Asing! Asing lan sepi malah sing sangsaya ngrerujit. Rasane Yuyun ora oleh apa-apa ing ana katrenteming ati. Dheweke wiwit bisa nggrayang apa sing tau dikandhakake Pak Santo biyen: "Nak Yuyun, ora kudu mlayu ngendi-endi. Jroning playonmu oleh durung mesthi kowe katentreman, sebab katentreman iku sejatine ana ing jroning ati lan awakmu dhewe. lan Nglangut. cengkar sepi kene. Uga ora 12/25 Bingung 12/25 Was sumelang (kecemasan) Heru Heru Ngraos nate dipunkhianati Ngraos boten gadhah katentreman
43 44 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS "Ya ora, Pak. Kaya Jeng iki, upamane. Wonge Yuyun pinter duwe jabatan, rupane ayu, wong kutha pisan. Nunggu apa maneh, Jeng. Mumpung durung sangsaya tuwa. Nek kanggo ukuran wong ndesa kene saumur- umurane Jeng Yuyun iki rak klebu......." Ucapane Bu Darus kapedhot marga bojone sing lungguh ing jejere ngidak banter sikile. Pak Darus ngenggokake bahan caturan, nanging Bu Darus tetep ngotot. kisinan. tumungkul Yuyun Raine rasane panas. Wanita sing durung genap rong wulan tepung iku kumawani mlebu ing perkara panguripane wanita sing paling pribadi. Yuyun nampa pocapane Bu iku minangka pangina Darus tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku 13/27 Duka (Kemarahan) 14/24 Was sumelang Bu Darus Bu Darus Ngraos dipunasoraken Ngraos dipunasoraken (kecemasan)
45 46 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS iki? Batine Yuyun. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. Dikira Bu Darus njarag omong kaya ngono iku nggo nglarakake atine. Nanging kena apa? Wanita ibune bocah telu bojone atasane sing sepisanan ditepungi kenal minangka wanita sing lembut, rupane ayu, prasaja, sing durung dumadakan tepung mungsuhi dheweke. Yuyun durung genah sing wis katindakake. lara banget nampa Atine pandakwa sing asor kaya ngono kuwi. Mbiyen ing kutha Mas Heru, Mas Endra, Haryanto mbuh tansah sapa maneh lan ngoyak-oyak ngalembana Ngarep-arep Wahyuningsih. sing dheweke raket salah apa 14/24 Was sumelang (kecemasan) 14/25 Was sumelang (kecemasan) Bu Darus Bu Darus Ngraos dipunasoraken Ngraos dipunasoraken dadi bojone
47 48 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS dipepuja. Nanging ing desa sepi iki ajining diri diasorake wong. Saiki Yuyun ngalami dhewe yen sujana iku ora mung wuta, nanging malah dadi mbabi wuta! Amarga cemburu, priya Endra pengin ngantemi wong lanang saingane. cemburu Amarga wanita prasaja kaya Bu Darus tegel-tegele misuh-misuh lan ngina wanita pepadhane tanpa pawadan sing kuwat. legeg-legeg Oooh..... Yuyun sarampunge maca iku. layang Sirahe rasane puyeng kemut- trataban. Atine kemut. kemepyur. Panyawange Dhadhane poyang- payingan. Ambegane menggeh- menggeh. Iku pratandha yen ana owah-owahan sing nggoncangake batine lan jiwane. Prastawa-prastawa sing wis dilakoni ing kasunyatan urip iki kaya-kaya impen- impen sing gegayutan siji lan sing sijine. Sepisanan horeg rumpakane 16/24 Was sumelang (kecemasan) 16/24 Kaduwung Heru Heru Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken Boten mangertosi impen
49 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ngagetake kedhuwung, lan kasedihan krana kacuwan pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing ing isih nggawe kaget kebak kebingungan, kedhuwung, kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga- iki mung scenario sing muga digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana nglilihake kanggo atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe. Sewengi Yuyun merem sak kedhep wae ora bisa, apa maneh kaya turu ngendikane Pak Santo, dheweke nglimbang-nglimbang....... "Aku rumangsa wis nggawe sengsarane wong-wong sing sejatine banget kebak kanthi tentrem 16/24 Kaduwung Heru tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken Boten mangertosi tumrap luput
50 Lampiran 2 Tabel 2. Data panyebab konflik psikologis ingkang dipunalami dening paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara- ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS nresnani aku kanthi tulus. Wuta mripatku krana aku rumangsa dadi wong sing sengsara dhewe. Aku dadi wong sing cilaka dhewe ing donya iki. Wong sing kudune nampa lan pangalembana sing mirunggan awi ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran! Iki ora liya kamalungkungku, kaangkuhanku wujud liya." "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes. "Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." "Aku ora butuh donyamu. Aku mbutuhake panjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru." kawigaten kekendelane sikep 16/25 Was sumelang (kecemasan) Heru ingkang sampun dipuntindakaken Boten mangertosi tumrap luput ingkang sampun dipuntindakaken
No. Data 1 2 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Kutipan Episode/ Wujud Konflik Usaha Kangge Konteks Cariyos Data Kaca Psikis Ngrampungaken Sawijining layang pratelan lan katetepaning ati! Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing umure sing 33 taun iki. Diadhepi patrape wong- wong sing pada nyawiyah kadidene prawan tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah-omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. Yuyun isih ketok-ketoken lelakon jaman semana. Sawijining prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe. 1/24 1/24 Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Represi Represi Menekan salah satunggaling pepeinginan Menekan salah satunggaling pepeinginan
3 4 5 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Oh, sawijining patemon sing dadakan. Petemon sing babar pisan ora dak karepake, panjerite Yuyun jroning ati. Awake Yuyun sanalika lemes, rasane adhem panas. Dheweke ora bisa kumecap apa-apa, nalika priya kuwi ngulungake tangane ngajak salaman ora diglagati. Yuyun mung bungkem slumengeren. Sirahe ditekuk jero. Atine trataban, panyawange kumepyur, dhadha horeg, Poyang-payingan. 1/25 Was sumelang (kecemasan) Apatis Asikep pasrah "Aku ora kepengin patemon iki. Aku ora sudi ndeleng dhapurmu maneh," mengkono panjeriting atine Yuyun. Dheweke kepengin ngunek-unekake priya kuwi nanging ora ana satembung wae kumecap saka lambene. Yuyun ora kuwawa omong apa-apa maneh. Kringet atis nelesi saranduning awake siing ndredeg nahan mbiudaging pangrasa. "Elinga iku priya durjana. Priya sing wis ngrusak uripmu! Priya iblis pisuhana! Kae ana watu ing cedhakmu bandhemen raine....." Swara batin iku tansah mbenginging ing kuping Yuyun mung merem megen napas...... "Terima kasih, tidak usah. Tempat tinggalku dekat saja. Selamat siang," wangsulane Yuyun atos nganggo basa Indonesia. Cepet-cepet Yuyun klepat mlaku ndhisiki ngedohi bapak anak sing isih ngadeg mandheg mangu. 1/25 1/25 Duka (Kemarahan) Duka (Kemarahan) Reaksi formasi Ngendalekaken sikep dukanipun Proyeksi Asikep kasar dhateng Heru
6 7 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS tekan omah Kepengine Yuyun enggal-enggal pondhokane. Apes, ora ana becak sing liwat. Taksi sing biasane akeh mangkal nunggu panumpang ing kana ya ora ana. Jroning ati Yuyun misuhi Koh Som ngendhe-endhe bengkel Bing ngrampungake reparasi speda motor bebeke sing dilebokake ing bengkele patang dina kepungkur, durung rampung. sing duwe 1/49 Bingung Pengalihan Duka dhateng Koh Som Bing amargi dereng ngrampungaken anggenipun ngreparasi motoripun, dados Yuyun bingung anggenipun nulak pitulunganipun Heru "Kalau Mas Heru Purnomo masih menghargai aku sebagai guru anakmu, biarkan aku berjalan sendiri!!" Yuyun wanita sulistya kanthi polatan sing adat sabene sumeh akeh eseme, nyenggrang sora lan atos kanthi mripat mencereng. Sirahe Heru tumungkul. Yuyun enggal-enggal ngelapi mripate sing wis teles supaya ora dikonangi Heru. 2/24 Duka (Kemarahan) Proyeksi Asikep kasar dhateng Heru
8 9 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru. Apa sing mbok angen-angen karo aku biyen wis bisa kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ancik-ancik ajure panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik. Wong lanang licik, pengecut. Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh karo wong lanang sing jenenge Heru Purnomo. lelakon sing wis Mung ngelingake panalangsa kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake. 2/24 Duka (Kemarahan) Reaksi formasi Ngindhari Heru "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru. Apa sing mbok angen-angen karo aku biyen wis bisa kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ancik-ancik ajure panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik. Wong lanang licik, pengecut. Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh karo wong lanang sing jenenge Heru Purnomo. Mung ngelingake panalangsa lelakon sing wis kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake. 2/25 Duka (Kemarahan) Reaksi formasi Ngindhari Heru
10 11 12 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS isih paring Mung krana Gusti Allah sing pangapunten lan paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun adoh gelem ngukub lan ngrumati. Meh rong minggu Yuyun ngathang- tanpa daya marga athang keguguran kandhutane sing isih durung cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru. Yuyun wis duwe tekad nampa laire bayi iku nadyan ora diarep-arep dheweke lan ora diarep- arep sapa wae. Duwe tekad ngadhepi isin, kuciwa lan sengsara, awit kabeh iku jalaran salahe dhewe. ing rumah sakit 3/24 3/24 Was sumelang (kecemasan) Kaduwung (penyesalan) Sublimasi Apatis Emut dhumateng Gusti amargi dosanipun Narimah kanyatan ingkang boten dipunkajengaken amargi emut dhateng dosanipun "Saiki kowe wis sukses, Mas Heru. Apa sing mbok angen-angen karo aku biyen wis bisa kagayuh kabeh. Uripmu sukses. Kowe wis menang. Kamenangan kanthi ancik-ancik ajure panguripane liyan. Ah, pancen kowe wong lanang sing kepenak dhewe. Kowe licik. Wong lanang licik, pengecut. Khianat!!" Sewu pamisuh lan sewu cecamah gemrunggung ngebaki dhadha sing nggawe pulung atine Yuyun sangsaya perih wae. Ora ana perlune ketemu maneh 3/24 Duka (kemarahan) Reaksi formasi Ngindhari Heru
13 14 15 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS karo wong lanang sing jenenge Heru Purnomo. Mung ngelingake panalangsa lelakon sing wis kliwat, sing sasuwene iki bisa kalipur lan kalalekake. "Sejak kapan Lisa jadi bandel, hee...!?" Senggrange Yuyun banter Lisa njingkat kaget. Sajege dadi gurune, Yuyun durung tau nyenggrang dheweke, apa maneh bantere kaya ngono. Alon-alon sirah ndungkluk. Lisa mlaku ngedoh kanthi Jangkahe kesaruk-saruk diseret. Sumilire angin krasa ngelus ati. Rasa trenyuh, mrinding lan sedih dadi siji. Lisa murid sing pinter dhewe dumadakan wiwit dimungsuhi. Dumadakan Yuyun asikep kasar bareng ngerti dheweke anake Heru sing tau natoni atine. "Apa sejatine aku meri mring wanita sing nglairake bocah ayu kaya Lisa, wanita sing ngrebut mas mengkono pangudarasane Yuyun jroning atine. Heru saka tanganku," 3/24 3/24 Duka (Kemarahan) Meri (iri hati) Pengalihan Pengalihan Duka dhateng murid ingkang dipuntresnani amargi Yuyun sengit dhateng Bapakpun murid menika Duka dhateng murid ingkang dipuntresnani amargi Yuyun sengit dhateng Bapakpun murid menika Kasadaran kadidene guru nglarang Yuyun tumindak kaya ngono ing salah sijining muride sing kebeneran paling nurut lan pinter dhewe. Yuyun 3/25 Was sumelang Pengalihan Duka dhateng murid
16 17 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS ngerti satemene Lisa ora duwe salah apa-apa. Nanging Yuyun tumitah dadi mangusa lumrah, kadhang emosine luwih kenceng ing sandhuwure panglimbang nalar waras. Pandheman sengit wis ngobong sakujur awake. Grengsenging urip nom- noman kari pangangen. Jangkah-jangkah sikil nggenteyong jroning laku saben dinane tumuju urip sangsaya tuwa. Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wektu iku sing dikarepake Lisa jebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih saying ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi. "Kata papa, mama Lisa dulu secantik bu Yuyun," pangucape Lisa lugu. Atine Bu Guru kumesar. Raine rasane panas. Nanging sakabehing pangrasa. Tanpa sadar Lisa dirangkul, dielus-elus sirahe kanthi asih. Banjur dibisiki ing kupinge, "Lisa rasa trenyuh ngalahake 4/24 4/24 (kecemasan) Keduwung (penyesalan) Was sumelang (kecemasan) Proyeksi Sublimasi ingkang dipuntresnani amargi Yuyun sengit dhateng Bapakpun murid menika Nganggep tiyang sanes sami kaliyan piyambakipun Nggantos raos boten jenjemmawi tumindak ingkang realistis
18 19 20 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS tentu saja dapat anggap bu Yuyun sebagai mama Lisa bukan?" "Sekarang Bu Yun sudah sehat benar?" Mripate Lisa nyawang mripate gurune kebak kawigaten. Yuyun kecipuhan mangsuli. Dheweke mung mesem sing dirasa esem pait. Bocah cilik saumure Lisa ora bakal ngerti yen sajatine ibu gurune ngendhem penyakit sing sumbere saka bapake Lisa dhewe. Yuyun mung manthuk-manthuk. "Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai-ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen- angen, lunga seneng-seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik lan lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terus terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa. Yuyun nora kwawa mbacutake maca laying abang jambu iki. Sanalika sirahe rasane mumet banget. Rasa sedhih, trenyuh lan bingung ngumpul dadi siji nyesak ing dhadha sing rasane kaya arep mbledhos- mbledhosa. Ah, Mas Heru ora tau lali dina klairane. 4/24 4/25 6/24 Was sumelang (kecemasan) Bingung (kebimbangan menentukan pilihan) Was sumelang (kecemasan) Sublimasi Nggantos raos boten jenjemmawi tumindak ingkang realistis Rasionalisasi Narimah kanyatan
21 22 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Yuyun dhewe lali dina iki dina pungkasan ing umure sing 33 taun. Yuyun ora kwawa ngempet mbludaging pangrasa lan emosi, dheweke ngrungkebi tangane sandhuwuring meja. Tangis wadon sing getir. Tangis panalangsa ing kantor guru sing adhem lan sepi... .. "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. ... .. Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg-dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji maneh sing nggawe ora tentreming atine. "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. ... .. Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg-dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, 7/24 7/24 Was sumelang (kecemasan) Duka (Kemarahan) Proyeksi Proyeksi Nganggep bilih priya sami Nganggep bilih priya sami saben saben
23 24 25 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji amneh sing nggawe ora tentreming atine. "Hary!!" senggrange Yuyun setengah njerit. Wong lanang tansah mbiji asor katresnane wanita. Ajining dhiri katebas. Wong lanang nganggep bisa tuku tresna kanthi donya lan pangkate. Atine Bu Guru Yuyun kesenggol. ... .. Yuyun ora wangsulan maneh. Rerikatan mlayu metu, lawing kantor guru dibanting kasar ninggal Hary sing isih lungguh dheleg-dheleg. Kaya ngene iki date Yuyun yen nembe ketaton. Yuyun dhewe ora ngerti, kudu nesu apa sedhih. Nanging sing genah, tambah priya siji amneh sing nggawe ora tentreming atine. Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sakit, rasa sepi sangsaya nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane Pangeran dene isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane Gusti Allah makaping-kaping. Ing kaanan kepepet kaya ngene iki manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe. Dirasakake getere alus tangane priya iku kaya strom mrasuk ing sakujur awake Yuyun. Yuyun nora 7/24 7/25 Duka (Kemarahan) Sedhih Proyeksi Sublimasi Nganggep bilih saben priya sami Ngasoraken dhiri piyambak kanthi ndedonga kanthi ikhlas 8/24 Was sumelang Apatis Asikep pasrah
26 27 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS kwawa tumindak apa-apa kejaba mung meneng blangkemen. "Yaiki!! Saben priya ngatonake apik karo aku. Ngulungake tangan kanggo aku. Ngetokake simpati sing gedhe. Tansah kepengin mbelani lan ngayomi aku. Legawa asung pangurbanan kabeh darbeke mbok menawa klebu kurban nyawane! "Nanging aku kepengin ngerti, wong lanang endi sing isih gelem nyawang aku selagine wis ora ana sing bisa diarep-arep saka aku. Ah, wong lanang sing tuminak krana pamrih, ora bakal nyawang kanthi mripat sasisih marang wanita sing ora disenengi maneh...." Pangudarasane Yuyun jronng batin. 8/25 (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Proyeksi Nganggep bilih priya sami Heru diacarani lungguh ing kursi tamu sing mapan ing pojok ruang tamu asrama sing amba. Wong jujur wae. lungguh adhep-adhepan Ngadhepi dheweke atine isih durung tentrem. Arep miwiti omong rasane kok abot. Patemon ing RS kadidene patemon kang bisu. Heru bisa diarani mung meneng tanpa omong, kejaba sapa aruh saperlune. Yuyun dhewe sing mung gedheg lan manthuk. Malah Lisa sing akeh guneme, akeh critane. Bocah iki sing adate anteng. Upama ora ana Lisa mbok menawa patemon sing kaya ngono iku saya kaku lan wagu! loro 8/45 Was sumelang (kecemasan) Apatis Asikep pasrah saben
28 29 30 31 32 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. "Gusti nyuwun ngapunten," mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange saka Mandau sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! "Aku wis bola-bali nulak lan ngendhani Mas Heru kok tetep ngotot nyedhaki aku, aja nyalahake yen dumadakan tuwuh rancangan ing jroning utegku. Rantaman sing mesthi ora prayoga, "Yuyun ngincim jroning ati. "Aku kepengin nggawe petungan! Aku kepengin males dheweke!! Mesthi saka lambene ora klakon ana panjalukan ngapura kaya sing tinulis ing layange. 9/24 9/24 9/24 9/24 9/24 Cubriya (kecurigaan) Dhendham Dhendham Duka (Kemarahan) Dhendham Reaksi formasi Reaksi formasi Reaksi formasi Agresi Agresi Emut dhumateng Gusti Emut dhumateng Gusti Emut dhumateng Gusti Ngincim Heru Males tumindakipun Heru
33 34 35 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus-apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya kejojoh. Temahane luh mbanjir nelesi pangkone. Saben tembung sing kewetu tansah kaucapake kanthi tandhes, nuduhake anane rasa memungsuhan. Nanging nadyan sengit dikaya ngapa, ati wong wadon iki trenyuh uga nyekseni priya sing tau ditresnani iki tumungkul lesu, laya tanpa daya. Sisih tani sing kebak asih ngaruh-aruhi, ngelingake, nanging Yuyun kebangeten angkuh kanggo nggubris kabeh mau. Malah ing atine tuwuh wewayangane wanita sulistya ayu. Ibune Lisa sing mesem menang bisa ngrebut Heru saka tangane. Yuyun ora ngerti apa iki bayangan iblis, apa pangangene dhewe sing kebak dhendham lan rasa sengit? Wiwit kuwi karasakake owah-owahan sing dumadi jroning batine Yuyun sing ora bisa dipahami. "Aku saakeh-akehe. kepengin 9/25 9/25 9/42 Ngapusi ingkang nuwuhaken kemareman (kebohongan) Duka (Kemarahan) Dhendham Regresi Agresi Agresi Dados kados dene wanita ingkang durjana Males tumindakipun Heru Males tumindakipun entuk kemareman
36 37 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Kemareman batin kanthi nyikasa pangrasane wong lanang sing tau nggawe kuciwaning uripku. Aku kepengin nggawe sedhih lan panlangsane priya krana sikap lan polahku. Panyurung iku semono kuwate, paribasakna rasa ngelak dawa sing kepengin enggal dimaremake kanthi ngombe banyu saakeh-akehe. Apa aku saiki kurang waras? Apa mbokmenawa ana iblis sing ngrasuk jroning jiwaku? sing wis Utawi kapendhem mataun-taun?" mengkono panjeriting atine Yuyun. "Wah, sainganku pancen abot. Malah dudu tandinganku," Endra ngudarasa, lambene mesem. Esem sinis. "Mokal bisa menang!" "Nanging Mas Endra rak wong lanang," sumaure Yuyun manasi. Rasane kebrongot dheweke kepengin ngimbangi. "Biasane wong lanang bakal ngrentengi sewu wanita nalika ditolak wanita siji." Endra kaget krungu omongane Yuyun. iki panjebluging dhendham 10/25 Duka (Kemarahan) Proyeksi Heru Nganggep bilih priya sami saben 11/25 Was sumelang Sublimasi Pindhah mucal amargi Pak Santo maringi pitutur dawa nalika sawijine wengi Yuyun ngadhep sowan ing daleme. Dheweke matur nyuwun pindhah mulang saka kutha iki. Yuyun rumangsa wis ora nduwe katentreman maneh. (kecemasan) ngraos sampun botrn gadhah katentreman
38 39 40 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Yuyun megeng ambegan, mripate diremake nahan rasa trenyuh sing gemrubug ing dhadha lan nleser ing lurung-lurunging ati. Lambene digeged banter nggo njaga ambroling waspa. 12/24 Was sumelang (kecemasan) Represi Menekan satunggaling kanthi salah pangraos ngeremaken mripat Biyen Yuyun tau nresnani Heru setengah mati. Saiki dheweke nggethingi Heru jroning dhendham sing nyengkerem. Ing endi watese tresna lan benci iku dhewe? Apa bener tresna sing biyen mengangah jroning dhadha saiki pupus tanpa tilas kasaput dhendham lan kabencen?. Dheweke eling pangerten asih lan katresnan miturut Endra. Tresna lan asih minangka kanugrahaning Allah, apa ya gampang sirnane sing kaya dialami iki? Yuyun biyen nresnani Heru semono gedhene, banjur saiki nyimpen dhendham lan gething sing amanjing. Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus-apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya 12/24 12/25 Dhendham Bingung Agresi Regresi Males tumindakipun Heru Dados kados dene wanita ingkang durjana
41 42 43 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS kejojoh. Temahane luh mbanjir nelesi pangkone. Sangsaya ndadra anggone ngrakit crita dora. Atine Yuyun sangsaya marem nyumurupi rupane Heru sing tambah pucet, lambene komat-kamit, ndredheg tanpa swara, kawistara prenthul-prenthul kringet ing sakujur bathuk lan pipine. Ati nuranine Yuyun sejatine njerit nangisi awake dhewe saupama crita sing dikandhakake marang Heru iku mau pancen klakon temenan. Nadyan crita mau mung apus-apus, nanging marga dikandhakake kanthi gedhening pangrasa, ora wurunga rasane dhadhane kaya kejojoh. Temahane luh mbanjir nelesi pangkone. Kaanan anyar ngene iki Yuyun ora krasa mung sepi nanging dhewekan. Asing! Asing lan sepi malah sing sangsaya ngrerujit. Rasane Yuyunora oleh apa- apa ing kene. Uga ora ana katrenteming ati. Dheweke wiwit bisa nggrayang apa sing tau dikandhakake Pak Santo biyen: "Nak Yuyun, ora kudu mlayu ngendi-endi. Jroning playonmu kowe durung mesthi oleh katentreman, sebab katentreman iku sejatine ana ing jroning ati lan awakmu dhewe. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. 12/25 12/25 14/24 Bingung Was sumelang (kecemasan) Duka (Kemarahan) Regresi Sublimasi Stereotype Dados kados dene wanita ingkang durjana Mikir kanthi positif Asring ngilo nyetiteken blegeripun
44 45 46 47 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. Yuyun nampa pocapane Bu Darus iku minangka pangina tumrap awake. Ing ngarep kaca pangilon kerep ngilo nyetitekake blegere. Apa wis tuwa banget aku? Apa wis dadi elek rupaku iki? Batine Yuyun. Amarga cemburu, priya Endra pengin ngantemi wong lanang saingane. Amarga cemburu wanita prasaja kaya Bu Darus tegel-tegele misuh-misuh lan ngina wanita pepadhane tanpa pawadan sing kuwat. 14/24 14/24 14/25 Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Was sumelang (kecemasan) Stereotype Stereotype Proyeksi Asring ngilo nyetiteken blegeripun Asring ngilo nyetiteken blegeripun Nganggep salah satunggaling tiyang sami kaliyan tiyang ingkang sanes Prastawa-prastawa ing kasunyatan urip iki kaya-kaya rumpakane impen- impen sing gegayutan siji lan sijine. Sepisanan impen sing ngagetake kebak kedhuwung, kacuwan lan kasedihan krana pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing isih nggawe kaget kebak ing kebingungan, kedhuwung, kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga-muga iki mung sing wis dilakoni 16/24 Was sumelang (kecemasan) Fantasi Amargi saking kathahing perkawis ingkang dipunadhepi, Yuyun ngajab sedaya perkawis menika namung impen
48 49 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS scenario sing digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana kanggo nglilihake atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe. Prastawa-prastawa ing kasunyatan urip iki kaya-kaya rumpakane impen- impen sing gegayutan siji lan sijine. Sepisanan impen sing ngagetake kebak kedhuwung, kacuwan lan kasedihan krana pokal gawene wong liya marang dheweke. Sebanjure impen sing isih nggawe kaget kebak ing kebingungan, kedhuwung, kacuwan lan kasedhihan awit saka pokal gawene Yuyun dhewe. Ing wusana prastawa keri dhewe iki Yuyun ngajab muga-muga ya mung impen, Mas Heru ora lara. Mas Heru ora tau lara. Muga-muga iki mung scenario sing digawe Pak Santo pawongan sing wicaksana kanggo nglilihake atine sing wangkot. Sawise maca layange Heru iki rasa dhendhame Yuyun wis sirna. Saiki kari rasa kedhuwung. Ngeduwungi tumindake dhewe. Sewengi Yuyun merem sak kedhep wae ora bisa, apa maneh turu kanthi tentrem kaya ngendikane Pak Santo, dheweke nglimbang-nglimbang....... "Aku rumangsa wis nggawe sengsarane wong-wong sing sejatine banget nresnani aku kanthi tulus. Wuta mripatku krana aku rumangsa dadi wong sing sing wis dilakoni 16/24 16/24 Kaduwung Kaduwung Fantasi Amargi saking kathahing perkawis ingkang dipunadhepi, Yuyun ngajab sedaya perkawis menika namung impen Reaksi formasi
50 Lampiran 3 Tabel 3. Data usaha ingkang dipunlampahaken dening paraga Yuyun kangge ngrampungaken konflik psikologis ingkang dipunalami wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS sengsara dhewe. Aku dadi wong sing cilaka dhewe ing donya iki. Wong sing kudune nampa kawigaten lan pangalembana sing mirunggan awi kekendelane ngadhepi dhuhkita lan kasengsaran! Iki ora liya sikep kamalungkungku, kaangkuhanku wujud liya." "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes. "Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." "Aku ora butuh donyamu. Aku mbutuhake panjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru." 16/25 Was sumelang (kecemasan) Apatis Asikep pasrah
Lampiran 4 Tabel 4. Data perkembangan kapribaden paraga Yuyun wonten ing cerbung Ara-ara Cengkar Tanpa Pinggir anggitanipun Adinda AS No. Kutipan Data Struktur Kapribaden Id Ego Super Ego Perkembangan Kapribaden Id Ego Super Ego Ket. 1 Sawijining lan katetepaning ati! Sanyatane dheweke ora bisa meksa-meksa atine dhewe nuruti karepe Mas Endra ngajak bebrayan sajroning bale wisma sing bungah tentrem. Yuyun isih nduwe tekad nglakoni uripe dhewekan ing iki. Diadhepi umure sing 33 taun pada patrape wong-wong nyawiyah tua, tinimbang kudu nglakoni urip omah- omah nanging kebak ing was sumelang lan tanpa kamanteban. layang pratelan sing prawan kadidene √ √ Amargi ngraos nate dipunkhianati, sistem ego nyebabaken Yuyun gadhah tekad badhe gesang piyambakan lan langkung milih ngadhepi patraping para tiyang ingkang sami nyawiyah kados dene prawan tuwa. Yuyun ajrih lan kuatos menawi mangunbale wisma ananging kebak ing was sumelang lan tanpa kamantepan.
2 3 Yuyun isih ketok-ketoken lelakon jaman semana. Sawijining prastawa lelakon jaman enome sing nganti saiki isih nabet tatu ing dhadha. Kebak rasa perih lan getir. Yuyun ora kepengin lelakon kaya ngono mau binalen maneh karo Endra utawa priya sapa wae jroning uripe. Mung krana Gusti Allah sing isih paring paring kawelasan uripe sing kebak dosa iki, ana kluwargane Yuyun. Meh rong minggu Yuyun ngathang-athang ing rumah tanpa daya marga keguguran kandhutane sing isih durung cukup umur. Gugur lumrah, babar pisan ora dijarag. Yuyun wedi nambahi dosa sing diakoni wis akeh katindakake sasuwene sesambungan karo Heru. pangapunten lan sakit √ √ √ √ Sistem ego ndadosaken Yuyun kuatos menawi nyobi mbikak atinipun kangge priya sanes kados Endra, mangke bakal dipunkhianati malih kados lelampahan wonten ing jaman enemipun kaliyan Heru. Amargi ngantos samenika prastawa lelampahan nalika kaliyan Heru taksih nabet tatu wonten ing batosipun Yuyun. Sistem Id ingkang ndadosaken Yuyun nglamapahaken dosa nalika sesambetan kaliyan Heru. Ananging, superego njedul nalika Yuyun ngandhut winihipun Heru. Yuyun ngraos dosa lan boten kepengin
4 Dadi ibune Lisa wis tinggal donya, lan bocah cilik iki ora tau ngrasakake tresnane ibu sing nglairake dheweke? Yuyun kaget. Dheweke biyen pancen wis nate takon, Lisa njawab yen ibune lunga. Yuyun sajake durung tanggap wektu iku sing dikarepake Lisa jebul ibune wis tinggal donya. Oh, tetela bocah cilik sing meh dimungsuhi iku bocah prihatin sing ora ngrasakake kasih sayang ibu. Mesakake kowe. Lisa. Sanalika rasa trenyuh ngebaki dhadha lan ngelus naluri pangrasane Yuyun. Trenyuh lan welas rasaning ati ndeleng bocah cilik sing kapedhotan sihe biyunge nadyan uripe dhewe ora luwih kaya saonggok dhuhkita sing patut diwelasi. √ √ nambahi dosa malih lan emut dhateng Gusti, amargi mekaten Yuyun boten ngguguraken kandhutanipun ewadene Heru boten tanggel jawab. Sistem Id ndadosaken Yuyun nyengit Lisa amargi ngraos cemburu Lisa menika putranipun wanita ingkang sampun ngrebut Heru saking piyambakipun. Ananging, nalika Yuyun mangertos bilih Lisa boten nate ngraosaken sihing ibu, sistem ego ndadosaken Yuyun mikir kanthi realita bilih Yuyun boten mentes nyengit lare alit ingkang sampun
5 "Kata papa, mama Lisa dulu secantik bu Yuyun," pangucape Lisa lugu. Atine Bu Guru kumesar. Raine rasane panas. Nanging rasa trenyuh ngalahake sakabehing pangrasa. Tanpa sadar Lisa dirangkul, dielus-elus sirahe kanthi asih. Banjur dibisiki ing kupinge, "Lisa tentu saja dapat anggap bu Yuyun sebagai mama Lisa bukan?" √ √ kapedhotan sihing ibu. Nalika Lisa matur bilih ibunipun menika ayu kados dene Yuyun, sanalika atinipun Yuyun kumesar. Pasuryanipun ngraos benter. Raos trenyuh ngalahaken sedayaning pangraos. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun tanpa sadar ngrangkul Lisa, dipunelus-elus sirahipun kanthi asih. Lajeng, matur bilih Lisa saged nganggep bilih Yuyun menika minangka ibunipun. Yuyun ngraosaken sangsaya boten jenjem nalika ningkali kapolosanipun Lisa. Mekaten kutipan
6 "Bagaimana kalau kita antar sekalian, kita pergi beramai-ramai?" Yuyun trenyuh krungu Lisa nawani kanthi tulus mau. Dudu omonge bocah sing pengin golek alem. Biyen Yuyun duwe pangangen-angen, seneng- seneng sakluarga. Rekreasi bareng mas Heru, saanak bojo, ya anake wong loro mesthi wae. Nanging....Ah Lisa. Kowe isih cilik lan lugu. Apa sing dikandhakake ibu gurumu mau padha karo tembung nulak cara alus. Apa klakon Yuyun omong terang? Apa patut dheweke ngomong babagan lara atine wanita diwasa marang Kenya cilik kaya Lisa iki? Kowe isih keciliken lan prasaja, Lisa. lunga terus √ √ ingkang dipunraosaken dening Yuyun. Nalika Lisa ngjak Yuyun rekreasi sesarengan kaliyan Heru, sanalika batosipun Yuyun bingung amargi Yuyun piyambak nate gadhah pepenginan rekreasi sesarengan kaliyan Heru lan putranipun, putra saking kekalihipun mesthi mawon. Sanes Lisa. Ananging, sistem ego Yuyun ingkang ndadosaken boten kalakon matur terus terang, amargi dipunraosaken boten patut menawi matur babagan lara atinipun wanita diwasa dhumateng Kenya alit kados Lisa.
7 8 "Aah...Aja sembranan, ah. Isin mengko yen konangan murid-murid. Dikira awake dhewe pacaran!" ujare Yuyun kaget. Kanthi sabar disingkirake pundhake. tangane Hery Sanadyan dheweke wis kerep krungu gojegane wong siji iki, nanging krungu omongan ngenani pacar iki rasane atine ora kepenak. saka Ing wengi kapisan Yuyun mondhok ing rumah sangsaya rasa nindhih ati. Sirahe sing dhek sore kebentus aspal dalan rasane sangsaya lara. Syukur ora ana perangan awak sing nuwuhake cacad salawase urip. Tukang becak sing ketabrak kabare tiwas ngenggon. Yuyun muji syukur ing ngarsane isih dislametake. Yuyun ndonga enggal pinaringan waluya jati. Nyebut asmane sakit, sepi Pangeran dene √ √ √ √ Superego njedul wonten ing batosipun Yuyun nalika Hary tumindak sembrana dhateng piyambakipun. Kanthi sabar dipunsingkiraken astanipun Hary saking pundhakpun, amargi Yuyun boten kepengin tumindak sembranan ingkang boten gadhah moral menika konangan murid-muridipun. Superego njedul nalika Yuyun manggihi kawontenan ingkang kepepet, Yuyun emut dhateng Gusti Allah. Yuyun muji syukur dhateng Gusti dene taksih dipunslametaken saking kacilakan.
9 Ing Gusti Allah makaping-kaping. kaanan iki kaya ngene manungsa lagi kelingan mring Gusti Allahe. Semono gedhene rasa sengit lan dhendham sing sumimpen ing jiwane Yuyun. ngapunten," "Gusti mengkono pamuwuse Yuyun jroning ati. Dheweke enggal-enggal mbuwang panyawange sing cumanthel angker mau sing dirasakake ana dayane magis! kepepet nyuwun saka Mandau √ √ Nalika Yuyun kepanggih kaliyan Heru ingkang sampun ngejur-jur manahipun, sistem Id ndadosaken tuwuh raos sengit lan dhendham wonten ing batosipun Yuyun. Semono gedhenipun raos sengit lan dhendham ingkang sumimpen wonten ing jiwanipun, ndadosaken Yuyun badhe tumindak ala dhateng Heru. Ananging, sanalika superego njedul lan ndadosaken Yuyun emut dhateng Gusti bilih piyambakipun boten pareng tumindak ala
10 "Ya ora, Pak. Kaya Jeng Yuyun iki, upamane. Wonge pinter duwe jabatan, rupane ayu, wong kutha pisan. Nunggu apa maneh, Jeng. Mumpung durung sangsaya tuwa. Nek kanggo ukuran wong ndesa kene saumur-umurane Jeng Yuyun iki rak klebu......." Ucapane Bu Darus kapedhot marga bojone sing lungguh ing jejere ngidak banter sikile. Pak Darus ngenggokake bahan caturan, nanging Bu Darus tetep ngotot. tumungkul kisinan. Raine Yuyun rasane panas. Wanita sing durung genap iku perkara kumawani mlebu panguripane wanita paling pribadi. rong wulan tepung ing sing √ √ dheteng Heru. Amargi raos cemburu, Bu Darus tumindak ngina kanthi pocapan ingkang sajatosipun nedahaken Yuyun menika prawan tuwa. Mireng tetembungan ingkang ngasoraken piyambakipun, sanalika energi psikis sistem id ningkat lan nuwuhaken pepenginan badhe mbrontak wonten ing batosipun. Ananging sistem ego ndadosaken Yuyun mikir malih, bilih piyambakipun boten mentes males pocapanipun Bu Darus amargi piyambakipun namung numpang lan
11 "Matur nuwun, Ningsih....." tembunge lemes. "Tak pasrahake Lisa ing tanganmu. Tak wenehake kabeh darbeku kanggo kowe lan Lisa....." "Aku ora butuh donyamu. Aku mbutuhake panjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru." √ √ dereng dangu mapan wonten ing dalemipun. Yuyun kwatos nalika Heru wonten ing rumah sakit lan matur bilih piyambakipun badhe masrahaken lisa lan sedaya darbenipun kangge Yuyun sarta Lisa. Ananging sistem ego ingkang ndadosaken Yuyun sadhar saking luputipun. Yuyun boten pengin kelangan Heru malih amargi luputipun Yuyun piyambak. Amargi mekaten, Yuyun boten kersa nampi darbenipun Heru, Yuyun namung mbetahaken Heru kaliyan Lisa lan Yuyun
ngakeni luputipun, Yuyun kuatos kecalan Heru malih.
14 "- .';"' ;r' '''l'1" rl'''l 'r"'i ' ciiln S4-9"'e-uNG " "-rlil?-t:iii:*;^ ane wis seiam luwih durung teka' iER::il1;3,TiX#'fri,,!.?# ffi #u,ffiHffi ffi*u iJi^i:tli-:iifi1lfl: ;ffi rerlungrampung' ffi rke selembar .*Ers- ^*ffi rnsel rasane f; 6"*Jc#Ft77,I " lffiW.ffi&W*- fiil*& kanthiraikaweden \rA[ tan mripate kaca- rgrumpaka "ffi}J nbung sins J ffi-ln*rufg} L [,ffi]ffi,{ ffiffie-* saiki yen ba- ,,'l ffilsf-{LJWLW1Wf''' ,rY:!/1:#., A '*;o*pp \ sa krama repenak 1tr$,:1ffi €tl . len diwaca. .. I ora lancar Sawiii- aff rJ t I {Ff n t'ffi,t'€*dffiffi '{!"7a; marsa ora YrJ 'dikulinakake, rins layang ?t 16 It fr lt]Lf,lL-mffi,ffiil;lWNa (atetepaninsi 'r -j*."-*w"T!tt' rti! SanYata- le dheweke ora :isa meksa-meksa atine dhewe nu" lki nda' - t itap* ma-s Endra ngaiak i drkrk, kekuwatirane wong' rrip bebiay-an saironing bale ;' "ii ruisma sing bungan.tentrem. j! tamat minggu wtngr' vvrwrt IIrrtr-trsu'^'';i';;;;;" niima sing bungih tentrem. i tu*rt *I',gg' wingi' wiwit*l:qs-'llt-91:*H:: i ;;;:r;a sinq isih tresna u,. wong Jawa sing isih tresna tl *:l ill#f #ffi [i] il I -{""i"V I H :,5;; {:i:i:n [, J "' i"'rd,J:i,]flltl,'ifl1ii,,,.' tra-pe wong-wong sing padha i ;;""il;r';ri;'k; ii"il;"priya saka masa lalune i *rr*i-ir*putrnfr, datang. ;.If,-,'ilil'liJ'ffffi fJ':il,ill i ;ll;'*l'*r I [l'l,lll*ii,x'1il:Jl,'3ffi:i tua, tinimbang kudu.nglaKonl ,i rriya singwis ngeiur-iur atrne lan ngatruffi€6"ffi I Bu yuyun antar kamu sampai rrip omah-omih nanging kebak i onlpane iku ujug-ujug.. n,"ntul9l._tr::,1 i:i X ;ffii; I rumah'" ing was sumelang lan tanpa i kamanteban. { yry-l"-s-"fT tanteban. t1li,11?J::'*1?,:':i?iH ffiffi I .,,.?'1?lit-Tl.ntlftrl:'# ,. ,i ;?#'u,iiil;.ffi;'y";i'krp" iryrn'*rrrng murid i raine Lisa katon bingar. Ta- Yuyun isih ketok'ketoke,. , kinasihe ,ru sawisZit"*Jrr" ng"rti yen bJcah iku I ;;;;r-rg;sapi luhe iing wis lelakon iaman sema.na' Sawi' + i. ffir;r;: Duiung ana setaun [lJflJ'3i',,T1;i:i1-:]'1?Til i [,-1ilil:ily,1*h":X[J"%H:t'; tr_;.',?,il"r& i 1;*l ;ffi1:H i,Till]l',]',S enome sing nga.ntl..salrl lsln I I wiwit diwulang ing kelas V B naUet tatu"ing-dttaOtta. Kebak 1l m"arang tleru? Yen kepengin ng3$ jav it i tun i ,'-Tff;;',,l'$nJi*; ,rr* rasa perih.lan,sr,i,. vuvu'l'oil 'ii iltfi::r?:'':;l#T*";i llxl,'ruJ;:1il:',^fJi,'.ll;; ;;;;;,;;;;;;;;;;;il il - iisi pin'ler o6ewe uripe. Endra sing katon tata laire cukup Yuyrin dudu paw6ngan sing keri ing kelase' Bocahe lantip' mbangun sagah ngganreng, kebak kawigaten lan Of,.*** ,ing ;rtrl'tr-f,i itf,ofrh;.lli' mi'turut' Rupane avu pakulitane resik' pangerten sarta asikep alus nuiu prana lng law;Capura pekarangan tt'f,of;ii' grapy-ak.semanak mung rada menen- : un i*it uni"ni-r,iJhunss,irnon-ri'i'ii, qli,.I:1.'",1iumure lagi sewelas taun i marans dheweke. kondur, Bu yuyun?" sapa i W,i*y.u' , ,;F.Wz" mobilpribadi. 'W; .ll;ffii* ^V , AWm "Tadiberangkatdi' I lfl;f f I " A '-' 'r:' \ . iit-/ilA:- t,1\ "ifiWi \Mffihy,-lllill \ ' ./ 'ffiffiffi=Exl -\---'l ::ruFbs- w ":-'t"' .':"".;. wih mardika yen i ln' baSa . nganggo .. "wae. doneiia [i ii{x'illiff liffrrlir d:;[mr ';"i";i;'no*"i ku'|i '|iv;;e ,,Nembe "Nem0e K0n0ur, bu Iuyurrl )crPo uun trgrrur ssFurs r\sr*rrr uvrvrr' kayi remaja Sing adoh lUWih tuwa. ".^lr[lheeffiffi;;,iru Li'u :iii:l LHillfl l$'1lflt',ililJffiliffiq sih lagi wae metu saka kantor guru. ngeyu.bffi;6;;hye,,fugi'gtndii nate.omongyendhewekengegungake Bu Yuyun minangka gurune' Dheweke Dheweke mung manthuk mesem nga- pethukan teka' t0nake rasa panuwune mring wong- ''nrl'gg;' ;g'hukan' Lisa?" sapa krasa yen iku mau pangalembana sing lanang setengah tuwa sing kanthi tulus iaka bocah sing isih lugu' Mula sabar nyrantekake gaweyane reresik Lisa' Nanging diiaga patrape iki lan ngancingi kantor guiu lan pager ieniem kanthi rai pucet nunggu ptit'ift' ffi; ' 'it'ng 24 0irk, Lodqs t'ls!['l-!llZZ!l! $btu Kliwon,lT Ruwah lB43 IAL
9Z ']etnll ll 'u0Mrl) n]qes lv0 [rEl llBZ / L/lt n E[ op 0uepo1 elerg ',eup eI0'sadv'auE)|0qpu0d qBUo up{al_ 1e00ua-1e00ua unIntr aur0uaday 'n0!eu 0aqpueur 0ape0u qrsr ^ 0urs 4eue 4edeq rqopa6u t{lstr{pu n{elur tadac-tadaJ :ersauop'u1 tedal>1 eseq o00ue0u sole unlnl auelns0ubnn ,,'0ue1s Waeps-e[es pryp nt11e00uq tedaal'qesn leplt ,t11se4 ewlatr ^unln1 0unquales pue eio Our0ueu rnnnq elrrd a{p:{eun.I0un0u ur0uadal alaMallq 'unrtnl aurle 0urlrralued ouo40uarI ,,'qaueu nundeqp 0ua;apu tpns plo n{[i;!{l uoualed ur0uada4 eJ0 n{v,, onnns ostMes """'.unel selaMas 0stAA -gsiqaueur aMaqp 0IeMe alel0urau es${ eI qellv tlsng aueuesn^^,, , ""aner selafias asilnes qauea a/ilatlp illelne illul^wau estill ett qe11y 4sng aueaesn/u aunrno ouennetu rr, rrroJiltf;;,lll: ue aunrn0 oupupel rdnrnunr{u nra;1 Bln.,,'uests tleq rnpu0{ 0IeIaJAqp rl oAV 'ueme st4 .stmn p^ qV,, rafiau uarau nunu, un,tni .fff,|l urdn4 0ur 0ut0ur0uaqu qesuel nll lueq PreMS ,,".'.. aulel ua[aqpuBq xleqpat 6ur nlenn eup asy iBueqnstd Jqr eltu6 lnudun 4esnrCIu'srnn'Ouii 116 -eue[rnp elrrd n4r enur11,, .esei0 rd 0ur0epnrqru ueqeu 6ai'arpu 6urs enne 0urunpuelus tsalau slle l00uy)l rueu ede-ede 0uouo ennennn{ eJo t[n1 'auaqureJ e4es deraun)t aeM unun6 uoleq n)ll 0S A selal prrnu ltltJ qer0B 'saual llretlp nlaedlp ero aMns alptiunqletp 6uls aue6uel lMn{ eJe} -anne5 'uniln1 eurer 0ueqlueu 6uapueur uesnlal-s,nlal esrl a4edeq ,ntag ,0aroq eqpeqp 'rnldaurnl a0uen^e/tued,deqetejr autly'oral1n4a]!p 0qe.lls'uara6uaunls ual0unq 6unu un[n1 .rte0el0rp eio ueuples 4e!e6u aue0uel ale0unln0u rnnn4 er{rrd e1rleu ,ede-ede dererun4 esrq elo alannaqfl .seued uaqpe aues -Er 'sauot elrJeues ,n^n^ . .'uB0urled.0ue^od llnrtluo,, un[n1 alrralued ,a4edare{ {ep ero uesrd reqeq 6urs uouale6 .uelppep 0urs uoLuated 0urur[rnngs ,rl0 'rnnn4 elrrd allrof ,,iiqlsCIutunl qeg Ilrl0 ;""qrs0urry {lqp ued ,,lotuoulnd nJoH sulru ....sery,, 'unln1 aurleq ,0ur;0ued ero n4y ""'auelems'qy .n6ueu-n0ueu neu e/t -rrd auo4e1rd,,;q;sfiu;un,{qe6 ;qrs0urry 4rqg e4rund ueOuaualued edeun6,, '0atequr rr4rLu leles 1nia4fiuai\u a{nqleB 'a{omaqp Euenneiu 0uaqlueur aA ns lMnI er{rr6 .ueqe1ell unlnl aueqpEqp eltleues """aueleu eJe{ Ielnqu uel uni{n1 adareEues 0ur 0aqpuetu sr^ esrl a4edeq blltrtrt ,q00,, 0aparpu Blems tqluel unilnl atne,{ 'unln1 rleurn0u {nq} -ueu rn[ueq alamaqg 'a{sue lsatotd n0unr4 o00uarp 0urs 0uarr eleu eoel a4r;ennas fiur ulosotu 6unu rnnn4 e,1116 .sunj -nD o.teI esrl t4eqpelu nleut rnnn4 0uarr 44y19 uepas rrdolu fiurs ue0uonned e4r;eu esrl'areln . ,,'nJng ng tueJue{rp esrl 0un1 -un ""'qe 'qoueu ede; a4era1 -tp IodeI esrl '1e4eu ede4,, palu rr60urur uo,r-r0,, nrlJ,',rrt ueqpas tulqauannes uole4 qll-. __ -eu aqn00un; e4es leluau ue; 0uauas Ielns Estl ,.....'eIal ede6 i;eya1 ede3 ee1 ,eq1,, ueouap esry letue ,qi;l;', efin[ fiue1ep wryaq iwuelnd -wa{ neley '1fre1 4uaw efr1l enp wepp n00un1 ell qeftepns,, 'aenn eftya0u-rt:a0u srnn 4elei wasaw ote4 unln,4 attepsfruen 't1nq1s fiuen uey, nwe/p1,, .- . . ,,'1uy padas elufiuelnd pdat qel eqT""elunqq 4efifry soloq iew estl eaaftl ru1uefiu fruel ede; es4ed 'fiL lpq fie4 'nueuas esrT fluel epe \epq tll.ue-l yp tldos-4dog 'u1[et uep rcqes elufiue4 .tleau p pi4 tldos lpreN led retuerp etlns fruryed eu7,, '1ruau qn;ndas eles qtmnl n00unu uo4 -e^l^I slm e0reu rle aueluets eto epnltu jelue o00ue1 unlnl auo4elrd ,,leders -rp eAueserq estl 'tple) Ied utelos,, p,lnu ualaru'l slel,pepu -r, ,:ffill .etes !-\'- ,r'gs!7
E , k.ok mbalik?" takone yu Sarmi sawise Yanto, rnlebu. warung meneh. Lunl. guh dheleg-dheleg, bingung anggone mangsuli."Anu, aku mau Ourung-iiAa udud- jare." becak sing liwat. Taksi sing biasane akeh mangkal nunggu panumpang ing K0n0 ya ora ana. Jroning ati yuyun mi_ suhi K,oh Som Bing sing duwe drrgkrf ngendhe.endhe ngrampungake repaiasi speda motor bebeke sing dilebokake ing bengkele patang Uinj t<epungfui, 0urung rampung. dhelan pang sing rada gedhe dadi i slamet. .. Aku ijen isih neng dhuwur u Kocapa. bareng cah telu wis rampr ngukupi rambutan sing mau wuti banjur padha mtayu, mnronos pi'i kawat. "Kadingaren temen, biasane ora tau udud, apa gajine wis mundhak da. dt wani udud barang?,, yanto tambah ctrngukan, bingung goiek alesan. Aku lagithimik-thimik arep mudh ^ . P{,9i$ mbukak tawang. S;iail B Ging isih weruh kancat<-u teti sinl lagi mbrobos pager, kanthi nyoroii lam.pu sentere. Alon.alon aku ngan "*, krok ngethapel wit maneh, or, mudhun. Cilaka, aku dipaeka kancal tete,lu. Salah sijine kancaku mbengol "Bah Ging, niku malinge taksitike Mlakune Yuyun dirikat.rikatake. Ke. prungu swara mobil samburine. Mesthi bapake Lisa mbuntuti lakune. Janskahe ora jenak, mula tansah kesarug_iarug dadine. . . "Ayolah, Dhik. Tak dherekake, tin_ imbang mlaku panas-prrm ngrrr.,,'-' "Taina kasih. Tak apa_ipa. Aku sudah biasa berjalan,,, wangsulane Yuyun tansah atos tanpa nu-duhake paseduluran lan memitran. "9r.?,ya njajat wae jare yen jaga wengi iku erra'ke disambi udud'yu.; " ,, "0.. .iya, akeh sing kandha, njupuk dhewe wae ya." yanto kelegan yu Sar. mi.ora nlesih.nlesih meneh. [Jdud diem. pakake, disedhot sakuwate, rekane kanggo ngguwang sumpek pikirane. Ughk.,.. ughk... ughk.... swara watuk ngekel keplepek pega, kabeh rasane mlebu ing dhadha, tambah sumoek sino dirasa. Megap.megap amneganeianiol lsth.kar0 watuk-watuk keplepeg, siaran berita headline tipi swasti n-fiara[, punggawa Negara iki dirang. Iawt1TJng " ket pulisi amarga didakwa korupsi. ., tryr.y, ora percaya, sing dicekel rKU rak Harton0 ya'juragane yanto. iki yanto njaga malinge ne. tuasuw^ele gara. Saka berira tipi iku yanti dadi manteb anggone gawe keputusan. LuKup, ora prelu diterusake niyate. Ura merga ing omah iku saiki kahanane rame, nanging cukup pak Hartono sing kecekel dadi malinge. pak Harton; lsrf' TrJ'aIgf? seksi, nanging bisa uga hakal dadi pidana. Senajan yinto uriie kesrakat, pilih.njejegake kapitayan yen citi{ iku kudu ngrumangsani, sing penttng. bisa urip cukup, mangan turu kepenak. teng ndhuwur witl" Sentere diclorotake munggal ^ . Sajake ora meruhi tetrku ngetfiili neng wit. Aku isih krungu swara'lr wang ditutup. Pangiraku Bah Ging wi mlebu ngomah. . Bareng wis sawatara menil or ke.prungu sw.arane Bah Ging, Jr thimik.thimik mudhun. .tebut Bii einr ora mlebu ngomah mung ngindhik le hlu, mudhun. Aku dijeuier nirr Oiial mlebu ngomah. Aku dirakoni j6nengi<u omahku, anake sapa, lsp. "Sik m;ei a;a nyolong ya lel. Nek awan nem. oung wae mesthi tak wenehi, nek mau kowenganri tiba njur sikilmu iug.i piy, hara?" "Apa.salahe aku ngeterake ibu gu. rune anakku?" "Aku ngerti. Nanging aku luwih seneng mlaku ijen." [Ana candhake] Ak!, ora bisa wangsulan. Tujune Bah ^. utng ptyaytne apikan, aku mung diaiak rek-tet(an nganti esuk. Nalika bali dku malah.disangoni rambutan sak dhomf ol karo dhuwit cukup kanggo jajan. ' ,t ... dening kancaku teielu sing ,,Seki 1to_19 pak Hartono uwalsaka perkara iku. Yanto memuji pinrngki wong sing tau diuripi. .Muga.muga padha maeka, malah ngece aku, mborong rambutan neng ndi, Man?,, lCantrik Godhel o PBIBADI BINUKA: simon Andersen, cewek bule iki kepetung enerjik. qrr*.0 rong sasi ing lndonesia wis bisa nabuh . 5itffilflr-ffI?1fll1;+:xl*:: I1'"'*,L'11Iu1- ora dimangerteni. Dr minggu iki nepungake simon Andersen o JAGA,TNG LELEMBUT: Barens,i,s r,,;;;;i, Yuvun sajak ,ra percava tan ,rirr,e]dnirr rrrpr'orvi ,.lib,liffi;ri;rih,, nang omahe mau arwahe Ant0...... o PASUJABAHAN: Makam svekh Mudaiu*,I*ns'rrriour ruio"ne ilt;ffi K.irdl;; i; i;;i#rlh ins Girigondo, ]r1l,T;Xil?lil1li;lt'de ins marillil;t,r's dik'i;ii.i;ffiffi,s padha iuBararran. or minsgu iki
liyane maneh artikel kang bisa kawaos.... Djaka lodang No. 09 .] Zl/ 7 / Z0l0 ffi fft
t' ly0 [t/El qEMnU gZ'Euled niqes ggzt BTt T 0l oNfiePoi e1el6 IZ areln ,;'sn0eq llqou eMeq ssoq 0ueloa5 'unr{n1 lequ uesuotx nue} epv,, - .0ueme1 date6u 6u l6uac-te0uer 6apeEu ulnd Btuetse ffu {elaqas teuel tuo00ua6u 0uts nlor rolsauas luouo{l sellnle} lmslset -eu '6uepe6 tlse eAua4 eutnN-'Ja-luet eAes0ueb Euennel alotllou 0ut0ue1 '0{e{eInqu qe0ann unrintr au!}e[PS 'la] -uiq'ldrltoqt-4oqtoutlP ateuel 0ueru -Pl'qaueu aueu0lluale{ alel0ualll a6untnpes qntns de40unqpu alos aoueto6uas,, i r l, u ri iiHX;':^t^ ual e0n aleIeqpuBIl0'unAni auaua6 .ued xntefu oIaMaqP eselal lq]ue) ' 'unrintr ale0utla6u EultnN ,,'leqry'ltl7uas nwuefluelesasl Punw uip fi1tnw ryn ue4, eYafiw de1,, 'lletu 0uts nql ueOuedtP ero uaA '!teu ledeq ue0uedtP ual 'eu -exereuts uofir ue0ueu eAe4 alel 0uts. erilLroioalpe0u Oun0urq st0ueu'uestd rnAursul'eservraqp eArtd ue0uorrled tutst aue4euod a4e1aqpa60u -ursr0g uel ruadonu lll osemeles futs ntag 'olptep ueued aubured 'olprequg 4e6 BUstueI auttlnd eAua4 'eutg tqeltu esladtp'nra11 e0leue'aq1se1a4. unlnl a0unAny0uaAued ue1 uairo0ued 1n1e[u 0uetal snlal squel sluetll'stueu eduel nrag a1a0a1 eqres 0ut0ueP'qaueu ueu -n00utuas 6uetn4 qtst 0uts '!JaH -s^eN aueuelrBs uepnslA etecedn 0ur o00ua lp lpldq 0urslelire 4ot eqoAu uql0uad 'drLa'oa)eou 0ut salueu-salueu t0e; un/i -nl eIrlEu rn40unda4 unel seloMaS " "' 'auo4ell amns stnn uelpeu t4t u0Ielal lleu t1ue0u llel le{eq eJoN ,,;!{! ale{elellp uel Iesnllp npl stl 0uri n1e an e0 n00ue00u npnl edy :nAe aleue'nr1e auoloq 'eqPueq qr0ns sr6 i0ueuel Uro* ,r*r.ffliio', "rnnn4 unAntr 'eun1 adate0ues 0u1'n4t Ptu -tnuri'nuel )lel0u eulnN 4nlelu un'(n1 errteu ununfi 0aqpa0-6aqpe0 eLutn6 sdiinua uestdag '0ueleq esrl 4e[e0u qeleu qaueu elal nlaH aut0uag n,,dsnr*d,i,, adate "date ouet 4e,ioDu oue^^e'ouen^e our 0uetquel0t elel-ele>1 0ueue1 0uonn aPM u08 'uelnl -dudrweue nltad erg'qennehp nltad ett 'aBM uaq sl11 '0ue1enn-0uelerures tnk rpep . 0urnnnl-Surnnnltp }aual-lauallI :'eriu1 se6 o00ue1 ulllleJl dale auneu 0uis 6ue,(e1 4ndntrp oto6, !-,ll5,J[urr 'qrrad 4oqluaral rlrps 'tlel'llellp llseI l{l auannnses 0uts seMel nlel tnnn4 0utuaP qlmnl 'ae{ rOurnn' uer{apepa4 rdaqpe0u eqecao -ue'cad dare aueseg 'ueuaI 0uartntl aueset aqetts uacued e0teue uesale npnp aurteleg 'qel1oun; Ie^,\e launu qbls uepenned lqluel eurpas 0uelnut e"ro trured unAnl es4ada{ alnsl 0ue1 equra4 0urte0 s10-uel ieiueuln ue1 eset0ued 6utleluo' eqpdqp .tuao qaqe4 alelnJlo 'ueqel-ueqel ![ neu ltmtM Surs qn1 0utlolque llQuet eMeMnI etou unitntr .rr*r, uu.Lu, 'a6asas ,,'eltueM 0utueqlnleu IPPP 0uts ueleuunled qaqe4 uel.nIuaJnseI 'nlstueu 0uequa4 nPeu dacac 4oqtu asinnes aenn ouo0u nle 0uenqu anno>1 ali6at eqles ouroue6 'luoqleP 4eP 0lrs qaqe4 a4eqetsed lep sl6 'nlueu -saIlEI qaqe4 tnf-lnla0u stm annoy,, 'llre6u ero 0aqPa0'0aqP -a0 0unu eulnN 'ouasa n1n0u ta0e4 etunp'unAn1 auelns0uenn r[unt\., r^ ue0aque lelun unhntr'1oOuas-tqtue> apqour a4u4oAe1u'qtlt1 0uotuo0u est- aiieoeq ,,'l,tlrl,lpu n4e 'ouets o.uaon5 '4ide n41e16 'Ilqg 'nle uauetndY,, unwauaw ryns lep\ Dle unlolEx,, . ,,,'tlewil lp epe unlntr teqry uqepti4 qepns !PE! ldel, ,,'tEnlal buePas nle 'uilleP)1,, iesrl'aledeq hrag rqtsau urleA unAntr 'a4e1a0ar00u uasau'uesau ole{ eqpueurnEueo ouo,i'uJ,l^h,;lt':Ii da.re-dare0ued tn[a0u stnn 0uts 0ueuel fiuonn n4t oMoI eA iououlnd ntaH " 'unAnl aledtttu 0ut amaqP 'unAntr auased toueuolrp eio e,i'eons ,r,r, ,,*Tl,l bledrru idela0u 1e00ua-;e0Eua unAn,t '1n40unun1 nlah eqertg '6uetaruau ledttu tq1ue4 solr uel elos 0uet0fiuaAt 'aurasa qole qauns ouaqes lepe 0uts uetelod !tllue) e/rlstlns eltue,u I unAnl ,,iiuPuas uele[taq nry ue, -te!q 'nwleae ntni rcfieqas n4e rcfueqfiuaw rysr' ow|atnd ,Bh sew neleL . e1e 0uls 0ueue1 0uonn nlr otxoulnd nI0H auBte 0uts eltltd ruete0u un,{ntr 4au {nlnras lIt uuslln} soeu 0uts qaq -eI ue0uaual -ued enneugul 4oqtu 0ut0ueg ;0ueue1 Euonn fiuutu ele eM -4epued uaqPaEaE es0ueunt uaqPa0a0 6urs 0uonn r4r uni{n1 dah0ue6u erurell'uestd nrn0 uel lnuU elluem adetunt salued Blo rnnn4 ouo8u eAe4 dell -ed ruete0u 0uts 0uonn eue e^^euauloqul i9V' VONIdY 'au,-P -e0u 1nqlr.g -ueu llnqu 4or our qnE&q F ts PSll 'ul]^l-r^ ES4Au {;AEF ltF rrnqu 6uennel le{n$tqprD ,:v,,iff,?f,,i:,11',fiffi v r) . 'qoPe0u n4e1ut qnqgunl4-{nqiunl{'auaquel a4eqel -ua6u 'aueDual a4ereDa6u eulnN i:#ii,:1;-f:ii,1#:'i. . . ndrf,t[rc tl t lun SNnSUlVS VrluS [i.:i,:I:"?:]!ir; j;,i _r' ..,p$?411$f i+tn$a.{i:r+n
ty6 []Et qEmn5je-llld nlqes nlfrU U L.n o1 EuePol eletg [0{eqpues euv]'ue^^n3eI oquau.0urs uninl asnA nued ou04 -0ualu ,,'""''';1Ae1u n4e aslmes uelnnn 0uor t6ueuo4 IeP 0uls nluelnqpue{ 6ur elequat0u lnlnql reqas loqu 0uts Uqlq eltteu de10ua1 e,{es0uBs nlueles -0uasey 'nlaH seru auelpls uPl leuelq{ euerl t1e eiel uel qlpas'eMlcnI e0leuy 'n1ue0un10ut1 eles nhe161 't6ue1 eqtu nAblu n4e e4t1eu tya0u 0uts aenn tfts ue0uonned eue elo 0ut6ueg'nlaH sP11\l oreq n40unda1 0utltnn -lM lmn{. e1a1a1 0uts 'nuloIoI tua0 lotuol -sa4 e0teue uelela{ ue1 ta0eq lttalu n4e eqrleu r1ra0u eqPed n)|E3ueI !}nlsv auneg 6ue1n uel0teq -ed 6ut qnnnet 0uts 0uonn qaqel ue-1 'nuraquel 0ut inqa6u 0urs 1o4ot da4e0u er0 )lau nBuls Eslq ero lequesas date4 anno4 e0tuue 'ntag selN I0I0t 3IeI0{nu esrq usq n4nOues ltnn -nqp a4eqtstr{u tpn0u qesuel n1y 'nu6ulqp -ues 0ututleqttd n1aY1 'qlle6 0uannel0uns r6e1 annol ual tnd -r16ued tnty 'nur{P -nls 6un[n10uaIu unel 0ueled qau nul -r.lrseIo{ n1e 'lya0u 0uonn qaqe),, gZ 'telue laqpotu llq0u'llqoul auotalu 0ur eqtue tseleg 'leJcunu nlueq otel de40ua1 setq ulelol ue1 6ueuat ue;01 'eral sq ttse 6uts ueuel lqluel aqpa6 Ours uogety'an aqp aIPUE'{Eue uel-0101 0uonn annaqp alen e tuo00uetp 0uts 'anno4 o00uel qepua 0urs uolet{ un8 -ueq let ;e4eq auo40uau saslns nle osrmes uP1,, 'unAn1 adateDu Out nta;1 auelaletd uaqEs'u0qes 0uo10uaut,,'ueu -n0ueq roll1el}u0I ueeqesnlad 0ututltnn -es a4e0apa0u o00u leqpou ale1ndunl Iel dale qet;n4 6und -uler pslMES,, eiqeo teununs uolnl 6uetq 110ue1 'qrs'e eusatl 4eqa1 ue0uaqpue0a0 ue0u -e1 'rrsed $urtnqual 0ut olt1ts 4edu1u ueuol'uo1 nlelu uopem 6ueue1 0uotrtt uuB u0lel asl Bql 'lnpl) eJpoues uBle rtuoqduAs llsnul aleqnmnu rqplul 0I0s ur0ue eteMs 0unleutq ittsed_ ltstsad alrue1 0unqure0u snle t;tu ete0as unle aun>1e1 1eito0u lalusq ta0alun0 etpoul -ps luqulo :aqnsns 0ut tleq lnqeu rPtx -eJ Inueu llmnl'lll13 'eltns qnls0ue ,,i11"'nwuewed auqnaqq rynq salew ofrlu etet awfis "-tii uatued ntlr aau'iuaipiii 'nwuipened a4qettpuerylqw enep'euep npad etg 'tnl0unda1 unel selamos en elsetd 0ut;a uaqes unr(n1 aI oqpuo-IoqPuoBu ueg pa0atua0 ouo0u ,,enAAalq qt0ns 0uonn auntnl elual 0rPI UlA e{ 0A'10I arnlueqe$ 'nInPeu srueu 0utqaqeles dacau uateu anno4 asrmes n4e 6uenqu 6ueqpuau estq an ol 'elredns uepenned o66ue4 0unu eto t4t sarl dtsuttd-dtsuttd ruedaqpu o00u nue,{ -rrles de:led tpua0u 0u; lueusatlel ueu -eqtn0ued rqlue{ rnesrp npnl lpnq 0ueln edV,, aaeM ouo0u 4eqya10 1e0fiu11 rp """"'unAn1 rnlp 1qr0ns 1etauo10uo4 a4eue uennetd rurnneou trltuBl aullls qe1e3 ineu ua6u -e0uad ue1 uadut a>lepnlnu o00ue>1 reluel-IBlueIetu 0uts le0ueuas tq1 -ueq elep tpnqu nlaH rtta0u unlnl 'eleiu 0un"rnp uelpeu qepua de"re'date0ued ue; ua0ue0ued e;a1'e1a1tp elntp uouq elrpouenn aullV 'qePUa 0uts uadut uej dare-dere0ued'ua6ue'ua0ueDued aury Inle{ uel nqalu nlau auenntf ue1 r1u e0untnnn ue1 '0unln10.ua[u nlatu uasau Inqlueu fiunu un11ntr'snlslqule upl apelal aqpa0 1ota4 netu ouo0u eAe4 ua0ue-ua0ue0u nJaH uaqes'uaqeS ,,"""eueOa0 0ut etuuse 0unpr4 fiurqepua tqnn nu '0uniequal aqeAenn lstsad 0utqepua ue0uennesag 'eqped Ouls ue6uauasa4 amnpu uPlauaq -a1 qrs0urp Itqg olpl1 n4y 'e6tennn;1 rsearlar ouo4 0ut daut0u annaqp aIeMB Elel-ele)'seueS enneln stlttl0ueied retued 0ut e11rn a4eun0ueq 1eP e/f oq0uau ete0as ttstsad ue0uemesas 0uauas 0ele uarued nuleme ua1,, ,,""0u1N {ttlg a^ aqp o4eane aue0 -remnll a0ueuas qepuaul 'qg '0uauas nlin00u-n11n00u uBlnqpueq ueuel0p leq -as nsnl-nlnl 0uts qeooq'qe308 'ueus -arle4 0unptl-0unpr1 llrsrq 1et nu0utd -nI' 'nuleqpund 1n46uet 1et tnfueq 'nlqrsrs 0ut qn00un1 amo) 'nlueualel srueu' laqlua{ ldo{ eleqn0nAu 0uts aA aqp nuelllg 'ueueueled 0ut telues -relues eStennnl4es olos uaqeS iiepnslM eue Ero 'te/lue 1o,t Bue elg 'ednt eduel 'erle0 eduel tnle 4annns'lannnslp 4utd eure^^ re,tue {0J 'sllslsltl unAntr atpel -ue6 lrl(eti trmt^ 0n^0{ qe1uane1n0fiu srnn 6urs nuueued au€Ilsaqe4 uel lpnq saleu o00u eter autlts-tJts uacued n4t Iau Pu{epuU 'nuuePenned sIeIEtlP -uel loqu eI ep'elr eP nltad etg 111nca6uad e1e00ury1'n4uedttn6ued e4es ettq0ututns'nlaH su6 ee0un1 ltleq qlst 4ar -rM 0Iarr aqp luado0u uel a4e4aqpa0fio '0uoua0u tqluel oueqnqelsl qale slotr 6uts ue6uonned 'aueued alnqPurtl -ed 4elou auelec a,{rd 0ur0ue1 'qE 1erauo10uo4 ;efi0un1 auetlnd t# 'ouetuPd aueqr;td eutg Eutttu Elrln Esel afi\np elo uestd leqeq elFs;l a I iirli
I lvg [tEl ese6 t7'aDe6 n1qe5 lllz / U ll.t 11'oP 0uePol eletg rZ lll qaqel e^ euauloq6 't4t 0uennel aqe4e0uannrp 0uts aenn t[ts er{ttd eue er'o lie,tpeu'"aurie 0uruoir 0ur'uEuo0 -0ued eue qesuel tlt qeo0q'qec08:qel -uanne;n06ued uel qtse eusall lqluel a{a^ aqp sn;a-sn1a0u qesue} eABdns unAnl nrng ng aurle llq1'Iltl10u qesuel n6n1 so;od qtst 0uts llllp es -0unueu-es6unueu'aPlJnu'Pllntfl nuala{ aunltad eue El3 'aenn qt:ad eAes0ues un{n1 aurle 0un1nd anne,0 -6u 6uts eqpeqp rleqabu 0un00uruua0 qeueoac nfv\as uel qnstued nn as , ,, i ileuBlq) 'lnca0uad '4rcr1 6ueue; 0uop1 '1tct1 0nA0) 'an aqp leuada4 ur0uada4 6uts 0ueue1 6uom aruo4 uaaued 'qy 'ueAr1 auedrln6ued arnle 4tcue-1taue lqluel ue0ueuauey '6ueuau stn aA o)l 'saslns nurdrtp 'qaqe{ qnr{eoe1 eslq sl^ uaAtq n4e o:eq ua0ue-ua0ue >1oqu Ours edY 'nra.H sel/!'sas{ns sln aMoI llles,, epnoued ouo)|ouau,,'nluBouel eles nraH seu tnqa$u,6uls eilueil\ ',esll er(e4 nr(e qe30q alellel6u 6uts elluen 6utttu ttau n1e autlefas edY,, 'autle tuoleu nel 0uts ntaH algue alo^ aqp lua0u 0uateq tesel dallse unltntr ue>lepeung'tqns0unulp l!ru\lm ueleperxnp amaqp 6uer(estp 0uts ptt -nu 'annaqp talutd 0uts pttnu estl 'tlts rpep qtpas ue1 0utputtut 'qnluatl eseg 'r1e sn1a0u esutl ut0ue alllluns '!le ue1 ennt[ 6ut ]t0uas eset ueuaqpuad Eurlnluard atauaqes Suts tle 6utplas snre 1ata0e4 1le 0uruusel0ued tlunu aqepaed eue EIg 'autqlsoues ueqll -eA nI a)lElPpulu Plo qaueu soloqu dare unlntr aur0uada4 en euau4oqu 'aueanne0 0uttu aueusarl ue; qennel 'lalaslp Inies-InIBsaI aqe46ue 1 '4n110unpu qells lLlluel qopa0u nlelu estl uole-uolv 'ouo0u elel a.ralueq qaueu ede 'alannaqP 0uer00uaAu ne1 0uunP unAnl 'aunt -nE rpep a0aleg '1a0e4 1e10ut[u estl ralueq unlnl aDuetfrfrua1,,i1"'aaq 'ppueq pe[ eq7 uede4 s1e[a9,, 'ueteqes eJo qequel unlnl'etenn ' -nr{u eio 6ur0ueu UueI-}eu0I auaq -uel 'qeqo eto Eape0u dalal estl - u ! s wt a q w tt er ! $ ! ;ii ;il:irl :';:. 'esl1 eAe4 lr1rc qecoq 0uet -eu aIEIeqpuellp nltad elo alauaqes 0urs uedeeod 1qlue4 qaueu un,{ntr aueqpue{ ,,'qn}nq Elo nle ueAPeu 'eduel lep slm 'PU{ dun Eultut I}snU ualeg eqer0nu aqe>1osaOu qesuel qlsV eqeW 0ueq0ur tlsnS euetl 'enntcn4 ttelelu eio dare-date0ued ue1 'date-date6 -ued a4eqnrvrnu tfn ueqel ue1 tln ueq -et a{eqnMnu ueJeqesa) 'ueleqesa{ aleqnn nu 0ue1 uetes6uesel lnqaslp 6urs ede tueqed 0untnP unAnl 6un00uel "'1.::::' e']' ua^ 'nrag eAel 6ueue1 0uonn astueu rfuel-rluBf 0uttu auertectad 1a6ueq 0uts Inlqno uopem fiuonn e1e;t3 'oqp0q qlsl ue1 qersed 0unut adetted ueltg 'unrl -ntr auo00ue4 4rde 0urs 0uelnnntd tpep lll qaqe) 'aleue-Ieue uel auoloq ote>1 0uauas dttn Outs nlaH l{les uaq eA 'amaqp aqeles ueleleI nlr qaqel ltnne 'etes6uas uel eAAlsn{ 'r.rsr Eser rdaqpeEu pelal amn0 'oeAA edes dare-daletp elo uel aIaA aqp dare-daterp eto ueApeu n4t trteq attel edueu pelal aA np stnn unr{n1 'nlaH olel ue0unq -uBsas auaMnses alelepulle{ qale srm ruoletp 0uts esop tqequeu lpanA unrtn;.0e'teftp eto uestd leqeq'qel -ur11 rn6ng 'tnun dnlnc 0untnp qtst 0urs auelnqpuel uern0n0a4 e6teut eliep eduel ltqes qeunr 6ur 6ueqle -6ueqle0u unt(ntr n06urnr 0uol qa61 'unAntr tleunt0u ue1 qn4nfiu ual -a0 qope unl -n1 aue0:ennn14 euE 'lI! es0p 4eqa4 0uts adun uesela^ PI 0uU -ed uel ualund -e6ued 0uued qn 6urs qelly psrg eueII 6un1 'aueun6 eue eJg;td 0uts fiueue; 0uonn alamaql Ftf, unrln1 e6teue'nIaH aqemd efF 8:if3ff'Jxl'r,'lJ*m& .nueded 'aIBIalelEI uel rndrle4 eslq lIl auamnses Outs'1ennt11 srnn 0uts uolelal es0ueleued a4e0ut1 -a0u 6un61 'otuoulnd nlaP; afiuaual fiuts 6ueue1 6uonn ole4 qaueu lelns,, '0uequretqu aled -uuJ uel ittitsl-leuo{ ':a1a6 auaquel :aenn Ouauatu 0apeOu da1a1 estl ,,11nfifruef uefiu , -e[ 4nqys 0uepas ntnf ng 'nnpl qelutewtag,, 'selauau rqluel un^ntr 0uen -eltu aledr.ttu 0untu rneuns ero Bsrl 'aunl -n0 oleqpares 0ul n0ueu Oap -ueur 0apeEu qls! 6urs esrl 0uenneitu eduel soie auoleltd ,,eqaueu ede euy,, ""'aAI\Aqp uequ0unqe4 uel ueu .arlualel a{eqnA nu gt dlrn aroroq rpaoalp z gV: VONldy 0unrnp 0urs qeroq-qer -0q oJEI 0unnnets ttt46untltn esl0 eI0 Out0ueu'aenn sesuadwoT 0ututftnnes
q lyg []El ese6 tr'a0efi\ nlqes 0l[Z / B / tt .:. ll "1 \Z DuePol eletg 'pfuel Wlfuutfu esq ratueq unlntr anuefiDuas ,,ii"'aatl Tapueq peleglT uedetl Ie[as" . [-1 la{ErlpuBs euvl / aun40ueqas esue{ ual6 0ueteu nt -n0 ng auoleltd ,,ies!1 eueut t0,, selrlepllos eseu 'el0 asM un^nuns '1aqpag0u 0uauas sueselq 0uts ouol 'se1a1 date0u 6ut 1enn11 neu nlsl pllnu e1r1eu deraun4 0uts eue etg '6ua1 -ue 0ueuau selales auecuel'Bcue) 'lnpuaqu 6ueqe aleduyl 'pa6at sa1a1 Iolal aureU '1n110unqPu aunlelu fiurs estl a4e1n1a6u lleq sln ual^Aul uel uen,\l annns elg 'auntn0 aqnn eqp ruo1e10u 1e00ua auolol'olol
'sa0al '0uosol qlsl Ouls date0u eles oqpurde11 qeIuPl esrl aun46utq 0un61 'annaqp-a^ aqp aun40ueq 0ut qn00un1 et{auss sltt tleooq'qecoq 'qaueu usllmln e{ ue0uelnnn ueP nua6u aA aqp uenuapued'0uapued eqped aueltrl qe_00_q:qpc_08'laqpuec rp da1al esrl eqefay '1tse0 qtnnnl a4e -reqnqrp pllnu-pllnu ueI ledetdag r{ iareseqp 6ut unAnl aue6et enntf a>1euata0u a]eu srnn Outs e0e;1 auaqPe'qnAa erteY 'uaqpe qnAa nrag aledttu teung 'aleduu reuns eqela>1 uesrd reqeq aradua eue eto 104 aledeq auednt orel lnted-lnledrp ua[ 0ul0uep lnl{e auri(eq uenne0 aleseqp uacusd 'aun,{e datat Iotal1 qtsl aulel 0ut0ueu lnqp -uaqu uotel qtst a1edtty11 '0unqpue1 ue0aque ;etun e1e4'e;e1 'ase6n1 de.re0ou oartun tnel estl .ldXig u* gaqluaitu estq 0uts eue el0 0ut6ueu l4euv e^,uf null n{nq eceu eqoAu unrtntr lle eset Ourqato0 ePnAu o0 -6uey'4leuraleur dete00u uo10uo1lp qproq r.lsooq elnu 'selal da.re6u 6ut 0uouro pa6ar6 ue0ue;a1 unAntr """'selab 0ue4 elP ouelil uE aqryfruu ouotlfiuew 'qg 'seqaryl eset dun ue7 setlpu0l Pl! ua0ue0ua4 selan eduey ry eusatl efuewY 'ennnl eles0ues dttn nlnunl aueurp uoqes nlel 0utuotl 0uoAa]ua0 -6u p>1rs qt[6uEF0'ei6ue I'ua0ue6ued uel ueuou-txou dttn 0ur0uasEuatg :a4enne tnlnles 0uoqo0u stnn lt6uas uetxaqpuad 'sele^ releu 0uequt16 -ued atnnnnqpues 0ut 0uerua4 qtnnnl aursoua 6ueqpe4 'qeJunl es0unueu rpep qeltunl unAntr 6ut6ue11 'ede-ede (e1es annnp elo esll auauales tua6u uninl 'annaqp ralurd ue1 lntnu 0u1;ed uerauaqal 0uts apunu 6ururlts q_eps 6ur ouoOu eAel 4ePurunl unlnl0l:'t -e;0u ntn6 auaplpel uerepesel ,,'!ePu etafias uue[ep;' ex7 ]ndwa['uary11 na Dl ew -eilaq sepl en]ill aery iYeue-leue qe10ueua1 """'qsPns'qePnS,, ,,'4aMaJ n00ue00u aue6 uauas 'aenn eqPed auolol'olol,, 'Ielos ouol ,,i4e1a6 loqut lqlsau qal0 ero estl ue[e[ 1n1e[u 1au aA aqp art o) 'eslq eto 'eeer{teg,, 'lnpem aueAtl ptlnu,,'sthueu'sl0ueu r1ue0u es11 eqpo00u aue0uauas ouol eserq slM '0u0I lleleulp lqlsalN,, 'lapueq Out1ed fiuts apllnu 0u0I aqeq -uel,,'qaqel nlau alaqun t1ue0g,, 'aqelodegOu a\lN,,'nn7 ng '0ue4e1 aEp snnt sfiueuaw es!1 !Pef,, 'es!l 'rlr rnun fiuntnp 0uts qeroq-qecoq auennt[ 0ut qnnnnl stAA elllBs edal ue1 'autle 0uruot[ unAnl anset oo r oooo oo 0
'l6al nrqes lV[ [16l ese6 11 ffi/sll[JlffiuePol e>1ets ,Z ' 'iadar'la t 'rrns ilnp';i;;;;* ;ily srm r4r aprrntt'l 141 elou stnn unAntr ue)teteN.aem Insas-Insag,, .,, ,n,ri,r ,pqpu,, ,,i,r, ili"'ii" ;,,-Jffi'*,-,.:'l*tllil,,l , ou,, uu,;;i'i!* ;;;;';'!r;i::q. ns ewerse at1 fruntunsltaq pe[ei1luPp .:I:T:il ;|d "'nrlruadas uerle{ rlelas edeT atos,lrru ur,,1,ri[ ie1iy,.' ir-r:ll:,i;,1 u,{qeq ntno ng aus*E{-ue* 'eus{' !le, .a*.rtp Bsrt a4edeq r,trr'ffi;rffitt ffi;,ffi ii,il" *n1ao' uet eqpeqlj -e1 ue'uap e6n[ etos llueN itl^t' qn'tirait esei e111eue3':esi1 enp unlntr nq eue,se.I ueusl-u'tx.I '.*o,r ,ir'irr.1a-'nq, ou'e,tei qlse'i ueh'ap ureu qeutad estl ''ue'tes qi'oq 'qa1oq etes nlual 'nlr uaA rlra'u le{Eq er' e*,1arn,iinei,1ig,c uero' 'ired urasa eserp Duts uasau il:l1t::;h;';;;'oul*''11'q1'o ut'oq q'* !1's 'lttt' "ieluew fiunnr alannaqg 'rlns6uetu ueqndrce4 n'1' auno! 'e$e!p un7 yg $unlunnuaw eu7 atos ';,rloi tenoitr !!r'n unlnl .ualen1^^el {EqaI aunrno a}ed :]il?}-;,rg ui, d,,*,^, ,i, {+;d,;';";;; r**li;m,, ;zuii*ifi t}lt ,u,, letlas qepns u'l !;Irro"u nuauau ,rnq, uiA qenneru Esrl 'uolet aleu stm eeqpue),'aleurler\ou {nq}ueul uasaul ;;;il;.iIil;d;dq0 iase>tun,.ol un'tnl noueur-n6ueu auntn0 leua let r'el nU,Uem epitunl n{ ;.a'T'qq i'd,eiOu oui nq' *"*tii esrl .esr1 .e,(uue4ete6uau erle,lesri'6u nei dro lll llllc q"oq u'i ui4nl.wei Ouetqas'4e4x 4nqs buep 'e,ruop le6ougt sf,r, eiil aunqllpefi 'as elueq ryel ntnfr ng 'quew tlepll ll ,*rn6 1rq"1,{";irrt, 6urs qecoq anunqual aolooaa uedaoeili 'r, rti;;i;;;i:0,";'iil;01.1y'l totun 'auett4td qaro0 ua,l aleleqpueu ue unhns,,......er{u,prt ,t,p'ii-r"ifr;;-iiii ,tur;;i;-;ii.-'e,tue,unq u-ei1i iiV '0aque letun oqpurd'uesr6 'toqpad'toUP e'eg1 .ede. epedasl ntr uery)efruaw ,lrpui"{'i''d*'l ery9i fi 'yepi'piq 'ad est'. an1n"'eu, eues qslea ilnD .ruut eauauau new, t,rpr*q iiiiri pOOutt iwbyi e:ubs nq 'qil'lpas es!, 't,let ""'es!, 'es!," ew)nN Neql, tr) urp is[nt4e,,r rr'r;i;;i'r:,;;;:"",, llr',:::{fn:l1i;i':,:,:;lr;f:f !l!y]:,1* ;"Hl-T:[!i3 ',,ilri!, ewi6 'eiiw'ay,, unAntr' aue6unquesas 'nlaH auelal eues qqas 1uelry.qaqe1 6ueles a0uninpeg'esrl ,IeI ueqns0unuaut unl ng'edes-edes touaq eto unAntr :'."":.'^-::",,,, ..,,i":,?P' ,r"eiiilp* 6urs ed'es ien'\.y.:,...ed tepr eaew ""esry eaew.u,lf!l;:urr,, :r',tit[ii^Ti'*1 liXril1Tiilfl:: 'b4 tilaqwaw unlntr ng !1i'1,,"" 'ued ';eln[ 'alBlalellp esll aledeq nroH orel A<H^ aueqns.Bunuau tffi +, \ '6uaqua0u f-ft I f(lt$,'[' esrl a1edtty11 -0uaqua0ultpq \ **i \#r,YlU W: d'{Ye.*l$;f1lt|FltrIffit( -WW/HtX(]l .Broq Inqluetx \ft.+%- .{nq}ueu esl'l \Wi\ ,,iuqnq'rtlt ewew i-oeqis'unttntr %. tffifl;* ffi .^Wl nq debaue pdep e[es ffik,' nlual estt,,'a0urdn4 ru/,llffi Wl 0ur rlrsrqrp rnlueg'qtsu \@rt' 1q1ue1 aqerrs snla'snlarp w i ;{i*;i",rli,fiii'.3,,,:,",}* ffi i Ux3l"ll,::';1,#uoui r91'vdNldv ffi I 1'- 'F' l r, J 11y ') tql' ours 4r1ri qeroq ou'o1apu leuel'reueraq-10un!un1 "Apt:-i1'-'lf '0ueuas- .Inqlueu.Inqur*'nrn,l,ii'n,tn1 rte '9" 'unu 'qn*6'n*ip iun'in1^e1nlnq"'ue4w^ur ne4 Auel 'uapueu -- eAureuaqag qeles ng 'ex| s1ep4'qog" e i17 qewnt p-oueu 'r1r 6ua1ue 0ueserq 'recuel Ls11 drelir " '1"'1y::y:b 'ueii eweyy uenuap 4ep11" ,n,r'rr,.iltXit'rTt1 6uall 0urs alnqueu sunspl o00ue0u aqnl rdelaou unAnl 4 r' .1 a ,ffi"):,#;,lll 'onquattue4 I f Y' , - .eulnqrserosun l lrl: n I L fJT' nrnn nq e,n}eu . l' f I r-iL1+A- I qtrs ;e1 'nrn8 rq :]: I r I oiJlinrr* urnd .ar {er esn rr ] tt l t n' I r L' I I f a I b.l,Ia*.'sroueu neu rF, eslt ederel ',leMeql uour:{l'! :u','J'o*fl,1l';l',,,'IilHffil ffi" Wrtal L-tgl "\o'"'\\\\o#lffiIt E aureg 'resaunr nrn8 nE aullv i$lli{ffi;ffiS ^r.xlrt$e*finn sNnguuvs v-rlu3 -*-,;,.lrt:lll,ii:{.;,.,,;Li#rrr;" "
f I gZ 1t1t / B / tZ * Zt op Duepol-ffi "'t1t00u sme4anes ntnf n1uet1 afifrueflu elnsy ,ol4e4 OMru la{Pqpuec euul .soPu 0uts outle r{euasouau uel snlaou estq 0{0n oqp resrlnl tqluel 6ur0uep .a0oun.6aun t4erre;0u ;a0ue alannaqp uesal 6unq ual tqlue)l 'nraH aueqtMnlel tIt el eue:d nlnu ue; oral 0urs sa0at nua0u iur0ueu aueseg eleser6 .,,nIet.nqunc,, .nquei duel 'eqped 0urs eseq 1q1ue1 ueqs eulam 0uennn;p arnnnnqpues 0ur !lnl!0 'uallq eley qrsr a6uelel nrng Jolue) a00ue0u elnl ,of IEd,, 'r4r rfrs nrng ng alepe ore4 ;ede srn 'asep{ dare0u ndelu r0e1 uerau -aqa4 0urs ueqelolos e0elued 0f IEd 'nJnC l0lue) lnnnlel annaqp 4euad 0urs ueuo00ued 4a1o60u unInl .aro1ue4 se1 6ur ladursrp neu 6urs e0uer{e; Jnsnleu 1e00ua ur0uadal a{an aqp ,uni{n1 e1 -ps nlaH se61 rur0uada4rp 0urs qaueu ede rlra0u ,,Ur::..,, EseI lrmV 'ue6aqp.CIaqp aueqpeqp e; ralaua0 aue0uel ,nlaH spru e{es esrde>1 0urs ueusaJlel 6ueie; doldrue e4nqu unlnl e4r1eu uafuqu eIe4 erg rue06ues tqequeu 6urs ure4erd eue ro e0nu-e0nu 'unnnnrtualu e0uopu rlnl 'ado;dnre le{nqtp a0unrnpeg {eleuauopu of Ied suelns0uenn,,,ng e6uauafued qelaqBs e06ue61, ng ng a4n;efued ,,,q106u 'unln1 ,stmelemes 'ala^ aqp tueqpue0u qesuel unlntr 4au es0ueunr stnn n]sH a4eleg 'aue4rleu aleue o00ueq pqour 0uennel a{eIeInqu nIt emn} rrdos 0ua;aprp elr; -eu u0a; ue0aque un{ni .a}epe ele{ qeldelua0 ero 0urs ytued 0unqual rq1 -ue1 aunrnfi a4e;e00uru esll .aurer 0ur 0uelequr qlsl Emton{ eser uejtpeu ,e0ai Eper esll 'a4eur1eI6u qlr,nnl o00ue4 qnd -4ndrp esrl a\et4pun &, i N 0 et .Ewelau $eaqil e1o1 uedesl-uedesl guea ![ue{ unl ng'qewil ry epe lepa ntnf nq ans \ueu'nweded ueyedweg .qEflaEnd, 'ueqelo{as ernde0 dsreEu Our 0eqpueu ltqou uole{ e4r;eu unlnl aueqpuel ,,'sIal nuJuelnqlad ltqou tMnX,, 'neu,,ede4 lEg aewal,, aqederelrp 6urs ede qarlua;l qrnnn; rya6u ur0uada4 qrsr unlnl aJouaqes .estl qeloq autel lndei{u uo}PI ueMn3u4 edng 'esl1 auerepue ,,'eleqetng a4 tlepwd qepii etulls a1ue1 fiuen4as de1a1 .ede| \Eq uewil',etulqs atuel nt!npp esll ltodet yqwefiuaw tleutad fruetr,, .unln1 adrrn rsr0u aleu 0urs orxouJnd ntag ;nqe[ ae4 prrnu lenn el6ueurur usrl eloder 0ur sr1n1e1 0urs onrourn6 'p 'r; 6uaual err0u eto uesrdreqeq a{amaqp,qemaur o00ue0u -ad rqtue4 la0ueq lslporx uel bitsrlns 'ounqt eltltp tn n{ ntlaM ,pljnu tlEM 'u0ue plluenn In{n[p uesel0und 0urs estl aloder ue0ur;a4 unIntr .r1ra0u ur0uada4 se0au auo4e14,,ineqaq ed -ets'npp na-Uoder ruaefiuaw qeutad fiuel nqt ewestaq rceatlat ufluaday efr -n[ unlq ng 'ewes.ewesJag Beaqal tewelteweJaq uule elry nlual l7es nleng 'nwntno uenuap \etl )t!euaq t1n00uns nwey'esl ll*q eauaL 'esr1 'eleserd uel ualttllJ*a_)l .qtsl aM0) 1r1r esrl elu4 1r;rr eluaq 0uareu Esemtp eltupm autle eJel ueoequq ouoruo6u 0{0/l aqp lnled edv 1ouera1 snrel ououo un[n1 uo4egq edy'snle ere3 4e;nu 0unqual orel eqped neu nunrn0 nqt aleleqp -ue4lp ffurs edy 'n0ng uel ItltJ qtsl aMo) 'estl 'es11 qy....0urfiuep 'ae^ tqlsau 0J0l ,nJoH se6 0uonn a4eue eI 'oloq Ipu€es Ouareq lsear{oU'e0lennn14es 0uauas -0uauas e0ury,ua0uE.ua0uefi ued annnpu unlnl ualrg 'urage 4a;000u ur0uada4 6urs qecoq a0uomo npng 'neu snlnl lqlue{ tuen eu esrl n0unr4 qnAuarl unLn S,,ircuet-rcwetaq fitad slry,uell -eyas tqup elDl nqul euewrcfieg, lneu ouofiu pnlnnn rsnde6u qeles edy 'amaqp aptJntx 0uereu run0 auero6 'aJauaqes 0urs uerope4 rpafrr 0unrnp 0urs 1r1rr qeroq 0uereru erop eslada4 unr{n1 ue4traqe4 ofi0ue; ,,'lles qeail ry tlyes 6uery lry yn0ualuaw uele euarill tleanr lt eS t
ary4pilnfiN 'paueq rqeilill nwnqt flwfiueg 'qewo ueryt fiuunP anotl uar{ etfiu nYY 'frun6u1q qeqw nanqt 4edeg 'nwlese flundwe4 0u1 tletefiu p00ua1e00ua ryV'tlaqeN eneO tloqw nwnryq'nNnq ue1 nwfiueng 'nulese frundwey 6u1 pq Ywe1 'nwfiuenq sayfluu'sa1fluu atos rfrwn auosl ual ew, na'$q nql 'tlwed eduel efrun| '0w1an pfifrutu eduel e6uq naeqs 'Auasotl stit naleweN 'nauulotlP -uad frur efia nle qnsa ulley | iqen7 ryue rye ruenbu fiurs eue Etinuau fogw qePW 'ennl duon auzryJaqey Auercw unntnued eset ail -np Efi fluts qeue.nYe dafifiuefiu 0uottrt tlaqesl uertpeu naeqs otesl uefiuarcq -aq dyn elpau ntly'pl! eusail auue$al eflefu 'nsleusatl qaluebu nslpetlat 0u1 fluo1awnfr slAr, ille ulryeu 'Dlue auelvt -IJDI.uq fiun0u1q 'qil.lPas. eqES : 't1ts0ut11 iaMaqp qelile aueusaleN aryueqtnfiu eduel frwflueu uewe1 awqnq saqw uPuadasl iltV'aewed afitl4unwed ruos1e10u Pfr -6u11s1et nueqs ual n4de4ed lafiueq etls4ap aueser fiwbueP 'eauleqwp , qan ueluew eleY Taiue Pfiueq 0u1s . uettild.aYedatlpery esfiuewnt ntly uoNeT pNeq na, ' -ua0ua-ua0uebued uet etp-e47-dninc ewes''elpw psleq oslbuaw nwd.yn EWaC 'uewed astustq e4!a ' uealpng led ' eu!ilq| afio)l 'uea ' :,,ed a4ryelued sueuill u,' 'ol 'try aseinEes aea :' -ed awpnq salew ueqi -eilry aitnp esfruewnt ailq lav 'ailqN qes ede-ede s1ryelu eto uew -ed'nfip,,'eslrpua0u sa tfl 'Vdfld/ -qpueu ryru*luewed tn -ry oilpy'esryaps frwdes1 eiteln ililas flwdery tt11w nye npad en 'ueNepel aue4nd ewry oteu lv0 [tEl ssEd Bl'uod n]qES g0Z / B / BZ .:. [frN EuePol eletg r7, efuewe ns1nq1 yedeq auepas yntlfrund .ert$,ryt qtleu nw4e esetflued aunleld -es ileq nqe ynuu rye Pwilfiu uelqny a*lnp1u nwuobAue ualafrueqasl ue1 -fluafiu flws uewed npnp uunl ohteg ,ins-nsntr,1 en nwelt' ewedneg uewed ewedneg 'ueusal 4e1 Pfrueq ""r"(unln1 aulleg eqoueu dulle[as frws nwslene atleueqtnfru ede uepenned anne0 dary lqaueu ede efral en aiiaqp n4y'nsllpus aun[ew uesale anne6 dary '0uareq ruo1e10u ofiflue4 nwueueqtnfiued qasle slit nu 6urs a4annaqp uel n{B 4er aurlrs ue; ,oq1;l ....---alauaq sles fluts .eqs awtefas fiws nwuils lefrfiu1u 4Pe rtrs uo4e1a1 en nNe auesey 'nwfiunhtl0ualued uqe, estd nwetils eledns Auefu1 slnwa wfiuadasl nsle buls uesnlndasl stlnu nry ryt uesey1und eue,1ey,, auei nsle euesilfi 'fruruau llruut JlN .n4dyn frun41un1u auatdas-euefias -!w eslq rye qqeu qewo 0u1 'qauea fruts t1e1es eset uel uelfince4 '1unnnqp aaltuat nwile nfrflunu t11s1t1p qopefiu .q ESu e4es n4enil euewryq esq nsle a>1es1e0ofutdw auaqp illeiAe efudns el, en 1wfrue,'1uatllua tlyilnl onry s1d.e bunda] sry fru1s 1A led estq ryuetlepsesl eledns e1tew en'rs1r eNileu qlpa pilfrua essladasl nlv ^ e,{es1 fluelelsrnu eslq $e1p11es uelnu auent aludasl fiunfiwq n1e uq'ausqqftl .seln eduet flury nuuils ulpeii tlet rurnefru nsluewed estladlp aueseA .nwnleli ue1s1ete1ryedn1u n4e fiunAwq nsly'fiunbulq fie1 n1e lau elm unet sep/na' 'nwet4s qa1ofrfru rye tlfvt nqe efuewe nsle tledwnl*qedwnlu ue1 .ry unq seplilas asllues nweils tu,w rcnfiu nwettlS 'illw illeleliles loqw .au rye ry uesdas e1uandasl 6wfrueX1 0u1s se1a0 peqpuafru esrq nsle elfiag .ryueqEesq uq perunw n4e wnrynAu Tesye uefrue1at1 0u1s euey ofr1u anatlp sarued dafrbue 4oqw 1uts uedunsary fie1 frurs fruou ade4ed eley ede eu4epul .nl*e/ile uaaryn 'nw firueq nqwafrloqwai 'lalfrns-lalfins -darc1u.0u1 tletewns qesed nsle qeles ' 4oqw rcr{ue nMlTA 'l1ta!'ryta! s1aueu 1urs fruor,tt auapryql 'qe1es nuts nsle et uqnpewnp frurs nwue flaruatrual .esletd uefruetades Aujpo,e1u nyy anebfiu uelndfia euensl eJo DIP Dl! 'uelil auelnaqul lpnq saqqw qllev 'ueapepill pleq er? !4! yqelal--.lflifru eto flurs nueue10uo111 'lnnfruad:- elileuaw ryoqw 'ywed eduel eAury nw 0u1s 1ueuq fruou t4t n4e nw1ueuel -ued 0u1 'n1e fruuw weqpaatlp 'yfruas waqpuafru uel ille tqns0unq 'nle ntlfiurlu ue1 frurt11 -a00u nweqs ual asaluedes slfil 'naetrys nual -il| qauew sal -ued eto sln !il DHelne au14e[as esfiuewnt n4Y 'rueqpuaou. -elqs tulwau euq fiuntnp Dle ual 'nueus fltatEu euq ns1uofituft 0udeq'frufiqa astlaes qg ffi sunuel esiladaN 'atledanq g - mnti npng' 'nwendefitd # - ;rffff:;! ':;!;!:l,ffi, 'u-!s^?srF=IruEr 9iln8hlus urlu3
SZ 'uod n]qes lvo [tEl esed Bl 0l0Z/ B / AZ * g'op 0uepo1 e1el6 lo{eqpuPc uuVl esefiued tetaqw o00ues1 6unw ely en 'darcfiu 0u atle4eqpuesl ;1u 0u1s elesl oy auafiu enep fiuelelstnt ryl ual ,t1ts0ut1y .-. 'ntni fiuenw punw eusal saleailu eq 'auntn0 nwails ru -eusail Dlt ltttl qenq fiuauaw-fiuauay1 u1a1ofr t1e1 Dl aualilnses 0u1s e1ruent qrcfiwunlqeg ns11 unlntr ng etfiu eq 'ruEusailry aq Ueanry pfiueg 6uts auun0 eueqwapfiu dantl esrT nwpu -nw lpep ueuesdas ItfiU4 'auelilnl fruoru ase/ilq eJuul Dil auil -nfr nq ual rue1ut t1e1 et1ryeu atlefrunq eqles 'aul fiu1n alfiaqp aNeile auowaled lru -ril naeqs rueua0u uulst qesuet esq,, 'aunq ruopNtp ne] uo 0u1s fiueqe tleq asfiury auaau 'autet enits eue 0uny1 das fiutuol tslt dltn yot1e1 t1e1 eu7 tleq a;1ete10u asrnes adun uefiun1 '0ut;ann 1e00uru eduel B0unl nuells '0uoso1 srltn nurleue{ 'nuue4oqpuod fiur ereu nle alnsa EIIIEN '1 I 'a0unlrq edeq auEusatul 0u1qn1n atletlesefiu neJ efi !,{eq 4n1n ulpttud 0ws qenq illa/fiaqp lwequd esllv 'es!7 eueseqfil 'atledeq nsle qawnp fiwq1afr tloqw nlaw e{e es!7 umvt -nr{u nsly 'auelunl fiuorn auesop el el -ry en au.ennlfiuont aueydnlay '!ry qeq 0u ede-ede ryafiu en es!7'q?tntul -y1es1 tloqw e[e ew7 unnnlu ntly 'nt1e fiuenw nw1fiu -as uq aeqpaaqp auaqpa0 ouoaas etrfru eto mlV a"\ '!t! enlileq eluop fru dun 0wuawu flwuai das fiueqpueu fruts fiuou-fiuon !l! esll uel nle anuaqes 'etlped fruts atleslesefiu efin nsle'ryt aselileps e$l$ul uel eJes -fiues fiuetlpueu esfiuewnt nailUS ual 'nwqed fruues1a1 Uuefru pil wettpuaqp enens1ot1 pryq e/uetn nsle ruendenu dan nwetls 'nbletl ryeg 'nwdanfiu fiat endefiued frwflunf unmnlu n4e atnledes 't1eps 6u1s fiuoa e40uewyyty 'ry aseiteps nNdpn pqnfifru 1a4{u fru1s n1at1en frws ewry atnslfiundeg'nteq -)meqill lurs Oununpay uel e/upnl Bset frunw eulp fru1 eup illes 'rueus -an lq eto 0urs fiuon on1 ueleqaq dun uetlefiunqul eue eto eqpc frutg 1ueusat lel tlauea ede fiundal Nel fruntnp fru1s e11uen at1p1s fru1uaruefiu -ad stntl frur nlal t1n00un1 nsle afiuntt )tnJfi 3il1 lqil! eoleseque1'atnlueqas n1s1au 0u alnqpunwed rua1eqw uewed qileu epilns esq elo ntle 'nwfiunu -np aryloaau ue1afiuet1 efuewy ' a q n il ln e s erc s1 etd a s1 e qa4 -ua1lu ntle afiuunpes qes1fiue1w nsnsa4 t1tsfrur1y Nltl7'lepuant nsntfi.esntfl nueqs 'naew-etp pfifiq t1oqg1 'nwqeilDl 1e00u17t1oy 'eyen eduel e0un1 nlueq 'ue frunnd 'uary ryUaJ nsns-nsnsaN uel elilHnN nJeq -il1 nweqs esfiuewnt nyy 'darc -darcfrued 0u1 lotlpad s!/il DIV 'qauew epnslu JDlru eJo s!i4 mle 'qe fiwqesns ue1 fiunflwq esfruew -il ]!/uV'auend etgat en 0ue1t0u nweils 'ouot1 0u1 nwetils uafiu edes fiaqn-fragn Uet qeqwl etry net fiuts ueded fiueluaw ,uo1 -nfiu uen0u fryfiu n1e011 ' n wnl e1d ns npsl ep tla u ew quafru 0uelua111 'fiunbu -tg tquea-fipuow Dls qtlilnl uelnMas inYe 0uetew illulepull -lill s!/u fiuys et{ey nslpt 0u1 se1a0 pn -estp o0fiuefiu en frunw 4sn1p nsly 'nye rcnba 'nw -nqt aueuesnl[ 'rqedwns-qedwnsrp aq lnnllp'1t1nqdp nsly 'nwefiun1 ue1elu e/wlepry 0u1s nsly 'ota0-ota0 stfrueu nunql 'n0ueq fiunfru -tq uel qesns nweilinl 6u014 'ile qulelelp efinw efrun1 anoy p1a1ofr1p npad gto e0un1 ywed nueJryS 'nwnq! tledeq n[nwn1 pwele ed ue1 nwfiuelq lequaqs eue fiuny1 'qeu0 uqlil sllvt nweils elheuaa sloqw nwennl fiuon atlewo 0u1 ercw ille tlauew uendeg 'etgat 0uts eltervted ryauaw esq 6ts aen fis eus Pto fiufiuey'ilegups (q nwlilleJ nuill-eJuey'nusM ntaw-nqap Dle Eutp fruen#freqi 'nwilill ul'nalnppns;ry*,m "ffu nweils p1a1ofifru eqnryq ry
,u0Mrl) lY0 [?El EsEd sz nlqEs 0t0Z/E/t*4.0tr1Euepqffi ,Z 0'Iel unlnl ale{oqpolu-I0qpolu apunu-prrnur IEIE6u unlnl ueselound in[ulp fuuls aue]se uqar EStg tuoualu datal ere4-erue4 rlue6u 1a4et ,l[i orr*l ouruo:l ueuesrdas o,i* i,n ey auey,tu )ou^eipro orripitii ,ii dn4nc e0unnn,rs 'e{nqreurl ue; solod ;r;il; n00ury1 eurp gA ,rr vn inril,l ouult-oua1i ,u!s ,trpur ayeqnruatu i3fitd!i!?:;i::*rff!1:! rmmt *iffi#;;i;ifrtTt,t !{,':f:;{rii';,,-*f!# 6unnners a4e6uauaAu o:ll:^,1':::l irirri-out v A se1e4 nrnn orrliirn new sep)tnrl'rttiiiiiiw':w;;;; ',,alep 0l dn,, ue; "6" :-T:011.? ll: i;;-;,r,t ueonquar ttrsr un1nr ns frues1 auuno tnlq ,ttpeN 'aruatrp 6ut0ueuas tqlueq edue]ll .!-!Jrr 6;i0r;; ,nunduer *et qrouar# s,,fi areiualac ltnn,tp'ro:nui'nu iffi 'luMefas ErueI auure]ue^ relues ,ri,r,ri* uef .ue*e ,*,r*O*","' 0u1s ot1pery'flutuifinii ayelet,ti 0;;r; lotqo0u-1orqo0u emeln 'nrn6 ase6nl --a-'-' illa/uettrp ii'urn 1,i,114 :r*riii, ote{ ue}nAe6a0 ue4rprpuad ueEeqeq 0u1 ilep i1e1 isri'il, rOraq i t rueua0l 'aleleltllp Ours qa4y 'r;eq 1:;i;,:;r:]',f;fr:,':i17, .eloq sy,r e,r uninl rii*ro1ryr_o,L,1rirJ ,o,r* ir, ,ifinffl#'XfrX|i:m 0ue,(ua61'asEtal ur, ,uu:.:.Ttlr.l.j:l ;;;;;;pr* sroue1 .0as0u,r.orri,]* estq oiitip naet$ ,eiseq nty tueg 4e6 'ntn0 to1ue4 Tl :::.Ll*l id; unAnl .etau or',r*nqprl* iae/14 ewerp uryq e/vtetn pAnu nrnS nB ual oseou *:1.:]l:4. .^ ,i,rn*r rqa4ounr0u ,4ar*.qp ,,so*, etm )tet Dtt ',iatei iluet luiusuu tatiat'x;:l;t'x',:,'.'*:l::!l::;, :y:1,jy,,1 !,,,, iffffiil:,"1"",HI ffii1tril^ff':::ltru,tr*,llr nAno0u datal oMaqp l.l^n,( lqaU oriurrlaorno eulp lI! eurp rlpl ffi; 'qsle punu'prrntu rouaua.stpl,!t.:l:l_:: unl;|-:.rr,,rtl eutp rtet nel ,;'ffi] irui,il',il',',:ffi:l'#:[Lt1t ff [],iixxixr;;,l:ii:J,i;,i:f;ff 0urs uoua n:nCI 6un1ada4 r uetfelolas ue0un40ur; 0r11_'uaye;ua^u, ;ffi;;rtmpquB^ eM4erouunAnf 0uauas e1e4-e1e1 0urs fue;1 auiia0e; ldaqpe0u EUrlnI sr^^ alamaqg .unr{n1 tdeo0uelrp elo apm l{tsay1 lereou iiienu,r:,i,riinlnni *1.,-^ ,o*rii{'I,ylli{,1 fl{H, ,,,0;!;';1,';!#!:::{;!i!, qq; r!^sv,, ,,uo^#:[lul,,*X'':i'J[ 'r';;i,{,,;,,,,;lf!;l;i,;;;;, 'i;:k'i;::il\;:';i aua3ued 'rfue6 areln :. ,,"""{!l!rtsv..^ *+-_E:# llgrnoou/= :-Tlr:!y_rg ,.-rr'ffi 'enneo1peua4 ANf '!aqll":^^ e,{!ted elo *** * ntre;sll unsflu1 'wn1g 0u14e u1s uetpeq _ eue iq ountpieo i,rl,eiuriq jty,;,,x,,,fixl-Jilitr';riffil f::i;;!,f:tf,t)f;'#:t;,;i;; 11l[*'-,,#3;:hl11ffi ;:: l;;l;ry,:;;:;:*;;;; ' .ewedn u_et pusalt unsfuu1 wnle 1uge etls uetpely ,inful ins,oua^bulil ius . : ..... ..... . .........e1n .ueueles _bynrtt ttnttu, ^,,::: :euese/yt eduel fuuts ueusa4ul 'nweils ouuwutlusal esetuelaleil :;;;;;;;;h ', Il:bl,rIZ,E aslryeuisou1 lflntUlt lf\ s11it 4ep nuls :1^.n{:lryp^l'H \W" Egr- uet,4.et:piriue 4e6. atered tqlsaq \%,9 ,' ll ll hl I t F {^A' . uivinoin aqedareqrpoursruaou *{r'l$ riWf*" aue0iu;rt;,t; unlntr'unAntrnuennei(u bmllrt.q\. mrt ;)] lt I ;;;;;;;;;;;;t ncnl uasau-uesau niilM MAI t )) lIfl , I I l, I ala^Aaq0';oluequires VMW"'N, -Wl rf I 1fiftft selaqted,uinuryasl Ied ,uo{et ,,ien'nted -W E!s!n*i,,1, 4\\N\ NM ltywAffimrc enne06u' {ar0,, ..,., e^euaaryqilr '!}t!ttprnuy elesfrues ouls naenst'i;r " , "13ryHf Yllyry115[:VON!d!/ ffi iilliaes'Dtqe etes sndnit"a]eu appnuenneO0uuel0uns " '' *ffi 0urde1-6urd04eueoreu eib ua1'qru1r; iry!|.:q '"ii-i^-i^rttp nue auo1fruey @oooooooooooooooooc ^ {&),rl\ g ) , , :l &,.' ."0'9q'- \ .* jffiU-@'fu-tft pdecew tetlas ' I :..$i"t . .1. ,J .!{r .r:<,..:..::iL:i..;.#';.,r g il n g WV S VllU C
lv0 [tEl esed 9z'uoMrl) n]qss llnU t t,t * il'oN DuePol elefg la{eqpuec euvl'uauE a)elapepu'seued eAes6ues euBserils aIeIeseIt0'uotltol0uelq un^nA 9Z Burs nuueqennet 4n1elu .,'o #,qlili da0fiue 4oqu efe tIl 'uauial lq]uel 4n;etu n4y 'snltos nIV 1n00un1,, ,,"'!Iles !leq )|Bl nIP 's1fll 'lA se;a1 ueqesdad etere {ns qe30q'qeJ0q ue6uaua[ued ueApeu 0ueta]-snta] ee4pua6p'lll nlueusollel uelaletd eduel qoqu ede 'nut1e 0uun[nf tq]ue4 eeqpus),,'gne,tu ge00ua'1e66ua eto ,treg uaA uni{ntr aunlnun0 }ncntu eerut qa[/11 'uests 6ueqpuetpu uen e'ue,ne rcuenn nrn6 tolue{ 0ul aueusetlel a1erre10u uelepeunp t4l aueleuod rpup seped 0uts anne0 1e60unu ecue4 0ue1nu qeqpurd nle lt^ tM tn46unda4 uneg 0un;ag ue0uaualued 6uennedu nle uestdas ltn lnA'a{Elelateld let 0uetal snIol,, 'ue0nquat aueeue4 tauad 6ur Dualepu eduey qaueu nqlelol ue1 unlnl aqn00un1 tqopa0u las0utttl alamaqg'lnlluns auBdnetd ellleues ,,erueusalllp uel lueusalu eual el0 n4r lennelad edy lueusatle{ Iolqa3 eual eio nlt lnqpeq edv,, unlntr as1 eqpund Ps1 fra efiu auefluet qepqas awl anln ,1ry n4tlsts 0u r1efr1ua1 frurg 'asledatesl s1e1 fru1s ntlrcted p11 etr,, olPxlf{a N {# 'tllr.lpgs 0uennetu aledttu teuns 0ur0ue6 'e0n n,{n00u ut0uada4 e^ a4ennaqp 0uennehu 0uts 0uonn 0unrnru EIg 'nlnl ednte uacued aueuaerd 0ur0uep'n^n00u ertneln uasau t0eg eto a4annaqg 'fuep aledrttu 0ue;aprp 0e)ela4 erg n4y'nqtedr^u Eutuotl d;rtlli:: eqo3'ue0uaualued tususaJu n{v 'nq 'ueuPuaua} n{v,, ,,lue0uaualuad unlt6unie4 qBsuel nle rll asPA elPs EseJ{ elo ue0uaualued edy"'nq'ue0a[00 eto n4y ;ouo0u uacued auelelu uar{ ursr ame0tp npnl 0uts edy,, '4euada1 eto autle aueset tll rered rueua0u ue0uouto n0unt1 6ur0ueu '!{l llls 6uonn aue0alo0 n0unr4 data>1 slM a{amoqP ueApeueg 'a4eqpund eles {1eg eue0uel a1err40u1s1p teqes rqlup) '1a0e4 unl1ntr ateln ,,1ue:eced aA aqp alen e eilll0'pllnu-punu ue0ueuo4 ua{ o40uau ulsl 'qe'ueuerquas e[y"'qey,, seluad o06u o40uau uelttn0a0 anne00u ennelp'fueg {ed 'aEM auel(r1 ueloAueq '[reg 0rc4 ue0aloE qtst 4a100 40q61,, eqolu unrtnl ,,'alapuet1 lalaut}ual gZ elenn loqua] dntntel srnn nlr]'e 0uennel sa0aw n11:aem fiuauaul eto e0n 0ul0ueu 'vu0 eqpusl leleq el0 n{v,, 'SUeUSalI eSEl a4erre10t 4ervrelad aueles e0n qauy 'rllqpas 0utfiueu ncnl 'n3nl 0ut0ueu qlqpas'lllqpas'tnlluns u0le4 aureu ' 'nudrrn uel r1e Oiir nqaunl iile0uared Ioqu nle uarued ua,t aenn eOuauau pn eln 'tle 0urueser uaie[,\l 'ier0 'epueI leIEq rj.+-r- 'unAntr aleqPund 1n>16uer0u aue0uel qelaqas oIeI arefn,,'t4t n{qtsls 0ut qe00ua; 0utg 4e1 6uts nlteced lll e,U uesrd reqeq ett6u eto unlnl 'stlueuot 'a4edale4 ue1 srgrnd dn4n3 'e0n tseurel4ap tatutd r1r 4ennelad 6ues lnqal"nrnt-"ro1iid4- qn00un1 t4eqpalufue;luelupeung fiur resesal rre,tuad pug tll eiaH 'unlntr ttalafu 'l{ln3nlelg aupsel6uts ueuo,tn0a6 ,,"""Insas eutp 0ul r1e0fiue;6u n;tad eto rr4tu unrtnl drrn dalal date-datesuad 0ueluet4es 'ale.relrp dalal aueOuel ale0unqta0u a4epntnu 0utte0 ete'ete 0ut nAueq salalas 'ua1u;a$ua4 $uls etequnflued 'un[n1 sullg gugpleued ouolfiuaut Euleseqrred anl1e o00ueq aen ,,'0ua1y erte4 }nqpeq ue{B^Aed otoq otel n1xueusstlel tgdlrrles eue eto edy uellqulles uafiue.ua$ue$u ne1 fiuntnp 'nue.llls lequPsas qesuBl n{e nle ln nl e{Bs l.llMnl iunEl ,z alnun uedeu dare qelervr $uls ,(1eg lngnes eAtld date-daleOu rfiuann uaqeg nu6uauei tnqa,{u qesupl nqy 'uedut ennnl dn4ne stnn 6uts uopenn 6uonn enneur0 qesuel nuedng 'un[0unAe4 e40uuuttu n1e salued ede 'qy,, nIV 'ueusarlel {olqal strn n{P aual 6ut . jntnl 'ala^ aqp
tvo rrEr Ft?sl_lBal_g!!! nfnZ I n Z tt .:. SY$ tN-D*Po1e1etg ttT, .qe3oq-qec0q aueqeounqa4 r6uern6u nlrad erg' 'qerpel06u eAuesouBs ,,Ui;l*,h:,t, iilH:HIAHll ll,f,i',',ll#-1J,i,',ff "iiiiiil ,e,t " lllllt\l eurp 6ur uolel ero auntno ual ueqeduell undtues eAepes eilundes ,,ry fl{iH,,J5,,H ng ne^ ele) 'nInS nE ue0u0uaruou lx1",,Ii;;"T;;;,;,x r," ',ft,,r,r:,i,,r qeueu suarlual .::uil;e$,--- .:.........:.. 6ub,(edal4nqeur t6e;ert ,"""':"" "r"rnn a^ aqp n{e luoou eto 0lot'^aqp ' .ap1rn*r-plrnru aqeinlaori ouloriup rnrnles .rr^, ,u'rlri:,ld;l;H,i llp:r* 'rnpunu aur0urday 6uis etiuBr,,r ore4 1e6ueq un[6unAe4 e6reu ero sr'ueu unAnl .ralues 11u41d ledurepp .yy*, o'eqpur,u eryireqp qrei 'ireii erfq 4e.4 'luual ala^ oqp e6untnpes 'urs ra*'lunp aqnl npni udoGubluau ore4 aqe'undau n4enae' e^uop 6ur rdos lrd ol,;;6;**d ,orrli esrq er' .r{r .uer 'li;-i, uer eror es'ueunr a{a*,.r, .r1edtu1s ,.4res un^nl'Bqual pep aprnur-prinu 4n1etu nel erpul Isd 'n1setu'ue1 6uonn qa4e orrl orrui'r-o,ieuei'ini,n1'oa1uai1 n1r ueuraH sslN auesuel a{0/1 oqp 'elpul .auar-euel 0ut nlel aqprO ,r1i'Ot1'aprrnu-plrnu rllemnl 111eps 'nlatu'er' jqrs'urun^qe6 a'uauar ' 'urunlarrn 'urs ,ueuaftq ,uelaMaqp nrnti rotue{ 6ur ueapepel trlr'ly 1e3 r1raou n4y 'uelertunsel lll" rqlue4 6unqnr0u 'urs aouadnles ueApeu es0ueunr unlnl letnpuedes 0u1 .e6a1 uednerd rqtuel '1o06uasa4 *** :irlre ouruarlual eto un/tntr plng ng aullv 'a1e16ued uelpep :1r-* ouis ,uerer,I ,uesrEuud qlsr ' :qtrlpgs taueq-Iauaq 101a4 rlres 6urs :::.u Arep;1e4 uer euerse pcuel ulser u,r uorri.li ,iq*Ju ,r,t un,tnlrlrp, 'ii BurnN.aprnu 6ururhs qeles uaril\r* unlntr a6uet06uas ,,ilrtreg" """""uertpeu dn4nc ra,{.p ,oro1 fiuom ler,rBr nrnr ,oru,i dtii"'i'ttr'* n'te1u uelelrrag emtes 6uts lueq rerue6ad 0uts etpu3 ,aqslo{as e1eda4 o1ueg 1e6'n1r0u-n110u "nng; 6urqepua uel ednt 6utun{e leqpgu " 'qn^usrl rqluel ala^aqp 1n16uer0u oluBs ng {o}a{ 6urs ueuesrdaS a-. '1adet ualouur i1n1n1'oit1pen 1q1ue>1 aledate4rp 6uts oueteqnues ;'tre11 eledlru edueu date'date6u eslq ellueil\ .lllBs qeuu tetue4 otal 0ur eue'st,; '6aqpe6 ounru lfq0lp lrra'u.r1ra'u .....,....qeueu ede .edeue6ur1e4ergslr unln1atnlu-eqes 'aw !u! ueeli'tuat1 etlq uutqeq,, . ^ "'a4elauedtp ,11dnai3" tnled 6-u11 ede'ede amnpu eto 6uts ,tlt uelslloe{ rdnrnunAu qale 6uonn ,,"""ue1eAunse1 65 nlno 6unu t>11 n1e eCIteuy 'n4t alualued n0uru1sur111.a6uedunuades a.. lecaq urape6u unqu e4es 6uouollu 0u0tu0 n{e " 6g10,Uf'p,, e0lau eto.nulelnu rye0u D;y" 'aleln aqpe' srq eue uelepeunp uerep ori.erqe,tu' rsued 'un1tp 6uts 4ec-aq X:ffi,. B{rleu 'o:o!l {"ffi[$( ;fl,;li1'1i^-n'ry {eraqr*r '0ur6uriii .qiqpas ede de06ue0u ouuue1 suogl 'seqa]el ilrrrp arna'rlp un'tntr nulurty e}luel aueusallel lose tftqu '!lta0'u q*i;i 6ueue1 6uog1 '1ualu qe'ualas 'unrn1 ;pn'l .ero ,i'qpnqp 'rel , ,ruill'Jl,ff*.'.' 'elruen ue0uaualuad 0ur0ue6, ,,'ntn6 e6n n4e 'q9,, r-- 'u ,,.nwieesitad 0un6iurlu ,.ororoqb,ioruoeuserl rnrueq '0eqpa''Eaqpe6 lreg erelerd 6uouo an aqp a{en e -,^.. l \ ,'0uruannqlnnn;r,j'i*r:::? 6urs uemetd qale qrsr err reo,, ,i &, M- eu,e,osuu'r6ueq ffi raquo qrrrnnl unlnl \H. &*-. lllt(lUlaq 'eriop t h l'ft Lll n ,Ier'^:,-- t-Il-ll 11ri1rd noues- ooou'e4 ru);,{k. frffi ll L' J lJ lf 11e0r.rrn 6urs ue;aq 'puoba! "erdas riro \%,.", I $ ;i:H'?.,Jffi;il',,^:.1 r srvsrwv Jffi lilfr,jiLTi*lii'flft,'-: '0u0r0s nlas eul0 ,&ii{i,trili*****ril*"-'ffiruF-- ffiHi,irffid;Tt C,, leq0ueur dalal unAntr qoqel pllr6urla6l - '_.-=*f:.i#-,,,.:;,ffir-_-- "'::::'*" 'rrEH 4rY
,Fj cilngu'tv$ vrffi
oo
gZ il02 / 6 / fi * gl/\t'oN EuBPol qEh ""qlqpas ryWq auntn0 fluemelu apdyyy nfias fiueqwasl\a,lqwoes ptlartu auefluq 6at'ryrld 6at sddat#u t11s16u1s eq71nqa7 . (o{Eqpupc puv} 'e4eqpalp'esrr,Bauar,,"".;;;#jl un{n1 aleques ,,".esg1 !iladas ueq$q ,rng;; :;t!';;;;j ng uewaaaw n66unuaw es17. ,an[n ' rnlueq '0aqpa0 ]odac-ladac estl ,,1etyfiuetaq ede4 fiuenpp eu7,, ,qg, 'eue0uotuo e4egncequr 1e0ue ." esll plepll, ,,iueual-uewil uefiuap ala,uoqp ,,"'es!7 $eaqil Tetlfiuetaq rypil esfl,, 'eJeI.EJBI aledlru..nEueur Eaqpueru qeqpalu psll ,,"'.unrtn1 ng, 'aunrn6 0uepunrp aIa^naqp ,,'auoltu e4eqpa{p .);eN ,gauat ,esq,, 'r.l!qpas q1ue1 aunrn0 0uenne{u ageduyl 'raE-es 0uequal 1oi(quroes 1a4a,tu aueOuel 0ul 'qofod 6ul qrsl 0urs esq.;nqe;" 'rdas srur 0uonn-6uonn Euueq 101e4 r0e1 ueura; ladau 4otod 6ur ffape0u 0urs 4r;rr qp3oq puy 'srdrdaqpu ',\l selar nrn6 qeulg ng uellppueung.-,4etr tl"leg Ied lemp{lp 1e46ueu qeooq qeooq ouepts 'tpe,\,\ ng aref .qlulrd leqpnq eprs qecoq-qecoq sa6a1y .gA uel VA sslo{ punu rlls qe;es eue ero e{tleu un{ntr aulle eser e0e1 .l4l e66ues rp r6e1 6urs qeqtsnu puel{ snln} tq}up{ ua1e0lne4 aleuo1e6u qaqe) .selen ue0uueuld ;e00ua a1ele0uopu,unlntr ng uelelu eqped lfts-lftg .0S prrnrx -punu 'Buelse soue{ ;nrn0-..gpge4 -sruey'4r1r1 eqped ecue{.eouel qaIV 'n06ulq1 sutp uetauaqal alnsl ;1sng 0urru ue6ur;e4 roel esou,nqu,JlrX 911 eua0u ede4 ladede4 ueueeq 6u; '0urde4-0ulde4eu qe1lv ltsng aueuse lnqartg 'lle[ eln;enn ue6urreurd ;e00ue e6uopu unr{ntr .e4elarirepip qrsr auap ueta6ue6 auesre0u 6ul rnlnis rfnu un{ntr uo00ua6u serrnri arPqPI {erqe}al 0urs lecaq 0ue4n1 'dun asenneles pesec a4eqnmnu 6uri 4erne ue0uerad eue ero rn4n{g 'ere; e,{es0ues oueseJ ue;ep ledse snluaqal a,los {aqp 6uts aqetrg 'rlB qtqputu e,{es0ues ldas eser 'lll;Ps rleunt 0u! Iorlpuout unlnl uesrdeq l0uam 0u; .rn10unde1 uneg 6uor epas aledeq 1e00ur1 -rp ast,l,tes u0ueJel-eJel 0unql '1a0e4 aunqr llennn4 unlnl yrnny'aueErento{ a{ereqpltp ngrad ero tIl uelEltoe{ el,lelserd 'aue6uoua[uBd unannl{u e6n alamaq6 'neu eues{p3rn 0urs auBuldurd 'olups 1e6 Eueruu unmnu rnleu un{ntr .aIBSnl 'nu olues {Ed ,,iqecoq-qecoq ;eane0u fuep qe6 ruecue0u qeulg ng uel tue,l ng unmnr{u n4e o46uay1 ""'qoo{ 'eA ,e; ,""''fue;1 4e4 .0ueretu nIplInu.plJnu a4edl1r1 {p0 'uar}ual qeleu n{rle 'leqpnq datat qecoq.qecoq uatr 'e1a6 eqped o16uay1 .qecoq -qecoq ale{Bsay1'4e6,e[y, ffi :uol,l tM alnsn a4elennn6u fueg 4e6 ,,,Jnletp esrq auel(r1.ed!l 'nt{arrn e,{ll e6un; esrq qecoq-qsoog -npul uot/rlryU a{epsnlp 6uls muag. ,,.efiaslp Jrtlueqal qepns snq aeenpuill aetldewadry qepns enwas ';e40ueu da1a1 nuecuel -soueles amo) 'ua!m 'e[V, reuer 1e10uelaq Blt{ ,tlequal "'!euBI }eqas qspns nrn3 ng nplel uedel-uedey, 'e4edeq '0uequeg raploqg 0uBtrelu oJeI uatn u,l aunqlel3 ,.1etr leqpnq eprs PJo ecupl.ucuel {t3aq tltl,lnl ,e[ ,,'undrurun0 eduel leqplq arel-aJel es4aday "'uallu0l ltlluBl r4rrOu ueluorn ose0u 4e1 pln) toll;oqCI Ied unmnu tnlen 'un,unu Jnleyl|, ,,'edeund ;e8tunges 0uerr4 eduel rnpuo{ 1e00ua pa0es ntng ng uruef e;ny 'ue0uousluad usseJesel uoleqllnu a00ue4 strtBlenles rryr0u ualuolr ose0u qepa4 ntnS ng 0ur6uep,, lr{es qsunl qo;d,ro1 Oq ,rrfrpo#rl} A sela{ punu 'uot,lnti,l a4edeq aleqp 0urs 6uequreg ral{oqg ileln ,,,1eila1 qepns sqbl ;eag '0uatn1l^,1 tqlue{ /
tV6 EiElle^rss gl r,Eal1r5 VZ 0uareq llqour 6uennel e4e4e6ua0u 1e60ua rrdog 'qen au de;t40ueu nsns Lrlnd Acro6 uepas llqou n60unu strn 11es qetunr ttlted ue0uetelad 0u1 , '0ntes-0ruese1 uel Ioqe gil\nl tpep auesel unr{ntr aqel0uel BlnW'auunques qel6ue[ 0ue1ed etpuS ull un,{n1 aunlel a4e1n1a0u a4edeq uei esrl 'a1e0uacua4tP eltes0ues 1n10uer0u r6e1 6uls aue0uul qe;eu eleMns unr{n1 tao0uv 'uelpusel rde; hurs esen lqp eltue^,\ ue1 elt.td ele4 rrrnn4 unAnl ote4 elpul adetled ruere0u 0uts 6uoan qale lqlsaul llles qeunr Oul Elo ua1 'aue4a40ueq lir46uer0u aua0ual uebuet 'aqpa0 se1 0ur10ue,tu ennrl ue6uel'an aqp nlelu lemnl sul autle[es 6uts unr(ntr unlunu alon aqp lllesqeunJ leuel elss nlaul uelep aue[lepas'luellsuotuap lqluBl erpul olepultunl aulleq I0s0) 'ero {0I aem ueqa{e les t{les 6ut6uep 'la}ueq qequet aqoqot6u tnnnl ouoOu 0un0utq sed ra66ue auoua ueueP '1lsed ue1 ouaueu lota{ aMoqp nrr.[n^n1 derunl qeanel 6un00ue] 6urs ueEuomed olamaqp uaA'aledeq uel esll aut6llur 6uonn qaqel 0ueteu aleqnpnu urEuadal elpul 'laulop uel len el nrnl eted 6uuu unnnnued e4etn1e6u rlr{eW 'oqpa0 se} o06ue0u un[n1 aEuereq-0ueteq rsal0utt6p'aueItl -er{t1 uesntn uPl lser}slultxpe uEsnln ale6unduet6u t,tln -etln^ neu aue{al l!M!rl1i 'an^aqp 6artun 10tra1 0urs erpug qale qr^ nl 0uls aqedeq luerue{lp esll aros uaqes uel 'outle a1e1eqPa00u qesuel arrioqp unrlntr auertnnl 0uonn ele4 olues nq! uel ledeg 'aladas 6uts 0ueteq-6uPIeq uPqnlnqPI . rlue0u aueqnlnqel tsntn6u eulp uaqes erpul 0ueq1o6 nel eto'5g 6ul unlnl aqelrlal atnlueqes eulP-eul0 ilnce0uad 6ur6ueu qe0e0 auoleq 6uls eAu4 lau1le runnlu-rnnn{u uel n}e} anne00u ne} rn46unda1 unel selamas 0urs eltt6 ;adun ue; Pusall qaqel tqetsedtP ne1 uaAtqu 6uts eAttd llleA 'q0 'sttalle uBl uesolussel aleqnpnu qrsr ale^ B ue1 qnle ueqPe da1a1 aleduu teuns 0ut6uep 'ei nl lqequsu eAes6ues uele[u alnqleq 6ut ueptal -1ruey 'e6utdnl Jnrnnqpu lnquel uel to00ua['0aqpo0 tue06uat0u slm ue,un orol rhg 'une1 0t t6el Ouls atnun 6uequr1e4 e^ nl qtmnl uotel auedng 'rn46unda4 unel selal 0s aulle lsl6u nBl 0urs 6ueue; 6uom aueueel eqlac lqlue{ 6uerrne,{u estq unAnl l>;tes t0e1 'll}en nI EssI leqa{ 0uts uednetd a1euo1e6u nrag ateln ,,""':la6ueq lllemnl n{V 'lenul sl,l slllt{ n}Ian tn4nA5,, 'ueua46ue;q 0uauau 0unru eqelal Bde-ede Iepulunl BMe^nI erou unAntr 'unAn1 al1eme tnln4es Our lnsetu tuo.rls erte4 nlt elrtd eue6uel snge ata1aO alelesellg 'un'Antr autluP't[uP la1et tua6a0r6 'eque nlel e6tau 1aPue1 'auote['aurunE Inqlau ut6ueda4 tlBlolss nqalu elo lltued nU eulp ' esrl 'ue0uarcqaq eIaI esll uel nroH seru 'erpul sP!11 lr{es qeunl 0ur loqpuotu unlntr uesel0und Bul0 'pllqaqe1 derunl tndr;a1 1a0ueq un,(n1 'qeroq leded e^ sln nlal ue0uoquor fiuruorl illlt eqped uesrdas eulp 0uot 0elerqtuelg11sspl punu.punw 'eqsu qei tgV'Vdt{(l[ saoel nnnas nuoou uallq auefndad e]tuem Euetsu 6ueqtuetu 0urs aEuennertued 6un61 'a0uauau uuqradrp alnlts 0ul uatsed aue$uel rue;eAu n0uet-n6uet ruaP eue0uel ,," 'qFuftN;i,tt; '0ulle Ieqpac rn40unde4 unel selamas 6uls d1;uer,n tpua0u Dut Oueluet 14eqp_a[u n0uer-nEuet leles ue'1le qel0uefu 6uts aqedeq punp qaueu nqapu slm alarilaqp arrnns iig ;ur4e,t eto Inqluetll aunrn0 e4r;eu qope0u nlau ry.9.9.1:d;ilrfu 6urs 0uonn aqelts launu anne66u .ragueq eles0ues an ns eAes0ues lalnu -lalnu qeqo 0uts 0uatt l!l!l'{!}l} u0M0 eue eAe4 uo1e4 0ur6uup '1lsar qnnd lacrp 0urs ltles qeunl leue4 uo;e_1d 0uinnesr6'eqpeqp 0utuotl nptta:6u esetDued nnnag '6ueuau unAntr ,,ituls aI Inseu lnlr qaloq '"""qaloq ede6 'ede6"""' ue0uag, :n0untda4 elo qau qutl aleln rnlueq'n0uet-n0uet eunlnb 0uemeAu alol 0rl0 'ue;ns6uenn tnlueq elo esq ,,ledets teluelp tuts aI lPEl esll,, lsearlar 1e1 ou e:aq rr rr';uo,iluli,l if 3i ntr4enn eped ueru\el-uemel !1e0,, 'neu uruuM salou'0uls qn; rdesnDu otu4 unAnl auoqeltd ,,ieueu uep nqel esll" 'uarlual lpep qeleu aulle eser aueqpeqp Jnrnnqp 6ut stBueu 4tttc qesoq eue edeua:; iita0u eto a,u\aqp uninl :aruns eJelai es nlelu nEU ouo0u e,te1 ueuee) '0unrtrq aueusalle{ qls qnnq Suts ql;rc qE30q eles qnmnl 0up ueuattuale;; 'aur1e 0uue16uac sn;a0u 6up qecoq us0uel 0ulsnly 'unrtntr aulle 6ur ueuarlualel qel6uoqas pseuru 'aueqpeqp lllnI snquau eserl qnl 0utga6uy 'aueqpeqp 0ut auter aIBqel0unttg :alolltotlp lueusaru uacued 14g flls qeooq up;ert eles0ues unr{n1 'eue;n10uel 0ut lata0tp estl aqels qn40uat0u autfis oue0uel orel 'qa6Euery esq sueEuel 6ut 0uequraq ueloAquo uoln] ors{ l.lls [liln gg1lus urlluc "'' +.eii.i,i:sltlitriii.n*'
9Z lvo [tEl ls/r^Es gl 'lDa'1 nlqeg il101, / E / gZ f. il.op Duepq elern ruelelu selaq dare6u 0ur nleur esll 'rueqe0u u0F0 rlnunl un,{nl'nJsH seru auel0l a{sreqp0u eltleu ouauas uasou eutnN rll uestdas'nlaH ouelal edupu un,tn^ loqP epPI ueipeu elnu\l 'lueqpua6u Prneln {elnu estq eto alan sqp tlt upsrdos 'un,{n^ aueuetse oul pllllu ,qaueu njoH r0uarn 0uruilrrtnes eJt0u eI0 6ue;nu rteq unln1 asrmps n60uruag 'rll Inlnql r0u1 0urs ennrlauorles 4rde 6uls rpa4ed rpnq qeguanneln06u alal aqp etdsnu eJ0'l{l apunu-punu lalueq epeJ etenls eue ,,.'"'....s!1,, 'uaqes lepe er(e1 ,10e6 leuelos :ue;es edueg ,erenns edupl omorlp-amaqp aun40ueq 0ur CIuareq Oape0u qesoq-qe3oq ue{epeung "":"urosoru eqped 6unu decaunq 0urs eue 0untnp e{ qecoq -qeooq'uelnler0urunp unr{ntr.Buauas uass rqluel auun6 0uunnelu eqped qaqey'lfts-rfts qe3oq-qecoq 0uennes r0 'aptrnu rdeqpe6u 0ape6u alamaq6 'Nelnu esq en illatnaqp Dil uesdag-unln1 auewetse u1tru ntag fiuan fiwwfines etfiu etg .tlauew flue1nw 4eq unln,4 astnes nflfuutuag aderted ruaslalu 6ol6uoru tle 0utuorf 'rantalpu qesusl 6uls edsel rdesn6u eqela4 0uouo6.y..:.:1.1.. :.,0 ^unIn1 qrsEurunlqegl nrnS ng aueselema{ ale4eOuopu ue1 eunrn6 aur;eq urt0eqndeEueu qaqey 'Esrl olp{epulllp 0urs elel ruoqe;6u apunu qaqe) 'sela{ dare6u 0ur nfeu apunu rlrs-rfrs ualue0.4ua0 arntire!ag 'ussau ausquel ,6uauas uni{n1 6ue,ue,{u a;eduq; .a4edecnrp 6urs edp eqlao -elo 0ul6ueu qeqo auaquel 'aunrn6 aueEu*l $unqueEu uei 'qn66un1 tlnunl ero rihlnl selaq dare0u 0u; 'qeOuuurns uednerd rq1ue4 Oua1uu qn00un1 'a^ aqp-amaqp aun46ueq 0ul rder eleunt qn06un; st^ qeooq-qeooq 'se1a4 0ug nqa;ur nJng ng eltleN 'qe0unq !qtue{ 0unln0 ale4a0equr lnque{u apunu-ptInu ,qoueul 6ue;nu rleq un{n1 uesrdes eirg 'uesld reqeq qr;nd Dunrnp un{ntr aue0upu nsreu tlnfls 'oIelalua.{alua0u daOars Euls neu euelse qe30q-qe30q El .qaqe{ {eua "4eua aqalo-qalc uasuEd 'ejpul seur aue1e1 a4ulafiequl da0ars 6uts auelue{ .-eoue{Bs ulsel uel eurnp t4r aua0u sril\ {aN 'euPise ecuel-ecuel P,ueln surBJse nql a4edrg4lp eme0rp 0uls qa;o -qalo pursn el;aueu uel uesed dl1r1 0uny1 'unrtntr luouau $uns0uel e{i1 ero_ a{amoqg 'unln1 auose0u nqann n06ue66u ero eledng .eueslectrur uel esen\tqp elud lnqauts salued elpul urtel ei(ud uacue6 .euerse our r0uequeiu alos uaqes qsu eJpul 'UIes qeunJ 0ur lemelp qrnnn; n$0urnr 0uor e4annaqp astmes eurp bueturg ose6u nllar\ r6uueru rlrsr r0ll00 'l!{es qeuru 0ur 4oqpuoru aurleqes eueqrlennn4 a1e4euesqe16u 6uelnu tlnunl el0 unr{n1 0ul0ueu,rlrjnd rleq sr^,l alerne uelpep _T:rQ 'ul1eq 6uguor[ unlnl aueserepn0ued ,!""qaupur r0uauaslp eto 0uls pltuen 0uereu qrslsps leduu rqluel Duerrlreltu l-eleq eto 'quued eupll leputrunl 6urs Sueuel 6uom'qV'nle eles dare-darerp esrq 0urs sue eto slna aurEelas nle bueruelu ue;a0 qtsr 0urs lpua 6ueu'e; 6uortn'lpa0u ur6uadal nle 0ur0uep,, ueqrnl nqar{' e*euo- {rq,,ltfifr:l; _ueueqrn0ued 0unse ene0a1 .n1e qaqel; ruole0u uel luelaqu ul0uadal qesuel 'a!,p40 0urs rledtu_rs e1e4o1a0g .nle o06ue4 ueEuet a4e0ungn0p .nle oIeI 4rde aleuo1e6u elud uaqeg iiU!e1,, '6unpue; ue6aque ;e[un 6unu auesrq un{ntr'uu;a6eq ue; eMlcn{ esl auetel s eqlac eto ue,{peu nDunIp ,,aPd 'an aqp eltqour nlou ero unlntr ng edeuay,, .aurle rndrlDu aqers snla-snlaEu dledeg :0un6urq reJ rqlue{ a4eqegun6u esr'1 '0ueuaut es0ueunr uJosa Jeque6al auaqure; 6u; 'aueitrM!slqpu uelluud etpul ouruorl unAntr alapunr06ued ouraOrlli ,,iusqllls ede uen es ltqoW ltqou ed_e de;140uetu Srqou o06ue0u Inqiadp ur0uadal llltu nel ero n{V iuepl,, .lnlnq 'an aqp aleme Ouereu a4e1oln1lp ele4 eserepn6u erpu1,.e6n uen^as tnl 'lnlnq ltqou !{! }ee[^I,, - 'oleqpases tatar 0ueted l4tedrp . 0uls rs4e1 ltqou rleqpaitu 0uacua4 pere00u qeleu 'unln1 0uaqpue06u pI0uet0u neu ll^,un/r 0uls etpu3 0ur6uep'r4eqpa[u ue0uoqruor rya0u
eletl 'ililu tt1pa0 uullp .snde lpeN [uad ^!rlpn0n; 'lPIr,1 0urs Jeu uas our lgtu slas lsel ues ued I[BI NM leI nde xal ieul 1es r[as Ieq ard IPU lel eu lI3 lv0 t?El le/v\es 8z'uod nlqEs g0Z / g / Z * Bl'op 0uepo1 elelg y7, ,'...""uaMnlEq e0reury'ouenqe1 . """0M0)l la1etnono I0qW ieqeH,, 0ueteqnues nounrl aqpa0 le6e4 eset 'eJop ueteqqg0 {o}ol aulel 0u1'qeueut idare-dareouad ueloqpada4 e6reuy un[n1 ,,""""4edeq eduel tte; t[eq eue qnO0un; qamaLlp 4n;elu unlnl - 'r,r,tr*, 6lsqnlnqu 0iirs $uiue1 0uoni uait selay1 'a4ern6n6 4e1 ietrefuad ,,;;lpuafiu rndriEued tnle'ndnd a4e0ue4fiue0u n4e ,Iep slh,l n4t tr1eg 'dase4 st1i1,, 0u1 ;Eut6- Iltlp '!I!es n4l qe30q lpul qlmig unet 0unpa1 'n41enne uel eusatl '$uoutofu eto e]ttl edeua4 rutq-reO0u uatr,, 'aueqn00un1ed r[podnry qrnnnjuiet Odnpl 1nr'ag se61 aIeMe tueua0u ueA qeles eto esOueunt un[n1 'ntag e4es 0ape0u alatr 0q0 'la0u1 nleg LrilriOu,iU ua{es Ou-eredr a4eqe)sed >iep'n{eus6rt aueset0ued ueuelop o06u 0untnsal ateln ,,;1tqp 'tmn{ nllaM lnqpuuOu edrireu rua1a0 Suts ae^ ths 0ueue1 0M0{ """lpep 'lpe0 """q40H,, 6uonn eue eto ua1 'ueqtsiuel 1eqa4 'date-date0uad auaqpa0 rqluel unrintr - 'n4uelnqpuel 0ul ;drrn eAedn8u 0uapuetu alaMsq0 'Ialueq {nq}ueu nu}lqlq enne00u etllqnp uel nlel lqluel eluop 6ur 1a1eda1 n1e ur6uada4'uel uamnlol eEletuy,, -Inqlueu nrag ,,1a1edeq n4y'aledeq nAe;ur n1e ualrq uatt a4e0uelequ ne1 ,,'n4eiuop'la{paqpu 0uatad euV iueleq Ieue npn0 'npn0,, eI0 !t{lsau ouoy,, '0unpuel ue0aque srlpuld 'nIIeME qeureea,tu 0uom ,,,an{t elelts 0uts ueteq leue lelun aIamaq0 '1n140,unqpu ntap qa'lefl'a>lerire 0ur pa0atat nua0u 0uts a4edateOu nlaH sE6 tauaq edy,, ,,iInlqnr'oqp0q ,uel n0n1 'efeseld ,,'epaq alllllll 0uts elua4 el0ueutut tnl0undel dtrue6 nle{e} {Elnu qaqe; 'n4e ele4 ueqrsnu edrueu i6eg 6uis qrq$uu eUuEM let nlemnl 0uonn e40ueutu olpteg unel selomas 0uts qts0utunAqe6,, iuri,tep errdas aleliueieqiri ero lqisatu ueued 'auertapepal aua6u ua1 'eueue 'ntaH alelns 0utuotf 6ur ue0unqualal ue6uauatria; 'e{ole{ 0urs oruourn4 ede 0uouto aunpnl nuellls ualrqtu aIEIoJtu 0nqurat l{Elnqtx uni(n1 ateln nrap rn,{uriul iot>lertuo) 'saslns outtllsaN e{lttrp 'uope^ ede oueue1 ,,1e1 'qls0utulllqem n4t unAntr ntng eqeCn6ua;, 'nJaH aueser0ued laual 'esll orel uete_luedes autqlsap 'nI! ng lau ett0u 0uls eue eto lqlsa6" -tiuar0u ur6uada4 eites0ues unrtntr lnqpuel 4oqtr.r 0uts qe30q """e1 'U0l-l!016u ,,,e6e40uns ruele6u estq 0u0utn d ""'uEual laleunJ 404 alelo0unttp e,{es0ues unAnl autteq 0ut ,,'etnde0u nrag rn,iursul e{e1 aqrfins ue1 aqeoeo uaA eaMaqp 0IeMe 3{euv,, nMas eMe}n etnde0u uelnlelued qntnq 0urs 0ueue1 0u014 'err0u eJo 'rlv,, ,,ean aqp aleme aleue 'llles pto nIV lede-ede eto e1 'uestlnl 0ut ."""es!q nlr qeroq rpua0u 6ur Out0uep 't1ta0u ;ehor 6ur0ueu ue0unqualal 0ut pttt n4e 0urs erel lqluel uetarvrnrel qaqe4 nIV 'Iltlp 'tlta0u n4y """'e^; 0uts 0ueue1 0uorvr nqal1 uaH se11X tuepuepu o66ueq letlqlt stM nIV'utteq ,,elueusalllp 'a$uelre; 0ut stlnull 0uts e[e4 etnde6u Irel eres0uas 0uepueu srnn e0n n{e nll ta0ueq 0uts elttd lleuelqllp e0teue ue4nlelued eue uolell eJo auaquel e{es sua,l^ns 'nlueued auelnlelued 4e1nu qe40uer ueqelu 0utnAelu 0uts uopem ltllsaW iialamaqpseleuut0uada4n4y 6un0urq r0e1 uart eltm n{e e1r;eu aqpa0 0uonn auetesOuesel a4u0ueAequL estq 1ue0un1ad anne00u ut0uada4 n4y,, nsau uel rsoua la8ueq nueltls 'aqolas nlaH sslAt 'qa*es .0utg 'dn0n0 efy,, Iorlporlp eqtao amaqp anno4 aEunrnpes llued eduel e0un1 'rll^nl nl{al 0ue1r0u ::- -'---'\:ll .d> qaluel ualuelal \.; _ -_1 a4eqelertu ele'n1e eiaq niaH r{erip'a,tu iotonu ,,'1nca0u-adue1 tfrl, 'llr||l,rrnft qennel 0un00uei I - :ff6p,-& da1a1 101 ruag ,ffiirlf I I ?FlLlJ' gt' sew lueqpua6u aMnp elo 0urs \ qno+, 'V, 'nW,*i ffi,F41'S,iN!|rlTTftirl,t|la uelleFnFrtFl e/rrrd a4eue rleq '\*=_ qp_ '=ffi[Mffi\W{EtNtItlLl;E*rrF tt* _ rtu- ;stu-Q a4ertelourpnseronly \ !I{2!!tr y iielgeue^Etqedrpep \ F E q es0ueun.r nue,tuop \W FHMf#ru-(ol * NWW re ffirlr, I _ti F; euerr Elrue, uaq's B !F-q 9le{nqpuiu esrq !r!es WffiWj'{fu@Wl;}lllq'I.l'f *:ui o,irr' lirrnrrd''o,i;i,;r Wft,'ffiWll =- !=ry F33 0uonnualrqoursanno4uel lWfW'' ;Nn ffial ""''\\}ffi 'tuataqal'eileqpue44bqu' W' frAqau 'amaqp l4rqp 'efiun; qe;eu jirle)e,tequrrublaOOuri'e,tiO uesnde-snde ,, '!le 'e0untnpes 0utuorf tutrut0u unlntr ,,'e0oletd eto tqlsau 0urs uEuelueu rqlsau 0urs uEuelueU 'n40a1n 0uruotl 0ut ale6ueheqe4 nel eto 0uts l,la"&,frfu. MW )fu,"1"-,*- F g,^ .ffi|i(flfl )lll:nlLf{f flWqlTl ft l'f,LHId I U'- nuanne0 1e4od e0rau urleq xx[^'tv,,;y;Yji l,iimi.*]y: ry ruoro4 oiuiu,zg +-==+::+.-+ silssHYs-fllu3 r:rryH^ffiffi :-l A- mouadJ s: r:rryH^ffiffi :-l A- mouadJ s:
lY0 [rEl lemBs 8z'u0d nlqes \Z 0l0z / 0l / z * Bl optro: 'oN 0uePol EIe[0 --:iq_ 'nr0H se[/1l auaquel P{es nlan eI Ours 6unqual -0unqua1 aueuesnA lmnI 0unu ,,""'0utru lttlp'qrs0urp {lqp "'qev,, il!6uas eseJ uel ueqpuoqp leqa4 0urs aA^aqp aua0ue0uad ede 'sr1qr ue0ueleq 11r ede r1ra0u ero un/tn1 'aue0ueI e{es nroH lnqal0u eslq 0ueuau uasau 0urs esrl aunql 'nAe e,t1sr1ns sllueM aue0ue[ennenn qnnnng aurte 0ur qele1111.neu qaqeq suqn00u o00ue1 qn10ue uala0ueqel unInA qrse 4eqaq 6urs aurle qrsrs'el1ep eduel oAo; 'nsa1 lnq0ununl rIr rususaJlrp ne1 0urs elud ruasqallu e0n qnluerl r{r uopen Ouonn rle 'ede0u elelrp y0uas uelpeu 0ur0uep 'ueqns0unuau eseJ ousue slEqnpnu'saqpuel rqtueq a4ederne4 qesuel ntaMal 0urs fiunqural uaqeg ,,"""'qaupur nualal n;rad ero annaqp s{eMe a{rrag eI0r0q 4o00uoes nuaDu aqenne 6uruor[ 0urs e]ruenn n4e 0uereur esrl dare-dererp esrq Ours edy 'eunrn6 rueusaru uarued nlpunu qaqey,, ,,'aunrnO rpep qrs8urg {rqp aleqn}nqu uel rueusaru te0ueq esrl 0ur0uep,, ,,inIB eles dare"dare 4oqur esrq Ours eue eJ0 'r{res aueqel0Ias eles esrl euqeqpurd >;rJoq qrMnl 'amoqp nqe a4rde uel nJaH sey\l 'esrl a4rde o00ue4 e0olerued rnle nIV,, ,,'otalrnqn4 4ep srn seMBl-usrpquq 'qaueur nuo]a{ nlrad ero amaqp a4e/ue 0uauas qrnnnl nIV,, 'seqalel .uesrdes 0unu lorque 0ur6ueu 'erpoues 6ur 0uere4 nlenn 0urfier6u0 eite4 'esolues qnl0uad errqrp 0urs nraH 'nraH eAe4 0ueue; 6uonn aurp eEn qr46uu elalal 'uareu qequel unlnl aurle 0uruorl eser uEl 'es)|rse{ qBqurel ue; ertep eduel eles6ueg 'qrpas eAes0ues nroH ,,'eseAArp 0uonn-0uonn alelepu4rp srnn 0urs drrn 0urralnses uel esop ruaya0ueu esrq CIunrnp esrl elel 1r1rc qesoq 'aEM ede0u ele4rp uelpep 'run0elrp 0urs nrn0 aurlefss edes rlra0u 0unrnp esrl eSratu n1;,, ,,""""aunrnD e40ueutut qrs0uru Irqp rueusaru rauaq-Jauaq psrl 'esrl aleqnlnqrp 0urs nrn0 qrnnnl-qrnnnl 'nupunur-prlnu o00ue4 lrde 0urs nrn0 dalal nuells'ruo1el loqu srnn 0urs ede uelpug 'qrs6urp 'dn4nr 'dnqn3,, ,,;ede laqpour 0urs nrnfi lI! nle 'rual np 4ep fiurs uenrn0a>1 qeselr euere4 nrnE lpep 14res "qolotetl ele4 aueqpeqp aueset e6untnn eto 'esefiued 0wuatlpaD ttllueN qqeqpaqtp e0taw 0w0ueu'snde-snde fiunw new elut ue,{peg n4e uaI a4e0uedequ esrq ue0uaualua4 i{orqoq uesrd reqeq 0urs esennrqp Blruem rpep 'Inlqna ueg eleserd n6n1 qeluau qrsr uai(rqu 6urs qrsourunitqe6 elrueA qeqnr0u esrq 0urs ennep 0urs nUann "npnp nlr unel 6un;a1,, qaue 0urs uareu eser aleqnmnu 0urs eset 0urletnqtuas aueue eserel aue,trl rle 6ur4olod out 0ur0uep 'snde-snde 0unu ue{peu netu ouo0u eAe4 elrrc 1a0al ero aurlelas un[n1'errur4 uegep 0unnnnqpal eseJ requeOe4 aurer 0u; 'qlqpas eAes0ues nJaH aleques,,""" "'0u!N rllr{p'r{0. 'auo10ued rsagau rrluequ qnl aueqeual 'qolofpl ele4 auEqpeqp auBser e6unrnm ero 'eser0ued 0uruaqpa0 rqlue{ oleleqpue{rp e0reu 0ut0ueu 'snde -snde 0unu neu eilrl ueApetrl 'ueuilnl uolel{ uarued neu n1t ua;1 0rcau o{e11eqpue{rp 0urs ellra euedms oMaqp a{eme rsrOueu u^rdu antelas unlntr auruernu rly 'audd nel {nq}eg rnln4es 6ur la$urll ;nquardgqluatd Prelsrn e{ 'ere^ s eduel Daqpatpu 'IUeI-leuo)| auaquq lffild qeqlxel 6urs nrag auednj dnrrunlu ualeul ertes0ues unlnl auny 'Piop eluc y4er0u auo66ue erycFI eAes0ueg est 'da 'nI md rl!^ l0p eul UAI ed 0u el ull EL q€ el lq,tat lrr ln. n 0 n il I E t t
,Ilp lln) lunl unel r00z atbu eulul fs0Id !pep aMnp selal )luas ln iuaual r Autle 0uettP ret [[ OU rellr.lll l{l 00 B} NllYg dlHvl lvvN"' llgloqor0nuoAtas tttPt0l 'daluBut P3luolN IeqN oueqpuel1 ,'uatlual uel tlalie lPeP Buesenns enne00u esrq auoqpunl 0ue4 '0un;nut1 6un1ni ervreE lnqueAu euet4 neu',uedete0, a4e4erlda0u auo60ue 'aueqlal,,'aullelsal e6eltP qesuel 0ue4''un4nr qnAn0 ue0uateqaq anne0 lnqure,tu enneln ue0ualeqaq lslA _uel lsrtu ruamnpu rry 1a6o[ uedete0 '1ry0!T qrnnnl oue; 'iur1 eseu tlel uedereo o00ubl 0unsal erenns a4erequre00u netu ',6un100uaun1, Pa0ol e/rre4 auag ',0un1b0uaunp, 1a0oI luetetp neur 1a0o! luas ouo40ueu lqlue) 'nle ue1 0unsa1 e4e1eun00u euets e3lu0W 4equ !u1u-ap. ,tse1mruqpou, tp 0ue4 rertue 1er0e0 ta0ol ,uerilgdu'aO, nuau 1e1eq aleunun00u ero egir6 'qe0uttuns euesems errae00u eslq 'ua0erg 'seq{ tlls e40ueulu 0unsa1 erenni 0utl6ueuts eltes 'teAue uedtrn0ued Euesen s alncunu lqlue) 'aue,{rl-er{r1 uel snll} '4aq}uau 'ttlueq '0n1qa0ed enneln tted eue aut0t;tu 'uesaped e0reA eted ouelauelsol ueoue6u 'ln3unu 0ue>l ue0ueluel 'ue0ueluel rdaqpe0u o00ueY ffi'"'NrNO1i>] aV(f,xlSVo eNnsrieNnN lvl ffi!ffi'# la4eqpues euvl junlnA asndnulEd ruesepnne4 unnnnltu psng'ueDunlnltd ,,"' unnnnAu ltsng'urnUu,fruliluv;^c, e4eqruar0u stnn 0uts ueqpuaqp esel lainbe4 r0e1 0uls uopem 6uonn auennl! bubueel ouruotlneu 0uelnnnrd tuole10u un,intr e'srq ede 0ut0ueu'Uel elo u9^p91tt ,,'gni4 etndeflu 4sng gde4ed eley "'itndiaw'etnde nPn4 gntoY 'auely fruefiw wett7uaqy eset gilnq fiws eue nwetlpedades esfruewes'eetnde0ut - et n d e u ey e fr u ry n u a' fr ury nl, UO ?.!{r* uel sa0al 4eqa4 0urs 4ntnnn 0uelnnn rtel unlnl l4t aue0u ueueel lq]ue) ' 'unlntr aurte 6urlltalued ouo40uaut ,;unel-unbteu uraqPuade4 stnn 0uts ueqpuaqp Ourbnlqalued lll e^ eln ;n4innll 0utuot[ 4nset0u 0u1s s11q1 eue enneuaur4oqtu edy lsetenn 0ueln4 tqtes :aqa1e-qe4ees nAueq aquo0u nxe edv lqiue{ o>leutareulp 1e00ua ur0ulda4 0u1s 'ennep 4eia6u esel Puleseqlted'a1ennn4 ououlas' nIl 0untnAue6 'n4qe1od ue1 de4ts euer4 elrrd auesel0ueued uei qrqpas anneE0u ut0uadal n4Y anne00u nel 0uts 'n4Urin Ou'eie1 0uonn aueset0ued esltr(u lqluel ulieq ueualeula) -aqa.{B -tia4eis uelxsleual 4n1ua ur0uada4 n1y,, 'rtueqedlp Bslq eto 0uts unlnl aurieq 6uruorl. rpeunp 0uts ueqemo -qe^ 0 ale{eselel li nl }|,ffi 6utuennlcnl tvo t?El FMes Ellldllles UfUZ I nt Z Z-:. gl tN-6rtPo1 eletg ZV 'ualluol eAesuel 'estq nle0tennnla>1 qeuales'aulleq e{es sn1n1 a46uotuorp 0uts ede aerfl efinu -etinyl :0ue1qu0c lpep tuole10u dttn err,\el-ou utii es0ueunl e0n n4oloq sueleAu tlme uer{e n41tY '0untenn 1e4nq uetrrvred o60ue4 llrurnr.lp ltdue0u dpr's uaA-sog 0ueteu lnleu nllad r6iueI 0ueAuau nlau nloloq'alns-3 'nqueua6ue;4 lsqlual rdo4 0ueparrn a4elarure0.0u hgr'aU qeuro0u nqapu rnlueq ore4 n4oloq aueqns0uenn ,,'0untel InIeq lpep t{llltu nIs eqlac ;qeua00u 0u1s uellnned eue uacued 4aP 'aua0u ehe4 dttn ruoqel0u 'Ied ulsl n4e aue14e5,, ,,'0uorn lnleq lpeP etg lue0untem lnleq tPeP 'eto ede uala0 anno>l uel IIIBS 'uallual a.nlaqp aui0rennnlaq es4tld ur0uadal 0unut sog e0teu la0ueq Euaqlua e,t aueltct3 '0unrenn lelnq ueltlri\ed o00ue4 tll nqp lrdue0u dete soq 0ueteu lnleu slm iiiurrvr n1y 'r0unqntu estq_ eqped eto eAedns 'qaqel nual tlue0 nulasuod 'rueral 4oq npn4 0ur0ueu eto ede lndnl 8untadal ntuue,tal e0ad 's!,1,1l,, tndnl 0untadal lIl edV 'Urrrrr",l'r1lBB: eqped dare 6uts 0uonn aueteluetad tpep 4ei n4y'ue1a0ue4 n1uo00ue eunllad 'ordsnu .Ouel! lP4Eq 'lualua lel elo 4ap '0unduret tlue0u tualuaOu npnl nqe e;nu tlnqu 0uau 4n;e[u- lq]sau '0urlariur 6uts 0ur0ue1 'date0u 0uau aursttuo4 ueltde aue0uesed uaL 'qaueu hnrn n4olog '0uauau n4e eslada; ;ufi ouo0u eAe4 leputunl edY'a1e;rt Iatuto uel uateli nPnX'H:r et ouolt al;reseu epl-; rqauau ueua atrnF{ Aruln - )nlueq auesqe 'Eql 5 ry tr'!!' >1atrf isruol rnn # dqiied uorid qt ry um* esrq eio uls FFtlrFrF|l -Dr.tgOlgEEErE-fF rpe0 -Emtlm nl iia:rErrq{Pm*tpx 'ireoi-rrq;qfEumdq iip ilGlq{ annP eto arr#t5ryPt'1ed,, fr
rc;ns0uenn n4olog rDle nluolElld
;;F II
/rGFawijining dina bakda surub, XR\ Endra priya sing suwe naksir dV Yuyun sambang ing rumah sakit. Wis ping pira dheweke ndheseg Yuyun. Njaluk jawabane. Njaluk sikap tegasl Yuyun nampa lamarane apa ora? Sadurunge kepethuk Heru Yuyun wis arep wangsulan nganggo layang. Wangsulan yen dheweke durung karep omah-omah. Durung nganti layang kaki- rim, ketungka kepethuk. tekane Heru. Layang disuwek-suwek, wur- ung dikirimake! "Sing gedhe panga- puramu Mas Endra. Aku durung bisa mikir. Nganti tumekaning dina iki aku isih kepengin urip iien. Maaf, Mas Endra. Yen aku ora tumuli njawab amarga aku njaga atine Mas Endra aja gela merga aku. Kamangka aku ngakoni wis akeh kabecikane Mas Endra marang aku. Aku nyui,vun maaf, Mas......" mengkono wangsulane Yu- yun. Wangsulan nulak, sawise makap- ing-kaping ngendhani. Dheweke pancen kerep kepojok kanthi pitakonan lan panjalukan sing kaya kuwi. "Aku pancen wis ngira ndeleng pat- rapmu sing terus ngulur-ulur," meng- kono ujare Mas Endra sawise sawe- tara wektu dheweke meneng krungu jawaban panulakane Yuyun. Nanging dheweke tetep lungguh kanthi tentrem, malah disumet maneh salencer rokok. lki lencer rokok sing wis pinglapat. Kebal kebul lambene sajak santai. "Yen awakmu cepet njawab kanthi tegas aku rak ya ora ngributi ngoyak- oyak kaya wingi-wingi kuwi." "Terus terang aku kuwatir Mas Endra mengko lara ati. Aku ngertiMas Endra apik banget ngadhepi aku." "Aku rak wis tuwa. Awake dhewe ikiwong-ivong sing cukup diwasa. Yen awakmu ora tegel kandha dhew*e, bisa liwat panengah upamane Pak Gliu Hary." Yuyun kaget nalika Endra nyebut Diaka Lodano Ns. 13 * g / l0 / 2010 4 Q-Lr.. yt:..,^- en e^,.-l lo/,e nil Sahtrr Kliwhn 3fl Sawel 1943 nAl n, L' --.ii:#.{.ii#rai::iil:-* cRtTA $Nlll[Ufl$ wenehing barang tanpa diialuk, yaiku barang sing nduweni makna kanggone sing mbutuhake. Sikap iklas AplXpA.AS I ateies menehitanpa ngarep- arep walesan, menehi tanpa pamrih. Lha nek tresna iku pangrasa sing seneng banget tumpraping samubarang lan . ndadekake samubarang mau dikwasani lan didar- beki. Loro-lorone pan- cen ngemu semangat menehi. Asih menehi tanpa ngarep-arep walesan, tresna menehi kanggo ngu- wasani." "Niur Mas Endra kepengine asih apa tre- jeneng iku. sna?" "Aku nampa keputusanmu kanthi jembaring ati. Nanging yg1t-p"q$ng gku ngerti apa alesanmu nulaliakii?" "0ra ana apa-apa kejaba aku pan- cen durung siap urip omah-omah. Aku kepengin luwih akeh menehi kawigaten nggo gaweyanku. Aku ora bisa meksa awakku dhewe. Mas Endra mesthi mathuk karo aku, samubarang sing kepeksa lan dipeksa mesthi wusanane ora becik kedadeyane." "Lho, aku rak babar pisan ora mek- sa Dhik Yuyun. Aku mung ngantu-antu tresnamu nadyan mung sathithik." "0h, apa awake dhewe sing wis tuwa iku isih pantes rembugan nge- nani katresnan, Mas? apa isih perlu iku, Mas?" "Awakmu keliru, Dhik. Apa wong sing isih nom thok sing isih kena nres- nani lan ditresnani?" Mas Endra man- deng Yuyun kenceng tajem. Githoke mengkirig. Disadari wangsulane mau mung golek-golek. "Ketoke Dhik Yuyun nyampur ad- huk antarane tresna lan asih." "Apa ana bedane pangerten tresna lan asih?" "Umume pancen tresna lan asih iku wong nganggep padha. Nanging kang- goku ana bedane sing prinsip. Menurut panemuku asih iku kanugrahan Gusti sing utama, sing menehi panyurung wong nduweni sikap iklas menehi sa' "Aku kepengin loro-loro-ne........." Yuyun durung mudheng karepe Endra, dheweke mung kandha: "Aku dhewe durung siap bebrayan karo priya, sing tinalenan mbuh asih apa tresna. Wektu iki aku kepengin nata urip lan qtiku ndhisik." "Yen awakmu adreng nulak pan- jalukku aku sejatine wis ngerti alesan- mu. Sabab aku iki dhudha, kalah adoh yen katandhingake karo konglomerat sing Direktur iku....." "Eh, tetela cara pamikirmu isih mbocahi, Mas," panyaute Yuyun munggel pocapane Endra tanpa ku- watir bakal natoni apa ora. Nyatane akeh priya ing ngendi-endi padha wae. Nganggep wanita kadidene barang dagangan. Rumangsa luwih bisa tuku katresnane wanita kanthi sangsaya dhuwure pangkat lan akehe dhuwite. Sepisan iki Yuyun ora perlu ketaton utawa kasenggol. Jroning ati dheweke malah nggeguyu priya-priya sing kaya iku. Hary rumangsa kalah katandh- ingake karo Endra. Endra dhewe ru- mangsa kalah adoh katandhingake Heru, Bareng Heru sing wis tau ngu- wasani uripe lan kabeh darbeke, ngaku rumangsa ora pantes maneh nampa tre- snane nadyan mung sacuwil. "Paling-paling f asilitasku mung spedha motor. Kaya kanugrahan gedhe
JLr 0lgl, / 0ll 6 t El 0N 6uEp0l elet0 ,,-*-tt,/li 'aaellt ry1o0 qeuew edy 'sncad eru aem fis ennl uenetd 0uet1pae00y i!ry nry eletl 4nde1 etfiiltt,,,
[o{eqpuec euu] .aPM qerulnl 'uaqpa6al ero el aurlelas Ours nJaH sp6 a0ualann Eurpnu aue0ueg rlr.lp oreq rnnne6u qequel erpu3 seu a0unq -ual ,,'tut 1npua0 0ue[ uen] lnrad ue;ep undede lezalas upueleu rleulruau nd -ureu uenl'tltltrx usnl 0ueii ueeleqa4 ue0uag 'ernd.etnd ue6uel uen1,, ,,.uen1rada4 nlens Inl -un elurun0 tnuauaul edes leue relue0 -uau qelelueq rurs a4 el1es ueOuetepa) 'uelpns{eu epue 0ueA elureuaqas ede selaf urnlaq qn00uns eleg,, ,,1undr1e1as unAnl nques nele 1ur unrl -ntr rlradas eltuem 0ueroas iae06uau ndueu nrxel qelet nlpns{ef{,, aI eI Er{pueler, 1nrr4 nrr?J'fillrir'j 'unun0 nJaH sery qlnes ,,1Oun0urq {oI eln)l aelpu:l se6 ue0uaualuad esJa{ edeuaru 'nnnai unnnnp,, 'nra;1 a4e4olnltp sole Brpull areln ,,'undede uesrq0urq pA equaut qeu:ad Ieprl nle ldelal nlnqep qlqol 6ue1ep n1y'0ueuau SueI qe;uen1,, 'leIder0 nJaH aqnrE edes,,,alnqal erpul seW """ualuos 6ua0ng,, 'leqpalu e,tes0ues 6urs esrl ue; nJaH aunlel aqesenne0u tqluel ejpul areln ,,'4tsrqp llued nle ouo0u ua;, ' 'ltgout'"{es nlau aqpa6 uesn>; -0unq ;n4fiuer0u r6e; 6urs estl uel ntaH Iola{ e{!leu r1e 0urueser lnray 'ueouer -e4ad nqa;u ltqou Ere^ s n0unrday leluorxlluas uel q!qp -as tlpq erpul sElltr aderp ,,....." 4oa; 'qelel nIV 'qe1es 0urs n4e r4r ere>;rad 0uruor1. 'nu{BMe eslau elo uesrd req .eq n{V 'n4ueffulqpue1 npnp a{o^,rarlp " uacued atauaqeg irrpurlu ei0,, .._ _.'ue{010.1010 uel uBJputs -rrpurs n;red sJo esemtp eqped.eqpud sr^ an 0rlp aIBMe 'elpul sehl,, la0unrr dare0u 0ur ouo0u Oueral snlal 6uotuo0u aueusall {eln}lp 0urs eltrrd eueluel nel Bro 0ur0ueu 'ennn1 uemerd nqa;4 uaoued es0uetunr unInl uertpeueg seue6 '1aoe4 ou,, ,rru.E'ui'ffiTt" 'sruts uasa qauEu.qaue[/u .auaquel .ueteseuad 0ur e06uar0u uasa laJaloaS rqlue{ unln1 0uapueu a{a^^arl6 'auertr; 4a;00 qaueu ,OO ,'fur;U;# aen rlrs Bn n] uemeJd 0uaqpueO0p e!{! nIp ule4 4nde1 Bqpnq0,, 'un,{n1 aue6 -uouo n0unr1 1a0e4 erpu3 ,,.rfts elruenn Ielollp E{tleu eltuen nnnas r0uayuarfiu le{eq 0ueue; Ouonn aueserg,, .rOueq -rur0u ur0uadal a{aMaqp lo0uorqal aue -seu 'rseueu unlnl arneuns ,,,0ueue1 0uonn 1er sJpul seW Our0ue6,, ,,10ueuau esrq leloW,, 'stuts uasl 'uasau auaquel ,eserepn0u erpul ,,'nIue0urqpuel npnp qelsUl iloqe uatued n4ue0ures ,qe11,, 'lnqaI-lnqaI la0ue qrsr 0urs relue eusarl 10ft 4a106 'lxarlpe ue; n[enn sinn da00uerp 0u1s sennel EusaJl aenn ouo0u 0uenqu date a{oMaqp nt{a^ -nllaMes 'a}li^nqp o00ue0u susaJl nlnu esrq es6ueuru 0uts eAu6 'eA tJnI r0e; 0urs erpul a6ue^uo0u rde00ueu ero unlnl '*{ ltrt -au qrlnd Acrayrl uepas Wtu er tuq lsqel0uedunu u.e;a0 unlnl;rp e;at /f
'snduel """"'nle oIeI ale1esau {oqtl', aunlufl rls u'qeu nr,H ,,i.i'gi,rqrjroq ourt e1a1ere4 uetueul. l0l-al--l9tar 'alerg{ etenl n4t aueuroJ'urdu ueuii aunqlels--:""'t4 aua6u eAel-6uoru ' ,oH 6r,i,lnp' ,rrrt,ru durouei 'aui'ures 'uedntnsal 10e1 0u1s 6uonn e,{rrd aqnsnun* ,4rqn!n,o, ;;lq :l:J!'ll qelod erte4 4o0uaq'1o0uaq urqeA a4arrnaqp urur*,dri U^^lM -':!Jort,q urg ijetunt, ,lr*orit q,irr* leluPd 0ue4e1aq 1p l,{unquasraq Euer( }nca0uad 14e1'14e1 rdfi-ii,r;obJ oueorreo rqtue4 dq'pua ly.'-11!-'ltut'{ uei-'t,,rortu ounu eueue"rodrqpireu eMeMI elo alola) 'qale lepulunl ,io;i6,irq*,or'r,'o6l'l'i truibiqirpr'r0uepuelrp ele 0un1nl unnnnlN,, 0ues0uet0u rtts 0ur5'6eqeqes eto 0urs Inla0 oualapu ueselde4es nI! 0l0l 't1t elud aueqpttl uoluou 0;l;;J;S ' eug slo 0uroueu edunl-edunleu 1r4is ueAap-epa4 lB{eq }nqll urorr,lpr.i ut1 ue0uel ,t*orop 'qetidiu :llll.lpaq un'(ntr 'st0ueu I^'\r^ orel ;qaueil t'asal,u unrinl ateln ,,""'sE-U\l 'n41uepe oueue1 ;Iil1r{il;ui so1o1u ',.il;* s'otolN 'tasaiur q'aueur uesrd'as 0uonn r6uequrtrp ele 'ntag sey1" :equre qe40ue['qelOuel 'ralueq sololu qaueui uesroag 'ede'ede'rue-ua6u lqlue{ n}au lllslqpu tnlueq 'etpu3 eio tosalu n)|t s0}e ue0uel u'etua0a0 aoue}ue} ,,'enplaq e}ll In}un senl ,rrrrof lr* liqtrs 6urrrur 6ul0ueu 'esot dnlnc n1t ueulelEq l0 'luls lp Iepl; lqi;;';;rH " ii'r, 'oi,'r,ori11 'tdtuts a tp ete0'ete6 tter ii,iirirlrdt,{esoues eipu3 ililriu rar u:!::r ierpul Erepnes'd1113" qelos snle qlmnl auo1e1 0u1s drrLrpN:r[*r10u 0unrnp nlaH 0uouas -.lyytq eIv\l'll3el'le3o4 lpep ,.irrq'1Lqp-,,t16 aqnsEuntu a1eqe1e0u esrq ual urlel '0uetueued 'ntaH aulquell qer4 uaral0ua'tu 1]1T:t{p 'aue0uei 'ntoH leqal Elpu:1. auedecn uaqEs "iell{ lodac auotol-olol Plpul auefiuotuo ounduet r1ueou 0untng etelue ueluel qlqal euPu uelll{nq o^v ,,""'PllI eAeS'ruiueueqel qelesa4 'uendtlotad Eleo qelepe s'Iellg" ']n]el-lnle{ uniirstlaii,aur [1eq-4req elertq uelep *:i:=='-- al1 eul qelust4 '4,rq.,ri ueleiira,t,iah lerlel iulsaur eteletd rpep ours unini --erepne3, :uoluou 0uauas 0uom qale 0urs e10ue1 uelnq lul 'Blpul -:rlfnlO** 0uaua.0-uaua0u' emelsutd tpep lqlsatll l4l 'auel eqolu qls! oIoMaqP 'Erpul otel uedaqPe -daqpe e{lleN 'qales tqluel nlau qe40ue1ut sI0Maq0 'a)|eue oUrolued sttqn00u eto stm nJaH'6uoqpuodtP qrsr neu ltrvunn aqPe0 uesnl0ung 'st0ueu otel aledeq 0uepun0u 4n1a,tu lltalu esrl ,,1iede6,,
'r1t*rqg :apntn eue eu11p net 6untnp n4e dpn asenneleS" ir"Ou ,.,0 :qe;ren;ay'',{:]...'L::]:,,,!:.11" nIV'seN """"'unMnAu t,'tutst'urst0g EI0 nIe uestd leqe6" 'saua1^0aqpa0'6aqpa0 .a4edate0u 11!11^tnlueq 'Bl0 aEM tadtuar,triOurs aqeIlS 'tllqpas 1n140unpu ntag "'luls E^^euaul 1oqy1 ,,""'qBee'ntaH sg[,l,, ,,'t4l aua0u erie>1 nuqesns anne06u tll nl1ela} e0raru 4rqp';eey1'auedate4a4 aqu1n1a0u eutapes 6unu n,iy' in4e uauetndy'Ilqp s9V'VONldy n4v,, '0ueue1 0uonn e0n ,, ""'sentr 'ulsl n)|e st0ueu unrln1 'sey1 'tuer{eltp ele $NriC'i'tvS ti{itu tvu Lyttt t"rl''ll"u D "-::q'jf:g tZ @to 1n1a0 eped rntueq rleqpua4 ue0ue;a4 euorol-oro1 e!e-e[y'aueqpeqp 0uoqo0u tlrrnlrrn uosdauel tuao ua/r a4e4eqpueu {eO'ounru llltc }lMlM auere^ s 6ut$ueg 'ieseq 0ue1ue1tP uertPeu IBqes eqoAu datat nlaH sPlN oueqpueI ,,'Ileq-4lEq eIesrq etll qe-llreu '(e[erbq'uep Eserv\ap 0ueto re6eqeg 'irireorig ue0uelrqa4 0ueto tltadas eielq nuu) '0ung 'qe;0ueua1,, ,,'nle ue{qn}elueu ndueu nuel Ul snieq'0ue,t' nuue6uel ue0uap qe4ede reqrgnl urOur rdel'n4ueEuel rrep un,{n1 sBduetau ledeP nue4 nuuelnpnpal uep ueeAela4 ue0uag. 'nyeu loluou {o}al a}sln'}etq'$uatt 0uuqe auednet6 'psat0e qequel I0lal erpu3 'seued qequel ,riiilo[,r, eA auelenned'6eqeqas au0.l0l'0101 'uedaqpu-daqpe 0ape0u sl^ nll 0I0l esennrf 0ueurii 0uo6'auolol'oto1 seued qequiiu 0urs uopnped ueAapepa4 ual r'aOireq rpam alaMaqg 'lt1ennnl un[n1 aluaf ,,i"""' eeele 'eJpu,l sEtl,, ,'ue1ue! 0ueloas etec ue0uap lul elll ueleostad uellesalas elll ueW 'qeual t4El-!Iel qelBpe IEqes rlel'r{il; ,r, reqes eqo.Au qtsl nJaH seyl aleln ,,'aes -aes ue0equJr'etll e00ue61'elrund nrnS n8 uerttlel elnl uelaquEsas 1e1i ua4eqarluallu aleu 0ualap unrtnl Jg r.llllq 110q4 'qares Iqtue{ 0equat tlg e00ue6; '0ung 'reqss,, l)ll unquas ,,tt>leltuad,, eIEs sllel ero.qndas qequ'qequ eA'etpu3 ue1 nraP elte4 eseMrp 0uonn 'eleuat '{rl13. qe30q EA 'aeA edes 0uetaAu nlnquas ual4nqe) 'lMelsnueul uarued nlnquos eseg 'rleqpual ue0ue1a4 etPu3 eAe4 unet gg e,{tld alelopepN 'uaqPa0a4 0uts nJnqua3 EseU 'auett4td tueserun0u r0e1 0uts nlnqutax ese.l e4es 0untnsel efueur l{}sau !),lt 'lleqPml ue0ue1e4 stnn uart uole)'leuosfl$ lrp uelep'eutnP euesleourl 'lose fu$E 'qoqpuolliu aueselq 0uts ffi Lilx,ilifi:txll'ffiJK I
5{. 0l0z / 0l / Bl * lz'oN 6usp0l elsrn e{es qope ours dun ouurftme5 'reAue ero 'rualuoou uel da:e-dare0u ,dattpuer Ieqeq uel uerequal leqnqu drrn 0uapueu qesusl .selaq date0u'6ui esrq npn{ nu{sl V 'drrn 0ulue;a[ue6 0ue1nu un,tn^ nt{ani esrl atedrrui qaqe)l ueMnl0u esrg 'rsorya ouluepreq aouenne[ue6 'aoun itofiorodd uaoou'erp tueleqpua0u e,l eMI qrnnng unlnl 1eu 0urs ruag aue{al .qaueu ueuartuatel 3:llL:li:-::!t/r-!,1.1rr. uet esell rp a^,rnpu pro sr^ isoueunr un,tn1 .r1i qequel sln^ nulen p 'unln1 1ep,, pqln{ e{es 0ue;nur qeqpuld unrrnnitii ,unduer lrue'u Eunrnp rr*,,,*ri3l 0urs erer;rad-ere4rad alo^rrnr rqequeu enniip rnlnyd rbujreu otti'iS lea 0unu 0urs re,tue uoletal-uolelal 'nroH ue; unlnl 0uereu ueqpusp ue; lr0uas uaqpua0u-eqla3 s!,r^ !I!es ..'...1a0ueq ursr unAntr ,qV .amaqp o{aMaq0 'ae1 aueua0urM nraH oJeI Unlnl neu plrueM uereuaqall .euup/l ere4rad uopnped yMe unurn adare0u 0ur auer ete4eruud 1n;a0 'esennrp eqped s!nA uEleuJJnutI 0urs oro; e1116 'ursr ue1 0un0urg 'rlllpos 0)|aM0q0'rPUeI nqalu nle;u un{ntr 0lues {ed tu00u un,{nl 'nBu un^n^ apel;a} tpep 0urs 0uarpe 0uarru 1a0ueq qtqpas olues 4e6 'auelanne0 E{es nlau fiunnnnle alaMaqp llc0q qlmnl !{! Eqln{ e{es qeqpurd esrq ero uol otues {Ed Jn}eu un,{nA 0ur0a1uar1 ttnrnu sqpeq ,fnrf ,rrffil'i 'uale loq0uenn 0ue40ur leue uacued elrund e1n1'nqr-4edeq 0uruatunde0ued 6ua0e 0ueq6ur Sut0uep 'salem eduet 0ueI0ur unnnnued tn1y,, ;** .0lues n8 uel led rnlel unnnnued 0utCIunEy 'ue11r;e4as olues {ed eles edueltp slM 0urs ue4rraqe)t qale auelelueg'olues Ied urdtuldrp 6urs ueqeJo4as 0u! 0uepnu unlnl ueuesrdas aualep 0ur unel 0un1a1 qau {oqpuolx unlnl e4r1eu qrMnl-qtMnl 'laleunl uaeued nIt orlplo{as e1eda4 aue0rennnll olel a6unnnerg 'olues nql ue1 ledeq orel 6unnners ueuestdas lmntnn adun au0lplal qaleM s!rr^ un{n1 uarued uorollss aue0uaualued 0uereyl 'lI! eqlnl a4e1e06uru ur0uada4 6uarpe unlnl 0uarru e{tleu aqn; laduefiu lemn{ eJo al orlp auerpd ele4 unitnl da00ue0u 6urs olues nB Tndewas eplueq fuur iluqawa| ery 0u1s etpuJ atleue atleqnqufuu eslq slu 0wiueu'talueq eetdas e!0 nnH auifluel 1ala-i1ada'uelaqes ue,,{pep ir{t u0lelal 11ern,{u ueDuet Ioldal -1o1da1 qeleu 0urs uoluou 0uonn aenn eue eI >101 'qy 'lndeuras PlEtueq out 6nrqaurao eqrl ours EIpul s{B^ e e4eqnqnt0u pstq stM 0ur0uBu'rirlueq eeI|das ero nloH aue6uet lada-1ada uelaqes ueApeg 'a1a6uac rauad 0ul alEJeI uElaqps euErl erpul a{nrque 6uareurq lslueq lllalu uninl ese:4 erg 'aue0uaualued urdurdrp 0urs ueqblolas 0ur 0ue;nu aIamaqp 0sei,le;as rnlnlrd uel uEunlunl eduBu unlnl qaIB sl,l4 .o^ aqp aueMnl 0uonn da60uerp srnn 0urs olues led 0uereu unnnnued 6ur0un0 a4ernle6u la0ueq uninl .auellnd 0uuru dun 0uruarlual uel uErxBUe{ uelep oleqnpnu ur0urda4 0uls edeq eurelepqes 0ur0ueu'ueqeMeq Duereu ueurdurrd arnulrd npnp eqlal t{t ,qV ,,'urallual nEl ero rpep drrn 'erel-erEla{ uel etel elll EMII !Jelp[N 'e1r>; eanrl ue1 r1e 0uruorl 4oroq eArg ero n{r ueqpuag '1r0uas ue; ueqpuap BsEl BuBJse dare0u 6ur atnla0 uole;a; rsrlod aletodgl0u elpul Inq0f 'ueeleruefiuad snseq 0ur rsles e40ueuru ue0ueilel lllnleltp Iast0d ts!t0d r0luEI 0ui 0uepunlp unl{nl qqpurd 0urde4 ,r1e DulueseJ qlqpas uel utst qepus[,]tr 'uelndnqeq nrles qns0unu da06uerp unr{n1 n1r err e}sBrd areqnqes ,rirpdl aderled qtn nl-qtmnl 'asnl nlnl.nlnl 0urs ue0eqeq 0unu ero n4r nr{nOa0rp esrq 0urs :o{amaqp 0uuu nlnun} nel 0urs .auedecod a4e0ur;a0u nrng 0urs oluelrep ntnS l;ed aussl .{elos uel tn40urlu qesuel uninl auesel ueqeg ;1rnnn4 edu uPlnqsl eqped 1n1a0 :aMaqp-aMaqp autt0 0ur ueuo4elld qnnnnl rqlsau qaqe{:qaqe) .ue0uere4ed qe0uat 6ur auer p;00 orol 6ueue1 6uorrl ruaslalu qe0ua;u 0aqpuuu eqped qaqel 'oqpa0 ue;ep 0ul n4e;ru r6e; 6urs 0uonn-0uonn 'ua6uag ennrl oredal e00uet'euplse qe30q-qec0g'nlt qnlns >;ered aros Our ,,sr1er0 uetnqtq., uoluou 1eftu leqpa{u e4a1 eqped 0uorrn qaly 'ouo4 ueded 1ennr1 nlnurd 0urs 0mn -0uonn aqpa0 uale0rnneq ale{apeg. 'aqpa0 uelpp rr00urd ue0uercqC qe0ua1 0ur auu4unned espprd eryrd -eqped 0urs oJol e,tud rur:lt ete4ucued '1n;a0 ueAapepaf srrrl I'r fi
7 1V0 E EI qePtelp0 I Dutqsd nlqes gtnz / 0l / gl t 0Z'op Duepol e1e[6 1t [0{eqpuec euvl 1oilag1'ouot111 otpuoS lqd saqw0)l se1ue7 t6 ruefiuelepaeqp'ele7 o4ap ep1o4 etles aeqesafiua4 ,,""'sgl^l '0uelrn lnJPqol; suu\ nIe 0ut6uep,, """'IaluBq Pto uesrdas 0unu rue0uel {e} Iet a{amaq0 'annaqp ada:el qnmnl nlenntf 0ut uope -o0e[ unleu 'amaqp slapnn auaga0es 0ueqpuau uel tuolue0u 'elpepu e,tes erpu3 0uareq ugnpuope o0el aueseqrred n{e uoua ueuef '6ueue; 0uorrn n4y 'se0uttq qeqtuel qeleu lasapr a1a4rs ueDueqpual upl uesolo[ uaqeg 'rues0usLunt0u ero elpul 1e6 0ut0uep :reqes uel qe1e0u eqo,{u stn IEI nIV :.)trq0 'nuernde0ued aqpo0 6utg,, ,,""'seW 'laBueq utsl nIV,, lund ou{edl i 'uernlec nraH uaqes l0rl0{le uoQue4 unAnl e0untt leues-reues 'e1a0 ruag areln ,,""qaueu doJe-dare {et esrq eio srm nuierls ttepelu n4e 0ut6uep 'nUlAtoI eslq slffI tlteS 'ntlnr{e;d 4ece16u nle unel selofl\as 'qaueu nuerls n00ue00u leleq elo n1e tluel stm ler nqy lqrs0urp !I! eqlnl eles qaueu nlelu dare amo4 edeuay,, 'snde.snde 0unu tnnnq qeueg 'ade0lp qesn eJo'alelnouau qeFeq l0ututt -0urur6u Oueq uodn4 alplouau nuem-tcuemeg '1te-tle0u nltad le4eteseu e;ny1 'a1e0Eunl qa{e q!s! }nqaspl stutl uodnq.uodn4 alelaqlsadtp euay "aueit; rsuelsut epes ertep olla;1\l eplod seluel ttg '4ele6 ua[:tg a0uaua[ ]nqle,tu e]tes ue0uelepuel 'dec nslBtu tuen 'euom slm e0n 0ut0ueu 'ls{eleseu aur0ni arfle0 0unu ero 6ue1 lnqase4 llqpueq aut}efos edes leaeltp esrq elo 0ur;ed aual eleg'ns;ed e6n au6g ue1 uodalal lotxou I0s0tu 0ur0uep 'uprpues e0n esrq n4e;ad a0uauaI uaoue6 'ue;a0ueq leles 101 asB]l]u0pt eqlac stm 0urs euet4snde Eueqnl Uqpueq 1a1e[u uett;t0 '1neq aenn lrdaltu ueded -ueded Bue uelruaqpaqp lllaqpu 0uts suolal InIaqW 'tstlnd e0n 0uotltos ')llsl0d 0ut uese40und 6uts auouated elrlgu auepaq qopv 'en nl qequel 401a4 '1arnd 'nrtnq auednet; 'uelnnne-InaAE alnquBU'1otdtuol6u qnsnl ereday 'a1epe eite4 strau tdet ero auo60ue0ue6 "aqetdunles eto r0uom aurlrnnes nraH aueIaI 'srlel qequel qe;eu aue0ue0ep lte;elu neu snde-snde uodn4 auBue tqlue{ e0n estq Jrrrny la4e0un1untp es0ueunt qe;eu e0rau edy 'aerrn Suauau auesal gyy aua0 ell ueuo4elld lpep 0urg *** . 'qnln^ ertel ueseura4 snq0ung'rder aqalo I0I a{08'qeueu satdtp eruegn dn}nltp squau t^ n{ ast^ eS lannnrtu eduel a4e1oqa16u uart leI0l l 'tlse 4npotd ueseual auotalu 'asn40unq 'u,r rlnc 4ndnfu undntr ng aIldV,, el,u ooou nlraotll'rillffil?':X'J unlntr aourdnl o00ue4 ,rr*nr'ililll 6urs uelnqas ',,{8N,, 0uepun0u o}ueg {Ed nll aueqelues 0ut 0ur0uep ',,n9" uelnqas lqlue{ uni{ntr 0uepun0u aue0uouaJued prrnu-punu e^neln ntn0 -nrn0 adare0ues 0ul uai uel ueseutpa{ ue0un40ur; 0u; 'otueg 4e6 auerypua0u - ,,'rsuldo16 relue rselnu qtmnl-qnml :;afiue eles lIl ounllan't ueded qeputd rseUU 'esttd unAnl ng- 'esial uaG aue0uaualued uai alamaql t# a1a0ue ettdas de00ue0u unfnl t 'riale telireseu tPAnsP nF ld lsgt4erd rpep e0n pluil{ E SI1l| rueqeprteued rq r4 bqeiay rE leqeiad'leqelad 0rc1 fue 0ur nsled uodnq qa;a[u rmnl trqpueq-]lqpueq auelec unun0 arvre0 0urg aem a4eteltp 0utEueu 0unques eqpeu n0unrdaq 'qeuo uodagal o00ue0u leluol IBt el1tleu e0n ououag '1e40uerp ero rualeq {s} lleq-elog 'loqpad 6p ue6unques - 4eqa[lp date esetl emeuauloqu qnqua - 0uotuo0u aqe0uales t0e1 'ueu3 'aleututtl 4a14etd pa[a1qu dare n4tellN'0V) Id 0ur1a1tey1 tstnl6 eleday n4e0u 0uts euel4snde ue1o00uaq'oroq0ung uen e.uses'H'sl0 undlau pelau nle qeua0 stnn uefe6 'uesnde4 0uts qa4e stn llrvlB'lle -rle0u e,tsdns le{ereseu 6uereu uasad dllt iaqol a{amaq6 'aem ede pnlnrut qelpeq a4eqo1a0u eto gv)l 'eqlao lqequleu lels qaua^ es eles ue;ns0ue6 'rselag 0ut 0V) 16 0uns0ueg 1e1uo0u eqo{u n1e eqeua0 qtnnnl o0Ouey '19 eue seOnl qepurd srrn aueEuaua[ued rnnnq a0untnpes tses ete]ames 'dtsts eto ual{ 'e10ueue)l 'uor}nseN utuleg stlnutt qtst '0[02 l]enuef / laleleqpalp undnl 1e00uel lnueu '4efe6 uafut6 aueurss'oqpuld 'uodn4 eus nuauu eto qelsu rlr uepeqaq a0uaua[ I0I eH . ,',
e[iffi lesi'r: IllP':.: SOP |n[: i: doi:,,tj ue$ Eur r: IES'; U0S'., 0ut,, iutq::, rxl lao . UlS . 0i\fi irM 4lrl, Iol.' MIir lus i uls': rUV,' toJIr, uSl''l uelt, Bs;;':, rllf,. fl\P,, rliu't l0Sr: ffiF. r!lp uadulfiu tltes Intueq 'auaqpa$ 0u0tx0s l1el n{l oql'auoloq l}ElU le00u!}!p l!I{\e .* irrriiru uallq'unlnl' elll luelElp oueqe r^eq aleue ueloMaqp luad00u ;ifi T;i; ;ru,,,s' ouroii,Jii",i,t itiir npnl 0uts eqpnqp ouesEloueuEd lrlii, ourur,lu0nuel e4oueutu qtse 'qlqpos uo{elalaIEIs}uAu lqluel a0l}e rer eusal | 's.tpu:l Inlnliu ueusaliul 6urqr1r1 arrae00u urOuadal 6unu ntag unAnl ;;i ;;^rririo'rto ouirt a4annaqI ettn^u a4annaq0 .'tad03']adac .,usouaqer ueg rueqpuiqp Indese{ ale0ec ,,iinllad el0 qesn e10,, sitn eouir indnd r4reC eqpeqp 0utuotl ,,'nle oIeI ;;h;ilil uaArq 6urs iusiir rauaq esrl aqrseu auolelal rysrqp euloount 0'! edy lannaqp nlr rruaq ue; uusari qls6,u!ry llqo aJl-1V .tuara16ual0 Euls {eqal eIelts qe30q tutlequd e.sllv 'rlv ,r,irr* lpui oui' ;;iprr,li 6uruorf nrap' r6urqraodu 'nq1 0urutftnnes 0ulttu es11 eAe4 111;c a{a^^aqp lIles 'tteur qeduatas qeroq aua0uel ale0ueAequ nei elo "net 'unAni ua1rB sMoI rqlssW 'EStl euesEa^& 0ut0uep ftH ,rrurriu ielel auelul ualuaqel 'n4e euelt0uas uEl uleqpuaq0 'n{e uel ueqpuatl0 'a4e1ele16u iuap q'*ni eueqns0unyl irpeqlrd esrl o00ue1 .iiel.anniOO,inlr uaiuJqel 6unu eittl eto auo0u e/re4 1uo4e; 4et ,,iqprdifO ;il4 ,l;-d arnintrd ouo6u o'i'roltioioq e,ta4 epaq erg 'tcuaq uel unAnl auerqepued ueqpuaqo 'aMaqp ,lerrr-e iueuia'tu ,,'oMaqp nuueEutluada4 o60ue4 est'1 qfr-,il uninl a4tiies'Ou'Ouep'esr1 elfleo6u.e1r e00uqesue1ruag_se61,, firrrl,u uelOue,tes uacued untnl'erid 'edsenn 0ur;otque e0_elu-o0$u lalueq hrt;;i outs qnqu sroueu a4arvraqp pe6a0rp auaquel .1re 0ur6urun1-0untn1 'reue4 nqaltu' nrie161 'nhe1u'unAntr Dut tasalu uel eqpEqp out 0nqntuaB 'lnpunt! un,tn1 'rn4Ounu nIaH seN outs. qnluatl BseJ- ueqeu slEuailp ---...:!l:Td ;ervrgt ueg''le l{l qaqe) '{rqg 'erg uesld teqeg,, ,,"'t',toO. atedttut 'ue0aque Oua0au unAnl ,,'nuel!ls ,,"""'0ueuEqpl nql dale.dare6u qrsr 0aqpuetu eto n4y uel auntno e4oueutul nuetlls lueusalu "':"'qrs0urunAtielyl 'ntuerrls tueusaJu lnJeqal stnn uacued nIl 'qV qr$ arauaq {es nIB lll Lurp r1ue0u a{sd 'alv\atlp a{eme t1l0ua/'u 104 'ir,reqp n4,qr*t ,1e$s eri nqe'ourouep un,1nl ng edeua4 'u0{.s} !leq'8108 'lrqg 'nule^lre es{au Eslq d.ro Ua-p-up.'[.-*'urue1e0u 6unu aueAamefi eulp ei,fuel n4y ',1,efi, urouioa4 ii6-';T*'eurpag 'esouu1u ue1 q;pa3' iatfieq elo eutp q'eies drrnaqp nueltls'a{el;eqpue{ Ie} alamaqg 'ue0-ueu " 6uetrd-6uettd esr'; 'qeqpuld nliad ero e,('a>1elei'6urnirei' 'q1s6u1p tle30q .ue1ab 4rq6'n4e0tennn14 tueus6u ede-ede rlia0u eto auaeued oA o)l tqy ""'elulQg aluel irelultls. oluBL, 'esll aunq! er!{!p uairqu $uts esrl atode.r >lndnlu 0urs qennau auo00uu6uad nrte'elruenn ue0urlaq unlntr aueqpuel,'Bstl 0,!E{ }0IEJ ue1etllslns eiluEn nIl eluttls elueg fiuennes Ie0 'aqaqeles Ilde 6urs nqr 4ngua a0e-aSe estl B0uopu n1y ,auo10uau 4tceq 0uts 0uonn rp€p rqlsau Bsrl,, t 9?'VOlfpy iomaqp rseluetu npn4 6uts 'oto1 0uotrtt iledeq 4er rleu aunq! 4ap 0.Ieue ler nIl 'aqennet 0un60uel uacued lvfi [tEl rlEPtslln0 !l !ua] illqES g1gz / 0l / il .:. lZ-NTuePol elelg dare aunin0 uaA n0unl1 0uoleg,, +rZ _ ;st0ueu aua0u aqe0e0 ue1 qt0ns 0ueue; 0uonn eue ede'qy'ledtttu alolod 0ur 6unlue00u salalas eue 'nAueq Euaqrua$u aledllti1 'es0uegeu ntaH ateln ,,""'ss!l o00ue4 nuetnde0ued auero-eloeS 'ennep 0uts Bunnnnqpal esltsel er( t{r ssen eles nldltn autlelas 6uts n1e o0$ueq aeM lttllls nuetnde0ued eue ero edy iqrs0ur6 l1!q0 'n{e Oueteu nuiueqpuaqp auaqPa0 ououas,, ,,'edurel 4el s!^^ e6n qeqputd.yg ue1 'ruolnlaAu stM qelo>1as n1e1eda4 olueg Ied 'sery 'e0un1 dete Outs n1Y,, ,,""""'aleqlle 0un00ueu nlau aIaA aqp 'auEA nl 0uorrr a4eputunl e0tetuy 'lll Mlc qesoq a{e{esay1 'esll aqeqputd asnln {e} Insa Insas 'qts0utP 'elY,, ,,'qeqPutd date 0uts n4Y 'lodar-lodat nltad eto nlaH sElN,, 0urs n4uale0tMeI qnlnq el0ol 0ut ueeqesn:ad 0ueqer uerauaqaY 'eAt1 eqln{ qBtlpuld {e} Esll ole{ n{e e^^e}n ,tlt ueqelolas EIes aqeqputd IeI Psll aledare4 {oqu uosued {oN, 'uaura46ue1q 6uaueu nJaH ,,Irtlp elt 'nudun n00ue00u estl ore{ nle{s} auaqpa0 ououlas't10,, ,,"""nItle 0ut ualunu est'1 a0uemeAued 'se;a1 date0u 6ul 0ue;nu nle uaqEs'esrl uel nIaH selN nulalal n{E uaqss-uaqes'sEW 'urailuai eto 0unqpe4 nlrle 6ut0uep,, ' ,,'lPtLlBLlp ale4e0oAetu qeleul r4res 'aueiapepa{ uel 0r.l0l0s I0qpoqp qaqel se;el tstlod asln,\eS 'erpug 0ulltduau nIe errd 0urdeq uel'elpul fiqeqpuatrp uelualuelP nrp errd Eurdey 'pry -q91e tstpod luofegl s!/ur eA {El ar{t nuellls 'n|E l.lq erpul alPqll ,,e0len;a1 uPi+trt tqiuq nunOuer da0hql-lrd alelelolBrut stna e[ mf llRl E_I 'q'eldldru uel uerol trFIn F eqoAu srrn eA qY a; lrfry-
I tYU LrOt 1-rl",il,,u:l :"" l "r'l"D illi/ ll / t7,'? i7'oY DuePol eletg 9Z [.{Bqpuec uuvl 'nourutp 0urs eluc-eur3 'urerte unrtntr 0ue;nu unAnl lpua6u 0u1 gg eledel r--r- rr iiuto ourqaro0 qequeu aurge inreg {ed ouerepue n0uruy upulsnle0 led aualep Oul 0uedunu ours uo4e1a1 rOaqpdbu npnl l)|tes qeleu{ 'rr0cpru-uateu ete}a/l es unAnA'10303 0u1s ue4oqpuod .r,ir*l dui.ueri'Or,r,n f*rfrfiiOufi ilii elpo ouete6ulg{eqllesap 0urounun ' ueded qalo eslq a0untnpeg 'Ounrng '1te eAe4 eteserd 0uoan'Ouonn trlennn4 npad ^ 'aqpa6 ,oijr[1 aqeleplOri eirq rsuoq uel elsl a{Epurun} eqtnq 0uraprtnu'prlnu aleoutqpuele1 oudri.,irriaaeaesernu'es;q ounirp'e,t ero esap'0u1 iitsuoq a^ aqp aIeMB uacued-uatr.'uedtsso0 qope aueuPBX '0uetn>; qlsl uPseleMEI unin1i,1' rdas -drsso6 ffuauas etg'nteur dnlnc strn uaya6ued a{e{Pqpugu aua>;-eue1 gut irio ioq, ele rle 6urueuorlusle) atbr{{er 0ur0ueu Inq{H esop r{taual l!ln{ elelal'Iatlpua qtst Outs-ttuouolo 'l"rqp nr4e*e utg ;te liu,uor[0q eut ue,{pb1,, in,{n66u 6unru aqelolas tel6ult aleqnpnu ue;1u}as 6unque4 0uete'6uete 'u,s,lx aulpiis n4i ueuariuage4 qeqes ,ueuartuat*1 q.lo 1qe6'pdaw epet uefruaruoq ua,l qauew ed|'esapes auaquq qnsnl arle0ueqpueS 6ueqwa4qeptllsaaaefltauoloq 'ntedas o00ue0u 0untnp t,ttir* 6unrnp ty'q ::T:j.'-1:t.-:::! nnruo,teld ouruorp'rpua @ --{*16{--'% 9-s 1tll1:1l.ry-:11il -rpuaou nlelur npnl W;fu36 eio 'un,tn1 ,1ep,, ,uirtrq ::1*:l:]!::'11:::ry]17 xii',lfdh,TililTr 7 u+uoJ,leo nel 6uts ede 6uel{er06u 7/ _,_H:xi'#ffi;l'Jl',iJi-#,i1'^ ;;il,;"'1,,;;i ffiil L* rffiffi%l ffiw ll:t1:"::-:::3Y-.y::q ;r1lffi d;'n"r"/o,iil",I' ffi,ll, yeteR 6ue'nnu:10 ryY:I fiJlixffffi;rJ,ffi; Wiri,WrilimqWffW*EH ltr yry-*''y :::::: ,fopr rprs i,;p.q tl]lfi}ilffitffiffi edueu eser4 eto 6uts ffiiil1il'ilJffi;*;d; ffitiu--. - ;W-,1,,rn1,*ip,sp'1"0e1'di,ss EIU rVrJlJEtlEu orurer.lP Yqrl O,ioirrnAeruerse ,ti)e*!r*ac.Ia^ ar egedal snteg 1e6 0ur0ueu'141gueua0u lnnnl e,1 0ur0ueg"n0untlp uaA qauy at^htuac ue1 ue4ato6a6 n6unrda4 snreg led irrialnreru ne1'unAn1 'uaouaqe{ usl ueqpuaqp 0uiuoll 1e4eq eto r4r iuaOri rOuaq qe,{e6 ' ' 0ur le00urlp qtst alaqaq leullN 'qelunl eto 0uts 4tAse uel led auesap ue4al nqalu tolour 0uoAoqu estq 0untnp 34amaq0 leu{lu eset pnlfl """',,]eu{1u,, uel .uerxsnrepp1 6unrnp eiafi 1niey1 4lr1sr1'ue:liord 'ue10uns EpeJ atauaqes unlnl tnnnl ,,1r[se,, eseloleqn^ nu 0uts,,tsesuas;, ouobu uB6uacuoq sed ua1 'y4 edsel aueue e4e4eset0u ala/t aqp;4r unAntr ireqls 'eqinl ale0uaruoqrp unlntr e1e4'ege4'dopreq ade4ts euet4 0u10uep 'a^ aqp olerile auesel rouaq otel auepaq' eierq taoueq ou;S' - e1olo1 dsal o00ue.0u snreg {ed adetay a4e4ete;0u asa0al ueqpuaqp ,tl$ii: esap our n4eunl 'snle0 {ed }nunu un/rn1 0uelnur tleq qrsr unAnl ua/. 'aIeIelel0u n41 tluuas 'esellp eqlac 0u15 1e40u-eur,eireue leos rpep uro 0ur0ueu eser uel u€qpuaqp srnn 6urs rsrperl-rirperl n'pnx tl'r.tr', qesuel iqaru,aqp r4r re,tue 'u} I lau eue 'elelames aqopv 'aueqennel a{ellouau estq 0untnp uLoi,n,fiirii'reAue ueded Oui iiirUU 'aueqe1o4'as orel esap afas snte61e6 alataqp l{l ala^ n: 0ytnueU-ffllfl eles qaueur ede otal0uts autle 0utt6lund teseqp t.]uenu ue6uaruoq ual qauiru-Ldy 'esapes 'ueleuecal equl e{es qope tlles lJnsnl}lg'ale^ e 0utuo-rl llleu eq0^u auaquel 0uequral ,prp ,qi*.* .r^ ruo66urp 6urs esag 'ainpr4'ro1 rfi6u un,tn1 'etnde0ued qrr*r -t:ILs qln nl-ql^ nl 'ae^ Inueur qtse e0teuy 'tllse a^,\npu.t,to !.u5 auotoq npnp Ours ilriirei^ eiud ouareq nleinl'ritrr* ue1 ri,trrO auirelue 'le el a4arvraqp turtue Euorrl auaplpe) Eusoll luan npu 6unur unAnl aIF -!Ie lqlue{ 0unrrnets e0elu hpnl rares 'euenue0 ue1 4equeArd snleg led e.tpul }nlntlu 'nvt ouo6u etal4 auesap ele4 loso;d esap ueueel aue0oAetued e4es e[r1 ,ro ,,11'',4,ri 'Ourtriue 0uis 0urqta0 uel rq' 'ryer '6urs 'a*oa % vr,t/_,, jeqtnl 'qeAenn t f t r .t{l 'aleigajenOu G I I i t L juatednqel iqrm.rioiuiipu aualeg 'Ounrnp & I
![:
)l 0
8:
t!
rl rlj
,l 0
G tl tp
rlL rp
rd
snrB0 led aqeuo t6uann nlnurd ua^ 'unlal uel 1a;n outs aenn edes ue0ueqp 'qeuo lrrlsrl ueqnlnqa{ tdnln,tu -0lel rqauau aual fiul tunq tsualod ue; ob6uel Uun 0uot toletaue0 aledetlu ueJnqnse) '0uap'tnnn1 0u06u 81,, 'srllrosl un[n1 arefn ,;'lertrl ueg inre6 1e6 Eut8ueu auesop nqalu 6un"t -ry Nld lutsrl ueApep '3y tdel8ueltp dalueu 'te{un undues eutq ue0uaual 3uelaue retuel Bueted 'eque-eqtug -uad 0ue10ut tese6 'tesed tueserrn6u rsrxel qa{v 'ase}llBnuala}ut e,te0 undues 4edug '4e6'qtletu e4equalnu ,arliqnpnu 'ae^ sde n{nq qnqu lapuel 0uequa0u pa6es e;n4 qt00ueue6,, qnq-n{nq 1eqa4 aqpe0 n{nq {BU ,,'rn4nAs esop {epulun} tfnu ei n1e aueslq IIIPS 'e0lennn1les '}eel tqlue{ oueu n{e qeltaq t0utteu qe1;y tlsng eAtl nqal{ nll ,,tunut[/\|,, .e0e qepeqr aleleputu 0uts elesetd elg 'tlt lltes e,(e4 tpep tas0ut'tesOut le{ereseu 'ue0ua} emtl Out }e{eleseu {el uauauat uel t}e't}e lqtuel olue1 ueiurlun6a0 tuuqpuaEu o00ue4 6uoso1 a0uela 0uenlueq Ilqlts leqpotu Eunlup l0t0q 6u0ut nlt qaqel auelt.ts 0ut0ue6 'annnp 0untnp aem ueltlas qennes'0a1q pl;es eutem-eqaueu yod -e0 eto letlpol l 'aeM ueltlt3'ltlto tunq :;nlunurd {raul .ul! upunuru ;otoq talaltalal 0ueledtp ltseq 0ue0ep uel uauB]a] eqo[u-eqoiu usleJ-Ier 0ur 0urs teq un0ueqtp eque 0unu n1e ueuestdag 'tqeletnu 6uts 0uB nuel 0uenr 0u1 'rlr ueleueoales qom a{slpsei eltl estq ;e4eq tnlnl ue1 eue 6urs aurfrs-rfts 0untu Bueuet ueloq qetaiu qetsed {t.ls laln 'unla} lepotu un0ueq rp qsuo unqu, qeurad 0ur 'uJa lqtueq 0un61 't06ut1 uentn0ta; t1ue0u :p0rurnl{alrsre rq}usI au0qpa0 ououas qes0q-qeJ0q a4eqelolelu;a0ue tqlsaut 0uoqpa0 qeug 'sqln{ eralas eAe4 srrra nl1e ?sap nrn0 rleO e4es Suny1,, 'edun au,,etolgs,, 6ur0ueu 'esapu ueEunnners uesas{nssI quq lo06ualu unrtntr ery1eu .as 0uruor[ esapu Our adun ueApeu srueg led aqe[01 ,,'rqr n4e eAe4 ritep 'eu6ueiteg 'aueur0uadad 0urueuames nrng 'Ouap 'qaueu ede0u doty,, alepnlnu esrq a{amaqp lerraleu ue0eq 'auelnm uaqes llrlllq}as .eq 0ur '1qe1o4aS lllluad) Sd rpep rsorx ero 0urs uaqlpqaq aleqnMnu nBu -ordsnreg led qaueu amns Br0 euem qaqel 4aqpaqu rqtsau fiuen e,lu:0urs :ed eue syrn 'aursalord ue1 srustq 6ut 6uo6 'aurlrruel-rlruel nlueqrp s[re6 seslns 0urs ue-0uonned .auqplp_B)L.--- ng elolalrp 0urs ouo4 qelell es eriiaqp 'aenn 6uauas-0uaues o00u aqpa0 o4eqruas 0I0l uel llrru aorr ueeq 0unu rqr dun auele1 rrtnnl ouoOu eAe4 -esnrad rueAeg0u o00u teded dn-r4rd nln00u nrtn00u srueg {ed uaqes 'sol nln00u snreg IBd ,,""'eseq ',eq ',eH 'run0 lartqoBu 0ue0eqpad n4e ruereBu ruoAn00u 6urs, ecuel-e3ue{ qalS 'tItes nlrsrsod uoluoN 'qelss ero nlt ',,qartqo0u,, lnqalu qe4e 6uonn uaques ueal e6 a{s)leputu 'raq}al ero run0 e4Eueulu eI)| se0nl aue^A 'epag 'nqeAuop r4r uentn0ra6 'n4qo1od ueenne6 aqe;e00uru date nqe a4e6ueAequ net eto 0ur0ueg'qale lrmnqp s#'VONI(M | ' a{eqnn nu lalaltp 0urs ede 'edy'sas4ns 0urs ruetad ue1 0ue6eqp 'ad,euaprpe4 n4e ouenneAu 0uonn r4re5 .--.,,-*i:r-:.;r;:t tr;i-?n;:;:;.-...-" oilngnvs ullu3 4fr4*tgf;;FH ,ffi lvUbyoI.|EPlE,lllluL6v9dll}t|9) 0[02,01 I 0t * zz 'oN 0uep0] elelo uEl ueesapad ueln{ffup nlq} lrq0ut rpua0u-rpua0u 6ur eque oqeru\es iZ 'euB 1o00ue0u Ours 6uolr eue tltaBu nel 0unrnp alan aqp 0urs aOueuar ue1o4 eue qeletx qeuo unql^l 'usrf030-r1030 Inupu aqetuo o00ueq rpe 4nuetg 0ueqp -uP{ eue aual euel 0u; 'etaruieq ttse ueueueled uel eque ueJeleld 'r\apour 0er6e0 aqpe0 rlol qeu6 'ueteuifcay ss el euau loqu qeleu 'auesaq 6ur amaqp 4rde nqa14 oqeug 'll1l eI,eI esap 0S eleda; 0uturftnnes aueJnln o60ue1 qemau lnqaurs esrq ero ua,{ dn4nc ennres snreg e0rennn14 edug 'lEuaI 0unrnp eit'nura1e1 ne1 0unrnp un[n1 'qrlnu rleq 0uere 0uru Al rslsauas eyeI -el0olte0p 6gp lodsog seln4e; 0ur qerlnl srn aderequ erlnd 'olue1 'rue1e 0us nAe ednr r6uern0u qegeu rauad 0uern4 dn aleu 0ueulannes o00ueEu aqa;o aueua 0uny1 'aueuel e4es nle ednr artnnpu srn aurl -elas snrqg ng lln e 'ueua0u llllsatx snre6 ngpuenneiu ual er[es rpe0u ue1 {eJEu l(uerl 0urs 0uo6 'snre0 ng 'eunqr rfltuau nle ett auedng '6619 ll selal $rrn rrlnd B[euar rresde;1 au -nA4eqtu',{11uetr'>1er0rs uel saual qr^,\nl 'rqeroqtuiueuale qrn nl 0uny11 'esr1 ore4 aunr{e eqped el'esrl ore4 uereluedes rresdeg 'esrl 0uereu e4e0ur;a6u tnd .rlal Esrq alannaqp e;rOernnn erlnd rres -deg ore4 qrmnl-qr,l nl '1e1er 0unnneis eilrru rpep esrq sr^ ala^ aqp 'uopel 0urs snJe0 ng auerlnd orey 'snre0 {ed 0uepun0u ual ouo4 lelereseu e0renn ouo40uaur'nlng uluel l led aue0remrql qaqEI orel laleuru esrq srn uninl anr ero elnl^l '{euBE 4eldet0 0u1s ary tleAttd o{t ul-ll ng uel {ed-qll Ouom eue uel tauaq ua*I q 1e6 aue0tennnla{ aue elel a4eputunl a1e ;e00ua rei{ue 0uon
]v0 016[ qsplelln0 0z,uod n]qes 0102, 0[ l0C * Zz.oNTuepot sl1_ffi 'e{r Itluns 'tlt ouesBd eI' ouesBd tnqu {nqu l6sl 'utsnlas lnseqa{ st,l aleue 0uareq rrepei(u r0e; Ouonn - 'amaqp r4alar 4a1o06u esrq-Ounrnp 0urs eue0re^^n11es o00u rqaiar a4eqig -000u 0uadurau ertes0ues npnl en nl 0uonn 'a4eue qale eles0ues ,asa0a1 '0nrotlp Eqtunl aullalar leqeq ero elt 'r4efar 4a;00 uesaleul-saleu,4n1ue0u -Inlue0u {n0uoqt-{n0uaqt qn60un; '10uetl qer{enn Al uelsts uoluou ole)l lorqo0u qe0ua1 0uenr 0ur 1ndun4 >;es nlnuld snJsg {ed ueln ,, Ieue aMnpu elpl.Elel r4r aual e,{e1 rdas esap 4npnpuad aqeqes tU el,, ,i, {nluo stfft'Ieqal qpsuel auued 0unq -un; 0urs en nuauJ 4a;000u e,t srtslteaj 0urged 0urs e;n4 .0uern4 aem uelnn as anneqp ue0ueu o06u qlleg .relue ntng 'Eueuas uetue[ gg nrn0 areleq elrdas 0unprp eqo3 .'Eslau 0urs ueuee;; .r0 -alerls {!ue} 6uaual ours n{] ,qeN,, ,0ue{pltJ 0ua;epu edueg n4n4p 0uere; 0uereql 'rsDua0 4a106 o00ueq ,,1.,1, t!,*nqp art,r -np eueJ) .Blt{ }elelespu 0ur lncunu dara4 Eurs elete8 rlr e1 'aenn ue0ueled o00u 0unu auelrro qnqelp nel.0unrnp neu ouerd re,tue ltMtM aqaue 0urEuep 'rqr qe6ua1 0uenr auen^eqlm lqeq -tueu lelll0uau 6ua4, ednr lrlue e,{e0 oue , "rd euy 'ar{pa0 ndue; ;aqluetunc qe0u i -el rauad uo;e;d 0u;, 'r{tnl ueome0 gapuel rueqpeturad usqueltg ,e0r 'aueque -n;a1 0uent ueuelgl qoueru 1onne6 arue0 r -0u ql^/rnl 0u!S iollMnqp qa{e tqlsau eQlar 0uls',,100ur1 em; -4s,, anAnpu 'esap 0ur drrn uelpeu snIBfl {B/::. 'amnp 0urs ,,r60ur1em; -4s,, aleqnpnu {Et[0 r, 0ulueue;e1 qaqey . 'adareqtuad olue1 eAel Al ralsaru -as qetlnl stAA o{eue r{tes 'uoua utnnel e0 -reuy'unln1 alnmnq -pues unel 0uor 6ur;ed r{les snIeo ng aJnun, 'aqn,iMe{ 6uern1 gg uesnlnl 6unu tues -0ueunl0u snls0 ng 'unln1 adare0u 0ur Jsputrx n{t uous tltst 0urs eiluenn a4eteg 'ey -ruenn auer{uop ououro 'amaqp Duouro-0uouro auoJs{B{ elrleu unl{nl adare0u 6ur eserepn0u ne} snteo ng .snle0 n6 aDaun-0aun lpep 6uls'ede a4eqeser0u eslq unAntr uopsM 6uoru eqpud.eqpe6 'auou ueueI uB0u -rlo{ \ snIe0 ng aulpelu tle4nqul uyysnteg 4e4 nflunt4 y0 nlnflflu etlped rlaqey 4et1iot1 npii eto n,te o/oq inlui-s'ti, ._'amatlp ,,'setaq aqawaN 4nnnry erl ,tlpal lepurl 1a0ueq \ ,,....,.tr1eq 0uoqpua06u stl unet 0s ltue0u ero 'oleqplturp srnn daual 0unrnp unel gl rnun ,snJnj'0unJnp aem d4S qauaf 'r4res eleq oqp0q erg .lnAA 'nqp qel0las tBuel estq n{e {eJ tq}sau 'olusl a{edeq 4eitorp nsns.nsnsa{ elo nIe {au uaftqu EqoJ .ladoo.s{treg1lg a1nes,,'amaqp ledeq 4er tI n{ )tsN,, bunu amaqp a4errne rrau aerur-q1sail 0ur0uep 'qellV tlsng aue0urredad n4r r4a[ar eAerrad ler amaqp a4enny .selai nlr aA aqp-ol aqp l4alar enne00u 4eue .aueup a4elnqasrp IaN a1r;n1 0uqru n41 ennnl 0uonn arnlnlrd uoureu'qi an slp o{ume daray .ng 'qelru nrnqol e0rau, leuel eJo aen 61419 0urs snJsg ng aue0uel ,., E{ps npnp Bq}ar 0u!S 'leuorsssloJd.= . 0urs rorralur 6uenr elel |;qe aue,{anrq0 I^^nI {apaqu lqlsau n{r rleuo frt datl eleual 0urs ueloqerad euler e{aueu rlra6u 0urs 0uom uaqeg 'a{eqn}nqlp n}IaM-nl{0n as Elptt seued nlueq uaqpe nitueg "g uueferaq e{e6 snle x,tuo ueryq qU qleg',,100ur1 eJalas- art {ed.a{eqnpnu ra}au gxg -ortt rpueu:eue1 0uaffi .a0-0oqpa0 a{ailarp trf teue4 6ur nqalu eq rff {f ede ,aenn tMnI ,qsN,, .e;alu i snle6 ng ,,'a+ aqp.amaqp r4alar enne00u 4euy '14a[er qa4e ,{eue qalp ae4 qndei ered aue4lpua0u ate[ Our0ueg,, t ,,.launu anne0rp 6urs gy rnOrtd nunrnp 6uls a{Bue aIeut*rO, u,O',#Ulf ennnl 0uorra ered ue,t tsdac e,{ei -6ues ;e4eq rynpnpuad aqequsl, 'qEUo.qeuo rue;e6u 0unrnp es0ueu -nJ a{an aqp 0uo6 .l1r ue6eqeq 0uoruo -0uouro ue>10uns aurlelas 0{amsq0 'tueft6u se0n1a6 ""'eeeq ,eq ,pH ....'..e,t -ued aurfts.rfts e;ny1 .uelauerel rlopv 'ldas 'At annnp 0urs oro; rtrs 6ur1ed 'uetnqtq 0uerny .ladej 0ue^ el dntnt eqped srnn qpuo-rlsrlo tlt atosas,, Inqluput 6unur un{n1 ,,16uap 'el rauag .dase1 srnn e1 IUUns JesUa{-letual rual
ecffi [0{uqpuPc euul ,,'un,(n1 fruap 6uenw ptaq tclea ae\4 ueuleU rs lue0u n{V .auoqp -o[ qedao rleleu l{t esapu 6ul ruadu edeg'eqtn4 0ul 0ocoa 0urs auoqpol ale{orlou la0ue unlntr 0uap enneuaur Ioq1r,!l'led'ede-ede ero n{pnsleW,, '!Pf q[d Outled 0urs eltuem auedlrn0ued e)e4rad 0ur nqa;u ruerur -eun{ nlt 0undal uelnnn 0uor deua6 6unrnp 0urs elrueiq 'seued aueseJ oureU 'uEUtslI 'lolo0u dalat snre0 ng 0ur0ueu ,uernl -sJ ueqeq a1e1o00ua0u snru6 led ;n40unun1 unlnl 'altlts Jalueq 4ep;0u ara[af 0ur qn00un; 0uls auotoq e0reu loqpade{ snte0 ng auedecp srm {er ll.l!!An10uap aueJnun-.lnunes aus{ esapu 0uonn uelnln o60ue4 4ap .e^ nl e,(es0ues 0uhrnp 0undurnyl 'ffuap ,qaueu ede n06ung 'uesld eqtn4 0uonn ,nle auednr 'ueleqel arnnp ralurd a6uo6'aueuedn 'r4r un{ntr 0uap eley .Ied ,ero """""nq01{ eA,, .nJaH seru ueretuedas eqln{ E{es e4au 0uonn ua{lqu auel -rrc 0urs snleg led auelns0uenn ,,,n:r -;a1 0urs uaua0ued nIt eJtI {eL, . ,;""..dase1 uennerd !{nln[lp ual a4eqesayl 'qeroq qtst uedpeu a4eq -e4lurp;e06ua {roaq qtmntnited ero dec rp 0urs ueruetd leup an npu 'nqr e40ueuru annaqp nqo60ue;; eJo o{eue ue6ullun0a0 ue1 ueducod le{eq aleqe{tutp llnunl ero ua^ Ilrl1s aqpa0 uope^ {eue a^ n0,, '0u0{ esap ltsP 'esap llrel auerlnd ua,{rqu 0urs ng qqelusq ,,,ouo0u uacued r4r esap lepv'Ied'aqaqeles eMnt a4eqe;elu eslq ero annaqp alen V,, 'alaqp autpB^ {e4nqu ueusnrc0 >;e6 n0uru1r;a0 nln00u eqped qaqey : ,,.seJoq uB{aluaI Jt}eMnl eJo 'r{prxo {elluol n1:ad ero ,nle ll,'l{n^l 'osnrares 0uoy6ueil H:l Xli?:fT,H'1,1,:^1't'^y.:{ll rylo':,'r,t;,;;';;ilffinI *'0snral'siu:,t9::!! !$ ,qyl:t_rrud ruruap ilesnrariR iqrnl oirliridil,il;;ffiffi'ffiil. eoreue qesii esiq eueqesn ialr' earfuni-L,rui;i, dilti riffi1'uner lurepas ,1,'rX?ffi!',?iXiflll ue,rers.p luet ered ''I,qur rW Tf ttl*w nsaset qeqa Jgi'lffiil :il:|"rrrilfi 1x1,;l',f i,ifl",fi'; ,.*:::{!;^y){,*::::!i: : ,"1:,0u1so4eqsv :?l:yrT5l. erlequrar'u ueeqesnrbd i;r;, ';;;; :f:y.:'yrt!ue.o'arir netu nrirr ours ;r,;;; ,i;;;; ij:.I?lqj ueteuai 4aya)1 rirnruobu;fi;"r,J ffi loloriutiiervrrpeqieuinrued usr sr\r,,?,1r,',:,iffii'.1 lo1or er'nuuau -a4ese1an'[ :ifl'ffill;,'J,il,,"1tf3; i,',11,-,#,ff[,,:T *i,t*;llyl;::* ffi:,# ili,! !!:l'Tiff! ueuuu,y,Eu rruuudpus cuseua{ .eJslol efua)t B0euai ri.euretg.p ,;r;id;;;p ,;[ ,qi,iJi e{aueu a4eqeqalu esrq neur 404-oi tjuioueu esrq uaA tttaDu 0ut6ueg 'ouo6u urisrint '4uqed uerelep 'uern00ud0uad rpep rpua-ipuiou ue{al reqsuns rp,p na, eue I0{0, rl'qpsr ,*:ll._y.::y*:.,1 ours qale aua0ua1.r*,4 ,r1 eqpeq! our 0asas erel alelareul egt uoqes ',,NlNVl NV0 NVlll/llvHl)l snpny 'eqrny -nreu ueg-[lrreu'e,tei ,,iirri'o*i',,r*etg.g auerarvre6lopr NVn33NV3NVoNllodt1tt'gNruNta -ur'es-'sniny'oui aofo.i i,;rr,,pil iffiffi;qqrselqer,eu e$s 0e65 NV9NVUIS'u:l)NV) NvxgvSliNll/ll orii 4olor auerel uel 0oror eqped qaqeq eptd IVdV0 )0)0Ullrl1 ,a{e{epurlrp6urse1e4roqogFtl 'uern0oueousd auao'snpni 6ur 4a1'ar11b4or'brlseeru ue1 qrq6uac orbq, ,flrr',ri"fr *:i^;,*l;'';;;;rb"ri'*,,., rnpn eqoru eqped aue6tuqn a*q r'lr :f*:i'T :1ry!]1il#lo,*'Jili,,u', se;qer',eu e'n rd au0lu03 'rlres elaunl-snpn, eqill leg de[,, out aue{r; teAue euesn0ul lniruii,ei hr'u, iilr,1 qo4oi ,gg61 -'urrir' nleu rpep nleur erte'd Euntnp traiarlpoui '966i ]rlr'rx rquel 6g-:rqp!,} *1i*' d;f 'J,ii ffi;"#;'ffi ; unei ffuareg ssrmes ,roqo1, ,.r,ro, _,,1 nl,, ,ilil"ni,,r"l,iir*r* uel ,{equ elss uF rd iiffilli*fixxil'lJfr ;]^1,^1,] aueren ns uel 4o1or eq.esnou€d .qa{e !ff:1},ffilt'?JJ^,r,9! 1;rqed .a4e4atlnqur ur0urda4 eqped qaqe4 ue1 llgflr,t ,trotJ..r^ny:.?.t,!-w7y1t inen ffi nenr._4oi1or' 'ejo. "" ^:snphy 'asas oloq
xlF,i Mq:i e[Ei lBdr: ::: e{n, uaui: rlE und, 'ng, iursi uelal lI! l0uarvr eslq ede qaueu ttqtut sto srlli unAntr 'n1t qetuo a4e1e00utu nqel unlntr ltued eduel 'oles-Ies ilaqJBp 6uetuq qaqe{ uBl ue0ueqpues rsa16uut6'auet Bltes6ues nped l6q 0uts iropem 0ueue1 ue0uort^ed a1e;e06ulu eleue{ nqolu llnunl aIalu\oqp 'nII npl IPue uopem 0uonn aueqnstd o1e1o6unt0u lemn4 elo un1nl ,t"'auen nlell 0ur6ue6 'auednr 0unu nly '0uo^ aue00uel qeuu n00ue00u 0unu lapuns lopal Euoru teseq6 'tqet nAed 0untnp ennng pue0u aenn satued ii""uaq el,, aIoI0d,,'rleq-eloq lnqaslp a6uaua[ n0unrda4 e4rpeu '0uemel allpilas e4es 0urdn0u esladay 'eqe40ueunf a4e0aqpua6u unlntr'auer uopnped r0e1 auofoq ors{ snreg 1e4 aueAey 'roluuq leluer(u-1elua^u 0ueue; 6uonn auersn s ue1 0as0urru-6es0urru eIUBM sr6uel sreA,\s'lnqu-lnqtI elery\$ n6unrdal 0ere[e4 erg ']ader dntnult ero a0uenneg uersuaqal 'eusln ieuel dare0u lennr; nlnurd unAnl e1r;eu lOuann aurft nneg'unAn1 rqn$0unu uelEpeunp 6urs snreg ng aderled edeuax 'rql e:eqrad qaqe{ sq}ao rpep aueuesn11A 'uereqnq srm nBu uef qeEualas 6urs ueqelo4es a4e;e00uru r;eq 1e00ua snJp0 IEd 4ele0u n4nq sal0urr-sa10urr rlnunl 'uelns0uenn ero unrtntr ,,1a8uonn n0unrq 1au ol0uau lalueq-ralueq ely 1iqsnp,, ,,'ueArg auoloq 1nqar0u . 0unu auB/ranne0 1au rn^,\nqp-JnMnqp aqelol0s eunsrad 'n{r nunrng n8 eueurn E)'0qp0q'esapu lopann 0uonn nle auooued 1n4e uate6ad n{s orsl u0s0q srm aMoI {au led 'srrnn etr'4rde .1rde 0urs elruenn alan aqp er{ IEl,, ,,,qeuloBs 0uonA a)|ela{p }sol qEtx0 nqa;u nuettls uart ol6uau a4rdy 'euelns eduel laler da1al unrtnl 0uap oreq n4e0rennn;1es nlue0unquesas eAedng 'r1r eduel qeles qaqel a4e0unduer e1r4 o16ua6; 'ueuele0uad ue1 6unnners 6uern4 oqpoq uopem 0uonn uacued o1ue1 aunqr 6urqurqu n{e nlue{rqu daqpr -daqpp 'qe1, 'qaueu eurp 0uor eurpas '0uap rlq,rr-r1res ele ei{ a1rdy,, ,,'r4r qetuo0u 6ur 0uedunu alamaqp a4e1nsn0u annaqp aM0I uartrq6'aur14nq eue 0unrnp 0urs 6uereq eMIBpu qeqe0a0 ele lrsrqpu r{rprls iinrnqual ' iusdotetnq uaqpa0a4 aMo),, :, 'Al Jalsauas qplln)| ,sttn darequ a4eue ual err0u ero qe;eur uaOa1q I0lapN 'las0urs qrsr eA auo1e4 slelt E nlal 0urd uereqeq srnn ueApeu $uts ueusnreg ng asr0uel ,,"''"'slAull '*t{ur1 qtst 'rxoua q;rran1-e-qtn4 0"uonn ln,{s 'aqelo{as tnAAnqp ra}utd 0urs unlnl nrng ng ale6ulqpuel {oqut qope qele{ !q}saN 'nlal 0uld :ilcreqequ srnn lolad srnn nlI8MV '0qp0q ',esapu 0ltonn'nlal IPue nql'eA nl sllrl tltps nIE uasued ila0ueq ersau ladau rUs8uaruoq lau qtmnl 'qlmnl'ltqou 6ulralal tlt!00un1 ledeq uaqes .oruaqp quaM n{e}entr 'eqped rpua0u.rpua6u 0u; ,r '1aqpua0u snreg Ied ouelems ,'unAntr nrng 0lel e)|au.elau Ieputunl slm lI! n1e edy 'efu; n e;e 4nlnqued ue6ueda4 ar'r,oylng;quuyl nq;,, ' sgV? VONldy ,,'1e60ua lsol reue{ taqalur 0uale; tnued unnnnAu e1n4 e4rund 0uers ;ecntu ;ns0uem aq0ueu 'snleg led undgue0tenrrn;4 0uruerpua0 rqequeu ualoqu sopedns elrl,I 'nlsaes r0ef e;n1 ue0uaualuad 0uares qedtue;ur sed uart e1n4 detrcd soeung'1e6 10n ualueuas : rsoPrunj0u l|100u glnl;, ,0uonn reseq6,, '6urpualu elrueAn ryIe^lls,,"".rua0u srnn r4r esapes fiuorvr wqe) .ouelal snral nle0u npnl ledeq IttIflSlflvs ultu3 .$"ry v 1Jr.t4j64;6;n'; m lvu ffitil {cPlcllru uu uumlr)l llqEs trl, ,,'aqBrunlPs lgpulxnl rqlusl 0uareq Euegnu llcq lpl;0ueru ueqps !}e tleOu erl,r e,t 1er anmqp a{si V 's.t!uDl ero aue{a} ueeued !mn{ nrnqua, emeln euelns eseg 'a8unmets 0uem1 uecued ouPI ounql rua0u n4y '0uep 'e,( nuernds0ued eqpa0 0urg, :tlt eulp uPq?l0les e,)les qope ero 0u1s lsol qeuo 0u; uo00ueu dare Uued snleg IBd orel rnleu unrtnl 'la0ueq oococ slM o{arileqp 'nrn0 eauel llleg {ed a1e1a;oBtp 0uts lsoI leueI ueJauaqa) '1rcaq 6urs erer -ele3 rqlus{ snlsq led auefftennn;4 rqopaEu aladares urBuedal unIntr esnrp0 ng auefuernng4 0ur ale4epu1t1p 0urs ueqelesal sue edy 'eueqpeqp snqurau ujalel aledrnu reuns 'auoloq ore4 0un1uru-Ounguru un,tntr 0uepu Wq uel 1e10ueu uaqes uart snre0 ng alep 0uappu oueseI leue sro '0uepu 1eq te46ueu auofoq rualua0u uel aleqelun0u uait qtl nl-qr6nl aenl qeuo 6u;u daray 'auolequas olol ruo6ffunu Euere snre6 ng t{r ua{-ua) 'a6unrnpes ele4 4euetuas ue; ry,tder8 ero 'dnuler qequpl sn.reg ng aderled nI! l!^,ult 'ueusnre0 aue0rcnnn11 orel uofi0ueu qaueu qelaq ero es6ueunr un,tntr n4r ueAapepal ateqnqes . .a{e{Bpulle{ srrrn ous ede qe;es qeua6 Eurunp unAnl 'alamaqp rqns6unu uelepeunp lalel 0undal 0uunp 0urs 'efeserd 'nle auednr.'pqua; 6ups eyuenn e48ueunu 1eua4 r0undalrp ueuesldas 0urs euesele auoloq nlal qesoq aunql Bllue,U iede euol 0ur0ueN 'outle a4e4ere;Eu o66u nry ou -o0u e,tel0uoruo Berclu snre0 n8 e4M 'unl(ntr aulleq ;r1r n4ednr lala lpep smn edy 1n4e ta8ueq eMnl sm,l edy'ara0aq a1e4aYP,{u og6u daq uo;r8ued erel dazl 6u; 'a1eme dsrE eur0ued e$t; nry srueo rg * -od efi:l *1 'orgtdf;| qp; unet ueqn;rd nrylts*l 'sue0 {ed rlnllltp ueesapadcafi alls rypsq
lvu ultil {Eplellru uu u!,,\!!).Ir+15 0l0Z / lll g .:.57 rN-6uePo1 elelg uod;eu t1ue0u olueg 4e4 ttlttu,unr{n1 r6unmnpe0u ue1 eue00ua10u louaq -raueq 6u!s 0uorn Euereu irnde6ued 6ueme1 aqe4e6ut6u uApeuns npnl ell) 'eS0p BrtltBln qeles lBpultxn} nel 910 0urs r1r eluopu tuele0u 0u1 dun 0uonn aern.tfts eu? stg 'euesleclltlt uel Inqnl 6urs qepultunt nll amaqp aleme oIeI qeles ame00u 0uls ueAll aueqelesal ernde0p'tueqpuaqp ue; ueqns0unuau uqes qdpe 'utatlual esetl le1eq e8n nriroyn einru'uallu0l 1qtue1 nuu-a0ua1 -enntles ueueel upBuerraeS,,'uale0tn el Ieqol olues Ied atnlnltd aIe ->;o0unt0u unlntr euaqes tePe eAeY npn4 0urs 0u[uad etellad eue uaArqu ousqln{ 0ur rleq 1e08ua,l unAnl uart :aleteqe0u olueg isos IeIaS 'uet0e1a1 eseqeq epoq elo neu uelBtxB3a)l sllnltp 0uts lel0ualul ' ,lPtlg) lteByrn eue uolel 'eqlnl 0ut- l1ed llslqp uodlau unlnl aur0uadaY 'ualednqe4 elol'nql 6ut 0unu eud: 0urs tuetflalal 'uodalal totueY , ' 'a4e0uetau neu enne00und ardl,r ,,'ualernle e1n4 e>ltundes pa0-as aquau'o, 6ur0ue6 '0uets t0utm e1e1 undues tduel eltl eltund, lBIollalu! undrsoteles'ng ;uatunde0uedunnnnf,P,, ..i oues {ed atnm1d aleloOunl0u 1n11 -0unqpu ;n10unun1 qequet' unAntr ,,'luolPl {oqul srtn 0u1s lepurunt eueq nu0uepueued 0uequrpe4 loqe ql^ nl e4e1tc 0ueqpueu 0urs eltll Euonn eue lnqal'0un1a0u eto nuiel;s- 6ul6uep'ueAr; a4elaEu6u ero esEueunl uel etela^ es o60u 6unu 0ut6ueu lselelp, ete4tad aenn es!q :rueqpua0u Prec'*rrr).,,ir^,, auertnn;tada1 eles nIl elelrad e6n ua6uen es 6ut0ueg "amaqp oueqnlnqal; 0ut4nand ue4al uaA stlsto0a lPeP 6uoqPuoc es0unueu ua3ued'stlsto6a nuerls' . tuete0u nlg sa0ale EIo t{l 'nutpeqttd ueuatsual aueqlas q!ftlnl 'ai,\otlp aueleuecel eles Eunu t4l ete4tad 0ututltttles 0ue,l eAu unAnl IeN 'unl{ntr' qep aue0uetnla4 aleqnpnu ut0uadal nle 'rnleu 0uaredal 4udeg uo1 'ualluol ue1 e,(;nu dttn ruoruou eslq aMaqp n{{Eue eAe4 da66ue 4e1 stnn 0uts unlntr 1ep uaA qe6unq ue; e0e1 ta0ueq aual 0ut nq; oreq qedeg 1au eAertad npnl unAnl4ep 'er'ln1 0uoan el$ueuru 0ut0ueu'uoJollss nurqepeseu undtueAu ut6u -edaq eto n1e aulp[a3,, 'n1ueq 4e1uat{a-s1e1ualu 0ueue1 0u0n auenus a4 lasnylw -oisoilw iguen'sinu ilerislfiqp'lnq1t enus nnuntdatl 0etelat1 ug 'ue Jolue)| }eiAtl o}ues eles lel0lralul a{Esnrou alaMaq0'usqsll -o4as 0ut Insnu ueleuesol, JolueI enne00und eu0rii usAAe autltnnes'9soPu:r' 0ur 0ue1nu"unAn1 uelr'irtl,i 0ueted daua0 0untn6 uepemed eduel Puuem eut0u ue1 qnslu-.1 .qnsru a1a0al-1a0at snteg ng el{el e[esetd P]ltlolllr': nlnquao e0.reuY'aue0utes 0ueue; 0uorn rualueBu ut0*: -ada1 etpul elud e0reuy ieln^ lqequ qe;eu 0utDueu'elnm ,,'selunl'tlue0u nuereryad a4e0unduet0u o66ue1 6unu eAt; Plo aualu e{al un,l ns 4et un,tntr {eN )laN'4edeg 6uereu adun uo4e;a; a1e1e1ttr(u stnn e0n nra;.1 led 'aem uelauaqal emeuau IoqW 'aualu ue;op dara4 a4edeq otel esrl'unlntr 4ep am40undes llItAJ,l ,, raullul uelal 0ue,tel00u esq Ountnp untrntr tnfnl 0ul0ueu 'otrueg {ed atn}n}td ouo40uaYg ,,'illeile Auercw utellr aryleryu fru1s a*PqP esfiunaew 6w0ueu'ueqesnsel qnnnl qeualerys eto'e1ed qn4w Ynq$1es er6,, :0ueqtulal{oqu nPad 0uts tnu1d eu! 'erelrad 1e100'1a100 ele t4t dltn 8uruorla,l,laqp ueue 0ut5 'nry ele4tad euedaqpe Oul0ueg'eue 6uls eteltad ;ueqpua6u 'e0oAetd 0uts etec nPn6,, ,,'aqeps 'auesapu eles q!il\nl uel qnlndas unun useleqPuel 4edunu asln,les euEI uelal r6e; unlntr qnlns rpqol_ 'aualeP 0ul t0uaq reqeqp qn6nslp unAnl estnnes olueg Isd aue{tpua0u ,,'0uluaM qtMnl lll1llu esq r{res unAnl leP qele0u 4edeg,, aidjedal'ueusnle0 1e6 lrtued estq qelolas ueleqnq 0untnP uelauaqo) 'eqUI oue^uau lleq date 4nsa 4nsas 0lesnlnu esrq 1e60ua alamaqp elnt l 'qhnneqp tue4tpualu tqlsatu unAntr rleriunlp ue; n0n0rp ta6ueq 0uts olues qe6 eAe4 0uom 0ueteu qaueu qli nl -rllrnnl 'ouoEu eAel tuole;tP eto efi'rqtsaru laBueq ButEad e!0 lau lll ueteuresax l0lueI lei,ul alaflaqp auoloq lpeP aIa^^aqP dare-oi 'q1s0ulunAqe6 4eAo'1eAo.0u eir-equ'a1e6u qesuel qaueu edes oluerueg 'elpul seyl|'nJaH sEt 0ur ua,{rqy1 'trrnnl ouo&t eAel .nsrl ennlepued edueu tafr.leq eq { .,""""'qlleu 1l1es EueP ifepa4 eryund En rq *- edeund'lrsng ryqg- qeqal ueuesh E aueOrruqPb qmrl B.m rrn! cl If! 'unAnl a1eqrnlrls r:rEsEI Efrt ffitrl!,irtI Ur e ll 0t. ls u 0 n 0 I rl 0 lr 0 0 a e n u .) a e rl s a a 0 i tl u q I T t t I : ll : fr I _-
EE ryu nyEt 1'r!"1t' llDZ / ll / g * tz'op Duepol e1ef6 p00uErxns eussnn 'ruoJlual ua/{e tqlue{ ueqlstuts rlts dun 0unu aueuy'eulls snnn ueierqaq auorles ueDala0ar'uu0uara40uaq 'uopnped elnu 'upqel qeles g lnsns Ieses aleqnmnu eJo 'tsousl rnlueq e0n rsel;runuo) '4euadal usl leua eslq rnlueq ue6unquesa$ e;ny1 'ueuaun6 4elerp 6ue4 autle uallual tueueqeu ose 0ue1 nqlelar rqluey 'rrladedrp esrq ose auap tueqpuatp oso0u 1erqe1 quue eleprpnqu uel a{eleutln0u nlrad eyq e4eles'aenn edes 0uereut upl'ueqemuq ueurdrurd 'qnlnq soq 'rn1eq ue0ernl '1eue 4edeq 'upqeqpue uel jU enial ouerBlue '0uennor uel eJltu BJueI oIe{ 'punul-nrn0 auetelue 'oredal e00uel 0ue:ey1 'ue{erqaq 0ur drrn uefiunqueses a4esere;aAu estq quuts 0ur1a-0ur;a el!I nuad n1r ue6unquelal e,ineuou {oqf11'oso8u npad pJo'osV tn n{ qeleseut r0unduer0u o00ue4 ueleil e4a1 lqlsaut nilsm aulllMps 'aeM osy 'oso0u npad ero el{ e;ny1 'eltr; uesnrn ue; 'anneOad ;[i0 'epe4nlruad oO0uarp 4a1ua uere;el 0uern4 qrsr; ueun0uequad uere60ue . [a4eqpuec EUVI 'uoIell sltt eutp qnlndas 1e60ue1 ;qtuu4 nquel 0ueqe 0uenn;p aJnMnqpuss 0ur sr;ngrg 'uaftqu eduulrp uesrdas 0urs ele4 alelns '0lues {sd aualep our 4oqpuoru 0uedunu alamaqp elr;eu ruo00ue rp nel ua,{!qu 0urs reuel our nlr oue[e; elsmrp eqolu uai{e lqluel elnf1 'unl{n1 auelrer60ued ouo1Ouay1 11n4e fiuereu nraH sel4 qaueu ede ur0uadey 'arnlueqas aposrda-aposrda rdaqpe0u eUaues sr^^ alamaqp ueapepal ;e4eq 0uls edy 'lua0u eJo '0aunq un[ntr 'nlaH autsian oueua{s asm tr{lsaW lueir;e4as olueg qe4 0urrtu relue or,ieuals aleqnpnu esrq sr/l^ ntaH PMeuou loqru 'q0qEI lIl uo{Plal e00uai0ued aurfis qe;es el0ueurur alamaqp el0ueuey'e6rennn1a4 euerp uo4e; 0ururhnnes uoluoued da06uerp un,tntr auertel I0{ neu olues led ouslepue eIeS 'ra1aua0 ue6uel rqlue{ n{t 0uereq uel nraH alelns lapuP{ doldue eduelrg ,,ieseMtqp dnlnr srnn unlnl 4e6 'eres0ues nleu 0urs efu; 0uonn eue elo auBMepEs 'nunuaued lnrnltu 4rde 0urged 6urs nIPl Euleputl',al0usqes ueitapepal tdnrnunl{u unlnl 4ep asrnnes 0un61 'un,{ntr IsN ruenneqrre0ueu Elo (.11/qHIV :0t0ll Let ndwnq ueuelop ge1 tlenq.qecog 0uruaq uesrd reqeq 1ed-eg uale rq1ue4 r4l 6uele; uauece/n,, rr4rd ue1 ,,.qaueu nuejtls tu0uau tusn eto nlaH {eN 0ul6ueu ,r4res nuleuele unlp Iul slnn uelpep .auelq sautqp uesnrn e^ Eln aual Our qrsl $u1i suutqp uBSnrll eA eln auSI out tllst nuJolorx epads uesnrn auaJu qEqelem -qelennes. ual unlnl 4ep aleqedurel Iel apnslp[^l 'ttlBs qeunj nqalu nJaH qep a0unrnpes eurp 0un;a1 eduBt {di lI! lelns 'unr1ntr 4e1 o00ue4 ouereq ue; lerns^uedlllt eue 141,, 1ej alnreq ,,'0uareq.0uersq llllll e1r1 lnsei '0unluel ueEueras eual ]lIEs qeuu 0ur lemeltp n:aH IeN rlln60uruas sn14,, .o1uug 'nrag fiuereu unlntr aueuelns uel em4epued ouaqpa0 ouorilos qnq1711 'ntaH a0uaual 0urs qr6ns 0uom .le;erad1p,, estq stnA l{l ueleulnutl 0urs rler{rrd nql uEl 0luss {Ed sleldi 'qe6 'e0n alamoqp a>geqelelu eie4 aun0e; neu olues >ge6 aueqrpua0ri uni{n1 a)leIesst.Ieseflp uaA """' niaH IEN 0IeIesauI .....'.'.esll aIeIesaW,,'e4rpua0u tleq.eloq uel qnluari ;qtue4 unlnl 0ueme[u ]eqpua{ uPl aqlsts 0ur qe00ua; 0urs otues ng 'r1r adrrn ueuele0ued tequal srm 0urs II0l0HNl '16 0ueteur ue0ueralal rsel0unu elrg 4equ ouo40ueu ,Inaq !tllusl oleleunCIrp esrq uele;urad qaqel e{a} le4eq 0ue1 upreqal nlla/tl 0ur qeleEued tuomnpu 0ue1 4esnr 6urs lele-lele tuepuepu oquau tIt nlls^ unj spr) eI0l le4eq 0ue4 uereqal rdaqpe0u o00uey 'tslaltrar lahd o00ue1 uedud ruerpalu e0n un1 spry 'qe,{enn etlnd a1era1a0u 0uaqnu"0uaqnu auo00ue ualasslal ue6uaualued ua1 'lalau Zg aueMep uel ralsu q'1 arnnnnqp o00ue4 te10urlau rnrun; uede4'qe0ua1e,uep 0ut tnnnnqp 0ur;ed 0ue1 tncunJ uecrl eue oual Dut elrg leqj1 aue0ue,air ]nrnlrW 'uernqtl eutp-eutp u:i -f,Ltg; 'nlqeS eurp nlrel, nutel :*-;i".tinu aLuei 0ue4 eurp-eurc E:. lif- -r-ff[,!Sr 'auet etled ero;li:?:::r -Esrorgr s.uru n[nutd un-.: s: '. :-r- - _ ],8 mn8-.&1rffi1 -; riT lJfiI r@ elellu . l::-:; etpa.l,u e -' J-- i:, [ fig rnmrurl ilmuW ui[.r:::i :-n - ![r -- 11 rflrrlffi roMNw {w 1X 1I u! s{
gZ lv0 [t6l Jesag B Durqed nlqes Dl1Z / ll / El * +tz.op 0uepo1 eletn {o{eqpuec euv) es'a*,rareresarui:tiii'i:rr "i;l;f,:;fWl::ii:;;fl ';:l;';l:;';i:,f;:f;;f:, ue; e;a0 anne0 rp sr^ r{r ur}eqrrd qecog '"' *rr_y,yVwau r. 'alaMaqp orel uasaw -unr Euaouax ^..^.--!y!!:) i1ii,:;;;;;';;;;;i;;1t ;Y;i,!;;;;;,';,lil7:!'i::il 'a"o,i1p .ninar-nooar ;;i;; 'l;;;;,1r0rs""" |s1ptr .'6uaeq .!:t!fy!! :N:,tr*^ etwq n41 inel oiet'et tiiie lplp s,n ouls t1r-oiuitiini eto uai autle0ued el0u 'ouo6u er(e1 rsfiueu ue1 fiunqwe1u !n. 6urs o60uehuad annnpu ne1 ounrnp ttndai ins;,t ou1 eiyT a{a^^aqp.uelpeg iel'euad ,,, qr* ::lr:!!!::,t!!rq !?:trry uqe60u1t 'ue,(reyai aearyns ryi;ii;iOil""$, 'Ieusal Oaqpall^ un (n1 a6uennelue; qat:!::'!uu slelu ltjte et1fiueu1w es17. .snpt ryrury iliojri oidrii inteti 'opel spual o0fiue0u sn4ornqrp ouri 'enfrap ecuew frut ue4elpey auoil urilprj aia ;ri;;;;;;;;;;"i; 'edes iltafuu pleq nwetus autqtsau elesl anatlp fuuowa Net da,t 'AilnryflM Rpd nttrttpfrtto, ,tov., n.,n n^.- ..,^h.^r.. -.-- ^- 'eogu auoO0ug a{g}n3Eql0 fruqn^t1at1p aanng ng ng et1neu si0a14ejot,tw ;quluhr erni'i,ririr'rirrq"rrro ry1 efin 2p fiuertel fiualeg 'tllsfiulfi_ erys )afiueq ^j,^^o o...^ 1luetta aueruwed ptlpailg +uqPouIU pllllu qnryeJ fiuarcq.fiuuE ,auerwe0 uq uewqng ryl ,attptrt to| ,ro, ,,o,r,in^^ ,L,, ,D1tnttntrtnn ,,n,,,^ . 'etuenn14es uewel ctv,audl ,,'a0uelry """'eaefia, .-,->- @\ \, _,\_ npue4 eueuedwel'naeils oiyw eis;w;;i;; r;i;;;l; :li;lf;l**a W u,,,,;'l'u;X';#!,iii;;?,1:! aunpu ours':iiiut ranybi npipiitttnt irnipouweq =<.-q,m' i ;mv,,,L$-t -.!:!..'^'J.i:y_',!fr_!::' ueusailp nlueq nrlr oiii 'W@lwt$fu\lliISR<S _ n4duledyepettu nt17 un1enueu7uate1n6 ,fl;ffiii;{1ffi 3-r #..x. Y Nr".. 'T:i:##tii;#ffi :,) ',*o'iiiii'iitw il#' qr>1s:' ,-, l ""::y,.y!!.:!yj:!*:oE #ru'l*lr;;pffi, ,' r rnnnA,,,...h.._ _'...'."_'r:ll: .x'ff#r,l:l:,!l*;i ,,,.:r'::!*y::q!.y! ,:vtpne ryd ';",1;',;';:#f;f,'i;;;';;:fi nuew! tnwn esrT a4edilei1y, ' !t! eslt lpel .aen ,;;;;i;r;;;;;;,ii,li{ liil"riiiitr, Dltr'n4!tuaa,fiu,s1 nws anuet{a aqn,tbOOu ,N;i;;;;;;i;;;;lii;;;;;G uesup/u ures rese estT il,rypp p^ue.etelns.ra!ila, rlaw iuls daru ' :notiiii uerelunrar qnqw .: ;;;);;;,,es17,1oqoqwvft,, run ar,aendas Dt eppl4e1fru1g. nrte16^7asas1g1a0u eduit ln4nlas ,ryq;-;;;;ir;;;,t";;;;;f;r;;,# nle1y1 7asas1gnfiu eduel y4nuat etuluS ueraiiqia rrtiiii'fi,Ni;' 'fruet1d'fiue4d aaeeqesnnd fludrd ,iin t1+ii,t, ,rv iliinii*s u'7,1,':'y:i!?!^:,'l:"1.:.,*':::: nyyyillybilti,p iit' i{iTi or, .n4tueqprq *,t',,*i,,'olii",ffi Nlun| nNe asilues unet qeuratn4 it*irq i;n;ji' '"'""";;;;i;;;;;;;; il!f!,,:'il:::::::,:::y,1t:!:1 "111ru,,rb,aoi 0u1s y111t qn,q e/ueuaut,qw esll pueuiail ,r1i ouli ireillahrpu ;:i!;,1,';;;;;;*;;,r# ::::#,:,y,,:!"!lt:y:fd,?:ti!:! 110 w, in;*i ;;,0,,-;;;,t"i'iio, ue1 tlesehpyw,Et aqenTqeq ryafru s1n uar 0w0ue1y es,7 tue;usatu eslq Dle edeuatl';uoflo iqauy'unwnfr ue1 et{euad et, ryrsaa qrsourV yjttg i^ruri ;rqw uefuuueud hnq .aiuela ,,nri* iit ,r, ,,;;;;';;,:,;- uenos tlel s1e1 ,qe11y-fuuury - *Xrl,:i:!f,,:::!_ry,:,t:,.y::r:! nflnuot ntryn eue uaqes ua1'.qet1ru etatqs aq ut, i!::'!:!:!:::'! ::!': iy:i!y' oi,1ip ,,t,,t, iiii,,; u*io rq,i?*fr ,"1;;;#;; wa1a0 en aapg .DttesrT uauaqes uue,ui"tiiit ,i;;;;;;;;;;; '^'jflr::f:;!:::l:':;l:,'l'::,: anuauat nunw ,unet ry) uot q,oc!! tcq psfi au,psl edweu burs nuon ast I duupe[ euaeu ,uts Du,/u .a6uer{a
rtl +i V sn$ rIU ,i9l !qul INIfl selll 'elnMPI-0unI0un1euey ledrs elepas ualunde0ued unnnnlu risng qnqg,, ,.e[r1 pnlnnn nIueqn40uepI'n10un16un;uure4 da4ls slll ero -Dll lueres0uasel uul eylqnqp rdaqpefu 0uplapua{a{ trnne ue00untrrir ffugs euequa;eDued uel uate6rn^;{ edueu aunpn4 0urs 0uo6 .lqr e,tuopri 0ur annaqp ele;rc 0urs 0uonn rpep n4y :olt aqp eres0uas Ours 0uonn lpif es0ueunr n{e Bupll n4ledrll eln,p1 'snlnl rqtue{ n{e tueusalu laEueq autlelas 0urs 6uonn-Euonn aueres0uas anne00u srnn es0uBunr nIV,, .......'.......' 6uequr10u.6ueqrurl6u alaMaqp 'olues {ed aue4rpua6u ei{e4 uarlual lqluel nlnl qaueu ede ,estq ero aeM daqpa4 4es ualoul unlnl rfiuannag ,,.r4res eose0p .qaqe4 .st^ ,e1,, nualal {BJ e}t{ Insas ,,""""otues. Ied,estl ua{e{esahl eun0tl.equeAtd rpund ualuoM le4rundes esrl rpund sope4 0uale1,, ,.uaJlu8l tqlue{ ales 'Itstqpu-ose0u unlnl 4eu t4reg 'IIes qeurnJ 0u1;4;1;u eUI Insas njaH Ieu ouEsereMa4 o00ue4 qellV rlsne auBste6u 0ur aeltn efiuopapu e1ry,, aueln40uer 0uruor[ asr0uel,,..'.'uafa>| 0ue{liut eln) '....esll alelesahl Iln:ag ls[^l ole{esal^|,, .o}ues ng audqpeqp.Our para6gp oqels .otues ng lnlqnu nnelu unlnl ,,i.'..'nnng,, 'a0un1e1 6ape0u aurrnques Dur r 'o|ueg ng )lE{nqlp 0uennel 'areue)t 0uennel I0ql0ql rp ralue{ lqlue4 'olues Ied aleue{ r4eqpalu nle;tu unInl reqpes qeb.idraS 'annaqp aleputunl r0unnnnpa06 ^ 'DunMnqpaI eset uel tltes .euIS srM un^n^ aueqpuaqp eser t{t nJaH a0ueAel eceu astmeS .1o16uenn 0urs aurle aIBl.ltlrl0u o06ue4 eueslectM 0urs ue6u^omed otueg 4e6 annenrp 0urs orJeuals 6unu r1t e0nu.e6ny1 .eie1 ndl elo ntaH se[11l 'eiBl ero nrep se6; ,uadut Dunu ei{ eonu-eonu qeleou unlntr r{r amaqp uol en elseJd euesnnn 0u; 'an aqp un[n1 auanneO le1od e4es trnne usrllqpasel uel uen ntpl ,0unnnnqpal 'ue0un6urqa4 6ur 1eqa1 ra0e1 anndbOti .uadur arnlueqag .ilannaqp q;s; 0urs Uuulerr eLr; 6uor,r auanne0 lelod euejil ueLltpasel1 uel uBrtAnJeI,0unannqpal {eqa{ a{e}a0e0u 0urs uadui ueuestdag 'eurfts ue1 rfis uetnr{e6a0 [iurs uadur.uadtur aue4edunr el{e4 -eitel r>1r drrn ueleiunsel 6ur ruo4elrp slM 0uts enneleserd-eMetsEtd uasau auaquel olel un,fr1 nffiirl ounu'qennelu eleles elo olues {pd nJaH auelelal ,nrdI uo{et unr{nl rnnn4 r0e; ";4e3 se61-.undrl4esas tpund sopp),, olueS {ed areln ,,........ ouunp ,tnlnls , l[nW,. ,el nlsaes ,,aled . ll{es ua}oqu IeJ nIAH 1s;001 'teqel 6ue46ur eln) 'uata4' 'nueioui Eln) '{ed 'lEqpes irl!undes eln)- ,. 'r1r unlnl ei{e1 lJt'tqnqp radqpeou Pel 0uts eltueM aulleq . se61 'e0a; dase4 qaqel .auennrI uel aut]eq a>;e0ueruo60u 0urs ueqenn0-qpMo EUe .qa00uau_qeD0uaut uel-eqpuelerd n41 aue0aquy'uB6ur{ed.0ueAob 0aroq aeqpeq0'rnldatual a0uennei(ue4 'ueqeleJi outlv'lnual.lnua{ looriue4 ,Jn,n,i,ni, I EJo 'selauaul {o}al rlrsed 'snle a4eqpund .{nda0u 0re{ 0lues oJetn,,"...qeqel !qluPI n' I r" flil,, ; ",,,',TJ, ;,' '0luEs a{ed 'e} n}saes ua]0qu {eJ e)ilund,, ^ IBd ore4 s $['votwT 'olues ng I)IInSHUS UltuS " '+-:'?1==-::i_: 'lV0 .Dured nrqes h7 glz /lt/ DZ*gZ op 6uepo1 elElfi 'tL Dualnd aueseJ aqels .n{t 0ueIe; ecetu a0undueres 0a6a1-0e6a; unlntr ..... qoo [rEl resa8 Sl ruaH 'iltzusal loqa net fiuls N e I n e I s yrri 0 u 1 s, * r, ;:#;'l l r:#'f, nfe eueselh 0u1 lpey 0u1s e_de qaqesl dntleny eqq fiuunp fiufiueg ry fluetejsniti .ns16aun.fiaunflued n4 uo 00u e u e/u epal,ttrts fiwunttrtr iyi4 'ualyqw Dle rueusalu nel nwetils ele4 es17 eueueusary .nwyeue rueusaru ta0ueq esll t11sfiutyy 4n1g 0yercw a4eqetsed s1e1 iril it ' rcns fiuarcwq,llilDl eles efiW .qaluaqp rususalu esq w;1el fiuntnp ntle fru1s fruorn fluetii estl qeqersea efiil en DlV.esll tueusalp fifiueq fiuts nwetqg .est7 fiuowa0u esrq D!!s nae4ls eqeta4 eleuad stel tllnnt fius auelil fluou eue en ,tllsflary 'n1e at1e1e0fruru fius auatlp anotl qelery'alnul aslep0fiuru esfiaewnt EJo rye elnw uesdas 1tttu114 'qeueqoilp npn4 0u1s uold-uqld a_uapryDt qlinq efi ,elEq . ueqlnl fiunw g1 n4e au11e[as 0i1s 'Dple/fie- ruendenu estq efi naPlg 'ns1ue1ns1frua 0w qeq walaO en a,ubi4 euerya/uaqp illerue adan-dannaed flp 0u1s etp-ery a4epntnw-es1q.*^ e0fruaes fiuadwaw aueO nqweii rye aselueqs qaqel eilsnw 6ur0ue1 'qauea naalill estq ailaqp aplue eytea ueta0ue4 e4es aqpaO fiuts tlu4aq uelqenfinay 'etrueil asnp fitp-t{ttp fiwsryafiued ua0ue4 esrT 'fiuany 0u1s Eue qtil uapes.4Pt Oufiueu 'nlrlse eusalt 0wqaqe4es rytuey estT fiuowa lel qlunt unel qnlndas uelpeg 't1ts0urX1 ,naelils eqe[ay eu7 aunqt auuue0 slapfifra psleq eto p?la^t alunpu DIV .nwqe4fiuel elo 0u 0u4t w- 0u ey w n 4 uo 0 flu'e Foaeq aury-'nwnleld t1eqfiu ue1 uepu nyuo00ue niueq anng 't1ts0urX1 ytttrg ^t1 :--:
kawilulengna Mas Heru priya kula tresnani." Nek seprana'seprene Yuyun mung salahe Heru marga dheweke ora ndeleng salahe dhewe. dheweke pitntur utama: "KenaPa mbok klilip ing mripate sedulurmu, balok ing mripatmu ora nangerteni." Kecut rasaning ati nyurasa makna ung-tembung iki, babarpisan d.uhake marang awake YuYun, iki dheweke ya wis tumindak Apuranen Dhik Ningsih, Mas Heru. Apuranen Bu GuruYuyun, Lisa *** :, lin ruang VIP ing rumah sakit ,durung iam bezoek, Yuyun mbludhus tanpa nggatekake dokter lan iuru rawat loro sing wis ana ing kono iadurunge. Yuyun mlayu nubruk Heru rsing ngathang-athang tanpa daya. plastik pating slawer nyambung a'wake Mas Heru karo alat-alat eleklronis maneka warna "Apuranen aku, Mas Heru.... Aku aja mbok tinggal maneh, Mas Heru.. .Heru......." ; Heru mung mesem kanthi r lambene sing pucet. Mripate ' kembeng-kembeng. Dheweke ,: nyawang Yuyun sajak ora percaya. "Matur nuwun, Ningsih.......... lemes. "Tak pasrahake Lisa Tak wenehake kabeh kanggo kowe lan 1isa......." , "Aku ora buluh donyamu. Aku mbutuhake penjenengan, Mas Heru. Aku mbutuhake Lisa. Ukumen awakku. Aku sing kejem. Aku sing jahat!! Kowe kudu waras, Mas Heru." "Maturnuwun: Maturnuwun ........ .., iki uripku sing bungah....... lan dhewe salawase urip, Dhik gsih........." swarane sangsaya donya palanyahan karanganmu wae, ta?" : "lya, mas, jroning pangulandaraku iaku ya tetep mlaku ing dalan bener. mung ngarang kanggo nggawe susahmu krana dhendhamku." "Kowe wis kasil, ta?" Heru mesem sedhih. "Apuranen aku, Mas, aku sing jahat......... Ukumen aku! !" "Dhik Ningsih........." swarane sangsaya lirih mripate merem dhipet. "Tangia, Mas. Ngadega, Mas! Aku mertohat, Mas. Ayo ditata bareng bareng sing wis morat marit iki....." "Bu Yuyun swarane bocah ngundhang jenenge ngerti-ngerti mlebu ing kamar kono. Dheweke Lisa. A[isa Prihatini. Ketok kuru banget awakq. "Lisa!! Lisa, sayang. Mrene!a, anakku......" Yuyun njerit ngundhang dheweke. "Mamaa....!" "Anakku.... !" Lisa mlayu nubruk Yuyun. Wong telu padha rerangkulan ftarrralo jroning tentrem lan anget. Tangane juru rawat nggered Yuyun lan Lisa, ngedohake saka ranjange Heru. Dokter mriksa awake Heru. Mripate Heru merem. Ambegane menggeh-menggeh. "Nyuwun tulung, dokter. Wilujengna kekasih kula. Kula nyuwun, dokter," "Kita sampun mbudidaya maksimal. Mangga kita ndonga kemawon. Kita pasrahaken sedaya ing astaning Pangeran. Amrih saenipun pasien punika dipun pindhah ing ICU supadaos pikantuk perawatan ingkang langkung intensif," ujare dokter. Heru karo ranjange disurung metu digawa menyang kamar lCU. Yuyun karo Lisa nguntit saka mburi. Sadawane mlaku menyang ICU Yuyun nyenyuwun: "Gusti, nyuwun pangapunten dosa- dosa kula. Nyuwun pangapunten dosa- dosanipun Mas Heru." Ndhuwur lawang mlebu ICU ana tulisan gedhe "KAMI BERUSAHA, ANDA BERD0A" [cunrhetl Tangane juru rawat nggeret Yuyun an Lisa, ngedohake saka ranjang Hera.. Djaka Lodans No 25 * 7l / ll / 70ll rtc @L.t