w w w . d a k w a h . i d MATERI KHUTBAH JUMAT BAHASA JAWA FAEDAH SHIYAM RAMADHAN Pemateri: Abdul Halim Tri Hantoro S.Pd.I َ َ ْ َ َ ْ ْ
َ َ َ َ ّ ِ ُد ْمَ نا َض َم َر َر ْ َ ل َع َج ى ِذ و ِة لا َو ِتا َ ك َ ا َر ْ ا لا ِ نأ ُد َ ' ‡ ُه َد ْح َو ُ• ‡ ِا َŒ ِا ‡ ل ض َض ْع َب لا ُ أ َو كْي ِ Œ ف ى ِذ †‡ا َن ِم ُه َم نا َض َم َر َر ْ Šلا َن ِم لا ِم أ َو ِما َر ِك †أ َو ِما لا ِر ْو ُ ظ ِع ْ¦َر ُ• ُ £ا َع § َس ْرأ ى ِذ ةَ لا. ¢ِ لِل ق َت ِب ْ أ ، ِ• َدا َب ِع ل َج َو ز َع ِ• ى َو ¸ ْي ِص ْو ن َو ْ ِµ " ِج رلا: تا ُسا نلا ا َ أ َ ¸ ب َر او لا ُ Ç † ق خ ي ِذ ل ق لا َ تا َو ًءا َسِن َو ا ً ل َءا َس ك ِث ا او ق ت ي ِذ ت ق َح َ• او تا او ُن َمآ َ أ َ لا ا َ Ç ق † تا او ُن َمآ َ أ َ ق َو َ لا ا َ Ç † Ò ِذ لو ق او ا او ق ف ْد ا ًم ى ِظ َع ا ف ُ Œو ُس َر َو َ ز ْو ا ق زا ف ق َد ْص خ َو ، ِ• ُبا َت ِك ِثْي ِدَ نإ أ ا † َد ْ ث َد ْ ة َع ْد ِب ٍة ã َو ،ا َ ÑÇ š š و ِتا َعا . ِما َي ِق ... َع ِم ل َع َج َو ٍض ْع َب ‡ا َو ِر ْو ُ † † َد ›ي َس Œ ْو ُس َر َو ُه ُد ْب َع ا ًد ّم َ š َ َ ْ
لا َو ِما َي ّصلا َر ْ طلا َر ْ Šلا نأ ُد َ ّ َ َ َ َ ‰ َ َ ْ َ َ ْ َ ْ ْ ُ ‰ َ
َ َ َ ْ ُ ذ ْو ُع أ ، ¬ا َع شلا َن ِم ِ© ِ † ت َو ث ْي َح ط ْي ك َرا َب ق لا ت ِنا ف
َ ُ َ َ ُ خ َو ٍة َد ِحا َو ٍس ½ ِم َق ن ْن ِم ْ ز اَ ¸ ل ف ل َع نِإ َما َحْر È َ ‡ا َو ِه ِب ¸ ْي ا ن ‡ِإ ÑÓ ِÐ ْس ‰م ْ أ َو ÑÒ ْو ُ ن ْو ُ Ñ" ن ل ْحِل ْصُي ا ًدي ِد َس لاَ أ ْ × ¸ ْ ْ ‡ا َجِر ا َمُ ث َب َو ا َ ½ ِم ¾ ْو ا ًبي ِق َر ْ َ َ ُ
Ê
نو ‡ َو ِهِتا ‡ ْو َ
Ò ِذ ق
ُ ُ ُ ُ ُ ِع ِطُي ْن َم َو ْ غَي َو ْ ¸ ¸ َبو ذ ْ ن ¸ ل ْر ِف
َ َ َ َ َ َ ً ُ َ َ ْ ْ ّ ّ َ ْ Ê ُ š ُى ْد َه ِى ْد َ ل َع • ... َص ٍد ّم َ Üا َ á َض ٍة َع ْد ِب á َض أ . ِرا ّنلا ã َو ، Œ Œ à ِ َ ْ ' َو ، َ ا ّ ِر ْو ُم ‡ Ú َس َو ِه ْي د ْع َب ا م َ َ ٌ َ ُ َ ّ ّ َ ُ َ ُ ّ ُ ً
Ñ Ñ
ã َو
ف
w w w . d a k w a h . i d Alhamdulilah sakmenika kita saget pepanggihan malih kaliyan wulan minulyo lan wulan barakah nggih punika wulan Ramadhan. Sedaya kerana takdir lan ma'unahipun Allah subhanahu wata'ala dhumateng kita sedaya mila kita tansah nyukuri. Shalawat lan salam mugi tansah katetepono dhumateng junjungan kita Rasulullah Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam, ingkang sampun paring margi pitedah nun inggih margi Islam ingkang sempurna. Amin. Mangga, kita sami tansah usaha ningkataken raos takwa dhumateng Allah subhanahu wata'ala kanthi netepi perintah-perintahipun lan nebihi sedaya awisan-awisanipun. Allah Ta'ala paring pangandikan, َ َ
َ ت ق َح َ• او تا او ُن َمآ َ ُ ‡ِإ ُ أ َ † "He para wong Mukmin kabeh, sira padha wedia ing Allah kalawan sajatining wedi, Ian sira aja padha mati, kajaba mati Islam." (QS. Ali Imran: 102) أ َو ِÐ ْس ‰م ْ Ñ" ÑÓ ÑÒ ْو ُ ‡ َو ِهِتا ن ْو ُ ْ
ن ق
ق Ò ِذ
لا ا َ Ç Jamaah shalat Jumat ingkang dirahmati Allah Alhamdulillah kita sedaya saget nindakaken ibadah shiyam kemaleh wonten ing tahun menika kanthi kahanan iman lan sehat wal afi at. Kedah sami dipun mangertosi bilih saben-saben tiyang Islam kang dipanggihake kaliyan wulan Ramadhan menika wonten kaleh kemungkinan. Setunggal, tiyang niku taksih kathah dosane sahingga kanthi ibadah Ramadhan Allah subhanahu wata'ala pingin ngapus lan nyuda dosane. Saking sahabat Abu Hurairah radhiyallahu 'anhu, ِه ِب ْ ن َ ذ ْن ِم َم د َ ق َ َ ت ا َم ُ Œ َر ِف ُ †ا َسِت ْحا َو ً †ا َ غ ً Óِإ َ نا َض َم َر َما َص ْن َم "Sapa wonge kang pasa krana dasar iman lan ngarep ganjaran saka Allah, bakal dipangapura saka dosane kang wis lewat." (HR. Al-Bukhari no. 38; HR. Muslim no. 760) 2
w w w . d a k w a h . i d Nomor kalih, tiyang niku sampun sahe ananging Allah pinggin ngundaki kesaenane sahingga dheweke nggadahi iman lan takwa ingkang inggil. ' Saking sahabat Abu Hurairah, bilih Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam paring sabda, َ َ
أ َ ِ¬ ُه ِه ِب ْي ِز ْج † أ َو ْ Œ َم َدآ ِ ‡ِإ ُ ف ، َما َي ›صلا Òا ِلَ × ْ
ن ِإ ã "Saben amalane anak turune nabi Adam bakal bali ganjaran marang dheweke kajaba pada, saktemene kuei duwek-Ku, lan aku sing bakal wenehi balesane." (HR. Al-Bukhari No. 1805)
Jamaah shalat Jumat ingkang dirahmati Allah Shiyam Ramadhan satunggaling fardhu saking Allah subhanahu wata'ala menika nggadahi hakekat ageng yaiku supados tiyang Muslim kulinten ngempet utawi nahan saka perkawis-perkawis ingkang diawisi Allah subhanahu wata'ala. Kranten tiyang Muslim sampun kulinten ngempet saking perkawis ingkang asalipun halal ananging wonten ing wulan Ramadhan dipun awisi kayadene dahar lan ngunjuk. Para ulama njelasaken babagan maknanipun shiyam: nahan utawi ngempet saka mangan lan ngombe, jima' sarta kabeh perkara kang bisa mbatalake wiwite saka terbit fajar dumugi angslupe srengenge karana niyat ibadah dhateng ngarsane Allah subhanahu wata'ala. Sedaya ulama paring defenisi inti shiyam nggih punika imsak, nahan lan ngempet. Sahingga menika sejatose hakekat syariat shiyam wonten wulan Ramadhan. Jamaah shalat Jumat ingkang dirahmati Allah Sanese shiyam Ramadhan nggadahi hakekat, semanten ugi shiyam nggadahi faedah ingkang minulya. Menika pinangka bukti bilih syariatipun Allah menika mesti ngandung faedah kangge panggesangan 3
w w w . d a k w a h . i d menungso. Syekh Abu Bakar Jabir Al-Jazairi wonten kitabipun Minhajul Muslim njelasaken bilih shiyam menika wonten 3 faedah: faedah ruhiyah, faedah ijtima'iyah, lan faedah badaniyah. Penjelasanipun sakmenika para rawuh. Setunggal: Faedah Ruhiyah Faedah ruhiyah shiyam wonten pinten-pinten perkawis ananging setunggal mawong ingkang paling penting, nggih punika ndidik sifat sabar. Dados shiyam menika pinangka tarbiyah Allah dhateng kawulane supados saya kuat lan kokoh sabare. Gesang wonten alam donya menika mbetahaken sangu sabar, kranten kathah ujian sing kedah dilampahi. Sabar menika wonten tiga renane; Sabar nindakke perintah Allah, sabar ninggalake kemaksiyatan lan sabar ngadhepu ujian saking Allah subhanahu wata'ala. Tiyang kang sabar dijamin ganjaran ingkang ageng sanget saking ngarsanipun Allah subhanahu wata'ala,
ٌ
ٌ
ٰ
ُض ْر é
à ا ْو ُن َس ْح ا َ Ò ِذ
ن ‰دلا ِه ِذ ٰه ْ ة َن َس َح ا َي تا او ُن َم ا َ لا ِدا َب ِعٰي Ò ِذ ق ì َر ْج ن ْو ُ ٍبا َس ِح ِ غ ِب ْ ا "Muhammad sira dhawuha! He para kawulaningsun kang padha iman, sira padha wedia marang Allah Pangeranira, wong kang padha becik tindake ana ing donya ini bakal padha oleh ganjaran becik. Bumine Allah iku jembar, wus samesthine wong-wong kang padha sabar iku tetep bakal kaparingan ganjarane kang tanpa wilangan cacahe!" (QS. Az-Zumar: 10) à َوُي ا َ Ó ِاۗ ¸ ب َر ا ْو لِلۗ ْ ة َع ِسا َو ِ ا َوۗ ْ
ا
َ ُ ْ Jamaah shalat Jumat ingkang dirahmati Allah Faedah Ijtima'iyah Faedah Ijtima'iyah utawi sosial saking shiyam Ramadhan nggih punika mbangun prinsip persamaan antawise sesami tiyang Islam. Sae tiyang 4 ُ ْ ق ل éصلا ِ
w w w . d a k w a h . i d sugih utawi mlarat lan sae rakyat biasa utawi pejabat. Sedayane ngraosaken ngeleh jalaran nindakake ibadah shiyam punika. Sahingga menawi sampun nggadahi raos kang sami samangkeh sager nggadahi empati lan simpati. Tiyang sugih kudu gelem nggatekake tiyang mlarat, faqir lan miskin. Kedah nyisihake sebagian saka bandhane kangge mbyantu tiyang faqir menika. Pejabat nggih mboten wantun sakpenake dhewe ngedalke kebijakan kang ngrekasakke rakyat kranten sampun sami-sami ngraosake ngeleh jalaran shiyam. Pramila bakal kacipta panggesangan ingkang rukun lan makmur wonten masyarakat lan negari. Langkung-langkung wonten ing akhire pasa kita wonten kewajiban zakat fi tri. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam paring nasehat dhateng sahabat Mu'adz radhiyallahu 'anhu nalika ngutus wonten Yaman, َ َ ُ ُ ً َ ْ َ ْ َ
ُ َضَ Ñ خْؤ ِÐ ْع أ ْم ُه ْ ت ، ْم ِ أ "Ajarana wong-wong kui kabeh bilih Allah wus majibake mbayar zakat saka bandhane wong-wong sugihe sak banjur bakal dibalekake marang wong- wong mlarate." (HR. Al-Bukhari no. 1331) ق َد َص ْم ِ ½ َ ... َع ‰دَ ل َع ُ ِÜا َو ْم فا َ ا أ ْن ِم غ ÊÇا َر ْم ِ ÊÇا َي ِن Ñî َو ْم ِ ْ à أ ذ ق ف ن ة ِ ِ ِ Faedah Badaniyah Terakhir faedah badaniyah shiyam Ramadhan nggih punika ndamel badan sehat. Kranten sumber penyakit menika ana ing lambung kamangka shiyam menika saget netralaken kahanan lambung. Jamaah shalat Jumat ingkang dirahmati Allah, Mekaten materi khutbah Jumat ingkang saget kawula sampekaken, mugi saget dados pitutur kang manfaat lan nasehat kang minulya kagem khatib pribadi lan jamaah samudayanipun. 5 َ ف
ُر ْو
ف
غ
لا َو ُه ُه
نِإ ُه ْو ُر ِف ْ غ َت ْسا َ ف ، ٍب w w w . d a k w a h . i d ã ْن ِم َ ِÐ ْس ُ ¢ ِ َ ْ ْ ُ › ُ ْ Êîا َسِل َو ْ ¸
ذ ن óا ِ ِ َ ِ¬ َ• ُر ِف ل َو ْ
ْ غ َت ْس َ َ ُ أ َو اذه ْ لْو ِ¬ ْو أ ق ق " ِح رلا.
ْ ُ KHUTBAH KEDUA ‡ ُه َد ْح َو ُ• َ َ َ َ َ ْ ْ
َ َ ُ َ ُه ُد ْب َع ا ًد م َ ö َر ُدَ ْ¦ أ َو ش أ Œ ْو ُس َر َو ل َص م ُه للا أ ، ِ• َدا َب ِع " ِج رلا: تا او ُن َمآ َ أ َ لا ا َ Ç Ò ِذ † غا م ُهللا ِÐ ْس ُ Ðِل ْر ِف ِة َو ْع دلا ُب ْي ِ š ق َ أ م ُه ¢ َب للا ل ف ل لا ا َنْب ›ن َج َو ش ِحا َو ف ت َو ،ا َنِت ل َع ْب ذ َو † ›ر ا َن ْي ل َع ا َه ْم ِ ÑÓ أ َو ،ا َ Ü ل ْب َه ا َن ب َر ق ا َنِت ذ َو ا َن ِجا َو أ ْن ِم ا َن ¢ ْع ل َع ْجا َو ٍ † ›ر ة ر أ ز Ñ{ ‰تلاو ،ى َد ُÜا ن ف َعلاو ، †إ م ُه أ ْس } ِغلاو ، للا فا ك ل ن ‰دلا à ا َنِتآ ا َن ب َر ة َن َس َح ا َي ذ َع ا َن ِق َو ة َن َس َح ِة َر ِخ à َو أ ُد َ أ ُد َ š ا َني ِب › أ َو ، ُ كْي ِ ' Œ ‡ِإ َ Œِإ أ َو ، ُه ُر ن ك ‡ ن ن ُ ُ َ › َ َ َ َ ُ Ò ›دلا ِم ْوَي ¬ا َع ت َو ك َرا َب š ا َن›ي ِب ... َع َو ٍد م َ ق َت ِب ْ ن َو ْ ف ِµ ... َع ن ¸ ْي ِص ْو َø ِب ت ْن َم َو ِ ¬ِإ ٍنا َس ْح ِ † ْم ُ ِŒآ ل َج َو ز َع ِ• ى َو ث ْي َح ق لا ت
÷
َ ُ َ ذ ْو ُع أ ، شلا َن ِم ِ© ِ † ط ْي ِنا
ْ ت ق َح َ• او ق ِÐ ْس£ا َو َ ¢ ِ َ ‡ِإ ÑÓ ِÐ ْس ‰م ْ ‡ َو ِهِتا أ َو ن ْو ُ ÑÒ ْو ُ Ñ" ق ن ¢ ِن ِم ْؤ£ا َو ِتا َ ‡ا ِتا َن ِم ْؤ£ا َو َ ½ ِم ِءا َي ْح ‡ا َو ْمُ ُ ُ ْ
Ê Ê
َù ق ٌع ْي ِ ْ ٌبْي ِر ْ ْ نِإ ِتا َو ْم
ك
›
ظلا َن ِم ا َن › ¬ِإ ِتا َ Ð ق َو ، َ أ َو ،ا َن ِبو † ِرا َص ْب ز ل ل َع ا َ Ç َ ك ِم َع ِنِل َ ث ُم ¢ ِن ، ِرو ‰نلا ،ا َن ِجا َو ك ْي ق ، ل ُب ُس َ † ِد ْها َو ،ا َن ِن ْي َب َتا ú َو ، ِم á سلا ْù à ا َن أ َو ،ا َن ِعا َ † َو ، َن ك ِر َ ط َب ا َم َو اَ ل أ ش ا َن " ِح رلا ُبا و تلا َت ل َع ْجا َو ، ُ Ò ِر ِكا أ َو ،ا َن ِبو ذ ْحِل ْص ý ا َم ½ ِم َر َ نِإ ا َن ْي ن ك أ ْ
¢ِل ِبا
Ðِل ا َن
¢ ِق ت ُ
ا ًما َمِإ َ
ِرا نلا َبا
[
‡ا
Ò ّدلا ِم ْوَي
w w w . d a k w a h . i d َ\ َو ِ ... َع َو ٍد م َ ِŒآ لا ›ب َر © ُد ْمَ £ا َع َ َ َ ت ْن َمَ و ِه ِب ْ َø ِب † ْم ُ ¬ِإ ٍنا َس ْح ِ ÷ ِ ْ َ َ ْ
¢ِ 7 ُ َ š ا َن›ي ِب ا ِن ن ْ
َ ... َع ُ• ... َص َو أ َ †ا َو ْع َد ُر ِخآ َو َ