KABUDAYAN PANGANGGENING SUSUK WONTEN ING MASARAKAT KECAMATAN NGLEGOK, KABUPATEN BLITAR Satya Ardi Yudha 12205244034 SARINING PANALITEN Panaliten menika gadhah ancas (1) kangge mangretosi kalangan masarakat menapa kemawon ingkang ngangge susuk, (2) kangge mangretosi kadospundi proses mlebetipun susuk dhumateng tiyang ingkang ngangge, (3) kangge mangretosi menapa kemawon pantangan tumrap tiyang ingkang ngangge susuk, (4) kangge mangretosi paedah susuk tumrap tiyang ingkang ngangge (5) kangge mangretosi pamanggih masarakat Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar bab kawontenanipun susuk. Panaliten menika kalebet jinis panaliten deskriptif kualitatif. Caranipun ngempalaken data mawi cara penelitian berperanserta, wawancara mendalam, saha dokumentasi. Pirantining kangge ngempalaken data ngginakaken camera, hp, saha catetan lapangan. Manawi cara anggenipun ngesahaken data ngginakaken triangulasi metode saha triangulasi sumber. Lajeng anggenipun nganalisis data ngginakaken analisis induktif. Asiling panaliten menika nedahaken bilih (1) kalangan ingkang ngangge susuk menika sadaya kalangan, saking kalangan andhap dumugi kalangan inggil, (2) prosesi mlebeting susuk menika ngangge ubarampe sekar telon wangi saha japa mantra tartamtu ananging prosesipun mlebet boten saged dipunpenggalih kanthi akal sehat, prosesi menika kaperang dados tiga: (a) prosesi saderengipun pasang susuk, (b) prosesi nalika pasang susuk, (c) prosesi sasampunipun pasang susuk (3) pantangan panganggening susuk wonten sakawan werni : (a) pantangan sadanguning tigang dinten, (b) pantangan sadanguning satunggal minggu, (c) pantangan sadanguning gesang, (d) boten wonten pantangan, (4) paedah susuk wonten tiga wonten ing panaliten menika, inggih menika: (a) paedah susuk minangka pengobatan, (b) paedah susuk minangka tambahing kekiyatan, (c) paedah susuk minangka pengasihan, (5) pamanggih masarakat menika kapendhet saking gangsal golongan, inggih menika : (a) tokoh agami Islam, (b) tokoh agami Kristen, (c) tokoh agami Katholik, (d) budayawan, (e) masarakat pangangge susuk piyambak. Pamijining Tembung: susuk, prosesi, pantangan SUSUK AS A CULTURE IN NGLEGOK DISTRICT, BLITAR ABSTRACT The purpose of this research are: (1) to know the community that using susuk, (2) to find out how susuk can entry to the body of the person who uses susuk, (3) to determine the restrictions for people who uses susuk (4) to determine the 1
benefits for people who uses susuk (5) to determine public opinion of Nglegok Subdistrict, Blitar regency about susuk. This is a descriptive qualitative research. The data collection technique was done by research of participate, in-depth interviews, and documentation. Device to collect data is camera, hp, and field notes. The data was validated by a triangulation method and triangulation of sources, while the data analysis was done through the analysis inductive technique. The results of the research are: (1) people who uses susuk are from every age, (2) the procession for entry susuk is using ubarampe, sekar telon wangi and using magic formula but this process could not to think of common sense. The procession was divided into three parts: (a) procession before put in susuk, (b) the procession when put in susuk, (c) the procession after put in susuk. (3) Prohibition for use susuk are four types: (a) prohibition for three days, (b) prohibition for a week, (c) prohibition for the longest of life, (d) there is no prohibition. (4) The benefits of susuk are: (a) for a treatment, (b) for strength, (c) for affection, (5) public opinion are taken from five categories: (a) Religious leader of Islam, (b) Religious leader of Christian, (c) religious leader of Catholic, (d) cultural, (e) community of susuk. Keywords : susuk, procession, prohibition A. Dhasaring Panaliten Kabudayan inggih menika salah satunggaling warisan saking leluhur ingkang dipunginakaken wonten ing pagesangan samenika. Kabudayan menika temurun saking wekdal satunggal dhumateng Salah wekdal salajengipun. ingkang satunggaling kabudayan wonten inggih ing pagesangan menika kabudayan bab mistik. Mistik menika perkawis ingkang boten saged dipungayuh kaliyan penggalih manungsa ananging kahananipun wonten saha nyata (Yana, 2012: 25). Mistik menika saged maneka warna wujudipun saged wujud roh lelembut ingkang mapan ing sadengah papan, saged awujud papan ingkang wingit, jimat, sihir, saha ilmu hitam.Salah kabudayan mistik satunggaling jaman ingkang misuwur saking rumiyin dumugi samenika inggih menika susuk. sampun turun Susuk kalebet kabudayan amargi perkawis menika sejatosipun sampun wonten katindakaken saking jaman rumiyin, ananging kawontenan susuk katingal menika langsung kanthi permana. Susuk menika wonten paedahipun, ingkang sapisan ingkang ngangge susuk menika kekiyatanipun saged nambah, paedah salajengipun saged tuladhanipun nambah pamoripun, kangge remen dolanan asmara supados lawan jenis saged langkung tresna saha susuk menika minangka piranti usada kangge tiyang ingkang gerah. boten saged tiyang tiyang ingkang Ing bab menika susuk limrah dipunangge dening masarakat Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar. Kangge nyengkuyung sadaya padamelanipun menika, saking kalangan tartamtu nalika nindakaken namung padamelanipun ngangge pribadi kekiyatanipun ananging ugi ngangge pambiyantu kekiyatan tuladhanipun ngangge susuk menika. Susuk ing Kecamatan Nglegok, Kabupaten boten sanes, 2
Blitar maneka warna jinisipun, ananging saben-saben susuk wonten pantanganipun piyambak. Pantangan menika kedah dipunugemi dening susuk. ingkang ngangge tiyang Susuk menika mlebet dhateng badan kanthi ingkang gadhah kekiyatan saha ngelmu bab susuk. Tiyang ingkang nglebetaken susuk menika ngangge japa mantra tartamtu, satemah boten saben tiyang saged nglebetaken susuk. lantaran tiyang ing nginggil gayut kaliyan susuk ing Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar, susuk menika wonten keunik- an piyambak perkawis menika saged nambah kekiyatan gayut kaliyan sugesti tumrap tiyang ingkang ngangge. Penelitian menika ugi pamanggih masarakat ngengingi kawontenan saking mapinten-pinten susuk kalangan, tuladhanipun tokoh agama saking agami Islam, Kristen saha ingkang Katolik, saha ngangge tiyang berpendidikan tuladhanipun budayawan. Adhedhasar andharan amargi ngandharaken lajeng susuk piyambak, ingkang tiyang Adhedhasar dhasaring panaliten saged wonten nginggil pramila kapendhet wosing prakawis. Wosing prakawis wonten panaliten menika antawisipun kados makaten. 1. Kalangan masarakat menapa ngangge kemawon susuk? ingkang 2. Kados pundi proses mlebetipun susuk dhumateng tiyang ingkang ngangge? 3. Menapa kemawon pantangan tumrap tiyang ingkang ngangge susuk? 4. Menapa kemawon paedah susuk ingkang tiyang tumrap ngginakaken? 5. Kadospundi pamanggih masarakat Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar bab kawontenanipun susuk? Gegaran Teori 1. Pangretosan Kabudayan Miturut Koentjaraningrat (1990: 181), kabudayan menika inggih tembung Sanskerta saking menika "buddhayah" wujud saking tembung jamak "buddhi" ingkang tegesipun "akal utawi budi". Dados kabudayan menika sadaya akal utawi budi ingkang dipunlampahi kanthi turun temurun. ugi Perkawis dipunsengkuyung dening teorinipun 144), Koentjaraningrat (2009: ngandharaken ingkang bilih inggih menika sadaya kabudayan saha asiling tindakan, gagasan, ingkang karya manungsa pasinaon kaginakaken wonten ing pagesangan masarakat saha pandom pagesangan. saking manungsa kasebut kangge dipundadosaken 2. Pangretosan Folklor Folklor menika salah satunggaling kabudayan ingkang kathah dados panaliten. (2006: 58), Miturut Endraswara folklor saking kalih tembung inggih tembung "folk" menika "lore" tegesipun ingkang tegesipun tradhisi. Dados folklor menika satunggaling wujud saking ingkang dipunsebaraken kanthi gethok tular. Miturut Dundes lumantar Danandjaja (1986: 1) ngandharaken bilih folk tiyang inggih menika saperangan ingkang gadhah titikan gayut kaliyan titikan pengenal kadosta fisik, sosial, saha kabudayan saged mbedakaken klompok satunggal saha klompok sanesipun. objek saking rakyat saha rakyat tradhisi satemah 2
3. Pangretosan Susuk bab menika ing Wonten dados saged tembung susuk mapinten-pintem Teges teges. ingkang sapisan susuk minangka balen nalika dol tinuku, lajeng susuk minangka kondhe kangge sindhen, lajeng kalebet samubarang mistik ingkang mlebet dhumateng Miturut Endraswara (2006: 111), "magis kekuatan sebuah artinya (gaib). Mereka superinderawati kemampuan mempunyai supranatural". Saking andharan kalawau bilih susuk menika gadhah kekiyatan tumrap tiyang ingkang ngangge. Bab menika dening ugi 576), (1939: Poerwadarminta ngandharaken bilih susuk inggih perangan menika ingkang mlebet kadosta dhateng badan sarana kangge mantra utawi japa ingkang paedahipun saged paring doya tartamtu. Ancas susuk menika kangge nambah kekiyatan saha nambah langkung bagus. Ing kasunyatanipun boten namung bagus kemawon jaler ananging susuk manawi kanggge tiyang estri saged langkung ayu. susuk ingkang badan. supranatural dipunsengkuyung satunggaling emas tumrap tiyang B. Cara Panaliten Panaliten Kabudayan Panganggening Susuk Wonten ing Masarakat Kecamatan Nglegok, salah Kabupaten Blitar menika satunggaling ingkang ngginakaken metode panaliten deskriptif kualitatif. Miturut Bogdan saha Taylor wonten ing (Moleong, 2011: 4), panaliten kualitatif inggih menika metode panaliten ingkang ngasilaken data deskriptif, wonten ing panaliten menika ngandharaken panaliten asiling data saking susuk ingkang dipuntliti kanthi cara apa adanya inggih menika ngewahi saking wiwit wujudipun pungkasan panaliten panaliten. Panaliten menika mapan wonten ing Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar ingkang mapan wonten ing sisih kidulipun argo Kelud. Panaliten menika wekdalipun boten wonten Nalika paugeranipun. ngawontenaken panaliten, panaliti sowan dhateng dalemipun sadaya informan satunggal baka satunggal ingkang dados objek panaliten. Data dipunpendhet panaliten menika narasumber saking wawancara mawi pengamatan saha dokumentasi. berperanserta Sumbering data ingkang dipuntliti inggih menika masarakat ingkang ngangge susuk saha dhukun susuk. Cara manggihaken informan wonten ing panaliten menika mawi cara purposive sample utawi sampel bertujuan. Miturut Arikunto (1985: 98) ngandharaken bilih "sampel bertujuan dilakukan dengan cara mengambil subjek bukan didasarkan atas strata, random atau daerah tetapi didasarkan atas adanya tujuan tertentu". pambiyantu Piranti ngempalaken data mawi kamera ingkang awujud handphone utawi camera digital minangka kangge mendhet gambar, kertas cathetan kangge nyathet manawi wonten perkawis-perkawis ingkang wigatos, ngrekam saha kangge ingkang pacelathon wawancara awujud handphone utawi tape recorder. Caranipun ngempalaken data panaliten menika wonten pengamatan ginakaken boten susuk dumugi cara piranti ing cara 3
berperanserta, wawancara mendalam, saha dokumentasi. Cara ngesahaken data wonten panaliten menika metode ginakaken triangulasi. Miturut Moleong (2011: 330), ngandharaken bilih triangulasi inggih menika cara utawi teknik ngesahaken data saperlu kangge nandhingaken ngecek satunggaling data data sanesipun. Wonten ing panaliten menika ngempalaken data mawi triangulasi metode saha triangulasi sumber. Cara nganalisis data wonten ing panaliten menika ginakaken analisis induktif. Analisis induktif menika satunggaling penalaran utawi pamanggih panaliten salebeting (Endraswara, 2006: 30). Andharan kasebut ugi kadhukung dening Muhadjir (2000: 176), ngandharaken bilih analisis data induktif inggih menika analisis data spesifik saking ingkang dipundadosaken lapangan unit-unit dipun- kategori-aken. utawi saha salajengipun C. Asiling Panaliten Saha Pirembagan Asiling panaliten adhedhasar saking panelitian berperanserta, wawancara mendalam kaliyan dhukun susuk, pangangge susuk, saha saha masarakat dokumentasi. 1. Wujuding Susuk a. Susuk Emas Wujud susuk emas menika arupi jarum. Kangge angsal susuk menika kedah mundhut wonten ing satunggaling toko emas. Wonten ing Kecamatan Nglegok menika wonten toko boten nyamektakaken emas kangge susuk. Awit saking menika nalika badhe mundhut emas kangge susuk kedah umum emas ananging 4 pados nyamektakaken. b. Susuk Intan Cara angsal susuk kasebut wonten ing toko emas ingkang sami kaliyan susuk emas wonten ing inggil. Susuk intan menika wonten kalih jinis, menika ingkang bedakaken sae reginipun. Saya awis intanipun. Nalika kualitas saking wonten toko emas menika, panaliti boten saged mirsani intan ingkang sanes amargi intan ingkang sanes menika perkawis ingkang wigatos, boten sembarang tiyang saged nyuwun intan ingkang sae. c. Susuk Berlian tingkat kejernihan Kualitas saha beda-beda, berlian gumantung pangangge kaliyan susuk. Saking mapinten-pinten jinis susuk berlian, ingkang bedakaken berlian satunggal kaliyan berlian sanes saking sisi reginipun. Wonten ing padintenan berlian menika tumrap ingkang mewah perkawis tiyang awam. Awit saking menika berlian jarang kaangge kaliyan masarakat kangge susuk, amargi reginipun ingkang awis. d. Susuk Wesi Kuning Wujudipun susuk kuning menika sami kaliyan emas, ananging susuk menika werninipun langkung jene. Dhukun susuk angsal susuk wesi kuning menika tirakat Piyambakipun ingkang nglampahi ritual kangge nyuwun susuk kasebut. Kathah ingkang pasang susuk wesi kuning menika kangge nyambut damel wonten ing dunia perbesian. e. Susuk Bulu Perindu Miturut ingkang gadhah susuk bulu perindu, wujuding bulu perindu toko emas ingkang saya ing dados menika lantaran dangu. satunggaling
menika kados kumis kucing (sanes kumis kucing tetaneman). kasebut sami kaliyan wesi kuning ingkang gadhah kekiyatan inggil. Susuk menika liar manawi boten karawat kanthi susuk sae. Saderengipun kasebut kapasang, kedah kalerem rumiyin antawis 3-5 dinten supados langkung jinak. Bulu perindu menika saged dados babon, tegesipun saged nampi perkawis ingkang sae saha saged nampi perkawis ingkang boten sae. f. Susuk Welut Putih Susuk welut putih menika angsal mawi cara nyuwun dhateng Ratu Pantai Selatan mawi cara ritual tartamtu. Susuk menika paling kathah kaangge dening maling. Susuk menika gadhah paedah bilih nalika sampun kakepung dening tiyang kathah, saged medal kanthi ingkang ngepung kasebut tiyang pirsa, saged mlayu kados welut ingkang lunyu. Susuk menika caranipun mlebet dhateng badan kanthi cara dipundhahar. g. Susuk Cacing Kanil Susuk menika angsal kanthi cara nyuwun dhateng Ratu Pantai Selatan mawi cara ritual tartamtu. Saking susuk mapinten-pinten menika mapan wonten level ngandhap piyambak. Susuk menika asring kapasang dening tiyang ingkang cara pados rejeki kanthi cara bersetubuh. Susuk menika saged gadhah paedah kangge pemikat lawan jenis. Manawi wonten tiyang ingkang gadhah ngelmu nginggil, mirsani tiyang ingkang pasang susuk cacing kanil saged secara langsung. Susuk cacing kanil menika gampang asring kamanungsan, ingkang kapirsani dening gadhah seserepan ngelmu mistik. susuk, ing tegesipun tiyang Susuk menika mlebet dhateng badan manungsa kanthi cara kausap wonten ing badan saha ngangge pambiyantu japa mantra. 2. Wekdal Efektif Panganggening Susuk Sasanesipun wulan Sura tumrap tiyang tambahing ngelmu utawi kangge nglampahi perkawis ingkang sakral, tiyang Jawi ugi gadhah wekdal wulan Rajab susuk. ananging kangge pasang Wekdal menika karaos paling efektif kangge kekiyatanipun saking susuk kasebut supados saged kekiyatanipun. langkung Manawi tiyang ingkang mangretos pitunganipun mesthi pados wekdal kasebut kangge pasang susuk. Sadaya susuk menika mesthi wonten wekdal susuk kasebut kekiyatanipun kirang, kirang ical menika ananging mandhap kekiyatanipun. Sasanesipun susuk menika gadhah pantangan piyambak-piyambak, manawi wonten satunggaling tiyang ingkang melanggar satunggaling pantangan kasebut, susuk kasebut boten langsung ical saking badan kekiyatanipun menika ananging kirang. Awit saking menika bilih kekiyatan saking susuk ing badan menika kirang wonten cara kangge ngonduraken susuk kasebut. Caranipun menika kanthi cara ritual. Ritual menika awujud siram ngangge toya leri (toya bekas reresik uwos) utawi siram ngangge sekar setaman wekdalipun malam utawi malam Sura satunggal satunggal Syawal. 3. Ubarampe Susuk panganggening Wonten susuk utawi mlebetipun susuk dhateng badan, dhukun susuk asring Jawi kangge nambah inggil ingkang tegesipun boten kekiyatan ing 5
supados ginakaken panganggening ancasing saged maksimal. susuk menika Dhukun nalika susuk menika mlebetaken susuk wonten ing badan ubarampe, manungsa ginakaken tuladhanipun sekar telon wangi. Nalika panaliti menika pasang susuk satunggaling salah wonten dhukun wonten ing Kecamatan Nglegok menika, panaliti ugi kedah nyamektakaken sekar telon wangi. Sekar telon wangi menika wonten tiga isinipun, inggih menika sekar kenanga, sekar mawar, saha Ingkang sapisan sekar kanthil. menika ingkang sekar kenanga tegesipun menapa kemawon ingkang dados kekarepan utawi gegayuhan sageda kena utawi saged kasil. Sekar mawar tegesipun menapa kemawon samubarang ingkang mapan wonten ing badan sageda keluar utawi medal saking badan. Ingkang pungkasan menika tegesipun sekar kanthil menapa kemawon kekarepan utawi gegayuhan ingkang dipunkajengaken sageda kumanthil wonten ing manah. 4. Kalangan Pangangge Susuk Pangangge susuk menika kathah susuk kangge ingkang ngangge nyengkuyung padamelanipun, kadosta tiyang ingkang remen sepak bola, sopir, kuli bangunan, ugi wonten ingkang dados pembalap ugi ngangge susuk. Dados kalangan ingkang saged kadudut saking kalangan kawula alit dumugi kalangan nginggil. Ingkang kalangan inggil menika tuladhanipun para pengusaha, artis, saha pekerja ingkang wonten ing instansi. Sadaya kalangan ingkang ngangge susuk menika gadhah ancas piyambak- susukipun, ngangge piyambak langkung kathah susuk kaginakaken ubarampe saking ing ngangge susuk kangge nambah kekiyatan amargi wonten ing papan panaliten menika kathah ingkang nyambut damelipun kasar kadosta sopir saha kuli bangunan. 5. Prosesi Mlebeting Susuk Kangge nglebetaken susuk menika betahaken piranti dhukun susuk. tiyang susuk menika Dhukun ingkang ingkang gadhah ngelmu langkung tiyang inggil biasa. Prosesi mlebetipun susuk menika boten saged dipunpenggalih utawi boten saged dipunpersani kanthi permana. Prosesi mlebetipun susuk menika saged kawastanan mistik. Susuk ingkang mlebet dhateng badan kausap wonten ing badan manungsa lajeng saged ical sanalika, perkawis menika saged kawastanan Piranti mlebetipun susuk kasebut ngangge awujud mantra rapalan. Mantra ingkang kawaos saking dhukun kasebat boten saged kawaos kanthi sora amargi mantra menika dados privasi saking dhukun kasebut. Prosesi menika kaperang dados 3, inggih menika: a. Prosesi Saderengipun Pasang tiyang tinimbang magic. tartamtu, saged Susuk Ingkang wiwitan dhukun susuk nglampahi prosesi dedonga rumiyin konjuk Gusti Maha Agung. Ancasing dedonga menika supados anggenipun nglebetaken susuk sageda gancar. Dedonga kasebut ugi nyuwunaken dunga tumrap tiyang ingkang badhe pasang susuk. Wonten ing ngajeng dhukun kasebut wonten saperangan sekar telon wangi. Sekar telon wangi supados dipunparingi lantaran kasebut gegayuhan saking tiyang ingkang badhe pasang susuk sageda kasil. b. Prosesi Nalika Pasang Susuk dedonga, telon sekar 6
Piranti mlebetipun susuk menika lumantar piranti sekar kanthil saha minyak susuk. Susuk emas menika kalebetaken wonten ing sekar kanthil lajeng kausap wonten ing badan. ingkang boten ngangge Wonten piranti sekar kanthil, perkawis menika gumantung kaliyan dhukun susuk piyambak-piyambak. Susuk menika kausap saha dhukun susuk menika maos japa mantra tartamtu. Wonten ingkang ngangge minyak susuk minangka sarana pambiyantu kangge susuk. mlebetipun Sasampunipun kausap susuk kasebut sampun ical saking cepengan dhukun saha sampun mlebet dhateng badan. c. Prosesi Sasampunipun Pasang Susuk Sasampunipun pasang susuk menika pangangge susuk kedah nglampahi dhukun pantangan-ipun saged supados sampurna kerjanipun wonten ing badan. Pantangan awujud boten pareng degan toya sadanguning tigang dinten. 6. Pantangan Tumrap Pangangge saking kasebut susuk ngonjuk Susuk Pantangan panganggening kaperang dados sakawan, menika: a. Pantangan sadanguning tigang susuk inggih dinten Pangangge susuk nalika ngangge susuk boten angsal dhahar pisang, inggih menika kepok. Ngengingi pantangan menika dados susuk privasi piyambak. dhukun susuk menika gadhah pandangan ngelmu ngengingi piyambak kejawen. menika Pantangan sadangunipun namung tigang dinten kemawon. Sabibaripun tigang dinten sampun bebas badhe dhahar menapa pisang saking dhukun Saben-saben 7 kemawon, pisang kepok ugi kaparengaken. b. Pantangan semanten ugi dhahar sadanguning satunggal minggu ingkang Salajengipun pantangan satunggal minggu, dangunipun pantangan wujudipun menika dhaharan ingkang kedah dipuntebihi. ing Ingkang pantangan seminggu menika boten angsal dhahar pisang emas, timun, kecambah, saha toya kelapa. Sadaya kasebut wejangan saking dhukun susuk. Panaliti ugi taksih dereng mangretos kenging menapa boten amargi angsal dhahar kasebut, perkawis kasebut dados privasi- nipun susuk piyambak. c. Pantangan gesang kaangge wonten saking dhukun sadanguning Wonten ing pantangan sadanguning gesang menika jinisipun pantangan beda-beda. Pangangge susuk menika ingkang boten kenging dhahar pisang ron kelor. Pantangan pisang emas saha ron kelor sampun turun temurun. Pisang emas menika manawi dados satunggal kaliyan susuk menika, paedah susuk saged ical. Tiyang ingkang pasang susuk ugi boten mangretos kenging menapa ingkang kedah dados sirikan pisang emas saha ron kelor. d. Boten wonten pantangan Susuk menika wonten ingkang boten wonten pantanganipun, gumantung kaliyan andharan saking dhukun susukipun. Dados perkawis menapa kemawon dipunparengaken, boten wonten pantangan ingkang awujud saking dhaharan utawi pantangan sanes. umum menika pantangan gumantung saking dhukun susuk piyambak-piyambak, amargi emas saha Secara
saben gadhah tiyang menika kekiyatan badan ingkang beda-beda. Sanajan susuk ngangge dhukun susuk ingkang sami, saben-saben tiyang ingkang pasang saged beda-beda susuk menika pantanganipun, gumantung badanipun pangangge susuk kasebut. 7. Paedah Panganggening Susuk Paedah panganggening susuk menika kaperang dados tiga, inggih menika: a. Paedah minangka susuk nalika pasang Pengobatan Pengobatan wonten ing bab menika minangka salah satunggaling cara supados badan ingkang karaos kirang rosa dados rosa, saged nambah kekiyatan nalika badan menika sakit. Wonten ing padintenan susuk saged pengobatan. Bedanipun kangge menika ketingal nalika saderengipun pasang sasampunipun. Saderengipun pasang susuk menika langkung gampil sayah saha gampil keju gerah. Sasampunipun pasang badan ingkang gerah saestu langkung kiyat saha boten gampil sayah. Tiyang ingkang ngangge susuk menika ugi boten mangretos saestu susuk kasebut saged damel langkung kiyat. b. Paedah saha badan ingkang Susuk Minangka Tambahing Kekiyatan Wonten ing bab susuk minangka tambahing kekiyatan tegesipun susuk tambahing minangka sarana ingkang kekiyatan saking badan susuk saras supados tikel kekiyatanipun. Bab menika beda dados kaliyan pengobatan. Pengobatan menika saking badan ingkang sakit kasusuk supados saras saha kiyat kangge menapa kemawon, ananging ing bab menika saking badan sehat supados lajeng katambahi langkung susuk ingkang 8 langkung kiyat utawi tikel kiyatipun. Susuk supados kiyat menika jumbuh ingkang pasang kaliyan panaliti susuk kekiyatanipun supados nambah. c. Paedah Susuk Minangka Pengasihan Susuk minangka pengasihan menika susuk menika nedahaken bilih kangge narik kawigatosan tiyang sanes. Susuk menika kaangge dening tiyang nalika badhe ngadepi tiyang. ingkang kaadhep menika Tiyang saged langkung tresna, narik kawigatosan, saha tiyangipun langkung gumati. pengasihan menika kangge narik kawigatosan dening tiyang sanes. Wonten ing bab menika narik kawigatosaning tiyang estri. Tiyang estri ingkang dipunremeni menika kersa dening tiyang ingkang pasang rumiyin menika cuek. Miturut dhukun susuk, susuk pengasihan saged ngrubah aura tiyang. satunggaling susuk pengasihan Panganggening aura menika satunggaling tiyang. 8. Pamanggih langkung susuk sanajan saged ngewahi Masarakat Ngengingi Kawontenan Susuk Kangge jangkeping panaliten, panliti menika nyuwun pirsa masarakat tumrap kawontenan susuk wonten ing pagesangan masarakat. Susuk menika ing pagesangan masarakat. Awit saking menika pirsa dhateng tokoh masarakat ingkang gadhah seserepan inggil magepokan kaliyan panaliten. a. Tokoh Agami Islam Salah tiyang satunggaling ngandharaken bilih pitados kaliyan Ananing kawontenan paring piyambakipun wejangan bilih sadaya kekiyatan saestu wonten panaliti nyuwun susuk. menika
manungsa menika saking Allah SWT. Manungsa manawi gadhah kekiyatan, piyambakipun langkung cedhak SWT. kaliyan Allah Manungsa menika kedah emut bilih kekiyatan menika minangka titipan saking Allah SWT saha sadaya kekiyatan boten wonten ingkang nandhingi kekiyatan saking Allah SWT. Sejatosipun susuk minangka sarana tambahing kekiyatan, ananing kekiyatan menika saking Allah SWT. Manungsa boten kenging pitados kaliyan saged dadosaken manungsa musryik. Tiyang Islam manawi pasang susuk menika hukum-ipun makruh. b. Tokoh Agami Kristen Salah satunggaling tokoh ggami Kristen ngandharaken bilih tiyang Kristen boten angsal ngangge susuk, amargi susuk menika mlebet kuasa setan. Awit saking menika boten kalih kaparengaken menika kapitadosan kapitadosan saha kuasa kapitadosan kuasa Allah. Tiyang Kristen menika boten kaparengaken mengIllahkan sanes sanesipun kuasa Allah. Tiyang susuk menika ingkang ngangge boten trep kaliyan ajaran Al-Kitab dipunangge. Manawi ingkang ingkang wonten kedah ngangge dipunemotaken perkawis kasebut boten jumbuh kaliyan Al- Kitab. c. Tokoh Agami Katholik Sasanesipun saking agami Islam saha Kristen, ugi wonten pamanggih saking tokoh agami Katholik kangge jejangkeping panaliten. Wonten ing salebeting agami Katholik menika susuk menika manawi ngangge hukum-ipun dosa. Perkawis kasebut susuk amargi nggaduh inggih setan kekuasaan tiyang Kristen susuk menika bilih boten iman trep kaliyan ajaram saking agami Katholik piyambak. Manungsa menika sampun pikantuk qodrat ingkang sae, awit saking menika bilih wonten ingkang pasang susuk, perkawis kasebut melanggar qodrat. Manungsa sampun angsal nikmat ingkang sae, awujud badan ingkang jangkep saha saged maneka warna Bilih panganggenipun. manungsa ngangge susuk menika boten saged katampi dening agami Katholik. Manungsa boten angsal nglanggar qodrat saking Gusti Maha Agung. Qodrat manungsa menika kedah dipunangge sasaenipun, boten kenging nambahi saha ngirangi pinaringan saking Gusti Maha Agung. d. Budayawan Kathah ingkang pitados kaliyan kawontenan susuk salah satunggaling menika budayawan. Susuk wonten ing pagesangan masarakat menika kados kabudayan ingkang misuwur saha ngrembaka saking wekdal saha wekdal salajengipun. Susuk menika dados samubarang ingkang gadhah satunggaling kekiyatan tiyang. dados Susuk menika samubarang piyandel. Wonten ing tegesipun bab menika, piyandel ing satunggaling tiyang dipungadhahi satunggaling ingkang jiwa percaya diri bilih piyambakipun gadhah kekiyatan ingkang linuwih utawi daya linuwih. Wonten ing bab piyandel menika kaperang dados kalih, inggih menika awujud ingkang piyandel samubarang ingkang sinebut jimat (tuladhanipun saha keris), akik salajengipun piyandel awujud japa susuk menika mantra. Manawi kalebet kekalihipun amargi susuk saking ngelmu saged medalaken satunggaling 9
menika awujud samubarang ingkang menika nglebetaken nalika ginakaken tartamtu. japa mantra Dados susuk menika satunggaling ingkang dipungadhahi kabudayan masarakat dening minangka kekiyatan ingkang saged nambah percaya diri satunggaling tiyang. e. Masarakat Pangangge Susuk Susuk menika sampun ngrembaka wonten ing tlatah Kabupaten Blitar. sarana minangka Susuk panyengkuyung padamelan. Susuk dening dipunpitadosi menika masarakat wonten amargi paedahipun. Paedah menika awujud antawis wonten bedanipun saha saderengipun sasampunipun Susuk menika dados perkawis biasa tumrap tiyang kaliyan perkawis mistik. Pangangge susuk kathah ingkang sampun buktikaken kekiyatan saking susuk. Awit saking menika pangangge susuk boten namung masang satunggal susuk kemawon, ananging mapinten-pinten susuk ingkang mapan wonten badan. Susuk kasebut saged maneka warna panganggenipun kabetahan saking pangangge susuk piyambak. ngangge ngangge. ingkang remen saha D. Panutup 1. Dudutan ingkang Adhedhasar sampun kalampahan kanthi irah- irahan "Kabudayan Panganggening Ing Masarakat Susuk Wonten Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar", saged dipunpendhet dudutan ingkang badhe kaandharaken wonten ing ngandhap menika: a. susuk menika Wujuding wonten kalih jinisipun inggih menika susuk alit saha susuk ageng. Susuk ageng menika tuladhanipun kikir, panaliten linggis, waja, pacul, kayu, saha gotri. Ingkang kalebet susuk alit inggih menika berlian, mutiara, saha sato kewan samber ilen. Wonten ing panaliten menika ingkang kapanggihaken panggangening susuk saking emas saha susuk intan. Sasanesipun ingkang tumbas kadosta emas saha intan, ugi wonten ingkang nyuwun dhumateng Ratu Pantai Selatan. ingkang nyuwun menika Susuk kadosta welut putih, wesi kuning, bulu perindu, saha cacing kanil. Lajeng kalangan tiyang ingkang sadaya susuk menika ngangge ing panaliten kalangan. Wonten dipunpanggihi ingkang ngangge susuk menika siswa ing pawiyatan, lajeng buruh tani, paraga bal, lajeng wonten sopir, pembalap motor, kuli bangunan, pamegas rikma, saha swastawan. b. susuk ngangge ubarampe telon wangi, ingkang wosipun saking sekar telon wangi inggih menika sekar kanthil, sekar mawar, saha sekar kenanga. Susuk kalebetaken wonten ing pori-pori kulit saha ngginakaken tartamtu. Perkawis japa mantra menika mistik amargi boten saged dipunpenggalih dening akal sehat manungsa. c. panganggening susuk wonten ing panaliten menika maneka warna, gumantung dening susuk andharan piyambak. Wonten pantangan susuk ingkang sadanguning tigang dinten, satunggal lajeng minggu, lajeng sadanguning gesang, saha wonten ingkang boten gadhah pantangan. Pantangan saben tiyang pantangan menika emas, intan, tiyang Prosesi mlebetipun sekar Pantangan saking dhukun sadanguning beda-beda, 10
menika awujud boten angsal dhahar dhaharan tartamtu. d. Paedah panganggening susuk menika maneka warna, wonten ing panaliten menika kapanggihaken tigang werni paedah inggih menika susuk kangge pengobatan, lajeng kangge tambahing kekiyatan, saha susuk kangge pengasihan. e. pamanggih Salajengipun masarakat menika maneka warna saking agami Islam, Kristen, saha katholik menika beda-beda. Wonten Islam menika boten ing agami lajeng hukum-ipun, wonten saha agami Kristen salebeting Katholik boten kaparengaken amargi perkawis ngangge susuk menika boten trep kaliyan ajaran Al-Kitab. Wonten malih pamanggih masarakat inggih menika budayawan, bilih susuk menika kados kabudayan dados ngrembaka, ingkang piyandel. Pamanggih kabudayan sanes susuk susuk menika piyambak, ingkang satunggaling kabudayan ngrembaka. Kabudayan panganggening susuk menika biasa katindakaken amargi taksih wonten tiyang ingkang saged pasang susuk saha kathahipun ingkang ngangge susuk. 2. Implikasi Asiling panaliten menika kangge nggambaraken susuk ingkang wonten ing Kecamatan Nglegok, Kabupaten Blitar. Panaliten menika kalangan ngandharaken masarakat ingkang ngangge susuk, susuk, prosesi pantangan tumrap tiyang ingkang paedah ngangge susuk, panganggening saha ngengingi pamanggih masarakat kawontenan susuk. Masarakat kathah saking pangangge bilih tiyang kabudayan nalika pasang susuk, ingkang pitados kaliyan kawontenan susuk wonten ing padintenan amargi sampun mbuktikaken piyambak bilih susuk kasebut gadhah paedah kangge pagesangan. panyengkuyung Kabudayan susuk menika ngrembaka awit tiyang ingkang ngangge susuk saha tiyang ingkang saged pasang susuk utawi kawastan dhukun susuk. taksih kathahipun 3. Pamrayogi ingkang Asiling sampun kalampahan menika tebih saking kasampurnan, amargi panaliten menika temtunipun tiyang kersa paring winatesipun seserepan ngengingi susuk. Kathah kersa tiyang ingkang dipunwawancara, saking panaliten menika wonten salajengipun supados pados tiyang ingkang kersa dipunwawancara saha cacahipun ingkang langkung kathah. Wonten ing bab sanes panaliten menika taksih enggal saha awis-awis karembag wonten ing panaliten saha kabudayan saged ingkang ing Kecamatan Nglegok mliginipun saha Kabupaten Blitar umum-ipun. panaliten tembung boten awit ing ngandharaken tuwuh wonten Kapustakan Arikunto, 1990. Suharsimi. Manajemen Penelitian. Jakarta: Rineka Cipta. _______. 1985. Prosedur Penelitian Praktik. Pendekatan Suatu Yogyakarta: Bina Aksara. Endraswara, 2006. Penelitian Metodologi Kebudayaan. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Suwardi. 11
_______. Jawa 2010. Folklor Macam, Bentuk, dan Nilainya. Jakarta: Penaku. _______. 2006. Mistik Kejawen dan Sinkretisme, Sufisme dalam Budaya Spiritual Jawa. Yogyakarta: Narasa. Simbolisme Fitrianto, Dian. 2015. Skripsi S1. Piwulang Laku 41 Dina Wonten Ing Paguyuban Ilmuning Gusti Klaten. Desa Wiro, Bayat, Program Studi Pendidikan Bahasa Jawa, Jurusan Pendidikan Bahasa Daerah, FBS-UNY. Huda, M. Dimyati. 2008. Disertasi S3. Mitos dan Refleksi Budaya Masyarakat Pemahaman Terhadap Paranormal (Kajian Realitas Sosial Dalam Era Perubahan dan Perkembangan Masyarakat Islam Jawa). Progam Pascasarjana, Universitas Merdeka Malang. James, Danandjaja. 1986. Folklor Indonesia. Jakarta: PT. Pustaka Grafitipres. Koentjaraningrat. 1990. Pengantar Ilmu Antropologi. Jakarta: PT. Rineka Cipta. _______. 2009. Pengantar Ilmu Antropologi. Jakarta: PT. Rineka Cipta. Muhadjir, Noeng. 2000. Metodologi Penelitian Kualitatif. Yogyakarta: Rake Sarasin. Moleong, Lexi J. 2011. Metodologi Penelitian Kualitatif. Bandung: PT. Remaja Rosdakarya. Poerwadarminta, W. J. S. 1939. Baoesastra Djawa. Batavia: J.B Wolters' Uitgevers-Maatschappij N. V. Sugiyono. 2015. Metode Penelitian Kuantitatif, Kualitatif, dan R&D. Bandung: Alfabeta. Sukardi. 2006. Penelitian Kualitatif- Naturalistik Dalam Pendidikan. Yogyakarta: Usaha Keluarga. Yana. dan Pandangan Hidup Orang Jawa. Yogyakarta: Bintang Cemerlang. 2012. Falsafah 12