Khutbah Idul Adha piwulang wigati saka kanjeng nabi Ibrahim F R O M T H E F I T Z G E R A L D S Abul Aswad Al Bayaty, B.A
Khutbah Idul Adha 10 Dzulhijjah 1445H "Piwulang Wigati Saka Kanjeng Nabi Ibrahim 'alaihissalam" Kaserat dening ; Abul Aswad Al Bayaty, B.A 0
ِﻢ ْ ِﺣ َ ّﺮﻟا ﮟ َﻤ ْﺣ َ ِ
ّﺮﻟا ِﻪﻠﻟا ِﻢ ْﺴِ ﺎَﻛ َﺮَ ُﻪُ َو ِﻪﻠﻟا ﻪ َﻤ ْﺣ َر َو ُ ْﻢُﻜ ْ َﻠ َﻋ ُمَ َ ّﺴﻟا ﺳ ِروُﺮ ُ ﺼُ ْﻞِﻠ ْ ﮟ َﻣ َو ﺳَ ٔا َو ُﺪ َﻬ ْ ﮟ ِﻣ ْ
ںَ ٔا
ِﻪَ ّﻠﻟﺎِ َو ﺼ ُﻣ ّﻞ ِ ََ ﺳ ِﺮ َ دﻮ ُﻌَ َو ْﺴَ ْ ﻌَ ،ُەُﺮ ِ ُﻪَ ّﻠﻟا ِە ِﺪ ْﻬ َ ُ ، ُﻪَﻟ َ ، ُﻪَ ُە َﺪ ْﺣ َو ْ ، ُﻪَﻟ َ ّﻠﻟا َ َو ْﺴَ ِﻌَ ُﻪُ ِﻟﺎ َﻤ ْﻋَ ﮟ َﻣ ٔا ،ﺎَ ںَ ٔا َﻪٰـَﻟِ َ ٕا ْ
َ ِّ ٕا
، ِﻪَ ّﻠﻟ ُە ُﺪ َﻤ ْﺤَ ٔ َﺳ ٮﺎَ ﺳَ ٔا َو ُﺪ َﻬ ْ ُﻪُﻟﻮ ُﺳ َر َو ںِ ٕا َ ٔا ِﺴُ ْ ،ﺎَ ََ ى ِدﺎَﻫ َﺪ ْﻤ َﺤْﻟا َ ّ
ﮟ ِﻣ َو
، ُﻪَﻟ
ُە ُﺪ ْ
ّﻤ َﺤ ُﻣ
َﻋ ا ًﺪ َ
ںﻮ ُﻤِﻠ ْﺴ ُﻣ
َ ٔا َو ْﻢُ
َ ِّ ٕا
ﻮ ُﻤَ ﮟُ
َ َو ُ ﺎ َ ، ِﻪِ َﺣ َ ّ َﻪَ ّﻠﻟا ا َ اﻮُ ّ َﻣٓا اﻮُ ﺪَ ّﻟا ﮟ ِ َ
َ ٔا ﺎ َﻬُ ّ ﺎ َ َ ٔا ﺎ َﻬُ ﺪَ ّﻟا ى ِ َﻛ اًﺮ ِ ْﻢُﻜ ْ َﻪَ ّﻠﻟا َ ٍﺲ ْ ا َو َ اﻮُ ِﻣ ﺎ َﻬ ْ ﺣ َو َﻠ َ ںﻮُﻟ َءﺎ َﺴَ ِﻪِ ْﻢُﻜ َ ﺣ َﻠ َ َو ، ًءﺎ َﺴِ ِ ﺎً ﮟ ِﻣ ە َﺪ ِﺣا َو ، ٍ ﺪَ َﻪَ ّﻟا ّﻠﻟا ى ِ ا َ اﻮُ ِﻣ ﺎ َﻤ ُﻬ ْ َﻪَ ّﻠﻟا ﻟا ُسﺎَ َو َ ںِ ٕا َر ﺎ َ ُﻢُﻜَ ّ َ ّ ّ ّ ْ
،ﺎ َﻬ َ ًﺎ َ ر ﺣ ْو َ ، َمﺎ َﺣ ْرَ ْٔا َو َ ﺪَ ّﻟا ﮟ ِ ٔا ﺎ َﻬُ ْﻢُﻜَﻟ ﺣِر َ ّ ّ َ
ںﺎَﻛ
َﻠ َﻋ
َر
ْﻢُﻜَﻟﺎ َﻤ ْﻋَ ٔا ّﻣَ ٔا ﺎ َ ﺎ َ ا َ اﻮُ ﮟ َﻣ َو ، ْﻢُﻜَ ً ْﻮَ ْﺢِﻠ ْﺼُ ،ا ًﺪ ِﺪ َﺳ َو ْﻢُﻜَﻟ اﻮُﻟﻮُ َﻣٓا اﻮُ د ُ ﻮُ ّ ّ َ
َﻪَ ّﻠﻟا رﺎَ ر ْﻮَ اً َ ْﺪ َ ﺎ ًﻤ ِ ﻌ َ ْ ْﺮ ِ َو ، ُﺪ ْﻌَ ِﻊ ِﻄُ ﻄ َﻋ ُﻪَﻟﻮ ُﺳ َر َو َ ْ
ُﻪَ ّﻠﻟا ﯽَ ّﻠ َﺻ ﻪ َﻋ ْﺪِ ٍ ّﻞُﻛ َو َ ٍﺪ َ ّﻤ َﺤ ُﻣ ﻪ َﻋ ْﺪِ ،ٌ ، ِﻪَ ى ْﺪَﻫ َﺮ ْ ﺣ َو َ َﺪ ْﺤ ُﻣ ّﻞُﻛ َو ﺎ َ ،ﺎ َﻬُ ﻟا ِرﺎَ ى ْﺪ َﻬْﻟا ْ ﺳ َو ْٔا ّﺮ َ ﺻ ﻪَﻟَ َ ِﻛ ٮﺎَ ِر ْﻮ ُﻣُ ّﻠﻟا ِﺪ َﺤْﻟا ِ ُ ِ ُ َﺪ ْﺤ ُﻣ ﻪ َ َ ٍ َ ٍ ﯽ ِ ّ ٯ َﺪ ْﺻَ ٔا ، َﻢَ ّﻠ َﺳ َو ٕﺎَ ںِ َ َ ّ
ِﻪ ْ َﻠ َﻋ ﺻ ﻪَﻟَ َ ،ٌ َ ّﻞُﻛ َو konjuk wonten ingkang sampun nyipta, ngarsanipun Allah ta'ala. Dzat ngreksa, lan murba masesa jagad saisinipun. Shalawat sarta salam mugi tansah katetepaken, kaparingaken kagem panutaning umat, mustikaning jagad. Pajenenganipun kanjeng nabi agung Muhammad shalallahu 'alaihi wa sallam. Sumrambah kagem para kulawangsanipun, para sahabatipun, Ingkang tansah setiya lan tuhu nindakaken sunnah sunnahipun ngantos dumugi puputing jaman. Sedaya puja pangalembana lan para pendherekipun. Amin ya rabbal alamin. rahimani wa rahimakumullah. Para bapak, para ibu, mbah kakung, mbah putri, pak gedhe, mbok gedhe, pak cilik, mbok cilik, kangmas mbakyu lan adik adik sedaya inkang tansah dipun rahmati dening Allah ta'ala. Kaum muslimin wal muslimat Dinten punika surya kaping sedasa wulan Dzulhijjah 1445H. Pinangka salah satunggalipun dinten ingkang minulya. Kalawingi surya kaping sanga, wulan dzulhijjah, kita sedaya nindakaken shiyam 'Arafah. Ingkang kautamanipun saged ngicali dosa lan kalepatan, 2
setahun ingkang kepengker, lan setahun ingkang badhe dumugi. Kanjeng nabi agung Muhammmad shalallahu 'alaihi wa sallam dhawuh : ُە َﺪ ْﻌَ ِﻪَ ّﻠﻟا ﯽَﻠ َﻋ َ ّﻟا ﯽ ِ ِﺴَ ّﺴﻟا َو َ ﻪَ ُ َ ْﺣَ ٔا َ ُﻪَﻠ ْ َﺮ َﻋ ﻪَ َ ّﻟا ﯽ ِ َ ِم ْﻮ َ ُمﺎ َ َﻜُ َﺮ ّﺴﻟا َ ﻪَ ِﺻ َ ںَ ٔا ْ
"Pasa ing dina Arafah iku ingsun arep arep ana ngarsane Allah bisa nglebur dosa setahun kepungkur, lan setahun kang bakal tumeka." (HR Muslim : 1162) kita lumampah sesarengan dhampyak dhampyak, guyub saeko kapti. Tumuju papan minulya punika. Sinambi ngumandhangaken lafadz takbir. Ngagungaken, nginggillaken, lan mulyakaken ingkang murba masesa asmanipun Allah ta'ala. Dzat mobah musiking jagad saisinipun. Ingkang sampun kathah maringi kanugarahan tanpa petungan lan tanpa wilangan kagem kita sedaya, rinten kelawan dalu. Ewondene ing dinten punika, Satemah suwanten takbir keraos umyung, ngebaki bawana salumahe jagad, sakurebe langit. Bumi geter, langit kedher, karana prabawanipun takbir ingkang jumedhul saking pundi pundi papan ; Allahu akbar, Allahu akbar, lailaha illallahu Allahu akbar, Allahu akbar walilahil hamd. 3
rahimani wa rahimakumullah, para bapak, para ibu, kangmas mbakyu idul adha ingkang lan adik adik sedaya jama'ah shalat tansah dipun rahmati dening Allah ta'ala. Yektosipun sedaya prastawa haji, semanten ugi Qurban, Menika dipun tindakaken karana mundhi dhawuhipun Allah ta'ala. Supados kita sedaya tansah mendhet tepa palupi lan tepa patuladhan saking kanjeng Nabi Ibrahim 'alaihissalam. Allah ta'ala dhawuh : Kaum muslimin wal muslimat ُﻪ َﻌ َﻣ ﺪَ ّﻟا َو ﮟ ِ َ
ِ َﻢ ِﻫا َﺮْ ٕا ﯽ ِ َﺴ َﺣ ﻪَ ٌ ە َﻮ ْﺳُ ٔا ٌ ْﻢُﻜَﻟ َ ْ ﺎَﻛ ْﺪَ "Yekti tumrape sira kabeh ana tepa patuladhan becik ana sajroning Ibrahim lan para pendhereke." (QS Al Mumtahanah : 4) Piyambakipun Anbiya' utawi ingkang dados bapakipun para nabi tedhak turunipun nabi Ibrahim antawisipun : Nabi Ishaq, nabi Ya'qub, nabi Yusuf, nabi Ayyub, nabi Yunus, nabi Musa, nabi Harun, nabi Ilyas, nabi Ilyasa', nabi Dawud, nabi Sulaiman, nabi Zakariya, nabi Yahya, nabi Isa. Menika sedayaketurunanipun kanjeng nabi Ibrahim saking garwa siti Sarah. pinangka Abul lan rasul. Para nabi Ewondene saking garwa siti Hajar, piyambakipun kagungan tedhak turun antawisipun, nabi Isma'il, semanten ugi kanjeng nabi agung Muhammad shalallahu 'alaihi wa sallam. 4
Ibrahim ugi anggadhahi kautaman ingkang sakelangkung kathah. Sinebat wonten salebetipun hadits ingkang shahih : Kanjeng nabi :لﺎﻗ ِءاﺮﺳﻹا ِﺔ ﱠﺼِﻗ ُﷲ ﱠﲆﺻ َﻢﻴﻫاﺮﺑﺈﺑ ﺎﻧأ ِﺲَﻧأ ﻲﻓ ٍﻚﻟﺎﻣ ُﷲﻪﻨﻋ ِﻦﺑ ﻦﻋ َﻲ ِﺿَر )) :ﻢﱠﻠﺳو ﱠﲆﺻ ﺢِﺘُﻔﻓ اذﺈﻓ ﺎﻨﻟ ُﷲﻪﻴﻠﻋ ﻪُﻠُﺧﺪﻳ ﻮﻫ اذإو ،ِرﻮﻤﻌﻤﻟا ِﺖﻴﺒﻟا هَﺮ ْﻬ َﻇﱃإ اًﺪﻨﺴ ُﻣ ﻢﱠﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ (( ﻪﻴﻟإ نودﻮﻌﻳ ﻻ ٍﻚَﻠ َﻣ َﻒْﻟأ نﻮﻌﺒ َﺳ ٍمﻮﻳ ﱠﻞُﻛ "Saka Anas bin Malik radhiyallahu anhu nalika nyaritakake nabi Muhamammad Isra' Mi'raj, prastawa shalallahu 'alaihi wa sallam dhawuh ; kanjeng Banjur dibukakake kanggo aku lawange langit kapitu. Dumadakan ing kana ana nabi Ibrahim kang nembe sumendhe ana ing Baitul Ma'mur. Lan Baitul Ma'mur iku dileboni dening pitung puluh ewu malaikat saben dinane, kang wis mlebu ora bakal bali maneh selawase." (HR Muslim : 162). Semanten saperangan alit saking kamulyan lan kutaman peparingipun Allah ta'ala dhumateng nabi Ibrahim. Ngantos dipapanake wonten langit kapitu, langit ingkang paling ingil. Lan dipapanake wonten ing Baitul Ma'mur kang minulya. Sesarengan kaliyan para malaikat ingkang minulya. 5
sedaya anggadhahi pepinginan nggayuh keslametan lan kamulyan wonten ngarsanipun Allah ta'ala. Kedah tansah ngupadi, saha ndherek tindak lampahipun kanjeng nabi Ibrahi tepa patuladhan saking 'alaihissalam. Tansah mendhet Ibrahim panggesangan lan piwucalipun kanjeng nabi 'alaihissalam. Pramila saking punika, menawi kita Wonten ing kalodhangan ari dinten punika, khatib badhe ngaturaken saperangan saking piwucal wigati tilaranipun kanjeng nabi Ingkang prayoginipun tansah kita sinaoni, kita amallaken lan kita gethok tularaken dhumatang sanak kadang, tangga tepalih saha mitra pitepangan sanesipun. Ibrahim 'alaihissalam. 1. Sepisan : Tansah nggatosaken perkawis tauhid lan ajak ajak sanak kadang supados manembah dhumateng Allah. Sarta nilar sedaya sesembahan sanesipun Allah ta'ala. Menawi kita sampun madhep mantep ngucap kalimat syahadat, lila legawa dados pendherekipun kanjeng nabi agung Muhammad shalallahu 'alaihi wa sallam. Kita kedah samekta ing gati, sawega ing diri. Ngibadah manembah namung dhumateng Allah ta'ala. Lan nilaraken sedaya sesembahan sanesipun Allah. tukang ramal, pesugihan, jimat, sesajen, pancenan, wiwitan, larung sesaji, gendam, pelet, sedaya kapercayan syirik, klenik, lan khurafat kedah kita singkiri. Sedaya brahala, dukun, takhayul 6
Umat islam manembahipun, ngibadahipun, nyuwun pasrah pengayomanipun, bongkokanipun namung dhumateng Allah ta'ala. Menika ingkang dipun wastani Aqidah Tauhid. Lan adeging negari kesatuan republik Indonesia ingkang kita tresnani menika. Ugi karana linambaran aqidah Tauhid ; Berdasarkan Ketuhanan yang Maha Esa. nyuwun rejekinipun, Allah ta'ala dhawuh nyariosaken aturipun kanjeng nabi Ibrahim dhumateng ramanipun : ﻪ َﻬِﻟٓا ً ْﺻَ ٔا ﮟِ ُﻣ ﺎ ًﻣﺎَ ٍ
َ رٓا َر َ ٔا َ ﺤَ ﺪ ِ ﯽ ِ َﻣ ْﻮَ ﺻ ٍلَ َ َ ِٔ ِﻪِ ِ ُﻢ ِﻫا َﺮْ ٕا ا َرَ ٔا َلﺎَ ُ ّ ِ ﯽ ٕا َو َ َ دِ ٕا َو ْ "Lan (elinga sira kabeh) nalika Ibrahim matur marang ramane kang aran Azar ; Dhuh kanjeng rama, punapa paduka andadosaken brahala pinangka sesembahan ?. Yektosipun kula nemahi paduka lan para pendherek paduka mapan wonten salebetipun margi ingkang sasar." (QS Al An'am : 64). Semanten ugi kita, menawi kepingin slamet kados nabi Ibrahim 'alaihis salam. Kedah tansah setya lan tuhu ngibadah lan manembah dhumateng Allah kemawon. Tansah gegondhelan dhumateng aqidah Tauhid, lan tansah ajak ajak kulawarga kita sumingkir saking sedaya tumindak kesyirikan. Punapa kemawon wujud lan bentukipun. 7
2. Ingkang angka kalih : Tansah nglembah manah lan suba sita nalika ngaturaken dakwah Tauhid. Tauhid punika boten namung piwucalipun nabi Muhammad, boten namung piwucalipun nabi Ibrahim. Ananging ugi dados piwucalipun sedaya para nabi lan para Rasul. Allah ta'ala dhawuh : ًﻻﻮ ُﺳَر ٍﺔ ﱠﻣُأ ﱢﻞُﻛ ﻲِﻓ ﺎَﻨْﺜ َﻌَﺑ ْﺪَﻘَﻟَو َتﻮُﻏﺎ ﱠﻄﻟا اﻮُﺒِﻨَﺘْﺟاَو َﻪﱠﻠﻟا اوُﺪُﺒ ْﻋا ِنَأ "Lan yekti Ingsun wus ngutus marang saben saben kaum sawijining rasul, supaya kaum mau ngibadah marang Allah lan mlayu ngadoh saka sesembahan saliyane Allah." (QS An Nahl : 36). Tauhid pinangka kunci keslametan wonten alam ndonya lan akhirat. Kita sedaya dicipta, diparingi rejeki dening Allah. Pramila nyembahipun, ngibadahipun namung dhumateng Allah kemawon. kadang, mitra pitepangan tumuju aqidah Tauhid. Kedah ngagem cara ingkang andhap asor, nglembah manah, tata krama, sopan lan suba sita. Sebab Tauhid punika pinangka santun, piwucal kesaenan, Pramila kedah dipun aturaken kanthi cara cara ingkang sae ugi. Lan nalika kita ngajak sanak 8
Allah ta'ala dhawuh nyariosaken aturipun kanjeng Ibrahim dhumateng ramanipun. Nalika ajak ajak nabi tumuju aqidah Tauhid ; ْ ٔﺎ َ ِ َ ْﻢَﻟ ﺎ َﻣ ِﻮ َﺳ ﺎ ِﻢْﻠ ِﻌْﻟا ﮟ ِﻣ َ
ﺎ ًﻃا َﺮ ِﺻ ﺣ َءﺎ َ ﯽِ ِﺪ ْﻫَ ٔا ِ ﯽ ٕا ْﻌِ ﯽِ ﺎَ َ ْﺪَ ّ َ َ ٔاﺎ َ َ ِ "Dhuh kanjeng rama, yekti kula sampun pinaringan ngelmu ingkang dereng nate diparingaken dhumateng paduka. Prayoga paduka tumut dhumateng kula, kula badhe nedahaken margi ingkang leres." (QS Maryam : 43). Imam Ibnu Qayyim Al Jauziyyah rahimahullah satunggalipun ulama ingkang kondhang misuwur jayeng bawana, ngendika nalika nafsiraken ayat niki : ؛ ﺪﻋ ەرﺎﻋ ﻢﻠﻋ ﻄﻟٔا
ﻞﻫﺎ ﺣ ٕا ەرﺎﻌﻟا :ﻪﻟ ﯽﻟٕا ە ﺪﻫ ﻞ ﮟﻋ
ﻪ ٕﺎ ﻞ ﻢﻟ لﺪﻋ Ibrahim boten matur dhumateng ramanipun : Pak sampeyan ki bodho ora duwe ngelmu. Malah nabi Ibrahim nyingkiri tetembungan kasar menika. Lan langkung milih tetembungan ingkang paling alus." (Bada'iul Fawa'id : 3/133). "Kanjeng nabi 9
3. Ingkang angka tiga : Tundhuk, mbangun miturut dhumateng sedaya dhawuhipun Allah ta'ala. Islam menika kados ingkan sinerat wonten kitab Al ushul Ats Tsalatsah : ﻪ َﻋﺎ َ ، ِ ّﻄﻟﺎِ ِﻪِﻠﻫَ ُﻪَﻟ ُدﺎ َ ِا َو ِ ﮟ ِﻣ ﺴﻟا ﺮ ٔا َو ِ َ
، ِﺪ ِﺣﻮَ ﻟﺎِ ﺤﻟا َو ّ ُصﻮُﻠ ُ ِﻪَ ّﻠِﻟ ُمَﺴ ِ ە َءا َﺮَ ُ ﻟا َو ﺳِا "Pasrah marang Allah kanthi tauhid, tundhuk marang Allah kanthi ketaatan, lan mlayu ngadoh saka kesyirikan sarta pelaku kesyirikan." (Al Ushul Ats Tsalatsah seratanipun Syeikh Muhammad bin Abdul Wahhab). Kanjeng nabi Ibrahim punika satunggalipun piyantun ingkang anggadhahi raos tundhuk lan mbangun miturut dhumateng Allah ta'ala. Dhawuh arupi menapa kemawon dipun tindakaken kanthi perwira, lan ikhlas. Nalika dipun dhawuhi dening Allah ta'ala supados nggethok tularaken aqidah Tauhid. Piyambakipun sendika dhawuh, senadyan diincim badhe dipun pidana obong dening raja Namrud. Senadyan nyawa dados tebusanipun. Piyambakipun boten gigrik, boten ajrih, boten mundur selangkah, boten goreh, boten rongeh, boten gampang kapilut kahanan kiwa tengen. Madhep mantep, ngadeg jejeg, kanthi perwira lan tansah nyuwun pambiantunipun Allah ta'ala. Sinebat wonten satunggalipun riwayat : 10
Saking Ibnu
Abbas radhiyallahu
anhuma piyambakpun ngendika ;
((لﯾﻛوﻟا مﻌﻧو
ﻪﻠﻟا
ﯽﺴﺣ
:رﺎﻟا
ﯽ
ْﻟُ ٔا ﯽ ِ
ﯾﺣ ﮟ
مﯾھارﺑإ لوﻗ رﺧآ نﺎﻛ)) Biyen mula tetembungan pungkasan kang dingendikakake dening nabi Ibrahim nalika diuncallake ana satengahing geni ; Allah iku cukup pinangka pepundhen ku kang ngayomi lan dadi sabecik becik e Dzat kang aweh pitulungan." (HR Bukhari : 4564). Tumuli Allah ta'ala dhawuh dhumateng geni kados ingkang kasebat wonten kitab suci Alqur'an : ِ َﻢ ِﻫا َﺮْ ٕا ﯽَﻠ َﻋ ٰ ﺎ ًﻣَ َﺳ َو ا ًد ْﺮَ ﯽِ ﻮُﻛ ُرﺎَ ﺎ َ ْﻠُ ﺎَ "Ingsung (Allah) dhawuh : Hei geni, sliramu dadio adhem lan nggawa keslametan kanggo Ibrahim." (QS Al Anbiya' : 69). Semanten ugi nalika didhawuhi nilar garwanipun Siti ingkang nembe ngandhut wonten satengahipun Hajar Ibrahim ugi manut. padhang pasir ingkang garing. Nabi Malah malah nalika Allah ta'ala dhawuh supados nabi Ibrahim mragat putranipun ingkang kinasih asma nabi Ismail. Kanjeng nabi Ibrahim ugi sendika dhawuh. Dipun sebat wonten salebetipun kitab suci Al Qur'an : ى َﺮَ ٰ دﺎ َﻣ ا َ ﻄﺎَ ْﺮ ُ دَ ٔا ْ ُﺤَ َ َ ٔا ﯽ 11 ٓ ِمﺎَ َﻤْﻟا ﯽ ِ ى َرَ ٔا ٰ ِ ﯽ ٕا ٓ ٰ ُ ﯽَ َ ّ
ٰ ﮟِﺮِ ّﺼﻟا
ﮟ ِﻣ
ُﻪَ ّﻠﻟا
ﺳ َءٓﺎ َ
ںِ ٕا
ﯽِ ٓ َﺳ ُﺪ ِ ﺤَ ٔﻮُ ُﺮ َﻣ ْ ﺎ َﻣ ا ْﻞ َﻌ ْ َ ٔﺎٓ َ ِ َلﺎَ "Anakku ngger Isma'il, yekti aku weruh ana sajroning pangimpi (aku nampa dhawuh lumantar wahyu) supaya aku mbeleh awakmu, piye penemumu le ? (Ismail mangsuli) ; Dhuh kanjeng rama, paduka tindakaken dhawuh kalawau. InsyaAllah paduka badhe nemahi kula kanthi palilahipun Allah, kalebet peranganipun tiyang ingkang sabar." (QS Ash Shafat : 102). Ing dinten punika Allah ta'ala boten dhawuh dhumateng kita supados mragat anak. Ananging mragat sato kewan Qurban pinangka ibadah. Lan Qurban menika pinangka pangibadahan, pangabekti lan ketundhukan kita sedaya dhumateng Allah ta'ala. Boten badhe nyuda jatah rejeki kula panjenengan sedaya babar blas. Malah kepara dados jalanan rejeki kita dipun bukak jembar wiyar amba bawera. Menawi tiyang tiyang kafir sami mragat sato kewan diujubaken kagem brahala, setan, dhemit, papan papan ingkang angker lan wingit. Sebab manembah dhumateng setan. Dados kawulanipun setan. Ewondene umat islam, para pendherekipun kanjeng nabi agung Muhammad shalallahu 'alaihi wa sallam. Mragat sato kewan nanung dipun aturaken kagem Allah ta'ala kemawon. 12
ﮟ ِﻤَﻟﺎ َﻌْﻟا
ٮ َر
ِﻪَ ّﻠِﻟ
ﯽِ
ﺎ َﻤ َﻣ َو
ىﺎ َ
ْﺤ َﻣ َو
ﯽ ِﻜ ُﺴُ
َو
ﯽِ
َ َﺻ ںِ ٕا
ْﻞُ "Dhawuha sira hei Muhammad ; Yekti anggen kula shalat, anggen kula mragat sato kewan, anggen kula urip, anggen kula mati, kula pasrahne sedaya kagem Allah ta'ala. Dzat ingkangmurba masesa jagad saisinipun." (QS Al An'am : 162) 4. Ingkang angka sekawan : Tansah ndongakaken kesaenan dhumateng anak putu. Kanjeng nabi Ibrahim boten nampi kamulyan lajeng dipun rengkuh piyambak. Ananging piyambakipun tansah dhumateng keslametanipun anak putu. nggatosaken Pramila saking punika kitab suci Al Qur'an kebak pandonga panyuwunan ingkang dipun aturaken dening nabi Ibrahim 'alaihissalam dhumateng Allah ta'ala. Pandonga supados anak putu diayomi saking tumindak syirik. ِﻣٓا ﺎً َﺪَﻠَ َمﺎﺻَ ﻟا ﺪـﻫ ا َ ﻞ َﻌ ﺣا ںَ ٔا ٔا ﻌَ َﺪُ
ٮ َر
ُﻢﻫاﺮِ ٕا َلﺎ َو َ ﯽِ َ ّ ﯽُ ﺣا َو دِ ٕا َو ''Lan elinga nalika Ibrahim ndonga : Dhuh Allah Pangeran kula, paduka dadosaken negari niki pinangka negari ingkang aman. Lan paduka tebihaken kula lan anak putu kula saking manembah dhumateng brahala." (QS Ibrahim : 35). 13
Pandonga supados anak putu sregep shalat. ِءﺎﻋ ُد َو َ َ ﻞَ ّ ﺎَ َر ّ ﯽَ د ر ُ ّ ﮟ ِﻣ َو
ە َ
ّﺼﻟا
َﻢ ُﻣ
ﯽﻠ َﻌ ﺣا
ٮ َر
"Dhuh Allah Pangeran kula, paduka dadosaken kula lan anak keturunan kula tansah njejegaken shalat, dhuh Pangeran kula paduka kabulaken panyuwunan kula." (QS Ibrahim : 40). Pandonga supados pinaringan anak putu ingkang shalih. ﮟ ِﺤِﻟﺎ َ ّﺼﻟا َ
ﮟ ِﻣ
ﯽِﻟ
َﻫ
ٮ َر
"Dhuh Pangeran kula, paduka paring kula keturunan ingkang shalih." (QS Ash Shafat : 100). Pandonga supados anak putu mbangun miturut dhumateng Allah. ّﻣُ ٔا ﻪ َ َ ّﻟ د ر ُ َ ﺎَ ِ َ ﻟا ّﻮَ ٮا َ ٔا ﻪ َﻤِﻠ ْﺴ ُ ّﻣ ً ً ّ َ ُﻢ ِﺣ َ ّﺮﻟا ُ ّ َ ﮟ ِﻣ َو
َﻟ َ ِ َ ٕا ّ َ ْ ﺎَ َﻠ َﻋ ﮟ ْ َﻤِﻠ ْﺴ ُﻣ ُ ْﻠ َﻌ ْ ﺎَ َﻣ َﻜ ِﺳﺎَ ﺎَ ﺣا َو َ ﺎَ َر ِرَ ٔا َو ﺎَ ّ ِ
َو ْ "Dhuh Pangeran kula, paduka dadosaken kula kekalih pinangka tiyang ingkang tunduk dhumateng paduka. Semanten ugi keturunan kula, paduka dadosaken umat 14
ingkang tundhuk dhumateng paduka. Lan paduka tuduhaken tatacara haji, lan paduka tampi tobat kawula. Yektosipun paduka Dzat ingkang maha nampi taubat lan maha asih." (QS Al Baqarah : 128). Lan tasih kathah pandonganipun kanjeng nabi Ibrahim 'alaihissalam dhumateng putra wayahipun. Pramila kita kedah nglonggaraken wedal, penggalih, tenaga lan pikiran. Kagem ndongakaken putra wayah. Supados anak turun kita sedaya dipun dadosaken tiyang tiyang ingkang shalih lan shalihah. Lan kula meling dhumatng diri pribadi kawula piyambak, sumrambahipun kagem para jama'ah sedaya. Ampun sepisan pisan kumawani ngendika awon, muni elek, Ndonga elek dhumateng anak lan putu. Senaydan nembe duka, senadyan nembe ketiban rasa mangkel. Sebab pangucap lan pandonganipun tiyang sepuh dhumateng anakipun. Niku pinangka pandonga ingkang mandi kepati pati. Salah satunggalipun ulama', penulis tafsir Al Kasyaf ingkang kondhang kasuwur, asmanipun Az Zamakhsyari ngendika : ﻠ ٔﺎ ﯽ ،ﻪﻠ ﺣر ﯽ ﻌﻄﺎ ﻂ ﺤ ﻪ ﺪ ﺤ ﻪﻄرو ٯﺮ ﺣ ﻪﻠ ﺣر ارﻮ ﺼﻋ ﯽ ﻜﺴﻣٔا ﺪو ىﺎﺻ ﻪﻛردٔﺎ ﻞ ﺣد ﯽ ﻛ ﮟﻣ ىﺪ
ﻌﻄ ،ﻢﻠﻌﻟا ﺣؤا ﺎﻤﻛ ﻠﻄﻟ ﻤﻋ ﻠ ﺣر ﻪﻠﻟا ﻊﻄ ﻠﺣر : ﻟﺎو ، ﻟ ﺪﻟ ﯽﺪﻟاو ﯽﻟٕا ،ﻂ ﺤﻟا ،ﻪﻠ ﺣر ﻤّﻟٔﺎ ﺎ ّﻤﻠ ﮟﺳ ﻠﻄﻟا ﯽﻟٕا ىرﺎ ﺤ ﯽﻠﻋ ﻠﺻو ﮟﻋ اﺪﻟا ﻪّ ّ
ﻠﻤﻋو
، ﯽﻠ ﺣر
ٮﺮﺴﻜﺎ
ﻄﺴ .ﺎﻬﻌﻄ
ّ "Nalika aku cilik, aku nate nyekel manuk banjur tak taleni sikile. Terus tak burke saka tanganku, nganti lumebu ana ing bolongan. Tali tak Tarik kang njalari sikile manuk dadi pedhot. Simbokku banjur rumangsa mangkel lan ngendika : Muga muga gusti Allah medhot sikilmu kaya dene awakmu wis gawe pedhot sikile manuk. Nalika aku wis ngancik umur dewasa, aku lunga ngudi ngelmu tumuju kutha Bukhara. Ing tengah perjalanan aku tiba saka kewan tunggangan banjur balung sikilku ceklek. Kang njalari sikilku kudu dikethok." (Syadzaratudz Dzahab : 4/121). Prastawa nggegirisi niki pinangka kaca benggala, lan pepeling kagem sedaya tiyang sepuh supados tansah ngati ati nalika nembe ngendikan kalian anak. Senadyan nembe duka, boten pareng ngendikan ingkang awon. Kepara malah didongakake kesaenan, hidayah, keslametan lan kamulyan. 16
Kaum muslimin wal muslimat, para bapak para ibu, kangmas mbakyu, lan adik adik sedaya ingkang tansah dipun rahmati dening Allah ta'ala. Mbok menawi mekaten lan semanten menggah khutbah idul adha ingkang saged kawula aturaken wonten ing ari kalenggahan dinten punika. Kawula ngaturaken kagem sedaya jama'ah ; Taqabballahu minna wa minkum. Mugi mugi Allah kersa hanampi sedaya maal ingkang sampun kita tindakaken. Taqabballahu dhohayaakum, lan mugi mugi Allah kersa nampi sedaya sato kewan Qurban ingkang samangke badhe dipun pragat karana mundhu dawuhipun allah ta'ala. Semanten ugi kagem sedaya umat Islam ingkang katemben nindakaken ibadah haji. Kita dongakkaken mugi tansah ginanjar, rahayu wilujeng, widodo, basuki. mugi tanah kondur Gangsar nuswantara kanthi ngasta predikat haji ingkang mabrur Allahumma amin ya Rabbal 'alamin. lancar ngantos dhumateng Sumangga kita pungkasi khutbah enjang punika kanthi manengku puja, ngaturaken pandonga panyuwunan kagem kesaenan lan kelsametan kita wonten ing ngalam donya dumugi akherat samangke. 17
ﻢ ﺣﺮﻟا ںﺎﻄ ﺴﻟا ﻢﺣﺮﻟا ﮟﻣ
ﮟﻤﺣﺮﻟا
ﻪﻠﻟﺎ ﻪﻠﻟا دﻮﻋٔا ﻢﺳﺎ َﻢ ْ ِ ِﻫا َﺮْ ٕا ِلٓا ﯽَﻠ َﻋ َو ﯽَﻠ َﻋ َ ْ ّﻠ َﺻ َ َﻢ ْ ِ ِﻫا َﺮْ ٕا ﯽَﻠ َﻋ ّﻢ ُﻬَ ﺎ َﻤَﻛ ﯽَﻠ َﻋ َو ٍﺪ َ ّﻤ َﺤ ُﻣ ٍﺪ َ ّﻤ َﺤ ُﻣ ﯽَﻠ َﻋ ﻞ َﺻ ِلٓا .ٌﺪ ْ ِ ﺤ َﻣ ٌﺪ ْ ِﻤ َﺣ ِلٓا ﺎ َﻤَﻛ ٍﺪ َ ّﻤ َﺤ ُﻣ ٌﺪ ْ ِ ﺤ َﻣ ّﻠﻟَا َ ِلٓا ﯽَﻠ َﻋ َو ِ ِﻫا َﺮْ ٕا ِ َ ٕا ﯽَﻠ َﻋ َو ، َﻢ ْ ٍﺪ َ ّﻤ َﺤ ُﻣ ّ َ َو ِرﺎَ ﯽَﻠ َﻋ ْﻛ َرﺎَ َ ْ ٌﺪ ْ ِﻤ َﺣ ِ ِﻫا َﺮْ ٕا ِ َ ٕا ، َﻢ ْ ّ َ ِﻣ ْﻢ ُﻬ ْ ُءٓﺎ ْﺣََا ٮﺎ َﻤِﻠ ْﺴ ُﻤﻟْا َو ﮟ ْ ِﻤِﻠ ْﺴ ُﻤﻟْا َو ٮﺎَ ﮟ ْ ِﻣ ْ ِ ٔﻮ ُﻤﻟْا َو ِﻣ ْ ٔﻮ ُﻤْﻠِﻟ ْ ﻋا ْﺮ ِ ٮا َﻮ ْﻣَْا َو ﺮ ِﻋَ ٔا ّﻢ ُﻬﻠﻟا ِﺪ ﺣ َﻮ ُﻤﻟْا ﻪَ ﮟ ْ ِﻤِﻠ ْﺴ ُﻤﻟْا ّﻢ ُﻬﻠﻟَا َ ِ ِ َ َ
ِ دَ ٔا َو ّل ِ ﺴﻟا ﺣا َو ﺪ ْ ْل ُ ْٕا ﮟ ْ ِﻛِﺮ ْ ﮟ ْ ِﻤِﻠ ْﺴ ُﻤﻟْا َو ﮟ ْ ﺪﻟا َمَ ْﺳِ ْﺮ ْﺮ ُﺼْ ِﻋ ﺴ ُﻤﻟْا َو ﺣ ﺪ َ َل َ ﯽَﻟِ ٕا ا َو َدﺎَ َ َ َ ّ َ َ َ َ
َﺮ َﺼَ ﮟ َﻣ َءا َﺪ ْﻋَ ٔا ﮟ َﻣ ْﺮ ُﺼْ ا َو ْﺮ ﻣ َد َو َ ّ ْ ْ َ
َم ْﻮ َ ﮟ ْ . ِ ﺪﻟا ِ ِﻞ ْﻋا َو ﺎ َﻤِﻠَﻛ ﮟ ْ ﺪﻟا َ َ ِ
ْﻋَ ﮟُ ٔا ڡﺎ َ ، ﺎ ًﻣﺎ َﻣِ ٕا ْﻠ َﻌ ْ ﺎَ ﻌﻟاو ِ ﯽَ ﮟ ِﻣ ْﺮ ِ ﺎَ ُﻤْﻠِﻟ َ ﮟ ِ ﺣا َو ّ َ ٍ
َ ﺣ ﺮ ِ ى ْ ﺣٔا َو ﺎ َ ّﺪﻟا ُ ْ ﺪ َﻋ َو ٮا َ ِ ْ ِ
ّﺮُ ە َ َ َﻌﻟاو ،ﺎ َﻬﻠُﻛ رَ ٔا ِ ﺎَ ﺣا َو ْ ، ى َﺪ ُﻬﻟا ر ُ د َو ﺎَ ِ ﺎَ ، ﻟاو ﯽ َ ُ ِرﻮ ُﻣُ ٔا ﯽ ِ ﮟ ِﻣ ّ ْ
ُﻟَ ّ َ ﺎ َﻋ ِ َ َ ﺎَ َﻟ ﺎَ ٕا ﺎَ ٔﺎ ْﺴَ ﮟ ِﺴ ْﺣٔا َﻫ َ ﺎَ َر ّﻢ ُﻬَ ّﻠﻟا ّ ْ َ ّ ّﻢﻬﻠﻟا ْ
ە َﺮ ِ
ﺣٓا
ﮟ َﺤ ِﻤﻟْا َو
ﻟْا ِ ْ ﻪَ ِ ﺮﻟا َو رَ َ َلِ َﻮﻟْا َو َء ْﻮ ُﺳ َو َءﺎَ ِﺴ ْ ِا و ُﺪْ ﺎَ ِﺪَﻠَ ﺎَ ِ ﻪ َ ّﺻٓﺎ ﺣ ٮ َر ﮟ ْ . َ ﺎ َ ِﻤَﻟﺎ َﻌﻟْا ﻪ َ ّﻣٓﺎﻋ ﮟ َﺤ ِﻤﻟْا َو َﻋ ﺎَ ﺎ َﻣ َو ِﻣ ﺎ َﻬ ْ ﻟْا ںا َﺪْﻠُ ﻟْا َءََ ﮟ َﻄَ ْدا ْﻊَ ّﻢ ُﻬﻠﻟا َ ّ ّ َ
ﻃ َﺮ َﻬ َ ٔﺎ َﺳ َو ِﺮِ ﺎ َﻣ ﮟ َﻋ ً ّ َ ْ
ﮟ ْ ِﻤِﻠ ْﺴ ُﻤﻟْا ً َ ّ ِ َ
ﻟا ِرﺎَ ّ ٮا َ َ ﺪ َﻋ َو ِ ﺎَ َﺴ َﺣ ﻪَ ً ە َﺮ ِ ﺣْٓا ِ ﯽ ِ َو ﺎ َ ّﺪﻟا ُ ْ َﺴ َﺣ ﻪَ ٮر ﮟﻤﻟﺎﻌﻟا ً
ﯽ ِ ﻪﻠﻟ َ ٔا ِ ﺎَ َ ﺎَ َر ﺪﻤﺤﻟاو ّ Klaten Hadiningrat, 10 Dzulhijjah 1445H Abul Aswad Al Bayati 19