Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 PRESUPOSISI SAJRONE PETHILAN-PETHILAN (QUOTES) INSTAGRAM @pathdailyjowo TAUN 2017 Karisma Dwi Rahayu Pembimbing: Dr. Murdiyanto, M.Hum S-1 Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah (Jawa) Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Surabaya karismarahayu@mhs.unesa.ac.id ABSTRAK Presuposisi yaiku pangira-ira kang diduweni mitra tutur lan pamaca gegayutan karo wacana kang diolehi. Panliten iki ngenani presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017. Underane panliten iki yaiku (1) apa wae jinise presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? (2) apa wae wujud presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? (3) apa gunane presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? (4) kepriye pola distributife presuposisi kang ana sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? Adhedhasar underan kasebut, ancase panliten iki njlentrehake jinis presuposisi, wujud presuposisi, gunane presuposisi, lan pola distributife presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017. Panliten iki nggunakake landhesan teori analisis wacana pragmatik, amarga dhata kang arupa wacana tulis dijlentrehake nggunakake teori pragmatike George Yule. Presuposisi kaperang dadi nem jinis, yaiku presuposisi eksistensial, presuposisi faktif, presuposisi nonfaktif, presuposisi struktural, presuposisi leksikal, dan presuposisi konterfaktual. Wujud saka presuposisi kasebut bisa arupa tembung, gatra, ukara gatra, lan ukara. Presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017 ana telu, yaiku presuposisi faktif, kang kaperang dadi loro, yaiku presuposisi faktif tanduk lan tanggap. Presuposisi struktural uga kaperang dadi loro, yaiku presuposisi struktural retoris lan samar. Dene presuposisi konterfaktual uga kaperang dadi loro yaiku presuposisi konterfaktual nyata lan mokal. Wujud presuposisi faktif yaiku tembung kriya, presuposisi struktural awujud ukara pitakon, dene presuposisi konterfaktual wujude tembung pangiket. Guna saka presuposisi kasebut sajrone pethilan- pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017 yaiku kanggo nyemoni, meling, menging, nyuwun, lan nggodha. Adhedhasar satus telung puluh telu dhata, ditemokake suwidak pitu pethilan kagolong presuposisi faktif, patang puluh siji pethilan kagolong presuposisi struktural, lan selawe pethilan kagolong presuposisi konterfaktual. Tembung wigati: Presuposisi, @pathdailyjowo PURWAKA 1.1 Landhesan Panliten Presuposisi diarani minangka praanggapan utawa anggepan ing basa Jawa, lan dugaan ing basa Indonesia. Praanggapan kuwi tuwuh saka apa kang dituturake utawa kang ditulis dening panutur utawa panulis. Dituturake panutur sajrone wacana lisan, dene ditulisake dening panulis menawa ana sajrone wacana tulis. Mula, presuposisi kuwi diduweni dening mitra tutur sajrone wacana lisan, lan pamaca sajrone wacana tulis. kuwi bisa Presuposisi bisa ditintingi lumatar telung tintingan, lan pragmatik. yaiku semantik, analisis wacana, Presuposisi semantik minangka tintingan kang negesi salah sawijine tuturan utawa tulisan tanpa ndeleng konteks, amarga proses negesi ing kene manut teges leksiko (kamus). Presuposisi sajrone analisis wacana makna gagasan sajrone tuturan utawa tulisan dideleng saka aspek kohesi lan koherensi. Dene presuposisi pragmatik ndeleng tuturan utawa tulisan kanthi jangkep kanthi nggatekake konteks. Mula presuposisi utawa praanggapan sajrone pragmatik kuwi prelu disinaoni kanggo ngerteni maksud tuturan utawa tulisan kang tegese ora bisa diandharake yen ditintingi nganggo teori semantik kanthi anane konteks lan koteks kasebut. Presuposisi iki gampang banget ditemokake ana ing bebrayan, amarga kanthi ora sadhar, bebrayan asring nduweni pangira-ira tumrap kedadeyan apa wae kang dumadi ing sakupenge. Saben wong nduweni pangira-ira kang beda, amarga pangira-ira kuwi dipangribawani anane konteks tuturan. Pamawas mau dilandhesi anane pamawas saka Levinson kang ngandharake yen pangira-ira iki uga bisa dingerteni minangka samubarang kang didadekake lelandhesan kang gegayutan karo tuturan kang diduweni lan diweruhi dening panutur lan mitra tutur minangka tuturan kang gathuk karo konteks. Pamawase Levinson mau bisa dingerteni yen presuposisi mau merlokake konteks kanggo tetimbangan teges utawa anggepan kang bakal tuwuh lan diduweni dening mitra tutur utawa pamaca sajrone wacana tulis utawa wacana lisan. Wacana lisan utawa spoken discourse miturut Tarigan (2009:52) yaiku wacana kang disuguhake kanthi 1
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 lisan, dadi nduweni sesambungan karo basa lisan. Wujude wacana lisan kaya kang wis sinebut ing ndhuwur bisa arupa pacaturan, tulis, Kridalaksana sajrone Tarigan (2009:52) ngandharake yen wacana lisan minangka wujud konstruksi saka tuturan kang disuguhake lumantar tulisan utawa gramatikal. Wacana tulis iki wiwit ana nalika aksara dikenal dening babrayan, mula sesambungan karo basa tulis. Wujud saka wacana tulis iki macem-macem, kayata iklan utawa sponsor, peraturan, lsp. tuturan. lsp. Dene wacana Jaman wis owah, kanthi anane IPTEK kang saya ngrembaka IPTEK mau uga mangribawani wacana lisan, utamane wacana tulis. Wacana tulis ing jaman saiki akeh banget wujude, wiwit iklan utawa sponsor, peraturan, unen-unen kang kagambar aneng alat transportasi. Wacana tulis kang paling akeh lan gampang ditemokake aneng jaman saiki yaiku wacana tulis kang aneng medhia sosial. Wacana tulis kang biyasane aneng ing medhia sosial kuwi akeh banget jinise. Mula, narik kawigaten kanggo ditintingi. lan maju. Majune Medhia sosial bisa dingerteni minangka jaringan sosial kaya layanan abasis web kang bisa digunakake kanggo mangun profil publik utawa semi publik kang bisa diakses marang profil liya kang nduweni sesambungan, Yusup lan Graha (2007:2). Medhia sosial kuwi akeh wujude, antarane yaiku blog, facebook, twitter, path, youtube, link-in, path, instagram, lsp. Medhia sosial kang lagi populer ing bebrayan saiki yaiku instagram. Pamawas kasebut panliten Asosiasi Penyelenggara Jasa Internet Indonesia (APJII) (sajrone: kang nuturake yen instagram kuwi minangka medhia sosial urutan kaping telu kang digandrungi dening bebrayan Indonesia, kanthi cacahe wong kang nggunakake kira-kira yaiku 19,9 yuta. Instagram bisa nyuguhake video, gambar, swara lan tulisan kanthi bebarengan. Wacana tulis sajrone instagram kuwi uga akeh jinise, kayata caption, quotes, story, bio, lsp. disengkuyung dening Quotes utawa pethilan sajrone medhia sosial instagram dadi salah sawijine wacana tulis kang narik kawigaten kanggo ditintingi. Pethilan iki disuguhake nganggo basa Indonesia, Inggris, lan Jawa, kang ana tartamtu. Salah sawijine akun kang sajrone akun quotes nyedyakake akun Jawa basa @pathdailyjowo. Pethilan sajrone akun kasebut narik kawigaten kanggo ditintingi mligine para mudha, amarga basa Jawa kang dienggo sajrone quotes mau gampang dingerteni lan kadhang kala ndadekake para mudha kang maca trenyuh atine. yaiku durung ngerti sejatine objek kang bisa dijupuk kuwi akeh banget lan narik kawigaten kanggo ditliti sajrone basa Jawa. Lan maneh, objek kang bakal ditliti ing kene narik kawigaten banget, amarga wujude arupa wacana tulis kang asale saka medhia sosial kang lagi digandrungi dening bebrayan ing jaman saiki. Quotes utawa pethilan ing medhia sosial akun @pathdailyjowo iki uga nduweni daya tarik bebrayan utamane para mudha ing jaman saiki. Adhedhasar gegambaran kasebut, mula pantliti ing kene bakal nindakake panliten kanthi irah-irahan Presuposisi Instagram sajrone @pathdailyjowo Taun 2017. Panliten iki bakal ditintingi nggunakake teori Analisis Wacana Pragmatik. Pethilan-Pethilan (Quotes) 1.2 Underane Panliten Adhedhasar landhesane panliten ing ndhuwur, mula panliten iki bakal dipunjerake ing patang prekara ing ngisor iki. (1) Apa wae jinise presuposisi sajrone pethilan-pethian (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? (2) Apa wae wujude presuposisi sajrone pethilan- pethian (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? (3) Apa gunane presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017? (4) Kepriye pola distributif presuposisi kang ana sajrone instagram pethilan-pethilan @pathdailyjowo taun 2017? (quotes) 1.3 Ancase Panliten lan punjere panliten ing ndhuwur, mula panliten iki nduweni ancas kaya kang sinebut ing ngisor iki. (1) Njlentrehake jinise presuposisi sajrone pethilan- pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017. Adhedhasar landhesane panliten (2) Njlentrehake wujude presuposisi sajrone pethilan- pethian (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017. (3) Njlentrehake gunane presuposisi sajrone pethilan- pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017. (4) Njlentrehake pola distributif presuposisi sajrone instagram pethilan-pethilan @pathdailyjowo taun 2017. (quotes) 1.4 Paedahe Panliten Paedahe sajrone panliten iki bisa diperang dadi loro, yaiku paedah teoretis lan paedah praktis. Panliten ngenani presuposisi iki arang ditliti ing basa Jawa. Akeh-akehe panliten ngenani pangira-ira utawa presuposisi ditliti ing basa Indonesia. Kanyatan kaya mangkono bisa dijalari menawa panliti sadurunge 1.4.1 Paedah Teoretis 2
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 Paedah teoretis asile panliten iki bisa kanggo panyengkuyung ngrembakakake pasinaon pragmatik Jawa kang wis ana sadurunge. Saliyane kuwi, asile panliten iki bisa nambahi kawruh lan wawasan kang nduweni sesambungane karo ilmu pragmatik, mligine ing pasinaon presuposisi. 1.4.2 Paedah Praktis Asile panliten iki bisa menehi ilmu lan nambahi kawruh tumrap para mahasiswa lan siswa ing sekolahan ngenani piwulangan basa Jawa. Saliyane kuwi, saka asile panliten iki pawongan ngerti lan bisa mocapake tuturan kanthi cara kang bener. Pungkasane yaiku dikarepake supaya panliten iki bisa menehi wawasan tumrap pamaca yen dadi mitra tutur utawa pamaca. 1.5 Watesane Panliten Panliten iki ana wates-watese prekara kang ditliti. Anane prekara-prekara kasebut diwatesi amarga saka kurang rowane kawruh kang dinduweni panliti. Wewatesan kasebut antarane yaiku: (1) Basa sajrone panliten iki nggunakake Basa Jawa Ngoko. (2) Wewatesan kaping pindho yaiku teori kang digunakake yaiku analisis wacana pragmatik. (3) Sumber dhata saka panliten iki mung pethilan- instagram pethilan @pathdailyjowo. (quotes) saka akun (4) Dhata kang digunakake sajrone panliten iki yaiku pethian-pethilan (quotes) @pathdailyjowo taun 2017. 1.6 Panjlentrehe Tetembungan Supaya ora kliru anggone ngerteni tembung- tembung kang digunakake ing panliten iki, mula perlu diandharake wewatese tetembungan ing panliten iki. Tetembungan kang digunakake ing panliten iki yaiku. 1.6.1 Presuposisi Kridalaksana (1984:159) ngandharake presuposisi yaiku sarat kang diperlokake kanggo ngerteni maksud sajrone tuturan. Istilah presuposisi ing basa Indonesia sinebut praanggapan, dene ing basa Jawa sinebut pangira-ira. Pangira-ira iku dumadi saka tembung lingga kira. Tegese kira yaiku panduga utawa panyana (Sudaryanto, 2001:445). Dadi presuposisi bisa ditegesi panduga, panyana, utawa pangira-irane mitra tutur tumrap wedharane panutur. 1.6.2 Panutur Sudaryanto (2001:765) ngandharake yen panutur yaiku uwong kang pinter gunem. Dene Nadar (2009:8) ngandharake panutur utawa (orang ke I) minangka uwong kang nuturake sithik akehe tuturan. Dadi panutur iku bisa ditegesi uwong kang pinter gunem kang menehi tuturan tumrap mitra tutur. Dhasare panutur gumantung saka jinis kelamin, asal dhaerah, asal golongan masyarakat, umur, profesi, klompok etnik, lan agama. 1.6.3 Mitra Tutur Nadar (2009:8) ngadharake yen mitra tutur iku O2 (orang ke II) kang dadi lawan tuture panutur. Mitra tutur bisa ditegesi uwong kang diajak guneman dening panutur. Mitra tutur minangka pananggape panutur, bisa uga ditegesi uwong kang dadi punjere saka panutur. METODHE PANLITEN 3.1 Ancangan Panliten Saben panliten mesthi nggunakake metodhe panliten kanggo nggayuh tujuwan kang wis dirumusake. Djajasudarma (1993:3) ngandharake yen metodhe panliten mujudake piranti, prosedur, lan tata cara kanggo nliti objek kang dipilih dening panliti. Metodhe panliten basa nduweni sesambungan karo tujuwan panliten basa. Panliten basa nduweni tujuwan kanggo nglumpukake, ngolah sarta nyinaoni fenomena-fenomena basa. Panliten kang nggunakake metodhe kualitatif tegese panliten iku nggunakake prosedur tartamtu kanggo ngasilake dhata dheskriptif kang wujude tembung-tembung kang ditulis utawa lisan saka manungsa. Sajrone panliten kualitatif metodhe kang digunakake yaiku wawancara, pengamatan, lan metodhe kang manfaatake dokumentasi. iki nggunakake metodhe dheskriptif kualitalif. Sudaryanto (1993:62) ngandharake dheskriptif kualitatif yaiku panliten kang nengenake kanyatan utawa tandha-tandha empiris kang urip sajrone pribadine panutur. Panliten dheskriptif minangka panliten kang nuduhake anane kanyatan ing lapangan kang nduweni sesambungan karo panliten iki. Panliten dheskriptif nganalisis kanyatan-kanyatan kanthi nggunakake cara observasi ancangan dheskriptif iki dikarepake bisa ngolehake kualitatif, panliten gegambaran kang cetha lan objektif ngenani presuposisi sajrone pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo. Panliten langsung. Kanthi 3.2 Sumber Dhata Lan Dhata 3.2.1 Sumber Dhata Sumber dhata yaiku subjek saka ngendi anggone nemokake dhata kasebut, Arikunto (1988:144). Miturut Sutopo (2006:56-57), sumber dhata yaiku papan panggonan dhata mau bisa ditemokake kanthi ngggunakake metodhe tartamtu, bisa arupa manungsa, artefak, utawa dokumen-dokumen. Sumber dhata mau banjur dikumpulake kanthi cara ndeleng, ngrungokake, lan takon. Panliten kualitatif, nindakake sakabehe proses kuwi kanthi sadhar, manut arah, lan tansah nduweni ancas supaya pikantuk informasi kang diperlokake. Sumber dhata uga mujudake perangan kang baku sajrone panliten, antarane sumber dhata lan panliten kudu 3
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 nduweni sesambungan kang baku lan kuwat. Sumber dhata ing panliten iki asale saka screenshoot pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo. Dene dhata sajrone panliten iki arupa ukara-ukara kang digunakake sajrone pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo. 3.2.2 Dhata Dhata yaiku sakabehane kanyatan kang bisa dadi bahan nyusun sawijine informasi utawa asale cathethan panliti kang diolah kanggo asile panliten. Miturut Mursidin (2010:169), dhata kang bener yaiku dhata kang ana kaya kahanan asline. Dhata kang bener iku ngandhut teges ing sawalike dhata kang ana kasebut. Miturut Sudaryanto (1990:3) dhata kuwi ora padha karo objek panliten. Amarga dhata bisa didadekake bahan panliten, dudu objek panliten. bisa awujud monumentel kang dianggit dening manungsa. tulisan, gambar utawa karya-karya Dokumentasi minangka tata cara pangumpulan dhata dening panliti kanthi cara ngumpulake dokumen- sumber kang dipercaya. Metode dokumen dokumentasi miturut Arikunto (2006:231) yaiku proses kanggo ngumpulake dhata ngenani variabel kang arupa cathetan, traskrip, buku, surat kabar, majalah, prasasti, notulen rapat, agenda, lsp. Adhedhasar saka ahli kasebut, nuwuhake dudutan yen pangumpulan dhata kanthi cara dokumentasi kuwi minangka proses kang ditindakake dening panliti guna ngumpulake dhata saka pirang-pirang sumber medhia cetak, medhia sosial kang ngandharake dhata kang bakal ditliti. rong pamawase Dhata sajrone panliten iki kaperang dadi loro, yaiku dhata primer lan dhata sekunder. Dhata primer panliten iki arupa ukara-ukara utawa tetembungan kang instagram pethilan digunakake @pathdailyjowo taun 2017. Dene dhata sekunder arupa pethilan-pethilan instagram @pathdailyjowo taun 2017. Dhata kang ditliti kasebut wis kasil kecathet sawise nindakake proses nyemak lan dokumentasi pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo. sajrone (quotes) Tatacara utawa cak-cakan kang digunakake kanggo ngumpulake dhata, yaiku, maca objek panliten kang arupa pethilan-pethilan (quotes) sajrone instagram @pathdailyjowo taun 2017. Sarampunge kuwi banjur lan dhistribusi nggoleki presuposisine. Dene kang pungkasan yaiku teknik cathet, yaiku tatacara kanthi nyathet sakabehing pamerangan adhedhasar teori kang digawe, isih ana sesambungane karo panliten. Tatacara nyathet ing panliten iki, katulis kanthi nggunakake piranti buku tulis lan pulpen utawa potlot. Sabanjure dhata diwujudake kanthi mujudake klarifikasi dhata. jinise, wujude, gunane, 3.3 Instrumen Panliten Instrumen panliten yaiku piranti kang digunakake kanggo ngukur fenomena alam utawa sosial kang dijingglengi, Sugiyono (2006:102). Instrumen panliten uga bisa ditegesi minangka piranti kang digunakake kanggo ngumpulake dhata utawa informasi panliten, Sanjaya (2011:84). Adhedhasar rong pamawas kasebut, dudutan kang bisa dituwuhake yaiku instrumen sajrone panliten kuwi yaiku panliti dhewe. Instrumen kang digunakake sajrone panliten iki yaiku panliti minangka instrumen utama. Dene instrumen panyengkuyunge yaiku handphone (HP), laptop, lan potlot utawa pulpen sarta buku cathetan minangka intrumen panyengkuyung kanggo nglumpukake dhata. Instrumen utama lan instrumen panyengkuyung kasebut nduweni peran kang beda-beda, nanging kabeh kuwi sinambung lan diperlokake ing panliten iki. 3.4 Tatacara Nglumpukake Dhata Tatacara kang digunakake kanggo nglumpukake iki yaiku ngunakake metodhe ing panliten dhata dokumentasi. Miturut Hamidi (2004:72) metodhe dokumentasi yaiku informasi kang asale saka cathetan kang wigati saka lembaga utawa organisasi utawa saka liyan. Dokumentasi panliten kuwi minangka kagiyatan kanggo njupuk gambar dening panliti kanggo nguwatake asile panliten. Miturut Sugiyono (2013:240) dokumentasi 3.5 Tatacara Njlentrehake Dhata Sawise dhata kang dikarepake wis kecekel, banjur dhata iku diolah kanthi cara metodhe distribusional. Metodhe distribusional yaiku ngolah dhata arupa basa kanthi cara nemtokake perangane basa iku dhewe, utawa wujud basa kang digunakake (Sudayanto, 1993:13). Panliten iki diandharake miturut paugeran lan tatanan kang awujud ukara-ukara. Dhata kang wis dikumpulake banjur dijlentrehake kanthi cara dheskriptif. Dheskriptif ateges tata cara ngonceki dhata kanthi nggunakake tembung, dudu angka kang bisa menehi sawenehe andharan panliten adhedhasar dhata kang diasilake saka subjek panliten. Sakabehe dhata ing panliten iki minangka jinise presuposisi. Dhata-dhata kasebut dijlentrehake kanthi metodhe formal yaiku ngandharake kanthi tandha-tandha lan lambang, sarta metodhe informal yaiku ngandharake (Sudaryanto, 1993:144). kanthi nggunakake basa jinise Lambang yaiku cekakan saka dhasar-dhasar pangira-ira. Panjlentrehe dhata sajrone panliten iki ditindakake kanthi cara nglumpukake dhata, ngandharake menyang unit-unit, nindakake sintesa, nyusun awujud pola, milih lan milah dhata ngendi wae kang penting kanggo ditliti lan nggawe dudutan. Sajrone pethilan-pethilan (quotes) 4
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 instagram @pathdailyjowo taun 2017 kasebut ditranskrip lan saben pethilan dideleng jinis, wujud, gunane banjur dideleng kontekse banjur digoleki presuposisine. 3.6 Tatacara Panulisan Asile Panliten Tata cara panliten kanggo nyuguhake asile panliten presuposisi utawa pangira-ira iki yaiku diwujudake kanthi wujud deskripsi ngenani underan panliten. Sistematika panulisan panliten iki bakal kasusun saka lima perangan bab, yaiku: Bab I : Purwaka, isine ngenani landhesan panliten, underan panliten, tujuwan panliten, pedah lan panliten, panjlentrehe tetembungan. wewatesan panliten, Bab II : Tintingan Kapustakan. Isisne yaiku ngenani panliten sadurunge kang saemper, analisis wacana pragmatik, presuposisi, instagram, lan @pathdailyjowo. Bab III : Metodhe Panliten, isine yaiku ngenani ancangan panliten, sumber dhata lan dhata panliten, tata cara instrumen panliten, ngumpulake dhata, tata cara analisis dhata, tata cara nulis asile panliten. Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka kancane mitra tutur lagi pacaturan. Nalika kuwi, panutur nduweni pernyataan kanggo mitra tutur, nanging pernyataan kasebut ora cetha. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (1) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi faktif tanduk. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (1a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen panutur kuwi ngomong marang mitra tutur supaya ora nggawe pernyataan kang ora cetha marang panutur. Banjur ing pangira-ira (1b) bisa nuwuhake pangira-irane pamaca yen pernyataane mitra tutur kasebut nuwuhake pitakonan. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake sebab tuwuhe pangira-ira yaiku tuwuh saka anane tembung kriya tanduk. ,QJ XNDUD DQD WHPEXQJ NUL\D ‡QJJDZH· EXNWL \HQ tembung kriya tanduk dadi salah sawijine sebab tuwuhe presuposisi faktif tanduk. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang lagi bingung marang maksud saka tuturane liyan. Bab IV : Pratelan saka asile panliten iki. Bab V : Panutup, kang isine dudutan lan pamrayoga. 4.1.2 Presuposisi Struktural ANDHARAN LAN JLENTREHAN 4.1 Jinise Presuposisi Sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 4.1.1 Presuposisi Faktif Pethilan-pethilan instagram @pathdailyjowo taun 2017 ngamot jinis presuposisi faktif (PF), minangka pangira-ira kang satemene ana sajrone konteks tuturan utawa tulisan. Presuposisi faktif yaiku pangira-ira kang nuduhake anane warta kang nyata. Presuposisi faktif ing kene diperang dadi loro adhedhasar jinis tembung kriyane, yaiku presuposisi faktif tanduk lan presuposisi faktif tanggap. Supaya luwih gamblang bakal dijlentrehake ing ngisor iki. (quotes) sajrone (1) Gausah nggawe pernyataan nek akhire instagram @pathdailyjowo taun 2017 saliyane ngamot presuposisi faktif, uga ngamot jinis presuposisi struktural (PS), minangka pangira-ira kang awujud ukara pitakon. ing pethilan-pethilan (quotes) Presuposisi struktural jinis, sajrone adhedhasar jinis ukarane, yaiku presuposisi struktural retoris, lan presuposisi struktural samar. Supaya luwih gamblang bakal dijlentrehake ing ngisor iki. (2) Pacaran kok digawe nangis Pethilan-pethilan (quotes) sajrone instaram @pathdailyjowo ana rong terus. Awakmu pacaran karo menungso opo karo bawang? 3DFDUDQ NRN GLEXDW PHQDQJLV WHUXV Kamu pacaran dengan manusia atau GHQJDQEDZDQJ"¶ dadi pentanyaan. akhirnya menjadLSHUWDQ\DDQ¶ (1a) Panutur nggawe pernyataan kang ora cetha kanggo mitra tutur. MHODVXQWXNPLWUDWXWXU¶ (1b) Pernyataane panutur nuwuhake pitakonan tumrap mitra tutur. 3HQ\DWDDQ SHUWDQ\DDQEDJLPLWUDWXWXU¶ (Path Daily Jowo 09 Januari 2017) SDQXWXU PHQLPEXONDQ (2a) Mitra pacare. 0LWUD NDUHQDSDFDUQ\D¶ tutur kerep nangis amarga WXWXU VHULQJ PHQDQJLV (2b) Bawang kuwi bisa njalari mripat ngrasa pedhes, banjur nangis. %DZDQJLWXELVDPHQ\HEDENDn mata WHUDVDSHGDVODOXPHQDQJLV¶ (Path Daily Jowo 31 Maret 2017) Konteks: wong kang susah amarga tresnane Konteks: wong kang lagi bingung marang maksud tuturane liyan saka Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka kancane mitra tutur. 5
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 Nalika kuwi, panutur nyemoni mitra tutur kang nangis terus nalika nduweni sesambungan tresna karo sisihane, padha kaya wong kang lagi ngresiki kulite bawang kang biyasane nangis amarga mripate panas. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira- ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (2) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi struktural retoris. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (2a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen mitra tutur kerep nangis amarga pacare. Banjur ing pangira-ira (2b) bisa nuwuhake pangira-ira yen bawang kuwi bisa njalari mripat ngrasa panas, banjur nangis. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake sebab tuwuhe pangira-ira yaiku tuwuh saka ukara pitakon kang ora kudu dijawab, amarga wangsulane wis ana sajrone pitakonan utawa maksud pitakonan kasebut. Wangsulan kang dimaksud ana sajrone ukara pitakonan kasebut yaiku pacaran karo manungsa. Wangsulan kang wis sinebut minangka bukti yen ukara kasebut kagolong presuposisi struktural retoris. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang susah amarga tresnane. 4.1.3 Presuposisi Konterfaktual Pethilan-pethilan instagram @pathdailyjowo taun 2017 ngamot jinis presuposisi konterfaktual (PK), minangka pangira-ira kang nuduhake kahananan kang ora sabenere utawa ora padha karo kanyatan. Presuposisi konterfaktual sajrone pethilan- pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo ing kene cacahe akeh. Mula, bakal diperang dadi loro, yaiku presuposisi presuposisi konterfaktual mokal. Supaya luwih gamblang bakal dijlentrehake ing ngisor iki. (quotes) sajrone konterfaktual nyata lan (3) Nek power rangers berubah mergo ono musuh. Nek awakmu berubah mergo RQRGH¶H .DODXSRZHUUDQJHUVEHUXEDKNDUHQD ada musuh. Kalau kamu berubah NDUHQDDGDGLD¶ (3a) Power rangers minangka salah sawijine panulung masyarakat saka wong kang jahat. 3RZer rangers merupakan salah satu (3b) Pacare panutur owah merga ana bocah liya. Pacarnya penutur berubah karena DGDDQDNODLQ¶ (Path Daily Jowo 27Maret 2017) Konteks: wong kang nduweni sesambungan tresna Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka pacare mitra tutur. Nalika kuwi, panutur kang wis nglakoni sesambungan tresnane suwe karo mitra tutur, ngrasa yen mitra tutur tumindake wis owah menyang panutur. Sawise panutur ndeleng padinane mitra tutur, panutur ngerti yen mitra tutur kuwi owah merga ana bocah liya kang dikira luwih becik tinimbang panutur. Dadi, panutur ing kene nyemoni mitra tutur lumantar tuturan kasebut. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira- ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (3) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi konterfaktual nyata. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (3a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen power rangers minangka salah sawijine panulung masyarakat saka wong kang jahat. Banjur ing pangira-ira (3b) bisa nuwuhake pangira-ira yen pacare mitra tutur owah merga ana bocah liya. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake sebab tuwuhe pangira-ira konterfaktual nyata yaiku tuwuh saka ukara kapindho yaiku nek awakmu berubah mergo ono GH¶H %XNWL NDVHEXW PLQDQJND EXNWi kang nyata yen ana wong kang nduweni sesambungan, mesthi bisa dadi owah merga ana bocah liya kang dirasa luwih tinimbang pacare. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang nduweni sesambungan tresna. 4.2 Wujude Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 4.2.1 Presuposisi Faktif Perangan ngandharake wujude bakal presuposisi faktif (PF) adhedhasar titikane. Wujude PF sajrone tuturan dititiki saka panganggone tembung kriya minangka paneges anane warta sing diyakini kanyatane. Tembung kriya ing kene ana loro, yaiku tembung kriya tanuk lan tembung kriya tanggap. Supaya bisa dingerteni kanthi luwih gamblang lan cetha mula ing ngisor iki bakal diandharake lan dijlentrehake wujude PF sajrone tuturan. iki (4) 6XVDKGLVRUDN¶LVHQHQJSRGRLUL 6XVDKGLVRUDNLVHQDQJSDGDLUL¶ (4a) Panutur diireni wong. 3HQXWXUPHPSXQ\DL SHQJDODPDQGLLULRUDQJ¶ (4b) Akeh wong kang seneng ndelok kasusahane liyan. %DQ\DNRUDQJ\DQJVXND PHOLKDWNHVXVDKDQRUDQJODLQ¶ (Path Daily Jowo 12 Februari 2017) Konteks: wong kang iri marang liyan nduweni pengalaman 6
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka kancane mitra tutur. Nalika kuwi, panutur kang ora seneng marang tumindake mitra tutur kang iren, ing kene panutur nguntabake apa kang wis dirasakake lumantar tumindake mitra tutur nalika kahanane seneng lan susah. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (4) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi faktif. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (4a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen panutur nduweni pengalaman diireni wong. Banjur ing pangira-ira (4b) bisa nuwuhake pangira-ira yen akeh wong kang seneng ndelok kasusahane ing ndhuwur wis ngandharake sebab tuwuhe pangira-ira faktif yaiku tuwuh saka tembung kriya tanggap disoraki. Tembung kasebut minangka tembung kriya tanggap saka tembung lingga sorak kang kawuwuhan ater-ater di- lan panambang -i. Konteks saka tuturan kasebut yaiku wong kang iri marang liyan. liyan. Andharan 4.2.2 Presuposisi Struktural ngandharake wujude bakal presuposisi struktural (PS) adhedhasar titikane. Wujude PS sajrone tuturan dititiki saka panganggone ukara pitakon minangka paneges anane warta sing isih butuh dipesthekake. Titikan presuposisi struktural yaiku anane tembung pitakon. Supaya bisa dingerteni kanthi luwih gamblang lan cetha mula ing ngisor iki bakal diandharake lan dijlentrehake wujude PS sajrone tuturan. (5) Opo aku kudu dadi indomie cek iso Perangan iki dadi seleramu? $SDDNXKDUXVMDGLLQGRPLHELDU ELVDPHQMDGLVHOHUDPX"¶ (5a) Ana produk mie kang aran indomie. $GDSURGXNPLH\DQJEHUQDPD LQGRPLH¶ (5b) Panutur dudu wong kang diresnani dening mitra tutur. 3DQXWXUEXNDQRUDQJ\DQJGLFLQWDL PLWUDWXWXU¶ (Path Daily Jowo 16 Februari 2017) Konteks: wong kang ora dikarepake dening liyan Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka wong kang nresnani mitra tutur. Nalika kuwi, panutur kang dianggep ora kagolong tipe kang disenengi dening mitra tutur ngrasa kuciwa marang mitra tutur. Dadi, ing kene panutur nuduhake segedhe apa rasa tresnane marang mitra tutur. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (5) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi struktural. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (5a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen ana produk mie kang aran indomie. Banjur ing pangira-ira (5b) bisa nuwuhake pangira-ira yen mitra tutur wong kang ditresnani dening panutur. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake sebab tuwuhe pangira-ira struktural yaiku tuwuh saka tembung yaiku wong kang ora dikarepake dening liyan. 4.2.3 Presuposisi Konterfaktual ngandharake wujude presuposisi konterfaktual (PK) adhedhasar titikane. Wujude PK sajrone tuturan dititiki saka panganggone ukara pangangen-angen minangka pepenginane panutur. Titikan presuposisi konterfaktul yaiku anane tembung pangiket. Supaya bisa dingerteni kanthi luwih gamblang lan cetha mula ing ngisor iki bakal diandharake lan dijlentrehake wujud-wujude PK sajrone tuturan. (6) 1HN VWDWXV EEP¶H JHEHWDQPX VLEXN nganti ora iso mbales chatmu mungkin iku artine sibuk chatan karo wong liyo. .DODX VWDWXV EEP Q\D JHEHWDQPX sibuk sampai tidak bisa membalas chat mu mungkin itu artinya sibuk chatan GHQJDQRUDQJODLQ¶ Perangan iki bakal (6a) Medhia sosial BBM bisa digawe sarana nulis status. 0HGLDVRVLDO%%0ELVDGLEXDW VDUDQDPHQXOLVVWDWXV¶ (6b) Akeh kang ngechat pacare mitra tutur. %DQ\DN\DQJQJHFKDWSDFDUQ\D PLWUDWXWXU¶ (Path Daily Jowo 11 Juli 2017) Konteks: wong kang nduweni sesambungan tresna Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka kancane mitra tutur. Nalika kuwi, panutur kang nduweni pengalaman ora dibales chat-e karo sisihane nurunake pengalamane kasebut marang mitra tutur kang ngalami apa kang wis dialami panutur sadurunge. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. 7
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 Dhata (6) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi konterfaktual. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (6a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen medhia sosial BBM bisa digawe sarana nulis status. Banjur ing pangira-ira (6b) bisa nuwuhake pangira-ira yen akeh kang ngechat pacare mitra tutur. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake sebab tuwuhe pangira-ira konterfaktual nyata yaiku tuwuh saka panganggone WHPEXQJ SDQJLNHW QHN¶ .RQWHNV VDND tuturan kuwi yaiku wong kang nduweni sesambungan tresna. 4.3 Gunane Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 4.3.1 Nyemoni Nyemoni minangka tumindak kang nduweni ancas kanggo nyaru tumindake liyan kang kurang trep kanthi blaka suta. Nyemoni kuwi beda karo ngrasani. Bedane yaiku yen nyemoni kuwi ana wong kang disemoni bisa minangka mitra tutur lan ora njalari mangkel lan lara ati wong kang disemoni. Dene ngrasani kuwi nuturake kurange liyan nanging wong kasebut ora ana lan bisa njalari mangkel lan larane ati wong kang dirasane kasebut. Presuposisi kang ana sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017 uga nduweni guna minangka pasemon. Supaya cetha bakal dijlentrehake ing ngisor iki. luwih (7) Mbales chatku ae suwe, ndanio mbales perasaanku. 0HPEDODVFKDWNXVDMDODPDDSDODJL PHPEDODVSHUDVDDQNX¶ (7a) Panutur tresna marang mitra tutur. 3HQXWXUPHQFLQWDLPLWUDWXWXU¶ (7b) Panutur ngechat mitra tutur. 3HQXWXUPHQJHFKDWPLWUDWXWXU¶ (Path Daily Jowo 17 April 2017) Konteks: wong kang nyemoni wong kang ditresnani Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka wong kang nresnani mitra tutur. Nalika kuwi, panutur kang chat-e ora dibales- bales dening mitra tutur banjur nyemoni mitra tutur lumantar tuturan kang kaya mangkono. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira- ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (7) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi faktif tanduk. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (7a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen panutur tresna marang mitra tutur. Banjur ing pangira-ira (7b) bisa nuwuhake pangira-ira yen panutur ngechat mitra tutur. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake gunane tuturan kasebut kanggo nyemoni wong kang ditresnani minangka mitra tutur kang suwe anggone mbales chate panutur. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang nyemoni wong kang ditresnani. 4.3.2 Meling Meling minangka tumindak kang nduweni ancas kanggo ngelingake bab tartamtu kang dilalekake liyan. Meling kuwi beda karo menging. Bedane yaiku yen meling kuwi tujuwane supaya wong kang dielingake dadi eling marang bab tartamtu lan nindakake bab kasebut. Dene menging kuwi tumindak kang tujuwane supaya wong kang dipenging ora nindakake bab kang dimaksud. Presuposisi kang ana sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017 uga nduweni guna minangka bakal dijlentrehake ing ngisor iki. pepeling. Supaya uwih cetha (8) Mariki wes kate lulus loh. Yakin sek gak wani ngungkapno perasaanmu? Yowes awas nyesel yo. 6HEHQWDU ODJL VXGDK DNDQ OXOXV ORK Yakin berani mengungkapkan perasaanmu? Ya VXGDKDZDVPHQ\HVDO\D¶ (8a) Mitra tutur tresna marang liyan. masih tidak 0LWUDWXWXUPHQFLQWDLRUDQJODLQ¶ (8b) Mitra tutur ora wani blaka marang wong kang ditresnani. RUDQJ\DQJGLFLQWDL¶ (Path Daily Jowo 09 April 2017) Konteks: wong kang meling supaya jujur marang apa kang dirasakake Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka kancane mitra tutur. Nalika kuwi, panutur ngelingake mitra tutur supaya nuduhake rasa tresnane marang bocah kang ditresnani sadurunge lulus, amarga panutur kuwatir yen mitra tutur bakal getun. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (8) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi struktural samar. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (8a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen mitra tutur tresna marang liyan. Banjur ing pangira-ira (8b) bisa nuwuhake pangira-ira yen mitra tutur ora wani blaka marang wong kang ditresnani. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake gunane tuturan kasebut kanggo meling wong kang ora wani nuturake rasa tresna kang diduweni. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang meling supaya jujur marang apa kang dirasakake. 8
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 4.3.3 Menging Menging kuwi tumindak kang tujuwane supaya wong kang dipenging ora nindakake bab kang dimaksud. Wis kaandharake kanthi cetha bab bedane menging lan meling. Ora mung meling wae, nanging presuposisi kang ana instagram @pathdailyjowo taun 2017 uga nduweni guna minangka pamenging. Supaya luwih cetha bakal dijlentrehake ing ngisor iki. sajrone pethilan-pethilan (quotes) (9) 2MR QJHNHN¶L MDQML PDQLV QHN DNKLUH ninggalno tangis. -DQJDQ PHPEHUL MDQML PDQLV MLND DNKLU\DPHQLQJJDONDQWDQJLV¶ (9a) Mitra tutur wis menehi janji marang panutur. 0LWUDWXWXUVXGDKPHPEHULMDQML NHSDGDSHQXWXU¶ (9b) Mitra tutur mblenjani janjine. 0LWUDWXWXUPHQJLQJNDULMDQMLQ\D¶ (Path Daily Jowo 04 Februari 2017) Konteks: wong kang menging wong kang menehi janji Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka pacare mitra tutur. Nalika kuwi, panutur kang menging mitra tutur janji marang panutur, amarga pungkasane mesthi mitra tutur mblenjani janjine. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. KDODOLQ"¶ (10a) Tuturan kasebut dituturake nalika dina Senin. 7XWXUDQWHUVHEXWGLXFDSNDQ NHWLNDKDUL6HQLQ¶ (10b) Panutur nduweni pacar. 3HQXWXUPHPSXQ\DLSDFDU¶ (Path Daily Jowo 12 Juni 2017) Konteks: wong kang nyuwun supaya dirabi dening pacare Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang nduweni sesambungan minangka pacare mitra tutur. Nalika kuwi, panutur njaluk supaya mitra tutur cepet ngajak omah-omah panutur, amarga wis suwe anggone pacaran. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. Dhata (10) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi struktural samar. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (10a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen tuturan kasebut dituturake nalika dina Senin. Banjur ing pangira-ira (10b) bisa nuwuhake pangira-ira yen panutur nduweni pacar. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake gunane tuturan kasebut kanggo nyuwun pacare supaya ngrabi dheweke. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang nyuwun supaya dirabi dening pacare. Dhata (9) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi konterfaktual nyata. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (9a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen mitra tutur wis menehi janji marang panutur. Banjur ing pangira-ira (9b) bisa nuwuhake pangira-ira yen mitra tutur mblenjani janjine. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake gunane tuturan kasebut kanggo menging aja gampang njanjeni liyan, amarga susah anggone netepi janji. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang menging wong kang menehi janji. 4.3.5 Nggodha Nggodha kuwi tumindak kang ditindakake liyan marang wong kang wis dikenal suwe utawa akrab. Tumindak nggodha iki dilakoni supaya bab kang dadi pepenginane kawujud utawa njalari atine liyan seneng. Nggodha kuwi ditindakake salah sijine wong marang liyan kang kinira gampang anggone digodha. Presuposisi kang ana instagram @pathdailyjowo taun 2017 uga nduweni guna minangka panggodha. Supaya luwih cetha bakal dijlentrehake ing ngisor iki. sajrone pethilan-pethilan (quotes) 4.3.4 Nyuwun Nyuwun kuwi tumindak kang ditindakake liyan supaya bab kang disuwun marang liyan kuwi kawujud. Nyuwun kuwi tumindak kang akeh banget wujude, amarga nyuwun iki gumantung marang bab kang disuwun. Presuposisi kang ana sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathdailyjowo taun 2017 uga nduweni guna minangka panyuwun. Supaya luwih cetha bakal dijlentrehake ing ngisor iki. (10) Semangat dino senin. Dadi kapan aku mbok halalin? (11) Ora iso ngelukis alis, isoku mung ngelukis kenangan indah bersamamu. 7LGDN ELVD PHOXNLV DOLV ELVDNX hanya melukis kenangan indah EHUVDPDPX¶ (11a) Panutur ora bisa dandan. 3HQXWXUWLGDNELVDGDQGDQ¶ (11b) Panutur nduweni pacar. 3HQXWXUPHPSXQ\DLSDFDU¶ (Path Daily Jowo 01 Agustus 2017) Konteks: wong kang nggodha pacare Adhedhasar dhata ing ndhuwur, bisa diweruhi yen pethilan kasebut tuwuh merga anane panutur kang 9
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 nduweni sesambungan minangka sisihane mitra tutur. Nalika kuwi, panutur ngrasa ora bisa ngapa-apa, nanging dheweke bisa percaya banget yen sesambungan tresnane kuwi bakal endah pungkasane. Mula, panliti ing kene minangka mitra tutur kaloro nduweni rong pangira-ira kang cundhuk karo pethilan kasebut. Dhata kasebut uga kalebu salah sawijine sabab tuwuhe pangira-ira. Luwih cethane ing ngisor iki. kaperang dadi loro, yaiku presuposisi faktif tanduk lan presuposisi faktif tanggap. Presuposisi struktural kaperang dadi loro adhedhasar jinis ukarane, yaiku presuposisi struktural retoris lan presuposisi struktural samar. Semana uga presuposisi konterfaktual kang kaperang dadi loro adhedhasar maksud presuposisi tuturane, konterfaktual nyata lan presuposisi konterfaktual mokal. yaiku Dhata (11) bisa nuwuhake pangira-ira kang kalebu presuposisi faktif tanduk. Uga bisa dipesthekake yen tuladhane kuwi mesthi penere. Ing tuladha (11a) kang nuwuhake pangira-irane pamaca yen panutur ora bisa dandan. Banjur ing pangira-ira (11b) bisa nuwuhake pangira-ira yen panutur nduweni pacar. Andharan ing ndhuwur wis ngandharake gunane tuturan kasebut kanggo nggodha pacare. Konteks saka tuturan kuwi yaiku wong kang nggodha pacare. Adhedhasar andharan lan jlentrehan sadurunge bisa diweruhi yen wujude presuposisi faktif tanduk kuwi dititiki kanthi anane tanduk, dene presuposisi faktif tanggap dititiki kanthi anane tembung kriya tanggap. Presuposisi struktural retoris bisa dititiki kanthi wujud ukara pitakon kang ora mbutuhake jawaban, lan wujud ukara pitakon kang ngemu tujuwan liya bisa dadi titikan presuposisi struktural samar. Banjur anane tembung pangumpama kuwi bisa dadi titikane presuposisi konterfaktual. tembung kriya 4.4 Pola Dhistributife Presuposisi sajrone Pethilan- Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 instagram @pathailyjowo taun 2017 ora kabeh bisa nuwuhake kaya pangira-ira mangkono, bisa nuwuhake panglumpukane dhata kang arupa pethilan mau tartamtu. ana Panglumpukane dhata kasebut bisa diarani minangka pola dhistriutif dhata kang bisa nuwuhake pangira-ira. Adhehasar dhata kang wis diklumpukake dening panliti, mula bisa dideleng pola dhistributif dhata kasebut ing ngisor iki. (1) Dhistribusine presuposisi faktif tanduk ana saben Pethilan-pethilan (quotes) utawa praanggapan. Kanyatan ing wulan sasine. lan njlentrehake dhata kasebut, bisa dingerteni yen gunane presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathailyjowo taun 2017 kuwi ana lima, yaiku nyemoni, meling, menging, nyuwun, lan nggodha. Saliyane kuwi, pola dhistributif (quotes) saka presuposisi sajrone pethilan-pethilan instagram @pathailyjowo taun 2017 ana kang rata utawa bisa ditemokake saben sasine lan ora rata utawa ora bisa ditemokake saben sasine. Bisa nuwuhake dudutan yen presuposisi faktif kuwi luwih onjo sajrone pethilan- pethilan (quotes) instagram @pathailyjowo taun 2017. Adhedhasar satus telung puluh telu dhata, presuposisi sajrone pethilan instagram @pathdailyjowo taun 2017 ditemokake suwidak pitu pethilan kagolong presuposisi faktif, patang puluh siji pethilan kagolong presuposisi struktural, selawe kutipan pethilan kagolong lan presuposisi konterfaktual. Sawise ngandharake (2) Dhistribusine presuposisi faktif tanggap ana saben sasine. (3) Dhistribusine presuposisi struktural retoris ora mesthi 5.2 Pamrayoga ana saben sasine (4) Dhistribusine presuposisi struktural samar mesthi ana saben sasine. (5) Dhistribusine presuposisi konterfaktual nyata ora mesthi ana saben sasine. (6) Dhistribusine presuposisi konterfaktual mokal ora mesthi ana saben sasine. PANUTUP 5.1 Dudutan Panliten ngenani presuposisi sajrone pethilan- pethilan (quotes) instagram @pathailyjowo taun 2017 iki ngasilake 133 (satus telung puluh telu) dhata kang ngamot jinise presuposisi. Presuposisi kang kinandhut sajrone dhata kasebut ana telung jenis, yaiku presuposisi faktif, presuposisi struktural, lan presuposisi konterfaktual. Adhedhasar wujud tembung kriyane, presuposisi faktif Panliten iki isih akeh lupute, mula panliti ngarepake ana panyaru kang asipat mangun supaya panliten sabanjure bisa kasil kang luwih apik. Saliyane kuwi panliti uga menehake pamrayoga kanggo panliten ngenani presuposisi sajrone pethilan-pethilan Jawa, yaiku (1) isih akeh sumber dhata kang ngamot presuposisi kang durung ditliti, mligine kanggo para mahasiswa basa Jawa diajab bisa luwih sregep nindakake panliten ngenani presuposisi sajrone pethilan-pethilan Jawa, (2) panliten ngenani presuposisi sajrone pethilan-pethilan (quotes) instagram @pathailyjowo taun 2017 mesthine nduweni luput lan kurang. Mula diajab ana panliten kang jangkep saka panliten iki. 10
Presuposisi sajrone Pethilan-Pethilan (Quotes) Instagram @pathdailyjowo Taun 2017 KAPUSTAKAN Levinson, Stephen C. 1983. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Alamsyah, Teuku. 2010. Pragmatik. Modul tidak diterbitkan. Banda Aceh: FKIP Unsyiah. Aminudin, 2011. Semantik: Pengantar Studi Tentang Makna. Bandung: Sinar Baru Algensindo. Maulidi, Achmad. 2016. Pengertian Kutipan (Quote). [Online] pengertian -kutipan-quote.htm?) Arikunto, Suharsimi. 1988. Prosedur Penelitian. Jakarta: Rineka Cipta Mulyana, Deddy. 2005. Kajian Wacana: Teori, Metode, dan Aplikasi Prinsip-prinsip Analisis Wacana. Yogyakarta: Tiara Wacana Arikunto, Suharsimi. 2006. Prosedur Penelitian Suatu pendekatan Praktik. Jakarta: Rineka Cipta Nababan, P.W.J. 1987. Ilmu Pragmatik: Teori dan Penerapannya. Jakarta: Depdikbud Atmoko, Dwi Bambang. 2012. Intagram Handbook Tips Nadar, FX. 2009. Pragmatik dan Penelitian Pragmatik. Fotografi Ponsel. Jakarta: Media Kita Yogyakarta: Graha Ilmu %DVXL /DRGH ‡3UDDQJJDSDQ 7LQGDN 7XWXU GDODP Persidangan di Kantor Pengadilan Negeri Kota 3DOX·e-Jurnal Bahasantodea, Volume 3 Nomor 2, April (sajrone article/view/6321) 2015 hlm 129-143 Padmosoekotjo, S. 1987. Paramasastra Jawa. Surabaya: P.T. Citra Jaya Murti. Pateda, Mansoer. 1988. Linguistik Sebuah Terapan. Bandung:Angkasa. Bloomfield, Leonard. 1964. Language. Chicago: Mc Pranowo & Sudaryanto. 2001. Kamus Pepak Basa Jawa. Yogyakarta: Badan Kongres Bahasa Jawa. Grawhill Brown, Gillian and George Yule. 1996. Analisis Wacana (terj. Soetikno, I). Jakarta: Gramedia Pustaka Utama Purwo, Kaswanti Bambang. 1990. Prgmatik dan Pengajaran Bahasa: Menyibak Kurikulum 1984. Yogyakarta: Kanisius Ramlan, M. 1983. Sintaksis Suatu Tinjauan Deskriptif. Dia, Eva Eri. 2012. Analisis Praanggapan Konsep Tindak Tutur (Presuposision) dalam Program Talk Show. Malang: Madini. Djajasudarma, T Fatimah. 1993. Metode Linguistik: Ancangan Metode Penelitian dan Kajian. Bandung: Reitika Aditama Ghufron, Syamsul. 2010. Analisis Wacana Sebuah Yogyakarta: CV Karyono. Sasangka, Sry Satriya Tjatur Wisnu. 2001. Paramasastra Gagrag Anyar Basa Jawa. Jakarta: Yayasan Paramalingua. Sudaryanto. 1993. Metode dan Aneka Tata cara Analisis Bahasa. Yogyakarta: Duta Wacana University Press Pengantar. Surabaya: Asri Press Sugiyono. 2006. Memahami Penelitian Kualitatif. Hamidi. 2004. Metode Penelitian Kualitatif: Aplikasi Praktis Pembuatan Proposal dan Laporan Penelitian. Malang: UMM Press Bandung: Alfabet. Sutopo. 2006. Metodologi Penelitian Kualitatif. Surakarta: UNS Hendri, muhammad Yusup, Yuliana Isma Gaha. 2007. Pengertian Sosial, ipurn.html, dideleng tanggal 19 Februari 2017) Media Tarigan, Henry Guntur. 2009. Pengkajian Pragmatik. Bandung: Angkasa Wijana, I. Dewa Putu. 1996. Dasar-Dasar Horn, Laurence R & Ward, Gregory. 2006. The Handbook Pragmatik.Yogyakarta: Andi of Pragmatics. USA:Blackwell Kridalaksana, Harimurti. 1984. Kamus Linguistik Edisi Kedua. Jakarta: Gramedia Wijana, I Dewa Putu & Rohmadi, Muhammad. 2009. Analisis Wacana Pragmatik Kajian Teori dan Analisis. Surakarta: Yuma Pustaka Leech, Geoffrey. 1994. Prinsip-prinsip Pragmatik. Yule, George. 2006. Pragmatik (terj. Wahyuni). Jakarta: UI Press Yogyakarta: Pustaka Pelajar 11