RERONCEN PENGAOSAN BASA JAWI KA-3 25 PIWULANG AGAMI 2 NGLELURI PIWULANG LUHUR KI UNDAGYASA
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 0 Reroncen Pangaosan Basa Jawa Ka-3 25 Piwulang Agami Ngleluri Piwulang Luhur Jilid 2 Dening: Undagyasa 2018
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 1 Atur Pambuka ُﻪُﺗﺎَﻛاَﺮَـﺑَو ِﷲا ُﺔَْﲪَرَو ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ُمَﻼﱠﺴﻟا Wulang Agami Basa Jawi kanthi tema: Ngleluri Piwulang Luhur menika dipun wedalaken kangge nguri-nguri piwulang para winasis ing jaman kina-makina. Awit kathah piwulang luhur saking para kakek moyang kita ingkang ing wekdal samangke asring dipun lirwakaken. Sedaya piwulang sampun dipun pariksa saha dipun pilih ingkang boten cengkah kaliyan syari'at agami. Kababaripun Serat Wulang Agami Basa Jawi kanthi tema Ngleluri Piwulang Luhur menika kagem para da'i ingkang badhe paring pangaosan ing majlis taklim ing dhusun-dhusun. Kathah saking kadang muslim ing karang padesan ingkang taksih ngleluri piwulang para leluhur. Supados boten bingung lan tidha- tidha, perlu kita aturaken menggah dunungipun piwulang-piwulang kalawau. Paran panujuning serat piwulang menika, supados kita saged mendhet menapa ingkang sae saking para leluhur, kangge saya nyampurnakaken gesang bebrayan kita sedaya. Senadyan sampun dipun saranani pasinaon lan panaliten, pangripta ngrumaosi bilih menapa ingkang katur menika taksih tebih saking pangajab ing nginggil. Pramila prangripta sanget angajeng-ajeng kritik, saran sarta panyaruwe saking para pamaos sedaya. Ewa semanten pangripta ugi ngajab upaya ingkang boten sepintena menika wonten pigunanipun tumrap kadang-kadang da'i ing dhusun- dhusun. Akhirul kalam, wabillahi taufiq wal hidayah. Klaten, 17 Ramadhan 1441 H Undagyasa Tiyang Jawi Ingkang Sinau Agami
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 2 Daftar Isi: Kata Pengantar Daftar Isi Piwulang ka-26 : Mendet kang Sae, Tilar kang Awon Piwulang ka-27 : Kendhuri, Ngwujudaken Raos Syukur Piwulang ka-28 : Kendhuri, Ubarampe lan Maknanipun Piwulang ka-29 : Ndedonga kanthi Pralambang Lan Sasmita Piwulang ka-30 : Asthagina Kawedhar Piwulang ka-31 : Nutup Babahan Hawa Sanga Piwulang ka-32 : Lebaran, Sarana Silaturahmi Piwulang ka-33 : Syariat Menika Wewadhah Piwulang ka-34 : Sadumuk Bathuk Sanyari Bumi Piwulang ka-35 : Mati Sajroning Urip Piwulang ka-36 : Mumpung Ingkang Sae Piwulang ka-37 : Tiyang Ingkang Bangkrut Piwulang ka-38 : Alime Alim Pulasan Piwulang ka-39 : Urip Mampir Ngombe Piwulang ka-40 : Galuga Sinusur Sari Piwulang ka-41 : Nadzar lan Prekawisipun Piwulang ka-42 : Tatakrama Wonten Ing Masjid Piwulang ka-43 : Aja Cerak Kebo Gupak Piwulang ka-44 : Aja Karem Pepaes Donya Piwulang ka-46 : Mulat Sarisa Hangrasa Wani Piwulang ka-47 : Njagi Kulawarga Saking Geni Naraka Piwulang ka-48 : Weweh Marang Kang Cerak Piwulang ka-49 : Ipil-Ipil Kasaenan Piwulang ka-50 : Tiyang Ingkang Utama Panutup Lampiran 1 Lampiran 2 1 2 3 7 11 15 19 29 32 36 40 44 50 56 62 66 70 74 78 86 90 95 99 104 108 112 116 117 118 : Transliterasi Arab ke Latin : Transliterasi Jawa ke Latin
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 3 Piwulang (26): Mendhet Kang Sae, Tilar Kang Awon ِﻦﻳﱢﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . َﻻإ َﻪَﻟإ . Para hadirin anggota majlis taklim ingkang kawula hormati. Sakderengipun matur ingkang kathah mangga kawula dherekaken maos puji syukur katur dhumateng Allah SWT ingkang sampun paring kanikmatan ingkang cacahipun tanpa wilangan. Shalawat saha salam ugi katur dhumateng junjungan kita Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, sumrambahipun dhumateng kulawarga dalasan para shahabati sedaya. Para hadirin rahimakumullah, kita para manungsa ingkang manggen wonten ing donya menika sanes manungsa ingkang sepisanan tumurun wonten ing lumahing bumi. Antawis kita lan manungsa ingkang sepisanan, inggin menika Bapa Adam, sampun kapisah dening pinten-pinten generasi. Menawi kapetang ugi ngantos ewon taun wekdalipun. Ing wekdal ingkang dangu sanget menika, sampun kathan ilmu, kaprigelan, guna kasantikan lan pangawikan, ingkang dipun turunaken antar generasi. Wiwit saking kaprigelan kangge beburu, misaya mina, ulah tetanen ngantos guna- pangawikan kangge anteping gesang. Sedaya ingkang katurunaken kalawau wonten ingkang taksih saged dipun agem ngantos jaman samangke, kados tatacara masak lan ulah tetanen. Sawetawis kaprigelan wonten ingkang sampun awis-wis kagem, kados kaprigelan beburu. Dangu-dangu kaprigelan ingkang awis-awis kagem wau badhe ical piyambak, amargi saking owah gingsiring kahanan.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 4 Ugi wonten sawetawis kaprigelan ingkang enggal, ingkang dereng dipun mangertosi dening para leluhur, kados cara komunikasi mawi telepon lan sanesipun. Awit saking majenging teknologi cara-cara enggal menika tuwuh ing jaman samangke. Dipun cipta dening para ahli teknologi amrih gesanging manungsa saya gampil. Menika ugi badhe kita turunaken dhateng anak putu ing mangke. Para sedherek, lelampahaning gesang manungsa wiwit rumiyin ngantos mangke inggih mangagem cara ingkang makaten kalawau. Turun- tumurun, neniru, nenulad dhateng para leluhur. Nanging ugi dipun jumbuhaken kaliyan jamanipun sowang-sowang. Mila para ahli fikih lajeng damel kaidah ing bab hukum-hukum agami. Inggih menika kados kasebat ing ngandhap menika: ِﺢَﻠْﺻَ ْﻷا ِﺪْﻳِﺪَْﳉﺎِﺑ ُﺬْﺧَ ْﻷاَو ِﺢِﻟﺎﱠﺼﻟا ِْﱘِﺪَﻘْﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﺔَﻈَﻓﺎَﺤُﻤْﻟَا "Ngleluri menapa ingkang sae saking jaman rumiyin, mendhet ingkang langkung sae ing jaman samangke." Kaidah menika ugi saged dipun trapaken wonten ing panggesangan sadinten-dinten. Kados menapa ingkang kita lampahi ing wekdal menika. Para ibu-ibu tumut pakempalan majlis taklim pendhak malem Senin lan malem Jum'at ingkang dipun rintis dening Bapak Rahmat Nur. Menika pakulinan ingkang sae. Kajawi saged kangge sarana silaturahim, ugi saged kangge sakedhik-sakedhik sinau piwulang agami. Mila nalika Bapak Rahmat Nur sampun surud, boten wonten awonipun menawi kita leluri. Mekaten ugi ing bab-bab sanes, kathah piwulang, adat pakulinan, tata cara, ingkang dipun turunaken dening para leluhur ingkang ngemot kasaenan. Ing bab-bab kalawau ugi prayogi menawi dipun leluri, amrih kasaenanipun saged lumintu, murakabi kangge bebrayan ageng. Nanging ugi kedah ngemuti dhateng kahanan saha mobah-mosiking jaman. Menapa adat tatacara kalawau taksih saged dipun leksanani lan boten ngawrat-awrati dhateng ingkang nglampahi, menika ingkang kedah dipun thinthingi. Menawi taksih kadugi dipun lampahi, wonten manfaatipun saha boten damel awrat, prayogi dipun leksanani. Nanging menawi malah damel sesanggan ingkang angawrat-awrati ugi prayogi menawi dipun tilar, utawi dipun owahi jumbuh kaliyan ombyaking jaman samangke.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 5 Para sedherek, babagan adat pakulinan ing masyarakat perlu sanget kita gatosaken menapa ingkang dados dhawuh saking Kanjeng Nabi ing prekawis menika. Kados ingkang kasebat ing satunggaling riwayat, bilih Nabi dhawuh: ِ َﻞِﻤُﻌَـﻓ ،ًﺔَﻨَﺴَﺣ ًﺔّﻨُﺳ ِمَﻼْﺳِﻹا ِﰲ ّﻦَﺳ ْﻦَﻣ ِﺮْﺟَأ ُﻞْﺜِﻣ ُﻪَﻟ َﺐِﺘُﻛ ،ُﻩَﺪْﻌَـﺑ ﺎَ ٌءْﻲَﺷ ْﻢِﻫِرﻮُﺟُأ ْﻦِﻣ ُﺺُﻘْـﻨَـﻳ َﻻَو ِ َﻞِﻤَﻋ ْﻦَﻣ ِمَﻼْﺳِﻹا ِﰲ ّﻦَﺳ ْﻦَﻣَو . ﺎَ . ِ َﻞِﻤَﻋ ِ َﻞِﻤُﻌَـﻓ ،ًﺔَﺌّﻴَﺳ ًﺔّﻨُﺳ َﻻَو ،ﺎَ ٌء ْﻲَﺷ ْﻢِﻫِراَزْوَأ ْﻦِﻣ ُﺺُﻘْـﻨَـﻳ ْﻦَﻣ ِرْزِو ُﻞْﺜِﻣ ِﻪْﻴَﻠَﻋ َﺐِﺘُﻛ ،ُﻩَﺪْﻌَـﺑ ﺎَ "Sing sapa wonge ing dalem Islam miwiti gawe pakulinan kang becik, marma bakal kacathet kanggo dheweke ganjaran lan uga ganjaran kanggo wong kang nenulad sabanjure tanpa ngurangi ganjarane kang nenulad mau. Sing sapa wonge ing dalem Islam kang miwiti gawe pakulinan ala, marma bakal kacathet dosa kanggo dheweke lan dosa wong kang melu-melu sabanjure, tanpa ngurangi dosane wong-wong kang miwiti mau." (HR Muslim). Para sedherek, terang wonten dhawuh ing nginggil bilih Allah sanget- sanget Maha Murah lan Asih. Kagem tiyang ingkang sampun ngrintis kasaenan, badhe dipun ganjar kanthi ganjaran ingkang pantes. Lajeng kangge tiyang-tiyang ingkang purun ngleluri kasaenan kalawau ugi badhe dipun ganjar kanthi ganjaran ingkang boten kirang saking ganjaranipun ingkang ngrintis kasaenan kalawau. Semanten ugi tumrap tiyang ingkang damel pakulinan awon, badhe nandhang dosa jumbuh kaliyan pakartinipun. Lan kangge tiyang ingkang tumut-tumut, ugi badhe tampi dosa ingkang agengipun sami kaliyan tiyang ingkang ngrintis pakarti awon kalawau, tanpa ngirangi dosanipun ingkang dipun eloni. Mila sedherek, saderengipun kita nglestarekaken satunggaling amalan, prayogi menawi dipun titi kanthi permati lan patitis langkung rumiyin. Amalan ingkang kita leluri menika prekawis ingkang sae menapa awon. Para sedherek, ing pangaosan ingkang badhe dhateng kawula badhe ngaturaken sawetawis adat pakulinan, tatacara lan piwulang leluhur
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 6 ingkang sampun kaprah kita lampahi. Sumangga ngiras pantes kita sinau sejarah lan dhasar-dhasar filosofinipun adat-tatacara kalawau. Supados kita mangertosi lan saged mbiji piyambak menapa prekawis-prekawis kalawau sae lan pantes kita leluri. Menawi nyata-nyata sae lan perlu, sampun tidha-tidha malih anglampahi. Para sedherek, lajeng menapa adat pakulinan menika boten nami bid'ah? Babagan menika sumangga dipun suraos pangandikan saking ahli fikih Imam Syafi'i RA, ing ngandhap menika: َﻮُﻬَـﻓ َﺔﱠﻨﱡﺴﻟا َﻖ َﻓاَو ﺎَﻤَﻓ ٌﺔَﻣْﻮُﻣْﺬَﻣ ٌﺔَﻋْﺪِﺑَو ٌةَدْﻮُﻤَْﳏ ٌﺔَﻋْﺪِﺑ ِنﺎَﺘَﻋْﺪِﺑ ُﺔَﻋْﺪِﺒْﻟَا ٌمْﻮُﻣ ْﺬَﻣ َﻮُﻬَـﻓ َﺔﱠﻨﱡﺴﻟا َﻒَﻟﺎَﺧ ﺎَﻣَو ٌدْﻮُﻤَْﳏ "Bid'ah iku werna loro, bid'ah kang prayoga lan kang nistha. Apa-apa kang jumbuh karo karo sunnah Nabi marma iku kang prayoga, lan apa- apa kang nyulayani sunnah Nabi mangka iku kang nistha." Landhesanipun Imam Syafi'i ngendika makaten amargi saking menapa ingkang sampun dipun dhawuhaken dening shahabat Umar bin Khaththab duk nalika ngawontenaken shalat tarawih kanthi jama'ah. Kamangka shalat tarawih kanthi jama'ah menika boten dipun tindakaken dening Kanjeng Nabi. Babagan menika Shahabat Umar dhawuh: َﻲِﻫ ُﺔَﻋْﺪِﺒْﻟا ِﺖَﻤْﻌِﻧ "Saapik-apike bid'ah ya iki!" Dados para sedherek, sampun tidha-tidha malih nglampahi amalan ingkang sae senadyan ing jaman sugengipun Kanjeng Nabi boten dipun leksanani. Waton boten cengkah kaliyan syari'at agami, boten nyulayani sunnah Nabi lan boten wonten awisanipun, sedaya ingkang sae lan manfaat menika wonten ganjaranipun. Nanging ugi sampun ngantos dipun wajibaken, menawi lajeng ngwajibaken ugi boten leres. Awit boten wonten dhasar kukumipun. Para sedherek, cekap semanten atur kawula ing kasempatan menika. Benjang kasambet malih kanthi atur bab amalan-amalan ingkang sampun dados pakulinan ing masyarakat kita. Wonten atur ingkang sisip saha kirang ing subasita, kawula tansah nyuwun pangaksama. Wallahu a'lam.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 7 Piwulang (27): Kendhuri, Asal-Usul lan Manfaatipun ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ُﻪﱠﻠﻟا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﱠﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ . ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . Para bapak/ibu, hadirin rahimakumullah. Kalilana kawula murwakani atur kanthi ngucap puji syukur dhumateng Gusti Ingkang Maha Kuwaos. Shalawat saha salam mugi katur ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, tetungguling janma ingkang sinung pakarti agung. Para hadirin rahimakumullah, wonten pepanggihan wekdal menika kawula badhe ngaturaken prekawis kendhuri utawi asring kita sebat kondangan. Tembung kendhuri saking ingkang tegesipun adicara kembul sareng-sareng sasampunipun dedonga. Kenging menapa dipun sebat kendhuri lan kenging menapa asalipun saking tembung Persi. Awit kala samanten kathah para penyebar agami Islam ingkang asalipun saking Persi lan sakiwatengenipun. Dipun sebat kendhuri amargi tatacara kendhuri mirip kaliyan adat pakulinan kandhuri ing negeri Persi. tembung basa Persi kandhuri, Asal-usulipun wonten kendhuri Wondene kawitanipun wonten kendhuri ing tanah Jawa menika kawiwitan ing jaman sugengipun Sunan Bonang. Nalika dakwah wonten Kedhiri
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 8 Sunan Bonang manggih satunggaling praktik pangibadhahan ingkang aeng. Inggih menika ingkang kasebat upacara pancamakara. Upacara menika sejatosipun niatipun manembah dhateng Gusti, nanging pranyata sasar. Tiyang ingkang tumut upacara pancamakara kedah nglampahi ma- lima. Inggih menika: mamsa utawi nedha daging manungsa, matswa utawi nedha daging ulam, madya utawi minum arak, maithuna utawi carem jalu- estri ing papan upacara kanthi bebas, lan mudra inggih menika manembah kanthi njoged ngantos klenger. Praktek panembah kanthi upacara pancamakara menika boten wonten ing ajaran agama Hindu utawa Budha. Menika damelanipun aliran Bairawa-Tantra. Praktekipun upacara pancamakara menika kawiwitan kanthi nedha daging manungsa lan ulam, lajeng sami nginum arak ngantos teler. Sasampunipun teler lajeng sami carem jalu estri ngantos lemes. Kalajengaken jejogedan ngantos lempoh. Tiyang ingkang tumut pitados bilih nglampahi upacara menika badhe manggih kabegjan ing alam salajengipun (akhirat). Kanjeng Sunan Bonang ingkang nyipati laku sasar menika lajeng sumedya badhe paring piwulang dhateng pra warga ing mriku. Kanjeng Sunan lajeng paring wewarah agami Islam. Adat pakulinan manembah dhateng Gusti ingkang kasebat pancamakara lajeng dipun owahi. Pamrihipun supados warga ingkang sampun kulina boten bingung kanthi tatacara ingkang kagem upacara ingkang pancamakara dipun gantos kanthi wulu wetu tetanen ingkang wonten mriku. Daging manungsa dipun gantos tumpeng. Daging ulam dipun gantos ingkung. Arak dipun gantos sayur lan woh-wohan. Pakarti carem jalu-estri ingkang bebas dipun icali, awit menika awisanipun agami. Salajengipun upacara jejogedan dipun gantos kanthi maos donga pamuji katur Gusti. Upacara ingkang enggal menika sanget dipun remeni dening warga awit langkung gampil katindakaken. Saged dipun adani dening sinten kemawon lan boten damel awrat. Mila lajeng kathah tiyang ing Kedhiri mriku ingkang lajeng ngrasuk agami Islam. Upacara enggal menika lajeng dipun sebat kendhuri. enggal. Nanging dedhaharan Para sedherek, kanthi cara dakwah ingkang makaten para wali saged ngislamaken tanah Jawa kanthi gampil. Awit caranipun mangagem cara ingkang sampun dipun wanuhi sakderengipun. Tumrap tiyang kuna kendhuri menika narik kawigatosan awit tatacaranipun memper kados ingkang sampun asring katindakaken. Mila lajeng sami rila pindhah
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 9 ngrasuk agami Islam. Sasampunipun mlebet Islam nembe dipun dunungaken saking keparengipun para wali kendhuri taksih dipun leluri kanthi cara ingkang enggal. Inggih menika cara ingkang boten cengkah kaliyan syari'at agami Islam. kadospundi ingkang saleresipun. Nanging Kendhuri lajeng dados pakulinan tumrap kadang muslim ing tanah Jawa. Ingkang sakawit upacara kados kendhuri menika minangka sarana manembah, lajeng dipun gantos kangge sarana ngwujudaken raos syukur dhateng Pangeran. Raos syukur menika dipun wujudaken kanthi andum dhaharan dhateng tangga tepalih. Kendhuri ugi mujudaken sarana kangge njaga ukhuwah lan silaturahim. Ngraketaken kekadangan lan tetanggan. Kendhuri ugi dados sarana kangge sarasehan, bawa raos lan ramah tamah. Tiyang ingkang tumut kendhuri tamtu lajeng kepanggih tangga tepalih ing kahanan ingkang sekeca. Formasi utawi tatanan kendhuri ugi salaras kaliyan formasi para shahabat lan rasul nalika ngawontenaken patemon. Inggih menika kanthi lenggah mubeng (halaqah). Kanthi formasi makaten boten wonten ingkang ngajeng utawi wingking, sedaya sami sajajar lenggahipun. Boten wonten bedanipun ingkang sugih lan mlarat, ingkang pinter lan bodho, ingkang nakal lan alim. Kanthi cara ingkang makaten istingarah masyarakat lajeng tumuwuh kanthi harmonis. Wonten ing kendhuri ugi lajeng dipun purwani kanthi sekedhik piwulang agami. Kados swargi Mbah Imam Khurmain, nalika dados imam kendhuri mesthi lajeng paring piwulang ingkang jlentreh makna lan pikajengipun ngawontenaken kendhuri menika. Mila boten ketang namung sekedhik kendhuri ugi dados sarana tambahing seserepan. Kendhuri ing jaman samangke Paa sedherek, sampun kula aturaken kawitanipun wontenipun kendhuri. Kita ingkang gesang ing jaman samangke menapa taksih perlu ngleluri adat-pakulinan kendhuri kalawau? Sumangga kita thinthingi sareng- sareng. Para sedherek, kendhuri ingkang kawitanipun mujudaken metodhe utawi cara kangge narik kawigatosanipun tiyang-tiyang jaman kina supados kersa nyaketi dhateng ajaran Islam, lajeng dados tradisi ingkang lestari
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 10 dugi jaman samangke. Wujudipun kendhuri lajeng dados sarana kangge warni-warni kabetahan. Wonten ingkang niat sedhekah lajeng kendhuri. Wonten ingkang niat syukuran lajeng kendhuri. Wonten ingkang niat nyenyuwun kaslametan lajeng kendhuri. Kendhuri saged mujudaken sedhekah, inggih menika paring tedhan dhateng ingkang mbetahaken. Kendhuri saged dados wujud raos syukur, awit tandhanipun syukur menika angluberi dhateng tangga-tepalih. Ugi saged kangge sarana kangge ngraketaken pasedherekan. Menika sedaya sae lan pantes kita leluri. Nanging para sedherek, jaman menika ngalami owah lan gingsir, mobah lan mosik. Kendhuri ingkang sae menika badhe boten sae kedadosanipun menawi ingkang dipun leluri namung wujudipun kemawon. Semangat kendhuri ingkang sejatosipun sae saged ical temah kendhuri namung dados pakaryan ingkang boten manfaat. Contonipun, tumrap ingkang taksih kirang sandhang-boga, kendhuri ageng manfaatipun. Saged ganjel weteng ingkang luwe. Mila menawi damel kendhuri inggih ingkang murwat. Sampun ngantos damel kendhuri namung niat netepi tradisi leluhur, lajeng damel kendhuri sakecandhakipun kemawon. Sekulipun dipun sukani ingkang awon, kathah krikilipun. Ingkungipun namung mendhet saking ayam gering, boten wonten dagingipun. Jajan pasar dipun racik saking timun wungkuk, salak sepet, besusu kisut, boten mingsra wujudipun. Makaten kalawau malah boten kalap, temah namung dados pakan ayam. Niatipun sedhekah lan suka syukur, malah boten kepanggih. Para sedherek, sanesipun menika kita ugi kedah emut bilih kendhuri menika namung adat-pakulinan, namung tradisi sae kemawon. Mila ugi sampun ngantos dipun wajibaken. Tegesipun, tumrap ingkang kaconggah inggih sumangga dipun leksanani. Ingkang boten kuwagang inggih boten dados menapa. Sampun ngantos dipun hukumi wajib. Awit sedaya ingkang wajib menika kedah wonten dhasar hukumipun ingkang cetha, ing dalem Qur'an lan Hadits, saha ijma' lan qiyasipun para ulama. Menawi kita kumalancang damel wajib, ing mangka boten kanthi dalil ingkang jelas, menika dipun wastani bid'ah ingkan dholalah, inggih menika bid'ah ingkang nistha. Menika sanget dipun awisi dening Kanjeng Nabi. Mila wontenipun kendhuri menika kalebetna kemawon wonten ing golonganing pakarti ingkang prayogi. Cekap semanten atur kula bab kendhuri. Benjang kasambet malih babagan makna simbol-simbol ingkang wonten ing kenduri. Wallahu a'lam.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 11 Piwulang (28): Kendhuri, Ubarampe Lan Maknanipun ِﻦﻳﱢﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠ َﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا.ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ taklim, sumangga kita purwakani Para sedherek pepanggihan menika kanthi muji syukur dhumateng Gusti ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan ingkang boten saged kapetang cacahipun. Shalawat junjungan kita Nabi Agung Muhammad SAW, ingkang sampun suka pitedhah kangge kita sedaya ngancik margi ingkang leres tumuju papan sejati. jamaah majlis lan salam konjuk dhateng Para sedherek, ing pepanggihan kapengker kawula sampun janji badhe ngaturaken prekawis ubarampe lan maknanipun upacara kendhuren. Kendhuren menika wujud panyuwunan supados menapa ingkang sinedya saged kasembadan kanthi wilujeng. Mila kendhuren ugi kawastanan slametan utawi wilujengan. Wonten ing upacara kendhuren, sakderengipun ingkang kagungan damel ngaturi dhateng para rawuh, ing batos kedah sampun amemuji dhateng sihing Gusti. Supados pamuji menika kiyat lan mantep mila lajeng ngaturi sawetawis kadang kangge anjurung pamuji kalawau. Karana ujubing supados wilujeng kendhuren menika pamuji sedayanipun, mila lajeng dipun entha salaras kaliyan pamuji ingkang katur dhateng Gusti Allah. Kanthi menika ubarampe kendhuren lajeng dipun jumbuh kaliyan wigatosing damel kanthi pralambang-pralambang, upacara. saha panyuwunan
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 12 Para sedherek, sejatosipun wonten pinten-pinten warni kendhuren ingkang dipun adani dening para leluhur. Wonten kendhuren slametan, wonten kendhuren selikuran, kendhuren bakdan, kendhuren muludan, lan sanes- sanesipun. Sedaya menika taksih dipun perang malih miturut papan lan kahananipun ingkang kacawisaken. Nanging sedaya menika ujubipun sami, inggih menika minangka suka syukur lan pamuji dhateng Pangeran, supados Allah tansah nurunaken kawilujengan dhateng kita sedaya. Badhe panjang menawi satunggal-satunggal maknanipun pralambang- dipun pralambang ing kendhuren. Mila, kawula badhe ngaturaken ingkang pokok-pokok kemawon. Kados ingkang kasebat ing ngandhap punika: sowang-sowang. Kathah sanget ubarampe jlentrehaken ingkang wonten Tumpeng. Wujudipun tumpeng inggih menika sekul ingkang kaentha kados gunung. Sekul menika minangka tetedhan ingkang utani tumrah manungsa. Dados sumbering kekiyatan amrih saged makarya. Dipun entha kados gunung supados kita tansah emut Allah Ta'ala. Mila tumpeng ugi asring kajarwadhosok metu lempeng. Tegesipun lempenging panyuwun dhateng Gusti. Werdinipun kita nedha menika namung supados badan kita kiyat, boten kaleson kangge nyambut damel. Salajengipun kita nyambut damel menika inggih namung kangge netepi kuwajibaning agesang, inggih menika ngibadhah dhateng Pangeran. Para sedherek, ing pundi papan wujud tumpeng menika sampun jamak kangge simbol panembah dhateng Pangeran. Bangsa Mesir lan suku Maya ing Amerika sisih kidul gadhah piramid. Bangsa Romawi gadhah tugu. Bangsa Persia gadhah menara. Duk kala jaman kina bangsa kita ugi sampun damel pangentha-entha wujud inggih menika plananganipun tiyang jaler. Menika nglambangaken panuwunan dhateng Gusti supados nuwuhaken kasuburan. Dening para wali kita dipun wewarah kanthi cara ingkang langkung gampil lan praktis, inggih menika kanthi tumpeng. lingga, Sega asahan utawi Ambengan. Wujudipun inggih menika sekul ingkang dipun entha kados punthuk. Menika dados gantosipun pepethan yoni ing jaman kina, inggih menika pawadonanipun tiyang estri. Sasmitanipun sami kaliyan tumpeng, kangge nyenyuwun dhateng Gusti supados nurunaken kasuburan. Dening para wali pepethan yoni kaanggep vulgar utawi saru. Mila lajeng dipun gantos kanthi ambengan. Ambengan ugi gadhah
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 13 pangertosan mambengi hawa nafsu, ingkang njurung dhateng pakarti awon. Sekul wuduk (sega rasul). Wujudipun sekul ingkang dipun sukani uyah, raosipun asin. Menika pralambang kangge ngurmati ilmunipun Rasulullah SAW. Sekul wuduk menika dados pralambang shalawat dhateng Kanjeng Nabi. Sega gurih. Inggih menika sekul ingkang dipun santeni. Mengku pralambang kamenangan. Sega gurih menika wonten ing kendhuri slametan minangka simbol pandonga supados arwah leluhur ingkang dipun pengeti manggih kamenangan wonten ing akhirat mangke. Teges menang inggih menika nalika dipun timbang amalipun, kathah amalipun ingkang sae katimbang ingkang awon. Sego golong. Inggih menika wujud sekul ingkang kabentuk golong, utawi bulet kados bal. Sego golong nglambangaken golong-giliging manah kangge manembah dhateng Pangeran. Manah ingkang sampun golong- gilig boten badhe mangro utawi miyur dening panggodha rencan malih. Ingkung. Wujudipun ingkung inggih menika ayam jago ingkang dipun masak wetah. Dipun prenahaken panatanipun kadosdene tiyang ingkang timpuh. Posisi menika dados pralambang bilih manungsa kedah tansah sumanggem dhateng dhawuhipun Pangeran. Mila ingkung ugi saged kajarwadhosok ingsun manekung. Tegesipun tansah mangesthi dhateng Pangeran, ndhedhepe lan sumarah dhateng Ingkang Murbeng Gesang. Apem lan Pura. Apem kadamel saking tepung beras, bentukipun bunder gepeng. Tembung apem asalipun saking tembung Arab afwun ingkang tegesipun nyuwun pangapura dhateng sasama (maaf). Wondene pura kadamel saking tepung beras lan parutan klapa. Tembung pura saking tembung Arab ghafura, ingkang tegesipun nyuwun pangapura dhateng Allah. Dados ing gesang kita kedah tansah nyuwun pangapura dhateng sesamaning gesang, ugi kedah nyuwun pangapura dhateng Allah. Takir. Wujudipun wadhah saking ron pisang ingkang dipun isi sawetawis jajan pasar. Isinipun takir menika warni-warni, gumantung dhateng jinising upacara kendhuri ingkang katindakaken. Tembung takir saged kajarwadhosok nata pikir. Tegesipun tiyang ingkang manembah dhateng
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 14 Pangeran kedah nata pikir rumiyin. Boten grusa-grusu, kesesa lan awur- awuran. Para sedherek, taksih kathah ubarampe sanesipun ing kendhuri. Sedaya mengku teges piyambak-piyambak, jumbuh kaliyan wigatosing acara. Tumrap kita tiyang Jawi, simbol-simbol kalawau dados jangkeping panyuwunan dhateng Gusti Allah. Tiyang Jawi menawi lesanipun sampun angucap, prayoginipun ugi dipun wujudi kanthi sarat-sarana. Contonipun menawi lesan ngucap nyuwun pangapura dhateng Pangeran, ugi wonten sarat-sarana kangge pakencenging panyuwun kalawau. Mila lajeng dipun wujudi kanthi damel pura. Menawi lesanipun sampun ngucap minta aksama dhateng sesama, ugi dipun wujudi kanthi damel apem. Kendhuri saubarampenipun menika ugi dados jangkeping tatakrama tumrap manungsa ingkang nyenyuwun. Adeging panyuwun ingkang mrentul saking manah, kaucapaken kanthi lesan saha kawujudaken kanthi sarana kendhuri menika istingarah badhe langkung gampil kasembadan. Awit dados tandha yekti bilih kita estu-estu anyenyuwun. Para sedherek, gampilipun kita saged mendhet contoh saking adat saben dinten ingkang sampun kita lampahi. Menawi putra kita nyuwun arta kanthi patrap ingkang murang tata, lajeng ngucap sora kalih mbanting lawan, "Njaluk dhuwite mbok!" Menapa kita inggih badhe sekeca ing manah. Pasthi kita maringi kanthi garundhelan. Nanging menawi putra kita nyuwun kanthi patrap anuraga lan subasita ingkang jangkep, "Mbok, nyuwun arta badhe kangge tumbas jajanan!" Pasthi kita inggih maringi kanthi ikhlasing manah. Langkung-langkung menawi putra kita nyuwun kanthi dipun saranani bebantu langkung rumiyin. Wiwit enjing sampun sregep nyaponi latar, asah-asah piring, boten sah dipun paken sampun damel unjukan. Lajeng matur kanthi sopan, "Bu, badhe nyuwun arta!" Oh, pasthi kita langkung sukarena badhe maringi pinten kemawon. Para sedherek, kendhuren menika pepindhanipun kados makaten. Menawi kita nyenyuwun dhateng Pangeran kanthi dipun purwakani cecaos dhaharan kangge sesamining titah, tamtu Allah inggih lajeng ridha badhe peparing dhateng kita. Cekap semanten atur kula ing pepanggihan menika. Sumangga dipun galih kanthi manah ingkang wening menapa ingkang sampun kula aturaken kalawau. Wallahu a'lam.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 15 Piwulang (29): Dedonga Kanthi Pralambang Lan Sasmita ٌرﻮُﻜَﺷ ٌرﻮُﻔَﻐَﻟ ﺎَﻨﱠـﺑَر ﱠنِإ َنَﺰَْﳊا ﺎﱠﻨَﻋ َﺐَﻫْذَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ْنَا ُﺪَﻬْﺷَأ . ﱠﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳَو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬّٰﻠﻟَا ِﷲا ُلْﻮُﺳَر اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ِﻟٰا ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﱢﻴَﺳ َﻚِﻟْﻮُﺳَرَو َكِﺪْﺒَﻋ ﻰَﻠَﻋ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَو ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَأَو ِﻪ ِﻢْﻴِﻠﱠﺴﻟا ِﻢِﻬ ِﺠَﻬْـﻨَﻣ . ِﷲا . ُﺪْﻌَـﺑﺎﱠﻣَأ Bapak-Bapak Ibu-Ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati, Sumangga kawula dherekaken muji syukur dhumateng Gusti ingkang tanpa sampun paring pinten-pinten kanikmatan wilangan. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Agung Muhammad SAW, tuladhan sayekti tumrap gesang kita sami. ingkang cacahipun Para sedherek, tumrap tiyang Jawi wonten pinten-pinten tataran basa kangge sesrawungan kaliyan tiyang akathah. Ugi wonten unggah-ungguh lan paugeran nalika wawan ginem kaliyan sasama. Prekawis menika njalari kita kedah sinau subasita sacekapipun. Ingkang dipun wastani subasita menika werni kalih. Ingkang sepisan inggih menika silakrama, inggih menika tindak-tanduk ingkang anuraga. Ing jaman samangke dipun wastani bahasa tubuh utawi gesture. Kaping kalihipun basa krama, inggih menika pocapan kanthi basa ingkang sae. Mila ing Basa Jawi lajeng wonten basa krama inggil, krama andhap, krama madya, basa ngoko, lan sanesipun. Menika sedaya wonten trap-trapanipun piyambak-piyambak. Sanesipun menika, ing kalanganing masyarakat Jawi, khususipun ing tlatah Surakarta lan Ngayogyakarta sakukubanipun, pasrawunganing antar sasama ugi mangagem tataran basa ingkang werni-werni. Ingkang sepisan tataran basa dhupak bujang, inggih menika negesi tembung kanthi cablaka kemawon. Umpaminipun wonten tiyang mertamu ing dalemipun kanca
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 16 rowang. Sarehne sampun dangu kok dereng medal sugatan, lajeng matur cablaka dhateng ingkang kagungan dalem, "Duwe banyu ngombe apa ora? Aku ngelak! Mbok njaluk!" Cara ingkang cablaka menika saged kemawon dipun agem menawi sampun wanuh lan kulina kaliyan ingkang kagungan dalem. Nanging dados saru lan boten ilok menawi mertamu dhateng tepangan enggal utawi mertamu dhateng atasan, utawi dhateng tiyang sepuh. Mila kangge ngawekani prekawis menika lajeng wonten tataran basa ingkang kaping kalih, inggih menika ingkang dipun wastani esmu bupati. Ing tataran basa esmu bupati menika si tamu namung suka pepindan utawi pasemon (metafora). Ing pamrih supados ingkang kagungan dalem tanggap nanging boten kalingseman. Contonipun, nalika unjukan sampun dangu kok dereng medal, si tamu lajeng pitaken, "Pak, menapa ing mriki sumuripun asat?" Ingkang kagungan dalem lajeng tanggap bilih tamunipun ngelak, lajeng paring sugatan. Para sedherek, tataran salajengipun inggih menika sasmita narendra. Ing tataran basa ingkang pungkasan menika, tiyang malah boten ngendika menapa-menapa menawi kagungan kersa. Contonipun nalika si tamu kalawau sampun ngelak, piyambakipun namung dhehem-dhehem sarwi ngusap gurung ambal-ambalan. Ingkang kagungan dalem lajeng tanggap, lan paring unjukan. Nanging inggih boten sedaya tiyang paham tataran basa sasmita narendra menika. Menawi boten paham malah dados selang- surup. Nyemerepi tamunipun watuk lan ngusap ngurung, malah lajeng ngendika, "Wis pirang dina lara watuk?" Tataran basa esmu bupati lan langkung-langkung sasmita narendra boten sembarang tiyang saged anggrahita. Perlu kalantipan kangge nyumerapi. Mila kita kedah tansah memasah mingising budi, supados saged sumerep sasmita kalawau. Tiyang ingkang sampun lantip ing esmu lan sasmita dipun wastani waskitha. Tiyang ingkang sampun waskitha badhe saged maos sasmita kanthi terang lan trawaca, senadyan tiyang sanes boten walaka. Para sedherek, ngemuti kanyatan menika, para wali duk nalika nyebaraken piwulang suci agami Islam ugi njumbuhaken kaliyan tatacara lan tataran basa ingkang lumampah ing tanah Jawa. Mila lajeng damel rerangkening upacara ingkang mawi simbol-simbol utawi sasmita. Awit menapa?
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 17 Jalaran tiyang badhe dakwah menika kedah mawi basa ingkang saged dipun pahami dening kaumipun. Allah dhawuh: ْﻢَُﳍ َﱢﲔَـﺒُﻴِﻟ ِﻪِﻣْﻮَـﻗ ِنﺎَﺴِﻠِﺑ ﱠﻻِإ ٍلﻮُﺳَر ْﻦِﻣ ﺎَﻨْﻠَﺳْرَأ ﺎَﻣَو "Ingsun ora ngutus sawijining rasul, kejaba kanthi basane kaume, supaya dheweke bisa menehi katerangan kang trawaca marang dheweke kabeh." (QS Ibrahim:4). Mila para wali minangka waris para nabi (waratsatul anbiya) lajeng damel pranataning upacara lan sasmita. Lambang-lambang lan sasmita kalawau inggih namung dipun pahami ingkang sampun nggayuh ing tataran basa sasmita narendra. Mila tiyang ingkang nembe gaduk tataran dhupak bujang kathah ingkang selang-surup, nginten bilih ubarampe-ubarampe kalawau boten wonten maknanipun. ingkang kebak lambang-lambang Salah satunggal conto ingkang asring kita pirsani wonten ing adat janur kuning. Kathah pakulinanipun ubarampening upacara adat ingkang mangagem janur kuning menika. Kados menawi kita damel kupat, damel pasrening tarub, damel kembar mayang, damel jodhang lan sanes-sanesipun. Dipun pilih mangangge janur pamrihipun supados menapa ingkang kadamel menika saged pikantuk pepadhang saking Pangeran. Mila janur asring kajarwa dhosok jalarane nur, tegesipun dados sebab dhatengipun pepadhang saking Allah. Dene kuning jarwadhosokipun nenungku kalawan ening, tegesipun manembah ingkang dipun ingkang wening. Menika pandonga kanthi pikiran wujudaken kanthi simbol utawi pralambang. tiyang Jawi, inggih menika Janur kuning ugi asring kadamel kupat ing masa bakda lebaran. Kupat jarwa dhosokipun ngaku lepat. Menika jumbuh kaliyan swasana ing dinten Riyaya ingkang sami-sami apura-ingapura. Mila lajeng kupat ingkang kadamel wujud kupat luwar, pamrihipun sami kaluwarna saking dedosa. Ing tarub ugi kita damel nam-naman blarak (janur ingkang sampun tuwa) ingkang dipun wastani bleketepe, saking tembung bale katapi. Bale tegesipun griya, tapi tegesipun dipun pilah regedipun (kados menawi napeni beras ing tampah). Dados maknanipun griya ingkang dipun resiki saking rereged. Nadyan wujudipun namung sakcuil nam-naman blarak bleketepe menika mengku donga pamuji katur ing Gusti.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 18 Conto sanesipun, nalika kadang tani ulah tetanen mangagem piranti ingkang dipun wastani pacul. Jarwa dhosokipun tembung pacul inggih menika ngipatake kang muncul. Tegesipun nalika miwiti tetanen kita kedah mbuang sedaya pikiran awon, sedaya rereged ingkang badhe damel taneman boten subur. Mila kadang tani nalika nanem pantun dipun wiwiti kanthi babad damen rumiyin. Sacara lahir kita ngresiki papan, secara lahir kita ngresiki manah lan pikiran. Sasampunipun resik papan lan pikiran kita miwiti makarya tetanen. Wonten pacul wonten bagian ingkang dipun wastani bawak (bagian wingking saking wesi ingkang bolong kangge wadhah doran), jarwa dhosokipun obahing awak. Tegesipun menawi sampun resik manahipun lajeng usaha kanthi badanipun utawi nyambut damel. Bagian pacul sanesipun inggih menika doran (ingkang kagem garan pacul). Menika ugi wonten maknanipun, inggih menika ndedonga marang Pangeran. Dados nadyan namung wujud pacul ingkang katingalipun prasaja lan sedherhana, menika mengku falsafah gesang ingkang lebet. Sasampunipun kita ngesiki manah, lajeng tumandhang kanthi badan kita, badhe sampurna ikthtiyar gesang kita menawi dipun jangkepi kanthi panyuwun dhateng Pangeran, memuji lan asrah dhiri menapa asilipun ing mangke. Para sedherek, kalih conto ingkang katur ing nginggil dados pratandha bilih tumrap tiyang Jawi sedaya lampah menika boten uwal saking laku manekung dhateng Gusti. Tumrap tiyang Jawi pandonga dhateng Allah boten namung arupi panyuwunan kanthi lisan, nanging ugi dipun trapaken ing sadhengah ubarampening gesang. Kanthi ubarampe ingkang mengku sasmita menika tiyang Jawi tansah sumendhe lan memuji dhateng Gusti ing samobah-mosiking badan, ing sadhengah papan, ing sadhengah wanci. Para sedherek, taksih kathah conto-conto sanesipun ingkang katur ing nginggil. Sanes wekdal badhe kita aturaken kanthi ricik. Sumangga tansah kita uri-uri ingkang becik-becik saking para leluhur supados ganjaranipun tansah lumintu, saha barakahipun tansah sempulur dhumawah dhateng para putra wayah sedaya. Akhirul kalam, bilih wonten lepat saha kirang subasitaning atur kawula tansah nyuwun agunging pangaksama. Wallahu a'lam bi shawab.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 19 Piwulang (30): Asthagina Kawedhar ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ ِﻦﻳﱢﺪﻟا ْﻢﱢﻠَﺳ و ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ Bapak-Bapak Ibu-Ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula kurmati. Sumangga pepanggihan ing wekdal punika kita wiwiti kanthi maos puji dalah syukur konjuk ngarsa Pangeran Ingkang Maha Suci, ingkang sampun peparing dhateng sedaya makhluk kanthi sifat Welas lan Asih. lan Salam, katur wonten ngarsa dalem Kanjeng Nabi Shalawat Muhammad, priyagung pinilih ingkang tansah mangagem watak utami, sumrambah dhumateng kulawarganipun saha para shahabat sedaya. Para sedherek, kita manggen wonten ing alam donya boten saged uwal saking kodratipun Allah ingkang sampun katetepaken kangge sedaya makhluk, inggih menika jejodhowan, gesang salaki-rabi. Senadyan titah sanes, kadosta sato kewan lan sanesipun pasthi wonten jodhonipun. Menda wonten jodhonipun, ayam wonten jodhonipun, peksi dara, jalak, love bird, parkit lan sanesipun ugi wonten jodhonipun. Malah, samubarang ingkang boten kagadhuhan nyawa ugi wonten jodhonipunm kados baut sekrup, sapanunggalanipun. Nanging tumrap manungsa jejodhohan menika sampun dipun atur kanthi aturan lan tatanan moral piyambak, ingkang cak-cakanipun benten kaliyan titah sanes. Mila kangge tiyang Jawi jejodhohan ugi kawastanan palakrama. Tembung Palakrama saking tembung phala, tegesipun woh,
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 20 lan tembung krama ingkang tegesipun aturan, laku utawi tatacara. Kanthi menika jejodhohan kedah ngasilaken woh, lan supados ngasilaken woh kedah mawi krama utawi laku. Dene wohing jejodhohan inggih menika kados ingkang kasebat ing Surat Ar Ruum: َﻞَﻌَﺟَو ﺎَﻬْـﻴَﻟِإ اﻮُﻨُﻜْﺴَﺘﱢﻟ ًﺎﺟاَوْزَأ ْﻢُﻜ ِﺴُﻔﻧَأ ْﻦﱢﻣ ﻢُﻜَﻟ َﻖَﻠَﺧ ْنَأ ِﻪِﺗﺎَﻳ آ ْﻦِﻣَو ًﺔَْﲪَرَو ًةﱠدَﻮﱠﻣ ﻢُﻜَﻨْـﻴَـﺑ Lan antarane tandha-tandha kuasane (Pangeran) yakuwi Panjenengane nitahake kanggo sira estri-esti saka jenisira dhewe, supaya sira cumondhong lan rumangsa tentrem marang dheweke. Lan didadekake ing antaranira rasa welas lan asih. (QS Ar Ruum: 21). Ing ayat kasebat wonten tembung (ﻮُﻨُﻜْﺴَﺘﱢﻟ) litaskunu, artosipun rumaos ayem tentrem, ( ًةﱠدَﻮﱠﻣ) mawaddah, tegesipun welas, lan ( ًﺔَْﲪَر) rahmah, tegesipun raos asih. Katiganipun katetepaken kadidene wohing tiyang jejodhohan. Jejodhohan ingkang antawis jalu-estri rumaos ayem tentrem sahengga kekalihipun tuwuh raos welas lan asih, kawastanan jejodhohan ingkang sampun tuwuh wohipun. Utawi sampun tuwuh pala-nipun. Para sedherek pangertosan sakinah mawadah wa rahmat sampun asring dipun aturaken dening para mubaligh ingkang lebda ing pitutur. Kula ing mriki namung sakedhik badhe matur supados jangkep menapa ingkang kawastanan palakrama kalawau, kedah wonten krama utawi laku lan amalan utawi pakarti kangge nggayuh wohing jejodhohan. Krama utawi laku ingkang kedah dipun perdi kanggenipun tiyang jejodhowan menika wonten wolu, utawi kawastanan asthagina. Tegesipun asthagina inggih menika wolung manfaat ingkang sanget piguna tumrap tiyang bebrayan. Lajeng menapa kemawon krama ingkang wolu menika? Sumangga kita onceki sareng-sareng satunggal baka satunggal. Ingkang sepisan: Panggaota. Panggaota tegesipun tiyang ingkang jejodhohan kedah gadhah pambudidaya kangge pados sandhang bukti,
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 21 nyambut damel pados kaya kangge wragad anggenipun bebrayan. Tiyang jejodhowan menika boten namung linambaran raos sengsem antawis jaler lan estri, nanging ugi sinartan kewajiban lan kabetahan. Mila kedah wonten upaya kangge nyekapi betah. Dene cak-cakanipun, sinten kemawon ingkang sampun gesang bebrayan kedah ngupaya kanthi cara ingkang kaconggah dipun lampahi. Ingkang saged nukang kayu inggih pados pedamelan nukang kayu. Ingkang baut dagang inggih laku dedagangan. Ingkang prigel tetanen inggih nggarap sabin. Dene bab pametunipun sumangga kapasrahna dhateng peparinging Gusti sawetahipun. Namung Allah piyambak ingkang badhe mbagi rejeki kita sami. Lan mangga sami pitados bilih boten wonten rejeki ingkang klentu papan. Menika salaras kaliyan dhawuhipun Allah: ﱠﻻِإ ٌﺲْﻔَـﻧ ُﻒﱠﻠَﻜُﺗ َﻻ ِفوُﺮْﻌَﻤْﻟﺎِﺑ ﱠﻦُﻬُـﺗَﻮْﺴِﻛَو ﱠﻦُﻬُـﻗْزِر ُﻪَﻟ ِدﻮُﻟْﻮَﻤْﻟا ﻰَﻠَﻋَو ﺎَﻬَﻌْﺳُو Lan kewajiban wong lanang menehi sandhang bukti marang para ibu kanthi cara kang becik. Sawijining wong ora diwenehi sesanggan kajaba manut kadar kasanggupane. (QS Al-Baqarah: 233). Kaping kalih: Rigen. Tegesipun rigen menika tanggap ing kahanan lan saged pados solusi ingkang sae. Contonipun, kok wayah tanggal tuwa ing pawon kantun wonten pasedhiyan uyah bawang. Boten sisah lajeng nggresula, enggal kemawon pados solusi. Umpaminipun lajeng damel sega goreng. Umpaminipun anak-anak kepengin sarapan kok namung wonten tigan setunggal, inggih dipun sigar mrapat kemawon. Tiyang ingkang saged ngrigenaken menapa kemawon gesangipun boten badhe kraos awrat jalaran sedaya saged dipun kawekani. Rigen satunggaling lampah ingkang kedah kita perdi, awit gesangipun manungsa boten ajeg. Ing masakalanipun ngalami cumpreng, mila kedah saged melar mungkret pamikiripun pados solusi ingkang patitis.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 22 Kaping tiga: Gemi. Tegesipun gemi inggih menika saged ngoptimalaken pigunanipun satunggaling barang. Kok sekulipun kalawingi taksih turah, lajeng damel gendar, dipun pepe dados karag. Kok clana panjangipun sampun jebol, lha inggih dipun kethok dados clana pendhek. Menika namung satunggaling conto kemawon. Tiyang ingkang gemi boten kesesa mbucal barang ingkang sampun boten kangge, nanging dipun rigenaken amrih piguna kangge pakaryan sanes. Tiyang ingkang gemi benten kaliyan tiyang ingkang uthil. Sebab tiyang ingkang gemi boten ngeman dhateng barang, nanging manfaataken barang kanthi maksimal. Dene tiyang uthil boten purun mangagem barang darbekipun sebab khawatir menawi enggal risak. Antawis kekalihipun benten. Eman dhateng bandha kanthi maksud boten beborosan menika sae, sebab Rasulullah dhawuh bilih allah boten remen dhateng tiyang boros. ِلاَﺆﱡﺴﻟا َةَﺮْـﺜَﻛَو ِلﺎَﻤْﻟا َﺔَﻋﺎَﺿِإَو َلﺎَﻗَو َﻞﻴِﻗ ﺎًﺛ َﻼَﺛ ْﻢُﻜَﻟ َﻩِﺮَﻛ َﻪﱠﻠﻟا ﱠنِإ Satemene Allah gething marang sira kabeh ing telung perkara: akeh omonge, beborosan ing arta bandha, lan akeh tetakon (kang ora perlu)." (HR Bukhari lan Muslim). Kaping sekawan: nastiti. Ingkang dipun sebat nastiti inggih menika teliti ing dalem pariksa. Maknanipun menawi gadhah rencana dipu matengaken supados boten mindho gaweni. Dipun teliti kanthi mateng menapa ingkang taksih perlu, dipun arah supados boten wonten ingkang cicir. Sebab menawi wonten ingkang kasingsal ing mangke asilipun boten maksimal. Malah kadhang kedah dipun ambali malih. Temah kapitunan. Tiyang ingkang nastiti benten kaliyan tiyang ingkang craki. Tiyang nastiti mamrih supados satunggaling rencana mateng ing ngajeng. Dene tiyang craki ingkang dipun pikir pripun caranipun supados ngirit kemawon. Tiyang craki menika leluwihan anggenipun gemi lan nastiti, sahengga malah boten pikantuk ingkang sinedya. Umpaminipun damel griya namung mamrih ngirit sahengga mangagem bahan ingkang murah. Boten gantalan dangu lajeng risak amargi kwalitas bahanipun boten sae.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 23 Kaping gangsal: wruh ing petung. Wruh ing petung tegesipun kedah mawi petung ing dalem nglampahi menapa kemawon. Saged ngira-ira kekiyatanipun piyambak. Menawi ngecakaken arta bandha kedah dipun jumbuhaken antawis kabetahan lan pasedhiyan. Sampun ngantos anggenipun ngecakaken leluwihan temah ndadosaken kether kabetahan sanes. Nanging sedherek, mangagem petung menika kedah ingkang pas. Menawi kirang petung saged kajalomprong ing watak blaba, nggih menika nyah- nyoh tanpa kendhali, temah cupet wingkingipun. Nanging ugi sampun ngantos leluwihan anggenipun petung sahengga dados medhit, boten purun Ingkang samadya kemawon anggenipun weweh dhateng asanes. ngecakaken petung amrih cekap sedayanipun. Allah dhawuh: ًﺎﻣاَﻮَـﻗ َﻚِﻟَذ َ ْﲔَـﺑ َنﺎَﻛَو اوُﺮُـﺘْﻘَـﻳ َْﱂَو اﻮُﻓِﺮْﺴُﻳ َْﱂ اﻮُﻘَﻔﻧَأ اَذِإ َﻦﻳِﺬﱠﻟاَو Lan wong-wong kang manwa mblanjakake (arta bandha), dheweke ora leluwihan lan uga ora medhit, lan iku ing tengah-tengah antarane kang mangkono. (QS Al Furqaan: 67). Kaping enem: taberi tetanya. Ingkang dipun maksud inggih menika tansah pados pangertosan utawi sinau. Jalaran tiyang jejodhowan menika boten wonten sekolahipun, ugi boten wonten latihanipun. Mila kita kedah tansah pados pangertosan saking pundi kemawon. Pangertosan caranipun nggulawenthah anak, caranipun masak, manajemen rumah tangga, kawruh agami lan hukum-hukumipun tiyang jejodhowan, tatacara ngibadhah lan sanesipun. Sedaya pangertosan ingkang perlu kagem gesang bebrayan kedah kita sinau kanthi taberi tetanya suapados boten cupet ing kawruh. Awit tiyang boten gadhah ilmu adhakan sok ngawur ing dalem tumindakipun. Magepokan kaliyan bab menika wonten ujaring para winasis: ِﺪْﺤﱠﻠﻟا ﱃِإ ِﺪْﻬ ﳌا َﻦِﻣ َﻢْﻠِﻌﻟا اﻮُﺒُﻠْﻃُا َ "Goleka ngilmu wiwit saka gendhongane ibu nganti tekaning lahat."
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 24 Kaping pitu: Nyegah ing kayun. Nyegah ing kayun ateges saged ngendhaleni ing masakalanipun kita gadhah kekiyatan ekonomo ingkang luwih, nanging sampun ngantos lajeng sakersanipun piyambak anggenipun ngecakaken. Umpaminipun lajeng mundhut guci saking Tiongkok ingkang reginipun satus juta. Kamangka genah boten wonten ginanipun, namung dados pajangan ing ruang tamu, kangge pamer dhateng para ingkang mertamu. pepenginan ingkang boten perlu. Sanadyan Dados pepenginan ingkang boten perlu kedah kita kendhaleni, sebab menawi boten sedaya pepenginan badhe angrandhon tuwuh ngembuyung ing manah, dados brahala ingkang damel rubeda. Kados satunggaling tiyang iangkang kepengin damel griya joglo, kamangka griyanipun sampun sae. Pendhak dinten ingkang dipun pikir namung caranipun supados saged damel joglo, temah kether ibadhahipun. Boten sempat kangge sedhekah lan boten kepikiran tindak dhateng Mekkah. Na'udzu billah min dzalik. Rasulullah dhawuh: ُﻪَﺴْﻔَـﻧ َﻊَﺒْـﺗَأ ْﻦَﻣ ُﺰ ِﺟﺎَﻌْﻟاَو ِتْﻮَﻤْﻟا َﺪْﻌَـﺑ ﺎَﻤِﻟ َﻞِﻤَﻋَو ُﻪَﺴْﻔَـﻧ َناَد ْﻦَﻣ ُﺲﱢﻴَﻜْﻟا . ِﻪﱠﻠﻟا ﻰَﻠَﻋ ﱠﲎََﲤَو ﺎَﻫاَﻮَﻫ "Wong kang pinter yakuwi kang bisa ngendhaleni dhirine lan ngamal kanggo panguripan sawisa mati, dene wong kang ringkih yakuwi wong kang nuruti pepenginan nafsune lan akeh ngangen-angen peparinge Allah." (HR at-Turmudzi, Ibnu Majah, lan Ahmad). Kaping wolu: nemen ing sedya. Ingkang dipun maksud inggih menika menawi gadhah krenteg dhateng kasaenan enggal-enggal kemawon dipun leksanani. Sampun ngantos dipun endhe-endhe supados boten katumpuk- tumpuk dening pepenginan sanesipun lampah. Umpaminipun niat badhe sedhekah kangge kepentingan umum, menawi sampun wonten artanipun enggal kemawon dipun tindakaken. Menawi boten enggal-enggal katindakaken saged ugi ing mangke malah wonten kabetahan sanes ingkang ndadosaken cabar niat menika. temah cabar ing
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 25 Allah dhawuh: Cepet-cepetana ing dalem kabecikan! (QS Al Baqarah: 148). ِتاَﺮْـﻴَْﳋا اﻮُﻘِﺒَﺘْﺳﺎَﻓ Ingkang dipun maksud sami adon-adona (berlomba) ing dalem kabecikan, sampun ngantos katinggalan kaliyan tiyang sanes. Para sedherek, sampun katur krama ingkang wolu utawi asthagina. Watak ingkang wolu menika sumangga kaperdi supados anggen kita palakrama estu-estu nuwuhaken wohing palakrama, inggih menika satunggaling kulawarga ingkang ayem tentrem (sakinah) temah antawis anggota kulawarga sami saling welas (mawaddah) lan saling asih (rahmah). Cekap semanten atur kula. Bilih wonten ingkang leres menika yektos saking Allah, mila prayogi kaagema. Bilih wonten ingkang lepat menika awit saking cubluking pamikir kula piyambak, prayogi katilara. Wabillahi taufiq wal hidyah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 26 Piwulang (31): Nutup Babahan Hawa Sanga َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﱠﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ Ibu-Ibu jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati, Sumangga kawula dherekaken muji syukur dhumateng Gusti Allah, ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan, ingkang cacahipun boten saged kapetang. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Agung Muhammad SAW, tuladhan sayekti tumrap gesang kita sami. Para sedherek, tiyang gesang wonten ing ngalam donya sampun dipun paringi pirantos dening Allah supados gampil gesangipun. Salah satunggal pirantos kalawau inggih menika hawa lan nafsu. Kekalihipun asring dipun sebat sesarengan, nanging sejatosipun benten. Nafsu inggih menika jiwaning manungsa ingkang kasinungan watak saged condong dhateng kasaenan lan ugi dateng kadurakan. Dene hawa inggih menika swasana batin minangka tanggapan satunggaling kahanan ingkang tumanduk. Contonipun, menawi badan kita ketaman panas lajeng tuwuh raos sumuk. Kita lajeng mojar, "Wah hawane kok sumuk temen!" Utawi nalika kita ing wanci dalu nembe megengan, lajeng kraos luwe. Kita lajeng bawaraos, "Hawane kok kepengin mangan wae ta? Mbok ayo jajan bakso kidul ndesa kana!" Kahanan panas lan luwe ingkang tumanduk menika asring dipun wastani rangsangan utawi stimulan. Para sedherek, patemoning hawa lan nafsu saged dados sarana gesangipun manungsa mulyo, kalis saking sambekala. Cobi menawi nafsu kita sampun boten piguna tertamtu boten saged nanggapi kahanan ingkang tumanduk. Umpaminipun kados tiyang ingkang nembe gerah, dipun cawisi ingkung ayam bakar inggih boten kepengin dhahar. Hawa ingkang njalari tuwuh
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 27 krenteg nedha boten saged mawujud awit nafsu nembe alum. Mila tiyang gerah kedah dipun infus supados badanipun boten katiwasan. Kosok wangsulipun, hawa ugi saged tuwuh angambra-ambra nglangkungi saking kabetahan. Umpamanipun, hawa luwe ingkang tuwuh nalika badan kita betah tetedhan kangge santosaning gesang, ugi saged tuwuh kanthi leluwihan. Sajatosipun kita namung betah satunggal piring kangge kekiyatan badan amrih saged makaryo malih. Nanging karana dhaharan ingkang sumadiya sakalangkung eca, hawa boten purun mendha sanadyan sampun telas kalih piring. Malah taksih krenteg tanduk malih ngantos kemlekeren. Mila, kanthi menika hawa kedah dipun atur supados kadaripun boten leluwihan. Sebab menawi ngluwihi wates badhe njlomprongaken ing kanistan. Kados kasebat ing dhawuh Allah: ﱠﻦِﻬﻴِﻓ ﻦَﻣَو ُضْرَ ْﻷاَو ُتاَوﺎَﻤﱠﺴﻟا ِتَﺪَﺴَﻔَﻟ ْﻢُﻫءاَﻮْﻫَأ ﱡﻖَْﳊا َﻊَﺒﱠـﺗا ِﻮَﻟَو "Saumpama bener iku nuruti hawa-nafsune dheweke, pasthi sirna langit lan bumi iki, lan kabeh kang ana sajrone. (QS Al Mu'minuun: 71). Para sedherek, lajeng kadospundi caranipun kita matesi tuwuhipun hawa supados kadaripun boten leluwihan menika? Ing nginggil sampun katur bilih hawa menika wujudipun tanggapan kita dhateng satunggaling kahanan ingkang tumanduk utawi rangsangan. Mila caranipun matesi inggih kanthi sarana matesi ugi dhatengipun rangsangan. Para leluhur kita matesi dhatengipun rangsangan kalawau kanthi cara nutup dedalaning rangsangan kalawau. Contonipun, hawa nedha dhaharan ingkang sarwa eca dipun kendhaleni sarana nutup dedalaning hawa nedha inggih menika tutuk. Caranipun kanthi nyegah dhahar utawi pasa. Tutuk ingkang minangka dedalaning hawa kalawau dipun sebat babahan hawa. Para leluhur kita sampun ngetang cacahipun babahan hawa ing angganipun manungsa. Tetela cacahipun wonten sanga. Mila kita asring mireng pocapan babahan hawa sanga. Babahan hawa ingkang cacahipun sanga kalawau inggih menika: netra kalih, grana kalih, talingan kalih, tutuk
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 28 satunggal, qubul (organ seks) satunggal lan dubur (organ pambuang) satunggal. Para sedherek, kanthi medal babahan ingkang cacah sanga menika rangsangan saking jawi lumebet dhateng badan kita. Contonipun, nalika kita nembe mlampah-mlampah wanci sonten medal ngajeng balai desa, kok mak slentheng ngambet ganda arum. Tanpa sadar kita lingak-linguk madosi asalipun gandarum kalawau. Paningal kita manggih ing sakidulipun protelon jebul wonten tiyang sadean sate ayam. Sanalika tuwuh raos kangge ngicipi. Dilalah ngrogoh saku kok taksih nemu 50 ewu. Akhiripun ngenduk wonten mriku. Prastawa menika boten badhe kedadosan menawi kita nembe pilek awit gandarum boten badhe kambet. Utawi ugi boten badhe kalampahan menawi kita nembe siyam, awit ardaning nafsu saged kaampah. Para sedherek, ingkang katur ing nginggil salah satunggaling conto sedherhana kemawon. Ing babahan hawa sanes ugi kedadosan ingkang makaten menika. Mila menawi boten dipun watesi saestu babahan hawa sanga saged njalari kita kajalomprong ing kanistan. Para leluhur jaman kina rumiyin sampun gadhah kawegigan kangge mrantasi prekawis menika, mila lajeng damel wewarah supados kita nutup babahan hawa sanga. Ingkang dipun wastani nutup inggih menika ngirangi kadaripun supados hawa ingkang lumebet boten leluwihan. Dene jlentrehipun satunggal-baka satunggal badhe katur ing ngandhap punika: Babahan talingan kalih. Talingan utawi kuping menika organ ingkang kagem miyarsa maneka warna suwanten. Sae suwanten ingkang alamiah ugi suwanten saking pacelathoning manungsa. Caranipun nutup babahan hawa ingkang nami talingan inggih menika, boten perlu maelu sedaya suwanten ala ingkang kapireng. Menawi kaleres wonten suwanten ingkang ngajak dhateng padamel ala prayogi dipun singkiri. Kados menawi wonten tiyang ngajak rerasanan ala dhateng tiyang sanes. Sampun ngantos kita open dhateng pawartos ingkang dereng pasthi leres lan botenipun. Ugi sampun ngantos kita njarag nguping dhateng pawartos ingkang kita boten gadhah hak kangge midhanget. Talingan ingkang manfaatipun kangge miyarsa, mujudaken pancaindriya ingkang sepisanan tuwuh ing badan kita. Duk nalika lahir indriya menika sampun fungsi, mila Nabi dhawuh supados bayi ingkang lahir dipun
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 29 waosaken adzan. Dene indriya sanesipun kados mata kangge ndeleng nembe saged cetha nalika bayi umur watawis sewulan langkung. Talingan ugi mujudaken indriya ingkang pungkasan kita darbeni. Tiyang ingkang sakaratul maut sampun susut pancaindriyanipun, nanging talingan taksih saged mirengaken. Mila dhateng tiyang ingkang sakaratul maut kita dipun dhawuhi maosaken kalimat tahlil. Talingan ugi dados sarana kita sesambetan kaliyan tiyang sanes. Dados piranti kangge pacelathon antawis manungsa satunggal lan satunggalipun. Kanthi menika sumangga kita ginakaken kanthi sae. Babahan grana kekalih. Grana utawi irung ugi saged dados babahan lumebeting hawa ingkang tundhanipun mbilaheni. Kados ingkang sampun katur ing ngajeng. Nembe kapieca mlampah-mlampah kok mambet ganda arum sate bakar. Lajeng kapiluyu temah arta kangge kabetahan sanes kasebrat kangge jajan. Menika contoh ingkang sedherhana. Conto sanesipun sumangga dipun galih piyambak. Ingkang kedah kita mangertosi babahan hawa ingkang rupi grana menika sumangga kaagem kangge prekawis ingkang sae. Saged kangge nyipta masakan ingkang arum lan ngresepi. Saged kangge ndeteksi samukawis, umpaminipun masakan gosong, gas bocor, tedhan sampun kadaluwarsa lan sanesipun. Menika sedaya manfaat ingkang ageng kangge manungsa. Nanging kedah dipun emut sampun ngantos grana kangge ngambus-ambus prekawis ingkang duraka. Babahan paningal kalih. Paningal utawi mata mujudaken babahan hawa ingkang ageng pangaribawanipun tumrap gesang. Kathah pakarti dudu ingkang kawiwitan saking paningal. Nembe boten gadhah arta lan sampun pinten-pinten dinten kaluwen, kok ningali tiyang mbeta tas kebak lembaran abrit. Saking paningal tumurun dhateng krenteg awon, temah tegel ngrampas lan njambret. Langkung-langkung tumrap tiyang ingkang sampun gadhah niat awon saderengipun, kanthi mata saged njlalatan dhateng pundhi-pundi ngawasi mangsanipun. Kanthi mata ugi kathah para priya ingkang kagiwang bathuk klimis, temah lirwa dhateng ingkang wonten ing dalem. Mila Allah dhawuh kanthi wanter: ﱠنِإ ْﻢَُﳍ ﻰَﻛْزَأ َﻚِﻟَذ ْﻢُﻬَﺟوُﺮُـﻓ اﻮُﻈَﻔَْﳛَو ْﻢِﻫِرﺎَﺼْﺑَأ ْﻦِﻣ اﻮﱡﻀُﻐَـﻳ َﲔِﻨِﻣْﺆُﻤْﻠﱢﻟ ﻞُﻗ َنﻮُﻌَـﻨْﺼَﻳ ﺎَِﲟ ٌﲑِﺒَﺧ َﻪﱠﻠﻟا
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 30 Dhawuhna marang wong lanang kang iman supaya dheweke kabeh njaga pandeleng lan njaga kahormatane. Kang mangkono iku luwih suci kanggo dheweke kabeh. Satemene Allah Maha Pirsa apa kang sira lakoni. (QS Annur: 30). Para sedherek, menika sawetawis conto kemawon. Taksih kathah fitnah ageng ingkang kawiwitan saking pandeleng ingkang boten dipun jagi. Mila sumangga kita tebihi watak jlalatan, inggih menika adreng kangge ngumbar pandeleng ing sadhengah papan. Babahan hawa tutuk utawi lesan. Tutuk boten namung kangge nedha, nanging ugi saged kangge micara. Mila fitnahipun sakalangkung ageng. Kathah pakarti dudu ingkang saged tuwuh saking tutuk. Ingkang magepokan kaliyan fungsinipun minangka sarana nedha inggih menika saged nuwuhaken pakarta dremba, rakus, murka. Ingkang magepokan kaliyan fungsinipun minangka lisan saged nuwuhaken pakarti: ghibah, ngina dhateng tiyang sanes, damel pawartos dora, lan sanesipun. Agengipun fitnah ingkang saged tuwuh saking tutuk njalari Nabi dhawuh dhateng sok sintena ingkang saged njagi tutukipun badhe manggih kabegjan. . َﺔﱠﻨَْﳉا ُﻪَﻟ ُﻦَﻤْﺿَأ ِﻪْﻴَﻠْﺟِرَو ِﻪْﻴَـﻴَْﳊ َ ْﲔَـﺑ ْ ِﱄ ﺎَﻣ ُﻦَﻤْﻀَﻳ ْﻦَﻣ Sing sapa wonge bisa njamin kanggoku (organ) ing antarane wang loro (lisan) lan antarane siki loro (qubul), marma aku njamin kanggo dheweke swarga. (HR Mutafaq alaih). Ingkang dipun maksud ing antarane wang (rahang) loro inggih menika lisan. Dene ingkang dipun maksud antarane sikil loro inggih menika organ seksual utawi qubul. Organ kekalih kalawau menawi kita purun njamin boten badhe dipun angge tumindak sasar, yekti Rasulullah badhe njamin kita mlebet dhateng swarga. Babahan qubul utawi organ seksual. Inggih menika planangan lan pawadonan. Babahan satunggal menika sanget langkung-langkung ageng fitnahipun. Kathah tiyang kajalomprong jalaran babahan satunggal menika. Mila tiyang ingkang purun lan saged njagi babahan satunggal menika Nabi njamin tiyang menika badhe mlebet swarga, kados hadits ingkang sampun katur ing nginggil. Ugi Allah dhawuh supados kita njagi
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 31 babahan hawa ingkang satunggal menika supados boten kajalomprong ing tumindak nista. Kados dhawuh Allah ing dalem Al Qur'an: ًﻼﻴِﺒَﺳ ءﺎَﺳَو ًﺔَﺸ ِﺣﺎَﻓ َنﺎَﻛ ُﻪﱠﻧِإ َﱏﱢﺰﻟا ْاﻮُﺑَﺮْﻘَـﺗ َﻻَو "Lan aja sira cerak-cerak pakarti zina. Satemene zina itu sawijining pakarti kang jember lan laku kang ala." (QS Al Isra':32). ingkang satunggal menika yektos ageng sanget Babahan hawa pigunanipun kangge lestarining gesanging manungsa. Kanthi babahan ingkang satunggal menika wiji manungsa dipun tanem sahengga bangsa manungsa saged lestari turun-tumurun manggen wonten ing bumi. Sumangga kita jagi supados babahan hawa qubul menika dados rahmat lan kanikmatan ingkang ageng. Caranipun inggih menika dipun jagi supados sumeleh ing papanipun ingkang leres lan ingkang halal. Inggih menika dhateng pasanganipun ingkang sah kemawon. Menika sakalangkung suci kangge kita para manungsa kados dhawuh Allah ing ayat 30 Surat An nur ingkang sampun katur ing nginggil. Babahan dubur. Babahan ingkang pungkasan mujudaken sarana kangge mbuwang sedaya kotoran ingkang sampun boten piguna tumrah badan kita. Sumangga dipun jagi supados kaagema kanthi samesthinipun. Sampun ngantos kaagem kangge pakarti sanes. Langkung-langkung samenika wonten pakarti aeng-aeng ingkang nalasar saking margi ingkang leres, inggih menika wontenipun fenomena LGBT ingkang sanget-sanget dipun awisi dening agami. Sumangga katebihana supados gesang kita slamet donya akhirat. Para sedherek, makaten atur sapala magepokan kaliyan nutup babahan hawa sanga. Piwulang jumbuh kaliyan piwucalipun Kanjeng Nabi SAW. Mila boten wonten awonipun menawi tansah kita leluri. Cekap semanten atur kawula. Wonten kirang saha sisip kawula tansah nyuwun pangapunten. Wabillahi taufiq wal hidayah. leluhur ingkang pranyata
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 32 Piwulang (32): Lebaran, Sarana Ngraketaken Pasedherekan ِﰲ ُﺪْﻤَْﳊا ُﻪَﻟَو ِضْرَ ْﻷا ِﰲ ﺎَﻣَو ِتاَوﺎَﻤﱠﺴﻟا ِﰲ ﺎَﻣ ُﻪَﻟ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ُﲑِﺒَْﳋا ُﻢﻴِﻜَْﳊا َﻮُﻫَو ِةَﺮ ِﺧ ْﻵا ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢ ﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو ،ُﻪَﻟ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو Jamaah majlis taklim ingkang kawula hormati. Sumangga pepanggihan wekdal menika kita purwakani kanthi memuji syukur dhateng Pangeran, ingkang sampun paring nugraha ageng dhateng kita sedaya, dene ing wekdal samangke kita taksih kaparingan panjang yuswa sahengga taksih saged menangi dhatengipun wulan Ramadhan. Wulan ingkang kebak rahmat, barokah lan ampunan saking Allah Ta'ala. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng nabi agung, Muhammad SAW, tetungguling jalma ingkang kebak welas lan asih, sahengga kersa nempuh kathah bebaya kangge nyebaraken agami Islam. Inggih kanthi lelabuhan ageng saking kanjeng Nabi kalawau kita umat Islam saged gesang slamet ing donya-akhirat. Para sedherek, sasampunipun kita mangke nglampahi ibadhah siyam sewulan muput, kita tiyang Jawi gadhah adat ingkang dipun sebat lebaran, ingkang dhawah ing tanggal 1 Syawal lan katambah sawetawis dinten ing wulan punika. Nanging ugi kathah ingkang nganggep bilih sedaya dinten ing wulan Syawal menika lebaran. Lebaran saking tembung lebar, tegesipun rampung anggenipun nglampahi ngibadah siyam. Lebaran ugi kasebat dina bakda, tegesipun sabibaripun pasa (ba'da shiyam). Ugi kasebat ari adi (riyadi) dinten ingkang sae, awit ing dinten menika para manungsa sampun kasil anggenipun latihan meper hawa lan nafsu ing salebetipun wulan Ramadhan.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 33 Para sedherek, tradisi ingkang sampun lumampah ing tanah Jawi ing dinten ariadi kalawau para tiyang sami silaturahmi, sanja dhateng tangga tepalih sanak kadang saperlu ngapura ing ngapura. Sami-sami nyuwun pangapunten saha paring pangapunten dhateng sasama. Ing dinten menika korining gtriya sami dipun buka wiyar kangge mapag dhatengipun tetamu ingkang badhe silaturahmi. Pisegah bojakrama sampun samapta, dipun cawisaken dening ingkang kagungan dalem kanthi sukarena ing galih. Kathah sanak kadang ingkang ngulandara sami wangsul dhateng leluhuripun (mudhik) saperlu ngabekti, caos pakurmatan lan nyuwun sih aksama. Para sedherek, senadyan tradisi lebaran menika sampun lumampah atusan taun nanging kita kedah uninga bilih tradisi menika sejatosipun khas namung wonten ing nagari kita Indonesia menika. Ing tanah Arab boten wonten tradisi menika. Ugi ing jaman sugengipun Kangjeng Nabi. Menawi makaten menapa tradisi lebaran menika saged kawastanan bid'ah? Tamtunipun boten awit tradisi lebaran menika satunggaling muamalah duniawiyah ingkang boten wonten laranganipun. Malah ing tradisi lebaran wonten pangamalan satunggaling piwulang sae saking Kangjeng Nabi, inggih menika silaturahmi angraketaken pasedherekan. ِﲪَر ْﻞِﺼَﻴْﻠَـﻓ ِﻩِﺮَﺛَأ ِﰲ ُﻪَﻟ َﺄَﺴْﻨُـﻳ ْوَأ ِﻪِﻗْزِر ِﰲ ُﻪَﻟ َﻂَﺴْﺒُـﻳ ْنَأ ُﻩﱠﺮَﺳ ْﻦَﻣ ُﻪَ "Sing sapa wonge kepenging dilonggarake rejekinya lan didawakake umure, marma padha sambunge tali silaturahmi." (Muttafaqun 'alaihi). Silaturahmi ugi mujudaken pangamalan dhawuh Allah ing surat An Nisa: ًﺎﺒﻴِﻗَر ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ َنﺎَﻛ َﻪّﻠﻟا ﱠنِإ َمﺎَﺣْرَﻷاَو ِﻪِﺑ َنﻮُﻟءﺎَﺴَﺗ يِﺬﱠﻟا َﻪّﻠﻟا ْاﻮُﻘﱠـﺗاَو Padha takwaa marang Allah kang kanthi asmane sira padha samya njejaluk tulung siji lan sijine, lan padha jaganen tali paseduluran. Satemene Allah tansah njaga lan ngawasi sira kabeh. (QS An Nisa': 1). Njagi pasedherekan (silaturahmi) utawi ing basa 'Arab dipun sebat shilaturahim tegesipun ngumpulaken utawi nggabungaken lan tembung (مﺣرﻟا) rahim, ingkang ngrujuk rahim ibu utawi tunggal keturunan. Dados pangertosanipun asalipun saking tembung (ﺔﻠﺻ) shilah,
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 34 silaturahim inggih menika ngraketaken pasedherekan dharah. Inggih menika ngraketaken kekadangan ingkang sawetawis wekdal radi renggang karana kawontenan. Pasedherekan antawis kadang pribadi saged kemawon renggang jalaran pinten-pinten sebab. Umpaminipun nembe wonten prekawis hukum ingkang njalari congkrah. Ingkang kawon rumaos dipun siya-siya. Ingkang menang rumaos leres. Ugi saged amargi salah tampi temah radi renggang anggenipun pasedherekan. Utawi karana sebab pindhah papan dunung kados tiyang ingkang ngulandara dhateng papan tebih. Karana papan ingkang tebih njalari boten saged malih ngabaraken kahananipun sowang-sowang temah kepaten obor, boten saged samya mangertosi. Menawi sampun tambah anak inggih boten mangertos, ngalih pangupajiwa ugi boten mangertos. Malah dangu-dangu saged ugi sampun kasupen wujudipun, boten wanuh malih menawi satunggaling wekdal pinanggih ing margi. Para sedherek, Kanthi wontenipun tradisi lebaran, mudhik lan apura- ingapura sedaya ingkagn kasebat ing nginggil saged ical. Kanthi silaturahmi sedaya ingkang renggang menika kaangkah saged raket malih. Umpaminipun kangge sedherek ingkang mudhik, raos tebih ingkang cumondhok ing manah saged ical karana petemon lan pangadikan, wawan surya lan jejagongan. Sedherek ingkang tebih rawuh lan dipun tampi kanthi sukarena ing manah. Dipun cawisi papan kangge nginep, dipun ladosi kados tamu agung. Menika sampun damel gumbiraning manah sedherek ingkang mudhik. Ingkang mudhik inggih lajeng caos oleh-oleh raketing ingkang kagungan dalem. Menika saya damel dhateng kekadangan. Sami kabar-kabaran, sami angenalaken kulawarganipun, saged ndunungaken satunggal-satunggal silsilah dhateng putra wayah lan tangga teparo. Semanten ugi kagem sedherek ingkang nembe congkarah awit karana kenging masalah hukum utawi namung salah tampi kewala. Ing dinten lebaran utawi dinten riyadi sedaya kalawau sampun ical menawi kersa mertamu. Boten wonten criyosipun tamu dipun tulak ing dinten lebaran menika. Sedaya dipun tampi kanthi sukarena. Menawi sampun dipun tampi lan saged jejagongan sekeling manah lan raos sakserik sanalika ical. Menawi purun salaman lan wawan pangandikan sedaya rereged ing manah sanalika sirna. Malah Nabi dhawuh:
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 35 ﺎَﻗَِﱰْﻔَـﻳ ْنَأ َﻞْﺒَـﻗ ﺎَﻤَُﳍ َﺮِﻔُﻏ ﱠﻻِإ ِنﺎَﺤَﻓﺎَﺼَﺘَﻴَـﻓ ِنﺎَﻴِﻘَﺘْﻠَـﻳ ِ ْﲔَﻤِﻠْﺴُﻣ ْﻦِﻣ ﺎَﻣ "Ora bakal wong muslim loro kang ketemu lan banjur sesalaman kejaba bakal diapura (dosa-dosane) kalorone sadurunge dheweke pepisahan." (HR Abu Dawud). Para sedherek, sanesipun saged minangka ajang patemon antawis kulawarga lan sanak sedherek, lebaran ugi saged kangge sarana andum rejeki tumrap ingkang mampu. Mila ugi prayogi kemawon menawi ing dinten lebaran sami andum rejeki dhateng sanak kadang. Waton kemawon dipun landhesi raos ikhlas lan boten damel awrat. Dene ingkang nembe sekeng inggih boten perlu lajeng meksa-meksa peparing. Awit peparing dhateng sasama menika namung kagem ingkang sampun luwih kemawon. Boten prayogi menawi meksa-meksa peparing namung supados dipun alembana asanes. Ing dinten riyadi sampun ngantos kita ngawrat-awrati dhiri pribadi. Kosok wangsulipun menawi nembe ing kahanan sekeng, ugi sampun ngantos lingsem utawi rumaos asor. Sedaya peparing dipun tampi kanthi sukarenaning manah awit menika minangka tandha sih-tresna saking sedherek. Tumrap ingkang nampi boten wonten amalan ingkang langkung pantes kejawi ngaturaken panuwun ingkang ageng sinartan pandoga mugi-mugi Allah tansah paring rejeki ingkang lumintu dhateng ingkang sampun kersa mbagi rejekinipun. Menika adab ingkang sae. Para sedherek, sampun katur sawetawis hikmat lan faidah wontenipun tradisi lebaran ing masyarakat kita. Sumangga kita leluri ingkang sae saking tradisi warisanipun leluhur menika, lan katilara ingkang kirang prayogi. Senadyan kathah manfaat, hikmah lan faidahipun tradisi lebaran sipatipun boten wajib. Sedaya ingkang boten wajid pangamalanipun boten perlu dipun peksa utawi dipun angsa-angsa. Menawi nembe kenging pambeng lan rubeda inggih boten perlu dipun peksa tumut tradisi menika. Prayogi dipun lintoni ing sanes wekdal kemawon. Jalaran tiyang silaturahmi boten dipun watesi wekdalipun. Cekap semanten atur kawula ing pepanggihan menika. Boten kesupen ugi kawula nyuwun pangapunten sedaya lepat lan sisiping atur salami kula ngemban amanat minangka juru atur ing pepanggihan menika. Mugi ing dinten bakda menika dosa kula lan dosa panjenengan samya dipun lebur dening Pangeran. Amin ya rabbal alamiin.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 36 Piwulang (33): Syariat wewadhah Amal ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪﻠﻟِ َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴَﺳَﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . . Sumangga kawula dherekaken muji syukur dhumateng Gusti Allah, ingkang sampun paring pinten-pinten kanikmatan, ingkang cacahipun tanpa wilangan. Shalawat lan salam konjuk dhateng junjungan kita Nabi Muhammad SAW, ingkang sinung tetuladhan agung kangge kamulyaning gesang manungsa ing donya dumugi akhirat. Para sedherek, ing saben dinten kita manembah dhateng Pangeran lan ngagungaken asmanipun kanthi tatacara ingkang sampun katetepaken dening Kangjeng Nabi. Tatacara menika ugi kasebat tatakrami manembah ingkang dipun wastani syari'at. Kenging menapa kita kedah anut syari'at kalawau? Sanesipun menika parintahipun Kangjeng Nabi ugi wonten tetimbangan sanes ingkang njalari kita kedah anut syari'at menawi kita ing mangke. boten kepengin gesang gita manggih kapitunan Tetimbanganipun saged kita aturaken sawetawis ing ngandhap punika: Syariat menika tatacara ingkang leres Kanthi syari'at menika tata lan cara sarta subasita anggen kita manembah dhateng Pangeran saged leres. Leres ateges boten klenta-klentu, sampun pasthi caranipun, boten cobi-cobi, boten cacak-cacak, boten anggerba-
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 37 gerba. Satemah gesang kita sanget efektif, tegesipun boten wonten malih wekdal ingkang kabucal awit caranipun sampun pasthi. Umpanipun para nenek moyang kita ing jaman kina, ugi sampun gadhah krenteg manembah dhateng Pangeran. Nanging kala samanten dereng wonten tuntunan saking para Nabi. Krenteging panembah lajeng nuwuhaken cara ingkang sipatipun namung anggreba-greba, utawi cobi namung cobi-cobi manut kapitayanipun piyambak-piyambak. Wonten ingkang lajeng manembah dhateng gunung-gunung, wreksa gung, kayu watu awit boten mangertosi dununging Pangeran wonten pundi. Tatacaranipun manembah ugi benten- benten ing sawetawis papan. Wonten ingkang mawi sujud, wonten ingkang mawi jejogedan, wonten ingkang mawi sesajen, lan sanesipun. Tatacara manekwarna menika awrat menawi badhe kita sebat leres sedaya awit teka benten sanget satunggal lan satunggalipun. Pangeran ingkang nguwaosi jagad menika namung satunggal, tamtu tatacaranipun manembah ugi namung satunggal. Kanthi tumurunipun para Nabi ingkang dipun utus paring kawruh lan pangertosan bab manembah dhateng Pangeran, kita sedaya lajeng saged manembah kanthi leres. Boten klentu caranipun, lan boten klentu ingkang dipun tuju. Mila syariat penting sanget ginanipun tumrap gesang kita. Syariat menika tatacara ingkang lurus Lurus menika tegesipun boten bengkong lan boten menggak-menggok. Pangertosanipun tatacara ingkang kita agem menika tatacara ingkang langkung gampil lan cepet dumugi tujuan. Mila saben-saben kita shalat kita tansah nyuwun dipun tedahaken dhateng cara ingkang lurus menika. "Tedahana kita sedaya margi ingkang lurus." ﳌا َطاَﺮﱢﺼﻟا ﺎــــَﻧِﺪﻫا َﻢﻴِﻘَﺘﺴ ُ Kanthi tatacara ingkang lurus menika istingarah kita langkung cepet dumugi katimbang menawi kita mangagem tatacara ingkang sanes. Kadosdene menawi kita badhe tindak saking Solo tumuju dhateng Jogja. Kanthah margi ingkang saged kita langkungi. Umpaminipun kita badhe langkung Boyolali, lajeng medal Jatinom, Manisrengga, lajeng medal Besi, inggih badhe dumugi Jogja. Utawi kita medal Sukoharjo, Bayat, Srowot, Piyungan, inggih badhe dumugi. Nanging ingkang langkung cepet
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 38 inggih medal dalan agung Jogja-Solo. Sanesipun marginipun langkung lurus ugi sampun mulus boten kathah gronjalanipun. Mila mufassir kawentar Bapa Quraish Shihab mastani bilih tembung shiratal mustaqiim menika pangertosanipun margi agung (jalan raya), inggih menika margi ingkang boten wonten granjalan lan alanganipun sarta kathah-kathah rambu-rambu pitedahipun. Sanes margi ingkang rumpil lan boten wonten rambu-rambunipun. Dados ing mriki kita sampun saged nyakup kalih prekawis. Satunggal leres njalari gesang kita boten badhe klenta-klentu. Kaping kalihipun lurus, njalari gesang kita efektif saged cepet dumugi ing tujuan. Syari'at menika wewadhah Para sedherek, sanesipun minangka pitedah, tatacara lan subasitaning panembah syari'at ugi mujudaken wadhah tumrap sedaya amal kita. Bab menika dipun dhawuhaken kanthi wijang dening satunggaling pujangga- ulama kawentar saking Surakarta, Kyai Yasadipura II wonten ing Serat Sasana Sunu. Saréngat iku wawadhah, lawan hiya tatakrami, marma tan kena tinilar. (Serat Sasana Sunu, 2:6). Tegesipun wewadhah menika papan kangge nampung sedaya amal kasaenan kita. Kados menawi kitangangsu toya menawi boten mawi wadhah estu badhe wutah sedaya toya wau. Utawi kados tiyang mbeta uwos, menawi boten dipun wadhahi pasthi badhe cecer uwosipun. Semanten ugi sedaya amal kita, menawi boten dipun wadhahi mawi syari'at pasthi badhe cicir. Para sedherek, sedaya tiyang pasthi gadhah amal kasaenan. Wonten ingkang kathah, wonten ingkang sakedhik, sedaya wau badhe cicir lan boten pikantuk ganjaran menawi boten dipun wadhahi kanthi syari'at. Mila supados boten cicir mangga tuntunan ibadhah kanthi syariat tansah dipun lampahi. Kados shalat, siyam, zakat, syukur-syukur menawi saged ngganepi kanthi tindak haji dhateng Mekkah. Sok sintena ingkang purun nglampahi syari'at kalawau, estu sedaya amalipun sampun kasimpen ing wadhah ingkang premati. Nanging inggih sampun kongsi lirwa ing dalem nindakaken ibadah. Kados dene shalat limang wekdal. Sampun ngantos
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 39 gothang. Pindanipun menawi ibadah menika gothang kados dene menawi wadhah kita bolong. Umpami kita ngangsu toya kok wadhahipun bolong, toyanipun badhe bocor. Menawi boten enggal dipun tambah dangu-dangu saged telas. Semanten ugi amal kita menawi ibadah kita boten enggal- enggal kita ganepi dangu-dangu saged ical ganjaranipun. Syariat menika subasitaning makhluk dhateng Allah Para sedherek, sanesipun menapa ingkang sampun katur ing nginggil taksih wonten malih faidah lan hikmah ingkang kita pikantuk menawi kita anut syari'at. Inggih menika kanthi anut syari'at kita gadhah subasita minangka makhuk dhateng Pangeran ingkang sampun nitahaken. Ingkang dipun maksud subasita inggih menika solah lan pakarti saha panganggep ingkang leres dhateng Pangeran. Contonipun, menawi kita shalat gangsal wekdal menika kita nglampahi panembah ingkang pas, jumbuh kaliyan drajat kita kadidene makhluk. Wonten ing shalat kita nglampahi sujud, ngasoraken dhiri kita dhateng ingkang murbeng jagad. Menika subasita ingkang pas menggahing kita makhluk ingkang ina menika. Sumangga dipun bandingaken kaliyan sawetawis golongan ingkang manembah kaliyan jejogedan, pundi ingkang langkus pas ing manah? Utawi kaliyan sawetawis tiyang sasar ingkang manembah dhateng Pangeran kanthi nindakaken maksiyat? Utawi kaliyan sagolongan bangsa sasar ingkang ngonjukaken raos syukur kanthi ngwadalaken manungsa minangka bebanten? Para sedherek, inggih namung kanthi syari'at Islam ing kang kabekta dening Kanjeng Nabi Muhammad SAW, kita sedaya ummat Islam saged manembah kanthi cara ingkang leres, lurus lan jumbuh kaliyan drajat kita minangka makhluk titahing Pangeran. Kanthi anut syari'atipun Kanjeng Nabi kita boten badhe katalompen anggen kita ngagungaken asaming Allah SWT. Kanthi syar'at menika kita saged mapanaken dhiri kita kanthi pas ing sesambetan antawis kawula lan Gusti. Kanthi mangagem syari'at kita boten badhe nerak kasucianipun Allah ingkang kalis saking sedaya sipat mustahil. Para sedherek, cekap semanten atur kula ing pepanggihan menika. Benjang kita sambet malih langkung jlentreh ing pepanggihan ingkang badhe dhateng. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 40 Piwulang (35): Sadumuk Bathuk Sanyari Bumi ﱠﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا , ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﱠﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﱠﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠَﻤ ْﻟا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا . ِْﱘِﺮَﻜْﻟا ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَاَو ِﻪِﻟٰا ﻰٰﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﱢﻴَﺳ ﻰٰﻠ َﻋ ُﷲا ﻰﱠﻠَﺻ . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﱢﻴَﺳ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَا Para jama'ah majlis taklim ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nugraha agung wujud nikmat iman lan nikmat Islam. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabiyullah akhir zaman, Muhammad SAW, ingkang sampun ngentas kita saking pepeteng tumuju dhateng margi ingkang terang. Para sedherek, kita para manungsa sedaya manggen wonten ing buminipun Allah ingkang ginelar menika kaperang dados maneka bangsa, suku bangsa ing wilayah-wilyah ingkang sampun tinamtu. Tiyang-tiyang ingkang lahir ing tanah Jawi tamtu benten kaliyan ingkang lahir ing tanah Sumatra. Benten ing bab basa, adat pakulinan, wawasan lan cara- tebih papanipun saya kathah caranipun nglampahi gesang. Saya bentenipun. Malah ugi benten ing wujud lan blegeripun. Kados tiyang Jawi warninipun benten kaliyan tiyang tanah India, benten ugi kaliyan tiyang tanah Eropah. Sedaya ingkang katur wau njalari satunggaling tiyang gadhah raos kaiket tanah wutah-rahipun. Menawi dhateng satunggaling tiyang ngulandara ing papan tebih sok lajeng kangen lan kepengin wangsul. Awit ing sanubarinipun wonten pangiket dhateng tanah wutah-rahipun kalawau. Pangiket menika saged wujud kulawarga, kanca- rowang, adat ingkang asring dipun lampahi utawi sakadhar kenangan tanah kalahiranipun, utawi
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 41 kemawon. Sampun limrah menawi tiyang menika kalamangsa kangen dhateng papanipun sakawit, kepengin kepanggih kanca jaman alit, ingkang kepengin ngemut-emut kabiasaanipun duk kala ngremenaken, lan sanes-sanesipun. rumiyin Sanesipun ingkang katur ing nginggil, tiyang ugi gadhah raos kaiket kaliyan tanah wutah-rahipun jalaran rumaos aman lan ayem tentrem. Nagri ingkang dipun papani, ingkang damel piyambaikun rumaos ayem lan aman tamtu sanget nabet wonten ing manah. Mila piyambakipun boten badhe lila menawi satunggaling wekdal wonten tiyang ingkang badhe damel rusuh ing nagrinipun. Ing kazanah Islam tanah wutah-rah dipun sebat kanthi sebatan al-wathan al-ashli. Satunggaling ulama lan pujangga saking Persia Al Qadhi Ali Al- ing kitab al-Ta'rifat ngartosaken al-wathan al-ashli kanthi Jurjani pangertosan: ِﻪﻴِﻓ َﻮُﻫ يِﺬﱠﻟا ُﺪَﻠَـﺒْﻟاَو ِﻞُﺟﱠﺮﻟا ُﺪِﻟْﻮَﻣ َﻮُﻫ ﱡﻲِﻠْﺻَ ْﻷا ُﻦَﻃَﻮْﻟَا Al-wathan al-ashli yakuwi papan kalahiran sawijining wong lan nagri kang dheweke manggon ing sajrone. (Ali Al Jurjani, Ta'rifat). Dados ingkang sinebut tanah wutah-rah inggih menika tanah papanipun lahir lan manggen kanthi aman ing mriku. Menawi namung lahir nanging boten manggen ing mriku tamtu pangiketing manah inggih kirang sampurna. Semanten ugi menawi boten lahir ing mriku nanging pindah lan manggen ing mriku raos pangiketipun ugi kirang sampurna. Nadyan makaten tiyang ingkang pindah lan sampun krasan manggen ing papanipun ingkang enggal ugi pasthi gadhah raos pangiket kaliyan tanah papanipun manggen. Mila asring piyambakipun ngucap: "Iki tanah wutah- getihku kang kapindho!" Tuwuhing raos pangiket antawis satunggaling tiyang kaliyan tanah kalahiran utawi papan dunungipun menika aran limrah. Ing tanah papan dunungipun manungsa manggih raos ayem, aman, jenjem lan bagya mulya. Ing papan menika manungsa sampun mbentuk adat-pakulinan lan sesrawungan ingkang damel rumaos sakeca lan nyaman. Ing mriku ugi kathah pitepangan, pawong sanak, kanca-mitra, tangga-tepalih lan sanak-
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 42 tansah sadherek. Dados aran kumanthil-kanthil dhateng papan dunungipun. Kangjeng Nabi Muhammad SAW duk nalika jengkar saking kitha Mekkah ugi rumaos mandhelong ing galih karana nilar papan dunungipun, tanah wutah-rahipun. Satunggaling riwayat saking Ibnu Abbas nyebataken bilih Nabi ngendika katujokaken dhateng kitha Mekkah: limrah menawi satunggaling tiyang ِﷲا ﻰَﻠَﻋ ُﻪُﻣَﺮْﻛَأَو ِﻪْﻴَﻟِا ِﷲا ِد َﻼِﺑ ﱡﺐَﺣَأ ِﻚﱠﻧَأ ُﻢَﻠْﻋََﻷ ﱢﱐِاَو ِﻚْﻨِﻣ ُجَﺮْﺧَُﻷ ﱢﱐِا ِﻚْﻨِﻣ ُﺖْﺟَﺮَﺧ ﺎَﻣ ِﻚْﻨِﻣ ِﱐْﻮُﺟَﺮْﺧَأ َﻚَﻠْﻫَأ ﱠنَأ َﻻْﻮَﻟَو "Yekti ingsun ditundhung saka sira (Mekkah). Yekti ingsun pirsa menawa sira nagri kang paling ditresnani lan dimulyakake dening Allah. Umpama padunungmu (kafir Quraisy) ora nundhung ingsun saka sira, marma ingsun ora bakal ninggal sira." (Hadits saking Musnad al-Haris). Nadyan ageng raos tresnanipun Kangjeng Nabi dhateng kitha Mekkah nanging Nabi langkung awrat nyangkul kuwajiban minangka utusan Allah. Nabi lajeng nilar kitha Mekkah saperlu mbangun masyarakat enggal ing kitha Madinah. Nalika Nabi tedhak dhateng Madinah Nabi ugi gadhah pangajab sageda nresnai kitha Madinah kadidene raos tresnanipun dhateng kitha Mekkah. Kangjeng Nabi nyenyuwun dhateng Allah: ﱠﺪَﺷَأ ْوَأ َﺔﱠﻜَﻣ ﺎَﻨﱢـﺒُﺤَﻛ َﺔَﻨﻳِﺪَﻤْﻟا ﺎَﻨْـﻴَﻟِإ ْﺐﱢﺒَﺣ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا "Dhuh Allah, mugi dadosna kita nresnai Madinah kados kita samya nresnani Mekkah, utawi nglangkungi tresna kita dhateng Mekkah." (HR Bukhari). Para sedherek, menapa ingkang sampun katur ing nginggil dados bukti bilih tanah papan dunung menika estu dipun anggep penting ing dalem piwulang agami Islam. Mila Allah mapanaken taat dhateng pangarsaning wilayah kadidene ugering gesang ingkang katiga, sasampunipun taat dhateng Allah lan taat dhateng Rasulullah. Ing surat An Nisa dipun sebat: ْﻢُﻜْﻨِﻣ ِﺮْﻣَ ْﻷا ِﱄوُأَو َلﻮُﺳﱠﺮﻟا اﻮُﻌﻴِﻃَأَو َﻪﱠﻠﻟا اﻮُﻌﻴِﻃَأ اﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﱠﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأﺎَﻳ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 43 "He wong-wong kang padha iman, taata marang Allah lan taata marang Rasule sarta marang ulil amri ing antaranira." QS. An-Nisa: 59). Ingkang dipun sebat ulil amri inggih menika para pangarsaning wilayah ingkang dipun panggeni satunggaling tiyang. Menawi kita manggen ing dusun, Pak Kepala Dusun kasebat ulil amri. Menawi kita manggen ing kecamatan, Pak Camat ugi ulil amri. Makaten sapiturutipun ngantos pangarsaning nagari ingkang dipun sebat presiden, menika ugi ulil amri. Dhateng para pangarsaning nagri menika kita kedah taat, sasampunipun kita taat dhateng Allah lan Rasulipun. Kanthi makaten, ayem tentrem saha raos aman tumrap papan ingkang kita panggeni mujudaken kahanan ingkang kedah kita perdi. Lan kahanan aman menika dados tanggel jawabipun para warga masyarakat ing mriku. Bebasan sadumuk bathuk sanyari bumi, sinten ingkang kumawani badhe damel kisruh ing satunggaling papan, para warga kedah wantun menggak lan nglawan pakarti menika. Bab menika salaras kaliyan dhawuhipun Kangjeng Nabi ing satunggaling riwayat: ْوَأ ،ْﻢُﻛﺎَﺼَﻋ ﱠﻖُﺸَﻳ ْنَأ ُﺪﻳِﺮُﻳ ،ٍﺪ ِﺣاَو ٍﻞُﺟَر ﻰَﻠَﻋ ٌﻊﻴَِﲨ ْﻢُﻛُﺮْﻣَأَو ْﻢُﻛﺎَﺗَأ ْﻦَﻣ ُﻩﻮُﻠُـﺘْـﻗﺎَﻓ ،ْﻢُﻜَﺘَﻋﺎََﲨ َقﱢﺮَﻔُـﻳ "Menawa ana wong kang teka marang sira, nalika sira kabeh wus prasetya marang sawijining wong (kadidene pangarsa), banjur dheweke sedya arep ngrusak karukunanira utawa mecah jama'ahira, marma perangana dheweke." (HR Muslim). Para sedherek, kaamanan saha katentremanipun satunggaling papan mujudaken syarat kangge kantentremaning gesang. Menawi satunggaling masyarakat ayem tenterem tamtu saged makarya kanthi tumemen lan ngibadah kanthi khusyu'. Mila tanah wutah rah kita kedah tansah kita perdi dadosa nagri ingkang ayem tentrem lan kebak sihing Pangeran utawi baldatun thoyybatun wa rabbun ghafur. Cekap semanten atur kula. Bilih wonten sisiping atur saha kiranging subasita kula tansah nyuwun agunging pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 44 Piwulang (36): Mati Sajroning Urip ﱠﻻِا َﻪ ٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﱠﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﱠﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ِْﱘِﺮَﻜْﻟا ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَاَو ِﻪِﻟٰا ﻰٰﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﱢﻴَﺳ ﻰٰﻠَﻋ ُﷲا ﻰﱠﻠَﺻ . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﱢﻴَﺳ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَا Bapak/Ibu jama'ah majlis taklim ingkang kawula kurmati. Sumangga pepanggihan ing wekdal menika kita purwani kanthi muji syukur dhateng ngarsaning Gusti Ingkang Maha Welas lan Maha Asih. Shalawat lan salam ugi konjuk ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad SAW, saha kulawarganipun, dalasan para shahabat sedaya. Para sedherek, ing pepanggihan wekdal menika badhe kula aturaken falsafah tilaranipun leluhur ingkang sanget migunani tumrap gesang kita, inggih menika mati sajroning urip. Menapa pangertosanipun lan kados pundi traping laku ing gesang kita, sumangga kita sinau sareng-sareng. Kalimat mati sajroning urip kathah kita pireng ing piwulanging para leluhur. Salah satunggal kepanggih ing Serat Wulangreh anggitanipun Sinuhun Pakubuwana IV, pupuh 12, pada 10: Pan ana silih bebasan, padha sinauwa ugi, lara sajroning kapenak, lan suka sajroning prihatin. Lawan ingkang prihatin, mapan suka ing jronipun, iku den sinauwa. Lan mati sajroning urip, ingkang kuna pan mangkono kang den gulang.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 45 Wonten ing tembang Sinom menika Sinuwuh Pakubuwana IV medharaken wigatinipun tiyang menika sinau lara sajroning kepenak, suka sajroning prihatin lan mati sajroning urip. Menapa werdinipun, lan kadospundi trap- trapanipun tumrap kita ummat Islam ing dalem gesang sadinten-dinten? Menapa falsafah kasebat boten cengkah kaliyan piwulangipun Kangjeng Nabi Muhammad SAW, panutan kita kadidene ummat Islam? Sumangga kita sinau sareng-sareng! Para sedherek, donya menika papan ingkang kebak maneka warna kahanan. Bungah susah, lara bagya, suka-duhkita, ugi kalamangsanipun sekeca lan rekaos. Mapan wataking donya panci kados makaten. Boten wonten barang donya ingkang murni sae utawi mutlak awon. Sedaya campuran ing antawis kalih kahanan ingkang lelawanan. Sedaya tiyang pasthi nate ngalami kahanan kekalih ingkang lelawanan menika. Allah piyambak sampun dhawuh ing dalem Surat Al Anbiya: َنﻮُﻌَﺟْﺮُـﺗ ﺎَﻨْـﻴَﻟِإَو ًﺔَﻨْـﺘِﻓ ِْﲑَْﳋاَو ﱢﺮﱠﺸﻟﺎِﺑ ﻢُﻛﻮُﻠْـﺒَـﻧَو ِتْﻮَﻤْﻟا ُﺔَﻘِﺋاَذ ٍﺲْﻔَـﻧ ﱡﻞُﻛ Saben jiwa pasthi ngrasakake mati. Ingsun bakal nyoba sira kanthi piala lan kabecikan kadidene cobaan kang sabenere. Lan amung marang Ingsun sira bakal dibalekake. (QS Al Anbiya:35). Ugi ing ayat sanes Allah dhawuh: ﻰَﻜْﺑَأَو َﻚَﺤْﺿَأ َﻮُﻫ ُﻪﱠﻧَأَو Lan satemene Panjenengane kang ndadekake wong gumuyu lan nangis. (QS Al Najm: 43). Para sedherek, kekalih kahanan ingkang lelawanan menika saged ugi gilir gumanti dipun alami dening satunggaling tiyang utawi kaum. Allah dhawuh: ِسﺎﱠﻨﻟا َ ْﲔَـﺑ ﺎَُﳍِواَﺪُﻧ ُمﺎﱠﻳﻷا َﻚْﻠِﺗَو Lan dina-dina iku (unggul utawa asor) Ingsun gilirake antarane manungsa. (QS Ali Imran: 140).
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 46 Para sedherek, gilir-gumantining kahanan kekalih ingkang lelawanan kalawau sejatosipun mengku hikmat ingkang piguna kangge gesangipun manungsa piyambak. Cobi kita onceki satunggaling prekawis minangka conto. Nalika kita nembe sengkud makarya wonten ing sabin, dumadakan kita rumaos sayah sanget. Kita rumaos cuwa lan kirang rena amargi padamelan taksih kathah. Nanging sejatosipun raos sayah ingkang kita sandhang menika mujudaken kasaenan tumrap badan kita. Karana raos sayah menika kita lajeng kendel. Kita lelenggahan ing sangandhaping wit ageng ingkang sumilir anginipun. Sinambi sekeca dhahar kintunan saking griya kita mulihaken tenaga malih. Saiba nikmatipun. Kanthi kendel sawetawis anggen kita makarya, badan kita boten makarya kanthi leluwihan. Raos sayah ingkang kita sandhang sejatosipun nikmat saking Allah ingkang kaparingaken supados anggen kita makarya boten ngluwihi wates kekiyataning badan. Satemah badan kita boten risak. Mila Sinuhun Pakubuwana IV ngemutaken; lawan ingkang prihatin mapan suka ing jronipun. Pangertosanipun; ing prekawis ingkang damel kita sisah utawi kuciwa wonten bab-bab ingkang sae, ingkang sejatosipun kedah kita syukuri. Menika ingkang kita padosi nalika kita nandhang prihatin. Ing kathah kedadosan ingkang kita raos boten ngecani manah, sejatosipun ugi kinandhut hikmat ingkang piguna. Nalika kita nandhang sesakit kita rumaos boten sakeca badan kita. Dhahar boten eca, sare boten jenak. Kita rumaos kasiksa dening sesakit kalawau. Nanging sejatosipun ing raos sakit ingkang kita sandhang wonten prekawis sanes ingkang nembe kalampahan. Ing badan kita ingkang sakit makarya sel-sel ing organ kita ingkang nembe regenarasi, mbendung lan mbucal penyakit kalawau. Mila badan kita lajeng kraos benter awit sel-sel menika saged optimal menawi makarya ing kahanan suhu badan ingkang panas. Badan kita kaparingan raos sakit supados kita boten kathah aktivitas, temah sel-sel kalawau saged makaryo kanthi sempurna. Kita rumaos boten sekeca, nanging sejatosipun kita dipun paringi nikmat ingkang ageng wujud lestarining badan kita mangke. Menika satunggal conto bilih ing sajroning prihatin mapan suka ing sajrone. Kosok wangsulipun ugi makaten. Nalika kita nembe tampi nikmat ingkang karaos sekeca ing manah, ing wekdal menika ugi tumanduk sesakit ing badan kita ingkang boten kita sadhari. Umpaminipun kita dhahar masakan daging sapi ingkang dipun bumboni santen kados rendang lan sajenisipun,
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 47 sate menda, es degan lan sapanunggalanipun. Kita rumaos eca, nanging boten kita sadhari kolesterol kita mindhak, kadar gula mindhak, asam urat mindhak, lan sanesipun. Temah badhan kita kaincer dening sesakit warni- warni. Dados ing dalem nikmat ingkang kita raosaken ugi wonten piala ingkang sinartan ing mriku. Mila Sinuhun Pakubuwana IV ngemutaken supados kita sinau lara sajroning kepenak. Pangertosanipun ing nalika kita nembe ngalami sekeca kita kedah ngatos-atos awit bebaya ageng ugi amping-ampingan ing wingkingipun. Para sedherek, kanyatan bilih donya menika campuran antawis suka- duhkita, becik lan ala, sekeca lan sakit, boten saged kita selaki. Malah kepara gesang kita ing donya menika ugi sanes gesang ingkang sayektos. Ing donya menika kita kados nembe balapan kaliyan menapa ingkang dipun sebat pejah. Kenging menapa makaten? Awit ing saben dinten kita kedah ngupaya supados gesang kita lestari. Cobi umpami kita boten dhahar sedinten kemawon, badan kita pasthi kaleson. Menawi kita lajengaken tigang dinten, pasthi badan kita nandhang layu. Kita boten dhahar ngunjuk ganep seminggu, pasthi lampus. Kanyatan menika njalari kita kedah makarya saben dinten pados pangupajiwa supados kita tetep gesang. Nanging senadyan makaten ugi gesang kita ing donya menika winates. Menawi sampun wancinipun senadyan kita tetep dhahar-ngunjuk badan kita badhe nulak karana sampun lungse. Kita tetep badhe pralaya. Para sedherek, nanggapi kanyatan kasebat para leluhur kita lajeng nggegulang menapa ingkang dipun sebat mati sajroning urip. Menapa werdinipun? Gesang kita ing donya menika saged kaperang dados kalih sap utawi lapisan. Lapisan ingkang sepisan inggih menika badan wadhag kita ingkang sipat fisik lan saged risak sarta winates ing wekdal. Lapisan kaping kalih inggih menika jiwa ingkang boten badhe risak senadyan kita pejah. Raga lan jiwa menika manunggal duk nalika ing donya, nanging badhe kapisah menawi kita pralaya. Raga gadhah kabetahan piyambak kangge tetep nglestarekaken dzatipun ing donya, semanten ugi jiwa gadhah kabetahan piyambak ingkang benten sipatipun. Raga gadhah siklus gesang piyambak, ingkang dipun purwani wiwit lahir lan dipun pungkasi nalika pejah. Dene jiwa wiwitan siklusipun sami nalika lahir, nanging jiwa badhe abadi. Nalika jiwa pisah kaliyan raga kedahipun jiwa sampun ngancik siklus diwasa, satemah saged gesang ing salajengipun, inggih
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 48 menika alam akhirat. Menawi jiwa dereng ngancik kadiwasan ing alam akhirat tamtu badhe kasangsaya. Menawi ing donya ingkang kita uja namung kabetahanipun raga, tamtu jiwa badhe kalirwan gesangipun. Mila sedherek, supados jiwa kita pikantuk panggesangan ingkang samesthinipun kita kedah nglampahi gesang kanthi menapa ingkang dipun sebat mati raga. Kasebat mati raga awit kabetahan raga kita namung dipun cukupi kanthi sacekapipun kangge tetep gesang. Dhahar inggih namung sakedhik, sekadhar kangge njejegaken badan amrih saged makarya. Ugi boten kepareng dhahar ingkang eca-kapieca, keplek ilat namung nuruti hardaning nafsu aluamah. Nyandhang-ngangge ugi makaten, ingkang samadya kemawon. Boten perlu lajeng yasa rasukan ingkang adi-endah tinretes mawa retna. Senadyan ugi boten perlu lajeng mangangge jubah tambalan kemawon, menika aran leluwihan. Damel griya ugi makaten, boten perlu yasa gedhong magrong-magrong. Sekadhar kangge mapan kemawon sampun cekap. Titihan leluwihan, umpaminipun lajeng majang mobil cacah sanga ing garasi. Menawi betah inggih cekap satunggal kemawon. Lan sanesipun kabetahan donya ingkang tundhanipun namung nguja raga prayogi kacekapana kanthi prasaja kemawon. inggih boten perlu Para sedherek, menawi sampun saged ngendhaleni kabetahan raga kados ingkang katur, sampun saged winastan kita nglampahi mati raga. Salajengipun kita kedah amerdi kanthi tumemen kabetahan kangge jiwa kita. Watak saking jiwa kita menika remen dhateng kasaenan. Mila sumangga sami angathahaken samukawis ingkang sae. Puji dzikir, ibadah, tetulung mring sasami, sinau wulang becik, lan sanesipun. Menawi kita gadhah kaluwihan ing bab arta-bandha kita langkung sae nganthahaken shadaqah. Arta ingkang sewau badhe kangge damel omah gedhong magrong-magrong saged dipun wakafaken kangge damel masjid, pondok pesantren, sekolah, rumah sakit lan sanesipun kangge keperluwan ummat. Menawi kita gadhah ilmu ingkang piguna saged kita sebaraken kangge tiyang sanes. Saged kanthi mbikak pawiyatan, ugi saged kanthi mucal ing pamulangan, damel buku, damel situs-web, lan sanes-sanesipun. Menawi kita gadhah wekdal longgar, kita manfaataken kangge prekawis ingkang wonten pigunanipun. Sampun ngantos katrem ing pakareman ingkang boten sae, sukan-sukan lan sanesipun.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 49 langkung Para sedherek, menika gegambaraning nengenaken panggesangan akhirat kangge lestarining jiwanipun ing mangke. Tiyang ingkang sampun saged nglampahi ingkang kados makaten punika ingkang saged kawastanan; mati sajroning urip. Tegesipun raga kados-kados mati awit boten dipun uja. Dene jiwa tuwuh ngrembaka tumuju dhateng kadiwasanipun. Gesang ingkang makaten punika tuhu nyata salaras kaliyan ingkang sampun kapraktikaken dening Kangjeng Nabi Muhammad SAW. Menawi kita sinau sejarah sugengipun Kangjeng Nabi tansah tebih saking laku leluwihan ing bab kadonyan. Kangjeng Nabi punika panguwaos ing jazirah Arab ingkang sampun kasil nelukaken kabilah-kabilan lan suku-suku bangsa ing tanah Arab, parandene boten lajeng gesang mubra-mubru alabur madu. Malah Kangjeng Nabi dhahar lan ngunjuk kanthi prasaja, jumbuh kaliyan menapa ingkang dipun suwun dhateng Allah ing donga menika: tiyang ingkang ﺎًﺗﻮُﻗ ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ َقْزِر ْﻞَﻌْﺟا ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا "Dhuh Pangeran kula, paringana rejeki kulawarga Muhammad kanthi tetedhan sacekapipun." (HR Muslim). Ing satunggaling riwayat saking Abu Umamah bin Tsa'labah Al Anshari, duk nalika para shahabat nembe sapejagong ngrembag donya saisinipun, Rasulullah ingkang midhanget lajeng dhawuh: . ِنﺎَْﳝ ْﻹا َﻦِﻣ َةَاَﺬَﺒْﻟا ﱠنِإ , ِنﺎَْﳝ ْﻹا َﻦِﻣ َةَاَﺬَﺒْﻟا ﱠنِإ . َنﻮُﻌَﻤْﺴَﺗ َﻻَأ َنﻮُﻌَﻤْﺴَﺗ َﻻَأ "Apa sira durung krungu? Apa sira durung krungu? Satemene urip prasaja iku sebagian saka iman, satemene urip prasaja iku sebagian saka iman!" (HR Abu Dawud). Para sedherek, riwayat kasebat dados bukti bilih gesang kanthi prasaja kados falsafahipun para leluhur mati sajroning urip, boten cengkah kaliyan piwulang agami. Malah kepara cara gesang makaten menika langkung utami awit Rasulullah lan para shahabat ugi nglampahi gesang kanthi cara ingkang makaten. Cekap semanten atur kula. Bilih wonten sisip lan lepat kula tansah nyadhang rumentahing sih aksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 50 Piwulang (37): Aji Mupung Ingkang Sae ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﱠﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . َِﺻ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ . ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا َََّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ َِﺳَﻭ ّﻞ ْﻢّﻠ ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪﻠﻟﺍ . ُﻦْﻳ ِّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤ َﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . Bapak, ibu, sedherek sedaya, jama'ah majlis taklim ingkang kinasih ing Gusti. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nikmat gesang ing alam praja menika. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Kanjeng Nabi, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun sedaya. Para sedherek, saderengipun matur ingkang kathah kula badhe nyuplik satunggaling piwulang saking para leluhur kita. Kathah saking kita pasthi sampun nate mireng ujaring para kina: aja aji mupung. Tegesipun sampun ngantos kita ngginakaken kuasa ingkang kita darbeni kangge kepentingan kita pribadi. Contonipun, nalika kita dados pejabat ingkang gadhah wenang kangge mbage lan mapanaken anggaran, lajeng dipun ginakaken kangge kepentinganipun piyambak. Menika lekas ingkang boten sae. Satunggaling sarjana jaman kina, R. Ng. Ranggawarsita nyerat ing serat Sabdatama: Beda kang ngaji pupung, nir waspada rubedane tutut.... (Sabdatama pada ka-4) Ing pethikan tembang kasebat dipun pratelakaken bilih tiyang ingkang ngaji pupung (mupung) badhe kecalan kawaspadan temah caket kaliyan
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 51 rubeda. Anggenipun ngecakaken aji mupung saged njalari kajalomprong ing kanistan. Mila sumangga katebihana watak ingkang makaten. Para sedherek, piwulanging leluhur kasebat nyata leres, nanging ing mriki kula badhe ngaturaken aji mupung ing dalem sanes prekawis. Ingkang benten sipatipun kaliyan ingkang sampun katur ing nginggil. Menawi conto ing nginggil aji mupung menika dados sipat ingkang awon, ing prekawis ingkang badhe katur menika malah dados kasaenan. Para sedherek, ing satunggaling riwayat saking Ibnu Abbas ra, Kangjeng Nabi SAW dhawuh: ٍﺲَْﲬ َﻞْﺒَـﻗ ﺎًﺴَْﲬ ْﻢِﻨَﺘْﻏِا : َﻚِﺗْﻮَﻣ َﻞْﺒَـﻗ َﻚَﺗﺎَﻴَﺣ َو َﻚِﻠْﻐَﺷ َﻞْﺒَـﻗ َﻚَﻏاَﺮَـﻓ َو َكِﺮْﻘَـﻓ َﻞْﺒَـﻗ َكﺎَﻨِﻏ َو َﻚِﻤَﻘَﺳ َﻞْﺒَـﻗ َﻚَﺘﱠﺤِﺻ َو َﻚِﻣَﺮَﻫ َﻞْﺒَـﻗ َﻚَﺑﺎَﺒَﺷ "Manfaatna kanthi temen limang perkara sadurunge limang perkara: wektu mudhamu sadurunge teka masa tuwamu, wektu sehatmu sadurunge teka masa sakitmu, wektu sugihmu sadurunge masa fakirmu, wektu longgarmu sadurunge masa repotmu lan wektu uripmu sadurunge masa patimu." (HR Al Hakim). Ing hadits menika wonten tembung ( ْﻢِﻨَﺘْﻏِا) ightanim, ingkang tegesipun miturut basa; jupuken kanthi peksa, utawi rampasen. Pangertosanipun kita kedah manfaataken kanthi temen-temen, kanthi setengah meksa dhateng dhiri pribadi kita ing limang prekawis kasebat. Kanthi tetembungan sanes kita kedah ngempanaken aji mumpung ing dalem limang prekawis menika. Lajeng kadospundi praktikipun satunggal-satunggalipun ing gesang kita sadinten-dinten? Sumangga kita suraos sareng-sareng. Angka satunggal, mupung taksih mudha Para sedherek, estu bilih tiyang menika ing saben dinten saya tambah petangan umuripun. Wiwit lahir wujud bayi abang ngantos benjang puput yuswa, manungsa mecaki dinten-dinten ingkang saya kathah wilanganipun ingkang dipun sebat umur. Ingkang dipun sebat yuswa mudha utawi anom, inggih menika ing puncaking yuswa nalika manungsa taksih kiyat lan santosa badanipun. Ing yuswa anom manungsa taksih kiyat nglampahi
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 52 padamelan awrat. Badanipun taksih kiyat lan stamina taksih ajeg, boten gampil sayah lan lungkrah. Ing masa menika, mupung badan taksih kiyat iba saenipun menawi dipun ginakaken kangge nglampahi kasaenan. Ngathahaken amal shalih, nebihi maksiyat lan tansah merdi gesang ingkang leres. Ing masa mudha, tiyang taksih kiyat ngibadah ingkang awrat, shalat malem ingkang kathah inggih taksih kiyat, badhe tindak umrah utawi haji inggih taksih santosa, badhe tetulung sasami inggih taksih bakuh bahunipun. Mila sumangga mupung taksih anom samya giyat lan mempeng anggenipun ibadah lan ngamal shalih. Mumpung ing dalem prekawis menika boten awon, malah kepara sae sanget. Tiyang ingkang ing masa mudhanipun sampun kulina nindakaken amal shalih, ing masa tuwanipun badhe entheng nindakaken kasaenan ugi. Kosokwangsulipun menawi ing masa mudha sampun mbeler, ing masa tuwanipun inggih badhe kepatuh. Piyambakipun badhe awrat nindakaken kasaenan. Mila sampun ngantos ngendhe-endhe, mupung taksih anom sumangga ngathahaken amal shalih. Menawi kita kraos awrat sumangga dipun peksa-peksa dhiri kita piyambak, mupung taksih mudha. Angka kalih, mupung sehat Sehating badan sejatosipun nikmat ingkang ageng sanget. Ing wekdal sehat kita saged nindakaken sakehing pakaryan kanthi gampil. Kosok wangsulipun menawi sakit kita rekaos badhe nindakaken menapa kemawon. Malah menawi sakitipun wanter kita boten saged ngurusi badan priyangga. Mila mupun taksih sehat sumangga kita ginakaken wekdal kita kanthi patitis. Sampun ngantos kita kalepyan nglampahi prekawis ingkang boten manfaat, temah kapitunan. Ing nalika sakit kita nembe getun- kaduwung awit nalika sehat kita boten manfaataken wekdal kanthi sae. Mila, ing nalika kita sehat sampun ngantos ngendhe-endhe pakaryan kita. Menawi wekdal samenika saged kita tindakaken sampun ngantos dipun undur ngantos benjing. Shahabat Abdullah bin Umar RA ngendika: ْﺬُﺧَو ،َءﺎَﺴَﻤـْﻟا ِﺮِﻈَﺘْﻨَـﺗ َﻼَﻓ َﺖْﺤَﺒْﺻَأ اَذِإَو َحﺎَﺒﱠﺼﻟا ِﺮِﻈَﺘْﻨَـﺗ َﻼَﻓ َﺖْﻴَﺴْﻣَأ اَذِإ َﻚِﺗْﻮَﻤِـﻟ َﻚِﺗﺎَﻴَﺣ ْﻦِﻣَو َﻚِﺿَﺮَﻤِـﻟ َﻚِﺘﱠﺤِﺻ ْﻦِﻣ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 53 "Menawa sira ana ing wektu sore aja nganti nunggu (kanggo amal) ing wektu esuk. Lan nalika ana ing wektu esuk aja nunggu wektu sore. Gunakna masa sehatmu kanggo masa sakitmu lan kasempatan uripmu kanggo sa'at matimu." (HR Bukhari). Ing riwayat menika shahabat Abdullah bin Umar dhawuh supados kita meksa dhateng diri kita supados enggal-enggal nindaken amal shaleh, mupung taksih sehat. Angka tiga, mumpung sugih Para sedherek, sampun nate kula aturaken bilih gesangipun manungsa menika gilir-gumanti kahananipun. Nasibipun tiyang muter kados jantraning cakra manggilingan. Kadhang kala wonten nginggil, ingkang teges sampat rejekinipun. Kadhang kala wonten papan asor, ingkangteges sempit rejekinipun. Mila sumangga kita manfaataken masa nalika kita nembe kathah rejeki kanthi nindakaken amal kasaenan. Kathah amalan sae ingkang namung saged kita lampahi nalika kita nembe kaparingan rejeki kathah utawi sugih. Kadosta paring boga lan sandhang dhateng para fakir-miskin, dana jariyah kangge mbangun masjid, sekolah, saha kapentingan ummat sanesipun. Mila menawi kita ing kahanan sugih sampun ngantos malah kita abul-abul bandha kita kangge pakareman ingkang boten piguna tumrap gesang kita benjing. Menapa ta ginanipun ngoleksi mobil mewah ngantos cacah pitu? Menapa ta ginanipun damel griya ing saben kitha? Wong ingkang kita panggeni inggih namung setunggal. Nadyan sugih, sumangga tetepa gesang kanthi sakmadya, sampun ngantos leluwihan. Dene luwihipun rejeki saking ingkang kita angge piyambak, prayogi menawi dipun blanjakaken kangge infaq fi sabilillah. Sampun ngantos kraos owel ing batos kangge sedekah lan infaq, awit ing satunggaling wekdal saged kemawon kita ketaman kahanan fakir. Dados sumangga kita tindakaken samenika, mupung sugih. Angka sekawan, mupung longgar Para sedherek, wekdal longgar inggih menika nalika kita boten nandhan karepotan mujudaken wekdal ingkang sanget ageng ajinipun. Tiyang ingkang nembe karepotan boten badhe gadhah wekdal kangge prekawis
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 54 ingkang sejatosipun remeh, kadosta istirahat (tilem), plesiran, sanja dhateng sanak kadang, lan sanesipun. Tiyang saged karepotan jalaran kathah sebab. Ing kitha-kitha ageng kathah tiyang karepotan namung jalaran pados pangupajiwa. Kadosta ing kitha Jakarta ingkang macet. Ing mrika wekdalipun tiyang telas kangge makaryo. Mangkat ing wanci enjing sedinten muput nyambut damel, dumugi griya sampun wanci dalu. Kangge istirahat kemawon wekdalipun sampun winates. Kathah pakaryan ing griya boten keconggah dipun tandangi, mila kathah ingkang lajeng pados rewang saking dusun. Mila sedherek, menawi kita gadhah wekdal longgar sumangga kita isi kanthi nindakaken amalan ingkang sae, ingkang manfaat kangge gesang kita. Sampun ngantos wekdal longgar menika njalari kita nganggur ngethekur. Enggal-enggal kemawon menawi wonten wekdal longgar lajeng kita isi kanthi pakaryan ingkang manfaat. Awit kathah tiyang ingkang kalepyan nalikanipun wekdal longgar menika. Boten saged thenguk-thengguk. ngginakaken kangge kasaenan, malah katungkul Kangjeng Nabi dhawuh: ُغاَﺮَﻔْﻟاَو ُﺔﱠﺤﱢﺼﻟا ، ِسﺎﱠﻨﻟا َﻦِﻣ ٌﺮْـﻴِﺜَﻛ ﺎَﻤِﻬْﻴِﻓ ٌنﻮُﺒْﻐَﻣ ِنﺎَﺘَﻤْﻌِﻧ "Loro nikmat kang akeh-akehe manungsa kalepyan saka iku; sehat lan longgar." (HR Bukhari). Dhawuhipun Kangjeng Nabi nyata leres, awit kathah tiyang mboten ngginakaken wekdal longgaripun lan masa sehatipun jalaran nganggep prekwis menika lumrah kemawon. Menawi sampun ketaman sakit utawi repot nembe ngrumaosi bilih nikmat sehat lan longgar menika ageng sanget ajinipun. Mila sedherek, sampun ngantos kita kagolongaken dhateng golonganipun tiyang ingkang kalepyan kalawau. Sumanggo kita isi wekdal longgar kangge nindakaken pakaryan ingkang manfaat. Mupung taksih sempat. Angka gangsal, mupun taksih gesang Para sedherek, gesaning manungsa ing ngalam donya menika winates ing umur. Sepinten laminipun tiyang gesang ing donya menika? Warni-warni umuring manungsa, nanging sedaya pasthi badhe pejah. Kita boten
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 55 mangertos badhe kaparingan umur pinten awit bab menika namung Allah SWT piyambak ingkang pirsa. Senadyan sampun wonten titikan bilih ingkang limrah umuripun manungsa saged nggayuh 70-80 tahun nanging boten saged kangge pathokan awit ugi kathah tiyang pejah saderengipun nggayuh yuswa samanten. Malah ugi kathah tiyang pejah ing yuswa taksih mudha, taksih bocah lan taksih bayi. Kathah ugi tiyang pejah tanpa sebab ingkang kita mangertosi, lan ugi kathah tiyang pejah tanpa titikan saderengipun. Pejah menika satunggaling prekawis ingkang saged dhateng sawanci-wanci tumrap kita sedaya. Mila sedherek, saderengipun pejah nemahi diri kita sumangga kita ginakaken sisaning umur menika kanthi tumindak kasaenan, ngathahaken amalan shalih lan ngathahaken ibadah dhateng Allah. Mupung kita taksih gesang wonten ing ngalam donya menika. Awit benjang menawi kita sampun pejah sampun boten saged menapa-menapa malih. Amal kita sampun kapunggel lan kori taubat sampun tinutup rapet. Gesang boten saged dipun ambali malih. Ingkang kantun namung raos kuciwa lan kaduwung awit amal taksih kirang. Sampun ngantos kahanan menika nemahi diri kita. Mupung taksih gesang sumangga kita tindakake amal kasaenan sakuwasanipun piyambak-piyambak. Para sedherek, sampun katur limang prekawis ingkang kita kedah ngginakaken aji mupung. Sumangga kapraktikaken ing gesang sadinten- dinten. Cekap semanten atur kawula. Bilih wonten sisip lan kirang, kawula tansah nyadhang rumentahing sih pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 56 Piwulang (38): Tiyang Ingkang Bangkrut ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪ َّﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪ ََّﻠﻟِ َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪ َّﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴ َِﺳ َﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ . ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪ ّﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢ ِّﻞَﺻ ّﻢُﻬ ِّﻠَﺳَﻭ َّﻠﻟَﺍ ِّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ﻦْﻳ. Jamaah majlis taklim ingkang winantu ing suka rahayu. Sakderengipun matur ingkang kathah, sumangga kawula dherekaken maos puji syukur konjuk dhateng Allah SWT ingkang sampun paring kanikmatan ingkang cacahipun tanpa wilangan. Shalawat saha salam katur dhateng junjungan kita Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, sumrambahipun dhumateng kulawarga lan saha para shahabat sedaya lan para pandherek ngantos dinten kiamat. Para sedherek, nagari kita mentas kemawon ngrampungaken salah satunggal amanat konstitusi wujud Pemilihan Umum, ingkang milih wakil rakyat lan pangarsa nagari. Wiwit saking kepada daerah ngantos presiden lan wakil presiden. Senadyan Pemilu sampun kalampahan kanthi lancar lan aman, ewasemanten wonten sakedhik bab ingkang kirang maremaken lan karaos dados rubeda tumrap gesang bebrayan kita. Inggih menika kathahing ujaran sakserik, utawi ujaran kebencian utawi hate speech. Ing pasrawungan kita asring mireng satunggaling tiyang nyenyampah dhateng tiyang sanes namung amargi benten pilihan politikipun. Langkung- langkung ing media sosial, laku kirang prayogi kasebat sangsaya ndadi. Kathah ingkang lajeng ngala-ala tiyang sanes, mbongkar wewadining liyan
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 57 lan mitenah. Sedaya dipun lampahi supados lawan politik kucem asmanipun temah kawon ing pemilihan. Patrap ingkang kados makaten kalawau cengkah kaliyan pribadining bangsa kita ingkang sampun kasuwur anuraga, kebak subasita lan ramah sumanak dhateng sok sintena kemawon. Kenging menapa bangsa kita ingkang sampun kasuwur kadidene bangsa ingkang watak sae saged malik grembyang dados bangsa ingkang watak ala namung jalaran prekawis politik? Menapa tiyang-tiyang kalawau boten emut bilih laku nyenyampah, ngala-ala lan mitenah menika tumrap satunggaling kadurakan gesangipun piyambak? Para sedherek, sumangga kasingkirana pakarti ingkang kados kasebat ing nginggil. Salah satunggal riwayat ing ngandhap menika saged dados pepenget supados kita nebihi pakarti kasebat. ingkang badhe damel kapitunan Ing satunggaling wekdal Kangjeng Nabi SAW dhawuh dhateng para shahabat: "Apa sira padha mangerti sapa wong kang bangkrut iku?" ُﺲِﻠْﻔُﻤْﻟا ِﻦَﻣ َنوُرْﺪَﺗَأ Para shahabat lajeng njawab: َعﺎَﺘَﻣ َﻻَو ُﻪَﻟ َﻢَﻫْرِد َﻻ ْﻦَﻣ ﺎَﻨﻴِﻓ ُﺲِﻠْﻔُﻤْﻟا اﻮُﻟﺎَﻗ Para shahabat ngendika: "Tiyang bangkrut inggih menika tiyang ingkang boten gadhah dirham lan arta bandha." Nanging Kangjeng Nabi nglajengaken dhawuhipun: ٍةﺎَﻛَزَو ٍمﺎَﻴِﺻَو ٍة َﻼَﺼِﺑ ِﺔَﻣﺎَﻴِﻘْﻟا َمْﻮَـﻳ ِﰐْﺄَﻳ ْﻦَﻣ ِﱵﱠﻣُأ ْﻦِﻣ َﺲِﻠْﻔُﻤْﻟا ﱠنِإ َلﺎَﻘَـﻓ َد َﻚَﻔَﺳَو اَﺬَﻫ َلﺎَﻣ َﻞَﻛَأَو اَﺬَﻫ َفَﺬَﻗَو اَﺬَﻫ َﻢَﺘَﺷ ْﺪَﻗ ِﰐْﺄَﻳَو اَﺬَﻫ َم ْﺖَﻴِﻨَﻓ ْنِﺈَﻓ ِﻪِﺗﺎَﻨَﺴَﺣ ْﻦِﻣ اَﺬَﻫَو ِﻪِﺗﺎَﻨَﺴَﺣ ْﻦِﻣ اَﺬَﻫ ﻰَﻄْﻌُـﻴَـﻓ اَﺬَﻫ َبَﺮَﺿَو ﱠُﰒ ِﻪْﻴَﻠَﻋ ْﺖَﺣِﺮُﻄَﻓ ْﻢُﻫﺎَﻳﺎَﻄَﺧ ْﻦِﻣ َﺬ ِﺧُأ ِﻪْﻴَﻠَﻋ ﺎَﻣ ﻰَﻀْﻘُـﻳ ْنَأ َﻞْﺒَـﻗ ُﻪُﺗﺎَﻨَﺴَﺣ ِرﺎﱠﻨﻟا ِﰲ َحِﺮُﻃ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 58 Wong kang bangkrut saka umatku yakuwi, wong kang prapta ing dina kiamat kanthi nggawa (ganjaran) shalat, pasa lan zakat, nanging (nalika ing donya) dheweke nyenyampah lan nudhuh wong liya (laku salah), mangan bandhane liyan, ngwutahake getih lan mukul liyan (tanpa hak). Marma wong-wong iku (kurbane) bakal diwenehi ganjaran saka kabecikane wong mau. Menawa wis entek kabecikane, banjur dosa-dosane (kurbane) bakal ditumplak marang wong iku, sabanjure dheweke bakal diuncalake maring naraka. (HR. Muslim). Para sedherek, ing riwayat nginggil dipun terangaken wonten sawetawis pakarti ingkang saged damel satunggaling tiyang dados tiyang bangkrut ing akhirat mangke. Nadyan ing donyanipun piyambakipun mempeng ngibadah, suka dana driyah lan sregep dhateng Mekkah, nanging ing akhirat piyambakipun badhe kacelik karena ganjaran ingkang sanget dipun ajeng-ajeng kangge kamulyaning gesang tetela ludhes tanpa sisa. Kita wedharaken satunggal mbaka satunggal pakarti ala ingkang badhe damel kita bangkrut ing akhirat mangke: Angka satunggal, nyemyampah dhateng tiyang sanes Ingkang dipun wastani nyenyampah inggih menika ngundhamana, misuh- misuh, kanthi nudhing awonipun limrah katindakaken menawi kita nggembol raos sakserik dhateng tiyang sanes. Raos sakserik ingkang kita gembol njalari kita mungid-mungid, hawanipun namung kepengin nyuntak raos bramantya kemawon. Menika pakarti ingkang boten sae, kados kasebat ing sawetawis ayat Al Qur'an. tiyang sanes. Menika Wonten ing Surat Al Humazah dipun sebat: ٍةَﺰَﻤﱡﻟ ٍةَﺰَُﳘ ﱢﻞُﻜﱢﻟ ٌﻞْﻳَو Cilaka temen wong kang nyampah lan ngece (sasama). (Al Humazah:1). Ugi wonten ing Surat An Nisa': ًﺎﻌﻴَِﲰ ُﻪّﻠﻟا َنﺎَﻛَو َﻢِﻠُﻇ ﻦَﻣ ﱠﻻِإ ِلْﻮَﻘْﻟا َﻦِﻣ ِءَﻮﱡﺴﻟﺎِﺑ َﺮْﻬَْﳉا ُﻪّﻠﻟا ﱡﺐُِﳛ ﱠﻻ ًﺎﻤﻴِﻠَﻋ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 59 "Allah ora rena marang pangucap ala kang kaucapake terang-terangan, kajaba saka wong kang kaniaya. Lan Allah Maha Miyarsa lan Maha Wikan." (An Nisa':148). Kanjeng Nabi SAW ugi nate dhawuh: ُﻢِﻠْﺴُﻤْﻟا ْﻦَﻣ َﻢِﻠَﺳ َنﻮُﻤِﻠْﺴُﻤْﻟا ْﻦِﻣ ِﻪِﻧﺎَﺴِﻟ ِﻩِﺪَﻳَو "Seorang muslim (yang hakiki) adalah orang yang kaum muslimin terhindar dari (kejahatan) lisan dan tangannya." (HR Muttafaq 'alaih). Para sedherek, tiyang-tiyang ingkang remen nyenyampah kalawau ing akhirat mangke badhe bangkrut awit sedaya amal kasaenanipun badhe kangge lintu dosanipun anggenipun nyenyampah. Saya kathah tiyang ingkang dipun campah badhe saya ageng amalipun dipun pendhet kangge lintu. Menawi amalipun sampun telas, gentos dosanipun tiyang ingkang dados kurbanipun ingkang dipun pendhet, lajeng dipun brukaken dhateng piyambakipun. Yektos badhe bangkrut tiyang-tiyang menika. Angka kalih, nudhuh tiyang sanes laku ala Ingkang dipun wastani nudhuh tiyang sanes laku ala inggih menika damel pitenah dhateng tiyang sanes bilih piyambakipun nindakaken satunggaling prekawis awon ingkang sejatosipun boten katindakaken. Pakarti menika satunggaling kadurakan ageng, kados kasebat ing ayat menika: ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا ِﰲ اﻮُﻨِﻌُﻟ ِتﺎَﻨِﻣْﺆُﻤْﻟا ِت َﻼِﻓﺎَﻐْﻟا ِتﺎَﻨَﺼْﺤُﻤْﻟا َنﻮُﻣْﺮَـﻳ َﻦﻳِﺬﱠﻟا ﱠنِإ ٌﻢﻴِﻈَﻋ ٌباَﺬَﻋ ْﻢَُﳍَو ِةَﺮ ِﺧ ْﻵاَو "Satemene wong-wong kang nudhuh wanita becik-becik, kang lena nanging iman (tumindak zina), marma dheweke kena laknat ing donya lan akhirat, lan kanggo dheweke azab kang gedhe. (QS An Nur: 23). Pangertosanipun ayat kasebat; sok sintena ingkang nudhuh utawi mitenah satunggaling pawestri ingkang sae kanthi tudhuhan tumindak zina, ing kamangka boten wonten buktinipun ingkang cetha, sayektos tiyang ingkang nudhuh lan mitenah kalawau badhe kenging laknat ing donya lan
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 60 akhirat, lang piyambakipun badhe kenging azab ingkang ageng. Ing akhirat mangke badhe kalebet tiyang ingkang bangkrut. Awit sedaya amal kasaenanipun badhe dipun angge lintu dosanipun nenudhuh kalawau. Angka tiga, mangan bandhaning liyan Ingkng dipun wastani mangan bandhaning liyan inggih menika ngrayah, ngrampok, nyolong, ngapusi lan sanesipun ingkang supados bandhanipun tiyang sanes pindhah dhateng panggenanipun kanthi cara ingkang batil. Menika ugi pakarti ingkang sanget dipun awisi. َنﻮُﻜَﺗ نَأ ﱠﻻِإ ِﻞِﻃﺎَﺒْﻟﺎِﺑ ْﻢُﻜَﻨْـﻴَـﺑ ْﻢُﻜَﻟاَﻮْﻣَأ ْاﻮُﻠُﻛْﺄَﺗ َﻻ ْاﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﱠﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأ ﺎَﻳ ِﲡ ْﻢُﻜﻨﱢﻣ ٍضاَﺮَـﺗ ﻦَﻋ ًةَرﺎَ "He wong-wong kang iman, aja sira padha mangan bandhane sasama kanthi cara kang batil, kajaba kanthi cara dedagangan kang padhadene suka ing antaramu." (QS An Nisa': 29). Kanjeng Nabi SAW ugi dhawuh bilih diri, bandha lan kahormatanipun tiyang muslim menika haram kanggenipun tiyang muslim sanesipun, kados ing dhawuh menika: ،ْﻢُﻜَﺿاَﺮْﻋَأَو ،ْﻢُﻜَﻟاَﻮْﻣَأ َو ،ْﻢُﻛَءﺎَﻣِد ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ َمﱠﺮَﺣ َﻪﱠﻠﻟا ﱠنِﺈَﻓ "Satemene Allah wus ngaramake kanggo sira: getihira, bandhanira lan kahormatanira..." (HR. Al-Bukhâri). Dipun riwayataken dening Imam Ahmad ing kitab Musnad, Kanjeng Nabi SAW dhawuh: ِﻪِﺑ َﱃْوَأ ُرﺎﱠﻨﻟا ٍﺖْﺤُﺳ ْﻦِﻣ َﺖَﺒَـﻧ ٌﻢَْﳊ َﺔﱠﻨَْﳉا ُﻞُﺧْﺪَﻳ َﻻ ُﻪﱠﻧِإ "Satemene ora bakal lumebu swarga daging kang tuwuh saka bandha kang haram. Naraka luwih pantes kanggo dheweke." (HR Ahmad).
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 61 Para sedherek, golonganing tiyang ingkang remen ngrebat bandhanipun tiyang sanes kasebat ugi badhe thekor wonten ing akhirat mangke. Tiyang- tiyang kasebat ing akhirat mangke badhe bangkrut. Bandanipun ingkang kathah, nadyan sampun dipun angge amal kasaenan boten badhe mitulungi dhateng nasibipun ing akhirat. Sedaya amal badhe kangge lintu dosanipun temah telas, ludhes tanpa tapis. Angka sekawan, ngutahaken getih lan mukul liyan Ingkang dipun wastani ngutahaken getih inggih menika mejahi, dene mukul tiyang sanes tegesipun nyempalani, ngampleng, nabok lan pakarti sanes ingkang nyakiti sacara fisik dhateng tiyang sanes. Menika ugi pakarti ingkang duraka. Langkung-langkung mejahi tiyang sanes ingkang boten wonten alasan ingkang haq. Wonten ing ndalem Al Qur'an kasebat: ﱢﻖَﳊﺎِﺑ ﱠﻻِإ ُﻪّﻠﻟا َمﱠﺮَﺣ ِﱵﱠﻟا َﺲْﻔﱠـﻨﻟا ْاﻮُﻠُـﺘْﻘَـﺗ َﻻَو "Lan aja sira mateni jiwa kang diharamake Allah (kanggo mateni dheweke), kajaba kanthi sawijining (alesan) kang bener." (QS Al Isra': 33). Ing ayat nginggil Allah ngawisi satunggaling tiyang mejahi tiyang sanes, kajawi kanthi alesan ingkang leres. Dene tegesipun alesan ingkang leres inggih menika nalika wonten ing madyaning paperangan, kangge bela dhiri, utawi ing sanes prekawis kados algojo ingkang tugasipun mejahi pesakitan, lan sanesipun. Menawi tiyang mejahi tiyang sanes tanpa sebab ingkang nyata, menika satunggaling dosa ageng. Semanten ugi panggawe nganiaya tiyang sanes ingkang tanpa sebab. Tiyang ingkang nglampahi kalih pakarti menika ugi kalebet ing golonganing tiyang ingkang bangkrut. Para sedherek, sampun katur sekawan golonganing panggawe ala ingkang badhe damel bangkrut pelakunipun. Sumangga kasingkirana awit amal kasaenan kita menika sampun kita kempalaken kanthi cara ingkang awrat lan kebak perjuangan. Eman sanget menawi badhe ical tanpa sisa. Cekap semanten atur kawula. Wonten sisip lan kirangipun, kula tansah nyadhang agunging pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 62 Piwulang (39): Alime Alim Pulasan ِﱯﱠﻨﻟا ِﺔَﻌْـﻳِﺮَﺸِﺑ ﺎَﻨَﻤَﻬْـﻓَأَو ، ِمَﻼّﺴﻟا َﻞُﺒُﺳ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يﺬّﻟا ِﷲ ُﺪْﻤ ،ِﷲ ُﺪْﻤ َأ َْﳊ َأ َْﳊ ّ َو ﷲا ﱠﻻِإ َﻪَﻟِا َﻻ ْنَأ ُﺪَﻬْﺷَأ ِﱘﺮَﻜﻟا ﻪَﻟ ﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣ ّنَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو . . ﻪُﻟﻮﺳَر َو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﺎَﻨﱠـﻴِﺒَﻧَو ﺎَﻧَﺪﱢﻴَﺳ ﻰَﻠَﻋ ْكِرﺎﺑَو ْﻢﱢﻠَﺳ َو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬّﻠﻟا . َﻦﻳﱢﺪﻟا ِمْﻮَـﻳ َﱃإ ِنﺎ َو ٍﺪّﻤَُﳏ ﺎﻧِﺪﱢﻴَﺳ َا ﻰ ِﻟ ِﻪ َو َأ َﺴْﺣﺈِﺑ َﲔﻌِﺑﺎﱠﺘﻟاَو ِﻪِﺑﺎ . َأ َﻣ ﺎ َﻋ َﻠ َـﺑ ْﻌ ُﺪ. َﺤْﺻ Jamaah majlis taklim rahimakumullah, sumangga pepanggihan ing wekdal menika kita awali kanthi muji syukur dhateng ngarsaning Gusti Ingkang Maha Welas lan Maha Asih. Shalawat lan salam mugi konjuk ngarsa dalem Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, saha kulawarganipun dalasan para shahabat sedaya. Mugi Allah tansah angganjar dhateng para pandherekipun kanthi kasaenan ngantos dinten kiamat. Para sedherek, kita umat Islam ing saindenging donya menika pandherek saking Kangjeng Nabi Muhammad SAW. Dipun sebat pandherek awit kita tansah tutwuri sedaya menapa ingkang dipun lampahi dening Kangjeng Nabi. Kangjeng Nabi nglampahi menapa duk nalika sugengipun, inggih menika ingkang badhe kita tulad samangke. Tamtu kemawon kita kedah tansah ngrumaosi bilih Kangjeng Nabi menika janma agung ingkang sakalangkung luhur budinipun, dene kita tiyang limrah ingkang asor drajatipun, kebak ing dosa lan cubluk ing budi. Mila senadyan kita sampun anenulad, sampun ngantos kita pisan-pisan kumawantun amindha, utawi rumaos sampun memper kaliyan Kangjeng Nabi. Kita nyata-nyata tebih sanget sungsatipun. Para sedherek, prekawis kasebat perlu kula aturaken awit ing jaman samangke kathah tiyang ingkang wantun ngaken-aken bilih piyambakipun
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 63 sampun memper Kanjeng Nabi namung jalaran sampun saged nenulad sacara lahiriah kemawon. Nembe saged neniru rasukanipun Kanjeng Nabi, nembe saged neniru caranipun Nabi dhahar lan ngunjuk, nembe saged neniru caranipun shalat lan ngibadah sanesipun. Tiyang-tiyang menika lajeng sampun rumaos sampun sampurna anggenipun nindakaken agami. Lajeng kumawantun ngendhak lan ngremehaken dhateng amalanipun tiyang sanes. Dipun anggep bilih tiyang sanes boten sampurna kaislamanipun. Kamangka tiyang kalawau nembe saged neniru Kanjeng Nabi sacara lahiriah kemawon. Lan inggih dereng kantenan persis anggenipun neniru. Dene ing babagan akhlak dereng wonten sakuku ireng menawi katimbang kaliyan akhlakipun Kanjeng Nabi. Para sedherek, raos ingkang makaten kedah kita kipataken tebih-tebih, awit Kanjeng Nabi dhawuh bilih prioritas anggenipun dipun utus wonten ing donya menika kangge nyampurnakaken akhlakipun manungsa. Nabi dhawuh: ِقَﻼﺧَﻷا َمِرﺎَﻜَﻣ َﻢﱢَﲤُِﻷ ُﺖﺜِﻌُﺑ ﺎَﱠﳕ ِإ "Satemene ingsun diutus kanggo nyampurnakake akhlak para manungsa." Mila, ingkang dados paran panujuning syari'at ingkang kabekta dening Kanjeng Nabi sejatosipun akhlakipun para manungsa. Nabi ugi dhawuh bilih ukuran kasaenanipun satunggaling muslim menika akhlakipun. Shahabat Abu Hurairah Radhiyallahuanhu ngriwayataken bilih Rasulullah SAW dhawuh: ﺎًﻘُﻠُﺧ ْﻢُﻬُـﻨَﺴْﺣَأ ﺎًﻧﺎ َﳝِإ َﲔِﻨِﻣْﺆُﻤْﻟا ُﻞَﻤْﻛَأ "Mukmin kang paling sempurna yaiku kang paling becik akhlake" (HR Tirmidzi) Kanthi makaten sedherek, menawi wonten tiyang muslim rumaos sampun sampurna kaislamanipun menapa tiyang kalawau akhlakipun sampun sampurna ugi kados akhlakipun Kanjeng Nabi? Tangeh lamun kita saged nyaketi agungipun akhlakipun Kanjeng Nabi jalaran Kanjeng Nabi menika satunggaling janma ingkang linuwih, ingkang sampurna budi pakartinipun. Allah piyambak paring paseksen ing surat Al Qalam:
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 64 . ٍﻢْﻴِﻈَﻋ ٍﻖُﻠُﺧ ﻰ ٰﻠَﻌَﻟ َﻚﱠﻧ ِاَو "Lan satemene sira nduweni budi pakarti kang agung." (QS Al Qalam: 4) Mila sedherek, sampun ngantos pisan-pisan kita gadhah raos bilih sampun sampurna anggen kita nindakaken agami namung jalaran kita sampun njangkepi amalan-amalan lahiriah kita. Sampun ngantos kita kajalomprong ing laku sasar ingkang nate kedadosan ing jaman sejarah Islam rumiyin. Inggih menika kados pakartinipun kaum khawarij. Sinten ta kaum khawarij menika? Inggih menika golonganing tiyang ingkang mrajaya khalifah ka-4, shahabat lan ugi putra mantu Nabi, sayidina Ali bin Abi Thalib RA. Watak wantunipun kaum khawarij menika sanget-sanget ngluhuraken dhateng amalan agami. Shalatipun rajin lan lisanipun tansah maos Al Qur'an. Nanging pakartinipun tebih saking aklhakul karimah, akhlak ingkang luhur. Tiyang ingkang mejahi shahabat Ali bin Abi Thalib RA, naminipun Abdurahman Ibnu Muljam, menika satunggaling tiyang ingkang tansah ngibadah lan maos Al Qur'an. Lisanipun boten nate kemba anggenipun puji dzikir ngagungaken asmanipun Allah. Nanging pranyata mentala nindakaken pakarti ingkang duraka, mejahi shahabat Nabi ingkang kinasih ingkang ugi putra mantunipun. Miris sanget manah kita menawi ningali kanyatan menika. Para sedherek, ingkang kula aturaken ing nginggil sanes pawartos ngayawara. Bab munculipun kaum khawarij menika malah sampun dipun ramalaken dening Kanjeng Nabi ing satunggaling dhawuh: َنﻮُﻗُﺮَْﳝ ، ْﻢُﻬَـﻴِﻗاَﺮَـﺗ ُزِوﺎَُﳚ َﻻ َنآْﺮُﻘْﻟا َنوُءَﺮْﻘَـﻳَو ِقِﺮْﺸَﻤْﻟا ِﻞَﺒِﻗ ْﻦِﻣ ٌسﺎَﻧ ُجُﺮَْﳜ َدﻮُﻌَـﻳ ﱠﱴَﺣ ِﻪﻴِﻓ َنوُدﻮُﻌَـﻳ َﻻ ﱠُﰒ ، ِﺔﱠﻴِﻣﱠﺮﻟا َﻦِﻣ ُﻢْﻬﱠﺴﻟا ُقُﺮَْﳝ ﺎَﻤَﻛ ِﻦﻳﱢﺪﻟا َﻦِﻣ ِﻪِﻗﻮُﻓ َﱃِإ ُﻢْﻬﱠﺴﻟا Bakal muncul manungsa saka arah wetan lan (dheweke) maca Al Qur'an nanging ora kliwat saka gurunge. Wong-wong iku mlesat metu saka agama kayadene panah kang lepas saka gandhewane. Wong-wong iku ora bakal bali nganti panah bali marang gandhewane."
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 65 (HR. Bukhari). Ing hadits kasebat wonten kalimat maca Al Qur'an nanging ora kliwat saka gurunge, tegesipun ingkang dipun waos boten rumasuk dhateng ing manah, namung kandheg wonten lisan kemawon. Suraosing Al Qur'an boten kajiwa lan kasalira dados budi pakarti ingkang sae. Anggenipun ngibadah sifatipun namung kangge mburu swarga kangge dirinipun piyambak. Tebih saking tepa-slira dhateng sasama muslim, menapa malih dhateng pangrasuk agami sanes. Sedaya ingkang boten nocoki kaanggep mengsah lan halal dipun pejahi. Kados ingkang katemahan dhateng shahabat sayidina Ali bin Thalib RA. Para sedherek, sumangga kita tansah ngatos-atos ing dalem nindakaken agami Islam. Kathah rubeda lan godha ing sadhengah papan. Ingkang nembe mancik kagoda ing raos malas. Ingkang sampun nglampahi kagodha ing raos kibir. Ingkang sampun shaleh kagoda ing raos sumuci- suci kados kaum khawarij kasebat. Kita kedah tansah awas awit ing dalem sejarah ugi sampun makaping-kaping pakarti kalawau kaambalan. Pujangga Kyai Ranggawarsita watawis 150 tahun kapengker ugi mrangguli kanyatan kados makaten. Ing salah satunggal anggitanipun, serat Jaka Lodhang, sang pujangga nyerat: Wong alim-alim pulasan, njaba putih njero kuning. Ngulama mangsah maksiat, madat madon minum main. Kaji-kaji ambanting, dulban kethu putih mamprung. ........ (Serat Jaka Lodhang pada ka-5). Ing dalem serat kasebat Kyai Ranggawarsita mrangguli kathah tiyang ingkang sregep nindakaken ritual agami nanging tebih saking akhlakul karimah. Maksiyatipun taksih kemawon dipun lampahi. Pakartinipun cengkah kaliyan piwulang luhur agami. Mugi-mugi kita tinebihna saking laku duraka ingkang kados makaten. Cekap semanten atur kula. Wonten sisiping atur lan kiranging subasita kula tansah nyadhang rumentahing sih pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 66 Piwulang (40): Urip Mampir Ngombe ِﻦﻳﱢﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َﻻ ِإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَر َو ُﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪ َﻬ ْﺷ َأ َو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ Bapak, ibu, sedherek sedaya, jama'ah majlis taklim ingkang bagya mulya. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nikmat wujud kasempatan dhumateng kita sedaya kangge sinau wulang agami ing wekdal menika. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Rasulullah, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun sedaya. Para sedherek, kita gesang wonten ing ngalam donya menika winates wekdalipun. Sanesipun winates ugi sejatosipun namung sekedhap. Pinten ta wekdal ingkang badhe dipun lampahi kangge gesang wonten ing ngalam donya menika? Wonten tiyang ingkang ngantos yuswa 100 tahun, menika sampun dipun wastani panjang yuswa. Wonten ingkang 63 tahun kados Kanjeng Nabi Muhammad. Wonten ugi ingkang namung 40 tahun, 30 tahun, 20 tahun, 10 tahun lan sapiturutipun. Ugi wonten ingkang namung sakedhaping netra, bibar lahir langsung nemahi layu. Malah ugi wonten ingkang boten sempat menangi padhanging donya awit gugur ing kandhutan. Sedaya menika sampun kapetang kadidene manungsa senadyan dereng nate nglampahi gesang ing donya. Para sedherek, sinaosa boten sami, wonten ingkang dangu lan wonten ingkang sekedhap, nanging menawi katandhing margi ingkang badhe tinempuh dening manungsa salaminipun dados titah, yektos gesangipun
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 67 manungsa ing donya menika namung kados sakedheping netra. Cobi kita babar wiwit nalika taksih mapan ing alam pamijen. Lajeng kita mapan ing guwa garbanipun ibu salami 9 wulan. Lajeng kita lahir ing donya menika kanthi dipun paringi yuswa ingkang benten-benten. Rata-rata inggih boten langkung saking 100 tahun. Lajeng kita badhe katimbalan ing alam pangrantunan, inggih menika alam barzakh. Ing mriku kita nengga dhatengipun dinten kiamat. Boten kapetang laminipun nanging tikel- matikel saking laminipun wonten ing donya. Lajeng ing dinten kiamat kita taksih badhe makempal ing ara-ara makhsyar, nglangkungi mizan, wot ogal-agil, lajeng pungkasanipun kapapanaken ing swarga ingkang abadi. Gegambaran ing nginggil cetha wela-wela nedahaken bilih katandhing laminipun lampahing manungsa, episode ing alam donya menika namung sekedhap sanget. Mila Allah dhawuh dhateng Kanjeng Nabi: َنﻮُﻤَﻠْﻌَـﺗ ْﻢُﺘﻨُﻛ ْﻢُﻜﱠﻧَأ ْﻮﱠﻟ ًﻼﻴِﻠَﻗ ﱠﻻِإ ْﻢُﺘْﺜِﺒﱠﻟ نِإ َلﺎَﻗ Kandhaa, "Sira ora mapan (ing donya) kajaba sedhela, menawa sira padha mangerteni." (QS Al Mu'minuun: 114). Kanyatan menika njalari tiyang jaman rumuhun lajeng mastani bilih tiyang gesang wonten ing donya menika paribasan namung mampir ngombe. Menawi kita tingali kanthi taliti gegambaran ingkang dipun wedharaken dening para leluhur estu jumbuh kaliyan lelampahaning manungsa. Lelampahing manungsa wiwit saking alam pamijen ngantos dumugi alam akhirat samangke, kados tiyang ingkang nempe lampah musafir ngagem baita ing tengah samudra. Ing sawijining pulo alit ingkang nami "donya" para musafir kalawau dipun parengaken mandhap saperlu ngisi wadhah inum minangka pasedhiyan nglajengaken lelayaran malih. Para musafir ingkang sampun pinten-pinten wulan nyabrang samudra sanalika karaos bingah saged manggih daratan. Sami ngleremaken sarira lan ngunjuk sarta dedhaharan. Kathah ingkang sami katrem ing pulo ingkang nami "donya" kalawau. Temah kathah ingkang kasupen bilih anggenipun lerem namung kaidinan mendhet toya minangka sangu nglajengaken lampah. Kathah ingkang lajeng boten purun minggah baita malih. Kathah ingkang boten age-age pados pasedhiyan toya, malah lajeng damel gubug-gubuh kangge lerem lan nendra. Kathah ingkang malah kapiadreng badhe manggen ing pulo alit kalawau salaminipun. Kamangka pulo alit kalawau boten lami
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 68 malih badhe ical katerak ombaking samudra. Lan nalika tengara baita munggel pratandha kedah bidhal nglajengaken lampah, kathah ingkang dereng sami pikantuk toya. Awit kalepyan anggenipun lerem lan nindakaken pakaryan sanes. Kathah ingkang sami boten emut bilih pulo alit anami "donya" menika namung papan kangge transit (palereman sawetawis) saderengipun dhateng pulo ageng ingkang badhe katuju, inggih menika pulo "akhirat." Menawi mboten nindakaken menapa perlunipun inggih menika pados sangu kangge nglajengaken lampah yektos ing margi candhakipun badhe katiwasan. Menika gegambaranipun tiyang gesang wonten ing ngalam donya. Mila sumangga kita gesang ing donya menika kanthi menapa perlunipun kemawon. Tinebihna sedaya pakaryan ingkang boten wonten sambung rapetipun kaliyan sanguning gesang ing akhirat samangke. Kita kedah enggal-enggalan, awit wekdal kita winates. Para sedherek, senadyan wekdal gesangipun manungsa ing donya menika sekedhap, nanging kathah saking kita ingkang boten ngrumaosi. Kathah saking kita ingkang boten enggal-enggalan pados sangu akhirat. Kathah saking kita ingkang sengaja ngendhe-endhe pakaryan. Bab menika kedadosan awit kathah saking kita ingkang panjang pangangen-angenipun. Lan kita nembe sadhar nalika kita sampun dumugi ing dinten kiamat. Bab menika sampun kaweca dening Allah SWT ing Surat An Nazi'at: ﺎَﻫﺎَﺤُﺿ ْوَأ ًﺔﱠﻴ ِﺸَﻋ ﱠﻻِإ اﻮُﺜَﺒْﻠَـﻳ َْﱂ ﺎَﻬَـﻧْوَﺮَـﻳ َمْﻮَـﻳ ْﻢُﻬﱠـﻧَﺄَﻛ "Ing wektu dheweke weruh dina bebangkit (kiamat) iku, dheweke ngrasa kaya-kaya ora manggon (ing donya) kajaba (sedhela wae) ing wektu sore utawa esuk." (QS An Nazi'at: 46). Panjanging ingkang sejatosipun cupet katingal longgar. Menapa ingkang kedah katindakaken samenika dipun undur-undur ing dinten benjing. Inggih karana panjang angen-angenipun manungsa Ing pangangenipun benjing taksih saged mertobat lan nebus kanthi amal kasaenan. Piyambakipun supe bilih sawanci-wanci kita saged katimbalan, lan kedah budhal tanpa wakilan. Lan nalika sedaya sampun telat awit sampun katitimangsa, nembe raos kaduwung menika tuwuh. Manungsa lajeng ngrerepa aminta supados dipun wangsulaken wonten ing donya angen-angenipun manungsa njalari wekdal lajeng mentala tumindak sasar.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 69 saperlu badhe mangsuli gesang kanthi amal kasaenan. Kados ingkang kasebat ing Surat Al Sajdah: ﺎَﻨْﻌَِﲰَو ﺎَﻧْﺮ َﺼْﺑَأ ﺎَﻨﱠـﺑَر ْﻢِﱢَر َﺪﻨِﻋ ْﻢِﻬ ِﺳوُؤُر ﻮُﺴِﻛﺎَﻧ َنﻮُﻣِﺮْﺠُﻤْﻟا ِذِإ ىَﺮَـﺗ ْﻮَﻟَو َنﻮُﻨِﻗﻮُﻣ ﺎﱠﻧِإ ًﺎ ِﳊﺎَﺻ ْﻞَﻤْﻌَـﻧ ﺎَﻨْﻌ ِﺟْرﺎَﻓ Lan (saiba mirise), yen sakirane sira weruh nalika wong-wong kang dosa itu tumungkul mustakane ing ngarsaning Pangerane. (Wong-wong iku matur), "Dhuh Pangeran kula, kula sampun ningali lan miyarsa, marma paduka wangsulaken kula (maring donya), kula badhe nindakaken amal shalih, sayektos kula menika tiyang-tiyang ingkang yakin." (QS As Sajdah: 12). Nanging sedaya aturipun tiyang-tiyang kalawau namung adhapur pocapan ngayawara kemawon. Allah sampun nyireni wataking tiyang kados makaten. Nanggapi paminta ingkang aeng menika Allah dhawuh kanthi wanter: َنﻮُﺜَﻌْـﺒُـﻳ ِمْﻮَـﻳ َﱃِإ ٌخَزْﺮَـﺑ ﻢِﻬِﺋاَرَو ﻦِﻣَو ﺎَﻬُﻠِﺋﺎَﻗ َﻮُﻫ ٌﺔَﻤِﻠَﻛ ﺎَﻬﱠـﻧِإ ﱠﻼَﻛ "Babarpisan ora (bisa)! Satemene iku amung pocapan kang lelamisan. Lan ing ngarepe wong-wong iku ana barzakh kang misahake nganti dheweke dibangkitake (ing dina kiamat)." (QS Al Mu'minuun: 100). Allah boten ngeparengaken jalaran umpamia kawangsulaken tiyang-tiyang menika inggih badhe ngambali malih adat pakulinan lami. Boten wonten ginanipun wangsul dhateng donya malih karana Allah sejatosipun sampun paring wekdal ingkang cekap kangge pados sangu ing donya. Para sedherek, sampun ngantos kita kagolongaken dhateng golonganing tiyang-tiyang ingkang kaduwung lan nandhang kapitunan ing akhirat kasebat. Sumangga tansah eling lan waspada bilih gesang menika namung bebasan mampir ngombe. Enggal-enggal kacekapana sangu kita kangge nerasaken lampah kanthi mbeta amal kasaenan. Cekap semanten atur kula. Bilih wonten sisiping atur saha kiranging basakrama, kula tansah nyadhang rumentahing sih pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah!
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 70 Piwulang (41): Galuga Sinusur Sari ِﻦﻳﱢﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳ و ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ Jama'ah majlis taklim rahimakumullah. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring kanikmatan agami Islam dhumateng kita sedaya, agami ingkang angiket pasedherekan kanthi dhasar kaimanan. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Kanjeng Nabi, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun sedaya, ingkang sampun paring tuladha bilih kita menika ummat ingkang sawiji. Para sedherek, ing pepanggihan kapengker sampun kita aturaken bilih tiyang gesang ing ngalam donya kadosdene namung mampir ngombe. Kita dipun prayogekaken tumemen ngudi sangu kangge gesang ing kampung akhirat. Nanging senadyan makaten Allah dhawuh supados kita boten nglirwakaken dhateng panggesangan donya. Ing Surat Al Qashash Allah dhawuh: ﻦ ِﺴْﺣَأَو ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا َﻦِﻣ َﻚَﺒﻴِﺼَﻧ َﺲﻨَﺗ َﻻَو َةَﺮ ِﺧ ْﻵا َراﱠﺪﻟا ُﻪﱠﻠﻟا َكﺎَﺗآ ﺎَﻤﻴِﻓ ِﻎَﺘْـﺑاَو ﱡﺐُِﳛ َﻻ َﻪﱠﻠﻟا ﱠنِإ ِضْرَ ْﻷا ِﰲ َدﺎَﺴَﻔْﻟا ِﻎْﺒَـﺗ َﻻَو َﻚْﻴَﻟِإ ُﻪﱠﻠﻟا َﻦَﺴْﺣَأ ﺎَﻤَﻛ َﻦﻳِﺪ ِﺴْﻔُﻤْﻟا
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 71 "Padha ngudia sira marang apa kang wus kaparingake dening Allah marang sira (kabagyan) ing kampung akhirat. Lan aja sira nglirwakake kabagyan saka (kanikmatan) donya, lan padha tumindaka becik marang (liyan) kayadene Allah wus becik marang sira. Lan aja sira gawe karusakan ing (lumahing) bumi. Satemene Allah ora rena marang wong- wong kang tumindak karusakan. (QS Al Qashash: 77). Ing ayat kasebat Allah paring dhawuh supados kita ngudi dhateng kabagyan ing akhirat mangke, nanging ugi sampun lajeng nglirwakaken dhateng panggesangan donya. Kabagyan ing donya menika remeh lan semu, nanging ugi kita betahaken kangge gesang ingkang sampurna. Kita boten saged manembah dhateng Pangeran menawi urusan donya kita kether. Kita boten saged mugen ngibadah menawi kita gesang kacingkrangan. Mila, urusan donya menika perlu. Tegesipun perlu inggih menika wajib kita wontenaken miturut kabetahanipun. Para sedherek, senadyan arta bandha perlu kangge panggesangan donya nanging sampun ngantos kita leluwihan anggen kita ngupadi satemah lirwa dhateng kuwajiban kita ing donya, inggih menika ibadah. Awit watak arta bandha menika badhe damel manungsa katungkul temah kalepyan. Shahabat Ibnu Abbas ngriwayataken bilih Kangjeng Nabi dhawuh: ﻪَﻠْـﺜِﻣ ِﻪْﻴَﻟِإ ُﻪَﻟ ﱠنَأ ﱠﺐَﺣَﻷ ًﻻﺎَﻣ ٍداَو َﻞْﺜِﻣ َمَدآ ِﻦْﺑِﻻ ﱠنَأ "Saumpama manungsa duweni jurang kang isine bandha donya, pasthi dheweke isih kepengin duweni kang samono maneh." ْﻮَﻟ (HR Bukhari). Ing sanes kalodhangan Nabi ugi dhawuh: ﺎًﺜِﻟﺎَﺛ ﻰَﻐَـﺘْـﺑَﻻ ٍلﺎَﻣ ْﻦِﻣ ِنﺎَﻳِداَو َمَدآ ِﻦْﺑِﻻ َنﺎَﻛ ْﻮَﻟ "Saumpama manungsa duweni jurang loro kang isi bandha donya, pasthi dheweke bakal kepengin duweni kang katelu." (HR Bukhari). Mila sedherek kita kedah ngatos-atos sampun ngantos katungkul numpuk bandha donya ingkang langkung saking kabetahan kita. Awit sedaya bandha donya ingkang boten saged kita ginakaken kanthi sae malah badhe damel sesuker tumrap gesang kita. Bandha kalawau malah badhe ngrepoti
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 72 gesang kita mangke. Mila Allah paring penget ing dalem Surat At Takatsur: َﺮِﺑﺎَﻘَﻤْﻟا ُُﰎْرُز ﱠﱴَﺣ ُﺮُـﺛﺎَﻜﱠﺘﻟا ُﻢُﻛﺎَْﳍَأ . "Sira padha kalenan katungkul akeh-akehan (bandha). Nganti sira tekan kubur-kubur." (QS At Takatsur: 1-2). Para sedherek, kangge tiyang muslim gesang ingkang paling sae inggih menika gesang ing donyanipun pikantuk kasaenan, lan akhiratipun ugi manggih kasaenan. Mila Kangjeng Nabi asring dedonya dhateng Pangeran kanthi donga menika: ingkang satimbang donya-akhirat. Tegesipun ِرﺎﱠﻨﻟا َباَﺬَﻋ ﺎَﻨِﻗَو ًﺔَﻨَﺴَﺣ ِةَﺮ ِﺧﻵا ِﰲَو ًﺔَﻨَﺴَﺣ ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا ِﰲ ﺎَﻨِﺗآ ﺎَﻨﱠـﺑَر "Dhuh Gusti Pangeran kula, paringana kula ing donya kasaenan, dumugi akhirat kasaenan, lan tinebihna kula saking siksa naraka." (QS Al Baqarah: 201). Panyuwunan kasebat boten nama mokal, jalaran tumrap tiyang muslim kasaenan ing donya lan akhirat saged kagayuh sesarengan. Agami kita boten namung ngemot tatacara kangge ngudi kaslametan ing akhirat, nanging ugi ngemot tatacara kangge nggayuh kamulyan ing donya. Boten nama aeng menawi wonten tiyang ingkang mukti-wibawa ing donya lan ugi manggih kabagyan ing akhirat. Ing dalem sejarah sampun kathah tuladha priyagung ingkang saged nggayuh drajat agung menika. Kangjeng Nabi Ibrahim salah satunggalipun. Ing donya kaangkat dados nabi lan rasul, dipun suyudi dening akathah, lan kacekapan bandha-donya. Lan ing akhiratipun ugi manggih kamulyan. Kangjeng Nabi Muhammad inggih makaten. Asmanipun sumunar ngantos dinten kiamat taksih dipun sebat kanthi pakurmatan luhur. Kala sugengipun pikantuk pangaji-aji saking para shahabat lan ing akhirat mangke kaangkat minangka pangarsaning para nabi. Saking golonganing para shahabat ugi wonten ingkang dados tuladha. Shahabat Utsman bin Affan, kasusra kadidene sudagar ingkang sugih brewu, nanging tetep mungkul anggenipun ngibadah dhateng Allah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 73 Bandha donyanipun boten njalari piyambakipun katungkul, nanging malah saya nambahi anggenipun syukur dhateng Pangeran. Shahabat Utsman boten nate owel ngwedalaken bandha kangge mikukuhi dakwahipun Kangjeng Nabi. Ugi shahabat Abdurahman bin Auf, shahabat Zubair ibnu Awwam, shahabat Thalhah bin Ubaidillah lan shahabat Sa'ad bin Abi Waqqash. Para sedherek, lajeng kadospundi caranipun supados kita saged manggih kamulyan ing donya lan akhirat kanthi sesarengan menika? Allah sampun paring dhawuh ing Surat An Nahl: ًﺔَﺒﱢﻴَﻃ ًةﺎَﻴَﺣ ُﻪﱠﻨَـﻴِﻴْﺤُﻨَﻠَـﻓ ٌﻦِﻣْﺆُﻣ َﻮُﻫَو ﻰَﺜﻧُأ ْوَأ ٍﺮَﻛَذ ﻦﱢﻣ ًﺎ ِﳊﺎَﺻ َﻞِﻤَﻋ ْﻦَﻣ َنﻮُﻠَﻤْﻌَـﻳ ْاﻮُﻧﺎَﻛ ﺎَﻣ ِﻦَﺴْﺣَﺄِﺑ ﻢُﻫَﺮْﺟَأ ْﻢُﻬﱠـﻨَـﻳِﺰْﺠَﻨَﻟَو "Sing sapa wonge nindakake amal shalih, senadyan lanang utawa wadon ing kahanan kang iman, marma satemene bakal Ingsun paringi marang dheweke panguripan kang becik, lan satemene bakal Ingsun paringi piwales marang dheweke kanthi ganjaran kang luwih becik katimbang apa kang wis katindakake." (QS An Nahl: 97). Para sedherek, ing ayat menika kasebat bilih tiyang ingkang sampun nindakaken amalan kasaenan kanthi lelambaran iman, badhe dipun paringi panguripan ingkang sae ing donya menika. Lan ing akhirat mangke taksih badhe dipun paringi piwales kasaenan ingkang langkung bobotipun katimbang amalan ingkang sampun katindakaken. Dhawuh Allah menika dados sasmita bilih Allah yekti Dzat ingkang Maha Welas lan Asih. Kangge sok sintena ingkang ndadosaken kamulyaning akhirat minangka paran panujuning gesang, yektos Allah inggih badhe maringi bonus wujud kamulyaning gesang ing donya. Awit panguwasanipun Allah boten namung wonten ing akhirat kemawon, senadyan wonten donya inggih kuwawi peparing kanthi nugraha gesang ingkang sae dhateng para manungsa. Allah tuhu Maha Sugih (Al Ghoniy). Gesang ingkang kados makaten menika ingkang dipun gambaraken dening para leluhur kanthi paribasan: galuga sinusur sari, tegesipun gesang ingkang sae lan taksih wimbuh-wimbuh kasaenanipun. Cekap semanten atur kawula. Wonten sisiping atur lan kiranging basa kula tansah nyuwuh agunging pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 74 Piwulang (42): Nadzar Lan Prekawisipun ِﺭْﻭُﺮُﺷ ْﻦِﻣ ِﻪ َّﻠﻟﺎِﺑ ُﺫْﻮُﻌَﻧَﻭ ُﻩُﺮِﻔْﻐَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻪُﻨْﻴِﻌَﺘْﺴَﻧَﻭ ُﻩُﺪَﻤْﺤَﻧ ِﻪ. َّﻠﻟِ َﺪْﻤَﺤْﻟﺍ ّﻥِﺇ َﻼَﻓ ْﻞِﻠْﻀُﻳ ْﻦَﻣَﻭ ُﻪَﻟ ّﻞِﻀُﻣ َﻼَﻓ ُﻪ ّﻠﻟﺍ ِﻩِﺪْﻬَﻳ ْﻦَﻣ ﺎَﻨِﻟﺎَﻤْﻋَﺃ ِﺕﺎَﺌّﻴَﺳَﻭ ﺎَﻨِﺴُﻔْﻧَﺃ . ُﻪُﻟْﻮُﺳَﺭَﻭ ُﻩُﺪْﺒَﻋ ﺍًﺪّﻤَﺤُﻣ ّﻥَﺃ ُﺪ َﻬْﺷَﺃَﻭ ُﻪ ّﻠﻟﺍ ّﻻِﺇ َﻪﻟِﺇ َﻻ ْﻥَﺃ ُﺪَﻬْﺷَﺃ . ُﻪَﻟ َﻱِﺩﺎَﻫ ْﻢُﻬَﻌِﺒَﺗ ْﻦَﻣَﻭ ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَﺃِﻭ ِﻪِﻟﺁ ﻰﻠَﻋَﻭ ٍﺪّﻤَﺤُﻣ ﻰﻠَﻋ ْﻢّﻠَﺳَﻭ ّﻞَﺻ ّﻢُﻬﻠﻟَﺍ ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . . ﻦْﻳّﺪﻟﺍ ِﻡْﻮَﻳ ﻰَﻟِﺇ ٍﻥﺎَﺴْﺣِﺈِﺑ Para jamaah majlis taklim, rahimakumullah. Mangga kawula dherekaken muji syukur katur ngarsa dalem Pangeran Ingkas Maha Kuwaos, ingkang sampun paring nikmat iman lan ugi nikmat Islam. Shalawat lan salam konjuk dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, panuntun manungsa sabumi, ingkang sampun ngentas saking pepeteng tumuju maring margi ingkang terang. Para sedherek, ing pepanggihan wekdal menika badhe kula aturaken bab nadzar utawi sok dipun sebat kaul utawi ujar. Ingkang dipun wastani (رﺬﻧ) nadzar, janji dhateng Allah badhe ngleksanani satunggaling pakaryan menawi pepenginanipun kalampahan. Wonten sawetawis conto ucapan nadzar menika. Conto kapisan: Sesuk yen anakku lulus ujian aku bakal nyumbang masjid 50.000 rupiah. Conto kapindho: sesuk yen aku mari saka lara aku bakal ziarah ana ing masjid Demak kanthi mlaku. Conto katiga: Sesuk nek lulus ujian aku bakal ngombe ciu nganti mabuk. Pratelan-pratelan kasebat asring kita piyarsa ing madyaning bebrayan. Mila agami Islam paring syari'at ngengingi prekawis nadzar inggih menika;
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 75 menika. Wonten sawetawis bab ingkang perlu kita gatosaken. Satunggal- satunggalipun badhe katur ing ngandhap: Angka satunggal, nadzar boten saged ngowahi takdir saking Allah Satunggaling riwayat saking Abu Hurairah RA, nyebataken bilih Kangjeng Nabi SAW dhawuh: َﻦِﻣ ِﻪِﺑ ُجَﺮْﺨَﺘْﺴُﻳ ﺎَﱠﳕِإَو ﺎًﺌْﻴَﺷ ِرَﺪَﻘْﻟا َﻦِﻣ ِﲎْﻐُـﻳ َﻻ َرْﺬﱠﻨﻟا ﱠنِﺈَﻓ اوُرُﺬْﻨَـﺗ َﻻ ِﻞﻴ ِﺨَﺒْﻟا "Aja sira padha nadzar, awit nadzar ora bisa nulak takdir sethithik wae. Nadzar amung kawetu saka wong-wong kang uthil." (HR. Muslim). Dados menawi kita gadhah satunggaling pepenginan, lajeng kita ngucapaken nadzar, estu bilih ucapan kita boten njalari pepenginan kalawau lajeng kalampahan. Awit sedaya katetepanipun Allah sampun dipun garisaken. Angka kalih, nadzar boten dipun anjuraken dening Nabi Riwayat ingkang sampun katur ing nginggil mengku larangan saking Kanjeng Nabi supados kita boten ngucap nadzar. Lan ugi ing satunggaling riwayat saking Ibnu Umar ingkang nyebataken: ﺎًﺌْﻴَﺷ ﱡدُﺮَـﻳ َﻻ ُﻪﱠﻧِإ : َلﺎَﻗ ِرْﺬﱠﻨﻟا ِﻦَﻋ ﱡ ِﱮﱠﻨﻟا ﻰَﻬَـﻧ - ِﻞﻴ ِﺨَﺒْﻟا َﻦِﻣ ِﻪِﺑ ُجَﺮْﺨَﺘْﺴُﻳ ﺎَﱠﳕِإَو ، - ﻢﻠﺳو ﻪﻴﻠﻋ ﷲا ﻰﻠﺻ Wus nglarang Nabi SAW marang sira kanggo nadzar, panjenengane dhawuh: "Nadzar babarpisan ora bisa nulak sawijining prekara. Nadzar amung kawetokake saka wong-wong kang uthil." (HR. Bukhari lan Muslim). tumrap kalampahanipun Karana nadzar boten wonten pepenginan ingkang dipun sedya, mila Nabi boten nganjuraken satunggaling tiyang ngucap nadzar. Tiyang ingkang ngucap nadzar sejatosipun majibaken dhateng dhiri pribadi prekawis ingkang sejatosipun boten wajib. Mila lajeng asring kedadosan malah damel awratipun piyambak. faidahipun
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 76 Angka tiga, nadzar dados tandha bilih tiyang ingkang ngucap awatak uthil Sejatosipun nindakaken pakaryan ingkang sae menika sampun wajibipun tiyang gesang. Kados sodakoh, amal shaleh saha amalan sanes ingkang manfaat kangge dhiri pribadi lan tiyang kathah. Kita boten perlu dedagangan kaliyan Allah kanthi patrap nyang-nyangan kados tiyang ingkang ngucap nadzar menika. Menapa taksih kirang ta peparingipun Allah dene taksih kawedal saking lisan kita pangucap ingkang kados- kados ndikte dhateng Allah Ta'ala. Menika sanes watak jalma ingkang ngagungaken syukur dhateng Pangeran. Sedaya upaya lan usaha kita kedahipun dipun pungkasi kanthi pasrah lan tawakal kemawon. Angka sekawan, nadzar kedah kita sampurnakaken Senadyan sipatipun boten badhe nulak takdir, lan Rasulullah inggih boten mrayogekaken, nanging tiyang ingkang sampun kalajeng ngucap nadzar ugi kedah nyampurnakaken menapa ingkang sampun kaucap kalawau. Awit nadzar satunggaling janji dhateng Allah. Allah Ta'ala dhawuh: ْﻢُﻫَروُﺬُﻧ اﻮُﻓﻮُﻴْﻟَو ْﻢُﻬَـﺜَﻔَـﺗ اﻮُﻀْﻘَـﻴْﻟ ﱠُﰒ "Lan supaya wong-wong ilu padha ngilangi rereged kang ana ing badane, lan supaya wong-wong iku nyampurnakake nadzar-nadzare." (QS. Al Hajj: 29). Ugi ing satunggaling riwayat Kangjeng Nabi dhawuh: ُﻪْﻌِﻄُﻴْﻠَـﻓ َﻪﱠﻠﻟا َﻊﻴِﻄُﻳ ْنَأ َر "Sing sapaa kang nadzar taat marang Allah, marma sampurnakna nadzar kasebut." َﺬَﻧ ْﻦَﻣ (HR. Bukhari). Angka gangsal, boten wajib dipun leksanani menawi maksiat Para sedherek, senadyan nyampurnakaken nadzar menika wajib nanging menawi pakarti ingkang dados nadzaripun menika satunggaling maksiat kados conto angka tiga ingkang katur ing pambuka, boten dados menapa lan malah prayogi menawi boten katindakaken.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 77 Ibu 'Aisyah RA, ngriwayataken bilih Nabi SAW dhawuh: ِﻪِﺼْﻌَـﻳ َﻼَﻓ ُﻪَﻴِﺼْﻌَـﻳ ْنَأ َرَﺬَﻧ ْﻦَﻣَو ، ُﻪْﻌِﻄُﻴْﻠَـﻓ َﻪﱠﻠﻟا َﻊﻴ ِﻄُﻳ ْنَأ َرَﺬَﻧ ْﻦَﻣ "Sing sapa nadzar kanggo taat marang Allah, marma tetepana nadzar kasebut. Sing sapa nadzar kanggo maksiat, mangka aja sira maksiyat marang Panjenengane." (HR. Bukhari). Angka nenem, kaffarah menawi boten ngleksanani nadzar Para sedherek, sampun katur ing ngajeng bilih nadzar ingkang sae kedah kita tindakaken. Nanging ing masakalanipun kita kalajeng nadzar badhe nglampahi kasaenan ingkang rekaos. Kados conto angka kalih ing pambukaning atur: sesuk yen aku mari saka lara aku bakal ziarah ana ing masjid Demak kanthi mlaku. Nadzar menika rekaos sanget menawi badhe katindakaken. Syukur menawi saged, panci kedah dipun leksanani. Nanging menawi badan boten kiyat inggih boten menapa menawi boten dipun leksanani. Nanging karana nadzar menika janji, ateges kedah wonten dhendha (utawi ing dalem syari'at dipun sebat kaffarah) menawi boten dipun leksanani. Dene kaffarah ingkang kedah dipun lampahi adhedhasar kitab Fikih Sunnah seratan Sayyid Sabiq jilid 12: 1. Nyukani tetedhan dhateng 10 fakir miskin, utawi 2. Nyukani rasukan/panganggen dhateng fakir miskin kanthi rasukan ingkang nyekapi kangge keperluan shalat (sakperangkat), utawi 3. Mardhikakaken batur tukon (budhak). Menawi katiga kaffarah menika boten kuwawi (mampu) dipun lampahi taksih wonten alternatif pungkasan, inggih menika nindakaken shiyam salaminipun tigang dinten. Para sedherek, sampuni kaaturaken sawetawis bab magepokan kaliyan nadzar. Terang bilih nadzar menika prekawis ingkang kedah kita singkiri. Nabi boten nganjuraken awit nadzar boten badhe njalari kasilipun upaya kita. Malah nadzar saged-saged dados sesangganing gesang ingkang boten perlu. Mila sumangga tansah ngatos-atos ing dalem pangucap saha muna- muni. Langkung sae menawi sedaya pepenginan kagayuh kanthi usaha lan sasampunipun usaha katindakaken dipun pungkasi kanthi tawakal. Cekap semanten atur kawula. Wonten sisip lan kirang atur kula nyuwun agunging pangaksami. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 78 Piwulang (43): Tatakrama Wonten Ing Masjid ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊ ُﻪﱠﻠﻟا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﱠﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ُﺪَﻬْﺷَأ . ﻪُﻟﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ ًاﺪﱠﻤَﺤـُﻣ ﱠنَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ﷲا ﱠﻻِإ َﻪَﻟِإ ﱠﻻ ْنَأ . . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا Jama'ah majelis taklim rahimakumullah. Sumangga kita muji syukur dhateng Pangeran ingkang ngantos kasempatan menika taksih paring pitedah kangge ngrungkebi agami Islam, yekti bilih menawi kita ingkar kita samya boten badhe manggih pitedah sanes. Shalawat lan salam ugi katur dhumateng Kanjeng Nabi, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun, ingkang boten kemba ngajak maring agami ingkang leres sahengga kita umat ing akhir jaman saged ngecap nikmat iman lan Islam. Para sedherek, ing pepanggihan wekdal menika badhe kula aturaken bab tatakrama wonten ing salebeting masjid. Kita sampun samya mangertos bilih masjid punika papan kangge sujud dhateng Pangeran. Ing masjid kita sowan samperlu manembah dhateng Gusti Ingkang Maha Agung. Mila, kados salimrahipun tiyang sowan dhateng pepundhen utawi pejabat ingkang kedah mawi tatacara tinamtu, nalika kita sowan Pangeran ugi kedah mangagem tatakrama lan subasita. Tatakrama menika ngemot pakarti menapa ingkang kedah kita tindakaken lan menapa ingkang kedah kita singkiri. Sawetawis tatakrama menika kita aturaken adhedhasar dhawuhipun Kangjeng Nabi kados kasebat ing ngandhap punika: Angka satunggal, tindak masjid kanthi niat ibadah kanthi ikhlas. Kathah ibadah ingkang saged kita tindakaken wonten ing masjid. Sanesipun shalat ugi wonten ibadah sanes, iktikaf, ndarus Al Qur'an lan ا
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 79 pakaryan sae sanesipun kados reresik lan ngupakara masjid. Menika sedaya satunggaling pakarti ingkang sae lan Insya Allah badhe pikantuk ganjaran ageng. Nanging sedaya kalawau kedah dipun lambari kanthi niat ingkang ikhlas supados amal kasaenan kalawau boten gabug. Bab menika salaras kaliyan dhawuh Allah: َءﺎَﻔَـﻨُﺣ َﻦْﻳﱢﺪﻟا ُﻪَﻟ َ ْﲔِﺼِﻠُْﳐ َﷲاُﺪُﺒْﻌَـﻴِﻟﱠﻻِإ اْوُﺮِﻣُأ ﺎَﻣو "Mangka dheweke ora didhawuhi kajaba manembah maring Allah kanthi murnekake kataatan marang Panjenengane ing dalem ( nindakake) agama kang lurus.." (QS Al Bayyinah: 5). Angka kalih, mangagem rasukan ingkang sae Masjid menika dalemipun Gusti Allah. Dados menawi kita badhe sowan dhateng Allah tamtu kedahipun ngagem rasukan ingkang pantes. Kangjeng Nabi malah dhawuh supados kita mangagem rasukan ingkang paling sae. Allah ugi sampun dhawuhaken: ٍﺪ ِﺠْﺴَﻣ ﱢﻞُﻛ َﺪﻨِﻋ ْﻢُﻜَﺘَﻨﻳِز ْاوُﺬُﺧ َمَدآ ِﲏَﺑ ﺎَﻳ "He anak Adam, manganggowa rasukan kang becik ing saben manjing masjid." (QS Al A'raf: 31). Ageman ingkang sae mujudaken tandha bilih kita ngurmati dhateng ingkang kagungan dalem, inggih menika Allah SWT. Kados menawi kita sowan Pak Camat utawi Pak Bupati ingkang namung manungsa limrah, kita pasthi mangagem kanthi rasukan ingkang panres. Menapa malih ingkang badhe kita sowani Allah, Pangeran ingkang kita sembah, Dzat Ingkang Maha Agung. Tuhu pantes lan sampun samesthinipun menawi kita pilih ageman ingkang paling sae nalika kita tindak masjid. Angka tiga, maos donga nalika dhateng masjid Nalika wiwit medal saking griya, maos donga: ِﻪﱠﻠﻟﺎِﺑ ﱠﻻِإ َةﱠﻮُـﻗ َﻻَو َلْﻮَﺣ َﻻ ِﻪﱠﻠﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﺖْﻠﱠﻛَﻮَـﺗ ِﻪﱠﻠﻟا ِﻢْﺴِﺑ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 80 "Kanthi nyebut asmaning Allah, ingsun tawakal marang Panjenengane, lan ora ana daya lan upaya saliyane Allah piyambak." (HR Tirmidzi). Nalika ing satengahing margi tumuju dhateng masjid, maos: اًرﻮُﻧ ِﲏﻴَِﳝ ْﻦَﻋَو اًرﻮُﻧ ﻲِﻌَْﲰ ِﰲَو اًرﻮُﻧ يِﺮَﺼَﺑ ِﰲَو اًرﻮُﻧ ِﱯْﻠَـﻗ ِﰲ ْﻞَﻌْﺟا ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا ْﻞَﻌْﺟاَو اًرﻮُﻧ ﻲِﻔْﻠَﺧَو اًرﻮُﻧ ﻲِﻣﺎَﻣَأَو اًرﻮُﻧ ِﱵَْﲢَو اًرﻮُﻧ ﻲِﻗْﻮَـﻓَو اًرﻮُﻧ يِرﺎَﺴَﻳ ْﻦَﻋَو اًرﻮُﻧ ِﱄ "Yaa Allah paringana pepadhang ing manah kula, ing panyawang lan ing pangrungon, paringana pepadhang ing sisih kanan lan ing sisih kering kula, paringana pepadhang inginggil kula, ing ngandhap, ing ngarsa lan ing wingking. Lan paringana kula pepadhang." (HR. Bukhari). Nalika mlebet masjid ndinginaken suku kanan, lan nalika medal saking masjid ndinginaken suku kering. Dene donga ingkang dipun waos kados dhawuh Kangjeng Nabi menika: اَذِإَو َﻚِﺘَْﲪَر َباَﻮْـﺑَأ ِﱄ ْﺢَﺘْـﻓا ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا ْﻞُﻘَـﻴْﻠَـﻓ َﺪ ِﺠْﺴَﻤْﻟا ْﻢُﻛُﺪَﺣَأ َﻞَﺧَد اَذِإ َﻚِﻠْﻀَﻓ ْﻦِﻣ َﻚُﻟَﺄْﺳَأ ﱢﱐِإ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا ْﻞُﻘَـﻴْﻠَـﻓ َجَﺮَﺧ "Menawa salah sawiji saka sira manjing jroning masjid, marma prayogane ngucap: "Allahumaftahli abwaaba rahmatika (Yaa Allah, paduka bikak kori-korining rahmat paduka)." Lan menawa metu, prayogane ngucap: "Allahuma inni as-aluka min fadhlika (Yaa Allah, kula nyuwun nugraha Paduka)."" (HR Muslim). Angka sekawan, tindak kanthi sakmadya Para sedherek, ing nalikanipun kita lumampah saking griya dhateng masjid prayogi sanget menawi kita lumampah kanthi sakmadya. Boten grusa- grusu kanthi mlajeng namung jalaran khawatir menawi telat. Wonten riwayat saking Abu Qatadah, bilih satunggaling wekdal Kanjeng Nabi nembe ngimami shalat. Kapireng swanten gidhuh ing njawi, kados
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 81 suwantenipun tiyang mlajeng. Nalika sampun rampung shalat, Nabi ndangu: ِةَﻼﱠﺼﻟا َﱃِإ ﺎَﻨْﻠَﺠْﻌَـﺘْﺳِا اْﻮُﻟﺎَﻗ ؟ﻢُﻜُﻧْﺄَﺷ ﺎَﻣ . : َـﻓ ِةَﻼﱠﺼﻟا َﱃِإ ْﻢُﺘْﻴَـﺗَأ اَذِإ , : اْﻮُﻠَﻌْﻔَـﺗ َﻼَﻓ َلﺎَﻘَـﻓ اْﻮﱡِﲤَﺄَﻓ ْﻢُﻜَﺗﺎَﻓ ﺎَﻣَو اْﻮﱡﻠَﺼَﻓ ْﻢُﺘْﻛَرْدَأ ﺎَﻤَﻓ ِﺔَﻨْـﻴِﻜﱠﺴﻟاﺎِﺑ ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻌ "Apa kang kadadeyan maring sira?" Tiyang-tiyang mangsuli, "Kula kesesa tumuju dhateng masjid (saperlu shalat)." Rasulullah ngendhak dhateng tiyang-tiyang menika, "Aja sira nindakake kang mangkono. Menawa sira tumuju marang shalat prayogane mlaku kanthi tenang, lan lan kang kaliwat ing rakaat kang sira sampurnakna." temoni banjur shalata (HR Bukhari). Dados boten perlu tindak dhateng masjid kanthi mlajeng namung jalaran khawatir telah anggenipun shalat jama'ah. Ingkang prayogi tindak kanthi sakmadya, boten kesesa lan boten randhat. Menawi sampun dumugi masjid lan shalat sampun ngadeg, lajeng enggal tumut shalat kemawon. Dene rakaat ingkang kirang lajeng dipun ganepi. Tatacara bab shalat jamaah ingkang telat utawi masbuq menika badhe katur ing sanes wekdal. Angka gangsal, njagi karesikan ing masjid Masjid menika papan ingkang suci, mila inggih kedah dipun jagi karesikanipun. Sanesipun resik ing papan, ugi boten prayogi menawi tindak masjid dereng siram sahengga ganda saking badan kita damel kirang nuju prana tiyas sanes. Kalebet njagi karesikan ing masjid inggih menika boten alaku kemproh kados kecoh (ngidu) wonten ing masjid. ﺎَﻬُـﻨْـﻓَد ﺎَﻬُـﺗَرﺎﱠﻔَﻛَو ٌﺔَﺌْﻴِﻄَﺧ ِﺪ ِﺠْﺴَﻤْﻟا ِﰲ ُقاَﺰُـﺒْﻟا "Kecoh ing masjid sawijining dosa, lan dhendhane (supaya diapura) yakuwi nutupi kecohan kasebut." (HR Bukhari). Kalebet awisan ugi menawi kita kirang njagi ganda abab jalaran nedha tetedhan ingkang banger gandanipun kados brambang, bawang, seledri lan sanesipun.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 82 ِﰲ ﺎﱠﻨَـﺑَﺮْﻘَـﻳ َﻼَﻓ ، ِثاﱠﺮُﻜْﻟاَو ِﻞَﺼَﺒْﻟاَو ِمْﻮﱡـﺜﻟا ِﺔَﻠْﻘَـﺒْﻟا ِﻩِﺬَﻫ ْﻦِﻣ َﻞَﻛَأ ْﻦَﻣ َمَدآ ْﻮُـﻨَـﺑ ُﻪْﻨِﻣ ىﱠذَﺄَﺘَـﻳ ﺎﱠِﳑ ىﱠذَﺄَﺘَـﺗ َﺔَﻜِﺋ َﻼَﻤْﻟا ﱠنِﺈَﻓ ﺎَﻧِﺪ ِﺟﺎَﺴَﻣ "Sing sapa mangan sayuran iki: brambang, bawang lan seledri, aja cerak-cerak kita ing masjid-masjid kita. Jalaran para malaikat kaganggu dening sawijining bab kang nganggu manungsa." (HR. Muslim). Ingkang kasebat inginggil namung sawetawis conto, awisan ugi kagem tetedhan sanesipung ingkang sipatipun sami. Ingkang kedah kita pahami, supados kita tansah njagi karesikan ing masjid. Jalaran masjid menika papan ingkang kagem sinten kemawon. Kirang prayogi menawi lajeng katingal boten kopen lan kemproh. Angka nenem, shalat tahiyatul masjid 2 raka'at Kalebet ugi tatakrama menawi sasampunipun manjing wonten masjid saderengipun lenggah lajeng shalat tahiyatul masjid 2 raka'at. Rasulullah dhawuh: َﺲِﻠَْﳚ ْنَأ َﻞْﺒَـﻗ ِ ْﲔَـﺘَﻌْﻛَر ْﻊَﻛْﺮَـﻴْﻠَـﻓ َﺪ ِﺠْﺴَﻤْﻟا ُﻢُﻛ ُﺪَﺣَأ َﻞَﺧَد اَذِإ "Menawa salah sawiji saka sira manjing masjid prayogane dheweke shalat rong raka'at sadurunge lungguh." (HR. Bukhari). Shalat tahiyatul masjid satunggaling shalat ingkang maksudipun kagem ngurmati masjid minangka dalemipun Allah. Shalat tahiyatul masjid satunggaling tatakrama utawi adab, kadosdene menawi kita mertamu dhateng satunggaling tiyang kita kedah uluk salam minangka tandha ngurmati ingkang kagungan dalem. Dene menawi kita katelasan wekdal, kados menawi kita manjing masjid nalika wekdal sampun ndungkap iqamah, lan kawawas boten cekap menawi kangge shalat kalih raka'at, inggih boten menapa menawi boten shalat tahiyatul masjid. Prayoganipun lenggah kemawon nengga shalat kawiwitan. Sampun lajeng jumeneng nganyur ing selanipun jamaah ingkang lenggah. Awit menika tumrap tiyang Jawi ugi kirang adab.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 83 Angka pitu, boten damel gidhuh ing salebeting masjid Nalika sampun wonten ing lebet prayoginipun enggal lenggah konjem bantala sarwi maos puji dzikir kemawon. Sampun ngantos lajeng damel gidhuh umpamnipun malah jejagongan kanthi suwanten ingkang sora. Gumujeng lakak-lakak sarwi bengok-bengok ugi sanget dipun awisi. Awit tiyang ing masjid kathah ingkang nembe nindakaken ibadah kados shalat sunat, dzikir lan maos Al Qur'an. Sampun ngantos polah kita dados gangguan tumrap tiyang sanes. Malah ing satunggaling riwayat Kangjeng Nabi ngawisi tiyang ingkang maos Al Qur'an kanthi suwanten sora, jalaran suwantenipun saged nganggu tiyang ingkang nembe ibadah sanes. Tiyang ingkang nembe shalat utawi dzikir boten saged manekung anggenipun memuja dhateng Allah Ta'ala karana kaganggu dening suwanten ingkang sora kalawau. Mila Rasulullah SAW dhawuh: ﻰَﻠَﻋ ْﻢُﻜُﻀْﻌَـﺑ ْﺮَﻬَْﳚ َﻻ َو ِﻪْﻴ ِﺟﺎَﻨُـﻳ َ ِﰈ ْﺮُﻈْﻨَـﻴْﻠَـﻓ ُﻪﱠﺑَر ﻲ ِﺟﺎَﻨُـﻳ ﻲﱢﻠَﺼُﻤْﻟا ﱠنِإ ِنآْﺮُﻘْﻟﺎِﺑ ٍﺾْﻌَـﺑ "Satemene wong kang shalat iku lagi nyenyuwun marang Pangerane, marma prayogane dheweke nggatekake suraosing panyuwunane lan aja nganti siji lan sijine seru-serunan anggone maca Al Qur'an." (HR. Thabrani). Ing hadits menika Kangjeng Nabi dhawuh bilih maos Al Qur'an kanthi sora kemawon boten dipun keparengaken, menapa malih pocapan sanesipun ingkang boten wonten sambetipun kaliyan ibadah. Para sedherek, ing sawetawis masjid kathah lare alit ingkang ndherek tiyang sepuhipun shalat. Lare alit kalawau sok lajeng gegojegan lan nganggu tiyang ingkang nembe shalat. Bab kasebat boten dados menapa awit duk kala sugengipun Rasulullah SAW ugi asring mbeta wayahipun, Hasan lan Husein, dhateng masjid. Kekalih wayah Nabi kala wau ugi asring ngregoni Kanjeng Nabi, kadosta minggah ing gigiripun Kanjeng Nabi nalika sujud lan sanesipun. Nanggapi kahanan makaten Kanjeng Nabi boten duka, nanging lajeng dipun arahaken kanthi aris, dipun cepengi lan dipun andhapaken kanthi asih. Lare alit mapan dereng saged mbentenaken ala lan becik, dados kita kedah sabar andunungaken sakedhik mbaka sakedhik. Mbeta lare alit
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 84 dhateng masjid satunggaling upaya kangge ngenalaken masjid dhateng lare kasebat sahengga ing tembe manahipun tansah kumanthil-kanthil dhateng masjid. Nanging ugi kedah dipun sartani piwulang sae. Boten lajeng dipun jaraken kemawon. Sebab lare alit taksih betah bimbingan lan pangarahan. Angka wolu, boten ngrembag prekawis kadonyan ingkang boten perlu Masjid menika papan kangge ngibadah, dados prayoginipun ugi kangge kagiatan ingkang wonten sasambetipun kaliyan ibadah. Dipun awisi ngrembag prekawis kadonyan ingkang boten wonten maslahatipun kangge kaperluan ummat, kadosta dol tinuku, dedagangan, utawi namung jejagongan kemawon. Langkung-langkung menawi ngrembag prekawis maksiat, ghibah, lan sanesipun. Bab menika sampun terang dhawuh Allah: ﱢوُﺪُﻐْﻟﺎِﺑ ﺎَﻬﻴِﻓ ُﻪَﻟ ُﺢ ِة َﻼﱠﺼﻟا ِمﺎَﻗِإَو ِﻪﱠﻠﻟا ِﺮْﻛِذ ﻦَﻋ ٌﻊْﻴَـﺑ َﻻَو ٌةَرﺎَ ﱢﺒَﺴُﻳ ُﻪُْﲰا ﺎَﻬﻴِﻓ َﺮَﻛْﺬُﻳَو َﻊَﻓْﺮُـﺗ نَأ ُﻪﱠﻠﻟا َنِذَأ ٍتﻮُﻴُـﺑ ِﰲ ِلﺎَﺻ ْﻵاَو ُرﺎَﺼْﺑَ ْﻷاَو ُبﻮُﻠُﻘْﻟا ِﻪﻴِﻓ ُﺐﱠﻠَﻘَـﺘَـﺗ ًﺎﻣْﻮَـﻳ َنﻮُﻓﺎََﳜ ِةﺎَﻛﱠﺰﻟا ءﺎَﺘﻳِإَو ِﲡ ْﻢِﻬﻴِﻬْﻠُـﺗ ﱠﻻ ٌلﺎَﺟِر . "Padha nyucekake asmaning Allah ing masjid-masjid kang wus kadhawuhake kanggo mulyakake asmane Allah ing sajrone, ing wektu esuk lan sore, wong lanang kang ora dilirwakake dening laku dedagangan lan ora (uga) dening dol-tinuku saka eling marang Allah. Lan ngadegake shalat lan mbayar zakat. Wong-wong iku padha wedi marang dina kang (ing dina iku) ati lan pandeleng dadi goyang." (QS An Nur: 36-37). Ing ayat kasebat terang bilih masjid menika papan kangge manembah lan eling maring Allah. Boten prayogi menawi ing masjid kita nindakaken pakaryan kadonyan kados dedagangan lan dol tinuku. Nanging para sedherek, masjid menika dados punjering kagiatan tumrap ummat Islam sedaya. Mila inggih boten wonten awisanipun ngrembag kaperluan kamaslahatan ummat wonten ing masjid. Nanging sumangga dipun arah piyambak ibadah. Umpaminipun pados papan ingkang saged kangge patemon, kados wonten supados boten ngganggu tiyang
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 85 emper, utawi wonten ing ruang ingkang khusus. Bab menika sumangga dipun jumbuhaken kaliyan kahanan ing masjidipun sowang-sowang. Boten menapa dhahar ngunjuk lan tilem ing masjid Para sedherek, dhahar lan ngunjuk ing masjid boten dipun awisi, adhedhasar riwayat saking shahabat Abdillah bin Al-Harits bin Juz'i AzZubaidi RA, ingkang ngriwayataken: ﳌا ِﰲ ﱢ ِﱯﱠﻨﻟا ِﺪْﻬَﻋ َﻰﻠَﻋ ُﻞُﻛْﺄَﻧ ﺎﱠﻨُﻛ ْـﺒُﳋا ِﺪ ِﺠْﺴ َ َﻢْﺤﱠﻠﻟاَو َﺰ "Rumiyin nalika zaman (sugengipun) Nabi kita nate dhahar roti lan daging ing masjid." (HR. Ibnu Majah). Senadyan makaten inggih kedah dipun watara piyambak wekdalipun. Sampun ngantos kita dhahar nalika nembe kathah tiyang ingkang ngibadah. Kedah dipun arah piyambak wekdal ingkang prayogi. Sampun ngantos nganggu tiyang ingkang ibadah. Sasampunipun dhahar prayogi dipun jagi karesikan ing masjid. Sanesipun menika tilem ing masjid ugi boten dipun awisi dening syari'at adhedhasar riwayat saking shahabat Ibnu Umar RA. ُﷲا ﻰﱠﻠَﺻ ﱢ ِﱯﱠﻨﻟا ِﺪ ِﺠْﺴَﻣ ِﰲ ُﻪَﻟ َﻞْﻫَأ َﻻ ُبَﺰْﻋَأ ﱞبﺎَﺷ َﻮُﻫَو ُمﺎَﻨَـﻳ َنﺎَﻛ ُﻪﱠﻧَأ َﻢﱠﻠَﺳَو ِﻪْﻴَﻠَﻋ Bilih nalika taksih muda Ibnu Umar, nalika dereng kulawarga sare wonten masjidipun Kangjeng Nabi SAW. (HR. Bukhari). Senadyan makaten, dhahar-ngunjuk lan tilem ing masjid ing jaman samangke saged nuwuhaken karepotan tumrap pengurus masjid. Mila menawi kita wonten kaperluan, utawi kita nembe safar (lelampah) lan mampir wonten atunggaling masjid saperlu dhahar ngunjuk utawi sare, prayogi nyuwun idin dhateng pengurus (takmir) langkung rumiyin. Para sedherek, sampun katur sawetawis tatakrama ing masjid. Taksih kathah malih tatakrama ingkang kedah kita gatosaken amrih sampurnaning ibadah kita. Sanes wekdal badhe kula aturaken malih. Cekap samanten rumiyin atur kula. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 86 Piwulang (44): Aja Cerak Kebo Gupak ِﻦﻳﱢﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ ﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻻإ َﻪَﻟإ ﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا .ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ Para jamaah majlis taklim, rahimakumullah. Mangga kawula dherekaken muji syukur katur ngarsa dalem Pangeran Ingkang Maha Kuwaos, ingkang sampun paring nikmat Islam sahengga manungsa saged nggayuh kautamen. Shalawat lan salam konjuk dhateng Kangjeng Nabi Muhammad, SAW, dalasan kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, ing pepanggihan wekdal menika kula badhe ngaturaken salah satunggal piwulang saking para leluhur ing jaman rumiyin, inggih menika: aja cerak kebo gupak. Sacara basa wantah kalimat kasebat tegesipun awisan dhateng kita cerak-cerak dhateng maesa ingkang nembe gupak lendhut. Maesa menika kalebet khewan banyu, dados saben dinten kedah njerum ing toya utawi lendhut ingkang jemek. Pamrihipun supados badanipun boten benter. Lha nalika mentas saking lendhut sakala badanipun gluprut gupak lendhut. Menawi kita caket-caket saged kenging cipratan lendhut saking badanipun maesa kalawau. Dene pangertosan sacara paribasan menika ateges: sampun ngantos kita caket dhateng tiyang ingkan gadhah karemenan tumindak fasiq utawi remen nindakaken dosa. Caket ing mriki ateges ndadosaken tiyang kalawau kadidene shahabat utawi pawong sanak, utawi kanca raket, utawi sedulur sinorohwadi. Dhateng tiyang ingkang caket kita asring minta tetimbangan, saran pamrayogi lan kala-kala malah utang-potang.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 87 sanget Para pangaribawanipun dhateng gesang kita, mila kita kedah pilih-pilih. Sampun ngantos kita sembrono ing dalem kekancan raket kaliyan satunggaling tiyang. Ing prekawis menika Rasulullah SAW dhawuh: sedherek, ngemuti bilih shahabat menika ageng ُﻞِﻟﺎَُﳜ ْﻦَﻣ ْﻢُﻛُﺪَﺣَأ ْﺮُﻈْﻨَـﻴْﻠَـﻓ ِﻪِﻠﻴِﻠَﺧ ِﻦﻳِد ﻰَﻠَﻋ ُﻞُﺟﱠﺮﻟا "Sawijining wong iku gumantung marang agamane kanca rakete. Karana iku, salah sawiji saka sira prayogane nggatekake marang sapa kang didadekake kanca." (HR Abu Dawud). Ing hadits nginggil ingkang dipun sebat (ﻞﻴِﻠَﺧ) khaliil, inggih menika kanca raket ingkang tansah kumanthil-kanthil, kanca ingkang akrab utawi shahabat. Menika benten kaliyan tiyang ingkang sakadhar kita kenal ing pasrawungan sadinten-dinten, ugi benten kaliyan tangga tepalih utawi kanca nyambut damel, lan sanesipun. Ing satunggaling riwayat Kangjeng Nabi ugi dhawuh: ُﻞِﻣﺎَﺤَﻓ ، ِﲑِﻜْﻟا ِﺦِﻓﺎَﻧَو ِﻚْﺴِﻤْﻟا ِﻞِﻣﺎَﺤَﻛ ِءْﻮﱠﺴﻟاَو ِﺢِﻟﺎﱠﺼﻟا ِﺲﻴِﻠَْﳉا ُﻞَﺜَﻣ ُﻪْﻨِﻣ َعﺎَﺘْﺒَـﺗ ْنَأ ﺎﱠﻣِإَو ، َﻚَﻳِﺬُْﳛ ْنَأ ﺎﱠﻣِإ ِﻚْﺴِﻤْﻟا ﺎًﳛِر ُﻪْﻨِﻣ َﺪَِﲡ ْنَأ ﺎﱠﻣِإَو ، ﺔَﺜﻴِﺒَﺧ ﺎًﳛِر َﺪَِﲡ ْنَأ ﺎﱠﻣِإَو ، َﻚَﺑﺎَﻴِﺛ َقِﺮُْﳛ ْنَأ ﺎﱠﻣِإ ِﲑِﻜْﻟا ُﺦِﻓﺎَﻧَو ، ًﺔَﺒﱢﻴَﻃ "Pepindhane kanca kang becik lan kanca kang ala bebasan kayadene bakul minyak wangi tukang pandhe. Bakul minyak wangi mbokmenawa bakal menehi sira minyak wangi, utawa sira bisa tuku minyak wangi saka dheweke, utawa saora-orane sira tetep antuk ganda kang wangi saka dheweke. Dene tukang pandhe, bisa wae (kecipratan geni) marang klambimu, lan menawa ora sira tetep antuk ganda saka pega kang apeg." lan (HR Bukhari lan Muslim). Satunggaling ulama Jawi, Kyai Yasadipura II, ugi gadhah pamanggih ingkang salaras kaliyan dhawuh Kangjeng Nabi kasebat. Ing Serat Sasana Sunu Kyai Yasadipura II nyerat:
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 88 Lawan aywa pawong sanak kaki, lan wong pasèk pan wong pasèk ika, nora wedi ing siksané, ing Hyang kang maha Agung. Murang sarak angorak-arik, atékad calawenthah. Lawan aywa ayun, lan wong drengki pawong sanak, sring karyala ing sasami tyasé jahil, dèn wruh sirèng tengeran. (Serat Sasana Sunu, Pupuh 5 Pada 17). Ing serat kasebat Kyai Yasadipura nganjuraken supados kita boten apawong sanak kaliyan tiyang fasiq sebab tiyang fasiq boten ajrih dhateng Allah lan manahipun tansah ngemot tekad calawenthah utawi damel rusuh. Saha kita dipun awisi kekancan dhateng tiyang ingkang awatak drengki, awit manahipun suka karya piala senadyan dhateng kancanipun piyambak. Para sedherek, piwulang kasebat boten ateges kita mbenten-mbentenaken tiyang ing dalem sesrawungan. Lan ugi boten ateges kita kedah ngedohi utawi njothak dhateng tiyang fasiq, kafir lan tiyang-tiyang duraka. Sebab kita kedah srawung dhateng sinten kemawon. Dhateng sanak kadang, kanca rowang ing padamelan lan tangga tepalih kita kedah srawung kanthi sae. Nanging prekawis kekancan ingkang raket utawi shahabat menika prekawis ingkang benten sebab tiyang kekancan raket menika saged tukar kawruh, tukar pangaribawa lan malah saged ngembet dhateng nasib kita ing akhirat mangke. Ing surat Furqaan Allah nggambaraken nasibipun tiyang ingkang kajalomprong ing naraka sebab salah milih kanca raket. ِﱂﺎﱠﻈﻟا ﱡﺾَﻌَـﻳ َمْﻮَـﻳَو ْذِإ َﺪْﻌَـﺑ ِﺮْﻛﱢﺬﻟا ِﻦَﻋ ِﲏﱠﻠَﺿَأ ْﺪَﻘَﻟ . ًﻼﻴِﻠَﺧ ًﺎﻧ َﻼُﻓ ْﺬِﱠﲣَأ َْﱂ ِﲏَﺘْﻴَﻟ َﱴَﻠْـﻳَو ﺎَﻳ . ًﻻوُﺬَﺧ ِنﺎَﺴﻧِْﻺِﻟ ُنﺎَﻄْﻴﱠﺸﻟا َنﺎَﻛَو ِﱐءﺎَﺟ . ًﻼﻴِﺒَﺳ ِلﻮُﺳﱠﺮﻟا َﻊَﻣ ُتْﺬَﱠﲣا ِﲏَﺘْﻴَﻟ ﺎَﻳ ُلﻮُﻘَـﻳ ِﻪْﻳَﺪَﻳ ﻰَﻠَﻋ ُ Lan (elinga) dina (nalikane) wong kang dhalim nyokot tangan kalorone, sarwi ngucap: "Aduh! Saumpama (biyen) aku njupuk dalan (kang bener) bebarengan karo Rasul. Cilaka mencit kanggoku! Saumpama aku (biyen) ora ndadekake si fulan dadi kanca raket (ku). Satemene dheweke wus nyasarake aku saka Al Qur'an nalika Al Qur'an wus prapta marang aku. Lan syetan iku ora bakal nulung marang manungsa. (QS Furqaan: 27-29). Ing ayat menika tiyang-tiyang ingkang duraka ing akhirat mangke badhe kaduwung karana sampun kenging pambujuking kanca rowangipun
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 89 satemah nilar ajaran Al Qur'an. Piyambakipun rumaos nemahi cilaka mencit awit salah anggenipun srawung ing alam donya. Para sedherek, Allah dhawuh bilih tiyang-tiyang fasiq ingkang duraka sejatosipun boten badhe mendhet tiyang-tiyang ingkang sae minangka kanca raketipun. Tiyang-tiyang kalawau inggih namung badhe mendhet rowang tiyang-tiyang ingkang sami-sami remen laku duraka. Mila sejatosipun muspra sanget menawi kita cerak-cerak dhateng tiyang fasiq menika. Kasebat ing surat Al An'am: َنﻮُﺒ ِﺴْﻜَﻳ ْاﻮُﻧﺎَﻛ ﺎَِﲟ ًﺎﻀْﻌَـﺑ َﲔِﻤِﻟﺎﱠﻈﻟا َﺾْﻌَـﺑ ﱢﱄَﻮُـﻧ َﻚِﻟَﺬَﻛَو "Lan mangkono Ingsun dadekake sebagian wong-wong kang dhalim iku minangka kanca rakete kanggo sebagian liyane sebab saka apa-apa kang wong-wong iku lakoni." (QS Al An'am: 129). Ugi Allah dhawuh ing Surat Al Mujadilah: ْﻢُﻬْـﻨِﻣ َﻻَو ْﻢُﻜﻨﱢﻣ ﻢُﻫ ﺎﱠﻣ ﻢِﻬْﻴَﻠَﻋ ُﻪﱠﻠﻟا َﺐِﻀَﻏ ًﺎﻣْﻮَـﻗ اْﻮﱠﻟَﻮَـﺗ َﻦﻳِﺬﱠﻟا َﱃِإ َﺮَـﺗ َْﱂَأ َنﻮُﻤَﻠْﻌَـﻳ ْﻢُﻫَو ِبِﺬَﻜْﻟا ﻰَﻠَﻋ َنﻮُﻔِﻠَْﳛَو "Apa sira ora migatekake wong-wong kang ndadekake sawijining kaum kang kabendu dening Allah minangka kanca? Wong-wong iku dudu saka golonganira lan (sira uga) dudu golongane wong-wong iku. Lan wong- wong iku sumpah kanggo nguwatake dorane, senadyan wong-wong iku mangerteni." (QS Al Mujadilah: 14). Terang bilih golonganing tiyang-tiyang ingkang sae boten badhe jumbuh menawi apawong sanak kaliyan golonganing tiyang-tiyang duraka. Sampun cetha bilih tiyang namung saged kekancan raket kaliyan sesaminipun. Tiyang muslim inggih sagedipun kekancan raketi kaliyan tiyang muslim. Tiyang munafik inggih kanca raketipun tiyang munafik. Tiyang fasiq inggih kanca raketipun tiyang fasiq, lan sanesipun. Mila sumangga piwulang saking leluhur: aja cerak kebo gupak tansah kita gondheli kanthi premati. Cekap semanten atur kula, wonten sisip lan kirang, kula tansah nyuwun agung pangapunten. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 90 Piwulang (45): Aja Karem Pepaes Donya ﱠﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﱠﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﱠﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ِْﱘِﺮَﻜْﻟا ِﻪِﺑﺎَﺤْﺻَاَو ِﻪِﻟٰا ﻰٰﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﺎَﻧِﺪﱢﻴَﺳ ﻰ ٰﻠَﻋ ُﷲا ﻰﱠﻠَﺻ . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﱢﻴَﺳ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَا Para jama'ah majlis taklim ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran ingkang sampun paring nugraha agung wujud nikmat iman lan nikmat Islam. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabiyullah akhir zaman, Muhammad SAW, ingkang sampun paring tuladha agung kangge gesang wonten ing donya punika. Para sedherek, duk kala Kangjeng Nabi Adam AS, manungsa kapisan ingkang cinipta dening Allah mapan ing swargaloka, menapa kemawon sarwi kacekapan. Sedaya sampun dipun ladosi tanpa mangagem upaya lan ugi boten mbayar. Dumadakan, awit kersaning Pangeran Nabi Adam kasebrataken ing donya menika. Papan ingkang tebih sungsatipun manawi katanding kaliyan swarga. Wonten ing mriki manungsa kedah nandhang sangsaya langkung rumiyin namung supados tetep gesang. Kedah dhahar lan ngunjuk saben dinten. Kamangka ingkang dipun dhahar inggih dereng cumawis. Sedaya kabetahan ingkang perlu sanesipun ugi makaten, boten badhe dhateng menawi boten dipun saranani usaha ingkang awrat. Nanging sedherek, Allah tuhu Dzat ingkang Maha Wicaksana. Sedaya pakarti awrat menika kaconggah dipun lampahi manungsa awit manungsa dipun kantheni menapa ingkang dipun sebat pakareman dhateng donya. Kados dhawuh Allah ing Surat Ali Imron, bilih kangge nyekapi sedaya kabetahan manungsa Allah nuwuhaken raos sengsem ing manah dhateng kadonyan.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 91 Dhawuh Allah ing Surat Ali Imron: ْﻟا ِﲑِﻃﺎَﻨَﻘْﻟاَو َﲔِﻨَﺒْﻟاَو ءﺎَﺴﱢﻨﻟا َﻦِﻣ ِتاَﻮَﻬﱠﺸﻟا ﱡﺐُﺣ ِسﺎﱠﻨﻠِﻟ َﻦﱢﻳُز َﻦِﻣ ِةَﺮَﻄﻨَﻘُﻤ ِةﺎَﻴَْﳊا ُعﺎَﺘَﻣ َﻚِﻟَذ ِثْﺮَْﳊاَو ِمﺎَﻌْـﻧَﻷاَو ِﺔَﻣﱠﻮَﺴُﻤْﻟا ِﻞْﻴَْﳋاَو ِﺔﱠﻀِﻔْﻟاَو ِﺐَﻫﱠﺬﻟا ِبﺂَﻤْﻟا ُﻦْﺴُﺣ ُﻩَﺪﻨِﻋ ُﻪّﻠﻟاَو ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا Digawe nengsemake (panduluning) manungsa marang apa-apa kang dipengini, yakuwi: wanita-wanita, anak-anak, arta bandha emas, perak, kudha-kudha pilihan, rajakaya lan sawah tegalan. Yaiku pakareman urip ing donya lan ing ngarsaning Allah amung papan bali kang becik (swarga). (QS Ali Imron: 14). Para sedherek, ing ayat nginggil wonten tembung ( ﱢﻳُز َﻦ ) zuyyina, tegesipun digawe sengsem. Pangertosanipun: dipun damel nengsemaken tumrap manungsa menapa-menapa ingkang perlu kangge lestarining manungsa ing lumahing bumi. Ing ayat menika dipun sebat sawetawis bab ingkang dados pakaremaning manungsa. Inggih menika: wanita, anak, arta bandha arupi emas-perak, tetumpakan, rajakaya lan pasabinan. Sedaya ingkang kasebat menika sejatosipun kabetahan ingkang sanget perlu kangge manungsa supados gesang kanthi sakeca wonten ing donya. Nanging sedaya kalawau ugi rekaos kagayuh. Mila Allah lajeng damel ing sanubarining manungsa tuwuh raos sengsem dhateng prekawis kasebat. Kanthi raos sengsem menika sedaya upaya manungsa kangge nggayuh prekawis kasebat karaos entheng. Tegesipun senadyan ing badan karaos awrat nanging ing manah karaos entheng sahengga manungsa tansah semangat angupadi. Cobi kita tingali gesanging manungsa ing saben dintenipun. Mbangun bale wisma antawis jalu-estri menika rekaos. Kedah saged gesang mandiri ing samukawis. Nanging menapa sebabipun para mudha tansah ngantu-antu dhatengipun jodho kangge damel kulawarga enggal? Sedaya wau karana ing manahing para mudha sampun katanem raos sengsem dhateng lawan jenis. Salajengipun, menawi sampun peputra inggih tansah rekaos anggenipun nggulawenthah. Wiwit saking kandhutan ibu ngantos dhiwasa para putra tansah ngrepotaken. Nanging kenging menapa saben pasangan salaki-rabi tansah ngajeng-ajeng dhatengipun putra? Inggih awit saking raos asih ingkang tumanem ing manahipun para tiyang sepuh kalawau.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 92 Kanthi raos sengsem turidasmara menika Allah damel lestari trahing manungsa run-tumurun wiwit saking jaman Bapa Adam ngantos dumugi dinten kiamat benjing. Ing babagan arta bandha ugi makaten. Cobi kita tingali pakulinan manungsa ing saben dintenipun. Dhateng sabin menika awrat, malah sakalangkung awrat. Kedah macul, ndhangir, tandur, matun, lan sanesipun. Nanging kenging menapa taksih kathah manungsa ingkang boten purun leren sekedhap anggenipun dhateng sabin lan nglonggaraken wekdal kangge shalat. Kamangka shalat menika dhawuh Allah ingkang sampun pasthi ganjaranipun. Kenging menapa manungsa taksih remen numpuk- numpuk bandha ingkang kathah tanpa tanja lan eman-eman sanget ngelong sakedhik kangge ibadah haji, kurban utawi sedhekah? Kamangka Allah sampun paring iming-iming ganjaran ageng dhateng sinten ingkang purun ibadah ngangge bandhanipun. Para sedherek, raos owel lan ngeman ingkang tuwuh salebeting manah dhateng arta bandha kalawau awit Allah panci sampun paring raos sengsem ing salebeting manungsa dhateng prekawis kasebat. Raos sengsem kalawau sejatosipun namung kangge bumbu supados gesanging manungsa ing donya ingkang kasangsaya menika karaos nikmat. Menika kamirahan saking Pangeran supados gesanging manungsa boten mboseni. Nanging kathah manungsa lajeng kalimput, nginten bilih arta bandha menika tujuan gesang ing alam donya. Kathah ingkang lajeng ndadosaken arta bandha minangka tolok ukur sukses gesanging manungsa. Lajeng sami adon-adonan ngempalaken arta bandha. Kamangka kabetahanipun wonten ing donya sejatosipun inggih namung sakedhik. Allah tansah ngemutaken dhateng para manungsa bilih sedaya kanikmatan donya menika namung sekadar pepaes kemawon. Tegesipun pepaes inggih menika dipun pulas nengsemaken supados mranani, nanging yekti bilih menika sanes nikmat ingkang sejati. Allah dhawuh: ِﰲ ٌﺮُـﺛﺎَﻜَﺗَو ْﻢُﻜَﻨْـﻴَـﺑ ٌﺮُﺧﺎَﻔَـﺗَو ٌﺔَﻨﻳِزَو ٌﻮَْﳍَو ٌﺐِﻌَﻟ ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا ُةﺎَﻴَْﳊا ﺎَﱠﳕَأ اﻮُﻤَﻠْﻋا ُﻩاَﺮَـﺘَـﻓ ُﺞﻴِﻬَﻳ ﱠُﰒ ُﻪُﺗﺎَﺒَـﻧ َرﺎﱠﻔُﻜْﻟا َﺐَﺠْﻋَأ ٍﺚْﻴَﻏ ِﻞَﺜَﻤَﻛ ِد َﻻْوَ ْﻷاَو ِلاَﻮْﻣَ ْﻷا
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 93 ِﻪﱠﻠﻟا َﻦﱢﻣ ٌةَﺮِﻔْﻐَﻣَو ٌﺪﻳِﺪَﺷ ٌباَﺬَﻋ ِةَﺮ ِﺧ ْﻵا ِﰲَو ًﺎﻣﺎَﻄ ُﺣ ُنﻮُﻜَﻳ ﱠُﰒ ًاّﺮَﻔْﺼُﻣ ِروُﺮُﻐْﻟا ُعﺎَﺘَﻣ ﱠﻻِإ ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا ُةﺎَﻴَْﳊا ﺎَﻣَو ٌناَﻮْﺿِرَو "Mangertia, satemene panguripan ing donya iku amung dedolanan lan sawijing bab kang gawe lirwa, pepaes lan adon-adon antarane sira sarta rasa bombong kanthi akehe bandha lan anak. Kayadene udan kang njalari tanduran-tandurane gawe mongkog among tani, sabanjure tanduran iku dadi garing lan sira meruhi warna kuning banjur ajur. Lan akhirat (mengko) ana siksa kang abot lan pangapura saka Allah sarta ridhane. Lan panguripan donya iki ora ana liya kajaba kasenengan kang gawe kacelik. (QS Al Hadid:20). Para sedherek, ing ayat menika Allah paring dhawuh dhateng manungsa supados awas lan eling bilih sedaya ingkang katingal nengsemaken lan damel bombong ing donya menika sanes kanikmatan ingkang sejati. Ing ayat menika dipun gambaraken kanthi pepindhan para among tani ingkang kacelik dening tanemanipun. Nalika taneman kenging deresing toya jawah, sanalika tuwuh ngrembuyung ijo royo-royo. Nanging menika namung ijeming ron kemawon. Nalika wanci panen saged kemawon kenging ama satemah garing, lajeng katingal abrit lan gabug. Pangalaman para among tani nalika tetanen ugi asring bombong ing manah nalika taneman pantunipun katingal ngrembuyung ijo royo-royo. Nanging nalika katerak angin lajeng sami rubuh temah boten medal wosipun. Kados makaten gegambaraning panggesangan donya ingkang katingal nengsemaken lan damel katungkul temah kalepyan. Para sedherek, para leluhur jaman kina ugi sampun paring pemut bab watak panggesangan donya ingkang nyelikaken menika. Mila tanpa kendhat para leluhur ngemutaken dhateng kita. Kados ingkang kasebat ing serat Wulangreh anggitanipun Sinuhun Pakubuwana IV saking Surakarta menika: Poma-poma wekas mami, anak putu aja lena, aja katungkul uripe. Lan aja duwe kareman, marang pepaes dunya. Siang dalu dipun emut,
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 94 wong urip manggih antaka. (Wulangreh: Pupuh 11, Pada 6). tembang Asmaradana menika Sinuhun Pakubuwana Wonten ngemutaken supados kita boten katungkul dhateng pepaesing donya ingkang nengsemaken. Sumangga dipun eling bilih kita badhe manggih pejah (antaka), lan nalika pejah sedaya pepaesing donya boten badhe kita bekta. Mila prayoginipun kita upadi sakadaripun supados gesang kita sakeca. Sampun ngantos damel katungkul temah nandhang kapitunan ing akhirat mangke. Sampun ngantos kita nglampahi kados dhawuh Allah menika: ing ﻰَﻘْـﺑَأَو ٌﺮْـﻴَﺧ ُةَﺮ ِﺧ ْﻵاَو ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا َةﺎَﻴَْﳊا َنوُﺮِﺛْﺆُـﺗ ْﻞَﺑ . "Nanging sira padha milih panguripan donya, kamangka panguripan akhirat luwih becik lang luwih langgeng." (QS Al A'la: 16-17). Mila sumangga tansah dipun emut ugi pepenget saking Allah Ta'ala ing Surat Luqman: ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا ُةﺎَﻴَْﳊا ُﻢُﻜﱠﻧﱠﺮُﻐَـﺗ َﻼَﻓ "Marma aja pisan-pisan panguripan donya gawe lena marang sira." (QS Luqman:33). Akhirul kalam, kula cekapaken rumiyin atur kula. Menawi wonten leresipun menika saking Allah, sumangga kaagema. Bilih wonten atur ingkang sisip estu menika saking kawula piyambak, lumebering tirta aksama tansah kawula suwun. Wallahul Muwaffiq ila Aqwamit Thariq.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 95 Piwulang (46): Mulat Sarira Hangrasa Wani ﱠﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﱠﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﱠﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَا . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﱢﻴَﺳ Para sedherek jama'ah majlis taklim ingkang kawula hurmati, sumangga tansah muji syukur dhateng Allah dene nikmat iman lan islam taksih cumondhok ing badan kita. Shalawat lan salam konjuk ngarsa dalem Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, ing kalodhangan wekdal menika kula badhe ngaturaken salah satunggal piwulang luhur saking para leluhur ingkang asring kita pireng ing madyaning bebrayan. Inggih menika: mulat sarira angrasa wani. Dene tegesipun manungsa kedah purun naliti kanthi premati dhateng ing dhiri pribadinipun. Menawi pranyata wonten sisip pribadhinipun kedah wantun andhadha kalepatan kalawau lan purun wangsul ing margi ingkang leres. Boten perlu rumaos lingsem utawi gengsi, enggal kemawon tobat sarta nilar laku ala tumuju dhateng kautamen. lan lepat Ingkang kathah, tiyang boten kersa andhadha kalepatanipun piyambak. Malah pados sarana kangge nutupi kalepatan kalawau amrih boten kaweleh ing ngakathah. Piyambakipun gengsi menawi ngakeh salah, lan puguh boten purun seleh. Nanging dhumateng tiyang sanes racakipun tiyang gampil manggih kalepatanipun. Wonten peribahasa Indonesia ingkang nggambaraken watak kalawau; kuman di seberang lautan tampak, gajah di pelupuk mata tak kelihatan.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 96 Watak ingkang kados makaten prayogi dipun tilar awit Kangjeng Nabi dhawuh: ُﻪَﻜﻳِﺮَﺷ ُﺐ ِﺳﺎَُﳛ ﺎَﻤَﻛ ُﻪَﺴْﻔَـﻧ َﺐ ِﺳﺎَُﳛ ﱠﱴَﺣ ﺎﻴِﻘَﺗ ُﺪْﺒَﻌﻟا ُنﻮُﻜَﻳ َﻻ "Sawijining abdi ora disebut takwa nganti dheweke naliti pribadine kayadene naliti kancane." (HR Tirmidzi). Para sedherek, satunggaling muslim kedah adil dhateng dhiri pribadinipun. Menika boten gampil awit adat pakulinan tiyang dipun kuwasani dening ego pribadi, utawi hawa nafsu. Kathah manungsa ingkang ngremehaken kalepatanipun piyambak lan nganggep sepele. Awit sampun dipun kuwasani nafsu satemah tansah anggunggung dhiri. Gegambaraning tiyang ingkang makaten sampun kaweca ing dalem Al Qur'an: ِ اوُﺪَﺤَﺟَو ًاّﻮُﻠُﻋَو ًﺎﻤْﻠُﻇ ْﻢُﻬُﺴُﻔﻧَأ ﺎَﻬْـﺘَﻨَﻘْـﻴَـﺘْﺳاَو ﺎَ Lan dheweke ingkar karana dhalim lan gumunggung, kamangka jro atine ngyakini (benere)." (QS. An-Naml: 14) Kathah tiyang ingkang ing batos sampun rumaos lepat, nanging ing lahir boten purun andhadha kalepatanipun amargi rumaos lingsem. Menika lingsem ingkang klentu. Kedahipun tiyang rumaos lingsem menawi lepat, lajeng enggal-enggal tobat sarta ngleresaken lampah. Kangjeng Nabi Muhammad SAW, janma agung ingkang kalis saking dosa kemawon tansah naliti dhateng dhiri pribadinipun sarta tansah nyuwun aksama saking Pangeran. Nabi dhawuh: ُﻩُﺮِﻔْﻐَـﺘْﺳَأَو ِﷲا َﱃِإ ُبْﻮُـﺗَأ ْﱢﱐِﺈَﻓ ،ُﻩْوُﺮِﻔْﻐَـﺘْﺳاَو ِﷲا َﱃِإ اْﻮُـﺑْﻮُـﺗ ،ُسﺎﱠﻨﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأ ﺎَﻳ ٍةﱠﺮَﻣ َﺔَﺋﺎِﻣ ٍمْﻮَـﻳ ﱢﻞُﻛ ِﰲ "He para manungsa, tobata sira marang Allah lan mintaa pangapura marang Panjenengane, karana satemene ingsun (uga) tobat marang Allah lan minta pangapura marang Panjenengane saben dina kaping satus." (HR Ahmad). Menawi Kangjeng Nabi kemawon tansah nyuwun pangapura dhateng Allah ing saben dintenipun, menapa malih kita para manungsa ingkang
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 97 kebak dosa menika, kedahipun langkung kathah-kathah anggen kita ndhedhepe dhateng Pangeran aminta sih kawelasan kangge sedaya kalepatan kita. Para sedherek, tuntunan saking Kangjeng Nabi kalawau supados kita boten kerem ing ilinining pakarti dosa ingkang sansaya ageng. Kanthi tobat ing saben dinten ilining dosa saged kita punggel temah boten andadra. Benten menawi kita nganggep remeh dosa-dosa kita ing saben dinten, ingkang senadyan dosa kalawau dosa alit dangu-dangu saged nglempak dados ageng. Sampun ngantos kita kados ingkang kasebat ing dhawuh Allah menika: ٌﻢﻴِﻈَﻋ ِﻪﱠﻠﻟا َﺪﻨِﻋ َﻮُﻫَو ًﺎﻨﱢﻴَﻫ ُﻪَﻧﻮُﺒَﺴَْﲢَو "...Lan sira nganggep prekara itu sepele. Kamangka ing ngarsaning Allah iku prekara kang gedhe." (QS An Nuur: 15). Para sedherek, kanthi wulang mulat sarira angrasa wani, kita langkung gampil naliti dhiri pribadi kita. Menawi lepat enggal-enggal saged dipun leresaken. Benten kaliyan menawi kita nganggep sepele dosa-dosa padinan kita. Senadyan namung dosa alit nanging saged njalari kita kulina ugi ngremehaken dosa. Menapa malih menawi kita boten enggal-enggal mertobat, boten mokal menawi dosa-dosa alit kalawau sangsaya ndadra. Temah kita wantun nindakaken dosa ingkang saya dangu saya ageng. Sebab watak saking hawa nafsu menika saya ndadra menawi dipun uja. Ingkang sakawit dosa alit, menawi boten enggal mertobat saged kemawon kanthi lumampahing wekdal lajeng saya ageng, saya ageng, temah boten saged ketututan dening tobat. Amargi saking numpukipun dosa-dosa sahengga ingkang nindakaken piyambak ngantos kesupen. Menawi sampun kesupen kita boten saged nyuwun pangapunten. Menapa malih menawi dosa menika ngembet tiyang sanes, saya angel anggen kita nglari kalepatan menika. ingkang sanget Para sedherek, Allah sampun paring katetepan ngenthengaken dhateng gesanging manungsa. Inggih menika, Allah njamin tumrap sinten kemawon ingkang sampun kalajeng nindakaken dosa lan enggal-enggal mertobat saha nyuwun pangapura, yektos badhe dipun paringi pangapunten. Allah dhawuh:
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 98 ْاوُﺮَﻔْﻐَـﺘْﺳﺎَﻓ َﻪّﻠﻟا ْاوُﺮَﻛَذ ْﻢُﻬَﺴُﻔْـﻧَأ ْاﻮُﻤَﻠَﻇ ْوَأ ًﺔَﺸ ِﺣﺎَﻓ ْاﻮُﻠَﻌَـﻓ اَذِإ َﻦﻳِﺬﱠﻟاَو ْﻢُﻫَو ْاﻮُﻠَﻌَـﻓ ﺎَﻣ ﻰَﻠَﻋ ْاوﱡﺮِﺼُﻳ َْﱂَو ُﻪّﻠﻟا ﱠﻻِإ َبﻮُﻧﱡﺬﻟا ُﺮِﻔْﻐَـﻳ ﻦَﻣَو ْﻢِِﻮُﻧُﺬ ِﻟ َنﻮُﻤَﻠْﻌَـﻳ "Lan (uga) wong-wong kang menawa nindakake pakarti kang jember utawa nganiaya marang awake dhewe, dheweke banjur eling marang Allah, nuli nyuwun pangapura tumrap dosa-dosane lan sapa maneh kang bisa paring pangapura saliyane Allah? Lan wong-wong iku ora nerusake pakarti jembere iku, nalika dheweke padha mangerteni." (QS Ali 'Imron: 135). Ing ayat menika Allah njamin badhe paring pangapura dhateng sinten kemawon ingkang sampun kalajeng nindakaken pakarti dosa. Ing ayat menika ugi dipun langkung sae malih menawi sasampunipun eling lan nyuwun pangapura lajeng enggal-enggal nglereni anggenipun tumindak jember. Lajeng kadospundi tumrap tiyang ingkang mertobat nanging ngambali malih tumindak sasar? terangaken bilih Para sedherek, sawetawis kadang wonten ingkang gadhah pamanggih bilih tiyang dosa ingkang mertobat menika boten piguna menawi benjing dipun ambali malih dosanipun. Pamanggih ingkang makaten boten patitis. Awit menawi kita sampun eling saking tumindak dosa kedahipun enggal-enggal nyuwun pangapura. Saged ugi benjing kita kalimput malih, nanging sinten jantraning gesangipun manungsa. Saged ugi ingkang mangertos sabibaripun mertobat tiyang kalawau lajeng pejah. Tiyang ingkang sampun mertobat wau kanthi makaten pejah ing dalem kahanan sampun dipun ingkang ngendhe-endhe apura dosanipun. Benten kaliyan anggenipun mertobat, saged ugi kapitunan awit cekaking umur. Allah njabel nyawanipun saderengipun piyambakipun kaparingan pangapunten. tiyang Para sedherek, piwulang saking leluhur mulat sarira angrasa wani tetela sanget piguna tumrap gesang kita. Ndadosaken kita gampil nglenggana dhateng sedaya lepat lan dosa. Sumangga kita leluri amrih raharjaning gesang kita. Cekap semanten atur kula. Bilih wonten kirang lan sisip saha boten dados panujuning manah, kula tansah nyuwun rumentahing sih pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 99 Piwulang (47): Njagi Kulawarga Saking Geni Naraka ُﺪَﻬْﺷَا . ِﻦﻳﱢﺪﻟاَو ﺎَﻴْـﻧﱡﺪﻟا ِرﻮُﻣُأ ﻰَﻠَﻋ ُ ْﲔِﻌَﺘْﺴَﻧ ِﻪِﺑَو ،َﲔِﻤَﻟﺎ َﻌْﻟا ﱢبَر ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا . ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﱠﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَا . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳ َو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا Para jama'ah majlis taklim ingkang kinasihing Gusti, sumangga kita tansah muji syukur dhateng Pangeran, ingkang sampun paring pitulung ing urusan donya lan akhirat. Shalawat lan salam konjuk dhateng Nabi ingkang minulya, Muhammad SAW, dalasan kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, kita gesang ing donya menika sanesipun ngibadah dhateng Pangeran ugi mangun bebrayan ing masyarakat. Kanthi cara ingkang makaten ras manungsa saged lestari wiwit tumurunipun Bapa Adam ngantos benjing dinten kiamat. Ing bebrayan ageng alam praja menika, kita mangun bale wisma, sesomahan lan gesang salaki-rabi kados ingkang tiyang gesang sanesipun. Kathah saking kita lumrahing kulawarganipun bagya-mulya, sakinah lan kebak rahmah saking Pangeran. Gesang bebrayan ing antawis jalu-estri nuwuhaken raos raket dhateng kekalihipun. Kathah tiyang bebrayan ingkang guyub rukun kados mimi lan mintuna. Saksat datan bengang sarambut ing saben dinten. Tansah katingal sarimbit reruntungan ing pundi papan. Prekawis menika panci sampun kodrat lan sampun dados kersanipun Allah Ta'ala, kados ing dhawuh menika: َﻞَﻌَﺟَو ﺎَﻬْـﻴَﻟِإ اﻮُﻨُﻜْﺴَﺘﱢﻟ ًﺎﺟاَوْزَأ ْﻢُﻜ ِﺴُﻔﻧَأ ْﻦﱢﻣ ﻢُﻜَﻟ َﻖَﻠَﺧ ْنَأ ِﻪِﺗﺎَﻳآ ْﻦِﻣَو َنوُﺮﱠﻜَﻔَـﺘَـﻳ ٍمْﻮَﻘﱢﻟ ٍتﺎَﻳ َﻵ َﻚِﻟَذ ِﰲ ﱠنِإ ًﺔَْﲪَرَو ًةﱠدَﻮﱠﻣ ﻢُﻜَﻨْـﻴَـﺑ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 100 (Pangeran) yakuwi tandha-tandha kuwasane "Lan Panjenengane nitahake kanggo sira jodho-jodho saka jinisira dhewe, supaya sira condhong lan rumangsa tentrem marang dheweke. Lan didadekake ing antaranira rasa tresna lan asih. Satemene ing kang kaya mangkono iku bener-bener ngemot tandha-tandha kanggo wong kang mikir." ing antarane (QS Ar Ruum: 21). Nanging sedherek, kabagyan ing donya menika boten langgeng. Senadyan tiyang sarimbit katinggal guyub rukun ing donya menika, saged ugi ing akhirat boten saged kempal malih awit benten papanipun. Saged ugi satunggal pasangan katingal harmonis ing donya, nanging pranyata kekalihipun nglampahi amal ingkang benten. Ingkang satunggal senadyan kebak ing raos tresna asih dhateng garwa nanging jebul ugi nyimpen ingkang nuwuhaken dosa. Prekawis menika njalari amalan ala piyambakipun kalebet tiyang ingkang nandhang kapitunan ing akhirat sahengga dipun papanaken ing naraka, ingkang njalari boten saged kempal malih kaliyan kulawarganipun. Saged ugi kalampahan satunggaling kulawarga ingkang bapa-ibunipun sregep ngibadah manembah dhateng Pangeran, nanging tiyang sepuh ingkang yutun menika ndilalah kagungan putra ingkang murang tata satemah benjing kalebetaken ing naraka. Bapa- biyung lan anak boten saged kempal ing alam akhirat. Saiba emanipun menawi kedadosan makaten nemahi dhateng kita. Ing donya reruntungan nanging ing akhirat kedah kapisahaken. Para sedherek, kempaling kulawarga ing donya dumugi akhirat yektos satunggaling kasaenan ingkang ageng. Mila Allah dhawuh supados kita tansah njagi kulawarga kita sampun ngantos ing akhirat mangke kajalomprong ing naraka. Kados ingkang kaserat ing dalem Surat At Tahrim: ُةَرﺎَﺠِْﳊاَو ُسﺎﱠﻨﻟا ﺎَﻫُدﻮُﻗَو ًارﺎَﻧ ْﻢُﻜﻴِﻠْﻫَأَو ْﻢُﻜَﺴُﻔﻧَأ اﻮُﻗ اﻮُﻨَﻣآ َﻦﻳِﺬﱠﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأ ﺎَﻳ ﺎَﻣ َنﻮُﻠَﻌْﻔَـﻳَو ْﻢُﻫَﺮَﻣَأ ﺎَﻣ َﻪﱠﻠﻟا َنﻮُﺼْﻌَـﻳ َﻻ ٌداَﺪ ِﺷ ٌظ َﻼِﻏ ٌﺔَﻜِﺋ َﻼَﻣ ﺎَﻬْـﻴَﻠَﻋ َنوُﺮَﻣْﺆ ُـﻳ "He wong-wong kang padha iman, jaganen awakmu lan kulawargamu saka geni naraka kang urub-urube saka manungsa lan watu. Panjagane
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 101 malaikat-malaikat kang kasar, kang wengis, kang ora duraka marang Allah tumrap apa kang kaparintahake marang dheweke lan tansah nindakake apa kang kaparintahake." (QS At Tahrim: 6). Ing ayat menika dipun dhawuhaken dhumateng kita supados kita ngreksa dhiri pribadi lan kulawarga kita saking siksa naraka. Dados ing mriki kulawarga kedah dipun gatosaken kadosdene dhateng dhiri kita piyambak. Awit saiba emanipun menawi kulawarga kita ingkang ing donya kita tresnani lan tansah kita angge gondhelan gesang pranyata ing akhirat boten manggih raharja. Saiba getun keduwunging manah kita benjang menawi ngantos kalampahan kados makaten. Kabagyan kita ing akhirat boten sampurna menawi kita piyambak ingkang mlebet suwarga, kamangka kulawarga kita ingkang sampun sabiyantu ing donya menika malah kasiksa ing naraka. Para sedherek, awit saking caketing raos ing antawis anggota kulawarga menika, Kangjeng Nabi Ibrahim nate nyuwun dhateng Pangeran supados dipun paringi putra ingkang saleh, boten nyekuthokaken Allah lan sregep shalat. Ing pamrih supados saged makempal sakulawarga benjang wonten ing akhirat. Ing Surat As-Shaffat Kangjeng Nabi Ibrahim nyuwun: َﲔِِﳊﺎﱠﺼﻟا َﻦِﻣ ِﱄ ْﺐَﻫ ﱢبَر "Dhuh Pangeran kula, paringana kula turun ingkang saleh. (QS As Shaffat: 100). Ugi ing Surat Ibrahim, kasebat: َﺪُﺒْﻌ َـﻧ ْنَأ ﱠِﲏَﺑَو ِﲏْﺒُﻨْﺟاَو ﺎًﻨِﻣآ َﺪَﻠَـﺒْﻟا اَﺬَﻫ ْﻞَﻌْﺟا ﱢبَر ُﻢﻴِﻫاَﺮْـﺑِإ َلﺎَﻗ ْذِإَو َمﺎَﻨْﺻَ ْﻷا Lan elinga nalika Ibrahim nyuwun: "Dhuh Pangeran kula, dadosna nagri punika aman lan tinebihna kula lan anak-anak kula saking manembah dhateng brahala." (QS Ibrahim: 35).
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 102 Ing mriki Kangjeng Nabi Ibrahim nyuwun supados dhiri pribadi lan anak turunipun kalis saking pakarti manembah dhateng brahala. Kanthi makaten benjing ing akhirat saged makempal awit akidah lan amalanipun sami. Para sedherek, njagi kulawarga saking geni naraka kanthi makaten dados sesanggeman saben tiyang. Awit sedaya tiyang dipun paringi tanggel jawab piyambak-piyambak saking Pangeran. Tumrap tiyang jaler ingkang mengku balewisma, dados tanggel jawabipun kangge ngreksa dhateng garwa lan putra sedaya. Tumrap tiyang estri minangka pangreksa bale somah tanggel jawabipun sumrambah dhateng putra-putranipun, langkung- langkung menawi taksih alit. Ing satunggaling hadits Nabi dhawuh: ﻰَﻠَﻋ ٍعاَر ُﻞُﺟﱠﺮﻟاَو ، ٍعاَر ُﺮْـﻴِﻣَﻷاَو ،ِﻪِﺘﱠﻴِﻋَر ْﻦَﻋ ٌلْوُﺆْﺴَﻣ ْﻢُﻜﱡﻠُﻛَو ، ٍعاَر ْﻢُﻜﱡﻠُﻛ ْﻢُﻜﱡﻠُﻛَو ٍعاَر ْﻢُﻜﱡﻠُﻜَﻓ ،ِﻩِﺪَﻟَوَو ﺎَﻬ ِﺟْوَز ِﺖْﻴَـﺑ ﻰَﻠ َﻋ ٌﺔﱠﻴِﻋاَر ُةَأْﺮَﻤْﻟاَو ،ِﻪِﺘْﻴَـﺑ ِﻞْﻫَأ ﺖﱠﻴِﻋَر ْﻦَﻋ ٌلْوُﺆْﺴَﻣ Sira kabeh pangarsa, lan kabeh saka sira bakal diminta tanggung jawab tumrap kang sira reksa. Panguwasa iku pangarsa lan wong lanang iku pangarsa tumrap brayate, lan wong wadon iku pangarsa tumrap somah lan anak-anake. Sahengga kabeh sira iku pangarsa lan saben sira bakal kapinta tanggungjawabe." (HR Mutafaq 'alaih). Para sedherek, sasampunipun terang bilih kita sedaya gadhah tanggel jawab sowang-sowang, lajeng kadospundi trap-trapanipun ing bale somah kangge nuhoni dhawuh menika? Ing ngandhap menika badhe katur sawetawis trap-trapanipun supados boten tuna dungkap anggen kita nuhoni tanggel jawab kalawau. Ingkang sepisan, memulang kasaenan dhateng anggota kulawarga. Para sedherek, tumrap tiyang Jawi satunggaling tiyang jaler ing kulawarga kawastanan guru laki, tegesipun guru salaki rabi. Dados tiyang jaler gadhah tanggel jawab kangge memulang kasaenan tumrap garwa lan putra-putranipun samangke. Kangge saged nindakake pakaryan menika pasthi satunggaling tiyang jaler betah kalih prekawis. Satunggal ilmu ingkang cekap. Inggih menika pangertosan saha wulang kasaenan ingkang
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 103 baku kangge bebrayan. Kaping kalih inggih kedah saged dados tuladha tumrap kulawarganipun. Badhe kadospundi anggenipun memulang kasaenan dhateng kulawarga menawi dhiri pribadinipun piyambak boten nglampahi. Dados minangka kepala bale somah tiyang jaler kedah gadhah ilmu lan amal kasaenan. Prekawis menika ugi tumrap dhateng para ibu dhateng para putranipun ingkang taksih alit. Sumangga para putra dipun kulinakaken nindakaken kasaenan, amrih dados watak sae ing tembenipun. Kaping kalih, tansah ngemutaken dhateng kasaenan Ing masa kalanipun senadyan sampun dipun wulang kasaenan, tiyang saged kemawon tumindak sasar awit werni-werni sebab. Mila minangka tiyang sepuh kedah boten bosen-bosen pangarsaning bale somah, anggenipun ngemutaken dhateng sedaya anggota kulawarga supados tansah nindakaken amal kasaenan. Menawi wonten ingkang nalisir sekedhik enggal-enggal kemawon dipun saruwe, dipun emutaken, dipun tuturi supados wangsul ing margi ingkang leres. Sampun ngantos dipun jaraken awit badhe tansaya ndadra temah kabanjur-banjur ing margi sasar. Nanging inggih kedah kanthi wicaksana anggen kita ngemutaken. Sampun ngantos malah kulawarga kita tuna dungkap anggenipun nampi pemut kalawau. Kaping tiga, bilih perlu paring paukuman ingkang murwat Karana sanget wigatos prekawis akhirat katimbang urusan donya, prayogi lan boten menapa menawi ing satunggaling wekdal kita kapeksa matrapi paukuman dhateng anggota kulawarga ingkang nalisir saking margi ingkang leres. Tamtu kemawon ujubing paukuman menika dhapur kangge ndhidhik supados kapok. Mila inggih kedah dipun watara piyambak trap- trapanipun. Sampun ngantos paukuman ingkang kita trapaken malah ndadosaken salah kedadosan. ingkang sampun katur dipun Akhirul kalam, sumangga menapa praktikaken ing bale wismanipun piyambak-piyambak amrih gesang kita saged makempal kulawarga ing donya dumugi akhirat. Cekap semanten atur kawula. Wonten galap-gangsuling atur kula tansah ngajeng-ajeng agunging pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 104 Piwulang (48): Weweh Marang Kang Cerak ﱠﻻِا َﻪٰﻟِا َﻻ ْنَا ُﺪَﻬْﺷَا . ِمَﻼْﺳِﻻْاَو ِنﺎَْﳝِﻻْا ِﺔَﻤْﻌِﻨِﺑ ﺎَﻨْـﻴَﻠَﻋ َﻢَﻌْـﻧَا ىِﺬﱠﻟا ِﷲ ِ ُﺪْﻤَْﳊَا ُﻪُﻟْﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنَا ُﺪَﻬْﺷَاَو . ُمﱠﻼَﻌْﻟا ُﻚِﻠ ﳌا ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا َ . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَا . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا . ِمﺎَﻧَﻻْا ُﺪﱢﻴَﺳ Para sedherek jama'ah majlis taklim ingkang kawula hurmati, sumangga tansah muji syukur dhateng Allah dene nikmat iman lan islam taksih cumondhok ing badan kita. Shalawat lan salam konjuk ngarsa dalem Nabiyullah akhir jaman, Muhammad SAW, dalasan para kulawarga lan shahabatipun. Para sedherek, salah satunggal piwulang kasaenan saking agami Islam ingkang tansah kita perdi ing saben wekdal inggih menika sadaqah, utawi weweh dhateng tiyang sanes ingkang mbetahaken. Sadaqah mujudaken amalan ingkang sae lan kathah manfaatipun. Salah satunggal kados ingkang kasebat ing dhawuh Allah: َنْﻮﱡـﺒُِﲢ ﺎﱠِﳑ اﻮُﻘِﻔْﻨُـﺗ ﱠﱴَﺣ ﱠِﱪْﻟا اﻮُﻟﺎَﻨَـﺗ ْﻦَﻟ "Sira kabeh babarpisan ora bakal nggayuh kabecikan kang sampurna nganti sira mblanjakake sebagian saka bandha kang kotresnani." (QS. Ali-'Imran : 92) Prekawis kasaenanipun sadaqah boten badhe kita rembag ing kalodhangan menika jalaran sampun kathah para mubaligh ingkang ngaturaken. Nanging, ing mriki kawula badhe ngaturaken sadaqah menika saenipun dipun paringaken dhateng sinten, lan menapa dhasaripun. Saderengipun matur kathah kawula aturaken satunggaling dhawuh Allah ing dalem Al Qur'an:
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 105 ًاﺮﻳِﺬْﺒَـﺗ ْرﱢﺬَﺒُـﺗ َﻻَو ِﻞﻴِﺒﱠﺴﻟا َﻦْﺑاَو َﲔِﻜْﺴِﻤْﻟاَو ُﻪﱠﻘَﺣ َﰉْﺮُﻘْﻟا اَذ ِتآَو "Lan wenehna marang kulawarga-kulawarga kang caket hak-hake, marang wong miskin lan marang wong kang lagi lumaku. Lan aja sira ngabul-abulake (bandhamu) kanthi boros." (QS Al Israa': 26). Ing ayat kasebat kita dipun jurung supados ngedalaken bandha kangge kulawarga ingkang caket, salajengipun dhateng tiyang miskin lan dhateng tiyang ingkang lumampah utawi musafir. Kulawarga ingkang caket dipun sebat rumiyin, menika dados tandha bilih dipun tengenaken peparing dhateng kulawarga piyambak saderengipun peparing dhateng tiyang sanes. Prekawis menika jumbuh kaliyan dhawuhipun Kangjeng Nabi SAW: ُلﻮُﻌَـﺗ ْﻦَِﲟ ْأَﺪْﺑاَو ، ًﲎِﻏ ِﺮْﻬَﻇ ْﻦَﻋ َنﺎَﻛ ﺎَﻣ ِﺔَﻗَﺪﱠﺼﻟا ُﺮْـﻴَﺧ "Sadaqah kang paling becik (yaiku) kang kawetokake saluwihe kaperluan, lan wiwitana saka wong kang sira tanggung." (HR. Bukhari). Kangjeng Nabi ugi dhawuh: ِﻪِﺑ َﺖْﻗﱠﺪَﺼَﺗ ٌرﺎَﻨﻳِدَو ٍﺔَﺒَـﻗَر ِﰱ ُﻪَﺘْﻘَﻔْـﻧَأ ٌرﺎَﻨﻳِدَو ِﻪﱠﻠﻟا ِﻞﻴِﺒَﺳ ِﰱ ُﻪَﺘْﻘَﻔْـﻧَأ ٌرﺎَﻨﻳِد ُﻪَﺘْﻘَﻔْـﻧَأ ىِﺬﱠﻟا اًﺮْﺟَأ ﺎَﻬُﻤَﻈْﻋَأ َﻚِﻠْﻫَأ ﻰَﻠَﻋ ُﻪَﺘْﻘَﻔْـﻧَأ ٌرﺎَﻨﻳِدَو ٍﲔِﻜْﺴِﻣ ﻰَﻠَﻋ َﻚِﻠْﻫَأ ﻰَﻠَﻋ . "Ana dinar kang sira infakake ing margane Allah, dinar kang sira lan dinar kang sira infakake kanggo mardhikakake batur sadaqahake marang wong miskin. Nanging dinar kang sira blanjakake kanggo kulawargamu (anak-bojo) luwih akeh ganjarane." tukon (HR. Muslim). Para sedherek, sawetawis dalil inginggil suka pangertosan bilih tumrap kita tiyang muslim paring nafkah dhateng kulawarga menika dipun utamekaken katimbang sadaqah dhateng tiyang sanes. Nanging kita kedah emut dhateng watesipun nafkah dhateng kulawarga kalawau. Sampun ngantos kita lajeng kalepyan nguja dhateng kulawarga satemah lirwa
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 106 dhateng tiyang sanes ingkang langkung mbetahaken arta bandha kalawau. Dene watesipun inggih menika, menawi kaperluan kulawarga sampun kacekap enggal-enggal kemawon kita tumoleh dhateng kanan-kiring kangge ambagi rejeki saking Pangeran. Ingkang dipun wastani kaperluan inggih menika kabetahan ingkang kedah dipun cekapi. Sanes kasukan ingkang sipatipun namung nguja kasenengan pribadi kemawon. Allah dhawuh dhateng Kangjeng Nabi: ْﻢُﻜﱠﻠَﻌَﻟ ِتﺎَﻳﻵا ُﻢُﻜَﻟ ُﻪّﻠﻟا ُﱢﲔﺒُﻳ َﻚِﻟَﺬَﻛ َﻮْﻔَﻌْﻟا ِﻞُﻗ َنﻮُﻘِﻔﻨُﻳ اَذﺎَﻣ َﻚَﻧﻮُﻟَﺄْﺴَﻳَو َنوُﺮﱠﻜَﻔَـﺘَـﺗ "Lan wong-wong padha takon marang sira apa kang wong-wong iku nafkahake". Kandhaa, "Kang luwih saka kaperluan!" Mangkono Allah anerangake ayat-ayate supaya sira padha mikir." (QS Al Baqarah: 219). Dados tuntunan syariat agami bab sadaqah menika sampun terang. Inggih menika dipun tengenaken kaperluan pribadi rumiyin. Salajengipun menawi wonten rejeki ingkang luwih enggal-enggal kemawon tumoleh dhateng sanesipun. Kawiwitan saking sadherek ingkang caket, tangga tepalih, pawong sanak, mitra patepangan, ingkang mbetahaken. Sadaqah dhateng tiyang-tiyang ingkang caket gadhah kautamen ingkang langkung, kados dhawuh Kangjeng Nabi: : ِنﺎَﺘَﻨْـﺛا ِﻢ ِﺣﱠﺮﻟا يِذ ﻰَﻠَﻋ َﻲِﻫ َو ٌﺔَﻗَﺪَﺻ ِ ْﲔِﻜْﺴِﻤْﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﺔَﻗَﺪﱠﺼﻟَا ٌﺔَﻠِﺻ َو ٌﺔَﻗَﺪَﺻ "Sadaqah marang wong miskin iku sadaqah sawiji, lan sadaqah marang kang caket iku loro (kabecikan); sadaqah lan silaturahim." (HR. Ahmad, Tirmidzi, Nasa'i, Ibnu Majah lan Hakim). Sinaosa makaten, anggen kita ngetrapaken dhawuh inginggil ugi kedah wicaksana. Ing masa kalanipun kita kepanggih tiyang ingkang boten kita tepangi nanging sanget perlu kabantu awit gadhah kaperluan ingkang dharurat. Ing prekawis menika kita boten kenging suminggah, kita kedah enggal-enggal bebantu sakiyatipun. Umpaminipun kita manggihi sedherek ingkang musafir lan katelasan arta. Boten wonten awonipun menawi kita
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 107 tumut bebantu senadyan tiyang wau boten kita tepangi. Menika malah prayogi sanget. Para sedherek, tuntunan syari'at bab sadaqah menika sejatosipun kangge merdi watak welas lan asih kita dhateng sasama gesang. Lan cakupaning sifat welas asih menika wiyar sanget. Saged kemawon dhateng tiyang sanagari malah ugi tiyang sadonya. Kados jutawan Bill Gates ingkang kasusra kadidene tiyang paling sugih sadonya. Piyambakipun ing masakala tansah leledhang ing saindenging donya saperlu abebantu dhateng tiyang- tiyang ingkang kacingkrangan. Agami Islam sanget jumurung dahteng lekasipun Bill Gates kasebat. Awit menika wujud saking sifat welas lan asih dhateng sasami. Nanging inggih caranipun kados ingkang sampun kaaturaken ing inggil; dipun wiwiti saking ingkang paling caket. Boten ilok lan kirang utami menawi kita tengenaken ingkang tebih kanthi nglirwakaken ingkang caket. Caket ing mriki saged dipun tegesi caket ing papan, kados para tangga-tepalih. Ugi saged dipun tegesi caket ing pasedherekan. Tiyang-tiyang menika ingkang kedah kita tengenaken rumiyin. Para sedherek, sampun kaaturaken tuntunan syari'at bab sadaqah. Sumangga dipun resepi ing manah lan sasaged-saged dipun amalaken sakiyatipun. Cekap semanten atur kula, wonten kirang lan sisip nyuwun agunging pangapunten. Wabillahi taufq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 108 Piwulang (49): Ipil-Ipil Kasaenan ِﳍ ﺎَﻧاَﺪَﻫ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊ ُﻪﱠﻠﻟا ﺎَﻧاَﺪَﻫ ْنَأ َﻻْﻮَﻟ َيِﺪَﺘْﻬَـﻨِﻟ ﺎﱠﻨُﻛ ﺎَﻣَو اَﺬَ ُﺪَﻬْﺷَأ . ﻪُﻟﻮُﺳَرَو ُﻩُﺪْﺒَﻋ ًاﺪﱠﻤَﺤـُﻣ ﱠنَأ ُﺪَﻬْﺷَأَو ُﻪَﻟ َﻚْﻳِﺮَﺷ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ﷲا ﱠﻻِإ َﻪَﻟِإ ﱠﻻ ْنَأ . . ُﺪْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا Para jamaah majlis taklim, rahimakumullah. Mangga kawula dherekaken muji syukur katur ngarsa dalem Pangeran Ingkang Maha Kuwaos, ingkang sampun nitahaken manungsa ing dalem kahanan ingkang sampurna. Shalawat lan salam konjuk dhateng Kanjeng Nabi Muhammad, SAW, panuntun manungsa sabumi, ingkang sampun paring tuladha kanthi pakarti agung (khuluqin 'adzim). Para sedherek, kita tiyang muslim pitados bilih sedaya kasaenan ingkang kita tindakaken ing donya menika badhe tampi pituwas ingkang sakalangkung murwat saking Allah SWT ing akhirat mangke. Boten wonten kasaenan senadyan saboboting glugut ingkang boten kaganjar dening Allah. Allah sampun dhawuh: ُﻩَﺮَـﻳ ًا ْﲑَﺧ ٍةﱠرَذ َلﺎَﻘْـﺜِﻣ ْﻞَﻤْﻌَـﻳ ﻦَﻤَﻓ "Sing sapa wonge nindakake kabecikan senadyan saboboting glugut, mesthi dheweke bakal weruh piwalese." (QS Al Zalzalah:7). Ingkang dipun wastani ( ٍةﱠرَذ) dzarah, inggih menika wujud ingkang sanget alit, saalit-alitipun. Kita umpamekaken glugut ingkang alus lan boten katinggal, nanging sejatosipun tembung menika kangge mastani barang ingkang langkung alit malih. Tiyang Yunani mastani atom. Saking alitipun ا
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 109 kita boten saged sumerep wujudipun kanthi mripat lamba. Nah, sedherek kasaenan ingkang bobotipun namung samanten menika ugi badhe kaganjar dening Allah. Menika dados bukti bilih Allah sakalangkung Maha Mirah dhateng para manungsa. Para sedherek, dhawuh Allah menika sejatosipun paring kasempatan dhateng kita sedaya kangge ipil-ipil kasaenan. Tegesipun, keklempak kasaenan kanthi sakedhik mbaka sakedhik. Mila sumangga ing saben kasempatan ing pundi kemawon menawi wonten kasempatan kangge damel kasaenan sampun ngantos dipun lewati kemawon. Umpaminipun nembe tindak dhateng masjid, kok manggih beling wonten margi, prayogi liwat. menawi kasingkirna supados boten natoni Sasampunipun dugi masjid kok ningali emper masjid wonten kotoran cecak rentah. Enggal-enggal kemawon dipun seblaki supados boten kaplenyek jamaah sanes. Bibar shalat kok gelaran dereng kagulung, boten rugi menawi kendel sakedhap kangge ngrapekaken gelaran. Menika conto- conto kasaenan ingkang namung sepele, nanging mujudaken amal piguna sanget saumpami dados pakulinan. tiyang ingkang Cekak aosipun sampun ngantos kita kapitunan jalaran boten manfaataken ingkang sakedhik kasempatan kangge nindakaken amalan-amalan kalawau. Awit amalan-amalan ingkang sakedhik saged ugi malah dados pepethinganing amal kados ingkang badhe katur ing ngandhap: Amal sakedhik ingkan ajeg langkung dipun tresnani Allah Para sedherek, kasaenan ingkang katindakaken kanthi ipil-ipil kalawau ing benjang badhe dados amalan ingkang ageng. Wonten pepatah basa Indonesia; sedikit demi sedikit lama-lama menjadi bukit. Mila sampun ngantos kita bosen nindakaken amalan-amakan ingkang sakedhik kalawau awit amalan ingkang ajeg katindakaken menika yektos dados amalan ingkang dipun tresnani dening Allah SWT. Wonten riwayat saking Ibu 'Aisyah, bilih Nabi dhawuh: ﱠﱴَﺣ ﱡﻞََﳝ َﻻ َﻪﱠﻠﻟا ﱠنِﺈَﻓ َنﻮُﻘﻴِﻄُﺗ ﺎَﻣ ِلﺎَﻤْﻋَﻷا َﻦِﻣ ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ُسﺎﱠﻨﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأ ﺎَﻳ ﱠﻞَﻗ ْنِإَو ِﻪْﻴَﻠَﻋ َمِووُد ﺎَﻣ ِﻪﱠﻠﻟا َﱃِإ ِلﺎَﻤْﻋَﻷا ﱠﺐَﺣَأ ﱠنِإَو اﻮﱡﻠََﲤ "He sira para manungsa, lawan sakuwasanira. Karana Allah ora bosen nganti sira kabeh ngrasa bosen. tindakna amal kang jumbuh
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 110 (Mangertia) amalan kang paling ditresnani Allah yakuwi amalan kang ajeg senadyan sethithik. (HR Muslim). Ing hadits kasebat Allah boten badhe bosen nyathet amalan-amalan kita ingkang bobotipun namung sakedhik, malah kepara Allah tresna sanget dhateng tiyang ingkang senadyan sakedhik amalipun nanging tansah ajeng anggenipun nindakaken. Amal sakedhik ingkang ikhlas langkung ageng pangajinipun Para sedherek, yektos bilih Allah sejatosipun boten betah amal kasaenan kita. Kita badhe nindakaken amal menapa boten, Allah boten badhe rugi. Karana Allah menika dzat ingkang Maha Sugih (Al Ghoniy). Tegesipun sugih inggih menika boten sampun betah menapa-menapa malih. Kosokwangsulipun kita para manungsa menika taksih kathah sanget kabetahanipun. Ingkang taksih kathah kabetahanipun dipun wastani fakir (al faqir). Mila para ulama ugi lajeng mastani diri pribadinipun kanthi sebutan ingkang sanget fakir dhateng Allah. Karana Maha Sugih kalawau Allah boten betah dhateng agenging amal kasaenan kita. Kathah utawi sakedhik kanggenipun Allah sami kemawon. Nanging karana Allah sampun janji bilih badhe angganjar dhateng sok sintena tiyang ingkang nindakaken amal kasaenan, mila Allah tetep badhe paring piwales. Nanging agenging piwales boten kanthi tetimbangan kathah lan sakedhiking amal kita. Agenging ganjaran kajumbuhaken kaliyan agenging kaikhlasan manah kita nalika nindakaken amal kalawau. Kanthi makaten saged kemawon amal kasaenan ingkang katingalipun sakedhik lan sepele malah ageng ganjaranipun. Para sedherek, kala jaman sugengipun Rasulullah SAW para shahabat ugi tansah nindakaken amalan-amalan rutin boten ketang namung sakedhik. Nanging mutu amalanipun para shahabat kalawau sakalangkung ageng jalaran dipun landhesi kanthi niat karana Allah kemawon. Rasulullah ing satunggaling wekdal nate dhawuh: ﱠﺪُﻣ َﻎَﻠَـﺑ ﺎَﻣ ﺎًﺒَﻫَذ ٍﺪُﺣُأ َﻞْﺜِﻣ َﻖَﻔْـﻧَأ ْﻢُﻛَﺪَﺣَأ ﱠنَأ ْﻮَﻠَـﻓ ، ِﰉﺎَﺤْﺻَأ اﻮﱡﺒُﺴَﺗ َﻻ ُﻪَﻔﻴِﺼَﻧ َﻻَو ْﻢِﻫِﺪَﺣَأ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 111 "Aja sira padha ngremehake shahabatku. Saumpama salah sawiji saka sira kabeh infak emas kang gedhene pindha gunung Uhud, marma iku ora bisa nandhingi sa-mud infake para shahabat, lan uga ora satengahe." (HR. Bukhari). Ukuran mud inggih menika sami kaliyan 544 gram ing jaman samangke. Ukuran mud biasa kangge nimbang bahan pangan kados gandum. Ing hadits kasebat Rasulullah dhawuh bilih infakipun para shahabat ingkang agengipun namung gandum sa-mud, langkung ageng ing ngarsanipun Allah katanding kaliyan amalanipun manungsa limrah ingkang arupi emas sagunung Uhud. Gunung Uhud menika gunung alit ingkang ing mriku nate kedadosan Perang Uhud. Mbokmenawi menawi ing mriki agengipun kados gunung Jabalkat ing Bayat. Amalanipun para shahabat ingkang namung samud kalawau badhe dipun wales kanthi ganjaran ageng awit para shahabat anggenipun nindakaken kanthi ikhlasing manah karana agenging raos panembah dhateng Allah. Menika ingkang ndadosaken amalan para shahabat sanget ageng pangajinipun. Para sedherek, kita menika tiyang dhusun ingkang saben dinten gesang kita sarwi sedherhana. Badhe ngamal ingkang kathah inggih boten saged. Nanging senadyan makaten taksih wonten kasempatan kangge kita nggayuh kamulyaning akhirat kanthi amal-amal kasaenan ingkang sakedhik. Waton kita tindakaken kanthi ikhlasing manah sarta raos taat ingkang murni dhateng Allah kados ingkang sampun kadhawuhaken dhateng kita kanthi terang: َﻦﻳﱢﺪﻟا ُﻪَﻟ َﲔِﺼِﻠُْﳐ َﻪﱠﻠﻟا اوُﺪُﺒْﻌَـﻴِﻟ ﱠﻻِإ اوُﺮِﻣُأ ﺎَﻣَو "Kamangka dheweke ora diparentah kejaba manembah marang Allah kanthi ikhlas (amurnekake kataatan) marang Panjenengane ing dalem agama kang lurus." (QS Al Bayyinah: 5). Para sedherek, wosing atur sumangga kita tansah angulinakaken amalan padinan senadyan namung sakedhik-sakedhik. Sebab ingkang sakedhik wau badhe ngalempak kathah lan dados pitulung tumrap gesang kita ing akhirat benjang. Cekap semanten atur kawula. Mugi dadosna tambahing seserepan dhateng panjenengan lan diri pribadi kula piyambak. Wonten kiranging subasita lan sisiping atur, kawula nyuwun agunging pangaksama. Nuwun.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 112 Piwulang (50): Tiyang Ingkang Mulya ِﻦﻳﱢﺪﻟا ﻰَﻠَﻋ ُﻩَﺮِﻬْﻈُﻴِﻟ ﱢﻖَْﳊا ِﻦﻳ ،ُﻪَﻟ َﻚﻳِﺮَﺷ َﻻإ َﻪَﻟإ َﻻ ُﻩَﺪْﺣَو ُﷲا ﻰَﻠَﻋَو ٍﺪﱠﻤَُﳏ ﻰَﻠَﻋ ْﻢﱢﻠَﺳو ﱢﻞَﺻ ﱠﻢُﻬﱠﻠﻟا ِدَو ىَﺪُْﳍﺎِﺑ ُﻪَﻟﻮُﺳَر َﻞَﺳْرَأ يِﺬﱠﻟا ِﻪﱠﻠِﻟ ُﺪْﻤَْﳊا َنﻮُﻛِﺮْﺸُﻤْﻟا َﻩِﺮَﻛ ْﻮَﻟَو ِﻪﱢﻠُﻛ َﻻ ْنأ ُﺪَﻬْﺷَأ . ﻪُﻟﻮُﺳَرو ﻩُﺪْﺒﻋ اًﺪﱠﻤَُﳏ ﱠنأ ُﺪﻬﺷأو . ٍﺪﱠﻤَُﳏ ِلآ ْﻌَـﺑ ﺎﱠﻣَأ . ُﺪ. Para hadirin anggota majlis taklim ingkang kawula hormati. Sumangga kita aturaken puji syukur dhumateng Allah SWT ingkang sampun paring kanikmatan tanpa wilangan. Shalawat saha salam ugi katur dhumateng Kangjeng Nabi Muhammad SAW, kulawarga lan para shahabat sedaya. Para hadirin rahimakumullah, saking riwayat Abu Hurairah RA, satunggaling wekdal wonten sahabat ingkang pitaken dhateng Kangjeng Nabi SAW: ُمَﺮْﻛَأ ِسﺎﱠﻨﻟا ﱡىَأ "Sinten tiyang ingkang paling mulya menika?" Kangjeng Nabi lajeng suka wangsulan: ْﻢُﻫﺎَﻘْـﺗَأ ِﻪﱠﻠﻟا َﺪْﻨِﻋ ْﻢُﻬُﻣَﺮْﻛَأ "Kang paling mulya saka antarane sira mungguhing Allah yakuwi kang paling takwa!" (HR Bukhari). Para sedherek, dhawuhipun Kangjeng Nabi kasebat salaras kaliyan tujuan tumurunipun agami kita Islam, ingkang mapanaken ketakwaan minangka ukuran kamulyaning manungsa ing donya dumugi akhirat. Wonten pinten-
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 113 pinten prekawis ingkang njalari watak takwa menika dados sarana kamulyaning manungsa. Antawisipun kados kasebat ing ngandhap punika: Watak takwa nglangkungi busana ingkang endah Para sedherek, boten dipun awisi bilih kita ngupados pakurmatan utawi pangalembana saking tiyang sanes. Boten dipun awisi ugi menawi kita badhe anuju prana dhateng tiyang sanes. Sebab bab menika ugi prelu tumrap pasrawungan ing alam donya. Menawi prejengan kita kirang mranani yektos inggih badhe dipun tebihi tiyang sanes, satemah dados reridhu anggen kita srawung. Maneka warna sampun upayaning manungsa supados saged anuju prana dhateng tiyang sanes kalawau. Sampun kathah rekadayaning manungsa supados saged dados tiyang mulya ing masyarakat. Wonten ingkang kanthi angadi sarira supados resep ing pandulu. Maneka warna pepaes dipun agem supados raga katon sulistya ing warna. Kados para selebritas lan lintang film. Wonten ingkang mangagem busana mompyor supados dados gawoking ingkang mangagem mas-barleyan kumelap ingkang damel sulap. Sedaya menika upayaning manungsa supados saged ndudut ati anuju prana dhateng tiyang sanes. tiyang sanes. Wonten Allah dhawuh bilih laku ingkang kados makaten menika inggih sampun kaiidini dening Pangeran, waton boten leluwihan. Allah dhawuh: ىَﻮْﻘﱠـﺘﻟا ُسﺎَﺒِﻟَو ﺎًﺸﻳِرَو ْﻢُﻜِﺗَآْﻮَﺳ يِراَﻮُـﻳ ﺎًﺳﺎَﺒِﻟ ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ﺎَﻨْﻟَﺰْـﻧَأ ْﺪَﻗ َمَدَآ ِﲏَﺑ ﺎَﻳ ٌﺮْـﻴَﺧ َﻚِﻟَذ "He Anak Adam, satemene Ingsun wus nurunake marang sira sandangan kanggo nutup auratmu lan sandangan kang endah kanggo rerengan." (QS. Al-A'raf: 26). Nanging Allah ugi dhawuh ing lajengipun ayat kasebat bilih sedaya kalawau kawon ajinipun kaliyan buasana adi ingkang kasebat takwa. Lan sandangan takwa yaiku kang paling becik." ٌﺮ ْـﻴَﺧ َﻚِﻟَذ ىَﻮْﻘﱠـﺘﻟا ُسﺎَﺒِﻟَو
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 114 (QS. Al-A'raf: 26). Watak takwa nglangkungi kaendahanipun ras utawi suka bangsa Para sedherek, ing nagari kita wonten adat kabiasaan ingkang mangaji-aji dhateng tiyang ingkang pakulitanipun putih resik. Tiyang ingkang medal pakulitan cemeng kathah ingkang dipun kiwakaken. Kathah para ibu-ibu ingkang babaran nalika sumerep putranipun lahir akulit cemeng lajeng njomblak kaget, sarwi nguwuh, "Lho, kok ireng!" Bab menika lajeng nuwuhaken sikap rasis ingkang sanget dipun awisi ing bebrayan donya. Suku bangsa ingkang akulit cemeng lajeng asring dipun angge olok-olok lan panacad. Bab menika sejatosipun ugi sampun kaanggep laku ingkang boten sae dening pasrawungan internasional, nanging tetela tumrap bangsa kita taksih kathah ingkang nindakaken. Mila boten aneh menawi produk kosmetik ingkang kagem mutihaken wajah laris dipun borong dening kaum hawa. Tumrap tiyang muslim laku utawi sikap ingkang kados mekaten menika kedah kita singkiri. Sebab Allah sampun dhawuh bilih sedaya ras manungsa menika kacipta minangka pepak-pepaking donya, supados manungsa saged srawung kanthi sae ing antawisipun. Allah dhwuh: َﻞِﺋﺎَﺒَـﻗَو ًﺎﺑﻮُﻌُﺷ ْﻢُﻛﺎَﻨْﻠَﻌَﺟَو ﻰَﺜﻧُأَو ٍﺮَﻛَذ ﻦﱢﻣ ﻢُﻛﺎَﻨْﻘَﻠَﺧ ﺎﱠﻧِإ ُسﺎﱠﻨﻟا ﺎَﻬﱡـﻳَأ ﺎَﻳ اﻮُﻓَرﺎَﻌَـﺘِﻟ "He para manungsa, satemene Ingsun nitahake sira saka sawijining wong lanang lan sawijining wong wadon lan ndadekake sira maneka bangsa lan maneka suku supaya sira padha sesrawungan." (QS Al Hujurat: 13). Dene prekawis bentening rupa saha warnaning pakulitan, sedaya menika boten kaanggep dados pepalang anggen kita srawung. Wit Allah sampun njamin bilih tiyang ingkang paling mulya saking gegolonganing tiyang kalawau inggih menika ingkang paling ageng takwanipun. ٌﲑِﺒَﺧ ٌﻢﻴِﻠَﻋ َﻪﱠﻠﻟا ﱠن ِإ ْﻢُﻛﺎَﻘْـﺗَأ ِﻪﱠﻠﻟا َﺪﻨِﻋ ْﻢُﻜَﻣَﺮْﻛَأ ﱠنِإ
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 115 "Lan satemene wong kang paling mulya ing antarane sira mungguhing Allah yakuwi kang paling takwa." (QS Al Hujurat: 13). Kangjeng Nabi ugi sampun dhawuh ing satunggaling riwayat saking Abu Dzar RA: ىَﻮْﻘَـﺘِﺑ ُﻪَﻠُﻀْﻔَـﺗ ْنَأ ﱠﻻِإ َدَﻮْﺳَأ َﻻَو َﺮَْﲪَأ ْﻦِﻣ ٍْﲑ َِﲞ َﺲْﻴَﻟ َﻚﱠﻧِﺈَﻓ ْﺮُﻈْﻧا "Delengen, sira ora luwih becik saka wong-wong kang akulit abang utawa akulit ireng nganti sira padha luwih unggul saka wong-wong iku kanthi takwa." (HR. Ahmad). Takwa minangka pangiket amal sangunipun dhateng akhirat Para sedherek, ingkang pungkasan inggih namung watak takwa menika ingkang badhe njamin mulyaning panggesarang kita wonten ing alam akhirat samangke. Kita sampun mangertos bilih tumuju dhateng alam akhirat inggih betah sangu, sanguniun arupi amalan-amalan kasaenan. Nanging sedaya amal kasaenan ingkang katindakaken manungsa badhe gabug bilih boten dipun landesi kanthi takwa. Sautama-utamaning sangu ingkang kajamin lulus ngantos alam akhirat inggih namung amalan ingkang kalambaran takwa. Allah dhawuh: ﺎَﻳ ِنﻮُﻘﱠـﺗاَو ىَﻮْﻘﱠـﺘﻟا ِداﱠﺰﻟا َﺮْـﻴَﺧ ﱠنِﺈَﻓ ْاوُدﱠوَﺰَـﺗَو ُﻪّﻠﻟا ُﻪْﻤَﻠْﻌَـﻳ ٍْﲑَﺧ ْﻦِﻣ ْاﻮُﻠَﻌْﻔَـﺗ ﺎَﻣَو ِبﺎَﺒْﻟَﻷا ِﱄْوُأ "Lan apa sira tindakake arupa kabecikan, yekti Allah mangerteni. Padha sangua, lan satemene sabecik-becike sangu yakuwi takwa lan padha takwaa marang Ingsun he wong-wong kang padha duwe akal." (QS Al Baqarah: 197). Para sedherek, sampun katur landhesanipun sifat takwa dados sifat ingkang ndadosaken manungsa manggih kamulyan ing donya lan akhirat. Cekap semanten atur kawula ing kasempatan menika. Benjang kasambet malih kanthi atur bab amalan-amalan ingkang kedah dados pakulinan ing gesang kita. Wonten atur ingkang sisip saha kirang ing subasita, kawula tansah nyuwun pangaksama. Wabillahi taufiq wal hidayah.
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 116 Panutup Sampun paripurna reroncening piwulang agami ingkang kamot ing serat prasaja menika. Kawula ingkang cubluk lan kumalancang medhar piwulang agami tansah ngrumaosi bilih ingkang katur menika kathah ingkang sisip sarta kirang sampurna. Mila kawula sanget angajeng-ajeng panyaruwe, kritik lan pamrayogi saking para pamaos sedaya. Wasana cekap semanten atur kawula. Wonten kirang panujuning manah, kawula tansah nyuwun agunging pangaksama. Nuwun. . ُﻪُﺗﺎَﻛاَﺮَـﺑَو ِﷲا ُﺔَْﲪَرَو ْﻢُﻜْﻴَﻠَﻋ ُمَﻼﱠﺴﻟا َو Paripurna denira manitra, nujwari Nghad Legi, 17 Pasa, Taun Wawu, 1953 AJ, windu Sangara. Sinengkalan warsa: Tri Marga Gatra Sawiji). Ki Undagyasa
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 117 Lampiran 1: Transliterasi Arab ke Latin Untuk kata-kata Arab yang ditulis dalam huruf latin dan diindonesiakan, Indonesia tulisan Disempurnakan. Untuk kata-kata yang belum diindonesiakan bila ditulis dalam huruf latin mempergunakan transliterasi sebagai berikut: ini memakai Pedoman Umum Ejaan Bahasa ا = a, i, u ب = b ر = r ز = z غ = gh ف = f ت = t س =s ق = q ث = ts ش = sy ك = k ج = j ص = sh ل = l ح = h ض = dl م = m خ = kh ط = th ن = n د = d ظ = dh ؤ = w ذ = dz ع = ' ه = h ي = y
Wulang Agami Basa Jawi 2 Ngleluri Piwulang Luhur, kaca 118 Lampiran 2: Transliterasi Jawa ke Latin Transliterasi kata-kata Jawa yang ditulis dalam hurf latin adalah sebagai berikut. = Ha = Na = Ca = Ra = Ka = Da = Ta = Sa = Wa = La = Pa = Dha = Ja = Ya = Nya = Ma = Ga = Ba = Tha = Nga