Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk MODHEL PASINAON LANGSUNG KANTHI MEDIA VIDEO KANGGO NGUNDHAKAKE KAWASISAN MACA ENDAH GEGURITAN SISWA KELAS VII A SMPN 2 KERTOSONO KABUPATEN NGANJUK Indyah Herminiati, Latif Nur Hasan, S.Pd., M.Pd Pendidikan Bahasa dan Sastra Daerah (Jawa) Fakultas Bahasa dan Seni Universitas Negeri Surabaya Abstrak Pasianon maca endah sastra mligine geguritan angel ditampa dening siswa. Angele nampa pasinaon kasebut, jalaran sajrone geguritan nggunakake basa kang endah. Saliyane endah, geguritan nengenake rasa pangrasa kang luwih premati. Kahanan dialami dening siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk. Siswa ing kelas kasebut, kawentar paling rame lan angel diajak tenanan anggone sinau. Mula saka iku, kudu nggunakake modhel pasinaon sing trep supaya bisa narik kawigatene siswa kasebut. Salah sijine cara kanggo ngatasi siswa kasebut, panliti nggunakake pasinaon langsung kanthi media video. Anggone nyetel video bisa narik kawigatene siswa nyemak pasinaon maca endah geguritan. Adhedhasar lelandhesaning panliten, underaning panliten iki ana 2, yaiku (1) Kepriye aktivitas siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video? (2) Kepriye aktivitas guru nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video? (3) Kepriye undhak-undhakane kawasisasn maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video? Tujuan sing pengin digayuh ing panliten yaiku (1) Kanggo mangerteni aktivitas siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. (2) Kanggo mangerteni aktivitas guru nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. (3) Kanggo mangerteni undhak- undhakane kawasisasn maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. Tintingan kapustakan ngandharake tintingan panliten kang saemper lan teori sarta konsep kang gegayutan karo underaning panliten yaiku maca endah, geguritan, modhel pasinaon langsung lan media video. Panliten iki nggunakake rancangan panliten tindakan kelas sing kasusun rong siklus lan saben siklus ana sakpertemuan. Subjek panliten yaiku guru lan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk kang cacahe ana 32 siswa. Teknik pangumpulan dhata nggunakake teknik asil tes lan observasi. Teknik analisis dhata nggunakake dheskriptif lan persentase. Asil panliten nudhuhake ana undhak-undhakan kagiatan siswa. Ing siklus 1, ana 7 saka 12 kagiatan sing tuntas mundhak dadi 12 kegiatan sing tuntas siklus 2. Kagiatan guru uga ana undhak-undhakan. Saka 72% ing siklus 1 mundhak dadi 78% ing siklus 2. Undhak-undhakan kasebut, njalari undhak-undhakan asil pasinaon siswa yaiku 72% dadi 78%. Dudutane, modhel pasinaon langsung kanthi media video bisa ngundhakake kawasisan maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk. Tembung Wigati: Maca Endah, Geguritan, Modhel Pasinaon Langsung, Media Video PURWAKA 1.1 Landhesane Panliten Pasinaon basa Jawa ing siswa SMP dirasa kurang nduweni greget lan kurang bisa narik kawigaten siswa. Dadi anggone nampa pasinaon basa Jawa dirasa angel tumrap siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk. Siswa nalika pasinaon maca endah geguritan, anggone maca mung saderma dimaca kanthi datar lan ora ana rasa pangrasane. Saliyane iku, siswa uga rumangsa aras-arasen nampa materi maca geguritan sing dirasa ngabot-aboti. Kahanan kaya mangkono ndadekake asile pasinoan maca endah geguritan oleh biji elek. Maca geguritan iku beda karo maca koran utawa wacan liyane. Anggone maca ora lempeng, nanging mbutuhake rasa pangrasa kang cundhuk karo isine geguritan. Jalarane, maca geguritan kalebu maca endah. Miturut Prastit i (2006: 30) maca endah yaiku upaya nguripake lan kanggo nyambungake sawijining wacan sing nduweni rasa sastra kanthi nengenake kaendahan sajrone medharake. Dene geguritan miturut Hutomo (1975: 50) yaiku salah sawijine karya sastra sing bisa nuwuhake rasa pitakonan jalaran geguritan nduweni sifat, struktur lan diandharake kanthi basa kang endah. Dadi maca endah geguritan yaiku kagiatan maca sing nggunakake rasa pangrasa kanthi medharake kaendahan, sifat, lan struktur sajrone geguritan. Mula saka kuwi, guru kudu bisa maca kahanan siswane nalika ngajarake materi maca endah geguritan. Guru minangka ujung tombak pandhidhikan kudu nduweni ide kanggo ngatasi perkara kasebut. Guru diajab bisa menehi variasi ing sajrone pasinaone. Variasi anggone pasinaon ana wolung katrampilan dhasar mulang. Katrampilan kasebut, yaiku takon, weneh penguatan, nindakake variasi, nerangake, mbukak lan nutup pasinaon, mimpin dhiskusi, ngelola kelas, lan mulang klompok cilik. Katrampilan kasebut, kudu dikuwasani dening guru, supaya pasinaon bisa maksimal. Sajrone kagiyatan pasinaon, teges variasi kasebut ngarah ing 1 1
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk solah guru kang disengaja utawa kang spontan kanggo sajrone kagiyatan nuwuhake kawigatene pasinaon. siswa Modhel pasinaon miturut panemune Sumardjo (1995:30) yen kagiatan maca endah kudune bisa langsung ngadhepake siswa karo karya sastra kang dimaca endah. Kagiatan maca endah yaiku paham, ngajeni, weneh pambiji, lan nyenengi. Dadi sajrone pasinaon sastra, peserta didik kudu diadhepake langsung supaya bisa paham, bisa ngajeni, bisa weneh pambiji, lan bisa seneng marang karya sastra. (2) Kanggo mangerteni nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. aktivitas guru (3) Kanggo undhak-undhakane kawasisasn maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. mangerteni Paedahe Panliten Kanggo nggunakake modhel pasinaon langsung guru kudu nduweni katrampilan maca endah geguritan lan nggunakake media video. Media video yaiku salah sawijining informasi sing digandrungi siswa. Jalaran ing video bisa menehi tuladha kanthi padha ing kanyatan. Mula saka iku, panliten sing arep ditindakake diwenehi irah-irahan "Modhel Pasinaon Langsung kanthi Media Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk." Underane Panliten Panliten iki dikarepake bisa weneh paedah tumrap panliti, guru basa Jawa, lan siswa. Paedah kasebut ing antarane, yaiku: (1) Paedah kanggo panliti, bisa oleh pengalaman ngenani panliten ing babagan pendhidhikan pasinaon kasustran geguritan kanthi modhel pasinaon langsung. (2) Paedah kanggo guru basa Jawa, bisa dinggo bahan tetimbangan kanggo milih metodhe lan media pasinaon kang apik lan diremeni siswa. Adhedhasar lelandhesan panliten ing ndhuwur, kang dadi underane panliten, yaiku: (1) Kepriye aktivitas siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video? (2) Kepriye aktivitas guru nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video? (3) Kepriye undhak-undhakane kawasisasn maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video? Hipotesis Tindakan Hipotesis tindakan yaiku modhel pasinaon langsung kanthi media video bisa ngundhakake kawasisan maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk. Saka hipotesis tindakan kasebut, kang ditindakake guru lan siswa sajrone pasinaon, yaiku guru nyetel video pamacan geguritan, siswa nyemak pamacan kasebut kanggo ngamati aspek pambiji nalika maca endah geguritan, sawise siswa gladhen sadurunge praktik maca endah, guru mbimbing lan aweh pambiyantu marang siswa sing kangelan lan bingung anggone maca endah geguritan, pungkasan siswa praktik maca endah geguritan ing ngarep kelas. siswa mangerteni banjur (3) Paedah kanggo siswa, bisa weneh pengalaman anyar sajrone maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. Teges Operasional Supaya ora kliru anggone negesi saben tetembungan ing panliten iki, mula ing ngisor iki kaandharake wewatesane tetembungan sajrone panliten iki. (1) Maca endah yaiku upaya nguripake lan kanggo nyambungake sawijining wacan sing nduweni rasa sastra kanthi nengenake kaendahan sajrone medharake (Prastiti, 2006: 30) (2) Geguritan yaiku ngandharake, manawa geguritan minangka karya sastra kanthi nggunakake basa kang dipadhetake, disingkat, lan diwenehi irama kanthi swara kang padu lan pamilihing tembung- tembung kias (imajinatif). Waluyo (2005:1) (3) Modhel Pasinaon Langsung, yaiku modhel pasinaon langsung minangka modhel pasinaon kang munjer ing guru lan luwih ngutamakake strategi pasinaon efektif guna njembarake informasi materi ajar (Rosdiani, 2012: 6) (4) Media Video yaiku media video uga bisa menehi informasi/ kawruh, nyinaoni, ngrayu lan aweh hiburan (Marisa, 2011:4) TINTINGAN KAPUSTAKAN Maca Endah Tujuan Panliten Adhedhasar underane panliten ing ndhuwur, banjur bisa dingerteni tujuwane panliten, kaya ing ngisor iki. (1) Kanggo mangerteni aktivitas siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk nalika nindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. Maca endah yaiku jinis maca sing nengenake pamedhar kaendahan tumrap karya sastra (Suyatmi, 1992:50). Miturut Prastiti (2006:30) maca endah yaiku upaya nguripake lan kanggo nyambungake sawijining wacan sing nduweni rasa sastra kanthi nengenake kaendahan sajrone medharake (Prastiti, 2006: 30). Dadi maca endah ana gegayutan karo katrampilan maca karya sastra. Nanging anggone maca luwih nenganake rasa pangrasa supaya nuwuhake rasa endah. Maca karya sastra beda karo maca koran utawa wacan. Maca karya sastra nduweni teknik supaya 2
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk anggone maca katon endah lan nengsemake pamirenge. Bab kasebut, disengkuyung dening Akhadiyah (2003:30) sing ngandharake maca endah sejatine yaiku maca teknik. Nanging bahan pamacane karya sastra. Dadi siswa anggone maca karya sastra kudu nduweni rasa pangrasa. Ora beda adoh karo panemune Heriyanto (2011:14) kaendahan maca bakal ditemokake nalika pamaca bisa ngudalake maneh isine pangripta ing karya sastra utamane geguritan. Pamaca bisa nggunakake nada, jeda, wirama, ekspresi lan solah bawa sing ana sajroning geguritan kasebut. Supaya bisa nindakake maca endah, ana runtute kagiatan sing kudu dilakoni, kaya andharan ing ngisor iki: (1) Wiwitane siswa diwenehi tugas maca geguritan sajrone ati. Siswa kudu bisa ngrasakake isine geguritan. (2) Menehi pitakonan marang siswa ngenani isine geguritan kanggo menehi gambaran apa sing kudu ditindakake dening siswa. ngandharake, manawa unsur kang mujudake geguritan yaiku swara, tembung, lirik utawa baris, pada lan tipografi. Saliyane iku unsur kang didhelikake ing wewangunan diwenehi tetembungan lapis teges. Piranti kang digunakake kanggo ngandharake diksi yaiku basa. setruktur kasebut bisa (2005:1) ngandharake, manawa geguritan minangka karya sastra kanthi nggunakake basa kang dipadhetake, disingkat, lan diwenehi irama kanthi swara kang padu lan pamilihing tembung- tembung kias (imajinatif). Waluyo Saka para panemu ing dhuwur bisa didudut manawa geguritan yaiku reroncening tembung-tembung kang endah lan kasusun saka wewangun struktur tartamtu kang bisa nuwuhake efek marang pamaose. Mula manawa ing sajrone geguritan akeh maneka warna swara, tembung, lan cara panulisan iku minangka asil kreatifitas lan pangrasane pangripta. (3) Bebarengan medharake bab sing angel sajrone Modhel Pasinaon Langsung (Direct instruction) geguritan. (4) Guru menehi tuladha maca endah geguritan, banjur siswa menehi tetenger perangan-perangan sing wigati. Modhel pasinaon langsung minangka modhel pasinaon kang munjer ing guru lan luwih nengenake strategi pasinaon efektif guna njembarake informasi materi ajar. (5) Siswa diwenehi kalonggaran kanggo nudhuhake (Kartika, kawasisane maca endah geguritan. 2004:122) Jinise Pasinaon Langsung Miturut Rosdiani (2012: 6). Pasinaon langsung Geguritan Geguritan yaiku puisi Jawa gagrag anyar sing ora kaiket guru gatra, guru wilangan lan guru lagu, nanging isih ngugemi anane rasa kaendahan ateges annaning sastra swara kalamangsa isih dipersudi supaya kepenak diwaca lan disurasane. Kanthi etimologi, istilah puisi asale saka basa Yunani poeima "membuat" utawa poesis "pembuatan", lan sajroning basa Inggris diarani poem utawa poetry. Geguritan ditegesi "membuat" lan "pembuatan" amarga liwat geguritan manungsa wis nyiptakake donya dhewe, kang kaajab nduweni pakon tartamtu, kang utawa gambaran swasana-swasana awujud fisik utawa batin (Aminudin. 2011:134). runtuting lan runtuting diperang dadi petang jinis, ing antarane, yaiku (1) Ceramah, minangka sawijining cara weneh informasi kanthi lisan saka sawijining sumber marang saperangan pamireng. (2) Praktik lan Latihan, minangka sawijining teknik kanggo ngrewangi siswa supaya bisa ngetung kanthi cepet. (3) Ekspositori, minangka sawijining cara aweh informasi kang memper karo ceramah, mung frekwensi pamicara/ guru luwih sithik. (4) Demonstrasi, minangka sawijining cara aweh informasi kang mirip kanthi ceramah lan ekspositori, mung wae frekwensi pamicara/ guru nglibatake siswa. Puisi ing sastra Jawa gagrag anyar diarani kanthi sesebutan geguritan. Puisi Jawa modern utawa geguritan titikane, yaiku luwih mardika utawa bebes yaiku tanpa kaiket paugeran-paugeran tartamtu kang wis gumathok kaya ing puisi Jawa klasik. Sajroning sastra Jawa modern pancen ora selaras maneh kalawan genre-genre sastra Jawa klasik. Ora mung genre puisi wae, nanging sakabehane, miturut andharane (Rass, 1985:9) sastra Jawa modren pancen nduweni genre- genre kang padha utawa saemper kalawan genre-genre sastra barat, kaya dene crita cerkak, crita sambung, puisi utawa guritan, lan novel. Saka patang jinis modhel pasinaon langsung ing andharan kasebut, sing dipilih kanggo nindakake panliten iki yaiku demonstrasi. Adhedhasar pratelan ing ndhuwur, kanthi demosntrasi saliyane siswa bisa entuk langsung saka guru, siswa uga nduweni kalodhangan kanggo mraktekake apa kang dadi pemahamane, dirembug bareng lan bisa ngerti kurange ana ing ngendi. Kanthi cara iki diajab siswa bisa blajar kanthi luwih cepet sajrone nindakake maca endah geguritan. Anggone praktek nggunakake media video. informasi Langkah - Langkah Pasinaon Langsung (2005:7) ngandharake, geguritan yaiku ekspresi pikiran kang nuwuhake rasa pangrasa kang ngrangsang imajinasi-ne panca ndriya kanthi trap- trapan kang adhedhasar rasa. Kabeh iku awujud interpretasi samubarang kang wigati panyawang manungsa kang diowahi kanthi wujud kang endah. Penemu liya kaya dene Aminuddin (2011:136) Pradopo lan awujud runtuti kagiatan sing kudu dilakoni dening guru. Runtuting kagiatan kasebut, kaya sing diandharake ing ngisor iki: (1) Ngandharake tujuan (2) Nyiapake peserta didik (3) Mrakteake kawruh lan katrampilan (4) Mbimbing pelatihan Sajrone pasinaon langsung ana 3
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk (5) Ngecek pemahaman lan menehake umpan balik (6) Weneh kesempatan kanggo latiyan lanjutan (Rosdiani, 2012: 93) langsung diwiwiti, guru ngandharake tujuwan pasinaon marang siswa. Siswa kudu mangerteni, apa sing arep ditindakake ing pasinaon kasebut, uga mangerteni tujuan sing kudu digayuh. Anggone ngandharake tujuan pasinon kasebut, guru kanthi bebarengan nata konsep materi sing bakal disinaoni. Dadi siswa bisa nyiapake dhiri nampa pasinoan kanthi model pasinaon langsung. Banjur, guru mraktekake sawijining materi supaya bisa dituladhani siswane. Siswa nalika nyemak uga nyathethet bab wigati sajrone materi supaya anggone nindakake tugas bisa luwih gampang. Kanggo mangerteni paham orane siswa nampa pasinaon, guru aweh bimbingan lan umpan balik marang siswa. Tujuane supaya siswa bisa sinau dhewe lan nindakake tugas cundhuk karo arahan guru. Runtuting kagiatan pasinaon Titikan Pasinaon Langsung langsung ana saperangan titikan sing kudu dimangerteni dening guru. Titikan kasebut, miturut andharan Rosdiani (2012: 10), yaiku: (1) Proses pasinaon didominasi dening guru. (2) Swasana kelas ditemtokake dening guru minangka Sajrone modhel pasinaon Media Video Media asale basa Latin yaiku medium, tegese perantara utawa lumantar. Miturut Gagne (sajrone Susilana lan Riyana, 2011:6) media yaiku sawernane jinis komponen lingkungan siswa sing oleh nuwuhake kekarepan siswa kanggo sinau. Briggs (sajrone Susilana lan Riyana, 2011:6) ngandharake yen media minangka alat kanggo menehi kekarepan siswa supaya nindakake proses pasinaon. Adhedhasar panemu kasebut, bisa dijupuk dudutan yen media yaiku sawijine alat sing bisa digunakake kanggo nuwuhake kekarepan siswa sinau. ing Media video minangka media sing bisa digunakake kanggo ngewangi siswa nggayuh sawetara aspek saka tujuan pasinaon. Media video uga bisa menehi informasi/ kawruh, nyinaoni, ngrayu lan aweh hiburan (Marisa, 2011:4) Kaluwihane media video miturut Heinich sajrone Merisa (2011: 57) 1) minangka sarana pasinaon kang narik kawigaten, 2) menehi weruh gerakan, 3) medharake sawijine bab sing ora bisa diwedharake, 4) nayangake kadadeyan sing wis lumaku kanthi trep lan pas, 5) nudhuhake gambar nyata, 6) nudhuhake werna lan swara, 7) nggugah emosi pamiarsa. Kakurangane media video yaiku 1) mung winates ing samateri ora bisa ngrembaka kanthi amba, 2) regane larang, 3) mbutuhake alat sing akeh kayata LCD, Laptop, lan Layar. perancang kahanan (3) Luwih nengenake dibandhingake proses pasinaon. (4) Materi ajar sumbere saka guru. jembare materi ajar METODHE PANLITEN Ancangan Panliten Tujuan Pasinaon Langsung langsung dikembangake supaya materi ajar luwih efisien adhedhasar wektu ing periodhe tartamtu. Kanthi modhel iki cakupan materi ajar kang diandharake luwih amba dibandhingake karo modhel-modhel pasinaon kang liyane (Rosdiani, 2012: 7). Modhel pasinaon Kaluwihane Modhel Pasinaon Langsung sawijining modhel pasinaon, modhel pasinaon langsung uga nduweni saperangan kaluwihan (Rosdiani,2012: 154-155), ing anatarane yaiku: (1) kanthi modhel pasinaon Minangka (Direct Intrucsion), Guru ngendhalekake isi materi lan urutan informasi kang ketrima dening siswa asengga bisa tetep fokus ngenani apa kang kudu digayuh dening siswa. langsung (2) minangka cara kang paling efektif kanggo mulangake konsep lan katrampilan-katrampilan kang eksplisit (jelas) marang siswa, senajan ta nduweni prestasi kang asor. (3) modhel iki dinggo kanggo mbangun modhel pasinaon sajrone bidang studi tartamtu. Guru bisa nuduhake sawijining perkara lan informasi. (4) Modhel Pasinaon (Direct Instruction) mentingake kagiyatan mirengake (ceramah) lan kagiyatan pengamatan (demonstrasi). Jinis panliten sing digunakake yaiku panliten deskriptif kualitatif kanthi ancangan panliten tindakan kelas. Miturut Arikunto (2010: 3) penelitian tindakan kelas minangka sawijine pangamatan tumrap kagiatan pasinaon arupa tindakan sing disengaja dituwuhake lan dumadi sajrone kelas kanthi bebarengan. Pamilihan jinise panliten adhedhasar perkara sing dijupuk dening panliti yaiku ngenani perkara-perkara sing dumadi ing kelas. Panlitian tindakan kelas digunakake kanggo ndandani perkara nyata lan praktis kanggo ningkatake mutu pasinaon ing kelas sing dialami langsung sajrone sesrawungan antarane guru lan siswa. Prosedhur Panliten Ancangan Piwulangan Tindakan kelas iki kanthi migunakake prinsip dasar kang umum utawa lumrah. Proses iki yaiku proses siklus utawa daur ulang, kang diwiwiti saka tahap perencanaan, tahap pelaksanaan/ tindakan, tahap observasi/ evaluasi lan tahap refleksi. Panliten iki direncanakake siklus katindakake miturut pangrembakane kang pengin digayuh dening panliti. Pangrembakan kasebut, kaya dene karatam ing sakjrone faktor kang ditliti. rong siklus. Saben sak (5) Siswa ngerteni tujuwan-tujuwan pasinaon. 4
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk Kertosono. Ing kegiatan iki panliten lan rekan sejawat ndeleng lan dokumentasikake kabeh indikator, proses lan asile owah-owahan kang dialami nalika proses pasinaon iku. lembar iki observasi katindakake liwat pengamatan iki bisa dipikolehi data bab pelaksanaane kagiatan, owah-owahan kedadeyan sing ana sambung rapete panindakake pasinaon maca endah geguritan migunakake modhel pasinaon langsung kanti media video. Pengamatan katindakake ngganggo sing wis kasusun. Pengamatan lan II, saengga ing siklus 1 alangan-alangan, lan (Arikunto, 2010:132) Observasi Siswa Sak siklus katindakake sak pertemuan rong jam pelajaran. Dadi yen nggunakake rong siklus ateges ana rong pertemuan utawa patang jam pelajaran. Sadurunge ngenekake panliten, panliti nindakake proses observasi ing siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono. Tujuwan nglakoni kasebut, kanggo meruhi prakara apa kang dadi angele siswa sajrone pasinaon supaya weruh lan ngerti. Observasi siswa ditindakake guru karo rekan sejawat sing asile dirata-rata. Babagan kasebut, nduweni tujuwan amrih asil observasi bisa luwih akurat. Saliyane iku, panliti uga bisa diewangi anggone ngawasi polah tingkahe bocah saben nglakoni kagiatan. Format kasebut, kaya andharan iki: Format Aktivitas Siswa Pranyata kahanan siswa kasebut, angel lumaku kanthi cara pasinaon kovensional utawa metodhe ceramah. Mula saka iku, guru nyiapake panliten tindakan kelas sing cundhuk karo pasinaon maca endah geguritan yaiku nggawe langkah-langkah kaya ing ngisor: (1) Nyusun RPP (2) Nyiapake alat lan bahan kang dibutuhake ing RPP (kaya obyek kang dituju) (3) Nyusun alat evaluasi (4) Nyusun lembar pengamatan siswa lan guru ngenani bab pasinaon maca endah geguritan. Nindakake Piwulangan Ing babagan iki ana werna-warni tahapan kang ditindakake dening panliten : Pambuka Guru ngucapake salam lan ngabsen Guru menehi apersepsi ngenani geguritan Guru ngandharake tujuan pasianon Kagiatan Inti Guru menehi tuladha teks geguritan Siswa ngamati contoh teks geguritan lan nggoleki pangertene lan unsure-unsur geguritan. Guru nyetel video pamacan geguritan. Siswa ngamati video pamacan geguritan nganalisis isi sarta cara maca geguritan sing apik. Siswa praktik maca geguritan kaya ing tuladha video. Panutup Guru nindakake refleksi Salam Observasi Tahapan observasi iki katindakake panliten bebarengan karo rekan sejawat. Rekan sejawat ing panliten iki yaiku Bu Surami, S.Pd minangka pangampu pelajaran Basa Jawa ing kelas VIII SMPN 2 lan Observasi Guru Observasi guru ditindakake dening rekan sejawat. Tujuwane kanggo mangerti kegiyatan guru sajrone pasinaon kasebut. Dadi observasi guru kasebut, bisa digunakake kanggo mangerti apa wae kakurangan guru/ panliti sajrone panliten iki. Format Aktivitas Guru/ Panliti No Kagiatan Guru Asil Pambiji Api k (2) Apik Bang et (3) Kura ng (1) Sko r 1 2 Pambuka Pasinaon Guru ngucapake salam Guru nindakake apersepsi Guru ngandharake kompetensi Inti Pasinaon Materi: Guru ngandharake 5
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk 3 materi Guru aweh pitakonan/ umpan balik Guru nggunakake media Menehi Tugas: Guru ngandharake tugas kanthi cetha Guru dadi fasilitator Guru mbimbing siswa Guru ngrespon aktivitas siswa Panutup Pasinaon Nindakake refleksi Ngucapake salam Kertosono Kabupaten Nganjuk. Siswa kelas VII A cacahe bocah ana 32 siswa, lanange 12, dene wadone 20. Pamilihan kelas VII A minangka subjek panliten jalaran siswa-siswa ing kelas kasebut kalebu sing biji UN SMP paling sithik saangkatane. Saliyane iku, siswa-siswa kasebut kalebu paling rame, angel diatur lan angel dijak nyemak pasinaon kanthi cara konvensional. Wektu Panliten Paniten iki mbutuhake wektu patang wulan yaiku wiwit wulan Agustus nganti wulan Nopember 2015. Kagiatan panliten karinci ing ngisor iki yaiku: (1). Persiapan survei wiwitan (2). Persiapan instrumen lan alat (3). Pangumpulan data. (4). Analisis data lan (5). Panyusunan Laporan. Rincian Wektu lan Jinis Kagiatan Panliten Jumlah Refleksi ing pungkasan saben sak siklus. Panliten lan rekan sejawat, nglakoni refleksi liwat analisis asil pasinaon kanggo ngrembug masalah kang dipikolehi saka kegiyatan. Saengga saka asil observasi kasebut, guru bisa ngandhakake refleksi saka dheleng data observasi. Babagan kasebut, isa diarani ngundhakake kawasisan siswa micara basa krama alus. Asil refleksi kasebut, bisa digunakake kanggo nerusake siklus perlu. Refleksi sakbanjure menawa ditindakake nganti siklus pungkasan panliten iki katindakake kaya tahapan siklus 1. Refleksi iki katindakake refleksi ditindakake bisa dianggep Subjek Panliten Kanggo ngonceki prekara, ana telung faktor kang arep dionceki ana ing panliten iki : (a) Faktor siswa. Saka faktor siswa panliten goleki kanggo ngundhakake kewasisan apreasiasi guritan. Saka iki panliten bisa ngamati kepriye aktivitas siswa sasuwene proses pasinaon lumaku. (b) Faktor perangkat kanggo mulang. Saka faktor perangkat mulang panliti nggoleki apa isi modhel pasinaon langsung kanthi media video kang digunakake wis efektif kanggo ngundhakake kuwalitas pasinaon siswa. (c) Faktor panliti. Panliten nggoleki bab aktivitase panliten dhewe ing sakjrone nggunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video kanggo ngundhakake kawasisane siswa maca endah guritan. Tata Cara Pangumpulan Dhata Teknik pangumpulan dhata kang ditindakake ing panliten iki yaiku: Tes Panliten nggunakake alat ngumpulake data utawa sejenis instrumen wujud tes. Miturut Arikunto (2010:193), istilah tes yaiku daftar pitakonan utawa latihan kang digunakake kanggo ngukur katrampilan, intelegensi, kawasisan utawa bakat kang diduweni pawongan utawa klompok. Kanggo nggarap tes iki gumantung saka pituduh kang diwenehi. Mula saka iku, tes bisa digunakake minangka alat kanggo ngukur katrampilan, intelegensi, lan bakat kang diduweni individu utawa klompok. Tes kanggo ngukur prestasi siswa diperang dadi 2 yaiku tes gaweyane guru lan tes standar (standardized test). Tes kang digawe dening guru yaiku tes kang durung diuji cobakake, saengga titikan lan kaluwihane durung diweruhi. Dene tes standar yaiku tes kang wis ngalami uji coba lan revisi, saengga tingkat validitase diakoni (Arikunto, 2010:266). Saka andharan kasebut, yen dicundhukake karo Kompentensi Dasar: Mengungkapkan isi geguritan dengan cara membaca ekspresif diasilake data maca geguritan. Papan Panggonan Papan panliten yaiku siswa kelas VII A ing SMPN 2 Kertosono kang alamat ing Jalan Langsep 24 Wujud ukara kang unine "Wacanen Geguritan kang kasebut kanthi lafal, intonasi lan ekspresi sing trep lan apik!". Asil siswa kasebut, dibiji dening guru 6
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk nganggo blangko penilaian. Kaya andharan ing ngisor iki: (nggunakake jasa kolaborator) kanggo mbandingake lan ngamati aktifitas siswa. Format Asil Siswa Maca Geguritan Katunta san No. Rincian Tugas Kerja Skor Maksimum Skor Siswa 1. 2. 3. Lafal Intonasi Ekspresi Total 0-30 0-30 0-40 100 Observasi Observasi yaiku sawijining cara kanggo nindakake evaluasi kanthi cara ngamati/ ndeleng lan nyathet kanthi runtut, lan rasional ngenani logis kedadean sing ditliti. Observasi yaiku kagiatan munjerake kanthi kawigaten marang nggunakake kabeh alat indera (Arikunto, 2010:133). subjek Observasi kudu ditindakake nalika prosen luwih dhisik sing arep supaya pasinaon nemtokake aspek-aspek diobservasi, nggampangake sajrone observasi (Sudjana, 1991:85) lumaku. Observer kudu solah bawa banjur digawe pathokan Sajrone panliten iki, observasi digunakake kanggo ngamati lan nyathet aktivitas siswa lan guru sajrone nggunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video kanggo ngundhakake siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono. Observasi sing digunakake sajrone panliten yaiku teknik observasi pasrtisipasif, yaiku ngamati kudu njebur utawa melu ing sajrone kagiatan dening individu utawa kelompok sing diamati (Sudjana, 2009:85). Kanthi teknik observasi iki, observer bisa luwih ngayati, ngrasakake lan ngalami dhewe, kaya apa individu sing diamati. Kanthi mangkono, asil pengamatan bakal luwih mumpuni lan objektif jalaran bisa dilapurake apa anane. Observasi iki dilakoni dening Bu Surami, S.Pd., kanca raket sing padha-padha mulang basa Jawa ing SMP Negeri 2 Nganjuk. Sakdurunge penilaian ditindakake, panliten lan kolaborator nganakake rembugan kanggo aspek penilaian lan standar angka pambiji. Biji prestasi siswa ditemtokake kanthi cara digunggum lan dijupuk rata- rata data biji panliten lan kolaborator. (a) Teknik Dheskripsi Analisis dhata deskripsi katindakake kanggo nganalisis asil pambiji siswa nalika pasinaon. Ing dhata asil panliten awujud angka, banjur diandharake ing ukara crita. Tujuwane kasebut, amrih pamaca bisa mangerteni maksud tabel asil pambiji nalika pasinaon. (b) Teknik Persentase Teknik kanggo mangerteni cacahe persentase siswa sing tuntas ing saben siklus. persentase digunakake RUMUS : Saliyane nggunakake rumus kasebut, panliten iki uga nggunakake rumus liya kanggo mangerteni kakurangan saben siklus. Asile panliten yen ora nggayuh presentase sing ditemtokake ing panliten ateges ana kakurangan sing kudu didandani sajroning panliten. Ora mung iku, asil pambiji kagiatan guru utawa panliti uga migunakake rumus. Kaya andharan ing ngisor iki: P = F ------ N x 100% Keterangan: P = persentase frekuensi kegiatan yang muncul f = banyaknya aktivitas guru N = jumlah aktivitas keseluruhan (Indarti, 2008:76) Teknik Analisis Dhata Teknik analisis dhata kang digunakake panliten iki yaiku teknik deskripsi kualitatif. Panliti nggunakake analisis data yaiku statistik deskriptif. Statistik sing digunakake kanggo nganalisis data kanthi cara ndeskrisipake utawa nggambarake dhata sing wis dikumpulake tanpa maksud gawe dudutan kanggo umum utawa generalisasi (Sugiono, 2005 : 207). Teknik deskriptif digunakake kanggo njlentrehake dhata saka aktivitase siswa lan asil pasinaone siswa kelas VII-I SMP Negeri 2 Nganjuk sajroning pasinaon micara basa krama. teknik (c) Indikator Ketuntasan Ana telu indikator kanggo ngukur ketuntasan pasinaon micara basa krama kanthi metodhe dolanan peran yaiku: 1) Katuntasan pasinaon karana individu menawa siswa bisa nggayuh skor 75 kanthi skor maksimal 100. 2) Katuntasan pasinaon karana klasikal menawa siswa bisa nggayuh 75% jumlah siswa kang pikolehi biji 75 utawa luwih. 3) Katuntasan pasinaon kang kagayuh siswa lan guru menawa aktifitas guru lan siswa bisa nggayuh predikat apik paling akeh 75%. Ing panliten iki, asil tes siswa dilebokake ing blangko lan diinterprestasiake miturut KKM kang wis ditetepake sak durunge. Siswa bisa diarani tuntas menawa nyukupi biji sing padha karo KKM utawa luwih saka 75. Asil analisis iki, didadekake dhasar nalika nyusun dudutan lan rekomendasi panliten. Supaya dhata sing diasilake bisa valid, panliten migunakake validasi sejawat penilaian banjur dianalisis PRATELAN ASILING PANLITEN Asile Siklus I Panliten iki ditindakake minggu kapisan wulan September 2015. Dina Selasa, tanggal 1 September 2015 ing kelas VII A SMPN 2 Kertosono kang cacahe ana 32 siswa. Panliten ing siklus I, ana sak pertemuan. Panliten kasebut diandharake kaya ing ngisor iki: 7
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk Tahap Rencana/ Perencanaan Sajrone panliten iki guru/ panliti kudu nyiapake 6 Dinar A. 7 Dwi A 23 22 20 27 28 33 71 82 Durung Tuntas Tuntas instrument panliten yaiku: (1) Nyusun RPP. (2) Nyiapake alat lan bahan kang dibutuhake ing RPP (3) Nyusun alat evaluasi (4) Nyusun lembar pengamatan siswa lan guru ngenani bab pasinaon maca endah geguritan. 8 Dwi Sri 9 Edy Joko 10 Epi A 11 Endah G 21 23 22 22 23 26 21 22 33 34 32 31 77 83 75 75 Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Nindakake Piwulangan Panliten iki nggunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video. Tata carane pasinaon kasebut, diandharake ing ngisor iki: Jinis Kagiatan Pambuka Inti Panutup Kagiatan Pasinaon ing Siklus 1 Kagiatan Pasinaon Guru menehi presensi Guru nindakake apersepsi/ mbaleni materi pasinaon minggu wingi kanthi nindakake pitakonan. Ngandharake aspek kognitif psikomotor lan berkarakter dan keterampilan sosial) Guru menehi tuladha teks geguritan Siswa ngamati contoh teks geguritan lan nggoleki pangertene lan unsure-unsur geguritan. Guru nyetel video pamacan geguritan. Siswa ngamati video pamacan geguritan lan nganalisis sarta cara maca isi geguritan sing apik. Siswa praktik maca geguritan kaya ing tuladha video. Guru bareng karo siswa nindakake refleksi Salam salam lan nindakake tujuan pasinaon kayata (produk dan proses), (perilaku afektif 12 Fatimah 13 Fatika R. 14 Girlia 15 Gandik 16 Gheafany 17 Heri Dwi 18 Iis S 19 Mega N 20 M.Irfandi 21 Mujiono 22 Maya Tri 23 Gunawan 24 Nurlaili 25 Nurlela 26 Puji R 27 Rizky F. 28 Tri N 29 Tri Y 30 Yogi Adi 31 Yuni A. 23 23 23 22 21 24 25 25 23 22 25 25 24 23 24 20 25 24 21 26 21 22 25 24 26 25 21 24 21 25 25 24 26 22 23 24 24 25 26 21 34 30 27 33 26 31 26 27 23 20 21 26 31 33 33 25 30 29 24 29 78 75 75 79 73 80 72 76 67 67 71 75 81 78 80 69 79 78 71 76 Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Durung Tuntas Durung Tuntas Durung Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Asil Pasinaon Asil pasinaon ing panliten iki dijupuk lan ditliti, adhedhasar garapane siswa maca endah geguritan sing ditindakake ing siklus 1. Aspek sing dibiji saka maca endah geguritan yaiku lafal, intonasi, lan ekspresi. Andharan asil pasinaon kaya ing ngisor iki: Asil Siswa Maca Geguritan Siklus I Rincian Tugas Kerja N O NAMA 1 Aji P Lafal (0- 30) 23 Intonas i (0-30) 25 Ekspre si (0-40) 30 Jumla h (0-100) 78 Katunt asan Tuntas 2 Anjasari 21 22 32 75 Tuntas 3 4 Bagas F Basoki T. 21 22 21 25 29 33 71 80 Durung Tuntas Tuntas 5 Bunga J. 21 26 35 82 Tuntas 32 Yuli Ayu 25 21 29 75 Tuntas Jumlah = 731 753 940 2424 23 Andharan kasebut, minangka asil siswa maca geguritan lafal pamacane geguritan kelas VII A SMPN 2 Kertosono oleh 76%. Biji samono ateges wis nggayuh Kriteria intonasi Katuntasan Minimal. Rata-rata pamacane kelas VII A SMPN 2 Kertosono oleh 78%. Ateges uga wis nggayuh KKM. Beda maneh karo indikator ekspresi, siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono among oleh 73%. ing siklus 1. Rata-rata indikator indikator ing indikator ekspresi, dadi kudu didandani ing siklus 2. Saka telung indikator kasebut, dijumlah banjur dirata- rata ngasilake katuntasan utawa orane. Pranyata siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono sing tuntas KKM yaiku ana 23 siswa. Biji samono yen dirata-rata sakelas bijine mung oleh 72%. Ateges pasinaon maca endah geguritan kudu ditindakake maneh ing siklus 2. Jalaran panliten Ateges siswa durung tuntas KKM 8
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk diarani kasil yen asile siswa sing tuntas KKM ana 75% utawa luwih. Observasi Observasi ditindakake kanggo mangerteni kagiatan-kagiatan sing dilakoni siswa lan guru sajrone panliten iki. Tujuane supaya anggone nindakake panliten bisa kasil kaya indikator sing wis ditamtokake sadurunge. Observer ing panliten iki yaiku kanca raket mulang basa Jawa yaiku Surami, S.Pd. Bbserver aweh pambiji saka wiwitan nganti pungkasan pasinoan. Asil observasi ing siklus 1 kaya andharan ing ngisor iki: teks geguritan lan tembang macapat kanggo nggoleki pangerten lan struktur geguritan, kabeh siswa mangsuli pitakonan kanthi bener. Sawise iku guru nyetel video pamaca geguritan, siswa-siswa uga nyemak kanthi anteng, ora ana sing rame lan umyeg dhewe. Samono uga nalika siswa nulis andharan ngenani isine geguritan lan carane maca geguritan sing dipikolehi saka video pamaca geguritan. Sawise siswa mangerteni isi lan carane maca geguritan, banjur macakake geguritan ing ngarep kelas kaya sing ana ing video. Siswa kabeh macakake geguritan kanthi gentian. Observasi Siswa Asil Aktivitas Siswa Siklus 1 Ing tabel, ana kagiatan sing asile ora 100% yaiku 78%. Pambiji kasebut, yaiku nambahi materi/ sharing lan takon marang guru. Siswa padha gumregah nambahi materi/ sharing nalika guru ngandharake pangerten lan strukture geguritan. Siswa rumangsa seneng yen ditakoni dening guru, malah siswa banjur aweh masukan materi sing tau dialami dening siswa nalika ing sekolah dasar. Nanging siswa sing gelem sharing ora kabeh namung 25 saka 32 siswa. Nalika siswa takon marang guru, uga ora kabeh siswa takon isine marang geguritan,carane macakake geguritan lan carane ngatasi supaya ora ndredeg nalika tampil ing ngarep kelas. Senajan mangkono, asil kasebut diarani tuntas. Jalaran wis luwih saka kriteria indikator sing wis ditamtokake ing panliten yaiku padha karo 75% utawa luwih. guru. Pitakonan siswa arupa Nanging ana sawetara kagiatan sing kudu didandani maneh. Kagiatan kasebut, yaiku ngrungokake wong liya, aweh pambiji, aweh komentar, gladhen sadurunge tampil, tampil kanthi temenan. Karakter siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono, ora bakal tandang gawe yen ora dikongkon utawa dikandhani dening guru. Dadi nalika kancane maju maca geguritan, siswa liyane rame,umyeg lan guyon karo kanca liyane. Anggone rame kasebut, njalari siswa ora bisa menehi pambiji lan komentar marang pamacane kancane. Kamangka pambiji lan komentar kasebut, migunani tumrap sing komentar lan sing dikomentari. Gunane sing komentar yaiku siswa bisa sinau kakurangan lan siswa ora mbaleni kaluwihane kancane. Dadi kakurangan kancane lan niru kaluwihan kancane. Suwalike, siswa sing dikomentari bisa instropeksi dhiri lan mangerteni apa sing kurang lan luwih sing ana ing dhiri pribadhine. Andharan asil aktivitas siswa ing siklus 1 nudhuhake yen ana sawatara aktivitas sing lumaku kanthi 100% yaiku mangsuli pitakonan, mangsuli kanthi bener, nyemak kanthi anteng, nulis andharan, lan tampil maca geguritan ing ngarep kelas. Siswa nindakake aktivitas kasebut, nalika guru ngandharake Indikator kagiatan sing kurang tuntas yaiku gladhen sadurunge tampil. Siswa padha ora gelem gladhen, dadi nalika wayahe maju lagek glagapan. Nalika diwenehi wektu gladhen siswa padha ngentengake lan milih guyonan karo kancane. Asile, nalika tampil siswa katon bingung lan kurang yakin. Plonga-plogo, mesam-mesem, lan kukur-kukur rambut. Dadi pambiji lafal, intonasi lan ekspresi dadi elek. Kahanan kasebut, ora mung disebabake saka awake dhewe nanging uga pengaruh kancane. Nalika maju macakake geguritan, kanca liyane ora ana sing nyemak dadi sing maju ora fokus lan asile mawut. Kakurangan- kakurangan kasebut, kudu didandani ing siklus 2. Saengga tujuan panliten bisa kasil kanthi apik lan cundhuk karo indikator panliten. 9
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk Observasi Guru/ Panliti Asil Aktivitas Guru/ Panliti Siklus I nggayuh asil 75% utawa luwih. Dene, kakurangan utawa durung kasile panliten jalaran asil diolehi sangisore 75%. Kaluwihan lan kakurangan kagiatan sing ditindakake ing siklus 1 diandharake ing ngisor iki: 4.1.1.1 Refleksi Siswa Kaluwihan utawa kagiatan sing kasil Kagiatan siswa sing kalebu kaluwihan utawa kasil yaiku kagiatan sing nggayuh asil 75% utawa luwih. Kagiatan-kagiatan kasebut, kaya andharan ngisor iki: mangsuli pitakonan, mangsuli kanthi bener, nyemak kanthi anteng, nulis andharan, lan tampil maca geguritan. Siswa kelas VII A anggone nindakake kagiatan pasinaon maca endahe geguritan kanthi gumregah. Siswa gelem mangsuli pitakonan saka guru kanthi bener. Tegese siswa paham konsep materi geguritan sing diandharane gurune. Kahanan kasebut, disebabake nalika guru ngandharake materi geguritan disemak kanthi anteng. Saka asile pengamatan observer, panliti namung oleh biji 72%. Biji kasebut, isih kagolong durung bisa diarani kasil utawa cundhuk karo indikator ing panliten. Panliten iki, diarani kasil yen kagiatan luwih. Asil kasebut guru oleh biji 75% utawa nudhuhake yen guru utawa panliti nduweni kakurangan. Kakurangane, panliti kurang bisa mbimbing siswa lan tanggap marang aktivitase siswa. Panliti kurang bisa mbimbing nalika siswane kangelan anggone maca geguritan. Nalika siswa diwenehi wektu kanggo gladhen, kudune panliti nggunakake wektu kasebut kanggo nglatih siswa lan marani nang bangkune siswa. Nanging sing dumadi, panliti namung lungguh ing kursi guru karo nyawang siswane. Dadi siswa sing ora nduweni tanggungjawab, ora gelem gladhen maca geguritan. Siswa padha rame lan guyon dhewe. Panliti mung ngandhani yen ora oleh guyon lan ngongkon ndang gladhen. Prentah panliti kasebut, ora kasil ngowahi kahanan kelas. Siswa malah tambah rame, pungkasane wektu kanggo latihan wis entek banjur praktek maca geguritan ing ngarep kelas. Kahanan kasebut, uga nudhuhake yen panliti kurang tanggap marang aktivitase siswa. Kahanan saya ora karuwan nalika, siswa diutus maca ing ngarep kelas. Siswa sing durung lan wis maju rame lan guyon karo kancane. Asile, siswa sing maca dadi ora fokus lan maksimal. Kahanan ing kelas mbalik kaya padatan rame lan buyar. Kakurangan-kakurangan ing kagiatan guru kudu didandani ing siklus 2. Dadi asile kagiatan cundhuk karo tujuan panliten yaiku bisa nggayuh kriterian katuntasan minimal. Refleksi Pasinaon maca endah geguritan siklus 1 wis ditindakake kanthi runtut lan cundhuk karo rancangan panliten. Saka pasinaon sing wis ditindakake kasebut, bisa dimangerteni kaluwihan lan kakurangan sajrone panliten. Kaluwihan utawa kasile panliten jalaran bisa Saliyane nyemak kanthi anteng, siswa uga gelem nulis materi sing diandharake gurune. Samono uga, siswa gelem diutus guru tampil maca geguritan, senajan anggone maca isih lempeng. Nanging kabeh siswa gelem nindakake maca endah geguritan dadi oleh asil 100%. Kakurangan utawa kagiatan sing durung kasil Kagiatan siswa sing kalebu kakurangan utawa durung kasil yaiku kagiatan sing durung bisa nggayuh asil yaiku ngrungokake wong liya, aweh pambiji, aweh komentar, gladhen sadurunge tampil, lan tampil kanthi temenan. Ana sawetara siswa sing ora gelem ngrungokake kancane sing tampil maca kaendahan geguritan. Asile anggone kagiatan aweh pambiji lan aweh komentar dadi ora maksimal, angger ngucap lan ora tenanan. 75%. Kagiatan-kagiatan kasebut Kahanan kasebut, ndadekake rendeting tujuan panliten. Kamangka, saka kagiatan ngrungokake wong liya, aweh pambiji lan aweh komentar bisa dadi papan pasinaon siswa ngasah kawasisan dhiri. Siswa bisa ndeleng kaluwihan lan kakurangan maca endah geguritan kancane, lan bisa didadekake kaca benggala tumrap dhiri pribadi. Saliyane kagiatan-kagiatan kasebut, siswa uga ora nindakake gladhen maca geguritan. Asile ing ngarep kelas dadi amburadul, senajan kabeh siswa maca. Bab kasebut, bisa dideleng saka asil pasinaon siswa maca endah geguritan. Asile elek lan kudu didandani. Mula saka iku, kagiatan-kagiatan siswa sing durung kasil utawa kakurangan kudu didandani ing siklus 2. tampil Refleksi Guru Kaluwihan utawa kagiatan sing kasil Kagiatan-kagiatan sing kalebu kaluwihan utawa kasil yaiku kagitan sing oleh skor 3 lan 2 ing tabel asil kagiatan guru/ panliti. Kagiatan-kagiatan kasebut yaiku: guru apersepsi, ngandharake kompetensi, ngandharake materi, aweh pitakonan/ umpan balik, lan nggunakake media. Guru miwiti pasinaon kanthi ngucap salam kanthi mesem semringah siswane kanthi kebak pangarep-arep. ngucapake salam, nindakake lan nyawang 10
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk salam, guru nindakake apersepsi pasinaon maca geguritan kanthi semangat lan nggugah motivasi sinau siswa. Sabanjure, guru ngandharake kompetensi sing arep disinaoni kanthi cetha lan bisa ditampa dening siswa. Kahanan kasebut, bisa dideleng nalika guru menehi umpan balik marang siswa. Sawise Kagiatan sabanjure, guru ngandharake materi nggunakake media sing cundhuk karo rancangan panliten. Guru anggone ngandharake materi geguritan kanthi cetha lan bisa ditampa dening siswa. Guru uga nindakake refleksi ing pungkasan pasinaon. kagiatan- kagiatan kasebut, ora didandani dening panliten jalaran wis kalebu kasil lan oleh asil 75%. Kakurangan utawa kagiatan sing durung kasil kalebu kakukarang utawa durung kasil yaiku kagiatan-kagiatan sing oleh asil kurang ing tabel asil kagiatan guru/ panliti. Kagiatan-kagiatan kasebut, yaiku mbimbing siswa lan aweh respon aktivitas siswa. Kagiatan mbimbing siswa kurang bisa lumaku kanthi maksimal. Guru ora gelem nyedhaki siswane nalika siswane diwenehi kalonggaran kanggo gladhen maca geguritan. Siswa sing isih bingung lan ora bisa maca geguritan mung meneng malah ana sing rame lan guyonan. Asile nalika tampil, anggone maca lempeng kaya maca koran utawa wacan. Kagiatan-kagiatan guru sing Kahanan kaya mangkono uga sumambung karo kagiatan aweh respon aktivitas siswa. Guru kurang bisa aweh respon aktivitas siswa kanthi maksimal. Kabukti, nalika ana sawetara siswa sing ora nindakake gladhen maca geguritan. Rong kagiatan kasebut, bakal didandani ing siklus 2. Rekomendasi Adhedhasar kakurangan sing ditemokake ing kagiatan siswa lan guru kasebut, panliten iki kudu didandani ing siklus 2. Panliten iki nggunakake modhel pasinaon iki nengenake kalungguhane guru/ panliti. Dadi sakabehe tindakan iku dikuwasani dening guru. Rekomendasi sing gunakan uga nengenake kalungguhane guru. Rekomendasi kasebut, kaya kagiatan-kagiatan ngisor iki: (1) Guru menehi bimbingan marang siswa. Guru sing kangelan maca endah mbiyantu geguritan. Guru ora oleh ngeculake siswane kanggo sinau dhewe. Pasinaon modhel langsung nenganake kalunggahe guru. Dadi guru minangka punjere pasinaon ing kelas. langsung, dadi panliten siswa rekomndasi, bisa gawe arahan rancangan panliten supaya bisa nggayuh asil 75% utawa luwih. Asile Siklus 2 tanggal 8 September 2015 ing kelas VII A SMPN 2 Kertosono kang cacahe ana 32 siswa. Panliten ing siklus II kaya ing siklus I, ana sak pertemuan. Panliten siklus 2 ditindakake 4.1.2 Tahap Rencana/ Perencanaan Sajrone panliten siklus 2 iki guru/ panliti kudu nyiapake instrumen panliten yaiku: (1) Nyusun RPP. (2) Nyiapake alat lan bahan kang dibutuhake ing RPP (3) Nyusun alat evaluasi (4) Nyusun lembar pengamatan siswa lan guru ngenani bab pasinaon apresaiasi geguritan. 4.1.3 Nindakake Piwulangan Adhedhasar asil refleksi ing siklus I, panliti ndandani anggone ancangan panliten. Owah-owahan kasebut, ing bab pendahuluan/ pambukane pasinaon lan proses pasinaon. Kaya andharan ing ngisor iki: Jinis Kagiatan Pambuka Inti Panutup Kagiatan Pasinaon ing Siklus 2 Kagiatan Pasinaon Guru menehi presensi Guru mbaleni ngrembug materi sing ing pertemuan sadurunge Ngandharake aspek kognitif psikomotor lan berkarakter dan keterampilan sosial) Guru nyetel video pamaca geguritan Siswa ngamati video pamaca geguritan lan nganalisis sarta cara maca geguritan sing apik Guru aweh pitakonan ngenani isi lan teknik maca geguritan sing apik Guru aweh pambiyantu siswa nalika gladhen maca guritan. Siswa praktik maca geguritan cundhuk karo contoh video Siswa menehi pamacane geguritan kancane Guru bareng karo siswa mbalik menyang njero kelas kanggo nindakake refleksi Salam salam lan nindakake tujuan pasinaon kayata (produk dan proses), (perilaku afektif isi komentar marang (2) Guru kudu ngrespon aktivitas siswa. Siswa sing ora gladhen kudu dicedhaki, diwenehi arahan, lan dijak gladhen bareng. Siswa bakal nindakake gladhen sadurunge tampil. Semono uga, nalika kancane siswa tampil, guru lenggah jejer karo siswane supaya mangerteni kahanan siswa ing mejane siswa. Jalaran sudut pandang pasinaon ing meja guru lan siswa iku nduweni pambeda. Guru srawung karo siswane supaya siswa rumangsa cedhak. Kagiatan-kagiatan rekomendasi kasebut, bakal dilebokake ing rancangan pasinaon ing siklus 2. Anane Kagiatan pambuka, dibuka kanthi ucapan salam dening guru banjur disauri karo siswane. Guru nindakake absensi siswa sing ora mlebu. Pranyata kabeh siswa mlebu. Sabanjure, guru mbaleni takon marang siswa ngenani pasinaon sing ditindakake minggu kepungkur. Guru menehi pitakonan marang siswa ngenani pangerten lan unsur-unsur geguritan. Guru uga ngandharake tujuan pasinaon kayata kognitif, psikomotor lan afektif. 11
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk Mlebu ing kagiatan inti, guru nyetel video kapindho pamaca geguritan. Video kasebut, beda karo video pamaca geguritan ing siklus 1. Nalika nyetel kasebut, siswa ngamati video sinambi nganalisis isi lan teknik maca geguritan. Siswa padha nyathet asile analisis ing buku tulise. Siswa ngamati lafal, intonasi lan ekspresi maca geguritan ing video. Anggone nyemak video pamaca geguritan rampung, guru aweh pitakonan marang murid. Kabeh siswa aweh mangsulan kanthi banter lan greget. Guru aweh prentah marang siswa supaya siswa macakake geguritan ing ngarep kelas. Sadurunge maca ing ngarep kelas, guru aweh kalodhangan wektu kanggo gladhen luwih dhisik. Nalika siswa nindakake gladhen maca geguritan, guru banjur mubeng lan marani siswa siji-siji. Anggone mubeng kasebut, kanggo aweh bimbingan marang siswa sing gladhen. Saliyane iku, kanggo ndandani kakurangan sing dilakoni ing siklus 1. Siswa ditakoni lan diajari siji-siji wiwit saka lafal, intonasi lan ekspresi nalika maca geguritan. Siswa uga aktif takon marang lafal sing bener lan ekspresi sing trep. Wektu gladhen wis rampung, murid maju siji mbaka siji macakake asile geguritan ing ngarep kelas. Sadurunge aweh prentah maju, guru aweh tugas tambahan marang siswa. Siswa sing durung lan wis maju macakake geguritan supaya aweh pambiji marang kancane sing maca ing ngarep. Anggone aweh biji lan komentar kasebut, bakal dibiji dening guru minangka keaktifan siswa-siswane. 13 Fatika R. 14 Girlia 15 Gandik S 16 Gheafany 17 Heri Dwi 18 Iis S 19 Mega N 20 M.Irfandi 21 Mujiono 22 Maya Tri 23 Gunawan 24 Nurlaili 25 Nurlela 26 Puji 27 Rizky F 28 Tri N 29 Tri Y 30 Yogi Adi 31 Yuni A. 23 26 22 25 24 25 25 23 22 25 25 24 23 24 24 25 24 21 26 22 25 24 26 25 21 24 21 25 25 24 26 22 23 24 24 25 26 21 30 27 33 26 31 30 30 27 20 28 26 31 33 33 26 30 29 27 29 75 78 79 77 80 76 79 71 67 78 75 81 78 80 74 79 78 74 76 Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Durung Tuntas Durung Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Tuntas Durung Tuntas Tuntas Siswa-siswa siji mbaka siji maca geguritan kanthi tenang lan bisa fokus. Ora kaya siklus 1 sing kahanan kelas ora karuan. Ing siklus 2, kahanan kelas kondusif jalaran guru aweh tugas tambahan yaiku menehi pambiji lan komentar kancane sing maju. Pambiji lan komentar kasebut, bisa dadi kaca benggala marang sing komentar lan sing dikomentari. Asil Pasinaon Asil Siswa Maca Geguritan Siklus 2 Rincian Tugas Kerja N O NAMA 1 Aji P Lafal (0- 30) 26 Intonas i (0-30) 25 Ekspre si (0-40) 33 Jumla h (0-100) 84 Katunt asan Tuntas 32 Yuli Ayu 25 21 29 75 Tuntas Jumlah = 765 753 970 2488 26 ana pangundhakan asil panliten ing siklus 2. Ing indikator lafal siswa oleh biji 76%, indikator intonasi oleh 78% lan indikator ekspresi oleh biji 76%. Biji-biji kasebut ngandharake yen asile panliten diarani sukses utawa sing cundhuk karo kriteria katuntasan panliten ditamtokake 75% utawa indicator kasebut yen dijumlah ngasilake katuntasan siswa sajrone pasinaon maca endah geguritan. Siswa sing tuntas ing siklus 2 ana 26 siswa utawa 81%. Asil kasebut, nudhuhake yen siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono tuntas ing pasinaon maca endah gegurita Tabel kasebut, nudhuhake yen luwih. Telung 2 Anjasari 25 22 32 79 Tuntas 3 Bagas F 25 21 29 75 Tuntas 4 Basoki T. 22 25 33 80 Tuntas 5 Bunga J. 25 26 35 86 Tuntas 6 Dinar A. 7 Dwi A 23 22 20 27 28 33 71 82 Durung Tuntas Tuntas 8 Dwi Sri 21 23 33 77 Tuntas 9 Edy Joko 23 26 34 83 Tuntas 10 Epi A 25 21 32 78 Tuntas 11 Endah G 22 22 31 75 Tuntas 12 Fatimah 23 21 34 78 Tuntas 12
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk Observasi Observasi Siswa 4.1.3.1 Observasi Guru/ Panliti Asil Aktivitas Guru/ Panliti Siklus 2 Asil Aktivitas Siswa Siklus 2 No Kagiatan Guru Asil Pambiji Apik Banget (3) Apik (2) Kuran g (1) Adhedhasar tabel kasebut, bisa dideleng ana pangundhakan indikator kagiatan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk. Undhak- undhakan ana ing indikator ngrungokake wong liya, aweh pambiji, aweh komentar, gladhen sadurunge tampil lan tampile kanthi temenan. Siswa ngrungokake kancane, aweh biji lan komentar oleh biji 100%, sadurung ing siklus 1 siswa oleh 56%. Saliyane iku siswa nindakake gladhen uga ngalami undhak- undhakan saka 57% ing siklus 1 dadi 100% ing siklus 2. Ora kabeh undhak-undhakan dadi 100%, ana indikator sing mundhak mung oleh 75% yaiku indikator tampul kanthi temenan. Oleh 75% iku wis diarani tuntas KKM jalarane bijine padha karo KKM sing wis ditemtokake yaiku 75%. Dene indikator liyane ora ngalami undhak-undhakan utawa padha karo siklus 1. Senajan padha karo siklus 1 nanging ora dadi perkara sebab wis sakndhuwure KKM. Indikator-indikator kasebut, yaiku mangsuli pitakonan, mangsuli kanthi bener, nambahi materi/ sharing, nyemak kanthi antheng, nulis andharan, takon marang guru,lan tampil. Dadi bisa dijupuk dudutan yen asil kagiatan siswa ing siklus 2 diarani tuntas. Kakurangan-kakurangan sing ana ing siklus 1 wis bisa diatasi lan ora ditemokake maneh ing siklus 2. 1 2 3 Pambuka Pasinaon Guru ngucapake salam Guru nindakake apersepsi Guru ngandharake kompetensi Inti Pasinaon Materi: Guru ngandharake materi Guru aweh pitakonan/ umpan balik Guru nggunakake media Menehi Tugas: Guru ngandharake tugas kanthi cetha Guru dadi fasilitator Guru mbimbing siswa Guru ngrespon aktivitas siswa Panutup Pasinaon Nindakake refleksi Ngucapake salam Jumlah √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 16 12 Saka asile pengamatan observer, panliti oleh biji 78%. Biji kasebut, kalebu tuntas. Jalaran asil kagiatan guru wis ngluwihi KKM yaiku 75%. Kakurangan sing ditemokake ing kagiatan guru siklus 1 ora ditemokake ing siklus 2. Refleksi Adhedhasar kagiatan sing wis ditindakake ing siklus 2, bisa dimangerteni asile panliten. Asil kagiatan ing siklus 2 kalebu tuntas utawa kasil. Kakurangan sing ana ing siklus 1 wis didandani ing siklus 2. Kagiatan siswa sing durung tuntas ing siklus 1 kayata ngrungokake wong liya, aweh pambiji, aweh komentar, gladhen sadurunge tampil lan tampil kanthi temenan wis didandani. Kagiatan-kagiatan kasebut, wis tuntas ing siklus 2. Kagiatan-kagiatan guru sing durung tuntas ing siklus 1 kayata aweh bimbingan siswa lan ngrespon aktivitas siswa wis tuntas. Kagiatan kasebut, wis ora ditemokake kakurangane. Asile kagiatan-kagiatan tuntas dadi tujuan panliten bisa kagayuh. 13 Skor 2 3 3 3 2 3 2 2 2 2 2 2 28
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk Andharan Asil Panliten PANUTUP Andharan Asil Kagiatan Siswa ing Siklus 1 lan 2 No Jinis Kagiatan 1 2 Mangsuli pitakon Mangsuli pitakon kanthi bener Nambahi materi/ sharing Nyemak kanthi anteng Nulis andharan Takon marang guru Ngrungokake wong liya Aweh pambiji Aweh komentar 3 4 5 6 7 8 9 10 Gladhen sadurunge tampil 11 12 Tampil Tampil kanthi temenan Siklus 1 100 % 100 % 78 % 100 % 100 % 78 % 56 % 56 % 56 % 57 % 100 % 41 % Siklus 2 100 % 100 % 78 % 100 % 100 % 78 % 100 % 100 % 100 % 100 % 100 % 75 Andharan Asil Kagiatan Guru Asil Observasi Kagiatan Guru ing Siklus 1 lan 2 Adhedhasar asil panliten sing wis ditindakake ing siklus 1 lan 2, ana telung dudutan sing diandharake ing bab iki. Dudutan kasebut, kanggo mangsuli underaning panliten sing wis ditamtokake ing panliten iki: (1) Kagiatan siswa sajrone panliten nudhuhake undhak- undhakan. Ing siklus 1, kagiatan siswa sing oleh asil tuntas namung 7 saka 12 kagiatan. Kagiatan sing tuntas yaiku mangsuli pitakonan, mangsuli kanthi bener, nyemak kanthi anteng, nulis andharan, lan tampil maca endah geguritan. Pitung kagiatan kasebut, oleh asil 75% utawa luwih. Dene, limang kagiatan sisane isih durung tuntas jalaran oleh asil sangisore 75%. Limang kagiatan kasebut, yaiku ngrungokake wong liya, aweh pambiji, aweh komentar, gladhen sadurunge tampil lan tampil kanthi temenan. Kagiatan-kagiatan sing durung tuntas kasebut, ing siklus 2 dadi tuntas. Kagiatan- kagiatan siswa siklus 2 kalebu tuntas kabeh, senajan ora kudu oleh biji 100%. Dadi kagiatan siswa ngalami undhak-undhakan saka siklus 1 menyang siklus 2. 80% 75% 70% 65% Kagiyatan Guru Siklus 1 Siklus 2 Andharan diagram 4.4 ngenani asil observasi kagiatan guru siklus 1 lan 2 nudhuhake undhak- undhakan. Ing siklus 1 kagiatan guru mung oleh biji 72% lan ing siklus 2 dadi 78%. Ateges, asile mundhak 6%. Undhak-undhakan kasebut jalaran guru minangka panliti wis nindakake rekomendasi refleksi ing siklus 1. (2) Kagiatan guru sajrone panliten nudhuhake undhak- undhakan. Ing siklus 1, kagiatan guru sing oleh biji apik banget lan apik ana 10 saka 12 kagiatan. Kagiatan sing oleh apik banget lan apik yaiku guru ngucapake salam, nindakake apersepsi, ngandharake kompetensi, ngandharake materi, aweh pitakonan, nggunakake media, ngandharake tugas kanthi cetha, dadi fasilitator, nindakake refleksi lan ngucapake salam. Asil siklus 1 oleh 72%. Dene rong kagiatan sing oleh asil kurang yaiku mbimbing siswa lan ngrespon aktivitas siswa. Rong kagiatan kasebut, didandani ing siklus 2. Asile kagiatan guru ing siklus 2 ora ditemokake sing oleh kurang. Kabeh kagiatan guru kalebu apik banget lan apik. Dadi ing siklus 2 oleh asil 78%. Andharan Asil Pasinaon Siswa Asil Katuntas Siswa ing Siklus 1 lan 2 85% 80% 75% 70% Siklus 1 Siklus 2 (3) Panliten iki lumaku kaya sing ditamtokake ing hipotesis panliten yaiku modhel pasinaon langsung kanthi media video bisa ngundhakake kawasisan maca endah geguritan siswa kelas VII A SMPN 2 Kertosono Kabupaten Nganjuk. Siklus 1 siswa sing tuntas 23 siswa utawa 72%. Dene siklus 2, siswa sing tuntas ana 26 siswa utawa 81%. Dadi bisa dijupuk dudutan, yen ngunakake modhel pasinaon langsung kanthi media video bisa ngundhakake kawasisan maca endah geguritan. 65% Tuntas Pamrayoga kasebut, nudhuhake yen ana pangundhakan asil panliten ing siklus 2. Nalika ing siklus 1, siswa sing tuntas namung ana 23 utawa 71%. Ing siklus 2, siswa sing tuntas ana 26 utawa 81%. Undhak-undhakan ana 3 siswa sing tuntas ing siklus 2. Asil 81% kasebut, tegese asil panliten siklus 2 kalebu kasil lan tuntas merga ngluwihi KKM yaiku 75%. Dadi anggone panliten ora perlu dibaleni maneh ing siklus 3. Andharan saka diagram 4.3 Sajrone pasinaon maca endah, mliginemaca geguritan kudu nduweni modhel sing lan nyenengake. Maca geguritan kalebu maca karya sastra sing endah. Dadi anggone maca ora sapenake dhewe. Mbutuhake konsentrasi lan kudu kanthi ati kang wening cundhuk karo isine geguritan. Mula saka iku, ing kelas guru kudu bisa menehi tuladha maca geguritan sing bener lan trep, uga kanthi modhel pasinaon sing nyenengake lan gampang ditampa siswa. trep 14
Modhel Pasinaon Langsung kanthi Medhia Video kanggo Ngundhakake Kawasisan Maca Endah Geguritan Siswa Kelas VII A SMPN 1 Kertosono Kabupaten Nganjuk DHAFTAR PUSTAKA Sumardjo dan Saini K.M. 1995. Maca endah Kesusastraan. Jakarta: PT. Gramedia Akhadiah, Sabarti. 1993. Bahasa Indonesia 1. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan. Aminudin. 2011. Pengantar Maca endah Karya Sastra. Susilana, Rudi dan Cepi Riyana. 2009. Media Pembelajaran Hakikat, Pengembangan dan Penilaian. Bandung: CV. Wacana Prima Bandung: Sinar Baru Algesindo Arikunto, Suharsimi. 2010. Penelitian Tindakan Kelas. Jakarta: Bumi Aksara. Darto. 2013. Penerapan Modhel Pembelajaran Langsung pada Pokok Bahasan Sign and Symbol untuk Meningkatkan Keterampilan Menulis Bidang Studi Bahasa Inggris Siswa Kelas X TOT-2 SMKN 7 Surabaya. Jurnal tidak diterbitkan. Surabaya: Dinas Pendidikan Kota Surabaya. Suyatmi. 1992. Membaca I. Surakarta: UNS Press. Tri Laili Nugraheni. 2014. Peningkatan Keterampilan Membaca Model Geguritan Pembelajaran Kooperatif Reciprocal Teaching pada Siswa Kelas VII MTs At-Tauhid Jagamertan Kebumen. Skripsi tidak diterbitkan. Purworejo: Pendidikan Bahasa dan Sastra Jawa. Waluya, Herman J. 2005. Maca endah Puisi. cetakan dengan ketiga. Jakarta: Erlangga Kartika, Esther. 2004. Memacu Minat Membaca Siswa Sekolah Dasar. Jurnal Pendidikan Penabur- No.03/ Th II. Jakarta: SDK 4 BPK Penabur Gani, Rizanur. 1988. Pengajaran Sastra Indonesia: Respon dan Analisis. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan. Heriyanto, dan Muda W. 2011. Beberapa Teknik dalam Pembelajaran Membaca Sastra. Surabaya: BDK Surabaya Hutomo, Suripan Sadi. 1975. Telaah Kasusastraan Jawa Modern. Jakarta: Depdikbud Indarti, Titik. 2008. Penelitian Tindakan Kelas (PTK) dan Penelitian Ilmiah: Langkah-langkah dan Implementasinya. Surabaya: Bahasa dan Sastra Universitas Negeri Surabaya Marisa, 2011. Komputer Pembelajaran. Jakarta: Universitas Terbuka Najid, Moh. 2003. Mengenal Maca endah Prosa Fiksi. Kreasi Surabaya: University Press dengan Media Promo dan Media dkk. Pradopo, Rachmat Djoko. 2005. Pengkajian Puisi. Jakarta: Gadjah Mada University Preess. Prastiti, Sri. 2006. Paparan Kuliah Membaca I. Semarang: PBSJ Ras, JJ. 1985. Bunga Rampai Sastra Jawa Mutakhir. Jakarta: Grafiti Press. Rosdiani, Dini. Model Pembelajaran Langsung dalam Pendidikan Jasmani dan Kesehatan. 2010. Yogyakarta: Pustaka Jaya Sayuti, Suminto. 1996. Kajian Prosa Fiksi. Yogyakarta: Gama Media. Sori, Alpian. 2014. "Penerapan Model Pembelajaran Langsung untuk Meningkatkan Kemampuan Lempar Turbo Siswa Kelas V SDN 6 Lebong Atas Kabupaten Lebong". Skripsi tidak diterbitkan. Bengkulu: Program Sarjana Kependidikan bagi Guru dalam Jabatan FKIP Universitas Bengkulu dengan Media Video Sudjana, Nana. 1991. Dasar-Dasar Proses Belajar Mengajar. Bandung: Sinar Baru Algesindo. ---------------------. 2009. Penilaian Hasil Proses Remaja Belajar Mengajar. Rosdakarya Bandung: Sugiyono. 2005. Metode Penelitian Kuantitatif, Kualitatif dan R & D. Bandung : Alfabeta. 15