Gladhen 1 Indikator: 3.1.1 Mengidentifikasi struktur teks cerita pendek 3.1.2 Menganalisis struktur teks cerita pendek Wacanen teks " Budi Dhemen Tetulung" ing ngisor iki, banjur tintingana unsur intrinsik kanthi ngisi tabel kang sumadiya! BUDI DHEMEN TETULUNG Dening: Om Pawit Budi, minangka ketua kelas iku pancen sregep lan dhemen tetulung. Apa sing dadi tanggung jawabe sing magepokan karo tugase ketua kelas mesthi ditandangi kanthi beres. Lan, dheweke dhemen tetulung marang sapa wae tanpa pilih kasih. Kanggo nyiapake ujian akhir, Bu Ani, guru wali kelase maringi gladhen soal-soal marang bocah-bocah. Diajab mangkone bocah-bocah ing taun iki bisa lulus kabeh kanthi biji sing maremake. Nanging, nalika Bu Ani arep mbagi gladhen soal, pranyata soale keri ing ndalem. "Wadhuh cah, kertas soale kok keri nang ngomah, jare! " ature Bu Ani karo nggoleki kertas soal ing tase. "Kula pendhetaken napa, Bu? " ujare Budi. Senajan ora didhawuhi, Budi gelem aweh pitulungan marang Bu Ani. Miturut Budi, iku mau uga salah sijine tugas ketua kelas. "Ora usah wae, daleme Bu Ani adoh, kok! Kejaba kuwi, sing ana ngomah uga durung mesthi ngerti nggone soal-soal mau. " "Wah...! Njur ora sida gladhen, ki...! " pambengoke sebagean bocah bebarengan. Katone padha gela dina iku ora sida gladhen soal-soal ujian. "Mbesuk rak ya bisa ta, cah! " "Menawi soal aslinipun wonten boten, Bu? Kula purun motocopi, " kandhane Budi. "O, lha iya, kosik-kosik takgolekane. " Bu Ani banjur dhudhah-dhudhah nggoleki isi laci mejane. Sauntara, Bu Ani lagi nemokake kertas soal sing asli. Kertas mau banjur diwenehake Budi supaya difotocopi. Budi dipesen supaya ngati-ati lan ora usah adoh-adoh anggone motocopi. Budi banjur mlayu njrantal marani sepedhahe ing parkiran. Sawise rampung motocopi, Budi meruhi Pak Darso ing sabrang
dalan. Pak Darso lagi nuntun skutere kanthi krenggosan, amarga dalane pancen munggah. Budi ora mentala, dheweke banjur ngaruhake. Sapa ngerti dheweke bisa aweh pitulungan. Budi banjur age-age ngenggokake sepedhahe marani Pak Darso. "Skuteripun mogok, Pak? " pitakone Budi sing gawe kagete Pak Darso. "O, e, kowe ta, Budi! ngeban jare, Bud. Mangka Bapak selak arep nyang rumah sakit niliki bocahku. Jarene ibune, mau tiba saka wit" wangsulane Pak Darso isih krenggosan "O, ngaten. " "Lha kowe saka ngendi, Bud? " "Saking motocopi, Pak. " "Ya wis kana, ndang mbalik nyang sekolahan! " "Nggih, Pak, " wangsulane Budi karo isih nyawang ban skutere Pak Darso. "Nganu Pak, skuteripun ampun dipuntuntun, mangke mundhak ban lebete risak! " "Lha piye maneh, ora ana bengkel cedhak kene, jare! " "Ngaten mawon, Pak! Banipun dipuncopot, mangke kula beta nggenipun Bapak kula. " "Bapakmu mbengkel, pa? " "Inggih, mangke ngangge ban serep nggenipun Bapak kula rumiyin. Kadosipun kok ukuranipun sami. " Meruhi Pak Darso sajak kekeselen, Budi banjur ngrewangi anggone nyopot ban. Budi katon prigel, amarga saben dinane dheweke kerep ngrewangi bapake mbengkel. Yen mung mbukaki mur ban skuter wae, dheweke bisa. Lha wong kadhang-kadhang didhawuhi bapake ngganti oli pit motor kok. Bebarengan karo copote ban skuter, ana kedadean sing gawe bingunge Budi. Geneya Budi bingung? Ya, amarga kertas soal sing difotocopi mau tiba saka jok skuter lan kabur digawa angin. Malah sebagean ana sing kabur mlebu kalenan. "Adhuh, pripun niki, Pak? " "Wis ora papa. Mengko Bapak sing matur Bu Ani. " Ban skuter banjur age-age digawa Budi menyang bengkele bapake. Wondene Pak Darso njupuki kertas-kertas soal mau. Budi arep melu njupuki ora diparengake, amrih urusane enggal rampung. Ora nganti suwe, Budi wis bali maneh karo nggawa ban serep duweke bapake. Pirsa Budi nggawa ban serep, penggalihe Pak Darso katon lega. "Wah, matur nuwun ya, Bud" ature Pak Darso. "Sami-sami, Pak. O, nggih Pak, mangke yen banipun sampun dipuntembel, dalem betakaken dhateng sekolahan. " "Ora susah, mengko Bapak takmampir nyang bengkele Bapakmu wae! "
Nalika Budi arep ngrewangi masang ban, dheweke dipenging Pak Darso. Budi didhawuhi enggal-enggal mbalik nyang sekolahan. Supaya ora dienteni dening Bu Ani lan kanca-kancane. Budi mbalik nyang sekolahan kanthi ati sumelang. Ing batine dheweke bakal didukani Bu Ani, amarga kesuwen anggone mbalik nyang sekolahan. Apamaneh kertas soal sing difoto- copy padha reged lan sebagean maneh teles. Pancen mau Pak Darso ngendika yen arep matur Bu Ani, nanging mesthi wae ora saiki. Kesupen uga bisa, amarga lagi nyumelangake putrane sing lagi lara ing rumah sakit. Wekasane Budi pasrah, mboh apa sing bakal ditemoni. Kanthi ati ditatag tatagake, Budi nothok lawang kelas. Let sedhela, lawang dibukak dening Bu Ani. Meruhi sing teka Budi, kanca-kancane banjur padha nyaruwe. "Huuu...! "pambengoke kanca-kancane. " Lho kok suwe temen ta, Bud? " pandangune Bu Ani. "Budi tilem, Bu...! " panyaruwene salah sijine kanca sing gawe guyu sakelas. "Sik, sik, padha menenga dhisik! Piye, Bud? " "I, inggih, Bu. Anu, kok, Bu, " wangsulane Budi keweden. "Anu, apa Bud? " "Anu, kalawau kula mbiyantu Pak Darso. Lan, njalari lembaran soalipun kabur, " wangsulane Budi karo nuduhake lembaran kertas iku. "Lha kowe nulung apa ta? " "Nggantos ban, Bu. " Mireng kandhane Budi, Bu Ani ora banjur duka. Panjenengane malah ngelem marang Budi, amarga dhemen tetulung marang sapa wae. Senajan Pak Darso dudu guru kelase, dheweke gelem mbiyantu. Miturut Bu Ani, Pak Darso sing lagi kesusahan amarga putrane nembe tiba iku pancen mbutuhake pitulungan. "Wis, ora dadi ngapa. Kana, kertas soale ndang dibagekake! " "Inggih, Bu." Saknalika mak plong atine Budi, krungu ngendikane Bu Ani. (Kapethik saka majalah Panjebar Semangat No. 37-15 September 2012 kanthi owah-owahan saperlune) Unsur Intrinsik: 1. Tema 2. Alur/plot 3. Latar/Setting 4. Paraga/pamaragan 5. Sudut Pandang 6. Amanat/Pesen
Cara Mangsuli: