NO PROGRAM: 270 GANGGUAN ING BAB KANDHUTAN / NGAYOMI DHIRI SAKING GODHA Sedhèrèk kula, pepanggihan malih kaliyan kula, Lilis, wonten ing adicara Cahyaning Agesang. Dinten menika ing pérangan kaping sepidah, kula badhé atur kawruh dhateng panjenengan, ngingingi gangguan ing bab kandhutan, mugi-mugi kawruh menika maédahi kanggé njagi anggèn panjenengan ngandhut kanthi saé. Ing pérangan kaping kalih, kados ing padatan, ibu Arin badhé dumugi lan atur siaran rohani kanggé panjenengan. Mugi-mugi sedaya menika migunani tumrap panjenengan, sugeng midhangetaken adicara menika. Sedhèrèk kula, sakben tiyang èstri tamtu gadhah impen kanggé saged ngandhut lan nglairaken wohing katresnanipun. Kanggé mujudaken impen menika, samukawis cara dipuntindakaken supados saged ngandhut, wiwit kanthi mawi cara medis ngantos kanthi cara tradisional. Kados ta, ngombé racikan herbal, pijet, lan sanès-sanèsipun. Nanging nalika kasil lan saged ngandhut, tiyang èstri menika mboten lajeng saged ambegan kanthi lega, karana kathah bab ingkang saged ngganggu kandhutanipun, antawisipun nggih menika tuwuhipun penyakit ing nalika ngandhut. Prekawis komplikasi utawi tuwuhipun penyakit nalika ngandhut kedah dipunpatrapi kanthi saèstu lan wicaksana, supados upados medhis mbok menawi saged énggal-énggal dipuntindakaken. Karana prekawis menika mboten namung ngancam nyawanipun jabang bayi, nanging ugi ngancam nyawanipun ibu ingkang saweg ngandhut menika. Panjenengan mesthi kepingin sumerep ta, menapa kemawon ta komplikasi menika, kados pundi tandha-tandhanipun, lan menapa ingkang kedah kita tindakaken kanggé mrantasi bab menika? Penyakit ingkang saged dumados nalika ngandhut, antawisipun nggih menika: Pre Eklampsia. Kaanan menika padatanipun dipuntepang kanthi nami Toxemia, nggih menika wawrat ingkang kinanthènan kaliyan minggahipun tekanan rah, nandyana ta sekdèrèngipun ibu ingkang ngandhut menika mboten gadhah riwayat tekanan rah inggil. Tandha-tandhanipun ingkang umum, nggih menika: tekanan rah minggah, mangkeling manah, sirah ngelu, paningal mblawur, linu wonten ing bangkèkan, aboh wonten ing sakbagéyanipun badan, kados ta: suku, tangan, lan pasuryan. Pre-eklamsia minangka salah tunggaling sebab ingkang ndadosaken ibu ingkang saweg ngandhut pejah. Bab ingkang sanget inggil ingkang saged nyebabaken satunggaling tiyang èstri nandhang pre- eklamsia, antawisipun nggih menika: ngandhut ing wekdal taksih taruni, ngandhut ing wekdal sampun sepuh, panandhang tekanan rah inggil, panandhang dhiabètes lan sakit ginjel, lan ngandhut 1
langkung saking satunggal jabang bayi. Kanggé ngéndhani bab menika, tiyang èstri ingkang saweg ngandhut kedah sregep mriksakaken kandhutanipun, utaminipun tekanan rahipun. Gangguan sanèsipun tumraping tiyang èstri ingkang saweg ngandhut, nggih menika nggrajaging rah. Nggrajaging rah tumraping tiyang èstri ingkang saweg ngandhut, nggih menika medalipun rah saking wewadonanipun. Nggrajagipun rah menika padatanipun dumados ing tigang wulan kawitan kandhutan. Nanging prayoginipun bab menika dipunwaspaosi, karana bab menika saged ugi minangka wontenipun komplikasi ingkang seru, kados: jabang bayi mboten tuwuh-mekar, keluron utawi abosrtus. Nggrajagipun rah ingkang kedah dipunwasapaosi malih, nggih menika menawi dumadosipun nggrajag rah menika ing tigang wulan kaping kalihipun kandhutan. Menawi panjenengan ngalami bab ingkang kados mekaten, énggal-énggal nyuwun sumerep dhateng dokter kandhungan, karana bilih dipuntangani kanthi saé déning dokter saged ngalitaken kedadosan awon ingkang mboten panjenengan pikajengaken. Gangguan selajengipun ingkang saged dumados, nggih menika wonten gangguan tumraping plasènta ingkang dipunsebut Plasènta Previa. Plasènta Previa, nggih menika kaanan sèl telur ingkang manggèn ing panggènan ingkang mboten sakmesthinipun, nggih menika nèmplèk ing sakcakedipun lambéanipun guwagarba, utawi malahan nutupi lambéanipun guwagarba. Kaanan ingkang kados mekaten menika tamtu sanget mbebayani, karana manggèning plasènta badhé nutupi dalan kelairaning jabang bayi. Tandha-tandha ingkang dumados: nggih menika nggrajag rah lan ugi perih. Ing padatanipun, operasi badhé dipuntindakaken kanggé ngéndhani rentahipun plasènta langkung cepat ingkang seged mbebayani tumraping jabang bayi. Lajeng wonten malih ingkang dipunwanuh kaliyan, ngandhut ing sakjawinipun guwa garba. Ngandhut ing sakjawinipun guwa garba, nggih menika ngandhut ingkang dumados nalika jabang bayi menika mboten tuwuh-mekar ing panggènan sakmesthinipun, utawi tuwuh-mekar ing njawinipun guwa garba, kados ta ing sela-selanipun padharan, lan ing panggènan sanèsipun. Tiyang èstri ingkang resikonipun inggil ngalami ngandhut ingkang kados mekaten, nggih menika tiyang èstri ingkang naté nglampahi stèrilisasi saluran utérus ing sakngandhapipun umur tigangndasa taun. Nanging wonten ugi ingkang sanjang, menawi kalebetan bibit penyakit utawi infèksi, ugi dados salah satunggaling sebab domadosipun komplikasi menika. Tandha-tandha ingkang thukul antawisipun, nggih menika medalipun plèk lan raos perih. Kanggé mesthèkaken, pramila tindakan mèdhis kedah dipuntindakaken. Dados pesthèkaken, ing sakben wulan tansah mriksakaken kandhutan penjenengan. Saklintunipun ingkang sampun kula sebat kalawau, taksih kathah komplikasi sanèsipun, kados ta: sungsang, gagaling jabang bayi, lan sanès-sanèsipun. Kados mekaten kaweruh ngingingi komplikasi tumraping kandhutan, mugi-mugi kaweruh menika saged migunani kanggé kita. 2
Lan saklajengipun kula ugi badhé ngaturaken seserapan ngingingi gangguan ing kandhutan ingkang kasebabaken déning thukulipun kanthong ingkang mbonten limrah ing saklebetipun badan, ingkang isinipun kados bubur ingkang ngemu baksil, ingkang dipunsebat kista. Lajeng, menapa membayani menawi saweg ngandhut kanthènan déning kista menika? Sedhèrèk kula, kista minangka salah satunggaling memedi ingkang ngajrihi tumraping para tiyang èstri, karana kawontanipun dinakwa dados salah tanggaling sebab ingkang ngganggu kasuburaning tiyang èstri lan kandhutanipun. Nanging, kita mboten prelu kuwatos kanggé ngupados kaweruh ngingingi kista, karana kaweruh ingkang leres lan titi badhé nggampilaken kita anggèning ngadhang thukulipun kista. Sejatosipun menapa ta kista menika? Lan akibatipun menapa trumrap kandhutan kita? Kista, nggih menika tuwuhipun kanthong ingkang mboten saklimrahipun dumados ing sela-selanipun guwagarbaning tiyang èstri. Kista piyambak kabagé dados kalih jinis, nggih menika: kista fisiologi lan patologis. Ingkang dipunmaksud kista fisiologis, nggih menika kista ingkang saged ical piyambak ing wekdal tiyang èstri menika nggarapsari, kosok-wangsulipun bilih kista patologis menika mboten saged ical nadyan wekdal nggarapsari tembénipun sampun ndugi. Ingkang njalari dumadosing kista, antawisipun nggih menika tetedhan ingkang ngemu gajih, lan saking kagiyatanipun hormon èstrogen ing saklebetipun badan. Lajeng kista menika mbekta akibat menapa tumraping wawratan? Wonten pemanggih, menawi salah satunggaling tiyang èstri kaundur anggènipun saged ngandhut, nggih menika karana kista. Nanging pemanggih menika mboten tansah leres, karana kista ingkang taksih alit lan lulut, mboten badhé mengaruhi kandhutan. Nandyana kados mekaten, kista tetep kedah dipunwaspaosi, utaminipun kista éndométriosis, karana kista jinis menika saged mengaruhi kesuburan lan tamtunipun ngrendhet dumadosing tiyang èstri ngandhut. Lajeng, kados pundi kaliyan kista ingkang thukul nalika ing wekdal tiyang èstri menika ngandhut? Kista lan kandhutan dumadosipun saged sesarengan. Maksudipun, tiyang èstri menika sampun nggadahi kista sakdèrèngipun piyambakipun ngandhut, namung kemawon kawontenanipun dèrèng ketingal, lajeng ing nalika ngandhut, ing pundi hormon estrogen mindhak, bab menika ingkang njalari kista dados ageng, saéngga gampil kasumerepi. Menawi ngalami bab menika, padatanipun tiyang èstri ingkang saweg ngandhut kedah ajeg kontrol dhateng dokter, kanggé nyumerepi kista lan kandhutanipun, karana dipunkuwatosaken saged nyebabaken komplikasi ing kandhutanipun. Nanging tiyang èstri ingkang saweg ngandhut kanthènan kista mboten prelu kuwatos, karana kista mboten tansah ngganggu kandhutan lan tuwuh-mekaring jabang bayi, utaminipun kista ingkang taksih alit. Nanging ingkang patut dipunwaspaosi, nggih menika kista ingkang ageng utawi ingkang ukuranipun langkung saking pitung cm, karana saged ngganggu kandhutan lan jabang bayi. Tumrap 3
tiyang èstri ingkang saweg ngandhut kanthènan kista ingkang ageng lan mbebayani tumrap jabang bayi, padatanipun dokter badhé nindakaken operasi lan mendhet kistanipun. Nanging tumindak menika tetep kemawon kedah pas kaliyan ukuranipun kista menika lan umuring kandhutan. Operasi padatanipun dipuntindakaken ing nalika kandhutan menika umuripun 16 (nembelas) minggu, utawi saged ugi saksampunipun jabang bayi kalairaken. Kénging menapa operasi kok dipuntindakaken nalika kandhutan menika lumebet ing tigang wulan kaping kalih? Ing mangsa menika kandhutan kaanggep cekap aman, karena plasènta sampun medamel kanthi sampurna. Bènten kaliyan kandhutan ingkang taksih tigang wulan kawitan, ingkang sanget déning nuwuhakan dumadosing keluron. Dados, menawi panjenengan saweg ngandhut, saé menawi tansah ngontrolaken kandhutan panjenengan, supados menawi wonten kistanipun saged énggal dipunprantasi. Sedhèrèk kula, mugi-mugi kawruh ngingingi gangguan tumrap kandhutan, ingkang arupi komplikasi kandhutan lan ugi kista tumraping kandhutan menika migunani kanggé kita, mliginipun tumrap panjenengan ingkang sakmenika saweg ngandhut. Kita sampun dumugi ing bagéyan kaping kalih, ingkang Ibu Arin badhé atur siraman rohani kanggé kita. Nanging sakdèrèngipun mangga sami midhangetaken satunggal pepujen menika. Sugeng midhangetaken. Ngayomi dhiri saking gudha, matius 4:1-11 Sedhèrèk kula, nalika kita mireng bilih paukuman pejah tumrap tiyang ingkang kajiret déning prekawis narkoba, kita prihatos lan sedhih. Kula sedhih karana wonten tiyang èstri ingkang kaukum pejah ugi. Salah satunggal tiyang èstri ingkang dipunukum pejah karana narkoba nggih menika Rani. Rani konangan mbekta tiga setengah kilogram barang ingkang kaawis menika. Wiwitanipun Rani mboten naté tepang kaliyan barang menika, nanging karena rerimuk sedhèrèk tunggal simbahipun, wekasanipun Rani sedya lan purun dados kèngkènan mbekta barang menika ingkang njeguraken piyambakipun dhateng pati. Sedhèrèk kula, Rani sanès minangka satunggal-satunggaling tiyang èstri ingkang kawon déning rerimuk utawi godha ingkang njeguraken dhateng paukuman pejah. Kathah tiyang èstri ingkang mboten gadhah daya tumrap godha lan rerimukipun sétan. Kathah tiyang èstri ingkang mboten sagah nampik rerimuk lan pambujukipun iblis, kanthi nindakaken tumindak ingkang lepat lan dosa. Lajeng kados pundi kita saged ngayomi dhiri kita saking panggodhanipun sétan? Sakdèrèningpun kita ngrembag bab menika, mangga sami kita pidhangetakan cariyos ngingingi kados pundi Gusti Yésus saged unggul saking panggodhanipun sétan, mekaten cariyosipun: 4:1 Sawisé mengkono, Gusti Yésus banjur katuntun déning Sang Roh Suci menyang ara-ara samun, supaya digodha déning Iblis. 4
4:2 Ana ing kono Gusti Yésus siyam patang puluh dina patang puluh bengi. Banjur kraos luwé. 4:3 Iblis nuli teka sowan ing ngarsané Gusti Yésus lan matur mengkéné: "Sarèhné Panjenengan menika Putranipun Allah, mangga séla-séla menika Panjenengan sabdakaken dados roti." 4:4 Gusti Yésus paring wangsulan: "Wis katulis ing Kitab Suci: Manungsa kuwi uripé ora mung saka roti waé, nanging saka sakèhing sabda sing didhawuhaké déning Gusti Allah." 4:5 Iblis banjur nggawa Gusti Yésus menyang kutha Yérusalèm lan mapanaké Panjenengané ana ing wuwunging Pedalemané Allah. 4:6 Iblis nuli matur: "Sarèhné Panjenengan menika Putranipun Allah, sumangga kula aturi anjlog; sebab wonten ing Kitab Suci wonten seratan mekaten: 'Pangéran bakal ndhawuhi para malaékaté njaga marang kowé, lan kowé bakal dithadhahi ing tangané supaya aja nganti kena ing watu.' " 4:7 Pangandikané Gusti Yésus: "Nanging ing Kitab Suci iya ana tulisan mengkéné: 'Kowé aja nyoba marang Pangéran Allahmu.' " 4:8 Gusti Yésus banjur digawa déning Iblis, menyang gunung sing dhuwur banget. Ana ing kono Gusti Yésus diaturi mirsani sakèhé kraton ing donya sakamulyané kabèh. 4:9 Iblis banjur matur marang Gusti Yésus: "Sedaya menika kula caosaken dhateng Panjenengan, angger Panjenengan sujud nyembah dhateng kula." 4:10 Gusti Yésus ngandika: "Wis lungaa, Sétan! Awit ing Kitab Suci wis tinulis mengkéné: 'Pangéran Allahmu sing wajib koksembah lan mung Panjenengané sing wajib kokbektèni!' " 4:11 Wusana Iblis banjur lunga saka ngarsané Gusti Yésus; malaékat-malaékat tumuli padha sowan ngladosi Panjenengané. Sedhèrèk kula, saksampunipun siyam sedangunipun sekawan ndasa dinten, Gusti Yesus dipunrerimuk dening sétan supados mbangun miturut dhateng piyambakipun. Sétan kepingin supados Gusti Yesus mbangun miturut dhateng piyambakipun. Sétan kepingin ngasoraken Gusti Yesus. Ing wiwitan sétan nyuwun supados Gusti Yésus ngribah séla dados roti, lan Gusti Yésus mboten mituruti. Gusti Yésus nampik pepinginan sétan menika. Penyuwunipun sétan ingkang kaping kalihipun, nggih menika nyuwun supados Gusti Yesus anjlok saking nginggilaning wuwungan Pedalemanipun Allah, lan Gusti Yésus nampik panyuwun sétan menika. Panyuwunipun sétan ingkang kaping tiga, sétan menika sanget déning sagah, karana sétan badhé nyaosaken sedaya kraton ing ndonya menawi Gusti Yésus karsa sujud nyembah dhateng piyambakipun, lan Gusti Yésus ngendika: "Wis lungaa, Sétan! Awit ing Kitab Suci wis tinulis mengkéné: 'Pangéran Allahmu sing wajib koksembah lan mung Panjenengané sing wajib kokbektèni!'". Lan iblis késah saking ngarsanipun Gusti Yésus, lan para malaekat ngladosi Gusti Yésus. Sedhèrèk kula, sétan ugi nindakaken bab ing sami dhateng manungsa ta. Sétan ugi mbujuk lan ngrerimuk manungsa, supados manungsa purun miturut lan manut dhateng sedaya penyuwunipun. 5
Lan sétan pinter ngiming-iming kaliyan bab ingkang nyengsemaken. Kathah tiyang èstri ingkang ing wiwitanipun minangka tiyang èstri ingkang saé-saé, manut dhateng tiyang sepuhipun, pinter sesrawungan, malahan taat anggènipun ngibadah, nanging ing témbénipun saged kajegur ing dosa ingkang mbekta piyambakipun dhateng kasangsaran. Rani ingkang dipunukum pejah karana narkoba, wiwitanipun ugi minangka laré èstri ingkang lugu lan saé, nanging mboten saged nampik rerimukipun sedhèrèk tunggal simbahipun kanggé nindakaken pakaryan ingkang mbebayani ingkang nggèrèd piyambakipun dhateng paukuman pejah. Rani mbok menawi kasengsem déning arta ingkang kathah, karana ing nalika niku kaanan ékonomi kulawarganipun sanget déning ala. Kulawarganipun Rani dipunterak kamlaratan, lan kajiret déning sambutan ingkang kathah. Mbok menawi karana kaanan menika, lajeng Rani sanget déning gampil nampi rerimukipun sedhèrèk tunggal simbahipun menika, kanggé nindakaken pakaryan ingkang nglawan hukum. Sedhèrèk kula, nalika Gusti Yésus ing kaanan ngelih, sétan nyuwun supados Panjenenganipun ngribah séla dados roti, karana sétan sumerep bilih Gusti Yésus sagah nindakaken. Nandyana Gusti Yésus minangka manungsa, nanging Panjenenganipun ugi minangka Putranipun Allah ingkang sagah nindakaken menapa kemawon. Nanging Gusti Yésus mboten karsa nindakaken printahipun sétan. Gusti Yésus namung tundhuk dhumateng karsanipun Bapanipun. Kala-kala kaanan kita ingkang meksa kita supados tundhuk dhateng sétan. Mbok menawi kaanan ékonomi kita saweg mboten saé, lan kita mbetahaken arta, pramila badhé gampil kita miturut dhateng printahipun sétan angger kita pikantuk arta. Mbok menawi keséhatan kita ingkang saweg mboten saé, lan kita miturut dhateng sétan supados angsal tamba ingkang mboten leres angger kita saged saras. Sedhèrèk kula, mangga sami kita pidhangetaken Dhawuh Pangandikanipun Gusti, ingkang sanget déning wigatos kanggé kita, supados kita saged ngayomi dhiri kita saking rerimuk panggodhanipun sétan. Dhawuh Pangandikanipun Gusti, mekaten: 4:7 Mulané padha wedi-asiha karo Gusti Allah; Iblis lawanen, karebèn padha mlayu ninggal kowé. 4:8 Padha nyedhaka marang Gusti Allah; Panjenengané bakal nyelaki kowé. Tanganmu wisuhana, hé wong dosa! Lan resikana atimu, hé wong lamis! 4:9 Padha nlangsaa, padha nangisa lan sesambata! Guyumu salinana tangis lan kabungahanmu salinana kasusahan! 4:10 Padha ngasorna badanmu ana ing ngarsané Gusti Allah, Panjenengané nuli bakal ngluhuraké kowé. Sepindah malih, mangga sami kita pidhangetaken Dhawuh Pangandikanipun Gusti menika: 4:7 Mulané padha wedi-asiha karo Gusti Allah; Iblis lawanen, karebèn padha mlayu ninggal kowé. 4:8 Padha nyedhaka marang Gusti Allah; Panjenengané bakal nyelaki kowé. Tanganmu wisuhana, hé wong dosa! Lan resikana atimu, hé wong lamis! lan 6
4:9 Padha nlangsaa, padha nangisa lan sesambata! Guyumu salinana tangis lan kabungahanmu salinana kasusahan! 4:10 Padha ngasorna badanmu ana ing ngarsané Gusti Allah, Panjenengané nuli bakal ngluhuraké kowé. Sedhèrèk kula, tundhuk lan nyaked sarta ngasoraken dhiri kita dhumateng Gusti, menika minangka dedamel utami kita ingkang saged ngayomi dhiri saking rerimukipun sétan. Bab ingkang kaping kalih, kita nebihaken dhiri saking tumindak dosa. Dados, mangga kita tundhuk lan tansah nyaked dhumateng Gusti, karana namung Gusti ingkang saged ngayomi kita saking seranganipun sétan. Mangga kita sami nilaraken tumindak jahat, supados Gusti nyucèkaken manah kita lan nuntun kita dhateng margi ingkang leres. Mangga kita sami tansah wonteng ing sakcakedipun Gusti, supados kita kaayoman saking seranganipun sétan. Mangga kita ndedonga: Duh, Gusti, kawula rumaos, bilih sétan aring ngrerimuk kawula supados miturut kekajenganipun. Kawula aring asor lan manut dhateng pepinginanipun sétan. Gesang kawula sangsara lan kakunjara. Kawula kablenggu déning ranténipun sétan ingkang sanget kiyat. Namung Paduka ingkang sagah ngluwaraken kawula saking jiretipun sétan. Pramila saking menika, dhuh Gusti, kawula nyuwun pitulungan Paduka. Tuntun kawula nyaket dhumateng Paduka, supados sétan mboten badhé saged ngasoraken kawula. Maturnuwun, dhuh Gusti, amin 7