Pozzuoli

An Pozzuoli (; ) nga an ngaran ha Linatin ngan ha 1978 nga Winaray nga Bibliya Puteoli ngan ha 1983 nga Winaray nga Bibliya Puteolas, usa ka syudad ngan comune ha lalawigan han Napoles ha rehiyon han Campania ha nasod han Italya. Amo ini an dako nga syudad ha Campos Flegreos.

Kaagi
Nagtikáng an Pozzuoli nga usa nga Griyego nga kolonya nga an ngaran Dikaiarkhia () nga nangangahulogan "lugar nga diin naghahadi an pagkamatadong". Usa nga Romano nga kolonya gintukod dida han 194 UC, ngan gin-ngaranan ini nga Puteoli nga ginkuha tikang han pulong nga 'puteus', nga buot sidngon bubón (ginamit gihapon han mga sibil ha panaragna han kabubwasan) ngan 'osco fistulus' (lungib). Usa nga alternatibo nga etimolohiya han Puteoli tikang han Linatin nga puteo (panimáhò), nga nahahanungod han baho han sulpur dida hini nga lugar, labi na tikang han Solfatara. Ini tungod kay an Pozzuoli nahamutang ha butnga han Campi Flegrei, usa nga kanan-bulkan nga caldera.

An Puteoli amo an dako nga emporium para hin mba barko tikang ha Alexandria nga nagdadara hin lugas o grano, ngan iba pa nga mga barko tikang han tanan nga dapit han Romano nga kalibotan.  Amo gihapon ini an dako nga lugar hin pagtirok hin mga igbabaligya ha gawas tikang ha Campania, upod han hinimo hin bidriyo soplado, mga mosaico, nga ginbuhat hin put-haw, ngan marmol. Dida han Romano nga base naval didto han hirani nga syudad han Misenum an gidakoi nga armada ha panagat han kahadto nga kalibutan. Dinhi gihapon an villa ha huron han Romano nga dictador nga hi Sulla ngan dinhi gihapon hiya namatay dida han 78 BC.

An lokal nga barás nga bulkaniko nga tinatawag pozzolana (Latin: pulvis puteolanus, "pulbo han Puteoli" literal "tapotapo han Puteoli") amo an nahimo nga ginbasaran han syahan nga epektibo nga concrete, kay ini mayda reaksyon ha kimika upod  hin tubig. Imbis nga ini ma-evaporar là hin hinayhinay, an tubig maghihimo hini nga barás/lime nga sagol ngadto hin mortar nga madig-on nga mag-usa hin mga pundok hin aggregate ngadto hin nakadaog nga unidad. Amo ini nga nagin-posible an cupola han Pantheon, nga ha yana amo pa gihapon an cupola nga gidako-i ha kalibutan nga hinimo hin diri-reinforced nga concrete.

Hi Pablo nga Apostol dinhi linmugsong han iya pag-agi tikadto ha Roma, nga tikang dinhi  hin kahirayo. Dinhi hiya nagpabilin hin pito ka adlaw (Mga Buhat 28:13, 14) ngan sunod nag tikang upod han iya mga ka-upod han iya pagkadto ha Roma pinaagi han Dalan Appia.

An Puteoli amo an ginkikita nga pinakamakusog nga posibilidad han waray-ngarani nga syudad nga diin nahinabo an syahan-nga-siglo nga Romano nga novela Satyricon.

Han 37 AD an Puteoli amo an lugar hin buhat ha politika ni Emperador Gaius Caligula, nga dida han iya kahimo nga Emperador nagpahimo hin temporaryo nga nalutaw nga tulay nga nagamit hin mga sakayan pannegosyo nga tubtob hin duha ka milyas () tikang han bungto ngadto han kilalado nga harani nga resort han Baiae, ngan iya ini gintabok nga nagkakabayo, ha pagtamay hin tagna hin astrolohista nga hiya "waray daw higayon nga magin-Emperador sugad man hin pagkabayo tabok han Gulpo han Baiae".

Ginmartiro hi San Procolo dinhi upod an iya mga kaupod han ika-upat nga gatostuig, ngan hiyá an santo patron han syudad.  An pito nga ulo hin agila dida han eskudo para han bungto han Pozzuoli sinisiring nga narepresenta hin pitó han hini nga mga martir.  An Nobyembre 16 amo an opisyal nga adlaw hin pamatron para kan San Procolo.  Gin-agnayan hin pag-ugay-ugay hi San Procolo nga '''u pisciasotto ("an mayámang") tungod kay an Nobyembre 16 agsob usa nga adlaw hin pag-inuuran.  An mga katawhan nagsasaurog gihapon han iya pista dida han ikaduha nga Dominggo hit Mayo.

Nagbisita han Pozzuoli hi Charles Lyell han 1828 ngan iya gin-istudyohan an Macellum nga mga harigi.

Tikang han 1946 an bungto amo an balayan han Accademia Aeronautica, an Italyano nga Akademiya han Puwera Armada ha Kalangitan, nga nahumtang anay ha purô han Nisida, ngan tikang han 1962 didâ hin hinimo-gud-la nga campus ha bawbaw hin pungtod nga naha-igbaw han baybayon.

Tikang han Agosto 1982 tubtob Disyembre 1984 nakatagamtam an syudad hin pira ka mga gatos nga mga paglinoglinog o tremor ngan bradiseismico nga mga nanhinabo nga inmabot hin kadamo dida han Oktubre 4, 1983, nga nakaguba hin mga 8,000 ka edifisyo dida han butnga han syudad ngan nakapa-iwas hin mga 36,000 ka tawo, ngan damo hini permanente nga naipaiwas. An mga panhinabo nagpahitaas han ubos han dagat hin haros 2 ka metro, ngan naghimo hini han Baybayon han Pozzuoli nga hamabaw hin duro para hin dagko nga mga sakayan.

Panakayan
Madali ini makadtoan tikang ha Roma pinaagi han Napoles nga Metro linea 2, ngan han mga tren han "Cumana" nga mga linea nga natikáng han estasyon han Montesanto, ha butnga han syudad.

Mga hagrani nga comuni
Bacoli
Giugliano in Campania
Monte di Procida
Napoles
Quarto

Mga kilalado nga tawo
 Jenaro, Santo Patron han Napoles, ginpatay ha Solfatara c. 305
 Josephus naglugsong dida han tipakadto hiyá ha Roma. (An Kinabuhi ni Flavius Josephus; 3.16)
 William Jopling, British nga leprolohista, natawo dida
 Sophia Loren, aktris ha pelikula nagtubo dida
 Gilbert, Konde han Montpensier, Virrey han Napoles namatay dinhi han 15 Oktubre 1496
 Pablo nga Apostol naglugsong dinhi han iya pagkadto ha Roma. (Mga Buhat 28:13)
 Giovanni Battista Pergolesi, Baroque nga kompositor namatay dida
 Lucius Cornelius Sulla, Dictador han Roma, namatay han iya villa dida

Kitaa gihapon
De balneis Puteolanis

Mga pinanbasaran

Bibliograpiya
 Amalfitano, Paolo, et al. (1990) I Campi Flegrei, Venezia
 Annecchino, Raimondo (1960) Storia di Pozzuoli e della zona flegrea. Pozzuoli: Arti Grafiche D. Conte
 Gianfrotta, Piero Alfredo & Maniscalco, Fabio (eds.) (1998) Forma Maris: Forum Internazionale di Archeologia Subacquea. Puteoli

 Puteoli: studi di storia Romana; no. 2; 4/5
 Sommella, Paolo (1978) Forma e urbanistica di Pozzuoli romana. Pozzuoli: Azienda Autonoma di Soggiorno, Cura e Turismo di Pozzuoli
 Atti del convegno Studi e ricerche su Puteoli romana: Napoli, Centre J. Bérard, 2-3 aprile 1979. Napoli, 1984

Mga sumpay ha gawas

Kub Foto Pozzuoli
Pozzuoli Italiano nga Ganghaan