Sun Yat-sen

Hi Sun Yat-sen (12 Nobyembre 1866 – 12 Marso 1925) usá nga Tsino nga médico, magsusurat, pilosopo, kaligrapo ngan rebolusyonaryo, an syahan nga mangulo ngan nagtukod nga amay han Repúblika han Tsina. Komo nangunguna han mga nanguna ngan syahan nga namuno hin Republikano nga Tsina, tinatawag hi Sun nga "Amay han Nasod" ha Republika han Tsina (RhT) ngan "nag-uná han demokrátiko nga rebolusyon" ha Kanan Katawhan Republika han Tsina (KKT). Dako nga papel an ginkaptan ni Sun han pagtanggal ha poder han Dinastiya Qing (an kataposan nga imperyal nga dinastiya han Tsina) didâ han mga tuig nga dinmangat han Xinhai nga Rebolusyon. Ginbutáng hiyá nga Probisyonal nga Mangulo han Repúblika hn Tsina han pagtukod hiní han 1912. Ha urhe, iya ginbuligan upod hin iba pagtukod han Kuomintang (Nasyonalista nga Partido han Tsina), nga nag-alagad hiyá nga syahan nga namuno hiní. Hi Sun usá nga personahe nga nagpapahiusa ha post-Imperyal nga Tsina, ngan nagpapabilin hiyá nga nag-uusa ha mga ika-20 nga gatostuig nga mga politiko nga Tsino nga gintatahuran hin dako ha mga katawhan han duha nga dapit han Estrecho han Taiwan. 

Bisan man kon hi Sun ginkikita nga usa han mga giharangdon nga mga namuno han yana nga Tsina, an iya kinabuhi ha politika usa nga nagpipinadayon nga pakig-away ngan agsob nga pagka-exilio. Katapos han pagkamalinamposon han rebolusyon ngan pakabawi han Han nga Tsino hin poder katapos hin 268 ka tuig hin pagdumara han Dinastiya Qing, madali hiyá nga nagbul-iw han iya puwesto han pagka-Mangulo han bag-o nga gintukod nga Republika han Tsina kan Yuan Shikai, ngan namuno hin mga sunodsunod nga mga rebolusyonaryo nga gobyerno nga pag-ayat han mga warlord nga nagdudumara han dako nga bahin han nasod.  Waray mahiabot hi Sun nga makakita han iya partido nga makagkonsolidar han gahom hini han nasod dida han Amihanan nga Expedisyon. An iya partido, nga mayda maluya nga alyansa upod han mga Komunista, nagbulag ngadto hin duhá ka mga pag-ugopan katapos ha iya kamatay.

An prinsipal nga ginbilin ni Sun ada han iya pagpadukwag han politikal nga pilosopiya nga kilalado nga Tulo nga mga Prinsipyo han Katawhan: nasyonalismo (Han nga Tsino nga nasyonalismo, paglugaríng tikang hin imperyalista nga pagdominar, pagbawi hin gahom tikang han Manchuriano nga Dinastiya Qing), demokrasya, ngan an pagpakabuhî han katawhan (matadong nga katiringban).

Mga ngaran

Natawo hi Sun nga Sun Wen (Kinantones: Syūn Màhn; ), ngan an iya ngaran ha ginikanan Sun Deming (Syūn Dāk-mìhng; ).  Han bata hiyá, an iya ngaran ha pag-agnay Dixiang (Dai-jeuhng; ). An kan Sun ngaran ha kortesiya Zaizhi (Jai-jī; ), ngan an iya ngaran ha pagbunyag Rixin (Yaht-sān; ).  Samtang nag-iskwela hiyá ha Hong Kong nakakuha hiyá han ngaran ha arte nga Yat-sen ().  An Sūn Zhōngshān (), nga amo an pinakapopular han iya mga Tsino nga ngaran, ginkuha tikang han iya Hinapon nga ngaran Nakayama Shō (), an pseudonimo nga ginhatag ha iya ni Tōten Miyazaki samtang natago hiyá ha Hapon.

Pinanbasaran

Padugang nga barasahon
 
 Sun Yat-sen's vision for China / Martin, Bernard, 1966.
 Sun Yat-sen, Yang Chu-yun, and the early revolutionary movement in China  Hsueh, Chun-tu
  
 Sun Yat-sen 1866–1925 / The Millennium Biographies / Hong Kong, 1999
 Sun Yat-sen and the origins of the Chinese revolution Schiffrin, Harold Z. 1968.
 Sun Yat-sen; his life and its meaning; a critical biography. Sharman, Lyon, 1968, c. 1934
 
 
 
 
 
 Pearl S. Buck, The Man Who Changed China: The Story of Sun Yat-sen (1953)

Mga sumpay ha gawas

ROC Government Biography  
Sun Yat-sen in Hong Kong University of Hong Kong Libraries, Digital Initiatives
Contemporary views of Sun among overseas Chinese 
Yokohama Overseas Chinese School established by Dr. Sun Yat-sen
National Dr. Sun Yat-sen Memorial Hall Official Website   
Dr. Sun Yat Sen Middle School 131, New York City
Dr. Sun Yat Sen Museum, Penang, Malaysia 
Homer Lea Research Center
 Was Yung Wing Dr. Sun's supporter?  The Red Dragon scheme reveals the truth!
 Miyazaki Toten  He devoted his life and energy to the Chinese people.
 MY GRANDFATHER, DR. SUN YAT-SEN – By Lily Sui-fong Sun 
 浓浓乡情系中原—访孙中山先生孙女孙穗芳博士 – 我的祖父是客家人
Dr. Sun Yat-Sen Foundation of Hawaii A virtual library on Dr. Sun in Hawaii including sources for six visits
Who is Homer Lea?  Sun's best friend. He trained Chinese soldiers and prepared the frame work for the 1911 Chinese Revolution.

Mga natawo han 1866
Mga namatay han 1925
 
Biyograpiya
Politika
Republika han Tsina
Tsina