Woke

Woke ( ; nghĩa đen là tỉnh táo) là một tính từ tiếng Anh có nghĩa đen là "tỉnh táo". Từ này có nguồn gốc từ người Mỹ gốc Phi, nghĩa bóng là sự "tỉnh táo trước những định kiến và phân biệt chủng tộc". Bắt đầu từ những năm 2010, nghĩa của nó mở rộng ra, bao gồm sự nhận thức về bất bình đẳng xã hội như phân biệt giới tính, và đồng nghĩa với các ý tưởng của Cánh Tả Mỹ, ví dụ như các khái niệm về đặc quyền của người da trắng và bồi thường cho người Mỹ gốc Phi. Đến thập niên 2020, từ woke gần như chỉ được sử dụng để mỉa mai những người thích tỏ ra "cấp tiến, văn minh" nhưng thực chất là nông cạn, quá khích, chỉ biết hùa theo các trào lưu mới (như nữ quyền cực đoan, cổ súy quan hệ đồng tính, chuyển giới...) mà không suy nghĩ sâu xa về các tổn hại mà phong trào đó gây ra cho xã hội. Một số phong trào bị coi là woke như:
 Phong trào tuyên truyền, cổ súy quan hệ đồng tính, chuyển giới... tự nhận đó là sự “văn minh, tiến bộ”, nhưng trong thực tế thì phong trào này đang gây ra tổn hại cho các giá trị văn hóa - gia đình, gây chia rẽ chính trị, khủng hoảng quan hệ xã hội và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển tâm sinh lý giới tính của trẻ em.
 Phong trào nữ quyền cực đoan có mục tiêu ban đầu là đòi bình đẳng cho phụ nữ, nhưng thực tế lại biến tướng thành những hành động quá khích, cực đoan (cổ súy ly hôn, làm mẹ đơn thân, phản đối phụ nữ làm nội trợ, cấm dạy dỗ trẻ em gái về tính nết dịu dàng, đòi hỏi phụ nữ phải được bình đẳng quyền lợi nhưng khi nói đến nghĩa vụ công dân thì lại đòi phụ nữ phải được ưu tiên…)
 Phong trào Black Lives Matter có mục đích là đòi bình đẳng cho người da đen, nhưng thực tế lại trở thành cái cớ cho các nhóm bạo loạn, cướp phá. 

Cụm từ stay woke (tạm dịch: tiếp tục tỉnh táo lên đi) đã xuất hiện trong tiếng AAVE vào những năm 1930, ở trong một số ngữ cảnh thì mang nghĩa nhận thức về các vấn đề xã hội–chính trị của [[người Mỹ gốc Phi]. Sau vụ bắn chết Michael Brown ở Ferguson, Missouri vào năm 2014, cụm từ này được phổ biến bởi các nhà hoạt động Black Lives Matter (BLM) nhằm nâng cao nhận thức về các vụ cảnh sát bắn người Mỹ gốc Phi. Sau khi được sử dụng trên cộng đồng Twitter của người da đen, thuật ngữ woke đã trở thành một meme Internet và ngày càng được người da trắng sử dụng, thường để thông báo rằng họ ủng hộ phong trào BLM, nhưng bị một số nhà bình luận chỉ trích là chiếm dụng văn hóa. Mặc dù ban đầu chủ yếu gắn liền với Thế hệ Millennials, thuật ngữ này đã lan rộng và được thêm vào Từ điển tiếng Anh Oxford vào năm 2017.

Các thuật ngữ woke capitalism (chủ nghĩa tư bản woke) và woke-washing (tẩy trắng bằng woke) được đặt ra để mô tả những công ty chỉ "ủng hộ miệng" cho các phong trào cấp tiến nhưng không làm gì trong thực tế. Đến năm 2020, một vài người theo chính trị trung dung và cánh hữu ở một số nước phương Tây đã sử dụng thuật ngữ woke, thường để mỉa mai một loạt các phong trào và hệ tư tưởng cấp tiến hoặc cánh tả khác nhau được coi là quá khích hoặc mang tính hình thức. Do vậy, nó mang hàm ý tiêu cực đối với những người quảng bá các ý tưởng chính trị liên quan đến căn tính và chủng tộc. Đến năm 2021, từ woke gần như chỉ được sử dụng như một lời miệt thị; hầu hết các cách sử dụng phổ biến của từ này là để gièm pha.

Tham khảo 

Thuật ngữ công bằng xã hội
Khẩu hiệu chính trị Mỹ
Tranh cãi chính trị