Tuyên ngôn độc lập Phần Lan

Tuyên ngôn độc lập Phần Lan (; ; ) là một văn kiện được Quốc hội Phần Lan thông qua vào ngày 6 tháng 12 năm 1917, tuyên bố thành lập nước Cộng hoà Phần Lan độc lập và chấm dứt sự tồn tại của Đại công quốc Phần Lan với danh nghĩa là quốc gia tự trị thuộc Nga sau khi chính phủ Bolshevik lên nắm quyền vào tháng 10 năm 1917.

Việc tuyên bố độc lập là một phần trong quá trình trường kỳ đấu tranh để giành quyền độc lập cho đất nước Phần Lan. Mỗi năm tại Phần Lan, Nhà nước và nhân dân đều kỷ niệm ngày bản tuyên ngôn trên được Quốc hội thông qua với tên gọi là Ngày Độc lập.

Bối cảnh

Cách mạng Nga 

Cách mạng Tháng Hai thành công đã dẫn tới sự kiện Sa hoàng Nikolai II kiêm Đại Thân vương Phần Lan thoái vị. Vì thế theo quan điểm Helsinki thì vào ngày 15 tháng 3 năm 1917 (lịch Julius: 2 tháng 3), chế độ bang liên đồng chủ giữa Nga và Phần Lan đã mất đi một trụ cột pháp lý quan trọng. Chính quyền Phần Lan và Chính phủ Lâm thời của Nga từng thực hiện nhiều cuộc trao đổi và thương lượng.

Kết quả từ những nỗ lực trên là một đề xuất đã được Chính phủ Lâm thời Nga phê chuẩn. Tuy nhiên, đề xuất trên bị Quốc hội Phần Lan sửa đổi đáng kể và đưa ra để nghị sĩ Quốc hội biểu quyết với tên gọi là Luật về Quyền lực (, ), theo đó quy định Quốc hội Phần Lan nắm giữ quyền lực thuộc nhánh lập pháp liên quan đến tất cả các lĩnh vực ngoại trừ chính sách đối ngoại và quân sự, đồng thời nhấn mạnh rằng quyền giải thể Quốc hội Phần Lan thuộc về Quốc hội Phần Lan. Vào thời điểm biểu quyết, có luồng ý kiến cho rằng Chính phủ Lâm thời Nga có khả năng bị lật đổ một cách nhanh chóng trong một cuộc nổi dậy tại thành phố Petrograd. Tuy nhiên, điều ngược lại đã xảy ra. Chính phủ Lâm thời Nga đã dẹp được cuộc khởi nghĩa, không thông qua Luật về Quyền lực và giải tán Quốc hội Phần Lan. 

Sau khi hoàn thành tổng tuyển cử tại Phần Lan và chứng kiến sự thất thủ của Chính phủ Lâm thời Nga trong cuộc Cách mạng Tháng Mười, Quốc hội Đại công quốc Phần Lan đã quyết định thành lập Hội đồng nhiếp chính gồm ba thành viên, dựa vào Hiến pháp Phần Lan mà chính xác hơn là vào khoản §38 trong Văn kiện về Tổ chức chính quyền năm 1772 của Thụy Điển, được Quốc hội Thụy Điển phục hồi hiệu lực sau khi vua Gustav III bị lật đổ trong một cuộc cách mạng ôn hoà. Khoản này quy định cách thức bầu chọn ra một vị quân chủ mới khi dòng máu hoàng tộc bị đứt đoạn, và tại Phần Lan người ta cho rằng điều khoản này trao chủ quyền tối cao trong thời kỳ không có người đứng đầu nhà nước cho Hội nghị các đẳng cấp, mà hậu thân là Quốc hội Phần Lan. Các thành viên Hội đồng Nhiếp chính không được bầu lên do sự phản đối mạnh mẽ cũng như các cuộc tổng đình công của phong trào Xã hội chủ nghĩa, buộc Hội đồng nhiếp chính Phần Lan phải có thêm nhiều động thái cực đoan hơn. 

Ngày 15 tháng 11 năm 1917 (lịch Julius: 2 tháng 11), chính phủ Nga Bolshevik ban hành Tuyên ngôn về Quyền của các dân tộc Nga (), trong đó nêu ra quyền tự quyết của các dân tộc mà cụ thể là quyền được ly khai hoàn toàn. Cùng ngày, Quốc hội Phần Lan ra một tuyên ngôn, nêu rõ rằng Quốc hội tạm thời nắm giữ mọi quyền lực của Đại Thân vương Phần Lan.

Lúc này, Văn kiện về Tổ chức chính quyền năm 1772 của Thụy Điển không còn phù hợp với bối cảnh mới. Giới lãnh đạo từ lâu đã coi chế độ quân chủ và giai cấp quý tộc cha truyền con nối là lỗi thời, đồng thời ủng hộ việc thành lập một nền cộng hòa tại Phần Lan.

Độc lập 

Thượng viện Phần Lan – do Quốc hội bổ nhiệm vào tháng 11, đã tiến hành soạn ra dự thảo Tuyên ngôn độc lập và dự thảo Văn kiện về Tổ chức chính quyền (Hiến pháp) cho nền cộng hòa mới. Vào ngày 4 tháng 12 năm 1917, Chủ tịch Thượng viện (tức Thủ tướng) Phần Lan P. E. Svinhufvud đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập trước Quốc hội. Bản Tuyên ngôn độc lập được viết dưới dạng phần mở đầu của Văn kiện về Tổ chức chính quyền và được Quốc hội thông qua vào ngày 6 tháng 12 năm 1917.

Ngày 18 tháng 12 cùng năm (lịch Julius: 31 tháng 12), Hội đồng Dân uỷ Nga Xô-viết đã ban hành một sắc lệnh về việc công nhận Phần Lan là một nước độc lập. Đến ngày 22 tháng 12 năm 1917 (lịch Julius: 4 tháng 1), Ủy ban Chấp hành Trung ương toàn Nga – cơ quan hành pháp tối cao của nhà nước Xô-viết – đã thông qua sắc lệnh này.

Bản Tuyên ngôn và ngày 15 tháng 11 
Dẫn chứng bản Tuyên ngôn ngày 15 tháng 11 về quyền tự do của các dân tộc Nga:
Nhân dân Phần Lan, bằng bước tiến này, đã tự mình nắm lấy số phận của mình; một bước tiến vừa hợp lý vừa tất yếu trong điều kiện hiện tại. Nhân dân Phần Lan cảm nhận sâu sắc rằng họ không thể thực hiện được các nghĩa vụ dân tộc và nghĩa vụ quốc tế khi đất nước chưa được độc lập hoàn toàn. Niềm khát khao tự do từ thế kỷ trước—nay đang chờ được thoả mãn; Nhân dân Phần Lan, một dân tộc tự do cùng tiến bước với các dân tộc trên thế giới 

(...) Nhân dân Phần Lan dám tự tin chờ đợi ngày các dân tộc khác trên thế giới thừa nhận rằng với nền độc lập và tự do hoàn toàn của mình, người dân Phần Lan có thể nỗ lực hết mình để thực hiện những ý định đó và xứng đáng với một vị trí trong hàng ngũ của các dân tộc văn minh.

Toàn văn Tuyên ngôn độc lập Phần Lan

Xem thêm 

 Lịch sử Phần Lan
 Độc lập Phần Lan
 Chính trị Phần Lan
 Nga hoá Phần Lan

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Tuyên ngôn độc lập Phần Lan bằng tiếng Phần Lan tại thư viện Wikisource
 Tuyên ngôn độc lập Phần Lan bằng tiếng Thụy Điển tại thư viện Wikisource
 Văn kiện về Tổ chức chính quyền bằng năm 1772 bằng tiếng Thụy Điển tại thư viện Wikisource

Tuyên ngôn độc lập
1917 ở Phần Lan
Quan hệ Phần Lan-Nga
Lịch sử chính trị Phần Lan
Chủ nghĩa ly khai Nga
Văn bản năm 1917
Chính trị năm 1917
Đế quốc Nga