Lillian Gish

Si Lillian Diana Gish (Oktubre 14, 1893Pebrero 27, 1993) ay isang Amerikanong aktres, na itinuturing na isa sa mga pangunahing indibidwal ng maagang industriya ng pelikula sa Estados Unidos. Tinaguriang ang "Unang Ginang ng Pelikulang Amerikano", madalas siyang ihanay bilang isa sa mga pangunahing aktres ng panahon ng mga pelikulang tahimik.

Gumanap si Gish sa mga pelikula ng direktor na si D.W. Griffith noong dekada 1920s. Bagamat una siyang umarte sa pelikulang maiksi na An Unseen Enemy (1912), nakilala ang kanyang pangalan dahil sa pagganap niya sa The Birth of a Nation (1915). Umani rin siya ng mga papuri mula sa kritiko para sa kanyang pagganap sa Intolerance (1915) at Broken Blossoms (1919). Noong 1920, dinirek niya ang kanyang kapatid para sa pelikulang Remodelling Her Husband. Lumipat siya sa Metro-Goldwyn-Mayer noong 1925, at doon, binigyang-laya siya ng istudyo para sa mga pelikulang ginanapan niya, katulad ng La Bohème (1926) at sa The Wind (1928), ang pinakahuling niyang pag-arte sa isang pelikulang tahimik.

Umarte rin si Gish sa mga pelikulang may tunog pagsapit ng dekada 1930s, mula sa pelikulang One Romantic Night (1930). Gayunpaman, bihira na lang siyang umarte at bumalik sa teatro. Nakakuha siya ng isang nominasyon para sa Pinakamahusay na Pansuportang Aktres sa Gawad Academy para sa pelikulang Duel in the Sun (1946). Malaki rin ang kanyang mga pagganap para sa mga pelikulang Portrait of Jennie (1948), The Night of the Hunter (1955), A Wedding (1978) at Sweet Liberty (1986). Bukod sa pelikula at teatro, lumabas din siya sa mga teleserye sa telebisyon mula noong dekada 1950s. Huli siyang gumanap sa pelikulang The Whales of August (1987), kung saan nakatanggap siya ng mga papuri. Namatay siya noong 1993 dahil sa pagpalya ng puso, ilang buwan bago ang kanya sanang sentenaryo.

Itinuturing si Gish bilang isa sa mga prominenteng aktres noong panahon ng mga pelikulang tahimik. Ayon sa listahan ng American Film Institute, ika-17 siya sa pinakamahuhusay na aktres ng klasikal na pelikulang Amerikano. Natanggap ni Gish ang isang honorary award mula sa Gawad Academy para sa kanyang mga kontribusyon sa industriya, at noong 1984, tinanggap niya ang Lifetime Achievement Award ng American Film Institute.

Buhay 

Ipinanganak si Lillian Gish noong ika-14 ng Oktubre 1893 sa lungsod ng Springfield sa Ohio, Estados Unidos. Siya ang panganay na anak nina James Leigh Gish at Mary Robinson McConnell. Kapatid niya si Dorothy, na naging isang sikat na aktres din.

Dahil sa pagiging lasinggero ng kanilang tatay, ang nanay nila ang sumuporta lamang sa kanila. Nag-debut sa pag-arte sa teatro si Gish noong 1902 kasama ng kapatid niya. Lumipat sila kalaunan sa Silangang St. Louis sa Illinois at nagtayo ng isang negosyo sa tabi ng isang teatro. Matapos masunog ang naturang teatro, lumipat sila sa lungsod ng New York, kung saan nakilala nila si Gladys Smith, na nagpajkilala sa kanila sa direktor na si D.W. Griffith. Artista ni Griffith si Smith, na umaarte sa ilalim ng pangalang Mary Pickford, at sa tulong niya, pumirma ang magkapatid na Gish ng isang kontrata sa ilalim ng Biograph Studios.

Lumabas si Gish sa mga pelikulang maiiksi ni Griffith noong unang bahagi ng dekada 1910s, simula sa An Unseen Enemy (1912). Sa panahong ito, hindi ganong kalaki ang merkado para sa pelikula, kaya naman umarte pa rin ang magkapatid na Gish sa teatro. Gayunpaman, nagsimulang umusad ang career ni Lillian sa pelikulang The Birth of a Nation (1915). Lalo pa siyang nakilala sa mga sumunod na pelikula ni Griffith, tulad ng Intolerance (1915) at Broken Blossoms (1919). Partikular na pinuri siya ng mga kritiko sa kanyang estilo ng pag-arte. Naranasan niya ang pagiging direktor para sa pelikulang Remodelling Her Husband (1920), na pinagbidahan ng kapatid niya. Ito lang ang kanyang kaisa-isang pelikulang dinirek; ayon sa kanya sa isang panayam ukol rito, isang "panlalaking trabaho" ang pagdidirek ng pelikula.

Lumago pa lalo ang career ni Gish sa dekada 1920s, kung saan umalis siya sa Biograph Studios noong 1922 at lumipat sa Metro-Golden-Mayer noong 1925. Dito, nabigyang-laya si Gish na kontrolin ang takbo ng kuwento ng mga pelikulang pinaggaganapan niya, isang napakapambihirang pribilehiyo. Kabilang sa mga pelikulang may kontrol siya ay ang La Bohème (1926) at sa The Wind (1928), ang kanyang pinakahuling pelikulang tahimik.

Pagsapit ng mga pelikulang may tunog noong dekada 1930s, bihira na lang siyang lumabas sa mga pelikula, kumpara noong panahong ng mga pelikulang tahimik. Lumabas siya sa pelikulang One Romantic Night (1930), ang kanyang kauna-unahang kredit sa isang pelikulang may tunog. Sa panahong ito, bumalik muli si Gish sa teatro, kung saan umarte siya sa mga produksiyon ng Uncle Vanya (1930), Camille (1932), Hamlet (1936), at marami pang iba. Bahagyang bumalik sa pelikula si Gish nung sumunod na dekada, una sa pelikulang The Commandos Strike at Dawn (1942), at partikular na sa Duel in the Sun (1946), kung saan siya nakatanggap ng isang nominasyon para sa Pinakamahusay na Pansuportang Aktres mula sa Gawad Academy.

Noong dekada 1950s, nagsimula ring lumabas si Gish sa mga teleserye at pelikulang pantelebisyon. Bagamat bihira na lang siyang lumabas sa mga pelikula mula sa puntong ito, naging adbokasiya niya ang pagtangkilik at pagpreserba sa mga pelikulang tahimik. Noong 1971, natanggap niya ang isang honorary award mula sa Gawad Academy para sa kanyang "superlatibong pag-arte at para sa mga naiambag niya sa paglago ng mga pelikula." Noong 1984, siya ang pangalawang babaeng nakatanggap sa Lifetime Achievement Award ng American Film Institute. Huli siyang gumanap sa pelikulang The Whales of August (1987), kung saan nakatambalan niya si Bette Davis at umani siya ng mga papuri mula sa mga kritiko.

Namatay siya noong ika-27 ng Pebrero 1993 sa edad na 99 sa lungsod ng New York, ilang buwan bago ang kanya sanang sentenaryo.

Pilmograpiya

Pelikula

Bago dekada 1930s

Mula dekada 1930s

Labas sa pag-arte

Teleserye

Parangal

Gawad Academy

Talababa

Sanggunian

Kawing panlabas 

 
 
 
 Lillian Gish sa Women Film Pioneers Project
 Mga papeles ni Lillian Gish, 1909–1992, hawak ng Billy Rose Theatre Division, New York Public Library for the Performing Arts
 
 

Lillian Gish
Lillian Gish