Martes

Ang Martes ay ang araw ng linggo sa pagitan ng Lunes at Miyerkules.

Ang Martes ay araw ng linggo na sumusunod sa Lunes at bago sa Miyerkules. Ayon sa pandaigdigang pamantayan na ISO 8601, ang Lunes ay unang araw ng linggo; kaya't ang Martes ay pangalawang araw ng linggo. Gayunpaman, ayon sa ilang kalendaryo na kadalasang ginagamit, lalo na sa Estados Unidos, ang Linggo ay unang araw ng linggo, kaya't ang Martes ay pangatlong araw ng linggo. Sa mga bansang Muslim, ang Sabado naman ang unang araw ng linggo, kaya ang Martes ay ikaapat na araw ng linggo.

Ang pangalan nito sa Ingles ay nagmula sa mga lumang salitang Ingles na Tiwesdæg at Middle English na Tewesday, na nangangahulugang "Araw ni Tīw o Týr", ang diyos ng pakikibaka, katarungan at batas sa mitolohiyang Norse. Si Tiw ay tinukoy bilang si Mars sa interpretatio germanica, at ang pangalan ng araw ay isang pagsasalin ng Latin na dies Martis.

Etimolohiya 
Ang pangalan na "Martes" ay nagmula sa lumang Ingles na "Tiwesdæg" at sa literal na salita ay nangangahulugang "Araw ni Tiw." Si Tiw ay ang lumang Ingles na bersyon ng Proto-Germanic god na si *Tîwaz, o si Týr sa Old Norse. Si *Tîwaz ay nagmula sa Proto-Indo-European base na *dei-, *deyā-, *dīdyā-, na nangangahulugang "kumikinang", na kung saan nagmumula din ang mga salita tulad ng "deity."

Ang mga salitang Aleman na "Dienstag" at Olandes na "dinsdag" ay nagmula sa Germanic na tradisyon ng thing, dahil si Tiw/Týr ay may malakas na koneksyon sa thing.

Ang pangalan sa Latin na "dies Martis" ("araw ni Mars") ay katumbas ng Griyegong "hēméra Áreōs" ("araw ni Ares"). Sa karamihan ng mga wika na may Latin na pinagmulan (tulad ng Italian, French, Spanish, Catalan, Romanian, Galician, Sardinian, Corsican, ngunit hindi sa Portuguese), ang araw ay pinangalanang pagkatapos ni Mars, ang Romanong katumbas ng sinaunang Griyegong si Ares (Ἄρης).

Sa ilang Slavic na mga wika, ang salitang Martes ay nagmula sa lumang Church Slavonic na salitang "въторъ" na nangangahulugang "ang pangalawang". Ang Bulgarian at Russian na "Вторник" (Vtornik) (Serbian: уторак utorak) ay nagmula sa Bulgarian at Russian na pang-uri para sa "ikalawang" - Втори (Vtori) o Второй (Vtoroi).

Sa wikang Hapon, ang pangalawang araw ng linggo ay "火曜日" (kayōbi), na nagmula sa "火星" (kasei), ang planeta ng Mars. Sa parehong paraan, sa wikang Koreano ang salitang Martes ay "화요일" (hwa yo il), na nangangahulugang Mars day.

Sa Indo-Aryan na mga wika Pali at Sanskrit, kinuha ang pangalan ng araw mula sa "Angaraka" (na may kahulugan na "nasa kulay pula"), isang estilo (paraan ng pagsasalita) para kay Mangala, ang diyos ng digmaan, at para kay Mars, ang pulang planeta.

Sa wikang Nahuatl, ang Martes ay "Huītzilōpōchtōnal" (Nahuatl pronunciation: [wiːt͡siloːpoːt͡ʃˈtoːnaɬ]) na nangangahulugang "araw ni Huitzilopochtli."

Sa wikang Arabic, ang Martes ay "الثلاثاء" (al-Thulatha'), at sa wikang Hebrew ay "יום שלישי" (Yom Shlishi), na nangangahulugang "ang pangatlo."

Martes, Sa Relihiyon 
Sa Silangan Ortodoks na Simbahan, ang mga Martes ay inilaan kay San Juan Bautista. Naglalaman ng mga awit tungkol dito ang Octoechos, na nakaayos sa isang walong-linggo na siklo, na inaawit tuwing Martes sa buong taon. Sa dulo ng Mabuting Balita sa Martes, nagsisimula ang pagsasalubong ng mga salita: "Sa pamamagitan ng mga panalangin ng kanyang Inang Purong-tao, ng karangalang at dakilang Propeta, Forerunner at Baptistang si Juan..."

Sa Hinduismo, ang Martes ay isa rin sa mga sikat na araw para sa pagsamba at panalangin kay Hanuman, Kartikeya, Durga, Kali, at Ganesh, at maraming mga Hindu ang nag-aayuno tuwing Martes. Ang Martes ay itinuturing na araw na pinamumunuan ni Mars sa Hinduismo.

Martes, Sa Kultura 

Sa mundo ng Griyego, ang Martes (ang araw ng linggo ng pagbagsak ng Constantinople) ay itinuturing na hindi masuwerte.[5] Ganito rin sa mundo ng mga nagsasalita ng Espanyol; pinaniniwalaang ito ay dahil sa kaugnayan ng Martes kay Mars, ang diyos ng digmaan at kaya naman ay may kaugnayan sa kamatayan.[6] Para sa mga Griyego at mga nagsasalita ng Espanyol, ang ika-13 ng buwan ay itinuturing na hindi masuwerte kung sakaling ito ay mangyari sa Martes, sa halip na sa Biyernes. Sa kabilang dako naman, sa Judaismo, ang Martes ay itinuturing na espesyal na maswerte dahil sa Bereshit (parashah), na kilala sa Kristiyanismo bilang mga unang kabanata ng Genesis,[7] ang talata tungkol sa araw na ito ay naglalaman ng salitang "maganda" nang dalawang beses.[8]

Sa solar na kalendaryong Thai, ang araw ay tinatawag ayon sa salitang Pali para sa planeta ng Mars, na nangangahulugang "Mga Abong Punla ng Patay"; ang kulay na kaugnay ng Martes ay rosas.

Sa awiting bayan na Monday's Child, "Tuesday's child is full of grace".

Mga Kilalang Martes 
 Ang Black Tuesday, sa Estados Unidos, ay tumutukoy sa Martes, Oktubre 29, 1929, bilang bahagi ng malaking pagbagsak ng pamilihan ng Stock Market noong 1929. Ito ang Martes matapos ang Black Thursday.
 Ang Easter Tuesday ay ang Martes sa loob ng Octave ng Easter.
 Ang Patch Tuesday ay ang ikalawang Martes ng bawat buwan kapag naglalabas ng mga patches ang Microsoft para sa kanilang mga produkto. Tinatawag itong Black Tuesday ng ilang system administrators.
 Ang Shrove Tuesday (tinatawag din na Mardi Gras - Fat Tuesday) ay bago ang unang araw ng Kuwaresma sa Kanlurang Kristiyanong kalendaryo.
 Ang Super Tuesday ay ang araw kung saan maraming estado sa Amerika ang nagdaraos ng kanilang primary elections para sa pangulo.
 Ang Twosday (pinagsama na salita ng "dalawa" at "Tuesday") ay ang pangalan na ibinigay sa Martes, Pebrero 22, 2022, at isang hindi opisyal na pag-observe na ginanap sa araw na iyon.

Talasanggunian 
Notes

Sources
 Grimm, Jacob. 1875–78. Deutsche Mythologie.  Fourth ed., curated by Elard Hugo Meyer,  3 vols. Berlin: F. Dümmler. Reprinted Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1965.

Reperensiya 

Araw (panahon)