Hominidae

Ang hominid ang taksonomikong pamilya ng mga primado na kinabibilangan ng mga tao, mga chimpanzee, mga bonobo, mga gorilya, at mga oranggutan.  Ito ay tinatawag ring mga dakilang mga bakulaw o malaking bakulaw upang itangi mula sa mas maliit na bakulaw(mga gibbon). Ang mga kasapi ng pamilyang ito ay tinatawag na mga hominido, hominidyo o hominid.

Dahil sa pagtitipong ito, kabilang sa Hominidae ang 4 na mga henera at 5 species.  Nakahintil ang mga kasapi nitong hindi tao sa ekuwatoryal na Aprika, Sumatra at Borneo.  Pumipetsa ang mga fossil ng hominidyo sa Mioseno at nakilalang mula sa Asya. 

Nasasaklawan ng timbang ng mga hominidyo ang mula sa 48 kg hanggang 270 kg.  Mas malalaki ang mga kalalakihan kesa mga kababaihan.  Mga primado o primata ang mga hominidyo, na may matitipunong mga katawan at maunlad na mga bisig.

Kabilang din sa klasipikasyon ang mga ninuno ng pangkasalukuyang nabubuhay na mga uri.

Ebolusyon

Ang mga primado ay humiwalay mula sa ibang mga mamalya noong mga 85 milyong taong nakakalipas.
Ang pinakamaagang mga fossil ng mga primado ay mula 55 milyong taong nakakalipas. 

Ang mga maagang primado ay lumitaw sa Eurasya. Ang angkan ng primado na pinaglitawan ng mga ape na Aprikano at mga tao kabilang ang Dryopithecus ay lumipat patimog mula sa Europa o Kanluraning Asya tungo sa Aprika. Ang mga populasyong tropikal ng mga primadong natuklasan sa mga fossil bed ng panahong Eocene at Oligocene sa depresyong Faiyum ng timog kanlurang Ehipto ay nagsanga sa iba't ibang kasalukuyang nabubuhay na species na lemur ng Madagascar, mga loris ng Timog Silangang Asya, mga galago ng Aprika, at mga anthropoid: platyrrhine (mga Bagong Daigdig na unggoy), at mga catarrhine na kinabibilangan ng mga Lumang Daigdig na unggoy at mga dakilang bakulaw(great apes) na kinabibilangan ng mga tao.

Noong mga 40 milyong taong nakakalipas, ang impraorden na Simiiformes ay nagsanga tungo sa mga pangkat na Platyrrhini (mga Bagong Daigdig na unggoy) at Catarrhini (Hominoidea at mga Lumang Daigdig na unggoy).   Ang mga hominoid(bakulaw) ay humiwalay mula sa mga Lumang Daigdig na unggoy sa pagitan ng 29 milyon at 34.5 milyong taong nakakalipas. Ang Hylobatidae(mga gibbon) ay humiwalay mula sa Hominidae(mga dakilang bakulaw) noong mga 15-20 milyong taong nakakalipas. Ang Ponginae(mga orangutan) ay humiwalay mula sa Hominidae noong mga 12-15 milyong taong nakakalipas. Ang mga ninuno ng mga orangutan o mga malapit na nauugnay rito ay maaaring kinakatawan ng mga fossil gaya ng Sivapithecus at Ramapithecus na natuklasan sa mga burol na Siwalik ng Pakistan. Ang mga gorilya ay humiwalay sa linya na tumutungo sa Pan(chimpanzee at bonobo) at tao noong mga 10 milyong taong nakakalipas. Ang species na malapit sa huling karaniwang ninuno ng mga gorilya, mga chimpanzee, mga bonobo at mga tao ay maaaring kinakatawan ng mga fossil na Nakalipithecus na natagpuan sa Kenya at Ouranopithecus na natagpuan sa Gresya. Ang linyang Pan(chimpanzee at bonobo) ay humiwalay sa linya na tumutungo sa tao noong mga 6 hanggang 7 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos nito, ang chimpanzee at bonobo ay naghiwalay noong kaunti sa 1 milyong taong nakakalipas. Pagkatapos ng paghihiwalay ng mga chimpanzee at tao, ang linyang tumutungo sa tao ay nag-ebolb tungo sa henus na Australopithecus noong mga 4 milyong taong nakakalipas. Ito ay nagpalitaw sa iba't ibang species gaya ng Australopithecus afarensis, A. africanus, A. anamensis, A. bahrelghazali, A. garhi at A. sediba. Noong mga 2 milyong taong nakakalipas, ang Australopithecus ay nag-ebolb tungo sa henus na Homo na nagpalitaw naman sa iba't ibang mga species gaya ng mga neanderthal at mga tao.

Taksonomiya 

 Pamilyang Hominidae: Dakilang mga bakulaw
 Subpamilyang Ponginae
 Saring Pongo - oranggutan
 Subpamilyang Homininae
 Saring Gorilla - mga gorilya
 Saring Pan - mga chimpanzee
 Saring Homo - mga tao

Mga kasalukuyang nabubuhay na species ng Hominidae
 Subfamily Ponginae
 Genus Pongo
 Bornean orangutan, Pongo pygmaeus
 Pongo pygmaeus pygmaeus
 Pongo pygmaeus morio
 Pongo pygmaeus wurmbii
 Sumatran orangutan, Pongo abelii
 Subfamily Homininae
 Genus Gorilla
 Western gorilla, Gorilla gorilla
 Western lowland gorilla, Gorilla gorilla gorilla
 Cross River gorilla, Gorilla gorilla diehli
 Eastern gorilla, Gorilla beringei
 Mountain gorilla, Gorilla beringei beringei
 Eastern lowland gorilla, Gorilla beringei graueri
 Genus Pan
 Chimpanzee (common chimpanzee), Pan troglodytes
 Central chimpanzee, Pan troglodytes troglodytes
 Western chimpanzee, Pan troglodytes verus
 Nigeria-Cameroon chimpanzee, Pan troglodytes ellioti
 Eastern chimpanzee, Pan troglodytes schweinfurthii
 Bonobo (pygmy chimpanzee), Pan paniscus
 Genus Homo
 Tao, Homo sapiens

Mga natuklasang fossil ng mga hindi na umiiral na species ng Hominidae
Ang sumusunod ang mga natuklasang fossil ng mga hindi na umiiral na species ng Hominidae.  

Family Hominidae
 Graecopithecus (?=Ouranopithecus)† (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
 Graecopithecus freybergi (?=Ouranopithecus macedoniensis)
 Otavipithecus†
 Otavipithecus namibiensis
 Morotopithecus†
 Morotopithecus bishopi
 Subfamily Ponginae
 Tribe Lufengpithecini†
 Lufengpithecus
 Lufengpithecus lufengensis
 Lufengpithecus keiyuanensis
 Lufengpithecus hudienensis
 Tribe Sivapithecini†
 Ankarapithecus
 Ankarapithecus meteai
 Sivapithecus
 Sivapithecus brevirostris
 Sivapithecus punjabicus
 Sivapithecus parvada
 Sivapithecus sivalensis
 Sivapithecus indicus
 Gigantopithecus
 Gigantopithecus bilaspurensis
 Gigantopithecus blacki
 Gigantopithecus giganteus
 Tribe Pongini
 Khoratpithecus†
 Khoratpithecus ayeyarwadyensis
 Khoratpithecus piriyai
 Khoratpithecus chiangmuanensis
 Pongo (orangutans)
 Pongo hooijer†
 Subfamily Homininae
 Pierolapithecus†
 Pierolapithecus catalaunicus
 Udabnopithecus†
 Udabnopithecus garedziensis
 Tribe Dryopithecini†
 Oreopithecus (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
 Oreopithecus bambolii
 Nakalipithecus
 Nakalipithecus nakayamai
 Anoiapithecus
 Anoiapithecus brevirostris
 Dryopithecus
 Dryopithecus wuduensis
 Dryopithecus fontani
 Dryopithecus brancoi
 Dryopithecus laietanus
 Dryopithecus crusafonti
 Rudapithecus†
 Rudapithecus hungaricus
 Samburupithecus†
 Samburupithecus kiptalami
 Tribe Gorillini
 Chororapithecus † (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
 Chororapithecus abyssinicus
 Tribe Hominini
 Subtribe Hominina
 Sahelanthropus† (Ang katayuang hominin ay malaking problematiko)
 Sahelanthropus tchadensis
Orrorin†
 Orrorin tugenensis
 Ardipithecus†
 Ardipithecus ramidus
 Ardipithecus kadabba
 Kenyanthropus† (Pinagtatalunan pa rin ng mga siyentipiko ang kinalalagyan)
 Kenyanthropus platyops
 Praeanthropus†
 Praeanthropus bahrelghazali
 Praeanthropus anamensis  
 Praeanthropus afarensis
 Australopithecus†
 Australopithecus africanus
 Australopithecus garhi
 Australopithecus sediba
 Paranthropus†
 Paranthropus aethiopicus
 Paranthropus robustus
 Paranthropus boisei
 Homo – Mga agarang ninuno ng mga modernong tao
 Homo gautengensis†
 Homo rudolfensis†
 Homo habilis†
 Homo floresiensis†
 Homo erectus†
 Homo ergaster†
 Homo antecessor†
 Homo heidelbergensis†
 Homo cepranensis†
 Denisovans (Ang pangalang siyentipiko ay hindi pa naitatakda)† 
 Homo neanderthalensis†
 Homo rhodesiensis†
 Homo sapiens
 Homo sapiens idaltu†
 Archaic Homo sapiens (Cro-magnon)†
 Red Deer Cave people† (Hindi pa naitatakda ang pangalang siyentipiko; marahil ay isang lahi ng mga modernong tao o isang hybrid ng mga modernong tao at mga Denisovan.)

Mga sanggunian 

Hominoidea