Dorado (talampad)

Ang Dorado ay isang konstelasyon sa Timog emisperyo. Una itong pinangalanan noong huling bahagi ng ika-16 dantaon at isa na sa 88 kasalukuyang modernong talanyo. Ang pangalan nito ay tumutukoy sa isdang mahi-mahi (Coryphaena hippurus), na kilala bilang dorado ("ginintuan") sa Espanyol at lamarang sa wikang Filipino, bagaman ito ay inilalarawan din bilang isdang espada. Taglay ng Dorado ang kalakhan ng galaksiyang Malaking Magellanikong Ulap (Large Magellanic Cloud) at ang Timog Polong ekliptik ng lapyang iniinugan ng daigdig (orbital plane).

Mga katangian

Lokasyon at lawak 

Matatagpuan ang Dorado sa timog emisperyo, sa pagitan ng mga latitud na +20° and -90°. Ang mga kanugnog nitong talampad ay ang Pictor sa hilagang-kanluran, Caelum sa hilaga, Reticulum sa hilagang-silangan, Volans sa timog-kanluran, Mensa sa timog, at Hydrus sa timog-silangan. May lawak itong 179 digri kwadrado, ika-72 sa 88 modernong mga talampad pagdating sa laki.

Mga bituin 
Ang Alpha Doradus, na isang mamuti-muti, mala-bughaw na bituin, ang pinakamaliwanag na bituin sa talampad ng Dorado na may kalakhang liwanag na 3.3 at layong 176 sinag-taon mula sa sistemang solar. Ang Beta Doradus naman ay isang Cepheid variable, isang uri ng bituing may tiyak o regular na panahong nag-iiba-iba ang liwanag (mula 4.5 hanggang 3.5m kada 9 araw at 20 oras) at kulay dilaw na supergiant. May layo itong 1,040 sinag-taon mula sa sistemang solar.

Matatagpuan din sa talampad na ito ang supernova na SN 1987A, ang pinakamalapit na supernova na naganap simula noong panahong naimbento ang teleskopyo. Ang SNR 0509-67.5 naman ay labi ng isa pang supernova na matatagpuan din sa Dorado at naganap 400 mga taon ang nakalilipas.

Mga deep sky object 
Sapagkat kasama sa Dorado ang Malaking Magellanikong Ulap, napakayaman ng talampad na ito sa mga deep-sky object. Ang galaksiyang ito ay nasa layong 179,000 sinag-taon, may lapad na 25,000 sinag-taon, at naglalaman ng 1.0 x 1010 bituin.

Ilan sa mga nebula na mahahanap sa talampad na ito ay ang:

 N 180B
 NGC 1763
 NGC 1935
 NGC 1936
 NGC 2032 (o "Seagull nebula")
 NGC 2080 (o "Ghosthead nebula")
 Tarantula nebula

Samantala, mayroon ding mga klaster ng mga bituin tulad ng:

 NGC 1755
 NGC 1820
 NGC 1854
 NGC 1869
 NGC 1871
 NGC 1873
 NGC 1901
 NGC 1910
 NGC 1978
 NGC 2002
 NGC 2027
 NGC 2164

Bukod sa Malaking Magellanikong Ulap, matatagpuan din sa Dorado ang iba pang mga galaksiya:

 NGC 1566
 LEDA 89996

Kasaysayan at mga katulad na talampad sa ibang kultura 

Ang Dorado ay unang pinangalanan ng Olandes na astronomong si Petrus Plancius noong ika-16 dantaon. Una itong lumabas sa mga mapa ng kalangitan at globong celestial noong 1597 o 1598 sa Amsterdam at sa atlas ng astronomong si Johann Bayer noong 1603. Bagaman tinawag itong "Xiphias" ni Johannes Kepler sa kanyang talaan, kamakalawa ay ginamit ng Pandaigdigang Unyong Astronomiko ang pangalang Dorado. Kaiba sa mga pangalan ng mga modernong talampad, hindi Latin ang pinagmulan ng pangalang Dorado. Sa astronomiyang Intsik, ang mga bituin ng Dorado ay kasama sa mga asterismo na tinukoy ni Xu Guanggi.

Mga sanggunian 

Mga konstelasyon
Astronomiya