Mga wikang Gitnang Pilipino

Ang mga wikang Gitnang Pilipino ang pinakalaganap na pangkat ng mga wika sa Pilipinas na silang ginagamit mula Timog Katagalugan, Kabisayaan, Mindanao hanggang Sulu. Nang dahil kabilang dito ang mga tulad ng Tagalog, Bikol at mga pangunahing wikang Bisaya gaya ng Sebwano, Ilokano, Hiligaynon, Waray, Kinaray-a at Tausug na bahagi ng higit-kumulang 40 mga wika, ito rin ang may pinakamaraming tagapagsalita sa ilalim ng pamilyang Pilipino.

Pag-uuri

Balangkas
Ang mga wikang ito ay kadalasang nahahati sa (ang mga nakaitalisa ay tumutukoy sa mga indibidwal na wika):
Bikol (8 wika sa Tangway ng Bikol)
Mansakan (11 wika sa Rehiyon ng Davao)
Tagalog (mahigit 3 diyalektong matatagpuan sa timog Luzon)
Bisaya (18 wika sa palibot ng Dagat Sibuyan at Dagat Kabisayaan, kasama ang hilagang Mindanao)

Kabilang din ang ilang wika ng mga namumundok na Aeta subalit ay nasa di-tiyak na klasipikasyon:
Ata
Sorsogon Ayta
Tayabas Ayta
Karolanos (hilagang Binukidnon)
Magahat (timog Binukidnon)
Sulod
Umiray Dumaget

Sa katunayan ay maraming mga wikang Gitnang Pilipino ang itinuturing na kabilang sa diyalektong kontinyuwum (Ingles: dialect continuum). Ito ay dahil hindi lubhang malinaw ang kaibhan ng bawat sangay sa isa't-isa. Halimbawa, sa mga lalawigan ng Sorsogon at Masbate, ang mga wikang Bikol at Bisaya ay naghahalo na nagbigay hugis sa mga wikang Bisakol. Binanggit ni Blust (2009) na relatibong mababa ang dibersipikasyon ng mga wikang Bisaya dahil kamakailan lamang ang paglawig ng populasyon ng mga tagapagsalita nito.

Zorc (1977)
Sa ibaba makikita ang pinalawak na balangkas ng mga wikang Gitnang Pilipino ni David Zorc mula sa kaniyang disertasyon sa Ph.D. noong 1977. Sariling gawa ni Zorc ang pagpapangkat ng Bisaya. Sa kabilang dako naman, mula kay McFarland (1974) ang pag-uuri para sa Bikol. Si Gallman (1974) naman ang sumuri sa sangay Mansaka.

Nakaitalisa ang mga inibidwal na wika at nakabold at italisa naman ang mga pangunahing sangay.

Tagalog
Standard Filipino
Marinduque
Lubang
Bikol
Pandan (hilagang Catanduanes)
Loobang Bikol
Iriga (Riŋkonāda)
Buhi (Buhi'non)
Libon
Oas (Kanlurang Miraya)
Daraga (Silangang Miraya)
Baybaying Bikol
Naga (Standard Bikol), Legazpi at Partido
Virac (timog Catanduanes)
Bisaya
1. Timog (isinasalita sa kanlurang baybayin ng Mindanao)
Butuan–Tausug
Tausug
Butuanon
Surigao
Surigaonon, Jaun-Jaun, Kantilan, Naturalis
2. Sebwano (isinasalita sa Cebu, Bohol, kanlurang Leyte, hilagang Mindanao at silangang Negros)
Sebwano
Sebwano 
Boholano 
3. Gitna (isinasalita halos sa kabuuan ng rehiyong Kabisayaan)
Waray
Waray–Samar
Waray, Samar-Leyte
hilagang Samar
Gubat (timog Sorsogon)
Periperal
Sorsogon (hilaga), Masbatenyo
Camotes
Bantayan
Hiligaynon (Ilonggo), Capiznon, Kawayan
Romblon
Romblomanon
4. Banton (isinasalita sa hilagang kanlurang lalawigan ng Romblon)
Banton
Banton, Odionganon, Sibale
5. Kanluran
Aklan (spoken in northern Panay)
Aklanon
Kinaray-a (isinasalita sa gitna at kanlurang Panay)
Pandan, Kinaray-a, Gimaras
Hilagang-Gitna (isinasalita sa pulo ng Tablas at sa katimugang dulo ng Mindoro)
Bulalakaw, Dispoholnon, Looknon, Alcantaranon
Kuyan (isinasalita sa kapuluang kanluran ng Panay at Romblon pati na rin sa katimugan ng Mindoro)
Datagnon, Santa Teresa, Semirara
Cuyunon
Mansaka
Hilagang Mansaka
Kamayo (hilaha) at Kamayo (timog)
Dabaw
Dabawenyo (Davaoeño)
Silangang Mansaka
Isamal
Caraga (Karaga)
Kabasagan, Boso, Mansaka, Mandayan
Kanlurang Mansaka
Kalagan at Tagakaolo
Mamanwa
Mamanwa

Gallman (1997)
Inuri naman ni Andrew Gallman (1997:4, 103) ang mga wikang Gitnang Pilipino sa sumusunod:

Tagalog
Bikol
Timog-Gitnang Pilipino (Bisaya)
Kanlurang Bisaya
Banton
Gitnang Bisayan
Cebuan
Silangang Mindanao
Hilagang Silangang Mindanao
Sebwano (?)
Mamanwa
Surigaonon
Butuanon-Tausug
Gitnang Silangang Mindanao
Kamayo
Dabawenyo Banganga
Dabawenyo Digos
Timog Silangang Mindanao
Mandaya Kabasagan
Mandaya Caraga
Mansaka, Mandaya Maragusan, Mandaya Boso
(Sangay)
Mandaya Islam
Kalagan Kaagan, Kalagan Tagakaulu

Mga wikang Malawak na Gitnang Pilipino
Tinalakay ni Blust (1991) na ang gitna at timog Pilipinas ay may mababang dibersidad ng mga wika. Maliban dito, pinalapad niya ang sangay Gitnang Pilipino kasama ang mga wikang Timog Mangyan, Palawan, Mindanao at Gorontalo Mongondow na siyang matatagpuan sa hilagang Sulawesi. Kinakatigan ng isang pag-aaral noong 2008 ang parehong pagpapangkat kasama ang mga wikang Timog Mindanao at Kalamian ngunit hindi kabilang ang Gorontalo-Mongondow.

Mga Sanggunian

Mga wika ng Pilipinas