Lumbang

Ang lumbang (aleurites moluccanus), ay isang punong namumulaklak sa pamilyang spurge, Euphorbiaceae. Kilala rin ito bilang candlenut, candleberry, Indian walnut, kemiri, varnish tree, nuez de la India, buah keras, godou, kukui nut tree, at rata kekuna.

Paglalarawan
Lumalaki sa taas na mga  ang lumbang, na may mga unat na unat o nakalawit na sanga. Ang mga dahon ay maputlang berde, simple, at hugis-itlog o hugis-puso sa mga magulang na sanga, ngunit maaaring tatlo, lima, o pito ang umbok sa mga suwi. Hanggang  ang haba nito at hanggang 13 cm (5.1 pul) ang haba nito. Nakabalot ang mga batang dahon sa mga mabituing balahibo na kulay kalawang o kulay krema. Nakakaabot sa  ang haba ng mga pesiyolo at hanggang  naman ang mga estipula.

Maliliit ang mga bulaklak—halos  ang diyametro ng mga lalaking bulaklak, habang  naman ang mga babaeng bulaklak.

Isang sirwelas ang prutas na may diyametrong  na may isa o dalawang umbok; ang bawat umbok ay may isang malambot, maputi, mamantikang butil na nasa loob ng matigas na balat na may halos  diyametro. Nagmumula sa butil ang langis ng lumbang.

Taksonomiya 
Unang inilarawan ang halamang ito ni Carl Linnaeus sa kanyang gawain Species Plantarum (Sp. Pl. 2: 1006 (1753)) noong 1753 bilang Jatropha moluccana. Pinalitan ito ng pangalan bilang Aleurites moluccana noong 1805 ni Carl Ludwig Willdenow sa susunod na edisyon ng Species Plantarum (Sp. Pl. 4: 590 (1805)), ngunit iwinasto ang huling bahagi nito upang tumugma ito sa kasarian ng sari sa Latin, Aleurites moluccanus.

Etimolohiya 
Nagmula ang pangalan ng sari sa ἄλευρον (áleuron) sa Sinaunang Griyego, na nangangahulugan ng "harina" o "ulam", at tumutukoy sa mga bagong tubo na mukhang pinulbusan ng harina. Ang kahulugan ng bansag ng espesye ay "mula sa Moluccas".

Distribusyon at habitasyon

Distribusyon 
Imposibleng matukoy ang katutubong lawak dahilan sa pagkalat nito ng mga tao noong sinaunang panahon, at nakapamahagi na ang puno sa mga tropiko ng Bago at Lumang Mundo.

Unang nilinang ang lumbang sa mga isla ng Timog-silangang Asya. Nahukay ang mga labi ng inaning lumbang sa mga natuklasang lugar sa Timor at Morotai sa silangang Indonesia, na pinetsahan noong halos 13,000 at 11,000 BP, ayon sa pagkakasunod. Matatagpuan din ang katibayang arkeolohiko ng paglinang ng lumbang sa mga dakong Neolitiko ng kulturang Toaleano sa timog Sulawesi na pinetsahan mula noong 3,700 hanggang 2,300 BP. Malawakang ipinakilala ang mga lumbang sa Kapuluang Pasipiko ng mga sinaunang biyaherong Austronesyo at nanaturalisa sa mga matataas at mabulkan na isla.

Habitasyon 
Tumutubo ang lumbang sa mga kagubatan sa tropiko at sa mga kagubatan na malapit sa ilog. Isa itong punongkahoy na mabilis lumaki at madlas lumilitaw sa mga naistorbong ulanggubat. Sa Australya, ang saklaw ng altitud ay mula lebel ng dagat hanggang .

Galerya

Talasanggunian 

Halamang-gamot