Sulat Hanunuo

Ang Hanunoo (), na isinasalin din bilang Hanunó'o, ay isa sa mga kaparaanan ng pagsulat na katutubo sa Pilipinas at ginagamit ng mga Mangyan ng katimugang Mindoro upang isulat ang wikang Hanunó'o. Ito ay isang abugida na nagmula sa Sulat Brahmiko na malapit ang kaugnayan sa Sulat Tagalog, at kilala ito na nakasulat patayo ngunit sinusulat pataas, sa halip na pababa na nasa halos lahat ng ibang kaparaanan ng pagsulat (bagaman, binabasa ito ng pahalang mula sa kaliwa papuntang kanan). Madalas itong nakasulat sa kawayan sa pamamagitan ng pag-ukit ng mga titik nito ng patalim. Karamihan sa mga kasalutang Hanunó'o ay kamakailan lamang dahil madaling masira ang kawayan at samakatuwid, mahirap matukoy ang kasaysayan nito.

Kayarian 
Kumakatawan ang labinlimang saligang titik ng sulat Hanunó'o sa tig-iisa sa mga labinlimang katinig  na susundan ng likas na katinig . Isinusulat ang mga ibang pantig sa pagbabago ng bawat titik gamit ang isa sa dalawang kudlit na nagbabago ng tunog ng patinig tungo sa /i/ o /u/. Pareho ang glipo para sa /la/ at /ra/ ngunit magkaiba ang mga glipo para sa /li/ at /ri/, pati na rin para sa /lu/ at /ru/. Mayroon ding tatlong glipo na kumakatawan sa mga patinig na nag-iisa (ponetikong pinangungunahan ng impit, isinusulat bilang q sa Romanong pagsasatitik). Hindi isinusulat ang mga huling katinig, kaya kailangang ipasiya ayon sa konteksto. Si Antoon Postma, isang antropologong Olandes, na pumunta sa Pilipinas mula sa Olanda noong dekada 1950, ay nagpakilala sa pamudpod ( ) upang ipahiwatig ang huling katinig na pantig.  (Nagsisilbi ang pamudpod bilang isang virama.)

Paalala: Nang walang wastong suporta sa pagsasalin, dapat kahawig ang pantig ng Hanunó'o na NGU sa itaas () ng italikong V na isinama sa dalawang, agapay at pahilis na linya ( \\ ).

Gumagamit ang sulat na ito ng solong (  ) at dobleng (  ) panandang danda.

Direksyon ng pagsusulat

Karaniwang isinusulat ang sulat Hanunó'o palayo sa katawan (mula ibaba pataas) sa mga tudling mula kaliwa pakanan. Sa loob ng mga tudling, maaaring magkaroon ng anumang oryentasyon ang mga titik ngunit dapat pare-pareho ang oryentasyon para sa lahat ng mga titik sa isang teksto. Kadalasang patayo ang mga titik na nasa kaliwa ang tuldik ng /i/ at nasa kanan ang /u/, o pahalang na nasa itaas ang /i/ at nasa ibaba ang /u/. Madalas na nagsusulat ang mga taong kaliwete nang pabaligtad sa direksyon ng pagsusulat (kanan pakaliwa sa halip ng kaliwa pakanan) at sa mga titik mismo.

Pag-aaral ng pagsusulat
Pangunahing nang pinag-aaralan ng mga binatang at dalagang Hanunó'o (tinatawagang layqaw) ang pagsusulat upang kabisaduhin ang mga awit ng pag-ibig. Ang layunin ay matutuo ng mararaming kanta hangga't maaari, at nakatutulong ang paggamit nitong kaparaanan sa pagsulat ng mga kanta sa prosesong ito. Ginagamit din ito upang magsulat ng mga liham, abiso, at iba pang dokumento. Hindi kinakabisaduhan nang magkakasunod ang mga titik; kadalasang nagsisimula ang mga mag-aaral sa pagsusulat ng kanilang pangalan. Mataas ang kanulatan sa mga Hanunó'o kahit may kakulangan sa pormal na edukasyon sa pagsusulat nito.

Unicode 
Ang sakop ng Hanunó'o sa Unicode ay U+1720–U+173F:

Tingnan din
Baybayin
Sulat Buhid
Sulat Tagbanwa
Sulat Kawi
Palabaybayan ng Filipino
Kulitan

Talasanggunian

Mga kawing panlabas 

 Ang Buong sulat Hanunóo
 Sulat Hanunóo na nakasulat nang malinaw

Mga sistema ng pagsulat