Simbahan ng Tumauini

Ang Parokyang Simbahan ni San Matias (; ), kilala rin bilang Simbahan ng Tumauini, ay isang simbahang Katolika Romana sa bayan ng Tumauini, Isabela, Pilipinas, sa loob ng hurisdiksyon ng Katoliko Romanong Diyosesis ng Ilagan. Naging hiwalay itong parokya sa Cabagan sa pagtataguyod ni San Matias noong 1751.

Idineklara ang simbahan, kilala para sa kanyang de-ladrilyong, arkitekturang mala-Baroko bilang Pambansang Yaman Pangkalinangan ng Pambansang Museo ng Pilipinas. Kasabay ng mga simbahan ng Boljoon, Guiuan, Loboc at Lazi, isinaalang-alang ang Simbahan ng Tumauini para sa Pansamantalang Talaan ng Pandaigdigang Pamana ng UNESCO  mula noong 2006 sa ilalim ng kolektibong pangkat ng Mga Simbahang Baroko ng Pilipinas (Pagpapalawig).

Kasaysayan 
Itinayo ang unang simabhang gawa sa nipa at mga iba pang magaang materyales ni Francisco Nuñez, isang Dominikanong pari, noong 1707, at nakaalay kay San Matias. Humiwalay ang parokya ang Tumauini sa Cabagan noong 1751. Itinayo ang kasalukuyang simabhan sa ilalim ng tangkilik ng isa pang Dominikano, Domingo Forto, noong 1783 at itinuloy ni paring Antonio Herrera noong 1788. Sa pagtatayo ng simbahan, umupa si Forto ng mga artisano mula sa katimugan malapit sa Pampanga. Natapos ito noong 1805.

Mga tampok 
Ang Tumauini ay isang ubod na barokong simbahan na kilala para sa malawakang paggamit ng mga pulang ladrilyo sa kanyang panlabas at panloob na palamuti. Ginamit ang laryo dahil sa kakulungan ng mga de-kalidad na bato sa pook.

Dayag 
Ang simbahan ay pawang binubuo ng mga maadornong pulang ladrilyo sa kanyang dayag at panloob na pader. Kung titingnan ito nang mabuti, ipinapakita ng dayag ang mga bilang at petsa para sa tamang pagkakasunud-sunod ng mga ladrilyo sa disensyo ni Forto. Pinapaligiran ang dayag ng dalawang huwad na Corintong haligi at nitso, isang nakatagpo sa taas ng pasukan at ang dalawang natitirang nitso sa bawat panig ng mga tudling. Katangi-tangi ang pabilog na pedimento ng simbahan kumpara sa lahat ng mga ibang simbahang itinayo noong Panahon ng Kastila.

Kampanaryo 
Nakakabit sa dayag ng simbahan ang isang kakaibang silindrikong kampanaryong itinayo noong 1805. Ito ang tanging silindrikong tore mula sa panahon ng pananakop ng mga Kastila sa bansa. Magkahawig ang maandanang kampanaryo sa isang pangkasal na keyk.

May mga butas ng bala ang kampanang nakalagay sa loob ngunit hindi na ito hinubog muli.

Kumbento 
Matatagpuan ang mga guho ng kumbeto ng simbahan sa panig ng ebanghelyo ng simbahan.

Mga makasaysayang at kultural na pagpapahayag 
Idineklarang Pambansang Yaman Pangkalinangan ang Simbahan ng Tumauini ng Pambansang Museo ng Pilipinas. Idineklara ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas ang Simbahan ng Tumauini bilang Pambansang Makasaysayang Pook noong Pebrero 24, 1989.

Isinasaalang-alang din ang pagdagdag nito sa Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO sa Pilipinas sa ilalim ng Mga Simbahang Baroko ng Pilipinas (Pagpapalawig) kasama ng mga simbahan ng Patrocinio de María sa Boljoon, Cebu; La Inmaculada Concepción sa Guiuan, Samar; San Pedro Ápostol sa Loboc, Bohol; at San Isidro Labrador sa Lazi, Siquijor.

Talasanggunian 
Mga simbahan sa Pilipinas