Tel Dan Stele

Ang Tel Dan Stele ay isang pragmentaryong stele na isinulat sa inskripsiyong Cananeo na pinetsahan ng iba't ibang iskolar  mula 870 BCE , 796 BCE hanggang 750 BCE. Ito ay nagsasalaysay sa pagpapatay ni Hazael ng Aram kina Jehoram ng Israel at Ahazias ng Juda na mula sa bytdwd(isinalin ng ilan na "bahay ni David"). Ito ay natuklasan noong  1993 sa Tel-Dan ni Gila Cook na kasapai ng pangkat arkeolohikal na pinangunahan ni Avraham Biran.

Salin ni Biran

Romanisado:

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Saling  1995 ni Biran:

 [       ]...[...] at pinutol [...]
 [...] aking ama ay pununta   lumaban  sa [...]
 at ang aking ama ay humimlay, siya ay tumungo sa kanyang [mga ninuno]. At ang hari ng 
 rael ay nakaraang pumasok sa lupain ng aking ama, [at] ginawa akong  hari ni Hadad,
 At si Hadad ay humarap sa akin [at] ako ay lumisan mula sa pito [...-]
 s ng aking kaharian, at aking pinaslang ang  , na gumamit ng 
 rro at libo libong mga lalakeng nasa kabayo . 
 hari ng Israel, at [aking] pinatay si 
 ng bahay ni David at aking winasak ang  mga bayan at ginawa   ]
 ang kanilang lupain                                ]
 iba [...                                                                    at Jehu 
 nanguna sa   at ako ay]
 kumubkob sa [                                                                                ]

Salin ng bytdwd

Bagaman maraming iskolar ay nagsasabing ito ay dapat isalin na "bahay ni David", may ilang tumutuol sa pagbasang ito at sinasabing ang mga paghaghahati ng salita ay ginamit sa buong inskripsiyon at dapat ma kita ang isang hati sa pagitan byt at dwd sa bytdwd.  Ayon sa ilang iskolar ang pagsasalin ng dwd bilang David ay komplikado dahil ito ay maaring mangahulugang "tiyuhin" (dōd), "minamahal"  o "takure" (dūd). Iminungkahi nina Lemche at  Athas na ang bytdwd  ay maaring isang pangalan ng lugar at isinaad ni Athas na ito ay tumutukoy sa Herusalem kaya ang may akda ay maaaring nag-aangking pumatay sa hari ng Herusalem sah halip na hari mula sa "bahay ni David". Iminungkahi nina R.G. Lehmann at M. Reichelna ang salitang bytdwd ay reperensiya sa pangalan o epithet ng Diyos.
Si Yosef Garfinkel ay nangatwirang ang bytdwd ay hindi dapat isaling "bahay ni David" kundi isang na lugar na tinatawag na betdwd na na naayon sa kilalang lugar na Ashdod. Ang ibang mga iskolar ay nagmungkahi ng pagbasang "bahay ng tiyuhin", "bahay ng takure" at "bahay ng minamahal".

Isinaad ng iskolar ng Bibliya na si Francesca Stavrakopoulou na kahit ang inskripsiyon ay tumutukoy sa "bahay ni David", hindi ito nagpapatunay sa pagiging totoong pag-iral ng indibidwal na si David o pag-iral man ng Kaharian ng Juda noong ika-9 siglo BCE.

Mga salin

Sinaunang Israel at Juda
Kasaysayan ng Aram