Balagtasan

Ang balagtasan ay isang uri ng patimpalak o paligsahan ng talino sa pagtula na kung saan ay isa sa mga tanyag at kinikilalang tradisyunal na anyo ng panitikang Pilipino. Ito ay nagpapakita ng kagitingan sa tula at kadalasang naglalaman ng mga paksa tungkol sa lipunan, kultura, pulitika at iba pa. Sa pamamagitan ng balagtasan, nagkakaroon ng pagpapalitan ng kaisipan at pananaw sa pagitan ng mga manunulat at ng kanilang mga tagapakinig. Ang Balagtasan ay marahil ang huling uri ng tula na lubos na nasiyahan ng mga Pilipino. 

Ang salitang "balagtasan" ay nagmula sa salitang "balagtas" na nagpapakita ng kahalagahan ng tula sa kulturang Pilipino. Sa panahon ng Kastila, ang pagiging makata ay kilala bilang isang dakila at mataas na uri ng kultura, kung kaya't ang paggamit ng mga tula ay naging isang malaking bahagi ng kultura at lipunan ng mga Pilipino. Nang dumating ang panahon ng mga Amerikano, ang balagtasan ay patuloy na lumaganap at naging isang mabisang paraan upang ipakita ang kagalingan sa pagsulat ng tula at pagpapahayag ng mga kaisipan.

Sa paligsahang ito, may dalawang magkakatunggali na magtatanghal ng kanilang mga tula sa pamamagitan ng pakikipagbatuhan ng mga tugmang salita, kaisipan, at kadalasang may satirikal na pagpapahayag sa isang paksa o tema. Ito ay isang labanan ng talino sa paggamit ng mga salitang may kahulugan, mga talinghaga, at mga makabagong ideya. Karaniwang may tagapangasiwa o tagapagsanay na magbibigay ng mga regulasyon at mga kautusan sa paligsahan, at mayroon ding isang hurado o grupo ng mga hurado na magpapasya sa magwawagi sa paligsahan. Ang balagtasan ay hindi lamang nagpapakita ng kagalingan sa tula, kundi nagbibigay rin ng oportunidad sa mga manunulat at tagapakinig upang magbahagi ng kanilang mga ideya sa mga isyu at mga paksa sa lipunan. Sa pamamagitan ng balagtasan, mayroong pagpapalitan ng mga kaisipan at pananaw, kung kaya't nagiging daan ito sa pagpapalawig ng kaalaman at pang-unawa sa iba't ibang paksa at kontrobersya sa lipunan.

Mayroon ding mga pagkakataon na ginagamit ang balagtasan bilang isang paraan ng pagtutol at paglaban sa mga pang-aapi sa mga karapatan ng mga mamamayan. Sa mga ganitong okasyon, nagiging mas malaking kahalagahan ang balagtasan bilang isang paraan ng pagpapahayag ng mga kaisipan at paninindigan. Ito ay isang mahalagang bahagi ng kultura at tradisyon ng mga Pilipino. Ito ay nagbibigay ng mahalagang papel sa pag-unlad ng panitikang Filipino, lalo na sa pagpapalawig ng kaalaman at pang-unawa sa mga isyu at paksa sa lipunan. Sa balagtasan, nagiging daan ang mga manunulat at tagapakinig upang maipahayag ang kanilang mga kaisipan at ideya sa isang mapanuring at masining na paraan.

Ang balagtasan ay hindi lamang nagpapakita ng kagalingan sa pagtula, kundi nagpapakita rin ng kahusayan sa paggamit ng wikang Filipino. Sa pamamagitan nito, nakatutulong ito sa pagpapalaganap ng wikang Filipino bilang isang opisyal na wika at patunay sa kagitingan at kahusayan ng mga Pilipino sa larangan ng panitikan. Ngunit, sa kabila ng kahalagahan ng balagtasan, mayroon din itong mga kritiko. Ilang kritisismo ang inihahain ng mga nagmamasid, na sinasabing ang balagtasan ay hindi na makatutulong sa mga isyu sa lipunan at sa halip ay nagiging tanda na lamang ng tradisyonal na kultura ng mga Pilipino. Mayroon din ding nagsasabi na ang balagtasan ay hindi naaayon sa panahon ngayon, lalo na sa pagkakaroon ng modernong teknolohiya at pagbabago ng kaisipan at pananaw sa lipunan.

Sa kabuuan, ang balagtasan ay isang bahagi ng kultura ng mga Pilipino na mayroong mahalagang papel sa pagpapalaganap ng wikang Filipino at sa pagpapalawig ng kaalaman at pang-unawa sa mga isyu at paksa sa lipunan. Ito ay patuloy na ginagamit bilang isang paraan ng pagpapahayag ng mga kaisipan at ideya sa isang masining na paraan, na nagbibigay ng pagkakataon sa mga manunulat at tagapakinig na magbahagi ng kanilang mga kaisipan sa iba't ibang larangan ng buhay.

Etymolohiya 
Ang salitang "balagtasan" ay nagmula sa pangalan ng dakilang makata ng Pilipinas na si Francisco Balagtas. Si Balagtas ay kilala sa kanyang mga akda tulad ng "Florante at Laura" at "Orosman at Zafira" na mga tula na may mataas na uri ng kagalingan sa paggamit ng wikang Tagalog. Dahil sa kanyang kontribusyon sa pagpapalaganap ng kagalingan sa pagtula sa wikang Tagalog, nagkaroon ng pagkilala ang kanyang pangalan at nagsilbing inspirasyon sa pagpapalaganap ng tradisyonal na anyo ng tula na kilala ngayon bilang "balagtasan". 

Unang nagsimula ang balagtasan sa Pilipinas noong Abril 6, 1924 na nilikha ng mga pangkat na manunulat para alalahanin ang kapanganakan ni Francisco Balagtas.  Ginawa nila ang unang balagtasan na may tatlong hanay ng mga makata na ipinapahayag ng isang naka-iskrip na pagtatanggol.  Binatay nila ang anyo sa mas naunang mga uri ng pagtatalo na gumagamit din ng elemento ng tula katulad ng karagatan, huwego de prenda at duplo.  

Kadalasan itong binubuo ng tatlong magtatanghal na may dalawang magtatalo na magkasalungat ang pananaw at isang tagapamagitan na tinatawag na lakandiwa (lalaki) o lakambini (babae).  Mayroon din mga hurado na siyang maghuhusga kung sino ang mananalo.  Inaasahan ang panitikang ito na patalinuhan ng pagpapahayag ng mga patulang argumento ngunit maaari din itong magbigay libangan sa pamamagitan ng katatawanan, anghang ng pang-aasar, pambihirang talas ng isip, at mala-teatrikong at dramatikong pagpapahayag.

Kasaysayan

Noong Marso 28, 1924, limang araw bago ang kaarawan ni Balagtas, nagpulong ang ilang mga nangungunang manunulat sa Instituto de Mujeres,(Women's Institution) kalye ng Tayuman, Tondo, Maynila, Pilipinas para maghanda sa pagdiriwang ng Araw ni Balagtas sa Abril 2, 1925.  Tanggapan ni Rosa Sevilla, isang kilalang manunulat, ang gusaling iyon.  Dito nila nalikha ang konsepto ng balagtasan nang may mga ilang nagmungkahi ng makabagong duplo.

Noong Abril 6, 1924, tatlong magkatambal ang lumahok sa unang balagtasan sa Instituto de Mujeres,ito ay sina Rafael Olay laban kay Tomas de Jesus,Amado V. Hernandez laban kay Guillermo Holandez.  Sa mga lumahok, sina Jose Corazon de Jesus (Huseng Batute), at Florentino Collantes(Kuntil Butil), isang rin manunula sa Bulacan ang nakatanggap ng pinakasiglang tugon mula sa madla.  "Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan" ang pamagat ng kanilang paksang kanilang pinagtalunan na sinulat nilang pareho.Ang dalawang ito ang nanomina sa panglawang paghaharap.

Dahil sa matagumpay na pagtanggap ng publiko kina De Jesus at Collantes, naghanda ang nag-organisa ng mga ilang pang mga balagtasan na kinakasangkutan ng dalawa. Dahil sa talino ng dalawa naghanda sila ng balagtasan na walang iskrip noong Oktubre 18, 1925 sa Olimpikong Istadyum sa Maynila upang lalo pa silang masubok.  Ang naging paksa nila ay "Ang Dalagang Filipina: Noon at Ngayon."  Kinuha ni De Jesus ang panig ng kababaihan noon samantalang pinili ni Collantes naman ang kababaihan ngayon.  Sa katapusan ng balagtasan, nanalo si De Jesus at tinanghal na  Unang Hari ng Balagtasan.

Pagkatapos ng pagtatanghal nila De Jesus at Collantes noong 1925 hanggang lumipas ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naging sikat ang balagtasan sa Pilipinas at ninanais ng mga manunula ang titulong Hari ng Balagtasan.  Dahil sa kasikatan ng ganitong anyo ng panitikan, nagkaroon ng ibang kahintulad na patulang pagtatalo sa ibang wika mula sa Pilipinas katulad ng Ilokano at Kampampangan maging wikang Ingles o Kastila.  Naimbento ng mga Ilokano ang bukanegan bilang pagkilala kay Pedro Bukaneg, isang Ilokanong makata.  Samantalan, nagkaroon naman ng crisotan ang mga Pampango na hinango nila mula sa manunula at dramatistang si Juan Crisostomo Soto.

Bilang Isang Kasiyahan 
Noong panahon ng Pananakop ng mga Amerikano, ang tula ay higit pa sa isang personal na sining para sa kasiyahan ng isang maliit na grupo ng mga alagad. Noong mga panahong iyon, ito ay isang sikat na sining na ginagampanan ng mga magaling na kraftsman para sa pagsasangguni o kasiyahan ng malawak na publiko.

Noong 1924, nagkaroon ng isang pagtatanghal sa Instituto de Mujeres sa Tondo, Maynila. Ito ang naging balagtasan - isang paligsahan sa tula na ginaya sa duplo ng ika-19 na siglo. Ito ay binuo bilang pagsamba kay Balagtas o Francisco "Balagtas" Baltazar, ang literaryong bayani ng ika-19 na siglo na sumulat ng sikat na awit na Florante at Laura, isang alegorya sa malungkot na kalagayan ng Pilipinas sa ilalim ng kolonyal na pamahalaan ng Espanya. Naging sikat na uri ng pagpapalibang ang balagtasan at halos lahat ng makatang Filipino noong panahong iyon, kung karapat-dapat na ituring na "makata," ay kinakailangang ipakita ang kanyang kakayahan sa pagdeklama at argumentasyon bilang isang makata sa balagtasan.

Sa orihinal nitong anyo, isang makata lamang ang sumusulat ng paligsahan sa tula, at ang iba't ibang bahagi ay iginagawad, sa paraang katulad ng isang verse playlet, sa mga indibidwal na kasali sa "kontes." Gayunpaman, ang unang balagtasan na isinulat ni Jose Corazon de Jesus, ang may-akda ng "Bayan Ko," ang pambansang awit ng EDSA Revolution, ay tungkol sa isang paruparo at bubuyog na naglaban para sa isang kampupot. Sa mga susunod na taon, binago ni Benigno R. Ramos ang balagtasan sa pamamagitan ng paglalagay ng mga isyung panglipunan, ginawang mga "kontestante" na nagtatanggol ng partikular na pang-philosophical o pang-pulitikal na pananaw, tulad ng "Dalagang Bayan Laban sa Dalagang Bukid" (1930) at "Balagtasan ng Kalayaan."

Sa huli, ang balagtasan ay naging isang debateng may mga taludtod kung saan kinakailangang mag-improvise sa tula ang mga makata habang ipinagtatanggol ang kanilang posisyon.

Tungkulin ng balagtasan

Maliban sa tagisan ng talino at pagbibigay ng aliw sa mga manonood, nagkaroon ang balagtasan ng isang mas mataas na pampolitika at panlipunang tungkulin.  Binibigay ng mga sumasali sa balagtasan ang kanilang saloobin tungkol sa kasalukuyang pangyayari at suliranin katulad ng ginagawa ng mga kolumnista at patnugot ng isang pahayagan.  Ilan sa mga balagtasan nina De Jesus at Collantes ang mga pampolitikang paksa katulad ng "Koalisyon at Kontra Koalisyon" na tumutukoy sa masiglang kampanya ng noong Pangulong Manuel Quezon upang pag-isahin ang lahat ng partidong pampolitika sa ilalim ng Partido Nacionalista na siyang partido na pamahalaan noon.

Ang balagtasan ay isang uri ng pagtula na kilala sa Pilipinas. Ito ay naglalayong mapalawak at mapatatag ang paggamit ng wikang Filipino at pagpapalaganap ng mga kultura at kaugalian ng mga Pilipino sa iba't ibang bahagi ng mundo. Sa pamamagitan ng paggamit ng wikang Filipino sa balagtasan, nakatutulong ito sa pagtugon sa mga isyu at paksa sa lipunan. Dahil sa kahusayan ng mga manunulat ng balagtasan sa paggamit ng wika at pagpapahayag ng mga ideya, nagbibigay ito ng pagkakataon sa mga tagapakinig na mapalawak ang kanilang kaalaman at pang-unawa sa iba't ibang paksa.

Sa pamamagitan ng balagtasan, nakikita ang kahalagahan ng panitikan sa lipunan. Ito ay nagpapakita ng kagitingan ng mga Pilipino sa larangan ng panitikan, sa pagtula at paggamit ng wikang Filipino sa isang masining na paraan. Nakikita rin sa balagtasan ang kahalagahan ng pagtatalo at pagtitiyak ng katotohanan sa paghahanap ng mga solusyon sa mga isyu at paksa sa lipunan. Hindi lang naghahayag ng mga ideya at kaisipan ang mga manunulat sa balagtasan, kundi nakikinig din sila sa mga kritiko at nag-aadjust upang mapabuti pa ang kanilang mga tula.

Ang balagtasan ay hindi lamang isang paraan ng pagpapalawak ng kaalaman at kaisipan, kundi pati na rin ng pagpapakita ng kahalagahan ng pagtanggap ng kritiko. Sa paggamit ng wikang Filipino sa balagtasan, nagiging makabuluhan ang pagpapalaganap ng mga kultura at kaugalian ng mga Pilipino, at nagiging bahagi rin ang balagtasan ng pagtugon sa mga isyu at paksa sa lipunan. Sa pamamagitan ng balagtasan, nakikita ang galing at husay ng mga Pilipino sa pagtula at paggamit ng wika sa isang masining at nakakaengganyong paraan.

Mga sanggunian

Panitikan