Baybay, Leyte

Ang Lungsod ng Baybay ay isang Lungsod o Siyudad sa lalawigan ng Leyte, Pilipinas. Ayon sa , ito ay may populasyon na  sa may  na kabahayan. Ito ay matatagpuan sa kanlurang bahagi ng probinsiya ng Leyte. Ito ay pinaliligiran ng mga bayan ng Albuera, Leyte sa hilaga, bayan ng Inopacan, Leyte sa timog, bayan ng Burauen, Leyte, La Paz, Leyte at MacArthur, Leyte sa hilagang-silangan, bayan ng Javier, Leyte sa silangan at bayan ng Mahaplag, Leyte at Abuyog, Leyte sa timog-silangan. Matatagpuan din ang Camotes Sea sa kanluran nito.  Ito ay matatagpuan 600 na kilometro sa Kalakhang Maynila, 57 na kilometrong nautical sa Lungsod ng Cebu, 44 na kilometro timog ng Lungsod ng Ormoc, 105 na kilometro kanluran ng Lungsod ng Tacloban at 54 na kilometro hilaga ng Lungsod ng Maasin.

Ang lungsod na ito ay pumapangalawa sa pinakamalaking lungsod sa Leyte pagkatapos ng Lungsod ng Ormoc {ayon sa laki at lawak ng lupain} na may sukat na 459.34 km2 o 45,934 ektarya. Nang ang lungsod na ito ay bayan pa at kabilang sa Leyte, ito ang pinakamalaking bayan sa buong probinsiya maging sa buong Silangang Visayas. Dahil dito, binubuo ito ng 92 na barangay, 23 ay nasa poblacion at 68 ay nasa mga liblib o rural na lugar.

Mga Barangay 

Ang bayan ng Baybay ay nahahati sa 92 mga barangay, 23 dito ay nasa poblacion, na may isang barangay na magkasamang matatagpuan. Ang natitirang 68 ay mga rural na barangay.

 Altavista
 Ambacan
 Amguhan
 Ampihanon
 Balao
 Banahao
 Biasong
 Bidlinan
 Bitanhuan
 Bubon
 Buenavista
 Candadam
 Can-ipa
 Caridad
 Ciabo
 Cogon
 Gaas
 Gabas
 Gacat
 Guadalupe (Utod)
 Gubang
 Hibunawan
 Higuloan
 Hilapnitan
 Hipusngo
 Igang
 Imelda
 Jaena
 Kabalasan
 Kabatuan
 Kabungaan
 Kagumay
 Kambonggan
 Kansungka
 Kantagnos
 Kilim
 Lintaon
 Maganhan
 Mahayahay
 Mailhi
 Maitum
 Makinhas
 Mapgap
 Marcos
 Maslug
 Matam-is
 Maybog
 Maypatag
 Monterico
 Monteverde
 Palhi
 Pangasugan
 Pansagan
 Patag
 Plaridel
 Poblacion Zone 1
 Poblacion Zone 2
 Poblacion Zone 3
 Poblacion Zone 4
 Poblacion Zone 5
 Poblacion Zone 6
 Poblacion Zone 7
 Poblacion Zone 8
 Poblacion Zone 9
 Poblacion Zone 10
 Poblacion Zone 11
 Poblacion Zone 12
 Poblacion Zone 13
 Poblacion Zone 14
 Poblacion Zone 15
 Poblacion Zone 16
 Poblacion Zone 17
 Poblacion Zone 18
 Poblacion Zone 19
 Poblacion Zone 20
 Poblacion Zone 21
 Poblacion Zone 22
 Poblacion Zone 23
 Pomponan
 Punta
 Sabang
 Sapa
 San Agustin
 San Isidro
 San Juan
 Sta. Cruz
 Sto. Rosario
 Villa Mag-aso
 Villa Solidaridad
 Zacarito

Kasaysayan

Ang kasaysayan ng lungsod na ito ay sadyang nakapahalaga. Pinaniniwalaang ito ang unang bayan sa kanlurang bahagi ng Leyte na natagpuan ng mga Kastilang mananakop na kasama ni Ferdinand Magellan. Noong taong 1620, ang mga paring Heswita ang unang nagtatag ng bayang ito matapos nagtayo sila ng Simbahan.

Noong 8 Setyembre 1836, ang bayang ito ay naitatag ng sariling parokya at ang Nuestra Señora de La Immaculada Conception ang naging patron. Ngunit noong 27 Pebrero 1836, naitatag din ng ang malayang parokya ng Baybay.

Nang ang Kastilang mananakop ay nagkalat sa iba't-ibang bahagi ng lalawigan, ang ekspedisyung pinangungunahan ni Felipe Segundo, na naghahanap ng malaking tahanan, ay napadpad sa isang baryo sa hilaga ng bayan na ngayon ay Pangasugan. Nang mapadpad, siya ay nakaturo sa isang bahagi, at nagtanong sa isang katutubo sa pangalan ng lugar. Dahil hindi maintindihan ng katutubo ang salitang Espanyol at inakala niyang nagtatanong ang banyaga sa ilog na umaagos, itinuro niya ang ilog at sumagot ng Bisaya, "Ang suba nagbaybay sa Pangasugan." Doon pinaniniwalaang nakuha ang pangalan ng Baybay. Bagamat, ayon sa mga tala ni  Antonio Pigafetta sa paglalayag ni Ferdinand Magellan sa Pilipinas, ang pangalan ng lugar na iyon ay Baybay na nang sila'y maglayag sa bahaging timog ng Leyte papunta sa isla ng Cebu.

Pagbawi sa pagiging Lungsod 
Kamakailan, ang pagiging lungsod ng Baybay at nawala, kasama ng iba pang 15 na bayan, nang ang Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas o Supreme Court of the Philippines ay nag-aproba ng petisyon na isinumite ng League of Cities of the Philippines. Kaya naman, ang (R.A. 9389) o ang pagiging lungsod ng Baybay ay ideneklarang "unconstitutional".

Gayumpaman, sumunod na taon, 22 Disyembre 2009, ang unang desisyon at ibinaligtad at kaya naman, ang pagiging lungsod ay nabawing muli.

Ngunit noong 24 Agosto 2010, sa isang 16-pahinang resolusyon, ibinalik ang pinakaunang desisyon na ang mga bayang naging siyudad ay maging bayan ulit.

Sa botong 7-6, noong Pebrero 2011, ang pagiging lungsod ng 16 na bayan ay nabawing muli at noong 15 Pebrero 2011, ideneklara na ang 16 na bayan ay magiging siyudad na at ang desisyon na ito ay "final" at "executory".

Ang mga bayan na naging lungsod ay ang mga sumusunod: Bogo City, Cebu, Catbalogan City, Samar, Tandag City, Surigao del Sur, Borongan City, Eastern Samar, Lamitan City, Basilan, Tabuk City, Kalinga, Bayugan City, Agusan del Sur, Batac City, Ilocos Norte, Mati City, Davao Oriental, Guihulngan City, Guihulngan City, Cabadbaran City, Agusan del Norte, Carcar City, Cebu, El Salvador City, Misamis Oriental, Tayabas City at Naga City, Cebu.

Pinaniniwalaang ito ang unang bayan sa kanlurang bahagi ng Leyte na natagpuan ng mga Kastilang mananakop na kasama ni Ferdinand Magellan. Noong taong 1620, ang mga paring Heswita ang unang nagtatag ng bayang ito matapos nagtayo sila ng Simbahan.

Noong 8 Setyembre 1836, ang bayang ito ay naitatag ng sariling parokya at ang Nuestra Señora de La Immaculada Conception ang naging patron. Ngunit noong 27 Pebrero 1836, naitatag din ng ang malayang parokya ng Baybay.

Nang ang Kastilang mananakop ay nagkalat sa iba't-ibang bahagi ng lalawigan, ang ekspedisyung pinangungunahan ni Felipe Segundo, na naghahanap ng malaking tahanan, ay napadpad sa isang baryo sa hilaga ng bayan na ngayon ay Pangasugan. Nang mapadpad, siya ay nakaturo sa isang bahagi, at nagtanong sa isang katutubo sa pangalan ng lugar. Dahil hindi maintindihan ng katutubo ang salitang Espanyol at inakala niyang nagtatanong ang banyaga sa ilog na umaagos, itinuro niya ang ilog at sumagot ng Bisaya, "Ang suba nagbaybay sa Pangasugan." Doon pinaniniwalaang nakuha ang pangalan ng Baybay. Bagamat, ayon sa mga tala ni  Antonio Pigafetta sa paglalayag ni Ferdinand Magellan sa Pilipinas, ang pangalan ng lugar na iyon ay Baybay na nang sila'y maglayag sa gawing timog Leyte papunta sa isla ng Cebu.

Ang bayang ito ay naging lungsod noong 16 Hunyo 2007 (R.A. 9389) matapos ang plebisito na naganap tatlong araw bago naiproklama ang Baybay bilang isang ganap na lungsod. Ang paggawa ng batas na ito ay umabot hanggang anim na taon. Una itong naipasa noong 2000, binago at muling naipasa noong 2005 at inaprubahan noong 2007.

Demograpiko

Mga sanggunian

Mga Kawing Panlabas 
 Philippine Standard Geographic Code 

Mga bayan at lungsod sa Pilipinas