Masjid Shah (Isfahan)

Ang Masjid Shah () ay isang masjid na matatagpuan sa Isfahan, Iran. Matatagpuan ito sa timog na bahagi ng Plaza Naqsh-e Jahan. Ito ay itinayo sa panahon ng dinastiyang Safavid sa ilalim ng atas ni Shah Abbas I ng Persia. Kilala rin ito bilang Masjid Imam pagkatapos ng Himagsikang Irani.  

Ito ay itinuturing na isa sa mga obra maestra ng arkitektura ng Persia sa panahon ng Islam. Ang Maharlikang Masjid ay nakatala, kasama ang Plaza Naqsh-e Jahan, bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO. Ang pagtatayo nito ay nagsimula noong 1611, at ang kaningningan ay higit sa lahat dahil sa kagandahan ng pitong kulay na mga mosaic tile at sulating kaligrapiya.

Ang masjid ay inilalarawan sa talikuran ng Iraning 20,000 rial na salapi.

Kasaysayan 

Noong 1598, nang magpasya si Shah Abbas na ilipat ang kabesera ng kanyang emperyo ng Persia mula sa hilagang-kanlurang lungsod ng Qazvin patungo sa gitnang lungsod ng Isfahan, pinasimulan niya kung ano ang magiging isa sa pinakadakilang programa sa kasaysayan ng Persia; ang kumpletong muling pagtatayo ng sinaunang lungsod. Sa pamamagitan ng pagpili sa gitnang lungsod ng Isfahan, na pinayabong ng Ilog Zāyandeh ("Ang nagbibigay-buhay na ilog "), na namamalagi bilang isang oasis ng matinding pagsasaka sa gitna ng isang malawak na lugar ng tigang na tanawin, kapuwa niya inilayo ang kaniyang kabesera mula sa anumang pag-atake sa hinaharap ng karatig na karibal ng Iran, ang mga Otomano, at kasabay nito ay nakakuha nang higit ang kontrol sa Golpong Persiko, na kamakailan ay naging isang mahalagang ruta ng kalakalan para sa mga Olandes at Britong East India Company.

Ang punong arkitekto ng gawaing ito ng pagpaplano sa lunsod ay si Shaykh Bahai (Baha 'ad-Din al-`Ammili), na nakatuon sa programa sa dalawang pangunahing tampok ng pangunahing plano ni Shah Abbas: ang abenida Chahar Bagh, na sinapawan ng magkabilang panig ng lahat ng mga kilalang institusyon ng lungsod, tulad ng mga tirahan ng lahat ng mga banyagang marangal, at ang Plaza Naqsh-e Jahan ("Huwaran ng Daigdig"). Bago ang pag-akyat ng Shah sa kapangyarihan, ang Persia ay may isang desentralisadong estruktura ng kapangyarihan, kung saan ang iba't ibang institusyon ay nakikipaglaban para sa kapangyarihan, kabilang ang parehong militar (ang Qizilbash) at mga gobernador ng iba't ibang mga lalawigan na bumubuo sa imperyo. Ninais ni Shah Abbas na mapahamak ang estrukturang pampulitika na ito, at ang muling pagtatayo ng Isfahan, bilang isang Dakilang kabesera ng Persia, ay isang mahalagang hakbang sa pagsasentro ng kapangyarihan. Ang husay ng plaza, o Maidān, ay sa pamamagitan ng pagtatayo nito, kukuhanin ni Shah Abbas ang tatlong pangunahing sangkap ng kapangyarihan sa Persia sa kaniyang sariling pook: ang kapangyarihan ng klero, na kinakatawan ng Masjed-e Shah, ang kapangyarihan ng mga mangangalakal, na kinatawan ng Imperyal na Pamilihan, at ang napakahalagang kapangyarihan ng kaniyang Shah mismo, na naninirahan sa Palasyo Ālī Qāpū.

Ang korona na hiyas sa proyektong ito ay ang Masjed i Shah, na papalit sa mas matandang Masjid Jameh  sa pagsasagawa ng mga panalangin tuwing Biyernes. Upang makamit ito, ang Masjid Shah ay itinayo hindi lamang upang tanawin ang kadakilaan, at pagkakaroon ng pinakamalaking simboryo sa lungsod, ngunit plinano rin ni Shaykh Bahai ang pagtatayo ng dalawang paaralang pangrelihiyon at isang masjod pangtaglamig na nakadikit sa magkabilang panig nito. Dahil sa pagnanais ng Shah na makumpleto ang gusali habang siya ay nabubuhay, may mga inikutang ginawa sa konstruksiyon. Halimbawa, hindi pinansin ng Shah ang mga babala ng isa sa mga arkitektong Abu'l Qāsim hinggil sa panganib ng pagkalubog sa mga pundasyon ng masjid, at pinilit niya ang konstruksiyon. Ang arkitekto ay napatunayang nabigyang-katarungan, tulad noong 1662 nang ang gusali ay kailangang sumailalim sa pangunahing pag-aayos. Gayundin, pinalamutian ng mga Persiko ang masjid sa pitong kulay na mga baldosa sa dingding na parehong mas mura at mas mabilis, at kalaunan ay nabilisan ang pagpapatayo. Ang trabahong ito ay ginawa ng ilan sa mga pinakamahusay na manggagawa sa bansa, at ang buong gawain ay pinangasiwaan ng Maestrong kaligrapo na si Reza Abbasi. Sa huli, ang pangwakas na pagpapalamuti sa masjid ay ginawa noong huling bahagi ng 1629, Ilang buwan pagkatapos ng kamatayan ng Shah.

Gayundin, maraming istoryador ang nagtaka hinggil sa kakaibang oryentasyon ng Maharlikang Plaza (Ang Maidān). Hindi tulad ng karamihan sa mahahalagang gusali, ang parisukat na ito ay hindi nakasalalay sa pagkakahanay sa Mecca, sa gayon kapag pumapasok sa portal ng pasukan ng masjid, sinuman ay halos hindi mamamalayan ang kalahating kanang pagliko, na nagbibigay-daan sa pangunahing korte sa loob upang humarap sa Mecca. Nagbibigay si Donald Wilber ng pinakamakatuwirang paliwanag dito; ang pangitain ng Shaykh Bahai ay para ang masjid ay makita saan man sa maydān kung saan matatagpuan sinuman. Kung ang axis ng maydān ay sumabay sa axis ng Mecca, ang simboryo ng masjid ay maitatago mula sa pagtingin ng matayog na portada ng pasukang patungo rito. Sa pamamagitan ng paglikha ng isang anggulo sa pagitan nila, ang dalawang bahagi ng gusali, ang portada ng pasukan at ang simboryo, ay nasa perpektong tanaw para sa lahat sa loob ng plaza upang hangaan.

Galeriya

Tingnan din 

 Palasyo Chehel Sotoun
 Safavid art
 Kasaysayan ng Persian domes

Mga tala

Mga sanggunian 

 Mimaran-i Iran ni Zohreh Bozorg-nia. 2004.ISBN 964-7483-39-2

Karagdagang pagbabasa 

 Kalahating Mundo. Ang Arkitekturang Panlipunan ng Safavid Isfahan, 1590–1722 ; ni Stephen P. Blake
 Iran Sa ilalim ng mga Safavid ; ni Roger Savory
 Isang paglalakbay sa Persia. Larawan ni Jean Chardin ng isang Imperyo noong ikalabimpito ; ni RW Ferrier
 Iran: Empire of the Mind ; ni Michael Axworthy
 L. Golombek: 'Anatomy ng isang Mosque: The Masjid-i Shāh ng Iṣfahān', Kabihasnang Iran at Kultura, ed. CJ Adams (Montreal, 1972), pp. 5–11

Mga panlabas na link 

 Isang Dokumentaryo sa Royal Mosque ng Isfahan (Ginawa ng ARTE)
Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Persyano