Tagubilin ng Krisantemo

Ang  ay ang pinakamataas na tagubilin ng Hapon. Itinatag ni Bagindang Meiji ng Hapon ang Dakilang Liston ng Tagubilin noong 1876; ang leeg ng Tagubilin ay idinagdag noong Enero 4, 1888. Bagaman ang tagubilin ay mayroon lamang isang uri, maaari itong igawad ng "may tanikalang leeg" o ng "may dakilang liston" na may pamigkis. Kaiba sa katumbas nito sa Europa, maaari itong igawad mangyaring pagkamatay.

Bukod sa Pamilyang Marangal, mayroon lamang anim na mamamayang nabubuhay na Hapones ang ginawaran ng may tanikalang leeg; huli itong iginawad noong 1928 sa dating Punong Ministrong Saionji Kinmochi. May pito pang katao ang ginawaran ng tanikalang leeg mangyaring pagkamatay; ang huli ay noong 1975 sa dating Punong Ministrong Sato Eisaku. Sa kasalukuyan, tanging ang naghaharing Baginda ang may karangalang mamuno sa tagubilin; ngunit may mga pagbubukod sa mga banyagang pinuno ng bansa, na maaari ring magawaran ng tanikalang leeg sa ngalan ng pakikipagkaibigan.

Ang dakilang liston ang pinakamataas na dangal na maaaring maigawad sa mamamayang Hapones habang nabubuhay. Bukod sa mga kasapi ng Pamilyang Marangal, 44 mamamayang Hapones ang ginawaran ng dakilang liston; sa mga ito, taging 23 lamang ang nabubuhay nang ito ay ginawad.

Sagisag
Ang tanikalang leeg ng tagubilin ay gawa sa ginto at itinatampok ang kanji ng "Meiji" sa katutubo nitong anyo na ipinapakita rito ang panahon kung kailan naitatag ang tagubilin. Pinapalamutian ito ng mga gintong usbong ng krisantemo at ng mga pinakintab na luntiang dahon.

Ang pamigkis ng dakilang liston ng tagubilin ay pula na may mga madilim na bughaw na guhit-guhit. Ito ay sinusuot sa kanang balikat.

Ang bituin ng tagubilin ay tulad din sa medalya ngunit ito ay kulay pilak na walang nakabiting krisantemo, at may medalyong may walong tulis na tubog sa ginto (kung saan din ito ay may pinakintab na puting mga sinag at pulang araw) sa gitna. Ito ay sinusuot sa kaliwang dibdib.

Ang medalya ng tagubilin ay tubog sa ginto na may apat na tulis at may pinakintab na mga sinag; ang gitna ay pinakintab ng pulang araw. Sa bawat apat na sulok ng medalya ay mayroong pinakintab na dilaw na usbong ng krisantemo na may pinakintab na luntiang mga dahon ng krisantemo. Ang medalya ay nakabitin sa isang pinakintab na dilaw na krisantemo maging sa leeg o sa dakilang liston.

Pinuno
Kaalaman galing sa katumbas na sanaysay sa Wikipedyang Hapones
Bagindang Meiji (Pinuno mula Disyembre 27, 1876)
Bagindang Taishō (Dakilang Liston Nobyembre 3, 1889; Tanikalang Leeg Mayo 10, 1900; Pinuno mula Hulyo 30, 1912)
Bagindang Shōwa (Dakilang Liston Setyembre 9, 1912; Tanikalang Leeg bilang Tagapamahala Setyembre 24, 1921; Pinuno mula Disyembre 25, 1926)
Bagindang Akihito (Dakilang Liston Nobyembre 10, 1952; Pinuno mula Enero 7, 1989 hanggang Abril 30, 2019)
Bagindang Naruhito (Dakilang LListon Pebrero 23, 1980; Pinuno mula Mayo 1, 2019 hanggang sa kasalukuyan)

Mga kasapi ng Pamilyang Marangal at mga maharlikang ginawaran ng Tanikalang Leeg ng Tagubilin ng Krisantemo
Kaalaman galing sa katumbas na sanaysay sa Wikipedyang Hapones

Mga lakang marangal na ginawaran habang nabubuhay
Lakang Komatsu Akihito (Agosto 5, 1895)
Lakang Fushimi Sadanaru (Enero 19, 1916)
Lakang Kan'in Kotohito (Setyembre 24, 1921)
Lakang Fushimi Hiroyasu (Abril 29, 1934)
Lakang Nashimoto Morimasa (Abril 29, 1940)

Mga lakang marangal na ginawaran pagkayaring mamatay
Lakang Arisugawa Taruhito (Enero 16, 1895)
Lakang Kitashirakawa Yoshihisa (Nobyembre 1, 1895)
Lakang Arisugawa Takehito (Hulyo 7, 1913)
Lakang Higashifushimi Yorihito (Hunyo 27, 1922)
Lakang Kuniyoshi Kuni (Enero 27, 1929)

Mga banyagang maharlika na ginawaran pagkayaring mamatay
Gojong ng Sasakharing Korea (Enero 21, 1919)

Mga kasapi ng Pamilyang Marangal at mga maharlikang ginawaran ng Dakilang Liston ng Tagubiling ng Krisantemo
Kaalaman galing sa katumbas na sanaysay sa Wikipedyang Hapones

Mga lakang marangal na ginawaran habang nabubuhay
Lakang Arisugawa Taruhito (Nobyembre 2, 1877)
Lakang Komatsu Akihito (Disyembre 7, 1882)
Lakang Arisugawa Takahito (Enero 24, 1886)
Lakang Kitashirakawa Yoshihisa (Disyembre 29, 1886)
Lakang Arisugawa Takehito (Disyembre 29, 1886)
Lakang Kuni Asahiko (Disyembre 29, 1886)
Lakang Fushimi Sadanaru (Disyembre 29, 1886)
Lakang Yamashina Akira (Disyembre 29, 1886)
Lakang Kan'in Kotohito (Agosto 18, 1887)
Lakang Higashifushimi Yorihito (Hulyo 15, 1889)
Lakang Kaya Kuninori (Nobyembre 3, 1903)
Lakang Kuni Kuniyoshi (Nobyembre 3, 1903)
Lakang Yamashina Kikumaro (Nobyembre 3, 1903)
Lakang Nashimoto Morimasa (Nobyembre 3, 1904)
Lakang Fushimi Hiroyasu (Nobyembre 3, 1905)
Lakang Arisugawa Tanehito (Abril 4, 1908)
Lakang Takeda Tsunehisa (Oktubre 31, 1913)
Lakang Asaka Yasuhiko (Oktubre 31, 1917)
Lakang Kuni Taka (Oktubre 31, 1917)
Lakang Kitashirakawa Naruhisa (Oktubre 31, 1917)
Lakang Higashikuni Naruhiko (Oktubre 31, 1917)
Lakang Chichibu (Oktubre 25, 1922)
Lakang Kachō Hirotada (Marso 19, 1924)
Lakang Takamatsu (Pebrero , 1925)
Lakang Fushimi Hiroyoshi (Nobyembre 3, 1928)
Lakang Kaya Tsunenori (Disyembre 7, 1930)
Lakang Kuni Asaakira (Mayo 25, 1932)
Lakang Kan'in Haruhito (Nobyembre 3, 1934)
Lakang Mikasa (Oktubre 1, 1936)
Lakang Takeda Tsuneyoshi (Nobyembre 3, 1940)
Lakang Asaka Takahiko (Nobyembre 7, 1940)
Lakang Hitachi (Nobyembre 28, 1955)
Lakang Tomohito of Mikasa (Enero 5, 1966)
Lakang Katsura (Pebrero 27, 1968)
Lakang Takamado (Disyembre 29, 1974)
Putungang Lakang Naruhito (Pebrero 23, 1980)
Lakang Akishino (Nobyembre 30, 1985)

Mga lakang marangal na ginawaran pagkayaring mamatay
Lakang Kitashirakawa Nagahisa (Setyembre 4, 1940)

Mga banyagang maharlika na ginawaran
Lakang Yi Un ng Korea (Abril 27, 1920)
Lakang Yi Kang ng Korea (Enero 8, 1924)
Lakang Yi Geon ng Korea (Nobyembre 3, 1926)
Lakang Yi Wu ng Korea (Nobyembre 7, 1943)
Sultang Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah ng Brunay (Abril 1984)

Mga karaniwang taong ginawaran ng Tanikalang Leeg ng Tagubilin ng Krisantemo

Kaalaman galing sa katumbas na sanaysay sa Wikipedyang Hapones

Mga taong ginawaran habang nabubuhay
Itō Hirobumi (Abril 1, 1906)
Ōyama Iwao (Abril 1, 1906)
Yamagata Aritomo (Abril 1, 1906)
Matsukata Masayoshi (Hulyo 14, 1916)
Tōgō Heihachirō (Nobyembre 11, 1926)
Saionji Kinmochi (Nobyembre 10, 1928)

Mga taong ginawaran pagkayaring mamatay
Katsura Tarō (Oktubre 10, 1913)
Inoue Kaoru (Setyembre 1, 1915)
Tokudaiji Sanetsune (Hunyo 4, 1919)
Ōkuma Shigenobu (Enero 10, 1922)
Yamamoto Gonbee (Disyembre 9, 1933)
Shigeru Yoshida (Oktubre 20, 1967)
Eisaku Satō (Hunyo 3, 1975)

Mga karaniwang taong ginawaran ng Dakilang Liston ng Tagubilin ng Krisantemo
Pinagsamang kaalaman galing sa katumbas na sanaysay sa Wikipedyang Hapones

Mga taong ginawaran habang nabubuhay
Sanjō Sanetomi (Abril 11, 1882)
Iwakura Tomomi (Nobyembre 1, 1882)
Shimazu Hisamitsu (Nobyembre 5, 1887)
Nakayama Tadayasu (Mayo 14, 1888)
Itō Hirobumi (Agosto 5, 1895)*
Kujō Michitaka (Mayo 10, 1900)
Ōyama Iwao (Hunyo 3, 1902)*
Saigō Tsugumichi (Hunyo 3, 1902)
Yamagata Aritomo (Hunyo 3, 1902)*
Inoue Kaoru (Abril 1, 1906)**
Katsura Tarō (Abril 1, 1906)**
Tōgō Heihachirō (Abril 1, 1906)*
Tokudaiji Sanetsune (Abril 1, 1906)**
Matsukata Masayoshi (Abril 1, 1906)*
Nozu Michitsura (Oktubre 6, 1908)
Itō Sukeyuki (Nobyembre 10, 1913)
Ōkuma Shigenobu (Hulyo 14, 1916)**
Saionji Kinmochi (Disyembre 12, 1918)*
Oku Yasukata (Nobyembre 10, 1928)
Yamamoto Gonbee (Nobyembre 10, 1928)**
Shigeru Yoshida (Abril 26, 1964)**
Eisaku Satō (Nobyembre 3, 1972)**
Yasuhiro Nakasone (Abril 29, 1997)

* Makalipas ay nagawaran din ng Tanikalang Leeg** Makalipas ay nagawaran din ng Tanikalang Leeg pagkayaring mamatay

Mga taong ginawaran pagkayaring mamatay
Kuroda Kiyotaka (Agosto 25, 1900)
Terauchi Masatake (Nobyembre 3, 1919)
Hara Takashi (Nobyembre 4, 1921)
Kabayama Sukenori (Pebrero 8, 1922)
Katō Tomosaburō (Agosto 24, 1923)
Hasegawa Yoshimichi (Enero 28, 1924)
Katō Takaaki (Enero 28, 1926)
Lee Wan-Yong (Pebrero 12, 1926)
Kawamura Kageaki (Abril 28, 1926)
Inoue Yoshika (Marso 22, 1929)
Uehara Yūsaku (Nobyembre 8, 1933)
Saitō Makoto (Pebrero 26, 1936)
Takahashi Korekiyo (Pebrero 26, 1936)
Tokugawa Iesato (Hunyo 5, 1940)
Kaneko Kentarō (Mayo 16, 1942)
Kiyoura Keigo (Nobyembre 5, 1942)
Isoroku Yamamoto (Abril 18, 1943)
Ichiki Kitokurō (Disyembre 17, 1944)
Ichirō Hatoyama (Marso 7, 1959)
Hayato Ikeda (Agosto 13, 1965)
Kōtarō Tanaka (Marso 1, 1974)
Masayoshi Ōhira (Hunyo 12, 1980)
Nobusuke Kishi (Agosto 7, 1987)
Takeo Miki (Nobyembre 14, 1988)
Takeo Fukuda (Hulyo 5, 1995)
Keizō Obuchi (Mayo 14, 2000)
Noboru Takeshita (Hunyo 19, 2000)
Zenkō Suzuki (Hulyo 19, 2004)
Ryūtarō Hashimoto (Hulyo 1, 2006)

Mga banyagang ginawaran ng Tagubilin ng Krisantemo

Tanikalang Leeg
 Henri, Dakilang Duke ng Luksembrugo, 2017
 Guillermo-Alejandro, Hari ng Olanda, 2014
 Isabel II, Haribini ng Nagkakaisang Kaharian, 1962
 Margarita II, Hariginang ng Dinamarka
 Harald V, Hari ng Norwega
 Carlos XVI Gustavo, Hari ng Suwesya
 Alberto II, Hari ng mga Belhikano, 1996
 Felipe, Hari ng mga Belhikano, 2016
 Norodom Sihamoni, Hari ng Kambodya, 2010
 Mohammed VI, Hari ng Maruwekos, 2005
 Abdullah II, Hari ng Hordan, 1999
 Tuanku Syed Sirajuddin, Hari ng Malaya, 2005
 Hassanal Bolkiah, Sultan ng Brunay, 1984

 Jigme Singye Wangchuck, Hari ng Butan, 1987
 Juan Carlos I, Hari ng Espanya, 1980
 Felipe VI, Hari ng Espanya, 2017
 Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, Emir ng Kuwait, 2012
 Salman bin Abdulaziz Al Saud, Hari ng Arabya Sawdita, 2017

Dakilang Liston
 Isabel II, Haribini ng Nagkakaisang Kaharian, 1962
 Lakang Felipe, Duke ng Edimburgo, Abay-lakan ng Nagkakaisang Kaharian
 Carlos, Lakan ng Gales
 Victoria, Lakambining Putong ng Suwesya
 Federico, Lakang Putong ng Dinamarka
 Lakang Joaquin ng Dinamarka
 Vajiralongkorn, Hari ng Siyam
 Guillermo-Alejandro, Hari ng Olanda
 Felipe, Hari ng mga Belhikano
 François Hollande, Pangulo ng Pransya
 Toomas Hendrik Ilves, Pangulo ng Estonya
 Valdas Adamkus, Pangulo ng Litwanya
 Alejandro Kwaśniewski, Pangulo ng Polonya
 Vaira Vīķe-Freiberga, Pangulo ng Latbiya
 Gloria Macapagal Arroyo, Pangulo ng Pilipinas
 Nursultan Nazarbayev, Pangulo ng Kasakistan
 Qaboos, Sultan ng Oman
 Benigno Aquino III, Pangulo ng Pilipinas
 Mauricio Macri, Pangulo ng Arhentina

Tanikalang Leeg (namayapa) 
 Bagindang Guangxu ng halaring Qing ng Tsina (1871–1908)
 Bagindang Kojong ng Korea (1852–1919)
 Bagindang Sunjong ng Korea (1874–1926)
 Tuanku Syed Putra, Hari ng Malaya (1920–2000)
 Haile Selassie I, Baginda ng Etyopya (1892–1974)
 Sultang Ismail Nasiruddin Shah, Hari ng Malaya (1906–1979)
 Sultang Abdul Halim, Hari ng Malaya (1970–2017)
 Alfonso XIII, Hari ng Espanya (1886–1941)
 Sultang Azlan Shah, Yang di-Pertuan Agong (hari) ng Malaya (1928–2014)
 Birendra, Hari ng Nepal (1945–2001)
 Mahendra, Hari ng Nepal (1920–1972)
 George Tupou V, Hari ng Tonga (1948–2012)
 Suharto, Pangulo ng Indonesya (1921–2008)
 Porfirio Díaz, Pangulo ng Mehiko (1830–1915)
 Muhammad Zahir Shah, Hari ng Apganistan (1914–2007){
 Fuad I, Hari ng Ehipto at ng Sudan (1868–1936)
 Faruk I, Hari ng Ehipto at ng Sudan (1920–1965)
 Hussein I, Hari ng Hordan (1935–1999)
 Norodom Sihanouk, Hari ng Kambodya (1922-2012) 1968
 Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, Emir ng Kuwait (1926–2006)
 Muhammad Reza Pahlavi, Shah (hari) ng Iran (1919–1980)
 Abdul Hamid II, Sultan ng Sasakharing Otoman, 1887 (1842–1912)
 Eduardo VII, Hari ng Nagkakaisang Kaharian at Baginda ng Indiya (1841–1910)
 Bhumibol Adulyadej, Hari ng Siyam (1946–2016)
 Khalifa bin Hamad Al Thani, Emir ng Katar, 1984 (1932–2016)

Dakilang Liston (namayapa)
 Abdul Hamid II, Sultan ng Sasakharing Otoman (1842–1918)
 Artsidukeng Francisco Fernando ng Austriya, Lakang Putong ng Sasakharing Austro-Unggaro (1863-1914)
 Lakang Arturo ng Connaught (1883–1938)
 Aishwarya, Abay-hariginang ng Nepal (1949–2001)
 Dipendra, Lakang Putong ng Nepal (1971–2001)
 Dwight D. Eisenhower, Pangulo ng Estados Unidos (1890–1969)
 Lakang Enrique, Duke ng Gloucester (1900–1974)
 Benito Mussolini, Punong Ministro ng Italya (1883–1945)
 Álvaro Obregón, Pangulo ng Mehiko (1880–1928)
 Prajadhipok, Hari ng Siyam (1893–1941)
 Puyi, Baginda ng Manchukuo (1906–1967)
 Ronald Reagan, Pangulo ng Estados Unidos (1911–2004)
 Samuel Robinson (1870–1958)
 Ferdinand Marcos, Pangulo ng Pilipinas (1917–1989)
 Amha Selassie I, Baginda ng Etyopya (1916–1997)
 Sasakharing Lakang Makonnen ng Etyopya (1923–1957)
 Sasakharing Lakang Sahle Selassie ng Etyopya (1931–1962)
 Norodom Suramarit, Hari ng Kambodya (1896–1960)
 Josip Broz Tito, Pangulo ng Yugoslabya (1892–1980)
 Sasakharing Lakang Uihwa ng Korea (1877–1955)
 Lakang Putong Vong Savang ng Laos (1931–1978?)
 Lakang Putong Euimin ng Korea (1897–1970)
 Todor Zhivkov ng Republikang Kamadlaan ng Bulgarya  (1911–1998)
 David Kalākaua, Hari ng Haway (1836-1891)

Tanda

Sanggunian

Banggit

Pinagmulan 
 Peterson, James W., Barry C. Weaver and Michael A. Quigley. (2001). Orders and Medals of Japan and Associated States. San Ramon, California: Orders and Medals Society of America. ; 
 http://www.ndtv.com/article/india/congrats-to-him-pm-modi-s-message-for-dr-manmohan-singh-616672

Kawing panlabas 

 Hapon, Tanggapan ng Gabinete: Decorations and Medals
 Kawanihan sa Paggawad: Supreme Order of the Chrysanthemum
 Japan Mint: Production Process

Karagdagang kaalaman 
Tagubilin ng Rajamitrabhorn (Siyam)
Tagubilin ng Kabahayang Makahari ng Chakri (Siyam)
Dakilang Tagubilin ng Mugunghwa (Korea)
Tagubilin ng Garter (NK)
Marapating Tagubilin ng Republikang Sang-isahan ng Alemanya (natatanging uri ng Dakilang Krus at mga katumbas ng natatanging salin)
Gawad Dangal sa Paglilingkod sa Republika ng Austriya (Dakilang Bituin)
Tagubilin ng San Andres (Rusya)
Tagubilin ng Ginintuang Balahibo (Espanya)
Tagubiling ng Moog at Tabak (Portugal; Dakilang Tanikalang Leeg at Dakilang Krus)

Krisantemo, Tagubilin ng
Sasakharing Hapon
Gawad na itinalaga noong 1876
Krisantemo, Tagubilin ng
Mga pagtatatag noong 1876 sa Hapon