Ang Tomten sa Kastilyo Åbo

Ang Tomten sa Kastilyo Åbo (kilala rin bilang Ang Tomte sa KastilyoTurku; , ) ay isang Finlandes na kuwentong bibit mula 1849 ni Zachris Topelius. Ito ay nagsasabi sa kuwento ng isang pagkakaibigan sa pagitan ng isang matandang tomten, na nanirahan sa Kastilyo Turku sa loob ng daan-daang taon, at ang kaniyang nag-iisang kaibigang tao. Sa panahon ng pagsulat, ang medyebal na Kastilyo Turku, ang lugar ng mga kaganapan, ay lubhang nasira, at ang kuwento ay nagkaroon ng malaking impluwensiya sa pagnanais na maibalik ang mahalagang palatandaang ito sa Lungsod ng Turku.

Ang kuwentong bibit ay nagsilbing isang malakas na inspirasyon para sa Lungsod ng Turku, na nag-organisa din ng taunang "Tonttupäivä", kapag ang kastilyo ay nagtatanghal ng mga ginagabayang lakbay sa diwa ng kuwento ni Topelius.

Buod 
Sa ilalim ng Kastilyo Turku, sa pinakamalalim at pinakamadilim na cellar vault, nabuhay ang 700-taong-gulang na duwende na si Tomten na may puting balbas nang napakahaba na kaya niyang paikutin ito ng dalawang beses sa kaniyang baywang. Ang malungkot na Tomten ay mabuti at tapat, ngunit disiplinado at malinis, at mayroon ding bahagyang kakaibang panlasa para sa kaniyang kaginhawaan sa pamumuhay. Mayroon lamang siyang tatlong kaibigan: ang duwende ng Katedral ng Turku, ang kaniyang mahiwagang itim na pusa na si Murri sa cellar vault at ang kaniyang nag-iisang kaibigang tao, si Matts Mursten, ang matandang janitor ng Kastilyo Turku.

Si Matti Kivinen ay labindalawang taong gulang noong una niyang nakilala ang Tomten; sa oras na iyon, ang batang lalaki ay naghahanap ng mga lumang bala ng musket sa mga vault ng kastilyo, kung saan nakakita siya ng isang daanan sa ilalim ng lupa. Nakulong si Matti sa lagusan habang bumagsak ang mga bato, ngunit tinulungan siya ng Tomten na lumabas sa lagusan sa pamamagitan ng Katedral ng Turku. Hindi na inaasahan ni Matti na makikita pa si Tomten, ngunit hiniling ng matandang duwende ang magandang kinabukasan ni Matti at palihim na tinulungan si Matti sa kaniyang pag-aaral at trabaho, hanggang sa naging janitor si Matti (Mats na ngayon) sa Kastilyo Turku sa edad na 30.

Si Matts ay nagtrabaho ng 50 taon hanggang sa siya ay nagretiro sa edad na 80 at iniwan ang kaniyang trabaho para sa asawa ng kaniyang apo. Pagkatapos noon, ang matandang Matts ay gumugol ng maraming oras sa nabubulok na kastilyo, nag-aayos ng lugar, hindi alam na ang Tomten ay nag-aayos din ng kastilyo paminsan-minsan. Maraming bagay na dapat ayusin sa kastilyo dahil sa lagay ng panahon at natural na puwersa, ngunit ang Tomten ay matiyaga at sa loob ng maraming siglo ay sinigurado ang kastilyo sa pamamagitan ng pagkukumpuni nito upang ang kastilyo ay hindi mag-iiwan lamang ng mga guho sa paglipas ng panahon.

Nang makita ni Tomten kung gaano katagal minahal ni Matts ang kastilyo tulad niya, naging malambot ang kaniyang puso at muling nagpakita kay Matts pagkatapos ng lahat ng mga taon na ito. Sa kaniyang bakanteng oras, sinabi ni Tomten kay Matts ang tungkol sa kasaysayan ng kastilyo at ang mga taong naninirahan dito, kabilang ang mga duke at hari. Si Tomten ay dating hindi nakikitang nasisiyahan sa mesa at lihim na nakikinig sa mga lihim na pag-uusap ng mga panginoon ng kastilyo. Sinabi rin niya kay Matti ang tungkol sa mga labanan at iba pang mga salungatan sa paligid ng kastilyo; nang dumating ang Dakilang Sunog ng Turku sa oras na binibisita ni Tomten sina Raseborg at Loviisa upang makipagkita sa kaniyang mga pinsan, napagpasyahan niyang hindi na niya iiwan si Turku. Ipinakilala ni Tomten si Matts sa mga cellar vault ng kastilyo kung saan nakatira si Tomten. Doon, ipinakita niya ang unang pinto sa kaniyang binabantayang treasure chamber na puno ng ginto, pilak at mga alahas. Nagpakita rin siya ng isa pang pinto na patungo sa mga piitan kung saan maraming magnanakaw ng kayamanan ang nakadena at naging mga lobo. Nagpakita rin ang matandang duwende ng ikatlong pinto, na siya mismo ay hindi maglakas-loob na buksan. Ayon kay Tomten, may lagusan sa ilalim ng pinto sa ilalim ng mga pundasyon ng kastilyo, kung saan nakaupo at naghihintay ang matandang Väinämöinen, ang walang edad na matalinong tao, kasama ang kaniyang mga mandirigma. Si Matts ay nanumpa sa kaniyang sarili na hinding hindi siya bibisita sa ilalim ng kastilyo.

Gayunpaman, inimbitahan niya si Tomten sa paparating na kasal sa kastilyo: Si Rose, apo sa tuhod ni Matts, ay ikinasal sa isang sarhento na mayor. Si Tomten, na hindi nakikita, ay nagbigay sa kaniya ng isang magandang korona bilang regalo. Ang mga bisita, na hindi nakita si Tomten, ay sigurado na si Matts ay natagpuan ito sa kastilyo, ngunit si Matts lamang ang nakakaalam ng katotohanan. Si Matts ay uminom ng labis na alak at nagsimulang magkuwento tungkol kay Tomten at kayamanan sa sakim na tsismis na si Saara, na nagpatuloy upang sabihin sa kaniyang matakaw na anak na si Kiljanus ang lahat ng kaniyang narinig. Saara at Kiljanus, naghahanap ng kayamanan, ay pumasok sa cellar vault. Pinigilan sila ni Tomten at ginawang pusa si Saara at naging lobo ang anak niyang si Kiljanus. Hindi na sila muling makikita ng mga tao. Nadismaya si Tomten kay Matts at pinalitan niya ng kapirasong kalawanging bakal ang korona ni Rose. Naunawaan ni Matts ang dahilan at nagsisi sa kaniyang ginawa. Hindi na palakaibigan si Tomten sa mga naninirahan, hindi na dinidiligan ang mga bulaklak at hindi na inayos ang mga dingding. Pagod ang matandang duwende.

Isang araw, nagpakita si Tomten sa huling pagkakataon sa 90-taong-gulang na si Matts, na bumibisita sa kastilyo kasama si Rose at ang kaniyang anak na si Eerik. Sa pulong na iyon, inialay ni Matts ang kaniyang buhay upang pangalagaan ang kastilyo, ngunit sinabi ni Tomten na mas gugustuhin niya ang buhay ng sanggol bilang kaniyang utusan, at mariing tumanggi si Rose. Handa si Tomten na gumawa ng isang bagay na marahas, ngunit nanatili sa kaniyang kamay ang kanta ng kantele ni Väinämöinen. Gayunpaman, namatay si Matts habang tumutugtog ang kantele. Nangako si Rose kay Tomten na aalagaan ng kaniyang anak ang kastilyo. Pagkatapos ng libing ni Matts, sinimulan ng Tomten na ayusin muli ang kastilyo ng Turku, at hindi nakikitang tinulungan ang maraming tao na lumilipat upang ayusin ito.

Mga sanggunian