Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna

Ang Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna (Malay: Prasasti keping tembaga Laguna; kadalasang pinapaikli sa akronim na LCI), isang ligal na dokumento na binatbat sa tanso noong 900 PK, ay siyang pinakalumang kasulatan na natagpuan sa kasaysayan ng Pilipinas. Ayon sa petsa ng inskripsyon, magkapanabay ito sa kaharian ng Balitung ng Gitnang Java, ngunit hindi naman ibig sabihin na nanggaling ito mula sa lugar na iyon.

Noong 1989, natagpuan ito ni Ginoong Ernesto Lacerna Legisma sa wawa ng Ilog Lumbang sa barangay Wawa, Lumban, Laguna. Unang isinalin ang inskripsyon na nakasulat sa isang uri ng Lumang Malay gamit ang sulat-Kawi ni Antoon Postma, isang noong Olandes na antropologo at dalubhasa sa sulat-Hanunó'o, noong 1992.

Dokumentado sa LCI ang pagkakaroon ng iilang maagang Pilipinong estado sa noong 900 PK, lalo na ang estado sa wawa ng Ilog Pasig, Tondo. Pinaniniwalaan ng mga isklor na nagpapahiwatig nito ang pagkakaugnay sa kalakalan, kultura, at marahil sa pulitika rin sa mga estado at di-kukulangin sa isang kaalinsabay na Asyanong sibilisasyon—ang Kaharian ng Medang mula sa pulo ng Java.

Nakasulat ang inskripsyon sa sulat-Kawi—isang sistema ng pagsusulat na nilinang sa Java—gamit ang halo ng mga wika tulad ng Sanskrito,  lumang Habanes, at lumang Malay. Ito ay isang pambihirang badha ng impluwensyang Habanes na nagmumungkahi ng interinsular exchanges noong panahong iyon.

Makasaysayang konteksto 
Bago ang kolonyalismong Europeo, ang Timog-silangang Asya, kabilang ang Malaysia, ay nasa ilalim ng impluwensya ng  Indospera ng dakilang Indya, kung saan yumabong ang mga isinaindyanong prinsipalidad nang maraming siglo sa Thailand, Indonesia, Malaysia, Singapore, Pilipinas, Cambodia, at Vietnam. Binigyan ng tawag ang impluwensya ng kulturang Indyano na indianisasyon. Binigyang-kahulugan ito ni George Coedes, isang Pranses na arkeologo bilang paglawak ng organisadong kultura na napalibutan ng mga Indyanong pinagmulan ng hadyi, Hinduismo and Budismo at ang dayalektong Sanskrito. Makikita ito sa Indianisasyon ng Timog-silangang Asya, pagkalat ng Hinduismo at Budismo. Ang Indyanong diaspora, kapwa noon (PIO) at ngayon (NPI), ay pumapapel bilang propesyonal, mangangalakal, pari, at mandirigma. Inimpluwensya din ng mga Indyanong panggalang sa panggalang ng mga Malay, Thai, Filipino at Indones. Kabilang sa mga halimbawa nito ang Raja, Rani, Maharlika, Datu, atbp. na ihinatid mula sa kulturang Indyano patungo sa Pilipinas sa pamamagitan ng mga Malay at imperyong Srivijaya.

Ang prekolonyal na katutubong sulat ng mga Filipino na tinatawag na Baybayin (), kilala rin bilang badlit () sa Bisaya, bilang kur-itan/kurditan sa Ilokano, at bilang kudlitan sa Kapampangan, ay nanggaling mismo mula sa mga sulat-Bramiko ng Indya at unang itinala noong ika-16 na siglo.

Pagkakatuklas 

Ang kasulatang ito ay natagpuan noong 1989 sa Ilog Lumbang malapit sa lawa ng Laguna ng isang lalaki na kumukuha ng buhanging panghalo sa semento. Sa pag-aakala niya na may halaga ito, sinubok niyang ipagbili ito sa mga kolektor ng antigo at dahil walang naghangas na kumuha nito, nakarating ito sa wakas sa Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan itinakda ito kay Alfredo E. Evangelista, puno ng kanyang kagawaran ng antropolohiya. Ang tawag ng Pambansang Museo sa artepakto (sa wikang Ingles) ay Laguna Copper Plate.

Isang taon ang nakalipas, itinala ni Antoon Postma na magkahawig ang inskripsyon sa sinaunang Indones na sulat-Kawi. Naisalin niya ang kasulatan sa tanso at natuklasan ang taon ng kaganapan sa kasaysayan nito, taong-Siyaka 822 na ayon sa lumang kalendaryo ng Hindu na nauugnay sa 900 PK. Nangangahulugan lamang na higit pang matanda ito sa pagkakatuklas ni Ferdinand Magellan sa Pilipinas sa taong 1521, at maiuugnay sa pagdalaw ng opisyal ng dinastyang Song na Kasaysayan ng Song ng Tsina sa kapuluan noong taong 972.

ntropolohista na nagngangalang Ginoong Antoon Postma ang nakapuna at nagkainteres sa bagay na ito. Ang kaniyang kaalaman sa salitang Mangyan at mga panulat Kawi sa Timog-silangang Asya ay nag-udyok sa kaniya na pag-aralan ang sinaunang kasulatan na nakalimbag sa tanso. Nang maisagawa na niya ang pag-aaral, , pumatak sa ika-21 ng buwan ng Abril, taong 900.

Paglalarawan 
Ang inskripsyon ay nasa manipis na tanso na may sukat na mas mababa sa 20 × 30 cm (8 × 12 pulgada) na may salitang direktang inukit sa tanso. Iba ang pagmamanupaktura nito kumpara sa mga balumbong Habanes ng panahong iyon na ikinikintal ang mga salita sa isang pinainit at pinalambot na balumbong metal.

Nakalilok sa lapad na tansong ito ang taong 822 ng panahong Siyaka, ang buwan ng Waisaka, at ikaapat na araw ng lumiliit na buwan na tumutukoy sa ika-21 ng Abril, taong 900 sa proleptikong kalendaryong Gregoryano. Ang teksto ay nasa Lumang Malay na may mga mararaming salitang-hiram mula sa Sanskrito at iilang di-Malay na elemento sa bokabularyo na maaaring nagmula sa Lumang Habanes. Sa kasulatang ito, sinabi na ang isang huwarang tawo na si Namwaran ay naka alpas sa pagkakautang na may halaga ng timbang ng ginto na 1 kati at 8 suwarna o katumbas ng 865 na gramos.

Pagsasalin

Mga pangalan ng heograpikal na lugar na nakilala sa teksto 
Ipinahiwatig ni Postma, ang unang nagsalinwika sa LCI, na kailangang aralin nang mabuti ang mga pangalan ng lugar at personal na pangalan sa LCI ng mga iskolar dahil "nagbibigay sila ng mga napakahalagang badha tungkol sa sanlingang politika at topograpiko" ng mundo noong mga panahon ng LCI. Pumunta sa mga detalye ng teksto, itinala niya na:“ang mga toponimo o lugar ng pangalan ay: Pailah (linyang 4 at 6); Tundun (linyang 3); Puliran (linyang 6) at Binwangan (linyang 7). Ang Dewata (linyang 8) at Medang (linyang 8) ay maaaring personal na pangalan o toponimo.”Itinuring ni Postma ang tatlo sa mga toponimong ito, Binwangan, Pailah at Puliran, ay mula sa Malayo-Polynesio (malamang na Filipino), at tatlo pang toponimo, Tundun, Dewata at Mdang, ay mula sa Sanskrito. Nang isinaalang-alang nang mabuti ang mga posibleng interpretasyon ng teksto, kabilang ang posibilidad na nakatagpo ang Pailah at Puliran sa rehiyon ng Laguna de Bay, tinapos ni Postma na nagtitiwala siya na ang Binwangan, Pailah, at Puliran:“ay may katumbas sa limitadong dawak na kilala ngayon bilang Lalawigan ng Bulacan sa Pilipinas, [at na] maaaring ituring na ang teksto nitong LCI ay tumutukoy sa mga lugar na ito, na umiiral na sa mga magkaparehong pangalan sa ikasampung siglo.”

Kahalagahan 
Ang Inskripsyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna, kabilang sa mga iba pang kamakailangang pagtuklas tulad ng Gintong Tara ng Butuan at mga palayok at gintong alahas noong ika-14 na siglo sa Cebu, ay napakahalaga sa pagrerebisa ng sinaunang kasaysayan ng Pilipinas na dating itinuring ng mga Kanlurang mananalaysay bilang nakahiwalay sa aspetong kultural mula sa iba pang bahagi ng Asya, dahil walang natuklasang pre-Hispanikong kasulatan noon. Inilantad ni Pilipinong mananalaysay na William Henry Scott na hindi totoo ang mga teoryang ito noong 1968 sa kanyang Prehispanic Source materials for the Study of Philippine History na sa dakong huli inilathala noong 1984. 

Ipinapakita ng dokumento ang pre-Hispanikong kanulatan at kultura, at itinuturing bilang pambansang kayamanan. Sa kasalukuyan, nakadeposito ito sa Pambansang Museo ng Antropolohiya sa Maynila.

Ito ang pinakamaagang dokumento na nagpapakita ng paggamit ng sipnayan sa mga prekolonyal na lipunan ng Pilipinas. Itinatanghal ang pamantayan para sa mga bigat at sukat sa pamamagitan ng paggamit ng tiyak na pagsukat para sa ginto, at ipinapakita rin ang kaalaman sa rudimentaryong astronomiya sa pagtakda ng tumpak na araw sa loob ng buwan na may kaugnayan sa mga yugto ng buwan.

Talasanggunian

Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)