Trutsa

Ang trutsa, truta, trauta, trawta, trawt, o traut (Ingles: trout, Spanish: trucha) ay ang pangalan para sa isang bilang ng mga espesye ng mga isdang pangtubig-tabang na nasa henera o saring Oncorhynchus, Salmo at Salvelinus, lahat ng subpamilyang Salmoninae ng pamilyang Salmonidae. Ang salitang trutsa, at iba pang mga anyo nito, ay ginagamit din bilang bahagi ng pangalan ng ilang isdang hindi salmonid na katulad ng Cynoscion nebulosus, ang batik-batik na trutsang-dagat (Ingles: spotted seatrout o speckled trout).

Ang trutsa ay malapit na may kaugnayan sa salmon at tsar (tsaro, charr o char sa Ingles): ang espesye na kinatagaan bilang salmon at tsar ay nagaganap sa magkatulad na sari, gayon din ang trutsa (Oncorhynchus - salmon ng Pasipiko at trutsa,  Salmo - salmon ng Atlantiko at sari-saring mga trutsa, Salvelinus - tsar at trutsa).

Karamihan sa mga trutsang katulad ng trutsang panglawa ay naninirahan sa mga lawang tubig-tabang at/o mga ilog lamang, habang mayroong ibang katulad ng trutsang bahaghari na naglalagi ng dalawa o tatlong mga taon sa dagat bago magbalik sa tubig-tabang upang magbinhi o mangitlog, isang nakagawian na mas pangkaraniwan sa salmon.

Ang trutsa ay isang mahalagang napagkukunan ng pagkain para sa mga tao at mga hayop na nasa kalikasan, kabilang na ang mga osong kayumanggi, mga ibong maninilang tulad ng mga agila, at iba pang mga hayop.  Inuuri ang mga trutsa bilang mga isdang malangis.

Mga espesye

Ang pangalang trutsa ay karaniwang ginagamit para sa ilang mga espesye sa loob ng tatlo ng pitong henus o sari na nasa loob ng subpamilyang Salmoninae: Salmo, espesye sa Atlantiko; Oncorhynchus, espesye sa Pasipiko; at Salvelinus, na kinabibilangan ng isda na paminsan-minsang tinatawag na tsar o tsaro.  Ang mga isda na tinutukoy bilang trutsa ay kinasasamahan ng mga sumusunod:
 Saring Salmo
 Trutsang Adriyatiko, Salmo obtusirostris
 S. o. oxyrhynchus
 S. o. salonitana
 S. o. krkensis
 S. o. zetensis
 Salmo trutta
 Trutsang kayumanggi, S. t. morpha fario at S. t. morpha lacustris
 Trutsang pandagat, S. t. morpha trutta
 Trutsang sapad ang ulo, Salmo platycephalus
 Trutsang marmol, trutsa ng Ilog Soca o trutsang Soča – Salmo marmoratus
 Trutsang Ohrid, Salmo letnica, S. balcanicus (hindi na umiiral), S. lumi, at S. aphelios 
 Trutsang Sevan, Salmo ischchan
 Bakhtak ng tagniyebe, S. i. ischchan
 Bakhtak ng tag-araw, S. i. aestivalis
 Gegharkuni, S. i. gegarkuni
 Bojak, S. i. danilewskii
 Saring Oncorhynchus

 Trutsang biwa, Oncorhynchus masou rhodurus
 Trutsang hiwa ang lalamunan, Oncorhynchus clarki
 Pangbaybaying trutsang hiwa ang lalamunan, O. c. clarki
 Trutsang crescenti, O. c. crescenti
 Trutsang Alvord na hiwa ang lalamunan O. c. alvordensis (hindi na umiiral)
 Trutsang Bonneville na hiwa ang lalamunan O. c. utah
 Trutsang Humboldt na hiwa ang lalamunan O. c. spp.
 Trutsang Lahontan na hiwa ang lalamunan O. c. henshawi
 Trutsa sa lunas ng Whitehorse na hiwa ang lalamunan, O. c. spp.
 Trutsang Paiute na hiwa ang lalamunan O. c. seleniris
 Trutsa ng Ilog Ahas na pino ang batik, O. c. behnkei
 Trutsa ng Kanlurang libis na hiwa ang lalamunan O. c. lewisi
 Trutsang dilaw ang palaypay na hiwa ang lalamunan O. c. macdonaldi (hindi na umiiral)
 Trutsa ng Yellowstone na hiwa ang lalamunan O. c. bouvieri
 Trutsa ng Ilog Colorado na hiwa ang lalamunan O. c. pleuriticus
 Trutsang lunti ang likod na hiwa ang lalamunan O. c. stomias
 Trutsa ng Rio Grande na hiwa ang lalamunan O. c. virginalis
 Oncorhynchus gilae
 Trutsang gila, O. g. gilae
 Trutsang Apache, O. g. apache
 Trutsang bahaghari, Oncorhynchus mykiss
 Trutsang bahaghari na Kamchatkan, Oncorhynchus mykiss mykiss
 Trutsa ng Ilog Columbia na may pulang paha, Oncorhynchus mykiss gairdnerii
 Trutsang bahaghari na pangbaybayin/trutsang ulong-asero, Oncorhynchus mykiss irideus
 Trutsang Beardslee, Oncorhynchus mykiss irideus var. beardsleei
 Trutsang may pulang paha ng Malaking Lunas, Oncorhynchus mykiss newberrii
 Ginintuang trutsa, Oncorhynchus mykiss aguabonita
 Trutsa bahaghari ng Ilog Kern, Oncorhynchus mykiss aguabonita var. gilberti
 Ginintuang trutsa ng Sacramento, Oncorhynchus mykiss aguabonita var. stonei
 Ginintuang trutsa ng Maliit na Kern, Oncorhynchus mykiss aguabonita var. whitei
 Trutsang bahaghari ng Kamloops, Oncorhynchus mykiss kamloops
 Trutsang bahaghari ng Baja California, trutsa ni Nelson, o trutsa ng San Pedro Martir, Oncorhynchus mykiss nelsoni
 Trutsa ng Lawa ng Agila, Oncorhynchus mykiss aquilarum
 May pulang paha ng Ilog McCloud, Oncorhynchus mykiss stonei
 May pulang ng Sapa o Ilat ng Sheepheaven, Oncorhynchus mykiss spp.
 Mehikanong Ginintuang Trutsa, Oncorhynchus chrysogaster (kinabibilangan ng kasingdami ng walong ibang mga espesye o mga subespesye, hindi pa pormal na napapangalanan)
 Saring Salvelinus (Tsar)

 Trutsang pangsapa, Salvelinus fontinalis
 Trutsang Aurora, S. f. timagamiensis
 Trutsang toro, Salvelinus confluentus
 Salvelinus malma
 Trutsang Dolly Varden, S. m. malma
 Silanganing Dolly Varden, S. m. krascheninnikova
 S. m. miyabei
 Trutsang panglawa, Salvelinus namaycush
 Trutsang pilak, † Salvelinus agassizi (hindi na umiiral)
Mga haybrid
 Trutsang tigre, Salmo trutta X Salvelinus fontinalis
 Isplaka, Salvelinus namaycush X Salvelinus fontinalis

Mga sanggunian

Salmonidae