Kastanyo (hazel)

Para sa ibang gamit, tingnan ang kastanyo (paglilinaw).

Ang kastanyo (Kastila: castaño; Ingles: hazel o Corylus) ay isang uri ng puno o bunga nito.  Ibinibilang ang mga puno at palumpong na ito sa pamilyang Betulaceae bagaman inilalagay din sila ng ibang mga botaniko sa pamilya ng mga Corylaceae.

Mga ka-uri
May 14 hanggang 18 espesye ang mga kastanyo, na kabilang ang mga sumusunod: Pinagsama-sama ang mga uri ayon sa ibaba:
May mga bungang mani na may malambot at madahong kabalatan (involucre o husk.  Mga masangang palumpong na umaabot hanggang 12 metro ang taas.
Mga may maikling kabalatang pang-mani, na kasinghaba ng pinaka-mani.
 Corylus americana — American Hazel, sa hilaga at silangang Amerika.
 Corylus avellana — Common Hazel, sa Europa at kanlurang Asya.
 Corylus heterophylla — Asian Hazel, sa Asya.
 Corylus yunnanensis — Yunnan Hazel, sa gitna at katimugang Tsina.
Mga may mahabang involucre, halos dalawang-haba o higit pa kaysa pinaka-mani, kung kaya nagkakaroon ng pinaka-tuka.
 Corylus colchica — Colchican Filbert, sa Caucasus.
 Corylus cornuta — Beaked Hazel. sa Hilagang Amerika.
 Corylus maxima — Filbert, sa katimugang-silangan ng Europa at katimugang-kanluran ng Asya.
 Corylus sieboldiana — Asian Beaked Hazel, sa Hilagang-silangan ng Asya at Hapon (kilala rin bilang C. mandshurica).
Mga may maning hindi nabibilutan ng matigas at matutulis na involucre.  Mga may nag-iisang sangang mga puno na tumataas mula 20 hanggang 35 metro.
Mga may bahagyang-matutulis na involucre at tila-glandulang mga buhok.
 Corylus chinensis — Chinese Hazel, sa kanluran ng Tsina.
 Corylus colurna — Turkish Hazel, sa timog-silangang Europa at Asia Minor.
 Corylus fargesii — Farges' Hazel, sa kanlurang Tsina.
 Corylus jacquemontii — Jacquemont's Hazel, sa Himalaya.
 Corylus wangii — Wang's Hazel, Silangang-kanluran ng Tsina.
Mga may makapal na tulis na involucre, na kawangis ng katangian ng bungang-mani  (may burr) ng kastanyas.
 Corylus ferox — Himalayan Hazel, sa Himalaya, Tibet at timog-kanlurang Tsina(ibang katawagan: C. tibetica).

Mayroon ding mga hybrid, na maaaring lumitaw sa pamamagitan ng pagsasanib ng dalawang uri mula sa loob ng bahagi ng mga genus, katulad ng: Corylus × colurnoides (C. avellana × C. colurna).

Mga gamit

Nakakain ang mga mani ng lahat ng mga kastanyo.  Pinakamadalas na itinatanim ang pangkaraniwang kastanyo oara sa mga bungang-mani nito na sinusundan ng Filbert.  Inaani rin ang mga maning bunga ng ibang mga uri, subalit bukod sa dalawang nabanggit, wala nang ibang masasabing may kahalagahang pangkalakal.

May ilang mga cultivar ng Common Hazel at Filbert na inaalagaan upang maging mga halamang pandekorasyon (ornamental plant) para sa mga hardin, kabilang na ang mga may mga balu-baluktot na mga katawan.  Halimbawa ng mga ito ang C. avellana 'Contorta' (na mas kilala sa pangalang "Harry Lauder's walking stick" dahil sa kaniyang itsura); ang mga may lumuluhang mga sanga katulad ng C. avellana 'Pendula'); at ang mga may purpurang dahon, tulad ng C. maxima 'Purpurea'.

Mga talasanggunian

Prutas
Punungkahoy
Corylus
Betulaceae
Kastanyo

cy:Cneuen gyll
da:Hassel
et:Sarapuu