Gitnang kronolohiya

Ang gitnang kronolohiya ay isang kronolohiya ng Malapit na Silangang Panahon ng Tanso at Maagang Panahon ng Bakal, na nagtatakda ng paghahari ni Hammurabi mula 1792-1750 BK at ang sako ng Babilonya noong 1595 BK.  

Ang kronolohiya ay batay sa isang 56/64-taong astronomiyang pagkalkula na natiyak ng katibayan mula sa Tabletang Benus ng Ammisaduqa at ika-63 tabletang Enuma na enlil. Karaniwang ginagamit ng mga tradisyunal na aklat ang gitnang kronolohiya, ngunit nagpakilala ang maagang dendrokronolohikal at astronomikal na katibayan ng iba't ibang suliranin para rito. Ito ang nagbunga sa pagtaas ng pagtatamo ng mga maiikling kronolohiya ng ilan.  Gayunpaman, ipinapakita ng mga pinakahuling pag-aaral na malamang na tama ang gitnang kronolohiya. 

Ang problema na itinaas sa paggamit ng mga maikling kronolohiya ay kailangang magdagdag ng isang siglo o higit pang sa isang panahon ng ikalawang milenyo BK upang mapaunlakan ito, ngunit walang sinuman sa ngayon ay nakagawa ng mungkahi kung sa aling panahon siya idaragdag. Nag-iwan ito sa ikalawang milenyo BK ng mga petsa na lumalabas na artipisyal na maikli at nagresulta sa pagbaluktot at pagkawala ng katumpakan ng mga mas lumang petsa, bilang sakripisyo upang magbigay ng mas mataas na katumpakan para sa mga mas nauna. 

Pinapaboran ng iba't ibang mga iskolar ang iba't ibang mga kronolohiya sa mga nakaraang taon. Pinapaboran ni Peter J. Huber ang mahabang kronolohiya, na umaasa sa astronimikong datos na makukuha mula sa mga ika-20 at ika-21 tabletang Enuma na enlil na nag-uugnay ng mga laho ng buwan sa mga makasaysayang pangyayari sa ikatlong panahon ng Ur, kasama ang tabletang Benus ng Ammisaduqa, haba ng buwan ng Lumang Babylonya. 

Namintas ang mararaming elemento ng mga teoriya ni Huber ng isang kasunduan ng mga iskolar na pinamumunuan ni Hermann Gasche at Vahe Gurzadyan, na nagmungkahi ng isang ultra-mababang kronolohiya batay sa arkeolohikal na ebidensiya at lalo na sa mas kumpletong paggamit ng astronomikong katibayan. Nagtaltalan sina Gasche at Gurzadyan na ang walong-taong pagpapaulit-ulit lamang mula sa tabletang Benus ay ang tanging maaasahan at magagamit sa praktikal (tingnan ang update sa ). Nakasalalay ang mga pinakabagong pag-aaral sa higit pang mga ebidensya. Naglathala ang isang pag-aaral mula 2001 ng mga radyokarbong petsa na may mataas na resolution mula sa Turkey na sumusuporta sa mga petsa para sa ika-2 milenyo BK na napakalapit sa mga iminungkahi ng gitnang kronolohiya. Ibinigay ng karagdagang suporta para sa Gitnang Kronolohiya (o isang "Mababang-Gitnang" walong taon na mas mababa) ang isang pag-aaral mula 2016 na pinagsama ang dendrokronolohika at radyokarbon. 

Ipinapakita ang isang talahanayan ng mga makasaysayang pangyayari, sa pamamagitan ng kanilang iba't ibang mga kronolohiya sa ibaba.

Mga sanggunian

Mga panlabas na link 

 Astronomikang kronolohiya - Unibersidad ng Utrecht 
Kronolohiya
Pages with unreviewed translations