Kasaysayan ng agham

Ang kasaysayan ng agham ay ang pag-aaral ng kaunlarang pangkasaysayan ng pagkaunawa ng tao sa likas na mundo o kalikasan at sa mga nasasakupan o mga dominyo ng mga agham na panlipunan (agham ng pakikipagkapwa).  Ang kasaysayan ng sining at araling pantao ay tinatawag na kasaysayan ng kadalubhasaan.  Hanggang sa pagsapit ng ika-20 daantaon, ang kasaysayan ng agham lalo na ang mga agham na pisikal at pambiyolohiya, ay tinitingnan bilang isang salaysay na nagdiriwang ng pagtatagumpay ng tunay na mga teoriya o hinuha hinggil sa mga hindi totoong mga teoriya.  Inilalarawan ang agham bilang isang pangunahing dimensiyon ng progreso ng kabihasnan.  Sa loob ng kamakailang mga dekada, mga pananaw pagkalipas na kamodernuhan (post-moderno), na natatanging naimpluwensiyahan ni Thomas Kuhn ng kanyang The Structure of Scientific Revolutions ("Ang Kayarian ng mga Rebolusyong Makaagham", 1962), ang kasaysayan ay tinatanaw bilang nasa nagtutunggaling mga paradigmo o mga sistemang pandiwa o konseptuwal na naglalaban-laban o nakikibaka para sa pangingibabaw na pang-intelehensiya (intelektuwal) na nasa loob ng isang mas malawak na "matris" na kinabibilangan ng mga temang pangkarunungan, pangkalinangan, pangkabuhayan (ekonomiko), at pampolitika na nasa labas ng dalisay na agham.  Isang bagong pagpansin ang itinoon sa agham o siyensiya na nasa labas ng diwa o konteksto ng Kanlurang Europa. Ang cute ko dai alam mo yon

Ayon kay Thomas Samuel Kuhn, ang bawat isang bagong paradigmo ay muling sumusulat ng kasaysayan ng agham nito upang iharap sa pamamagitan ng pagpili o seleksiyon at distorsiyon (pagbaluktot at pagpilipit) ng nauna o dating paradigmo bilang ninuno nito.

Ang agham ay isang katawan ng kaalamang empirikal, teoritikal, at praktikal (may mga hakbang) hinggil sa likas na mundo, na nililikha ng mga mananaliksik na gumagamit ng mga pamamaraang pang-agham, na nagbibigay ng diin sa pagmamasid (obserbasyon), pagpapaliwanag, at panghuhula (prediksiyon o pagtantiya) ng kababalaghan sa tunay na mundo sa pamamagitan ng eksperimento.  Dahil sa dalawang kalagayan ng agham bilang kaalamang obhektibo at bilang isang gawa ng tao, ang mabuting historyograpiya ng ay kumukuha mula sa mga pamamaraang pangkasaysayan ng kasaysayang intelektuwal at ng kasaysayang panlipunan.

Ang pagbabakas ng tumpak na mga simulain ng makabagong agham ay maaaring gawin sa pamamagitan ng maraming mahahalagang mga tekstong nakaligtas at nananatili pa magmula noong kapanahunan ng klasikal na mundo.  Subalit, ang salitang siyentipiko (na scientist sa Ingles) kung tutuusin ay kamakailan lamang, na unang ginamit (o inimbento) ni William Whewell noong ika-19 daantaon. Noong dati, ang mga taong nag-iimbistiga ng kalikasan (sumisiyasat sa kalikasan) ay tinatawag ang kanilang mga sarili bilang mga pilosopong pangkalikasan o makakalikasan.

Habang inilalarawan ang empirikal na mga imbestigasyon o pagsisiyasat ng mundo ng kalikasan magmula pa noong kalaunang klasikal (halimbawa na, ni Thales, Aristotle, at iba pa), at ang mga pamamaraang makaagham ay ginamit o inilapat magmula pa noong Gitnang Kapanahunan (halimbawa na, ni Ibn al-Haytham, Abū Rayhān al-Bīrūnī at Roger Bacon), ang pagbubukang-liwayway ng modernong agham ay pangkalahatang binabakas pabalik sa maagang modernong kapanahunan, noong panahong tinatawag  bilang Himagsikang Pang-agham na naganap sa Europa noong ika-16 at ika-17 daantaon.

Ang mga pamamaraang pang-agham ay itinuturing na napakapundamental o "likas na pundasyon" ng moderno o makabagong agham kung kaya't ang ilan — partikular na ang mga pilosopo ng agham at mga siyentipikong masisigla sa kanilang larangan  — ay nagtuturing sa mas maaga at mas naunang mga pagsisiyasat at pag-uusisa ng kalikasan bilang pre-siyentipiko o "nauna sa pagiging makaagham".  Sa nakaugalian, ang mga manunulat ng kasaysayan ng agham ay nakapagbigay ng sapat na malawak na kahulugan ng agham upang maisama ang mga pagsisiyasat na iyon."

Tingnan din
Kasaysayan ng agham at teknolohiya

Mga sanggunian

Kasaysayan
Agham