Protoebanghelyo ni Santiago

Ang Protoebanghelyo ni Santiago o Ebanghelyo ni Santiago, tinatawag din na Aklat ni Santiago, ay isang Ebanghelyong apocryphal na marahil ay isinulat noong mga AD 145, na paatras na pinalawak ang mga kuwento ng pagkabata na nilalaman ng mga Ebanghelyo nina Mateo at Lucas, at naglalaman din ng kuwento hinggil sa kapanganakan at pagpapalaki rin kay Maria. Ito ang pinakamatandang batayang nagsasaad ng pagkabirhen ni Maria, 'di lamang bago pati na rin noon (at pagkatapos) niya ipanganak si Hesus. May iba't ibang pamagat ang mga sinaunang manuskritong nagpreserba ng aklat, kabilang dito ang "Ang Kapanganakan ni Maria", "Ang Kuwento ng Kapanganakan ni Santa Maria, Ina ng Diyos", at "Ang Kapanganakan ni Maria; Ang Pahayag ni Santiago."

Nag-akda at panahon
Ipinalalabas ng naturang dokumento na ito'y isinulat ni Santiago: "Ako, si Santiago, ang nagsulát ng kasaysayang ito sa Jerusalem." Ang nagpinahiwatig na may-akda ay di-umano'y si Santiago, ang kapatid ni Hesus, ngunit pinatunayan ng mga eksperto na ito'y hindi isinulat ng taong sinasabing nag-akda nito.

Ang kongklusyong ito ay batay sa estilo ng panulat at mga paglalarawan ng may-akda ng ilang kaganapan bilang kontemporaryong kaugaliang Hudyo na marahil ay hindi umiral. Halimbawa, ipinapakita nito na may mga konsagradong birhen sa templo sa Judaismo, kagaya ng mga Vestal Virgin sa paganong Roma, bagaman malabo na naging laganap na kaugalian ito sa Judaismo. Sa kabaligtaran, pinagtatalunan ng ilang Kristiyanong Ortokdokso at Katoliko Romano na pinapakita sa Lumang Tipan na noon pa mang kapanahunan ni propeta Samuel ay may mga konsagradong birhen na (), at hindi malayong si Maria'y isang konsagradong birhen sa templo.

Ang nagpagkasunduan ay ito'y nagsimula noong ikalawang siglo AD. Una itong binanggit ni Origen ng Alexandria sa unang bahagi ng ikatlong siglo, na ang mga panulat gaya ng Ebanghelyo ni Pedro, ay kaduda-duda, lumitaw lang kamakailan at kagaya ng mga aklat na nagsasaad na ang "mga kapatid ng Panginoon" ay anak ni Jose at dati niyang kabiyak.

Tradisyon ng manuskrito 
Ang ilang indikasyon ng popularidad ng Protoebanghelyo ni Santiago ay marahil may sandaan at tatlumpung Griyegong manuskrito na naglalaman nito ang natira. Isinalin ang Ebanghelyo ni Santiago sa Syriac, Ethiopic, Coptic, Georgian, Old Slavonic, Armenian, Arabic, Irish at Latin. Bagaman walang naunang bersiyon sa Latin ang napag-aalaman, ito'y itinuring na apokripa sa Gelasian decretal. Kaya ito'y malamang alam na sa Kanluran noon pa lang ikalimang siglo. Gaya ng mga ebanghelyo, ang higit sa karamihan ng mga manuskrito ay nagmula noong ikasampung siglo at sumunod na siglo. Ang matandang napag-alamang manuskrito na may naturang teksto ay natagpuan noong 1958. Ito ay isang papyrus mula noong ikatlo o maagang ikaapat na siglo. Nakatabi ito sa  Bibliotheca Bodmeriana sa Geneva (Papyrus Bodmer 5). Sa mga natitirang Griyegong manuskrito, ang may pinakabuong teksto ay isang ikasampung siglo na codex sa Bibliothèque Nationale, Paris (Paris 1454).

Nilalaman 
The Ebanghelyo ni Santiago ay may tatlong magkakapantay na bahagi, ang bawat isa'y may walong kabanata:
 ang una'y naglalaman ng kuwento ng natatanging pagsilang ni Santa Ana kay Maria, pati ang kaniyang kabataan at pag-aalay sa kaniya sa templo,
 nagsisimula ang ikalawa, nang siya'y 12 taong gulang, at sa pamamagitan ng anghel ay napili si San Jose upang maging kaniyang kabiyak,
 ang ikatlo'y kaugnay ng pagsilang ni Hesus, na dinalaw ng mga kumadrona, pagtago kay Hesus mula kay Herodes sa isang sabsaban, at pati ang kasabay na pagtago kay Juan Bautista ng kaniyang inang si Elizabeth mula kay Herodes Antipas.

Talasanggunian 

Ebanghelyo
Protoebanghelyo