Ekspedisyon sa Laponia

Ang Ekspedisyon sa Laponia, ang kahila-hilagaang rehiyon sa Suwesya, ni Carl Linnaeus noong 1732 ay isang mahalagang bahagi ng kanyang karerang pang-agham. 

Umalis mula sa Uppsala si Linnaeus at naglakbay nang pakanan sa paligid ng baybayin ng Gulpo ng Bothnia sa loob ng anim na buwan, kung saan pumasok siya paloob ng bansa mula sa Umeå, Luleå at Tornio. Ang kanyang mga obserbasyon ay naging batayan ng kanyang aklat na Flora Lapponica (1737) kung saan unang ginamit ang mga ideya ni Linnaeus tungkol sa mga katawagan at pag-uuri sa praktikal na paraan. Itinago ni Linnaeus ang talaarawan ng kanyang ekspedisyon na unang inilathala nang postumo bilang salin sa Ingles na pinamagatang Lachesis Lapponica: A Tour in Lapland (1811).

Sanligan 
Noong Abril 1732, binigyan si Linnaeus ng kaloob mula sa Makaharing Lipunan ng Agham sa Uppsala para sa kanyang biyahe. Naka-ekspedisyon na si Olof Rudbeck ang Mas Bata, isa sa mga dating propesor ni Linnaeus sa Unibersidad ng Uppsala, sa Laponia noong 1695, ngunit nawala sa apoy ang detalyadong resulta ng kanyang paggalugad pagkatapos ng pitong taon. Umasa si Linnaeus na makahanap ng mga bagong halaman, hayop at posibleng mahalagang mineral.  Naging interesado rin siya tungkol sa mga kaugalian ng mga katutubong Sami, ang mga taong lagalag na nagpapastol ng reyndir na naglalakbay sa malawak na tundra ng Iskandinabya.

Mula Uppsala hanggang Umeå 
Sinimulan ni Linnaeus ang kanyang ekspedisyon mula sa Uppsala noong Mayo; naglakbay siya sa pamamagitan ng paa at kabayo, at idinala niya ang kanyang talaarawan, mga manuskritong botaniko at ornitolohiko, at mga piraso ng papel pampiga ng mga halaman. Kinailangan niya ng 11 araw upang abutan ang Umeå, sa pamamagitan ng Gävle (malapit sa lugar kung saan natagpuan niya ang napakaraming Campanula serpyllifolia na kilala rin bilang Linnaea borealis, ang twinflower na magiging paborito niya). Minsan, bumaba siya upang magsuri ng bulaklak o bato at naging lalong interesado sa mga lumot at layken, ang ikalawa ay pangunahing bahagi ng diyeta ng reyndir, isang karaniwang hayop sa Laponia.

Unang ekspedisyon paloob ng lupain 
Mula sa Umeå, tumungo si Linneaus papunta sa Lycksele, isang bayang mas malayo sa baybayin kaysa sa mga nilakbayan niya hanggang noon at sinuri ang mga ibon-tubig sa daan. Pagkaraan ng limang araw, nakarating siya sa bayan at nagtira kasama sa pastor at asawa. Pagkatapos, tinangka niyang makarating sa Sorsele ngunit kinailangan niyang lumingon sa isang lugar na tinawag na Lyckmyran ("masuwerteng bana") dahil sa mga napakahirap naa kondisyon. Sa simula ng Hunyo, bumalik siya sa Umeå pagkatapos magtira nang mga karagdagang araw sa Lyckele at mag-aral ng higit pa tungkol sa mga kaugalian ng Sami. (Tingnan ang Tablut)

Umeå patungong Luleå at pangalawang ekspedisyon paloob ng lupain 
Pagkabalik sa Umeå, naglakbay pa siya sa hilaga sa may baybayin ng Golpo ng Bothnia, sa pamamagitan ng Skellefteå at Lumang Piteå, at nakadaan sa Lumang Luleå kung saan nakatanggap siya ng gora ng babaeng Sami sa daan. Mula sa Luleå, muli siyang naglakbay paloob ng lupain, kasunod ng Ilog Lule sa pamamagitan ng Jokkmokk sa bilog ng Artiko at Kvikkjokk (at Hyttan pagakatapos), papunta sa Bulubunduking Eskandinabo, tumawid ng hangganan papunta sa Norwega, na dumarating sa Sørfold sa baybayin at nagbiyahe sa Rörstadt, isang kalapit na lugar. Pagkatapos, dumaan siya muli sa ruta niya papunta, humigit-kumulang 300 kilometro (190 mi) pabalik sa Luleå.

Luleå patungong Tornio, pangatlong ekspedisyon paloob ng lupain at pagbalik sa Uppsala 
Ipinagpatuloy ni Linnaeus ang kanyang biyahe sa may baybayin patungong Tornio (Torneå sa Suweko), kung saan ginawa niya ang kanyang pangatlong at pangwakas na ekpedisyon paloob ng lupain mula ang Ilog Torne hanggang sa Vittangi. Naglaan siya ng ilang oras sa pook ng Tornio; sa Kalix nakatanggap siya ng mga panuto sa pagsusuri ng metal. Sa kalagitnaan ng Setyembre, sinimulan niya ang kanyang paglalakbay pabalik. Sa pamamagitan ng pagdaan sa Kemi, sinundan niya ang baybaying Finlandes papunta sa Turku (Åbo sa Suweko), kung saan siya ay naglayag sa mga Kapuluan ng Åland, nakarating sa Suwesya sa Grisslehamn at sa Uppsala sa wakas.

Mga kinalabasan 
Nakabalik siya mula sa kanyang anim-na-buwang, mahigit sa 2,000 kilometrong (1,200 mi) ekspedisyon noong 10 Oktubre na nakatipon at nakaobserba ng mararaming mga halaman, ibon at bato. Kahit limitado ang biodibersidad ng Laponia, nakalarawan si Linnaeus ng halos isang daang halaman na hindi pa nailarawan. Naging batayan ang mga detalye ng kanyang mga natuklasan ng kanyang aklat na Flora Lapponica.  

Isinalin sa Ingles ni James Edward Smith ang salaysay ni Linnaeus tungkol sa biyahe, Iter Lapponicum  at inilathala noong 1811 bilang Lachesis Lapponica: A Tour in Lapland. Ang ilan sa mga orihinal na guhit ni Linnaeus:

Mga tala

Talasanggunian

Bibliograpiya

Mga kawing panlabas 

 Lachesis Lapponica, or a TOUR IN LAPLAND volume 1 na itinanghal ni James Edward Smith ng Linnaean Society of London at napanatili sa Internet Archive 
 Lachesis Lapponica, or a TOUR IN LAPLAND volume 2 na itinanghal ni James Edward Smith ng Linnaean Society of London at napanatili sa Internet Archive