Pagkubkob ng Baler

Ang Pagkubkob ng Baler (    ;    ) ay isa sa mga laban na naganap noong Himagsikang Pilipino . Inilatag ng mga Rebolusyonaryong Pilipino ang pagkubkob sa isang pinatibay na simbahan na ginawang kuta ng mga kawal na Kastila sa bayan ng Baler, Aurora, sa loob ng 337 araw, mula Hulyo 1, 1898 hanggang Hunyo 2, 1899.

Ang digmaan ay natapos sa Kasunduan sa Paris noong 10 Disyembre 1898, sa pagsuko ng Espanya at pag-aangkin sa Pilipinas ng Estados Unidos. Bagamat nawalan na ang mga Espanyol ng pakikipag-ugnayan sa sarili nilang gobyerno at militar, ipinagpatuloy pa rin ng kanilang pwersa sa Baler ang kanilang depensa laban sa mga Pilipino hanggang 1899.

Karanasan 
Ang Baler ay matatagpuan sa silangang baybayin ng Luzon, may  mula sa Maynila . Ang Himagsikang Pilipino laban sa kolonyal na pamumuno ng mga Espanyol ay nagsimula noong 1896. Noong Setyembre 1897, kinuha ng mga Kastila ang Baler kasama ang 50 cazadores sa ilalim ng pamumuno ni Tenyente José Mota, upang mapigilan si Emilio Aguinaldo na makadaklot ng mga nakaw na armas.  Ang mga puwersa ni Mota ay sinalakay noong gabi ng ika-4 na araw ng Oktubre ng mga tauhan ni Novicio. Nasawi si Mota at anim pang Kastila, nasugatan ang ilan at nakuha ng mga Pilipino ang 30 Mauser rifles ng mga Espanyol.  Ang unang yugto ng rebolusyon ay natapos sa Kasunduan sa Biak-na-Bato noong 1897.

Pagsapit ng 1898, sa pagpapatuloy ng Rebolusyong Pilipino, ang Baler ay mapupuntahan lamang sa pamamagitan ng barko o sa pamamagitan ng pagbabagtas sa makitid at matarik na daan sa kagubatan ng kabundukan ng Sierra Madre na kadalasang nahuhugasan ng malakas na tropikal na pag-ulan.  Sa yugtong ito ng rebolusyon, ang Pilipinas ay nasangkot sa Digmaang Espanyol–Amerikano, bago dito, ang mga rebeldeng Pilipino ay nakipag-alyansa sa mga puwersang Amerikano. Ang alyansang ito ay nagtapos sa pagsiklab ng Digmaang Pilipino–Amerikano noong 1899.

Ang Baler ay binantayan ng 50-kawal ng 2nd Expeditionary Battalion na Cazadores ng Pilipinas, sa ilalim ni Kapitan Enrique de las Morenas, bilang gobernador politikal-militar ng distrito.  Noong 1 Hunyo 1898, nagsimula si Las Morenas na maghukay ng balon, mag-imbak ng mga suplay ng pagkain at mga bala, at patibayin ang paligid ng simbahan ng San Luís de Tolosa sa liwasan ng bayan ng Baler laban sa posibleng pag-atake.  Ang simbahan ay ang tanging gusaling bato sa lugar.

Pagkubkob 

Noong 26 Hunyo 1898, mapapansin na umaalis na ang mga residente ng bayan.  Kinabukasan ang lungsod ay napapaligiran na ng mga Rebolusyunaryong Pilipino. Pagkatapos noong gabi ng Hunyo 30, ang 800 tropang Pilipino sa ilalim ni Teodorico Luna ay sumalakay, at ang garison ay bumagsak pabalik sa simbahan.  Ang pari ng bayan, si Candido Gómez Carreño, ay nagkulong din sa simbahan.  Ang unang ilang araw ng pagkubkob ay nakitaan ng ilang pagtatangka ng mga Pilipino na sumuko ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pag-iiwan ng mga liham, habang pinalibutan nila ng mga hukay ang simbahan.  Noong ika-8 ng Hulyo, ang rebolusyonaryong kumander, si Cirilo Gómez Ortiz, ay nag-alok ng suspensiyon ng mga labanan hanggang sa gabi, na tinanggap naman.  Noong 18 Hulyo, pinangunahan ni Calixto Villacorta ang mga Pilipino.  Nagpadala rin siya ng liham ng babala, na tinanggihan naman. 

Kinailangang tiisin ng mga Espanyol ang pagkakulong sa isang maliit, mainit, mahalumigmig na espasyo. Habang lumalakas at lumalaki ang pagkubkob, nagsimulang lumiit ang kanilang suplay ng pagkain sa pamamagitan ng paggamit at pagka-panis. Ang putok ng mga riple ng kaaway ay nagdulot ng mga pagkamatay ngunit ang mga sakit tulad ng beriberi, dysentery, at lagnat ay mas nakapinsala.  Ang unang Espanyol na namatay ay si Gómez Carreño.  Noong Setyembre, pinatay si Tenyente Alonso; noong Nobyembre, si Kapitan Las Morenas ay sumuko sa sakit na beriberi at ang pamumuno ay nailipat kay Tenyente Saturnino Martín Cerezo.  Higit sa isang beses ang mga Espanyol ay gumawa ng mga pandarambong at sinunog ang mga kalapit na bahay upang bawian ang mga Pilipino ng lubhang kailangan na mapagtataguan.  Tinangka ng mga Pilipino na pausukan ang mga ito sa pamamagitan ng pagsunog sa tabi ng pader ng simbahan ngunit naitaboy sila at nakuha ang kanilang mga troso.

Sa simula ng pagkubkob, ang mga Espanyol ay may mga probisyon ng harina, kanin, beans, chickpeas, bacon, de-latang Australian beef, sardinas, alak, asukal, at kape, ngunit walang asin.  Bilang karagdagan sa kanilang mga panustos na pagkain, ang mga Espanyol ay naghahanap ng mga kalabasa, dahon ng kalabasa, dalandan, iba't ibang halamang gamot, at nagtanim ng hardin ng mga sili, kamatis at kalabasa.  Pagsapit ng kalagitnaan ng Nobyembre, nang mabigong palayasin ang mga tagapagtanggol ng Espanya, si Villacorta, sa ilalim ng watawat ng pansamantalang pagkalma, ay nag-iwan ng mga pahayagan sa mga hagdan ng simbahan na nagsasaad ng planong pag-alis ng Espanya sa Pilipinas at natapos na ang labanang Espanyol-Amerikano. Itinuring ito ni Martín Cerezo na isang ruse de guerre o isang panlilinlang. Dinala ni Villacorta ang mga sibilyang Espanyol at sa huli ay isang nakaunipormeng opisyal ng Espanyol na naiwan upang tapusin ang mga gawain ng Espanya sa isla, ngunit hindi ito nagtagumpay. 

Noong Nobyembre 22, isang kabuuang 145 araw ang lumipas mula noong nagsimula ang pagkubkob, kung saan 14 ang namatay na mga sundalong Espanyol sa sakit.  Sa 38 natitirang tropa, 23 lamang ang epektibo, at ang iba ay may sakit. Ang mga Pilipino ay dumanas din ng mga pagkasawi, karamihan ay mula sa putok ng riple ng mga Espanyol sa kanila mula sa kanilang mga protektadong posisyon sa pagpapaputok. Si Gómez Ortiz ay isa sa mga ito.  Ang bagong taon ay nagdala ng mas maraming Espanyol na mga sugo sa Baler, ngunit muli silang pinaalis ni Martín Cerezo.  Sa katapusan ng Pebrero, pinatay ng mga Espanyol ang tatlong kalabaw, kinain ang karne bago ito masira, at ginamit ang katad bilang kasuotan sa paa. 

Noong Abril, namagitan ang mga Amerikano nang si Commander Charles S. Sperry, na namumuno sa USS Yorktown, sinubukan niyang iligtas ang mga Espanyol.  Sa panahong ito, ang Pilipinas ay nakikipagdigma sa Estados Unidos mula noong Pebrero.  Limang Amerikano sa isang reconnaissance mission ang napatay. Nahuli si Tenyente James Clarkson Gilmore at siyam na iba pa, at binihag ng mga Pilipino hanggang sa mailigtas noong Disyembre.   Nang maubos ang kanilang pagkain noong Abril 24, ang mga Espanyol ay kumain ng mga ligaw na aso, pusa, reptilya, suso at uwak.  Noong 8 Noong Mayo, tinamaan ng mga artilerya ng Pilipino ang isang improvised cell na humahawak sa tatlong Kastila na nagtangkang tumakas sa pagkubkob. Ang isa sa kanila, si Alcaide Bayona, ay tumakbo palabas at sumama sa mga Pilipino. Ito ay isang dagok sa mga Espanyol dahil ang tumakas ay may mahalagang katalinuhan upang ibahagi ang tungkol sa kanilang mga kahirapan, at tumulong sa pagpapaputok ng kanyon sa simbahan. 

Noong 28 Mayo 1899, nagkaroon ng isa pang pagtatangka upang sumuko si Martín Cerezo. Muli, lumitaw ang isa pang opisyal ng Espanyol, si Tenyente Koronel Cristóbal Aguilar y Castañeda, sa ilalim ng bandila ng pansamantalang pagkalma ngunit hindi tinanggap.  Nagdala siya ng mga kamakailang pahayagan sa Espanyol, na una nang ibinasura ni Cerezo bilang huwad, hanggang sa nabasa ni Martín Cerezo ang isang artikulo tungkol sa paglimbag ng isang matalik na kaibigan, mga plano na siya lamang ang nakakaalam, na nagkumbinsi sa kanya na ang mga pahayagan ay totoo at ang Espanya ay natalo na sa digmaan. .  Noong 2 Hunyo, sumuko si Martín Cerezo sa mga Pilipino.

Kasunod 

Si Heneral Emilio Aguinaldo, pangulo ng Unang Republika ng Pilipinas, ay nag-utos na sila ay ituring na, "Hindi bilang mga bilanggo ng digmaan kundi bilang mga kaibigan."  Idinagdag niya: "... ang kagitingan, determinasyon, at kabayanihan kung saan ang maliit na bilang ng mga tao, na  walang anumang pag-asa ng tulong, ay ipinagtanggol ang kanilang watawat sa loob ng isang taon, na napagtatanto ang isang epiko at napakaluwalhati at karapat-dapat sa maalamat na kagitingan ng El Cid at Pelayo . " 

Pagkaraan ng tatlong buwan, noong ika-1 ng Setyembre, ang mga nakaligtas kabilang si Martín Cerezo, ay dumating sa Barcelona kung saan sila ay tinanggap at pinarangalan bilang mga bayani.   Kalaunan ay naglathala si Martín Cerezo ng isang talaarawan, El Sitio de Baler, kung saan ibinigay niya ang kanyang mga dahilan sa pagpigil: "Medyo mahirap para sa akin na ipaliwanag, unang una, naniniwala ako sa pamamagitan ng kawalan ng tiwala at pagmamatigas. At dahil din sa isang uri ng awtomatikong mungkahi na hindi tayo dapat sumuko sa anumang kadahilanan dahil sa pambansang sigasig, walang alinlangan na naiimpluwensyahan ng kaakit-akit na ilusyon ng kaluwalhatian at dahil sa pagdurusa at kayamanan ng sakripisyo at kabayanihan at sa pamamagitan ng pagsuko., tatapusin natin ang lahat ng ito nang hindi karapat-dapat." 

Ang dalawang paring Pransiskano, sina Félix Minaya at Juan López, kasama ang Yorktown seaman na si George Arthur Venville, ay pinanatili bilang mga bilanggo ni Novicio, hanggang sa ang mga pari ay nailigtas ng mga Amerikano noong 3 Hunyo 1900, na muling na-garison ang Baler noong nakaraang taon.  Gayunpaman, si Venville ay nahantong sa kanyang kamatayan sa mga kamay ng mga Ilongots, bago ang pagdating ng mga Amerikano.  Higit pa rito, si Novicio ay nilitis dahil sa pag-utos sa Yorktown na mandaragat na si Ora B. McDonald na ilibing nang buhay pagkatapos ng pananambang.  Napatunayang nagkasala, hinarap ni Novicio ang habambuhay na sentensiya ng mahirap na paggawa sa Bilibid Prison . 

Si Las Morenas naman ay naitaas ang ranggo sa major at ginawaran ng Laureate Cross of Saint Ferdinand, ang pinakamataas na medalya ng militar ng Espanya. Nakatanggap ang kanyang biyuda ng pensiyon na 5,000 na mga pesetas. Si Martín Cerezo ay naitaas ang ranggo sa major na may taunang pensiyon na 1,000 mga pesetas. Pinalamutian din siya ng Royal Cross ng Laureate Cross of Saint Ferdinand, at naging brigadier general. Namatay siya noong 1945.  Nakatanggap nama si Tenyente Zayas ng pagtaas ng ranggo pagkamatay. Ang mga arkilado na lalaki ay tumanggap ng Cross of Military Merit, at bawat isa ay nakatanggap ng buwanang pensiyon na 60 mga pesetas. 

Sa 50 mga lalaking pumasok sa simbahan, humigit-kumulang tatlumpu ang nakaligtas sa 11 buwang pagkubkob. Labing-apat na lalaki ang namatay sa sakit. Dalawang lalaki lamang ang namatay dahil sa mga sugat. May apat na tumakas mula sa garison. Dalawang lalaki ang nakulong dahil sa pagtulong sa paglisan ng isa pa (Alcaide), at pinatay sa utos ni Martín Cerezo sa araw bago sila sumuko.  Ang gawa ng mga Espanyol ay nagbigay inspirasyon sa Amerikanong Heneral na si Frederick Funston kung kaya't naisalin niya ang ala-ala ni Martín Cerezo at binigyan ng mga kopya ang lahat ng kanyang mga opisyal. Inilathala ito bilang Under the Red and Gold . Ang mga nakaligtas ay kilala bilang "the last ones of the Philippines". Isang siglo pagkaraan ng kanilang pagbabalik, ang makabagong-panahong pamahalaang Espanyol ay nagbigay-pugay sa kanila.

Sa media 
Ang pagkubkob sa Baler ay ipinakita sa 1945 Spanish film na Los últimos de Filipinas, sa 2008 Filipino film na Baler, at sa 2016 Spanish film na 1898, Our Last Men in the Philippines . Lumitaw rin ang labanan sa dalawang bahaging episode, "Tiempo de valientes", ng Spanish teleserye na El Ministerio del Tiempo .

Mga sanggunian

Mga talababa

Mga pinagmumulan 

 
 
 
 
 

Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)
Pages with unreviewed translations
Himagsikang Pilipino
Digmaan
Kasaysayan ng Pilipinas