Escitia

Ang Escitia o Scythia (, ; mula sa from Greek: ,  ) ay isang rehiyon ng Gitnang Eurasya noong klasikong sinaunang panahon, na sinakop ng mga silanganing Iraniyanong mga Escitia, na nakapaloob ang Gitnang Asya, ilang bahagi ng Silangang Europa sa silangan ng Ilog Vistula kasama ang silangang sulok ng rehiyon na malabo ang pagbigay ng kahulugan ng mga Griyego. Ibinigay ng mga Sinaunang Griyego ang pangalang Escitia (o ang Dakilang Escitia) sa lahat ng mga lupain sa hilagang-silangan ng Europa at hilagang baybayin ng Dagat Itim. Noong Panahon ng Bakal, nakita ng rehiyon ang yumayabong na mga kalinangang Escitia.

Nanirahan ang mga taong Escitia – ang pangalang Griyego para sa mga taong ito na nomadiko noong una – sa Escitia mula noong hindi bababa sa ika-11 dantaon BC hanggang ika-2 dantaon AD. Noong ika-7 dantaon BC, kinontrol ng mga Escitia ang malaking saklaw na teritoryo sa buong Eurasya, mula sa Dagat Itim sa ibayo ng Siberia hanggang sa mga hangganan ng Tsina. Nag-iiba ang lokasyon at lawak nito sa paglipas ng panahon, pero kadalasan itong lumalagpas ng malayo tungong kanluran at makabuluhang malayo sa silangan kaysa kung ano ang nakikita sa mapa. May ilang mga sanggunian ang dinodokumento na nagsasabi na masigla at tahimik na mga taong Escitia. Walang masyadong alam tungkol sa kanila.

Maluwag na nomadikong imperyo ang Escitia na nagmula noong kasing aga ng ika-8 dantaon BC. Ninais ng mga Escitia ng isang kaparaanan ng buhay na free-riding (o pagkuha ng yaman at produkto ng libre o sa mababang presyo). Walang napatunayang sistema ng pagsusulat ang nakita sa panahon nila, kaya, karamihan sa mga nakasulat na impormasyon na mayroon ngayon na tungkol sa rehiyon at mga nanirahan dito noong panahon na iyon ay nagmula sa mga protohistorikal na mga sulatin ng mga sinaunang kabihasnan na may koneksyon sa rehiyon, pangunahin sa mga ito ang Sinaunang Gresya, Sinaunang Roma at Sinaunang Persya. Kay Herodotus ang may pinakadetalyeng kanluraning paglalarawan. Maaring hindi siya nakapaglakbay sa Escitia at may pagtatalong iskolar sa kanyang ganap na pagkakaalam, subalit nakumpirma ng makabagong mga pang-arkeolohiyang nahanap ang ilan sa kanyang mga sinaunang salaysay at nanatili siya bilang ang isa sa mga kapaki-pakinabang na manunulat ng sinaunang Escitia. Sinabi niya na tinatawag ng mga Escitia ang sarili bilang "Scoloti".

Heograpiya 
Kabilang sa rehiyon na kilala sa mga klasikong may-akda bilang Escitia ang:
 Ang kapatagan ng Pontiko-Kaspiyo: TImog-Silangang Ukranya, Katimugang Rusya, Rusong Volga, mga rehiyon ng Timog-Ural at kanlurang Kazakhstan (tinitirhan ng mga Escitia mula noong hindi bababa sa ika-8 dantaon BC)
 Ebidensyang henetika para sa malinaw na sumasaklaw sa ibayo ng mga kapatagan mula Dagat Itim at Lawang Baikal.
 Ang Kapatagan ng Kazakh: hilagang Kazakhstan at ang katabing mga bahagi ng Rusya
 Ang Sarmatia, na katumbas na ngayon sa silangang Polonya, Ukranya, timog-kanlurang Rusya, at ang hilagang-silangang Balkan,{mula sa Vistula sa kanluran hanggang sa bunganga ng Danube, at patungong silangan sa Volga
 Ang Sakā Tigraxaudā ("ang mga Saka ng Matulis na Takip"), na katumbas na ngayon sa mga bahagi ng Gitnang Asya, kabilang ang Kyrgyzstan , timog-silangang Kazakhstan, at ang palanggana ng Tarim
 Ang Sistan o Sakastan, na katumbas na ngayon sa katimugang Afghanistan, Lalawigang Sistan at Baluchestan ng Iran, at Balochistan, Pakistan, na lumalagpas mula sa Palanggana ng Sistan hanggang sa Ilog Indus. Pagkatapos ng sunod-sunod na mga pagsalakay ng mga kahariang Indo-Griyego, lumawak din ang mga Indo-Escitia sa silangan, na kinuha ang teritoryo na kung saan rehiyong Punjab na ngayon.
 Ang Parama Kamboja, na katumbas na ngayon sa hilagang Afghanistan at ilang bahagi ng Tajikistan at Uzbekistan
 Ang Alania, na katumbas na ngayon ng Hilagang Kaukasya
 Ang Escitia Minor, na katumbas na ngayon ng mababang lugar ng ilog Danube sa kanluran ng Dagat Itim, kasama ang isang bahagi sa Romania at isang bahagi sa Bulgaria

Mga sanggunian

Kasaysayan ng Iran