Sabwatan ng Tondo

Ang Sabwatan ng Tondo noong 1587, na kilala bilang Sabwatan ng mga Maginoo (Kastila: La Conspiración de las Maginoos), kilala rin bilang Pag- aalsa ng mga Lakan, ay isang pag-aalsa na binalak ng mga maharlikang Tagalog na kilala bilang maginoo, sa pamumuno ni Don Agustin de Legazpi ng Tondo at ng kanyang pinsan na si Martin Pangan, upang ibagsak ang pamahalaang Kastila sa Pilipinas dahil sa kawalang-katarungan laban sa mga Pilipino. Isa itong  pinakamalaking sabwatan laban sa pamumuno ng mga Espanyol sa kasunod sa Katipunan. Ito ay mula sa mga lalawigan na malapit sa Maynila hanggang sa Kapuluang Calamian malapit sa Palawan.

Humingi ng tulong si Legazpi sa isang kapitan ng dagat ng Hapon na nagngangalang Juan Gayo at humingi ng mga sandata at mandirigma na lumaban sa tabi nila bilang kapalit ng kalahati ng mga tribute na nakolekta sa Pilipinas. Humingi rin sila ng tulong sa mga lugar tulad ng Borneo, Laguna, at Batangas na may planong salakayin ang lungsod ng Maynila at patayin ang mga Kastila. Gayunpaman, ang kanilang plano ay natuklasan ng mga Kastila nang ihayag ni Magat Salamat ang kanilang plano sa kapwa rebeldeng si Antonio Surabao, na naging isang taksil nang iulat niya ang sabwatan sa mga Kastila. Dahil dito, ang mga rebeldeng nauugnay sa sabwatan ay pinarusahan, na ang ilan ay pinapatay at ang iba ay ipinatapon. Ang pakana laban sa mga Kastila ay namatay sa tabi nila.

Background

Dahilan ng pag-aalsa 
Maraming datu ang hindi pabor sa pamumuno ng mga Espanyol dahil sila ay may magkasalungat na interes tungkol sa awtoridad at kalayaan. Isang halimbawa nito ay ang humihinang pagsunod ng mga alipin sa mga datu. Ito ay dulot ng mga hakbangin ng mga Kastila na tanggalin ang pang-aalipin sa pag-asang mailipat ang katapatan ng mga alipin mula sa mga datu tungo sa mga makaharing Kastila. Higit pa rito, ang pag-aalis ng pang-aalipin na ito ay naging institusyonal kung paano obligado ang mga alipin na magbayad ng kanilang mga parangal sa mga Kastila sa halip na sa mga datu. Sila ay naging basag, kaya ang plano ng paghihimagsik ng mga datu laban sa mga Kastila.

Mga kasabwat 
Si Martin Pangan, na inakusahan ng pangangalunya, si Agustin de Legazpi, na inakusahan ng hindi pagbabayad ng mga bayarin bilang gobernador ng Tondo, si Gabriel Tuambasan, at si Pitonggatan ay pawang nagkatagpo sa kulungan, kung saan nakipagkasundo sila sa mga datu na magtulungan sa panahon ng pangangailangan at kahirapan. Gumawa rin sila ng kasunduan na manindigan na magkaisa laban sa mga Kastila, kahit na hindi pa nila alam kung anong paraan.

Pagkalabas nila sa kulungan, si Martin Pangan (na ipinatapon mula sa Tondo) ay nanirahan sa isang nayon sa Tambobong, Navotas (kilala ngayon bilang Malabon), kung saan siya, kasama si Legazpi, ay nagplano ng isang lihim na pagpupulong. Kinausap nila ang mga datu ng Pandacan, Navotas, Taguig, Maysilo, Catangalan, at marami pang iba sa lugar ng Maynila at mga kalapit na lalawigan tulad ng Candaba, Pampanga na matagal nang nag-iisip na magsimula ng pag-aalsa noon. Sa di-makatwirang dahilan ng pagdalaw sa kanilang mahal na kaibigang si Pangan, dumating sina Agustin Manuguit at ang kanyang ama na si Felipe Salalila (pinuno mula sa Maysilo), Magat Salamat (pinuno ng Tondo), Pedro Balinguit (pinuno mula sa Pandacan), Geronimo Basi at Gabriel Tuambasan (mga kapatid ni Legazpi)., Luis Amanicalao at ang kanyang anak na si Calao, Dionisio Capolo (pinuno ng Candaba) at ang kanyang kapatid na si Felipe Salonga (pinuno ng Polo), Felipe Amarlangagui (pinuno ng Catangalan), Francisco Acta (isa pang pinuno mula sa Tondo), at Omaghicon (pinuno ng Navotas). Inanyayahan din ang mga Timawa, mga tagapaglingkod, at iba pang mga kaalyado sa lihim na pagpupulong.

Pagpaplano ng pagsasabwatan 
Ang lahat ng mga nagsasabwatan ay nagpaplano ng tatlong araw, na nagkukunwaring nagdiriwang at nag-iinuman lamang habang pinapanatili nila ang kanilang pagpaplano sa ilalim ng mga pabalat. Sa paggunita nila sa magagandang panahon bago ang pananakop ng mga Espanyol, napatibay nila ang kanilang pinag-isang buklod. Kasunod nito, napagkasunduan nila na lagi nilang poprotektahan ang isa't isa at kung pagtitibayin ang mga hakbangin ng mga Kastila tungo sa kalayaan ng mga alipin ng datu, magkakaisa sila sa pagpigil na ito ay magkatotoo.

Kasangkot na mga dayuhang partido 
Sinabi ni Legazpi sa kanyang mga kasabwat na kilala niya ang isang kapitan na Hapon ng isang bangkang pangkalakal na nagngangalang Juan Gayo, na madalas niyang aliwin sa kanyang tahanan. Nakapag-usap sila sa pamamagitan ng kanyang tagasalin-wika na si Dionisio Fernandez. Sa pamamagitan niya, ang mga nagsabwatan ay tiniyak ang mga sandata na magagamit nila para sa pag-aalsa. Nangako rin umano siya na bibigyan sila ng mga Hapon na mandirigma, sa ilalim ng kasunduan na makakakuha siya ng kalahati ng kabayaran na kokolektahin sa Pilipinas. Darating ang mga mandirigma sa Maynila at magkunwaring dumating sila na may mapayapang hangarin sa pamamagitan ng pagdadala ng mga watawat ng barko para gamitin ng mga Kastila. Sa sandaling mahuli nila ang mga Kastila, si Legazpi ay gagawing hari.  Gayunpaman, walang anumang kasulatan na nagdidikta kung gaano katagal ang panukala na ito, kaya nagpapakita ng kakulangan ng organisasyon sa plano.

Si Legazpi ay nagkaroon din ng ugnayan sa Brunei, dahil siya ang manugang ng sultan. Dahil dito, humingi din ang sabwatan ng tulong sa Borneo. Naniniwala sila na sasama sila at tutulong sa pag-aalsa hindi lamang dahil sa kanilang maliwanag na ugnayan ng dugo, kundi dahil sa kanilang makasaysayang pakikidigma sa mga Kristiyanong Kastila. Ang plano ay kapag dumating ang mga armada ng Borneo sa Kabite dahilan upang tawagin ng mga Kastila ang mga pinuno upang tulungan sila, darating sila kasama ang kanilang mga tauhan at sasalakayin ang mga Kastila sa kanilang sariling mga tahanan.

Mga kaganapan 
Ang pagsasabwatan ay nanatiling isang balangkas nang mahabang panahon, dahil halos isang taon ang lumipas bago ang mga nagsasabwatan ay nakagawa ng isa pang hakbang sa kanilang balak. Noong 1588, nalaman nila na nakuha ng pirata ng Ingles na si Thomas Candish ang Kastilang galyon na Santa Ana . Siya ay nagbanta sa mga Kastila na sasakupin ang Maynila. Hinintay nilang dumating siya sa pag-asang gagawin niya ang kanyang banta na labanan ang mga Kastila; sa sandaling gawin niya ito, binalak nilang ibagsak ang gobyerno sa pamamagitan ng paglupig sa kanila sa lupa. Gayunpaman, hindi sila nakipag-ugnayan kay Candish para ipaalam sa kanila ang kanilang mga plano. Nakarating na siya sa Kabisayaan (kung saan nabigo siyang magsunog ng galyon na itinatayo sa Aravelo) at pagkatapos, sa India at pagkatapos ay England.

Nagsimulang magkatotoo ang pagsasabwatan nang makilala ni Pangan si Esteban Taes, isang pinuno mula sa Bulacan. Nagplano sila ng isang purong Tagalog na pag-aalsa: Inimbitahan ni Taes ang lahat ng iba pang mga pinuno mula Bulacan hanggang Tondo, habang si Pangan ay nagplano na magpadala ng mga liham sa gobernadorcillo ng Malolos at Guiguinto, gayundin ang makipag-ugnayan sa mga pinuno mula sa Laguna at Batangas. Gayunpaman, ang kanilang nakaplanong pagpupulong sa lahat ng mga pinuno ay hindi natuloy. Kaya naman, nilapitan ni Pangan ang mga datu mula sa Pampanga na umaasang mapagkakaisa nila ang kanilang layunin dahil ilang mga pinuno ng Pampango ang malapit nang maghain ng petisyon na humihiling sa gobyerno na suspindihin ang pagpapalaya sa kanilang mga alipin. Gayunpaman, wala silang interes na sumali sa pag-aalsa dahil sila ay pabor sa mga Kastila at Hari. Ito ay pagkatapos ng kawalan ng kakayahan na bumuo ng isang pulong sa iba pang mga pinuno ng Tagalog at ang pagtanggi sa mga pinuno ng Pampango nang humingi ng tulong ang mga nagsasabwatan sa mga taga Borneo.

Gayunpaman, nang dumating ang oras ng pag-atake, hindi nakarating si Gayo gamit ang mga armas o mandirigma dahil nawalan siya ng interes o nagtaksil sa mga rebelde. Habang naghihintay sila ng walang kabuluhang tulong na hindi dumating, nahuli ang mga kasabwat nang ihayag ni Magat Salamat ang kanilang plano laban sa mga Kastila kay Antonio Surabao.

Si Magat Salamat ay napili bilang punong sugo upang pumunta sa Borneo at ipaalam ang plano sa sultan. Sa kanyang paglalakbay, huminto si Salamat sa isla ng Cuyo, kung saan nakuha niya ang isang katutubong pinuno na nagngangalang Sumaclob upang sumali sa pag-aalsa. Matapos lumipat sa ibang isla ng Calamianes, nakilala ni Salamat si Surabao, na tubong Cuyo na nagpapanggap na tagasuporta. Siya ay talagang lingkod ni Pedro Sarmiento, isang Espanyol na encomendero. Pagkatapos ay ipinagkanulo ni Surabao ang plano ng mga rebelde sa kanyang amo, si Sarmiento, na nagdala kay Magat Salamat, Don Agustin Manuguit, at Don Joan Banal sa Maynila bilang mga bihag. Inilantad niya ang plano ng mga nagsasabwatan laban sa gobyerno ng Espanya kay Gobernador Heneral Santiago de Vera noong Oktubre 26, 1588 na ang plano ay umiral nang mahigit 15 buwan. Dahil dito, nabihag si Salamat , ang plano, ang kanilang mga sulat at regalo ay hindi nakarating sa sultan ng Brunei. Bukod dito, ipinag-utos ng gobernador na arestuhin ang lahat ng miyembro na bahagi ng sabwatan na nilitis at inimbestigahan sa korte.

Kasunod 
Matinding parusa ang ibinigay sa mga nagsabwatan, lalo na sa mga pinunong sina Agustin de Legazpi at Martin Pangan na brutal na binitay habang pinuputol ang kanilang mga ulo at inilagay sa mga kulungang bakal. Nasamsam din ang kanilang mga ari-arian, na ang kalahati ay napunta sa kaban ng hari at ang kalahati sa mga gastusin sa hudisyal. Isa pa, ang kanilang mga tahanan ay inararo at sinabuyan ng asin upang manatiling tigang. Katulad din ang sinapit ni Dionisio Fernandez na binitay din at kinumpiska ang kanyang mga ari-arian. Ang iba pang kasabwat na pinatay ay sina Magat Salamat, Geronimo Basi, at Esteban Taes.

Habang ang ilang mga tao ay pinarusahan nang malubha, ang iba ay pinalaya sa isang mas banayad na sentensiya tulad ng pagbabayad ng mabibigat na multa o pagpapatapon mula sa kanilang mga bayan. Ang mga kilalang miyembro na ipinatapon sa Bagong Espanya ay sina Pedro Balunguit, Pintonggatan, Felipe Salonga, Calao, at Agustin Manuguit. Si Balanguit ay kinasuhan ng anim na taong pagkakatapon at pagbabayad ng anim na tael ng orejas na ginto, si Pintonggatan ng dalawang taon, Salonga ng walong taon, Calao na may apat na taon, at Manuguit ng anim na taong pagkakatapon at pagbabayad ng 20 tael ng orejas na ginto.

Kahalagahan 
Sa simula ng Manila Galleon Trade, nagpapalitan ng mga alipin at mga destiyero sa pagitan ng Maynila at Acapulco. Ang mga pagpapatapon ng mga datu na ito ay makabuluhan dahil sila ang naiulat na mga unang Pilipinong nanirahan sa Mexico.

Kapansin-pansin din ang pagsasabwatan dahil ito ang tanging naitala na balangkas noong panahon ng kolonyal na Espanyol kung saan sinubukan ng mga pinuno ng Luzon na humingi ng tulong sa mga Muslim. Ang bakas at impluwensya ng Islam sa Maynila at mga rehiyon ng Tagalog ay naglaho sa pagpanaw ng mga pinunong Tagalog na ito—nagbibigay-daan sa katatagan ng Katolisismo sa rehiyon sa hinaharap. Nararapat ding ituro na ang mga Indio ay sinubukang ipaglaban ang kanilang nawalang kalayaan pagkatapos lamang ng mabilis na pagsuko sa mga Kastila. Kaya, ang kanilang pag-aalsa ay tinawag silang mga rebelde dahil sila ay nasa ilalim na ng pamumuno ng mga Espanyol; ito ang kaibahan nila sa mga Muslim na hindi sumuko sa mga Kastila. Higit pa rito, ito ay naiiba sa iba pang mga pag-aalsa noong ikalabing pitong siglo dahil ang pangunahing layunin ay ibagsak ang pamamahala ng mga Espanyol sa halip na iprotesta ang pang-aapi ng isang maniningil ng pagpupugay, alcalde, o prayle. Sinikap ng mga pinuno na alisin ang kontrol ng mga Espanyol sa halip na masiyahan sa pagkamatay ng isang partikular na opisyal ng Espanya. Dito rin sa pag-aalsa kung saan unang lumitaw ang katauhan ng taksil. Sa huli, ang pagsasabwatan ay hindi isang hiwalay na kaso, dahil maraming iba pang mga pag-aalsa ang pinaplano sa mga rehiyon tulad din ng Cebu at Panay.

Mga sanggunian 

Kasaysayan ng Maynila
Pages with unreviewed translations
Rebolusyon sa Pilipinas