การช็อกทางวัฒนธรรม

การช็อกทางวัฒนธรรม หรือ ความตื่นตระหนกทางวัฒนธรรม () คือประสบการณ์ที่บุคคลหนึ่งอาจมีเมื่อบุคคลนั้นย้ายไปอยู่ในสภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมที่ต่างกับสภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมของตน นอกจากนี้ยังเป็นความสับสนที่บุคคลหนึ่งอาจรู้สึกเมื่อประสบกับวิถีชีวิตที่ไม่คุ้นเคยอันเนื่องมาจากการย้ายถิ่นเข้าหรือการไปเยือนประเทศใหม่ การย้ายไปมาระหว่างสภาพแวดล้อมทางสังคมที่ต่างกัน หรือการปรับเปลี่ยนไปใช้ชีวิตแบบอื่น หนึ่งในสาเหตุที่พบได้บ่อยของการช็อกทางวัฒนธรรมเกี่ยวพันกับปัจเจกบุคคลที่อยู่ในสภาพแวดล้อมต่างแดน เราอาจอธิบายได้ว่าการช็อกทางวัฒนธรรมประกอบด้วยระยะที่แตกต่างกันอย่างน้อยหนึ่งในสี่ระยะ ได้แก่ ความหวานชื่น การต่อรอง การปรับแก้ และการปรับตัว

ปัญหาที่พบบ่อย ได้แก่ ภาวะข้อมูลท่วมท้น กำแพงภาษา ช่องว่างระหว่างวัย ช่องว่างทางเทคโนโลยี การพึ่งพาทักษะซึ่งกันและกัน อาการคิดถึงบ้าน (ทางวัฒนธรรม) ความเบื่อหน่าย (การขึ้นอยู่ระหว่างกันของงาน) และความสามารถในการตอบสนอง (ชุดทักษะทางวัฒนธรรม) เป็นต้น ไม่มีวิธีที่แท้จริงในการป้องกันการช็อกทางวัฒนธรรมได้อย่างสมบูรณ์ เนื่องจากปัจเจกบุคคลในสังคมใด ๆ ก็ตามได้รับผลกระทบจากความแตกต่างทางวัฒนธรรมในรูปแบบและระดับที่แตกต่างกันไป

การช็อกทางวัฒนธรรมแบบผันกลับ 
การช็อกทางวัฒนธรรมแบบผันกลับ () การช็อกหลังกลับเข้าเมือง () หรือ การช็อกทางวัฒนธรรมของตนเอง () ก็เป็นสิ่งที่อาจเกิดขึ้นได้ การกลับสู่วัฒนธรรมบ้านเกิดของบุคคลหนึ่งหลังจากเริ่มคุ้นเคยกับวัฒนธรรมใหม่แล้วอาจส่งผลกระทบได้เช่นเดียวกัน สิ่งเหล่านี้เป็นผลทางกายเหตุจิตและทางจิตวิทยาของกระบวนการปรับตัวให้เข้ากับวัฒนธรรมหลักอีกครั้ง ผู้ได้รับผลกระทบมักพบว่าการช็อกทางวัฒนธรรมแบบผันกลับนั้นน่าประหลาดใจและรับมือได้ยากกว่าการช็อกทางวัฒนธรรมเริ่มแรก ปรากฏการณ์นี้ ปฏิกิริยาที่สมาชิกของวัฒนธรรมบ้านเกิดแสดงต่อผู้กลับเข้าเมืองอีกครั้ง และความหลีกเลี่ยงไม่ได้ของสถานการณ์ทั้งสองได้รับการสรุปไว้ในคำกล่าวต่อไปนี้ (ซึ่งยังเป็นชื่อนวนิยายของทอมัส วุล์ฟ ด้วย): คุณกลับบ้านไม่ได้อีกแล้ว

การช็อกทางวัฒนธรรมแบบผันกลับโดยทั่วไปประกอบด้วยสองส่วน ได้แก่ การสร้างอุดมคติและความคาดหวัง เมื่อเราใช้เวลาอยู่ในต่างถิ่นเป็นระยะเวลานาน เราจะมุ่งเน้นไปที่สิ่งที่ดีจากอดีตของเรา ตัดสิ่งที่ไม่ดีออก และสร้างอดีตในรูปแบบที่เป็นอุดมคติ ประการที่สอง เมื่อเราถูกลบออกจากสภาพแวดล้อมที่เราคุ้นเคยและวางไว้ในสภาพแวดล้อมต่างถิ่น เราจะทึกทักเอาว่าโลกใบเก่าของเรานั้นไม่ได้เปลี่ยนไป เราจะคาดหวังว่าสิ่งต่าง ๆ ยังเป็นอย่างเดิมเหมือนตอนที่เราจากมา การตระหนักว่าชีวิตในบ้านเกิดนั้นไม่เหมือนเดิมแล้ว ว่าโลกใบนั้นได้ดำเนินต่อไปในขณะที่ไม่มีเรา และกระบวนการปรับตัวให้เข้ากับสภาพใหม่เหล่านี้อีกครั้ง รวมทั้งการสร้างการรับรู้ใหม่ ๆ เกี่ยวกับโลกใบนั้นด้วยวิธีการใช้ชีวิตแบบเก่าของเราก่อให้เกิดความอึดอัดและความทุกข์ทางใจ

การช็อกจากการแปรเปลี่ยน 
การช็อกทางวัฒนธรรมเป็นประเภทย่อยของเค้าโครงที่เป็นสากลมากขึ้นที่เรียกว่า การช็อกจากการแปรเปลี่ยน () การช็อกจากการแปรเปลี่ยนเป็นสถานะของการสูญเสียและความสับสนที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงในสภาพแวดล้อมที่คุ้นเคยของบุคคลหนึ่ง ๆ ซึ่งทำให้ต้องมีการปรับตัว อาการช็อกจากการแปรเปลี่ยนมีหลายอย่าง เช่น

 ความโกรธ
 ความเบื่อหน่าย
 การกินหรือดื่มอย่างหยุดไม่ได้
 ความปรารถนาบ้านและเพื่อนเก่า
 ความกังวลเรื่องความสะอาดมากเกินไป
 การนอนหลับมากเกินไป
 ความรู้สึกหมดหนทางและแยกตัว
 การ "จมปลัก" อยู่ในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
 การมองเหม่อ
 การคิดถึงบ้าน
 ความเป็นปรปักษ์ต่อชนชาติเจ้าบ้าน
 ความหุนหันพลันแล่น
 ความหงุดหงิด
 ความแปรปรวนของอารมณ์
 ปฏิกิริยาความเครียดทางสรีรวิทยา
 การเหมารวมชนชาติเจ้าบ้าน
 ความคิดฆ่าตัวตายหรือความคิดปล่อยไปตามยถากรรม
 การแยกตัว

อ้างอิง 

คำศัพท์วัฒนธรรม
มานุษยวิทยา
จิตวิทยาข้ามวัฒนธรรม
สังคมวิทยาวัฒนธรรม
การกลืนกลายทางวัฒนธรรม
สังคมเมือง