อำเภอวาปีปทุม

วาปีปทุม เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดมหาสารคาม มีพื้นที่ใหญ่เป็นอันดับ 3 ของจังหวัดมหาสารคาม รองจากอำเภอโกสุมพิสัย และอำเภอบรบือ มีประชากรมากเป็นอันดับ 3 ของจังหวัดรองจาก อำเภอเมืองมหาสารคาม และอำเภอโกสุมพิสัย

ประวัติ 
เมืองวาปีประทุมตั้งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยยก "บ้านนาเลา" หรือ "บ้านหนองนาเลา" ขึ้นเป็นเมือง ให้ชื่อว่า "เมืองวาปีประทุม" เมื่อวันอาทิตย์  ขึ้น 6 ค่ำ เดือน 9 พ.ศ. 2424 และให้ท้าวสุริยวงศ์ (บุญมี)  มีบรรดาศักดิ์เป็น พระพิทักษ์นรากร เป็นเจ้าเมือง ท้าวมหาพรม (ย่าง) เป็นอุปราช เพียพละคร (เกตุ) เป็นราชวงศ์ พอเดินทางมาถึงบ้านแก่งสำโรง แขวงเมืองพุทไธสง พระพิทักษ์นรากร (บุญมี) ป่วยเป็นไข้ป่า เสียชีวิต

พ.ศ. 2425 พระเจริญราชเดช เห็นว่าบ้านนาเลาเป็นบ้านทุรกันดารฝืดเคืองนัก จึงนำความใบบอกทูลเกล้าฯว่า บ้านหนองแสงมีชัยภูมิกว้างขวาง  มีหนองน้ำคือหนองแสง กว้างลึก มีน้ำตลอดปี เป็นที่อาศัยของผู้คนและสัตว์เลี้ยงได้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งเป็น "เมืองวาปีประทุม" (บ้านหนองแสง คือ ที่ตั้งที่ว่าการอำเภอวาปีปทุมในปัจจุบัน) 

ปี พ.ศ. 2444  ทางราชการหัวเมืองมณฑลอีสานได้ยุบเมืองจัตวา ตรี โท เป็นอำเภอ โดยตัดคำว่า เมือง ออก พระพิทักษ์นรากร (อุ่น) เจ้าเมืองวาปีปทุม ได้ขอกราบบังคมทูลเกล้าฯ ขอชื่ออำเภอให้คงคำว่า "เมือง" ไว้ดังเดิม ชื่อว่า "อำเภอเมืองวาปีประทุม" (จนถึง พ.ศ. 2482 จึงได้ตัดคำว่า "เมือง" ออก) และพระพิทักษ์นรากร (อุ่น) ดำรงตำแหน่งนายอำเภอคนแรก

 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งและกำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอวาปีปทุม (1,2,3)
 (1) แยกพื้นที่หมู่ 2,3,4,15,22,23,25,27,28,29 ของตำบลดงใหญ่ มาตั้งเป็นตำบลงัวบา
 (2) แยกพื้นที่หมู่ 1,4,8,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30 ของตำบลขามป้อม มาตั้งเป็นตำบลเสือโก้ก
 (3) แยกพื้นที่หมู่ 21,22,23,24,25,26,27 ของตำบลหัวเรือ และพื้นที่หมู่ 4,5,22,23,24,25,26,28 ของตำบลหนองแสง มาตั้งเป็นตำบลโพธิ์ชัย
 วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองแสง ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองแสง
 วันที่ 16 ธันวาคม 2501 ตั้งตำบลนาข่า แยกออกจากตำบลหนองคู ตั้งตำบลหนองไผ่ แยกออกจากตำบลหัวเรือ และตำบลนาดูน
 วันที่ 15 มีนาคม 2503 โอนพื้นที่หมู่ 6,8,10,11,12,13,14,15,20,22 (ในขณะนั้น) ของตำบลนาดูน และพื้นที่หมู่ 2,8,11,12,13,14,15,16,18 ของตำบลนาข่า อำเภอวาปีปทุม ไปขึ้นกับอำเภอบรบือ เพื่อนำไปจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอนาเชือก
 วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2511 ตั้งตำบลแคน แยกออกจากตำบลดงใหญ่
 วันที่ 21 ตุลาคม 2512 แยกพื้นที่ตำบลนาดูน ตำบลหนองไผ่ และตำบลหนองคู อำเภอวาปีปทุม มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอนาดูน ขึ้นกับอำเภอวาปีปทุม
 วันที่ 28 กันยายน 2514 โอนพื้นที่หมู่ 5,6,7,8,10,11,13,14 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองคู กิ่งอำเภอนาดูน อำเภอวาปีปทุม ไปขึ้นกับตำบลหนองแสง อำเภอวาปีปทุม
 วันที่ 11 สิงหาคม 2515 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอนาเชือก อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย และกิ่งอำเภอนาดูน อำเภอวาปีปทุม (1,2)
 (1) โอนพื้นที่หมู่ 4,7,9,11 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองโพธิ์ อำเภอนาเชือก ไปขึ้นกับกิ่งอำเภอนาดูน อำเภอวาปีปทุม
 (2) โอนพื้นที่หมู่ 2,7,8,10,12,13,14 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านกู่ และพื้นที่ตำบลดงบังทั้งตำบล อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย ไปขึ้นกับกิ่งอำเภอนาดูน อำเภอวาปีปทุม
 วันที่ 5 กันยายน 2515 ตั้งตำบลบ้านหวาย แยกออกจากตำบลหนองแสง
 วันที่ 7 พฤศจิกายน 2515 กำหนดเขตตำบลนาดูน กิ่งอำเภอนาดูน อำเภอวาปีปทุม โดยให้เขตตำบลครอบคลุมพื้นที่หมู่ 4,7,9,11 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองโพธิ์ อำเภอนาเชือก และพื้นที่หมู่ 2,7,8,10,12,13,14 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านกู่ และพื้นที่ตำบลดงบังทั้งตำบล อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย ที่ได้รับมา
 วันที่ 18 มิถุนายน 2517 ตั้งตำบลดงดวน แยกออกจากตำบลนาดูน
 วันที่ 14 กันยายน 2519 ตั้งตำบลหัวดง แยกออกจากตำบลนาดูน และตำบลดงบัง
 วันที่ 7 พฤศจิกายน 2521 ตั้งตำบลหนองไฮ แยกออกจากตำบลขามป้อม ตำบลโพธิ์ชัย และตำบลเสือโก้ก
 วันที่ 25 มีนาคม 2522 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอนาดูน อำเภอวาปีปทุม เป็น อำเภอนาดูน
วันที่ 23 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลประชาพัฒนา แยกออกจากตำบลโพธิ์ชัย
 วันที่ 18 ตุลาคม 2532 ตั้งตำบลหนองทุ่ม แยกออกจากตำบลหนองแสง
 วันที่ 29 สิงหาคม 2534 ตั้งตำบลหนองแสน แยกออกจากตำบลเสือโก้ก
 วันที่ 27 ตุลาคม 2536 ตั้งตำบลโคกสีทองหลาง แยกออกจากตำบลดงใหญ่ 
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลหนองแสง เป็นเทศบาลตำบลหนองแสง
วันที่ 1 ตุลาคม 2557 เปลี่ยนแปลงชื่อเทศบาลตำบลหนองแสง จังหวัดมหาสารคาม เป็นเทศบาลตำบลวาปีปทุม

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอวาปีปทุมมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองมหาสารคาม อำเภอแกดำ และอำเภอศรีสมเด็จ (จังหวัดร้อยเอ็ด)
 ทิศตะวันออก  ติดต่อกับอำเภอศรีสมเด็จและอำเภอจตุรพักตรพิมาน  (จังหวัดร้อยเอ็ด)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเกษตรวิสัย อำเภอปทุมรัตต์ (จังหวัดร้อยเอ็ด) และอำเภอนาดูน
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอนาเชือกและอำเภอบรบือ

ระยะทางจากอำเภอวาปีปทุมถึงกรุงเทพมหานครประมาณ  475  กิโลเมตร

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอวาปีปทุมแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 15 ตำบล 240 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอวาปีปทุมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลวาปีปทุม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองแสง
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแสง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแสง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลวาปีปทุม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลขามป้อม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขามป้อมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเสือโก้ก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเสือโก้กทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดงใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงใหญ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธิ์ชัยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหัวเรือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวเรือทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแคน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแคนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลงัวบา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลงัวบาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาข่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาข่าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหวาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านหวายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไฮ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองไฮทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลประชาพัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระชาพัฒนาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองทุ่ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองทุ่มทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแสน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแสนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสีทองหลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกสีทองหลางทั้งตำบล

สถานศึกษา

โรงเรียนมัธยมศึกษา 
 โรงเรียนวาปีปทุม(โรงเรียนมาตรฐานสากลประจำอำเภอขนาดใหญ่พิเศษ) (สพฐ.)
 โรงเรียนหัวเรือพิทยาคม (อบจ.)
 โรงเรียนดงใหญ่วิทยาคม รัชมังคลาภิเษก (สพฐ.)
 โรงเรียนประชาพัฒนา (สพฐ.)
 โรงเรียนขามป้อมวิทยาคม (อบจ.)
 โรงเรียนงัวบาวิทยาคม (อบจ.)
 โรงเรียนนาข่าวิทยาคม (อบจ.)
 โรงเรียนเสือโก้กวิทยาสรรค์ (อบจ.)
 โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 16 (เปิดสอนตั้งแต่อนุบาลจนถึงชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย) (สพฐ.)
 โรงเรียนรุ่งอรุณวิทย์ (เปิดสอนตั้งแต่อนุบาลจนถึงชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย) (สช)

สถาบันอาชีวศึกษา 
 วิทยาลัยเทคนิควาปีปทุม

โรงเรียนประถมศึกษา 
โรงเรียนอนุบาลวาปีปทุม (สพฐ.)
โรงเรียนเมืองวาปีปทุม (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านนาเลา (สพฐ.)
โรงเรียนชุมชนบ้านหนองทุ่ม (สพฐ.)
โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 16 (สพฐ.)
โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 17 (สพฐ.)
โรงเรียนรุ่งอรุณวิทย์ (เอกชน) (สช.)
โรงเรียนบ้านสระแก้วหนองคู (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านหนองแกวิทยา (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านชาดฝางหัวเรือ (สพฐ.)
โรงเรียนหนองข่า (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านหนองแสน (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านโคกแปะ (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านหนองไฮ (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านเสือโก้ก (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านโนน (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านโคกสีทองหลาง (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านหนองกุง (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านดงใหญ่ (สพฐ.)
โรงเรียนอนุบาลจิตรานนท์ (เอกชน)
โรงเรียนบ้านหนองคูม่วง (สพฐ.)
โรงเรียนบ้านนาฝายเหล่าหุ่ง (สพฐ.)

อ้างอิง 

วาปี