หัวหลุม

หัวหลุม (อังกฤษ : Wellhead) เป็นส่วนประกอบที่อยู่บนพื้นดินของหลุมผลิตน้ำมันและแก๊ส ซึ่งจะเป็นตัวกักเก็บความดันจากการขุดเจาะ และการผลิต หัวหลุมนั้นสร้างขึ้นมาเพื่อรองรับและกักความดันสำหรับ Casing string ซึ่งจะใส่เข้าไปจากหัวหลุมจนถึงก้นหลุม ระหว่างที่ทำการขุดเจาะในหลุมน้ำมัน จะใช้ตัวควบคุมแรงดันจาก Blowout preventer (BOP) ซึ่งถ้าความดันไม่ถูกควบคุมอย่างดี ทั้งในการขุดเจาะ, ชั้นของ Drilling fluid, Casing, หัวหลุม หรือ BOP ก็จะทำให้เกิดการ Blowout
เมื่อการขุดเจาะเสร็จสิ้น จะมีการควบคุมความดันโดยใช้ Christmas tree ใส่เข้าไปบนหัวหลุม เพื่อใช้ในการแยกวาล์ว และ Choke เพื่อควบคุมการผลลิต
โดยปกติแล้ว หัวหลุมจะถูกเชื่อมกับ Casing string อันแรก และอัดซีเมนต์ลงไประหว่างการขุดเจาะเพื่อที่จะเกาะเป็นโครงสร้างกับหลุม ซึ่งในหลุมที่เจาะเพื่อการสำรวจนั้น จะถูก Abandoned ในภายหลังจะสามารถนำหัวหลุมกลับมาซ่อมแซมและใช้ได้อีกครั้ง
Offshore ซึ่งหัวหลุมจะอยู่บน Platform จะถูกเรียกว่า Surface wellhead และถ้าอยู่ใต้น้ำ จะถูกเรียกว่า Subsea wellhead หรือ Mudline wellhead

ส่วนประกอบที่สำคัญ 
ส่วนประกอบหลักของหัวหลุมประกอบไปด้วย
 casing head
 casing spools
 casing hangers
 packoffs (isolation) seals
 bowl protectors / wear bushings
 test plugs
 mudline suspension systems
 tubing heads
 tubing hangers
 tubing head adapters

รูปแบบการใช้งาน 
หัวหลุมมีการใช้งานที่หลากหลาย เช่น
 รองรับ Casing string
 รองรับ Tubing
 เป็นตัวควบคุมความดัน และแบ่งแยก Casing string ที่พื้นผิวในกรณีที่มีหลายท่อ
 เพื่อเป็นตัววัดค่า และไว้ปั๊มผ่านทางช่องว่างระหว่าง Casing string กับ Tubing
 เพื่อติด Blowout preventor ระหว่างการดำเนินการขุดเจาะ
 เพื่อติดตั้ง Christmas tree ในกระบวนการผลิต
 เพื่อความน่าเชื่อถือในการเข้าถึงหลุม
 เพื่อติดตั้งปั๊มเข้ากับหลุม

การออกแบบ 
ในอุตสาหกรรมน้ำมันมีการออกแบบหัวหลุม (วัสดุ, ขนาด, การทดสอบ ฯลฯ) คือ
 API 6A Specification for Wellhead and Christmas Tree Equipment
 ISO 10423 Wellhead and Christmas Tree Equipment
ซึ่งปกติแล้วหัวหลุมจะมี 5 ขนาดปกติ คือ 2, 3, 5, 10 และ 15 (x1000) psi ในการทำงานปกติ และสามารถทำงานได้ในช่วงอุณหภูมิ -50 ถึง +250 องศาฟาเรนไฮต์ ซึ่งจะใช้ในตัวแหวนรอง และค่า Yield strength ของวัสดุจะอยู่ที่ 36000 ถึง 75000 psi

อ้างอิง 

การผลิตปิโตรเลียม