วรยศ ศุขสายชล

วรยศ ศุขสายชล หรือชื่อที่เป็นที่รู้จักในวงการดนตรีไทยว่า "ครูวรยศ" เป็นนักดนตรี นักประพันธ์เพลง ศิลปินชาวไทยผู้มีความสามารถในการบรรเลงเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายไทย ในแนวทางการแสดงที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่ใช้สำหรับการบรรเลงร่วมกับวงดนตรีไทยทั้งแนวอนุรักษ์และร่วมสมัย วรยศมีผลงานการประพันธ์เพลงดนตรีไทยสำหรับการแสดงเดี่ยวและการบรรเลงรวมวงดนตรีไทย และมีผลงานการค้นคว้าพัฒนาระบบทฤษฎีเสียงดนตรีไทย วรยศเคยร่วมแสดงผลงานดนตรีไทยระดับชาติ และนานาชาติ มีผลงานการบันทึกเสียงเพลงไทยแนวอนุรักษ์และร่วมสมัยอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

ประวัติ

วัยเด็ก 
วรยศ ศุขสายชล เกิดเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2488 มีชื่อเดิมว่า จงกล เป็นบุตรคนที่ 7 ของ เขียน ศุขสายชล กับ สระสม ศุขสายชล มีพี่น้อง 7 คน คือ ประสงค์ ไพเราะ ลิขิต อารีย์ พินิจ ชาญ และ ไพลิน ครอบครัวเป็นตระกูลนักดนตรีในย่านคลองบางขุนศรี เขตธนบุรี จังหวัดกรุงเทพมหานคร

การศึกษา 
วรยศ ศุขสายชล เริ่มเข้าศึกษาระดับประถมศึกษาที่โรงเรียนวัดบางเสาธง ศึกษาต่อในระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนวัดปราสาท และสำเร็จการศึกษาในระดับอุดมศึกษา ครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาดนตรีศึกษา วิทยาลัยครูบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

ด้านดนตรี เมื่อออายุประมาณ 12 - 13 ปี เริ่มเรียนฆ้องวงใหญ่กับบิดา ซึ่งเป็นทหารในสังกัดกองดุริยางค์ทหารเรือ และเป็นศิษย์ของจางวางทั่ว พาทยโกศล แห่งสำนักดนตรีพาทยโกศล จากนั้นฝึกหัดเครื่องดนตรีอื่นในวงปี่พาทย์ จนสามารถบรรเลงออกงานกับคณะปี่พาทย์ของครอบครัวได้ ขณะเดียวกันได้ฝึกหัดขลุ่ยและขิมกับบิดา และฝึกหัดขับร้องกับมารดา จนเมื่ออายุ 17 ปี ได้เริ่มฝึกหัดซอด้วงกับบิดาอย่างจริงจัง เพราะมีความชื่นชอบซอด้วงเป็นพิเศษ เมื่อบิดาเห็นว่ามีความสามารถ จึงพาไปฝากเป็นศิษย์กับ จิตร เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา (ครูเครื่องสาย) ต่อมาบิดาได้พาไปฝากเป็นศิษย์ หลวงไพเราะเสียงซอ (อุ่น ดูรยะชีวิน) ข้าราชการในสังกัดกรมพิณพาทย์หลวง และกรมศิลปากร โดยฝึกหัดตั้งแต่ขั้นพื้นฐานจนถึงขั้นสูง และได้ฝึกหัดทั้งซอด้วง ซออู้ และซอสามสาย ครบทั้ง 3 ซอ ภายหลังได้เรียนเพลงชุดของวงเครื่องสายปี่ชวาจาก เทียบ คงลายทอง และได้รับคำแนะนำเกี่ยวกับการประยุกต์ทำนองปี่สำหรับปรับใช้กับซอ อีกทั้งยังได้รับถ่ายทอดทำนองร้องเพลงทยอยเดี่ยวจาก อุษา สุคันธมาลัย อีกด้วย

ประสบการณ์ทางดนตรี

ผลงานทางวิชาชีพ 
วรยศ ศุขสายชล เริ่มเข้ารับราชการที่กองดุริยางค์ทหารเรือ เมื่อ พ.ศ. 2506 ในตำแหน่งกำลังพลนักดนตรี (ซอด้วง) และเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการเครื่องสายไทยอย่างเต็มตัวเมื่ออายุ 21 ปี โดยได้เข้าร่วมการประกวดเดี่ยวซอด้วงและขลุ่ยเพียงออ ทางสถานีโทรทัศน์ช่อง 4 บางขุนพรหม เมื่อ พ.ศ. 2509 ได้รับรางวัลชนะเลิศซอด้วง และรางวัลรองชนะเลิศขลุ่ยเพียงออ จนถึง พ.ศ. 2517 ได้ลาออกจากราชการมาบรรจุเป็นพนักงานประจำวงดนตรีไทยโรงงานสุราบางยี่ขัน จนถึง พ.ศ. 2528 ได้ผันตัวมาเป็นนักดนตรีอิสระ ขณะเดียวกันได้รับเชิญเป็นอาจารย์พิเศษสอนเครื่องสายไทยในสถาบันการศึกษาหลายแห่ง ได้แก่ "วิทยาลัยครูบ้านสมเด็จเจ้าพระยา" "วิทยาลัยครูสวนสุนันทา" "มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร" "คณะศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย" "วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล" "คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ" "ชุมนุมดนตรีไทย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์" "ชมรมดนตรีไทย สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ" "ชมรมดนตรีไทย มหาวิทยาลัยกรุงเทพ"

เมื่อ พ.ศ. 2530 ได้รวบรวมสมาชิก ได้แก่ "ปี๊บ คงลายทอง" "สุธารณ์ บัวทั่ง" "ธีระ ภู่มณี" "พจนีย์ รุ่งเรือง" "อารีย์ (ธัญทิพย์) คงลายทอง" และ "วิทยา หนูจ้อย" ก่อตั้งคณะ "วัยหวาน" เข้าร่วมการประกวดวงเครื่องสายไทย ระดับประชาชน ในรายการประกวดเฉลิมพระเกียรติพระบาทเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในวโรกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ จัดโดย กรมประชาสัมพันธ์ ร่วมกับธนาคารกรุงไทย จำกัด ได้รับรางวัลชนะเลิศ

วรยศ ศุขสายชล เคยได้รับเชิญจากหน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชนร่วมงานการแสดงดนตรีระดับชาติที่สำคัญ เช่น

 พ.ศ. 2508 บรรเลงซอด้วงในนามวงดนตรี กองดุริยางค์ทหารเรือ แสดงเฉพาะพระพักตร์ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 ณ สังคีตศาลา
 พ.ศ. 2527 “การบรรเลงบทเพลงเชิดชูนักแต่งเพลงไทย ครั้งที่ 2” จัดโดยสมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทย ได้รับเชิญให้นำเพลงตะเลงรัญจวน เถา เข้าร่วมบรรเลง ณ โรงละครแห่งชาติ
 พ.ศ. 2531 "มหกรรมเดี่ยวเพลงไทยชัยมงคล" จัดโดยมหาวิทยาลัยมหิดล กรมศิลปากร และสมาคมนักแต่งเพลงแห่งประเทศไทย ได้รับเชิญเดี่ยวซอด้วงเพลง "กราวใน" แสดงเฉพาะพระพักตร์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ณ โรงละครแห่งชาติ
 พ.ศ. 2535 "เสียงทิพย์จากสายซอ" ในวาระครบ 100 ปีเกิด หลวงไพเราะเสียงซอ (อุ่น ดูรยะชีวิน) ได้รับเชิญเดี่ยวซอด้วงเพลง "กราวใน" ณ โรงละครแห่งชาติ
 พ.ศ. 2560 เป็น 1 ใน 9 ครู "อัญมณีดนตรีไทย" ที่ได้รับคัดเลือกจากกระทรวงวัฒนธรรมให้ร่วมบรรเลงเพลงไทย "ร้อยใจดนตรีไทย น้อมรำลึกองค์อัครศิลปิน" จัดขึ้นเพื่อน้อมรำลึกพระมหากรุณาธิคุณพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย

ในด้านการอนุรักษ์เพลงไทย มีผลงานการบันทึกเสียงร่วมกับคณะดนตรีที่มีชื่อเสียงหลายคณะ เช่น "ดุริยประณีต" "ดุริยพันธุ์" "บัวทั่ง" "เสริมมิตรบรรเลง" ฯลฯ รวมถึงมีผลงานการบันทึกเสียงออกอากาศทางสถานีวิทยุหลายแห่ง เช่น สถานีวิทยุศึกษา สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย สถานีวิทยุกระจายเสียง 1 ปณ ฯลฯ ปรากฏผลงานการบันทึกเสียงในฐานข้อมูลห้องสมุดระดับชาติ เช่น "ห้องสมุดดนตรีทูลกระหม่อมสิรินธร หอสมุดแห่งชาติ" "หอสมุดดนตรีไทย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย" "ห้องสมุดดนตรีไทยสมเด็จพระเทพรัตน์ มหาวิทยาลัยมหิดล" "ศูนย์สังคีตศิลป์ ธนาคารกรุงเทพ" ฯลฯ ในด้านดนตรีไทยร่วมสมัย ได้ร่วมงานบันทึกเสียงกับคณะ "ฟองน้ำ" ของ บรูซ แกสตัส และ บุญยงค์ เกตุคง และร่วมงานกับคณะ "กังสดาล" ของ เทวัญ ทรัพย์แสนยากร

นอกจากนี้ยังได้รับเชิญจากหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนเป็นกรรมการตัดสินการประกวดดนตรีไทย เช่น "การประกวดดนตรีไทยเพื่อความมั่นคงของชาติ ครั้งที่ 3" ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี การประกวดรายการ "ประชันลีลาบรรเลง เพลงคีตศิลป์" ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ฯลฯ และได้รับเชิญเป็นวิทยากรพิเศษแก่หน่วยงานภาครัฐ เช่น "กระทรวงศึกษาธิการ" "สำนักการสังคีต กรมศิลปากร" "มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต" "มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร" "มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา" "มหาวิทยาลัยบูรพา" "วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล" "คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย" "คณะศิลปนาฏดุริยางค์ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์" ฯลฯ

ผลงานค้นคว้าและงานทางวิชาการ 
วรยศ ศุขสายชล มีงานค้นคว้าที่สำคัญคือ ทฤษฎีเสียง โดยอธิบายระบบเสียงในดนตรีไทยผ่านการวิเคราะห์จากเสียงขับร้อง ซึ่งแบ่งระดับเสียงใน 1 ช่วงเสียงออกเป็น 17 เสียงย่อย (Microtone) ได้ตั้งชื่อทฤษฎีว่า "วรยศ" ตามชื่อผู้ค้นคว้า หรือเรียกกันทั่วไปว่าทฤษฎี "17 เสียง" แล้วเรียบเรียงเป็นหนังสือชื่อว่า "ทฤษฎีเสียงดนตรีไทย" ตีพิมพ์เผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2541 และยังได้ทำการค้นคว้าพัฒนาต่อยอดขิมและซอ เพื่อเพิ่มศักยภาพทางด้านคุณภาพเสียงและวิธีการบรรเลง โดยเฉพาะขิมได้ปรับเปลี่ยนการใช้วัสดุและปรับขยายสัดส่วนเครื่องดนตรี เพื่อให้ได้ช่วงพิสัยเสียง (Pitch) ที่กว้างมากยิ่งขึ้น และคิดกลวิธีที่สามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งการบรรเลงดนตรีไทยแนวอนุรักษ์และแนวร่วมสมัย ขิมที่พัฒนาใหม่นี้มีชื่อเรียกเฉพาะว่า "ขิมตักกศิลา" หรือเรียกอีกชื่อว่า "ขิมใหญ่" 

นอกจากนี้ยังมีผลงานการเรียบเรียงบทความลงเผยแพร่ในวารสารถนนดนตรี ได้แก่เรื่อง "อยากจำเพลงเก่ง ๆ ได้จังเลย" เผยแพร่ในเล่มปีที่ 1 ฉบับที่ 4 และ "คดีโน้ตเพลง" เผยแพร่ในเล่มปีที่ 1 ฉบับที่ 12

การสร้างสรรค์และเผยแพร่ผลงานต่อสาธารณชน

การประพันธ์และเรียบเรียงเพลง 
วรยศ ศุขสายชล มีผลงานการประพันธ์เพลงจำนวน 6 เพลง ได้แก่ "ตะเลงรัญจวน เถา" "พม่าแปลง เถา" "โหมโรงชมสมุทร (เที่ยวกลับ)" "เทพประนมกร (ทางเปลี่ยน)" "แขกมอญบางช้าง (ทางเปลี่ยน 2 ชั้น-ชั้นเดียว)" และ "ท่อนนำตับจูล่ง" มีผลงานการเรียบเรียงเพลงจำนวน 9 เพลง ได้แก่ "วิลันดาโอด (ประสานเสียง)" "สิงโตคำรณ" "อาลีบาบา" "พม่าคะเมีย" "แขกเชิญเจ้า" "คางคกปากสระ" "ระบำแขก" "ซำเซ" และ "อาหรับราตรี" มีผลงานการปรับทางเพลงสำหรับวงเครื่องสายหลายเพลง เช่น "โหมโรงเชิดนอก" "ทยอยใน" "บุหลัน" "แขกโอด" "ทยอยเขมร" "บาทสกุณี" ฯลฯ รวมถึงมีผลงานการเรียบเรียงทางเดี่ยวสำหรับเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายหลายเพลง เช่น เดี่ยวซอด้วง "นกขมิ้น" "ม้าย่อง" "พญาครวญ" "แขกมอญ" "เชิดนอก" "กราวใน" เดี่ยวซออู้ "พญาครวญ" "ทะแย" "ต่อยรูป" "กราวใน" เดี่ยวซอสามสาย "เชิดนอก" "หกบท" เดี่ยวขิม "มโนราห์บูชายัญ" เดี่ยวจะเข้ 2 ตัว "กราวใน" ฯลฯ 

โดยผลงานที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางคือ 1) เพลงตะเลงรัญจวน เถา ประพันธ์เพื่อเข้าร่วมประกวดการแต่งเพลงไทย ในรายการพิณทอง ครั้งที่ 1 ของธนาคารกสิกรไทย เมื่อ พ.ศ. 2524 2) เพลงอาลีบาบา เรียบเรียงสำหรับบรรเลงต่อท้ายเพลงแขกลพบุรี เถา ในการประกวดวงเครื่องสายไทย ระดับประชาชน ในรายการประกวดเฉลิมพระเกียรติพระบาทเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. 2530 3) ทางเดี่ยวซอด้วง "กราวใน" ซึ่งได้บรรเลงในงานมหกรรมเดี่ยวเพลงไทยชัยมงคล เมื่อ พ.ศ. 2531 และงานครบ 100 ปี หลวงไพเราะเสียงซอ (อุ่น ดูรยะชีวิน) เมื่อ พ.ศ. 2535 และ 4) ทางเดี่ยวซอด้วง "นกขมิ้น" ซึ่งได้ถ่ายทอดให้กับ ธีระ ภู่มณี อดีตข้าราชการสำนักการสังคีต กรมศิลปากร ได้รับรางวัลชนะเลิศฆ้องทองคำพระราชทานเมื่อ พ.ศ. 2528

การบันทึกเสียง 
วรยศ ศุขสายชล มีผลงานการบันทึกเสียงดนตรีที่สำคัญ ได้แก่

อัลบั้มเดี่ยว
 อัลบั้ม "ดนตรีไทยชนะการประกวด เฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ" (กรมประชาสัมพันธ์ และธนาคารกรุงเทพ จำกัด, 2530)
 "เดี่ยวซอด้วง" ในซีรีส์อัลบั้ม ชุด 13 "สยามสังคีต ดนตรีไทยฉบับบรมครู" โดย เสรี หวังในธรรม (Remaster) (โอเชี่ยนมีเดีย, 2544)
 "เดี่ยวซออู้ - เดี่ยวซอสามสาย" ในซีรีส์อัลบั้ม ชุด 14 "สยามสังคีต ดนตรีไทยฉบับบรมครู" โดย เสรี หวังในธรรม (Remaster) (โอเชี่ยนมีเดีย, 2544)
อัลบั้มที่มีส่วนร่วมในการบันทึกเสียง
 อัลบั้ม "แหยม" (Siamese Jam) วงกังสดาล (ไพซิสมิวสิค, 2533)
 "เพลงเรื่องพญาพายเรือ" จากอัลบั้ม "Shiva’s Drum" วงฟองน้ำ (Pacific (TAO), 2531)
 "ชื่นใจ" จากอัลบั้ม "อ้อน" ของ เทวัญ ทรัพย์แสนยากร (Epic Records, 2536)
 เดี่ยวซอด้วง "ทยอยเดี่ยว" จากอัลบั้ม "สุดจิตต์ 80 กะรัต" ในโอกาสครบรอบอายุ 80 ปี ของ สุดจิตต์ ดุริยประณีต (มูลนิธิดุริยประณีต, 2551)
 เดี่ยวซอด้วง ซออู้ "สารถี" ในซีรีส์อัลบั้ม ชุด 19 "สารถีนานาลีลา 1" โดย เสรี หวังในธรรม (โอเชี่ยนมีเดีย, 2558)

การแสดงดนตรี 
วรยศ ศุขสายชล มีผลงานจัดการแสดงดนตรีในรูปแบบคอนเสิร์ตจำนวน 9 ครั้ง ได้แก่

การถ่ายทอดองค์ความรู้ 
วรยศ ศุขสายชล ถ่ายทอดการบรรเลงเครื่องสายไทยทั้งในระบบการศึกษาและแบบตามอัธยาศัย โดยเริ่มถ่ายทอดตั้งแต่ พ.ศ. 2526 จนถึงปัจจุบัน มีศิษย์ที่เป็นศิลปินและนักวิชาการดนตรีที่มีชื่อเสียงหลายคน อาทิ "กฤษฎาธาร จันทะโก" "กันต์ อัศวเสนา" "โดม สว่างอารมณ์" "ธีระ  ภู่มณี"  "นิติธร หิรัญหาญกล้า" "นัฐชา โพธิ์ศรี" "พชร ธารีเพียร" "เลอเกียรติ มหาวินิจฉัยมนตรี" "วันชัย เอื้อจิตรเมศ" "วรพล มาสแสงสว่าง" "วีรศิลป์ ห่วงประเสริฐ" "สรารัตน์ ไชยวงศ์" "สุรพงษ์ บ้านไกรทอง" "สุวรรณี ชูเสน" "อำนาจ บุญอนนท์" ฯลฯ และเคยเข้าถวายเทคนิคการสีซอแด่ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

ภายหลังเมื่อ พ.ศ. 2542 ได้ก่อตั้งโรงเรียนดนตรี "ตักกศิลา" เพื่อสอนและให้ความรู้ด้านดนตรีไทยแก่เยาวชนและบุคคลผู้สนใจทั่วไป

ชีวิตส่วนตัว 
วรยศ ศุขสายชล สมรสครั้งแรกกับ มะลิ มีบุตร 3 คน คือ อุบล (ชาย) กมลรัตน์ (หญิง) และ วัชระ (ชาย) ต่อมาสมรสกับ สุธารณ์ บัวทั่ง ปัจจุบันสมรสกับ กิตติมา ศุขสายชล

เกียรติประวัติ 
 พ.ศ. 2545 ได้รับเกียรติเป็นศิลปินอาวุโสคึกฤทธิ์ จากมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
 พ.ศ. 2541 ได้รับโล่เกียรติคุณ ในฐานะผู้มีอุปการคุณต่อมหาวิทยาลัยบูรพา

ลำดับสาแหรก 
ลำดับสาแหรกของ วรยศ ศุขสายชล เป็นดังนี้   

</center>

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 พระราชทานรางวัลการประกวดวงเครื่องสายไทยและวงมโหรี พ.ศ. 2530
 ข่าวไทยบันเทิง ThaiPBS: สายเสียงทิพย์ สำเนียงซอ ครูวรยศ ศุขสายชล
 ช่าวไทยบันเทิง ThaiPBS: เรียนดนตรีไทยออนไลน์กับ ครูวรยศ ศุขสายชล
 รายการพบครูดนตรีไทย ตอนที่ 113 ครูวรยศ (จงกล) ศุขสายชล
 การแสดงของศูนย์สังคีตศิลป์ ธนาคารกรุงเทพ ครั้งที่ 421 รายการคุยกับครูดนตรีไทย ปี 2531
 Facebook เพจ Takkasila
บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2488
บุคคลจากเขตธนบุรี
ศิลปินชาวไทย
นักดนตรีไทย
นักแต่งเพลงชาวไทย
บุคคลจากมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา