การแปลการพินิจภายในผิด

การแปลการพินิจภายในผิด  ()  เป็นความเอนเอียงทางประชาน (cognitive bias) ที่เราคิดอย่างผิด ๆ ว่า  เรามีความเข้าใจโดยประจักษ์ โดยผ่านการพินิจภายใน  (introspection)  เกี่ยวกับเหตุเกิดของสภาวะจิตใจของเรา  ในขณะที่ไม่เชื่อถือการพินิจภายในของผู้อื่น
ในบางกรณี  การแปลสิ่งเร้าผิดชนิดนี้  ทำให้เราอธิบายพฤติกรรมของตนเองอย่างมั่นใจแต่ผิดพลาด  หรือทำให้พยากรณ์สภาวะหรือความรู้สึกทางจิตใจของตนในอนาคตที่ไม่ถูกต้อง

มีการตรวจสอบการแปลสิ่งเร้าผิดประเภทนี้ในการทดลองทางจิตวิทยา  ซึ่งเสนอการแปลการพินิจภายในผิดว่าเป็นเหตุของความเอนเอียง  เมื่อเราเปรียบเทียบตนเองกับผู้อื่น
มีการตีความผลงานทดลองเหล่านี้ว่า  แทนที่จะให้ข้อมูลโดยตรงเกี่ยวกับกระบวนการต่าง ๆ ที่เป็นเหตุของสภาวะจิตใจของตน
การพินิจภายในเป็นกระบวนการสร้าง (construction) และอนุมาน (inference) เหตุของสภาวะจิตใจ
เหมือนกับที่เราอนุมานสภาพจิตใจของคนอื่นจากพฤติกรรม

เมื่อเราถือเอาอย่างผิด ๆ ว่า   การพินิจภายในที่เชื่อถือไม่ได้  เป็นความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับตนที่ตรงกับความจริง  ผลที่ได้อาจจะเป็นการปรากฏของการแแปลสิ่งเร้าผิดว่าเหนือกว่า (illusory superiority) ผู้อื่น
ยกตัวอย่างเช่น  เราแต่ละคนจะคิดว่าเรามีความคิดที่เอนเอียงน้อยกว่าผู้อื่น  และมีความคิดที่เห็นตามผู้อื่นน้อยกว่าคนอื่น
และแม้ว่า  ผู้ร่วมการทดลองจะได้รับรายงานของการพินิจภายในของผู้อื่น  ที่ละเอียดที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้  แต่ก็ยังจะตัดสินว่า  เป็นเรื่องเชื่อถือไม่ได้  ในขณะที่ถือเอาการพินิจภายในของตนว่า  เชื่อถือได้
แม้ว่า  สมมติฐานเกี่ยวกับการแปลสิ่งเร้าผิดประเภทนี้  จะให้ความเข้าใจความกระจ่างชัดเกี่ยวกับผลงานวิจัยทางจิตวิทยาบางอย่าง
แต่หลักฐานที่มีอยู่ไม่อาจจะบอกได้ว่า  การพินิจภายในนั้นเชื่อถือได้ขนาดไหนในสถานการณ์ปกติ 
การแก้ปัญหาความเอนเอียงที่เกิดจากการแปลสิ่งเร้าผิดประเภทนี้  อาจเป็นไปได้ด้วยการศึกษาเรื่องความเอนเอียง  และเรื่องการเกิดขึ้นใต้จิตสำนึกของความเอนเอียง

องค์ประกอบ
นักวิชาการ  (Emily Pronin)  ที่บัญญัติใช้คำว่า "introspection illusion" เป็นครั้งแรกอธิบายว่า  เป็นการแปลสิ่งเร้าผิดที่มีองค์ประกอบ 4 อย่างคือ 
 เราให้ความสำคัญกับหลักฐานที่มาจากการพินิจภายใน (introspection) เมื่อทำการประเมินตนเอง
 เราไม่ให้ความสำคัญกับหลักฐานที่มาจากการพินิจภายใน  เมื่อทำการประเมินผู้อื่น
 เราไม่สนใจพฤติกรรมของตนเองเมื่อทำการประเมินตน  (แต่ใส่ใจในพฤติกรรมของผู้อื่น เมื่อทำการประเมินผู้อื่น)
 เราให้ความสำคัญการพินิจภายในของตนมากกว่าของผู้อื่น และไม่ใช่เพียงว่า  เป็นเพราะขาดข้อมูลเกี่ยวกับการพินิจภายในของผู้อื่น  แต่เป็นเพราะคิดว่าการพินิจภายในของตนเท่านั้นเชื่อถือได้

ความเชื่อถือไม่ได้ของการพินิจภายใน

ในผลงานวิจัยปี ค.ศ. 1977 นักจิตวิทยาริชารด์ นิสเบ็ตต์  และทิมโมที วิลสัน  คัดค้านความคิดว่า  การพินิจภายในนั้นเข้าถึงกระบวนการจิตใจได้โดยตรง  และเชื่อถือได้
ซึ่งกลายเป็นผลงานวิจัยที่มีการอ้างอิงกันมากที่สุดในงานวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับจิตใจ 
เป็นผลงานที่รายงานการทดลองที่ผู้ร่วมการทดลองต้องอธิบายทางปากว่า  ทำไมจึงมีความชอบใจอย่างใดอย่างหนึ่ง
หรือว่า  มีความคิดอย่างนี้ได้อย่างไร
โดยอาศัยข้อมูลจากงานเหล่านี้  และงานวิจัยเกี่ยวกับการอ้างเหตุ (attribution หรือ การบ่งชี้เหตุ) อื่น ๆ
นักวิจัยทั้งสองสรุปว่า  รายงานเกี่ยวกับกระบวนการทางจิตใจของตนเป็นเรื่องกุขึ้น (confabulated)
โดยรายงานว่า  ผู้ร่วมการทดลอง "ไม่มีหรือแทบไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการทางประชาน  (cognitive process)  ในระดับสูงโดยการพินิจภายใน"
นักวิจัยแยกแยะระหว่าง  ส่วนประกอบของจิตใจ (contents) เช่นความรู้สึก  และกระบวนการของจิต (process)
โดยอ้างว่า  การพินิจภายในสามารถให้ข้อมูลเกี่ยวกับส่วนประกอบของจิตได้  แต่กระบวนการนั้นเข้าถึงไม่ได้

แม้ว่าจะมีงานทดลองที่สืบมาจากงานของนิสเบ็ตต์และวิลสันมาบ้าง
แต่ความยากลำบากในการทดสอบสมมติฐานเกี่ยวกับข้อมูลที่เข้าถึงได้โดยการพินิจภายใน  มีผลให้ไม่มีการพัฒนาด้านผลงานวิจัยในประเด็นนี้ 
งานปริทัศน์ที่ทำ 10 ปีให้หลังคัดค้านงานวิจัยดั้งเดิมนั้นหลายอย่าง
รวมทั้งตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับนิยามของคำว่า "กระบวนการ" ที่ใช้  และเสนอว่า การทดสอบที่ชัดเจนไม่คลุมเครือ  ว่าการพินิจภายในสามารถให้ข้อมูลอะไรเกี่ยวกับจิตใจได้  เป็นเรื่องที่ทำได้ยาก

ในปี ค.ศ. 2002 วิลสันยอมรับว่า  ข้ออ้างที่ได้ทำในปี ค.ศ. 1977 นั้นกว้างเกินไป 
และได้เปลี่ยนมามีความเห็นว่า  adaptive unconscious (กระบวนการจิตใต้สำนึก  ที่เป็นการปรับตัวของมนุษย์ให้เข้ากับสังคมและสิ่งแวดล้อม) เป็นกระบวนการที่เป็นเหตุแห่งการรับรู้ (perception) และพฤติกรรม โดยมาก
และเมื่อให้เรารายงานถึงกระบวนการทางจิตใจของเราเอง  เราจะไม่สามารถเข้าถึงกระบวนการที่เป็นไปใต้สำนึกของจิตใจเหล่านี้ได้
แต่แทนที่เราจะยอมรับว่า  ไม่รู้  เรากับกุคำอธิบาย (confabulate) ที่พอเป็นไปได้ขึ้น
และดูเหมือนจะไม่เข้าใจว่าตนเองไม่รู้

มีไอเดียทางปรัชญาบางอย่าง  (eliminative materialism) ว่า  มนุษย์อาจมีความเข้าใจผิดบางอย่างเกี่ยวกับการทำงานของจิตใจของตน
และว่า  แนวคิดในเรื่องบางเรื่องเช่น  "ความเชื่อ" หรือว่า "ความเจ็บปวด" จะปรากฏความจริงทางวิทยาศาสตร์ที่แตกต่างไปจากที่คิดกันทุกวันนี้

นักจิตวิทยาเรียกการเดาอย่างผิด ๆ ที่เราใช้อธิบายกระบวนการความคิดของตนเองว่า  "causal theories" (ทฤษฎีเหตุผล)
คือว่า  คำอธิบายของเรา  (ที่นักจิตวิทยาเรียกว่าทฤษฎีเหตุผล)  เกี่ยวกับเหตุของการกระทำที่ทำแล้ว  มักจะใช้เพียงเพื่อแก้ต่างพฤติกรรมของตน  เพื่อบรรเทาความไม่ลงรอยกันทางประชาน (cognitive dissonance)
ซึ่งก็หมายความว่า  เราอาจจะไม่ได้สังเกตเห็นเหตุจริง ๆ ของพฤติกรรมของตน  แม้ว่ากำลังพยายามที่จะอธิบายอยู่
ผลก็คือ  คำอธิบายที่เรามีมักจะเป็นไปเพื่อความรู้สึกที่ดีขึ้นเกี่ยวกับตัวเราเท่านั้น
ตัวอย่างหนึ่งก็คือ  ชายคนหนึ่งอาจจะมีการเลือกปฏิบัติต่อคนรักร่วมเพศ  เพราะว่าตนจริง ๆ แล้วอายว่า  มีความรู้สึกชอบใจผู้ชายอื่น
เขาอาจจะยอมรับความจริงนี้แม้ต่อตัวเองก็ไม่ได้  แต่อธิบายความเดียดฉันท์ของตนว่า  เป็นเพราะว่าการรักร่วมเพศไม่เป็นธรรมชาติ

มีงานวิจัยที่วัดขอบเขตความแม่นยำของการพินิจภายใน  โดยรวบรวมรายงานจากหญิงคนหนึ่งที่สมมุติชื่อว่า  เมลานี่
เมลานี่จะพกวิทยุตามตัวตัวหนึ่ง  ที่จะส่งเสียงโดยสุ่ม  เพื่อให้เธอสังเกตว่า  เธอกำลังรู้สึกและคิดอะไรอยู่
แต่เมื่อทำการวิเคราะห์รายงานของเธอแล้ว  นักวิจัยกลับมีความคิดต่าง ๆ กันเกี่ยวกับผลที่ได้
เกี่ยวกับการตีความที่ถูกต้องของสิ่งที่เมลานี่อ้าง  และเกี่ยวกับความแม่นยำของการพินิจภายในของเธอ
หลังจากการถกเถียงที่ไม่ได้จบลงในช่วงระยะเวลาสั้น ๆ นักวิจัยทั้งสองมีข้อสรุปเกี่ยวกับเรื่องนี้แตกต่างกัน
คนหนึ่งมองในแง่ดี  และอีกคนหนึ่งมองในแง่ร้าย  ในประเด็นความแม่นยำของการพินิจภายใน

องค์ประกอบของความแม่นยำ
นิสเบ็ตต์และวิลสันมีสมมติฐานเกี่ยวกับองค์ประกอบที่มีอิทธิพลต่อความแม่นยำของการพินิจทางประชานภายในที่รายงานด้วยตนเอง คือ
ความเข้าถึงได้ง่าย  (Availability) คือ  สิ่งเร้าที่ชัดเจน (เนื่องจากพึ่งเกิดขึ้นหรือว่าน่าจดจำ) ที่สามารถระลึกถึงได้ง่ายกว่า  ก็จะได้รับพิจารณาว่าเป็นเหตุของการตอบสนองที่เกิดขึ้นหรือไม่
ความพอเป็นไปได้  (Plausibility) คือ สิ่งเร้าที่เราเห็นว่า  มีโอกาสเพียงพอที่จะเป็นเหตุของปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น  ก็จะมีอิทธิพลต่อการรายงานถึงสิ่งเร้านั้นว่าเป็นเหตุ
การย้ายออกไปตามเวลา  (Removal in time) คือ  การเกิดขึ้นของปรากฏการณ์ยิ่งผ่านมาแล้วนานเท่าไร  ก็จะเข้าถึงได้ยากขึ้น  คือระลึกถึงได้อย่างแม่นยำน้อยลงเท่านั้น
กลไกการตัดสินใจ  (Mechanics of judgment) มีองค์ประกอบทางการตัดสินใจที่เราไม่รู้ว่ามีอิทธิพลต่อเรา  ทำให้การรายงานตนมีความคลาดเคลื่อน
สิ่งแวดล้อม  (Context) การเพ่งเล็งใส่ใจในสิ่งแวดล้อมของวัตถุ  จะทำให้เขวไปจากการประเมินวัตถุนั้น ๆ และสามารถทำให้เราเชื่ออย่างผิด ๆ ว่า  สิ่งแวดล้อมของวัตถุเป็นตัวแทนของวัตถุนั้น
การไม่เกิดขึ้นของเหตุการณ์  (Nonevents) คือ  การไม่เกิดขึ้นของเหตุการณ์จะมีความชัดเจนน้อยกว่า  แล้วเข้าถึงได้ยากมากกว่า  ทำให้การไม่เกิดขึ้นของเหตุการณ์มีอิทธิพลน้อยมากต่อการรายงานตน
พฤติกรรม (ของผู้อื่น)ที่ไม่ใช้เสียง  (Nonverbal behavior) คือ แม้ว่าเราจะได้รับข้อมูลมหาศาลเกี่ยวกับคนอื่นโดยพฤติกรรมที่ไม่ใช้เสียง แต่สมรรถภาพการสื่อสารที่ดีของคำพูด  และความยากลำบากในการแปลพฤติกรรมอื่น ๆ ให้เป็นข้อมูลที่เกี่ยวกับคำพูด  ทำให้มีการรายงานถึงพฤติกรรมเหล่านี้น้อยกว่า
ความแตกต่างกันระหว่างขนาดของเหตุและผล   คือ  ดูเหมือนว่า  การสมมุติว่า  เหตุที่มีขนาดหนึ่ง  จะสามารถทำให้เกิดผลที่มีขนาดใกล้ ๆ กัน  จะเป็นเรื่องที่เป็นไปโดยธรรมชาติ  ดังนั้น  เราอาจจะไม่เห็นความสัมพันธ์ระหว่างเหตุและผลที่มีขนาดต่างกัน  (เช่นไม่สามารถเชื่อมโยงการเริ่มใช้ยาฆ่าแมลงที่เป็นเรื่องเล็กน้อย  ว่าเป็นเหตุของความเปลี่ยนแปลงที่กว้างขวางซับซ้อนที่เป็นผลในสิ่งแวดล้อม)

ความไม่รู้ตัวในเรื่องความคลาดเคลื่อน
นอกจากนั้นแล้ว  นิสเบ็ตต์และวิลสันยังมีสมมติฐานที่อธิบายว่าทำไม่เราถึงไม่รู้ตัวถึงความคลาดเคลื่อนที่มีในการพินิจภายใน คือ 
ความสับสนระหว่างส่วนประกอบ (เช่นความรู้สึก) และกระบวนการของจิตใจ คือ เราปกติจะไม่สามารถเข้าถึงกระบวนการที่เป็นเหตุของการตัดสินใจโดยตรง แต่จะสามารถระลึกถึงขั้นตอนในระหว่างอย่างหนึ่ง แต่ว่า ขั้นตอนที่ระลึกได้ก็ยังเป็นส่วนประกอบของจิตใจ ไม่ใช่กระบวนการ ความสับสนระหว่างส่วนประกอบและกระบวนการทางจิตใจทำให้เราเชื่อว่า เราสามารถเข้าใจกระบวนการตัดสินใจของตนเอง (แต่ว่า มีการวิจารณ์นักวิจัยทั้งสองว่า ไม่ได้ให้คำนิยามที่ชัดเจนเกี่ยวกับความแตกต่างกัน ระหว่างส่วนประกอบและกระบวนการทางจิตใจ) 
ความรู้เกี่ยวกับปฏิกิริยาเฉพาะอย่างต่อสิ่งเร้าที่เคยมีมาก่อน คือ ความเชื่อว่า เรามีปฏิกิริยาที่ผิดปกติต่อสิ่งเร้า (คือเรารู้ว่าสิ่งเร้าเช่นนี้ ปกติจะทำให้เกิดปฏิกิริยาในเราอย่างนี้ แต่ในเหตุการณ์มีความผิดปกติ) ซึ่งเป็นเรื่องที่พยากรณ์ไม่ได้โดยบุคคลอื่น ดูเหมือนจะสนับสนุนความสามารถในการพินิจภายในจริง ๆ แต่ว่า ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเร้าและปฏิกิริยา (คือค่าความแปรปรวนร่วมเกี่ยวเชิงบวก) อาจจะไม่มีจริง ๆ และปฏิกิริยาที่ไม่สมกับค่าความแปรปรวนร่วมเกี่ยวเป็นเรื่องที่เกิดน้อยมาก เนื่องจากความแปรปรวนร่วมเกี่ยวที่มีเนื่องจากเหตุการณ์ผิดปกติ เป็นเรื่องที่มีน้อย 
ความแตกต่างระหว่างการให้ทฤษฎีเหตุผลของวัฒนธรรมต่าง ๆ คือ ความแตกต่างกันตามธรรมชาติที่มีอยู่ในวัฒนธรรมต่าง ๆ ทำให้เราให้ทฤษฎีเหตุผล (คือคำอธิบายเหตุของการกระทำของเรา) ต่าง ๆ กันในสิ่งเร้าแต่ละอย่าง ดังนั้น บุคคลภายนอกวัฒนธรรมของเราย่อมไม่สามารถที่จะแยกแยะเหตุของการกระทำเท่ากับบุคคลในวัฒนธรรมนั้น ๆ ทำให้บุคคลในวัฒนธรรมผู้ทำการพินิจภายในปรากฏเหมือนว่า ตนมีความสามารถในการเข้าใจกระบวนการตัดสินใจมากกว่าผู้อื่น 
ความรู้เกี่ยวกับการใส่ใจและความตั้งใจ คือ เราอาจจะรู้ว่าตนไม่ได้ใส่ใจสิ่งเร้าหนึ่ง ๆ หรืออาจจะไม่ได้ตั้งใจที่จะกระทำสิ่งหนึ่ง ๆ ซึ่งเป็นความรู้ที่คนอื่นไม่มี ทำให้เหมือนกับเป็นการพินิจภายในที่ตรงกับความจริง แต่ว่า นักวิจัยทั้งสองให้ข้อสังเกตว่า ความจริงแล้ว ความรู้เช่นนี้อาจจะทำให้เราเข้าใจผิด โดยเฉพาะในกรณีที่การใส่ใจ/ความตั้งใจนั้นไม่ได้มีอิทธิพลจริง ๆ อย่างที่เราคิด 
ข้อมูลป้อนกลับที่มีไม่พอ คือ โดยธรรมชาติแล้ว เป็นเรื่องยากที่จะคัดค้านความเป็นจริงของข้อมูลที่ได้จากการพินิจภายในในชีวิตประจำวัน เพราะว่าโดยปกติไม่สามารถทดสอบได้ และคนอื่น ๆ ก็มักจะไม่ตั้งความสงสัยในการพินิจภายในของเรา นอกจากนั้นแล้ว ถ้าทฤษฎีเหตุผลสามารถคัดค้านได้โดยความจริง เป็นเรื่องง่ายที่เราจะอ้างเหตุผลอื่น ๆ ว่า ทำไมหลักฐานความจริงที่มีอยู่ไม่ได้คัดค้านทฤษฎีของเราได้จริง ๆ 
แรงจูงใจอื่น ๆ คือ การตั้งความสงสัยในสมรรถภาพของตนเองในการเข้าใจเหตุการกระทำของตน เป็นเหมือนกับถูกคนอื่นคุกคามข่มขู่อัตตาและความรู้สึกว่า  เราสามารถควบคุมเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้ ดังนั้น เราจึงไม่ค่อยพิจารณาเรื่องนี้ แต่จะพิทักษ์ความเชื่อว่า เราสามารถทำการพินิจภายในที่ตรงกับความจริง

ความบอดต่อการเลือก
นักวิจัยกลุ่มหนึ่งที่ได้แรงจูงใจจากงานของนิสเบ็ตต์และวิลสัน ได้ตรวจสอบความรู้ความเข้าใจของผู้ร่วมการทดลอง  เกี่ยวกับความชอบใจของตนโดยใช้เทคนิคใหม่
คือ  มีการให้ผู้ร่วมการทดลองดูรูปบุคคลสองรูป  แล้วถามว่า  คนไหนสวยหรือหล่อกว่า
หลังจากนั้น  ก็จะให้ผู้ร่วมการทดลองดูรูปที่ "เลือก" อย่างละเอียดอีกทีหนึ่ง  แล้วให้อธิบายเหตุการตัดสินเลือกรูปของตน
แต่ว่า  ในการทดลองส่วนหนึ่ง  ผู้ทำการทดลองจริง ๆ แล้วจะให้ผู้ร่วมการทดลองดูรายละเอียดอีกทีของรูปที่ตนไม่ได้เลือก  โดยสลับรูปที่อยู่ในมือโดยใช้เทคนิคของนักมายากล 
ผู้ร่วมการทดลองโดยมากสังเกตไม่ได้ว่า  รูปที่กำลังดูจริง ๆ แล้ว  ไม่ใช่รูปที่ตนเองเลือกไม่กี่วินาทีก่อน
แต่ว่า  ผู้ร่วมการทดลองเป็นจำนวนมากจะกุคำอธิบายว่า  ทำไมถึงชอบใจรูปนั้น
ยกตัวอย่างเช่น  ชายคนหนึ่งกล่าวว่า "ผมชอบรูปนี้เพราะว่าผมชอบคนมีผมสีทอง" ทั้ง ๆ ที่จริง ๆ แล้ว  ตนเลือกเอารูปผู้หญิงมีผมสีเข้ม  แต่ผู้ทำการทดลองยื่นรูปหญิงผมสีทองให้ (ว่าเป็นรูปที่เขาเลือก) 
เพราะฉะนั้น  คำอธิบายของผู้ร่วมการทดลองต้องเป็นเรื่องที่กุขึ้น  เพราะว่า  เป็นคำอธิบายการกระทำที่ความจริงแล้วตนไม่ได้ทำ

แม้ว่า  ผู้ร่วมการทดลองประมาณ 70% จะถูกหลอก คือไม่มีความสงสัยอะไรเลยว่าได้มีอะไรแปลก ๆ เกิดขึ้น แต่ว่า  คำให้การของผู้ร่วมการทดลองที่ถูกหลอกร้อยละ 84 หลังจากผ่านการทดลองแล้วกลับบอกว่า
ตนคิดว่าจะสามารถตรวจจับการเปลี่ยนรูปอย่างนี้ได้ถ้าทำต่อหน้า 
นักวิจัยได้บัญญัติคำว่า "choice blindness" (ความบอดต่อการเลือก) ว่าหมายถึง  ความล้มเหลวในการตรวจจับความไม่ตรงกัน (ระหว่างสิ่งที่ตนเลือก  กับสิ่งที่กล่าวถึงในภายหลัง)

งานทดลองที่ติดตามมาอีกงานหนึ่ง  ให้คนที่กำลังช็อปปิ้งอยู่ในซูเปอร์มาร์เก็ตชิมรสชาติของแยมสองอย่าง  แล้วให้อธิบายว่าทำไมจึงเลือกแยมชนิดนั้นในขณะที่ชิมแยมที่ "เลือก" อีก
ซึ่งผู้ทำการทดลองสับเปลี่ยน  
นอกจากนั้นแล้ว ก็ยังมีอีกงานทดลองหนึ่งที่ทำโดยใช้การชิมชาอีกด้วย
และก็ยังมีงานทดลองแบบเดียวกับอีกงานหนึ่ง  ที่ให้ผู้ร่วมการทดลองเลือกวัตถุสองอย่างที่แสดงในสไลด์ของไมโครซอฟท์ พาวเวอร์พอยต์  แล้วให้อธิบายเหตุผลที่เลือก  ทั้ง ๆ ที่ความจริงได้มีการสับเปลี่ยนสิ่งที่ตนเลือกแล้ว

งานวิจัยอีกงานหนึ่งที่มหาวิทยาลัยนอร์ทเวสเทิร์น  ก็ยังแสดงหลักฐานคัดค้านความคิดว่า  ผู้ร่วมการทดลองสามารถเข้าใจโดยการพินิจภายในว่า  ลักษณะอะไรในคนอื่นเป็นตัวดึงดูดความสนใจของตน
คือนักวิจัยตรวจสอบรายงานของผู้ร่วมการทดลองว่า  อะไรเป็นตัวดึงดูดความสนใจของตนในเพศตรงกันข้าม
ผู้ชายมักจะรายงานว่า  รูปร่างความสวยงามเป็นเรื่องสำคัญ  ในขณะที่ผู้หญิงมักจะรายงานว่า  ความสามารถในการหารายได้เป็นเรื่องสำคัญที่สุด
แต่ว่า  ผลจากรายงานไม่สามารถใช้พยากรณ์การเลือกคู่ออกเดตได้  และไม่สามารถพยากรณ์พฤติกรรมเกี่ยวกับคู่ที่เลือกหนึ่งเดือนหลังจากนั้น

โดยสอดคล้องกับทฤษฎีความบอดต่อการเลือก
นักวิจัยพบว่า  เราสามารถถูกหลอกให้เชื่อได้ง่าย ๆ โดยใช้ตัวเตือนความจำที่ผิด ๆ 
ว่าเราได้เลือกอะไรสิ่งหนึ่งที่ความจริงแล้วไม่ได้เลือก  มีผลเป็นการแสดง choice-supportive bias (ความเอนเอียงสนับสนุนการเลือก) ในความทรงจำไม่ว่าจะเชื่อว่าได้เลือกอะไร

คำวิจารณ์
ยังไม่ชัดเจนว่า  การค้นพบเกี่ยวกับความบอดต่อการเลือกมีความเกี่ยวข้องกับชีวิตจริงหรือไม่  เพราะว่า  เรามีเวลามากกว่าที่จะคิดถึงและใช้ข้อมูลเกี่ยวกับใบหน้าที่เห็น (แทนที่จะเป็นรูป)
นักวิชาการท่านหนึ่งบ่งว่า

การเปลี่ยนทัศนคติ
งานวิจัยที่ให้ผู้ร่วมการทดลองพินิจในภายในเพื่อหาเหตุ (ในการชอบ การเลือก หรือว่า การเชื่อ ในบางสิ่งบางอย่าง) บ่อยครั้งจะเห็นความเกี่ยวเนื่องกันของทัศนคติและพฤติกรรมของผู้ร่วมการทดลองที่ลดลงหลังจากการพินิจภายในนั้น 
ยกตัวอย่างเช่น  ในปี ค.ศ. 1984 มีการให้ผู้ร่วมการทดลองให้คะแนนว่า  ตนมีความสนใจเกี่ยวกับเกมปริศนาที่ได้รับในระดับไหน
แต่ก่อนที่จะให้คะแนน มีการให้กลุ่มหนึ่งคิดถึงและเขียนเหตุผลที่ชอบหรือไม่ชอบเกมปริศนา  ในขณะที่กลุ่มควบคุมไม่ต้องทำ
หลังจากนั้น  ก็จะมีการบันทึกเวลาที่ผู้ร่วมการทดลองใช้เล่นแก้ปัญหาปริศนา
ปรากฏว่าสหสัมพันธ์ระหว่างคะแนนที่ให้และเวลาที่เล่นของกลุ่มทดลอง  มีระดับที่ต่ำกว่ากลุ่มควบคุมมาก

งานทดลองที่ติดตามมาตรวจดูว่า  ปรากฏการณ์นี้จะเกิดขึ้นในสถานการณ์จริง ๆ หรือไม่
คือ  ในงานนี้  ผู้ร่วมการทดลองล้วนแต่มีแฟนที่ไปมาหาสู่กันอย่างสม่ำเสมอแล้ว
มีการให้ผู้ร่วมการทดลองให้คะแนนว่า  ตนเข้ากันได้ดีกับแฟนในระดับไหน
มีการให้กลุ่มหนึ่งทำรายการเหตุผลว่าทำไมตนจึงมีความรู้สึกเช่นนั้น ๆ กับแฟน
ในขณะที่กลุ่มควบคุมไม่ต้องทำ
อีกหกเดือนต่อมา  มีการเช็คผู้ร่วมการทดลองว่ายังมีแฟนคนเดียวกันหรือไม่
กลุ่มที่มีการพินิจภายในมีความสอดคล้องกันระหว่างทัศนคติ-พฤติกรรม  ซึ่งก็คือระดับสหสัมพันธ์ระหว่างคะแนนที่ให้และการมีแฟนคนเดียวกัน  ในระดับที่ต่ำกว่ากลุ่มควบคุม
ผลงานทดลองแสดงว่า  การพินิจภายในไม่ใช่เพียงแต่เป็นตัวพยากรณ์ที่ไม่ดีเท่านั้น  แต่ว่า  การพินิจภายในเองอาจจะมีอิทธิพลต่อความสัมพันธ์ฉันแฟนนั้น

ผู้ทำงานวิจัยมีทฤษฎีว่า  ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นมีเหตุมาจากผู้ร่วมการทดลองเปลี่ยนทัศนคติ
เมื่อต้องอธิบายเหตุผลความรู้สึกของตน  โดยที่ไม่มีการเปลี่ยนพฤติกรรม ทำให้ระดับสหสัมพันธ์ระหว่างองค์สองอย่างนี้ลดลง
ผู้ทำงานวิจัยมีสมมติฐานว่า  การเปลี่ยนทัศนคติเป็นผลจากองค์ประกอบหลายอย่างคือ
 ความต้องการจะเลี่ยงความรู้สึกว่าเหลวไหลที่ไม่รู้แม้เพียงว่าทำไมตนจึงรู้สึกอย่างนี้
 ความโน้มเอียงในการอ้างเหตุที่ต้องเป็นเรื่องสมเหตุสมผล   แม้ว่าจริง ๆ แล้วเป็นเรื่องความรู้สึกทางอารมณ์ที่เกิดขึ้น
 การไม่รู้จักความเอนเอียงทางจิตต่าง  ๆ
 และความเชื่อว่า  เหตุผลที่ตนคิดต้องตรงกับทัศนคติที่ตนมี
สาระสำคัญก็คือ  เราพยายามที่จะสร้างเหตุผลที่ดีเมื่อต้องอธิบายเหตุผล  ซึ่งมักจะนำไปสู่การกล่อมตนเองว่า  ตนจริง ๆ มีความเชื่อ (คือมีทัศนคติ) อีกอย่างหนึ่ง (ที่ไม่เข้ากับพฤติกรรม) 

ส่วนในงานทดลองที่ผู้ร่วมการทดลองเลือกสิ่งของที่จะเก็บไว้  ปรากฏว่ารายงานถึงความพอใจต่อสิ่งของนั้นจะลดระดับหลังจากการเลือกนั้น
ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  ทัศนคติมีการเปลี่ยนไปเพียงชั่วคราว  แต่จะกลับไปที่ระดับเดิมเมื่อเวลาผ่านไป (คือการพินิจภายในมีผลเปลี่ยนทัศนคติหรือการแสดงความชอบใจในสิ่งนั้น  แต่มีผลเพียงชั่วคราว  ความชอบใจในสิ่งนั้นจะกลับไปที่จุดเดิม)

การพินิจความรู้สึกภายใน
ตรงกันข้ามกับการพินิจภายในที่อาศัยเหตุผล  เมื่อผู้ร่วมการทดลองทำการพินิจความรู้สึกภายใน  ปรากฏกว่า  ระดับสหสัมพันธ์ของทัศนคติ-พฤติกรรมจะเพิ่มขึ้น 
ซึ่งบอกเป็นนัยว่า การพินิจความรู้สึกภายใน  ไม่ใช่เป็นกระบวนการที่ก่อโทษมากกว่าประโยชน์ (คือไม่เป็น maladaptive)

ทฤษฎีเหตุผลที่ไม่อาศัยประสบการณ์
ในผลงานวิจัยคลาสสิกของพวกเขา  นิสเบ็ตต์และวิลสันเสนอว่า  
เรื่องกุที่เกิดจากการพินิจภายใน  
มาจากทฤษฎีเหตุผลที่ไม่ได้อาศัยประสบการณ์  (คือเป็นคำอธิบายที่ไม่ได้อาศัยประสบการณ์) ซึ่งพวกเขาเสนอแหล่งกำเนิดที่เป็นไปได้ 4 อย่าง คือ
กฎที่ปรากฏอย่างชัดแจ้งในวัฒนธรรม (เช่น  ให้หยุดเมื่อไฟจราจรเปลี่ยนเป็นสีแดง)
เหตุผลทางวัฒนธรรมที่ไม่ชัดแจ้ง  (เช่นนักกีฬารับรองยี่ห้อ ๆ หนึ่งเพราะว่าได้รับจ้างให้ทำอย่างนั้น)
การสังเกตการณ์ที่มีเฉพาะตน ๆ ที่นำไปสู่การสร้างทฤษฎีความแปรปรวนร่วมเกี่ยว (เช่นถ้ามีความรู้สึกอย่างนี้ในเหตุการณ์นี้  ก็จะเป็นเพราะเหตุอย่างนี้)
ความคล้ายคลึงกันอะไรบางอย่างระหว่างสิ่งเร้ากับการตอบสนองที่เกิดขึ้น

นิสเบ็ตต์และวิลสันให้ข้อสังเกตว่า  การให้เหตุผลโดยอาศัยเหตุเหล่านี้  ไม่แน่ว่าจะนำไปสู่ความคิดผิด ๆ แต่ว่า  ความคิดผิด ๆ เกิดขึ้นเพราะว่า  ไม่ได้ประยุกต์ใช้องค์เหล่านี้อย่างถูกต้องในคำอธิบายเหตุผล

ในการอธิบายความเอนเอียงต่าง ๆ
มีนักวิชาการที่เสนอว่า  ความเอนเอียงหลายอย่างเกิดขึ้นเพราะการใส่ใจมากเกินไปต่อความตั้งใจที่มี
ยกตัวอย่างเช่น  โดยใส่ใจในความตั้งใจดีที่มีอยู่ในขณะนี้  เราอาจจะประเมินโอกาสที่จะทำผิดศีลธรรมต่ำเกินไป

การสำนึกรู้ถึงความเอนเอียง
มีปรากฏการณ์ที่รู้จักกันชัดเจนแล้วอย่างหนึ่งคือ bias blind spot (จุดบอดเรื่องความเอนเอียง) ที่เราประเมินตนเองว่า  มีโอกาสที่จะมีความเอนเอียงน้อยกว่าคนอื่นในกลุ่มเดียวกัน
มีนักวิชาการที่เสนอว่า  ปรากฏการณ์นี้มีได้เพราะการแปลการพินิจภายในผิด 
ในงานทดลองของนักวิชาการเหล่านั้น  มีการให้ผู้ร่วมการทดลองทำการประเมินตนเองและผู้ร่วมการทดลองอื่น
ผู้ร่วมการทดลองปรากฏว่ามีความเอนเอียงปกติทั่ว ๆ ไป  ยกตัวอย่างเช่น  มีการให้คะแนนตนเองมากกว่าผู้อื่นในเรื่องคุณลักษณะต่าง ๆ (แสดงว่ามีความเอนเอียงประเภท  illusory superiority)
ต่อจากนั้น  ผู้ทำการทดลองก็อธิบายเรื่องความเอนเอียงทางประชาน  และถามผู้ร่วมการทดลองว่า  การประเมินของผู้ร่วมการทดลองได้รับอิทธิพลจากความเอนเอียงหรือไม่
ผู้ร่วมการทดลองให้คะแนนตนเองว่า  มีโอกาสเสี่ยงต่อความเอนเอียงน้อยกว่าผู้ร่วมการทดลองอื่น (ซึ่งเป็นหลักฐานยืนยันว่ามีความเอนเอียงประเภท  bias blind spot)
และเมื่อต้องอธิบายเหตุผลการประเมินของตน  ผู้ร่วมการทดลองใช้วิธีการประเมินที่ต่างกันเมื่อประเมินความเอนเอียงของตนเอง  และเมื่อประเมินผู้อื่น

นักวิจัยกลุ่มนี้ตีความว่า  เมื่อเราจะประเมินว่าคนอื่นมีความเอนเอียงหรือไม่  เราจะสังเกตดูพฤติกรรมที่แสดงออก
ในนัยตรงกันข้ามกัน  เมื่อประเมินว่าเราเองมีความเอนเอียงหรือไม่  เราจะมองภายในตัวเรา  สังเกตหาความคิดและความรู้สึกที่อาจมีแรงจูงใจเพื่อให้เกิดความเอนเอียง
แต่เนื่องจากว่า  ความเอนเอียงต่าง ๆ ทำงานใต้จิตสำนึก  ดังนั้น  การพินิจภายในเช่นนี้จึงไม่สำเร็จประโยชน์
แต่ว่า  เรามักจะเห็นความคิดความรู้สึกเหล่านั้นว่า  เป็นตัวบ่งชี้ที่เชื่อถือได้ว่า  ตนเองไม่เสี่ยงต่อความเอนเอียงซึ่งไม่เหมือนกับคนอื่น

จากนั้นนักวิจัยก็พยายามให้ข้อมูลผู้ร่วมการทดลองเกี่ยวกับการพินิจภายในของผู้อื่น
คือ  นักวิจัยอัดเสียงของผู้ร่วมการทดลองที่กล่าวเรื่องที่ตนคิดเมื่อกำลังประเมินตนเองว่า  คำตอบที่ให้ในคำถามที่ผ่านมามีอิทธิพลจากความเอนเอียงหรือไม่
ผลก็คือ  แม้ว่า  ผู้ร่วมการทดลองจะเชื่อว่าตนเองมีโอกาสน้อยที่จะมีความเอนเอียง
แต่ว่าการรายงานการพินิจภายในของตน  กลับไม่มีอิทธิพลต่อผู้อื่นเมื่อผู้อื่นประเมินความเอนเอียงของบุคคลนั้น

เมื่อถามว่า  การมีความเอนเอียงมีลักษณะอย่างไร  ผู้ร่วมการทดลองมักจะกำหนดความเอนเอียงโดยความคิดและแรงจูงใจที่ตนได้พินิจพิจารณา  เมื่อเป็นเรื่องเกี่ยวกับตนเอง
แต่จะกำหนดโดยพฤติกรรมที่แสดงออกเมื่อเป็นเรื่องเกี่ยวกับผู้อื่น
ส่วนในผู้ร่วมการทดลองที่มีการห้ามไม่ให้ใช้การพินิจภายใน  การประเมินความเอนเอียงของตนจะตรงกับความเป็นจริงมากขึ้น

นอกจากนั้นแล้ว  ยังมีงานทดลองอื่น ๆ ที่แสดงว่า  เราไม่สามารถสำนึกถึงความเอนเอียงที่เราเองมี  เช่น  ในงานทดลองของนิสเบ็ตต์และวิลสัน  ซึ่งแสดงว่าเรามีความเอนเอียงในการที่จะเลือกสินค้าขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่วางแสดงสินค้า เช่นการทดลองที่แสดงถุงเท้าพบว่า  ผู้บริโภคมีความเอนเอียงที่จะเลือกถุงเท้าด้านขวาสุดมากกว่าถุงเท้าด้านซ้ายสุดเป็นอัตราส่วนถึง 4 ต่อ 1 แต่เมื่อมีการถามผู้บริโภคว่า  ตนมีความเอนเอียงเช่นนี้หรือไม่  ผู้บริโภคจะบอกว่าไม่มี  ซึ่งขัดกับข้อมูลที่ได้ในการทดลอง ซึ่งอาจจะบ่งถึงการการพินิจภายในที่ไม่แสดงความคิดและแรงจูงใจที่ก่อให้เกิดความเอนเอียง

การสำนึกรู้การปรับตัวคล้อยตามสังคม
ในปี ค.ศ. 2007 มีงานวิจัยที่ศึกษาการกำหนดรู้การปรับตัวคล้อยตามสังคม (conformity)
คือ  ผู้ร่วมการทดลองรายงานว่า  ตนเองสามารถอดทนต่อแรงกดดันในการปรับตัวให้คล้อยตามกับสังคมมากกว่าคนในกลุ่มเดียวกัน
โดยสาระก็คือ  ผู้ร่วมการทดลองเห็นตนเองว่า  เป็นผู้เดียวในกลุ่มบุคคลที่ถูกชักจูงได้ง่าย
การแปลการพินิจภายในผิดดูเหมือนจะมีอิทธิพลต่อปรากฏการณ์นี้
เมื่อประเมินว่าคนอื่นเกิดการชักจูงเพราะแรงกดดันทางสังคมหรือไม่  ผู้ร่วมการทดลองจะพิจารณาแต่พฤติกรรมของบุคคลนั้น
ยกตัวอย่างเช่น  จะอธิบายความคิดเห็นทางการเมืองของคนอื่นว่า  เป็นไปตามกลุ่มสังคมอย่างไร
แต่ว่าเมื่อประเมินการปรับตัวคล้อยตามสังคมของตนเอง  ผู้ร่วมการทดลองเห็นว่าการพินิจภายในของตนนั้นเชื่อถือได้
คือในใจของตนเอง  ตนจะไม่พบเหตุจูงใจที่จะปรับตัว  และดังนั้น  ก็จะประเมินตนว่าไม่ได้รับอิทธิพลจากสังคม

การสำนึกรู้การควบคุมตนเองและเจตจำนงเสรี

ศาสตราจารย์จิตวิทยาสังคมชาวอเมริกัน ดร. แดเนียล เว็กเนอร์ ที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดอ้างว่า  การแปลการพินิจภายในผิดมีผลต่อความเชื่อเกี่ยวกับปรากฏการณ์เหนือธรรมชาติ เช่น การเคลื่อนย้ายวัตถุโดยใจ (psychokinesis)
เขาให้ข้อสังเกตว่า  ในชีวิตประจำวันของเรา เจตนา (เช่นเพื่อที่จะเปิดไฟ) จะตามมาด้วยการกระทำ (เช่นการกดสวิตช์ไฟ) อย่างเชื่อถือได้
แต่ว่า  กระบวนการที่เชื่อมต่อเหตุการณ์ทั้งสองความจริงแล้ว  ไม่สามารถเข้าถึงได้โดยจิตเหนือสำนึก
ดังนั้น  แม้ว่าผู้ร่วมการทดลองอาจจะรู้สึกว่าตนได้ทำการพินิจเจตจำนงภายในของตนโดยตรง
แต่ว่า  จริง ๆ แล้ว  ประสบการณ์ความรู้สึกว่าตนได้ทำการควบคุม  ความจริงมาจากการอนุมานความสัมพันธ์ระหว่างความคิดและการกระทำ
นี้เป็นทฤษฎีที่เรียกว่า "apparent mental causation" (การมีใจเป็นเหตุให้เกิดผลโดยประจักษ์)
แต่ว่า  กระบวนการที่ตรวจจับว่าตนเป็นเหตุของการกระทำหนึ่ง ๆ หรือไม่  ความจริงเชื่อถือไม่ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์
ซึ่งเมื่อเกิดความผิดพลาดแล้ว  อาจทำให้เกิดการแปลสิ่งเร้าผิดว่าควบคุมได้ (illusion of control)
ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อเหตุการณ์ภายนอกเกิดตาม  หรือเกิดตรงกับ  ความคิดของเรา  ทั้ง ๆ ที่ความคิดนั้นจริง ๆ แล้วไม่ได้เป็นเหตุให้เหตุการณ์ภายนอกนั้นเกิดขึ้น

เพื่อเป็นหลักฐาน ดร. เว็กเนอร์ได้ยกชุดการทดลองเกี่ยวกับความคิดเชิงไสยศาสตร์  (magical thinking)
ที่ผู้ร่วมการทดลองถูกหลอกให้คิดว่า  ตนมีอิทธิพลต่อเหตุการณ์ภายนอก
ในงานทดลองหนึ่ง  ซึ่งให้ผู้ร่วมการทดลองดูนักกีฬาบาสเกตบอลทำการชู้ตลูกโทษ
ถ้ามีการให้ผู้ร่วมการทดลองสร้างมโนภาพของนักกีฬาทำการชู้ตลูกโทษ  ผู้ร่วมการทดลองจะรู้สึกว่าตนมีอิทธิพลต่อการชู้ตลูกโทษได้สำเร็จเพียงอาศัยความคิดนั้น

ถ้าการแปลการพินิจภายในผิดมีผลให้เกิดความรู้สึกที่เป็นอัตวิสัยถึงเจตจำนงเสรีจริง ๆ เราก็ควรที่จะอ้างถึงเจตจำนงเสรีในตนเองมากกว่าผู้อื่น
ซึ่งเป็นคำพยากรณ์ที่ได้รับการสนับสนุนจากผลงานวิจัยสามงาน
คือ  
 เมื่อถามนักศึกษามหาวิทยาลัยเกี่ยวกับการเลือกตัดสินใจในชีวิตของตนเองและของเพื่อนร่วมห้อง  นักศึกษาพิจารณาว่า  การเลือกตัดสินใจของตนเองนั้น  พยากรณ์ได้ยากกว่า (เพราะความเสรีของเจตจำนง)
 พนักงานร้านอาหารกล่าวถึงชีวิตของผู้ร่วมงานว่า  มีกำหนดจำกัดมากกว่า (คือมีทางเลือกที่เป็นไปได้น้อยว่า) ของตนเอง
 เมื่อชั่งอิทธิพลต่าง ๆ ต่อพฤติกรรม  นักศึกษาให้ความสำคัญกับความต้องการและเจตจำนงสำหรับพฤติกรรมของตน  แต่จะใช้ลักษณะนิสัยเพื่อพยากรณ์พฤติกรรมของผู้อื่น

แต่ว่า  ให้สังเกตว่า  มีงานวิจัยที่วิจารณ์ความผิดพลาดของข้ออ้างที่ ดร. เว็กเนอร์ให้เกี่ยวกับความสำคัญของการแปลการพินิจภายในผิด  ต่อความรู้สึกถึงเจตจำนงเสรี

คำวิจารณ์
มีงานวิจัยที่เสนอว่า  ผู้ร่วมการทดลองสามารถประเมินเวลาในการตอบสนองของตนได้อย่างแม่นยำ  ซึ่งแสดงถึงการรู้ "กระบวนการทางจิตใจ" ของตน
แม้ว่า  จะเป็นสิ่งที่ต้องใช้ความใส่ใจและทรัพยากรทางประชานอื่น ๆ สูง (คือไม่สามารถทำได้ถ้าถูกกวนสมาธิเมื่อต้องทำการประเมิน)
นักวิจัยของงานนี้เชื่อว่า  การประเมินที่แม่นยำเช่นนี้  ไม่ใช่เป็นเพียงแค่การตีความที่เกิดขึ้นภายหลังเหตุการณ์ (post-hoc interpretation) เท่านั้น  แต่อาจจะเป็นกระบวนการที่สามารถเข้าถึงข้อมูลที่คนอื่นไม่มี (privileged information)
นอกจากนั้นแล้ว  การฝึกสติ (Mindfulness traning) สามารถเพิ่มสมรรถภาพของการพินิจภายในได้ในสถานการณ์บางอย่าง

งานของนิสเบ็ตต์และวิลสันยังได้รับการวิจารณ์จากนักวิชาการอื่น ๆ อีกหลายคนรวมทั้งนักจิตวิทยาทรงอิทธิพล ศ. ดร. เฮอร์เบิร์ต ไซมอน และ ศ. ดร. เค แอนเดอร์ส เอริคสัน

การแก้ไขความเอนเอียง
งานวิจัยที่ตรวจสอบผลของการให้ข้อมูลแก่ผู้ร่วมการทดลองเกี่ยวกับความเอนเอียงใต้สำนึก  ต่อการให้คะแนนตนเองว่าเสี่ยงต่อความเอีนเอียงแค่ไหน  แสดงว่า  ผู้ที่ได้รับข้อมูลจะไม่ปรากฏ bias blind spot (จุดบอดเรื่องความเอนเอียง) เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม
ซึ่งให้ความหวังว่า  เมื่อทราบเรื่องความเอนเอียงใต้จิตสำนึกเช่นการแปลการพินิจภายในผิด  เราจะสามารถหลีกเลี่ยงการตัดสินใจที่ประกอบด้วยความเอนเอียงบางอย่าง  หรือว่าอย่างน้อยที่สุด  ก็จะให้รู้ว่าตนนั้นมีความเอนเอียง
แต่ว่า  มีงานวิจัยอื่น ๆ ที่มีผลที่ขัดแย้งกัน
งานปริทัศน์งานหนึ่งเสนอว่า  งานวิจัยที่เพียงแต่ให้คำเตือนว่า  เรามีความเอนเอียงใต้จิตสำนึก  จะไม่สามารถแก้ไขความเอนเอียงได้
ส่วนงานวิจัยที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับความเอนเอียงและเน้นความเป็นไปใต้จิตสำนึกของความเอนเอียง จะสามารถแก้ความเอนเอียงได้
ดังนั้น  ความรู้ว่า  ความเอนเอียงสามารถเกิดขึ้นได้ใต้จิตสำนึก  เป็นองค์ประกอบที่ขาดไม่ได้ในการแก้ปัญหาเรื่องความเอนเอียง

นอกจากนั้นแล้ว  วิลสันยังได้พยายามหาวิธีแก้การแปลการพินิจภายในผิด  คือ  ในหนังสือ Strangers to ourselves (การเป็นคนแปลกหน้าต่อตนเอง) เขาเสนอว่า  การสังเกตพฤติกรรมของตนมากกว่าความคิด  อาจจะเป็นหลักสำคัญในการแก้ปัญหานี้

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูล

อ่านเพิ่ม

 
 
 
 
 
 

ประชาน
ความเอนเอียงทางประชาน
อัตตา
ปรัชญาจิต
ความเอนเอียง
จิตวิทยาสังคม
มายา