อาการหลงผิดคะกราส์

อาการหลงผิดคะกราส์ () หรือ กลุ่มอาการคะกราส์  (, /ka·'grɑ:/)เป็นความผิดปกติที่บุคคลหลงผิดว่า  เพื่อน  คู่สมรส  บิดามารดา  หรือสมาชิกสนิทในครอบครัว  มีการทดแทนด้วยตัวปลอมที่มีรูปร่างหน้าตาเหมือนกัน  อาการหลงผิดคะกราส์จัดว่าเป็นกลุ่มอาการระบุผิดเพราะหลงผิด  (delusional misidentification syndrome) ซึ่งเป็นกลุ่มของความเชื่อแบบหลงผิด  ที่คนไข้ระบุบุคคล  สถานที่  หรือวัตถุ  แบบผิด ๆ (โดยปกติไม่ร่วมกัน) ภาวะนี้สามารถเกิดเป็นแบบเฉียบพลัน  แบบชั่วคราว  หรือแบบเรื้อรังก็ได้  และมีแม้แต่กรณีที่คนไข้เชื่อว่า  กาลเวลามีการบิดเบือนหรือมีการทดแทน  

อาการนี้มักจะเกิดขึ้นในคนไข้โรคจิตเภทแบบหวาดระแวง  (paranoid schizophrenia)  แต่ก็เกิดขึ้นด้วยในคนไข้ที่มีความเสียหายในสมอง และที่มีภาวะสมองเสื่อม ภาวะนี้เกิดขึ้นบ่อย ๆ ในบุคคลที่มีโรคประสาทเสื่อม (neurodegenerative disease)  โดยเฉพาะในวัยชรา ภาวะนี้มีรายงานด้วยว่าเกิดขึ้นสัมพันธ์กับโรคเบาหวาน ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย และโรคไมเกรน ที่พิเศษในกรณีหนึ่งก็คือ  อาการนี้เกิดขึ้นในคนปกติอย่างชั่วคราว  เพราะยาระงับความรู้สึกเคตามีน ภาวะนี้เกิดขึ้นบ่อยกว่าในหญิง  โดยอัตราส่วนผู้หญิงต่อผู้ชาย เป็น 3 ต่อ 2 

ข้อมูลที่ได้รวบรวมจากผู้มีอาการหลงผิดคะกราส์  อาจจะมีผลต่อความเข้าใจเกี่ยวกับการรับรู้ใบหน้า และประสาทกายวิภาค   ของทั้งบุคคลปกติและของคนไข้ผู้มีอาการนี้

ประวัติ
กลุ่มอาการคะกราส์มีชื่อตามโจเซ็ฟ คะกราส์ (ค.ศ. 1873–1950) แพทย์จิตเวชชาวฝรั่งเศส  ผู้ได้พรรณนาถึงความผิดปกตินี้เป็นคนแรก  ในปี ค.ศ. 1923 ในผลงานวิจัยที่เขียนร่วมกับชอน เรอโบล-ลาชอซ์  ที่กล่าวถึงกรณีของหญิงชาวฝรั่งเศสชื่อว่า  นางเอ็ม  (Mme M.)  ผู้ที่บ่นว่า  คนตัวปลอมได้เข้ามาแทนที่สามีของเธอและคนอื่น ๆ ที่เธอรู้จัก คะกราส์และเรอโบล-ลาชอซ์ได้เริ่มต้นเรียกอาการเหล่านี้ว่า  "อาการหลอนเห็นตัวปลอม"  ()

กลุ่มอาการคะกราส์ได้รับการพิจารณาในยุคต้น ๆ ว่า เป็นโรคทางจิตเวช  คือ  เป็นอาการของโรคจิตเภท  และเป็นโรคในหญิงเท่านั้น  (แม้ว่า  ตอนนี้เรารู้แล้วว่า  ไม่ใช่เป็นแบบนี้) โดยเป็นอาการของโรคฮิสทีเรีย   คำอธิบายเกี่ยวกับกลุ่มอาการคะกราส์ที่ได้รับการเสนอหลังจากคำอธิบายของคะกราส์และเรอโบล-ลาชอซ์  เป็นคำอธิบายทางจิตเวชโดยมาก  เมื่อมาถึงคริสต์ทศวรรษ 1980 เท่านั้น  ที่ความสนใจในเหตุเกิดของกลุ่มอาการคะกราส์จึงเริ่มเปลี่ยนไปยังรอยโรคในสมอง  ซึ่งความจริงปรากฏร่วมกับโรคมาตั้งแต่แรกแล้ว   แต่ได้รับการพิจารณาว่า  ไม่มีความสัมพันธ์  หรือเป็นความบังเอิญเท่านั้น ทุกวันนี้  เราเข้าใจกลุ่มอาการคะกราส์แล้วว่า  เป็นความผิดปกติทางประสาท  ซึ่งอาการหลงโดยหลักเกิดขึ้นจากรอยโรค  หรือความเสื่อมในสมอง

อาการปรากฏ
กรณีศึกษา 2 กรณีเหล่านี้  เป็นตัวอย่างของอาการหลงผิดคะกราส์ในจิตเวชศาสตร์  ได้แก่
 จากงานของพาซเซอร์และวอร์น็อค ปี  ค.ศ. 1991 
 จากงานของซิ๊งก์แมน ปี ค.ศ 2008 
ส่วนกรณีต่อมานี้เป็นตัวอย่างของอาการหลงผิดคะกราส์ที่เกิดจากโรคประสาทเสื่อม (neurodegenerative disease)
 จากงานของลูค์เชลลีและสปินน์เลอร์ ปี ค.ศ 2007

เหตุ
มีการเห็นพ้องกันโดยทั่ว ๆ ไปว่า  อาการหลงผิดคะกราส์มีมูลฐานที่ซับซ้อนในสมอง  และจะสามารถเข้าใจได้ง่ายกว่า  โดยวิธีการตรวจสอบความเสียหายทางประสาทกายวิภาค  ที่สัมพันธ์กับกลุ่มอาการ

หลักฐานแรก ๆ ที่อาจจะชี้เหตุที่ก่อให้เกิดอาการนี้  มาจากงานวิจัยของคนไข้บาดเจ็บทางสมองผู้เกิดมีภาวะไม่รู้ใบหน้า  (prosopagnosia)  ผู้ไม่มีการรับรู้ใบหน้าแบบเหนือสำนึก  ถึงแม้ว่าจะสามารถรู้จำวัตถุทางตาประเภทอื่น ๆ ได้  แต่ว่า  งานวิจัยปี ค.ศ. 1984 ของเบาเออร์กลับแสดงว่า  ถึงแม้ว่าการรู้จำใบหน้าเหนือสำนึกจะบกพร่อง  คนไข้ภาวะนี้กลับแสดงความเร้าทางประสาทที่เกิดขึ้นโดยไม่สมัครใจ (วัดโดยการนำไฟฟ้าของผิวหนัง)  เมื่อเห็นใบหน้าของคนที่คุ้นเคย  เป็นผลงานวิจัยที่บอกเป็นนัยว่า  มีวิถีประสาทสองทางในการรู้จำใบหน้า  คือวิถีเหนือสำนึกและวิถีใต้สำนึก

ในบทความปี ค.ศ. 1990 ที่พิมพ์ใน วารสารจิตเวชศาสตร์แห่งประเทศอังกฤษ (British Journal of Psychiatry) นักจิตวิทยาเฮเด็น เอ็ลลิส และแอนดี้ ยัง ได้ตั้งสมมุติฐานว่า  คนไข้อาการหลงผิดคะกราส์อาจจะมีภาวะตรงกันข้ามกันกับภาวะไม่รู้ใบหน้า  คือว่า  ในอาการหลงผิดคะกราส์  ความสามารถเหนือสำนึกเพื่อรู้จำใบหน้าไม่มีความเสียหาย  แต่อาจจะมีความเสียหายในระบบที่ก่อให้เกิดความเร้าความรู้สึกโดยอัตโนมัติ  (คือไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจ)  ต่อใบหน้าที่มีความคุ้นเคย ซึ่งอาจจะนำไปสู่ปรากฏการณ์ที่คนไข้สามารถรู้จำบุคคลได้  แต่กลับมีความรู้สึกว่า  มีอะไรบางอย่างที่ผิดปกติในบุคคลนี้  ในปี ค.ศ. 1997 เฮเด็น เอ็ลลิสและคณะ  ได้พิมพ์ผลงานวิจัยในคนไข้ 5 คนที่มีอาการหลงผิดคะกราส์  ผู้ล้วนแต่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคจิตเภท  เอ็ลลิสได้รับรองยืนยันสมมุติฐานของตนว่า  ถึงแม้ว่า  คนไข้จะสามารถรู้จำใบหน้าโดยจิตเหนือสำนึก  แต่กลับไม่แสดงความเร้าทางความรู้สึกที่ควรแสดง คือ  คนไข้แสดงความรู้สึกอัตโนมัติเหมือนกับเจอกับคนแปลกหน้า  ส่วนงานวิจัยของยัง  (ค.ศ. 2008) ได้ตั้งสมมุติฐานว่า  คนไข้ที่มีโรคนี้สูญเสียความคุ้นเคย  ไม่ใช่บกพร่องความคุ้นเคย 

วิลเลียม เฮอร์สไตน์  และรามะจันทรัน รายงานการค้นพบที่คล้าย ๆ กัน  ในบทความตีพิมพ์เกี่ยวกับคนไข้คนเดียว  ที่มีอาการหลงผิดคะกราส์ หลังจากเกิดความบาดเจ็บในสมอง   รามะจันทรันได้กล่าวถึงกรณีนี้ในหนังสือของเขาที่ชื่อว่า  Phantoms in the Brain (แฟนตอมในสมอง) และบรรยายเรื่องนี้ไว้ในงานประชุม TED 2007  เนื่องจากว่า คนไข้สามารถรับรู้ความรู้สึกและสามารถรู้จำใบหน้าได้   แต่ไม่ปรากฏความรู้สึกเมื่อรู้จำใบหน้าที่คุ้นเคย  รามะจันทรันจึงตั้งสมมุติฐานว่า  เหตุของอาการหลงผิดคะกราส์ก็คือการตัดขาดออกจากกันของสมองกลีบขมับ  ซึ่งเป็นเขตที่รู้จำใบหน้า และระบบลิมบิก  ซึ่งเป็นเขตที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ความรู้สึก  และถ้าจะกล่าวโดยเฉพาะเจาะจงแล้ว  รามะจันทรันเน้นการตัดขาดออกจากกันระหว่างอะมิกดะลา  กับรอยนูนสมองกลีบขมับด้านล่าง (inferior temporal gyrus) 

ในปี ค.ศ. 2010 วิลเลียม เฮอร์สไตน์ ได้ปรับปรุงทฤษฎีของเขาเพื่อที่จะอธิบายว่า  ทำไมผู้มีอาการหลงผิดคะกราส์จึงมีปฏิกิริยาเช่นนั้น  คือปฏิเสธบางคนว่าเป็นคนที่คุ้นเคย เฮอร์สไตน์ได้อธิบายทฤษฎีปรับปรุงนี้ว่า

ยิ่งไปกว่านี้  รามะจันทรันก็ยังเสนอว่า  มีความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มอาการคะกราส์  กับความยากลำบากโดยทั่ว ๆ ไปในการปะติดปะต่อความจำอาศัยเหตุการณ์  (episodic memory)  ที่สืบต่อกัน  เพราะอารมณ์ความรู้สึกมีบทบาทสำคัญในการสร้างความทรงจำ.  เนื่องจากว่า  คนไข้ไม่สามารถประสานความทรงจำกับอารมณ์ความรู้สึกเข้าด้วยกัน  คนไข้จึงเชื่อว่า  วัตถุในภาพที่เห็นเป็นวัตถุใหม่ในทุก ๆ ครั้งที่เห็น  แม้ว่า  วัตถุเหล่านั้นควรที่จะก่อให้เกิดอารมณ์ความรู้สึก  (เช่นความรู้สึกว่า  เป็นคนสนิท  เป็นวัตถุที่คุ้นเคย  หรือเป็นวัตถุเกี่ยวกับตน) 

นักวิจัยอื่น ๆ เช่นเมอร์ริน  และซิลเบอร์ฟาร์บ  (ปี ค.ศ. 1976) ได้เสนอความเชื่อมต่อกันระหว่างกลุ่มอาการคะกราส์  กับความบกพร่องของระบบความทรงจำบางส่วน  พวกเขาได้เสนอว่า  บุคคลที่สำคัญและที่คุ้นเคย  (ซึ่งก็คือบุคคลที่เป็นที่ตั้งของความหลงผิดคะกราส์) มีความเกี่ยวข้องกับความทรงจำหลายระดับทางตา  หู  การกระทบสัมผัส  และประสบการณ์อื่น ๆ ที่สัมพันธ์กับบุคคลเหล่านั้น  ดังนั้น  กลุ่มอาการคะกราส์สามารถเข้าใจได้  โดยเป็นความเป็นอย่างไม่สัมพันธ์ของวัตถุ  (คือของบุคคลเหล่านั้น) ในการรับรู้ในสมองระดับสูง 

เป็นไปได้มากว่า  ต้องมีความบกพร่องอย่างอื่น  นอกจากความเสียหายต่อการตอบสนองอัตโนมัติคือการเร้าความรู้สึก  เพราะว่าคนไข้บางพวกมีความเสียหายอย่างนี้  แต่ไม่มีอาการของความหลงผิด เอ็ลลิสและคณะเสนอว่า  มีองค์ประกอบที่สอง  ที่อธิบายเหตุผลความที่ประสบการณ์ไม่ปกติอย่างนี้  กลับกลายเป็นความเชื่อที่ประกอบด้วยความหลงผิด  องค์ประกอบที่สองนี้มีการเสนอว่า  เป็นความบกพร่องในการคิดโดยเหตุผล.  แม้ว่า  ยังไม่มีความบกพร่องที่เฉพาะเจาะจง  ที่สามารถอธิบายอาการของความหลงผิดคะกราส์ในทุก ๆ กรณี แต่ก็มีนักวิจัยหลายท่านที่เสนอให้รวมความรู้สึกที่เป็นอัตวิสัย  ในแบบอธิบายของกลุ่มอาการคะกราส์  เพื่อที่จะเข้าใจกลไกที่ยังการสร้างความเชื่อและการดำรงไว้ซึ่งความเชื่อที่ประกอบด้วยความหลงผิดนั้น  ให้เป็นไปได้  

กลุ่มอาการคะกราส์ยังมีความเกี่ยวข้องกับ  reduplicative paramnesia ซึ่งเป็นความเชื่อแบบหลงผิดอีกอย่างหนึ่ง  เนื่องจากกลุ่มอาการทั้งสองนี้มีความสัมพันธ์กันอย่างสูง  จึงมีทฤษฎีที่เสนอว่า  เขตสมองเขตเดียวกันมีผลต่ออาการทั้งสอง และดังนั้น  อาการทั้งสองจึงมีความเกี่ยวข้องทางประสาทที่เหมือนกัน  เนื่องจากมีความเข้าใจว่า  สมองกลีบหน้ามีผลต่อ  reduplicative paramnesia    ดังนั้นจึงเชื่อกันว่า  กลุ่มอาการคะกราส์ก็มีความสัมพันธ์กับสมองกลีบหน้าเช่นกัน  และถึงแม้ว่า  อาจจะไม่มีความเสียหายโดยตรงต่อสมองกลีบหน้า  แต่ว่า  แม้แต่การเข้าไปขัดขวางสัญญาณที่เป็นไปในระหว่างสมองเขตอื่น ๆ กับสมองกลีบหน้า  ก็ยังสามารถจะให้ผลเป็นกลุ่มอาการคะกราส์เช่นกัน

การรักษา
การบำบัดโรคเป็นรายบุคคลอาจจะเป็นวิธีที่ดีที่สุด  ในการรักษาอาการหลงผิดของแต่ละคน  ความอดทนบากบั่นของผู้รักษาเป็นสิ่งที่จำเป็นเพื่อที่จะเห็นใจคนไข้ในขณะบำบัดโรค  โดยที่ไม่เข้าไปรับรองระบบความคิดเห็นผิด ๆ ของคนไข้  หรือเข้าไปประจันหน้ากับความหลงผิดนั้นมากเกินไป  เทคนิคปรับการรับรู้เช่นการตรวจสอบความจริง  (reality testing)  และการเปลี่ยนกรอบความจริง  (reality reframing) เป็นเทคนิคที่ใช้ได้  นอกจากนั้นแล้ว  ยังมีการใช้ยารักษาโรคจิตและยารักษาอย่างอื่น ๆ   ที่ให้ผลสำเร็จพอสมควร

ดู
เขตรับรู้หน้าในรอยนูนรูปกระสวย
การรับรู้ใบหน้า
ภาวะไม่รู้ใบหน้า

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
วีดีโอของ TED.com เรื่อง  "ร่องรอย  ๓  อย่างเพื่อเข้าใจสมองของคุณ  (3 Clues to Understanding Your Brain)" โดย  ดร. รามะจันทรัน ค.ศ. 2007, เป็นภาษาอังกฤษแต่มีคำบรรยายแปลด้านล่าง,  มีเรื่องของอาการหลงผิดคะกราส์ 
An Impostor in the Family on damninteresting.com
Trial of former SCTV/SNL comic Tony Rosato, with Capgras lit review
"Former Second City colleagues offer support at Rosato trial"
When a "Duplicate" Family Moves In—Article in The New York Times Magazine by Carol W. Berman, MD.

โรคจิต
โรคมีอาการหลงผิด
กลุ่มอาการของโรค