อภิธานศัพท์ธุลีปริศนา

บทความนี้เป็นบทความที่เกี่ยวข้องกับการใช้คำศัพท์ต่างๆ ในวรรณกรรมเยาวชนไตรภาค ธุลีปริศนา ซึ่งเขียนโดยฟิลิป พูลแมน.

ชื่อและคำศัพท์อื่นๆ
เพื่อส่งเสริมความรู้สึกของความเป็นอยู่ในเอกภพคู่ขนานนี้ พูลแมนได้เปลี่ยนแปลงชื่อของวัตถุธรรมดาต่างๆ ในโลกของเรากับชื่อในประวัติศาสตร์หรือคำศัพท์ใหม่ที่เขาคิดค้นขึ้นเอง ซึ่งมักจะสะท้อนอำนาจของศาลปกครอง (ศาสนจักรโรมันคาทอลิกในโลกของไลรา) ชื่อต่างๆ ที่เขาเลือกใช้นั้นมักจะมาจากวิชานิรุกติศาสตร์หรือศัพทมูลวิทยา ข้างล่างนี้คือคำศัพท์ใหม่ซึ่งพูลแมนได้คิดขึ้นมาเอง

 แอสเฮตเตอร์ Æsahættr: ("ผู้ทำลายพระเจ้า") ชื่อดั้งเดิมของมีดนิรมิต โดยถือว่าเป็น "มีดสุดท้ายแห่งมีดทั้งมวล"
 แอนบาริก Anbaric: ไฟฟ้า เกิดจากคำว่า anbar, Arabic สำหรับ อำพัน (Amber) ; ศัพท์อังกฤษ "electric" มาจากคำภาษากรีก ήλεκτρον (élektron) อันหมายถึง อำพัน
 วิชาอะตอม Atomcraft: การค้นคว้าวิจัยเรื่องของ ฟิสิกส์อะตอม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้ธาตุ ยูเรเนียม
 สนเมฆ Cloud-Pine: ไม้ชนิดหนึ่งซึ่งเหล่าแม่มดได้นำมาใช้ทำไม้กวาดสำหรับบิน
 ภูติ Dæmon: วิญญาณของมนุษย์ที่แสดงออกมาในร่างของสัตว์
 ฝุ่นธุลี Dust: สสารมืด หรือ พลังงานมืด (เป็นมากกว่า "พลังงานชีวิต"); ในโลกของเรา มันเป็นสสารอันประกอบวัตถุจำนวนมากในเอกภพ แต่เราไม่สามารถสังเกตการณ์พวกมันได้โดยตรง
 เทววิทยาเชิงทดลอง Experimental Theology: อันหมายถึง วิชาฟิสิกส์
 อิเลกตรัม Electrum: คำภาษาลาตินของอำพัน (Amber)
 ไจรอปเตอร์ Gyropter: เฮลิคอปเตอร์
 เหมืองไฟ: ถ้ำที่พวกแพนเซอร์บียอร์นได้ทำงานเกี่ยวกับโลหะ และคาดว่ามนุษย์และแม่มดไม่สามารถหยั่งรู้ได้
 มาร์ชเพน Marchpane: มาร์ซิเพน ในความเป็นจริงแล้ว "มาร์ชเพน" เป็นคำพ้นสมัยของคำว่า "มาร์ซิเพน"
 แนฟตา Naphtha: นำมันอันได้มาจากไขมันคล้ายกับ น้ำมันก๊าด
 โทเคย์ Tokay: เดิมคือคำว่า tokaji (ไวน์ที่มีชื่อเสียงของแคว้น Tokaj-Hegyalja ในฮังการี) แต่ได้เปลี่ยนมาใช้เป็นภาษาอังกฤษ, หรืออาจอ้างอิงถึง Tokay d'Alsace ซึ่งผลิตในแคว้นอัลซาซ ของฝรั่งเศส สีทองของไวน์ได้มาจากบทนิยามอันหลัง

ผู้คนและสถานที่

ประวัติศาสตร์ในโลกของไลราแตกต่างจากโลกของเรา ร่องรอยของการตั้งถิ่นฐานที่เห็นได้ชัดในโลกใหม่ในจักรวาลของไลรานั้นได้เปลี่ยนแปลงกะทันหัน พูลแมนได้ขีดเส้นใต้นี่และการผันแปรโดยใช้คำพ้นสมัยหรือคำที่ใกล้เตียงกันแทน 
 เบริงแลนด์: อเมริกาตะวันตกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะหมายถึงอะแลสกาและแคว้นยูกอนของแคนาดา ตั้งชื่อตามนักสำรวจคนแรกในดินแดนแห่งนี้ วิตัส เบริง 
 บริเตน: มันได้สะท้อน "Brython" คำที่หมายถึงบรรพบุรุษดั้งเดิมของชาวอังกฤษและดินแดนที่พวกเขามาตั้งถิ่นฐาน
 คาเธย์: คำในสมัยกลางของชาวยุโรป ใช้เรียกประเทศจีน 
 แองเกลียตะวันออก: ดินแดนที่ชาวยิปซีใต้การปกครองของจอห์น ฟาอาศัยอยู๋ 
 เอียร์แลนด์: ไอร์แลนด์ หมายถึงไอร์แลนด์ในโลกซีตากาซซี  
 ชาวยิปซี: ผู้ที่อยู่อาศัยบนเรือ "Gypsies" (โรมา) ในความเป็นจริงแล้ว คำว่า "Gypsy" กำเนิดมาจากคำว่า "อียิปต์" ชาวยิปซีเคยถูกมองโดยชาวพื้นเมืองอังกฤษว่าเดินทางมาจากประเทศอียิปต์ ตรงที่ผิวที่ดำกว่าของพวกเขส พูลแมนนั้นได้อ้างอิงถึงมรดกทางนิรุกศาสตร์อย่างชัดเจน มันยังมีการอ้างอิงถึง watergeuzen ของชาวดัตช์ อันเป็นโจรสลัดของทะเลเหนือประเภทหนึ่ง 
 ทะเลทราบเอ็นนารา: ทะเลสาบไอนารี่ ในไอร์แลนด์ตอนเหนือ จาก Enare ชื่อภาษาสวีเดนของทะเลสาบ  
 มอสโกวี: ชาวรัสเซีย อ้างอิงถึงผู้ครองแคว้นใหญ่แห่งมอสโก
 เดนมาร์คใหม่: คล้ายกับสหรัฐอเมริกา โดยเป็นสถานที่ตั้วถิ้นฐานถาวรของชาวยุโรปในโลกใหม่ ลี สกอร์บี้ถูกอธิบายว่าเป็น 'ชาวเดนมาร์กใหม่' แม้ว่าเขาจะมาจากชนบทแห่งเท็กซัส 
 ฝรั่งเศสใหม่: รวมไปถึงควีเบก แคนาดาตะวันออกส่วนมากและพื้นที่ที่ถูกซื้อโดยสหรัฐอเมริกาในหลุยส์เซียน่า อ้างอิงถึงสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 17-18 ซึ่งระหว่างนั้นพื้นที่รอบๆ แม่นำเซนต์ลอเรนซ์และพื้นที่อเมริกาเหนือส่วนในจำนวนมากได้ถูกเรียกว่า "ฝรั่งเศสใหม่" ลี สกอร์บี้ ได้รำลึกถึงการรบที่ห้วยอะลาโม อันเป็นการต่อสู้ระหว่างชาวฝรั่งเศสและชาวเดนมาร์ก
 มหาสมุทรเหนือ: มหาสมุทรแอตแลนติกเหนือรวมกันพื้นที่ของยุโรปในมหาสมุทรอาร์กติก
 นิปปอน: คนญี่ปุ่นเหรือภาษาญี่ปุ่น มีความหมายว่าดินแดนแห่งพระอาทิตย์อรุณ ชื่อญี่ปุ่นที่ใช้เรียกประเทศของตน
 แพนเซอร์บียอร์น: หมีสวมเกราะ เป็นนักรบ คล้ายหมีขั้วโลก เป็นที่รู้จักกันดีว่ามีความรู้ด้านโลหะและตีโลหะใช้เอง
 โรมัน: ภาษาลาติน
 สเกรลลิ่ง: ชาวอเมริกันพื้นเมือง (ชาวอีนูอิต) โดยเฉพาะจากกรีนแลนด์
 ตาร์ตาร์: ชาตินักรบแห่งดินแดนทางเหนือ มีความรู้และพิธีกรรมเกี่ยวกับวิญญาณที่แตกต่างกับชาวยุโรปส่วนใหญ่

การออกเสียง
การออกเสียงต่างๆ ที่อยู่ด้านล่างนี้ใช้เป็นแหล่างอ้างอิงในการออกเสียงในวรรณกรรมเยาชนไตรภาคธุลีปริศนา ซึ่งให้โดยฟิลิป พูลแมน โดยมีคำอ่านสากลอยู่ในวงเล็บเหลี่ยม
 Alethiometer: อลิธีอามิเตอร์ al-eeth-ee-OM-et-er [ˌæliːθɪˈɒmɪtə] 
 Æsahættr: แอสเฮตเตอร์ AS-hatter [ˈæshætə] ("ผู้ทำลายพระเจ้า") 
 Chthonic : kuh-THON-ick [k(ə)ˈθɒnɪk] orTHON-ick [ˈθɒnɪk].
 Cittagazze: ซีตากาซซี chee-tuh-GAHT-s(z)ay (ภาษาอิตาเลียน) [ˌtʃitaˈgatse] 
 Dæmon: DEE-mon [ˈdiːmən] (ภูติ) 
 Iorek: ยอริก YOR-ick [ˈjɔːɹɪk] 
 Iofur: ยูเฟอร์ YO-fur [ˈjəʊfʊə] 
 Kirjava: คีร์จาวา KEER-yah-vuh [ˌkiːrˈjɑːvə] 
 Lyra: ไลรา LIE-ruh [ˈlaɪɹə] 
 Mulefa: มูเลฟา moo-LAY-fuh [ˌmuːˈleɪfə]  
 Panserbjørne: แพนเซอร์บียอร์น PAN-ser-byurn-eh [ˈpænsəbjɜːnə] ("Panserbørne" หรือ "หมีสวมเกราะ")  
 Pantalaimon: แพนทาไลมอน pan-tuh-LIE-mon [ˌpæntəˈlaɪmən] 
 Salmakia: ซาลมาเกีย sal-MACK-ee-uh [ˌsælˈmækɪə] 
 Serafina Pekkala: เซราฟินา เพกกาลา SEH-ra-fee-nuh PEK-ka-luh ['sɛɹəfiːnə 'pɛkələ] 
 Tialys: เทยาริส tee-AH-lis [tɪˈɑːlɪs] 
 Torre degli Angeli:ทอร์เอย์ เดลี อันเจลลี TOR-ay DAY-(y)-lee an-JEL-ee (as Italian) [ˈtɔrːe delɪ an'dʒelɪ] ("หอคอยแห่งทูตสวรรค์") 
 Xaphania: ซาลฟาเนีย za-FAY-nee-uh [zəˈfeɪnɪə]

อ้างอิง 

ธุลีปริศนา