สมุหพระกลาโหม

ในการปกครองประเทศสยามตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงรัตนโกสินทร์ตอนต้น สมุหพระกลาโหม เป็นอัครมหาเสนาบดีฝ่ายทหาร เป็นเจ้ากรมกลาโหม และเป็นผู้บังคับบัญชาหัวเมืองฝ่ายใต้ มีบรรดาศักดิ์ว่า "เจ้าพระยามหาเสนาบดีวิริยภักดีบดินทร์" คู่กับสมุหนายก อัครมหาเสนาบดีฝ่ายพลเรือน เจ้ากรมมหาดไทย และผู้บังคับบัญชาหัวเมืองฝ่ายเหนือ มีบรรดาศักดิ์ว่า "เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์"

เดิมสมุหพระกลาโหมดูแลการทหารเท่านั้น แต่ในรัชกาลพระเพทราชาได้เพิ่มอำนาจหน้าที่เป็นบังคับบัญชางานทั้งด้านทหารและพลเรือนสำหรับหัวเมืองฝ่ายใต้ ส่วนสมุหนายกที่เดิมดูแลด้านพลเรือนเท่านั้น ก็ได้เพิ่มอำนาจหน้าที่เป็นบังคับบัญชาทั้งด้านทหารและพลเรือนสำหรับหัวเมืองฝ่ายเหนือ

ตำแหน่งทั้งสองถูกยกเลิกไปเมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิรูปการปกครองแผ่นดินในปี พ.ศ. 2435

อ้างอิง 

สมุหพระกลาโหม
อัครเสนาบดี
ขุนนางไทย
ยศศักดิ์ไทย