ตำลึง

ตำลึง ( L. Voigt) เป็นไม้เลื้อยในวงศ์แตง ที่มีมือเกาะใช้สำหรับเลื้อยพันต้นไม้ใหญ่หรือไม้ปักหลัก มีสีเขียวจัดเป็นสมุนไพรไทย ตำลึงมีชื่อท้องถิ่นอื่นอีกคือ ผักแคบ (ภาคเหนือ) แคเด๊าะ (กะเหรี่ยงและแม่ฮ่องสอน) ตำลึง, สี่บาท (ภาคกลาง) ผักตำนิน (ภาคอีสาน)

ลักษณะ 
ลำต้นเป็นเถาไม้เลื้อย ใบเป็นใบเดี่ยว มีลักษณะเป็น 3 หรือ 5 แฉก กว้างและยาวประมาณ 4–8 เซนติเมตร โคนใบมีลักษณะเป็นรูปหัวใจ มีมือเกาะยื่นออกมาจากที่ข้อ ดอกเป็นดอกเดี่ยวหรือดอกคู่ มีลักษณะเป็นรูประฆัง กลีบดอกสีขาว แยกเพศอยู่คนละต้น ดอกออกตรงที่ซอกใบ ลักษณะของผลเป็นวงรีทรงยาวสีเขียวอ่อน เมื่อยามแก่จัดจะเป็นสีแดง เป็นที่ชื่นชอบของนกนานาชนิด

การเพาะพันธุ์ 
 ใช้เมล็ดจากผลแก่หยอดลงในหลุม ปลูกได้ดีในดินร่วนซุย หลังจากที่ต้นกล้างอกก็ให้หาไม้มาปลักเพื่อให้ต้นตำลึงใช้เลื่อย
 นำเถาแก่มาตัดให้ได้ขนาด 4-6 นิ้ว ปักลงในถุงเพาะชำ หลังจากรากและใบงอกแล้วก็นำไปปลูกลงหลุมตวย

สารเคมี 
ในตำลึงมีสารเอนไซม์อะไมเลส ช่วยในการย่อยแป้ง และในตำลึงก็มีสารอาหารชื่อว่าบีตา-แคโรทีน

ประโยชน์

สรรพคุณทางยา 
 ใบใช้ในการแก้ไข้ตัวร้อน ตาแดง ตาเจ็บ
 เถานำน้ำต้มจากเถาตำลึงมาหยอดตาแก้ตาแดง ตาฟาง
 ดอกตำลึงช่วยทำให้หายจากอาการคันได้
 รากใช้แก้อาการอาเจียน ตาฝ้า
 น้ำยางจากต้นและใบช่วยลดน้ำตาลในเลือด

ประกอบอาหาร 
ยอดนำไปใส่ในแกงจืดกับหมูบะช่อ ผลตำลึงอ่อนรับประทานได้ รสหวาน ถ้าแก่แล้วจะออกรสขม ผลตำลึงอ่อนนำไปแกงเผ็ด แกงคั่ว แกงเขียวหวาน นำไปแช่อิ่มหรือดองแบบเดียวกับแตงกวา

อ้างอิง 

 ผักสวนครัวไทย.ป้าสงวน.โรงพิมพ์ตั้งตงฮวด.2545,หน้า 43
 http://www.tungsong.com/samunpai/drug/22_Tumlung/Index_Tumlung.html
 http://www.thaigoodview.com/library/studentshow/st2545/5-4/no11/main/tamlung_ya.html 
 http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2013/

วงศ์แตง
สมุนไพรไทย
ผักสวนครัว
ไม้เลื้อย