โยคมายา

โยคมายา () หรือ มหามายา เป็นเทวีในศาสนาฮินดู ในลัทธิไวษณพนิยมเรียกว่า นารายณี บูชาในฐานะรูปแทนพลังอำนาจแห่งภาพมายาของพระวิษณุ ในภควัทคีตาปุราณะถือว่าพระนางเป็นปางเปี่ยมไปด้วยความกรุณาของพระทุรคา ส่วนในลัทธิศักติบูชาพระนางในฐานะรูปปางหนึ่งของอาทิปราศักติ ตามวรรณกรรมฮินดูระบุว่าพระนางเกิดแก่ตระกูลยาฑวะ เป็นธิดาของนันทะ และ ยโษทะ

ลัทธิศักติ
นักวิชาการ คอนสตันซ์ โจนส์ และ เจมส์ ดี ไรอัน (Constance Jones and James D. Ryan) ให้ความเห็นว่าพระโยคมายามีปรากฏกล่าวถึงในเทวีมหัตมยะ ซึ่งเป็นวรรณกรรมสำคัญที่แสดงถึงรูปอวตารต่าง ๆ ของมหาเทวีแห่งลัทธิศักติ รวมถึงปรากฏในเอกสารท้องถิ่นหนึ่งจากต้นศตวรรษที่ 19 ซึ่งใช้นามวินธยามหาตมยะ (Vindhya Mahatmya) เข้าใจว่าพระนางแทนความจริงสูงสุดโดยสมบูรณ์ (Ultimate Reality in its totality) รวมถึงยังมีการทำให้พระนางมีความคล้ายกันกับพระปารวตี เกิดเป็นคติของ "ความยิ่งใหญ่สูงสุด" ("ultimate divinity")

ลัทธิไวษณพ
ในคติของไวษณพถือว่าพระนางเป็นรูปแทนอำนาจความสามารถภายในหรือภายนอกของพระวิษณุ หรือปางอวตารในรูปพระกฤษณะ พระโยคมายาสามารถอวตารเป็นรูปของพระทุรคา, อัมพิกา, เกษมาท และ ภัทรกาลี ได้ ตามที่ระบุในวิษณุปุราณะ ในภควัตปุราณะ อสูรหิรัณยากษะล้อเลียนวราหะและกล่าวถึง โยคมาตา ของพระวิษณุ

ในภควัทคีตา เมื่อครั้นอรชุนสงสัยว่า ทำไมยามว่าง (pastime) และรูปอันแท้จริงของพระกฤษณะไม่ปรากฏต่อผู้คน พระกฤษณะตอบว่ารูปอวตารของตนจะไม่ปรากฏเห็นได้โดยทุกคน เพราะตนมี "ความสามารถในการสร้างภาพมายา" ซ่อนตนเองไว้ (illusory potency)

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 

เทวีในศาสนาฮินดู