ปรางค์ฤๅษี (อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ)

ปรางค์ฤๅษี เป็นโบราณสถานขอมในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ ห่างจากเมืองศรีเทพ 3 กิโลเมตร 

ลักษณะทางกายภาพเป็นปราสาทก่อด้วยอิฐไม่สอปูนตั้งอยู่บนฐานศิลาแลงขนาดไม่สูงนักสถาปัตยกรรมแบบขอม หันหน้าไปทางทิศตะวันออก และมีอาคารขนาดเล็กในบริเวณเดียวกัน ล้อมรอบด้วยแนวกำแพงก่อด้วยศิลาแลง 

จากการสำรวจ ปรางค์ฤๅษีเป็นเทวาลัยในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย สร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 16 พบโบราณวัตถุเนื่องในศาสนาฮินดู ได้แก่ ศิวลึงค์ ฐานประติมากรรม และชิ้นส่วนโคนนทิ

โบราณสถาน 

ลักษณะของปราสาทคาดการณ์ว่าร่วมสมัยปรางค์ศรีเทพ ปราสาทศิลปะขอมทั่วไปมักวางทิศตะวันตก จากการวางปราสาททางตะวันออกของปรางค์ฤๅษี จึงเชื่อว่า เป็นปราสาทที่เก่าที่สุดในเมืองศรีเทพ

ปราสาทหมายเลข 1 เป็นปราสาทแบบขอม ก่อด้วยอิฐไม่สอปูนบนฐานศิลาแลง ซึ่งรูปแบบไม่คล้ายคลึงกับปรางค์ศรีเทพ ฐานมีแผนผังเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส ด้านละ 7.5 เมตร ปรางค์มีแผนมังสี่เหลี่ยมจัตุรัสย่อมุมไม้ยี่สิบด้านละ 4.6 เมตร ยอดปรางค์ทำมาจากหินทรายสีเทาทรงกลม ค้นพบทางตะวันตกเฉียงเหนือของโบราณสถาน

กรอบประตูมีหน้าบันลักษณะวงโค้งสูง พบมากในศิลปะขอมแบบสมโบร์ไพร์กุก เสาแปดเหลี่ยมประดับกรอบประตูแปดเหลี่ยมพบครั้งแรกในศิลปะขอมแบบกุเลน หน้าปรางค์ประธานพบอาคารก่อด้วยศิลาแลงคาดว่าเป็นโคปุระและบรรณาลัย พบโบราณวัตถุเนื่องในศาสนาฮินดู ได้แก่ ศิวลึงค์ ฐานประติมากรรม และชิ้นส่วนโคนนทิ

ปราสาทหมายเลข 2 เป็นปราสาททางใต้ของปรางค์ประธาน ก่อกำแพงแก้วล้อมแยกปรางค์ประธานแบบขอม ฐานมีแผนผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสด้านละ 5.2 เมตร ทางใต้พบลวดบัวเชิงฐานปรางค์ ปรางค์มีแผนผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสด้านละ 4 เมตร ก่อด้วยอิฐพังทลายเหลือฐานปราสาท พบโบราณวัตถุ ได้แก่ จารึก 72 อักษรขอม อายุพุทธศตวรรษที่ 16

อ้างอิง 
อุทยา่นประวัติศาสตร์ศรีเทพ. เมืองศรีเทพ. "ศรีเทพ เมืองศุนย์กลางความเจริญแห่งลุ่มแม่น้ำป่าสัก". มปป.

อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ
โบราณสถานในจังหวัดเพชรบูรณ์
สิ่งก่อสร้างในอำเภอศรีเทพ