ลัทธิอาณานิคม

ลัทธิอาณานิคม () เป็นการสถาปนา แสวงหาประโยชน์จากพื้นที่อื่น ธำรงรักษา ได้มาซึ่งและขยายอาณานิคมในดินแดนหนึ่งจากประชากรอีกดินแดนหนึ่ง ลัทธิอาณานิคมเป็นชุดความสัมพันธ์ไม่เท่ากันระหว่างเจ้าอาณานิคมและอาณานิคม และมักระหว่างผู้อยู่ในนิคมและประชากรพื้นเมือง

สมัยอาณานิคมยุโรปอยู่ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เมื่อชาติยุโรปหลายชาติสถาปนาอาณานิคมในทวีปเอเชีย แอฟริกาและอเมริกา ทีแรก ประเทศต่าง ๆ ดำเนินนโยบายลัทธิพาณิชยนิยมซึ่งออกแบบมาเพื่อเสริมเศรษฐกิจของประเทศแม่โดยแลกกับเศรษฐกิจของคู่แข่ง ฉะนั้น ปกติอาณานิคมจึงได้รับอนุญาตให้ค้าขายเฉพาะกับประเทศแม่เท่านั้น ทว่า เมื่อถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 จักรวรรดิบริติชยกเลิกลัทธิพาณิชยนิยมและการจำกัดการค้า และเริ่มใช้หลักการค้าเสรี โดยมีการจำกัดหรือภาษีศุลกากรน้อย

ประวัติ 

กิจกรรมซึ่งเรียกได้ว่าลัทธิอาณานิคมนั้นมีประวัติศาสตร์ยาวนาน เริ่มจากจักวรรดิแอฟริกาก่อนสมัยอาณานิคมซึ่งนำให้ชาวอียิปต์ ฟินีเซีย กรีกและโรมันล้วนสร้างอาณานิคมในสมัยโบราณ 

ลัทธิอาณานิคมสมัยใหม่เริ่มด้วยยุคแห่งการสำรวจ โปรตุเกสและสเปนค้นพบดินแดนใหม่ทั่วทั้งมหาสมุทรและสร้างสถานีการค้าหรือพิชิตดินแดนกว้างใหญ่ไพศาล บางคนถือว่าการสร้างอาณานิคมทั่วทั้งมหาสมุทรนี้เองที่แยกแยะลัทธิอาณานิคมจากลัทธิการขยายอาณาเขต (expansionism) แบบอื่น มีการแบ่งดินแดนใหม่เหล่านี้ระหว่างจักรวรรดิโปรตุเกสและสเปนครั้งแรกโดยสารตราพระสันตะปาปาอินเทอร์เซเทอรา และต่อมาโดยสนธิสัญญาทอร์เดสซิลลาสและสนธิสัญญาซาราโกซา (ค.ศ. 1529)

สมัยนี้ยังสัมพันธ์กับการปฏิวัติพาณิชย์ สมัยกลางตอนปลายมีการปฏิรูปการบัญชีและการธนาคารในอิตาลีและเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก ยุโรปตะวันตกรับและนำมาปรับใช้กับความเสี่ยงและรางวัลสูงที่เกี่ยวข้องกับการลงทุนอาณานิคม

ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 มีการสร้างจักรวรรดิอาณานิคมฝรั่งเศสและจักรวรรดิดัตช์ เช่นเดียวกับกรรมสิทธิ์โพ้นทะเลของอังกฤษ ซึ่งต่อมากลายเป็นจักรวรรดิบริติช นอกจากนี้ ยังมีการสถาปนาจักรวรรดิอาณานิคมเดนมาร์กและอาณานิคมโพ้นทะเลของสวีเดนบ้าง

การแพร่กระจายของจักรวรรดิอาณานิคมลดลงในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยสงครามปฏิวัติอเมริกาและสงครามประกาศอิสรภาพละตินอเมริกา อย่างไรก็ตาม มีการสถาปนาอาณานิคมใหม่จำนวนมากหลังช่วงนี้ รวมทั้งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิอาณานิคมเบลเยียม ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 หลายชาติยุโรปเกี่ยวข้องในลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา 

จักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิออตโตมันและจักรวรรดิออสเตรียมีอยู่ในห้วงเวลาเดียวกันกับจักรวรรดิข้างต้น แต่มิได้แผ่ข้ามมหาสมุทร จักรวรรดิเหล่านี้ขยายผ่านช่องทางแต่เดิมโดยการพิชิตอาณาเขตเพื่อนบ้านแทน จักรวรรดิญี่ปุ่นจำลองตนเองตามจักรวรรดิอาณานิคมยุโรป สหรัฐได้ดินแดนโพ้นทะเล

หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ฝ่ายสัมพันธมิตรผู้คว้าชัยแบ่งจักรวรรดิอาณานิคมเยอรมันและจักรวรรดิออตโตมันส่วนใหญ่ระหว่างพวกตนในฐานะอาณัติสันนิบาตชาติ ดินแดนเหล่านี้ถูกแบ่งออกเป็นสามระดับตามความพร้อมได้รับเอกราช ทว่า การปลดปล่อยอาณานิคมนอกทวีปอเมริกาล่าไปจนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ใน ค.ศ. 1972 สหประชาชาติตั้งคณะกรรมาธิการพิเศษการปลดปล่อยอาณานิคม หรือมักเรียกว่า คณะกรรมาธิการ 24 เพื่อส่งเสริมกระบวนการนี้

ยิ่งไปกว่านั้น มีขบวนการเอกราชและโครงการความเป็นปึกแผ่นการเมืองโลก เช่น ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด มีส่วนสำคัญในความพยายามปลดล่อยอาณานิคมในอดีตอาณานิคม

จักรวรรดิทวีปยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 20 

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่าง ๆ ในทวีปยุโรป

อาณานิคมและรัฐในอารักขาของสหราชอาณาจักร

ทวีปอเมริกาเหนือ
ประเทศบาฮามาส
ประเทศบาร์เบโดส
 หมู่เกาะเบ (บางส่วนของประเทศฮอนดูรัส)
บริติชอเมริกา (บางส่วนของประเทศแคนาดาและสหรัฐอเมริกา)
อาณานิคมแคนาดา
เกาะเซนต์จอห์น (รัฐพรินซ์เอ็ดเวิร์ดไอแลนด์)
รูเพิตส์แลนด์ (หลายรัฐในแคนาดาและสหรัฐอเมริกา)
โลเวอร์แคนาดา
จังหวัดควิเบก (รัฐควิเบก)
อัปเปอร์แคนาดา
อาณานิคมนิวฟันด์แลนด์ (รัฐนิวฟันด์แลนด์และแลบราดอร์)
สิบสามอาณานิคม
อาณานิคมนิวอิงแลนด์:
จังหวัดอ่าวแมสซาชูเซตส์ (รัฐแมสซาชูเซตส์ และรัฐโนวาสโกเชีย)
จังหวัดนิวแฮมป์เชียร์ (รัฐนิวแฮมป์เชียร์)
อาณานิคมโรดไอแลนด์ (รัฐโรดไอแลนด์)
อาณานิคมคอนเนตทิคัต (รัฐคอนเนตทิคัต)
จังหวัดนิวยอร์ก (รัฐนิวยอร์กและรัฐเวอร์มอนต์)
 จังหวัดนิวเจอร์ซีย์ (รัฐนิวเจอร์ซีย์)
 จังหวัดเพนซิลเวเนีย (รัฐเพนซิลเวเนีย)
 อาณานิคมเดลาแวร์ (รัฐเดลาแวร์)
 จังหวัดแมริแลนด์ (รัฐแมริแลนด์และวอชิงตัน ดี.ซี.)
อาณานิคมเวอร์จิเนีย (รัฐเวอร์จิเนีย)
จังหวัดนอร์ทแคโรไลนา (รัฐนอร์ทแคโรไลนา)
จังหวัดเซาท์แคโรไลนา (รัฐเซาท์แคโรไลนา)
จังหวัดจอร์เจีย (รัฐจอร์เจีย)
อาณานิคมอื่น ๆ
จังหวัดฟลอริดาตะวันออก (รัฐฟลอริดา)
 จังหวัดฟลอริดาตะวันตก (รัฐฟลอริดา)
บริติชฮอนดูรัส (ประเทศเบลีซ)
อาณานิคมจาเมกา  (ประเทศจาเมกา)
หมู่เกาะลีเวิร์ด
ประเทศแอนติกาและบาร์บูดา
ประเทศดอมินีกา
เกาะเซนต์คิตส์และเกาะเนวิส (ประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส)
ชายฝั่งมอสคีโท (บางส่วนของประเทศนิการากัวและประเทศฮอนดูรัส)
หมู่เกาะวินด์เวิร์ด
ประเทศเกรเนดา
ประเทศเซนต์ลูเชีย
ประเทศเซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์

ทวีปอเมริกาใต้
บริติชกายอานา (ประเทศกายอานา)
หมู่เกาะฟอล์กแลนด์
เกาะเซาท์จอร์เจีย

ทวีปแอฟริกา
แองโกล-อียิปต์ ซูดาน (ประเทศซูดาน)
 บาโซโทแลนด์ (ประเทศเลโซโท)
เบชวานาแลนด์ (ประเทศบอตสวานา)
บริติชแคเมอรูนส์ (บางส่วนของประเทศไนจีเรียและประเทศแคเมอรูน)
บริติชแอฟริกาตะวันออก (ประเทศเคนยา)
บริติชอียิปต์ (ประเทศอียิปต์)
บริติชมอริเชียส (ประเทศมอริเชียส)
บริติชโซมาลีแลนด์ (ภาคเหนือของประเทศโซมาเลีย)
บริติชโตโกแลนด์ (ภาคตะวันออกของประเทศกานา)
อาณานิคมแกมเบีย (ประเทศแกมเบีย)
โกลด์โคสต์ (ประเทศกานา)
ไนแอซาแลนด์ (ประเทศมาลาวี)
อาณานิคมไนจีเรีย (ประเทศไนจีเรีย)
โรดีเซียเหนือ (ประเทศแซมเบีย)
ประเทศเซเชลส์
อาณานิคมเซียร์ราลีโอน (ประเทศเซียร์ราลีโอน)
สหภาพแอฟริกาใต้ (ประเทศแอฟริกาใต้)
อาณานิคมบริติชเคป
อาณานิคมเนทาล
เสรีรัฐออเรนจ์
อาณานิคมทรานส์วาล
เซาเทิร์นโรดีเชีย (ประเทศซิมบับเว)
แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้ (ประเทศนามิเบีย)
สวาซิแลนด์ (ประเทศเอสวาตีนี)
ดินแดนแทนกันยีกา (ประเทศแทนซาเนียแผ่นดินใหญ่)
 รัฐในอารักขายูกันดา (ประเทศยูกันดา)
แซนซิบาร์ (เกาะของประเทศแทนซาเนีย)

ทวีปยุโรป
คอร์ซิกา (เกาะของประเทศฝรั่งเศส)
บริติชไซปรัส (ประเทศไซปรัส)
สาธารณรัฐดัตช์ (ประเทศเนเธอร์แลนด์และบางส่วนของประเทศเบลเยียม)
ยิบรอลตาร์
เฮ็ลโกลันท์ (บางส่วนของประเทศเยอรมนี)
ราชอาณาจักรฮันโนเฟอร์ (บางส่วนของประเทศเยอรมนี)
หมู่เกาะไอโอเนียน (บางส่วนของประเทศกรีซ)
ราชอาณาจักรไอร์แลนด์ (ประเทศไอร์แลนด์)
ประเทศมอลตา
มินอร์กา (เกาะของประเทศสเปน)

ทวีปเอเชีย
อาณานิคมเอเดน (บางส่วนของประเทศเยเมน)
ประเทศบาห์เรน
หมู่เกาะโบนิน (หมู่เกาะของประเทศญี่ปุ่น)
 บริติชเบอร์มา (ประเทศพม่า)
บริติชอินเดีย
ประเทศบังกลาเทศ
ประเทศอินเดีย 
ประเทศปากีสถาน
บริติชซีลอน (ประเทศศรีลังกา)
ประเทศบรูไน
ประเทศจีน
บริติชฮ่องกง (ฮ่องกง)
เวยไห่เวย
ชุมชนนานาชาติเซี่ยงไฮ้
แคนตัน (กว่างโจว)
 เอมิเรตส์ทรานส์จอร์แดน (ประเทศจอร์แดน)
อิรักในอาณัติ (ประเทศอิรัก)
ประเทศคูเวต
ประเทศมาเลเซีย
บริติชมาลายา
สหพันธรัฐมลายู
นิคมช่องแคบ
บริติชบอร์เนียว
บอร์เนียวเหนือ
ราชอาณาจักรซาราวัก
ประเทศมัลดีฟส์
มัสกัตและโอมาน (บางส่วนของประเทศโอมาน ประเทศแทนซาเนีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์)
ปาเลสไตน์ในอาณัติ (บางส่วนของประเทศอิสราเอลและรัฐปาเลสไตน์)
ประเทศกาตาร์
อาณานิคมสิงคโปร์ (ประเทศสิงคโปร์)
อาระเบียใต้ (บางส่วนของประเทศโอมาน ประเทศซาอุดีอาระเบีย และประเทศเยเมน)
รัฐทรูเชียล (สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์)
บางส่วนของประเทศไทย 
ภาคเหนือหรือล้านนาไทย 
ภาคใต้ 
ภาคกลางเกือบทั้งหมด(ยกเว้นจันทบุรี และ ตราด)
ราชอาณาจักรทิเบต 
ประเทศอัฟกานิสถาน 
ประเทศเนปาล
ประเทศภูฎาณ   
บางส่วนของประเทศอิหร่าน 
ตอนใต้ของอิหร่าน

ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย
ประเทศออสเตรเลีย
ดินแดนบริติชแปซิฟิกตะวันตก
ประเทศคิริบาส
ประเทศนาอูรู
ประเทศตองงา
ประเทศตูวาลู
ประเทศวานูอาตู
อาณานิคมฟีจี (ประเทศฟีจี)
ประเทศนิวซีแลนด์
นีวเว
ดินแดนปาปัวและนิวกินี (ประเทศปาปัวนิวกินี)
ราชอาณาจักรราโรตองกา (หมู่เกาะคุก)
ซามัวตะวันตก (ประเทศซามัว
หมู่เกาะโซโลมอน
โทเคอเลา

อาณานิคมและรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส

ทวีปอเมริกาเหนือ
 แอนติกา (ประเทศแอนติกาและบาร์บูดา) ปี ค.ศ. 1666
 บางส่วนของประเทศแคนาดา
 ฝรั่งเศสใหม่ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1534–1763
 อ่าวฮัดสัน
 นิวฟันด์แลนด์
 แม่น้ำเซนต์ลอว์เรนซ์
 เกรตเลกส์
 ควิเบก
 ประเทศดอมินีกา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1625–1763, 1778–1783
 สาธารณรัฐโดมินิกัน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1795–1809
 ประเทศเกรเนดา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1650–1762, 1779–1783
 กัวเดอลุป ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1635–ปัจจุบัน
 ประเทศเฮติ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1627–1804
 ลาเดซีราด ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1635–ปัจจุบัน
 มาร์ตีนิก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1635–ปัจจุบัน
 เนวิส (ประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1782–1784
 แซ็ง-บาร์เตเลมี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1648–1784, 1878–ปัจจุบัน)
 เซนต์คริสโตเฟอร์ (ประเทศเซนต์คิตส์และเนวิส) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1628–1690, 1698–1702, 1706, 1782–1783
 ประเทศเซนต์ลูเชีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1650–1723, 1756–1778, 1784–1803
 แซ็ง-มาร์แต็ง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1624–ปัจจุบัน
 แซ็งปีแยร์และมีเกอลง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1604–1713, 1763–ปัจจุบัน
 ประเทศเซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1719–1763, 1779–1783
 โตเบโก (ประเทศตรินิแดดและโตเบโก) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1666–1667, 1781–1793, 1802–1803
 บางส่วนของสหรัฐอเมริกา
 ป้อมเซนต์หลุยส์ (รัฐเท็กซัส) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1685–1689
 เซนต์ครอย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1650–1733
 ป้อมแคโรไลน์ (เฟรนช์ฟลอริดา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1562–1565
 เฟรนช์ลุยเซียนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1764–1804 (ขายโดย จักรพรรดินโปเลียนที่ 1)
 ลุยเซียนา (ฝรั่งเศสใหม่) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1672–1764

ทวีปอเมริกาใต้
 บางส่วนของประเทศบราซิล
 อ่าวเซาลูอีส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1610–1615
 ดินแดนอามาปา ปี ค.ศ. 1897
 อ่าวรีโอเดจาเนโร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1555–1567
 เกาะในเฟร์นันดูจีนอโรนยา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1736–1737
 เฟรนช์เกียนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1604–ปัจจุบัน
 ประเทศกายอานา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1782–1784
 ประเทศซูรินาม

ทวีปแอฟริกา

เฟรนช์แอฟริกาเหนือ
 เฟรนช์แอลจีเรีย (ประเทศแอลจีเรีย) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1830–1962
 เฟรนช์โมร็อกโก (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1912–1956 (พื้นที่ 89% ของประเทศโมร็อกโกในปัจจุบัน)
 เฟรนช์ตูนิเซีย (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1881–1956 (ประเทศตูนิเซีย)

เฟรนช์แอฟริกาตะวันตก
 ประเทศบูร์กินาฟาโซ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1896–1960
 ประเทศโกตดิวัวร์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1843–1960
 ดาโฮมีย์ (ประเทศเบนิน) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1883–1960
 ปอร์โต-โนโว (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1863–1865, 1882
 โคโทนู (รัฐในอารักขา) ปี ค.ศ. 1868
 เฟรนช์กินี (ประเทศกินี) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1891–1958
 เฟรนช์ซูดาน (ประเทศมาลี) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1883–1960
 เฟรนช์โตโกแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1918–1960 (ประเทศโตโก)
 บางส่วนของประเทศแกมเบีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1681–1702
 ประเทศมอริเตเนีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1902–1960
 ประเทศไนเจอร์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1890–1960
 ซินเดอร์ (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899
 บางส่วนของประเทศไนจีเรีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1892–1927
 ประเทศเซเนกัล ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1677–1960

เฟรนช์อิเควทอเรียลแอฟริกา
 สาธารณรัฐแอฟริกากลาง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1905–1960
 ประเทศชาด ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1900–1960
 เฟรนช์แคเมอรูน  ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1918–1960 (พื้นที่ 91% ของประเทศแคเมอรูนในปัจจุบัน)
 เฟรนช์คองโก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1875–1960 (สาธารณรัฐคองโก)
 ประเทศกาบอง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1839–1960
 ประเทศเซาตูเมและปรินซีปี ปี ค.ศ. 1709

แอฟริกาตะวันออกและมหาสมุทรอินเดีย
 กลุ่มเกาะชากอส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1721–1745, 1768–1814
 ประเทศคอโมโรส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1866–1975
 เฟรนช์โซมาลีแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1862–1977 (ประเทศจิบูตี)
 ประเทศมาดากัสการ์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1896–1960
 ราชอาณาจักรเมรีนา (รัฐในอารักขา) ปี ค.ศ. 1896
 ประเทศมอริเชียส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1715–1810
 มายอต ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1841–ปัจจุบัน
 เรอูนียง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1710–ปัจจุบัน
 ประเทศเซเชลส์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1756–1810

ทวีปเอเชีย
 บางส่วนของประเทศจีน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1849–1949
 เฟรนช์เลบานอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1920–1946 (ประเทศเลบานอน)
 เฟรนช์ซีเรีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1920–1946 (ประเทศซีเรีย)
บางส่วนของประเทศอินเดีย
 เฟรนช์อินเดีย
 จันทนนคร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1673–1952
 อินโดจีนของฝรั่งเศส
สหภาพอินโดจีน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1887–1954
 ประเทศลาว (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1893–1953
 ประเทศกัมพูชา (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1863–1953
ประเทศเวียดนาม
โคชินไชนา (เวียดนามใต้) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1858–1949
 รัฐในอารักขาอันนัม (เวียดนามกลาง) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1883–1949
 รัฐในอารักขาตังเกี๋ย (เวียดนามเหนือ) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1949
 รัฐเวียดนาม ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1949–1954
 หมู่เกาะสแปรตลี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1933–1939
 หมู่เกาะซีชา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1933–1939
 บางส่วนของประเทศฟิลิปปินส์
 บาซีลัน ปี ค.ศ. 1845
บางส่วนของประเทศศรีลังกา
 ตรินโคมาลี ปี ค.ศ. 1796
 บางส่วนของไต้หวัน 
 จีหลง ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1885
 เผิงหู ปี ค.ศ. 1885
 บางส่วนของประเทศเยเมน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1868–1936
บางส่วนของประเทศไทย
จันทบุรี 
ตราด 
เลย 
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย
 บางส่วนของประเทศออสเตรเลีย
 เกาะเดิร์กฮาร์ตอก ปี ค.ศ. 1772
 เกาะกลีแปร์ตอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1858–ปัจจุบัน
 เฟรนช์พอลินีเชีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1789–ปัจจุบัน
 หมู่เกาะโซไซเอตี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1843
 ตาฮีตี (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1842–1880
 ราอีอาเตอา (รัฐในอารักขา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1880
 ตูอาโมตัส
 หมู่เกาะมาร์เคซัส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1870
หมู่เกาะฮาวาย ปี ค.ศ. 1837
 นิวแคลิโดเนีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1853–ปัจจุบัน
 บางส่วนของประเทศปาปัวนิวกินี
 เกาะนิวไอร์แลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1880–1882
ประเทศวานูอาตู ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1906–1980
 วาลิสและฟูตูนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1887–ปัจจุบัน

ทวีปแอนตาร์กติกา
เฟรนช์เซาเทิร์นและแอนตาร์กติกแลนดส์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1772–ปัจจุบัน
 แตร์อาเดลี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1840–ปัจจุบัน

อาณานิคมและรัฐในอารักขาของรัสเซีย

ทวีปอเมริกาเหนือ
 อเมริกาของรัสเซีย (บางส่วนของสหรัฐอเมริกา)
 รัฐอะแลสกา
 รัฐแคลิฟอร์เนีย
 บางส่วนของรัฐฮาวาย

ทวีปยุโรป
 ประเทศเบลารุส
 ราชรัฐฟินแลนด์ (ประเทศฟินแลนด์)
พื้นที่ส่วนใหญ่ของเขตผู้ว่าการบอลติก
 ดัชชีคูร์ลันด์และเซมีกัลเลีย (บางส่วนของประเทศลัตเวีย)
 เอสโตเนียภายใต้การปกครองของสวีเดน (บางส่วนของประเทศเอสโตเนีย)
 พื้นที่ส่วนใหญ่ของราชอาณาจักรโปแลนด์ (บางส่วนของประเทศเบลารุส ประเทศลิทัวเนีย และประเทศโปแลนด์)
 ประเทศมอลโดวา
 หมู่เกาะนิวไซบีเรีย
 พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศยูเครน

ทวีปเอเชีย
 ประเทศอาร์มีเนีย
 ประเทศอาเซอร์ไบจาน
 ประเทศจอร์เจีย
 ประเทศคาซัคสถาน
 ประเทศคีร์กีซสถาน
 บางส่วนของจักรวรรดิออตโตมัน (ประเทศตุรกี)
 อาร์ดาฮัน
 อาร์ตวิน
  อือดือร์
 คาร์ส
 แอร์ซูรุม
 ประเทศทาจิกิสถาน
 ประเทศเติร์กเมนิสถาน
 เตอร์กิสถานของรัสเซีย (ภาคตะวันตกของเตอร์กิสถาน)
 ประเทศมองโกเลีย
 บางส่วนของประเทศจีน 
 แมนจูเรีย 
 เตอร์กิสถานตะวันออก
 บางส่วนของประเทศอิหร่าน 
 ตอนเหนือของอิหร่าน

อาณานิคมและรัฐในอารักขาของเยอรมนี

ทวีปอเมริกาเหนือ
 เกาะแคร์บส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1689–1693 (เกาะของปวยร์โตรีโก)
 เกาะเซนต์ทอมัส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1685–1720 (เกาะของหมู่เกาะเวอร์จิน)

ทวีปอเมริกาใต้
 เยอรมันเวเนซุเอลา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1528–1546 (บางส่วนของประเทศโคลอมเบียและประเทศเวเนซุเอลา)

ทวีปแอฟริกา
 อาร์กวิน (เกาะของประเทศมอริเตเนีย) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1685–1721
 โกลด์โคสต์ของบรันเดินบวร์ค (บางส่วนของประเทศกานา) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1683–1718
 แอฟริกาตะวันออกของเยอรมนี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1885–1919 (ประเทศบุรุนดี ประเทศรวันดา และประเทศแทนซาเนีย)
 แอฟริกาตะวันตกเฉียงใต้ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1915 (ประเทศนามิเบียและบางส่วนของประเทศบอตสวานา)
 แอฟริกาตะวันตก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1914 (ประเทศแคเมอรูน และประเทศโตโก)

ทวีปเอเชีย
 ประเทศจีน (ให้เช่าโดยราชวงศ์ชิง)
 อ่าวเจียวโซว ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1898–1914
 ชิงเต่า ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1891–1914
 เทียนจิน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1901–1917
 ยานไท่ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1901–1918
 หมู่เกาะนิโคบาร์ของประเทศอินเดีย

ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย
 เยอรมันนิวกินีและไมโครนีเซีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1884–1914
 กลุ่มเกาะบิสมาร์กและเกาะบูเกนวิลล์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1888–1919 (บางส่วนของประเทศปาปัวนิวกินี)
 หมู่เกาะแคโรไลน์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899–1919 (ประเทศไมโครนีเซียและประเทศปาเลา)
 เยอรมันหมู่เกาะโซโลมอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1885–1899 (หมู่เกาะโซโลมอน)
 หมู่เกาะมาเรียนา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899–1919 (หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา)
 หมู่เกาะมาร์แชลล์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1885–1919
 ประเทศนาอูรู ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1888–1919
 เยอรมันซามัว ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1899–1914 (ประเทศซามัว)

อาณานิคมและรัฐในอารักขาของอิตาลี

ทวีปแอฟริกา
 อิตาเลียนแอฟริกาตะวันออก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1936–1941
 บริติชโซมาลีแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1940–1941 (ภาคเหนือของประเทศโซมาเลีย)
 อิตาเลียนเอริเทรีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1882–1936 (ประเทศเอริเทรีย)
 อิตาเลียนเอธิโอเปีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1936–1941 (ประเทศลิเบีย) 
 อิตาเลียนโซมาลีแลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1889–1936 (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ภาคกลาง และภาคใต้ของประเทศโซมาเลีย)
 อิตาเลียนลิเบีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1934–1943 (ประเทศลิเบีย)

ทวีปยุโรป
 แอลเบเนียในอารักขา 
 ประเทศแอลเบเนีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1917–1920, 1939–1943
 ประเทศคอซอวอ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1939–1943
 หมู่เกาะของอิตาลีในทะเลอีเจียน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1912–1947 (หมู่เกาะในประเทศกรีซ)
 ฝรั่งเศสที่ยึดครองโดยอิตาลี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1940–1943 (ภาคตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศฝรั่งเศส)
 ประเทศกรีซ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1940–1944
 ประเทศโมนาโก ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1942–1943
 อิตาเลียนมอนเตเนโกร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1941–1943 (พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศมอนเตเนโกรและบางส่วนของประเทศเซอร์เบีย)
 ดินแดนในราชอาณาจักรยูโกสลาเวีย
 แดลเมเชีย (บางส่วนของประเทศโครเอเชีย) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1941–1943
 ประเทศสโลวีเนีย

ทวีปเอเชีย
 ประเทศจีน ให้เช่าโดยราชวงศ์ชิง
 เทียนจิน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1901–1917

อาณานิคมและรัฐในอารักขาของเนเธอร์แลนด์

ทวีปอเมริกา
 เนเธอร์แลนด์แอนทิลลีส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1954–2010
 อารูบา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1637–ปัจจุบัน
 โบแนเรอ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1634–ปัจจุบัน
 กือราเซา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1634–ปัจจุบัน
 ซาบา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1640–ปัจจุบัน
 ซินต์เอิสตาซียึส ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1636–ปัจจุบัน
 ซินต์มาร์เติน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1618–ปัจจุบัน
 ดัตช์บราซิล ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1630–1654 (ทางตอนเหนือของอาณานิคมบราซิลของโปรตุเกส) (ภาคเหนือของประเทศบราซิล)
 ดัตช์ชิลี 
 บัลดิเบีย (เมืองในประเทศชิลี) ปี ค.ศ. 1600
 อาณานิคมเกียนา
 อาณานิคมเอสเซกวีโบ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1616–1815 (ประเทศกายอานา)
 ประเทศซูรินาม ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1667–1975

ทวีปแอฟริกา
 อาณานิคมเคป ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1652–1806 (พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศแอฟริกาใต้)

ทวีปเอเชีย
 หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1800–1949 (ประเทศอินโดนีเซีย)
 นิวกินีของเนเธอร์แลนด์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1949–1962
 ดัตช์ซีลอน ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1640–1796 (บางส่วนของประเทศศรีลังกา)
 ดัตช์ฟอร์โมซา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1624–1662 (บางส่วนของไต้หวัน)
 ดัตซ์อินเดีย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1605-1825 (บางส่วนของประเทศอินเดีย)

อาณานิคมของโปรตุเกส

 อะโซร์ส
 อาณานิคมในทวีปแอฟริกา
 คาบินดา
 มาเดรา
 แองโกลาของโปรตุเกส
 Portuguese Cape Verde
 คองโกของโปรตุเกส
 กิเนียของโปรตุเกส
 โมซัมบิกของโปรตุเกส
 Portuguese São Tomé and Príncipe
 Fort of São João Baptista de Ajudá
 อาณานิคมในทวีปเอเชีย
 เขตปกครองย่อยอินเดียของโปรตุเกส
 มาเก๊าของโปรตุเกส
 อาณานิคมในโอซีเนีย
 ติมอร์ของโปรตุเกส (ปัจจุบันคือประเทศติมอร์-เลสเต)

อาณานิคมของสเปน

 กานาเรียส
 Cape Juby
 Captaincy General of Cuba
 Spanish Florida
 Spanish Louisiana
 Captaincy General of the Philippines
 Caroline Islands
 หมู่เกาะมาเรียนา
 Palau Islands
 Ifni
 Río de Oro
 Saguia el-Hamra
 หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของสเปน (ที่ต่อมามีการโอนอำนาจอธิปไตยไปให้แก่ประเทศสหรัฐอเมริกา ในปี 2441 และในปี 2489 จึงประกาศเอกราชในชื่อประเทศฟิลิปปินส์)
 โมร็อกโกของสเปน (รวมไปถึงปลาซัสเดโซเบรานีอา)
 เนเธอร์แลนด์ของสเปน
 Spanish Sahara
 Spanish Sardinia
 Spanish Sicily
 Viceroyalty of Peru
 Captaincy General of Chile
 Viceroyalty of the Río de la Plata
 Spanish Guinea
 Annobón
 Fernando Po
 Río Muni
 Viceroyalty of New Granada
 Captaincy General of Venezuela
 Viceroyalty of New Spain
 Captaincy General of Guatemala
 Captaincy General of Yucatán
 Captaincy General of Santo Domingo
 Captaincy General of Puerto Rico
 Spanish Formosa

อาณานิคมของออสเตรีย-ฮังการี

 บอสเนียและเฮอร์เซอโกบีนาในอาณัติของออสเตรียและฮังการี
 หมู่เกาะนิโคบาร์
 เนเธอร์แลนด์ของออสเตรีย
 Delagoa Bay
 บอร์เนียวเหนือ
 แคว้นปกครองตนเองเตรนตีโน-อัลโตอาดีเจ
 ทรานซิลเวเนีย
 เทียนจิน

อาณานิคมของเดนมาร์ก

 Andaman and Nicobar Islands
 Danish West Indies (now United States Virgin Islands)
 Danish Norway
 หมู่เกาะแฟโร
 กรีนแลนด์
 ไอซ์แลนด์
 Serampore

อาณานิคมของเบลเยียม

 คองโกของเบลเยียม
 สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก
 รวันดา-บุรุนดี
 รวันดา
 บุรุนดี
 Santo Tomás de Castilla
 เทียนจิน
 แทนเจียร์

อาณานิคมของสวีเดน

 รัฐบอลติก
 ลัตเวีย
 ลิทัวเนีย
 เอสโตเนีย
 กัวเดอลุป
 นิวสวีเดน
 แซ็ง-บาร์เตเลมี
 Swedish Pomerania

อาณานิคมของโปแลนด์-ลิทัวเนีย
 New Courland
 Couronian Africa

อาณานิคมและดินแดนที่ยึดครองของโรมาเนีย
 Romanian concession in Sarandë
 Transnistria Governorate

ดินแดนโพ้นทะเลของนอร์เวย์
 สฟาลบาร์
 ยานไมเอน
 เกาะบูเว
 ควีนม็อดแลนด์
 เกาะปีเตอร์ที่ 1

จักรวรรดินอกทวีปยุโรป 

เป็นจักรวรรดิของประเทศต่าง ๆ นอกทวีปยุโรป

รัฐในอารักขาของออสเตรเลีย

 Papua New Guinea
 เกาะคริสต์มาส
 หมู่เกาะโคโคส (คีลิง)
 หมู่เกาะคอรัลซี
 เกาะเฮิร์ดและหมู่เกาะแมกดอนัลด์
 เกาะนอร์ฟอล์ก
 นาอูรู
 ออสเตรเลียนแอนตาร์กติกเทร์ริทอรี

เขตสังกัดของนิวซีแลนด์

 หมู่เกาะคุก
 นีวเว
 รอสส์ดีเพนเดนซี
 หมู่เกาะเบลเลนี
 เกาะโคลมัน
 เกาะรอสส์
 เกาะสกอตต์
 เกาะรูสเวลส์
 โตเกเลา
 หมู่เกาะเคอร์มาเดค
 หมู่เกาะทรีคิงส์
 หมู่เกาะในเขตกึ่งแอนตาร์กติกของนิวซีแลนด์
 หมู่เกาะแชทัม

อาณานิคมของสหรัฐและรัฐในอารักขา

 อะแลสกา (รับโอนดินแดนมาจากรัสเซีย)
 อเมริกันซามัว
 คิวบา
 สาธารณรัฐโดมินิกัน
 กวม
 ฮาวาย
 ฮอนดูรัส
 มิดเวย์
 นิการากัว
 แพลไมราอะทอลล์
 ปานามา
 ฟิลิปปินส์ (รับโอนอำนาจอธิปไตยมาจากสเปน ในปี 2441 ก่อนที่จะมอบเอกราชให้แล้วเสร็จในปี 2489 ถือเป็นการสิ้นสุดการเป็นอาณานิคมของฟิลิปปินส์โดยสมบูรณ์)
 เปอร์โตริโก 
 รัฐสุลต่านซูลู (ปัจจุบันอธิปไตยโดยหลักขึ้นอยู่กับฟิลิปปินส์)
 เกาะเวก

อาณานิคมของญี่ปุ่น

 หมู่เกาะโบนิน
 เกาะซาฮาลินส่วนใต้
 เกาหลี (เมื่อสละอธิปไตยแล้ว เกาหลีถูกแบ่งเป็นสองส่วนนับแต่นั้นมา โดยแบ่งเป็นเกาหลีเหนือ ขึ้นอยู่กับรัสเซียในนามสหภาพโซเวียต และเกาหลีใต้ ขึ้นอยู่กับสหรัฐอเมริกา แต่เพียงระยะสั้นก่อนเปลี่ยนเป็นรัฐเอกราช)
 หมู่เกาะคูริล
 Kwantung Leased Territory
 นันโย
 หมู่เกาะแคโรไลน์
 หมู่เกาะมาร์แชลล์
 หมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา
 หมู่เกาะรีวกีว (รวมหมู่เกาะเซ็งกะกุ)
 ไต้หวัน
 หมู่เกาะภูเขาไฟ
 เอเชียอาคเนย์ (ทั้งภูมิภาค ตั้งแต่ ปี ค.ศ.1941-ค.ศ.1945)

อาณานิคมของจีน

 Amdo
 Chinese Turkestan
 Guangxi
 Hainan
 หมู่เกาะหนานชา
 หมู่เกาะซีซา
 Manchuria
 มองโกเลียใน
 มองโกเลียนอก
 เขตปกครองตนเองทิเบต
 สาธารณรัฐตูวา
 เวียดนาม
 Xinjiang

อาณานิคมของไทย

 ลาว (1778–1893)
 อาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ (1778–1828)
 อาณาจักรหลวงพระบาง (1778–1893)
 อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ (1778–1893)
 กัมพูชา (1771–1907)
 กัมพูชาส่วนนอก (1771–1863)
 กัมพูชาส่วนใน (1771–1907)
 นครเชียงใหม่ (1774–1899)
 รัฐเชียงตุง (1802–1885)
 รัฐมาลัย (1809–1909)
 ไทรบุรี (1821–1909)
 กลันตัน (1812–1909)
 ตรังกานู (1812–1909)
 ปะลิส (1821–1909)
 สิบสองจุไท (1778–1888)

อาณานิคมของโอมาน
 Swahili coast
 แซนซิบาร์
 กาตาร์
 บาห์เรน
 โซมาเลีย
 โซโคตร้า

อาณานิคมของเม็กซิโก

 Alta California
 รัฐแคลิฟอร์เนีย
 รัฐโคโลราโด
 รัฐเท็กซัส
 รัฐเนวาดา
 นิวเม็กซิโก
 รัฐยูทาห์
 รัฐไวโอมิง
 รัฐแอริโซนา
 อเมริกากลาง
 เกาะกลีแปร์ตอน

อาณานิคมของเอกวาดอร์
 หมู่เกาะกาลาปาโกส

อาณานิคมของโคลอมเบีย
 ปานามา
 จังหวัดซันอันเดรสและโปรบีเดนเซีย

อาณานิคมของอาร์เจนตินา

 รัฐติเอร์ราเดลฟูเอโก
 Patagonia
 หมู่เกาะฟอล์กแลนด์ (1829-1831, 1832-1833, 1982)
 แอนตาร์กติกาของอาร์เจนตินา
 รัฐมิซิโอเนส
 Formosa
 Puna de Atacama (1839- )
 invasion Argentina to Monterey (1818)

อาณานิคมของชิลี
 เกาะอีสเตอร์
 หมู่เกาะควนเฟร์นันเดซ
 ดินแดนแอนตาร์กติกาของชิลี

อาณานิคมของปารากวัย
 รัฐมาตูโกรสซูดูซูล
 Formosa

อาณานิคมของโบลิเวีย
 Puna de Atacama (1825-1839 ceded to Argentina) (1825-1879 ceded to Chile)
 รัฐอากรี

อาณานิคมของบราซิล

 รัฐอากรี
 Cisplatina
 Isla de Lobos
 Lobos Island
 รัฐมิซิโอเนส
 รัฐรอนโดเนีย
 รัฐมาตูโกรสซูดูซูล

อาณานิคมของเอธิโอเปีย
 เอริเทรีย

อาณานิคมของโมร็อกโก
 เวสเทิร์นสะฮารา

ดูเพิ่ม 
 ยุคแห่งการสำรวจ
 การทำให้เป็นอาณานิคม (Colonization)
 จักรวรรดิอาณานิคม
 รัฐในอารักขา
 ลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกา
 การทำให้เป็นอาณานิคมของยุโรปในทวีปอเมริกา
 การทำให้เป็นอาณานิคมในทวีปแอนตาร์กติกา
 จักรวรรดินิยม
 จักรวรรดินิยมในเอเชีย
 รายชื่ออดีตอาณานิคมของยุโรป

อ้างอิง 
wikipediaอาณาจักรรัตนโกสินทร์

ภูมิศาสตร์วัฒนธรรม
ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
ลัทธิอาณานิคม