จักรวรรดิเอธิโอเปีย

จักรวรรดิเอธิโอเปีย หรือที่รู้จักกันในประวัติศาสตร์ในชื่อ อะบิสซิเนีย เป็นจักรวรรดิที่ตั้งอยู่ในเขตประเทศเอธิโอเปียและเอริเทรียในปัจจุบัน  ในช่วงที่รุ่งเรืองสูงสุดนั้นอาณาเขตของจักรวรรดิได้แผ่ขยายไปถึงอียิปต์ตอนใต้ ซูดานภาคตะวันออก เยเมน และซาอุดิอาระเบียภาคตะวันตก และดำรงอยู่ในหลายหลายลักษณะนับตั้งแต่การสถาปนาเมื่อราว 980 ปี ก่อน ค.ศ. จนกระสิ้นสุดลงในปี ค.ศ. 1974 ด้วยการรัฐประหารล้มล้างระบอบราชาธิปไตย กล่าวได้ว่ารัฐแห่งนี้เป็นรัฐที่ดำรงอยู่มาอย่างต่อเนื่องยาวนานที่สุดในโลก  และเป็นชาติแอฟริกาเพียงชาติเดียวที่สามารถดำรงเอกราชและอธิปไตยของตนเองได้ในยุคแห่งการล่าอาณานิคมในแอฟริกาโดยชาติตะวันตกระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 19

ประวัติศาสตร์

ความเป็นมา
หลังจากการล่มสลายของอาณาจักรอักซุมในศตวรรษที่ 9 เอธิโอเปียตกอยู่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์ซากเว ผู้ปกครองคนใหม่คืออะกอที่มาจาก ภูมิภาค ลาสตาต่อมาตำราของสงฆ์กล่าวหาราชวงศ์นี้ว่าไม่มีสต็อก "โซโลมอน" ที่บริสุทธิ์และเย้ยหยันความสำเร็จของพวกเขา แม้จะอยู่ในจุดสูงสุดของอำนาจ คริสเตียนส่วนใหญ่จะถือว่าพวกเขาเป็นผู้แย่งชิง อย่างไรก็ตาม สถาปัตยกรรมของซากเวแสดงให้เห็นความหมายแฝงของประเพณีอักซูมิเต ก่อนหน้านี้ โดยในบรรดาเหล่านั้นสามารถเห็นได้ในLalibelaการสร้างโบสถ์ที่สกัดด้วยหินปรากฏขึ้นครั้งแรกในช่วงปลายยุคอักซูมิเต และถึงจุดสูงสุดภายใต้ Zagwe 

พวกซากเวไม่สามารถหยุดการทะเลาะเบาะแว้งเรื่องราชบัลลังก์ หันเหคน พลังงาน และทรัพยากรที่อาจใช้เพื่อยืนยันอำนาจของราชวงศ์ ในช่วงปลายศตวรรษที่ 13 ขุนนางหนุ่มชาวอัมฮาราชื่อ เยคูโน อัมลัค ได้ขึ้นครองอำนาจในภาคเหนือของShewa เขาได้รับการสนับสนุนจากคริสตจักรออร์โธดอกซ์อย่างมากในขณะที่เขาสัญญาว่าจะทำให้คริ สตจักรเป็นสถาบันกึ่งอิสระ นอกจากนี้เขายังได้รับการสนับสนุนจากราชวงศ์มักซูมิ ที่เป็นมุสลิมที่อยู่ใกล้เคียง จากนั้น เยคูโน อัมลัคได้กบฏต่อกษัตริย์ซากเวและเอาชนะเขาได้ที่สมรภูมิแห่ง Ansata Taddesse Tamrat โต้แย้งว่ากษัตริย์องค์นี้คือ ยังบารัคแต่เนื่องจากความทรงจำแบบท้องถิ่นชื่อของเขาถูกลบออกจากบันทึกอย่างเป็นทางการ เกทัตชิว เมคอนเน่น ฮาเซน นักบันทึกประวัติศาสตร์คนล่าสุดของวอลโลกล่าวว่ากษัตริย์แห่งซากเว องค์สุดท้ายที่ เยคูโน อัมลัค

ราชวงศ์โซโลมอน 
เยคูโน อัมลัค ขึ้นสู่บัลลังก์ในปี 1270 เขาถูกกล่าวหาว่าเป็นลูกหลานของกษัตริย์องค์สุดท้ายของอักซุมดิล โนอัด และด้วยเหตุนี้กษัตริย์แห่งอักซุม โดยสายเลือดราชวงศ์อักซุม มีการอ้างว่า เยคูโน อัมลัค  เป็นลูกหลานของกษัตริย์โซโลมอนใน พระคัมภีร์ไบเบิล รูปแบบการอ้างสิทธิ์ที่ยอมรับได้กำหนดไว้ในตำนานที่บันทึกไว้ใน Kebra Nagast ซึ่งเป็นข้อความในศตวรรษที่ 14 ด้วยเหตุนี้ราชินีแห่งเชบาซึ่งคาดว่ามาจากเมืองอักซุม ได้เสด็จเยือนกรุงเยรูซาเล็มซึ่งพระนางทรงประสูติพระโอรสกับกษัตริย์โซโลมอน เมื่อเธอกลับไปยังเอธิโอเปียบ้านเกิดของเธอ เธอได้ให้กำเนิดบุตรชื่อ เมเนลิกที่ 1 เขาและลูกหลานของเขา (ซึ่งรวมถึงราชวงศ์อักซุม) ปกครองเอธิโอเปียจนกระทั่งถูกโค่นล้มโดยผู้แย่งชิง เยคูโน อัมลัค  ในฐานะทายาทสายตรงของเมเนลิกที่ 1 จึงถูกอ้างว่าได้ "ฟื้นฟู" สายโซโลมอน

ตลอด รัชสมัยของเยคูโน อัมลัค เขาจะมีความสัมพันธ์ฉันมิตรกับชาวมุสลิม เขาไม่เพียงสร้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับราชวงศ์มักซูมิ ที่อยู่ใกล้เคียง เท่านั้นแต่ยังติดต่อกับราซูลิดในเยเมนและสุลต่านมัมลุค ของอียิปต์ด้วย ในจดหมายที่ส่งถึงมัมลุคสุลต่านเบย์บาร์สเขาจะระบุถึงความตั้งใจของเขาที่จะร่วมมือฉันมิตรกับชาวมุสลิมในอาระเบีย และอธิบายว่าตัวเขาเองเป็นผู้ปกป้องชาวมุสลิมทุกคนในอบิสซีเนีย เขาเป็นคริสเตียนผู้เคร่งศาสนา เขาจะสั่งให้สร้างโบสถ์ เจนเนตา มารียัมเพื่อระลึกถึงงานของเขาด้วยคำจารึกที่อ่านว่า "โดยพระคุณของพระเจ้า ข้าพเจ้าเป็นกษัตริย์เยคูโน อัมลัก หลังจากที่ข้าพเจ้าได้ขึ้นครองบัลลังก์ตามพระประสงค์ของพระเจ้า สร้างโบสถ์แห่งนี้”

ในปี 1285 เยคูโน อัมลัค สืบทอดตำแหน่งต่อจาก ยักเบอู เซยอน ลูกชายของเขา ผู้เขียนจดหมายถึงกาลวาน ขอให้เขาอนุญาตให้พระสังฆราชแห่งอเล็กซานเดรียส่ง abuna หรือเมืองหลวงสำหรับโบสถ์ออร์โธดอกซ์เอธิโอเปียแต่ยังประท้วงการปฏิบัติของสุลต่านต่อ คริสเตียนของเขาในอียิปต์โดยระบุว่าเขาเป็นผู้พิทักษ์ของชาวมุสลิมในเอธิโอเปีย ปลายรัชกาล ยักเบอูปฏิเสธที่จะแต่งตั้งลูกชายคนหนึ่งของเขาให้เป็นผู้สืบทอดและแทนที่จะมีคำสั่งให้แต่ละคนปกครองเป็นเวลาหนึ่งปี ลูกชายของเขาสืบต่อในปี 1837 แต่ข้อตกลงนี้พังทลายลงทันที ในปี ค.ศ. 1299 เวเด็ม อาราดบุตรชายคนหนึ่งของเขาเข้ายึดบัลลังก์ ดูเหมือนว่าเวเดม อาราดจะขัดแย้งกับสุลต่านแห่งอิฟัต ที่อยู่ใกล้เคียง ซึ่งพยายามขยายอาณาเขตทางตะวันออกของเชวา

รัฐชาติสมัยใหม่ 

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2312 ถึง พ.ศ. 2398 อาณาจักรเอธิโอเปียได้ผ่านช่วงเวลาที่เรียกว่า ยุคเจ้าชาย (อามารา: Zemene Mesafint ) นี่คือช่วงเวลาแห่งประวัติศาสตร์เอธิโอเปียที่มีความขัดแย้งมากมายระหว่าง Ras ต่างๆ (เทียบเท่ากับดยุกของ อังกฤษ) และจักรพรรดิซึ่งมีอำนาจจำกัดและครอบครองพื้นที่รอบๆ เมืองหลวงร่วมสมัยของGondar เท่านั้น ทั้งการพัฒนาสังคมและวัฒนธรรมชะงักงันในช่วงนี้ ความขัดแย้งทางศาสนา ทั้งภายในโบสถ์ออร์โธดอกซ์ของเอธิโอเปียและระหว่างพวกเขากับชาวมุสลิมมักถูกใช้เป็นข้ออ้างในการปะทะกัน ยุคเจ้าชายสิ้นสุดลงด้วยรัชสมัยของจักรพรรดิเทโวดรอส ที่ 2

ในปี 1878 หลังจากการจำคุกมิชชันนารีหลายคนและตัวแทนของรัฐบาลอังกฤษ อังกฤษได้เข้าร่วมการเดินทางลงทัณฑ์ไปยังอบิสซีเนียเพื่อต่อต้านจักรพรรดิเทโวดรอส ด้วยการสนับสนุนจากขุนนางส่วนใหญ่ในเอธิโอเปีย การรณรงค์ครั้งนี้ประสบความสำเร็จสำหรับอังกฤษและจักรพรรดิเอธิโอเปียได้ฆ่าตัวตายแทนที่จะยอมจำนน

ตั้งแต่ปี 1874 ถึง 1876 จักรวรรดิได้ขยายเข้าสู่เอริเทรียภายใต้กษัตริย์โยฮันเนสที่ 4 แห่งเทมเบียนซึ่งกองกำลังที่นำโดยราส อลูลาได้รับชัยชนะ ใน สงครามเอธิโอเปีย-อียิปต์โดยเอาชนะกองกำลังอียิปต์อย่างเด็ดขาดที่สมรภูมิกุนเดตในฮามาเซียน ในปี 1887 เมเลนิก กษัตริย์แห่งเชวารุกรานเอมิเรตแห่งฮาราหลังจากได้รับชัยชนะในสมรภูมิ Chelenqo 

ทศวรรษที่ 1880 ถูกทำเครื่องหมายด้วยการแย่งชิงแอฟริกา อิตาลีซึ่งแสวงหาอาณานิคมในแอฟริกา ได้รับเอริเทรียจากอังกฤษ ซึ่งนำไปสู่สงครามอิตาลี-อะบิสซีเนียระหว่างปี 1887-1889 และการช่วงชิงพื้นที่ชายฝั่งของเอริเทรียระหว่างกษัตริย์โยฮันเนสที่ 4 แห่งเทมเบียนกับอิตาลี หลังจากการสิ้นพระชนม์ของจักรพรรดิโยฮันเนสที่ 4 อิตาลีได้ลงนามในสนธิสัญญากับเชวา (อาณาจักรปกครองตนเองภายในจักรวรรดิ) เพื่อสร้างรัฐในอารักขาของอบิสซีเนีย

เนื่องจากความแตกต่างที่สำคัญระหว่างการแปลสนธิสัญญาในภาษาอิตาลีและภาษาอามารา อิตาลีจึงเชื่อว่าพวกเขาได้ยึดครองเอธิโอเปียในฐานะ รัฐในอารักขาในขณะที่เมเนลิกที่ 2 แห่งเชวาปฏิเสธสถานะในอารักขาในปี พ.ศ. 2436 เมื่อถูกดูหมิ่น อิตาลีจึงประกาศสงครามกับเอธิโอเปียในปี 1895 สงครามเอธิโอเปียส่งผลให้เกิดการรบที่อัดวาในปี 1896 ซึ่งอิตาลีพ่ายแพ้อย่างเด็ดขาด เนื่องจากเอธิโอเปียมีความเหนือกว่าในเชิงตัวเลข มีอุปกรณ์ที่ดีกว่าและได้รับการสนับสนุนจากรัสเซียและฝรั่งเศส เป็นผลให้สนธิสัญญาแอดดิสอาบาบาลงนามในเดือนตุลาคม ซึ่งกำหนดเส้นแบ่งเขตแดนของเอริเทรียอย่างเคร่งครัดและบังคับให้อิตาลียอมรับเอกราชของเอธิโอเปีย

เริ่มต้นในทศวรรษที่ 1890 ภายใต้รัชสมัยของจักรพรรดิเมเนลิกที่ 2กองกำลังของจักรวรรดิออกเดินทางจากจังหวัดเชวา ทางตอนกลาง เพื่อรวมเข้ายึดครองดินแดนที่มีผู้คนอาศัยอยู่ทางตะวันตก ตะวันออก และทางใต้ของอาณาจักรของตน ดินแดนที่ถูกผนวกรวมถึงดินแดนทางตะวันตกของโอโรโม (ไม่ใช่โชอันโอโรโม), สีดามา, กูเรจ, โวเลย์ตา, และดิซี ในบรรดากองทหารของจักรวรรดิ ได้แก่กองทหารรักษาการณ์ ชีวัน โอโรโม ของ ราส โกเบน่า ดินแดนหลายแห่งที่พวกเขาผนวกไม่เคยอยู่ภายใต้การปกครองของจักรวรรดิ ดินแดนที่จัดตั้งขึ้นใหม่ทำให้เกิดพรมแดนที่ทันสมัยของเอธิโอเปีย 

คณะผู้แทนจากสหราชอาณาจักรและฝรั่งเศส  – มหาอำนาจแห่งยุโรปซึ่งครอบครองดินแดนอาณานิคมติดกับเอธิโอเปีย – ในไม่ช้าก็มาถึงเมืองหลวงของเอธิโอเปียเพื่อเจรจาสนธิสัญญากับอำนาจที่เพิ่งได้รับการพิสูจน์นี้

การเข้าครอบครองของอิตาลี และ สงครามโลกครั้งที่ 2 
ในปี 1935 ทหารอิตาลีซึ่งได้รับคำสั่งจากจอมพล เอมิลิโอ เด โบโน ได้รุกรานเอธิโอเปียในสิ่งที่เรียกว่าสงครามอิตาลี-อะบิสซีเนียครั้งที่สอง สงครามกินเวลาเจ็ดเดือนก่อนที่จะมีการประกาศชัยชนะของอิตาลี จักรวรรดิเอธิโอเปียรวมอยู่ในอาณานิคมของอิตาลีในแอฟริกาตะวันออกของอิตาลี การรุกรานถูกประณามโดยสันนิบาตชาติแม้ว่าจะไม่ได้ทำมากเพื่อยุติความเป็นปรปักษ์

ระหว่างความขัดแย้ง กองทัพเอธิโอเปียและอิตาลีก่ออาชญากรรมสงคราม เป็นที่ทราบกันดีว่ากองทหารเอธิโอเปียใช้กระสุน Dum-Dum (ละเมิดอนุสัญญากรุงเฮก) และฆ่าทหารที่จับได้ (มักมีการตัดอัณฑะ) กองทหารอิตาลีใช้กำมะถันมัสตาร์ดในสงครามเคมีโดยไม่สนใจพิธีสารเจนีวาที่ได้ลงนามเมื่อเจ็ดปีก่อน กองทัพอิตาลีทิ้งระเบิดแก๊สมัสตาร์ด ฉีดพ่นจากเครื่องบินและกระจายเป็นผงบนพื้นดิน มีรายงานผู้เสียชีวิตจากสารเคมี 150,000 ราย ส่วนใหญ่มาจากแก๊สมัสตาร์ด หลังสงคราม อิตาลีได้ผนวกเอธิโอเปียเข้ากับอาณานิคมอื่นๆ ของอิตาลีในแอฟริกาตะวันออกเพื่อก่อตั้งอาณานิคมใหม่ของอิตาลีในแอฟริกาตะวันออก และพระเจ้าวิคเตอร์ เอ็มมานูเอลที่ 3 แห่งอิตาลีได้รับสมญานามว่า "จักรพรรดิแห่งอบิสซีเนีย "

เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 1943 อิตาลีได้ประกาศสงครามกับสหราชอาณาจักรและฝรั่งเศส เนื่องจากฝรั่งเศสกำลังอยู่ในขั้นตอนของการยึดครองโดยนาซีเยอรมนีในขณะนั้นและ เบนิโต มุสโสลินี ต้องการขยายการถือครองอาณานิคมของอิตาลี การพิชิตบริติชโซมาลิแลนด์ของอิตาลีในเดือนสิงหาคม 1940 ประสบความสำเร็จ แต่หลังจากนั้นสงครามก็พลิกผันกับอิตาลี Haile Selassie เดินทางกลับเอธิโอเปียจากอังกฤษเพื่อช่วยชุมนุมต่อต้าน อังกฤษเริ่มรุกรานในเดือนมกราคม 1941 ด้วยความช่วยเหลือจากนักต่อสู้เพื่อเสรีภาพชาวเอธิโอเปีย และการต่อต้านครั้งสุดท้ายของอิตาลีที่จัดตั้งขึ้นในแอฟริกาตะวันออกของอิตาลียอมจำนนในเดือนพฤศจิกายน 1941 ยุติการปกครองของอิตาลี

การล่มสลาย 

ความล้มเหลวของรัฐบาลในการตอบสนองต่อความอดอยาก Wollo ในปี 1973 ความไม่พอใจที่เพิ่มขึ้นของกลุ่มผลประโยชน์ในเมือง และราคาเชื้อเพลิงที่สูงเนื่องจากวิกฤตน้ำมันในปี 1974 ทำให้เกิดการจลาจลในเดือนกุมภาพันธ์ 1974 โดยกองทัพและประชาชนพลเรือน ในเดือนมิถุนายน เจ้าหน้าที่ทหารกลุ่มหนึ่งได้จัดตั้งคณะกรรมการประสานงานของกองทัพ ตำรวจ และกองทัพบก หรือ ที่ เรียกว่า เดร์ก เพื่อรักษากฎหมายและความสงบเรียบร้อย เนื่องจากรัฐบาลพลเรือนไร้อำนาจหลังจากการก่อกบฏ อย่างกว้างขวาง 

ในเดือนกรกฎาคม จักรพรรดิเฮลี เซลาสซีที่1 ให้อำนาจแก่เดร์ก เพื่อจับกุมเจ้าหน้าที่ทหารและรัฐบาลทุกระดับ ในไม่ช้า ทั้งอดีตนายกรัฐมนตรี Tsehafi Taezaz Aklilu Habte-Wold และ Endelkachew Makonnen พร้อมด้วยคณะรัฐมนตรีส่วนใหญ่ ผู้ว่าการภูมิภาคส่วนใหญ่ นายทหารระดับสูงและเจ้าหน้าที่ของราชสำนักหลายคนถูกจำคุก ในเดือนสิงหาคม หลังจากร่างรัฐธรรมนูญที่เสนอสร้างระบอบรัฐธรรมนูญถูกนำเสนอต่อจักรพรรดิ  เดร์กก็เริ่มโครงการรื้อรัฐบาลของจักรวรรดิเพื่อขัดขวางการพัฒนาต่อไปในทิศทางนั้น  เดร์กปลดและคุมขังจักรพรรดิในวันที่ 12 กันยายน 1974 และเลือกพลโท อามัน อันดอม ซึ่งเป็นผู้นำทางทหารที่ได้รับความนิยมและ Sandhurst สำเร็จการศึกษาเป็นรักษาการประมุข สิ่งนี้กำลังรอการเสด็จกลับของมกุฎราชกุมารอัสฟอว์ วอสเซน จากการรักษาทางการแพทย์ในยุโรป เมื่อพระองค์จะขึ้นครองบัลลังก์ในฐานะพระมหากษัตริย์ตามรัฐธรรมนูญ อย่างไรก็ตาม นายพล อามัน อันดอมทะเลาะกับกลุ่มหัวรุนแรงในเดร์กเกี่ยวกับประเด็นการรุกทางทหารครั้งใหม่ในเอริเทรียและข้อเสนอของพวกเขาที่จะประหารชีวิตเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลเก่าของ Selassie หลังจากกำจัดหน่วยที่ภักดีต่อเขา: วิศวกรผู้คุ้มกันของจักรวรรดิและกองทัพอากาศเดร์ก ได้ปลดนายพลอามานออกจากอำนาจและประหารชีวิตเขาในวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2517 พร้อมด้วยผู้สนับสนุนบางส่วนและเจ้าหน้าที่ 60 คนของรัฐบาลจักรวรรดิชุดก่อน 

นายพลจัตวา เฏาะฟารี เบนตี กลายเป็นประธานคนใหม่ของเดร์ก และประมุขแห่งรัฐ ระบอบราชาธิปไตยถูกยกเลิกอย่างเป็นทางการในเดือนมีนาคม 1975 และลัทธิมากซ์-เลนินได้รับการประกาศให้เป็นอุดมการณ์ใหม่ของรัฐ จักรพรรดิเซลาสซีสวรรคตภายใต้สถานการณ์ลึกลับเมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 1975 ขณะที่แพทย์ประจำตัวของพระองค์ไม่อยู่ เป็นที่เชื่อกันโดยทั่วไปว่า เมินกึสทู ฮัยเลอ มารียัม เป็นคนฆ่าพระองค์ ไม่ว่าจะด้วยการสั่งให้ทำหรือด้วยมือของเขาเอง แม้ว่าวิธีแรกจะเป็นไปได้มากกว่าก็ตาม

การเมืองการปกครอง 
เมื่อระบบศักดินากลายเป็นหลักการสำคัญในจักรวรรดิเอธิโอเปีย ระบบนี้ได้พัฒนาเป็นระบบเผด็จการที่มีความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมในรูปแบบสถาบัน เมื่อที่ดินกลายเป็นสินค้าหลัก การได้มาซึ่งที่ดินก็กลายเป็นแรงผลักดันหลักที่อยู่เบื้องหลังลัทธิจักรวรรดินิยม โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่รัชสมัยของเมเลนิกที่ 2 เป็นต้นมา 

ส่วนหนึ่งของความพยายามในการปรับปรุงให้ทันสมัยของจักรพรรดิเฮลี เซลาสซี ระบอบการปกครองแบบราชาธิปไตยแบบดั้งเดิมได้รับการปฏิรูปผ่านการแนะนำของรัฐธรรมนูญปี 1931 และ 1955 ซึ่งนำเสนอระบบรัฐสภาแบบรวมที่มีสองสภานิติบัญญัติ: สภาวุฒิสภา (Yeheggue Mewossegna Meker Beth) และสภาผู้แทนราษฎร (เยเฮกเก เมเมรียา เมเคอร์เบธ). ภายใต้รัฐธรรมนูญ 1956 มาตรา 56 ห้ามมิให้ผู้ใดเป็นสมาชิกของทั้งสองสภาพร้อม ๆ กัน ซึ่งจะประชุมกันในตอนเริ่มต้นหรือตอนสิ้นสุดของแต่ละสมัย 

ในโครงสร้างรัฐสภา สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิก 250 คนที่ได้รับการเลือกตั้งทุก ๆ สี่ปี ในขณะที่วุฒิสภาประกอบด้วยผู้แทนครึ่งหนึ่ง (125 คน) และได้รับการแต่งตั้งจากจักรพรรดิทุก ๆ หกปี

ดูเพิ่ม

อ้างอิง 
เชิงอรรถ

บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น 

 
อ
ประวัติศาสตร์เอธิโอเปีย
อดีตรัฐสมาชิกสหประชาชาติ
รัฐสิ้นสภาพในประเทศเอธิโอเปีย
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในศตวรรษที่ 10 ก่อนคริสตกาล
รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 12
สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2517