วัดโพธิญาณ (จังหวัดพิษณุโลก)

วัดโพธิญาณ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่ริมแม่น้ำน่านในตำบลหัวรอ อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก

ประวัติ
วัดโพธิญาณสร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ในรัชสมัยของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเมื่อครั้งพระองค์เสด็จมาครองเมืองพิษณุโลกระหว่าง พ.ศ. 2006–2031 โดยน่าจะสร้างพร้อม ๆ กับการสร้างกำแพงเมืองพิษณุโลก ยังคงปรากฏร่องรอยแนวกำแพงเมืองเก่าให้เห็นในบริเวณวัด น่าจะถือได้ว่าวัดโพธิญาณเป็นวัดประจำเมืองพิษณุโลกทางด้านทิศเหนือ ติดกับแนวเขตพระราชวังจันทน์ ต่อมาน่าจะได้รับการปฏิสังขรณ์อีกครั้งในรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

ต่อมาถึงในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายและสมัยกรุงธนบุรี เมืองพิษณุโลกถูกทำลายจากภัยสงคราม ทำให้วัดโพธิญาณมีสภาพเป็นวัดร้างมากว่าร้อยปี จนเมื่อ พ.ศ. 2460 พระอาจารย์โต้ได้ธุดงค์มาปักกลดบริเวณซากโบราณสถานวัดร้างนี้ หมื่นชำนาญนิติเพชร (จ่าคร้าม ผลเกิด) พร้อมด้วยชาวบ้านจึงได้นิมนต์พระอาจารย์โต้ให้อยู่จำพรรษา ณ วัดร้างแห่งนี้และร่วมกันบูรณะปฏิสังขรณ์ จนตั้งวัดเมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2474 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2513

เสนาสนะและโบราณวัตถุ
วัดมีอุโบสถเก่าและฐานเจดีย์เก่าที่เป็นโบราณสถานสมัยอยุธยา อายุกว่า 600 ปี โดยมีพระพุทธรูปสองพี่น้องนามว่า หลวงพ่อทองผุด-หลวงพ่อเงินผุด มีลักษณะผุดขึ้นมาเพียงครึ่งองค์จากห้องกรุใต้ฐานชุกชี ขุดพบครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2511 ในการขุดครั้งนั้นพบพร้อมกับพระพุทธรูปสำริดศิลปะอยุธยาขนาดหน้าตัก 3–12 นิ้ว จำนวนหลายร้อยองค์และโบราณวัตถุอีกนับพันชิ้น บางส่วนนำไปจัดแสดงไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติรามคำแหง จังหวัดสุโขทัย 

พระประธานของอุโบสถมีนามว่า หลวงพ่อเพชรกลับประทานพร เป็นพระพุทธรูปศิลปะเชียงแสนสิงห์หนึ่ง ซึ่งหล่อขึ้นใหม่ด้วยโลหะสำริดย้อนยุคแบบโบราณขนาดหน้าตัก 5 ศอก 1 คืบ 5 นิ้ว มีพุทธลักษณะประทับนั่งขัดสมาธิเพชรกลับ พระบาทซ้ายทับพระบาทขวา พระหัตถ์ขวาแสดงปางสมาธิ พระหัตถ์ซ้ายวางเหนือพระทรงแสดงปางประทานพร บริเวณฐานชุกชีของพระพุทธรูปทำเป็นโพรงเตี้ย ๆ ให้คนได้เข้าไปลอด ตามความเชื่อว่าจะรอดปลอดภัยจากสิ่งอันตรายต่าง ๆ

อ้างอิง

โบราณสถานในจังหวัดพิษณุโลก
โพธิญาณ