เครื่องอิสริยาภรณ์

เครื่องอิสริยาภรณ์ () คือ เหรียญ และตรา อันเป็นเครื่องประดับยศ ซึ่งถูกมอบให้โดยรัฐเอกราช พระมหากษัตริย์ ราชวงศ์ หรือองค์การ แก่บุคคล เพื่อยกย่องในคุณประโยชน์และความดีความชอบขอบบุคคลนั้น ซึ่งมักจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่โดดเด่น เช่น สายคล้องคอ เหรียญ ตรา และสายสะพายสำหรับสวมใส่

ระบบเครื่องอิสริยาภรณ์นั้นมาจากวัฒนธรรมอัศวินในยุคกลาง โดยอิงมาจากระบบอิสริยาภรณ์ของศาสนาคาทอลิก โดยเครื่องอิสริยาภรณ์จากประเทศที่มีกษัตริย์เรียกว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ส่วนประเทศที่ไม่มีกษัตริย์เรียกว่า เครื่องอิสริยาภรณ์

ศัพท์บัญญัติ 
ในภาษาลาติน คำว่า Order () ในบทความนี้ สามารถโยงย้อนไปถึงภาคีอัศวิน (Chivalric orders) รวมไปถึงภาคีทางทหาร (Military orders) ซึ่งสามารถโยงคำศัพท์กลับไปถึงคณะนักบวชคาทอลิก (Catholic religious orders) 

ส่วนในภาษาไทย อิสริยาภรณ์ เป็นคำนาม มีความหมายว่าตราเครื่องประดับเกียรติยศ เรียกโดยสามัญว่า เหรียญตรา ซึ่งคำว่าตราก็เป็นส่วนหนึ่งของเครื่องประดับที่เป็นราชอิสริยาภรณ์ตามความหมายของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

ประวัติ 
เครื่องอิสริยาภรณ์สมัยใหม่ เป็นเครื่องประดับยศแสดงความดีความชอบ เกิดจากวัฒนธรรมการจัดตั้งภาคีอัศวินขึ้นในสมัยกลาง เดิมทีเป็นภาคีทางทหารในสงครามครูเสดซึ่งเปลี่ยนสภาพมาจากภาคีทางศาสนาคาทอลิก

ในขณะที่ภาคีอัศวินเหล่านี้คือ "สมาคม มิตรภาพ และวิทยาลัยอัศวิน" สถาปนาขึ้นโดยสันตะสำนักหรือพระมหากษัตริย์ในยุโรปโดยเลียนแบบภาคีทางทหารของสงครามครูเสด การให้สมาชิกในสังคมดังกล่าวค่อย ๆ พัฒนามาเป็นภาคีเกียรติยศที่สามารถมอบให้ได้ เครื่องอิสริยาภรณ์อันทรงเกียรติสูงสุดบางชิ้นของยุโรปสมัยใหม่ เช่น เครื่องราชอิสริยาภรณ์ขนแกะทองคำ เครื่องราชอิสริยาภรณ์การ์เทอร์ของอังกฤษ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไอยราของเดนมาร์ก และเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทริสเติลของสกอตแลนด์ ถูกสร้างขึ้นในยุคแรก ๆ ของสมัยใหม่ โดยพื้นฐานแล้วมีลักษณะเป็นภาคีอิสริยาภรณ์ทางราชสำนัก โดยมีลักษณะความสัมพันธ์ส่วนตัวที่ใกล้ชิดระหว่างสมาชิกและประธานแห่งเครื่องราชอิสริยาภรณ์

เครื่องอิสริยาภรณ์แบ่งตามที่มา

เครื่องรัฐอิสริยาภรณ์ 

เป็นเครื่องอิสริยาภรณ์ที่มอบโดยรัฐเอกราช โดยจะมอบให้แก่ผู้ประกอบคุณงามความดีต่อประเทศชาติ

เครื่องขัติยอิสริยาภรณ์ 

ในช่วงฟื้นฟูศิลปวิทยา พระมหากษัตริย์ส่วนใหญ่ในยุโรปได้รับเครื่องอิสริยาภรณ์ของภาคีอัศวิน หรือไม่ก็สร้างเครื่องราชอิสริยาภรณ์ขึ้นมาใหม่และพระราชทานโดยพระมหากษัตริย์หรือราชวงศ์ โดยจะพระราชทานให้แก่ผู้จงรักภักดี โดยส่วนมากมักถูกผูกขาดโดยชนชั้นสูง ประชาชนทั่วจะเข้าถึงได้ยากเนื่องจากข้อจำกัดด้านเชื้อสาย

ในศตวรรษที่ 18 ระเบียบเหล่านี้ค่อย ๆ เปลี่ยนไป  เห็นได้จากการที่จักรพรรดินีมาเรีย เทเรซาสถาปนาเครื่องเสนาราชอิสริยาภรณ์มาเรีย เทเรซา โดยจะพระราชทานให้แก่นายทหารโดยไม่คำนึงถึงพื้นเพทางสังคม

ดูเพิ่ม 

 เครื่องอิสริยาภรณ์ทางทหาร
 เครื่องอิสริยาภรณ์สำหรับพลเรือน

อ้างอิง

บรรณานุกรม 

 

de:Orden und Ehrenzeichen#Verdienstauszeichnungen