มุณเฑศวรีมนเทียร

มุณเฑศวรีมนเทียรเป็นมนเทียรโบราณที่ตั้งอยู่ในหมู่บ้านรามครห์ (Ramgarh village) ในอำเภอไกมูร์ รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย บนเทือกเขามุณเฑศวรี มนเทียรนี้เป็นมนเทียรเก่าแก่ที่สร้างขึ้นเพื่อบูชาพระศิวะและศักติ ถือกันว่าที่นี่เป็นมนเทียรที่เก่าแก่มากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศอินเดีย และถือกันว่าเป็นมนเทียรที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศอินเดียที่ยังคงมีการดำเนินพิธีกรรมและมีการกราบไหว้บูชาจนถึงปัจจุบัน
ป้ายข้อมูลของกรมสำรวจโบราณคดีอินเดีย (ASI) ระบุอายุของมนเทียรว่าสร้างขึ้นในปี 625 มนเทียรนี้อยู่ภายใต้การดูแลของ ASI ตั้งแต่ปี  1915

สถาปัตยกรรม
มนเทียรสร้างขึ้นด้วยหิน และจัดวางด้วยรูปแบบแปดเหลี่ยมซ่งถือว่าไม่พบบ่อยในสถาปัตยกรรมฮินดู มนเทียรที่หลงเหลืออยู่เป็นตัวอย่างชิ้นเก่าแก่ที่สุดของสถาปัตยกรรมแบบนครที่พบในรัฐพิหาร ในผนังทั้งสี่มีปรากฏประตู หน้าต่าง และฐานที่ซึ่งเคยรองรับรูปปั้นประดับ ส่วนยอดของอาคาร ศิขระ นั้นสูญหายหรือพังทลายไปแล้ว ในขณะที่ปัจจุบันได้มีการสร้างหลังคาราบขึ้นมาทดแทนศิขระที่สูญสลายไป ผนังด้านในของโบสถ์ปรากฏงานแกะสลักนูนต่ำและงานปั้นลอยในรูปของหม้อกลัศ แจกัน และงานออกแบบลวดลายดอกไม้และพรรณพืช ประตูทางเข้าออกนั้นประดับประดาด้วยทวารปาละ, พระแม่คงคา, พระแม่ยมุนา และมูรติอื่น ๆ เทพเจ้าองค์ประธานที่ประดิษฐานภายในครรภคฤห์คือพระแม่มุณเฑศวรี และจตุรมุขศิวลึงค์ (ศิวลึงค์สี่หน้า) เทวรูปของเทวีมุณเฑศวรีนั้นมีสิบกร ประทับบนควาย ซึ่งสื่อถึงมหิศาสูรมรรทินี นอกจากนี้ภายในมนเทียรยังพบมูรติของเทพเจ้าองค์อื่น ๆ เช่า พระคเณศ พระสูรยะ และพระวิษณุ โครงสร้างหินจำนวนหนึ่งของมนเทียรนั้นได้รับความเสียหาย และสามารถพบซากโครงสร้างหินกระจัดกระจายทั่วบริเวณ อย่างไรก็ตาม มนเทียรนี้เป็นพื้นที่สำหรับการศึกษาโบราณคดีโดย ASI เป็นเวลาสักพักหนึ่งแล้ว

การบูชา
เทศกาลสำคัญของมนเทียรนี้ได้แก่รามนวมีและศิวราตรี เทศกาลใหญ่ประจำปีของมนเทียร (เมลา) จะมีจัดอยู่ใกล้เคียงในระหว่างช่วงนวราตรี คติการบูชาศักติในรูปของเทวีมุณเฑศวรีนั้นเป็นตัวชี้ให้เห็นถึงวัฒนธรรมการบูชาแบบตันตระ ซึ่งมีปฏิบัติทั่วไปในแถบอินเดียตะวันออก เช่นรัฐพิหาร

อ้างอิง 

โบสถ์พราหมณ์ในรัฐพิหาร
โบสถ์พระศิวะ
โบสถ์ศักติ