สามเณร

สามเณร และ สามเณรี แปลว่า เหล่ากอของสมณะ, หน่อเนื้อของสมณะ หมายถึงนักบวชชายในพระพุทธศาสนาที่มีอายุน้อย ยังมิได้รับการอุปสมบทเป็นพระภิกษุ ถ้าเป็นนักบวชหญิงอายุน้อยเรียกว่า สามเณรี

คำว่า สามเณร สามเณรี เป็นศัพท์เฉพาะในพระพุทธศาสนา เป็นศัพท์บัญญัติที่ใช้เรียกนักบวชในพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะ ไม่สาธารณะทั่วไป

ผู้ที่จะบวชเป็นสามเณรสามเณรีได้นั้นทางพระวินัยกำหนดอายุอย่างต่ำไว้ประมาณ 7 ขวบซึ่งพอช่วยเหลือตัวเองได้ พระวินัยระบุว่าพอจะไล่กาไล่ไก่ได้ ส่วนสูงไม่มีกำหนดไว้ ผู้มีอายุไม่เกิน 20 ปีจะบวชเป็นสามเณรตลอดไป ไม่บวชเป็นภิกษุก็ได้

ศีลของสามเณร 
พระผู้มีพระภาคจึงทรงบัญญัติสิกขาบท ๑๐ ของสามเณรคือ
เว้นจากการไม่ฆ่าสัตว์
เว้นจากลักทรัพย์
เว้นจากประพฤติล่วงพรหมจรรย์
เว้นจากพูดเท็จ
เว้นจากดื่มสุราเมรัย
เว้นจากบริโภคอาหารในเวลาวิกาล (เที่ยงไปแล้ว)
เว้นจากฟ้อนรำขับร้องประโคมและการดูมหรสพ
เว้นจากทัดทรงตกแต่งประดับประดาร่างกายด้วยดอกไม้ของ เครื่องทา เครื่องย้อมผัดผิว
เว้นจากที่นั้งที่นอนอันสูงใหญ่ (คือเว้นจากนั้งนอนเหนือเตียงตั่งมีเท้าสูงเกินประมาณและที่นั่งที่นอนอันใหญ่มีภายในใส่นุ่นและสำลี)
เว้นจากการรับเงินทอง

การให้สามเณรสึก 
สามเณรของพระอุปนนทะ ศากยบุตร ประทุษร้าย (ข่มขืน) นางภิกษุณี ภิกษุทั้งหลายติเตียน
พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงอนุญาตให้นาสนะ (ไล่สึก) สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๐ คือ
ฆ่าสัตว์
ลักทรัพย์
เสพเมถุน
พูดปด
ดื่มสุราเมรัย
ติเตียนพระพุทธ
ติเตียนพระธรรม
ติเตียนพระสงฆ์
มีความเห็นผิด
ประทุษร้าย (ข่มขืน) นางภิกษุณี

อ้างอิง 
พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด, วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548

ดูเพิ่ม 

บุคคลในศาสนาพุทธ
คำศัพท์ศาสนาพุทธ