โพนคร

โพนคร (Po Nagar) เป็นหอเทวาลัยของชาวจาม ที่สร้างขึ้นในช่วงก่อน ค.ศ. 781 และตั้งอยู่ในจังหวัดในยุคกลาง Kauthara ใกล้กับญาจาง ประเทศเวียดนาม ในปัจจุบัน สร้างขึ้นเพื่อบูชา ยานโพนคร (Yan Po Nagar) ซึ่งเป็นเทพธิดาแห่งแผ่นดินผู้ซึ่งได้รับการระบุชื่อร่วมกับเทพีของฮินดู ภควตี และ มหิษาสุรมรรทินี และผู้ที่ซึ่งในภาษาเวียดนามเรียกว่า Thiên Y Thánh Mẫu

ประวัติศาสตร์ 
จารึกจากปี 781 ระบุว่ากษัตริย์แห่งจาม พระเจ้าสัตยวรมัน (Satyavarman) ทรงฟื้นคืนพระราชอำนาจในบริเวณ "Ha-Ra Bridge" และพระองค์ได้บูรณะวิหารที่ถูกทำลาย จากคำจารึกนี้สามารถอนุมานได้ว่าพื้นที่ก่อนหน้านี้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของต่างชาติอยู่ชั่วคราวและพวกเขาได้ทำลายวิหารที่มีอยู่เดิม จารึกอื่น ๆ ระบุว่าภายในมนเทียรมี มุขลึงค์ประดับด้วยเครื่องประดับและมีลักษณะคล้ายกับศีรษะของเทวดา โจรต่างชาติที่ซึ่งอาจมาจาก ชวา "ผู้ที่หากินกับอาหารน่ากลัวกว่าซากศพน่ากลัว, ผิวตัวดำสนิทและผอมแห้งน่ากลัว และยังชั่วร้ายเหมือนความตาย" มาถึงทางเรือและได้ขโมยเครื่องประดับและหักลึงค์ไป แม้ว่าพระกษัตริย์จะทรงขับไล่พวกโจรกลับออกไปทางทะเล แต่สมบัติก็ได้สูญหายไปตลอดกาล จารึกยังระบุด้วยว่าพระมหากษัตริย์ได้ทรงฟื้นฟูศิวลึงค์ขึ้นใหม่ในปี 784   

เสนาปตีปร (Senapati Par) ผู้นำทหารจามภายใต้รัชสมัยของพระเจ้าหริวรมันที่ 1 (Harivarman I) ได้บริจาคเงินเพื่อก่อสร้างในปี ค. ศ. 817 เสนาปตีได้โจมตีชาวเขมรในพระราชปกครองของพระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ต่อมาพระเจ้าหรอวรมันที่ 1 ได้รับการสืบทอดตำแหน่งโดยพระราชโอรสพระเจ้าวิกรนตวรมันที่สาม (Vikrantavarman III) ซึ่งก็เป็นผู้บริจาคทรัพย์ช่วยสร้างเช่นกัน 

จารึกจากปี 918 ของกษัตริย์จาม พระจเลลเจ้าอินทรวรมันที่ 3 ระบุพระราชโองการให้สร้างเทวรูปทองคำถวายแด่เทพีภควตี ภายหลังจารึกมีรายงานว่ารูปปั้นทองคำเดิมถูกขโมยไปโดยพระเจ้าราเชนทรวรมันที่สอง (Rajendravarman II) กษัตริย์เขมร ในปี 950 และในปี 965 กษัตริย์ชัยอินทรวรมันที่หนึ่ง (Jaya Indravarman I) ได้แทนที่รูปปั้นที่หายไปด้วยเทวรูปหินองค์ใหม่  จารึกจากปี 1050 ระบุว่ามีการถวายที่ดิน ทาส เครื่องประดับและโลหะมีค่าแก่เทวรูปโดยพระเจ้าชยปรเมศวรวรมันที่หนึ่ง (Jaya Parameshvaravarman I)  และได้มี Paramabhodisdess ผู้สร้าง "เครื่องบูชาอันมั่งคั่ง" ในปี 1084 หลังจากกลับมารวมประเทศอีกครั้ง พระเจ้าชัยอินทรวรมันที่สามได้ทรงถวายศิวลึงค์ และ ศรีศนวิษณุ (Shrishana Vishnu) ให้แก่เทวาลัยในปี 1141 และอีกครั้งในปี 1143 ในปี 1160 พระเจ้าชัยหริวรมันที่หนึ่ง (Jaya Harivarman I) ได้ "มอบของขวัญมากมาย" ข้อความในจารึกระบุว่า พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่ง อาณาจักรขอม "ยึดเมืองหลวงของจามปาและยึดศิวลึงค์ทั้งหมด" จารึกในเวลาต่อมาบ่งบอกถึงการเฉลิมฉลองของลัทธิเพื่อเป็นเกียรติแก่เทพธิดา Yan Po Nagar ตลอดจนการปรากฏตัวของรูปปั้นที่อุทิศให้กับเทพเจ้าหลักของ ศาสนาฮินดู และ พุทธศาสนา 

ในศตวรรษที่ 17 ชาว เวียดได้ เข้ายึดครองจามปาและเข้ายึดหอเทวาลัยที่เรียกว่าหอคอย Thiên Y Thánh Mâu  ตำนานเวียดนามหลายเรื่องเกี่ยวกับเทพธิดาและหอเทวาลัยได้เกิดขึ้นตามมาต่อจากนั้น

ดูเพิ่ม 

 ศิลปะจามปา
 โพสพ

อ้างอิง

บรรณานุกรม
 Coedès, George, The Indianized States of Southeast Asia.  Honolulu: East-West Center Press, 1968.
 Ngô Vǎn Doanh, Champa: Ancient Towers.  Hanoi: The Gioi Publishers, 2006.  Chapter 14: "Po Nagar Tower: The Temple of the Goddess of the Country," pp. 187 ff.
 Trần Kỳ Phương (2009): The Architecture of the Temple-Towers of Ancient Champa. in Hardy, Andrew et al. (ed): Champa and the Archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam). NUS Press, Singapore

Coordinates on Wikidata
โบสถ์พราหมณ์ในประเทศเวียดนาม
สิ่งก่อสร้างในประเทศเวียดนาม
จังหวัดคั้ญฮหว่า