ฟาโรห์วาช

วาช อาจจะทรงเป็นฟาโรห์จากสมัยยุคก่อนราชวงศ์ แต่การมีตัวตนอยู่ของพระองค์กลับเป็นที่ถกเถียงกัน หากถ้าพระองค์ทรงมีพระชนม์ชีพอยู่จริง พระองค์จะได้รับการยืนยันโดยการที่พระองค์ได้ปรากฏอยู่แผ่นศิลาแห่งนาร์เมอร์ ซึ่งในแผ่นศิลาดังกล่าวได้ปรากฏเป็นภาพความพ่ายแพ้ของพระองค์

ตำแหน่งผู้ปกครอง 
ฟาโรห์วาชทรงมีอยู่จริงหรือไม่นั้นยังไม่คลุมเครืออยู่ แต่สิ่งเดียวที่เป็นไปได้ในการยืนยันการมีอยู่ของพระองค์ คือ แผ่นศิลาแห่งนาร์เมอร์ ซึ่งพบในเมืองเฮียราคอนโพลิส ทางด้านขวาของแผ่นศิลาดังกล่าวได้ปรากฏภาพเชลยที่คุกเข่า ซึ่งมีลักษณะ "ไม่เหมือนชาวอียิปต์" ที่กำลังจะถูกฟาโรห์นาร์เมอร์ทรงฟาดคทา อักษรอียิปต์โบราณที่แกะสลักใกล้กับรูปเชลยศึก คือ สัญลักษณ์รูปฉมวกและทะเลสาบ ซึ่งได้รับการพิจารณาโดยนักวิชาการว่าเป็นชื่อของสถานที่ของเชตปกครองท้องถิ่นแห่งฉมวก (ตั้งอยู่ในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ทางตะวันตกเฉียงเหนือติดกับชายแดนลิเบีย) หรือชื่อส่วนตัวของเชลยศึกนั้น ซึ่งออกเสียงว่า วาชอิ หรือ วาช

สันนิษฐานว่า การระบุตัวตนแบบอย่างหลังนั้นถูกต้อง และฟาโรห์วาชทรงเป็นบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ จึงสันนิษฐานว่าพระองค์อาจจะทรงเป็นผู้ปกครองคนสุดท้ายของราชวงศ์อียิปต์ล่างที่บูโต ซึ่งท้ายที่สุดก็ทรงพ่ายแพ้ต่อผู้นำแห่งอียิปต์บนพระนามว่า นาร์เมอร์ อย่างไรก็ตาม เป็นไปได้ว่าแผ่นศิลาแห่งนาร์เมอร์จะแสดงให้เห็นภาพเปรียบเทียบมากกว่าเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ โดยวาชอาจจะเป็นเพียงส่วนหนึ่งของแผ่นศิลานี้เท่านั้น

นักโบราณคดีอย่าง เอ็ดวิน ฟาน เด็น บริงค์ ได้โต้แย้งว่า ฟาโรห์เฮดจู ฮอร์ ซึ่งทรงเป็นผู้ปกครองอียิปต์ล่างในสมัยก่อนยุคราชวงศ์อีกพระองค์หนึ่ง ก็สามารถระบุได้ว่าเป็นฟาโรห์พระองค์เดียวกันกับฟาโรห์วาช ซึ่งอิงจากความคล้ายคลึงกันระหว่างพระนามเซเรคของฟาโรห์เฮดจู ฮอร์ กับการแกะสลักพระนามของฟาโรห์วาชบนแผ่นศิลาแห่งนาร์เมอร์

อ้างอิง 

ฟาโรห์ยุคก่อนราชวงศ์