พระยาภักดีภูธร (ชื่น ภักดีกุล)

พลตรี นายกองเอก พระยาภักดีภูธร มีนามเดิมว่า ชื่น เป็นอดีตเจ้ากรมแผนที่ทหาร อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นผู้ขอพระราชทานนามสกุล ภักดีกุล โดยมีพระยาภักดีภูธร (จัน ภักดีกุล) บุตรของขุนพิทักษ์ระบำ เป็นต้นสกุล

ประวัติ
พลตรีพระยาภักดีภูธร (ชื่น ภักดีกุล) เกิด วันที่ 16​ ก.ค. พ.ศ. 2417 ในซอยหนึ่งใกล้กับโรงเรียนสตรีวิทยา ที่กรุงเทพมหานคร เป็นบุตรชายคนสุดท้องในจำนวนพี่น้องทั้งหมดของพลตรีพระยาภักดีภูธร (นิล) มีพี่ชายคนหนึ่งที่รับราชการเช่นกันคือ นายร้อยเอก ขุนสุรินทรภิบาล (กิ่ง ภักดีกุล; 25 มีนาคม 2407–9 พฤศจิกายน 2471)

ชื่น ภักดีกุล จบการศึกษานักเรียนนายร้อยจากโรงเรียนนายร้อยวังสราญรมย์ ขณะนั้นเป็น หลวงสุรยุทธโยธาหาญ สมรสกับ เอลีซาเบท (จอนสัน) สุรยุทธ (Elisabeth Johnson Surayudh) มีบุตรชาย 4 คน  คนโต ร้อยเอก หลวงชิตวีร์วสุนทรา (ชิตวีร์ ภักดีกุล) และด.ช. เมรุสวัง  (ถึงแก่กรรม) ทั้งคู่เกิด เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซีย ส่วนน้องอีก 2 คน  พลโท บุศรินทร์ ภักดีกุล , และ ร้อยโท เอกรินทร์ ภักดีกุล เกิดที่ บ้านบางขุนพรหม กรุงเทพมหานคร

หลวงสุรยุทธโยธาหาญได้รับราชการเป็น ราชองครักษ์ประจำพระองค์ ในจอมพล สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ในระหว่างที่ 2443 - 2448 เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซีย  - Luangh Surayudh first aide-de-camp to Prince Chakrabongse 

นายพันตรี หลวงสุรยุทธโยธาหาญ (ชื่น ภักดีกุล) องครักษ์สมเด็จกรมขุนพิศณุโลก เป็นผู้บังคับหน่วย กรมจเรทหารราบ ศร. ได้เริ่มก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2449 มีนามหน่วยว่า กรมจเรทหารราบ ตั้งอยู่ใน กห. จว.พระนคร มีหน้าที่ตรวจกิจการของเหล่า ร. รับผิดชอบพัฒนาวิทยาการ และการจัดของเหล่า ร. กรมยุทธนาธิการ ขึ้นตรงต่อ กรมจเรทหารบก 

นายพันเอก พระวิภาคภูวดล เป็น เจ้ากรมแผนที่ทหารบกเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2453 ไปราชการปักปันเขตแดนสยามกับฝรั่งเศส เมื่อ พ.ศ. 2450

พระยาภักดีภูธร เป็นองคมนตรี ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. 2462 

ครั้นเมื่อเสร็จสิ้นงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง แล้ว เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถจึงขอพระบรมราชานุญาตจาก พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขอลาพักผ่อน ครั้นเมื่อได้รับพระบรมราชานุญาตแล้ว พระองค์ทรงแต่งตั้งให้นายพลตรี "พระยาภักดีภูธร" เจ้ากรมแผนที่ทหารบกเป็นผู้รักษาการในตำแหน่งเสนาธิการทหารบกแทนพระองค์ ตั้งแต่วันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2463

ยศและบรรดาศักดิ์ 
 – นายพันโท
 – หลวงสุรยุทธโยธาหาญ
 27 กรกฎาคม 2454 – พระวิภาคภูวดล ถือศักดินา 1000
 3 ตุลาคม 2456 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
ว่าที่นายหมวดตรี
 18 มิถุนายน 2457 – พระยาภักดีภูธร ถือศักดินา 1500
 8 สิงหาคม 2457 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์
 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2457 - นายหมวดโท
 8 พฤศจิกายน 2458 – นายหมวดเอก
 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2459 นายพลตรี
 8 มกราคม 2459 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรยศทหารบกที่พระที่นั่งอนันตสมาคม
 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2463 นายกองเอก

ตำแหน่ง 
 – หัวหน้าแผนกทำแผนที่
 กุมภาพันธ์ 2453 – รักษาราชการแทนในตำแหน่งเจ้ากรมแผนที่
 4 เมษายน 2462 – องคมนตรี

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 
 26 เมษายน 2458 – เข็มข้าหลวงเดิม

มรดก 
พิพิธภัณฑ์ภักดีภูธร กรมแผนที่ทหาร

อ้างอิง
เชิงอรรถ

แหล่งข้อมูลอื่น 
GROWN PRINCE OF SIAM GUEST OF THE NATION; Plans for His Reception Spoiled by Liner's Late Arrival. Reaches New York Late at Night and Starts for Washington at Once -- Was Popular with Fellow- Passengers. The New York Times. 1902, Oct 11.
GROWN PRINCE OF SIAM RECEIVED BY PRESIDENT. The Eevening Times Washinton. 1902, Oct 11: 2248.
Denys Lombard. (1995). Eileen Hunter, Narisa Chakrabrongse : Katya and The Prince of Siam, 82: 388-391.
CONGRÈS INTERNATIONAL DE PÈCHE ET DE PISCICULTURE 1902 à St.-Pétersbourg: MÉMOIRES et comptes-rendus des séances.
กรมแผนที่ทหาร. รายนามเจ้ากรมแผนที่ทหาร. 
สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม. เมื่อตะวันออกพบตะวันตก: พิพิธสมบัติพระราชา ณ วังหน้า. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2557. 200 หน้า. ISBN 978-616-543-257-3
"นิราศกรมหมื่นสถิตย์" ว่าด้วยวิกฤตวังหน้า.
ขุนนางวังหลวงวังหน้าสมัยร.๕ ที่มีราชทินนามพ้องกัน.