วงศ์โคลงเคลง

วงศ์โคลงเคลง หรือ () เป็นชื่อวงศ์พรรณไม้ จำพวก โคลงเคลง จุกนารี และแปร้น้ำเงิน ซึ่งมีลักษณะเด่นคือ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม กลีบดอกเด่นชัด รังไข่เชื่อมติดกับฐานดอก มีระยางค์ยื่นออกมาตรงโคนอับเรณู

ลักษณะประจำวงศ์ 
วงศ์โคลงเคลงเป็นวงศ์ของไม้พุ่ม ไม้ต้น ไม้ล้มลุก หรือไม้เลื้อย ซึ่งไม่มีหูใบ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม บางทีพบมีหลายใบติดรอบข้อ ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 3, 4 หรือ 5 กลีบ แกนอับเรณูยืดยาวหรือเป็นรยางค์ อับเรณูแตกโดยมีรูที่ปลาย รังไข่ติดใต้วงกลีบหรือกึ่งใต้วงกลีบมี 4 หรือ 5 ช่อง ไข่อ่อนจำนวนมากติดที่แกนผนังรังไข่ ผลแห้งแบบแก่แตก หรือผลมีเนื้อหลายเมล็ด

อนุกรมวิธาน 
ภายใต้ระบบการจัดประเภท APG III เจ็ดสกุลจากวงศ์พลองเหมือด (Memecylaceae) ถูกรวมอยู่ในสกุลนี้แล้ว

ชนิดและการกระจายพันธุ์ 
กระจายพันธุ์ในเขตร้อน ทั่วโลกพบ 211 สกุล ในประเทศไทยพบ 15 สกุล ได้แก่

 สกุลโคลงเคลง (Melastoma) เป็นไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง เช่น
 โคลงเคลง Melastoma malabathricum L. subsp. malabathricum L. 
 มังเคร่ช้าง Melastoma sanguineum Sims.
 โคลงเคลงผลแห้ง Melastoma pellrgrinianum (Boissieu) F. K. Mey
 โคลงเคลงยวน Melastoma saigonense (Kuntze) Merr.

 สกุลโคลงเคลงขนต่อม (Clidemia) ไม้พุ่ม ขึ้นเป็นวัชพืชโดยเฉพาะคาบสมุทรมลายาและทางภาคใต้ของประเทศไทย พบในประเทศไทยเพียงชนิดเดียว คือ
 โคลงเคลงขนต่อม Clidemia hirta (L.) D. Don

 สกุลเคลงแดง (Medinilla) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 150 ชนิด ในไทยมีประมาณ 8–9 ชนิด ได้แก่ 
 เคลงแดง Medinilla curtisii Hook.f.
 เคลงใบเวียน Medinilla radicans (Blume) Blume
 เคลงย้อย Medinilla alpestris (Jack) Blume 
 เคลงหิน Medinilla rubicunda (Jack) Blume
 Medinilla laurifolia (Blume) Blume
 Medinilla clarkei King
 Medinilla scortechnii King
 Medinilla speciosa (Reinw. ex Blume) Blume 
 เคลงแสด Medinilla succulenta (Blume) Blume 

 สกุลพลอง (Memecylon) ไม้พุ่ม หรือไม้ต้นขนาดเล็กมีเนื้อไม้ เช่น
 พลองขี้ควาย Memecylon caeruleum Jack

 สกุลเอนอ้า (Osbeckia) ไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง ในประเทศไทยพบ 7 ชนิด ได้แก่
 เอนอ้าขายาว Osbeckia aspericaulis Hooh.f. ex Triana
 เอนอ้า Osbeckia chinensis L.
 โคลงเคลงตัวผู้ Osbeckia cochinchinensis Cogn.
 เอนอ้าน้ำ Osbeckia nepalensis Hook. f.
 เอนอ้าขนแข็ง Osbeckia setoso-annulata Geddes
 เอนอ้าขน หรือ จุกนารี Osbeckia stellata Buch.-Ham. ex Ker Gawl. 
 เอนอ้าหิน Osbeckia thorelii Guillaumin 

 สกุลเคลง (Pachycentria) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 8 ชนิด ในไทยมี 3 ชนิด ได้แก่
 เคลงกนก Pachycentria varingifolia (Blume) Blume 
 เคลงก้านแดง Pachycentria constricta (Blume) Blume 
 เคลงก้านแดง Pachycentria pulverulenta (Jack) Clausing 

 สกุลเครือปลาซิว (Pseudodissochaeta) ไม้พุ่มอิงอาศัย เช่น
 เครือปลาซิว Pseudodissochaeta septentrionalis (W.W. Sm.) M.P. Nayar

 สกุลก้ามกุ้ง (Phyllagathis) ไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ไม่มีลำต้น มีเหง้าใต้ดิน มักพบบนก้อนกินริมลำธารที่มีความชื้น ในป่าดิบแล้ง ในประเทศไทยพบ 5 ชนิด ได้แก่
 ก้ามกุ้งขน Phyllagathis hispida King 
 ก้ามกุ้งใบกลม Phyllagathis rotundifolia (Jack) Blume 
 ก้ามกุ้งสยาม Phyllagathis siamensis Cellin. & S. S.Renner 
 ก้ามกุ้งหัว Phyllagathis tuberosa (Hansen) Cellin. & S. S.Renner 
 ก้ามกุ้งภูวัว Phyllagathis nanakorniana Wangwasit, Norsaengsri & Cellin.

 สกุลแปร้ (:Sonerila) ไม้ล้มลุก มักบนลานหินที่มีมอสส์ ตามป่าดิบชื้น เช่น 
 แปร้น้ำเงิน Sonerila maculata Roxb.
 ดรุณี Sonerila moluccana Roxb.
 พันซี Sonerila erecta Jack
 สาวน้ำตก Sonerila calophylla Ridl.
 สาวสวรรค์ Sonerila helferi C.B. Clarke

สกุลอื่น ๆ

อ้างอิง

บรรณานุกรม 

  .

แหล่งข้อมูลอื่น 

 

วงศ์โคลงเคลง