ตำนานนางพญางูขาว

ตำนานนางพญางูขาว หรือเรียกนิยมเรียกย่อว่า นางพญางูขาว () เป็นนิทานพื้นบ้านของชาวเมืองหังโจว ได้นิยมนำมาเล่นแสดงในอุปรากรจีน อีกทั้งยังนิยมมาดัดแปลงเป็นภาพยนตร์และซีรีส์ทางโทรทัศน์ของจีนหลายครั้ง

หลักฐานของการนำเสนอตำนานนางพญางูขาวครั้งแรกได้ถูกพบปรากฏหลักฐานการสมมติเรื่องในรูปแบบพิมพ์ที่เจดีย์เหลยเฟิง มีภาพไม้แกะสลักเล่าเรื่องราวบางฉากของตำนานซึ่งแต่งโดยเฝิง เมิ่งหลงในช่วงยุคราชวงศ์หมิง

ตำนานนี้ถือเป็นหนึ่งในสี่นิทานยิ่งใหญ่ของจีน (China's Four Great Folktales) โดยส่วนที่เหลือคือพระนางเมิ่งเจียง, ม่านประเพณี และหนุ่มเลี้ยงวัวกับสาวทอผ้า

ประวัติการประพันธ์ 

นางพญางูขาวปรากฏโฉมครั้งแรกในวรรณกรรม จองจำงูขาวชั่วนิรันดร์ในเจดีย์เหลยเฟิง (白娘子永鎮雷峰塔)  ในบันทึกจิ่งซื่อทงเหยียน (警世通言) ของเฝิง เมิ่ง หลง (馮夢龍) โดยบันทึกดังกล่าวค้นพบในระหว่างยุคราชวงศ์หมิง (ค.ศ. 1368 - ค.ศ. 1644) จึงถือได้ว่าตำนานได้เริ่มต้นโดยมีหลักฐานปรากฏในยุคนี้

นางพญางูขาว กล่าวถึงเรื่องราวของบัณฑิตหนุ่มที่ตกหลุมรักสตรีผู้โสภานางหนึ่ง สตรีผู้นี้แท้จริงแล้วเป็นปิศาจงูขาวที่จำแลงกายมา พระเถระมีความต้องการช่วยเหลือบัณฑิตหนุ่มให้พ้นจากการดูดกลืนวิญญาณของปิศาจงูขาว จึงได้ต่อสู้กับปิศาจงูขาว และจับนางไปจองจำไว้ใต้เจดีย์เหลยเฟิง (ฟ้าคำรณ)

เมื่อกาลเวลาผ่านไป ได้มีการเพิ่มเติมเสริมแต่งรายละเอียดต่าง ๆ มากขึ้น โดยนางพญางูขาวได้กลายเป็นตำนานความรักอันลึกซึ้งระหว่างบัณฑิตหนุ่ม กับปิศาจงูขาว ซึ่งบำเพ็ญตบะมาเป็นระยะเวลากว่า 1,000 ปี ได้จำแลงกายเป็นมนุษย์ในรูปของหญิงสาวที่มีรูปร่างหน้าตางดงาม มีนามว่า ไป๋ซู่เจิน ความรักของทั้งสองถูกขัดขวางโดยพระเถระฝาไห่ (ธรรมสาคร) เนื่องจากความรักระหว่างคนกับปิศาจไม่อาจอยู่ร่วมกันได้ เพราะผิดกฎสวรรค์ แต่ละเรื่องราวก็มีตอนจบและรายละเอียดอื่น ๆ แตกต่างกันออกไปเช่นเดียวกัน เช่น บางเรื่องกล่าวว่างูขาวเป็นสัตว์เลี้ยงที่บัณฑิตเลี้ยงไว้ขณะยังเป็นร่ำเรียนหนังสือ หรือบางเรื่องก็เล่าว่าบัณฑิตหนุ่มถูกขับไล่จากสวรรค์ให้ลงมาเป็นมนุษย์ธรรมดา หรือแม้แต่บัณฑิตหนุ่มเคยช่วยชีวิตงูขาวเอาไว้ งูขาวจึงจำแลงกายกลับมาตอบแทนบุญคุณก็มี

ส่วน เสี่ยวชิง ซึ่งเป็นตัวละครที่เพิ่มเติมขึ้นมา ก็มีการกล่าวถึงในแง่มุมที่แตกต่างกันออกไปเช่นกัน โดยมีทั้งเป็นงูเขียว งูดำ หรือแม้แต่ปลาไน ซึ่งบทบาทของเสี่ยวชิงจะมาในรูปแบบของผู้ช่วยที่ใกล้ชิดของไป๋ซู่เจิน อาจเป็นน้องสาว หรือคนรับใช้

นิทานพื้นบ้าน

ตัวละคร 
 ไป๋ซู่เจิน งูขาวอายุ 1,000 ปี เป็นงูขาวที่ได้รับการช่วยเหลือจากสวี่เซียนเมื่อ 1,000 ปีที่แล้ว ครั้งที่ยังบำเพ็ญตบะ ถูกหมองูจับตัวจะไปฆ่าและหวังจะเอาดีงูไปขาย มีความมุ่งมั่นที่จะบรรลุธรรมเป็นเซียน ต้องการตอบแทนบุญคุณของสวี่เซียน แต่สุดท้ายกลับตกหลุมรักจนถอนตัวไม่ขึ้น ก่อกรรมหนักจนต้องถูกจองจำไว้ในเจดีย์ มักแต่งกายด้วยชุดสีขาวหรือสีชมพู
 สวี่เซียน (ชื่อเดิม: ฮั่นเหวิน) บัณฑิตหนุ่มจิตใจดี เป็นคนสุภาพ อ่อนน้อม เคยช่วยเหลืองูขาวตัวหนึ่งไว้เมื่อชาติที่แล้ว ชาตินี้มาเกิดใหม่ งูขาวจึงตามมาทดแทนบุญคุณ
 เสี่ยวชิง งูเขียวอายุ 500 ปี เป็นน้องสาวร่วมสาบานกับไป๋ซู่เจิน มีนิสัยมุทะลุ แต่ว่าร่าเริงและมองโลกในแง่ดี เมื่อเทียบกับไป๋ซู่เจินแล้ว เสียวชิงจะแลดูเหมือนเด็กหญิงที่ซุกซน และยังไม่โตเต็มที่ มักแต่งกายด้วยชุดสีเขียวหรือสีฟ้า
 ฝาไห่ เป็นพระเถระผู้มีอาคมสูง เถรตรง ทุกอย่างต้องเป็นไปตามกฎ มีความต้องการจะแยกสวี่เซียนและไป๋ซู่เจินออกจากกัน เพราะคนกับปิศาจมีความแตกต่างกันเกินไป มิอาจเดินร่วมทาง เพราะผิดกฎสวรรค์
 สวี่ซื่อหลิน บุตรชายของไป๋ซู่เจินและสวี่เซียน มีความซื่อตรง จิตใจดี และอ่อนน้อมเหมือนกับสวี่เซียน แต่ก็เข้มแข็งเด็ดเดี่ยวเหมือนกับไป๋ซู่เจินผู้เป็นแม่ เป็นผู้ที่มีความกตัญญูรู้คุณ และมีเหตุผล
 หลี่เจียวโหยว พี่สาวของสวี่เซียน ปากร้ายแต่ใจดี เป็นผู้ที่รับเลี้ยงดูสวี่ซื่อหลินจนเติบโต ดูแลกิจการทุกอย่างในบ้านตระกูลหลี่
 หลี่กงผู่ สามีของหลี่เจียวโหยว พี่เขยของสวี่เซียน เป็นข้าราชการชั้นผู้น้อยในเมืองหังโจว เป็นพ่อบ้านที่ดี แต่ไม่ค่อยเด็ดขาด เชื่อฟังภรรยามาก ช่วยหลี่เจียวโหยวเลี้ยงดูสวี่ซื่อหลินมาเป็นอย่างดี

การเพิ่มเติมและปรุงแต่ง 
ตามบันทึกจิ่งซื่อทงเหยียนเดิมงูขาวไม่มีชื่อ แต่ภายหลังมีการเพิ่มชื่อให้เป็น ไป๋ซู่เจิน และตามเนื้อเรื่องดั้งเดิมกล่าวถึงการต่อสู้ระหว่างธรรมะและอธรรม โดยพระเถระเป็นฝ่ายช่วยเหลือบัณฑิตให้พ้นจากการทำอันตรายโดยปิศาจงูขาว ภายหลังมีการดัดแปลงเพิ่มเติมให้เป็นเรื่องของความรักระหว่างมนุษย์และปิศาจ แต่อย่างไรก็ดี เรื่องราวที่ดัดแปลงไปมีหลากหลายแบบ ยกตัวอย่างเช่น
 เสี่ยวชิงบำเพ็ญตบะ และสามารถกลับมาต่อสู้เอาชนะฝาไห่ได้ จนฝาไห่ต้องหลบไปซ่อนตัวในท้องปู
 ไป๋ซู่เจินให้กำเนิดบุตร แล้วจึงถูกจองจำในเจดีย์ หลังจากนั้นเมื่อบุตรชายของไป๋เติบโตขึ้น เขาได้สอบได้เป็นจอหงวน และกลับมาอ้อนวอนสวรรค์ให้ลดโทษแก่มารดา
 สวี่เซียนและไป๋ซู่เจิน เดิมเป็นชาวสวรรค์ เคยรักกันมาก่อน แต่เพราะทำผิดกฎสวรรค์ จึงถูกลงโทษให้ลงมาเกิดบนโลกมนุษย์ โดยฝ่ายหนึ่งเป็นมนุษย์ และอีกฝ่ายหนึ่งเป็นงูขาว

นางพญางูขาวในยุคปัจจุบัน

อุปรากรจีน 
 มีการนำไปแสดงในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งงิ้วปักกิ่ง งิ้วกวางตุ้ง และอื่น ๆ

ภาพยนตร์ และภาพยนตร์ชุด 

 义妖白蛇传 (1926)
 白蛇传 (1939)
 白娘娘借尸还魂 (1953)
 白夫人の妖恋 (1956) ชื่อภาษาอังกฤษ: The Legend of the White Serpent - สร้างโดย โตโฮ ด้วยการร่วมมือกับ ชอว์บราเดอร์ส
 白蛇传 (1958) ชื่อภาษาอังกฤษ: Panda and the Magic Serpent - ภาพยนตร์อนิเมะ
 白蛇传 (1962) ชื่อภาษาอังกฤษ: Madame White Snake ชื่อภาษาไทย: นางพญางูขาว - สร้างโดยชอว์บราเดอร์ส นำแสดงโดย หลินไต้ และเจ้าหลุย
 白蛇大闹天宫 (1975)
 真白蛇传 (1978) - นำแสดงโดย หลินชิงเสวีย
 白蛇传 (1982) - นำแสดงโดย วังหมิงฉวน และหมีเซียะ
 奇幻人世间 (1990)
 新白娘子传奇 (1992) ชื่อภาษาอังกฤษ: New Legend of Madame White Snake - นำแสดงโดย เยี่ยถง และเจ้าหย่าจือ
 青蛇 (1993) ชื่อภาษาอังกฤษ: Green Snake ชื่อภาษาไทย: นางพญางูขาว ขอเพียงรักอยู่ แม้คู่กันไม่ได้ - สร้างโดยฉีเคอะ นำแสดงโดย หวังจู่เสียน และจางม่านอวี้
 白蛇后传之人间有爱 (1995) ชื่อภาษาไทย: อิทธิฤทธิ์นางพญางูขาว - สร้างโดย CTS สิงคโปร์
 เป็นตอนหนึ่งในเรื่อง 我和僵尸有个约会 (ภูตพิทักษ์ดูดวิญญาณ)
 青蛇与白蛇 (2001) ชื่อภาษาไทย: ตำนานนางพญางูเขียว-งูขาว - นำแสดงโดย ฟ่านเหวินฟาง, หลี่หมิงซุ่น, จางอี้เยี่ยน และเจียวเอินจวิ้น
 白蛇传 (2006) ชื่อภาษาอังกฤษ: Madame White Snake ชื่อภาษาไทย: นางพญางูขาว ตำนานรักข้ามภพ - นำแสดงโดย หลิวเทา และ เฉินจื้อหาน
 白蛇后传 (2009) ชื่อภาษาไทย: ศึกพิชิตนางพญางูเขียว - นำแสดงโดย ฟู่เหม่า โดยมี หลิว ซือซือ ร่วมแสดงในซีรีส์นี้ด้วย
 เป็นตอนหนึ่งในเรื่อง 天师钟馗 (คุรุเทพจงขุย)
 又见白娘子 (2010)
 白蛇传说 (2011) ชื่อภาษาอังกฤษ: The Sorcerer and the White Snake/It's Love นำแสดงโดย หลี่เหลียนเจี๋ย, หลิน เฟิง, หวงเซิงอี้ และอาซา
白蛇传 (2016) โดยหูหนานทีวี
幻想奇谭 白蛇传 (2017)
天乩之白蛇传说 (2018) ชื่อภาษาอังกฤษ: The Destiny of White Snake ชื่อภาษาไทย: ลิขิตรักนางพญางูขาว นำแสดงโดย หยางจื่อ, เริ่น เจียหลุน, เหมาจือจวิ้น และ หลี่มั่น
新白娘子传奇 (2019) ชื่อภาษาไทย: ตำนานนางพญางูขาว นำแสดงโดย จวี จิ้งอี, อวี่เมิ่งหลง, เผยจื่อเทียน และเซียวเยี่ยน รับชมได้ทางแอปพลิเคชันเน็ตฟลิกซ์

ละครเวทีในประเทศไทย 

 พ.ศ. 2542 โดย DREAMBOX นำแสดงโดย ศรัณยู วงษ์กระจ่าง, สิริยากร พุกกะเวส, นาเดีย นิมิตรวานิช และ อชิรวุธ สุพรรณเภสัช
 พ.ศ. 2551 โดย ภาควิชาศิลปะการแสดง มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

นิยายกำลังภายใน 

 เป็นเค้าโครงเรื่องในนิยายกำลังภายในชุด ฟงอวิ๋น ขี่พายุทะลุฟ้า ในภาคที่ 2 ในชื่อ "ท้าเทวะ" โดย หม่า หยงเฉิน

อ้างอิง

อ่านเพิ่ม

แหล่งข้อมูลอื่น 

 Fashion/art film starring Daphne Guinness, directed by Indrani.
Legend of White Snake – Stage Performance from Penang, Malaysia
 Stories to Caution the World in Google Books
 Lady White Snake
Oregon Shakespeare Festival, 2012 production
White snake in dream meaning  and interpretation at snake dream meaning .

คติชนจีน
วรรณกรรมจีน