สมควร กระจ่างศาสตร์

สมควร กระจ่างศาสตร์ (13 ธันวาคม พ.ศ. 2463 — 13 มกราคม พ.ศ. 2551) เกิดที่กรุงเทพมหานคร นักแสดงอาวุโส ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง  ละครเวที-นักแสดง ประจำปี พ.ศ. 2539  เริ่มแสดงละครเมื่อเรียนชั้นมัธยมศึกษา ฝากตัวเป็นลูกศิษย์ของ สุคนธ์ คิ้วเหลี่ยม นักแสดงตลกมีชื่อในสมัยนั้น แสดงละครเวทีกับ "คณะนิยมไทย" มีชื่อเสียงรุ่นเดียวกับ สุรสิทธิ์ สัตยวงศ์ ,ท้วม ทรนง ,ส.อาสนจินดา ,พันคำ ,ทักษิณ แจ่มผล ,บู๊ วิบูลย์นันท์ ,ล้อต๊อก ,ชูศรี มีสมมนต์ ฯลฯ  ก่อนแสดงและกำกับทั้งจอเงินจอแก้วอีกจำนวนมากในเวลาต่อมา

มีผลงานกำกับละครโทรทัศน์ที่มีชื่อเสียงของรัชฟิล์มทีวี เรื่อง  ชุมทางชีวิต, พิภพมัจจุราช, หุ่นไล่กา  ที่มีเนื้อหาทางจริยธรรมในสังคม และกำกับภาพยนตร์อีกหลายเรื่อง ในช่วงทศวรรษ 2500-2510

ในบั้นปลายของชีวิต ป่วยด้วยโรคเส้นเลือดหัวใจตีบนานหลายปี และเสียชีวิตอย่างสงบด้วยอาการหัวใจล้มเหลว ที่โรงพยาบาลวิภาวดี เมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2551

ผลงาน

ละครเวที
2482-2493: ตัวตลกละครเวที รุ่นเดียวกับ สุคนธ์ คิ้วเหลี่ยม ,ดอกดิน กัญญามาลย์,อบ บุญติด ,มารศรี อิศรางกูร ณ อยุธยา
2483: เกียรติศักดิ์ทหารเสือ
2495: บ้านทรายทอง
2507: จันทกินรี

กำกับภาพยนตร์
2512: ไก่ฟ้า

ผลงานแสดงภาพยนตร์
2512: ชาติลำชี
2512: แม่ค้า
2512: เด็กวัด
2512: ลูกเขย
2512: สาละวัน
2512: เศรษฐีข้างถนน
2512: รอยพราน
2512: ชาติลำชี
2512: ความรักเจ้าขา
2512: กามเทพลวง
2513: สวรรค์เบี่ยง รับบท คิด วรวัตต์
2513: คู่สร้าง 
2513: ลูกหนี้ทีเด็ด รับบท พ่อของเธอ
2513: ชาติเหมราช
2513: จุ๊บแจง
2513: บ้านสาวโสด รับบท สมบุญ
2513: วิญญาณดอกประดู่
2513: มนต์รักลูกทุ่ง รับบท ทองก้อน
2514: มนต์รักจากใจ
2514: ตาทุ้ยโกหก ตอน คราบ
2514: ทะโมนไพร
2514: เขยตีนโต รับบท พ่อลม
2515: ขวัญใจวัยรุ่น
2515: ชาละวัน
2516: อำนาจเงิน
2516: แม่ผัว
2517: บัวลำพู
2517: ผาอาบนาง
2517: สนหน่อยน่าทูนหัว
2518: โบตั๋น รับบท โค้ว
2518: วิญญาณโลกีย์
2518: แผ่นดินแม่
2519: เพลิงทรนง
2519: จักรวาลยอดรัก รับบท พ่อของจักรวาล
2519: วัยอลวน รับบท คุณเมศ
2519: เดียมห์ รับบท มหาวิทยาลัยแห่งหนี่ง
2520: รักอุตลุด รับบท คุณเมศ
2520: ชื่นชีวานาวี รับบท ผู้การธงรบ​ (ท่านนายพล)
2520: คนละทาง
2520: เด็ดสะระตี่ รับบท กำนัน
2520: เมืองอลเวง
2520: มนต์รักนักรบ
2520: อย่าแหย่ฉลาม
2520: เมียรายเดือน
2521: ชื่นชุลมุน รับบท คุณเมศ
2521: โก๋บ้านนอกกี๋บางกอก
2521: อีหนูเขี้ยวเสน่ห์ รับบท นายสมพงษ์
2521: รักเธอเท่าช้าง
2521: ดอนตูมปืนตัน
2521: ดวงเศรษฐี
2521: กุญแจรัก รับบท พ่อของตูน
2521: เจ้าสาวเดิมพัน รับบท ผู้ใหญ่สุข
2521: แตกหนุ่มแตกสาว รับบท คุณดำรงค์
2521: มนต์รักแผ่นดินทอง รับบท นายนารถ
2521: 7 อาถรรพ์ รับบท กำนันท้วม
2522: สาวใช้แม่เอ๊ย
2522: เสือสะเออปล้น
2522: รักนอกตำรา
2522: ร้ายก็รัก
2522: แฟน
2522: นายอำเภอปฏิวัติ
2523: เมียจำเป็น รับบท คุณพระ
2523: กิ่งทองใบตำแย
2524: ล.ลิงจับหลัก
2524: สุดปรารถนา
2524: เด็ดหนวดพ่อตา
2524: เขยขัดดอก
2524: เก็บรัก
2524: ดาวพระศุกร์
2524: ไอ้หยาอาตือ รับบท พล ต ต ปืนไทย
2524: ศรีธนญชัย
2525: สัตว์สาวผู้น่ารัก
2525: น้ำพริกก้นถ้วย
2525: ไอ้หนุ่มรถไถ
2525: มาดามยี่หุบ รับบท นายอำเภอเกริก
2525: สมิงจ้าวท่า
2525: คุณนายซาอุ
2526: น.ส. เย็นฤดี
2526: นักเลงข้าวนึ่ง รับบท ฉัตรแก้ว
2526: หลงเสียงนาง รับบท นายบุญชอบ
2526: ผู้ยิ่งใหญ่ทั้ง 9
2526: ยูงรำแพน
2526: บัวขาว รับบท พ่อบัวขาว
2526: จ้าวภูผา รับบท พ่อของเฟย
2526: เล่นไม่ยาก
2527: มังกรลายไทย 
2527: สาริกาลิ้นทอง
2527: มนต์รักนักเพลง
2527: ลูกเขยคนเฮง
2527: แตนป่าแตก รับบท ผู้ใหญ่บ้าน
2527: ล็อตเตอรี่ รับบท ผู้ใหญ่ดี
2527: ดาวประดับบ่า
2527: บ้านสาวโสด รับบท พ่อของติ่ง
2527: สวัสดีคุณนาย รับบท ม จ อาทิตย์
2527: เฮฮาเมียนาวี รับบท เรือโทสนอง ยาตั้ง
2527: ไอ้หม่าลูกแม่ รับบท พ่อนีโอ
2527: ไอ้หนุ่มรถอีแต๋น
2528: นักเลงสิบล้อ รับบท เสี่ยสอง
2528: นวลฉวี รับบท พ่อของเธอ
2528: รักสองต้องห้าม
2529: เจ้าสาวมะลิซ้อน
2529: ลูกทุ่งฮอลิเดย์
2529: สะใภ้
2531: ไอ้ด่างเกยชัย
2532: สุดหัวใจเลยนะ
2533: ข้ามาจากสวรรค์ รับบท เมียทองดี
2533: ถึงคราวจะเฮง
2535: แรงรักพยาบาท
2537: กาเหว่าที่บางเพลง รับบท ครูใหญ่ฟื้น
2537: มาดามยี่หุบ ภาค 2
2548: วัยอลวน 4 : ตั้ม-โอ๋ รีเทิร์น รับบท คุณเมศ

โทรทัศน์

กำกับ/แสดง
2510: ชุมทางชีวิต  ช่อง 5
2511: พิภพมัจจุราช ช่อง 5
2512: หุ่นไล่กา    ช่อง 5

แสดง
2521: เงาไม้ ช่อง 5
2521: สกาวเดือน ช่อง 9
2522: ฝ้ายแกมแพร ช่อง 5
2523: เจ้าสาวคืนเดียว ช่อง 3
2523: มัจจุราชสีน้ำผึ้ง ช่อง 5
2523: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 9
2524: คฤหาสน์ดำ  ช่อง 9
2524: พิษสวาท ช่อง 3
2524: ตะวันตกดิน ช่อง 7
2524: รัศมีจันทร์ ช่อง 3
2524: ไฟรัก ไฟพยาบาท ช่อง 3
2524: ชลาลัย ช่อง 9
2525: เจ้าซอใจซื่อ ช่อง 5
2525: พ่อครัวหัวป่าก์ ช่อง 3
2526: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 5
2526: สุดหัวใจ ช่อง 3
2526: สาวใช้คนใหม่ ช่อง 5
2526: ระบำมาร ช่อง 3
2527: ขมิ้นกับปูน ช่อง 9
2527: ทัดดาวบุษยา ช่อง 5
2527: ทหารเสือพระเจ้าตาก  ช่อง 3
2527: เศรษฐีลูกทุ่ง ช่อง 9
2527: ทายาทท่านผู้หญิง ช่อง 5
2527: ชลธีพิศวาส ช่อง 7
2527: วงเวียนหัวใจ ช่อง 9
2527: เก้าอี้ขาวในห้องแดง ช่อง 3
2527: เมื่อรักร้าว ช่อง 9
2528: เขยบ้านนอก ช่อง 5
2528: กตัญญูพิศวาส ช่อง 3 
2528: สายสวาท ช่อง 3
2529: แก้วราหู ช่อง 3 รับเชิญ
2529: ชายสามโบสถ์ ช่อง 3
2529: เคหาสน์ภูต ช่อง 3 รับเชิญ
2529: ต้นส้มแสนรัก ช่อง 3 
2529: เมฆินทร์พิฆาต ช่อง 3 
2529: สายโลหิต ช่อง 3 
2529: กามนิต-วาสิฏฐี ช่อง 3 
2530: ฟ้าต่ำ ช่อง 3
2530: อวสานเซลส์แมน ช่อง 3
2530: ไฟเสน่หา ช่อง 3 รับเชิญ
2530: วัยอลวน ช่อง 3
2530: เวทีนี้...มีปัญหา(มาก) ช่อง 7
2530: พิศวาสดำ  ช่อง 3
2530: แต่ปางก่อน ช่อง 3
2530: ตะวันขึ้นที่อ่าวพังงา ช่อง 5
2530: เพลิงบาปจอมทมิฬ ช่อง 3
2530: สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ช่อง 3
2530:  ปริศนา ช่อง 3
2531: สงครามเก้าทัพ ช่อง 3
2531: คนเริงเมือง ช่อง 3
2531: รักประกาศิต ช่อง 3
2531: ผู้กองยอดรัก ช่อง 9
2531: อีสา ช่อง 7 รับเชิญ
2533: แม่นาคพระโขนง ช่อง 3
2533: รัตติกาลยอดรัก ช่อง 3
2533: ผู้ชนะสิบทิศ ช่อง 3
2533: นางสาวเย็นฤดี ช่อง 5
2533: เพื่อนผมชื่อสมปอง ช่อง 5
2533: สุดแต่ใจจะไขว่คว้า  ช่อง 3
2533: ตะกายดาว ตอน ดาวตกกระ ช่อง 9 รับเชิญ
2533: สายใจ ช่อง 3
2533: คู่กรรม ช่อง 7 รับบท ลุงกำนัน
2533: กตัญญูประกาศิต ช่อง 3 รับเชิญ
2534: สุสานคนเป็น ช่อง 7
2534: พระสุริโยทัย ช่อง 5
2534: ผีขี้เหงา ช่อง 3
2534: แก้วขนเหล็ก ช่อง 3
2535: เมืองโพล้เพล้ ช่อง 7
2535: มะกอกเทวดา ช่อง 3
2535: โทน ช่อง 3
2535: ชื่นชีวานาวี ช่อง 3
2535: สมเด็จพระสุริโยทัย ช่อง 3 รับบท พระยาราชภักดี
2536: คุณหญิงพวงแข ช่อง 3
2536: ภูตพยาบาท ช่อง 3
2536: อยู่กับก๋ง ช่อง 3
2536: พายุอารมณ์ ช่อง 3 
2536: บัลลังก์เมฆ ช่อง 5 
2536: ท่านผีเพี้ยน ช่อง 3 
2537: กำนันถึก ช่อง 3
2537: เจ้านาง ช่อง 5 รับเชิญ
2537: เมียน้อย ช่อง 3 
2537: หัวใจลายคราม ช่อง 5 รับเชิญ
2537: เพื่อเธอ ช่อง 5 รับเชิญ
2538: บ้านไร่ชายทุ่ง ช่อง 3
2538: ฝันเฟื่อง ช่อง 3
2538: อยากหยุดตะวันไว้ที่ปลายฟ้า ช่อง 5
2538: ร่มฉัตร ช่อง 3
2538: หัวใจเถื่อน  ช่อง 3
2538: เมื่อหมอกสลาย ช่อง 7
2539: แสงเพลิงที่เกริงทอ ช่อง 5
2539: ไม้ดัด ช่อง 7 รับเชิญ
2540: สัมปทานหัวใจ ช่อง 7
2540: แก้วจอมแก่น ช่อง 5
2540: ทะเลแปร ช่อง 3 รับเชิญ
2540: ตามหัวใจไปสุดหล้า ช่อง 3
2540: ทานตะวัน ช่อง 3
2541: ไฟลวง ช่อง 3 รับเชิญ
2541: ผู้หมวดป๊อกแป๊ก ช่อง 7
2542: อรุณสวัสดิ์ ช่อง 3
2542: โดดเดี่ยวไม่เดียวดาย ช่อง 5
2542:  พ่อ ตอน เพลงของแผ่นดิน ช่อง 5

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 thaifilmdb.com

นักแสดงชาวไทย
ศิลปินแห่งชาติ
ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย
เสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลว
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.