วงศ์ปลาตะเพียน

วงศ์ปลาตะเพียน (ชื่อวิทยาศาสตร์: Cyprinidae, ) โดยคำว่า Cyprinidae มาจากคำว่า kyprînos ในภาษากรีกโบราณ (κυπρῖνος แปลว่า "ปลาทอง")
ประกอบด้วยปลาจำพวกปลาไน, ปลาตะเพียน, ปลาทอง และปลาซิว 

ถือเป็นวงศ์ที่ใหญ่ที่สุดในปลาน้ำจืด ประกอบไปด้วยชนิด  มากกว่า 2,000 ชนิดใน 200 สกุล แบ่งออกได้เป็นหลายวงศ์ย่อย โดยจัดอยู่ในอันดับ Cypriniformes 

เป็นวงศ์ที่มีชนิดและจำนวนปลามากที่สุดในปลาน้ำจืดของไทย และมีความหลากหลายเป็นอันดับสามของโลก ปัจจุบันพบแล้วอย่างน้อย 204 ชนิด

ลักษณะ 
ไม่มีฟันที่ริมฝีปาก แต่มีฟันซี่ใหญ่อยู่ในลำคอ เกล็ดเป็นแบบขอบเรียบและบาง  ครีบเป็นก้านครีบอ่อน ครีบหางส่วนมากเป็นเว้าแฉกลึก ครีบท้องอยู่ค่อนมาทางตอนกลางของลำตัวด้านท้อง ซึ่งลักษณะสำคัญของปลาในวงศ์นี้ก็คือ 

1. มีฟันเฉพาะที่ลำคอ เกิดจากกระดูกลำคอด้านล่างอันสุดท้าย มีอยู่ประมาณ 1-3 แถว และมีแผ่นกระดูกที่ฐานบนกระดูกลำคอ ช่วยในการบดย่อยอาหาร 

2. มีเกล็ดแบบขอบเรียบบนลำตัว มีหัวไม่มีเกล็ดและไม่มีครีบไขมัน 

3. ถุงลมแบ่งออกเป็น 2 ตอน ตอนแรกไม่ติดกับกระดูกสันหลัง ตอนหลังมีขนาดเล้กฝังอยู่แน่นกับกระดูกสันหลัง

ลำตัวมักแบนข้างหรือเป็นแบบปลาตะเพียนที่รู้จักดี แต่ก็มีบางชนิดที่ลำตัวค่อนข้างกลม เช่น ปลาเล็บมือนาง (Crossocheilus reticulatus) เป็นต้น ปลาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในวงศ์คือ ปลากระโห้ (Catlocarpio siamensis) ที่ยาวเต็มที่ได้เกือบ 3 เมตร อาศัยเฉพาะในน้ำจืด ส่วนมากเป็นปลากินพืช แต่ก็พบมีหลายชนิดกินเนื้อหรือแพลงก์ตอน ตัวผู้และตัวเมียมีลักษณะคล้ายกันมาก ยกเว้นบางชนิดสีและตุ่มข้างแก้มในตัวผู้ ต่างจากตัวเมีย แพร่พันธุ์ขยายพันธุ์โดยการวางไข่จำนวนมาก พบในแม่น้ำเขตร้อน เขตอบอุ่นและเขตหนาวเกือบทั่วโลก ยกเว้นขั้วโลก, ทวีปออสเตรเลีย และทวีปอเมริกาใต้ 

จัดเป็นวงศ์ปลาเศรษฐกิจที่มีความสำคัญมาก

ตัวอย่างปลาในวงศ์ปลาตะเพียน 
 ปลากระมัง
 ปลากระสูบขีด
 ปลากระแห
 ปลากระโห้
 ปลากา
 ปลาจิ้งจอก
 ปลาซิวอ้าว
 ปลาตะกาก
 ปลาตะพากเหลือง
 ปลาตะเพียน
 ปลาตะเพียนหน้าแดง
 ปลาตะโกก
 ปลานวลจันทร์น้ำจืด
 ปลาบ้า
 ปลาตุ่ม
 ปลาบัว
 ปลาพลวง
 ปลาเล็บมือนาง
 ปลาปากเปี่ยน
 ปลาแปบควาย
 ปลาฝักพร้า
 ปลาเพ้า
 ปลายี่สก
 ปลาเวียน
 ปลาสะนาก
 ปลาสะอี
 ปลาไส้ตันตาขาว
 ปลาไส้ตันตาแดง
 ปลาหนามหลัง
 ปลาหว้าหน้านอ
ปลาเชอรี่บาร์บ

หมายเหตุ
การแบ่งวงศ์ย่อยของปลาในวงศ์ปลาตะเพียนยังไม่เป็นที่แน่นอน เพราะการจัดแบ่งของนักมีนวิทยาแต่ละบุคคลก็แตกต่างกันออกไป

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

 
ตะเพียน
ตะเพียน
ตะเพียน