จักกวาฬทีปนี

จักกวาฬทีปนี เป็นปกรณ์วิเสสที่รจนาโดยพระสิริมังคลาจารย์ รจนาสำเร็จเมื่อ พ.ศ. 2063

ต้นฉบับเอกสารใบลานคัมภีร์จักกวาฬทีปนีพบ 19 ฉบับ จารด้วยอักษรธรรมล้านนา ภาษาบาลี 4 ฉบับ ได้แก่ ฉบับวัดบุพพาราม จ.ศ. 900 ฉบับวัดพระสิงห์ จ.ศ. 1170 ฉบับวัดสูงเม่น จ.ศ. 1195 และฉบับวัดช้างค้ำ จ.ศ. 1231 ส่วนฉบับที่จารด้วยอักษรขอมไทย ภาษาบาลี 15 ฉบับ ได้แก่ ฉบับวัดบวรนิเวศวิหาร 2 ฉบับ และฉบับหอสมุดวชิรญาณ 13 ฉบับ

มูลเหตุการแต่งจักกวาฬทีปนีเพื่ออธิบายเรื่องราวทั้งหมดที่เกี่ยวกับจักรวาลตามที่ปรากฏในคัมภีร์ต่าง ๆ อย่างเช่นพระไตรปิฎก โดยแต่งเป็นร้อยแก้วภาษาบาลี มีคาถาบาลีแทรก พร้อมทั้งรวบรวมคำอธิบายเรื่องราวต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับจักรวาลในคัมภีร์ต่าง ๆ เช่น พระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และปกรณ์ต่าง ๆ มารวบรวมไว้ด้วยกันตลอดจนแสดงข้อความนั้น ๆ และคำวิจารณ์ โดยแบ่งเนื้อหาเป็น 6 กัณฑ์

ในสมัยกรุงศรีอยุธยา จักกวาฬทีปนีเป็นคัมภีร์หนึ่งที่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศโปรดเกล้าฯ พระราชทานไปฟื้นฟูพระพุทธศาสนาในลังกาในปี พ.ศ. 2299 ด้วย ต่อมากรมศิลปากรได้ชำระและแปลคัมภีร์จักกวาฬทีปนีเป็นภาษาไทย เมื่อ พ.ศ. 2523

อ้างอิง 

คัมภีร์ของศาสนาพุทธเถรวาท
งานเขียนของพระสิริมังคลาจารย์