อักษรไทย

อักษรไทย เป็นอักษรที่ใช้เขียนภาษาไทยและภาษาของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ เช่น คำเมือง, อีสาน, ภาษาไทยใต้, มลายูปัตตานี เป็นต้น ในประเทศไทย มีพยัญชนะ 44 รูป สระ 21 รูป วรรณยุกต์ 4 รูป และเครื่องหมายอื่น ๆ อีกจำนวนหนึ่ง พยัญชนะไทยจะเรียงตัวไปตามแนวนอน จากซ้ายไปขวา ส่วนสระจะอยู่หน้า บน ล่าง และหลังพยัญชนะประกอบคำแล้วแต่ชนิดของสระ

อักษรไทยไม่มีการแยกอักษรตัวใหญ่หรืออักษรตัวเล็กอย่างอักษรโรมัน และไม่มีการเว้นวรรคระหว่างคำ เมื่อจบหนึ่งประโยคจะลงท้ายด้วยการเว้นวรรค กับมีเครื่องหมายวรรคตอนจำนวนหนึ่ง

ภาษาไทยมีเลขไทยเป็นของตัวเอง แต่นิยมใช้ตัวเลขอาหรับเป็นส่วนใหญ่ในชีวิตประจำวัน

ประวัติและวิวัฒนาการ 
ราว พ.ศ. 400 ไทยได้อพยพจากถิ่นเดิมมาตั้งภูมิลำเนาอยู่ใกล้อาณาเขตมอญ ซึ่งกำลังเป็นชาติที่เจริญรุ่งเรืองในสมัยนั้น เริ่มแรกคงเริ่มเลียนแบบตัวอักษรมาจากมอญ ต่อมาราว พ.ศ. 1500 เมื่อขอมขยายอำนาจเข้ามาในดินแดนของคนไทยซึ่งตั้งอยู่บริเวณริมแม่น้ำยม และได้ปกครองเมืองเชรียงและเมืองสุโขทัย ไทยก็เริ่มดัดแปลงอักษรที่มีอยู่เดิมให้คล้ายกับอักษรขอมหวัด

อักษรมอญและอักษรขอมที่ไทยนำมาดัดแปลงใช้นั้นล้วนเป็นอักษรที่รับและแปลงรูปมาจากอักษรพราหมี ของพวกพราหมณ์ซึ่งแพร่หลายในอินเดียตอนเหนือ และอักษรสันสกฤตในสมัยราชวงศ์ปัลลวะ ซึ่งแพร่หลายบริเวณอินเดียตอนใต้ อักษรอินเดียทั้งคู่นี้ต่างก็รับแบบมาจากอักษรฟินิเชียนอีกชั้นหนึ่ง อักษรเฟนีเซียนับได้ว่าเป็นอักษรที่เก่าแก่ที่สุด และเป็นแม่แบบตัวอักษรของชาติต่างๆ ทั้งในเอเชียและยุโรป

ราว พ.ศ. 1826 พ่อขุนรามคำแหงทรงประดิษฐ์อักษรไทยที่เรียกกันว่า "ลายสือไทย" ขึ้น ซึ่งได้เค้ารูปมาจากอักษรมอญและอักษรขอมที่มีอยู่เดิม ทำให้อักษรไทยมีลักษณะคล้ายคลึงกับอักษรทั้งสอง แม้บางตัวจะไม่คล้ายกัน แต่ก็สามารถรู้ได้ว่าดัดแปลงมาจากอักษรตัวไหน

อักษรไทยมีการปรับปรุงอยู่เรื่อยๆ ในสมัยพญาฦๅไทราว พ.ศ. 1900 มีการแก้ไขตัวอักษรให้ผิดเพี้ยนไปบ้างเล็กน้อย โดยเฉพาะการเพิ่มเชิงที่ตัว ญ ซึ่งใช้ติดต่อเรื่อยมาจนทุกวันนี้ คาดว่าน่าจะเอาอย่างมาจากเขมร ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ราว พ.ศ. 2223 ตัวอักษรเริ่มมีทรวดทรงดีขึ้นแต่ก็ไม่ทิ้งเค้าเดิม มีบางตัวเท่านั้นที่แก้ไขผิดไปจากเดิม คือตัว ฎ และ ธ ซึ่งเหมือนกับที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน นักวิชาการจำนวนหนึ่งเชื่อว่าในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตัวอักษรและการใช้งานมีความคล้ายคลึงกับในปัจจุบันมากที่สุด

อักษรไทย

พยัญชนะ 
พยัญชนะไทยมี 44 รูป แต่ละตัวมีชื่อเรียกโดยเฉพาะ สามารถแบ่งตามฐานที่ใช้ในการออกเสียงเป็นวรรค เสียงอ่านที่กำกับไว้คือเสียงเมื่อเป็นพยัญชนะต้น

{|class=wikitable
!วรรค!!ฐานกรณ์!!colspan=2|กักสิถิล!!colspan=5|กักธนิตหรือเสียดแทรก!!นาสิก
|- align=center
!วรรค กะ!!เพดานอ่อน
|colspan=2|ก ไก่ 
|ข ไข่ ||ฃ ขวด¹ 
|ค ควาย ||ฅ คน¹ 
|ฆ ระฆัง ||ง งู 
|- align=center
!วรรค จะ!!เพดานแข็ง
|colspan=2|จ จาน 
|colspan=2|ฉ ฉิ่ง 
|ช ช้าง ||ซ โซ่ 
|ฌ เฌอ ||ญ หญิง 
|-align=center
!วรรค ฏะ!!rowspan=2|ปุ่มเหงือก
|ฎ ชฎา ||ฏ ปฏัก 
|colspan=2|ฐ ฐาน 
|colspan=2|ฑ มณโฑ 
|ฒ ผู้เฒ่า ||ณ เณร 
|-align=center
!วรรค ตะ
|ด เด็ก ||ต เต่า 
|colspan=2|ถ ถุง 
|colspan=2|ท ทหาร 
|ธ ธง ||น หนู 
|-align=center
!วรรค ปะ!!ริมฝีปาก
|บ ใบไม้ ||ป ปลา 
|ผ ผึ้ง ||ฝ ฝา 
|พ พาน ||ฟ ฟัน 
|ภ สำเภา ||ม ม้า 
|- align=center
!colspan=2|ไตรยางศ์!!colspan=2|กลาง!!colspan=2|สูง!!colspan=4|ต่ำ
|}
{|class=wikitable
!วรรค!!colspan=4|เปิดหรือรัว!!colspan=4|เสียดแทรก!!เปิดข้างลิ้นปุ่มเหงือก!!กักเส้นเสียง!!เสียดแทรกเส้นเสียง
|-align=center
!เศษวรรค
|ย ยักษ์ ||ร เรือ ||ล ลิง ||ว แหวน 
|ศ ศาลา ||ษ ฤๅษี ||ส เสือ ||ห หีบ 
|ฬ จุฬา ||อ อ่าง³ ||ฮ นกฮูก 
|-align=center
!ไตรยางศ์!!colspan=4|ต่ำ!!colspan=4|สูง!!ต่ำ!!กลาง!!ต่ำ
|}

 ฃ และ ฅ เป็นอักษรที่ในปัจจุบันเลิกใช้แล้ว
 ในปัจจุบันเสียงนี้ถูกแทนที่ด้วย /j/ ในภาษาไทยกลาง แต่ยังคงพบได้ในภาษาไทยถิ่นอื่นๆ เช่น ภาษาไทยอีสาน เป็นต้น
 อ ถือว่าเป็นเสียงว่างให้รูปสระมาเกาะได้

พยัญชนะไทยยังแบ่งออกเป็น 3 หมู่ เรียกว่า ไตรยางศ์ ประกอบด้วย
 อักษรสูง 11 ตัว ได้แก่ ข ฃ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส ห
 อักษรกลาง 9 ตัว ได้แก่ ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ
 อักษรต่ำ 24 ตัว ได้แก่ ค ฅ ฆ ง ช ซ ฌ ญ ฑ ฒ ณ ท ธ น พ ฟ ภ ม ย ร ล ว ฬ ฮ

ความถี่ของพยัญชนะไทย  พยัญชนะไทยที่ใช้บ่อยที่สุดคือ น และที่ใช้น้อยที่สุดคือ ฅ ความถี่ที่แสดงในตารางอาจแตกต่างกันในทางปฏิบัติตามประเภทของข้อความ
(ผู้อ่านสามารถทดลองเปิดหน้าข่าว หรือเปิดหนังสือ ebook สักเล่มแล้วลอง ค้นหา(search) อักษรโดดๆ เช่น ก ข ค ... จะพบว่าพยัญชนะไทยที่ใช้มากที่สุดในเอกสารนั้นคือ น (นอ หนู) หรืออาจจะเป็นตัวพยัญชนะ ร อ บ้างในบางเอกสารเท่านั้น)

1นับความถี่จาก Thai National Corpus (1st version on CQPweb) จำนวน 34,782,267 โทเค็น

2นับความถี่ จากฐานข้อมูล LEXiTRON Data 2.0 จำนวนคำศัพท์ในพจนานุกรม 32,365 คำ 

3นับความถี่จากฐานข้อมูล พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ จำนวนคำศัพท์ในพจนานุกรม 39,191 คำ (db.version 2018.07.24)

สระ 
สระในภาษาไทยมี 21 รูป ซึ่งรูปสระเหล่านี้จะนำไปประกอบเป็นรูปสระที่ใช้จริงอีกต่อหนึ่ง (ดูที่ ภาษาไทย)

 ะ วิสรรชนีย์ นมนางทั้งคู่
  ั ไม้หันอากาศ หางกังหัน ไม้ผัด
  ็ ไม้ไต่คู้ ไม้ตายคู้
 า ลากข้าง
  ิ พินทุ์อิ พินทุอิ
  ่ ฝนทอง
  ํ นิคหิต นฤคหิต หยาดน้ำค้าง

 " ฟันหนู, มูสิกทันต์
  ุ ตีนเหยียด ลากตีน
  ู ตีนคู้
 เ ไม้หน้า
 ใ ไม้ม้วน
 ไ ไม้มลาย
 โ ไม้โอ

 อ ตัวออ
 ย ตัวยอ
 ว ตัววอ
 ฤ ตัวรึ
 ฤๅ ตัวรือ
 ฦ ตัวลึ
 ฦๅ ตัวลือ

วรรณยุกต์ 
วรรณยุกต์ในภาษาไทยมี 4 รูป 5 เสียง

เสียงวรรณยุกต์ไทยตามหลักภาษาศาสตร์ แบ่งได้ดังนี้
 เสียงสามัญ (ระดับเสียงกึ่งสูง-กลาง)
 เสียงเอก (ระดับเสียงกึ่งต่ำ-ต่ำ)
 เสียงโท (ระดับเสียงสูง-ต่ำ)
 เสียงตรี (ระดับเสียงกึ่งสูง-สูง)
 เสียงจัตวา (ระดับเสียงต่ำ-กึ่งสูง)

รูปวรรณยุกต์ 
เครื่องหมายวรรณยุกต์ในภาษาไทย มี 4 รูป ดังนี้

ไม้เอก (-่) ไม้โท (-้) ไม้ตรี (-๊) และ ไม้จัตวา (-๋)

อย่างไรก็ตาม ในจารึกสมัยโบราณ เช่น ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง มีเครื่องหมายวรรณยุกต์เพียง 2 รูป คือ ไม้เอก (-่) และไม้โท (-๋) เช่น น๋อง (น้อง), ห๋า (ห้า)

การผันเสียงวรรณยุกต์ 
โดยทั่วไปเสียงพยางค์หนึ่งในภาษาไทย สามารถผันได้ ๕ เสียงวรรณยุกต์ แต่ในภาษาเขียน จะมีกฎเกณฑ์การผันที่ตายตัว ดังนี้

คำตายของอักษรกลางและอักษรสูง ไม่ว่าสระจะเป็นเสียงสั้นหรือเสียงยาวก็ผันวรรณยุกต์ตามรูปแบบเดียวกัน เว้นแต่คำตายของอักษรต่ำ เมื่อเป็นสระเสียงสั้นหรือเสียงยาวจะผันคนละแบบ

อักษรต่ำและอักษรสูงไม่สามารถผันให้ครบ ๕ เสียงได้ จึงมักจะใช้อักษรเสียงเดียวกันจากอีกหมู่หนึ่งมาใช้เป็นอักษรนำ โดยมีอักษรสูงนำ (ยกเว้นอักษร อ ซึ่งเป็นอักษรกลาง สามารถนำ อักษร ย ได้) เช่น นา หน่า น่า น้า หนา, มี หมี่ มี่ มี้ หมี

ตัวเลข 

ตัวเลขที่เป็นอักษรไทย เรียกว่าเลขไทย มีลักษณะดังนี้
๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙
วิธีการบอกจำนวนใช้ระบบประจำหลักเหมือนกับตระกูลตัวเลขอาหรับอื่น ๆ

เครื่องหมายวรรคตอน 

 . มหัพภาค หรือ จุด
 , จุลภาค หรือ ลูกน้ำ
 ; อัฒภาค
 : ทวิภาค หรือ ต่อ
 :- วิภัชภาค
 - ยัติภังค์
 — ยัติภาค
  ()  นขลิขิต หรือ วงเล็บ
 [ ] วงเล็บเหลี่ยม
 { } วงเล็บปีกกา
 ? ปรัศนี

 ! อัศเจรีย์
 “” อัญประกาศ
 ... จุดไข่ปลา
 _ _ _ เส้นประ
 " บุพสัญญา
 / ทับ
  ๆ ไม้ยมก
 ฯ ไปยาลน้อย หรือ เปยยาลน้อย
 ฯลฯ ไปยาลใหญ่ หรือ เปยยาลใหญ่
 ๏ ฟองมัน หรือ ตาไก่
 ๏" ฟองมันฟันหนู หรือ ฟันหนูฟองมัน

 ฯ อังคั่นเดี่ยว คั่นเดี่ยว หรือ คั่น
 ๚ อังคั่นคู่ หรือ คั่นคู่
 ๚ะ อังคั่นวิสรรชนีย์
 ๛ โคมูตร
  ๎ ยามักการ
  ์ ทัณฑฆาต (ตัวการันต์ คือพยัญชนะที่ถูกทัณฑฆาตกำกับ เช่น ก์ เรียกว่า กอการันต์)
  ฺ พินทุ
 ┼ ตีนครุ หรือ ตีนกา
 มหัตถสัญญา (ย่อหน้า)
 สัญประกาศ (ขีดเส้นใต้)

รหัสยูนิโคดสำหรับอักษรไทย 
ช่วงรหัสยูนิโคด (Unicode) ของอักษรไทย คือ U+0E00 ถึง U+0E7F

ดูเพิ่ม 
 ISO/IEC 8859-11
 TIS-620
 ภาษาไทย

แหล่งข้อมูลอื่น 
 รูปและการออกเสียงของอักษรไทย

 
อักษรในตระกูลอักษรพราหมี
พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 1826