กลีบขมับ

สมองกลีบขมับ (; ) ในทางประสาทกายวิภาคศาสตร์ เป็นส่วนของเปลือกสมองในซีรีบรัม อยู่บริเวณด้านข้างของสมอง ใต้ร่องด้านข้าง  (lateral fissure)  หรือร่องซิลเวียน (Sylvian fissure) ในซีกสมองทั้งสองข้างของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม  หากมองสมองของมนุษย์ให้เหมือนนวมนักมวย สมองกลีบขมับเป็นส่วนของนิ้วโป้ง

สมองกลีบขมับมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำทางการเห็น  การประมวลความรู้สึกคือการเห็น  การเข้าใจในภาษา  การบันทึกความทรงจำใหม่ ๆ  อารมณ์ความรู้สึก  และการเข้าใจความหมาย

นอกจากนั้นแล้ว  สมองกลีบขมับยังมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการได้ยิน เป็นที่อยู่ของคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ และสมองส่วนนี้ยังเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ความหมาย (semantics) ทั้งในการพูดและการมองเห็น

หน้าที่

ความจำทางการเห็น 
สมองกลีบขมับมีส่วนประกอบคือฮิปโปแคมปัสที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความจำระยะยาวแบบชัดแจ้ง  (explicit long-term memory)  โดยมีอะมิกดะลาเป็นตัวควบคุม.

การประมวลสัญญาณความรู้สึก

การได้ยิน 
ส่วนที่ติดกันของส่วนบน  ส่วนล่าง  และส่วนข้างของสมองกลีบขมับมีบทบาทในการประมวลผลของการได้ยินระดับสูง  สมองกลีบขมับมีความเกี่ยวข้องในการได้ยินปฐมภูมิ  และประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ  (primary auditory cortex) 

คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิรับข้อมูลความรู้สึกมาจากหูทั้งสองข้าง  และคอร์เทกซ์การได้ยินทุติยภูมิประมวลข้อมูลต่อไปให้เป็นหน่วยที่เข้าใจได้เช่นคำพูด  รอยนูนกลีบขมับบน  (superior temporal gyrus)  มีเขตภายในร่องด้านข้างที่สัญญาณเสียงจากหูชั้นในรูปหอยโข่ง  (cochlea)   เดินทางมาถึงเป็นส่วนแรกในเปลือกสมอง  แล้วคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิของสมองกลีบขมับซีกซ้ายก็ประมวลสัญญาณนั้นต่อไป

การเห็น 
เขตต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเห็นในสมองกลีบขมับทำหน้าที่ให้ความหมายกับตัวกระตุ้นทางตา  และยังให้เกิดการรู้จำวัตถุ  ส่วนด้านล่าง  (ventral)  ของคอร์เทกซ์กลีบขมับมีส่วนร่วมกับการประมวลผลระดับสูงของการเห็นตัวกระตุ้นที่ซับซ้อน  เช่นรอยนูนรูปกระสวย (fusiform gyrus) มีส่วนในการรับรู้ใบหน้า  และรอยนูนรอบฮิปโปแคมปัสมีส่วนในการรับรู้ทิวทัศน์  ส่วนด้านหน้าของสมองกลีบขมับ  ซึ่งเป็นส่วนของทางสัญญาณด้านล่าง  (ventral stream)  ของระบบประมวลผลทางตา  มีส่วนร่วมในการรับรู้  (perception)  และการรู้จำ  (recognition)  วัตถุ

การเข้าใจภาษา 
สมองกลีบขมับซีกซ้ายประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ  (primary auditory cortex)  ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการประมวลความหมาย  (semantics)  ทั้งในคำพูดและในการเห็น  ของมนุษย์  เขตเวอร์นิเกที่แผ่ขยายไปทั้งในสมองกลีบขมับและสมองกลีบข้าง  มีบทบาทสำคัญในการเข้าใจคำพูด  โดยทำงานร่วมกับเขตโบรคา  (Broca's area)  ในสมองกลีบหน้า 

กิจหน้าที่ของสมองกลีบขมับซีกซ้ายไม่จำกัดเพียงแค่การรับรู้ระดับต่ำเท่านั้น  แต่ยังรวมไปถึงการรับรู้ระดับที่สูงยิ่งขึ้นไปเช่น  การเข้าใจ  การเรียกชื่อ  และระบบความจำคำพูด  (verbal memory)

ความจำใหม่ 

สมองกลีบขมับส่วนใน  (medial temporal lobe)  ที่อยู่ใกล้ระนาบแบ่งซ้ายขวา  (sagittal plane)  ได้รับการสันนิษฐานว่ามีส่วนร่วมในการเข้ารหัสความจำระยะยาวเชิงประกาศ  (declarative long term memory) 

สมองกลีบขมับส่วนในประกอบด้วยฮิปโปแคมปัส  ซึ่งเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการบันทึกความทรงจำ  ดังนั้น  ความเสียหายที่เกิดขึ้นในบริเวณนี้อาจทำให้เกิดความเสียหายในการสร้างความทรงจำใหม่ ๆ และอาจนำไปสู่ภาวะเสียความจำภายหน้า  (anterograde amnesia)  โดยชั่วคราวหรือโดยถาวร

สมองกลีบขมับส่วนใน 
สมองกลีบขมับส่วนใน  ()  หรือ  คอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนใน ประกอบด้วยโครงสร้างต่าง ๆ ที่ขาดไม่ได้ในความจำระยะยาว  หรือความจำเชิงประกาศ  (Declarative memory)  ความจำเชิงประกาศหรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า  ความจำชัดแจ้ง  (Explicit memory)  เป็นความทรงจำที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจที่แบ่งออกเป็นความจำโดยความหมาย  (semantic memory)  คือความทรงจำของความจริงต่าง ๆ และความจำอาศัยเหตุการณ์  (episodic memory)  คือความทรงจำของเหตุการณ์ต่าง ๆ 

โครงสร้างต่าง ๆ ของสมองกลีบขมับส่วนในที่ขาดไม่ได้สำหรับความจำระยะยาว  รวมทั้งอะมิกดะลา  ก้านสมอง  และฮิปโปแคมปัส  พร้อมกับเขตสมองรอบ ๆ คือ perirhinal cortex,  Parahippocampal gyrus, และ  Entorhinal cortex 

ฮิปโปแคมปัสเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการสร้างความจำ  (memory formation)  ส่วนคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในที่อยู่รอบ ๆ  เป็นเขตที่สันนิษฐานว่า   ขาดไม่ได้ในการบันทึกความจำ  (memory storage)  นอกจากนั้นแล้วคอร์เทกซ์กลีบหน้าผากส่วนหน้า  (prefrontal cortex)  และคอร์เทกซ์สายตา  ก็มีส่วนร่วมด้วยเกี่ยวกับความจำชัดแจ้ง

งานวิจัยแสดงว่า  รอยโรคในฮิปโปแคมปัสเขตเดียวของลิงนำไปสู่ความพิการที่จำกัด  แต่ว่า  รอยโรคอย่างกว้างขวางในทั้งฮิปโปแคมปัสและคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในนำไปสู่ความพิการที่รุนแรง

ภาพอื่น ๆ

อ้างอิง

ดูเพิ่ม 
 กลีบสมอง
 สมอง
 รอยนูนสมองกลีบขมับด้านล่าง
 ฮิปโปแคมปัส

แหล่งข้อมูลอื่น 

 สมองกลีบขมับที่มหาวิทยาลัยไอดาโฮ
 The medial temporal lobe memory system 
 H. M.’s Medial Temporal Lobe Lesion: Findings from Magnetic Resonance Imaging

ซีรีบรัม