ตำบลเกาะหมาก (อำเภอเกาะกูด)

เกาะหมาก เป็น 1 ใน 2 ตำบลของอำเภอเกาะกูด จังหวัดตราด เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่สำคัญของจังหวัดตราด ชื่อเกาะหมากได้มาจากคำพ้องเสียงของคำว่า "หมากป่า" ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้ชนิดหนึ่งในอดีตที่มีอยู่เป็นจำนวนมากบนเกาะ มีลักษณะเป็นพื้นที่หมู่เกาะมีทั้งหมด 18 เกาะซึ่งทั้งหมดอยู่ในเขตของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะช้าง ปัจจุบันรวมกับหมู่เกาะกูดมีฐานะเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดตราด มีเกาะหลักคือ เกาะหมาก

ที่ตั้งและอาณาเขต 
ตำบลเกาะหมากมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดข้างเคียง ดังนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับน่านน้ำของตำบลเกาะช้างใต้ (อำเภอเกาะช้าง)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับน่านน้ำของตำบลไม้รูดและตำบลคลองใหญ่ (อำเภอคลองใหญ่)
 ทิศใต้ ติดต่อกับน่านน้ำของตำบลเกาะกูด (อำเภอเกาะกูด)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอ่าวไทย

ประวัติ 
เกาะหมากมีความเกี่ยวโยงกับเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ของชาติไทย เนื่องด้วยตั้งอยู่ในทะเลตราดฝั่งอ่าวไทย ครั้งหนึ่งในยุคล่าอาณานิคม ฝรั่งเศสพยายามที่จะเข้ามายึดดินแดนประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2436 ตรงกับรัชสมัยของรัชกาลที่ 5 ฝรั่งเศสได้เข้ามายึดเมืองจันทบุรีและเมืองต่าง ๆ ทางฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง ต่อมาใน พ.ศ. 2446 (ร.ศ. 122) ไทยได้เสียดินแดนให้แก่ฝรั่งเศสเนื่องจากการตกลงทำสนธิสัญญากับฝรั่งเศส ทำให้ไทยจำต้องยกดินแดนตั้งแต่อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี ไปจนถึงเกาะหมาก เกาะกูด และเมืองปัจจันตคีรีเขตร เพื่อแลกเปลี่ยนกับการถอนกองทหารออกจากจันทบุรี และใน พ.ศ. 2449 รัชกาลที่ 5 ทรงตัดสินพระทัยยอมยกดินแดนพระตะบอง เสียมราฐ และศรีโสภณ เพื่อแลกเอาจังหวัดตราดและหมู่เกาะต่าง ๆ คืนมาเมื่อวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2449

ต่อมาได้มีการใช้พระราชบัญญัติการปกครองท้องที่ พ.ศ. 2440 (ร.ศ. 116) คือจัดตั้งอำเภอ ตำบล กับหมู่บ้านขึ้น ที่ทำงานของรัฐบาลในอำเภอเรียกว่า "ที่ว่าการอำเภอ" ซึ่งมีผลทำให้เกาะช้าง เกาะกูด หมู่เกาะบริเวณข้างเคียง และหมู่บ้านแหลมงอบ (ฝั่งแผ่นดินใหญ่) จัดตั้งขึ้นเป็นอำเภอเกาะช้าง ใน พ.ศ. 2447 (ร.ศ. 123) และเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอแหลมงอบ เมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2482 ขณะนั้นเกาะหมากขึ้นการปกครองกับตำบลเกาะช้าง ในวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2495 ได้แยกท้องที่หมู่ 8–11 ของตำบลเกาะช้าง ตั้งขึ้นเป็นตำบลเกาะหมาก ต่อมาใน พ.ศ. 2523 ท้องที่หมู่ที่ 3 บ้านคลองหินดำ, หมู่ที่ 4 บ้านอ่าวใหญ่–อ่าวสลัด และหมู่ที่ 5 บ้านคลองเจ้า ของตำบลเกาะหมาก ได้แยกไปตั้งเป็นตำบลเกาะกูด เกาะหมากจึงเหลือพื้นที่เพียง 2 หมู่บ้าน

ตัวเกาะหมากมีระยะห่างจากอำเภอคลองใหญ่ 40 กิโลเมตร ประชาชนชาวเกาะหมากมีความยากลำบากในการเดินทางไปติดต่อราชการ ประกอบกับเกาะหมากอยู่ใกล้ดินแดนประเทศกัมพูชาด้านเกาะกงมากกว่าฝั่งไทย ทางราชการจึงมีนโยบายเพื่อความมั่นคงและอำนวยความสะดวกแก่ประชาชน โดยได้ยกฐานะเกาะหมากและเกาะข้างเคียงขึ้นเป็น "กิ่งอำเภอเกาะกูด" ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2533 โดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน ปีเดียวกัน ต่อมาได้ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเกาะกูดเป็น "อำเภอเกาะกูด" ตามราชกิจจานุเบกษาเล่ม 124  ตอนที่ 46ก ลงวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550 โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน ปีเดียวกัน ตามโครงการเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 5 ธันวาคม พ.ศ. 2550 ตำบลเกาะหมากจึงกลายเป็นตำบลหนึ่งในอำเภอเกาะกูดจนถึงปัจจุบัน

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
ตำบลเกาะหมากแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 2 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่ตำบลเกาะหมากมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพียงแห่งเดียว คือ องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะหมาก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะหมากทั้งหมด ซึ่งเป็นสภาตำบลเกาะหมากที่จัดตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2516 และยกฐานะขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลเกาะหมากในวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2547 เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลที่มีประชากรน้อยที่สุดในประเทศไทย

องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะหมากเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลที่จัดตั้งรูปแบบพิเศษ เนื่องจากมีเงื่อนไขของจำนวนประชากรไม่ถึงเกณฑ์ (2,000 คนขึ้นไป)ซึ่งปกติจะทำให้ต้องยุบเข้ากับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใกล้เคียง แต่ขณะนั้นสภาตำบลเกาะหมากมีรายได้โดยไม่รวมเงินอุดหนุนในปีงบประมาณที่ล่วงมาแล้วติดต่อกันสามปีเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าปีละหนึ่งแสนห้าหมื่นบาท กระทรวงมหาดไทยจึงพิจารณาให้สภาตำบลเกาะหมากอยู่ในเงื่อนไขที่จะจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลได้

ประชากร 
พื้นที่ตำบลเกาะหมากประกอบด้วยหมู่บ้านทั้งสิ้นจำนวน 2 หมู่บ้าน มีจำนวนประชากร 544 คน แบ่งเป็นชาย 269 คน หญิง 275 คน (เดือนธันวาคม 2564) เป็นตำบลที่มีประชากรน้อยที่สุดในอำเภอเกาะกูดและจังหวัดตราด

 
 
 

* ใน พ.ศ. 2558 มีการรวมผู้ที่ไม่ได้สัญชาติไทยในทะเบียนราษฎร ส่งผลให้ข้อมูลจำนวนประชากรปีดังกล่าวเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก

รายชื่อเกาะในเขตตำบล 

ตำบลเกาะหมากมีเกาะหลักคือเกาะหมาก ซึ่งเป็นเกาะขนาดใหญ่อันดับสามของจังหวัดตราด รองลงมาจากเกาะช้างและเกาะกูด มีเนื้อที่ประมาณ 12.398 ตารางกิโลเมตร และเกาะเล็ก ๆ อีก 17 เกาะ ซึ่งอยู่ในความดูแลของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะช้าง ทุกเกาะมีพื้นที่รวม 17.833 ตารางกิโลเมตร

อ้างอิง 

เกาะหมาก
เกาะหมาก