ไซโฟซูรา

ไซโฟซูรา เป็นอันดับของสัตว์ทะเลขาปล้องในชั้นเมอโรสโทมาทา (Merostomata) ที่นอกเหนือไปจากแมงป่องทะเล  ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Xiphosura

ลักษณะของสัตว์ในอันดับนี้ คือ มีรูปร่างคล้ายจานหรือถ้วยคว่ำ หรือครึ่งวงกลมแบบเกือกม้า ด้านบนมีตาข้าง 1 คู่เป็นตาประกอบ มีแอมมาทิเดียหลายร้อยหน่วยที่ไม่สามารถรับภาพได้ แต่สามารถจับการเคลื่อนไหวของสิ่งต่าง ๆ ได้ มีตากลาง ขนาดเล็กหลายอันทำหน้าที่รับแสง มีส่วนหางยาวเป็นแท่งใช้สำหรับจิ้มกับพื้นทรายให้พลิกตัวกลับมา เมื่อยามหงายท้องขึ้น  เป็นสัตว์ที่ถือกำเนิดมาตั้งแต่ยุคซิลลูเรียน แต่สูญพันธุ์ไปเกือบหมด คงเหลือเพียง 4 ชนิดเท่านั้นในโลก  คือ แมงดาทะเล จึงจัดเป็นฟอสซิลที่มีชีวิตอย่างหนึ่ง พบในทะเลและน้ำกร่อยของบริเวณภาคตะวันออกของทวีปอเมริกาเหนือและแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เท่านั้น สำหรับชนิดที่พบในไทยจะมีด้วยกัน 2 ชนิดคือ แมงดาจาน หรือ แมงดาหางเหลี่ยม (Tachypleus gigas) เป็นแมงดาขนาดใหญ่ หางเป็นสันแหลม รูปหน้าตัดของหางเป็นสามเหลี่ยม คาราแพดค่อนข้างเรียบและแทบจะไม่พบขนแข็ง ๆ บนคาราแพด สามารถกินได้ ส่วนอีกชนิดหนึ่งคือ แมงดาถ้วย หรือ แมงดาหางกลม หรือ เหรา (Carcinoscorpius rotundicauda) มีขนาดเล็กกว่าแมงดาหางเหลี่ยม หางโค้งมน รูปหน้าตัดของหางจะค่อนข้างกลม คาราแพดมีขนแข็งจำนวนมากและมีสีส้มหรือน้ำตาลเข้ม มีรายงานอยู่เสมอว่าผู้ที่กินไข่ของแมงดาชนิดนี้มักเป็นอันตรายต่อชีวิต เนื่องจากว่าแมงดาชนิดนี้ในบางฤดูกาลจะกินสาหร่ายและแพลงค์ตอนที่สร้างสารพิษได้ จึงมีพิษสะสมอยู่ในตัวแมงดาทะเล พิษที่ว่าจะมีผลต่อระบบประสาทต่อผู้ที่กินเข้าไป

แมงดาทะเลจะขึ้นมาวางไข่บนพื้นหาดทรายชายทะเลพร้อม ๆ กัน  โดยตัวเมียจะวางไข่ครั้งละ 200–3,300 ฟอง โดยมีตัวผู้เกาะเกี่ยวอยู่ที่หลัง โดยใช้ปล้องสุดท้ายของเพลดิพาลติเกาะกับโพรโซมาของตัวเมียเอาไว้และคลานตามกันไป โดยอาจมีตัวผู้ตัวอื่นมาเกาะท้ายร่วมด้วยเป็นขบวนยาวก็ได้ ตัวเมียจะขุดหลุมปล่อยไข่ออกมาแล้วตัวผู้ก็จะปล่อยสเปิร์มออกมาผสมกับไข่ หลังจากนั้นก็จะกลบไข่โดยไม่มีการดูแลไข่ ไข่จะฟักออกมาเป็นตัวอ่อนที่เรียกว่าไตรโลไบต์ ลาวา ลักษณะคล้ายตัวเต็มวัยเพียงแต่มีหางสั้นมาก 

แมงดาทะเลในยุคปัจจุบันมีความยาวได้ถึง 60 เซนติเมตร (24 นิ้ว) iแต่ในยุคเพลลีโอโซอิก จะมีขนาดเล็กกว่านี้ โดยมีความยาวเพียง 1–3 เซนติเมตร (0.39–1.2 นิ้ว) เท่านั้น

การจำแนก
อันดับ Xiphosura Latreille, 1802
 †อันดับย่อย Synziphosurida
 Weinberginidae Richter & Richter, 1929 (ดีโวเนียนตอนล่าง)
 Bunodidae Packard, 1886
 Bunodinae Packard, 1886 (ซิลลูเรียนตอนบน ถึง ดาวโทเนียน)
 Limuloidinae Størmer, 1952 (ซิลลูเรียนตอนบน)
 Pseudoniscidae Packard 1886 (ซิลลูเรียนตอนบน)
 Kasibelinuridae Pickett, 1993 (ดีโวเนียนตอนกลาง ถึง ดีโวเนียนตอนปลาย)
 อันดับย่อย Xiphosurida
 †อันดับฐาน Bellinurina
 Elleriidae Raymond, 1944 (ดีโวเนียนตอนบน ถึง คาร์บอนิเฟอรัสตอนบน)
 Euproopidae Eller, 1938 (= Liomesaspidae Raymond, 1944) (คาร์บอนิเฟอรัสตอนบน ถึง พรีเมียนตอนล่าง)
 Bellinuridae Zittel & Eastman, 1913 (คาร์บอนิเฟอรัสตอนกลาง ถึง คาร์บอนิเฟอรัสตอนบน)
 อันดับฐาน Limulina
 †Rolfeiidae Selden & Siveter, 1987 (คาร์บอนิเฟอรัสตอนต้น ถึง พรีเมียนตอนต้น)
 †Paleolimulidae Raymond, 1944 (คาร์บอนิเฟอรัส ถึง พรีเมียน)
 †Moravuridae Pribyl, 1967 (มิสซิสซิสเปียน)
 †Austrolimulidae + †Heterolimulidae (ไตรแอสซิกตอนกลาง)
 Limulidae Zittel, 1885
 †Mesolimulinae Størmer, 1952 (ไตรแอสซิกตอนล่าง ถึง ครีเตเชียส)
 Limulinae Zittel, 1885
 Tachypleini Pocock, 1902 (ไมโอซีน ถึง ปัจจุบัน)
 Limulini Zittel, 1885 (ปัจจุบัน)

ที่เคยรวมอยู่ในอันดับเดียวกัน
แต่ปัจจุบันได้ถูกจำแนกแยกออกไป
Aglaspida Walcott, 1911 (แคมเบรียน ถึง ออโดวิเชียน)
Chasmataspida Caster & Brooks, 1956 (ออโดวิเชียนตอนล่าง)

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

เมอโรสโทมาทา