รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย

รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย ตั้งแต่รัชกาล พ่อขุนศรีนาวนำถุมแห่งอาณาจักรสุโขทัย (พ.ศ. 1700) จนถึงรัชกาล พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งราชอาณาจักรไทยในปัจจุบัน มีพระมหากษัตริย์ทั้งสิ้น 54 พระองค์ (หากไม่นับ ขุนวรวงศาธิราช) โดยมีรายพระนามดังต่อไปนี้

การเรียกขาน 

ในสมัยอาณาจักรสุโขทัยก่อนที่จะมีการเชื่อมโยงทางการเมืองกับอาณาจักรอยุธยาพระมหากษัตริย์ถูกเรียกขานว่า พ่อขุน ในขณะที่พระมหากษัตริย์ที่ครองราชย์สิ้นสุดลงอย่างน่าอัปยศมักจะถูกเรียกขานว่า พญา เริ่มต้นด้วยพระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรอยุธยาฐานันดรระบบยศและพระอิสริยยศของไทยกำหนดรูปแบบของพระนาม เต็มของพระมหากษัตริย์ ซึ่งประกอบด้วยสองหรือสามส่วนตรงกลาง:

ชื่อส่วนแรก คือ พระบาทสมเด็จพระเจ้า หากพระมหากษัตริย์ไม่ทรงปราบดาภิเษกพระบาทจะถูกละไว้ หากการครองราชย์ของพระมหากษัตริย์สิ้นสุดลงอย่างอัปยศหรือเสื่อมเสียชื่อเสียงสมเด็จฯ จะถูกละเว้น
ส่วนที่สองของชื่อคือชื่อราชวงศ์ที่มอบให้โดยกษัตริย์ ซึ่งอาจรวมหรือไม่มีชื่อเกิดก็ได้ และอาจมีชื่อมากกว่าที่นักประวัติศาสตร์ใช้เรียกกษัตริย์ โดย มหาราช คือตัวอย่างหนึ่งของชื่อเพิ่มเติมเหล่านี้
ส่วนที่สามของพระนามคือ เจ้าอยู่หัว ซึ่งบางครั้งก็ละไว้ทั้งหมด บางครั้งก็ละเว้นอยู่หัวเพียงอย่างเดียว ซึ่งในกรณีนี้คำว่าเจ้าจะถูกย้ายไปที่ส่วนท้ายของส่วนแรกของชื่อ
ชื่อผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์อาจแตกต่างจากชื่อเกิด ชื่ออุปราช หรือชื่อหลังมรณกรรมหรือรูปแบบทางประวัติศาสตร์ ตัวอย่างเช่น ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีมีพระนามครั้งพระราชสมภพว่า ทองด้วง ปกครองเป็น รามาธิบดี แต่เรียกตามหลังว่าพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) รายการนี้อ้างถึงพระมหากษัตริย์โดยใช้ชื่อของพวกเขาตามที่นักประวัติศาสตร์ดั้งเดิมใช้บ่อยที่สุด โดยปกติแล้วเป็นส่วนหนึ่งของชื่อผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน เว้นแต่จะระบุไว้เป็นอย่างอื่น

ชาติตะวันตกเรียกพระมหากษัตริย์ว่า "กษัตริย์แห่งสยาม" (ละติน: Rex Siamensium) ไม่ว่าจะใช้ชื่อภาษาไทยว่าอย่างไร นับตั้งแต่เริ่มความสัมพันธ์ในศตวรรษที่ 16 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกที่ทรงใช้พระนามในฐานะแบบตะวันตก ขณะเดียวกัน พระนามสยามก็ถูกใช้เป็นครั้งแรกในสนธิสัญญาระหว่างประเทศ ต่อมาราชอาณาจักรสยามมีการเปลี่ยนชื่อมาเป็น ราชอาณาจักรไทย เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2482 จากนั้นกลับมาใช้ชื่อสยามในช่วงเวลาสั้น ๆ ในปี พ.ศ. 2489 ก่อนที่จะเปลี่ยนกลับเป็นไทยอย่างถาวรในปี พ.ศ. 2491 ซึ่งการเรียกขานพระมหากษัตริย์ไทยแบบตะวันตกก็ถูกเปลี่ยนไปตามนั้น

อาณาจักรสุโขทัย

อาณาจักรอยุธยา

อาณาจักรธนบุรี



ดูเพิ่ม 
 สมเด็จพระรามาธิบดี
 รายพระนามพระอัครมเหสีในพระมหากษัตริย์ไทย
 รายพระนามและชื่อชาวไทยที่ได้รับการฉลองวาระครบรอบโดยยูเนสโก

อ้างอิง 

 สุจิตต์ วงษ์เทศ: พ่อขุนศรีนาวนำถุม สถาปนากรุงสุโขทัย ไม่ใช่พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ตามที่บอกในตำรา เขียนโดยสุจิตต์ วงษ์เทศ มติชนออนไลน์ 24 สิงหาคม 2559
 
 ประเสริฐ ณ นคร พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม 26 หน้า 16861-16864 พ.ศ. 2549
 เกร็ดความรู้จากประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก . -- กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, พ.ศ. 2550 ISBN 978-974-824-4
 จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงวิจารณ์เรื่องพระราชพงศาวดารกับเรื่องราชประเพณีการตั้งพระมหาอุปราช, ๒๔๗๙, ๙๕ หน้า
 

 
ทย
รายชื่อชาวไทยแบ่งตามหน้าที่