อัยรัน

อัยรัน (ตุรกีและ) เป็นเครื่องดื่มโยเกิร์ตเย็นที่เป็นที่นิยมในภูมิภาคเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ เอเชียกลาง เอเชียใต้ ยุโรปตะวันออกเฉียงใต้ เอเชียเหนือ และยุโรปตะวันออก องค์ประกอบหลักคือโยเกิร์ต น้ำ และเกลือ ชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ของเครื่องดื่มนี้หรือรูปแบบคล้ายกัน เช่น ชโลมเบ (); ชาลัป (); ชินีนะฮ์ (); แชกิลมัสต์ (); ซีโนกาลา (); ดัลเลอ (); เดากา (); แด็ว ();  โด (เคิร์ดกลาง: ); ทัน (); อัยรอน (); อัยเรียน (); อารีอานี (); ไอรัน () เป็นต้น

คำว่า อัยรัน มาจากรากศัพท์ในภาษาเตอร์กิกเก่าว่า  ซึ่งแปลว่า 'แยก' (เทียบ  'แยก' ในภาษาตุรกี; เทียบ  'นมม้า' ในภาษามองโกล และเทียบ  'หางเนยเหลว' ในภาษาชูวัช) และได้รับการกล่าวถึงใน ทะเบียนภาษาของกลุ่มชนเตอร์กิก ซึ่งมะห์มูด อัลกาชเฆาะรี รวบรวมไว้ในศตวรรษที่ 11 แต่ไม่ได้ระบุวิธีการทำเอาไว้ 

เครื่องดื่มชนิดหนึ่งที่คล้ายกับอัยรันได้แก่ ดูฆ () เป็นเครื่องดื่มหมักของอิหร่าน และเป็นที่นิยมมาตั้งแต่สมัยอิหร่านโบราณ (เปอร์เซีย) เอกสารฉบับหนึ่งในปี 1886 บรรยายว่าดูฆเป็นเครื่องดื่มเย็น ทำมาจากนมที่จับเป็นก้อน แต่งกลิ่นรสด้วยสะระแหน่ คำว่า ดูฆ แผลงมาจากคำในภาษาเปอร์เซียว่า ดูชีแดน () ซึ่งแปลว่า 'รีดนม' เครื่องดื่มอื่นที่คล้ายกันในเอเชียใต้ได้แก่ ลัสซี ซึ่งอาจแตกต่างกับอัยรันและดูฆอยู่บ้าง

การเตรียม
อัยรันและดูฆนั้นเสิร์ฟแบบเย็นและมักเสิร์ฟเคียงเนื้อย่างหรือข้าว โดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อน อัยรันได้จากการผสมโยเกิร์ตกับน้ำเย็นหรือน้ำใส่น้ำแข็ง บางครั้งอาจนำไปอัดลมและแต่งกลิ่นรสด้วยสะระแหน่ มีการบรรยายถึงเครื่องดื่มนี้ไว้ว่าเป็น "โยเกิร์ตเจือจาง" และ "เครื่องดื่มที่ให้ความสดชื่นที่สุด ทำโดยการผสมโยเกิร์ตกับน้ำใส่น้ำแข็ง"

วิธีการทำเครื่องดื่มนี้ตามธรรมเนียมของกลุ่มชนอิหร่านนั้นใช้นมโดยตรง ไม่ใส่โยเกิร์ต โดยใช้ถุงที่มักทำมาจากหนังกวางหรือหนังแกะ [เรียกว่า แมชก์ () ในอิหร่าน และ มัสกา () ในอัฟกานิสถาน] เริ่มจากการกรอกนมลงไปในถุงหนังสัตว์นั้น จากนั้นเขย่าถุงไปเรื่อย ๆ เป็นเวลาหลายชั่วโมง บางครั้งอาจแขวนถุงหนังสัตว์ไว้กับโครงสร้างไม้และเชือกเพื่อช่วยทุ่นแรงในการเขย่า ในปากีสถานบางครั้งเรียกดูฆหรืออัยรันว่า นัมกีนลัสซี ()

อ้างอิง 

โยเกิร์ต
เครื่องดื่มปากีสถาน
เครื่องดื่มอิหร่าน
เครื่องดื่มอัฟกานิสถาน
เครื่องดื่มอาร์มีเนีย
เครื่องดื่มตุรกี
เครื่องดื่มมองโกเลีย
เครื่องดื่มกรีก