วงศ์ปลาสอด

วงศ์ปลาสอด () วงศ์ปลาน้ำจืดและน้ำกร่อยจำพวกหนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Poeciliidae อยู่ในอันดับปลาหัวตะกั่ว หรืออันดับปลาออกลูกเป็นตัว (Cyprinodontiformes)

มีชื่อสามัญเรียกโดยรวมในภาษาอังกฤษว่า "มอลลี่" (Molly) และมีชื่อเรียกในภาษาไทยว่า "ปลาสอด" ซึ่งเข้าใจว่าคงเพี้ยนมาจากคำว่า "Sword" ที่หมายถึง "ดาบ" อันเป็นลักษณะของปลายหางของปลาในวงศ์นี้บางสกุลที่คล้ายกับวงดาบ มีถิ่นกำเนิดตั้งแต่สหรัฐอเมริกาภาคตะวันออก, อเมริกากลาง, จนถึงทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาใต้ นอกจากนี้ยังพบในบางส่วนของทวีปแอฟริกาทางตอนใต้จนถึงเกาะมาดากัสการ์ด้วย

เป็นปลาที่อาศัยอยู่รวมเป็นฝูง มีพฤติกรรมหากินอยู่ตามผิวน้ำ ตัวผู้กับตัวเมียมีลักษณะที่แตกต่างกันเห็นได้ชัดเจน โดยตัวผู้มีรูปร่างเล็กกว่า แต่มีสีสันและครีบต่าง ๆ ยาวกว่า ขณะที่ตัวเมียตัวโตกว่า ท้องอูมกว่า แต่ครีบและหางสั้นกุดกว่า รวมทั้งสีสันซีดกว่าในบางชนิดด้วย นอกจากนี้ลักษณะพิเศษอีกประการหนึ่งของปลาวงศ์นี้ คือ เป็นปลาที่ปฏิสนธิภายในตัว ออกลูกเป็นตัว โดยออกลูกได้ครั้งละ 2-300 ตัว

เป็นที่รู้จักกันดีในแง่ของการเป็นปลาสวยงาม มีหลายชนิดในหลายสกุล เช่น ปลาหางนกยูง (Poecilia reticulata), ปลาเซลฟิน (P. latipinna), ปลาเอนด์เลอร์ (P. wingei), ปลาสอดหางดาบ (Xiphophorus hellerii)

ปัจจุบันได้มีการพัฒนาสายพันธุ์ต่าง ๆ ให้มีความหลากหลายจากดั้งเดิมยิ่งขึ้นมากมาย โดยเริ่มตั้งแต่ปี ค.ศ. 1907 ที่เยอรมนี จนเกิดเป็นชนิดใหม่ขึ้นมา เช่น "เพลตี้" (Platy) หรือ ปลาเซลฟินที่ได้ครีบหลังสูงและใหญ่ขึ้นกว่าเดิมมาก จนดูคล้ายใบเรือจริง ๆ หรือ ปลาสอดมิดไนท์ที่พัฒนาจนทั้งตัวเป็นสีดำสนิท

สำหรับในประเทศไทย ปลาในวงศ์นี้ ได้ถูกนำเข้ามาสู่ประเทศครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยเลี้ยงในอ่างบัวของผู้มีฐานะ จนถึงปัจจุบันได้กลายเป็นปลาสวยงามที่เป็นที่รู้จักกันดี ด้วยคุณสมบัติที่เลี้ยงง่าย เติบโตไว ขยายพันธุ์ง่าย และมีราคาถูก อีกทั้งยังมีประโยชน์คือสามารถกินแมลงขนาดเล็ก ๆ ทีมีวงจรชีวิตในน้ำได้ด้วย จึงใช้เป็นปลาที่จำกัดลูกน้ำยุงต่าง ๆ  มีชื่อเรียกกันอีกชื่อหนึ่งว่า "ปลากินยุง" และยังนิยมเพาะเพื่อเป็นปลาเหยื่อสำหรับปลากินเนื้อขนาดใหญ่กว่าด้วย

โดยคำว่า "Poeciliidae" ที่ใช้เป็นชื่อวงศ์นั้นมาจากภาษากรีกคำว่า "ποικίλος" (poikilos) หมายถึง "มีสีสันที่แตกต่างหลากหลาย"

การจำแนก
แบ่งออกเป็น 3 วงศ์ย่อย และสกุลต่าง ๆ  ได้ดังนี้
Aplocheilichthyinae Myers, 1928
Aplocheilichthys Bleeker, 1863    
Hylopanchax Poll and Lambert, 1965    
Laciris Huber, 1982    
Lacustricola Myers, 1924    
Poropanchax Clausen, 1967
Poeciliinae Garman, 1895     
Alfaro Meek, 1912    
Belonesox Kner, 1860   
Brachyrhaphis Regan, 1913    
Carlhubbsia Whitley, 1951    
Cnesterodon Garman, 1895    
Gambusia Poey, 1854  
Girardinus Poey, 1854    
Heterandria Agassiz, 1853    
Limia Poey, 1854    
Micropoecilia Hubbs, 1926    
Neoheterandria Henn, 1916    
Pamphorichthys Regan, 1913    
Phallichthys Hubbs, 1924    
Phalloceros Eigenmann, 1907    
Phalloptychus Eigenmann, 1907    
Phallotorynus Henn, 1916    
Poecilia Bloch and Schneider, 1801  
Poeciliopsis Regan, 1913   
Priapella Regan, 1913    
Priapichthys Regan, 1913    
Pseudopoecilia Regan, 1913    
Quintana Hubbs, 1934    
Scolichthys Rosen, 1967    
Tomeurus Eigenmann, 1909    
Xenodexia Hubbs, 1950    
Xenophallus Hubbs, 1924    
Xiphophorus Heckel, 1848
Procatopodinae Fowler, 1916
Cynopanchax Ahl, 1928    
Fluviphylax Whitley, 1965    
Hypsopanchax Myers, 1924    
Lamprichthys Regan, 1911    
Micropanchax Myers, 1924    
Pantanodon Myers, 1955    
Plataplochilus Ahl, 1928    
Procatopus Boulenger, 1904

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
จาก Fishbase.org 

อันดับปลาหัวตะกั่ว
ปลาตู้
ปลาทวีปอเมริกาใต้
ปลาน้ำจืด
ปลาน้ำกร่อย
ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
วงศ์ปลาสอด