พระยาเทพอรชุน (เจ๊ก จารุจินดา)

พลโท พลเรือตรี พระยาเทพอรชุน (เจ๊ก จารุจินดา) (29 กรกฎาคม 2395-5 สิงหาคม 2456) อดีตองคมนตรี อดีตปลัดทูลฉลอง กระทรวงกลาโหม อดีตปลัดทูลฉลอง กระทรวงทหารเรือ อดีตข้าหลวงเทศาภิบาล มณฑลปราจีนบุรี อดีตข้าหลวงเทศาภิบาล มณฑลราชบุรี

ประวัติ 
พระยาเทพอรชุนเกิดเมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2395 มีนามเดิมว่า เจ๊ก เป็นบุตรชายของ พระยาเพชรพิไชย (ทองจีน) กับ คุณหญิงเย็น (สกุลเดิม เกตุทัต) มีพี่น้องร่วมมารดาทั้งสิ้น 10 คนและพี่น้องต่างมารดาอีก 1 คนโดยท่านมีน้องชายร่วมมารดาเดียวกันที่สำคัญท่านหนึ่งคือ เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย (พร จารุจินดา)

ในปี พ.ศ. 2405 ขณะอายุได้ 10 ปีบิดาได้จ้างครูมาสอนภาษาไทยที่บ้าน พร้อมกับเล่าเรียนการช่างทองในสำนักของบิดา ต่อมาในปี พ.ศ. 2409 ขณะอายุได้ 14 ปีได้เข้าถวายตัวเป็นมหาดเล็กวิเศษ

จากนั้นในปี พ.ศ. 2412 อันตรงกับรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ไปฝึกทวนหัวง้าวหลังม้าที่สำนักของ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิงหนาทราชดุรงค์ฤทธิ์ เป็นคู่ทวนคู่ง้าวคู่กับ หม่อมราชวงศ์หลาน กุญชร (ซึ่งต่อมาคือ เจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (หม่อมราชวงศ์หลาน กุญชร)) พระโอรสของ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิงหนาทราชดุรงค์ฤทธิ์ ฝึกหัดอยู่ 10 เดือนจึงได้ออกแสดงภายในงานถวายพระเพลิงพระบรมศพของ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่พระเมรุ ท้องสนามหลวง โดยได้แสดงทุกวันตลอดงาน

จากนั้นในเดือนเมษายน พ.ศ. 2413 จึงได้เข้ารับราชการเป็นทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์และเจริญก้าวหน้าในราชการตามลำดับ 

โดยในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2416 ท่านได้กราบถวายบังคมลาเพื่อเข้าพิธีอุปสมบทที่ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร โดยมี สมเด็จพระวันรัตน์ (ทับ พุทฺธสิริ) เจ้าอาวาสรูปแรกของ วัดโสมนัสวิหาร เป็นพระอุปัชฌาย์ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพระอรุณนิภาคุณากร ที่ สมเด็จพระพุฒาจารย์ เจ้าอาวาสรูปแรกของวัดราชบพิธเป็นพระกรรมาวาจาจารย์ และ พระสาสนโสภณ (สา) (ต่อมาคือ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทโว)) เจ้าอาวาสรูปแรกของ วัดราชประดิษฐ์สถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร เป็นพระอนุศาสนาจารย์ บวชได้ 1 พรรษาก็ลาสิกขาบทเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม ปีเดียวกันแล้วกลับเข้ารับราชการตามเดิม

ด้านชีวิตครอบครัวพระยาเทพอรชุนมีภรรยาทั้งสิ้น 4 คนคือ

 คุณหญิงสาย มีบุตรธิดา 3 คน
 คุณอบเชย ไม่มีบุตรธิดา
 คุณชื่น ไม่มีบุตรธิดา
 หม่อมหลวงจวง มีธิดา 1 คน

พระยาเทพอรชุนถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรควัณโรคเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2456 สิริอายุได้ 61 ปี

ยศทหารและบรรดาศักดิ์ 
 สิบเอก
 จมื่นวิชิตไชยศักดาวุธ
 พ.ศ. 2428 พระวรเดชศักดาวุธ ถือศักดินา ๑๕๐๐
 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2431 พันเอก
 7 กันยายน พ.ศ. 2435 พลจัตวา
 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2435 พระยาวรเดชศักดาวุธ ถือศักดินา ๓๐๐๐
 21 กันยายน พ.ศ. 2441 พลตรี
 1 สิงหาคม พ.ศ. 2444 พลโท
 30 มกราคม พ.ศ. 2444 พระยาเทพอรชุน วิบูลย์เสนานุกูลกิจ วิสิฐภักดี พิริยพาหะ
 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2447 พลเรือตรี
 10 กุมภาพันธ์ 2456 – นายพลกรมทหารรักษาวัง

ตำแหน่ง 
 พ.ศ. 2431 ผู้บังคับการกองทหารม้า
 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2433 ยกกระบัตรทัพบกใหญ่
 20 มีนาคม พ.ศ. 2435 องคมนตรี
 24 มกราคม พ.ศ. 2437 รัฐมนตรี
 23 มิถุนายน พ.ศ. 2439 กรรมการตรวจตัดสินที่นาในจังหวัดหมู่คลองบริษัท
 1 มิถุนายน พ.ศ. 2440 ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการ มณฑลปราจีนบุรี
 2 มิถุนายน พ.ศ. 2440 กราบถวายบังคมลาไปรับราชการตามตำแหน่ง
 11 เมษายน พ.ศ. 2441 ราชองครักษ์พิเศษ
 22 สิงหาคม พ.ศ. 2442 ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี
 1 กันยายน พ.ศ. 2442 เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท
 30 มกราคม พ.ศ. 2444 ปลัดทูลฉลองกระทรวงกลาโหม
 23 ธันวาคม พ.ศ. 2453 ปลัดทูลฉลองกระทรวงทหารเรือ
 8 เมษายน พ.ศ. 2454 - ออกจากราชการ
 15 กันยายน 2457 – จเรกรมทหารรักษาวัง

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง 

ทหารเรือชาวไทย
ทหารบกชาวไทย
สกุลจารุจินดา
บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา