ฐานันดรศักดิ์เจ้านายมลายูปัตตานี

ฐานันดรศักดิ์เจ้านายมลายูปัตตานี หมายถึง ระบบชั้น และชั้นยศของเจ้านายมลายู ซึ่งหมายความเฉพาะ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และรัฐกลันตัน เนื่องจากรัฐกลันตันมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับปัตตานีจึงมีการใช้ชั้นยศที่เหมือนกันอีกทั้งในอดีตรัฐมลายูต่างๆมีการใช้ชั้นยศที่คล้ายกันและมีการสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณสมัยนครรัฐมลายูรุ่งเรือง

ชั้นยศ 
ชั้นยศปัตตานียุคแรก 

ในสมัยเริ่มแรกมีการใช้ชั้นยศ 1.วัน(Wan) 2.นิ(Nik) 3.ตูแว(Tuwea)  เป็นยศชั้นเดียวกันทั้งหมด หมายถึงผู้นำ พระเจ้าแผ่นดิน สุลต่าน ตลอดจนเชื้อพระวงศ์และบรรดาเจ้าเมืองต่างๆ 

- ยศ "วัน" นอกจากหมายถึงการสืบเชื้อสายเจ้าแล้วอาจหมายถึงการสืบเชื้อสายเจ้าทางพระมารดา หรืออาจเป็นขุนนางที่มีคววามดีความชอบจึงได้รับแต่งตั้ง) 

- ยศ "นิ" ปรากฏใช้ครั้งแรกสมัยสุลต่านมูซอฟฟาร์ ซึ่งเป็นดาตูยามู-จามปา โอรสของสุลต่านสุลต่านอับดุลลอฮ์ (Wan Bo Tri Tri) ราชาจามปา โดยตั้งชื่อโอรสว่า นิมุสตอฟา (สุลต่านอับดุลฮามิดชาห์) ตาดูยามู-จามปา หรือชาวจามปารู้จักในชื่อ (Po Rome) 

- ยศ "ตูแว" หมายถึง  "เจ้า" พบที่ปัตตานีเท่านั้นและยอมรับกันทางภาษาศาสตร์ว่าน่าจะเป็นคำดั่งเดิมที่สุด ต่อมาได้พัฒนาเป็น "ต่วน"

นอกจากนี้ยังปรากฏลำดับชั้นยศซึ่งมีการใช้เฉพาะในปัตตานียุคกลาง โดยในตาริคปาตานี (Tariq Patani) ของวันฟากิฮ อาลี ดังนี้

ต่อมามีการเปลี่ยนแปลงการใช้ชั้นยศตามกาลเวลาและสมัยนิยมจนมาสู่ชั้นยศมลายูแบบ 3 ชั้น (ยุคหลังและปัจจุบัน) 

ในอดีตรัฐกลันตันนิยมใช้ชั้นยศ "ต่วน" จนกระทั้งในปี ค.ศ.1944 จึงได้มีการเปลี่ยนตามสมัยนิยมมาใช้ชั้นยศ ตนกู,เติงกู,เต็งกู ส่วนในปัตตานี ยะลา และนราธิวาสนั้นยังนิยมใช้ยศ ต่วน, กู ,นิ ตามเดิม

ในปัจจุบันชั้นยศ "นิ" จะใช้เพื่อให้เกียรติสำหรับการสืบเชื้อสายเจ้าทางพระมารดา เช่น ฝ่ายหญิงเป็นเจ้าชั้นยศ "ต่วน" สมรสกับชายสามัญชน บุตรที่เกิดมาใช้ชั้นยศ "นิ" เป็นต้น ส่วนยศ"วัน" หากเป็นการสืบชั้นยศแบบโบราณไม่ขาดสายจึงจะถือว่าเป็นเจ้า หรืออาจจะหมายถึงขุนนางในราชสำนักที่มีความดีความชอบจึงได้รับแต่งตั้งเพื่อเป็นการให้เกียรติกรณีนี้ไม่ถือว่าเป็นเจ้า

การสืบทอดชั้นยศ 
ในปัจจุบันการสืบทอดชั้นยศจะสืบทอดทางฝ่ายชายเป็นหลัก เช่น ฝ่ายชายเป็นเจ้าชั้น เต็งกู โอรสประสูตรมาจะใช้ เต็งกู ตามฝ่ายชายตลอดสาย และชั้นยศจะลดลงมาหนึ่งชั้นเมื่อ ฝ่ายหญิงเป็นเจ้า สมรสกับชายสามัญชน เช่น ฝ่ายหญิงเป็นเจ้าชั้น ตนกู สมรสกับชายสามัญ บุตรที่เกิดจะใช้ยศ "นิ" ฐานันดรศักดิ์มลายูเหล่านี้ยังมีการใช้สืบทอดจนถึงปัจจุบัน

ราชาศัพท์มลายู 
ในภาษามลายูนั้นมีการใช้ราชาศัพท์เรียกว่า บาฮาซา อิสตานา (Bahasa Istana)

อ้างอิง 

เจ้านายฝ่ายใต้