ฮานะชิรุซาโตะ

ฮานะชิรุซาโตะ (; ท่านหญิงดอกส้ม) เป็นบทที่ 11 ของตำนานเก็นจิ ผลงานของ มุระซะกิ ชิคิบุ จากทั้งหมด 54 บท  บทที่ 11 นี้เป็นบทสั้นๆ  บอกเล่าเหตุการณ์ช่วงเวลา ที่หนึ่งทับซ้อนอยู่ในบท ซะคะกิ

ที่มาของชื่อบท ฮานะชิรุซาโตะ 

ฮานะชิรุซาโตะ ( 花散里 ) แปลตามตัวอักษรว่า   เรือนที่กลีบดอกไม้ร่วงโปรยปราย  ดอกไม้ที่กล่าวถึงในบท ฮะนะจิรุซะโตะ   คือ ดอกส้มทะจิบะนะ

ทาจิบานะ （橘)   เป็นพืชตระกูลส้มชนิดหนึ่ง  มีชื่อทางวิชาการ ว่า  Citrus tachibana  มีชื่ออื่นๆว่า  ยะมะโตะทะจิบะนะ หรือ นิปปงทะจิบะนะ  มีดอกสีขาวเกสรเหลือง  ผลมีขนาดเล็ก  รสเปรี้ยวจัด ไม่เหมาะจะนำมารับประทาน

ตัวละครหลักในบท 

 เก็นจิ    :  อายุ 25
 สตรีในคฤหาสน์แถบแม่น้ำนะคะงะวะ
 พระชายาตำหนักเรเค  ( เรเคเด็ง )  :  พระชายาในอดีตจักรพรรดิคิริสึโบะอินผู้ล่วงลับ
 ฮะนะจิรุซะโตะ  :  น้องสาวของพระชายาตำหนักเรเค
 โคะเระมิตสึ  :  คนสนิทและพี่น้องร่วมแม่นมเดียวกับเก็นจิ

เรื่องย่อ 

ต้นฤดูร้อนเช่นนี้  วันที่ฟ้าใสไร้ฝนพรำเช่นวันนี้  ช่างหาได้ยากยิ่ง  เก็นจิผู้หม่นหมองจากการถูกอดีตจักรพรรดินีฟุจิตสึโบะหบเลี่ยงไม่พบเจอ    จึงถือโอกาสถือโอกาสแวะเยี่ยมเยียนพระชายาตำหนักเรเค ( เรเคเด็ง ) ในอดีตจักรพรรดิคิริสึโบะอิน   แท้จริงแล้วจุดประสงค์ในการเยี่ยมเยืยนครั้งนี้  คือการไปพบคู่รักของเขา  ซึ่งนางเป็นน้องสาวของพระชายาตำหนักเรเคที่เขาเคยคบหากับนางมีครั้นนางยังอยู่ในวังหลวง  แม้จะไม่พบกันบ่อยนักก็ตาม    ระหว่างทางก่อนที่จะไปถึงคฤหาสน์ของพระชายาตำหนักเรเคนั้น  นกโฮะโตะโตะงิสุ (นกคัดคูเล็ก)ร้องเซ็งแซ่ที่หน้าคฤหาสน์เล็กๆแถบนะคะงะวะ  เก็นจิพลันจำได้ว่า  นี่คือบ้านของอดีตชู้รักคนหนึ่งของเขาที่ร้างราความสัมพันธ์  ไม่ได้พบกันเป็นเวลานานแล้ว   จึงส่งโคะเระมิตสึไปถามไถ่  ว่านางว่างที่จะพบเขาไหม  คนของนางบอกปัดเขา  ทำเป็นจำไม่ได้  ที่แท้  ด้วยการร้างราไม่มาพบหน้าเป็นเวลานาน  นางอาจจะจะกำลังต้อนรับคู่รักคนใหม่อยู่ภายในคฤหาสน์ก็เป็นได้  เก็นจิจึงมุ่งไปยังจุดหมาย ณ  คฤหาสน์ของพระชายาตำหนักเรเค  คฤหาสน์ของนางโดดเดี่ยวและเงียบสงบอย่างที่เขาคาดไว้   ปกติยามที่พระราชบิดาของเขายังมีพระชนม์ชีพ  ก็มิได้รับใคร่โปรดปรานนางเท่าไหร่นั้น พระองค์เพียงชมว่า  นางนั้นอ่อนโยนมากเท่านั้นเอง  บัดนี้ยามสิ้นพระราชบิดา  ชีวิตของนางย่อมหงอยเหงาไร้ผู้เยี่ยมเยือนไปมาหาสู่มากขึ้นกว่าเดิม  เฉกเช่นเก็นจิ  ในยามสิ้นบารมีพระราชบิดาเช่นกัน    เขาสนทนากับนางเรื่องความหลังจนดึกดื่น  ต้นไม้สูงๆในสวนยิ่งดูมืดมนลงอีกภายใต้แสงจันทรเดือน 8 ค่ำ   กลิ่นดอกส้มหอมฟุ้งกรุ่นมาจากสวน  ชวนให้ระลึกถึงอดีตที่ผ่านพ้น   เสียงนกโฮะโตะโตะงิสุ (นกคัดคูเล็ก )ร้อง  นี่คงจะเป็นนกตัวเดียวกับเมื่อครู่   หลังจากสนทนากับพระชายาตำหนักเรเคจนเป็นที่พอใจแล้ว  เขาก็เข้าพบกับน้องสาวของพระชายาตำหนักเรเค  แรกนางอาจจะแสนงอน  เพราะเก็นจิไม่มาพบเป็นเวลานานแล้ว  แต่เก็นชิเป็นชายที่มีวาจาอ่อนโยนเสมอตรงเสมอปลาย  อีกทั้งรูปโฉมยังงามสง่ายิ่ง   ทั้งสองสนทนากันจนนางคลายความขุ่นเคือง   นางเป็นสตรีผู้อ่อนโยนที่ยินดีต้อนรับเขาเสมอไม่ว่ายามรุ่งเรืองหรือตกอับ  เพราะดอกส้มทะจิบะนะที่ส่งกลิ่นหอมกรุ่นกำจายไปทั่วในยามนั้น  เขาจึงเรียกนางว่า ฮะนะจิรุซะโตะ  ท่านหญิงดอกส้ม

นกโฮะโตะโตะงิสุ และ ดอกทะจิบะนะ

ในกวีแบบญี่ปุ่นนั้น  นกโฮะโตะโตะงิสุ  ( ほととぎす  Hototogisu ) หรือ นกคัดคูเล็ก มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Lesser Cuckoo (Cuculus poliocephalus) กับ ดอกส้มทะจิบะนะ นั้นมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกัน  หากนกดุเหว่าและดอกส้มทะจิบะนะปรากฏในกวี จะมีความหมายแฝงสื่อถึง  ความทรงจำครั้งเก่าก่อน

  เสียงร้องของนกโฮะโตะโตะงิสุ

ศึกษาเพิ่มเติม 

 นกคัดคูเล็ก  โดย BIRD-HOME.com
 Kokin Spring Poems Reading Companion page  Welcome to John R Wallace's Classical Japanese Literature and Culture Web Site โดย John R Wallace

อ้างอิง 

 
 
วรรณกรรมญี่ปุ่น
รายชื่อบทในตำนานเก็นจิ