แมลงชีปะขาว

บทความนี้หมายถึงแมลง ชีปะขาวในความหมายอื่นที่หมายถึง หญิงผู้ถือศีลในทางพุทธศาสนา ดูที่: แม่ชี

แมลงชีปะขาว  () เป็นแมลงที่จัดอยู่ในอันดับ Ephemeroptera (/อี-ฟี-เมอ-รอป-เทอ-รา/; มาจากภาษากรีก คือ คำว่า Ephemera (εφήμερος; ephemeros) แปลว่า "มีชีวิตสั้น" และคำว่า ptera (πτερόν; pteron) แปลว่า "ปีก"  รวมความแล้วหมายถึงว่า "ปีกที่มีช่วงชีวิตสั้น") เป็นกลุ่มของแมลงน้ำ ปัจจุบันแมลงชีปะขาวถูกพบกว่า 3,000 ชนิดทั่วโลก แบ่งออกเป็น 400 สกุล ใน 42 วงศ์  ใช้ชีวิตส่วนมากเป็นตัวอ่อนอาศัยอยู่ในน้ำ

วงจรชีวิตของแมลงชีปะขาว
ตัวอ่อนของแมลงชีปะขาวจะมีช่วงชีวิตที่ยาวนานอาศัยในน้ำนาน 3-4 สัปดาห์ หรือนานสุด 1-2 ปี  ซึ่งจะแตกต่างจากตัวเต็มวัย จะมีช่วงชีวิตเพียงแค่ 1-2 วันหลังจากโผล่พ้นจากน้ำเป็นตัวเต็มวัย แมลงชีปะขาวได้ชื่อเป็นแมลงที่มีอายุสั้นที่สุด เนื่องจากเมื่อเป็นตัวเต็มวัย ส่วนปากจะหดหายไป จึงไม่สามาถกินอาหารได้ และจะทำการผสมพันธุ์ ตัวผู้มักจะมาเกาะกลุ่มกันบนผิวน้ำ ส่วนตัวเมียจะบินเข้าไปในกลุ่มของตัวผู้ และเกิดการผสมพันธุ์อย่างชุลมุน จากนั้นก็จะพากันตายลง

ถิ่นอาศัย
แมลงชีปะขาวอาศัยอยู่ทั้งแหล่งน้ำนิ่งและแหล่งน้ำไหล

ลักษณะเฉพาะ 
แมลงชีปะขาวจะมีลักษณะเฉพาะ คือ ระยะที่มีปีกจะมี 2 ระยะ คือ ตัวรองตัวเต็มวัย (subimago) ในระยะนี้ปีกจะมีสีขุ่น ปกคลุมด้วยขนขนาดเล็ก กันน้ำได้ อวัยวะเพศยังเจริญไม่เต็มที่ จากนั้นจะลอกคราบอีกครั้งกลายเป็นตัวเต็มวัย ปีกใสเป็นเงา อวัยวะเพศเจริญเต็มที่พร้อมที่จะผสมพันธุ์และวางไข่ จัดเป็นแมลงที่มีวิวัฒนการต่ำสุดในบรรดาแมลงมีปีกทั้งหมด เนื่องจากเมื่อตัวเต็มวัยอยู่ในท่าพัก ปีกตั้งฉากกับลำตัว และไม่สามารถหลุบปีกไปคลุมแผ่นหลังได้ นอกจากนี้ยังมีเส้นปีกเป็นจำนวนมากอีกด้วย

ประโยชน์และความสำคัญ 
แมลงชีปะขาวเป็นแมลงน้ำในกลุ่มที่มีความไวต่อมลพิษในน้ำ แมลงน้ำมีตัวอ่อนหลายชนิดที่มีความทนทานได้น้อยต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปริมาณออกซิเจนละลายน้ำ ตัวอ่อนชีปะขาวที่ทนต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพสิ่งแวดล้อมพบในน้ำคุณภาพดีจนถึงคุณภาพพอใช้ เช่น ชีปะขาวเข็ม, ชีปะขาวกระโปรง ทนได้ในน้ำที่มีคุณภาพพอใช้ ชีปะขาวกรามโค้ง ชอบอยู่ในเนื้อไม้และชีปะขาวกรามงอน ชอบขุดรูอยู่ในพื้นทรายและตะกอนที่นุ่ม ซึ่งทำให้แมลงเหล่านี้สามารถเป็นตัวชี้วัดของคุณภาพน้ำที่ดีได้ จึงมีการนิยมใช้แมลงชีปะขาวเพื่อการประเมินคุณภาพน้ำทางชีวภาพ อีกทั้งยังมีแมลงน้ำชนิดอื่น ๆ ที่มีความสำคัญและสามารถใช้เป็นตัวชี้วัดที่ดีของคุณภาพแหล่งน้ำได้ เช่น สโตนฟลาย ตัวอ่อนของแมลงหนอนปลอกน้ำ เป็นต้น

การจัดหมวดหมู่
รายชื่อข้างล่างมาจากข้อมูลของ Peters และ Campbell (1991) ใน Insects of Australia.

อันดับย่อย Pannota
วงศ์ใหญ่ Ephemerelloidea
Ephemerellidae
Leptohyphidae
Tricorythidae
วงศ์ใหญ่ Caenoidea
Neoephemeridae
Baetiscidae
Caenidae
Prosopistomatidae

อันดับย่อย Schistonota
วงศ์ใหญ่ Baetoidea
Siphlonuridae
Baetidae
Oniscigastridae
Ameletopsidae
Ametropodidae
วงศ์ใหญ่ Heptagenioidea
Coloburiscidae
Oligoneuriidae
Isonychiidae
Heptageniidae

วงศ์ใหญ่ Leptophlebioidea
Leptophlebiidae
วงศ์ใหญ่ Ephemeroidea
Behningiidae
Potamanthidae
Euthyplociidae
Polymitarcyidae
Ephemeridae
Palingeniidae

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

 
 
 Info about Ephemeroptera  on Tree of Life
 Mayfly Central hosted by Purdue University

แมลง