ไซโตไคน์

ไซโตไคน์ () เป็นกลุ่มโปรตีนขนาดเล็ก (หนัก ~5-20 กิโลดัลตัน) ซึ่งสำคัญในการส่งสัญญาณของเซลล์
เป็นเพปไทด์ที่ไม่สามารถผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ที่เป็นชั้นคู่ลิพิด (lipid bilayer) เข้าไปในไซโทพลาซึมของเซลล์ได้
ไซโตไคน์ได้ปรากฏแล้วว่ามีส่วนในการส่งสัญญาณของเซลล์แบบ autocrine, แบบ paracrine และของระบบต่อมไร้ท่อโดยทำหน้าที่เป็นสารควบคุมระบบภูมิคุ้มกัน (immunomodulating agents)
ความต่างที่แน่นอนกับฮอร์โมนยังเป็นเรื่องยังไม่ยุติทางวิชาการ

ไซโตไคน์มีหลายชนิดรวมทั้ง chemokine, อินเตอร์เฟียรอน, อินเตอร์ลิวคิน, lymphokine และ tumour necrosis factor แต่ทั่วไปจะไม่ใช่ฮอร์โมนหรือ growth factor (แม้นักวิชาการอาจใช้คำทั้งสองเหมือนไวพจน์บ้าง)
เซลล์หลายชนิดมากผลิตไซไตไคน์ รวมทั้งเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดต่างๆ เช่น  เซลล์บี เซลล์ที และแมสต์เซลล์, เอนโดทีเลียม, เซลล์สร้างเส้นใย และ stromal cell
ชนิดหนึ่งอาจจะผลิตโดยเซลล์หลายอย่าง

ไซโตไคน์ออกฤทธิ์ผ่านหน่วยรับที่ผิวเซลล์ (cell surface receptor) เป็นโปรตีนที่สำคัญมากในระบบภูมิคุ้มกัน
ไซไตไคน์ควบคุมความสมดุลระหว่างการตอบสนองของภูมิคุ้มกันแบบที่เกิดในน้ำเหลือง (humoral immunity) กับที่อำนวยโดยเซลล์ (cell-mediated immunity) และยังควบคุมการเจริญเติบโตและความไวในการตอบสนองของเซลล์หลายกลุ่ม
ไซไตไคน์บางอย่างช่วยเพิ่มหรือลดฤทธิ์ของไซไตโคน์อื่นๆ โดยกระบวนการที่ซับซ้อน
เป็นสิ่งที่ต่างกับฮอร์โมน ซึ่งก็เป็นโมเลกุลสำคัญอีกอย่างหนึ่งในการส่งสัญญาณของเซลล์
ฮอร์โมนจะเวียนไปในร่างกายโดยมีความเข้มข้นสูงกว่า และมักมีเซลล์โดยเฉพาะๆ เป็นผู้ผลิต
ไซไตไคน์สำคัญในเรื่องสุขภาพและโรค โดยเฉพาะในเรื่องการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันต่อการติดเชื้อ เรื่องการอักเสบ การบาดเจ็บ ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ มะเร็ง และการสืบพันธุ์

คำอักษรโรมันมาจากจากภาษากรีกโบราณ คือ คำว่า cyto มาจาก κύτος (kytos) โดยแปลว่า ช่องหรือเซลล์ และคำว่า kines มาจาก κίνησις (kinēsis) โดยแปลว่า การเคลื่อนไหว

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

Cytokine Signalling Forum
Cytokine Tutorial
Cytokine Gene Summary, Ontology, Pathways and More: Immunology Database and Analysis Portal (ImmPort)

 

วิทยาภูมิคุ้มกัน