ระบบลีกฟุตบอลไทย

ระบบลีกฟุตบอลไทย หมายถึงระบบในวงการฟุตบอลสโมสรของประเทศไทย ประกอบไปด้วยการแข่งขันระหว่างสโมสรในระดับต่าง ๆ ซึ่งเกี่ยวโยงกันผ่านการเลื่อนชั้นและการตกชั้น

ประวัติ 
ระบบลีกฟุตบอลไทย ถือกำเนิดขึ้นอยางไม่เป็นทางการในปี พ.ศ. 2508 ซึ่ง สมาคมฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ก่อตั้งการแข่งขันเพิ่มเติมทั้ง ถ้วยพระราชทานประเภท ค. และ ถ้วยพระราชทานประเภท ง. เพื่อรองรับระบบการแข่งขันเป็นระดับชั้นตามสมาคมฟุตบอลอังกฤษ (การแข่งขันที่มีอยู่เดิมคือ ถ้วยพระราชทานประเภท ก. และ ถ้วยพระราชทานประเภท ข.) และก่อตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2539 เมื่อสมาคมฯ ก่อตั้งการแข่งขันไทยพรีเมียร์ลีกขึ้นมา รวมทั้งไทยลีกดิวิชั่น 1 ในปี พ.ศ. 2540 และ ไทยลีกดิวิชั่น 2 ในปี พ.ศ. 2550 และในปี พ.ศ. 2559 ได้ยุบถ้วย ข., ค. และ ง. รวมกันเป็น ไทยแลนด์ อเมเจอร์  กับก่อตั้งไทยลีก 3 และโอนถ้วย ก. ไปเป็นถ้วยของไทยลีก (ชื่อใหม่ของไทยพรีเมียร์ลีก), ถ้วย ข. เป็นถ้วยสำหรับแชมป์ ไทยลีก 2, ถ้วย ค. เป็นถ้วยสำหรับแชมป์ ไทยลีก 3 และถ้วย ง. เป็นถ้วยสำหรับแชมป์ ไทยลีก 4 ต่อมาในปี พ.ศ. 2563 ได้ยุบไทยลีก 4 เข้ากับไทยลีก 3

ระบบลีกในปัจจุบัน

ระบบลีกในอดีต

ฤดูกาล 2459-2504
ในปี 2459 สมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทย จัดตั้งถ้วยใหญ่ และถ้วยน้อยขึ้น เพื่อวัตถุประสงค์ในการแข่งขันฟุตบอลประจำปีในประเทศไทย

ฤดูกาล 2505-2538
มีการก่อตั้ง ฟุตบอลถ้วยพระราชทาน โดยเปลี่ยนชื่อถ้วยใหญ่และถ้วยน้อยเป็นฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ก.   และฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ข.  ตามลำดับ พร้อมกับก่อตั้งฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ค.  และฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ง.

ฤดูกาล 2539-2541 
ได้มีการจัดตั้งฟุตบอลลีกอาชีพเป็นครั้งแรก พร้อมกับให้ฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทาน ก. เป็นการแข่งขันระหว่างผู้ชนะเลิศกับรองชนะเลิศของไทยพรีเมียร์ลีก

ฤดูกาล 2542-2546
สมาคมฟุตบอลไทยได้มีการจัดตั้งลีกในชื่อโปรวินเชียลลีก เพื่อที่ขยายวงการฟุตบอลอาชีพไปทั่วประเทศ อย่างไรก็ตามมีเพียงทีมจากไทยลีกเท่านั้นที่มีโอกาสได้รับสิทธิในการแข่งขันฟุตบอลระดับเอเชียอย่างเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก และเอเอฟซีคัพ ในปี 2546 โปรวินเชียลลีกได้ไปอยู่ภายใต้การดูแลของการกีฬาแห่งประเทศไทย

ฤดูกาล 2547-2548
การกีฬาแห่งประเทศไทยได้เปลี่ยนระบบของโปรวินเชียลลีกเป็นโปรลีก 1 และโปรลีก 2
ในปี 2548 ได้เริ่มมีแนวคิดในการรวมไทยลีกกับโปรวินเชียลลีกเข้าด้วยกันชลบุรี เอฟซี และสุพรรณบุรี เอฟซี ได้เป็นตัวแทนจากโปรวินเชียลลีกที่เข้ามาเล่นในไทยลีก จากการได้ตำแหน่งชนะเลิศและรองชนะเลิศตามลำดับ

ฤดูกาล 2549
ไดมีการรวมโปรวินเชียลลีก(ที่ถูกเปลียนชื่อเป็น โปรเฟสชันแนลลีก) กับไทยลีกเข้าด้วยกัน โดยให้โปรลีก 1 เป็นลีกระดับสองเทียบเท่ากับไทยลีกดิวชั่น 1 และโปรลีก 2 เป็นลีกระดับสามเทียบเท่ากับฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานถ้วย ข. และไทยลีกดิวิชั่น 2 ที่ถูกก่อตั้งขึ้นมาใหม่

ฤดูกาล 2550 - 2551 

 ไทยพรีเมียร์ลีก
 ทีมชนะเลิศ ได้สิทธิแข่งขันรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก รอบแบ่งกลุ่ม
 ทีมรองชนะเลิศ ได้สิทธิแข่งขันรายการเอเอฟซีคัพ
 ทีมอันดับที่ 14-16 (3 อันดับสุดท้าย) ลดชั้นไปแข่งขันในไทยลีกดิวิชัน 1
 ไทยลีกดิวิชั่น 1
 ทีมอันดับที่ 1-3 ได้สิทธิเลื่อนชั้นไปแข่งขันในไทยพรีเมียร์ลีก
 ทีมอันดับที่ 13-16 (4 อันดับสุดท้าย) ลดชั้นไปแข่งขันในลีกภูมิภาค ดิวิชัน 2
 ลีกภูมิภาค ดิวิชั่น 2
 ทีมชนะเลิศและรองชนะเลิศ ของสายเอ และสายบี ได้สิทธิเลื่อนชั้นไปเล่นในไทยลีกดิวิชัน 1
 ทีมอันดับที่ 7-11 ของสายเอ และสายบี ลดชั้นไปแข่งขัน ฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ข. หรือ โปรวินเชียลลีก

ฤดูกาล 2552 - 2555 

การเลื่อนชั้น-ตกชั้น

ไทยพรีเมียร์ลีก 
ทีมอันดับที่ 1 ได้สิทธิ์ไปเล่นฟุตบอลเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีกรอบแบ่งกลุ่ม
ทีมอันดับที่ 2 ได้สิทธิ์ไปเล่นฟุตบอลเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีกรอบคัดเลือก
ทีมอันดับที่ 16-18 (3 อันดับสุดท้าย) ถูกลดชั้นไปเล่นในดิวิชัน 1

ไทยลีกดิวิชัน 1
ทีมอันดับที่ 1-3 ได้สิทธิ์เลื่อนชั้นไปเล่นในไทยพรีเมียร์ลีก ทีมอันดับที่ 15-18 (4 อันดับสุดท้าย ถูกลดชั้นไปเล่นในลีกภูมิภาค ดิวิชัน 2

ลีกภูมิภาค ดิวิชัน 2 
ทีมอันดับที่ 1 และ 2 ของทั้งสองสายจากรอบมินิลีก (รวม 4 ทีม) ได้สิทธิ์เลื่อนชั้นไปเล่นในไทยลีกดิวิชัน 1 (มินิลีกมี 12 ทีม แบ่งเป็นสายละ 6 ทีม ซึ่งมาจาก 2 ทีมแชมป์ของแต่ละภาค รวมเป็น 10 ทีมบวกกับ ทีมอันดับ 3 ที่ดีที่สุดอีก 2 ทีมจาก 3 ภาค คือภาคกลาง,ภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมเป็น 12 ทีม)

ฤดูกาล 2556 - 2558 

 ไทยพรีเมียร์ลีก
 ทีมชนะเลิศ ได้สิทธิแข่งขันรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก รอบแบ่งกลุ่ม
 ทีมรองชนะเลิศ ได้สิทธิแข่งขันรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก รอบคัดเลือก
 ทีมอันดับที่ 16-18 (3 อันดับสุดท้าย) ลดชั้นไปแข่งขันในไทยลีกดิวิชัน 1
 ไทยลีกดิวิชั่น 1
 ทีมอันดับที่ 1-3 ได้สิทธิเลื่อนชั้นไปแข่งขันในไทยพรีเมียร์ลีก
 ทีมอันดับที่ 15-20 (6 อันดับสุดท้าย) ลดชั้นไปแข่งขันในลีกภูมิภาค ดิวิชัน 2
 ลีกภูมิภาค ดิวิชั่น 2
 ทีมชนะเลิศและรองชนะเลิศ ของทั้งสองสายจากรอบแชมเปียนส์ลีก (รวม 4 ทีม) ได้สิทธิเลื่อนชั้นไปเล่นในไทยลีกดิวิชัน 1
 แชมเปียนส์ลีกมี 12 ทีม แบ่งเป็น 2 สายๆละ 6 ทีม ซึ่งทีมที่เข้าแข่งขัน มาจากอันดับ 1 และ 2 ของ 5 กลุ่ม ได้แก่ ภาคเหนือ, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, กรุงเทพและภาคกลาง, ภาคกลางตะวันออก, ภาคกลางตะวันตก และ อันดับ 1 ของกลุ่มภาคใต้ รวมกับ ทีมชนะ ระหว่างอันดับที่ 2 จากกลุ่มภาคใต้ กับ ทีมอันดับ 3 ที่ดีที่สุดของกลุ่มภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมทั้งสิ้น 12 ทีม

ฤดูกาล 2559 

 ไทยลีก
 ทีมชนะเลิศ ครอง ฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ก. และได้สิทธิแข่งขันรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก รอบแบ่งกลุ่ม
 ทีมรองชนะเลิศ ได้สิทธิแข่งขันรายการเอเอฟซีแชมเปียนส์ลีก รอบคัดเลือก
 ทีมอันดับที่ 16-18 (3 อันดับสุดท้าย) ลดชั้นไปแข่งขันในไทยลีกดิวิชัน 1
 ไทยลีกดิวิชั่น 1
 ทีมอันดับที่ 1-3 โดยทีมชนะเลิศได้ครองถ้วย  ฟุตบอลชิงถ้วยพระราชทานประเภท ข. และได้สิทธิเลื่อนชั้นไปแข่งขันในไทยลีก
 ทีมอันดับที่ 15-18 (4 อันดับสุดท้าย) ลดชั้นไปแข่งขันในลีกภูมิภาค ดิวิชัน 2
 ลีกภูมิภาค ดิวิชั่น 2
 ลีกภูมิภาค ดิวิชั่น 3

ฤดูกาล 2560

ฤดูกาล 2561

ฤดูกาล 2562

ฤดูกาล 2563–64

ฤดูกาล 2565–66

อ้างอิง 

ระบบลีกฟุตบอล
 
ฟุตบอลในประเทศไทย