ปมประสาทรากหลัง

ในกายวิภาคศาสตร์และประสาทวิทยาศาสตร์  ปมประสาทรากหลัง หรือ ปมประสาทไขสันหลัง ( หรือ spinal ganglion, ,  ตัวย่อ DRG) เป็นปุ่มเล็กๆ บนรากหลัง (dorsal root) ของไขสันหลัง  ที่มีเซลล์ประสาทซึ่งส่งสัญญาณจากอวัยวะรับความรู้สึก ไปยังศูนย์รวบรวมสัญญาณที่เหมาะสมในระบบประสาทกลาง  ใยประสาทที่นำสัญญาณไปยังระบบประสาทกลาง  (คือสมองหรือไขสันหลัง)  เรียกว่า  ใยประสาทนำเข้า  (afferent nerve fiber)

โครงสร้างมีขั้วเดียวที่ไม่เหมือนใคร
แอกซอนของเซลล์ประสาทในปมประสาทรากหลังเรียกว่า  ใยประสาทนำเข้า  (afferent nerve fiber)  ในระบบประสาทส่วนปลาย (peripheral nervous system)  ใยประสาทนำเข้าหมายถึงแอกซอนที่ส่งข้อมูลความรู้สึกไปยังระบบประสาทกลาง  (คือสมองหรือไขสันหลัง)  เซลล์ประสาทเหล่านี้เป็นประเภท "มีขั้วเดียวเทียม (pseudo-unipolar)" ซึ่งหมายความว่ามีแอกซอนเดียวที่แบ่งออกเป็นสองสาขาที่เรียกว่า "ส่วนยืดปลาย (distal process)" และ "ส่วนยืดประชิด (proximal process)"

เซลล์ประสาทอาจมีส่วนประกอบ 3 คือ
 เดนไดรต์ที่รับแล้วส่งข้อมูลไปยังตัวเซลล์  (soma)
 ตัวเซลล์ (soma) - ตัวของเซลล์ประสาท
 แอกซอน  ซึ่งส่งข้อมูลไปจากตัวเซลล์
ในเซลล์ประสาทหนึ่งๆ เดนไดรต์รับข้อมูลมากจากแอกซอนของอีกเซลล์ประสาทหนึ่งผ่านไซแนปส์  แล้วก็ส่งข้อมูลไปยังเดนไดรต์ของอีกเซลล์ประสาทหนึ่ง  

แต่โดยที่ไม่เหมือนเซลล์ประสาทส่วนมากในระบบประสาทกลาง  ศักยะงานในปมประสาทรากหลังอาจจะเริ่มที่ส่วนยืดปลาย  (distal process)  ไม่เดินทางผ่านตัวเซลล์   แต่เดินทางต่อไปตามส่วนยืดประชิด  (proximal process) จนกระทั่งถึง synaptic terminal (ปลายไซแนปส์) ในปีกหลังของไขสันหลัง  (posterior horn of spinal cord)

ส่วนยืดปลาย
ส่วนยืดปลาย  (distal process)  ของแอกซอนอาจจะมีลักษณะเป็นปลายประสาทอิสระ  หรือถูกหุ้มอยู่ในแคปซูล  ที่ช่วยส่งข้อมูลเฉพาะบางอย่างไปทางใยประสาท  ยกตัวอย่างเช่น Meissner's corpuscle หรือ Pacinian corpuscle อาจจะเป็นตัวหุ้มปลายประสาท  ทำให้ส่วนยืดปลายมีความไวต่อตัวกระตุ้นเชิงกล  คือการสัมผัสเบาๆ  หรือแรงสั่นสะเทือนตามลำดับ

ตำแหน่ง
ปมประสาทรากหลังอยู่ตามลำกระดูกสันหลัง (vertebral column)

การพัฒนาในเอ็มบริโอ
ปมประสาทรากหลังมีการพัฒนาในตัวอ่อนจากเซลล์ neural crest ไม่ใช่ neural tube  ดังนั้น  ปมประสาทไขสันหลังสามารถพิจารณาได้ว่าเป็นเนื้อเทาของไขสันหลัง  เป็นเนื้อเทาที่ย้ายมาอยู่ในส่วนรอบนอกของระบบประสาทกลาง

โนซิเซ็ปชั่น
Proton-sensing G protein-coupled receptors (ตัวรับโปรตอนคู่กับโปรตีนจี) ปรากฏด้วยการแสดงออกของยีน  (gene expression)  บนเซลล์ประสาทรับความรู้สึก  (sensory neuron) ของปมประสาทรากหลัง  และอาจมีบทบาทในโนซิเซ็ปชั่นที่ตอบสนองต่อสารกรด

ประตูไวแรงกล
ปลายประสาทของเซลล์ประสาทในปมประสาทรากหลัง  (DRG)   มีตัวรับรู้ความรู้สึกหลายประเภทที่ตอบสนองต่อตัวกระตุ้นเชิงกล  เชิงอุณหภูมิ  เชิงเคมี  และตัวกระตุ้นอันตราย  (noxious stimuli)  

ในเซลล์ประสาทรับความรู้สึกเหล่านี้  มีประตูไออนกลุ่มหนึ่ง  ที่สันนิษฐานกับว่า  มีหน้าที่ถ่ายโอนการกระทบสัมผัส.  แรงกดดันที่ DRG ของตัวกระตุ้นเชิงกลย่อมลดระดับศักย์ขีดเริ่มเปลี่ยนของเยื่อหุ้มเซลล์  ที่จำเป็นในการเหนี่ยวนำการตอบสนองและการยิงศักยะงานของ  DRG  และการยิงศักยะงานนี้อาจจะดำเนินต่อไปหลังจากที่นำตัวกระตุ้นออกไปแล้ว

มีการค้นพบประตูไอออนไวแรงกล  (mechanosensitive ion channel)  2 ประเภทในเซลล์ประสาทของ  DRG  ประตูทั้งสองนั้นจำแนกอย่างคร่าวๆ ว่าเป็นแบบขีดเริ่มเปลี่ยนสูง  (high-threshold ตัวย่อ HT) หรือแบบขีดเริ่มเปลี่ยนต่ำ  (low threshold ตัวย่อ LT)  โดยไปเป็นตามชื่อนั่นแหละ    ประตูทั้งสองมีขีดเริ่มเปลี่ยนและความไวต่อแรงกดดันในระดับแตกต่างกัน  ประตูแคตไอออนเหล่านี้  ปรากฏว่ามีการทำงานที่ถูกควบคุมโดยการทำงานอย่างถูกต้องของระบบเส้นใยของเซลล์ (cytoskeleton)  และโปรตีนที่สัมพันธ์กับระบบเส้นใยของเซลล์  ความมีอยู่ของประตูเหล่านี้ใน DRG เป็นเหตุผลให้เชื่อได้ว่า  เซลล์ประสาทรับความรู้สึกประเภทอื่นๆ อาจจะมีประตูเหล่านี้เช่นกัน

ประตูไวแรงกลมีขีดเริ่มเปลี่ยนสูง
ประตูที่มีขีดเริ่มเปลี่ยนสูง  (HT)  อาจมีบทบาทในโนซิเซ็ปชั่น  ประตูเหล่านี้พบได้โดยมากในเซลล์ประสาทรับความรู้สึกเล็กๆ ใน DRG และเริ่มทำงานโดยแรงดันระดับสูง  ซึ่งเป็นคุณสมบัติสองอย่างของโนซิเซ็ปเตอร์ 

ยิ่งกว่านั้นแล้ว  ขีดเริ่มเปลี่ยนของประตู HT ลดระดับลงเมื่อประสบกับ Prostaglandin E2 ซึ่งเป็นสารประกอบที่เพิ่มความไวให้กับเซลล์ประสาท  ต่อตัวกระตุ้นเชิงกลและการรู้สึกเจ็บมากกว่าปกติ (hyperalgesia) ที่เกิดจากตัวกระตุ้นเชิงกล  เป็นหลักฐานอีกอย่างหนึ่งที่สนับสนุนบทบาทของประตู HT ในการถ่ายโอนตัวกระตุ้นเชิงกลไปเป็นสัญญาณประสาทในกระบวนการโนซิเซ็ปชั่น

ดู
 รากหลัง (dorsal root)

หมายเหตุและอ้างอิง

ภาพต่างๆ

แหล่งข้อมูลอื่นๆ
 
 
 ภาพของแบบจำลอง  at มหาวิทยาลัยโอไฮโอสเตต
 แผนผัง ที่ webanatomy.net
 ภาพ  ที่ uwlax.edu

ระบบประสาทนอกส่วนกลาง
กายวิภาคของหลัง
ระบบประสาทส่วนปลาย