กลุ่มภาษาโอคุซ

กลุ่มภาษาโอคุซ เป็นกิ่งย่อยของกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่มีผู้พูดประมาณ 108 ล้านคน สามภาษาที่มีผู้พูดมากที่สุดคือภาษาตุรกี, ภาษาอาเซอร์ไบจาน และภาษาเติร์กเมน ซึ่งรวมแล้วมีผู้พูดมากกว่า 95%

มะห์มูด อัลกาชเฆาะรี นักวิชาการชาวคารา-คานิด ผู้มีชีวิตอยู่ในศตวรรษที่ 11 กล่าวว่า ภาษาโอคุซเป็นภาษาที่เรียบง่ายที่สุดในภาษาเตอร์กิกทั้งหมด

คำศัพท์
คำว่า "โอคุซ" กล่าวถึงกิ่งของกลุ่มภาษาเตอร์กิกทั่วไปแถบตะวันตกเฉียงใต้ โดยอิงถึงชาวเติร์กโอคุซที่อพยพมาจากเทือกเขาอัลไต ถึงเอเชียกลางในศตวรรษที่ 8 และขยายไปถึงตะวันออกกลางกับคาบสมุทรบอลข่าน

การจัดหมวดหมู่
ในปัจจุบัน กลุ่มภาษาโอคุซถูกแบ่งออกเป็นสามหมวดหมู่ตามรูปแบบและภูมิประเทศ: ตะวันตก, ตะวันออก และใต้

อีกสองภาษาคือ ภาษาตาตาร์ไครเมียและภาษาอูรุม เป็นกลุ่มภาษาเคียปชัก แต่ได้อิทธิพลจากกลุ่มภาษาโอคุซอย่างมาก

ภาษาเปเชเนกที่สูญพันธุ์ไปแล้วน่าจะอยู่ในกลุ่มนี้ แต่ไม่ค่อยมีการพบเอกสารบันทึก และเป็นเรื่องยากที่จะกำหนดให้อยู่ในวงศ์โอคุซ; ดังนั้น ภาษานี้มักถูกรวมไว้ในการจัดหมวดหมู่ด้วย

ลักษณะทางภาษาศาสตร์ 
กลุ่มภาษาโอคุซมีลักษณะที่คล้ายกัน ซึ่งทำให้นักภาษาศาสตร์จัดให้อยู่ในกลุ่มเดียวกัน คุณลักษณะบางส่วนแบ่งมาจากกลุ่มภาษาเตอร์กิกอื่น ๆ และอีกส่วนมีเฉพาะวงศ์โอคุซเท่านั้น

ลักษณะร่วมกับกลุ่มภาษาเตอร์กิกอื่น ๆ
ไม่มีเสียง h ที่ต้นคำ (พบเฉพาะในภาษาคาลาซ)
ไม่มีการกเครื่องมือ (พบเฉพาะในภาษาซาฮาและภาษาคาลาซ)

ลักษณะเฉพาะ 
เปลี่ยนเสียงกักเป็นเสียงก้องก่อนสระหน้า (เช่น gör- < kör- "เพื่อดู") 
ลดเสียง  หลังสระ  (เช่น quru < quruq "แห้ง", sarɯ < sarɯɣ "สีเหลือง")
เปลี่ยนรูปปัจจุบันกาลที่สมบูรณ์จาก -gan เป็น -an

เปรียบเทียบ
ความคล้ายคลึงที่เห็นได้ชัดระหว่างกลุ่มภาษาโอคุซอาจสังเกตผ่านประโยค ซึ่งมีคำนามที่มาจากคำกริยาในกรรมรองเป็นจุดเชื่อมระหว่างกริยาหลักกับกริยาช่วย คุณลักษณะนี้สามารถพบได้ในกลุ่มภาษาโอคุซทุกภาษา
นักเติร์กวิทยา Julian Rentzsch ใช้ประโยคนี้ในผลงานที่มีชื่อว่า "Uniformity and diversity in Turkic inceptive constructions":

อังกฤษ: ‘The dead man rose, sat down and began to speak.’

ตุรกี: Ölü doğrulup oturdu ve konuşmaya başladı.
เติร์กเมน: Öli ýerinden galyp oturdy-da, geplemäge başlady.
อาเซอร์ไบจาน: Ölü durub oturdu və danışmağa başladı.
กากาอุซ: Ölü oturdu da bašladï lafetmää.

ดูเพิ่ม
 ชาวเติร์กโอคุซ
 กลุ่มภาษาเตอร์กิก
 กลุ่มชนเตอร์กิก

อ้างอิง

สารานุกรม
 

ตระกูลภาษาเตอร์กิก
ตระกูลภาษาอัลไต