หมายเลขขบวนรถไฟ (การรถไฟแห่งประเทศไทย)

หมายเลขขบวนรถไฟ คือเลขกำกับขบวนรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทย ใช้เรียกชื่อขบวนรถ เป็นตัวเลข เพื่อสะดวกในการใช้โทรเลข, ในการเดินรถ และผู้ปฏิบัติงานเข้าใจง่ายไม่สับสน โดยกำหนดสถานีกรุงเทพ และสถานีธนบุรีเป็นหลัก โดยขบวนรถที่มีต้นทางจากสถานีกรุงเทพหรือสถานีธนบุรี หรือเที่ยวขึ้น จะใช้เลขขบวนรถเป็นเลขคี่ และขบวนรถที่มีปลายทางสถานีกรุงเทพหรือสถานีธนบุรี หรือเที่ยวล่อง ใช้เลขขบวนรถเป็นเลขคู่

การรถไฟยังได้มีการกำหนดหมายเลขให้แตกต่างกัน โดยเรียงจากหมายเลขมีจำนวนน้อยไปหาจำจำนวนมาก ตามประเภทหรือความสำคัญของขบวนรถนั้น กล่าวคือ ยิ่งมีตัวเลขน้อยแปลว่า เป็นประเภทรถที่มีความสำคัญมากที่สุด ส่วนมีตัวเลขมาก แปลว่ามีความสำคัญน้อยลงมา ตามลำดับ

หลักการตั้งหมายเลขขบวนรถไฟ 
หลักการตั้งหมายเลขขบวนรถไฟตามระเบียบการรถไฟแห่งประเทศไทย อ้างอิงตามประเภทขบวน ทิศทาง ความสำคัญและลำดับการเกิดขึ้นของขบวนรถ โดยแบ่งได้ 12 ประเภท ดังนี้

 เลข 1-50   เป็นขบวนรถด่วนพิเศษ
 เลข 1-10 เป็นสายเหนือ
 เลข 11-30 เป็นสายตะวันออกเฉียงเหนือ
 เลข 31-50 เป็นสายใต้

 เลข 51-98 เป็นรถด่วน
 เลข 51-60 เป็นสายเหนือ
 เลข 61-80 เป็นสายตะวันออกเฉียงเหนือ
 เลข 81-98 เป็นสายใต้

 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 1 คือรถเร็ว
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 2 คือรถธรรมดา
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 3 คือรถชานเมืองและรถพิเศษชานเมือง
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 4 คือรถท้องถิ่นและรถรวม  
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 5 คือรถสินค้าสายตะวันออกเฉียงเหนือ
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 6 คือรถสินค้าสายเหนือ
 เลขสามหลักขึ้นต้นดัวยเลข 7 คือรถสินค้าสายใต้
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 8 คือรถสินค้าสายตะวันออก
 เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 9 คือรถท่องเที่ยวพิเศษ
 เลขสี่หลักขึ้นไป เป็นรถพิเศษอื่น ๆ

ประเภทและหมายเลขขบวนรถไฟในปัจจุบัน

ขบวนด่วนพิเศษ (ดพ-X/ดพ-XX)(Special Express) 

เป็นขบวนรถที่จัดเดินระยะทางไกล โดยหยุดที่สถานีที่สำคัญเท่านั้น ทั้งขบวนรถเป็นรถปรับอากาศและเป็นชั้นสองและหนึ่งทั้งขบวน จะมีหมายเลขตั้งแต่เลขที่ 1–50 ในปัจจุบันมีอยู่ 12 ขบวน 24 หมายเลข ดังนี้

ขบวนรถด่วน  (ด-XX)(Express) 
เป็นขบวนรถที่จัดเดินระยะทางไกล หยุดสถานีที่สำคัญเท่านั้น แต่มีการให้บริการของชนิดรถพ่วงและจอดสถานีมากกว่าขบวนรถด่วนพิเศษ จะมีตั้งแต่หมายเลข 51-98 ในปัจจุบันมีทั้งหมด 8 ขบวน 16 หมายเลข ดังนี้

บางขบวนหมายเลขไม่ได้อยู่ในเลข 51-98 แต่จัดเป็นประเภทรถด่วน ได้แก่

ขบวนรถเร็ว (ร-1XX)(Rapid) 
เป็นขบวนรถที่จัดเดินระยะทางไกล จอดสถานีมากกว่าขบวนรถด่วน ชนิดรถพ่วงคล้ายกับรถด่วนแต่ไม่มีการพ่วงรถโบกี้นั่งและนอนชั้นที่ 1 ปรับอากาศ (บนอ.ป.) ขบวนรถเร็วจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 1 (1XX) ในปัจจุบันมีทั้งหมด 14 ขบวน 28 หมายเลข ได้แก่

ขบวนรถธรรมดา (ธ-2XX) (Ordinary)ระบบติดตามรถไฟ การรถไฟแห่งประเทศไทย 
เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการแก่ผู้โดยสารเดินทางไปยังส่วนภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วประเทศไทย มีระยะทำการสั้นกว่าขบวนรถด่วนพิเศษ, ด่วน และ เร็ว โดยหยุดจอดทุกสถานีในเส้นทาง ขบวนรถธรรมดาจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 2 (2XX)  ในปัจจุบันมีทั้งหมด 21 ขบวน 42 หมายเลข ได้แก่

นอกจากนี้ บางขบวนอาจจะมีหมายเลขขึ้นต้นด้วยเลขอื่น แต่ก็จัดเป็นประเภท ขบวนรถธรรมดา ได้แก่

ขบวนรถชานเมือง (ช-3XX) (Commuter)หน้าเว็ปไซต์ รวมตางรางเดินรถทั่วประเทศไทย 
เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการแก่ผู้โดยสารในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล กับจังหวัดใกล้เคียงรัศมีไม่เกิน 150 กม. ได้แก่

 สายเหนือ กรุงเทพ - ลพบุรี ระยะทาง 133 กิโลเมตร
 สายตะวันออกเฉียงเหนือ กรุงเทพ - ชุมทางแก่งคอย ระยะทาง 125 กิโลเมตร
 สายตะวันออก กรุงเทพ - ปราจีนบุรี  ระยะทาง 122 กิโลเมตร
 สายใต้ กรุงเทพ - ราชบุรี ระยะทาง 117 กิโลเมตร
 สายใต้ กรุงเทพ - สุพรรณบุรี ระยะทาง 158 กิโลเมตร (ขบวนรถพิเศษชานเมือง)

มีวัตถุประสงค์เพื่อบริการให้ประชาชนใช้เดินทางไปทำงาน ศึกษาเล่าเรียน และติดต่อค้าขาย โดยขบวนรถจะมีความถี่ในการทำขบวนมากกว่าขบวนรถประเภทอื่นๆ หยุดทุกๆ สถานี และป้ายหยุดรถ ขบวนรถชานเมืองจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 3 (3XX)  ในปัจจุบันมีทั้งหมด 19 หมายเลข ได้แก่

ขบวนรถท้องถิ่น (ถ-4XX) (Local) 
เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการแก่ผู้โดยสารระหว่างจังหวัด โดยมีต้นทางและปลายทางไม่ใช่สถานีภายในเขตกรุงเทพและปริมณฑล หยุดทุกๆสถานีและป้ายหยุดรถ  เป็นขบวนรถที่มีราคาค่าโดยสารถูกที่สุด ขบวนรถท้องถิ่นจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 4 (4XX)  ในปัจจุบันมีทั้งหมด 22 ขบวน 44 หมายเลข ได้แก่

ขบวนรถท่องเที่ยว (ท-9XX)(Excursion) 
เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการนักท่องเที่ยวในช่วงวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ และวันหยุดราชการ จะหยุดรับ - ส่งผู้โดยสารเฉพาะสถานีที่มีแหล่งท่องเที่ยวเท่านั้น ขบวนรถท่องเที่ยวจะมีหมายเลข 3 หลักแต่บางขบวนอาจมี 4 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 9 (9XX/9XXX) แต่บางขบวนอาจมีสี่หลัก ในปัจจุบันมีทั้งหมด 4 ขบวน 12 หมายเลข ได้แก่

ขบวนรถสินค้า 
เป็นขบวนรถที่ใช้ในการขนส่งสินค้าจากอีกสถานีไปยังอีกสถานี ไม่จอดรับส่งผู้โดยสารและมีต้นทางปลายทางไม่เหมือนกันในแต่ละรอบ โดยขบวนรถสินค้าจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 5-8 แล้วแต่ว่าขนส่งผ่านเส้นทางใด โดยมีการจำแนกดังนี้

 ขึ้นต้นด้วยเลข 5 คือรถสินค้าสายตะวันออกเฉียงเหนือ
 ขึ้นต้นด้วยเลข 6 คือรถสินค้าสายเหนือ
 ขึ้นต้นดัวยเลข 7 คือรถสินค้าสายใต้
 ขึ้นต้นด้วยเลข 8 คือรถสินค้าสายตะวันออก

ขบวนรถอื่น ๆ 
เป็นขบวนรถไฟที่นอกเหนือจากที่กล่าวมาทั้งหมด อาจเป็นขบวนรถที่ใช้ในราชการ เช่น รถพิเศษทหาร เป็นต้น โดยจะมีหมายเลข 4 หลักขึ้นไป เช่น 1XXX

อ้างอิง

ขบวนรถไฟ
การรถไฟแห่งประเทศไทย