พระหม่อมแก้ว

พระหม่อมแก้ว เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าวรวงศาธรรมิกราช บางแห่งว่ามีอีกพระนามหนึ่งคือเจ้าต่อนคำ เดิมเมื่อพระอุปยุวราชสิ้นพระชนม์ พระยาแสนหลวง (เวียง)ต้องการเชิญพระหม่อมแก้วขึ้นครองราชย์ แต่เสนาอำมาตย์ในเวียงจันทน์ได้ไปเชิญพระยานครหลวงพิชิต เจ้าเมืองมรุกขนคร ขึ้นครองราชย์เป็นพระบัณฑิตโพธิศาละราช เมื่อพระบัณฑิตโพธิศาละราชสวรรคต พระหม่อมแก้วจึงขึ้นครองราชย์สมบัติใน พ.ศ. 2170 ในรัชกาลของพระองค์มีเหตุวุ่นวายมากมาย และเกิดกบฏขึ้นถึงสองครั้งคือ
 กบฏพระยาแสนหลวง (เวียง) ซึ่งเคยสนับสนุนพระอุปยุวราชขึ้นเป็นกษัตริย์ และเคยก่อกบฏในสมัยพระบัณฑิตโพธิศาละราช ได้ก่อกบฏขึ้นอีกครั้งใน พ.ศ. 2471 แต่ถูกปราบปรามได้ และถูกประหารชีวิต
 กบฏพระยาจันทนคร พระยาจันทนครก่อกบฏใน พ.ศ. 2178 โดยได้ดึงเจ้าชมพู พระอนุชาของพระหม่อมแก้วมาเป็นพวก แต่ถูกปราบปรามได้พระยาจันทนครถูกประหารชีวิต คนอื่นๆถูกคุมขังไว้
พระหม่อมแก้วสวรรคตเมื่อ พ.ศ. 2181 ปกครองบ้านเมืองได้ 11 ปี หลังจากพระองค์สวรรคตแล้ว พระอนุชาของพระองค์คือเจ้าชมพูและเจ้าบุญชูแย่งชิงราชสมบัติ แต่ในที่สุด เจ้าสุริยะ พระอนุชาอีกองค์ของพระหม่อมแก้วเป็นฝ่ายชนะ สามารถปราบปรามฝ่ายต่างๆได้ และขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช บางแหล่งกล่าวว่าช่วงรัชกาลพระหม่อมแก้ว พ.ศ. 2170 – 2181 เป็นช่วงสงครามแย่งชิงราชสมบัติ มีกษัตริย์ถึง 4 พระองค์ คือพระหม่อมแก้ว พระอุปยุวราช เจ้าต่อนคำ และเจ้าวิไชย จนกระทั่งเจ้าสุริยะได้ราชสมบัติเหตุการณ์จึงสงบลง

อ้างอิง 
 มหาบุนมี เทบสีเมือง. ความเป็นมาของชนชาติลาว เล่ม 2 อาณาจักรลาวล้านช้างตอนต้น. แปลโดย ไผท ภูธา. กทม. สุขภาพใจ. 2554.

พระมหากษัตริย์ล้านช้าง