อำเภอเมืองนครสวรรค์

เมืองนครสวรรค์ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครสวรรค์

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองนครสวรรค์ตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอบรรพตพิสัย อำเภอเก้าเลี้ยว และอำเภอชุมแสง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอชุมแสงและอำเภอท่าตะโก
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอพยุหะคีรีและอำเภอโกรกพระ
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอลาดยาว

ประวัติศาสตร์
อำเภอเมืองนครสวรรค์ตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2442 โดยหลวงสรรพากรซึ่งเป็นนายอำเภอคนแรก ได้สร้างขึ้นที่ว่าการอำเภอที่ตำบลบ้านแก่ง จึงเรียกชื่ออำเภอว่า อำเภอบ้านแก่ง  ต่อมาในปี พ.ศ. 2460 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาที่ตำบลปากน้ำโพ จึงเปลี่ยนชื่อใหม่ว่า อำเภอปากน้ำโพ เมื่อ พ.ศ. 2481 จึงได้เปลี่ยนชื่ออำเภอตามที่ตั้งศาลากลาง จึงเรียกว่า อำเภอเมืองนครสวรรค์

 วันที่ 21 พฤศจิกายน 2458 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองนครสวรรค์ ในท้องที่ตำบลปากน้ำโพตะวันตก และตำบลแควใหญ่
 วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ มณฑลนครสวรรค์ เป็น อำเภอปากน้ำโพ
 วันที่ 10 ธันวาคม 2478 ยกฐานะสุขาภิบาลเมืองนครสวรรค์ ขึ้นเป็น เทศบาลเมืองนครสวรรค์
 วันที่ 9 มกราคม 2481 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอชุมแสง กับอำเภอปากน้ำโพ โดยโอนพื้นที่ตำบลบางพระหลวง (ยกเว้นพื้นที่หมู่ 2 ให้ไปขึ้นกับตำบลทับกฤช) และตำบลเกรียงไกร อำเภอชุมแสง มาขึ้นกับอำเภอปากน้ำโพ
 วันที่ 19 กันยายน 2481 โอนพื้นที่หมู่ 1,2 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าทอง ไปขึ้นกับตำบลนครสวรรค์ตก โอนพื้นที่หมู่ 3,4 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าทอง ไปขึ้นกับตำบลตะเคียนเลื่อน และยุบตำบลท่าทอง กับเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอปากน้ำโพ กับอำเภอบรรพตพิไสย โดยโอนพื้นที่หมู่ที่ 16 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองกระโดน อำเภอปากน้ำโพ ไปขึ้นกับตำบลหูกวาง อำเภอบรรพตพิไสย
 วันที่ 14 พฤศจิกายน 2481 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอปากน้ำโพ จังหวัดนครสวรรค์ เป็น อำเภอเมืองนครสวรรค์
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลกลางแดด แยกออกจากตำบลนครสวรรค์ออก ตั้งตำบลบางพระหลวง แยกออกจากตำบลเกรียงไกร ตั้งตำบลพระนอน แยกออกจากตำบลหนองปลิง ตั้งตำบลบ้านมะเกลือ แยกออกจากตำบลบ้านแก่ง และตำบลบางม่วง
 วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2494 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองนครสวรรค์ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองนครสวรรค์ ให้กว้างออกตามความเจริญของท้องถิ่น และความจำเป็นแห่งการบริหารงานของเทศบาล (1,2,3,4,5,6) 
 (1) ยุบตำบลบางปลอง ท้องที่อำเภอเมืองนครสวรรค์
 (2) โอนพื้นที่หมู่ 1,2,8 ทั้งหมู่ กับหมู่ที่ 3,7 บางส่วน ตำบลบางปลอง ซึ่งถูกตัดเข้าอยู่ในเขตเทศบาล ไปขึ้นกับตำบลปากน้ำโพ
 (3) โอนพื้นที่หมู่ 3 ที่เหลือบางส่วน และหมู่ที่ 4 ทั้งหมู่ ตำบลบางปลอง ไปขึ้นกับตำบลนครสวรรค์ตก ตั้งเป็นหมู่ที่ 9,10 ตามลำดับ
 (4) โอนหมู่ที่ 5,6 ตำบลบางปลอง และพื้นที่หมู่ 7 ที่เหลือบางส่วน ไปขึ้นกับตำบลนครสวรรค์ออก ตั้งเป็นหมู่ที่ 4,5,6 ตามลำดับ
 (5) โอนพื้นที่หมู่ 16,17 ของตำบลวัดไทรย์ ซึ่งถูกตัดเข้าอยู่ในเขตเทศบาล ไปขึ้นกับตำบลปากน้ำโพ
 (6) โอนพื้นที่หมู่ 6,9 บางส่วน และหมู่ที่ 10 ของตำบลแควใหญ่ ซึ่งถูกตัดเข้าอยู่ในเขตเทศบาล ไปขึ้นกับตำบลปากน้ำโพ และยุบหมู่ที่ 6,9 ที่เหลือบางส่วน รวมกับหมู่ 4 ตำบลแควใหญ่
 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองเบน ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองกรด และบางส่วนของตำบลหนองกระโดน
 วันที่ 21 เมษายน 2522 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองนครสวรรค์ ครั้งที่ 2
 วันที่ 2 พฤศจิกายน 2525 ตั้งตำบลบึงเสนาท แยกออกจากตำบลแควใหญ่
 วันที่ 24 กันยายน 2538 ยกฐานะเทศบาลเมืองนครสวรรค์ ขึ้นเป็น เทศบาลนครนครสวรรค์
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลหนองเบน เป็น เทศบาลตำบลหนองเบน
 วันที่ 16 มิถุนายน 2559 แยกหมู่บ้านสันพิง หมู่ที่ 2 ตำบลบึงเสนาท จัดตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ที่ 6 บ้านคลองกร่าง ตำบลบึงเสนาท

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเมืองนครสวรรค์แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 17 ตำบล 177 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองนครสวรรค์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 18 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลนครนครสวรรค์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากน้ำโพทั้งตำบล บางส่วนของตำบลแควใหญ่ ตำบลนครสวรรค์ตก ตำบลนครสวรรค์ออก และตำบลวัดไทรย์
 เทศบาลตำบลหนองเบน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองกรดและตำบลหนองกระโดน
 องค์การบริหารส่วนตำบลกลางแดด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกลางแดดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเกรียงไกร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกรียงไกรทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแควใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแควใหญ่ (นอกเขตเทศบาลนครนครสวรรค์)
 องค์การบริหารส่วนตำบลตะเคียนเลื่อน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตะเคียนเลื่อนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนครสวรรค์ตก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนครสวรรค์ตก (นอกเขตเทศบาลนครนครสวรรค์)
 องค์การบริหารส่วนตำบลนครสวรรค์ออก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนครสวรรค์ออก (นอกเขตเทศบาลนครนครสวรรค์)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางพระหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางพระหลวงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางม่วงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านมะเกลือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านมะเกลือทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแก่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแก่งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลพระนอน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระนอนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวัดไทรย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดไทรย์ (นอกเขตเทศบาลนครนครสวรรค์) 
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกรด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกรด (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองเบน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกระโดน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกระโดน (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองเบน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองปลิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองปลิงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบึงเสนาท ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบึงเสนาททั้งตำบล

อ้างอิง 

อำเภอในจังหวัดนครสวรรค์