ประเสริฐ ณ นคร

ศาสตราจารย์ประเสริฐ ณ นคร (21 มีนาคม พ.ศ. 2461– 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2562) อดีตนายกราชบัณฑิตยสถาน และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติปี พ.ศ. 2531 เป็นผู้ประพันธ์คำร้องภาษาไทยของเพลงพระราชนิพนธ์ชะตาชีวิต ใกล้รุ่ง ในดวงใจนิรันดร์ แว่ว เพลงประจำมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ศาสตราจารย์ประเสริฐสนใจงานด้านคณิตศาสตร์ สถิติ การคำนวณปฏิทิน การแต่งเพลง พันธุศาสตร์ ประวัติศาสตร์ ภาษาไทยโบราณ มีผลงานวิจัยที่ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ทั้งในประเทศและต่างประเทศ เป็นที่ยอมรับและอ้างถึงในวงวิชาการอย่างกว้างขวาง ที่เป็นที่รู้จัก ได้แก่ การชำระประวัติศาสตร์สุโขทัย ถิ่นเดิมและตระกูลภาษาไทย หลักการสอบค้นเมืองสมัยสุโขทัย การแบ่งกลุ่มไทยตามตัวหนังสือ พจนานุกรมไทยอาหม ตัวอักษรไทยในล้านนา ที่มาของอักษรไทยล้านนาและไทยลื้อ นอกจากนี้ ยังมีผลงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสารทั้งภายในและต่างประเทศ ไม่ต่ำกว่า 100 บทความ

ประวัติ 
ศาสตราจารย์ประเสริฐเกิดในวันวสันตวิษุวัต ของปี ค.ศ. 1919 ตรงกับวันศุกร์ที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2461 (พ.ศ. 2462 ตามปฏิทินสากล) เวลา​ 10 นาฬิกา​ 20​ นาที​ สัมฤทธิศก ปีมะแม ตรงปักขทืนล้านนา ในวันเต่าสัน แรม 5 ค่ำ เดือน 6 (เดือนผัคคุณะ) จ.ศ. 1280 ปีเปิกสะง้า เป็นปีที่พิสูจน์ทฤษฎีสัมพัทธภาพ เกิดที่ตำบลในเวียง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ เป็นบุตรของบุญเรือง และกิมไล้ ศาสตราจารย์ประเสริฐสมรสกับเยาวลักษณ์ (สกุลเดิม ลีละชาติ) มีบุตรคือ ปิยพร ณ นคร หลังจากจดทะเบียนหย่าแล้วในปี พ.ศ. 2507 ศาสตราจารย์ประเสริฐได้จดทะเบียนสมรสกับสมทรง (สกุลเดิม โหตระกิตย์) มีบุตรชื่อเสมอใจ บุญวิรัตน์

ศาสตราจารย์ประเสริฐเป็นผู้ที่ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางในวงวิชาการว่า เป็นปรมาจารย์ในด้านไทยศึกษา ที่มีความรอบรู้ในลักษณะสหวิทยาการ ทั้งคณิตศาสตร์ สถิติ ประวัติศาสตร์ไทย ปฏิทินไทย ภาษาไทย จารึก ศิลปวรรณคดี และวัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเป็นนักวิชาการที่ให้ความสำคัญกับการขยายขอบเขตของไทยศึกษา ไปสู่ไทศึกษาหรือการศึกษาเรื่องของชนเผ่าไทอื่น ๆ นอกประเทศไทย ผลงานทางวิชาการของท่านมีอยู่เป็นจำนวนมาก เช่น ถิ่นเดิมและตระกูลภาษาไท การสืบค้นภาษาไทในเมืองจีน แนวการปริวรรตอักษรพื้นเมืองล้านนา ประวัติศาสตร์สุโขทัยจากจารึก เล่าเรื่องในไตรภูมิพระร่วง ความสำคัญของวรรณคดีท้องถิ่น หลักการสอบค้นเมืองสมัยสุโขทัย ประวัติศาสตร์ล้านนาจารึก ความเห็นเรื่องจารึกพ่อขุนรามคำแหง เรื่องเกี่ยวกับ ศิลาจารึกสุโขทัย และศักราชในจารึกสมัยสุโขทัย เป็นต้น ผลงานเหล่านี้ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่อย่างต่อเนื่อง และใช้อ้างอิงในวงวิชาการเสมอมา นักวิชาการหลายสาขาอ้างอิงแนวคิดหรือข้อเสนอของท่าน เพียงใช้อักษรย่อว่า ป.ณ.

การศึกษา 
 ประถมศึกษา 6 โรงเรียนนารีรัตน์จังหวัดแพร่
 มัธยมศึกษา 6 (สอบข้ามชั้น ม.3 และ ม.5) โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่
 มัธยมศึกษา 8 โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย จ.เชียงใหม่
 มัธยมศึกษา 8 (ซ้ำชั้น เพื่อขอทุนหลวง) โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย 
 ปริญญาวิศวกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแห่งชาติฟิลิปปินส์ พ.ศ. 2481
 ปริญญาธรรมศาสตร์บัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พ.ศ. 2486 
 ปริญญาโท และปริญญาเอกทางวิชาสถิติ และผสมพันธุ์พืช มหาวิทยาลัยคอร์แนล สหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2496 และ พ.ศ. 2500
 ประกาศนียบัตรจากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2512

การทำงาน 
 พ.ศ. 2482 รับราชการเป็นนักเกษตรผู้ช่วยโท แผนกปฐพีวิทยา และอาจารย์วิทยาลัยเกษตร บางเขน กรมเกษตรและการประมง 
 พ.ศ. 2482-2486 ทำงานที่สถานีทดลองกสิกรรม ภาคพายัพ และเป็นอาจารย์โรงเรียนเตรียมวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่แม่โจ้
 พ.ศ. 2487 เป็นอาจารย์โทแผนกวิศวกรรม คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
 พ.ศ. 2503 ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็นศาสตราจารย์
 พ.ศ. 2507 รองอธิการบดี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
 พ.ศ. 2515 ปลัดทบวงมหาวิทยาลัย อยู่ในตำแหน่งจนเกษียณอายุ 
 พ.ศ. 2516 ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2516
 พ.ศ. 2522-2542 นายกสภาสถาบันเทคโนโลยีการเกษตร, สถาบันเทคโนโลยีการเกษตรแม่โจ้
 พ.ศ. 2523 ได้รับแต่งตั้งเป็น ศาสตราจารย์พิเศษ มหาวิทยาลัยมหิดล
 พ.ศ. 2529 นายกสภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
 พ.ศ. 2542 นายกราชบัณฑิตยสถาน

เกียรติคุณ 
 ศิษย์เก่าดีเด่น โรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่
 ศิษย์เก่าดีเด่น โรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
 สมาชิก ฟาย กาปา ฟาย ในฐานะเรียนดีที่สหรัฐ
 สมาชิก ซิกม่า ซาย ในฐานะนักวิจัยดีเด่นที่สหรัฐ
 Distinguished Alumnus Award จาก The Philipines University
 แผ่นเสียงทองคำ ประพันธ์เนื้อเพลง
 นักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี 2531 ในกลุ่มสาขาปรัชญา (ด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี) โดยสำนักงานคณะกรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ
 กิตติเมธี ในสาขาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช พ.ศ. 2531-2533
 รับพระราชทานพระเกี้ยวทองคำในฐานะผู้ส่งเสริมภาษาไทยดีเด่นจาก คณะกรรมการรณรงค์ภาษาไทย พ.ศ. 2532จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 
 ได้รับเลือกให้เป็นนักเรียนทุนรัฐบาลดีเด่น ในงาน 100 ปี นักเรียนทุนรัฐบาลไทย พ.ศ. 2537
 ผู้สนับสนุนการอนุรักษ์มรดกไทยดีเด่น พ.ศ. 2535
 Asean Awards Literary พ.ศ. 2536
 สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติยกย่องท่านเป็น ผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขามนุษยศาสตร์ ประจำปี พ.ศ. 2535 
 คณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติคัดเลือกเป็น บุคคลดีเด่นของชาติสาขาพัฒนาสังคม (ด้านประวัติศาสตร์และวรรณกรรม) ประจำปี พ.ศ. 2540
 โล่เกียรติยศ ผู้สร้างความก้าวหน้าทางวิชาการ พันธุศาสตร์ สมาคมพันธุศาสตร์แห่งประเทศไทย พ.ศ. 2540
 ได้รับเกียรติจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในการตั้งชื่อโรงละคร สำนักพิพิธภัณฑ์และวัฒนธรรมการเกษตรว่า โรงละคร "ประเสริฐ ณ นคร" พ.ศ. 2544

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 สาขามนุษยศาสตร์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 ประเสริฐ ณ นคร
 ประเสริฐ ณ นคร

นักภาษาศาสตร์ชาวไทย
นักประวัติศาสตร์ชาวไทย
นักโบราณคดีชาวไทย
นักเขียนชาวไทย
อาจารย์คณะเกษตรศาสตร์
นายกราชบัณฑิตยสภาไทย
ราชบัณฑิต
ศาสตราจารย์
บุคคลจากคณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
 
บุคคลจากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
บุคคลจากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร
บุคคลจากโรงเรียนนารีรัตน์จังหวัดแพร่
บุคคลจากโรงเรียนพิริยาลัยจังหวัดแพร่
บุคคลจากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
บุคคลจากคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
นายกสภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ผู้ได้รับรางวัลนักวิจัยดีเด่นแห่งประเทศไทย
สกุล ณ นคร
อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์
บุคคลจากโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย
บุคคลจากอำเภอเมืองแพร่
สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
ปลัดทบวงมหาวิทยาลัยไทย
ชาวไทยที่มีอายุเกิน 100 ปี
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.ภ.
ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์