พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์

มหาอำมาตย์เอก มหาเสวกเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ องคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมุหมนตรีและองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคยดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมพระคลังข้างที่ ราชเลขานุการและอธิบดีกรมราชเลขานุการ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระประวัติ 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ พระเดิม พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ ประสูติเมื่อวันศุกร์ที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2403 เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 49 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาหุ่น (ต่อมามีบรรดาศักดิ์เป็นท้าวทรงกันดาล)

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งแต่ พ.ศ. 2423 ทรงดำรงตำแหน่งหัวหน้าไปรเวตสิเกรตารี (ราชเลขานุการ) กำกับดูแลกรมพระอาลักษณ์  จนกระทั่ง พ.ศ. 2435 กรมพระอาลักษณ์ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นกระทรวง เรียกว่า กระทรวงมุรธาธร  และโปรดเกล้าฯ ให้กรมพระคลังข้างที่ ซึ่งเดิมอยู่ในสังกัดกระทรวงพระคลังมหาสมบัติมาขึ้นกับกระทรวงมุรธาธร  

ช่วงปลาย พ.ศ. 2435 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิธาดา ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร  และกรมขุนสมมตอมรพันธุ์ ทรงดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมพระคลังข้างที่อีกตำแหน่งหนึ่ง 

ต่อมาใน พ.ศ. 2436 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ เสด็จไปตรวจราชการที่หัวเมือง จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา ไปทรงบังคับบัญชาราชการในหน้าที่เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ และให้กรมขุนสมมตอมรพันธุ์ ทรงบังคับบัญชาราชการแทนในหน้าที่เสนาบดีกระทรวงมุรธาธรเป็นการชั่วคราว

ในช่วงปลายรัชกาล ทรงตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประพาสยุโรป เมื่อ พ.ศ. 2450 พร้อมด้วยพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์, พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ และสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมขุนนครสวรรค์วรพินิต 

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเลื่อนเป็นพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ บรมธรรมิกราชวงษ์วิสุทธิ วชิราวุธราชปฤจฉานุวัตน์ รัตนบัณฑิตยชาติย์ สุขุมราชมันตนาธิบดี เมตตาสีตลหฤทัย พุทธาทิไตรรัตนคุณาลงกรณ์ ธรรมาทรบพิตร ทรงศักดินา 15,000 ได้รับพระราชทานยศเป็นมหาอำมาตย์เอก ได้ดำรงตำแหน่งสมุหมนตรี และเป็นเสนาบดีที่ปรึกษา 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2458 เวลา 15:02 น. สิริพระชันษาได้ 55 ปี ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิกุล

พระกรณียกิจที่สำคัญ 
 2423 - 2433 - ไปรเวตสิเกรตารีในพระองค์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
 2427 - 2458 - รัฐมนตรีสภา
 2430 - 2458 - องคมนตรี
 2433 - 2455 - ราชเลขาธิการ/อธิบดีกรมราชเลขานุการ
 2435 - 2455 - อธิบดีกรมพระคลังข้างที่
 2453 - 2458 - สมุหมนตรี และเสนาบดีที่ปรึกษา

พระโอรสและพระธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ กรมพระสมมตอมรพันธ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิกุล มีพระชายา 1องค์, ชายา 1 องค์ และหม่อม 2 ท่าน ได้แก่
 หม่อมเจ้าหญิงจำรัส (ราชสกุลเดิม: นิลรัตน์) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา
 หม่อมตลับ 
 หม่อมเพิ่ม
 นักสุดาดวง ท.จ. พระธิดาในพระองค์เจ้าแก้วมโนหอแห่งกัมพูชา พระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดสระเกษ เมื่อวันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2451 (ร.ศ.127) ได้รับพระราชทานผ้าไตร 3 ไตร เงิน 200 เฟื้อง ผ้าขาวพับ 4 พับ เครื่องประโคมศพ กลองชนะ 10 จ่าปี 1 ฉัตรเบญจา 10 คัน

พระเกียรติยศ

พระอิสริยยศ 

 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ (7 กันยายน พ.ศ. 2403 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 22 ธันวาคม พ.ศ. 2429)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสมมตอมรพันธุ์ (22 ธันวาคม พ.ศ. 2429 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสมมตอมรพันธุ์ (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสมมตอมรพันธุ์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - ปัจจุบัน)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของประเทศไทยและเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของต่างประเทศต่างๆ ดังนี้

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 

 พ.ศ. 2444 – เข็มอักษรพระบรมนามาภิธัย จ.ป.ร. ชั้นที่ 1
 พ.ศ. 2450 – เข็มอักษรเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป (ทองคำ)
 พ.ศ. 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 1 (ทองคำลงยาราชาวดี)
 พ.ศ. 2453 – เข็มอักษรพระบรมนามาภิธัย ว.ป.ร. ชั้นที่ 1
 พ.ศ. 2453 – เข็มสมุหมนตรี
 พ.ศ. 2454 – เข็มไอยราพต
 พ.ศ. 2455 – เข็มข้าหลวงเดิม
 พ.ศ. 2456 – เข็มพระบรมรูปสมเด็จพระบรมราชินีนาถ กรอบประดับเพ็ชร์ ชั้นพิเศษ
 พ.ศ. 2452 – เสมาทองคำพระบรมรูปรัชกาลที่ 5

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
 : 
 พ.ศ. 2450 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1
 : 
 พ.ศ. 2440 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์แม่พระรับสาร ชั้นสายสร้อย
 : 
 พ.ศ. 2440 –  เครื่องอิสริยาภรณ์ปิอุสที่ 9 ชั้นที่ 1
 :
 พ.ศ. 2441 –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นสูงสุดประดับดอกคิริ
:
พ.ศ. ไม่ปรากฏ –  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญสเตฟานแห่งฮังการี ชั้นที่ 1

พระยศ

พระยศพลเรือน 
 มหาเสวกเอก
 มหาอำมาตย์เอก

พระยศเสือป่า 
 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - นายหมู่ใหญ่
 26 ธันวาคม พ.ศ. 2457 - นายกองตรี

พงศาวลี

อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น 
 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม 32, 25 เมษายน พ.ศ. 2458, หน้า 172

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
พระองค์เจ้าชาย
กรมพระ
พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
 
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ.ว.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.3
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.2
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1
สมาชิกกองเสือป่า
สมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัยชั้นที่ 1
เจ้ากรมพระอาลักษณ์
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์