พระยาสารสินสวามิภักดิ์ (เทียนฮี้ สารสิน)

นายพันตรี อำมาตย์โท พระยาสารสินสวามิภักดิ์ (เทียนฮี้ สารสิน) (15 สิงหาคม พ.ศ. 2391 – 22 มิถุนายน พ.ศ. 2468) อดีตแพทย์ใหญ่ทหารบก เป็นต้นตระกูลสารสิน และเป็นบิดาของพจน์ สารสิน อดีตนายกรัฐมนตรีไทย

ประวัติ 
พระยาสารสินสวามิภักดิ์เกิดเมื่อวัน อังคาร เดือนเก้า แรม 2 ค่ำ ปีวอก สัมฤทธิศก จุลศักราช 1210 ตรงกับวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2391 ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีชื่อเดิมว่า “เทียนฮี้“ บิดาเป็นชาวจีนชื่อปั้นจู๊ลั่ว มารดาเป็นชาวไทยชื่อหนู ต่อมาบิดามารดาได้นำไปฝากเรียนอักขระสมัยในสำนักพระอาจารย์ทอง วัดทองนพคุณ

หลังจากศึกษาอยู่เจ็ดปี บิดามารดาได้ส่งไปเรียนที่โรงเรียนของเหล่ามิชชันนารี อเมริกันที่ตำบลสำเหร่และได้เข้ารีตนับถือศาสนาคริสต์นับแต่บัดนั้น ด้วยความที่เป็นคนเรียนเก่งทำให้เหล่ามิชชันนารีตัดสินใจส่งเทียนฮี้ไปยังสหรัฐ เพื่อศึกษาต่อทางด้านการแพทย์จนสำเร็จระดับปริญญาจาก มหาวิทยาลัยนิวยอร์ก เมื่อปี พ.ศ. 2414 และได้เดินทางกลับมายังสยาม

เทียนฮี้รับราชการครั้งแรกในตำแหน่งผู้ช่วยแพทย์ทหารบกประจำกรมทหารมหาดเล็กหรือกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ ในปัจจุบันภายใต้การบังคับบัญชาของ จอมพล เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต) ต่อมาเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรีขณะมียศและบรรดาศักดิ์เป็น พันโท เจ้าหมื่นไวยวรนาถ ได้เดินทางไปเป็นแม่ทัพในสงครามปราบฮ่อ พระยาสารสินขณะมียศเป็น ร้อยเอกเทียนฮี้ ได้ร่วมเดินทางไปในราชการสงครามครั้งนั้นด้วย

เมื่อกลับถึงพระนคร ร้อยเอกเทียนฮี้ได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศและบรรดาศักดิ์เป็น พันตรี หลวงดำรงแพทยาคุณ จากนั้นในปี พ.ศ. 2435 พันโท เจ้าหมื่นไวยวรนาถ ที่ได้รับพระราชทานยศและบรรดาศักดิ์เป็น พลตรี พระยาสุรศักดิ์มนตรี ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นเสนาบดี กระทรวงเกษตรพานิชการหรือกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในปัจจุบัน ก็ได้ขอโอนย้ายหลวงดำรงแพทยาคุณมารับราชการเป็นล่ามประจำกระทรวง ภายหลังจึงได้ย้ายมารับราชการที่กระทรวงธรรมการหรือกระทรวงศึกษาธิการในปัจจุบัน ในสมัยที่เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค)เป็นเสนาบดีในตำแหน่งแพทย์และผู้จัดการโอสถศาลาในกรมพยาบาล และได้ย้ายมารับราชการที่กระทรวงมหาดไทยเป็นที่สุดท้ายในสมัยที่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นองค์เสนาบดีในตำแหน่งเจ้ากรมตำรวจภูบาลเมื่อวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2440 โดยได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระมนตรีพจนกิจ เมื่อปี พ.ศ. 2443 

ด้านชีวิตครอบครัวพระยาสารสินสวามิภักดิ์สมรสกับคุณหญิงสุ่น มีบุตร-ธิดา ทั้งสิ้น 7 คน คือ

องุ่น ภรรยาหลวงอัยการโกศล
หม่อมลิ้นจี่ หม่อมใน หม่อมเจ้าดนัยวรนุช จักรพันธ์
แสง ภรรยาพระเทพประชา
พจน์ สารสิน อดีตนายกรัฐมนตรี
กิจ สารสิน
อรุณ สารสิน ต่อมาคือ หม่อมอรุณ อาภากร ณ อยุธยา เนื่องจากเสกสมรสกับ พันเอก นายแพทย์ หม่อมเจ้าดำแคงฤทธิ์ อาภากร พระโอรสใน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ 
คนึง สารสิน

พระยาสารสินขณะมีบรรดาศักดิ์เป็น พระมนตรีพจนกิจ และดำรงตำแหน่งเจ้ากรมมหาดไทยฝ่ายเหนือได้กราบถวายบังคมลาออกจากราชการอันเนื่องมาจากป่วยเมื่อวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2444 จากนั้นในวันที่ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2460 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ พระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาสารสินสวามิภักดิ์ ถือศักดินา 1000 และได้เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์ที่ พระที่นั่งอนันตสมาคม เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2461

กระทั่งถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2468 ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะอายุได้ 76 ปี โดยมีพิธีฝังศพตามแบบศาสนาคริสต์ที่สุสาน ถนนสีลม เมื่อวันที่ 4 ตุลาคม พ.ศ. 2468 ในการนี้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯพระราชทานรถวอรับศพ เครื่องขมาศพ เงิน 2000 สตางค์ และผ้าขาว 4 พับ

ตำแหน่ง 
 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2433 - นายแพทย์ใหญ่ในกรมยกกระบัตรทัพยกใหญ่
 พ.ศ. 2435 - ล่ามประจำกระทรวงเกษตรพานิชการ 
 พ.ศ. 2438 - แพทย์และผู้จัดการโอสถศาลา ในกรมพยาบาล กระทรวงธรรมการ
 5 มีนาคม พ.ศ. 2440 - เจ้ากรมตำรวจภูบาล
 17 เมษายน พ.ศ. 2442 เจ้ากรมมหาดไทยฝ่ายเหนือ
 11 เมษายน พ.ศ. 2444 ลาออกจากราชการ

ยศ 
 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2433 - พันตรี 
 20 สิงหาคม พ.ศ. 2454 - อำมาตย์โท (ได้รับพระราชทานขณะมีบรรดาศักดิ์เป็น พระมนตรีพจนกิจ นอกราชการ)

บรรดาศักดิ์ 
 25 สิงหาคม พ.ศ. 2435 - หลวงดำรงแพทยาคุณ
 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 - พระมนตรีพจนกิจ ถือศักดินา 800
 25 ธันวาคม พ.ศ. 2444 - พระมนตรีพจนกิจ นอกราชการ ถือศักดินา 400
 19 ธันวาคม พ.ศ. 2460 - พระยาสารสินสวามิภักดิ์ ถือศักดินา 1000

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม 

 บุญพิสิฐ ศรีหงส์. (2564). ต้นธารสารสิน. ใน สารสิน: อนุสรณ์ในการพระราชทานเพลิงศพ นายพงส์ สารสิน. บรรณาธิการโดย วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย. หน้า 58-97. กรุงเทพฯ: อมรินทร์.

ชาวไทยเชื้อสายจีน
สกุลสารสิน
แพทย์ชาวไทย
ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย
คริสต์ศาสนิกชนนิกายโปรเตสแตนต์ชาวไทย
บุคคลจากศาสนาพุทธที่เปลี่ยนไปนับถือศาสนาคริสต์
บุคคลจากเขตคลองสาน