การเห็นด้วยตาเดียว

การเห็นด้วยตาเดียว () เป็นการมองเห็นที่ใช้ตาแต่ละข้างต่างคนต่างมอง
การใช้ตาเช่นนี้ เทียบกับการเห็นเป็นภาพเดียวด้วยสองตา ขอบเขตภาพจะใหญ่ยิ่งขึ้น ในขณะที่การรับรู้ความใกล้ไกลจะจำกัด
ตาของสัตว์ที่เห็นด้วยตาเดียวปกติจะอยู่ที่ด้านข้างของศีรษะ ทำให้สามารถเห็นภาพจากข้างทั้งสองพร้อม ๆ กัน
คำภาษาอังกฤษว่า monocular มาจากคำภาษากรีกว่า mono ซึ่งแปลว่า หนึ่ง และคำภาษาละตินว่า oculus ซึ่งแปลว่า ตา

โรคที่เกี่ยวข้อง 
Monocular vision impairment เป็นภาวะที่ไม่เห็นด้วยตาหนึ่ง และเห็นพอได้ด้วยตาอีกข้างหนึ่ง

Monopsia เป็นภาวะที่ไม่สามารถเห็นเป็น 3 มิติ แม้ตาทั้งสองจะปกติ มีสุขภาพดี และห่างกันเป็นปกติ
เพราะการเห็นเป็นภาพ 3 มิติจะต้องมีปัจจัยอื่น ๆ นอกเหนือไปจากปรากฏการณ์พารัลแลกซ์
นอกจากนั้น การประมวลภาพที่ต่างกันสองภาพแม้จะคล้ายกันมาก (ให้เห็นเป็นภาพเดียวเป็น 3 มิติ) จะต้องเกิดขึ้นอย่างทันควัน โดยใต้สำนึก และอย่างสมบูรณ์
แพทย์จะสามารถตรวจหาภาวะนี้ได้ในมนุษย์

ปัญหาและความเสี่ยง 
คนที่เห็นด้วยตาเดียวจะมีปัญหาเพิ่มขึ้นในการขับรถ เป็นปัญหาเกี่ยวกับการรับรู้ความใกล้ไกลและการมองเห็นรอบ ๆ โดยในสหรัฐอเมริกา "ทั่วประเทศ คนที่มีตาพิการข้างหนึ่งจะประสบอุบัติเหตุ 7 เท่ามากกว่าคนทั่วไปที่เปรียบเทียบ" มีนักวิชาการที่แนะนำไม่อนุญาตให้ใบขับขี่เชิงพาณิชย์หรือเพื่อขนส่งผู้โดยสารแก่คนไข้ และแนะนำให้หมอบอกคนไข้ว่า จะเสี่ยงประสบอุบัติเหตุเพิ่มขึ้น

ตัวช่วยสำหรับการเห็นด้วยตาเดียว 

ตัวช่วยที่ให้ข้อมูลความใกล้ไกลของวัตถุที่มองด้วยตาเดียวรวมทั้ง
 พารัลแลกซ์เนื่องจากการเคลื่อนที่ (Motion parallax) 
 ความใกล้ไกลเนื่องจากการเคลื่อนไหว คือเมื่อเคลื่อนไหว วัตถุที่อยู่ใกล้ไกลดูจะเคลื่อนไปตามสายตาด้วยความเร็วที่ไม่เท่ากัน
 ทัศนมิติ คือคุณสมบัติของเส้นขนานที่เข้าบรรจบกันในระยะไกล ๆ หรือระยะอนันต์ จะทำให้สามารถประมาณระยะห่างของส่วนต่าง ๆ ในภาพหรือในทัศนียภาพได้
 ขนาดโดยเปรียบเทียบ ถ้าวัตถุต่าง ๆ มีขนาดเท่ากัน สิ่งที่ดูใหญ่กว่าก็จะใกล้กว่า
 ขนาดที่คุ้นเคย การรู้ขนาดโดยเฉลี่ยทำให้สามารถประมาณความใกล้ไกลของวัตถุได้
 ทัศนมิติเนื่องจากอากาศ ที่ทำให้วัตถุที่ใกล้ไกลไม่เท่ากันมีความพร่ามัวไม่เท่ากัน
 การปรับตาดูใกล้ไกล (Accommodation) - นี่เป็นการปรับตัวทางกล้ามเนื้อ-สายตาเพื่อให้เห็นใกล้ไกล ซึ่งให้ข้อมูลแก่สมองเกี่ยวกับความใกล้ไกลด้วย
 การบัง (Occultation) - นี่เกิดเมื่อภาพที่อยู่ใกล้กว่าบังภาพที่อยู่ไกลกว่า
 รายละเอียด - รายละเอียดของวัตถุที่อยู่ใกล้ ๆ สามารถมองเห็นได้ชัด เทียบกับมองไม่เห็นสำหรับวัตถุที่อยู่ไกล ๆ

การเห็นด้วยตาเดียวกับการทรงตัว 
การเห็นมีบทบาทสำคัญในการทรงตัวและการคุมอิริยาบถของมนุษย์ โดยทำงานร่วมกับการรับรู้อากัปกิริยาและการทำงานของ Vestibular system
การมองด้วยตาเดียวจะมีผลต่อการเห็นสิ่งแวดล้อมของสมองโดยลดขนาดลานสายตาที่ควรจะมี
ลดการเห็นรอบ ๆ ด้านหนึ่งของร่างกาย และลดการเห็นความใกล้ไกล
ซึ่งสมรรถภาพทั้งสามล้วนเป็นบทบาทสำคัญของระบบการเห็นต่อการทรงตัว

มีงานศึกษาที่เปรียบเทียบการเห็นด้วยตาเดียวกับการเห็นด้วยสองตาในคนไข้ต้อกระจก (ก่อนและหลังการผ่าตัด)
ในคนไข้ต้อหิน (เทียบกับกลุ่มควบคุมที่มีอายุเดียวกันแต่ตาปกติ)
และในผู้ใหญ่และเด็กที่มีสุขภาพปกติ (ซึ่งเทียบเมื่อใช้ตาเดียวกับเมื่อใช้สองตา)
งานทั้งหมดล้วนแต่แสดงว่า การเห็นด้วยตาเดียวมีผลลบต่อการทรงตัวและการควบคุมอิริยาบถเทียบกับเมื่อเห็นด้วยสองตา
ถึงกระนั้น กลุ่มประชากรที่ทดสอบทั้งหมดก็ยังทรงตัวได้ดีกว่าเมื่อเห็นด้วยตาเดียว เทียบกับเมื่อปิดตาทั้งสอง

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
"Lost Eye" - includes discussion forum and links to support groups
Mind Map: Adjusting and Adapting to Eye Loss
Monocular Giants

การมองเห็น