รถดีเซลราง

รถดีเซลราง () หรือ DMU เป็นรถไฟโดยสารที่มีเครื่องยนต์ดีเซลขับเครื่องด้วยตนเอง และมีห้องขับหรือห้องควบคุมในตัว ไม่จำเป็นต้องมีรถจักรในการลากหรือควบคุมขบวนรถ รถดีเซลรางที่ใช้เครื่องยนต์ดีเซลส่งกำลังขับเคลื่อนโดยตรงมักจะถูกเรียกว่า DMU ซึ่งอาจจะมีการจำแนกประเภทตามการส่งกำลัง เช่น ดีเซลรางไฮดรอลิก DHMU หรือ ดีเซลรางไฟฟ้า DEMU 

รถดีเซลรางมีคุณสมบัติที่เหนือกว่าขบวนรถซึ่งใช้รถจักรลากจูงหลายประการ คือ รถดีเซลรางเร่งความเร็วและหยุดได้เร็วกว่า จึงทำให้ใช้เวลาในการเดินทางน้อยกว่า และเมื่อถึงปลายทาง  พนักงานขับรถเปลี่ยนไปขับท้ายขบวนก็สามารถออกรถได้ทันที ไม่ต้องเปลี่ยนตั้งหัวขบวนใหม่เช่นการใช้รถจักร นอกจากนั้นยังสามารถพ่วงติดต่อกันได้หลายคัน เพราะรถทุกชุดขับเคลื่อนด้วยตัวเอง รถที่เป็นตัวกำลังจะทำงานสัมพันธ์กันทุกเครื่องยนต์ ทำให้เฉลี่ยกำลังขับเคลื่อนออกไปตลอดขบวน

นอกจากความคล่องตัวแล้ว  รถดีเซลรางยังสะดวกในการจัดทำขบวนรถสั้น ๆ เพียงชุดเดียว (2 คัน) หรือรถดีเซลรางแบบตู้เดียว (1 คัน) ให้พอเหมาะกับสภาพการโดยสาร

ประเภทรถดีเซลราง 
รถดีเซลรางมักจะจําแนกตามวิธีการส่งกําลังไปยังล้อ

ดีเซล-เชิงกล (DMMU)
DMMUเป็นรถดีเซลรางที่พลังงานการหมุนของเครื่องยนต์จะถูกส่งผ่านชุดเกียร์ และ เพลาขับโดยตรงไปยังล้อของรถไฟแบบเดียวกับการทำงานของรถยนต์ คนขับรถไฟสามารถเปลี่ยนเกียร์ได้ด้วยตนเอง แต่ในการใช้งานส่วนใหญ่เกียร์จะเปลี่ยนโดยอัตโนมัติ

ดีเซล-ไฮดรอลิก (DHMU) 
DHMUเป็นรถดีเซลรางที่พลังงานการหมุนของเครื่องยนต์จะถูกส่งผ่านทอร์คคอนเวอร์เตอร์ () และ เพลาขับโดยตรงไปยังล้อของรถไฟ

ไฮดรอลิก () เป็นระบบส่งกำลังด้วยของเหลวชนิดหนึ่งโดยการเปลี่ยนพลังงานการไหลเป็นพลังงานกล โดยทําหน้าที่เป็นสื่อกลางในการส่งกําลังของเครื่องยนต์ดีเซลในการหมุนล้อรถไฟผ่านเพลาขับ 

รถดีเซลรางส่วนใหญ่จะใช้ระบบนี้

ดีเซล-ไฟฟ้า (DEMU)
DEMU หรือ รถดีเซลรางไฟฟ้า เป็นรถดีเซลรางที่ใช้เครื่องยนต์ดีเซลขับเคลื่อนเครื่องกําเนิดไฟฟ้า เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า กระแสไฟฟ้าที่สร้างขึ้นจะถูกป้อนไปยังมอเตอร์ฉุดลาก () ที่อยู่บนล้อหรือโบกี้เพื่อสร้างกำลังในการหมุนล้อรถไฟ ในลักษณะเดียวกับรถจักรดีเซลไฟฟ้าทั่วไป

ใน DEMU บางรุ่นรถแต่ละคันมีเครื่องยนต์เครื่องกําเนิดไฟฟ้าและมอเตอร์ไฟฟ้าเป็นของตัวเอง และในบางรุ่นอาจจะมีแค่เครื่องยนต์เครื่องเดียวติดตั้งในตัวรถแยกต่างหาก แล้วจึงผลิตกระแสไฟฟ้าให้ทั้งขบวนรถ เรียกว่า รถ "Power Pack"

รถดีเซลรางในประเทศไทย 
เมื่อ พ.ศ. 2470 กรมรถไฟหลวงในขณะนั้น ได้นำรถโบกี้กลไฟเข้ามาใช้งานในประเทศไทย ซึ่งเป็นเครื่องกลไอน้ำ  สร้างโดยบริษัทบอลด์วิน ประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นรถไฟที่มีเครื่องจักรในตัวเป็นรุ่นแรกมาใช้งาน

ส่วนรถดีเซลรางรุ่นแรกนั้น กรมรถไฟหลวงในขณะนั้น ได้สั่งมาทดลองใช้งานรับส่งผู้โดยสารชานเมืองในปี พ.ศ. 2475 จากบริษัทฟริชส์ ประเทศเดนมาร์ก มีหมายเลข 11 ถึง 16 เป็นรถที่มีสองส่วนต่อกันประกอบส่วนที่เป็นเครื่องยนต์รถกำลัง และ ส่วนที่เป็นห้องโดยสารด้านท้าย โดยมีห้องขับทั้งสองด้าน โดยเป็นรถดีเซลรางแบบติดตั้งเครื่องยนต์ไว้บนตัวรถ แต่ผลการใช้งานออกมาไม่น่าพอใจ ด้วยเทคโนโลยีที่่ยังไม่สูงในสมัยนั้น ทำให้รถประเภทนี้ทำความเร็วได้น้อย และ จุผู้โดยสารได้น้อยจนต้องเพิ่มรถโดยสารเข้าไป ทำให้ทำความเร็วได้น้อยลงอีก รถประเภทนี้จึงถูกใช้งานเพียงไม่กี่ปี

ต่อมาภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ยุติลง ในปี พ.ศ. 2503 การรถไฟแห่งประเทศไทย  ได้จัดซื้อรถดีเซลราง NII จากบริษัทนีงาตะ เอ็นจิเนียริ่ง ประเทศญี่ปุ่น มาใช้เพื่อการศึกษาจำนวน 3 ชุด  ปรากฏผลเป็นที่น่าพอใจ จึงได้จัดหาเพิ่มเติมอีกหลายรุ่นในเวลาต่อมา

รถดีเซลรางที่มีใช้งานในประเทศไทย

ขบวนรถที่ใช้รถดีเซลรางทำขบวน 
ปัจจุบัน การรถไฟแห่งประเทศไทย นำรถดีเซลรางมาใช้ขนส่งผู้โดยสารในหลายเส้นทาง เช่น 

ASR
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 3/4 กรุงเทพ–สวรรคโลก–ศิลาอาสน์–กรุงเทพ (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถเร็วที่ 997/998 กรุงเทพ–บ้านพลูตาหลวง–กรุงเทพ (เฉพาะวันเสาร์-วันอาทิตย์) (สลับกับชุดรถดีเซลรางแดวูเป็นบางโอกาส)

ADR
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 3/4 กรุงเทพ–สวรรคโลก–ศิลาอาสน์–กรุงเทพ (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 7/8 กรุงเทพ–เชียงใหม่–กรุงเทพ
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 21/22 กรุงเทพ–อุบลราชธานี–กรุงเทพ
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 39/40 กรุงเทพ–สุราษฏร์ธานี–กรุงเทพ 
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 41/42 กรุงเทพ–ยะลา–กรุงเทพ (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 43/44 กรุงเทพ–สุราษฏร์ธานี–กรุงเทพ 
 ขบวนรถเร็วที่ 997/998 กรุงเทพ–บ้านพลูตาหลวง–กรุงเทพ (เฉพาะวันเสาร์-วันอาทิตย์) (เป็นบางโอกาส)

THN, NKF, ATR
 ขบวนรถด่วนที่ 71/72 กรุงเทพ–อุบลราชธานี–กรุงเทพ
 ขบวนรถด่วนที่ 75/76 กรุงเทพ–หนองคาย–กรุงเทพ
 ขบวนรถด่วนที่ 77/78 กรุงเทพ–หนองคาย–กรุงเทพ (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถเร็วที่ 105/106 กรุงเทพ–ศิลาอาสน์–กรุงเทพ (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถธรรมดาที่ 209/210 กรุงเทพ–บ้านตาคลี–กรุงเทพ
 ขบวนรถธรรมดาที่ 261/262 กรุงเทพ–หัวหิน–กรุงเทพ
 ขบวนรถธรรมดาที่ 279/280 กรุงเทพ–ด่านพรมแดนบ้านคลองลึก–กรุงเทพ
 ขบวนรถธรรมดาที่ 281/282 กรุงเทพ–กบินทร์บุรี–กรุงเทพ
 ขบวนรถชานเมืองที่ 303/304 กรุงเทพ–ลพบุรี–กรุงเทพ
 ขบวนรถชานเมืองที่ 311/376/378 กรุงเทพ–รังสิต–หัวตะเข้–กรุงเทพ (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถชานเมืองที่ 317/318 กรุงเทพ–ลพบุรี–กรุงเทพ
 ขบวนรถชานเมืองที่ 355/356 กรุงเทพ–ชุมทางหนองปลาดุก–กรุงเทพ (วันอาทิตย์ปลายทางสุพรรณบุรี, วันจันทร์ต้นทางสุพรรณบุรี)
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 401/402 ลพบุรี–พิษณุโลก–ลพบุรี
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 405/406 ศิลาอาสน์–สวรรคโลก–ศิลาอาสน์
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 403/410 พิษณุโลก–ศิลาอาสน์–พิษณุโลก
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 407/408 นครสวรรค์–เชียงใหม่–นครสวรรค์
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 409 อยุธยา–ลพบุรี (ปัจจุบันงดให้บริการชั่วคราว)
 ขบวนรถพิเศษนำเที่ยวที่ 909/910 กรุงเทพ–น้ำตกไทรโยคน้อย–กรุงเทพ
 ขบวนรถพิเศษนำเที่ยวที่ 911/912 กรุงเทพ–สวนสนประดิพัทธ์–กรุงเทพ
 ขบวนรถในเส้นทางสายวงเวียนใหญ่–มหาชัย 
 ขบวนรถในเส้นทางสายบ้านแหลม–แม่กลอง (เฉพาะ NKF)

RH, RHN
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 415/418 นครราชสีมา–หนองคาย–นครราชสีมา
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 417/416 นครราชสีมา–อุดรธานี–นครราชสีมา
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 419/420 นครราชสีมา–อุบลราชธานี–ลำชี
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 421/422 นครราชสีมา–อุบลราชธานี–ลำชี
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 423/424 ลำชี–สำโรงทาบ–นครราชสีมา
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 425/426 ลำชี–อุบลราชธานี–นครราชสีมา
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 427/428 นครราชสีมา–อุบลราชธานี–นครราชสีมา 
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 429/430 นครราชสีมา–ชุมทางบัวใหญ่–นครราชสีมา
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 431/432 ชุมทางแก่งคอย–ขอนแก่น–ชุมทางแก่งคอย  
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 433/434 ชุมทางแก่งคอย–ชุมทางบัวใหญ่–ชุมทางแก่งคอย
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 437/438 ชุมทางแก่งคอย–ลำนารายณ์–ชุมทางแก่งคอย
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 439/440 ชุมทางแก่งคอย–ชุมทางบัวใหญ่–ชุมทางบัวใหญ่

ขบวนรถที่เคยใช้รถดีเซลรางทำการในอดีต 
ขบวนรถที่ยกเลิกเดินรถไปแล้ว
 ขบวนรถด่วนดีเซลรางที่74 ศรีสะเกษ–กรุงเทพ 
 ขบวนรถด่วนดีเซลรางที่ 73  กรุงเทพ–ศีขรภูมิ 
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางที่ 5/6/7/8 กรุงเทพ–พิษณุโลก–กรุงเทพ
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศที่ 9/10 กรุงเทพ–เชียงใหม่-กรุงเทพ (ปัจจุบันยกเลิกขบวนและได้มีการสั่งรถใหม่และได้เอาขบวนนี้มาวิ่งแทนคือขบวน9/10อุตราวิถี กรุงเทพ-เชียงใหม่-กรุงเทพ)
 ขบวนรถธรรมดาที่ 231/232 กรุงเทพ–นครราชสีมา–กรุงเทพ
 ขบวนรถท้องถิ่นที่ 404/405/406 ศิลาอาสน์–พิษณุโลก–สวรรคโลก–ศิลาอาสน์
 ขบวนรถชานเมืองที่ 305/306 กรุงเทพ–อยุธยา–กรุงเทพ
 ขบวนรถชานเมืองที่ 309/310 กรุงเทพ–อยุธยา–กรุงเทพ
 ขบวนรถชานเมืองที่ 369/370 อยุธยา–ชุมทางฉะเชิงเทรา–อยุธยา
 ขบวนรถชานเมืองที่ 381 กรุงเทพ-ชุมทางฉะเชิงเทรา
 ขบวนรถชานเมืองที่ 385/386 กรุงเทพ-ชุมทางฉะเชิงเทรา-กรุงเทพ
 ขบวนรถพิเศษชานเมืองที่ 957/958/959/960 กรุงเทพ–หัวตะเข้–กรุงเทพ
 ขบวนรถนำเที่ยวที่ 987/988 กรุงเทพ–สวนนงนุช–กรุงเทพ
 ขบวนรถเร็วที่ 177/178 ธนบุรี–หลังสวน–ธนบุรี (ขบวนรถธรรมดาที่ 253/256 เดิม)
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศจัดเฉพาะที่ 981/982 บางซื่อ–บางซ่อน–บางซื่อ
ฯลฯ

ขบวนรถที่ยังมีเดิน แต่เปลี่ยนมาใช้รถจักรทำขบวน
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศระหว่างประเทศที่ 947/948  ชุมทางหาดใหญ่–ปาดังเบซาร์(ฝั่งมาเลเซีย)–ชุมทางหาดใหญ่
 ขบวนรถด่วนพิเศษดีเซลรางปรับอากาศระหว่างประเทศที่ 949/950  ชุมทางหาดใหญ่–ปาดังเบซาร์(ฝั่งมาเลเซีย)–ชุมทางหาดใหญ่ 
 ขบวนรถเร็วที่ 175/176 ชุมทางหาดใหญ่–สุไหงโกลก–ชุมทางหาดใหญ่
 ขบวนรถธรรมดาที่ 207/208 กรุงเทพ–นครสวรรค์–กรุงเทพ
 ขบวนรถธรรมดาที่ 233/234 กรุงเทพ–สุรินทร์–กรุงเทพ
 ขบวนรถธรรมดาที่ 277/278 กรุงเทพ–กบินทร์บุรี–กรุงเทพ
 ขบวนรถชานเมืองที่ 367/368 กรุงเทพ–ชุมทางฉะเชิงเทรา–กรุงเทพ
ขบวนรถชานเมืองที่ 391/388 กรุงเทพ-ชุมทางฉะเชิงเทรา-กรุงเทพ
 ขบวนรถธรรมดาที่ 255/254 ธนบุรี–หลังสวน–ธนบุรี

รูปภาพ

หมายเหตุ 

  ขบวนที่ 71/72 ขยายปลายทางไปอุบลราชธานี 
  ขบวนที่ 75/78 ขยายปลายทางไปหนองคาย 
  ขบวนที่ 303 เดินเฉพาะวันทำงาน ขบวนที่ 304 เดินทุกวัน
  ขบวนที่ 409 เดินเฉพาะวันหยุด
  ขบวนที่ 431/432 ใช้เส้นทางชุมทางแก่งคอย - นครราชสีมา - ชุมทางบัวใหญ่
  ปัจจุบัน ชาวบ้านท้องถิ่นยังคงเรียกว่า "รถดีเซลราง" แม้จะเปลี่ยนมาใช้รถจักรทำขบวนแล้วก็ตาม

อ้างอิง

ดูเพิ่ม

 รถจักรดีเซลไฟฟ้าในประเทศไทย

ยานพาหนะ
รถไฟ