ปลากะตัก

สำหรับปลาน้ำจืดขนาดเล็ก ดูที่: ปลาซิวข้าวสาร

ปลากะตัก หรือ ปลาไส้ตัน เป็นปลาทะเลขนาดเล็กสกุลหนึ่ง ใช้ชื่อสกุลว่า Stolephorus จัดอยู่ในวงศ์ปลาแมว (Engraulidae) 

ลักษณะโดยทั่วไปเป็นปลาผิวน้ำขนาดเล็ก อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง ลำตัวเรียวยาว แบนข้างมีสันหนามที่ท้อง ขากรรไกรบนยาวเลยหลังตา ครีบหลังตอนเดียว ครีบหางเว้าลึก มีแถบสีเงินพาดตามแนวความยาวของลำตัว

ปลากะตัก ในประเทศไทยเป็นพันธุ์ปลาขนาดเล็กกว่าปลากะตักประเทศอื่นๆ ซึ่งมีขนาดโดยเฉลี่ยประมาณ 2–5 เซนติเมตร มีอายุขัยโดยเฉลี่ยไม่เกิน 3 ปี เป็นปลาที่หากินตามผิวน้ำ มักอยู่รวมกันเป็นฝูงใหญ่ โดยอยู่ห่างจากชายฝั่งประมาณ 0.5-1.5 ไมล์ทะเล ตามบริเวณชายฝั่งและหมู่เกาะต่าง ๆ  กินแพลงก์ตอนต่าง ๆ เป็นอาหาร ทั้งแพลงก์ตอนพืช เช่น ไดอะตอม และแพลงก์ตอนสัตว์เช่น ตัวอ่อนของครัสเตเชียน, โคพีพอด หรือไข่ของหอยสองฝา เป็นต้น และสำหรับห่วงโซ่อาหารในทะเล ปลากะตักก็เป็นอาหารสำคัญของปลาและสัตว์น้ำขนาดใหญ่กว่า เช่น แมวน้ำ, สิงโตทะเล, โลมา, วาฬ และปลาฉลาม

ปลากะตัก พบกระจายพันธุ์ทั่วไปในเขตน่านน้ำของอินโด-แปซิฟิก ในน่านน้ำไทยพบ 11 ชนิด จากการศึกษาของ ทศพร วงศ์รัตน์ ในปี ค.ศ. 1985 จากทั้งหมด 20 ชนิด (เดิมมีอยู่ 18 ชนิด) เป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญต่อมนุษย์ โดยสามารถนำไปแปรรูปต่าง ๆ ได้มากมาย เช่น น้ำปลา, ปลาป่น, ปลาแห้ง, บูดู รวมทั้งการบริโภคสด

ปลากะตัก นอกจากปลาไส้ตันแล้ว ยังมีชื่อเรียกอื่น ๆ อีกมากมาย เช่น ปลากล้วย, ปลาหัวอ่อน, ปลาจิ้งจั๊ง, ปลามะลิ, ปลาหัวไม้ขีด, ปลาเส้นขนมจีน, ปลายู่เกี้ย, ปลาเก๋ย เป็นต้น นอกจากนี้แล้ว ปลากะตักตากแห้งมีชื่อเรียกว่า ปลาข้าวสาร นิยมรับประทานเป็นกับแกล้มกับอาหารชนิดอื่น

การจำแนก
 Stolephorus advenus Wongratana, 1987 
 Stolephorus andhraensis Babu Rao, 1966
 Stolephorus apiensis (Jordan & Seale, 1906) 
 Stolephorus baganensis Hardenberg, 1933 
 Stolephorus brachycephalus Wongratana, 1983 
 Stolephorus carpentariae (De Vis, 1882) 
 Stolephorus chinensis (Günther, 1880) 
 Stolephorus commersonnii Lacépède, 1803 
 Stolephorus dubiosus Wongratana, 1983 
 Stolephorus holodon (Boulenger, 1900) 
 Stolephorus indicus (van Hasselt, 1823) 
 Stolephorus insularis Hardenberg, 1933 
 Stolephorus multibranchus Wongratana, 1987 
 Stolephorus nelsoni Wongratana, 1987 
 Stolephorus pacificus Baldwin, 1984 
 Stolephorus ronquilloi Wongratana, 1983 
 Stolephorus shantungensis (Li, 1978)
 Stolephorus teguhi Seishi Kimura, Hori & Shibukawa, 2009 
 Stolephorus tri (Bleeker, 1852) 
 Stolephorus waitei Jordan & Seale, 1926

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

วงศ์ปลาแมว
ปลาเศรษฐกิจ