โครงการพัฒนาอัจฉริยภาพทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสำหรับเด็กและเยาวชน

โครงการพัฒนาอัจฉริยภาพทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสำหรับเด็กและเยาวชน (คพอว.)(JSTP) เป็นโครงการที่ต้องการเฟ้นหาเด็กและเยาวชนผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่กำลังศึกษาอยู่ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย โดยจะมีโอกาสได้เข้าร่วมกิจกรรมในรูปแบบค่ายเสริมประสบการณ์  การฝึกทำวิจัยในห้องปฏิบัติการ  การฝึกอบรมความรู้ต่างๆที่หลากหลายรวมทั้งในเชิงสังคมและศิลปวัฒนธรรม  เพื่อให้เด็กและเยาวชนเหล่านี้สามารถพัฒนาทักษะความสามารถทางวิทยาศาสตร์ที่มีอยู่ให้เพิ่มขึ้นเต็มตามศักยภาพ โดยจะมีนักวิทยาศาสตร์พี่เลี้ยงที่เป็นอาจารย์และนักวิจัยในมหาวิทยาลัยหรือหน่วยงานต่างๆ คอยแนะนำ ชี้แนะเพื่อให้เยาวชนในโครงการก้าวสู่การเป็นนักวิจัยคุณภาพของประเทศต่อไปได้ในอนาคต นักเรียนทุนที่ได้รับการคัดเลือกสนับสนุนระยะยาวจะได้รับทุนการศึกษาและวิจัยจนจบปริญญาเอก

ประวัติ 
โครงการจัดตั้งขึ้นโดยความร่วมมือของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)  มีนักวิทยาศาสตร์ นักวิจัย และนักการศึกษาที่สำคัญของไทยหลายท่านเป็นผู้ร่วมก่อตั้ง อาทิเช่น ศ.ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์ ศ.ดร.ยอดหทัย เทพธรานนท์ รศ.ดร.คุณหญิง สุมณฑา พรหมบุญ และ ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร  ทั้งนี้มีมหาวิทยาลัยต่างๆ เช่น มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี เข้ามาร่วมดำเนินโครงการ

โครงการเริ่มมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2540 ชื่อโครงการเดิมคือ "โครงการพัฒนาอัจฉริยภาพทางวิทยาศาสตร์สำหรับเด็กและเยาวชน" ต่อมาได้เพิ่มคำว่า "และเทคโนโลยี" เพื่อให้สอดคล้องกับแนวทางการดำเนินการของโครงการ ปัจจุบันได้รับเยาวชนมาเข้าร่วมโครงการมากถึง 19 รุ่น (พ.ศ. 2559)

วิธีการคัดเลือก 

ผู้เข้าร่วมโครงการแบ่งออกเป็นสองระดับคือ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และ ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ทางโครงการจะเปิดรับใบสมัครจากเยาวชนทั่วประเทศมีกำหนดส่งใบสมัครภายในเดือนธันวาคมทางไปรษณีย์ หลังจากนั้นจะทำการคัดเลือกเบื้องต้นจากใบสมัครที่ส่งเข้ามา โดยไม่มีการสอบข้อเขียนหรือค่าธรรมเนียมการสมัครแต่อย่างใด แตกต่างจากการพิจารณาให้ทุนอื่นๆ เช่น ทุน พสวท. หรือ ทุนรัฐบาลไทย ทั่วไป 

เมื่อคัดเลือกเยาวชนในเบื้องต้นได้แล้วจะเรียกมาสอบสัมภาษณ์เพื่อเข้าร่วมโครงการระยะสั้นเป็นเวลาหนึ่งปี มีผู้ผ่านการสัมภาษณ์เข้าร่วมโครงการระยะสั้นมีประมาณปีละ 100 คน

เยาวชนที่เข้าร่วมโครงการระยะสั้นจะต้องทำโครงงานวิจัยและเข้าร่วมกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ตามที่โครงการกำหนด เมื่อครบระยะเวลาหนึ่งปีแล้วจะมีการประเมินผลงานในภาพรวมของหนึ่งปีที่ผ่านมาแล้วคัดเลือกเยาวชนเข้ารับทุนระยะยาวปีละประมาณ 10 คน ทั้งนี้เยาวขนที่ได้รับคัดเลือกสามารถเลือกสถานศึกษาและสาขาที่ตนต้องการเรียนได้ตามสมัครใจไม่จำกัดแต่คณะวิทยาศาสตร์อย่างเดียวเท่านั้น เยาวชนในโครงการไม่น้อยทีเดียวที่ศึกษาในสาขาแพทย์ศาสตร์หรือวิศวกรรมศาสตร์

คุณสมบัติขั้นต่ำของผู้สมัคร

สถิติการคัดเลือก 
ตั้งแต่เริ่มต้นโครงการมีเยาวชนสมัครเข้าร่วมโครงการแล้วกว่าหนึ่งหมื่นคน สถิติการคัดเลือกในระดับต่างๆ ปรากฏตังตาราง

ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (ผู้สมัครกำลังศึกษาอยู่ชันมัธยมศึกษาปีที่ 1-3)

ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ผู้สมัครกำลังศึกษาอยู่ชันมัธยมศึกษาปีที่ 4-6)

ผลตอบรับจากสังคม 
เกือบสองทศวรรษที่ผ่านมาโครงการได้ส่งเสริมเยาวชนที่มีความสามารถพิเศษทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีให้พัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ มีเยาวชนผู้สนใจได้เข้าร่วมโครงการอย่างต่อเนื่องในแต่ละปี เยาวชนในโครงการทั้งที่ได้รับทุนการศึกษาระยะสั้นและระยะยาวล้วนมีความสามารถโดดเด่นในสถาบันศึกษา ทั้งระดับประเทศและระดับนานาชาติ มีเยาวชนในโครงการได้รับรางวัลจากการประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์นานาชาติไอเซฟ ได้รับรางวัลจากการแข่งขันโอลิมปิกวิชาการระหว่างประเทศ และได้รับทุนการศึกษาไปเรียนต่อต่างประเทศจำนวนมาก

สิทธิ์ประโยชน์และข้อผูกมัดของโครงการ

สิทธิ์ประโยชน์ 
เยาวชนที่ได้รับทุนระยะยาวมีสิทธิ์ได้รับการสนับสนุนจากโครงการอย่างต่อเนื่องจนกว่าจะจบปริญญาเอกดังนี้

 ค่าธรรมเนียมการศึกษา ตามที่จ่ายจริงแก่สถานศึกษาภายในประเทศ โดยไม่เกินอัตราที่กำหนด
 ค่าใช้จ่ายส่วนตัว ในอัตราตามระดับชั้นที่ศึกษาอยู่
 ทุนวิจัยรายปี อัตราต่างกันไปตามระดับชั้นที่ศึกษาอยู่
 ทุนสนับสนุนการศึกษา อบรม ดูงาน ประชุม หรือ นำเสนอผลงานวิชาการทั้งในและต่างประเทศ (พิจารณาเป็นกรณีไป)
 ค่ายวิทยาศาสตร์ในระดับต่างๆ ที่โครงการจัด ปีละกว่า 5 ครั้ง (ทั้งโครงการระยะสั้นและระยะยาวรวมกัน)

นอกจากนี้เยาวชนในโครงการยังมีสิทธิ์พิเศษอื่นๆ ที่หน่วยงานภายนอกมอบให้อาทิเช่น
 สิทธิ์การเข้าเรียนต่อในคณะวิศวกรรมศาสตร์และวิทยาศาสตร์ในมหาวิทยาลัยหลายแห่งของประเทศไทย โดยการสอบสัมภาษณ์เพียงเท่านั้น (ขึ้นกับเงื่อนไขของมหาวิทยาลัย)
 สิทธิ์ในการเข้าร่วมโครงการอื่นๆ ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ

ทั้งนี้ทุนสนับสนุนของโครงการครอบคลุมเยาวชนที่ศึกษาอยู่ในประเทศไทยเท่านั้น หากเยาวชนได้รับทุนไปศึกษาต่อต่างประเทศจะยังคงสถานะเยาวชนในโครงการอยู่ และได้รับการสนับสนุนจากโครงการในด้านอื่นๆ ตามปกติ

ข้อผูกมัด 
ไม่มีข้อผูกผันการปฏิบัติงานหลังจบการศึกษา

โครงการวิทยาศาสตร์สำหรับเยาวชนในประเทศไทย
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ