เทศบาลนครนครราชสีมา

นครราชสีมา หรือรู้จักในชื่อ โคราช เป็นเทศบาลนครแห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ในอำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา เป็นเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัด ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติได้กำหนดให้เป็นเมืองหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นศูนย์กลางการค้า การพาณิชย์ การคมนาคมทางบก และอุตสาหกรรม โดยปี พ.ศ. 2560 ในเขตเทศบาลมีประชากรจำนวน 129,680 คน

ประวัติ 

เมืองนครราชสีมาเดิมเป็นแคว้นศรีจนาศะหรือเมืองเสมา ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา ในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดฯ ให้ย้ายเมืองมาสร้างเมืองใหม่ขึ้นในพื้นที่ปัจจุบันในปี พ.ศ. 2217 โดยสร้างให้มีป้อมปราการ และคูน้ำล้อมรอบ แล้วพระราชทานนามว่า "เมืองนครราชสีมา"

ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ได้ทรงจัดแบ่งเขตการปกครองส่วนภูมิภาคออกเป็นมณฑลเทศาภิบาล ซึ่งมณฑลนครราชสีมาก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2436 เป็นมณฑลแรกของประเทศสยาม จากนั้นได้มีพระบรมราชโองการให้ประกาศใช้พระราชบัญญัติจัดการสุขาภิบาล รศ.127 กับตำบลโพกลาง (โพธิ์กลาง) ขึ้นในมณฑลนครราชสีมา จึงกลายเป็น "สุขาภิบาลเมืองนครราชสีมา" เมื่อที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2451

และในวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2459 ได้มีประกาศจากกระทรวงมหาดไทยให้รวมตำบลในเมืองในท้องที่อำเภอเมืองนครราชสีมาเข้าอยู่ในสุขาภิบาลเมืองด้วยอีกตำบลหนึ่ง และได้พระราชทานเงินภาษีโรงร้าน ยานพาหนะ และค่าเช่าที่ดิน ต่าง ๆ ที่เก็บจากตำบลในเมือง ให้รวมเข้าเป็นผลประโยชน์สำหรับใช้จ่ายในการบำรุงสุขาภิบาลเมืองนครราชสีมาต่อไปอีกด้วย

ในปี พ.ศ. 2478 ได้มีตราพระราชกฤษฎีกาเทศบาลขึ้น จึงมีผลให้มีการพิจารณายกฐานะสุขาภิบาลเมืองนครราชสีมาขึ้นเป็น "เทศบาลเมืองนครราชสีมา" เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2478 สุขาภิบาลเมืองนครราชสีมาจึงได้เปลี่ยนมาเป็นเทศบาลเมืองนครราชสีมา

เทศบาลเมืองนครราชสีมาได้เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2480 มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 4.397 ตารางกิโลเมตร ต่อมาได้ขยายเป็น 37.50 ตารางกิโลเมตร มีผลบังคับใช้มาตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2526 เป็นต้นมา และจัดตั้งเป็น "เทศบาลนครนครราชสีมา"  เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2538

ภูมิศาสตร์

ที่ตั้งและอาณาเขต 
เทศบาลนครนครราชสีมา มีพื้นที่ประมาณ 37.50 ตารางกิโลเมตร หรือ 23,430 ไร่ 2 งาน หรือประมาณร้อยละ 4.96 ของพื้นที่อำเภอเมืองนครราชสีมา (อำเภอเมืองนครราชสีมา มีพื้นที่ประมาณ 755.596 ตารางกิโลเมตร) หรือประมาณร้อยละ 0.18 ของพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา (จังหวัดนครราชสีมามีพื้นที่ประมาณ 20,493.9 ตารางกิโลเมตร)

 ทิศเหนือ ติดต่อกับเทศบาลตำบลบ้านใหม่ เทศบาลตำบลปรุใหญ่ องค์การบริหารส่วนตำบลหนองจะบก องค์การบริหารส่วนตำบลหมื่นไวย์ และองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเกาะ อำเภอเมืองนครราชสีมา
 ทิศใต้ ติดต่อกับเทศบาลตำบลปรุใหญ่ องค์การบริหารส่วนตำบลหนองจะบก เทศบาลตำบลหนองไผ่ล้อม และเทศบาลตำบลโพธิ์กลาง อำเภอเมืองนครราชสีมา
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับเทศบาลตำบลหัวทะเล อำเภอเมืองนครราชสีมา
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับเทศบาลตำบลบ้านใหม่ และเทศบาลตำบลสุรนารี อำเภอเมืองนครราชสีมา

ลักษณะภูมิประเทศ 
ตำแหน่งของเทศบาลนครนครราชสีมาอยู่ระหว่างละติจูดที่ 14–16 องศาเหนือ และลองจิจูดที่ 101–103 องศาตะวันออก สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 150–300 เมตร มีระยะทางห่างจากกรุงเทพมหานคร โดยทางรถยนต์ 259 กิโลเมตร โดยทางรถไฟ 264 กิโลเมตร และใช้เวลาเดินทางทางเครื่องบินประมาณ 30 นาที ลักษณะพื้นที่เป็นที่ราบลาดเอียงไปทาง ทิศตะวันออกตอนเหนือ ของตัวเมืองเป็นที่ราบลุ่มทางทิศตะวันตกเฉียงใต้เป็นที่ราบสูง

สภาพภูมิอากาศ

ประชากร 

ประชากรในฐานข้อมูลทะเบียนท้องถิ่นเขตเทศบาลนครนครราชสีมา (ธันวาคม 2556) มีจำนวน 136,153 คน เป็นหญิง 72,134 คน เป็นชาย 64,019 คน จำนวนบ้านเรือน 33,344 หลังคาเรือน  เมื่อ เปรียบเทียบอัตราส่วนความหนาแน่นประชากรต่อพื้นที่รวมทั้งสิ้น ประมาณ 3,684 คนต่อตารางกิโลเมตร ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนในท้องถิ่นหรืออพยพมาจากจังหวัดใกล้เคียง บางส่วนใช้ภาษาไทยโคราชซึ่งเป็นภาษาท้องถิ่นเป็นภาษาพูด 

ปัจจุบันจำนวนประชากรมีแนวโน้มลดลงทุกปี เนื่องจากโครงการที่พักอาศัยได้ขยายตัวออกไปนอกเขตเทศบาล และยังมีประชากรแฝง (รวมพื้นที่โดยรอบนอกเขตเทศบาล) ถึงในอนาคต
ประมาณ 450,000-500,000 คน หรือเข้ามาใช้บริการในเขตเมืองในเวลากลางวัน แล้วอพยพออกไปในเวลากลางคืนประมาณ 200,000-400,000 คนต่อวัน

ศาสนา 
ในนครนครราชสีมา ประชาชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธประมาณร้อยละ 98 ที่เหลือร้อยละ 2 นับถือศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม

การศึกษา 
 สำนักการศึกษา เทศบาลนครนครราชสีมา<ref>{{Cite web |url=http://edu.koratcity.net/ |title=สำนักการศึกษา เทศบาลนครนครราชสีมา |access-date=2011-01-26 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714023452/http://edu.koratcity.net/ |url-status=dead }}</ref>
 โรงเรียนสังกัดเทศบาล จำนวน 6 โรง
 โรงเรียนเทศบาล 1 (บูรพาวิทยากร) 
 โรงเรียนเทศบาล 3 (ยมราชสามัคคี) 
 โรงเรียนเทศบาล 5 (วัดป่าจิตตสามัคคี) 
 สถานศึกษาสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวน 15 แห่ง
 ระดับประถมศึกษา จำนวน 13 แห่ง
 ระดับมัธยมศึกษา จำนวน 3 แห่ง คือ โรงเรียนราชสีมาวิทยาลัย (โรงเรียนชายล้วนประจำจังหวัด) โรงเรียนสุรนารีวิทยา (โรงเรียนสตรีประจำจังหวัด) โรงเรียนบุญวัฒนา (โรงเรียนสหศึกษา)
 มหาวิทยาลัยราชภัฏ 1 แห่ง
 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 1 แห่ง
 สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา 2 แห่ง
 กรมการศาสนา 1 แห่ง
 การศึกษาเอกชน 25 แห่ง
 กระทรวงสาธารณสุข 1 แห่ง
 สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา 1 แห่ง
 มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล 1 แห่ง (เอกชน)

 สาธารณสุข 
เทศบาลนครนครราชสีมา มีสถานบริการด้านสาธารณสุข 4 แห่ง คือ
 ศูนย์บริการสาธารณสุขโพธิ์กลาง ตั้งอยู่ที่กองอนามัยและสิ่งแวดล้อม
 ศูนย์บริการสาธารณสุขทุ่งสว่าง
 ศูนย์บริการสาธารณสุขสวนพริกไทย
 ศูนย์บริการสาธารณสุขหนองบัวรอง

นอกเหนือจากศูนย์บริการสาธารณสุขของเทศบาลแล้ว ในเขตเทศบาลยังมีหน่วยงานทั้งของภาครัฐและ เอกชนที่ให้บริการทางด้านสาธารณสุข คือ
 โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา 1 แห่ง 1,619 เตียง
เป็นโรงพยาบาลที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทยของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข
 โรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์ 1 แห่ง 300 เตียง
 โรงพยาบาลเอกชน 6 แห่ง 710 เตียง
 สถานประกอบการ ประเภท เวชกรรมชนิดมี และ ไม่มีเตียง, แผนโบราณ, ทันตกรรม ชั้น 1 และ 2, ผดุงครรภ์ชั้น 1, กายภาพบำบัด และเทคนิคการแพทย์) 120 แห่ง
 สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ 1 แห่ง
 สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด 1 แห่ง
 สถานีกาชาด 1 แห่ง

 เศรษฐกิจ 
 การพาณิชยกรรม แหล่งพาณิชยกรรมจะอยู่ในบริเวณใจกลางเมืองริมถนนสายสำคัญต่างๆ
 การเกษตรกรรม พื้นที่การเกษตรภายในเขตเทศบาล ส่วนใหญ่จะอยู่บริเวณรอบๆ เมืองทางทิศเหนือ เลียบฝั่งลำตะคอง
 การอุตสาหกรรม มีการประกอบการเป็นโรงงานอุตสาหกรรมทุกขนาด ส่วนใหญ่เป็นโรงงานขนาด เล็ก-ขนาดกลาง มีอยู่ประมาณ 400 โรง เช่น ทำกุนเชียง การทำเส้นก๋วยเตี๋ยว ทำลูกชิ้น เชื่อมโลหะ ปะยาง ประกอบตัวถังรถยนต์ ซ่อมเครื่องยนต์ ทำไอศกรีม เป็นต้น
 ศูนย์การค้า เทศบาลนครนครราชสีมา มีศูนย์การค้าขนาดใหญ่อยู่ 3 แห่ง คือ เดอะมอลล์ โคราช เทอร์มินอล 21 โคราช และเซ็นทรัลพลาซา นครราชสีมา

 การขนส่ง 
 ถนน 
เนื่องจากเป็นชุมชนเมืองที่มีที่ตั้งอยู่บริเวณประตูเข้า-ออกของภาคตะวันออกเฉียงเหนือจึงสามารถติดต่อ จังหวัดต่างๆ ที่อยู่ในภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก (พื้นที่โครงการพัฒนาชายฝั่งทะเลตะวันออกหรืออีเอสบี) และภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้อย่างทั่วถึง สะดวก และรวดเร็ว ถนนในเขตเทศบาลนครนครราชสีมาจำแนกออกเป็นถนนสายหลักและสายย่อย ถนนสายหลักยังจำแนกออกเป็นถนนสายประธาน และสายกระจายรูปแบบ โครงข่ายถนนแบ่งได้เป็น 2 ส่วน

 ส่วนที่ 1 เป็นโครงข่ายถนนในบริเวณเมืองเก่า ซึ่งอยู่ในบริเวณคูเมืองล้อมรอบทั้งหมดเป็นไปอย่างมีระเบียบแบบตาราง ถนนส่วนใหญ่อยู่ในสภาพที่ดี ได้แก่ ถนนอัษฎางค์ ถนนราชนิกูล ถนนกำแหงสงคราม ถนนสรรพสิทธิ์ ถนนช้างเผือก ถนนราชดำเนิน ถนนเบญจรงค์ ถนนประจักษ์ และถนนกุดั่น ฯลฯ

 ส่วนที่ 2 เป็นโครงข่ายถนนในส่วนขยายของตัวเมืองทางทิศตะวันตกของตัวเมืองเก่า มีถนนทางหลวงแผ่นดิน ถนนมิตรภาพ ถนนสุรนารายณ์ ถนนราชสีมา-โชคชัย ถนนปักธงชัยตัดผ่าน และมีถนน ตรอก ซอย ต่างๆ หลายสายจาก เมืองเชื่อม ได้แก่ ถนนมุขมนตรี ถนนสืบศิริ ถนนสุรนารี ถนนโพธิ์กลาง ถนนจอมสุรางค์ยาตร

 บริการขนส่งสาธารณะ 
 การบริการขนส่งโดยสารทางรถยนต์ระหว่างอำเภอและจังหวัดต่าง ๆ
 มีทั้งรถตู้ รถสองแถว รถโดยสารธรรมดาและรถโดยสารปรับอากาศให้บริการ รับ-ส่ง ผู้โดยสารตลอดวัน โดยมีสถานีขนส่งผู้โดยสาร 2 แห่งสถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 1 ตั้งอยู่เลขที่ 86 ถนนบุรินทร์ ตำบลในเมือง อำเภอเมือง มีเนื้อที่ทั้งสิ้น 7 ไร่ 2 งาน 98 ตารางวา เปิดใช้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2510 บริหารจัดการโดยเทศบาลนครนครราชสีมา ใช้เป็นสถานีขนส่งภายในจังหวัดเป็นหลัก และมีรถโดยสารปรับอากาศ สายที่ 21 กรุงเทพฯ – นครราชสีมา ให้บริการ ประกอบไปด้วย
 ชานชาลาจอดรถโดยสาร จำนวน 24 ช่องจอด พื้นที่ 3,840 ตารางเมตร
 พื้นที่อาคารผู้โดยสาร 6,194 ตารางเมตร
 ห้องสุขา จำนวน 25 ห้อง (ห้องสุขาชาย 15 ห้อง, ห้องสุขาหญิง 10 ห้อง)
 โทรศัพท์สาธารณะ จำนวน 6 เครื่อง

ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 1 มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ 2,000 เที่ยว /วัน หรือประมาณ 730,000 เที่ยว/ปี และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย 50,000 คน/วัน หรือประมาณ 18,000,000 ล้านคน/ปีสถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 2''' เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารที่ใหญ่และสำคัญที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และใหญ่ที่สุดในภูมิภาค ตั้งอยู่ที่ ถนนมิตรภาพ-หนองคาย ตำบลในเมือง อำเภอเมือง มีเนื้อที่ 29 ไร่ 50 ตารางวา ผู้ได้รับใบอนุญาตจัดตั้ง และดำเนินการสถานีขนส่ง คือ บริษัท ไทยสงวนบริการ จำกัด ใช้เป็นสถานีขนส่งผู้โดยสารระหว่างจังหวัดเป็นหลักเส้นทางที่สำคัญคือ สายที่ 21 กรุงเทพฯ – นครราชสีมา ประกอบด้วย
 ชานชาลาจอดรถโดยสาร จำนวน 111 ช่องจอด พื้นที่ 17,760 ตารางเมตร
 พื้นที่อาคารผู้โดยสาร 28,416 ตารางเมตร
 ที่จอดรถส่วนบุคคลประมาณ 250 คัน และรถจักรยานยนต์ ประมาณ 1,100 คัน
 ห้องสุขา จำนวน 76 ห้อง (ห้องสุขาชาย 24 ห้อง, ห้องสุขาหญิง 52 ห้อง)
 โทรศัพท์สาธารณะ จำนวน 68 เครื่อง

ปัจจุบันสถานีขนส่งฯ แห่งที่ 2 มีรถโดยสารประจำทางเข้าใช้บริการเฉลี่ยวันละ 1,300 เที่ยว /วัน หรือประมาณ 470,000 เที่ยว/ปี และมีผู้โดยสารหมุนเวียนเข้าใช้บริการเฉลี่ย 30,000 คน/วัน หรือประมาณ 11,000,000 ล้านคน/ปี

 การบริการขนส่งสาธารณะทางรถยนต์โดยสารประจำทางในเขตเทศบาล

 รถยนต์โดยสารประจำทาง และ รถโดยสารขนาดเล็ก ( รถสองแถว ) มีเส้นทางเดินรถ 22 เส้นทาง จากจำนวน 20 สาย
 รถสามล้อ มีทั้งรถสามล้อเครื่อง และรถสามล้อถีบรับจ้าง ให้บริการตามเส้นทางในตัวเมือง
 รถมอเตอร์ไซค์รับจ้าง
 รถแท็กซี่มิเตอร์ (TAXI METER) มีจุดจอดรถอยู่ที่สถานีขนส่งผู้โดยสารนครราชสีมาแห่งที่ 2

ทางรถไฟ 

ในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา มีสถานีรถไฟสำคัญ 2 แห่ง คือ
 สถานีรถไฟนครราชสีมา เป็นสถานีที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัดและใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งอยู่บริเวณถนนมุขมนตรี
 สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ เป็นสถานีรถไฟที่มีขนาดและความสำคัญรองลงมาจากสถานีนครราชสีมา ตั้งอยู่บริเวณถนนจิระ

ทั้งสองสถานีมีขบวนรถผ่านขึ้น-ล่อง วันละกว่า 60 ขบวน โดยมีเส้นทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ ผ่าน 2 สาย คือ
 สายกรุงเทพ - อุบลราชธานี ผ่านอำเภอปากช่อง สีคิ้ว สูงเนิน เมือง จักราชและห้วยแถลง ความยาวประมาณ 575 กิโลเมตร
 สายกรุงเทพ - หนองคาย ผ่านอำเภอปากช่อง สีคิ้ว สูงเนิน เมือง โนนสูง คง บ้านเหลื่อม (สายลำนารายณ์) บัวใหญ่และบัวลาย ความยาวประมาณ 624 กิโลเมตร

สถานที่สำคัญ 

 ท้าวสุรนารี
 ประตูเมืองนครราชสีมา
 คูเมืองนครราชสีมา

ดูเพิ่ม 
 จังหวัดนครราชสีมา
 อำเภอเมืองนครราชสีมา

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์เทศบาลนครนครราชสีมา
 เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา
 เว็บไซต์จังหวัดนครราชสีมา 

นครราชสีมา
นครราชสีมา