อำเภอลำปลายมาศ

ลำปลายมาศ เป็นอำเภอหนึ่งทางทิศตะวันตกของจังหวัดบุรีรัมย์ มีแหล่งน้ำสำคัญคือลำน้ำมาศ และเป็น 1 ใน 4 อำเภอของจังหวัดที่มีทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือผ่าน ทำให้กลายเป็นเมืองค้าขายที่สำคัญของจังหวัด สินค้าที่สำคัญได้แก่ ผ้าไหมมัดหมี่, จักสานไม้, ไข่เค็มพอกดิน และแคนตาลูป

ที่มาของชื่อ 
ความหมายของชื่อ "ลำปลายมาศ" แยกได้เป็นสามคำ ดังนี้ 
  ลำ หมายถึง เส้นทางหรือสายน้ำ
  ปลาย เพี้ยนและกร่อนมาจากคำส่วยหรือคำเขมรว่า "ประ" แปลว่า เงิน
  มาศ เป็นคำสันสกฤต แปลว่า ทอง
เมื่อรวมความแล้ว ลำปลายมาศจึงแปลว่า "เส้นทางหรือสายน้ำเงินทอง"

ประวัติ 
เดิมบริเวณอำเภอลำปลายมาศเป็นเพียงหมู่บ้านเล็ก ชุมชนกลุ่มน้อย มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ไม่มากนัก มีเพียงเรื่องเล่าขานของ "ท้าวปาจิตกับนางอรพิม" ที่มีการเล่าถึง "ลำน้ำมาศ" จนกระทั่งทางราชการได้สร้างทางรถไฟจากนครราชสีมา (สร้างถึงนครราชสีมาเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2443 และถึงบุรีรัมย์เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2468) ผ่านเข้ามาทางหมู่บ้านแห่งนี้ จึงมีผู้คนเข้าจับจองที่ดิน มีบ้านเรือนจำนวนมากขึ้นโดยลำดับ 

เมื่อเส้นทางรถไฟผ่านจนไปสิ้นสุดลงที่อุบลราชธานีแล้ว จึงมีคนตั้งชื่อหมู่บ้านบริเวณนี้ขึ้น เรียกกันมาตลอดว่า "บ้านหนองยาง" ช่วงเวลานั้นเมื่อมีสถานีรถไฟแล้ว ชาวบ้านก็เรียกชื่อสถานีว่า "สถานีหนองยาง" หรือ "สะเตหนองยาง" โดยใหนตอนนั้น บ้านหนองยางยังขึ้นกับอำเภอนางรอง 

ต่อมาได้มีการตั้งเป็น กิ่งอำเภอลำปลายมาศ ขึ้นกับอำเภอเมืองบุรีรัมย์ (วันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2478) และ ยกฐานะขึ้นเป็น อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ (วันที่ 21 ตุลาคม 2490) 

เมื่อ (วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498)พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เสด็จนั่งรถไฟแล่นผ่าน สถานนีรถไฟลำปลายมาศ ประชาชนชาวลำปลายมาศ ได้กราบบังคมทูลขอให้เสด็จฯ ลงจากรถไฟพระที่นั่ง เพื่อพระราชดำเนินบนผ้าขาวที่ปูลาดไว้หน้าสถานีเพื่อนำไปสักการะ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จฯ ลงให้ราษฎรเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทตามที่ราษฎรทูลขอ ส่วนพระองค์ทรงบันทึกภาพประชาชนที่ตามมาส่งเสด็จฯ จนเต็มชานชลา ก่อนเสด็จต่อไปยังสถานีรถไฟนครราชสีมา และประทับเครื่องบินพระที่นั่งเสด็จฯ กลับกรุงเทพมหานคร

พระนครลำมาศ  
ชาวบ้านคนเฒ่าคนแก่ในแถบนี้เรียกชื่อว่า "พระนครลำมาศ" เพราะมีชุมชนโบราณอยู่ราว 27 ซึ่งมากที่สุดในเมืองบุรีรัมย์ เป็นเมืองการค้าที่เจริญรุ่งมาก ซึ่งทิศตะวันตกอยู่ใกล้กับ มณฑลนครราชสีมา หรือ เมืองโคราช (จังหวัดนครราชสีมาในปัจจุบัน) ทิศตะวันออกอยู่ติดกับ เมืองแป๊ะ หรือ เมืองบุรีรัมย์ (จังหวัดบุรีรัมย์ในปัจจุบัน) ทิศใต้ติดกับ เมืองนางรอง (อำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ในปัจจุบัน) และยังเป็นทางผ่านของเส้นทาง "ราชมรรคา" จากเมืองนครวัดนครธม (ประเทศกัมพูชาในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นเส้นทางการค้าที่เจริญรุ่งเรืองในอดีตของอาณาจักรเขมรโบราณ ในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่2 เป็นเส้นทางยาวไปจนถึง เมืองพิมาย (อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมาในปัจจุบัน) ตั้งอยู่ทางทิศเหนือ

พระนครลำมาศเคยมีอาณาเขตคลอบคลุมไปจนถึง ตำบลห้วยหิน (อำเภอหนองหงส์ จังหวัดบุรีรัมย์ในปัจจุบัน) อารยธรรมที่ชัดเจนและยังหลงเหลืออยู่บ่งบอกถึงความเจริญได้แก่ โรงสีข้าวจำนวนมากที่ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลตำบลลำปลายมาศ ฉางข้าวโบราณที่สถานนีรถไฟตำบลแสลงพันกับตำบลหนองกระทิง ชาวบ้านแถบนี้สมัยก่อนนิยมทำนาเป็นหลัก โรงสีข้าวจึงมีความสำคัญเป็นอย่างมากที่จะส่งออกค้าขาย และยังนำสินค้าส่งออกค้าขายจาก เมืองนางรอง มาขึ้นรถไฟที่สถานนีลำปลายมาศ

ประวัติการตั้งตำบลต่างๆ 
 วันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2478 แยกพื้นที่ตำบลทะเมนชัย ตำบลตลาดโพธิ์ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ และตำบลยางลาว (ตำบลโคกกลางในปัจจุบัน) อำเภอนางรอง มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอลำปลายมาศ ขึ้นกับอำเภอเมืองบุรีรัมย์
 วันที่ 3 เมษายน 2482 โอนพื้นที่หมู่ 19 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านบัว อำเภอเมืองบุรีรัมย์ มาขึ้นกับตำบลทะเมนชัย กิ่งอำเภอลำปลายมาศ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ และตั้งตำบลลำปลายมาศ แยกออกจากตำบลทะเมนชัย 
วันที่ 30 กรกฎาคม 2483 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลยางลาว กิ่งอำเภอลำปลายมาศ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ เป็น ตำบลโคกกลาง
 วันที่ 31 ธันวาคม 2483 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดนครราชสีมากับจังหวัดบุรีรีมย์ โดยโอนพื้นที่ตำบลโคกสะอาด อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ไปขึ้นกับ กิ่งอำเภอลำปลายมาศ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ 
 วันที่ 21 ตุลาคม 2490 ยกฐานะกิ่งอำเภอลำปลายมาศ อำเภอเมืองบุรีรัมย์ เป็น อำเภอลำปลายมาศ
 วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลลำปลายมาศ ในท้องที่บางส่วนของตำบลลำปลายมาศ 
 วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลหนองคู แยกออกจากตำบลลำปลายมาศ และตั้งตำบลห้วยหิน แยกออกจากตำบลหนองกะทิง  
 วันที่ 23 กันยายน 2501 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่ของอำเภอลำปลายมาศ (1,2,3,4,5) 
 (1) โอนพื้นที่หมู่ 13 (ในขณะนั้น) ของตำบลลำปลายมาศ ไปตั้งเป็นหมู่ 14 ของตำบลหนองคู 
 (2) โอนพื้นที่หมู่ 3 (ในขณะนั้น) ของตำบลห้วยหิน ไปตั้งเป็นหมู่ 7 ของตำบลหนองกะทิง 
 (3) โอนพื้นที่หมู่ 5 (ในขณะนั้น) ของตำบลห้วยหิน ไปตั้งเป็นหมู่ 16 ของตำบลหนองกะทิง 
 (4) โอนพื้นที่หมู่ 8 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองกะทิง ไปตั้งเป็นหมู่ 3 ของตำบลห้วยหิน 
 (5) โอนพื้นที่หมู่ 17 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองกะทิง ไปตั้งเป็นหมู่ 5 ของตำบลห้วยหิน 
 วันที่ 21 มีนาคม 2510 ตั้งตำบลแสลงพัน แยกออกจากตำบลทะเมนชัย
 วันที่ 14 ตุลาคม 2512 ตั้งตำบลไทยสามัคคี แยกออกจากตำบลหนองกะทิง และตั้งตำบลสระแก้ว แยกออกจากตำบลห้วยหิน
 วันที่ 19 ตุลาคม 2514 ตั้งตำบลเมืองแฝก แยกออกจากตำบลตลาดโพธิ์ และตั้งตำบลบ้านยาง แยกออกจากตำบลโคกกลาง
 วันที่ 24 มิถุนายน 2518 ตั้งตำบลไผทรินทร์ แยกออกจากตำบลหนองกะทิง
 วันที่ 4 ธันวาคม 2522 ตั้งตำบลโคกล่าม แยกออกจากตำบลโคกสะอาด
 วันที่ 23 กันยายน 2523 ตั้งตำบลหินโคน แยกออกจากตำบลหนองคู
 วันที่ 21 เมษายน 2524 แยกพื้นที่ตำบลสระแก้ว ตำบลห้วยหิน และตำบลไทยสามัคคี อำเภอลำปลายมาศ มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอหนองหงส์ ขึ้นกับอำเภอลำปลายมาศ
 วันที่ 5 เมษายน 2526 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองหงส์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลสระแก้ว
 วันที่ 7 มิถุนายน 2526 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลลำปลายมาศ เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
 วันที่ 27 กันยายน 2526 จัดตั้งสุขาภิบาลทะเมนชัย ในท้องที่บางส่วนของตำบลทะเมนชัย และตำบลแสลงพัน
 วันที่ 2 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลหนองชัยศรี แยกออกจากตำบลสระแก้ว
 วันที่ 25 พฤศจิกายน 2528 ตั้งตำบลหนองบัวโคก แยกออกจากตำบลแสลงพัน
 วันที่ 11 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลเมืองฝ้าย แยกออกจากตำบลไทยสามัคคี
 วันที่ 6 สิงหาคม 2530 ตั้งตำบลบุโพธิ์ แยกออกจากตำบลตลาดโพธิ์ และตั้งตำบลสระทอง แยกออกจากตำบลสระแก้ว
 วันที่ 31 ธันวาคม 2530 ยกฐานะกิ่งอำเภอหนองหงส์ อำเภอลำปลายมาศ เป็น อำเภอหนองหงส์
 วันที่ 22 ธันวาคม 2536 ตั้งตำบลหนองโดน แยกออกจากตำบลบ้านยาง
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลลำปลายมาศ และสุขาภิบาลทะเมนชัย เป็นเทศบาลตำบลลำปลายมาศ และเทศบาลตำบลทะเมนชัย ตามลำดับ

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอตั้งอยู่อยู่ห่างจากตัวจังหวัดไปทางทิศตะวันตกระยะทางประมาณ 31 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอชุมพวง อำเภอลำทะเมนชัย (จังหวัดนครราชสีมา) และอำเภอคูเมือง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอคูเมืองและอำเภอเมืองบุรีรัมย์
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอชำนิและอำเภอหนองหงส์
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอห้วยแถลงและอำเภอชุมพวง (จังหวัดนครราชสีมา)

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอลำปลายมาศแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 216 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอลำปลายมาศประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 17 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลลำปลายมาศ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำปลายมาศทั้งตำบล รวมถึงบางส่วนของตำบลหนองคูและตำบลหินโคน
 เทศบาลตำบลทะเมนชัย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลทะเมนชัยและตำบลหนองบัวโคก
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองคู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองคู (นอกเขตเทศบาลตำบลลำปลายมาศ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแสลงพัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสลงพันทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลทะเมนชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทะเมนชัย (นอกเขตเทศบาลตำบลทะเมนชัย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลตลาดโพธิ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลาดโพธิ์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกะทิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกะทิงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกกลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกกลางทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสะอาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกสะอาดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองแฝก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองแฝกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านยาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านยางทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลผไทรินทร์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลผไทรินทร์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกล่าม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกล่ามทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหินโคน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหินโคน (นอกเขตเทศบาลตำบลลำปลายมาศ)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวโคก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวโคก (นอกเขตเทศบาลตำบลทะเมนชัย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบุโพธิ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบุโพธิ์ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโดน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโดนทั้งตำบล

โครงสร้างพื้นฐาน

การขนส่ง 

 รถยนต์: กรุงเทพฯ–สระบุรี–ปากช่อง–นครราชสีมา–ห้วยแถลง–ลำปลายมาศ ระยะทางประมาณ 355 กิโลเมตร
 รถไฟ (การรถไฟแห่งประเทศไทย): สถานีรถไฟลำปลายมาศ
 รถโดยสาร (กิจการทัวร์): กรุงเทพฯ-ลำปลายมาศ
 เครื่องบิน (นกแอร์และไทยแอร์เอเชีย): กรุงเทพฯ–บุรีรัมย์ (อำเภอสตึก) ต่อจากนั้นเดินทางโดยรถประจำทางสายสตึก–บุรีรัมย์ ต่อด้วยสายบุรีรัมย์–ลำปลายมาศ หรือบุรีรัมย์–นครราชสีมา

การศึกษา 
ประถมศึกษา
 โรงเรียนอนุบาลลำปลายมาศ
 โรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา

มัธยมศึกษา
 โรงเรียนลำปลายมาศ 
 โรงเรียนธารทองพิทยาคม 
 โรงเรียนเมืองแฝกพิทยาคม
 โรงเรียนทะเมนชัยพิทยาคม
 โรงเรียนตลาดโพธิ์พิทยาคม
 โรงเรียนจตุราษฎร์พิทยาคม

อาชีวศึกษา
วิทยาลัยเทคนิคบุรีรัมย์ (ศูนย์การเรียนรู้ลำปลายมาศ)
 โรงเรียนรัตนะเทคโนโลยี

วัฒนธรรม  
อำเภอลำปลายมาศมีเทศกาลท้องถิ่นที่สำคัญ คือ เทศกาลงานงิ้ว ซึ่งจัดขึ้นในเดือนธันวาคมของทุกปี

อ้างอิง 

 
ลำปลายมาศ