เจ้าพระยาสุรวงษ์วัฒนศักดิ์ (โต บุนนาค)

นายพลโท เจ้าพระยาสุรวงษ์วัฒนศักดิ์ (นามเดิม: โต บุนนาค; 25 มิถุนายน พ.ศ. 2395 – 8 ตุลาคม พ.ศ. 2452) เป็นบุตรของเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) กับท่านผู้หญิงอ่วม สุรวงษ์ไวยวัฒน์ จบการศึกษาวิชาทหารปืนใหญ่จากประเทศอังกฤษ

ประวัติ 
เริ่มรับราชการเมื่อ พ.ศ. 2421 ในรัชกาลที่ 5 เป็นที่พระอมรวิสัยสรเดช ผู้บังคับการกองทหารปืนใหญ่ และ เป็นผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยทหารบก ต่อมาเป็นราชองครักษ์ประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้รับโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น พระยาสีหราชเดโชชัย ถือศักดินา 10000 พร้อมกับรับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ทุติยจุลจอมเกล้า เมื่อ พ.ศ. 2431 จากนั้นในวันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2432 จึงได้รับพระราชทานยศทหารเป็น พลตรี 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2443 ได้รับสถาปนาเป็น เจ้าพระยาสุรวงษ์วัฒนศักดิ์ อรรคยโสดมบรมนารถ วรุตมามาตยมหาเสนาบดี ยุทธวิธีสมันตเวท อนีกเดชกิติกำจร สุจริตสาธรมหาสวามิภักดิ ราชานุรักษธุรนิพัทธ ศรีรัตนไตรยสรณธาดา อุดมเมตยาชวาไศรย อภัยพิริยบรากรมพาหุ ดำรงตำแหน่งสุดท้ายที่สมุหราชองครักษ์และยศสุดท้ายทางทหารที่ พลโท

เจ้าพระยาสุรวงษ์วัฒนศักดิ์ มีบุตรธิดารวม 27 คน 

เจ้าพระยาสุรวงษ์วัฒนศักดิ์ ป่วยเป็นโรคหัวใจอ่อนมาหลายเดือน ถึงวันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2452 ระหว่างตามเสด็จฯ เมืองเพชรบุรี ท่านเกิดอาการแน่นหน้าอก แพทย์ชาวตะวันตกจึงจัดยารักษา อาการก็สงบลง แล้วกลับกำเริบขึ้นเป็นระยะ จนเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2452 เวลา 7 ทุ่ม 15 นาที อาการกลับทรุดลงอีก ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อเวลา 7 ทุ่ม 40 นาที สิริอายุได้ 58 ปี วันต่อมาจึงเคลื่อนย้ายศพทางรถไฟกลับไปตั้งบำเพ็ญกุศลที่ของท่าน สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จฯ มาพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ ได้รับพระราชทานโกศแปดเหลี่ยมบรรจุศพ และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2455 ณ วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร

ยศและบรรดาศักดิ์ 
 พระอมรวิไสยสรเดช
 พ.ศ. 2431 พันเอก
 พ.ศ. 2431 พระยาสีหราชเดโชไชย

เกียรติยศ

เครื่องยศ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องยศ ดังต่อไปนี้
 โต๊ะกาทอง
 พานทอง
 เต้านํ้า
 หีบหมากไม้แดงหุ้มทองคำลงยา
 ตราอักษรพระนาม จ.ป.ร. หีบ
 มาลาเครื่องทองคำ
 สำรับ กระบี่ฝักทองคำ

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เหรียญ และเข็มของไทยและเครื่องราชอิสริยาภรณ์จากต่างประเทศ ชั้นสูงสุดตระกูลต่างๆ ดังนี้

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย 

 พ.ศ. 2450 - เข็มอักษรเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรปสองคราว (เข็มเงิน)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 
  :
 พ.ศ. 2430 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 3
 พ.ศ. 2433 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงคลรัตน์ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์แดนเนอโบร ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2450 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญโอลาฟ ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออเรนจ์-นัสเซา ชั้นที่ 1
  แกรนด์ดัชชีบาเดิน :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ซริงเกน ไลออน ชั้นที่ 1
 พ.ศ. 2450 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์เบอโทลด์ ชั้นที่ 1
  ดัชชีเบราน์ชไวค์ :
 พ.ศ. 2450 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไฮนริคเดอเรอเวน ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2450 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นกอินทรีย์แดง ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ ชั้นที่ 2
  :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นกอินทรีย์ขาว ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อิซเบลลาแห่งคาทอลิก ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2440 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ฟรันทซ์ โยเซ็ฟ ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2450 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญมอริซและลาซารัส ชั้นที่ 1
  วาติกัน :
 พ.ศ. 2450 -  เครื่องอิสริยาภรณ์ปิอุสที่ 9 ชั้นที่ 1

อ้างอิง 
 กิตติพงษ์ วิโรจน์ธรรมากูร, 100 ปีภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในงานพระพุทธชินราชประจำปี วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม รัตนโกสินทรศก 123, ดำรงวิทยา, 2548 ISBN 974-93740-5-3

สมุหราชองครักษ์
ทหารบกชาวไทย
บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยา
สกุลบุนนาค
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.5
ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์