ภาพลวงตาเอ็บบิงก์เฮาส์

ภาพลวงตาเอ็บบิงก์เฮาส์   ()  หรือ  วงกลมทิตเชะเนอร์  ()  เป็นภาพลวงตาลวงการรับรู้เกี่ยวกับขนาดวัตถุ  มีชื่อตามนักจิตวิทยาชาวเยอรมันผู้ค้นพบ  คือ  เฮอร์แมนน์ เอ็บบิงก์เฮาส์  (ค.ศ. 1850–1909)  แต่เพราะว่านักจิตวิทยาชาวอังกฤษชื่อว่า  เอ็ดวารด์ ทิตเชะเนอร์  เป็นบุคคลที่กล่าวถึงภาพลวงตานี้ในตำราจิตวิทยาทดลอง  (experimental psychology)  และทำภาพนี้ให้เป็นที่รู้จักในหมู่ชนที่พูดภาษาอังกฤษ  ดังนั้น  ภาพลวงตานี้จึงมีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า  "วงกลมทิตเชะเนอร์" 
แบบของภาพที่รู้จักกันดีที่สุดก็คือ  ภาพมีวงกลมขนาดเท่ากันสองวงอยู่ติด ๆ กัน  วงกลมหนึ่งล้อมรอบด้วยวงกลมใหญ่ ๆ  ในขณะที่อีกวงกลมหนึ่งล้อมรอบด้วยวงกลมเล็ก ๆ
โดยเอาชุดวงกลมมาวางต่อกัน  วงกลมตรงกลางที่ล้อมรอบด้วยวงกลมใหญ่ ๆ ดูเล็กกว่าวงกลมที่ล้อมรอบด้วยวงกลมเล็ก ๆ

งานวิจัยเร็ว ๆ นี้เสนอว่า  องค์ประกอบสำคัญสองอย่างที่ทำให้เกิดการลวงก็คือ  ระยะทางของวงกลมที่ล้อมรอบจากวงกลมตรงกลาง  และความสมบูรณ์ของวงที่ล้อมรอบ  ภาพลวงตานี้จึงคล้ายกับภาพลวงตาอีกอย่างหนึ่งคือ  Delboeuf illusion
คือ  ถ้าวงกลมที่ล้อมรอบอยู่ใกล้วงกลมตรงกลาง  วงกลมตรงกลางดูใหญ่กว่า  และถ้าวงกลมล้อมรอบอยู่ไกล  วงกลมตรงกลางก็จะดูเล็กกว่า  โดยไม่สำคัญว่า  วงกลมตรงกลางและวงกลมล้อมรอบจะมีขนาดเล็กใหญ่ต่างกัน
ถึงแม้ว่า  ตัวแปรคือระยะทางจะเป็นองค์ประกอบสำคัญในการเห็นภาพลวง  แต่ว่าตัวแปรคือขนาดของวงกลมที่ล้อมรอบก็ยังเป็นตัวจำกัดว่า  วงกลมที่ล้อมรอบนั้นสามารถจะอยู่ชิดกับวงกลมตรงกลางได้ขนาดไหน  จึงทำให้งานวิจัยหลายงาน  สับสนตัวแปรสองอย่างนี้

ภาพลวงตาเอ็บบิงก์เฮาส์มีบทบาทสำคัญในข้อโต้แย้งเกี่ยวกับความมีอยู่ของทางสัญญาณสองทาง  (วิถีประสาทสองทาง)  เพื่อการรับรู้  (perception)  และเพื่อการกระทำ  (action)  ในระบบสายตา 
คือ มีการเสนอว่า  ภาพลวงตาเอ็บบิงก์เฮาส์ทำการรับรู้เกี่ยวกับขนาดให้บิดเบือน  แต่ไม่มีผลกับการกระทำ
งานวิจัยของนักประสาทวิทยาศาสตร์  เม็ลวิน กูดเดล์  แสดงว่า  เมื่อให้สัตว์ทดลองตอบสนองต่อวัตถุกลม ๆ ที่มีอยู่จริง ๆ  โดยจัดระเบียบเลียนแบบภาพลวง  ด้วยการจับวัตถุกลมที่ตรงกลาง  การปรับขนาดของมือเพื่อจับวัตถุนั้นเป็นไปอย่างเหมาะสม  ไม่ได้รับอิทธิพลจากการรับรู้ที่บิดเบือนนั้น  คือสัตว์ทดลองเห็นขนาดผิด  แต่กลับคว้าจับวัตถุได้เป็นปกติ 
แม้จะมีงานวิจัยอื่น ๆ ที่ยืนยันว่า  ภาพลวงตาที่หลอกขนาดเช่นภาพลวงตาเอ็บบิงก์เฮาส์  ไม่มีผลต่อการปรับขนาดของมือเพื่อจับวัตถุ  แต่ก็มีงานอื่น ๆ อีกที่แสดงว่า  ภาพลวงตามีผลต่อทั้งการรับรู้ และทั้งการกระทำ 

งานวิจัยที่ใช้อุปกรณ์สร้างภาพในประสาท  (neuroimaging)  เสนอว่า  มีสหสัมพันธ์เชิงผกผัน  (inverse correlation) ระหว่างความไวของบุคคลต่อภาพลวงตาประเภทเดียวกับภาพลวงตาเอ็บบิงก์เฮาส์  (เช่น  Ponzo illusion) กับขนาดของคอร์เทกซ์สายตาปฐมภูมิที่ต่าง ๆ กันไปในแต่ละบุคคล  คือคอร์เทกซ์ของบุคคลยิ่งใหญ่  ภาพก็มีประสิทธิภาพในการลวงตาน้อยลง  (และนัยตรงกันข้ามก็จริงด้วย) 
ส่วนงานวิจัยด้านช่วงพัฒนาการเสนอว่า  การลวงตานั้นอาศัยความไวต่อสิ่งแวดล้อม  (คือวัตถุที่อยู่แวดล้อม)
คือ  เมื่อทำการทดสอบกับเด็กวัย 10 ขวบและน้อยกว่านั้น  เทียบกับนักศึกษามหาวิทยาลัย  การลวงตาโดยเทียบขนาดเกิดขึ้นบ่อยครั้งในผู้ใหญ่ผู้มีความไวต่อสิ่งแวดล้อม  มากกว่าในเด็กน้อยผู้ไม่มีความไวต่อวัตถุที่แวดล้อม

เชิงอรรถและอ้างอิง

ภาพลวงตา