สิทธิบัตรยา

สิทธิบัตรยา () เป็นการคุ้มครองโดยกฎหมายให้แก่ ผู้ประดิษฐ์หรือคิดค้นทางด้านเวชภัณฑ์ หรือ เคมีภัณฑ์ ทั้งนี้หมายรวมถึง สูตรใหม่ ส่วนผสมใหม่ วิธีการใช้ใหม่ เนื่องจากยาหรือผลิตภัณฑ์ทางเคมีสามารถลอกเลียนแบบได้ง่ายโดยการวิเคราะห์ทางเคมี

กฎหมายของไทย 
ในประเทศไทยมีกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิบัตรยาคือพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522 เริ่มใช้บังคับในปี พ.ศ. 2522 ให้ความคุ้มครองเฉพาะกระบวนการผลิต แต่ไม่ให้การคุ้มครองยาหรือสิ่งผสมของยาไว้

ปี พ.ศ. 2535 ได้มีการแก้กฎหมายสิทธิบัตรของไทยเนื่องจากการกดดันของสหรัฐอเมริกาที่ต้องการให้ไทยคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญหาอย่างเข้มงวด โดยเฉพาะเวชภัณฑ์ การกดดันมีหลายช่องทาง เช่น การขู่ตัดสิทธิพิเศษทางการค้า หรือ GSP จนกระทั่งรัฐบาลไทยในขณะนั้นต้องแก้กฎหมายสิทธิบัตรให้ความคุ้มครองไปถึงผลิตภัณฑ์ยา ขยายอายุสิทธิบัตรออกไปจาก 15 ปี เป็น 20 ปี ซึ่งนับเป็นการคุ้มครองเข้มงวดแบบล้ำหน้ากฎองค์การการค้าโลกออกไปกว่า 10 ปี ก่อนจะมีผลใช้บังคับตามข้อตกลงขององค์การค้าโลก

การใช้สิทธิ์เหนือสิทธิบัตร 
เนื่องจากการถือครองสิทธิบัตรยา ทำให้ผู้ถือสิทธิ์เรียกร้องค่าตอบแทนสูงจนทำให้ผู้ป่วยในบางกลุ่มไม่สามารถเข้าถึงยาได้ ทางองค์การการค้าโลก (WTO) จึงได้ทำข้อตกลงให้การยกเว้นไว้ในกรณีจำเป็นตามข้อตกลงในปฏิญญาโดฮา (Doha Declaration) ของที่ประชุมองค์การค้าโลกมีใจความเกี่ยวกับการใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรยาว่า 

ผลของข้อตกลงดังกล่าวทำให้ชาติสมาชิกองค์การการค้าโลกสามารถผลิตหรือใช้ยาเพื่อประโยชน์ให้แก่ประชาชนของตนเอง หลายประเทศได้ดำเนินตามข้อตกลงนี้ เช่น แอฟริกาใต้ แซมเบีย ซิมบับเว กานา มาเลเซีย อินโดนีเซีย สวาซิแลนด์ สหรัฐอเมริกา ส่วนในประเทศไทยได้ประกาศใช้มาตรการดังกล่าวในสมัยรัฐบาลของพลเอก สุรยุทธ จุลานนท์ ครั้งนั้นรัฐบาลไทยประกาศใช้กับยารักษาโรคมะเร็งและโรคเอดส์ มาในสมัยรัฐบาลของนายสมัคร สุนทรเวช ได้ทำการยกเลิกการบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรในตัวยารักษามะเร็ง

อ้างอิง 

กฎหมายสิทธิบัตร
วิทยาศาสตร์กับกฎหมาย