เลณยาทรี

เลณยาทรี (, Leṇyādri; Lenyadri) หรือบางครั้งเรียกว่า ถ้ำคเณศเลณ (Ganesa Lena), คเณศปหร์ (Ganesh Pahar) หรือ ถ้ำสุเลมาน (Suleman Caves) เป็นหมู่ถ้ำเจาะหินกว่า 30 แห่งในศาสนาพุทธ ตั้งอยู่ 5 กิโลเมตรทางเหนือของชุนนร (Junnar) ในอำเภอปูเน รัฐมหาราษฏระ ประเทศอินเดีย ถ้ำอื่น ๆ ที่รายล้อมเมืองชุนนรได้แก่ถ้ำมนโมที (Manmodi Caves), ถ้ำศิวเนรี (Shivneri Caves) และ ถ้ำตุลชา (Tulja Caves)

ถ้ำหมายเลข 7 ดั้งเดิมแล้วเป็นเป็นวิหารในศาสนาพุทธได้กลายเป็นโบสถ์พราหมณ์ที่บูชาพระพิฆเนศ และเป็นหนึ่งในแปดโบสถ์พระคเณศอันยิ่งใหญ่ อัษฏวินายก ถ้ำจำนวน 26 ถ้ำมีการระบุตัวเลข เรียงจากตะวันออกไปตะวันตก โดยที่ทุกถ้ำหันหน้าออกไปทางทิศใต้ ถ้ำหมายเลข 6 และ 14 เป็นเจดียคฤห์ (chaitya-griha - ที่ประกอบพิธีกรรม) ส่วนที่เหลือเป็นวิหาร (vihara - กุฏิสงฆ์)

ถ้ำต่าง ๆ สร้างขึ้นในราวคริสต์ศตวรรษที่ 1-3 โดยมนเทียรของพระคเณศในถ้ำหมายเลข 7 สร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 1 ทุกถ้ำล้วนมีรากฐานมาจากศาสนาพุทธหินยาน และไม่ทราบชัดเจนว่าวิหารพุทธในถ้ำ 7 กลายเป็นโบสถ์พราหมณ์ตั้งแต่เมื่อใด

ชื่อ
"เลณยาทรี" (Lenyadri) แปลตรงตัวว่า "ถ้ำเขา" ("mountain cave") มาจากภาษามราฐี คำว่า 'เลณ' ('Lena') แปลว่าถ้ำ และ 'อทรี' ('Adri') ในภาษาสันสกฤต แปลว่า "เขา" หรือ "หิน" พบชื่อของเลณยาทรีอยู่ในทั้งคัมภีร์คเณศปุราณะและสถลปุราณะ (Sthala Purana) ในลักษณะเกี่ยวข้องกับตำนานของพระคเณศ It is also called Jeernapur and Lekhan parvat ("Lekhan mountain").

ในอดีตเขานี้มีชื่อว่า คเณศปหร (Ganesh Pahar) ("เขาพระคเณศ") ในจารึกโบราณเรียกที่นี่ว่า กปิจิต (กปิจิตต) (Kapichita (Kapichitta)) ชื่ออื่น ๆ ของถ้ำเช่น คเณศเลณ (Ganesh Lena) หรือถ้ำพระคเณศ

ถ้ำหมายเลข 7

สถาปัตยกรรม
คเณศมนเทียรตั้งอยู่ในถ้ำหมายเลข 7 ซึ่งใหญ่ที่สุดในบรรดาการเจาะถ้ำรอบ ๆ ชุนนร (Junnar) ตั้งอยู่ที่ความสูงประมาณ  จากพื้นดิน ดั้งเดิมแล้วที่นี่เป็นวิหารในศาสนาพุทธ ที่ซึ่งสงฆ์ใช้อยู่อาศัยและทำสมาธิ โถงมีความยาวราม  กว้าง  และสูง  มีหน้าต่างอยู่ 2 บาน บานละข้างของทางเข้า ปัจจุบันโถงนี้ใช้เป็นสภามณฑป (sabha-mandapa - โถงรวมตัว) ของมนเทียร ("assembly hall") ทางเข้ามนเทียรเข้าถึงได้ผ่านบันได 283 ขั้น บันไดเหล่านี้เชื่อว่าเป็นตัวแทนถึงความสุขทางราคะ ที่ซึ่งพระคเณศสามารถพ้นผ่านมาได้

เทวรูป 

พระพิฆเนศที่ประดิษฐานที่นี่เรียกว่า "คีรีชาตมัช" () แปลว่า "เกิด (ชาตะ) แก่ภูเขา (คีรี)" ("mountain-born") หรือ "อาตมัชแห่งคีรีชา" ("Atmaja of Girija") พระบุตรแห่งพระปารวตี ผู้ซึ่งทรงเป็นพระธิดาของหิมวาน (Himavan) บุคลาธิสถานของเทือกเขาหิมาลัย เช่นเดียวกันกับอัษฏวินายกแห่งอื่น ๆ ทั้งแปดแห่ง พระคเณศแห่งคีรีชาตมัชนั้นเชื่อว่าเป็น สวยัมภู (svayambhu) คือหินที่เกิดขึ้นเป็นรูปลักษณะของพระคเณศเองตามธรรมชาติ

อ้างอิง

บรรณานุกรม 

 
 

ถ้ำในประเทศอินเดีย
โบสถ์พราหมณ์ในรัฐมหาราษฏระ
โบสถ์พระพิฆเนศ
วัดในประเทศอินเดีย