สุดใจ

"สุดใจ" เป็นเพลงมโหรีไทยสมัยอาณาจักรอยุธยา ที่ปรากฏอยู่ในหนังสือ ประวัติศาสตร์ธรรมชาติและการเมืองแห่งราชอาณาจักรสยาม () ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2231 เป็นงานเขียนของนีกอลา แฌร์แวซ () นักเดินทางชาวฝรั่งเศส ผู้เคยเดินทางมาพร้อมกับคณะบาทหลวงที่เข้ามาเผยแผ่ศาสนาในกรุงศรีอยุธยาช่วง พ.ศ. 2224-2229 หรือก่อนการเดินทางของซีมง เดอ ลา ลูแบร์ () คณะทูตชาวฝรั่งเศสผู้บันทึกโน้ตเพลง "สายสมร" ถึงสี่ปี ด้วยเหตุนี้ "สุดใจ" จึงกลายเป็นโน้ตเพลงที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศไทย

แม้จะได้รับการบันทึกโน้ตอย่างสากล แต่ก็ไม่ปรากฏที่มาหรือชื่อเสียงเรียงนามของเพลงนี้ แฌร์แวสทำการบันทึกเพลงของอยุธยาไว้สองเพลง แต่เมื่อตีพิมพ์ออกมา กลับมีเพลงนี้เพลงเดียว โดยชื่อ "สุดใจ" หรือบ้างว่า "ฉุยฉาย" ก็นำมาจากเนื้อร้องที่ขึ้นต้นด้วยคำว่า "Sout Chai..." ซึ่งบันทึกเป็นภาษาไทยที่ถูกถอดเป็นอักษรโรมัน ธีรพงศ์ เรืองขำ สันนิษฐานว่าเพลง "สุดใจ" นี้ น่าจะหมายถึงนางอันเป็นที่รัก คือพระอัครมเหสีที่สวรรคตไปแล้วของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยแปลงเพลงมโหรีเป็นโน้ตสากล ตามเนื้อเพลงที่สุกรี เจริญสุข ถอดไว้ ดังนี้

 "สุดใจเอ๋ย ไสเจ้าจำจะพราก ไปสู่อันน่านวล เจ้ามาชิดถึงพี่บ้าง สุดใจเอย
 สายใจฤๅชัง ไปต้นเรือง เรือง เรือง ในเอย"

อติภพ ภัทรเดชไพศาล อธิบายถึงโน้ตเพลง "สุดใจ" ไว้ว่า "...เป็นโน้ตเพลงที่เห็นได้ชัดว่าเขียนขึ้นสำหรับเปียโน มีบุคลิกเป็นดนตรีตะวันตกแบบ exotic ที่กำลังได้รับความนิยมอยู่ในขณะนั้น และไม่เห็นร่องรอยว่าเกี่ยวเนื่องกับเพลงสยามแต่อย่างใด" สอดคล้องกับข้อมูลของกลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร ที่ให้ข้อมูลว่า "...เขียนขึ้นด้วยการร้อยทำนองสองทำนองเข้าด้วยกัน มีทำนองหลักอยู่ด้านบน และให้ทางเบสอยู่ไลน์ต่ำ ซึ่งเป็นขนบนิยมของของดนตรีตะวันตก ซึ่งเมื่อได้ทดลองบรรเลงดูแล้ว เสียงที่ออกมาก็ไม่คล้ายดนตรีตะวันออกแต่อย่างใด ในส่วนของเนื้อร้องก็ยังไม่ไปกับท่วงทำนองดนตรีมากนัก" ส่วนศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ ให้ความเห็นว่า งานเขียนของแฌร์แวสอาจเขียนขึ้นจาก "ความแปลกประหลาด" ที่ชาวตะวันตกมองคนนอกยุโรป จึงสร้างเนื้อเพลงมาประกอบเท่านั้น เพลงนี้จึงอาจไม่มีอยู่จริง หรือ "สุดใจ" อาจเป็นเพลงที่ร้องกันในโบสถ์คริสต์ในยุคอยุธยา แต่แต่งเนื้อร้องให้เป็นภาษาไทย

อ้างอิง 

เพลงไทย
เพลงไทยเดิม