อำเภอขุนยวม

ขุนยวม () เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดแม่ฮ่องสอน พื้นที่อยู่ท่ามกลางขุนเขาและสายน้ำ ประชากรมีเชื้อสายทั้งชาวเขา ไทยใหญ่ จีน และพม่า นับเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหวัดและของภาคเหนือ

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอขุนยวมตั้งอยู่บนที่ราบกว้างใหญ่ มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับรัฐกะยา (ประเทศพม่า) และอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอแม่แจ่ม (จังหวัดเชียงใหม่)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอแม่ลาน้อย
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับรัฐกะยา (ประเทศพม่า)

ประวัติ 
บ้านขุนยวมมีนามเดิมเป็นภาษาไทยใหญ่ว่า “บ้านกุ๋นยม” แต่เดิมเป็นที่อยู่อาศัยของพวกลัวะ มาก่อนประมาณ 350 ปี ไม่มีหลักฐานปรากฏแน่ชัดทราบจากคำบอกเล่าสืบทอดติดต่อกันมา และสังเกตจากวัดร้างที่มีพระธาตุเจดีย์ซึ่งชำรุดทรุดโทรม และพระพุทธรูปทองสัมฤทธิ์สมัยเชียงแสน ฝีมือชาวลัวะสร้างไว้หลายสิบองค์ปรากฏอยู่ ลัวะเป็นเชื้อชาติที่นับถือพระพุทธศาสนาอย่างแน่นแฟ้น สร้างบ้านเรือนอยู่ที่ไหนก็จะสร้างวัดอารามขึ้นไว้เป็นที่เคารพสักการะ บูชา เช่นเดียวกับชาวไทยใหญ่สันนิษฐานตามหลักฐานที่พบเห็นแล้ว บ้านขุนยวมเคยเจริญรุ่งเรืองมาก่อน ทั้งนี้โดยคาดคะเนจากหลักฐานวัดร้างที่อยู่ทั้งในและนอกบริเวณเขตสุขาภิบาลประมาณ 15 แห่ง ปัจจุบันบริเวณดังกล่าวเป็นที่อยู่อาศัยของชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงบ้าง โดยเฉพาะทางแถบบริเวณตอนเหนือของหมู่บ้าน

ตามหลักฐานที่สามารถยืนยันได้เมื่อ พ.ศ. 2390 บ้านขุนยวมเป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ มีประมาณ 20 หลังคาเรือนเท่านั้น ยังไม่เจริญใหญ่ดังเช่นในปัจจุบัน เป็นหมู่บ้านที่ตั้งขึ้นก่อนหมู่บ้านอื่นในเขตอำเภอขุนยวม ประชาชนส่วนใหญ่เป็นผู้ที่อพยพมาจากรัฐฉานของสาธารณรัฐสังคมนิยมแห่งสหภาพพม่า และส่วนมากเป็นผู้มีเชื้อสายไทยใหญ่ เริ่มตั้งหมู่บ้านครั้งแรก จากริมห้วยข้างวัดโพธารามปัจจุบันขึ้นไปทางทิศเหนือจนถึงศาลเจ้าพ่อหลักเมือง (เจ้าเมือง) แล้วจึงขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ เป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่บนที่ราบบนภูเขา

 วันที่ 15 พฤษภาคม 2453 รวมพื้นที่เมืองแม่ฮ่องสอน เมืองยวม เมืองขุนยวม เมืองปาย จังหวัดเชียงใหม่ตะวันตก ตั้งเป็นเมืองจัตวา เรียกว่า เมืองแม่ฮ่องสอน มณฑลพายัพ และจัดการปกครองแบ่งเป็น 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน อำเภอเมืองยวม อำเภอเมืองขุนยวม และอำเภอเมืองปาย ให้หลวงรัฐกิจวิจารณ์ยกกระบัตร เมืองนครลำปาง เป็นผู้ว่าราชการจังหวัด
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมืองขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็น อำเภอขุนยวม
วันที่ 15 สิงหาคม 2493 โอนพื้นที่หมู่ 4 บ้านแม่สะเป่ (ในขณะนั้น) ของตำบลขุนยวม ไปขึ้นกับตำบลแม่เงา
 วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลขุนยวม ในท้องที่บางส่วนของตำบลขุนยวม
 วันที่ 23 พฤศจิกายน 2510 โอนพื้นที่ตำบลแม่ลาหลวง อำเภอขุนยวม ไปขึ้นกับกิ่งอำเภอแม่ลาน้อย อำเภอแม่สะเรียง
 วันที่ 16 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลแม่กิ๊ แยกออกจากตำบลเมืองปอน
 วันที่ 12 กันยายน 2533 ตั้งตำบลแม่อูคอ แยกออกจากตำบลแม่ยวมน้อย
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลขุนยวม เป็นเทศบาลตำบลขุนยวม ด้วยผลของกฎหมาย

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอขุนยวมแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 6 ตำบล 45 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอขุนยวมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลขุนยวม ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลขุนยวม
 องค์การบริหารส่วนตำบลขุนยวม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขุนยวม (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลขุนยวม)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่เงา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่เงาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองปอน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองปอนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ยวมน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ยวมน้อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่กิ๊ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่กิ๊ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่อูคอ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่อูคอทั้งตำบล

แหล่งข้อมูลอื่น 
 พัฒนาชุมชนอำเภอขุนยวม 
 อุทยานแห่งชาติน้ำตกแม่สุรินทร์

อ้างอิง 

 
ขุนยวม