ถั่วพร้า

ถั่วพร้า เป็นพืชประเภทหนึ่งที่ได้รับความสนใจในปัจจุบัน  เพราะเป็นพืชที่ให้ธาตุไนโตรเจนในปริมาณสูง  จึงนำมาทำเป็นปุ๋ยพืชสดได้เป็นอย่างดี  ซึ่งทางภาครัฐก็ให้การสนับสนุนในการเพาะปลูก  เนื่องจากสามารถเพาะปลูกได้ง่าย  มีค่าใช้จ่ายต่ำในการนำมาใช้ประโยชน์  และไม่ส่งกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

ข้อมูลเบื้องต้น 
ถั่วพร้าจัดเป็นพืชในสกุล (Genus) Canavalia  ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกประมาณ 70 – 75 ชนิด (Specie)  แต่เป็นที่รู้จักกันดีในประเทศไทยมีอยู่ด้วยกันสองชนิด  คือ  ถั่วพร้าเมล็ดยาว  และถั่วพร้าเมล็ดแดง  พืชในสกุลนี้จัดอยู่ในส่วน (Division) Magnoliophyta, ชั้น (Class) Magnoliopsida, ชั้นย่อย (Subclass) Rosidae (Eurosids I) , ตระกูล (Order) Fabales, วงศ์ (Family) Fabaceae  และวงศ์ย่อย (Subfamily) Faboideae

 ถั่วพร้าเมล็ดยาว  มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Canavalia ensiformis (L.) DC.   มีชื่อสามัญในภาษาอังกฤษว่า jack bean หรือ house bean  ส่วนใหญ่พบว่ามีการเพาะปลูกในเขตร้อนชื้นของทวีปอเมริกา  เพื่อใช้เป็นอาหารสัตว์หรือปลูกเป็นพืชหมุนเวียนสลับกับพืชหลัก  เมล็ดและฝักของถั่วพร้ามีความเป็นพิษ  จึงไม่นิยมที่จะนำมาบริโภค  แต่ก็สามารถบริโภคฝักอ่อน  ใบ  หรือเมล็ดที่ผ่านกระบวนการชะล้างพิษ  เช่น  คั่ว  หรือต้มถ่ายน้ำหลาย ๆ ครั้งได้

 ถั่วพร้าเมล็ดแดง  มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Canavalia gladiata (Jacq.) DC.   มีชื่อสามัญในภาษาอังกฤษว่า sword bean  ส่วนใหญ่พบว่ามีการเพาะปลูกในเขตเอเชียตะวันออก  เอเชียใต้  และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  ในลักษณะของผักสวนครัว  โดยจะบริโภคฝักอ่อนและเมล็ดอ่อน  นอกจากนี้ยังสามารถนำเมล็ดแก่ไปคั่วเพื่อบริโภคแทนกาแฟได้

ลักษณะภายนอก 
ลักษณะลำต้นของถั่วพร้าเป็นเถา  ซึ่งสามารถเลื้อยสูงได้ถึง 10 เมตร  อย่างไรก็ตาม  จากข้อมูลของกรมวิชาการเกษตรพบว่า  สามารถปลูกในลักษณะไม้พุ่มได้  เพราะลำต้นมีเนื้อไม้แข็งเป็นแกน  โดยจะมีความสูงประมาณ 60 – 120 เซนติเมตร  ลักษณะของใบเป็นใบรวมแบบสามใบ (trifoliolate)  มีรูปร่างมนค่อนข้างกลมคล้ายไข่  ยาว 7 – 12 เซนติเมตร  ดอกเป็นกลุ่ม  มีสีชมพู  แต่ถั่วพร้าเมล็ดแดงจะมีความแตกต่างคือ  ปลายดอกจะมีสีแดง   ทั้งสองชนิดมีกลีบเลี้ยงโค้ง  ส่วนบนมีสีขาว  ภายในดอกมีเกสรครบทั้งสองเพศ  และส่วนใหญ่ (ประมาณร้อยละ 80 ของการติดผล) จะผสมพันธุ์กันเองภายในดอก

ลักษณะของฝักจะมีรูปร่างคล้ายดาบ  ห้อยปลายลง  เมื่อสุกจะมีสีเหลืองคล้ายฟางข้าว  ถั่วพร้าเมล็ดยาวจะมีขนาดฝักกว้าง 3 – 3.5 เซนติเมตร  ยาว 15 – 35 เซนติเมตร  เมล็ดมีสีขาวคล้ายงาช้าง  มีขนาด 1.5 – 2 เซนติเมตร  ขั้วเมล็ด (hilum) ยาว 0.5 – 1 เซนติเมตร  ในขณะที่ถั่วพร้าเมล็ดแดงจะมีขนาดฝักกว้างประมาณ 3.5 – 5 เซนติเมตร  ยาวประมาณ 20 – 40 เซนติเมตร  เมล็ดมีสีแดงอมน้ำตาล  มีขนาด 2 – 3.5 เซนติเมตร  ขั้วเมล็ดยาว 1.5 – 2 เซนติเมตร

การนำมาใช้ประโยชน์ 
 ฝักอ่อนและเมล็ดอ่อนสามารถนำมาทำเป็นอาหารได้  สำหรับเมล็ดที่โตเต็มที่ต้องทำการชำระพิษโดยลอกผิวหุ้มเมล็ดออกแล้วต้มถ่ายน้ำหลาย ๆ ครั้ง
 ใช้ปลูกเป็นพืชคลุมดิน
 ใช้เป็นอาหารสัตว์
 ใช้สกัดเพื่อทำยาหรือเครื่องสำอาง

สภาพแวดล้อมในการเจริญเติบโต 
ถั่วพร้าเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในสภาพอากาศแบบร้อนชื้น  มีแดดจัด  มีอุณหภูมิระหว่าง 20 – 30 องศาเซลเซียส  ปริมาณน้ำฝนระหว่าง 900 – 1500 มิลิเมตรต่อปี  และสภาพดินเป็นดินเหนียวที่ระบายน้ำได้ดี

อย่างไรก็ตาม  ถั่วพร้าสามารถเพาะปลูกได้ในพื้นที่แห้งแล้งที่มีปริมาณน้ำฝนประมาณ 700 มิลลิเมตรต่อปี  หรือในพื้นที่ชุ่มที่มีปริมาณน้ำฝนถึง 4,500 มิลิเมตรต่อปี  นอกจากนี้ยังสามารถเจริญเติบโตได้ในที่ร่ม  ในดินเค็ม  ดินที่ขาดธาตุอาหาร  หรือแม้กระทั่งดินที่มีสภาพความเป็นกรดในระดับ pH 4.5  และสามารถเพาะปลูกได้ในระดับความสูงถึง 1,000 เมตร จากระดับน้ำทะเล

ดังนี้จึงกล่าวได้ว่า  ถั่วพร้าเป็นพืชที่สามารถเจริญเติบโตได้ดีในทุกภาคของประเทศไทย

วิธีการเพาะปลูก 
วิธีการเพาะปลูกที่ใช้ปฏิบัติกันอยู่มี 3 วิธี  คือ
 ปลูกแบบหว่าน – เป็นวิธีที่สะดวก  ประหยัดเวลาและแรงงานที่สุด  ทำโดยการนำเอาเมล็ดพันธุ์ที่เตรียมไว้หว่านลงไปในแปลงให้ทั่ว  ในอัตรา 8 - 10 กิโลกรัมต่อไร่  แล้วพรวนดินกลบเมล็ด
 ปลูกแบบโรยเป็นแถว – เป็นวิธีที่ค่อนข้างช้าและสิ้นเปลืองแรงงานเมื่อเปรียบเทียบกับวิธีแรก  แต่จะทำให้ได้ต้นถั่วพร้าที่ขึ้นเป็นแถวอย่างเป็นระเบียบ  ทำโดยใช้เมล็ดโรยลงในแถว  ซึ่งมีระยะระหว่างแถว 75 - 100 เซนติเมตร  เมื่อโรยเมล็ดลงในแถวแล้วกลบเมล็ดด้วยดินบาง ๆ  ในอัตรา 5 - 8 กิโลกรัมต่อไร่ 
 ปลูกแบบหยอดเป็นหลุม – เป็นวิธีที่ล่าช้า  สิ้นเปลืองแรงงาน  และไม่สะดวกในทางปฏิบัติที่สุด  แต่เหมาะสมที่จะนำมาใช้ในกรณีที่มีปริมาณเมล็ดพันธุ์จำกัด  ทำโดยการขุดหลุดเล็ก ๆ ลึกประมาณ 5 – 7.5 เซนติเมตร  มีในระยะระหว่างแถวของหลุมประมาณ 75 – 90 เซนติเมตร  และระยะระหว่างหลุมในแถวเดียวกันประมาณ 45 – 60 เซนติเมตร  หยอดเมล็ด 2 - 3 เมล็ดต่อหลุมแล้วกลบเมล็ดด้วยดินบาง ๆ  ในอัตรา 3 - 5 กิโลกรัมต่อไร่

โรคและศัตรูพืช 
ถั่วพร้ามีความต้านทานต่อโรคและศัตรูพืชค่อนข้างดี  แต่ก็มีโรคและศัตรูพืชบ้างชนิดที่อาจทำอันตรายต่อถั่วพร้าได้  เช่น  โรครากเน่า (root rot) ที่มีสาเหตุจาก Colletotrichum lindemuthianum,  หนอนถั่วเหลือง Heterodera glycines,  หนอน Spodoptera frugiperda  และตัวอ่อนของแมลงปีกแข็งบางชนิดที่อาจเจาะเข้าไปทำลาย stem ในเมล็ดถั่วได้

นอกจากนี้ถั่วพร้ายังเป็นพาหะ (host) ของไวรัสที่ทำให้เกิดโรคจุดในมะเขือเทศ (tomato spotted wilt virus, TSWV)  และทำให้ประชากรของไส้เดือน (nematode) ภายในดินลดลง

การเก็บเกี่ยว 
การเก็บเกี่ยวฝักอ่อนเพื่อนำไปใช้เป็นอาหารจะทำได้หลังจากการเพาะปลูกราว 3 - 4 เดือน สำหรับการเก็บเกี่ยวเมล็ดที่โตเต็มที่เพื่อนำไปทำเป็นเมล็ดแห้ง  จะทำได้หลังจากการเพาะปลูกราว 5 – 10 เดือน

การใช้เป็นปุ๋ยพืชสด 
นิยมปฏิบัติอยู่ 2 วิธี  คือ

 ทำโดยการปลูกเป็นพืชหมุนเวียนสลับกับพืชหลัก  ซึ่งจะนิยมทำกันในพื้นที่ดอน  โดยทำการไถกลบหลังจากการเพาะปลูกประมาณ 60 – 65 วัน  ควรเลือกทำในขณะที่ดินมีความชุ่มชื้นพอสมควร  จากนั้นจึงทำการปลูกพืชหลัก
 ปลูกแซมไปกับพืชหลัก  โดยทำการปลูกหลังจากปลูกพืชหลักไปแล้วประมาณ 1 – 2 สัปดาห์

ในการไถกลบถั่วพร้าพื้นที่ 1 ไร่  จะให้น้ำหนักสดประมาณ 2.5 - 4 ตัน  ซึ่งจะได้ธาตุไนโตรเจนประมาณ 10 - 20 กิโลกรัม  เทียบเท่ากับการใส่ปุ๋ยยูเรียปริมาณ 23 – 48 กิโลกรัม  หรือปุ๋ยแอมโมเนียมซัลเฟตปริมาณ 47 – 95 กิโลกกรัม  โดยมีปริมาณร้อยละของไนโตเจน  ฟอสฟอรัส  และโพแทสเซียมประมาณ 2.00 - 2.95,  0.30 - 0.40  และ 2.20 - 3.00 หน่วยตามลำดับ  อย่างไรก็ตามน้ำหนักมวลชีวภาพและปริมาณธาตุอาหารขึ้นกับปัจจัยของดินและการจัดการ

แหล่งข้อมูลอื่น 

 Protabase Canavalia gladiata 
 Mansfeld’s World Database Canavalia esiformis
 Mansfeld’s World Database Canavalia gladiata
 กรมพัฒนาที่ดิน ตอบคำถาม 
 กรมวิชาการเกษตร ถั่วพร้า 

ถั่ว
วงศ์ย่อยถั่ว
ปุ๋ยพืชสด
พืชที่รับประทานได้