ปัญหาสิ่งแวดล้อมในประเทศอัฟกานิสถาน

ก่อนเกิดเหตุการณ์ความวุ่นวายทางการเมืองในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมา ป่าไม้ใบหญ้าถูกทำลายเนื่องจากการเล็มหญ้าและการทำฟาร์มมานานหลายศตวรรษ ที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามการขยายตัวของจำนวนประชากร ในอัฟกานิสถาน การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและความกังวลทางเศรษฐกิจไม่ได้ขัดแย้งกัน โดยกว่า 44% ของประชากรมีอาชีพหลักคือการเลี้ยงสัตว์ และการทำฟาร์ม สวัสดิภาพของสิ่งแวดล้อมมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อสวัสดิภาพทางเศรษฐกิจของประชาชน ในปี พ.ศ. 2550 องค์การอนามัยโลกเผยแพร่รายงานที่จัดอันดับให้อัฟกานิสถานเป็นประเทศที่มีอัตราการเสียชีวิตจากอันตรายที่เกิดจากสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุดในบรรดาประเทศทั่วโลก

การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ

การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศในอัฟกานิสถาน อุณหภูมิในประเทศเพิ่มขึ้น 1.8°C ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2493 ทำให้เกิดผลกระทบในวงกว้างต่อประเทศอัฟกานิสถาน จนกระทั่งเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติ (เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ) จนเกิดความขัดแย้ง เพราะการพึ่งพาการเกษตรที่มากเกินไป ทำให้เกิดความยากลำบากต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างรุนแรง  

ประกอบกับแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นไม่บ่อยมากนัก ภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสภาพอากาศ เช่น น้ำท่วม น้ำท่วมฉับพลัน หิมะถล่ม และหิมะตกหนักโดยเฉลี่ยส่งผลกระทบต่อผู้คน 200,000 คนทุกปี ก่อให้เกิดความสูญเสียต่อชีวิต ความเป็นอยู่ และทรัพย์สินจำนวนมหาศาล 

แม้ว่าประเทศนี้จะมีส่วนที่ทำให้เกิดภาวะโลกร้อนเพียงเล็กน้อยในเรื่องการปล่อยแก๊สเรือนกระจก แต่ภัยแล้งที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางสภาพอากาศนั้น กลับส่งผลกระทบต่ออัฟกานิสถานเป็นอย่างมาก

เนื่องจากปัจจัยทางการเมือง ภูมิศาสตร์ และสังคมที่รวมกัน อัฟกานิสถานจึงเป็นหนึ่งในประเทศที่เปราะบางต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางสภาพอากาศมากที่สุดในโลก

การตัดไม้ทำลายป่า

การตัดหรือโค่นต้นไม้เป็นสิ่งผิดกฎหมายในประเทศอัฟกานิสถาน เนื่องจากป่าไม้ในอัฟกานิสถานมีเพียงประมาณ 2.1% (หรือ 1,350,000 เฮกตาร์) ของพื้นที่ทั้งประเทศอัฟกานิสถานเท่านั้นที่เป็นป่า (ตามรายงานในปี พ.ศ. 2553) อย่างไรก็ตามในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาเริ่มมีการปลูกต้นไม้ในเขตเมืองทั่วประเทศอัฟกานิสถานมากขึ้น แม้แต่ผู้นำทางจิตวิญญาณของกลุ่มตอลิบานก็สนับสนุนให้ปลูกต้นไม้เพิ่ม อัฟกานิสถานมีดัชนีความสมบูรณ์ของภูมิทัศน์ป่าไม้ 8.85/10 ซึ่งอยู่ในอันดับที่ 15 ของโลกจาก 172 ประเทศ

ในอดีตชาวอัฟกันมีการพึ่งพาป่าไม้ในการใช้เป็นฟืน และรายได้ที่เกิดจากการส่งออกถั่วพิสตาชิโอและอัลมอนด์ ซึ่งเติบโตในป่าตามธรรมชาติในภาคกลางและภาคเหนือของประเทศ ซึ่งต่อมาในจังหวัดบาดกิส และ จังหวัดตาคาร์ สูญเสียพื้นที่ป่าพิสตาชิโอไปมากกว่า 50% จากกลุ่มพันธมิตรอย่าง Northern Alliance ที่ทำการถางป่าออกเนื่องจากอาจเป็นที่หลบซ่อนสำหรับการซุ่มโจมตีจากกลุ่มตาลีบัน นอกจากนี้ยังมีการใช้พื้นที่ป่าเป็นทุ่งสำหรับการเลี้ยงสัตว์และการเก็บถั่วเพื่อการส่งออก ดูเหมือนจะทำให้ต้นไม้ในป่าแห่งนี้เติบโตใหม่ได้ยากยิ่งขึ้น

อัฟกานิสถานสูญเสียพื้นที่ป่าไปเกือบครึ่ง ในป่าทึบทางตะวันออกของ จังหวัดนันการ์ฮาร์, จังหวัดโกนาร์, จังหวัดนูเรสถาน และจังหวัดอื่น ๆ จากการเก็บเกี่ยวไม้โดยพวกมาเฟียค้าไม้ แม้ว่าการตัดไม้จะผิดกฎหมาย แต่ผลกำไรจากการส่งออกไม้ไปยังปากีสถานที่อยู่ใกล้เคียงนั้นสูงมาก เหตุผลก็คือรัฐบาลปากีสถานมีการปกป้องป่าไม้อย่างแน่นหนา พวกมาเฟียค้าไม้จึงย้ายไปทำการตัดต้นไม้ในอัฟกานิสถานแทน ท่อนซุงนี้ไม่เพียงแต่จะถูกส่งไปยังเมืองเปชาวาร์เท่านั้น แต่ยังส่งไปยังอิสลามาบัด ราวัลปินดี และละฮอร์ด้วย ซึ่งส่วนใหญ่ใช้ทำเฟอร์นิเจอร์ราคาแพง อย่างไรก็ตามรัฐบาลอัฟกานิสถานก็ได้จัดตั้งเจ้าหน้าที่อุทยานพิเศษเพื่อติดตามและหยุดกิจกรรมเหล่านี้

เมื่อป่าที่คอยปกคลุมพื้นดินมีจำนวนที่ลดลง ดินก็จะให้ผลผลิตทางการเกษตรน้อยลงเรื่อย ๆ ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของประชาชนในชนบท และจากภัยพิบัติน้ำท่วมได้ทำการชะล้างพื้นที่เกษตรกรรมและทำลายบ้านเรือน การสูญเสียพืชพรรณยังก่อให้เกิดความเสี่ยงที่จะเกิดน้ำท่วมสูงขึ้น ซึ่งไม่เพียงแต่เป็นอันตรายต่อประชาชนเท่านั้น แต่ยังทำให้เกิดการพังทลายของดินและลดปริมาณพื้นที่สำหรับทำการเกษตรอีกด้วย เพื่อลดการทำลายล้างนี้ MAIL พยายามทำให้อัฟกานิสถานกลับมาเขียวขจีอีกครั้งด้วยการปลูกต้นไม้หลายล้านต้นทุกฤดูใบไม้ผลิ โดยเฉพาะในวันที่ 10 มีนาคม ซึ่งเป็นวันปลูกต้นไม้แห่งชาติของประเทศ

สัตว์ป่า
การล่าสัตว์เป็นสิ่งผิดกฎหมายในอัฟกานิสถาน เนื่องจากสัตว์ป่าส่วนใหญ่ของประเทศกำลังเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ ในปี พ.ศ. 2557 มีการลักลอบนำนกราว 5,000 ตัวออกจากอัฟกานิสถาน ซึ่งรวมถึงนกเหยี่ยว เหยี่ยว และห่าน ในปี พ.ศ. 2549 อัฟกานิสถานและสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่าได้เริ่มโครงการระยะเวลา 3 ปีเพื่อปกป้องสัตว์ป่าและแหล่งที่อยู่อาศัยในอุทยานแห่งชาติแบนเดแอมีร์ และอุทยานแห่งชาติ Wakhan

รายชื่อสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์
 หมีดำเอเชีย (Ursus thibetanus)
 เหยี่ยว
 อีแร้งฮูบาระ (Chlamydotis undulata)
 แกะมาร์โคโปโล (Ovis ammon polii)
 Markhor (Capra falconeri)
 ไซบีเรียนเครน (Grus leucogeranus)
 เสือดาวหิมะ (Uncia uncia)
 Urial (Ovis orientalis)
 แพะป่า (Capra aegagrus)

รายชื่อสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง
 Corn crake (Crex crex)
 อินทรีจักรวรรดิตะวันออก (Aquilla heliaca)
 อินทรีลายจุด (Aquilla clanga)
 นกชวาน้อย (Falco naumanni)
 เป็ดลายหินอ่อน (Marmaronetta angustirostris)
 Pallas's fish eagle (Haliaeetus leucoryphus)
 Sociable lapwing (Vanellus gregaria)
 เป็ดหัวขาว (Oxyura leucocephala)
 นกพิราบตาเหลือง (Columba hodgsonii)

ไม่ค่อยมีใครรู้เกี่ยวกับสถานะของซาลาแมนเดอร์ Batrachuperus mustersi ซึ่งพบได้เฉพาะในเทือกเขาฮินดูกูช

การจัดการน้ำ

น้ำจืดส่วนใหญ่ของอัฟกานิสถานไหลตามแม่น้ำที่ไหลเชี่ยวไปยังประเทศเพื่อนบ้าน สิ่งนี้เป็นประโยชน์ต่อธรรมชาติของประเทศเหล่านั้น แต่ไม่ใช่อัฟกานิสถาน ภัยคุกคามหลักต่อการจัดหาน้ำของอัฟกานิสถานคือภัยแล้ง ซึ่งสร้างปัญหาการขาดแคลนน้ำของชาวอัฟกานิสถานหลายล้านคนในอดีต วิกฤตการณ์ทางการเกษตรที่เกิดขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 2538 ถึง พ.ศ. 2544 ได้ขับเคลื่อนครอบครัวหลายพันครอบครัวจากชนบทสู่เมือง เพื่อแก้ปัญหาภัยแล้ง ได้มีการเจาะบ่อน้ำลึกเพื่อการชลประทาน ซึ่งช่วยลดระดับน้ำใต้ดิน ระบายน้ำใต้ดินเพิ่มเติม ซึ่งต้องอาศัยน้ำฝนมาทดแทน 

จากข้อมูลของยูนิเซฟ มีเพียงประมาณ 67% ของประชากรอัฟกานิสถานเท่านั้นที่สามารถเข้าถึงน้ำดื่มสะอาดได้ จำนวนนี้คาดว่าจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในอนาคต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรุงคาบูลหลังจากเขื่อน Shah wa Arus และ Shahtoot เสร็จสิ้น  โดยประเทศหลักที่ช่วยให้อัฟกานิสถานจัดการทรัพยากรน้ำได้ดีขึ้นคืออินเดียและเยอรมัน

ระหว่างปี พ.ศ. 2541 ถึง พ.ศ. 2546 พื้นที่ชุ่มน้ำ Sistan ประมาณ 99% แห้งแล้ง เป็นผลจากความแห้งแล้งอย่างต่อเนื่องและขาดการจัดการน้ำที่ดี พื้นที่ชุ่มน้ำซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญสำหรับสำหรับการเพาะพันธุ์นกน้ำที่อพยพมา รวมทั้งนกดัลเมเชียน เพลิแคนและนกเป็ดน้ำลายหินอ่อน ได้ให้น้ำเพื่อการชลประทานทางการเกษตรมาเป็นเวลาอย่างน้อย 5,000 ปี  พวกมันถูกเลี้ยงโดยแม่น้ำ Helmand และ Farah ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 98% ในปีที่แห้งแล้งระหว่างปี พ.ศ. 2544 – 2546 เช่นเดียวกับในพื้นที่อื่น ๆ ของประเทศ การสูญเสียพืชพรรณธรรมชาติส่งผลให้เกิดการพังทลายของดิน ทำให้พายุทรายพัดถล่มหมู่บ้านมากถึง 100 แห่งภายในปี พ.ศ. 2546

อ่างเก็บน้ำและเขื่อนที่สำคัญบางแห่งมีดังต่อไปนี้:
อุทยานแห่งชาติแบนเดแอมีร์ (จังหวัดบามียัน)
Dahla Dam (จังหวัดกันดะฮาร์)
Darunta Dam (จังหวัดนันการ์ฮาร์)
Kajaki Dam (จังหวัดเฮลมันด์)
Kamal Khan Dam (จังหวัดนิมรุซ)
Naghlu Dam (จังหวัดคาบูล)
Qargha Reservoir (จังหวัดคาบูล)
Salma Dam (Afghan-India Friendship Dam) (จังหวัดเฮราต)
Sardeh Dam between (จังหวัดกัซนี และจังหวัดปักติกา)

มลพิษ

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 พลเมืองอัฟกานิสถานกว่า 5 ล้านคนที่อาศัยอยู่ในปากีสถานและอิหร่านได้เดินทางกลับไปยังอัฟกานิสถาน หลายคนตั้งรกรากอยู่ในเมืองใหญ่ โดยเฉพาะในกรุงคาบูล กันดะฮาร์ เฮราต มะซารีซารีฟ และจาลาลาบัด

มลพิษทางอากาศ
มลพิษทางอากาศในเมืองใหญ่ของอัฟกานิสถานกำลังเป็นปัญหาร้ายแรงต่อสุขภาพของประชาชน ชาวกรุงคาบูลต้องทนทุกข์ทรมานจากมลพิษทางอากาศมากที่สุด ชาวคาบูลกว่า 2,000 คนเสียชีวิตจากมลพิษทางอากาศในแต่ละปี ยานพาหนะจำนวนมากในเมืองเป็นสาเหตุหลักของการเกิดมลพิษเหล่านี้

ในระดับประเทศ มีคนประมาณ 5,000 คนเสียชีวิตจากมลพิษทางอากาศ โดยมีแหล่งข่าวบางแห่งระบุจำนวนผู้เสียชีวิตที่สูงกว่ามากในอดีต และยานพาหนะยังถูกตำหนิว่าเป็นต้นเหตุของมลพิษทางอากาศในเมืองอื่น ๆ เช่นกัน

ของเสียและอุตสาหกรรม
อัฟกานิสถานขาดระบบบำบัดน้ำเสียที่เหมาะสมมาเป็นเวลานาน ในปี พ.ศ. 2545 โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติพบว่าการขาดระบบการจัดการขยะทำให้เกิดสภาพที่เป็นอันตรายในพื้นที่เมืองหลายแห่ง ในเขต 5 และ 6 ของกรุงคาบูล ขยะในครัวเรือนและทางการแพทย์ถูกทิ้งบนถนน ของเสียจากมนุษย์ถูกบรรจุอยู่ในท่อระบายน้ำเปิด ซึ่งไหลลงสู่แม่น้ำคาบูลและปนเปื้อนในน้ำดื่มของเมือง

มีการใช้พื้นที่ทิ้งขยะในเมืองแทนการฝังกลบที่มีการจัดการในกรุงคาบูล กันดะฮาร์ และเฮราต โดยมักไม่มีการปกป้องแม่น้ำและแหล่งน้ำใต้ดินในบริเวณใกล้เคียง ขยะทางการแพทย์จากโรงพยาบาลบางครั้งถูกกำจัดในที่ทิ้งขยะร่วมกับขยะอื่น ๆ ของเมือง ทำให้น้ำและอากาศปนเปื้อนด้วยแบคทีเรียและไวรัส

การขาดการจัดการสิ่งปฏิกูลไม่ใช่เรื่องเฉพาะในกรุงคาบูล ในเขตชานเมืองท่อระบายน้ำแบบเปิดเป็นเรื่องปกติ แต่สำหรับการบำบัดน้ำเสียนั้นไม่ใช่ น้ำประปาในเมืองส่วนใหญ่ปนเปื้อนเชื้อ Escherichia coli และแบคทีเรียอื่น ๆ

โรงกลั่นน้ำมัน เป็นอีกแหล่งหนึ่งของการปนเปื้อนในน้ำที่ เฮราต และ มะซารีซารีฟ การรั่วไหลของน้ำมันดิบ ซึ่งไม่มีการควบคุมและมีไฮโดรคาร์บอนในระดับที่ไม่ปลอดภัยมีไหลลงสู่แหล่งน้ำในที่อยู่อาศัยของประชาชน

การทิ้งกากนิวเคลียร์โดยปากีสถาน
ในปี 2551 รัฐบาลอัฟกานิสถานระบุว่ากำลังสอบสวนข้อกล่าวหาว่าปากีสถานทิ้งกากนิวเคลียร์ บริเวณทางตอนใต้ของอัฟกานิสถานระหว่างการปกครองของตอลิบานในช่วงปลายทศวรรษ 1990

อ้างอิง

ปัญหาสิ่งแวดล้อมแบ่งตามประเทศ
ประเทศอัฟกานิสถาน