อำเภอโคกสำโรง

โคกสำโรง เป็นอำเภอที่มีประชากรมากเป็นลำดับที่สองรองจากอำเภอเมืองลพบุรี

ประวัติ 
มีนิยายเล่ากันว่า ตำบลอันเป็นที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอโคกสำโรงนี้ เดิมเป็นเมืองเรียกว่า "เมืองละครสามโรง" โดยเหตุว่า เมื่อเศรษฐีสร้างเมืองนี้ขึ้นได้มีละครเล่นประจำอยู่ 3 โรง มีเนินดินและคูโดยรอบ มีวัดเก่า ๆ สลักหักพังเหลือแต่ซากกำแพงอยู่หลายแห่ง และต่อมาการเรียกชื่อกลายเป็น "โคกสำโรง" ตามข้อสันนิษฐานที่เล่าสืบกันมาว่า  เป็นนิยายที่เล่ากันมาเพียงนี้ พิจารณาแล้วคงได้ความว่าบริเวณอำเภอโคกสำโรงต้องเมืองเก่าแก่แน่ เพราะมีวัดวาอารามสลักหักพังอยู่ตามตำบลต่าง ๆ หลายแห่ง ฉะนั้นในสมัยขอมเป็นใหญ่ในลพบุรี อาจมีเรื่องราวอยู่บ้างไม่มากก็น้อย แต่ยังสอบค้นไม่พบหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของอำเภอโคกสำโรง

ที่ว่าการอำเภอโคกสำโรงเดิมตั้งอยู่ทางด้านตะวันตกของภูเขาพุคา ตำบลห้วยโป่ง เรียกชื่อว่า กิ่งอำเภอพุคา สังกัดมณฑลอยุธยา สมัยนั้นขุนสุรณรงค์เป็นนายอำเภอ พ.ศ. 2342 ต่อมาสมัยหลวงอนุมานสารกรรม (กลิ่น) เป็นนายอำเภอ พ.ศ. 2342 ได้พิจารณาเห็นว่า สถานที่ตั้งที่ว่าการอำเภอเดิมมีพลเมืองน้อย การคมนาคมลำบากมาก จึงได้ย้ายมาตั้งที่ว่าการอำเภอใหม่ อยู่ทางที่ว่าการอำเภอปัจจุบันทางด้านเหนือประมาณ 4 เส้น แต่ด้วยเหตุใดไม่ปรากฏได้ใช้ชื่ออำเภอว่า กิ่งอำเภอสระโบถ และยกฐานะเป็นอำเภอในเวลาต่อมา แต่สถานที่ตั้งอยู่บ้านโคกสำโรง ซึ่งปรากฏว่าเป็นศูนย์กลางของพลเมืองที่จะมาติดต่อได้สะดวก ขณะนั้นที่บ้านโคกสำโรงมีราษฎรคนหนึ่งชื่อนายติ่ง เป็นคนมีเงินและมีคนนับถือมาก ได้ขอแรงราษฏรช่วยกันสร้างที่ว่าการอำเภอโคกสำโรงเป็นอาคารไม้หลังคาแฝก อำเภอใหม่นี้ย้ายมาสร้างระหว่าง พ.ศ. 2352 และต่อมาประมาณ พ.ศ. 2467 สมัยขุนศรีนฤนาท (เต่า สมชนะ) เป็นนายอำเภอ ได้ย้ายตัวที่ว่าการอำเภอมาปลูกใหม่ ณ บริเวณปัจจุบัน โดยได้ขอแรงราษฏรหาไม้มาปลูกสร้างและมุงหลังคากระเบื้องอยู่มาจนปัจจุบันนี้

 วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอสระโบถ จังหวัดลพบุรี มณฑลกรุงเก่า เป็น อำเภอโคกสำโรง
วันที่ 14 มิถุนายน 2468 ตั้งตำบลถลุงเหล็ก แยกออกจากตำบลหลุมข้าว ตั้งตำบลชอนสารเดช แยกออกจากตำบลโคกสำโรง และตั้งตำบลห้วยโป่ง แยกออกจากตำบลโคกสำโรง
 วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดลพบุรี และจังหวัดนครสวรรค์ โดยโอนพื้นที่หมู่ที่ 5 ตำบลมหาโพธิ อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี ไปขึ้นกับตำบลตะคร้อ อำเภอท่าตะโก จังหวัดนครสวรรค์
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลหลุมข้าว แยกออกจากตำบลถลุงเหล็ก
 วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลโคกสำโรง ในท้องที่บางส่วนของตำบลโคกสำโรง
 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลชอนสารเดช ในท้องที่บางส่วนของตำบลชอนสารเดช
 วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2500 ยกฐานะสุขาภิบาลโคกสำโรง ขึ้นเป็น เทศบาลตำบลโคกสำโรง
 วันที่ 24 ตุลาคม 2504 ตั้งตำบลคลองเกตุ แยกออกจากตำบลโคกสำโรง และตำบลเพนียด ตั้งตำบลเกาะแก้ว แยกออกจากตำบลโคกสำโรง และตำบลเพนียด ตั้งตำบลสะแกราบ แยกออกจากตำบลเพนียด และตำบลสระโบสถ์
 วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2505 โอนพื้นที่ตำบลดีลัง อำเภอโคกสำโรง ไปขึ้นกับ อำเภอเมืองลพบุรี และจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอพัฒนานิคม
 วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2511 ตั้งตำบลบ่อทอง แยกออกจากตำบลชอนสารเดช
 วันที่ 17 สิงหาคม 2514 ตั้งตำบลยางราก แยกออกจากตำบลมหาโพธิ ตั้งตำบลโคกเจริญ แยกออกจากตำบลมหาโพธิ ตั้งตำบลชอนสมบูรณ์ แยกออกจากตำบลชอนสารเดช และตำบลมหาโพธิ
 วันที่ 22 สิงหาคม 2515 ตั้งตำบลดงมะรุม แยกออกจากตำบลเพนียด และตำบลสระโบสถ์
 วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2516 จัดตั้งสุขาภิบาลสระโบสถ์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลสระโบสถ์
 วันที่ 21 สิงหาคม 2516 ตั้งตำบลหนองม่วง แยกออกจากตำบลชอนสารเดช
 วันที่ 7 ตุลาคม 2518 ตั้งตำบลยางโทน แยกออกจากตำบลชอนสารเดช ตั้งตำบลวังเพลิง แยกออกจากตำบลเพนียด
 วันที่ 14 ตุลาคม 2518 ตั้งตำบลทุ่งท่าช้าง แยกออกจากตำบลสระโบสถ์
 วันที่ 18 กรกฎาคม 2521 ตั้งตำบลวังขอนขว้าง แยกออกจากตำบลถลุงเหล็ก
 วันที่ 19 กันยายน 2521 ตั้งตำบลดงดินแดง แยกออกจากตำบลบ่อทอง
 วันที่ 1 มกราคม 2523 เปลี่ยนแปลงชื่อสุขาภิบาลชอนสารเดช อำเภอโคกสำโรง เป็น สุขาภิบาลหนองม่วง
 วันที่ 12 สิงหาคม 2523 โอนพื้นที่หมู่ 7 บ้านดงหนาม (ในขณะนั้น) ของตำบลเพนียด ไปตั้งเป็นหมู่ 8 ของตำบลดงมะรุม
 วันที่ 9 มิถุนายน 2524 แยกพื้นที่ตำบลสระโบสถ์ ตำบลมหาโพธิ และตำบลทุ่งท่าช้าง อำเภอโคกสำโรง มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอสระโบสถ์ ขึ้นกับอำเภอโคกสำโรง
 วันที่ 21 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลวังจั่น แยกออกจากตำบลถลุงเหล็ก
 วันที่ 28 กรกฎาคม 2524 โอนพื้นที่หมู่ 6 บ้านดอนไชโย (ในขณะนั้น) ของตำบลเพนียด ไปตั้งเป็นหมู่ 6 ของตำบลวังเพลิง และโอนพื้นที่หมู่ 6 บ้านหนองปล้อง (ในขณะนั้น) ของตำบลวังเพลิง ไปตั้งเป็นหมู่ 6 ของตำบลเพนียด
 วันที่ 7 กันยายน 2525 ตั้งตำบลหนองมะค่า แยกออกจากตำบลยางราก
 วันที่ 30 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลห้วยใหญ่ แยกออกจากตำบลทุ่งท่าช้าง และตำบลสระโบสถ์
 วันที่ 25 กันยายน 2527 ตั้งตำบลหนองแขม แยกออกจากตำบลชอนสารเดช
 วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลนิยมชัย แยกออกจากตำบลสระโบสถ์
 วันที่ 26 กันยายน 2529 ตั้งตำบลวังทอง แยกออกจากตำบลโคกเจริญ
 วันที่ 12 มีนาคม 2530 แยกพื้นที่ตำบลโคกเจริญ ตำบลยางราก ตำบลหนองมะค่า และตำบลวังทอง อำเภอโคกสำโรง มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอโคกเจริญ ขึ้นกับอำเภอโคกสำโรง
 วันที่ 31 ธันวาคม 2530 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอสระโบสถ์ อำเภอโคกสำโรง เป็น อำเภอสระโบสถ์
 วันที่ 10 พฤศจิกายน 2532 โอนพื้นที่หมู่ 4,7 บ้านโคกแสมสาร และหมู่ 13 บ้านใหม่ศรีอุบล (ในขณะนั้น) ของตำบลมหาโพธิ อำเภอสระโบสถ์ ไปขึ้นกับตำบลโคกเจริญ กิ่งอำเภอโคกเจริญ อำเภอโคกสำโรง
 วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2533 แยกพื้นที่ตำบลหนองม่วง ตำบลบ่อทอง ตำบลดงดินแดง ตำบลชอนสมบูรณ์ ตำบลยางโทน และตำบลชอนสารเดช อำเภอโคกสำโรง มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอหนองม่วง ขึ้นกับอำเภอโคกสำโรง
 วันที่ 4 ตุลาคม 2533 กำหนดเขตตำบลโคกเจริญ กิ่งอำเภอโคกเจริญ อำเภอโคกสำโรง ให้มีเขตการปกครองรวม 15 หมู่บ้าน
 วันที่ 9 เมษายน 2534 ตั้งสถานีขนส่งผู้โดยสารโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี
 วันที่ 1 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลโคกแสมสาร แยกออกจากตำบลโคกเจริญ และตำบลวังทอง
 วันที่ 3 พฤศจิกายน 2536 ยกฐานะกิ่งอำเภอโคกเจริญ อำเภอโคกสำโรง เป็น อำเภอโคกเจริญ
 วันที่ 20 พฤศจิกายน 2539 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอหนองม่วง อำเภอโคกสำโรง เป็น อำเภอหนองม่วง

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอโคกสำโรงตั้งอยู่ทางตอนกลาง ค่อนไปทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอหนองม่วงและอำเภอสระโบสถ์
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอชัยบาดาลและอำเภอพัฒนานิคม
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองลพบุรี 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบ้านหมี่

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอโคกสำโรงแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 13 ตำบล 137 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอโคกสำโรงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลโคกสำโรง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลโคกสำโรง
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสำโรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกสำโรง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลโคกสำโรง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะแก้วทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลถลุงเหล็ก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถลุงเหล็กทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหลุมข้าว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหลุมข้าวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยโป่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยโป่งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลคลองเกตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองเกตุทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสะแกราบ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะแกราบทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเพนียด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเพนียดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังเพลิง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังเพลิงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลดงมะรุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงมะรุมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังขอนขว้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังขอนขว้างทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังจั่น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังจั่นทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแขม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแขมทั้งตำบล

สถานที่ท่องเที่ยว 

 เขาวงพระจันทร์ ภูเขาที่มีรูปร่างสวยงามและมีความสูงที่สุดในจังหวัดลพบุรี นมัสการรอยพระพุทธบาทแท้ ตำบลห้วยโป่ง
 วัดราชบรรทม (เขาตะเภา) นมัสการรอยพุทธบาท ตำบลเพนียด
 วัดเนินรังวรปัญญา (ลานนางฟ้า) นมัสการรอยพุทธบาท ตำบลยางราก
 บ้านหนองแล้ง แกะสลักหินทราย
 แหล่งโบราณคดีบ้านพรหมทินใต้และหลวงพ่อพระพุทธพรหม สูง 9 เมตร ภายใน วัดพรหมทินใต้  ตำบลหลุมข้าว
 เขาจะเข้เป็นเขาที่มีรูปร่างคล้ายจระเข้ตามตำนานเมืองลพบุรี 
 ตลาดสดโคกสำโรง ตลาดสดที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในจังหวัดลพบุรี
 วัดเขากะโหลก
 เขาตะเภา วัดราชบรรทม
 แหล่งโบราณคดีบ้านดงมะรุม
 วัดเขาสระพรานนาค ตำบลห้วยโป่ง
 ศาลหลักเมือง 
 ศาลเจ้าแม่กวนอิม 
 พุทธสถานลพบุรีศรีสุวรรณภูมิ

แหล่งโบราณคดี  
แหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์
 บ้านพรหมทินใต้  อยู่ที่ ตำบลหลุมข้าว   
 บ้านรักไทย  อยู่ที่ตำบลสะแกราบ          
 บ้านชอนบอน  อยู่ที่ตำบลเกาะแก้ว  
 บ้านซับดีปลี  บ้านบ่อเสมา  บ้านบ่อตาปังและบ้านดอนเจริญ  อยู่ที่ตำบลยางโทน  
 บ้านชอนตะเคียน  บ้านบ่อตากร่าง  อยู่ที่ตำบลชอนสมบูรณ์  
 บ้านร่องเพกา  อยู่ที่ตำบลซับดีปลี  
 บ้านโคกสะอาด  อยู่ที่ตำบลดินแดง  
 บ้านบ่อดินสอพอง  อยู่ที่ตำบลดงดินแดง  
 บ้านชอนแก้ว  อยู่ที่ตำบลชอนสรเดช  
 บ้านบ่อยาง  บ้านพุน้อย  อยู่ที่ตำบลชอนม่วง  
 บ้านพุกะโฉม  อยู่ที่ตำบลบ่อทอง  
 บ้านช่อนม่วง  อยู่ที่ตำบลวังเพลิง  
แหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ (ยุคโลหะ)
 โนนป่าหวาย  โนนหมากลา  บ้านห้วยโป่ง  อยู่ที่ตำบลห้วยโป่ง
 ห้วยวังยาง  อยู่ที่ตำบลวังเพลิง  อำเภอโคกสำโรง 
แหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ / ประวัติศาสตร์
 บ้านวังจั่นน้อย  อยู่ที่ตำบลวังจั่น  
 เนินมะกอก  บ้านวังไผ่  อยู่ที่ตำบลมะรุม  
แหล่งโบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์
 โนนกกหว้า  บ้านห้วยโป่ง  อยู่ที่ตำบลห้วยโป่ง  
 เขาแร่  บ้านโคกสะอาด  อยู่ที่ตำบลคลองเกตุ
 บ้านเพนียด  อยู่ที่ตำบลเพนียด

สถานศึกษา 
 โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย ลพบุรี โรงเรียนวิทยาศาสตร์ของรัฐ โรงเรียนโครงการพระดำริในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี
 โรงเรียนอนุบาลโคกสำโรง 
 โรงเรียนบ้านวังเพลิง
 โรงเรียนโคกสำโรงวิทยา (หนึ่งอำเภอ หนึ่งโรงเรียนในฝัน)
 โรงเรียนโคกสำโรง
 วิทยาลัยเทคนิคโคกสำโรง (เดิมการอาชีพ) อาชีวศึกษาจังหวัดลพบุรี สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ
โรงเรียนวัดหนองพิมาน

สถานศึกษาเอกชน 
 โรงเรียนศรีแก้วอนุกูล
 โรงเรียนจารึกล้อมวิทยา
 โรงเรียนทศธรรมศึกษา

สถาบันระดับอุดมศึกษา 

 วิทยาลัยเทคนิคโคกสำโรง (เดิมการอาชีพ)
 วิทยาลัยเทคนิคลพบุรีแห่งที่ 2

โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลโคกสำโรง

เทศกาลสำคัญของอำเภอ 
 งานเทศกาล แห่เทียนจำนำพรรษา ณ เทศบาลตำบลโคกสำโรง 
วันที่/เวลา ก่อนเข้าพรรษา 1 วัน
เทศกาลงาน  สงกรานต์ ณ เทศบาลตำบลโคกสำโรง วันที่/เวลา 13 - 15 เมษายน

อ้างอิง

 
คโกสำโรง