ยาดม

ยาดม () เป็นสารประกอบทางเคมีซึ่งใช้ดมเพื่อกระตุ้นหรือกู้สติจากการสลบหรือวิงเวียน

ในโลกตะวันตก ยาดมมีประวัติการใช้งานมาตั้งแต่ยุคโรมัน และกล่าวถึงหลายครั้งในงานเขียนของพลินีผู้อาวุโส นักวิชาการยุคโรมัน โดยเรียกชื่อว่า "Hammoniacus sal" ต่อมาในคริสต์ศตวรรษที่ 13 มีหลักฐานว่า ยาดมกลายเป็นวัตถุหนึ่งในการเล่นแร่แปรธาตุ ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 โลกตะวันตกนิยมทำยาดมด้วยสิ่งระเหยจากเขาและกีบของฮาร์ต (hart) ซึ่งเป็นกวางประเภทหนึ่ง ทำให้ยาดมได้อีกชื่อว่า "spirit of hartshorn" (สิ่งระเหยจากเขาฮาร์ต) หรือ "salt of hartshorn" (ผลึกจากเขาฮาร์ต) ในยุควิกตอเรีย (คริสต์ศตวรรษที่ 19) ยาดมนิยมใช้ช่วยสตรีที่เป็นลม และตำรวจในบางพื้นที่จะพกยาดมไว้เพื่อการนี้โดยเฉพาะ ในยุคนี้เองที่นิยมละลายยาดมด้วยน้ำส้มสายชูหรือสุราที่มีเครื่องหอม แล้วชุบฟองน้ำเล็ก ๆ ใส่ขวดสวยงามไว้พกติดตัว เรียกว่า วินิเกร็ต (vinaigrette) ครั้นช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ยาดมได้รับแนะนำให้ใช้อย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในที่ทำงานทุกแห่งได้รับคำแนะนำจากกาชาดบริเตนและเซนต์จอห์นแอมบิวลันซ์ให้มียาดมไว้ในกล่องปฐมพยาบาล

โดยทั่วไปแล้ว วัตถุออกฤทธิ์ในยาดมได้แก่เกลือแอมโมเนียมคาร์บอเนต ยาดมสูตรสมัยใหม่อาจผสมอย่างอื่น เช่น เครื่องหอม หรือใช้ประกอบกับแอมโมเนียอย่างน้ำมันลาเวนเดอร์หรือน้ำมันยูคาลิปตัส

อ้างอิง

การปฐมพยาบาล
สารประกอบแอมโมเนียม