บาทบริจาริกา

บาทบริจาริกา หมายถึง ภรรยาที่เป็นสามัญชนของพระมหากษัตริย์ พระมหาอุปราช และเจ้าฟ้า

ประเทศไทย 
ราชสำนักไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์นอกจากมีพระภรรยาเจ้าแล้ว ยังมีบาทบริจาริกาซึ่งแบ่งได้เป็น 4 ชั้นย่อย ได้แก่ 
 พระสนม คือเจ้าจอมมารดาหรือเจ้าจอมอยู่งานที่ได้รับพระราชทานหีบหมากทองคำลงยาราชาวดีเป็นเครื่องยศ มี 2 ชั้น คือ
 พระสนมเอก ได้รับพระราชทานหีบหมากทองคำลงยาราชาวดี พานทอง และเครื่องทองคำอย่างใหญ่ เป็นเครื่องยศ
 พระสนมโท ได้รับพระราชทานหีบหมากทองคำลงยาราชาวดี พานทอง และเครื่องทองคำอย่างน้อย เป็นเครื่องยศ
 เจ้าจอมอยู่งาน คือนางอยู่งานที่ได้รับพระราชทานหีบหมากทองคำเป็นเครื่องยศ ถ้ามีพระราชโอรสพระราชธิดาเรียกว่าเจ้าจอมมารดา
 นักสนม คือบาทบริจาริกาซึ่งไม่ใช่เจ้าจอมหรือเจ้าจอมมารดา ได้ถวายการรับใช้ในพระราชมนเทียร จึงเรียกอีกอย่างว่านางอยู่งาน ได้รับพระราชทานหีบหมากเงินกะไหล่ทองเป็นเครื่องยศ

ประเทศฝรั่งเศส 
 มาดาม เดอ ปงปาดูร์ พระสนมเอกในพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 แห่งฝรั่งเศส

สหราชอาณาจักร  
บาทบริจาริกาที่สำคัญในประวัติศาสตร์อังกฤษ เช่น 
 แอนน์ บุลิน บาทบริจาริกาในพระเจ้าเฮนรีที่ 8 แห่งอังกฤษ
 บาร์บารา พาล์มเมอร์ บาทบริจาริกาในพระเจ้าชาลส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ
 หลุยส์ เดอ เครูอาล บาทบริจาริกาในพระเจ้าชาลส์ที่ 2 แห่งอังกฤษ
 วอลลิส ซิมป์สัน บาทบริจาริกาในสมเด็จพระเจ้าเอดเวิร์ดที่ 8
 คามิลลา พาร์กเกอร์ โบลส์ บาทบริจาริกา (ปัจจุบันเป็นพระอัครมเหสีและสมเด็จพระราชินี) ในสมเด็จพระเจ้าชาลส์ที่ 3 แห่งสหราชอาณาจักร

อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม