วัดถ้ำคีรีวิหาร

วัดคีรีวิหาร เดิมชื่อ วัดหาร ตั้งอยู่ที่ บ้านวัดคีรีวิหาร หมู่ที่ 7 ตำบลเขากอบ อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง

ภายในวัดถ้ำคีรีวิหารเป็นสภานที่เก็บพระพิมพ์ดินดิบ ภายในถ้ำห้องที่ห้ามีพระพิมพิ์ดินดิบวางซ้อนทับไว้บนพื้นจำนวนมาก มีอยู่สามชนิด ได้แก่ พระพิมพ์ดินดิบรูปวงรีคล้ายลูกไข่ พระพิมพ์ดินดิบมีรูปพระนารายณ์สี่กรอยู่กลาง มีเทวดาล้อมแปดองค์ พระพิมพ์ดินดิบรูปกลีบบัวมีรูปพระนารายณ์สี่กรองค์เดียวใหญ่ พระพิมพ์ดินดิบรูปแผ่นอิฐมีรูปพระนารายณ์สองกรอยู่กลาง มีสาวกหรือเทวดาสองข้าง 

พระพิมพ์ดินดิบมีอยู่สองปาง ได้แก่ พระพุทธรูปปางเทศนาประทับนั่งตรงกลางล้อมรอบด้วยพระพุทธรูปปางต่าง ๆ อีกแปดองค์ และรูปพระโพธิสัตว์นั่ง 

วัดถ้ำเขาสาย ตั้งอยู่ใกล้กับวัดคูหาแกงอำเภอห้วยยอด หรือชาวบ้านเรียกว่า วัดหูแกง ภายในถ้ำถ้ำเขาสายมีรูปพระโพธิสัตว์สองกรนั่งห้อยพระบาท (พระพุทธรูปปางนั่งเรือ) รูปพระโพธิสัตว์ยืน รูปพระพุทธเจ้านั่งขัดสมาธิพระพุทธรูปปางสมาธิ) เช่นเดียวกับที่พบภายในถ้ำเขาสาย 

วัดถ้ำเขาสาย ตั้งอยู่ใกล้กับถ้ำเขาขาวได้พบพระพิมพ์ดินดิบรูปพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร เช่นเดียวกับที่พบภายในถ้ำเขาสาย

ตราหนังสือแบบพิมพ์พระคาถา 

พุทธศตวรรษที่ ๑๔ สมัยศรีวิชัย ได้พบอักษรจารึกบนแผ่นศิลาวงกลมเขียนด้วยภาษาสันสกฤต อักษรเทวนาครี ใช้เป็นตราหนังสือแบบพิมพ์พระคาถาเย ธมมา ที่ใช้พิมพ์คู่กับพระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์ศรีวิชัย  
           
ตราหนังหสือมีแบบพิมพ์ต่างกันแต่ตัวหนังสือ ได่แก่เย ธรมา เห ตุปฺรภวา เห ตุ  เตษา ตถาคโต หฺยวทต เตษำ จโย นิโรธ วาที มหา ศฺรมณ แปลว่า ธรรมทั้งหลายใดมีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน พระตถาคตเจ้าได้ตรัสแล้ว ซึ่งเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น และความดับใดแห่งธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณเจ้าตรัสอย่างนี้โดยปรกติ

อ้างอิง 
 http://www.geocities.com/misternut1981/watpakoe.htm
 http://www.tv5.co.th/service/mod/heritage/nation/oldcity/trang12.htm

แหล่งข้อมูลอื่น 

ถ้ำคีรีวิหาร
โบราณสถานในจังหวัดตรัง