เมืองบางขลัง

เมืองบางขลัง เคยเป็นเมืองที่รุ่งเรืองในสมัยทวารวดี ปัจจุบันเป็นตำบลหนึ่งของ อำเภอสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย

ความสำคัญ 
เป็นเมืองที่มีมาก่อนกรุงสุโขทัย เป็นเมืองที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์สมัยทวารวดีราวพุทธศตวรรษที่ 12 และเป็นเมืองหน้าด่านที่สำคัญสมัยโบราณ ในการทำสงครามกับหัวเมืองทางเหนือ ปัจจุบันมีซากใบเสมาโบราณ ที่สกัดมาจากหิน ซึ่งเป็นศิลปะทวารวดีที่นิยมสกัดพระพุทธรูปจากหินทราย และยังมีเตาเผาโบราณ มีมณฑปศิลาแลง มีคูน้ำโบราณ เป็นหลักฐานว่าเมืองบางขลังเคยเจริญรุ่งเรืองมาแล้วเมื่อในอดีตกว่าพันปี เป็นข้อมูลที่สำคัญที่จะได้ศึกษาศิลปะทวารวดีให้มากขึ้น ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานไม่เพียงพอกับข้อมูลในการอ้างอิงได้

ประวัติ 
ในหลักศิลาจารึกหลักที่๒ หรือจารึกวัดศรีชุม ของกรุงสุโขทัย ได้กล่าวถึงเมืองบางขลังว่า พ่อขุนผาเมือง และ พ่อขุนบางกลางหาว ร่วมกันปราบกบฏขอมสบาดโขลญลำพง และมีข้อความกล่าวถึงเมืองบางขลัง ในด้านที่๑ บรรทัดที่ ๒๔ ว่า
...พลพ่อขุนผาเมืองเจ้าเมืองราด พาพ่อขุนผาเมืองผดาจกันและกัน พ่อขุนบางกลางหาวได้เมืองศรีสัชนาลัย พ่อขุนผาเมืองเจ้าเมืองราด เอาพลมา...บางขลังเวนบางขลังแก่พ่อขุนผาเมือง แล้วพ่อขุนผาเมืองเอาเม้อเมืองราด เมืองสากอได...

เมืองบางขลัง จะร้างไปเมื่อใดไม่มีหลักฐานแน่ชัด ตามแหล่งที่ตั้งทางด้านทิศตะวันตกติดกับเทือกเขาเล็กๆที่ชาวบ้านเรียกว่า เขาเดื่อ หรือเขาวงเดื่อ ณ ที่นั้นมีซากแหล่งศิลาแลงและโบราณสถานอยู่ เชื่อกันว่า เมืองบางขลังเป็นเมืองหน้าด่านหรือเมืองนักรบของเมืองเก่าสวรรคโลก (ศรีสัชนาลัย) ต้องทำศึกกับชาวล้านนาและเมืองอื่นทั่วๆไป

ที่ตั้งและเขตติดต่อ 
เมืองบางขลัง ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำฝากระดาน หรือ ลำน้ำแม่มอก ซึ่งมีแหล่งกำเนิดต้นน้ำ มาจากตำบลเวียงมอก อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง อยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศไทย อยู่ห่างจากจังหวัดสุโขทัยประมาณ 35 กิโลเมตร อยู่ห่างจากท่าอากาศยานสุโขทัยประมาณ ๑๕ กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองเคียงข้าง ดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับ เมืองด้ง (อำเภอศรีสัชนาลัย)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับ อำเภอสวรรคโลก
 ทิศใต้ ติดต่อกับ อาณาจักรสุโขทัย (อำเภอศรีสำโรง)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับ วัดใหญ่ชัยมงคล ตำบลบ้านใหม่ไชยมงคล อำเภอทุ่งเสลี่ยม

การคมนาคม 
 ทางรถยนต์ 
ลงที่สวรรคโลก ต่อรถไปอีก ๒๐ กิโลเมตร
 ทางรถไฟ 
สถานีรถไฟสวรรคโลก ต่อรถเมล์ไปอีก ๒๐ กิโลเมตร
 ทางอากาศ 
ท่าอากาศยานสุโขทัย (บางกอกแอร์เวย์) ต่อรถยนต์ไปอีก ๑๐ กิโลเมตร มีรถยนต์บริการ ๑๕๐ บาท

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 เมืองบางขลังเมืองที่โลกลืม
 เมืองโบราณ "บางขลัง"ขุมทรัพย์ประวัติศาสตร์สุโขทัย

โบราณสถานในจังหวัดสุโขทัย
อำเภอสวรรคโลก