อำเภอบ้านด่านลานหอย

บ้านด่านลานหอย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุโขทัย

ประวัติศาสตร์ 
  อำเภอบ้านด่านลานหอย มีประวัติความเป็นมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยซึ่งกล่าวขาดกันว่าบริเวณเนินด้านทิศตะวันตกของกรุงสุโขทัย ได้มีกองทหารตั้งด่านป้องกันการรุกรานของศัตรูที่จะเดินทัพเข้ามาโจมตีกรุงสุโขทัย เรียกว่า "หน้าด่าน" และได้จัดหน่วยตรวจตระเวนคอยเหตุก่อนถึงหน้าด่านโดยการแฝ้วถางป่าให้เป็นลานกว้าง เพื่อเฝ้าระวังศัตรูที่จะเข้ามารุกรานซึ่งเรียกว่า "ลานคอย" ต่อมาได้มีประชาชนอพยพเข้ามาอย่อาศัยประกอบกับครอบครัวทหารเพิ่มจำนวนมากขึ้น กระทั่งขยายกลายเป็นหย่อมบ้าน หรือหมู่บ้าน 2 แห่ง คือ บริเวณหน้าด่านเรียกว่า "บ้านหน้าด่าน" หนึ่งแห่ง และบริเวณลานคอย เรียกว่า "บ้านลานคอย" อีกหนึ่งแห่ง ซึ่งภายหลังได้เพี้ยนชื่อเป็น "บ้านด่าน" และ "บ้านลานหอย"

 ในปี  พ.ศ. 2452 กระทรวงมหาดไทยได้ประกาศจัดตั้งกิ่งอำเภอแยกออกจากอำเภอเมืองสุโขทัยขึ้น โดยการรวมและใช้ชื่อหมู่บ้าน "บ้านด่าน" และ "บ้านลานหอย" มารวมกันเป็นกิ่งอำเภอบ้านด่าน เริ่มแรกได้มีสถานที่ตั้งกิ่งอำเภอที่ตำบลบ้านด่าน และต่อมาในปี พ.ศ. 2459 ได้ย้ายที่ว่าการกิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย มาตั้งอย่ที่หมู่ที่ 1 ตำบลลานหอย

 วันที่ - 2452 ยกฐานะตำบลบ้านด่าน และตำบลลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย ขึ้นเป็น กิ่งอำเภอบ้านด่าน
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบ้านด่าน จังหวัดสุโขทัย เป็น กิ่งอำเภอลานหอย
วันที่ 27 สิงหาคม 2476 ตั้งตำบลตลิ่งชัน แยกออกจากตำบลบ้านด่าน
วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดสุโขทัย และจังหวัดตาก โดยโอนพื้นที่หมู่ที่ 6 ตำบลลานหอย กิ่งอำเภอลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย ไปขึ้นกับตำบลน้ำรึม อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก
วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอลานหอย จังหวัดสุโขทัย เป็น กิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย
วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลลานหอย ในท้องที่บางส่วนของตำบลลานหอย
 วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอบ้านด่านลานหอย อำเภอเมืองสุโขทัย เป็น อำเภอบ้านด่านลานหอย
 วันที่ 19 กันยายน 2515 ตั้งตำบลวังน้ำขาว แยกออกจากตำบลบ้านด่าน
 วันที่ 3 มิถุนายน 2518 ตั้งตำบลวังตะคร้อ แยกออกจากตำบลลานหอย
 วันที่ 14 กรกฎาคม 2521 โอนพื้นที่หมู่ 5 บ้านวังตะแบก (ในขณะนั้น) ของตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ ไปขึ้นกับตำบลลานหอย อำเภอบ้านด่านลานหอย
 วันที่ 12 กันยายน 2533 ตั้งตำบลหนองหญ้าปล้อง แยกออกจากตำบลวังตะคร้อ
 วันที่ 27 ตุลาคม 2536 ตั้งตำบลวังลึก แยกออกจากตำบลตลิ่งชัน
วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลวังน้ำขาว สภาตำบลตลิ่งชัน และสภาตำบลบ้านด่าน เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลวังน้ำขาว องค์การบริหารส่วนตำบลตลิ่งชัน และองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านด่าน ตามลำดับ
วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลลานหอย เป็นเทศบาลตำบลลานหอย
วันที่ 16 กรกฎาคม 2551 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลตลิ่งชัน เป็นเทศบาลตำบลตลิ่งชัน

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอบ้านด่านลานหอยตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเถิน (จังหวัดลำปาง) อำเภอทุ่งเสลี่ยม และอำเภอศรีสำโรง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอศรีสำโรง อำเภอเมืองสุโขทัย และอำเภอคีรีมาศ
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอคีรีมาศ และอำเภอพรานกระต่าย (จังหวัดกำแพงเพชร)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองตากและอำเภอบ้านตาก (จังหวัดตาก)

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอบ้านด่านลานหอยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 71 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอบ้านด่านลานหอยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลลานหอย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลลานหอย
 เทศบาลตำบลตลิ่งชัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตลิ่งชันทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลลานหอย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลานหอย (นอกเขตเทศบาลตำบลลานหอย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านด่าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านด่านทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังตะคร้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังตะคร้อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังน้ำขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังน้ำขาวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหญ้าปล้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหญ้าปล้องทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังลึก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังลึกทั้งตำบล

สถานที่สำคัญ 
 พิพิธภัณฑ์โบราณคดีบ้านวังหาด เครื่องมือเครื่องใช้สมัยยุคหิน ตำบลตลิ่งชัน อำเภอบ้านด่านลานหอย จังหวัดสุโขทัย
 พื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าถ้ำเจ้าราม
 ประเพณีแห่ชูชก

อ้างอิง 

บ้านด่านลานหอย
อำเภอบ้านด่านลานหอย