วาลา (มิดเดิลเอิร์ธ)

วาลาร์ () เป็นชื่อเรียกชนชั้นสูงในชนเผ่า ไอนัวร์ (Ainur) ในจินตนิยายของ เจ. อาร์. อาร์. โทลคีน  มีกล่าวถึงอยู่มากในตำนานเรื่องซิลมาริลลิออน ชนเผ่าไอนัวร์เป็นชนเผ่าที่ถือกำเนิดมาจากพระเจ้าสูงสุดในโลกอาร์ดา คือมหาเทพอิลูวาทาร์  เป็นพวกที่ช่วยมหาเทพสร้างพิภพต่างๆ และตระเตรียมสถานที่ให้พร้อมสำหรับเหล่าบุตรแห่งอิลูวาทาร์ กล่าวคือเป็นผู้ช่วยสร้างโลกอาร์ดานั่นเอง  ชาวมนุษย์มักเรียกเหล่าไอนัวร์ว่า "เทพ"

คำว่า "วาลาร์" เป็นคำภาษาเอลฟ์ หมายถึง "พลังอำนาจแห่งพิภพ" รูปคำ วาลาร์ (Valar) เป็นพหูพจน์ คำเอกพจน์คือ วาลา (Vala)

พระนามของปวงเทพ 

ต่อไปนี้เป็นพระนามของคณะเทพวาลาร์ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในหมู่เอลฟ์และมนุษย์ สำหรับพระนามในภาษาอื่นอาจมีที่เรียกแตกต่างออกไป เช่นเทพีเอลเบเร็ธในภาษาซินดาริน (หมายถึงเทพีวาร์ดา) หรือเทพมาฮัลในภาษาคนแคระ (หมายถึงเทพอาวเล เทพผู้สร้างคนแคระ) เป็นต้น

เทพวาลาร์ 

 มานเว เทพแห่งนภา ผู้ครองห้วงหาวนภากาศ เป็นเทพบดีผู้เป็นใหญ่ ปกครองอาณาจักรอาร์ดาในพระนามของอิลูวาทาร์
 อุลโม เทพแห่งสมุทร ผู้อารักขาสายน้ำทั้งหลาย
 อาวเล เทพวิศวกรรม เทพผู้สร้าง เจ้าแห่งงานฝีมือ
 โอโรเม เทพแห่งพงไพร 
 นาโม หรืออีกนามหนึ่งว่า มานดอส ตามชื่อที่พำนักของพระองค์ เป็นเทพแห่งความตายและความยุติธรรม หนึ่งในเทพเฟอันทูริผู้ครองจิตวิญญาณ
 เอียร์โม หรืออีกนามหนึ่งว่า ลอริเอน ตามชื่อที่พำนักของพระองค์ เป็นเทพแห่งความฝัน หนึ่งในเทพเฟอันทูริผู้ครองจิตวิญญาณ
 ทุลคัส เทพแห่งความแข็งแกร่งผู้มักสรวลเป็นนิจ

เทพีวาลิแอร์ 

 วาร์ดา เทพีแห่งดวงดาว ผู้อารักขาแสงสว่างทั้งปวง เป็นชายาของมานเว เป็นที่รักใคร่ของเหล่าเอลฟ์ มักเรียกขานนางว่า เอเลนทาริ หรือ เอลเบเร็ธ กิลโธนิเอล
 ยาวันนา เทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์ พระแม่เจ้าธรณี (แปลจาก เคเมนทาริ) ผู้อารักขาพฤกษ์พันธุ์และสรรพชีวิต เป็นชายาของเทพอาวเล
 นิเอนนา เทพีแห่งความเมตตาและความเศร้าโศก เป็นภคินีของเทพเฟอันทูริทั้งสอง
 เอสเต เทพีแห่งการผ่อนพัก เป็นชายาของเทพเอียร์โม
 ไวเร เทพีแห่งการถักทอ เป็นชายาของเทพนาโม
 วานา เทพีแห่งความเยาว์นิรันดร์ เป็นขนิษฐาของเทพียาวันนา และเป็นชายาของเทพโอโรเม
 เนสซา เทพีแห่งความรื่นเริง เป็นชายาของเทพทุลคัส

ดูเพิ่ม 
 วาลาเควนตา ตำนานว่าด้วยเทพวาลาร์

สิ่งมีชีวิตในตำนานของโทลคีน