เซมากลูไทด์

เซมากลูไทด์ () หรือชื่อทางการค้า Ozempic, Wegovy และ Rybelsus เป็นยาต้านเบาหวานที่ใช้ในการรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และยาลดความอ้วนที่ใช้ควบคุมน้ำหนักในระยะยาว พัฒนาโดยบริษัทโนโว นอร์ดิสค์ () ใน พ.ศ. 2555 เป็นเปปไทด์ที่มีลักษณะคล้ายกับฮอร์โมนเปปไทด์คล้ายกลูคากอนชนิดที่ 1 (glucagon-like peptide-1, GLP-1) ซึ่งดัดแปลงสายโซ่ด้านข้าง สามารถให้ยาโดยการฉีดเข้าชั้นใต้ผิวหนัง (subcutaneous) หรือรับประทานทางปาก

เซมากลูไทด์ เป็นตัวกระตุ้นตัวรับเปปไทด์คล้ายกลูคากอนชนิดที่ 1 (glucagon-like peptide-1 receptor agonist) ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดได้แก่ อาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องร่วง ปวดท้อง และท้องผูก

ใน พ.ศ. 2563 เซมากลูไทด์เป็นยาที่ต้องสั่งโดยแพทย์ที่มีใบสั่งยามากกว่า 4 ล้านใบ ซึ่งมากเป็นอันดับที่ 129 ในสหรัฐ

การใช้ทางการแพทย์ 
เซมากลูไทด์ ใช้เป็นส่วนเสริมของการรับประทานอาหารและการออกกำลังกาย เพื่อปรับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2

สูตรการใช้เซมากลูไทด์ในขนาดสูงระบุว่าเป็นส่วนเสริมของอาหารและการออกกำลังกายเพื่อควบคุมน้ำหนักในระยะยาวในผู้ใหญ่ที่เป็นโรคอ้วน (เริ่มจากค่าดัชนีมวลกาย (BMI) ≥ 30 กก./ตารางเมตร) หรือผู้ที่มีน้ำหนักเกิน (เริ่มจากค่าดัชนีมวลกาย ≥ 27 กก./ตารางเมตร) และผู้มีโรคร่วมที่เกี่ยวข้องกับน้ำหนักอย่างน้อยหนึ่งรายการ

ผลไม่พึงประสงค์ 
ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ อาการคลื่นไส้ ท้องเสีย อาเจียน ท้องผูก ปวดท้อง ปวดศีรษะ เหนื่อยล้า อาหารไม่ย่อย/แสบร้อนกลางอก เวียนศีรษะ แน่นท้อง  ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (hypoglycemia) ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่สองอาจมีอาการท้องอืด กระเพาะและลำไส้อักเสบ และโรคกรดไหลย้อน (gastroesophageal reflux disease, GERD)

ข้อห้ามใช้ 
ข้อมูลจากการศึกษาในสัตว์ทดลองของภาวะต่อมไทรอยด์โตชนิดเซลล์พาราฟอลลิคูลา (C-cell) ที่ใช้ GLP-1 บ่งชี้ว่าห้ามใช้ยาในผู้ที่มีประวัติส่วนตัวหรือประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันของต่อมไทรอยด์ (medullary thyroid carcinoma) หรือมีเนื้องอกของต่อมไร้ท่อหลายต่อมชนิดที่ 2 (multiple endocrine neoplasia type 2)

กลไกการออกฤทธิ์ 

เซมากลูไทด์เป็นตัวกระตุ้นตัวรับเปปไทด์คล้ายกลูคากอนชนิดที่ 1 ด้วยการเลียนแบบการทำงานที่เพิ่มขึ้นของ GLP-1 ซึ่งเป็นฮอร์โมนในกลุ่มอินเครทิน (incretin) ที่จะทำให้มีการผลิตอินซูลินซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ยังดูเหมือนว่าจะช่วยเพิ่มการเจริญของเซลล์เบตาในตับอ่อน ซึ่งมีหน้าที่ในการผลิตและปล่อยอินซูลิน นอกจากนี้ยังยับยั้งการผลิตกลูคากอน ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่เพิ่มกระบวนการไกลโคจีโนไลซิส (glycogenolysis, การปลดปล่อยคาร์โบไฮเดรตที่เก็บไว้ออกจากตับ) และกระบวนการกลูโคโนเจเนซิส (gluconeogenesis, การสร้างกลูโคส) ช่วยลดการบริโภคอาหารโดยการลดความอยากอาหารและทำให้การย่อยอาหารในกระเพาะอาหารช้าลง ช่วยลดไขมันในร่างกาย

โครงสร้างและเภสัชวิทยา 
เซมากลูไทด์มีคุณสมบัติทางเคมีคล้ายคลึงกับ GLP-1 ของมนุษย์ โดยกรดอะมิโนหกตัวแรกของ GLP-1 หายไป การแทนที่เกิดขึ้นที่ตำแหน่ง 8 และ 34 ของ GLP (ตำแหน่งเซมากลูไทด์ 2 และ 28) โดยที่อะลานีนและไลซีนถูกแทนที่ด้วยกรด 2-อะมิโนไอโซบิวทีริก (2-aminoisobutyric acid) และอาร์จินีน ตามลำดับ การแทนที่อะลานีนเป็นการป้องกันการสลายทางเคมีโดยเอนไซม์ไดเพปติดิล เพปทิเดส-4 (dipeptidyl peptidase-4) ไลซีนที่ตำแหน่ง GLP 26 (ตำแหน่งเซมากลูไทด์ 20) มีสายโซ่ยาวเชื่อมอยู่ซึ่งปิดท้ายด้วยสายอะตอมคาร์บอน 17 อะตอมและหมู่คาร์บอกซิลหนึ่งหมู่ ซึ่งจะเพิ่มการจับกันของยากับโปรตีนอัลบูมินในเลือด ช่วยให้สามารถอยู่ในระบบไหลเวียนโลหิตได้นานขึ้น

ครึ่งชีวิตของเซมากลูไทด์ในเลือดคือประมาณเจ็ดวัน (165–184 ชั่วโมง) สามารถให้ยาโดยการฉีดเข้าชั้นใต้ผิวหนังหรือรับประทาน

ประวัติ 
การวิจัยเซมากลูไทด์ได้ทำการทดลองทางคลินิกระยะที่ 2 ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2551

ใน พ.ศ. 2555 ทีมนักวิจัยของบริษัทโนโว นอร์ดิสค์ ได้พัฒนาวิธีการรักษาโรคเบาหวานด้วยเซมากลูไทด์ โดยให้ยาสัปดาห์ละครั้ง ซึ่งเป็นทางเลือกที่ออกฤทธิ์นานกว่าลิรากลูไทด์ (liraglutide) และได้รับการตั้งชื่อทางการค้าว่า Ozempic การทดลองทางคลินิกเริ่มในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559 และสิ้นสุดในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2560

ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2564 การทดลองระยะที่ 3 แบบสุ่ม มีกลุ่มควบคุม อำพรางสองฝ่าย ในผู้ใหญ่ 1,961 รายที่มีดัชนีมวลกาย 30 ขึ้นไป ได้มีการกำหนดการรักษาด้วยการฉีดเซมากลูไทด์ใต้ผิวหนังสัปดาห์ละครั้งหรือให้ยาหลอกในอัตราส่วน 2:1 ร่วมกับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดำเนินชีวิต การทดลองทำขึ้นในพื้นที่ 129 แห่งของ 16 ประเทศในเอเชีย ยุโรป อเมริกาเหนือ และอเมริกาใต้ ร้อยละของการเปลี่ยนแปลงเฉลี่ยของน้ำหนักตัวในสัปดาห์ที่ 68 ในกลุ่มเซมากลูไทด์อยู่ที่ −14.9% เทียบกับในกลุ่มยาหลอกอยู่ที่ −2.4%  โดยประมาณความแตกต่างในการรักษาอยู๋ที่ −12.4 จุดร้อยละ (95% CI, −13.4 ถึง −11.5)

การทบทวนการรักษาโรคอ้วนใน พ.ศ. 2565 พบว่าเซมากลูไทด์และเทอร์เซพาไทด์ (ซึ่งมีกลไกการออกฤทธิ์ทับซ้อนกัน) มีแนวโน้มที่ดีกว่ายาลดความอ้วนชนิดก่อน ๆ แม้ว่าจะมีประสิทธิภาพน้อยกว่าการผ่าตัดลดความอ้วนก็ตาม

สังคมและวัฒนธรรม

สถานะทางกฎหมาย 
มีการยื่นคำร้องจดทะเบียนยาใหม่ (NDA) กับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐ (FDA) ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2559 และในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2560 คณะกรรมการที่ปรึกษา FDA ได้ให้การอนุมัติ

ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2560 ยาฉีดที่มีตราสินค้า Ozempic ได้รับการอนุมัติให้ใช้กับผู้ป่วยโรคเบาหวานในสหรัฐ และในเดือนมกราคม พ.ศ. 2561ได้รับการอนุมัติในแคนาดา

มีการอนุมัติให้ใช้ในสหภาพยุโรปในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2561 ได้รับการอนุมัติในญี่ปุ่น และในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2562 มีการอนุมัติในออสเตรเลีย

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2562 ยาในแบบรับประทานที่มีตราสินค้า Rybelsus ได้รับการอนุมัติให้ใช้ทางการแพทย์ในสหรัฐ และในสหภาพยุโรปในเดือนเมษายน พ.ศ. 2563

ยาฉีดในขนาดสูงที่จำหน่ายภายใต้ตราสินค้า Wegovy ได้รับการอนุมัติจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2564 ให้เป็นยาลดความอ้วนโดยการควบคุมน้ำหนักระยะยาวในผู้ใหญ่ ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2564 คณะกรรมการด้านผลิตภัณฑ์ยาสําหรับใช้ในมนุษย์ (Committee for Medicinal Products for Human Use, CHMP) ขององค์การยาแห่งสหภาพยุโรป (European Medicines Agency, EMA) อนุญาตในการวางจำหน่ายยา Wegovy แก่บริษัทโนโว นอร์ดิสค์ ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2565 Wegovy ได้รับการอนุมัติให้ใช้ทางการแพทย์ในสหภาพยุโรป

ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2566 ฉลากของ Rybelsus ได้รับการปรับปรุงเพื่อแสดงว่าสามารถใช้เป็นการรักษาทางเลือกแรกสำหรับผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ได้

เศรษฐกิจ 
ใน พ.ศ. 2565 ยาฉีด Wegovy มีราคาขายปลีกในสหรัฐอเมริกาอยู่ที่ 1,349.02 ดอลลาร์ต่อเดือน ตามรายงานของหนังสือพิมพ์ เดอะนิวยอร์กไทม์ ได้วิจารณ์ว่าเนื่องจากค่าใช้จ่ายที่สูงสำหรับผู้คนส่วนใหญ่ "ผู้ที่ได้รับประโยชน์สูงสุดจากการลดน้ำหนักอาจไม่สามารถซื้อยาราคาแพงเช่นนั้นได้"

ในสหราชอาณาจักร เซมากลูไทด์มีจำหน่ายตามใบสั่งยาของบริการสาธารณสุขแห่งชาติ (NHS) สำหรับโรคเบาหวานและโรคอ้วน โดยมีค่าใช้จ่ายเล็กน้อยหรือไม่มีค่าใช้จ่ายสำหรับผู้ป่วย แต่จำกัดการรักษาเป็นเวลาเพียงสองปีเท่านั้น

จากความต้องการที่สูงทำให้เกิดการขาดแคลนอุปทานของยาฉีด Wegovy ใน พ.ศ. 2566 ค่าใช้จ่ายที่สูงของยา Ozempic ทำให้บริษัทประกันสุขภาพบางแห่งทำการสอบสวนและปฏิเสธที่จะคุ้มครองคนไข้จากการที่บริษัทพิจารณาว่าไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสนับสนุนการวินิจฉัยว่าผู้ป่วยเป็นโรคเบาหวาน (โดยกล่าวหาว่าเป็นการใช้ยานอกข้อบ่งใช้เพื่อการลดน้ำหนัก)

การวิจัย 
รายงานใน พ.ศ. 2564 พบว่าเซมากลูไทด์ด้อยกว่าเทอร์เซพาไทด์ (tirzepatide ในชื่อทางการค้า Mounjaro) เมื่อใช้สัปดาห์ละครั้ง โดยเป็นการรักษาเสริมกับการใช้เมตฟอร์มินในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 (SURPASS-2) ในทั้งจุดสิ้นสุดของการลดลงของไกลโคไซเลตฮีโมโกลบิน (HbA1c) และการลดลงของน้ำหนักตัว โดยมีข้อมูลความปลอดภัยโดยรวมใกล้เคียงกัน

การวิเคราะห์อภิมานใน พ.ศ. 2557 พบว่าเซมากลูไทด์อาจมีประสิทธิภาพในการลดภาวะเอนไซม์ทรานซามิเนสสูง (transaminitis) และปรับปรุงลักษณะที่สังเกตได้ทางรังสีวิทยาบางประการของโรคไขมันพอกตับที่เกี่ยวข้องกับการเผาผลาญผิดปกติ (MAFLD) ฐานข้อมูลของระบบประกันสุขภาพแห่งชาติฝรั่งเศสเคยแนะนำการใช้ตัวกระตุ้นตัวรับเปปไทด์คล้ายกลูคากอนชนิดที่ 1 เป็นเวลา 1–3 ปี เช่น อีเซนาไทด์ (exenatide), ลิรากลูไทด์ (liraglutide) และดูลากลูไทด์ (dulaglutide) อาจเชื่อมโยงกับการเกิดมะเร็งต่อมไทรอยด์ที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเซมากลูไทด์อยู่ในกลุ่มยาประเภทเดียวกัน ในการวิเคราะห์อภิมานที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลจากการทดลองแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุม 37 รายการและการศึกษาในสถานการณ์จริง 19 รายการ (ผู้ป่วย 46,719 ราย) นายแพทย์ทีป ทัตตา () และคณะผู้เขียนรายงาน ยืนยันด้วยหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่าการใช้เซมากลูไทด์นานกว่า 18 เดือนไม่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของโรคมะเร็งชนิดใดๆ

ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2566 องค์การยาแห่งไอซ์แลนด์รายงานกรณีผู้ป่วยที่มีความคิดฆ่าตัวตาย 2 กรณี และกรณีการทำร้ายตัวเองของผู้ใช้ยาฉีด 1 กรณี การประเมินความปลอดภัยจะพิจารณาจากยา Ozempic, Wegovy, Saxenda และยาที่คล้ายกัน

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

 
 

ยาลดความอ้วน
ตัวกระตุ้นตัวรับเปปไทด์คล้ายกลูคากอนชนิดที่ 1
ฮอร์โมนเปปไทด์