อำเภอไพศาลี

ไพศาลี เป็นอำเภอในจังหวัดนครสวรรค์

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอไพศาลีมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอหนองบัว
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบึงสามพัน อำเภอวิเชียรบุรี (จังหวัดเพชรบูรณ์) และอำเภอโคกเจริญ (จังหวัดลพบุรี)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโคกเจริญ อำเภอหนองม่วง (จังหวัดลพบุรี) อำเภอตากฟ้า และอำเภอท่าตะโก
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าตะโก

ประวัติ 
อำเภอไพศาลี เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอท่าตะโก ต่อมาประชาชนจากหลายท้องที่มาประกอบอาชีพ ชุมชนเริ่มขยายตัวเจริญเติบโต ต่อมาในปี พ.ศ. 2505 ทางราชการได้ประกาศแยกท้องที่ฝั่งตะวันออกของอำเภอท่าตะโก บริเวณหมู่บ้านโคกเดื่อ ออกเป็น กิ่งอำเภอไพศาลี มีพื้นที่การปกครอง 3 ตำบล ได้แก่ ตำบลโคกเดื่อ ตำบลสำโรงชัย ตำบลตะคร้อ โดยใช้ชื่อเมืองอไภยสาลี (หนองไผ่ไพศาลี) ตั้งเป็นชื่อทางการของกิ่งอำเภอ ซึ่งเป็นชุมชนในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ซึ่งได้มีการพัฒนาเข้าสู่การเป็นชุมชนคูน้ำคันดินในสมัยทวารวดี เมืองเวสาลีเคยเป็นเมืองหน้าด่านเล็ก ๆ ของกรุงละโว้ในดินแดนสุวรรณภูมิ

ในปีเดียวกันหลังจากแยกพื้นที่กิ่งอำเภอ เขตตำบลวังน้ำลัด อำเภอท่าตะโก ได้แจ้งแก่ทางราชการว่าประชาชนไปติดต่อราชการที่กิ่งอำเภอไพศาลี สะดวกกว่าอำเภอท่าตะโก ทางราชการจึงได้โอนท้องทีเข้ามาสมทบในการปกครองของทางกิ่งอำเภอ จึงเข้าเงื่อนไขการตั้งอำเภอที่ต้องมีพื้นที่ไม่น้อยกว่า 4 ตำบล หลังจากนั้น 3 ปีจึงได้ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 เป็นอำเภอลำดับที่ 10 ของจังหวัดนครสวรรค์ 

ต่อมาอำเภอตาคลีได้แยกตั้งอำเภอตากฟ้าขึ้น พื้นที่หมู่ 5 บ้านซับตะเคียน (ในขณะนั้น) ตำบลสำโรงชัย มีระยะทางใกล้อำเภอตากฟ้ามากกว่า จึงโอนหมู่บ้านไปขึ้นกับตำบลสุขสำราญ อำเภอตากฟ้า และในปี พ.ศ. 2518 ได้ตั้งตำบลที่ 5 ขึ้นโดยแบ่ง 7 หมู่บ้านของตำบลสำโรงชัย ตั้งเป็นตำบลโพธิ์ประสาท และแยกพื้นที่ 6 หมู่บ้านของตำบลโคกเดื่อ ตั้งเป็นตำบลวังข่อย ในปี พ.ศ. 2521 และตั้งตำบลนาขอม ในปี พ.ศ. 2531 โดยแยกพื้นที่ตำบลวังน้ำลัดมาตั้ง และตั้งตำบลลำดับสุดท้ายในปี พ.ศ. 2532 โดยแยกพื้นที่ตำบลโคกเดื่อ ตั้งเป็นตำบลไพศาลี

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอไพศาลีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 8 ตำบล 101 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอไพศาลีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่

 เทศบาลตำบลไพศาลี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกเดื่อ (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 3–5, 8) และตำบลไพศาลี (เฉพาะหมู่ที่ 5 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–2, 6, 8)
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกเดื่อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกเดื่อ (เฉพาะหมู่ที่ 1–2, 6–7, 9 และบางส่วนของหมู่ที่ 3–5, 8)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสำโรงชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสำโรงชัยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังน้ำลัด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังน้ำลัดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตะคร้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตะคร้อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์ประสาท ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธิ์ประสาททั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังข่อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังข่อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาขอม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาขอมทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลไพศาลี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไพศาลี (เฉพาะหมู่ที่ 3–4, 7 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–2, 6, 8)

อ้างอิง 

ไพศาลี