สังขาร

สังขาร แปลว่า การปรุงแต่ง สิ่งที่ถูกปรุงแต่ง

สังขารในไตรลักษณ์ 
ในไตรลักษณ์ สังขาร คือ ธรรมที่ถูกปรุงแต่ง ได้แก่ จิต เจตสิก และรูป ทั้งหมด

สังขารในขันธ์ 5 
ในขันธ์ 5 สังขารขันธ์ คือ สภาพที่ปรุงแต่งจิต เป็นคุณสมบัติต่าง ๆ ของจิต ได้แก่ เจตสิก 9 ดวง เว้นเวทนาและสัญญา

สังขารในปฏิจจสมุปบาท 
ในปฏิจจสมุปบาท สังขาร 3 คือ
 กายสังขาร เจตนาทางกาย
 วจีสังขาร เจตนาทางวาจา
 มโนสังขาร เจตนาทางใจ
หรือ อภิสังขาร 3 ได้แก่
 ปุญญาภิสังขาร สภาพที่ปรุงแต่งกรรมฝ่ายดี
 อปุญญาภิสังขาร สภาพที่ปรุงแต่กรรมฝ่ายชั่ว
 อาเนญชาภิสังขาร สภาพที่ปรุงแต่งภพอันมั่นคง ไม่หวั่นไหว

อ้างอิง 
 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช), พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548

หลักธรรมของศาสนาพุทธ
คำศัพท์ศาสนาพุทธ