กัมปุงเซียม

กัมปุงเซียม ( "บ้านสยาม"; ) เป็นดินแดนแทรกทางชาติพันธุ์ของชาวมาเลเซียเชื้อสายสยามในย่านปูเลาตีกุซ เมืองจอร์จทาวน์ รัฐปีนัง อันประกอบด้วยผู้โยกย้ายถิ่นฐานจากไทยและกลุ่มชาวไทยในท้องถิ่นที่เรียกว่า ชาวสยาม จากพื้นที่ใกล้เคียง คือ เกอดะฮ์ ปะลิส ฮูลูเปรัก และกลันตัน บ้านกัมปุงเซียมมีพื้นที่ 2,681 ตารางเมตร (0.662 เอเคอร์) อยู่ห่างจากตัวเมืองจอร์จทาวน์ 2.6 กิโลเมตร ตั้งอยู่ใกล้มุมถนนบูร์มะฮ์ (หรือ ถนนพม่า) ตัดกับตรอกบูร์มะฮ์ติดวัดไชยมังคลาราม

พื้นที่โดยรอบยังเป็นพื้นที่อาศัยของคนเชื้อสายสยามตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 แต่ดินแดนแทรกทางชาติพันธุ์นี้กำลังถูกคุกคามจากการขยายตัวของเมืองและการพัฒนาพื้นที่

ประวัติ 

เชื่อกันว่าชาวสยามกลุ่มแรกเข้าไปตั้งถิ่นฐานที่ปูเลาตีกุซตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 จากการสำรวจสำมะโนครัวประชากรเมื่อ ค.ศ. 1828 (พ.ศ. 2371) พบว่ามีชาวสยามจำนวน 1,117 คน อาศัยอยู่ในบ้านกัมปุงเซียม กระทั่ง ค.ศ. 1845 (พ.ศ. 2388) รัฐบาลสหราชอาณาจักรมอบกรรมสิทธิ์ที่ดินของกัมปุงเซียมแก่ชาวสยาม เพื่อแสดงความปรารถนาดีต่ออาณาจักรสยาม หญิงมีเกียรติชาวสยาม ชาวจีน (รวมเปอรานากัน) และชาวมลายู มีส่วนร่วมในการดูแลที่ดินและสร้างวัดไชยมังคลาราม (นามเดิม วัดปูโลติกุส) ไว้ข้างหมู่บ้าน นอกจากคนเชื้อสยามแท้ ๆ แล้ว ยังประกอบไปด้วยคนจีนที่กลืนกลายเป็นคนไทยอาศัยอยู่ด้วย จากเอกสารของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเล่าเหตุการณ์ที่ปีนังใน พ.ศ. 2477 เมื่อพระองค์เสด็จไปบำเพ็ญพระกุศลเนื่องในวันวิสาขบูชาที่วัดไชยมังคลารามไว้ว่า "พอเข้าวัดก็เกิดพิศวงด้วยเห็นผู้คนไปมาราวสัก 200 คน แต่มีผู้หญิงเป็นพื้น เห็นแต่งตัวเป็นยอหยาทั้งนั้น เป็นคนชั้นมีอันจะกินโดยมาก ได้ยินเสียงพูดจึงรู้ว่าเป็นไทย แต่มีผู้ชายน้อยราวสัก 20 คน"

โดยมากชาวสยามเหล่านี้จะสมรสกับชาวจีนและมลายู แต่ยังคงนับถือศาสนาพุทธเช่นเดียวกับชาวพม่า รวมทั้งยังแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมซึ่งกันและกัน เพราะตั้งชุมชนใกล้กับชาวพม่าซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้าม ภายหลังชาวพม่าถูกกลืนไปกับวัฒนธรรมเปอรานากัน และสมรสข้ามชาติพันธุ์กับชาวสยามและจีนซึ่งอยู่ใกล้กันแทน เหลือเพียงวัดพม่าธัมมิการามเป็นมรดกแก่ชนรุ่นหลัง พึงสังเกตได้จากสถาปัตยกรรมในวัดไชยมังคลารามที่ผสมผสานกันระหว่างไทย จีน และพม่า อย่างไรก็ตามชาวสยามดูจะกลมเกลียวกับชาวจีนเสียมากกว่า เมื่อคนสยามและจีนสมรสข้ามกลุ่มกันราวสองถึงสามรุ่นก็จะกลมกลืนไปกับชาวจีนจนแยกไม่ออก

นอกจากกัมปุงเซียมแล้ว ยังมีชุมชนชาวสยามบนเกาะปีนังอีก เช่น กัมปงเซอรานีในปูเลาตีกุซ ซึ่งเป็นชุมชนลูกครึ่งจากสยามที่นับถือศาสนาคริสต์ มีมาตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 ทางใต้ของปูเลาตีกุซมีชุมชนไทยอีกแห่งคือบ้านซากัซจัง (Sakaschang) ซึ่งมีคนไทยอาศัยอยู่เบาบาง มีศาสนสถานสำคัญสองแห่ง คือ วัดสว่างอารมณ์ (สากัตจัง) และวัดบุปผาราม ปัจจุบันชาวไทยกลุ่มนี้ถูกกลืนจนสิ้นแล้ว และชุมชนไทยที่บาตูลันจัง ปัจจุบันยังมีชาวไทยอาศัยอยู่แบบกัมปง มีการก่อสร้างศาสนสถานสำคัญ คือ วัดปิ่นบังอร (นามเดิม วัดบาตูลันจัง) สร้างตั้งแต่ พ.ศ. 2337 และวัดจันทาราม

ปัจจุบันแทบไม่มีชาวสยามอาศัยอยู่รอบวัดไชยมังคลารามแล้ว เนื่องจากอพยพหรือกลืนกลายเป็นคนจีนไป ส่งผลให้มีคนบวชเป็นพระภิกษุน้อยลง ปัจจุบันจึงมีการนำพระจากประเทศไทยมาจำพรรษาที่วัด พื้นที่ชุมชนกัมปุงเซียมกำลังลดขนาดลงเนื่องจากการจัดสรรที่ดินเพื่อสร้างโรงแรม เพราะทรัสตีขายที่ดินเมื่อ ค.ศ. 2014 โดยไม่ทราบว่าขายที่แก่นักพัฒนาที่ดิน ส่งผลให้ผู้อาศัยถูกขับไล่ออกจากที่ จึงเกิดการฟ้องร้องนักพัฒนาที่ดิน แต่ศาลยกฟ้องใน ค.ศ. 2015 และเกรงว่าหลังจากนี้ชุมชนสยามจะถูกรื้อถอนจนสิ้นเพื่อพัฒนาที่ดิน ยังมีชาวสยามหลงเหลืออยู่ โดยอาศัยรวมกลุ่มกันอยู่ในตรอกแคบ ๆ ใกล้ต้นโพใหญ่บริเวณหลังวัดไชยมังคลารามซึ่งเป็นเขตธรณีสงฆ์ที่สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักรพระราชทานไว้

อ้างอิง 

สถานที่ที่มีประชากรในปีนัง
ดินแดนแทรกทางชาติพันธุ์ในประเทศมาเลเซีย
ชาวไทยพลัดถิ่นในประเทศมาเลเซีย
ไทยทาวน์