องค์การปลดปล่อยสหปัตตานี

องค์การปลดปล่อยสหปัตตานี หรือ พูโล ( หรือ PULO) ก่อตั้งเมื่อ 22 มกราคม พ.ศ. 2511 โดยตวนกูบีรอ กอตอนีลอ หรือ อดุลย์ ณ วังคราม บัณฑิตจากอินเดีย ได้รวมเพื่อน ๆ จัดตั้งองค์กรนี้ที่ซาอุดิอาระเบีย การดำเนินงานในระยะแรกเน้นการปลุกระดมมวลชนโดยมีกลุ่มเป้าหมายที่ผู้นำศาสนาและผู้นำท้องถิ่น

พูโลจัดตั้งกองกำลังติดอาวุธสำเร็จเมื่อ พ.ศ. 2519 ผู้นำกองกำลังที่สำคัญมีหลายคน เช่น หะยียูโซะ ปากีสถาน และหะยีสะมะแอ ท่าน้ำ มีการส่งเยาวชนไปฝึกวิชาทหารและการก่อวินาศกรรมที่ลิเบียและซีเรีย องค์กรเริ่มมีปัญหาจากการปราบปรามของรัฐและนโยบายใต้ร่มเย็นในช่วงหลัง จน พ.ศ. 2525 จนนำไปสู่การแตกแยกภายในองค์กร

การแยกตัวเป็นพูโลเก่าและพูโลใหม่ 
พ.ศ. 2528 ดร.ฮารง อเมริกา หรือ ฮารง มูเล็ง บังคับให้ตนกูบีรอกอตอนีลาออก หะยีสะมะแอ ท่าน้ำที่อยู่ฝ่านตนกูบีรอไม่พอใจจึงเริ่มมีการแข็งข้อ พ.ศ. 2531 ดร.ฮารงถูกกดดันให้ลาออกจากตำแหน่ง ผลของความขัดแย้งนี้ทำให้หะยีสะมะแอแยกไปจัดตั้งกลุ่มอาบูยาบาลเมื่อ พ.ศ. 2532

พูโลใหม่ 

ดร.ฮารงและหะยีฮาดี บินรอซาลี ได้ปรับองค์กรใหม่เปลี่ยนชื่อและสัญลักษณ์ขององค์กร จน พ.ศ. 2536 หะยีดาโอ๊ะ ท่าน้ำ กับหะยีสะมะแอขัดแย้งกัน หะยีดาโอ๊ะหนุน ดร.ฮารงให้แยกมาจัดตั้งพูโลใหม่เมื่อ พ.ศ. 2538 จน พ.ศ. 2541 พูโลใหม่ประสบปัญหาเมื่อสมาชิกระดับแกนนำหลายคนถูกจับกุมรวมทั้งหะยีดาโอ๊ะ บางส่วนทยอยออกมอบตัว ปัจจุบันการต่อสู้ด้วยอาวุธของพูโลใหม่เหลือไม่มากนัก ส่วนใหญ่อยู่ในเขตจังหวัดนราธิวาสและยะลา กลุ่มนี้อยู่ภายใต้การนำของคณะกรรมการที่มี่จำนวนประมาณ 20 คน มีหะยีฮาดี บินรอซาลี เป็นผู้นำ และไม่มีผู้ใดปรากฏในสื่อมวลชน นอกจากลุกมาน บินลีมา ที่มีฐานเคลื่อนไหวในสวีเดน มีเว็บไซต์เป็นของตนเองคือ pulo.org จากนั้นใด้มีการเปลียนแปลงชื่อเว็บไซต์เป็น www.puloinfo.net

พูโลเก่า 
กลุ่มของตนกูบีรอได้รับการเรียกขานว่าพูโลเก่าซึ่งแม้กลุ่มของดร.ฮารงจะแยกออกไปแล้ว แต่กลุ่มนี้ก็ยังมีความขัดแย้งภายในอยู่ระหว่างฝ่ายการเมืองและฝ่ายทหาร

พูโลผสม 
ในวันที่ 1 พฤษภาคม 2548 พูโลเก่าและใหม่ได้ประชุมและลงมติให้ทั้งสองกลุ่มรวมตัวกันเป็นหนึ่งเดียวอีกครั้ง โดยมีนายกัสตูรี มะห์โกตา ในสวีเดนเป็นโฆษก

อ้างอิง 

  ธันวาคม 2547. .

แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์พูโล
 วิเคราะห์พูโล
 พูโลและการก่อการร้าย 

ขบวนการแบ่งแยกดินแดนปัตตานี
การก่อการร้ายในประเทศไทย
การก่อการร้ายอิสลาม
องค์การญิฮาด
ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย
กลุ่มกบฏในประเทศไทย
องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2511