อบายมุข

อบายมุข (อ่านว่า อะ-บาย-ยะ-มุก) แปลว่า ทางแห่งความฉิบหาย ทางแห่งความเสื่อม สาเหตุให้ถึงความเสื่อม มี 2 หมวด คือ
 อบายมุข 4
 อบายมุข 6

อบายมุข 4 
อบายมุข 4 ได้แก่เป็นนักเลงหญิง เป็นนักเลงสุรา เป็นนักเลงการพนัน และคบคนชั่วเป็นมิตร

อบายมุข 6 
อบายมุข 6 ช่องทางของความเสื่อม ทางแห่งความพินาศ เหตุย่อยยับแห่งโภคทรัพย์ ล้วนแต่เป็นการใช้เวลาในชีวิตและเงินทองที่มีจำกัดอย่างไม่รู้คุณค่า เปล่าประโยชน์และเกิดโทษ ได้แก่ ใช้เวลาชีวิตและเงินทองไปดื่มสุราและของมึนเมา ใช้เวลาชีวิตและเงินทองไปเที่ยวกลางคืน ใช้เวลาชีวิตและเงินทองไปเที่ยวดูการละเล่น ใช้เวลาชีวิตและเงินทองไปเล่นการพนัน ใช้เวลาชีวิตและเงินทองไปคบหาสมาคมกับคนชั่ว และเกียจคร้านการทำงานปล่อยให้เวลาชีวิตหมดสิ้นไปและไม่ใช้เงินทองที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ 
 เสพสุราและของมึนเมาอื่นๆที่ทำให้สติสัมปชัญญะลดลง มีโทษ 6 อย่าง คือ
 ความเสื่อมทรัพย์อันผู้ดื่มพึงเห็นเอง
 ก่อการทะเลาะวิวาท
 เป็นบ่อเกิดแห่งโรค
 เป็นเหตุเสียชื่อเสียง
 เป็นเหตุไม่รู้จักละอาย
 ทอนกำลังปัญญา
สิ่งตรงข้ามคือการเจริญสติสัมปชัญญะ เช่น ภาวนากรรมฐาน 
 ชอบเที่ยวกลางคืน มีโทษ 6 อย่าง คือ
 ผู้นั้นชื่อว่าไม่คุ้มครอง ไม่รักษาตัว
 ผู้นั้นชื่อว่าไม่คุ้มครอง ไม่รักษาบุตรภรรยา
 ผู้นั้นชื่อว่าไม่รักษาทรัพย์สมบัติ
 ผู้นั้นเป็นที่ระแวงของคนอื่น
 คำพูดอันไม่เป็นจริงในที่นั้นๆ ย่อมปรากฏในผู้นั้น
 อันเหตุแห่งทุกข์เป็นอันมากแวดล้อม
สิ่งตรงข้ามคือการดูแลรักษาชีวิตและทรัพย์สิน เช่น ออกกำลังกาย ดูแลตัวเองบุตรภรรยา บำรุงรักษาที่อยู่อาศัย ทำบัญชีครัวเรือนลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น จัดเก็บถนอมรักษาทรัพย์สมบัติให้เป็นระเบียบเรียบร้อย
 ชอบเที่ยวดูการละเล่น โดยการงานเสื่อมเสียเพราะใจกังวลคอยคิดจ้องไปดูสิ่งนั้นๆ ทั้ง 6 กรณี คือ 
 รำที่ไหนไปที่นั่น
 ขับร้องที่ไหนไปที่นั่น
 ดนตรีที่ไหนไปที่นั่น
 เสภาที่ไหนไปที่นั่น
 เพลงที่ไหนไปที่นั่น
 เถิดเทิงที่ไหนไปที่นั่น

 ติดการพนัน มีโทษ 6 อย่าง คือ 
 ผู้ชนะย่อมก่อเวร
 ผู้แพ้ย่อมเสียดายทรัพย์ที่เสียไป
 ความเสื่อมทรัพย์ในปัจจุบัน
 ถ้อยคำของคนเล่นการพนัน ซึ่งไปพูดในที่ประชุมฟังไม่ขึ้น
 ถูกมิตรอมาตย์หมิ่นประมาท
 ไม่มีใครประสงค์จะแต่งงานด้วย เพราะเห็นว่า ชายนักเลงเล่นการพนันไม่สามารถจะเลี้ยงภรรยา
สิ่งตรงข้ามคือการประหยัดอดออมและลงทุน โดยศึกษาโอกาสการลงทุน วิเคราะห์ความเป็นไปได้ ประเมินความเสี่ยง วางแผนรับมือกับความเสี่ยง อย่างรอบคอบ
 คบคนชั่ว มีโทษ โดยนำให้กลายไปเป็นคนชั่วอย่างคนที่ตนคบทั้ง 6 ประเภท คือ
 นำให้เป็นนักเลงการพนัน
 นำให้เป็นนักเลงเจ้าชู้
 นำให้เป็นนักเลงเหล้า
 นำให้เป็นคนลวงผู้อื่นด้วยของปลอม
 นำให้เป็นคนโกงเขาซึ่งหน้า
 นำให้เป็นคนหัวไม้
สิ่งตรงข้ามคือการคบคนดี คบบัณทิต คบคนที่เป็นกัลยาณมิตร
 เกียจคร้านการงาน มีโทษ โดยทำให้ยกเหตุต่างๆ เป็นข้ออ้างผัดเพี้ยนไม่ทำการงาน โภคทรัพย์ใหม่ก็ไม่เกิด โภคทรัพย์ที่มีอยู่ก็หมดสิ้นไป คือให้อ้างไปทั้ง 6 กรณี คือ
 หนาวนักแล้วไม่ทำการงาน
 ร้อนนักแล้วไม่ทำการงาน
 เย็นไปแล้วไม่ทำการงาน
 ยังเช้านักแล้วไม่ทำการงาน
 หิวนักแล้วไม่ทำการงาน
 อิ่มนักแล้วไม่ทำการงาน
สิ่งตรงข้ามคือการขยันทำงานโดยไม่มีข้ออ้าง หนาวก็ทำงาน ร้อนก็ทำงาน อกหักก็ทำงาน สะบายใจก็ทำงาน เครียดก็ทำงาน สุขก็ทำงาน ทุกข์ก็ทำงาน หาโภคทรัพย์ใหม่ตลอดเวลา

อบายมุขทั้งหมดนี้หากประพฤติเข้าแล้วก็เป็นเหตุให้เกิดความฉิบหาย ให้เกิดความเสื่อมเสียแก่ชีวิตร่างกายได้เหมือนกันทุกข้อ

ข้อความอ้างอิง 
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรคฤหบดีบุตร อริยสาวกละกรรมกิเลสทั้ง ๔ ได้แล้ว ไม่ทำบาปกรรมโดยฐานะ ๔ และไม่เสพทางเสื่อมแห่งโภคะ ๖ อริยสาวกนั้นเป็นผู้
ปราศจากกรรมอันลามก ๑๔ อย่างนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้ปกปิดทิศ ๖ ย่อมปฏิบัติเพื่อ
ชำนะโลกทั้งสอง และเป็นอันอริยสาวกนั้นปรารภแล้ว ทั้งโลกนี้และโลกหน้า
เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก อริยสาวกนั้นย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ฯ
อริยสาวกย่อมไม่เสพทางเสื่อมแห่งโภคะ ๖ เป็นไฉน ดูกร
คฤหบดีบุตร การประกอบเนืองๆ ซึ่งการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่ง
ความประมาท เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะประการ ๑ การประกอบเนืองๆ ซึ่งการ
เที่ยวไปในตรอกต่างๆ ในกลางคืน เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะประการ ๑ การเที่ยว
ดูมหรสพเป็นทางเสื่อมแห่งโภคะประการ ๑ การประกอบเนืองๆ ซึ่งการพนันอัน
เป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะประการ ๑ การประกอบ
เนืองๆ ซึ่งการคบคนชั่วเป็นมิตร เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะประการ ๑ การประกอบ
เนืองๆ ซึ่งความเกียจคร้าน เป็นทางเสื่อมแห่งโภคะประการ ๑ ฯ

อ้างอิง 

 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
 พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). "พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม".
 สิงคาลกสูตร พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๑

หลักธรรมของศาสนาพุทธ
คำศัพท์ศาสนาพุทธ
 
ศีลธรรม