พระนิรฤต

พระนิรฤต (เทวนาครี: निरृत) เป็นเทพเจ้าในศาสนาฮินดู บุคลาธิษฐานของความตาย การเสื่อมถอย และความเศร้าหมอง ในพระเวท ปรากฏนิรฤตเป็นเทวีผู้อาศัยในดินแดนของคนตาย แต่ในศาสนาฮินดูยุคหลังมา ปรากฏนิรฤตเป็นเทพบุรุษเช่นกัน และได้รับการยกให้เป็นทิกบาลประจำทิศตะวันตกเฉียงใต้

ศัพทมูล

คำภาษาสันสกฤต Nirṛti  แปลว่า "เสื่อมถอย" หรือ "เสื่อมสลาย" มีรากมาจากคำว่า nirṛ ("การแยกจาก") และสามารถตีความว่าหมายถึง "การขาดซึ่ง ฤต" หมายถึงสถานะแห่งความสับสนอลหม่าน ชื่อนี้จึงหมายเถึงเทพเจ้าในผู้ปกป้องภาวะไร้ซึ่งความสับสนวุ่นวายในจักรวาล

ในเอกสารพระเวทปรากฏการใช้คำนี้เพื่อระบุถึงความมืดทะมน ความไม่ดำรงอยู่ ไร้ซึ่งแสง อาหาร และเด็ก องค์ประกอบที่ขาดไปในดินแดนนิรฤตนี้เป็นองค์ประกอบที่จำเป็นต่อชีวิตและพิธีกรรมในพระเวท

เทวี 
ปรากฏพระนิรฤตในบทสวดของ ฤคเวท ส่วนมากปรากฏบทสวดภาวนาหาการคุ้มกันจากพระนาง การร้องขอจากพระนางในยามที่จะต้องออกเดินทาง บทสวดที่ X.59 ปรากฏพระนางอยู่หลายครั้ง ในบทสวดนี้ หลังสรุปธรรมชาติของพระนางแล้ว ยังร้องขอพระนางในคราออกเดินทางจากสถานที่ประกอบพิธีบูชายัญ ใน อาถรรพเวท (V.7.9) ระบุว่าพระนางมีปอยผมสีทอง ใน ไตตติริยพรหมัน (I.6.1.4) ระบุว่าพระนางมีสีวรกายเข้ม แต่งกายด้วยเครื่องนุ่งห่มสีดำ ถวายเครื่องบูชาให้ใช้ผลไม้เปลือกแข็งสีดำ ใน ศตปาถพรหมัน (X.1.2.9) เชื่อมโยงพระนางกับทิศตะวันตกเฉียงใต้ แต่ในส่วนอื่นของคัมภีร์เดียวกัน (V.2.3.3.) ระบุว่าพระนางประทับในอาณาจักรแห่งคนตาย

ทิกปาละ
นักวิชาการบางส่วนระบุว่าเทวีนิรฤตแปรสภาพมาเป็นเทพบุรุษในตำนานฮินดูยุคหลัง และกลายมาเป็นทิกบาล ผู้พิทักษ์แห่งทิศตะวันตกเฉียงใต้

บางครั้งปรากฏพระนิรฤตเป็นหนึ่งในรุทร และมีการบรรยายไว้ว่าเป็นบุตรของสถานุ (Sthanu) ปรากฏคำอธิบายที่แตกต่างกันไปเกี่ยวกับพระนิรฤตในเอกสารต่าง ๆ เช่น อาคม นะบุว่าพระนิรฤตมีสีวรกายสีดำ ร่ายกายใหญ่กำยำ ทรงเครื่องสีเหลือง มีวาหนะเป็นมนุษย์หรือสิงโต

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 

เทพเจ้าฮินดู