ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง

ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง เป็นลุ่มแม่น้ำสายหลักของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ และเป็นลุ่มแม่น้ำสายหลักของภาคอีสานและบางส่วนของภาคเหนือของประเทศไทย ในปัจจุบันนี้พบแล้วกว่า 1,200 ชนิด และคาดว่าอาจมีถึง 1,700 ชนิด

แม่น้ำโขง
ดูบทความหลักที่ แม่น้ำโขง

แม่น้ำโขงนับเป็นแม่น้ำสายที่ยาวที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีจุดกำเนิดจากที่ราบสูงทิเบต และมีจุดกำเนิดร่วมกับอีก 2 แม่น้ำ คือ แม่น้ำแยงซี และ แม่น้ำสาละวิน ไหลผ่านถึง 7 ประเทศ จนกระทั่งไหลไปออกทะเลจีนใต้ที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงที่เวียดนาม มีลำน้ำสาขาต่าง ๆ มากมาย รวมถึงพื้นที่ชุ่มน้ำอีกจำนวนมาก เช่น แม่น้ำมูล, แม่น้ำชี, แม่น้ำสงคราม, หนองหาน, ทะเลสาบเขมร 

แม่น้ำโขงนับเป็นแม่น้ำสายที่ยาวเป็นอันดับที่ 10 ของโลก และเป็นแม่น้ำที่มีความหลากหลายของชนิดปลามากเป็นอันดับ 3 ของโลก รองจากแม่น้ำแอมะซอนในทวีปอเมริกาใต้ และแม่น้ำคองโกในทวีปแอฟริกา

ชนิดปลา 
(อาทิ)

ปลากระดูกอ่อน
วงศ์ปลาฉลาม
ปลาฉลามหัวบาตร (Carcharhinus leucas)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลาฉนาก
ปลาฉนากจะงอยปากกว้าง (Pristis microdon)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลากระเบนธง
ปลากระเบนลาว (Dasyatis laoensis)**ปลาท้องถิ่น
ปลากระเบนราหูน้ำจืด (Himantura chaophraya)
ปลากระเบนลายเสือ (Himantura oxyrhyncha)

ปลากระดูกแข็ง
วงศ์ปลากราย
ปลากราย (Chitala ornata)
ปลาตองลาย (Chitala blanchi)**ปลาท้องถิ่น
ปลาสะตือ (Chitala lopis)
ปลาฉลาด (Notopterus notopterus)
วงศ์ปลาตูหนา
ปลาไหลหูขาว (Anguilla marmorata)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลาหลังเขียว
ปลาหมากผาง (Tenualosa thibaudeaui)**ปลาท้องถิ่น
ปลาซิวแก้ว (Clupeichthys aesarnensis)**ปลาท้องถิ่น
วงศ์ปลากะตัก
ปลาแมว (Setipinna melanochir)
วงศ์ปลาตะเพียน
ปลาแปบควาย (Paralaubuca spp.)
ปลาสะนากยักษ์ (Aaptosyax grypus)**ปลาท้องถิ่น
ปลาฝักพร้า (Macrochirichthys macrochirus)
ปลาซิวเจ้าฟ้า (Amblypharyngodon chulabhornae)
ปลาซิวหนวดยาว (Esomus metallicus) 
ปลาซิวควาย (Rosbora tornieri)
ปลาซิวควายข้างเงิน (Rasbora argyrotaenia)
ปลากระโห้ (Catlocarpio siamensis)
ปลายี่สก (Probarbus jullieni)
ปลาเอินตาขาว (Probarbus labeamajor)**ปลาท้องถิ่น
ปลาเอินฝ้าย (Probarbus labeaminor)**ปลาท้องถิ่น
ปลาเกล็ดถี่ (Thynnichthys thynnoides)
ปลาตะกาก (Cosmochilus harmandi)
ปลาตะโกก (Cyclocheilichthys enoplos)
ปลาโจกไหม (Cyclocheilichthys furcatus)**ปลาท้องถิ่น
ปลาเสือข้างลาย (Puntius partipentazona)
ปลาแก้มช้ำ (Puntius orphoides)
ปลาน้ำฝายหลังดำ (Sikukia stejnegeri)
ปลาตะเพียน (Barbonymus gonionotus)
ปลาตะเพียนทอง (Barbonymus altus)
ปลากระแห (Barbonymus schwanenfeldi)
ปลาตะพาก (Hypsibarbus wetmorei)
ปลาปากหนวด (Hypsibarbus vernayi)
ปลาตะพากส้ม (Hypsibarbus malcolmi)
ปลาหนามหลังขาว (Mystacoleucus ectypus)**ปลาท้องถิ่น
ปลาหนามหลัง (Mystacoleucus marginatus)
ปลากระมัง (Puntioplites proctozysron)
ปลากระมังครีบสูง (Puntioplites falcifer)**ปลาท้องถิ่น
ปลาปากเปี่ยน (Scaphognathops spp.)**ปลาท้องถิ่น
ปลาหว้าหน้านอ (Bangana behri)
ปลาเพ้า (Bangana sinkleri)**ปลาท้องถิ่น
ปลาบัว (Labeo dyocheilus)
ปลากาดำ (Epalzeorhynchos chrysophekadion)
ปลากาแดง (Epalzeorhynchos frenatum)
ปลาสร้อยขาว (Henicorhynchus siamensis)
ปลาสร้อยน้ำเงิน (Cirrhinus jullieni)
ปลาแกง (Cirrhinus molitorella)
ปลานวลจันทร์น้ำจืด (Cirrhinus microlepis)
ปลาสะอี (Mekongina erythrospila)**ปลาท้องถิ่น
ปลาไน (Cyprinus carpio)**เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
ปลานวลจันทร์เทศ (Cirrhinus cirrhosus)**เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
ปลายี่สกเทศ (Labeo rohita)**เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
ปลาสร้อยนกเขา (Osteochilus vittatus)
วงศ์ปลาหมู
ปลารากกล้วย (Acanthopsis spp.)
ปลาหมูขาว (Yasuhikotakia modesta) 
ปลาหมูค้อ (Yasuhikotakia morleti) 
วงศ์ปลาสร้อยน้ำผึ้ง
ปลาสร้อยน้ำผึ้ง (Gyrinocheilus aymonieri)
ปลามูด (Gyrinocheilus pennocki)**ปลาท้องถิ่น
วงศ์ปลากด
ปลาดุกมูน (Bagrichthys obscurus)
ปลากดเหลือง (Hemibagrus spp.)
ปลากดคัง (Hemibagrus wickioides)
ปลากดหม้อ (Hemibagrus wickii)
วงศ์ปลาเนื้ออ่อน
ปลาคางเบือน (Belodontichthys truncatus)
ปลาดังแดง (Hemisilurus mekongensis)**ปลาท้องถิ่น
ปลาน้ำเงิน (Micropogon apogon)
ปลาแดง (Micropogon bleekeri)
ปลาขาไก่ (Krytopterus crytopterus)**ปลาท้องถิ่น
ปลาค้าวขาว (Wallago attu)
ปลาค้าวดำ (Wallago micropogon)
วงศ์ปลาสวาย
ปลาสวายหนู (Helicophagus waandersii)
ปลาบึก (Pangasianodon gigas)**ปลาท้องถิ่น
ปลาสวาย (Pangasianodon hypopthalmus)
ปลาสังกะวาดท้องคม (Pteropangasius pleurotaenia)
ปลาเทโพ (Pangasius larnaudii)
ปลาเทพา (Pangasius sanitwongsei)
ปลาโมง (Pangasius conchophilus)
ปลาเผาะ (Pangasius bocourti)
ปลายาว (Pangasius krempfi)
ปลาสังกะวัง (Pangasius polyuranodon)
วงศ์ปลาแค้
ปลาแค้วัว (Bagarius bagarius)
ปลาแค้ยักษ์ (Bagarius yarrelli)
ปลาแค้งู (Bagarius suchus)
วงศ์ปลาดุก
ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus)
ปลาดุกอุย (Clarias macrocephalus)
ปลาดุกรัสเซีย (Clarias gariepinus)**ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
วงศ์ปลากดทะเล
ปลากดหัวผาน (Hemiarius verrucosus)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลากระทุงเหว
ปลากระทุงเหวเมือง (Xenentodon cancila)
วงศ์ปลาเข็ม
วงศ์ปลาหัวตะกั่ว
ปลาหัวตะกั่ว (Aplocheilus panchax)
วงศ์ปลาแป้นแก้ว
ปลาแป้นแก้ว (Parambassis siamensis)
วงศ์ปลาเสือตอ
ปลาเสือตอลายใหญ่ (Datnioides pulcher)
ปลาเสือตอลายเล็ก (Datnioides undecimradiatus)**ปลาท้องถิ่น
วงศ์ปลากะพงขาว
ปลากะพงขาว (Lates calcarifer)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลาจวด
ปลาม้า (Boesemania microlepis)
วงศ์ปลาอินทรี
ปลาอินทรีทะเลสาบเขมร (Scomberomorus sinensis)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลากุเรา
ปลาหนวดพราหมณ์ (Polynemus paradiseus)**ปลาอพยพ
วงศ์ปลาเสือพ่นน้ำ
ปลาเสือพ่นน้ำ (Toxotes chatareus)
ปลาเสือพ่นน้ำเกล็ดถี่ (Toxotes microlepis)
วงศ์ปลาหมอช้างเหยียบ
ปลาหมอช้างเหยียบ (Pristolepis fasciatus)
วงศ์ปลาบู่
ปลาบู่หมาจูแม่น้ำโขง (Brachygobius mekongensis)**ปลาท้องถิ่น
วงศ์ปลาบู่ทราย
ปลาบู่ (Oxyeleotris marmorata)
วงศ์ปลาหมอ
ปลาหมอ (Anabas testudineus)
วงศ์ปลาหมอช้างเหยียบ
ปลาดุมชี (Nandus oxythynchus)
วงศ์ปลากัด ปลากระดี่
ปลากระดี่หม้อ (Trichogaster trichogaster)
ปลากระดี่นาง (Trichogaster microlepis)
ปลาสลิด (Trichogaster pectoralis)
ปลากัดอีสาน (Betta smaragdina)**ปลาท้องถิ่น
ปลากริมมุก (Trichopsis pumilus)
ปลากริมอีสาน (Trichopsis schalleri)**ปลาท้องถิ่น
ปลาแรด (Osphronemus goramy)
ปลาแรดแม่น้ำโขง (Osphronemus exodon)**ปลาท้องถิ่น
วงศ์ปลาช่อน
ปลาช่อน (Channa striata)
ปลาชะโด (Channa micropeltes)
ปลากระสง (Channa lucius)
ปลาก้าง (Channa limbata)
วงศ์ปลาหมอสี**ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
ปลานิล (Oreochromis niloticus)
วงศ์ปลาซิวข้าวสาร
ปลาซิวข้าวสารสงคราม (Oryzias songkhramensis)**ปลาท้องถิ่น
วงศ์ปลาไหลนา
ปลาไหลนา (Monopterus albus)
วงศ์ปลากระทิง
ปลาหลดหลังจุด (Macrognathus semiocellatus)**ปลาท้องถิ่น
ปลาหลด (Macrognathus siamensis)
ปลากระทิง (Mastacembelus armatus)วงศ์ปลาลิ้นหมาปลาใบไม้ (Brachirus harmandi)วงศ์ปลายอดม่วงปลายอดม่วงเกล็ดถี่ (Cynoglossus microlepis)
ปลายอดม่วงลาย (Cynoglossus fledmanni)วงศ์ปลาปักเป้าฟันสี่ซี่'ปลาปักเป้าทองแม่น้ำโขง (Auriglobus nefastus)**ปลาท้องถิ่น
ปลาปักเป้าดำ (Tetraodon cochinchinensis)
ปลาปักเป้าขน (Tretraodon baileyi)**ปลาท้องถิ่น
ปลาปักเป้าปากขวด (Tetraodon cambodgiensis)
ปลาปักเป้าควาย (Tetraodon suvatti'')**ปลาท้องถิ่น

กรณีเขื่อนปากมูล
หลังจากมีการสร้างและเปิดใช้เขื่อนปากมูลขึ้นในปี พ.ศ. 2537 พบว่ามีชนิดปลาที่พบในแม่น้ำมูล ซึ่งเป็นลุ่มน้ำสาขาของแม่น้ำโขงลดลงมาก เนื่องจากเป็นผลกระทบของการสร้างเขื่อน ซึ่งในเรื่องนี้ชาวบ้านพื้นถิ่นได้คัดค้านและประท้วงมาโดยตลอด

จนกระทั่งมีมติคณะรัฐมนตรีเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2544 ได้เปิดประตูเขื่อนปากมูลขึ้นทั้ง 8 บาน เป็นระยะเวลา 1 ปี ทางคณะนักวิจัยไทบ้าน ได้ลงพื้นที่ศึกษาและสำรวจชนิดปลาที่พบในแม่น้ำมูลเป็นระยะเวลา 1 ปี ตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2544 ถึงเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2545 พบว่ามีชนิดปลาเพิ่มมากขึ้น โดยพบว่าเป็นปลาที่อาศัยอยู่ในแม่น้ำมูลและสาขาของแม่น้ำโขงในบริเวณใกล้เคียงกัน 265 ชนิด  ซึ่งเป็นปลาที่อพยพจากแม่น้ำโขง 134 ชนิด โดยเป็นปลาจากต่างถิ่น (ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น) 7 ชนิด และหลายชนิดเป็นปลาอพยพที่ต้องเดินทางไกลเป็นพันกิโลเมตรจากดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ในเวียดนาม ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิด อาทิ ปลาไหลหูขาว, ปลากะพงขาว เพื่อเจริญเติบโต

จากการศึกษาพบว่าการอพยพของปลาในลุ่มน้ำแห่งนี้ เกิดขึ้นตลอดทั้งปี  การเริ่มอพยพมาอาศัย เริ่มตั้งแต่เดือนมกราคมจนถึงเดือนกันยายน และเริ่มอพยพย้ายกลับ ตั้งแต่เดือนกรกฎาคมถึงเดือนธันวาคม จากเดิมที่เคยเชื่อว่าปลาจะอพยพย้ายถิ่นเพียงแค่ 4 เดือนเท่านั้น คือ เดือนมิถุนายนถึงเดือนธันวาคม

อ้างอิง

ปลาแบ่งตามสถานที่พบ
ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง