อุปมาเทียม

อุปมาเทียม  () เป็นเหตุผลวิบัติโดยอุปมาที่ผิดพลาด

การให้เหตุผลโดยอุปมา  
กระบวนการอนุมานโดยอุปมาเริ่มต้นด้วยการสังเกตว่า  สิ่งหนึ่งมีลักษณะบางอย่างที่คล้ายคลึงกับอีกสิ่งหนึ่ง
แล้วอนุมานว่า  สิ่งสองสิ่งเหล่านั้นจะมีลักษณะคล้ายคลึงกันอย่างอื่น ๆ อีกด้วย  
โครงสร้างและรูปแบบอาจจะมีนัยทั่วไปดังนี้  
 วัตถุ ก และ ข มีลักษณะ 1-2-3 ที่คล้ายกัน
 วัตถุ ก ปรากฏกว่ามีลักษณะ 4
 ดังนั้น  วัตถุ ข ก็น่าจะมีลักษณะ 4 ด้วย

อุปมาที่ผิดพลาด
มีองค์ประกอบหลายอย่างที่แปรกำลังของเหตุผลโดยอุปมา
ความเข้าประเด็นกันระหว่างลักษณะคล้ายกันที่เห็นอยู่  กับลักษณะคล้ายกันที่อนุมานโดยอุปมาว่ามี
จำนวนและความต่าง ๆ กันในตัวอย่างของอุปมา
จำนวนของลักษณะที่เหมือนกันระหว่างวัตถุที่เปรียบเทียบกัน

เหตุผลโดยอุปมาจะไม่มีกำลังถ้าองค์ประกอบที่กล่าวถึงอย่างใดอย่างหนึ่งมีความบกพร่อง
คำว่า  อุปมาเทียม (false analogy) มาจากนักปรัชญาชาวอังกฤษชื่อว่า  จอห์น สต๊วร์ด มิลล์
ผู้เป็นบุคคลพวกแรก ๆ ที่ศึกษาหลักการให้เหตุผลโดยอุปมา 
ตัวอย่างหนึ่งที่มิลล์ยกมาแสดง  ก็คือ  การอนุมานว่า  บุคคลคนหนึ่งเป็นคนขี้เกียจโดยสังเกตเห็นว่า  พี่น้องของเขาเป็นคนขี้เกียจ
ตามการอธิบายของมิลล์  การมีพ่อแม่ร่วมกันกับความขี้เกียจไม่เข้าประเด็นกัน

ตัวอย่างพื้นฐานของอุปมาเทียมอีกอย่างหนึ่งก็คือ
"รูปแบบของสุริยจักรวาลคล้ายกับของอะตอม
คือมีดาวเคราะห์โคจรรอบดวงอาทิตย์  เหมือนกับมีอิเล็กตรอนโคจรรอบนิวเคลียสอะตอม
เพราะว่า  อิเล็กตรอนสามารถกระโดดไปกระโดดมาระหว่างระดับโคจร
ดังนั้น  เราพึงตรวจดูบันทึกเหตุการณ์โบราณเกี่ยวกับการกระโดดไปกระโดดมาระหว่างวิถีโคจรของดาวเคราะห์"

อีกตัวอย่างหนึ่งของอุปมาเทียมก็คือ
"โอกาสที่สิ่งมีชีวิตซับซ้อนจะมีวิวัฒนาการที่เป็นไปโดยสุ่มมีค่าเหมือนกับมีพายุทอร์นาโดพัดเอากองขยะไปแล้วสร้างเครื่องบินโบอิง 747"  เพราะว่ากระบวนการวิวัฒนาการไม่ใช่เป็นไปโดยสุ่ม  แต่เป็นกระบวนการสะสมความเปลี่ยนแปลงที่เป็นประโยชน์ต่อสิ่งมีชีวิตซึ่งไม่ใช่กระบวนการสุ่ม

เชิงอรรถและอ้างอิง

เหตุผลวิบัติโดยอุปนัย
เหตุผลทางปรัชญา
เหตุผลวิบัติโดยประเด็น
อุปมา