กลุ่มอาการหลงผิดว่าตายังคงอยู่

กลุ่มอาการหลงผิดว่าตายังคงอยู่   (, ตัวย่อ PES)  รวมความเจ็บปวดที่ตาและการเกิดประสาทหลอนทางตา  หลังจากที่เอาตาข้างใดข้างหนึ่งออกโดยการควักลูกตา  (enucleation) หรือการควักเนื้อในลูกตา (evisceration)

อาการ 
คนไข้จำนวนมากเกิดอาการหลงผิดหลังจากที่เอาลูกตาอออก  รวมทั้ง
 ความเจ็บปวดในตาที่เอาออกไปแล้ว  (อัตราความชุกที่ 26%)
 ความรู้สึกไม่ประกอบด้วยความเจ็บปวดในตาที่เอาออกไปแล้ว
ประสาทหลอนทางตา  คือ  คนไข้ประมาณ  30%  แจ้งว่ามีประสาทหลอนทางตาที่เอาออกไปแล้ว  ซึ่งโดยมากแล้ว ภาพหลอนจะเป็นลักษณะการเห็นพื้นฐานทั่ว ๆ ไปเช่นรูปร่างและสี  และโดยเปรียบเทียบแล้ว  กลุ่มอาการ  Charles Bonnet syndrome  ที่เกิดในโรคที่ทำให้สูญเสียสายตาอย่างรุนแรง  มีประสาทหลอนโดยอัตราชุกที่ต่ำกว่าที่  10%  และมักจะประกอบด้วยภาพหลอนที่มีรายละเอียดที่สูงกว่า

พยาธิกำเนิด

ความรู้สึกและความเจ็บปวดในอวัยวะที่ไม่มี 
ความเจ็บปวดและความรู้สึกอื่น ๆ ในอวัยวะที่ไม่มี  เกิดจากความเปลี่ยนแปลงในระบบประสาทกลางที่เกิดขึ้นเนื่องจากการตัดประสาท  (denervation) จากอวัยวะใดอวัยวะหนึ่ง 
แต่ว่า  ความเจ็บปวดในตาที่ไม่มีเกิดขึ้นน้อยกว่าการเจ็บปวดในอวัยวะอื่นเช่นแขนขาเป็นต้นที่ไม่มี
ความเจ็บปวดในแขนขาที่ตัดออกมีอัตราความชุกประมาณ 50% ถึง 78%  เปรียบเทียบกับความเจ็บปวดในลูกตาที่เอาออกประมาณ 30%

เชื่อกันว่า  ความเปลี่ยนแปลงในคอร์เทกซ์ที่มีแผนที่ภูมิลักษณ์ของเนื้อเยื่อรับความรู้สึก  (คือใน  cortical homunculus) จุดใกล้กับอวัยวะที่ตัดออกไป มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเกิดขึ้นของความเจ็บปวดและความรู้สึกอื่น ๆ ในอวัยวะที่ไม่มี
เหตุผลที่มีคนไข้ที่มีความเจ็บปวดในตาที่ไม่มี  น้อยกว่าคนไข้ที่มีความเจ็บปวดในแขนขาที่ไม่มี  อาจจะเป็นเพราะระบบรับความรู้สึกทางกายมีเขตแผนที่ภูมิลักษณ์ของลูกตาที่เล็กกว่าของแขนขา

สำหรับผู้ที่ตัดแขนขาออก  งานวิจัยหลายงานพบว่าบางคน 
มีสหสัมพันธ์ระหว่างความเจ็บปวดในอวัยวะที่จะตัดออกก่อนผ่าตัด  กับความเจ็บปวดในอวัยวะที่ไม่มีหลังผ่าตัด
มีความสัมพันธ์ที่สำคัญระหว่างความเจ็บปวดก่อนผ่าตัดตาและอาการปวดหัว  กับความรู้สึกทั้งที่ประกอบด้วยความเจ็บปวดและไม่ประกอบด้วยความเจ็บปวดในตาที่ไม่มีหลังผ่าตัด 
แต่ว่าด้วยข้อมูลที่มีอยู่  ยังยากที่จะตัดสินว่า  อาการปวดศีรษะและความเจ็บปวดที่ตาก่อนผ่าตัดเป็นเหตุของการเกิดขึ้นของความรู้สึกในตาที่ไม่มี  หรือว่า  อาการปวดศีรษะและความเจ็บปวดที่ตาก่อนผ่าตัด  และความรู้สึกในตาที่ไม่มีหลังผ่าตัด    ล้วนแต่เป็นผลที่เกิดขึ้นมาจากเหตุอย่างอื่น
อย่างไรก็ดี  งานวิจัยในมนุษย์ได้แสดงแล้วว่า  ความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นในช่วงงานวิจัย  นำไปสู่การจัดระเบียบใหม่อย่างรวดเร็วของคอร์เทกซ์รับความรู้สึกทางกาย  (somatosensory cortex) 
งานวิจัยนี้อาจจะบอกเป็นนัยว่า  ความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นก่อนการผ่าตัดและหลังการผ่าตัดอาจจะเป็นเหตุสำคัญเหตุหนึ่งในการจัดระเบียบใหม่ของคอร์เทกซ์รับความรู้สึกทางกาย  และการเกิดขึ้นของความรู้สึกในอวัยวะที่ไม่มี

ภาพหลอนทางตา
ทั้งการควักลูกตาออก  (enucleation) และความเสียหายในเรตินา  นำไปสู่ปรากฏการณ์ต่าง ๆ ในคอร์เทกซ์สายตาที่รับข้อมูลทางตา
คือ  การยับยั้งประสาทที่เกิดจากการหลั่งสาร  GABA  ลดลง  และการกระตุ้นคอร์เทกซ์สายตาเนื่องจากการหลั่งสารกลูตาเมตก็เพิ่มขึ้น  ตามมาด้วยความไวต่อสิ่งเร้าทางตา  และแม้กระทั่งการทำงานที่เกิดขึ้นเอง  โดยไม่มีสัญญาณกระตุ้นที่ส่งไปจากตา  ในคอร์เทกซ์สายตา 
เชื่อกันว่า  การทำงานที่ไม่มีเหตุในคอร์เทกซ์สายตาที่ตาไม่ได้ส่งข้อมูลประสาทไปให้แล้ว  เป็นประสาทสัมพันธ์  (neural correlate)  คือเป็นเหตุของภาพหลอนทางตา

ดูเพิ่ม
ระบบสายตา

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

ความผิดปกติทางประสาทวิทยา
ระบบสายตา