ประภาส จารุเสถียร

จอมพล จอมพลเรือ จอมพลอากาศ ประภาส จารุเสถียร (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 – 18 สิงหาคม พ.ศ. 2540) นามเดิม ตุ๊ จารุเสถียร เป็นนายทหารและนักการเมืองชาวไทย ดำรงตำแหน่งจอมพลแห่งกองทัพบกไทยและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในรัฐบาลของจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ และจอมพล ถนอม กิตติขจร

ประวัติ 
ประภาสเกิดเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 ปีชวด ณ ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี เป็นบุตรของอำมาตย์เอก พระยาพายัพพิริยกิจ (เป้า จารุเสถียร) และเจ้าบัวตอง (ณ ลำปาง) ประภาสสมรสกับ ท่านผู้หญิงไสว จารุเสถียร (บุตรของร้อยตรี วอน และนางฮวย ปานประสิทธิ์) มีพี่ชายต่างมารดาที่สำคัญคนหนึ่งคือ พลเอก จำเป็น จารุเสถียร อดีตสมุหราชองครักษ์ อดีตนายกสมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ อดีตสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญและอดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ประภาสจบมัธยมศึกษาจากโรงเรียนวัดราชาธิวาส

บุตรธิดา 
ประภาสมีบุตร 6 คน ได้แก่
 ร้อยโท ตวงสิทธิ์ จารุเสถียร
 ร้อยเอกหญิง สุมิตรา จารุเสถียร
 สุภาพร กิตติขจร (สมรสกับ พันเอก ณรงค์ กิตติขจร)
 พลโท ประยุทธ จารุเสถียร
 คุณหญิงอรพรรณ ศศิประภา (สมรสกับพลเอก ยุทธศักดิ์ ศศิประภา)
 คุณหญิงศุภนภา อัตตะนันท์ (สมรสกับพลเอก สมทัต อัตตะนันทน์)

ประภาสถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันจันทร์ที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2540 รวมอายุ  ต่อมาในวันเสาร์ที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2541 เวลา 17.43 น. พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานเพลิงศพที่เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิสริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร

การรับราชการ 
 1 ตุลาคม พ.ศ. 2476 ได้รับพระราชทานยศเป็น "ร้อยตรี"
 1 เมษายน พ.ศ. 2478 เลื่อนยศเป็น "ร้อยโท"
 27 ตุลาคม พ.ศ. 2479 โอนเป็นตำรวจปรับยศเป็น "ร้อยตำรวจเอก"
 1 เมษายน พ.ศ. 2480 โอนกลับเป็นทหารปรับยศเป็น "ร้อยเอก"
 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 รับพระราชทานยศ "พันโท"
 1 มกราคม พ.ศ. 2491 รับพระราชทานยศเป็น "พันเอก"
 1 มกราคม พ.ศ. 2500 ได้รับพระราชทานยศเป็น"พลโท"
 30 ธันวาคม พ.ศ. 2500 เป็นแม่ทัพกองทัพภาคที่ 1 
 1 เมษายน พ.ศ. 2502 ได้รับพระราชทานเป็น "พลเอก"
 1 ตุลาคม พ.ศ. 2507 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรองผู้บัญชาการทหารสูงสุด และผู้บัญชาการทหารบก
 1 ตุลาคม พ.ศ. 2515 รักษาการในตำแหน่งอธิบดีกรมตำรวจอีกตำแหน่งหนึ่ง และพระราชทานยศให้เป็นพลตำรวจเอก 
 1 มิถุนายน พ.ศ. 2516 ได้รับพระราชทานยศจอมพล จอมพลเรือ และจอมพลอากาศ

ตำแหน่งและหน้าที่ราชการพิเศษ 
 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นราชองครักษ์เวร และเป็นนายทหารพิเศษประจำกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์
 เป็นสมาชิกสภาผู้แทนประเภท 2 
 พ.ศ. 2499 เข้ารับการศึกษาหลักสูตรวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร กรมเสนาธิการกลาโหม ชุดที่ 1 
 31 มีนาคม พ.ศ. 2500 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย
 23 กันยายน พ.ศ. 2500 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในคณะรัฐบาลที่พจน์ สารสิน เป็นนายกรัฐมนตรี
 1 มกราคม พ.ศ. 2501 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยในคณะรัฐบาลที่มีจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรี
 7 กันยายน พ.ศ. 2504 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นอธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 11 ธันวาคม พ.ศ. 2506 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในคณะรัฐบาลที่มีจอมพล ถนอม กิตติขจร เป็นนายกรัฐมนตรี
 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2510 โปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งตุลาการศาลทหารสูงสุด 
 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514 พ้นตำแหน่งและสิ้นสุดสภาพรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
 27 ธันวาคม พ.ศ. 2515 โปรดเกล้าฯให้เป็น นายตำรวจราชสำนักพิเศษ
 10 ตุลาคม พ.ศ. 2516 ถึง 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 ผู้อำนวยการศูนย์ปราบจลาจลที่กองอำนวยการป้องกันและปราบปรามคอมมิวนิสต์สวนรื่นฤดี

บทบาททางการเมือง 
ประภาสมีบทบาทอย่างมากในการเมืองในแต่ละยุค แต่ละสมัย ในฐานะของนายทหาร ตั้งแต่ยังเป็นนายทหารยศ "ร้อยโท" ในเหตุการณ์กบฏบวรเดช พ.ศ. 2476 เป็นผู้ใช้ปืนยิงพระยาศรีสิทธิสงคราม (ดิ่น ท่าราบ) เสนาธิการของฝ่ายกบฏ ถึงแก่ชีวิต พระยาศรีสิทธิสงครามนั้นตั้งใจเดินมาเพื่อขอเจรจาด้วย ณ สถานีรถไฟหินลับ จังหวัดสระบุรี ประภาสยังเข้าร่วมในรัฐประหาร พ.ศ. 2490 และปราบกบฏวังหลวง พ.ศ. 2492 เคียงข้างจอมพล ถนอม กิตติขจร มาตลอด

ตั้งแต่ยังมีสถานะเป็นนักเรียนนายร้อยทหารบกชั้นปีที่ 4 ในคราวเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ประภาสก็เป็นหนึ่งในคณะนักเรียนนายร้อยทหารบกจำนวน 111 นายที่บุกวังบางขุนพรหมร่วมกับคณะนายทหารและพลเรือนบางส่วนของคณะราษฎร เพื่อควบคุมสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยและผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และเข้าควบคุมกระทรวงพระคลังมหาสมบัติอีกด้วย

ภายหลังการอสัญกรรมของจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ใน พ.ศ. 2506 แล้ว จอมพล ถนอม กิตติขจร จึงดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสืบต่อ บทบาทของประภาสเปรียบเสมือนมือขวาคนสำคัญของถนอม โดยเป็นรองนายกรัฐมนตรี แม้ถนอมพูดน้อย มีภาพลักษณ์ของความซื่อสัตย์ ซึ่งทำให้เป็นที่ยอมรับของประชาชนในระยะแรกที่ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จนได้รับฉายาว่า "นายกฯ คนซื่อ" แต่ประภาสกลับไม่ได้รับความไว้วางใจเฉกเช่นถนอม เนื่องจากปัญหาการทุจริตและการใช้อำนาจหน้าที่ไปในทางที่มิชอบหลายประการ ประภาสเป็นเสมือนปากกระบอกเสียงให้แก่ ถนอม เพราะ "พูดเก่ง มีลีลาแพรวพราว และความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลทั้งคู่ก็แน่บแน่น" เพราะพันเอก ณรงค์ กิตติขจร บุตรชายของถนอม สมรสกับบุตรสาวของประภาส

ในช่วงเหตุการณ์ 14 ตุลา มีข้อมูลระบุว่า หลังจากเข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชแล้ว ถนอมต้องการลาออก แต่ทั้งประภาสและณรงค์ไม่ยินยอม และพยายามเกลี้ยกล่อมให้ถนอมเปลี่ยนความคิด แต่ท้ายที่สุดถนอมก็ลาออก และทั้ง 3 ก็เดินทางออกนอกประเทศทันที ประภาสไปอยู่ที่ไทเป ประเทศไต้หวัน พร้อมกับณรงค์ บุตรเขย จากนั้น ถนอมหวนกลับคืนมาสู่ประเทศไทยอีกครั้งในวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2519 แต่ถูกต่อต้านอย่างหนัก จึงเดินทางกลับ ซึ่งเป็นเหตุการณ์ก่อนเกิดเหตุการณ์ 6 ตุลา ไม่นาน

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ 

  :
 พ.ศ. 2498 -  เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณฝ่ายทหาร ชั้นที่ 2 ประดับดาวทอง
 พ.ศ. 2509 -  เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณด้านการบริการ ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2499 -  เครื่องอิสริยาภรณ์แห่งสหภาพพม่า ชั้นมหาสเรสิตู (ฝ่ายทหาร)
  :
 พ.ศ. 2500 -  เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณทหารแห่งสเปน ชั้นอัศวินมหากางเขน
 :
พ.ศ. 2504 -  เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสาธารณรัฐอิตาลี ชั้นที่ 1
 :
พ.ศ. 2505 -  เครื่องอิสริยาภรณ์ยุนฮุย ชั้นพิเศษ
 :
พ.ศ. 2505 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ออเรนจ์-นัสเซา ชั้นอัศวินมหากางเขน
 :
พ.ศ. 2505 -  ลีเจียนออฟเมอริต ชั้นผู้บังคับบัญชา
 :
 พ.ศ. 2506 -  เครื่องอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ชั้นประถมาภรณ์

  :
 พ.ศ. 2506 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์จอร์จที่ 1 ชั้นที่ 1
  :
 พ.ศ. 2507 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ปัง กวน เนการา ชั้นที่ 1

  :
 พ.ศ. 2507 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอล ชั้นที่ 1

  :
 พ.ศ. 2509 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อาทิตย์อุทัย ชั้นที่ 1

  :
 พ.ศ. 2510 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์นักบุญโอลาฟ ชั้นประถมาภรณ์

  :
 พ.ศ. 2510 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาบ ชั้นที่ 1
 :
พ.ศ. 2510 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์ล้านช้างร่มขาว ชั้นประถมาภรณ์

  :
 พ.ศ. 2510 -  เครื่องอิสริยาภรณ์กิตติคุณแห่งสาธารณรัฐออสเตรีย ชั้นมหาอิสริยาภรณ์ทอง
 :
พ.ศ. 2511 -  เครื่องอิสริยาภรณ์ซิกาตูนา ชั้นประถมาภรณ์
 :
พ.ศ. 2511 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์เมเนลิกที่ 2 ชั้นประถมาภรณ์

ลำดับสาแหรก

อ้างอิง 

บุคคลจากอำเภอเมืองอุดรธานี
รองนายกรัฐมนตรีไทย
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยไทย
ทหารบกชาวไทย
จอมพลชาวไทย
จอมพลเรือชาวไทย
จอมพลอากาศชาวไทย
ผู้บัญชาการทหารบกของกองทัพไทย
อธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ส.ร.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
ผู้ได้รับเหรียญจักรมาลา
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.3
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ภ.ป.ร.2
บุคคลจากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร
อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
สกุล ณ ลำปาง
บุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ 14 ตุลา
บุคคลจากโรงเรียนยุพราชวิทยาลัย
พรรคสหประชาไทย
พรรคชาติสังคม
ผู้มีเชื้อสายเจ้านายฝ่ายเหนือ
ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
บุคคลจากโรงเรียนวัดราชาธิวาส
ผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน
ราชองครักษ์เวร
ผู้ลี้ภัยชาวไทย
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์