เจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)

มหาเสวกเอก เจ้าพระยามหิธร นามเดิม  ลออ สกุลไกรฤกษ์ (2 กรกฎาคม พ.ศ. 2417 – 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2499) อดีตองคมนตรีในรัชกาลที่ 7 อดีตเสนาบดีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม และอดีตประธานศาลฎีกา

ประวัติ 
ลออ ไกรฤกษ์ เกิดเมื่อวันพฤหัสบดี แรม 4 ค่ำ เดือน 8 ปีจอ ตรงกับวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2417 เวลา 8 นาฬิกา ณ ตำบลตึกแดง อำเภอคลองสาน จังหวัดธนบุรี เป็นบุตรคนที่ 4 ของพระยาเพ็ชรรัตน (โมรา) กับท่านตาล ไกรฤกษ์ สมรสกับกลีบ ธิดาหมื่น นรารักษ์ (ปิ่น บางยี่ขัน) ซึ่งเป็นเจ้าของสวนอยู่ที่บางยี่ขัน ธนบุรี มารดาชื่อหุ่น กำเนิดในสกุล สนธิรัตน์

ประวัติการศึกษา 
 พ.ศ. 2428 ศึกษาขั้นต้นที่โรงเรียนวัดจักรวรรดิราชาวาส 
 พ.ศ. 2429 โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ 
 พ.ศ. 2440 สอบไล่ได้เป็นเนติบัณฑิต ชั้นที่ 1  จากโรงเรียนกฎหมายของกระทรวงยุติธรรม นับเป็นเนติบัณฑิตคนแรกของประเทศไทย

ประวัติการรับราชการ
 พ.ศ. 2434 ช่วยราชการในศาลฎีกา
 ช่วยราชการใน กรมราชเลขานุการ
 ผู้พิพากษาศาลพระราชอาญา (ศาลยุติธรรมในปัจจุบัน)
 ผู้บัญชาการและสอนวิชากฎหมาย ณ โรงเรียนกฎหมายของกระทรวงยุติธรรม
 ผู้พิพากษาศาลแพ่ง
 เลขานุการเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์)
 พ.ศ. 2441 อธิบดีผู้พิพากษาศาลแพ่ง 
 พ.ศ. 2444 ปลัดทูลฉลองกระทรวงยุติธรรม 
 พ.ศ. 2453 กรรมการศาลฎีกา 
 16 พฤษภาคม 2454 – อธิบดีกองฎีกา
 พ.ศ. 2454 ราชเลขานุการฝ่ายกฤษฎีกา
 พ.ศ. 2457 เป็นสมุหพระนิติศาสตร์ (หัวหน้ากรมพระนิติศาสตร์คนแรก)
 พ.ศ. 2461 อธิบดีศาลฎีกา (ประธานศาลฎีกา) (สามัญชนคนแรกที่ดำรงตำแหน่งนี้)
 15 ธันวาคม พ.ศ. 2462 ราชเลขาธิการ
 องคมนตรี
 พ.ศ. 2480 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม

ราชการพิเศษ
 กรรมการสอบความรู้เนติบัณฑิต
 กรรมการชำระกฎหมายเก่า และรวบรวมร่างกฎหมายใหม่
 สภานายกคนแรกของเนติบัณฑิตยสภา
 กรรมการสภาการคลัง
 กรรมการตรวจร่างประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
 กรรมการ ก.พ.
 ประธาน อ.ก.พ. วิสามัญ

เกียรติยศ

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 
 พ.ศ. 2482 ศาสตราจารย์วิสามัญ แห่งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง
 พ.ศ. 2498 ปริญญานิติศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นคนแรกตั้งแต่ตั้งมหาวิทยาลัย

ลำดับบรรดาศักดิ์ 
 28 ธันวาคม พ.ศ. 2441 หลวงจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ ถือศักดินา ๖๐๐
 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2442 พระจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์
 20 มกราคม พ.ศ. 2446 พระยาจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ ถือศักดินา ๓๐๐๐
 พ.ศ. 2465 เจ้าพระยามหิธร บรมนริศรมหาสวามิภักดิ์ นิติพิทักษ์ธรรมพิศาล ราชเลขาธิการวิสุทธิคุณ ไกรฤกษ์กุลวิวัฒน์ ศรีรัตนตรัยสรณธาดา สุจริตาชวาธยาศัย อภัยพิริยบรากรมพาหุ  ดำรงศักดินา 10,000

ยศ

ยศพลเรือน 
 มหาอำมาตย์ตรี
 มหาอำมาตย์โท

ยศในพระราชสำนัก 
 มหาเสวกโท
 31 มีนาคม 2461 – มหาเสวกเอก

ยศกองเสือป่า 
 – นายหมู่ตรี
 30 กันยายน 2454 – นายหมู่โท
 17 กุมภาพันธ์ 2455 – นายหมู่ใหญ่
 นายหมวดโท
 นายหมวดเอก
 นายกองตรี

เครื่องยศ 
เจ้าพระยามหิธรได้รับพระราชทานเครื่องยศดังนี้
 พานทอง
 มาลาเส้าสะเทิน
 เครื่องทองคำลงยายอดเกี้ยว
 เสื้อทรงประพาศขลิบทอง
 กระบี่ด้ามและฝักทองคำสลัก
 หีบหมากทองคำลงยาหุ้มไม้แดงหลังหีบมีตรานารายณ์ยืนแท่น

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 

 (ฝ่ายหน้า)

 

 พ.ศ. 2450 – เข็มอักษรรักษาพระนครเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรปคราวหลัง (เข็มเงิน)
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ – เข็มพระบรมนามาภิธัย ว.ป.ร. ประดับเพ็ชร์
 พ.ศ. ไม่ปรากฏ – เข็มพระบรมรูปสมเด็จพระพันปีหลวงขอบประดับเพ็ชร์
 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 3 เงิน

ชีวิตส่วนตัว
เจ้าพระยามหิธรท่านเป็นคนขรึม ๆ ซ่อนความรู้สึกและชอบฟังมากกว่าชอบพูด แต่เมื่อคราวจะต้องพูดก็พูดได้มากและพูดได้ดี ท่านเป็นคนช่างสังเกตและมีอารมณ์ขัน เป็นคนไม่สุรุ่ยสุร่าย ไม่ชอบมีหนี้สิน แต่มีความเอื้ออารีต่อบุตร ภรรยา ญาติพี่น้อง และเพื่อนฝูงตามอัตภาพ เป็นผู้ถือและปฏิบัติตามคติธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้อยู่ในศีลในสัตย์ เกลียดการทุจริตเบียดเบียนกันและเป็นผู้รักษาระเบียบประเพณีอย่างเคร่งครัด คุณสมบัติอันสำคัญยิ่งของท่านคือ มีความกตัญญูกตเวที ท่านไม่ลืมบุญคุณของผู้ที่อุปการะท่าน และพยายามตอบแทนทุกวิถีทางด้วยเหตุนี้ท่านจึงพยายามรับใช้สมเด็จกรมพระยาดำรงฯ กรมขุนศิริฯ สมเด็จพระมหาสมณะฯ และกรมหลวงราชบุรีฯ ทุกโอกาสที่ทำได้ และเมื่อกรมหลวงราชบุรีฯ สิ้นพระชนม์ก็ได้เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงชักชวนสานุศิษย์ให้ตั้งกองกุศลขึ้นอุทิศถวายให้แก่พระองค์ท่าน ส่วนพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 – 6 – 7 ซึ่งได้ทรงชุบเกล้าฯ เลี้ยงท่านไว้ในราชการนั้น ท่านก็ได้ระลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ เทิดทูนพระเกียรติและเคารพสักการะอยู่เป็นเนืองนิตย์ ท่านชอบเล่นกีฬา คือ แล่นเรือยนต์ เล่นเทนนิส กอล์ฟ ในสมัยท่านยังหนุ่มท่านชอบปีนเขา แต่เมื่อท่านมีอายุมากแล้วท่านก็ชอบเดินออกกำลังในตอนเช้า นอกจากนี้ท่านยังชอบอ่านหนังสือและสะสมของเก่า เช่น เครื่องสังคโลกและเครื่องลายคราม เป็นต้น

บุตรธิดา
เจ้าพระยามหิธร ได้สมรสกับท่านผู้หญิงกลีบ มหิธร โดยมีบุตรธิดาหลายคน อาทิ เช่น
 จักร
 นายจ่ายวด (ปาณี ไกรฤกษ์) มหาดเล็กในรัชกาลที่ 6 เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนน เมื่ออายุ 21 ปี
 คุณหญิง (ศรี) ไชยยศสมบัติ
 ศิล
 หลวงจักรปาณี ศรีศิลวิสุทธิ์ (วิสุทธิ ไกรฤกษ์)
 ท่านผู้หญิงดุษฎี มาลากุล ภริยาหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ 
 มัณฑนาภรณ์ 
 วิจิตราภรณ์
 ภูษณาภรณ์
 นิภาภรณ์
 ดารา ไกรฤกษ์
 รัตนาภรณ์  ไกรฤกษ์ ยูนิพันธ์

นอกจากนี้ ท่านยังมีบุตรชายที่เกิดกับ มาลัย อนุภรรยาซึ่งเป็นน้องสาวแท้ ๆ ของท่านผู้หญิงกลีบ ชื่อ มาลา

อ้างอิง 

บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยา
ประธานศาลฎีกาไทย
องคมนตรี
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมไทย
ราชเลขาธิการและราชเลขานุการในพระมหากษัตริย์ไทย
สกุลไกรฤกษ์
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ว.ภ.
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.1
สมาชิกกองเสือป่า
บุคคลจากเขตคลองสาน
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์