กระเบาใหญ่

กระเบาใหญ่ หรือ กระเบา () เป็นพืชดอกในวงศ์ Achariaceae แต่เดิมพบในอินโดจีน ปัจจุบันปลูกในจีนตอนใต้ด้วย เป็นหนึ่งในสมุนไพรพื้นฐาน 50 ชนิดที่ใช้ในการแพทย์แผนจีนในชื่อว่า dàfēngzǐ (大风子)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 
ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูง 10 - 20 ม. ลำต้นเปลา เปลือกแข็งเรียบสีน้ำตาล

ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปใบหอกแกมรูปไข่ หรือรูปขอบขนาน ปลายสอบเรียว โคนสอบหรือมน เบี้ยวเล็กน้อย ขอบเรียบ เนื้อใบหนา เส้นแขนงใบ และเส้นใบย่อยเห็นได้ชัดทางด้านล่าง  ใบอ่อนสีเขียวอ่อนอมเหลืองเป็นมัน ใบกว้าง 3 - 7 ซม. ยาว 10 - 30 ซม. 

ดอก เป็นช่อ ช่อละ 2 - 3 ดอก สีชมพู มีกลิ่นหอมดอก  แยกเพศ อยู่ต่างต้น ดอกเพศผู้ออกเดี่ยวๆ ตามง่ามใบ กลิ่นหอมมาก กลีบเลี้ยง 5 กลีบ มีขนอ่อนนุ่มทั้ง 2 ด้าน กลีบดอก 5 กลีบ สีชมพู เกสรเพศผู้ 5 อัน ดอกเพศเมียออกเป็นช่อสั้นๆ ตามง่ามใบ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกเหมือนกับดอกเพศผู้ เกสรเพศผู้ไม่สมบูรณ์ 5 อัน ยอดเกสรเพศเมียแยกเป็น 5 แฉก รังไข่รูปไข่หรือรูปไข่กลับ  ดอกบานเต็มที่กว้าง 1.2 - 1.7 เซนติเมตร ก้านดอกยาวประมาณ 2 เซนติเมตร มีขนสั้นๆสีน้ำตาลปกคลุม

ผล กลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 8 - 12 ซม. ผิวเรียบ เปลือกแข็ง มีขนหรือเกล็ดสีน้ำตาล มี 30 - 50 เมล็ด อัดกันแน่น เมล็ดรูปไข่ เบี้ยว ปลายทั้งสองข้างมน  ออกดอกและติดผล ระหว่างเดือนธันวาคม – เดือนมีนาคม

อนุกรมวิธานและการตั้งชื่อ 
กระเบาใหญ่ (Hydnocarpus anthelminthicus) ถูกตั้งชื่ออย่างเป็นทางการโดย Pierre ex Laness และได้รับการตีพิมพ์ใน Bulletin de la Société Botanique de France 55: 522 1866  ปัจจุบันได้รับการยืนยันแล้วว่า Hydnocarpus castaneus (มีถิ่นกำเนิดจากประเทศพม่า อินโดจีน คาบสมุทรมลายู และสุมาตรา) เป็นชื่อพ้องของ H. anthelminthicus 

กระเบาใหญ่ อยู่ในวงศ์ Achariaceae ชื่ออื่น: กระเบาน้ำ กระเบาแข็ง กระเบาเบ้าแข็ง กาหลง (ภาคกลาง) กระเบา (ทั่วไป) กระเบาตึก กระเบาตึ้ก (เขมร-ตะวันออก) ตัวโฮ่งจี๊ (หรือ ตั่วฮ่วงจี๊ ในภาษาแต้จิ๋ว) เบา (สุราษฎร์ธานี) ยังเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายภายใต้ชื่อ H. anthelminthicus ซึ่งชื่อแสดงคุณลักษณะในการขับพยาธิ (anthelmintic) ในภาษาเวียดนาม ชื่อสามัญคือ lọnồi  (บางครั้งเรียก Ðại phong tử ตามทับศัพท์ภาษาจีน) เป็นหนึ่งในสมุนไพรพื้นฐาน 50 ชนิดที่ใช้ในการแพทย์แผนจีนซึ่งเรียกว่า 大风子 (dàfēngzǐ ต้าเฟิงจึ) หรือ 泰国大风子 (tai guo da feng zi ไท้กั๋วต้าเฟิงจึ)

การแพร่กระจายและถิ่นกำเนิด 
ขึ้นตามป่าดิบใกล้ริมน้ำ ทางภาคใต้และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ระดับความสูงจากน้ำทะเล 50 - 200 ม. กัมพูชา เวียดนาม และ จีนตอนใต้ในมณฑลกวางสีและมณฑลยูนนาน ที่ระดับความสูงจากน้ำทะเล 300 - 1300 ม. และยังปลูกในมณฑลไหหลำและไต้หวัน

การใช้ประโยชน์ 
น้ำมันที่บีบได้จากเมล็ดเรียกว่า น้ำมันกระเบา (Chaulmoogra oil หรือ Hydnocarpus oil) มีส่วนประกอบส่วนใหญ่เป็น chaulmoogric acid และ hydnocarpic acid น้ำมันกระเบานำมาใช้รักษาโรคเรื้อน และโรคผิวหนังอย่างอื่นอีก เช่น โรคเรื้อนกวาง หิด นอกจากนี้ ยังใช้แก้อาการปวดบวมตามข้อ 

ผลแก่สุก กินได้ ใช้รับประทานเนื้อในเป็นอาหารคล้ายเผือกต้ม

อ้างอิง 

พืชดอก
ไม้ยืนต้น
พืชที่พบในทวีปเอเชีย