สายพระป่าในประเทศไทย

ในประเทศไทย สายพระป่า คือสายกรรมฐานของพระภิกษุฝ่ายอรัญวาสีที่สืบทอดมาจากพระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล) และพระครูวินัยธรมั่น ภูริทตฺโต พระภิกษุในสายนี้เน้นฝึกกรรมฐานควบคู่กับการรักษาพระวินัยอย่างเคร่งครัด

ประวัติ 
พระภิกษุฝ่ายธรรมยุติกนิกายตั้งแต่ยุคแรกจะศึกษาคันถธุระในช่วงเข้าพรรษา พอถึงหน้าแล้งจึงออกจาริกไปฝึกวิปัสสนาธุระตามที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะในภาคอีสานมีพระอาจารย์ดี พนฺธุโล และพระอาจารย์ม้าว เทวธมฺมี เป็นกำลังสำคัญ 

ต่อมาศิษย์พระอาจารย์ม้าวคือพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จันทร์ สิริจนฺโท) ขณะยังเป็นพระครูวิจิตรธรรมภาณี ได้เข้ามาศึกษากรรมฐานกับพระปัญญาพิศาลเถร (สิงห์) วัดปทุมวนาราม แล้วจำพรรษาที่วัดปทุมวนารามตั้งแต่ปี พ.ศ. 2439 ในระหว่างนั้นพระอาจารย์หนู ฐิตปญฺโญ และพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล ได้เข้ามาจำพรรษาที่วัดปทุมวนารามด้วย เพื่อศึกษาพระปริยัติธรรมและอบรมกรรมฐานโดยมีพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จันทร์) เป็นพระอาจารย์ แล้วจึงกลับไปช่วยกันเผยแผ่ธรรมที่ภาคอีสานดังเดิม

เมื่อพระอาจารย์หนู ฐิตปญฺโญ ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดปทุมวนาราม พระอาจารย์เสาร์จึงกลายเป็นผู้นำหมู่คณะพระป่าเพียงองค์เดียว ระหว่างนั้นพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต ได้มาเป็นศิษย์พระอาจารย์เสาร์ และกลายเป็นกำลังสำคัญช่วยพระอาจารย์เสาร์เผยแผ่พระศาสนา เมื่อพระอาจารย์เสาร์มรณภาพลงในปี พ.ศ.
2486 พระอาจารย์มั่นจึงเป็นครูบาจารย์ใหญ่อบรมสั่งสอนหมู่คณะสายนี้ต่อ

ครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียง 

 สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (พิมพ์ ธมฺมธโร)
 สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (มานิต ถาวโร)
 พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล)
 พระอุดมญาณโมลี (จันทร์ศรี จนฺททีโป)
 พระญาณวิศิษฏ์สมิทธิวีราจารย์ (สิงห์ ขนฺตยาคโม) 
 หลวงปู่พระมหาปิ่น ปญฺญาพโล
 พระราชนิโรธรังสี (เทสก์ เทสรํสี) 
 หลวงปู่ขาว อนาลโย 
 หลวงปู่ฝั้น อาจาโร 
 หลวงปู่พรหม จิรปุญฺโญ
 พระสุทธิธรรมรังสี (ลี ธมฺมธโร)
 หลวงปู่ชอบ ฐานสโม
 หลวงปู่หลุย จนฺทสาโร
 พระญาณสิทธาจารย์ (สิม พุทฺธาจาโร)
 พระครูสุทธิธรรมรังษี (เจี๊ยะ จุนฺโท)
 หลวงปู่กงมา จิรปุญฺโญ
 พระโพธิญาณเถร (ชา สุภทฺโท)
 พระราชวุฒาจารย์ (ดูลย์ อตุโล) 
 หลวงปู่จวน กุลเชฏฺโฐ
 หลวงปู่สิงห์ทอง ธมฺมวโร
 พระสุธรรมคณาจารย์ (เหรียญ วรลาโภ)
 หลวงปู่แหวน สุจิณฺโณ 
 หลวงปู่ตื้อ อจลธมฺโม 
 พระวิสุทธิญาณเถร (สมชาย ฐิตวิริโย) 
 พระธรรมวิสุทธิมงคล (บัว ญาณสมฺปนฺโน)
 พระราชสังวรญาณ (พุธ ฐานิโย)
 พระอุดมสังวรวิสุทธิเถร (วัน อุตฺตโม)
 พระเทพวิสุทธิมงคล (ศรี มหาวีโร)
 พระมงคลวุฒ (เครื่อง สุภทฺโท)
 สมเด็จพระญาณวชิโรดม (วิริยังค์ สิรินฺธโร) 
 พระญาณสิทธาจารย์ (ทองพูล สิริกาโม)    
 หลวงปู่ปรีดา ฉนฺทกโร      
 หลวงปู่ผิน ปิยธโร     
 หลวงปู่สนธิ์ สุมโณ
 พระครูญาณวิสิทธิ์ (เฟื่อง โชติโก)
 หลวงปู่ผั่น ปาเรสโก
 พระอริยเวที (เขียน ฐิตสีโล)
 แม่ชีแก้ว เสียงล้ำ
 หลวงปู่ผาง จิตฺตคุตฺโต
 หลวงปู่ผาง ปริปุณฺโณ
 หลวงปู่บัว สิริปุณฺโณ
 หลวงปู่อ่อน ญาณสิริ
 หลวงปู่บุดดา ถาวโร
 หลวงปู่บุญจันทร์ กมโล 
 หลวงปู่แว่น ธนปาโล
 พระเทพสังวรญาณ (พวง สุขินฺทฺริโย)
 หลวงตาแตงอ่อน กลฺยาณธมฺโม เป็นต้น

อ้างอิง