ควอเลีย

ควอเลีย (, เอกพจน์ quale) เป็นคำในปรัชญาที่ใช้เรียกประสบการณ์แห่งการรับรู้ซึ่งเป็นอัตวิสัยจิตวิสัย คำนี้มาจากคำละตินซึ่งหมายความว่า “ลักษณะอย่างไร”  หรือ  “ชนิดไหน”  ตัวอย่างของควอเลียคือความรู้สึกปวดหัว  รสชาติของไวน์  และสีแดงของท้องฟ้าในยามเย็นที่บุคคลรู้สึกรับรู้

แดเนียว เดนเน็ทท์ (เกิด ค.ศ. 1942) คนอเมริกันผู้เป็นนักปรัชญาและนักวิทยาการรับรู้ ()  ได้ประพันธ์เกี่ยวกับคำว่าควอเลียไว้ว่า

 “เป็นคำที่ไม่คุ้นเคย  แม้ว่าจะหมายถึงสิ่งหนึ่งที่เรามีความคุ้นเคยมากที่สุด  คือ  แบบอย่างต่าง ๆ ที่สิ่งต่าง ๆ ปรากฏกับเรา”

เออร์วิน ชโรดิงเกอร์ (ค.ศ. 1887-1961) ผู้เป็นนักฟิสิกส์ที่มีชื่อเสียง กล่าวคำที่คัดค้านนักวัตถุนิยมไว้ว่า
 “ทฤษฎีคลื่นแสงที่เป็นปรวิสัย  ()  ของฟิสิกส์  ไม่สามารถอธิบายความรู้สึกในการรับรู้สีได้.  นักวิทยาศาสตร์กายภาพสามารถที่จะอธิบายความรู้สึกในการรับรู้สีได้หรือไม่  ถ้าเขามีความรู้มากกว่าที่มีอยู่ในปัจจุบันนี้เกี่ยวกับระบบการทำงานของเรตินา  และระบบการปฏิบัติงานของประสาทที่ต่อเนื่องจากเรตินาในเส้นประสาทตาและในสมอง ?  ข้าพเจ้าคิดว่าไม่สามารถ”

ความสำคัญของควอเลียในจิตปรัชญา  ()  มากจากประเด็นว่า  ควอเลียปรากฏเป็นปัญหาสำคัญต่อคำอธิบายปัญหากายจิต ()  ของนักวัตถุนิยม แต่ว่า การอภิปรายถึงความสำคัญของควอเลียโดยมากเป็นไปตามคำนิยามของควอเลียที่นักอภิปรายใช้  และนักปรัชญาบางพวกก็ให้ความสำคัญ  บางพวกก็ปฏิเสธ  ซึ่งความมีอยู่จริง ๆ ของลักษณะเฉพาะบางอย่างของควอเลีย  เพราะฉะนั้น  ความเป็นไปและความมีอยู่จริง ๆ ของควอเลีย  เป็นเรื่องที่ยังถกเถียงกันอยู่

หมายเหตุ

อ้างอิง

 Online papers on qualia , by various authors, compiled by David Chalmers 

 Absent Qualia, Dancing Qualia, Fading Qualia, by David Chalmers
 "Field Guide to the Philosophy of Mind"
 The Knowledge Argument , by Torin Alter
 Qualia Realism. , by William Robinson.
 Qualia! (Now Showing at a Theatre Near You), by Eric Lormand. A response to Dennett.
 Quining Qualia, by Daniel Dennett
 The Stanford Encyclopedia of Philosophy:
 Inverted Qualia, by Alex Byrne.
 Qualia, by Michael Tye.
 Qualia: The Knowledge Argument, by Martine Nida-Rümelin.
 Three Laws of Qualia , by Ramachandran and Hirstein (biological perspective).
Mind (qualia and the sensation of time) by Richard Gregory 

การรับรู้
ปรัชญาจิต