นกกระติ๊ดตะโพกขาว

นกกระติ๊ดตะโพกขาว (; ) เป็นนกขนาดเล็กอยู่ในอันดับนกเกาะคอน ในวงศ์นกกระติ๊ด มีลักษณะทั่วไปคล้ายนกฟินช์ (Fringillidae) หรือนกกระจอก (Passeridae)

มีถิ่นกำเนิดในทวีป เอเชีย เขตร้อน และบางเกาะที่อยู่ติดกัน ได้รับการนำเข้าเป็นนกเลี้ยงในบางส่วนของ ประเทศญี่ปุ่น ลูกผสมที่ได้รับการเลี้ยงในกรง อาจเรียกชื่อเป็น นกฟินช์สังคม หรือ เบงกาเลสฟินช์ พบได้ทั่วโลกในฐานะสัตว์เลี้ยง และเป็นสิ่งมีชีวิตตัวแบบในการศึกษาพฤติกรรมทางชีววิทยา

 อนุกรมวิธาน 
ในปี ค.ศ. 1760 Mathurin Jacques Brisson นักสัตววิทยาชาวฝรั่งเศสได้รวม นกกระติ๊ดตะโพกขาวไว้ในหนังสือ Ornithologie โดยอาศัยตัวอย่างที่เขาเชื่อว่าเก็บมาจาก Isle de Bourbon (ในเรอูนียง) ซึ่งปัจจุบันสันนิษฐานว่ามาจากประเทศศรีลังกา โดยใช้ชื่อภาษาฝรั่งเศส Le gros-bec de l'Isle de Bourbon และภาษาละติน Coccothraustes Borbonica  แม้ว่า Brisson จะบัญญัติชื่อภาษาละติน แต่ไม่สอดคล้องกับระบบทวินาม และไม่ได้รับการยอมรับจากคณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยระบบการตั้งชื่อทางสัตววิทยา ในปี ค.ศ. 1766 คาโรลัส ลินเนียส นักธรรมชาติวิทยาชาวสวีเดนได้ปรับปรุงชื่อทวินามของนกกระติ๊ดตะโพกขาวในหนังสือระบบธรรมชาติ (Systema Naturae) ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 12 ซึ่งรวมไว้กับการเพิ่มชื่อสิ่งมีชีวิต 240 ชนิดที่ Brisson จำแนกไว้ก่อนหน้า และลินเนียสให้คำอธิบายสั้น ๆ ของชื่อทวินามคือ Loxia striata และอ้างถึงงานของ Brisson ชื่อเฉพาะ striata เป็นภาษาละตินสำหรับความหมาน "เป็นริ้ว (striated)"  ปัจจุบันสายพันธุ์นี้ถูกจัดให้อยู่ในสกุล Lonchura ซึ่งได้รับการแนะนำโดยนักธรรมชาติวิทยาชาวอังกฤษ William Henry Sykes ในปี พ.ศ. 2375 

มี 6 สายพันธุ์ย่อย ดังนี้ 

 L. s. acuticauda (Hodgson, 1836) − อนุทวีปอินเดียทางตอนเหนือ อาศัยต่ำกว่าความสูงเหนือระดับน้ำทะเล 1,500 เมตร รวมทั้งในส่วนเชิงเขาหิมาลัยของภูฏาน และเนปาล ต่อไปยังภูมิภาค Dehradun ของอุตตราขัณฑ์ ของอินเดีย ตลอดจนบังกลาเทศไปจนถึงอินโดจีนตอนเหนือ มีสีน้ำตาลด้านบนนยกเว้นบนใบหน้าและ ปลายปีก และลายคาดด้านล่างช่วงคอ

 L. s. striata (Linnaeus, 1766) − อนุทวีปอินเดียตอนใต้ และศรีลังกา มีสีน้ำตาลช็อคโกแลตด้านบน สีขาวด้านล่าง

 L. s. fumigata (Walden, 1873) − หมู่เกาะอันดามัน
 L. s. semistriata (Hume, 1874) − พบในหมู่เกาะนิโคบาร์
 L. s. subsquamicollis (Baker, ECS, 1925) − คาบสมุทรมาเลย์ถึงอินโดจีนตอนใต้
 L. s. swinhoei (Cabanis, 1882) − ในฝั่งตะวันออกและตอนกลางของเกาะไต้หวัน

นกกระติ๊ดตะโพกขาวลูกผสมที่เลี้ยงในกรงเรียกว่า นกฟินช์สังคม (Lonchura striata domestica) ที่มีบางแหล่งข้อมูลอ้างว่ามี L. s striata เป็นต้นวงศ์วิวัฒนาการ โดยทฤษฎีอื่น ๆ อาจระบุว่ามีส่วนวิวัฒนาการร่วมจากนกกระติ๊ดคอขาว นกกระติ๊ดตะโพกขาวลูกผสมนี้ (นกฟินช์สังคม) มีชื่อเรียกอื่นเช่น นกกะทิญี่ปุ่น และลูกผสมอื่น ๆ ที่มีขนนกหลากหลายรูปแบบ เหล่านี้ได้รับการคัดสายพันธุ์โดยนักเลี้ยงนกใน ญี่ปุ่น

 ลักษณะทางชีววิทยา 

ลักษณะทั่วไป นกกระติ๊ดตะโพกขาวมีลำตัวยาวประมาณ 10 ถึง 11 เซนติเมตร ตัวเต็มวัยมีจะงอยปากเป็นรูปกรวย หนา สีเทาคล้ายตะกั่ว 

ตัวเต็มวัย ลำตัวส่วนบนมีขนสีน้ำตาลเข้ม มีลายขีดเล็ก ๆ สีขาว อกสีน้ำตาลอ่อนกว่าและมีลายเกล็ดสีเนื้อ ตะโพก (ช่วงใต้ปีก-เหนือหาง) เป็นวงสีขาว ท้องสีขาวมีลายขีดสีเข้มไม่เด่นชัด หางสีดำ ปลายหางแหลม ขนห่างคู่กลางยื่นยาวกว่าขนหางคู่อื่น ๆ 

มีความแตกต่างระหว่างชนิดย่อย นกทั้งสองเพศคล้ายคลึงกัน โดยทั่วไปตัวผู้มีศีรษะและจะงอยปากที่ใหญ่กว่า 

 พฤติกรรม 

 การผสมพันธุ์ 
ฤดูผสมพันธุ์อยู่ในช่วงฤดูร้อนต่อฤดูฝน เดือนเมษายนถึงเดือนมิถุนายน นกกระติ๊ดตะโพกขาวจะจับคู่ทำรังวางไข่ แต่ถ้าอุดมสมบูรณ์ก็สามารถทำรังวางไข่ได้ตลอดปี นกตัวผู้บางตัวอาจจับคู่ทำรังได้มากกว่า 1 รัง ในฤดูเดียวกัน ทำรังตามไม้พุ่ม ต้นไม้ที่มีกิ่งรก กอหญ้ารกหรือไม้เลื้อยที่ค่อนข้างรก เช่น ต้นเฟื่องฟ้า รังเป็นรูปทรงกลมมีทางเข้าออกด้านข้าง สูงจากพื้นดิน 2-6 เมตร ทำจากใบไม้ ใบหญ้า ดอกหญ้า ขนนก โดยนำวัสดุสร้างรังมากองรวมกันตามง่ามไม้ อาจรองรังด้วยขนนก ดอกหญ้า หรือวัสดุอื่นๆ รังนกกระจาบ

วางไข่ครอกละ 5-6 ฟอง เปลือกไข่สีขาว ขนาด 11.2 x 17.4 มม. พ่อแม่นกช่วยกันทำรัง ใช้เวลาฟักไข่ 11-12 วัน และเลี้ยงลูกอ่อนในรัง 14-15 วัน ลูกนกออกจากรังก็จะรวมฝูงกับลูกนกจากครอบครัวอื่นหรือรวมฝูงกับพ่อแม่ 

 ถิ่นที่อยู่อาศัยและการกระจายพันธุ์ 
นกกระติ๊ดตะโพกขาว มีถิ่นที่อยู่ทั่วไปตั้งแต่ อนุทวีปอินเดีย ไปจนถึง ประเทศจีนทางตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงเกาะไต้หวัน และ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไปจนถึง สุมาตรา มักพบตามป่ารุ่น ป่าละเมาะ ทุ่งหญ้า ทุ่งโล่ง และแหล่งกสิกรรมต่าง ๆ พบเป็นคู่ ชอบอยู่เป็นฝูงใหญ่ เวลาบินออกหากินมักพบบินเกาะกลุ่มกัน ลักษณะคล้ายฝูงผึ้ง และบางครั้งก็มาพร้อมกับนกชนิดอื่น ๆ เช่น นกจาบดินอกลาย (Pellorneum ruficeps) 

รังเป็นรูปทรงกลม หรือทรงโดมขนาดใหญ่ ทำจากใบหญ้า ฟาง ใบไม้ ดอกหญ้า ขนนก สร้างรังตามง่ามต้นไม้ พุ่มไม้ หรือกอหญ้า โดยทั่วไปแต่ละรังมีไข่ 3-8 ฟอง แต่ที่พบมากเฉลี่ยประมาณ 5-6 ฟอง ไข่สีขาว ระยะเวลาฟักไข่ 10-11 วัน นกกระติ๊ดตะโพกขาวยังรู้จักใช้รังร้างของนกจาบธรรมดาด้วย โดยทั่วไปนกกระติ๊ดตะโพกขาวมักทำรังใกล้บ้านคนเช่นเดียวกับนกกระติ๊ดขี้หมู (Scaly-breasted Munia) แต่เรามักพบเห็นได้ไม่บ่อยนัก นอกจากตอนรวมฝูงกันกินขุยไผ่หรือเมล็ดข้าวในนา เนื่องจากมันเป็นนกที่มีสีมอๆไม่สดใส และมีพฤติกรรมที่ค่อนข้างสันโดษ (ค่อนข้างขี้อาย) โดยมักอาศัยอยู่ในพงไม้ที่หนาแน่นมัน ไม่ค่อยเกาะนานๆในที่โล่งเหมือนนกกระติ๊ดขี้หมู จึงอาจไม่เป็นที่สังเกตได้ง่ายแม้ว่าจะมีประชากรเป็นจำนวนมากก็ตาม  มักพบรังของนกกระติ๊ดตะโพกขาวใกล้น้ำ และยังสังเกตเห็นการกินสาหร่าย โดยสันนิษฐานว่าได้รับโปรตีนเสริมจากการกินสาหร่ายซึ่งมักพบในสายพันธุ์ Spirogyra'' ซึ่งเติบโตใน นาข้าว 

ในประเทศไทย นกกระติ๊ดตะโพกขาว เป็นนกประจำถิ่น เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตาม พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 สืบค้นเมื่อ 16 ธันวาคม 2563. และอาศัยในระดับความสูงไม่เกิน 1,830 เมตรจากน้ำทะเล 

นกกระติ๊ดตะโพกขาวเป็นนกที่พบได้ทั่วไปและมีประชากรแพร่หลายในช่วงการกระจายพันธุ์ขนาดใหญ่ ดังนั้น IUCN จึงถือว่าเป็น "มีความเสี่ยงต่ำต่อการสูญพันธุ์" (LC) 

ในความเป็นจริง นกกระติ๊ดตะโพกขาวอาจกลายเป็น ศัตรูพืช ของข้าว ข้าวฟ่างลูกเดือย และธัญพืชอื่น ๆ ในแต่ละท้องถิ่น ในหมู่เกาะนิโคบาร์ นกกระติ๊ดตะโพกขาวชนิดย่อย แม้ว่ามีถิ่นการกระจายพันธุ์ที่จำกัด แต่สามารถปรับตัวเข้ากับการตั้งชุมชนของมนุษย์ได้ดี

ระเบียงภาพ

อ้างอิง 

สิ่งมีชีวิตที่มีความเสี่ยงต่ำต่อการสูญพันธุ์
กระติ๊ดตะโพกขาว
กระติ๊ดตะโพกขาว
กระติ๊ดตะโพกขาว
กระติ๊ดตะโพกขาว
สัตว์ที่ผสมพันธุ์เป็นฤดู