ต่อมคาวเปอร์

Bulbourethral gland
หรือ  ต่อมคาวเปอร์ () ตามชื่อของนักกายวิภาคชื่อว่า  วิลเลียม คาวเปอร์
เป็นต่อมขับออก (exocrine gland) ในระบบสืบพันธุ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมตัวผู้มากมายหลายประเภท
(ในบรรดาสัตว์เลี้ยงทั้งหลาย  มีสุนัขเท่านั้นที่ไม่มี)
เป็นต่อมที่มีกำเนิดเดียวกัน  (homologous)  กับต่อมบาร์โทลิน  (Bartholin's gland) ในสัตว์ตัวเมีย

ตำแหน่ง
ต่อมนี้อยู่ที่ส่วนหลังด้านข้างของส่วนที่เป็นเยื่อบุท่อปัสสาวะที่โคนองคชาต (ดูรูป) 
อยู่ในระหว่างสองชั้นของ fascia of the urogenital diaphragm ใน deep perineal pouch
และปกคลุมด้วยใยกล้ามเนื้อหูรูดท่อปัสสาวะ (urethral sphincter) แนวขวาง

โครงสร้าง

ต่อมนี้เป็นต่อมประกอบ tubulo-alveolar 
แต่ละข้างมีขนาดเท่ากับเม็ดถั่วลันเตาในมนุษย์
ในลิงชิมแปนซี  จะมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า  แต่เห็นได้ด้วยกล้องจุลทรรศน์
ในหมูป่า ต่อมนี้อาจยาวถึง 18 ซ.ม. และมีเส้นผ่าศูนย์กลางถึง 5 ซ.ม.

ต่อมนี้ประกอบด้วยกลีบเล็ก ๆ ที่มัดเข้าด้วยกันด้วยเยื่อเส้นใย
แต่ละกลีบประกอบด้วยกระเปาะ (Acinus) หลายกระเปาะ
มีภายในบุด้วยเนื้อเยื่อบุผิว (epithelium)
ที่มีช่องเปิดออกไปเป็นท่อที่เชื่อมต่อกับท่อของกลีบอื่น ๆ รวมกันเป็นท่อสำหรับหลั่งออกท่อเดียว
ท่อหลั่งออกนี้ยาวประมาณ 2.5 ซ.ม. และมีช่องเปิดเข้าไปในท่อปัสสาวะที่โคนองคชาต
ต่อมนี้จะเล็กลงเรื่อย ๆ เมื่ออายุมากขึ้น

หน้าที่
เมื่อเกิดอารมณ์ทางเพศ  ต่อมแต่ละข้างจะผลิตน้ำเหนียว ๆ ใส ๆ มีรสเค็มที่รู้จักกันว่า น้ำหล่อลื่น (pre-ejaculate)
ซึ่งช่วยหล่อลื่นท่อปัสสาวะเพื่อเปิดทางแก่ตัวอสุจิ
โดยทำฤทธิ์กรดที่เกิดจากปัสสาวะในท่อปัสสาวะให้เป็นกลาง
และช่วยล้างปัสสาวะและสิ่งแปลกปลอมที่เหลืออยู่ออกไป

แม้ว่าน้ำหล่อลื่นจะไม่มีตัวอสุจิ  แต่ก็เป็นไปได้ว่ามันอาจจะเก็บตกตัวอสุจิที่อยู่ในป่ององคชาต (bulb of penis) อันเป็นส่วนเหลือจากการหลั่งน้ำอสุจิครั้งสุดท้าย ๆ แล้วส่งตัวอสุจิออกก่อนที่จะเกิดการหลั่งน้ำอสุจิต่อไป

ต่อมคาวเปอร์ยังผลิตแอนติเจนเฉพาะต่อมลูกหมาก  (prostate-specific antigen ตัวย่อ PSA)
และมะเร็งที่ต่อมคาวเปอร์อาจจะเพิ่มปริมาณ PSA ไปในระดับที่ทำให้สงสัยได้ว่าอาจมีมะเร็งต่อมลูกหมาก

รูปอื่น ๆ

ดูเพิ่ม 
 น้ำหล่อลื่น (ที่ต่อมคาวเปอร์หลั่งออก)

เชิงอรรถและอ้างอิง

ต่อม
ระบบสืบพันธุ์
บุรุษเวชศาสตร์
วิทยาระบบปัสสาวะ
องคชาต
น้ำอสุจิ
เพศศึกษา
การหลั่งน้ำอสุจิ