เตียง ศิริขันธ์

เตียง ศิริขันธ์ (5 ธันวาคม พ.ศ. 2452 – 13 ธันวาคม พ.ศ. 2495) เป็นนักการเมืองไทยฉายา "ขุนพลภูพาน" หนึ่งใน "สี่เสืออีสาน" ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดสกลนคร 5 สมัย ตั้งแต่อายุ 28 ปี และรัฐมนตรี 3 สมัย ผู้ร่วมก่อตั้งพรรคสหชีพ หัวหน้าใหญ่ขบวนการเสรีไทยภาคอีสานและสกลนคร มีแนวคิดทางการเมืองที่สำคัญคือ "ข้าพเจ้าเป็นราษฎรไทย ทั้งข้าพเจ้าต้องการให้ทุก ๆ คนบนพื้นอันเป็นสยามประเทศนี้เป็นราษฎรเสมอหน้ากันหมด ปราศจากความเหลื่อมล้ำต่ำสูง ความเป็นราษฎรจึงเป็นอุดมคติที่ข้าพเจ้าบูชา"

ประวัติ

ชาติกำเนิดและครอบครัว 

เตียง ศิริขันธ์ เกิดที่บ้านในตำบลตลาด อำเภอเมืองสกลนคร เป็นบุตรลำดับที่ 6 ในจำนวน 9 ท่าน ของขุนนิเทศพาณิชย์ (บุดดี ศิริขันธ์) กรมการพิเศษเมืองสกลนคร หรือนายฮ้อยบุดดี กับนางอ้ม ศิริขันธ์ (บุตรีท้าวมหาเสนากับนางทองศรี) สมรสกับนางนิวาศน์ ศิริขันธ์ (สกุลเดิม พิชิตรณการ) ในปี พ.ศ. 2482 บุตรีของ ร.อ.นาถ และนางเวศ พิชิตรณการ มีบุตรด้วยกัน 1 ท่าน คือ นายวิฑูรย์ ศิริขันธ์ ร.อ.นาถ บิดาของภริยาเป็นเพื่อนสนิทกับจอมพลผิน ชุณหะวัณ ส่วนนางวิง น้องสาวนางเวส (มารดานางนิวาศน์) เป็นภริยาของบิดา พล.ต.อ.เผ่า ศรียานนท์

บุคลิกและนิสัยส่วนตัว 
เตียง ศิริขันธ์ รักการอ่านหนังสือแต่วัยเยาว์เป็นชีวิตจิตใจ เรียนหนังสือเก่งและมักเป็นที่ปรึกษาแก่มิตรสหายอย่างดี มีความรู้ภาษาอังกฤษดี อ่าน พูด และเขียนคล่อง นางนิวาศน์ ศิริขันธ์ ภริยากล่าวถึงท่านว่า "...เขาเป็นคนที่มีอุดมคติสูง จงรักภักดีต่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์มาตลอดชีวิต เขาเป็นคนรักลูกรักเมีย…ฉันรักเขาเพราะเขาเป็นสามีที่ดีที่สุดเท่าที่สิ่งแวดล้อมจะให้โอกาสให้เขาได้...ดิฉันทราบดีว่าพี่เตียงเป็นคนเจ้าชู้ ซึ่งก็คงเป็นธรรมดาของนักการเมืองในบรรยากาศอย่างนั้น แต่พี่เตียงจะให้เกียรติดิฉันในฐานะภรรยาของเขา ไม่ว่าเขาจะไปที่ใดหรืออยู่ต่อหน้าใคร..." สมัยศึกษาที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เตียง ศิริขันธ์ ชอบอ่านหนังสือชุด Everyman’s classics เฉลี่ยเดือนละ 3 เล่ม ห้องสมุดที่บ้านมีหนังสือจำนวนมากโดยเฉพาะประวัติศาสตร์และการเมืองยุโรป จิตวิทยา วิชาการศึกษา วรรณคดีอังกฤษ และสารานุกรมอังกฤษ 4 ชุด ที่ใช้บ่อยคือ Britannica และ Social sciences

การศึกษา 
เตียง ศิริขันธ์ เข้าศึกษาชั้นแรกที่โรงเรียนสกลราชวิทยานุกูลจนจบระดับมัธยมต้น ศึกษาจบมัธยมกลางที่โรงเรียนอุดรพิทยานุกูล แล้วศึกษาที่โรงเรียนวัดบวรนิเวศจนจบประกาศนียบัตรประโยคครูประถม (ป.ป. เทียบมัธยมปลาย) ต่อมาได้รับทุนศึกษาต่อที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และได้รับประกาศนียบัตรประโยคครูมัธยมรุ่นแรกของคณะ เมื่ออายุ 22 ปี (รุ่น พ.ศ. 2473) ขณะนั้นคณะดังกล่าวยังไม่มีการศึกษาระดับปริญญา ต่อมาดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใน พ.ศ. 2480 จากนั้นเข้าศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แต่ไม่จบเนื่องจากไม่มีเวลาศึกษาและไม่มีเวลาสอบ

รับราชการครู 
เตียง ศิริขันธ์ เข้ารับราชการครูครั้งแรกที่โรงเรียนมัธยมหอวังใน พ.ศ. 2472 จากนั้นย้ายไปสอนที่โรงเรียนฝึกหัดครูวัดบวรนิเวศ แล้วย้ายกลับมาเป็นผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่ที่โรงเรียนอุดรพิทยานุกูล ขณะนั้นสอนวิชาประวัติศาสตร์ ภาษาอังกฤษ ภาษาไทย พร้อมปฏิบัติหน้าที่ดูแลงานบริหารทั่วไป งานธุรการ และฝ่ายปกครองแทนอาจารย์ใหญ่คือ ม.ล.มานิจ ชุมสาย ซึ่งขณะนั้นเป็นผู้ตรวจการศึกษาภาคด้วย

บทบาททางการเมือง

ก่อนเข้าร่วมเสรีไทยสายอีสาน 
เดิม เตียง ศิริขันธ์ เป็นบุคคลสำคัญจากขบวนการต่อสู้ทางการเมืองลาวในนาม "ลาวเสรีชน" จากนั้นได้แนะให้ไทยตั้งขบวนการ "เสรีไทย" ขึ้นตามแนวทางการต่อสู้ของขบวนการลาวเสรีชน แล้วมอบหมายให้ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช เป็นผู้บัญชาการ ต่อมา พ.ศ. 2490 (ค.ศ. 1947) เขาถูกเชิญตัวเข้ากรุงเทพฯ เพื่อเจรจาเรื่องเอกราชลาวแต่ถูกสังหารก่อน การเจรจาจึงไม่สำเร็จ

สมาชิกเสรีไทย 

เมื่อปรีดี พนมยงค์ จัดตั้งขบวนการเสรีไทยเพื่อต่อต้านญี่ปุ่นขึ้น เตียง ศิริขันธ์ ขณะอายุ 34 ปี เข้าร่วมขบวนการเป็นรุ่นแรกพร้อมจำกัด พลางกูร โดยรับภาระจัดตั้งเสรีไทยภาคอีสานแห่งแรกที่บ้านเกิดคือจังหวัดสกลนคร ปรีดี พนมยงค์ ส่งจำกัด พลางกูร เป็นผู้แทนขบวนการไปติดต่อกับจีน ณ เมืองจุงกิง เดินทางจากไทยผ่านภาคอีสาน เตียง ศิริขันธ์ อำนวยความสะดวกโดยรอรับที่จังหวัดขอนแก่นและไปส่งที่จังหวัดนครพนมเพื่อข้ามน้ำโขงไปฝั่งลาวตัดเข้าเวียดนามต่อไปจีน ก่อนแยกทางได้รวบรวมทรัพย์สิน แหวน กำไล ของภรรยามอบติดตัวเพื่อใช้ยามขาดแคลน นับว่าฐานที่มั่นเสรีไทยภาคอีสานขณะนั้นมีคนในพื้นที่เข้าร่วมจำนวนมาก วิสุทธิ์ บุษยกุล ระบุว่า "...แต่ในเรื่องการจัดตั้งหน่วยกำลังรบภาคอีสานต่อต้านญี่ปุ่นแล้ว ครูเตียงเป็นหัวหน้าใหญ่ ทุกหน่วยที่นักการเมืองเหล่านี้ จัดตั้งขึ้นล้วนแต่อยู่ภายใต้การควบคุมของคุณครูเตียง ซึ่งจะติดต่อรับทราบนโยบายใหญ่จากท่านปรีดีอีกทีหนึ่ง..."

ผลงานวิชาการ 
เตียง ศิริขันธ์ มีผลงานเขียนหนังสือชุดเพื่อนครูร่วมกับสหัส กาญจนพังคะ 5 เล่ม ได้แก่ หลักการศึกษา ประวัติการศึกษา จิตวิทยา การสอนวิชาเฉพาะ และนักการศึกษา นอกจากนี้ยังแปลหนังสือ "เอมิล" (Emile, Or Treatise on Educationของ) ของฌ็อง-ฌัก รูโซ  และแต่งหนังสือทางการเมืองเรื่อง "หัวใจปฏิวัติในฝรั่งเศส" ร่วมกับจำรัส สุขุมวัฒนะ โดยระบุว่า "เรื่องปฏิวัติในฝรั่งเศสนี้ชาวอารยประเทศถือว่าผู้ที่ได้รับการศึกษารักชาติเอาใจใส่ในชาติควรจะได้รู้ละเอียด เพื่อจะได้ซาบซึ้งในหลักประชาธิปไตยที่แท้จริง โดยพิจารณาในปรัชญาจากเรื่องนี้จริง ๆ"

การศาสนา 
พ.ศ. 2489 ขณะดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนครพร้อมด้วยพระวิมลเมธี (วันดี สิริวณฺโณ) เจ้าคณะจังหวัดสกลนคร นายเติม ศิลปี ผู้ว่าราชการจังหวัดสกลนคร และพระสงฆ์ ข้าราชการ พ่อค้า ประชาชน ประชุมพร้อมกันเป็นเอกฉันท์เพื่อสร้างพระวิหารวัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหารขึ้นใหม่เนื่องจากหลังเก่าทรุดโทรม กรมศิลปากรเขียนแบบแปลนพระวิหารสำเร็จเมื่อ พ.ศ. 2497 เบื้องต้นใช้เงินวัด 13,516 บาทจัดซื้อศิลาแลง 4,516 ก้อน ขณะเดียวกันทางการได้บอกบุญตามอำเภอต่าง ๆ ในเขตจังหวัดสกลนครได้เงินบริจาค 40,000 บาทเศษ คณะกรรมการจัดสรรเงินบริจาคให้เตียง ศิริขันธ์ จัดจ้างทำอิฐ 300,000 ก้อน สิ้นเงิน 14,421 บาท ทางวัดแบ่งอิฐไปสร้างกำแพงวัดเกือบครึ่งหนึ่งแต่ยังไม่ได้ก่อสร้างพระวิหาร ส่วนเงินบริจาคที่เหลือทางจังหวัดเก็บรักษาไว้ 27,000 บาทเศษ

ขัดแย้งกับรัฐบาลและหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 
พ.ศ. 2487 เตียง ศิริขันธ์ และคณะแสดงตนเป็นปฏิปักษ์กับจอมพลแปลก พิบูลสงคราม ในสภาผู้แทนราษฎรอย่างเปิดเผย โดยท่านและเพื่อนสมาชิกสภาในภาคอีสานร่วมออกเสียงไม่รับร่างกฎหมายรัฐบาลติดกัน 2 ฉบับในเดือนกรกฎาคม หลวงพิบูลสงครามจำใจลาออกจากนายกรัฐมนตรี ชัยชนะทางการเมืองในรัฐสภาครั้งนี้เกิดจากการอภิปรายคัดค้านรัฐบาลเกี่ยวกับร่างพระราชบัญญัติอนุมัติพระราชกำหนดระเบียบราชการบริหารนครบาลเพชรบูรณ์ พุทธศักราช 2487 และร่างพระราชบัญญัติอนุมัติพระราชกำหนดสร้างพุทธบุรีมณฑลในบริเวณรอบพระพุทธบาท พุทธศักราช 2487 ต่อมาหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ชีวิตทางการเมืองของท่านรุ่งเรืองอย่างมากเมื่อทวี บุณยเกตุ ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีรอ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช กลับจากสหรัฐอเมริกามาดำรงตำแหน่ง ท่านและผู้นำเสรีไทยสายอีสานเข้าร่วมรัฐบาลโดยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี (ลอย) ครั้งแรก แม้รัฐบาลมีอายุสั้นแต่ได้เป็นรัฐมนตรีต่อมาในรัฐบาล ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช ถึง 31 มกราคม พ.ศ. 2489 เมื่อรัฐบาลควง อภัยวงศ์ ดำรงตำแหน่งแทนก็ได้รับเลือกเป็นผู้แทนราษฎรจากการลงเลือกตั้งในเดือนมกราคม พ.ศ. 2489 หลังว่างเว้นจากการเป็นรัฐมนตรีในรัฐบาลควง อภัยวงศ์ และรัฐบาลปรีดี พนมยงค์ ถึง 23 สิงหาคม พ.ศ. 2489 หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี ท่านจึงกลับเข้าเป็นรัฐมนตรี (ลอย) อีกครั้งจนถึง 10 เมษายน พ.ศ. 2490 แล้วลาออกไปเป็นตัวแทนการเจรจาประนีประนอมระหว่างไทย-ฝรั่งเศสเนื่องจากสามารถใช้ภาษาอังกฤษได้ดี ต่อมารัฐบาลหลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ถูกโค่นอำนาจจากคณะรัฐประหารในขณะที่ท่านอยู่นอกรัฐบาล วิสุทธิ์ บุษยกุล ระบุว่า "...หลังจากเกิดรัฐประหารไม่กี่วัน ครูก็ออกจากบ้านราชวิทย์ บอกว่าจะไปตั้งหลักอยู่สกลนคร.....ครูออกป่าไปหลายเดือน แล้วได้กลับมา..."

การเสียชีวิต

เหตุการณ์รุนแรงก่อนถูกสังหาร 

หลังเหตุการณ์กบฎวังหลวงถูกจับกุมซึ่งรัฐเชื่อว่าเป็นฝ่ายสนับสนุนปรีดี พนมยงค์ เป็นเหตุให้นายทองอินทร์ ภูริพัฒน์ นายถวิล อุดล และนายจำลอง ดาวเรือง ถูกจับด้วย ส่วนเตียง ศิริขันธ์ หลบหนีได้ นายถวิลคุมขังที่สถานีตำรวจนครบาลนางเลิ้ง นายจำลองคุมขังที่สถานีตำรวจยานนาวา นายทองอินทร์คุมขังสถานีตำรวจนครบาลสามเสน 3 มีนาคม พ.ศ. 2492 มีคำสั่งให้ย้ายทั้ง 3 ท่านไปคุมขังที่สถานีตำรวจนครบาลบางเขนเพื่อความปลอดภัย เวลากลางคืนตำรวจใช้รถยนต์ 3 คันเดินทางไปรับตัวพร้อมนายทองเปลว ชลภูมิ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดปราจีนบุรี อดีตรัฐมนตรีสมัย พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ เพื่อไปสถานีตำรวจนครบาลบางเขนทางถนนพหลโยธินระหว่างกิโลเมตรที่ 14-15 ประมาณ 2.00 น. ของ 4 มีนาคม พ.ศ. 2492 รถตำรวจถูกยิงและทั้ง 4 ท่านถึงแก่กรรมในที่เกิดเหตุทันที นายตำรวจในเหตุการณ์อ้างว่าโจรมลายูบุกชิงตัวทั้ง 4 ท่านจึงเกิดการต่อสู้จนรถถูกกระสุนปืนจากการปะทะ แต่โจรมลายูทั้งหมดหนีไปได้และไม่ทิ้งร่องรอยใดไว้ เตียง ศิริขันธ์ บันทึกความรู้สึกระบุถึงเหตุการณ์นี้ว่า "...การตายของพวกนายทำให้เราเศร้าใจและว้าเหว่มาก…ส่วนด้านประชาชนแล้วรู้สึกว่าจะเป็นเรื่องทำลายขวัญกันอย่างรุนแรง โดยเฉพาะประชาชนชาวอีสานการตายของพวกนายมิใช่เป็นการหลู่เกียรติกันอย่างเดียว แต่เป็นการท้าทายประชาชนชาวอีสานทั้งมวล..."

วาระสุดท้าย 
หลังการสังหาร 4 รัฐมนตรีเตียง ศิริขันธ์ ได้ลงสมัครรับเลือกตั้งใน พ.ศ. 2492 กลับมาดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและทำงานด้วยอุดมการณ์เดียวกับ 4 รัฐมนตรี พ.ศ. 2494 พรรคสหชีพถูกยุบ วันที่ 12 ธันวาคม เขาเข้าประชุมสภาที่บ้านมนังคศิลา ระหว่างนั้น พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ ได้เชิญท่านไปพบจากนั้นก็หายสาบสูญไป คำพิพากษาคดีระบุว่าระหว่างคืนวันที่ 13 ต่อเนื่องถึงวันที่ 14 ธันวาคม เตียง ศิริขันธ์ และผู้ติดตามคือ ชาญ บุนนาค เล็ก บุนนาค ผ่อง เขียววิจิตร (เพื่อนร่วมงานของชาญและเล็ก) และสง่า ประจักษ์วงศ์ (คนขับรถของเตียง) ถูกสังหารแล้วนำศพไปเผาเพื่อทำลายหลักฐาน โดยศพถูกนำไปเผาทิ้งที่ตำบลแก่งเสี้ยน อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี

เกี่ยวกับญาติวงศ์

บรรพบุรุษ 
ขุนนิเทศพาณิชย์ (บุดดี ศิริขันธ์) บิดาของเตียง ศิริขันธ์ เป็นบุตรลำดับที่ 4 ของพระเสนาภักดี (ขันธ์ ศิริขันธ์) กับนางพรหมมา เตียง ศิริขันธ์ เป็นหลานลุงของรองอำมาตย์โท พระบริบาลศุภกิจ (คำสาย ศิริขันธ์) อดีตผู้พิพากษาศาลบริเวณเมืองสกลนคร นายอำเภอเมืองวาริชภูมิและเมืองไชยบุรี และเป็นหลานลุงของเพียเมืองขวา (คำสอน ศิริขันธ์) อดีตกรมการเมืองสกลนคร สามีนางบัว ศิริขันธ์ ธิดาพระโคษาราช (ต้นสกุล นาถโคษา) กำนันตำบลสะพานหิน ทวดของท่านคือพระศรีวรราช บรรดาศักดิ์เดิมที่เพียสีสุวงษ์ (รี) อดีตกรมการเมืองสกลนคร กับนางที บิดาของทวดคือเพียสีหาเทพ (ศรี) กรมการเมืองสกลนครชั้นผู้ใหญ่ชุดแรกสมัยเริ่มตั้งเมืองสกลนคร ตระกูลศิริขันธ์เป็นเชื้อสายเจ้านายกรมการลาวเดิมและเป็นญาติเกี่ยวดองกับกลุ่มตระกูลเจ้าเมืองสกลนครคือตระกูล พรหมสาขา ณ สกลนคร มาหลายชั่วคน

พี่น้องร่วมบิดามารดา 
เตียง ศิริขันธ์ มีพี่น้องร่วมบิดามารดา 9 ท่าน คือ
 นางเนียม นวนมณี
 นายเจียม ศิริขันธ์
 นางบุญเทียม บำเพ็ญสิทธิ 
 นางเที่ยง อาษาเสน 
 นางเถียง (ถนอมสิน) ศิริขันธ์ 
 นายเตียง ศิริขันธ์ 
 นางกองแก้ว ศิริขันธ์ 
 นางคำเปลว ชื่นสำราญ 
 เรืออากาศโท พีระ ศิริขันธ์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

เชิงอรรถ

อ้างอิง 

ครูชาวไทย
ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
สมาชิกขบวนการเสรีไทย
บุคคลจากอำเภอเมืองสกลนคร
บุคคลจากโรงเรียนสกลราชวิทยานุกูล
บุคคลจากโรงเรียนอุดรพิทยานุกูล
บุคคลจากโรงเรียนวัดบวรนิเวศ
นักการเมืองไทย
รัฐมนตรีไทยที่ไม่ได้ประจำกระทรวง
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนคร
พรรคสหชีพ
นักการเมืองไทยที่ถูกลอบสังหาร
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
ชาวไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง