สตรีหลับ (เฟอร์เมร์)

สตรีหลับ หรือ สตรีหลับที่โต๊ะ () เป็นภาพเขียนสีน้ำมันที่เขียนโดยโยฮันส์ เวร์เมร์จิตรกรคนสำคัญชาวเนเธอร์แลนด์ของสมัยบาโรก ที่ปัจจุบันตั้งแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทันที่นครนิวยอร์กในสหรัฐอเมริกา  

ภาพ “สตรีหลับ” ที่เขียนในปี ค.ศ. 1657 เป็นภาพแรกๆ ที่เวร์เมร์เขียน อิทธิพลการเขียนของแรมบรังด์ในงานเขียนในช่วงนี้จะเห็นได้อย่างง่ายดายจากการใช้สีอันเรืองรองและการใช้ฝีแปรงสีหนา (impasto) บนภาพ

เนื้อหาของภาพ 
ทางด้านซ้ายของภาพเป็นโต๊ะที่ปูด้วยพรมตะวันออก บนโต๊ะมีจานเดลฟท์ที่เต็มไปด้วยผลไม้, เหยือกขาว และแก้วที่ล้มอยู่ด้านหน้า อีกด้านหนึ่งเป็นสตรีที่นั่งงีบโดยยันหัวไว้กับแขนขวาที่เท้าอยู่บนโต๊ะ มือซ้ายเกาะโต๊ะ ด้านขวาของภาพเป็นพนักเก้าอี้ ไกลออกไปเป็นประตูที่เปิดอยู่ครึ่งหนึ่งที่ทำให้ผู้ดูมองทะลุไปยังห้องอีกห้องหนึ่งได้

องค์ประกอบของภาพสัมพันธ์โดยตรงกับแรมบรังด์ ภาพวาดลายเส้นภาพหนึ่งชื่อ “เด็กสาวหลับที่หน้าต่าง” เป็นภาพที่วางท่าคล้ายคลึงกัน ภาพนี้และแบบลักษณะนี้นำไปใช้โดยนิโคลัส แมร์สในภาพ “สาวใช้ขี้เกียจ” ที่เขียนในปี ค.ศ. 1655 (หอศิลป์แห่งชาติ, ลอนดอน) หรือในภาพ “สาวใช้ในบ้าน” ที่เขียนในปีต่อมา (พิพิธภัณฑ์เซนต์หลุยส์) สันนิษฐานกันว่านิโคลัส แมร์สยังคงพำนักอยู่ในเดลฟท์หลังจากที่ออกจากห้องเขียนภาพของแรมบรังด์อาจจะจนถึงปี ค.ศ. 1653 หรืออาจจะหลังจากนั้นก่อนที่จะย้ายไปอยู่ที่ดอร์เดร็คท์ แต่จะอย่างไรก็ตามโอกาสที่เวร์เมร์จะได้เห็นภาพร่างของแรมบรังด์นั้นมีมาก การใช้แสงและการใช้สีหนักหนาเป็นเทคนิคของการเขียนภาพแบบแรมบรังด์โดยตรงของต้นคริสต์ทศวรรษ 1640 

จากการตรวจสอบทางด้านลักษณะการเขียนทำให้ทราบว่าเวร์เมร์เปลี่ยนการเขียนไปเป็นอันมากระหว่างการเขียนภาพ เดิมในภาพมีชายอีกคนหนึ่งในห้องถัดไปแทนที่จะเป็นกระจก และหมาตรงประตู และภาพบนผนังก็มีขนาดใหญ่กว่า ซี่งเป็นภาพของคิวปิดที่ปรากฏในภาพเขียนอื่นของเวร์เมร์

วอลเตอร์ ลีดทค์ผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับเวร์เมร์ให้ความเห็นว่า ภาพเขียนที่แสดงการหลับและฝัน (และอาจจะดื่มไวน์ที่เห็นจากแก้วที่ล้มลง) ทำให้สาวใช้ละเลยหน้าที่ที่จะเห็นได้จากเฟอร์นิเจอร์ที่เกะกะและโต๊ะที่ไม่เรียบร้อย นอกจากนั้นสาวใช้ก็ยังทิ้งประตูเปิดไว้ ซึ่งเป็นการชี้ให้เห็นคุณสมบัติของสตรี และบ้านช่องที่ปล่อยละเลยโดยปราศจากการป้องกัน ภาพเขียนในหัวข้อเกี่ยวกับสาวใช้ในท่าต่างๆ เป็นที่นิยมเขียนกันในบรรดาจิตรกรชาวดัตช์ รวมทั้งอีกภาพหนึ่งของเวร์เมร์เอง “สตรีเทนม” และภาพ “ไดแอนาและผู้ติดตาม” 

ตามความเห็นของลีดทค์การมีสุนัขก็เป็นนัยยะว่า พร้อมที่จะมีความสัมพันธ์เช่นสุนัขตามถนน แต่เวร์เมร์เขียนกระจกและกำแพงแทนที่ชายและสุนัขที่หายไป เก้าอี้ที่มีเบาะวางขวางไว้อาจจะเป็นสัญลักษณ์ของความเกียจคร้าน หรืออาจจะเพิ่มมีแขกมาหา ความคิดที่ว่าอาจจะมีคนอีกคนหนึ่งก่อนหน้านั้นสนับสนุนโดยเหยือกไวน์และแก้วที่อยู่บนโต๊ะ และอาจจะมีมีดและซ่อมอยู่ด้วย  จานผลไม้เดลฟท์แบบจีนเป็นสัญลักษณ์ของการล่อใจ นอกจากนั้นสิ่งต่างๆ ที่ปรากฏในภาพโดยทั่วไปดังกล่าวก็เป็นที่เข้าใจกันในสมัยนั้นว่าเกี่ยวข้องกับการรับรองแขก

ภาพเขียนอาจจะเป็นของ Pieter Claesz van Ruijven ผู้อุปถัมภ์งานของเวร์เมร์ผู้เป็นเจ้าของภาพ  “สตรีเทนม” ด้วย ทั้งสองภาพต่างก็เป็นภาพที่มีสัญลักษณ์และนัยยะถึงความสัมพันธ์ทางเพศของสาวใช้ แต่เป็นการแสดงในทางที่เข้าอกเข้าใจมากกว่าที่จะเป็นการติเตียนอย่างที่เคยเป็นมา

ประวัติความเป็นเจ้าของ
ภาพเขียนภาพนี้เป็นภาพหนึ่งในหลายภาพของเวร์เมร์ที่ขายเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม ค.ศ. 1696 ในบรรดาทรัพย์สมบัติของยาค็อป ดิสเซียส (ค.ศ. 1653-ค.ศ. 1695) เชื่อกันว่าเดิมภาพนี้เป็นของพ่อตาของดิสเซียส Pieter Claesz van Ruijvenผู้เป็นผู้อุปถัมภ์งานของเวร์เมร์ ผู้คงจะยกให้ลูกสาวผู้ยกให้ดิสเซียสต่อ ประวัติการเป็นเจ้าของจากนั้นก็ไม่เป็นที่ทราบจนกระทั่งตกมาเป็นของจอห์น วอเตอร์ลู วิลสันในปารีสหลังปี ค.ศ. 1873 เมื่อวันที่ 14 มีนาคม ค.ศ. 1881 หอแสดงภาพเซดเดิลไมเยอร์ในปารีสก็ซื้อภาพ แต่ภายในปลายปีเดียวกันก็ขายต่อให้แก่รูดอล์ฟ คานน์ที่ปารีสเช่นกัน คานน์เป็นเจ้าของภาพมาจนถึงปี ค.ศ. 1907 ในปี ค.ศ. 1908 ก็ขายให้แก่เบนจามิน อาลท์มันผู้เป็นเจ้าของภาพมาจนถึงปี ค.ศ. 1913 ก่อนที่จะยกให้กับพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทัน

อ้างอิง

ดูเพิ่ม
โยฮันส์ เวร์เมร์
รายชื่อภาพเขียนโดยโยฮันส์ เวร์เมร์

แหล่งข้อมูลอื่น
Metropolitan Museum of Art webpage on A Girl Asleep.

โยฮันเนิส เฟอร์เมร์
จิตรกรรมในคริสต์ทศวรรษ 1650
จิตรกรรมบาโรก
จิตรกรรมสีน้ำมัน
ภาพชีวิตประจำวัน
งานสะสมของพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทัน