หฺวัง ไท่จี๋

ฉงเต๋อ (; 28 พฤศจิกายน 1592 – 21 กันยายน 1643) หรือชื่อตัวว่า หฺวัง ไท่จี๋  (皇太極) หรือ หง ไท่จี๋ (洪太極) เป็นพระเจ้าแผ่นดินจีนในราชวงศ์ชิง ซึ่งรวมแผ่นดินจีนที่นู่เอ๋อร์ฮาชื่อ (努爾哈赤) บิดา ก่อตั้งขึ้นแต่ตายเสียก่อนการจะสำเร็จ หฺวัง ไท่จี๋ ยังได้เปลี่ยนนามชนชาตินฺหวี่เจิน (女眞; Jurchen) เป็นหมั่นจู๋ (滿族; Manchu) คือ แมนจู และเปลี่ยนนามราชวงศ์จินตอนปลายที่บิดาตั้งไว้เป็นราชวงศ์ชิง ราชวงศ์นี้ดำรงอยู่ต่อมาถึงปี 1912

เนื่องจากนู่เอ๋อร์ฮาชื่อยังไม่ทันได้ตั้งตัวเป็นเจ้าขณะมีชีวิตอยู่ หฺวัง ไท่จี๋ จึงเฉลิมยศพระมหากษัตริย์ให้บิดาในภายหลัง ฉะนั้น จึงถือกันว่า นู่เอ๋อร์ฮาชื่อเป็นปฐมกษัตริย์ราชวงศ์ชิง และหฺวัง ไท่จี๋ เป็นทุติยกษัตริย์

พระราชประวัติ 
หฺวัง ไท่จี๋ ประสูติปี 1592 เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 8 ในพระเจ้าหนูเอ่อร์ฮาชื่อกับจักรพรรดินีเซี่ยวฉือเกา ในช่วงที่ยังเป็นองค์ชายพระองค์ได้คุมทัพธงขาวทั้งสองและมีผลงานโดดเด่นด้านการสงคราม ปี 1626 จักรพรรดินู่เอ๋อร์ฮาซื่อสิ้นพระชนม์ หฺวัง ไท่จี๋ ได้รับคัดเลือกให้สืบทอดตำแหน่งโดยมีองค์ชายไต้ซ่าน,องค์ชายเมิ่งกู่เอ่อไท่และองค์ชายอามินร่วมกันบริหารราชกิจ ต่อมาองค์ชายเมิ่งกู่เอ่อไท่และองค์ชายอามินกระทำความผิดจึงถูกปลดจากตำแหน่งผู้บริหารร่วมกับพระองค์ จนกระทั่งปี ค.ศ.1629 องค์ชายไต้ซ่านทรงสละตำแหน่งผู้บริหารร่วม พระองค์จึงรวบอำนาจบริหารไว้แต่เพียงผู้เดียว ตลอดรัชสมัยของพระองค์ทรงสืบทอดปณิธานของนู่เอ๋อร์ฮาซื่อที่จะยึดจีนให้ได้ ทรงได้ปรับปรุงทั้งการเมืองและการทหาร ทำสงครามกับราชวงศ์หมิงโดยตลอด ในปี 1643 หฺวัง ไท่จี๋ เสด็จสวรรคตอย่างกะทันหัน

พระราชกรณียกิจด้านการเมือง 
หฺวัง ไท่จี๋ ทรงจัดตั้งกระทรวงหกกระทรวงแบบจีนและให้มีการสอบเข้ารับราชการแบบจีนที่เหลียวตง ในปี ค.ศ.1635 หฺวัง ไท่จี๋ เปลี่ยนชื่อประเทศจากแมนจูเป็นราชวงศ์ชิง เปลี่ยนชื่อเผ่าจากหนี่เจินเป็นแมนจู ได้ยกฐานะของพระองค์เป็นจักรพรรดิเทียบเท่าจักรพรรดิราชวงศ์หมิงทำการปรับตำแหน่งขุนนางโดยมีแบบจากจีน นอกจากนี้ได้มีการตั้งตำแหน่งอ๋องพระมาลาเหล็กเพื่อพระราชทานให้แด่เชื้อพระวงศ์ที่มีความชอบต่อแผ่นดิน

พระราชกรณียกิจด้านการทหาร 
 ปี 1627 หฺวัง ไท่จี๋ นำทัพบุกโจมตีจิ่นโจว แต่ได้ลอบส่งทัพบุกโจมตีหนิงหยวน หยวนฉงหวนรู้ทันจึงเฝ้ารักษาหนิงหยวนพร้อมทั้งใช้ปืนใหญ่โจมตีทัพแมนจู หฺวัง ไท่จี๋ จึงต้องสั่งถอยทัพ
 ปี 1627 หฺวัง ไท่จี๋ ทรงให้องค์ชายอามินยกทัพบุกโจมตีอาณาจักรโชชอน โดยมีองค์ชายจีเอ่อร์ฮาหล่าง, องค์ชายอาจี้เก๋อและองค์ชายเย่ทัวร่วมทัพด้วย
 ปี 1629 หฺวัง ไท่จี๋ นำทัพบุกราชวงศ์หมิง โดยเปลี่ยนเส้นทางเดินทัพเพื่อหลบการป้องกันของหยวนฉงหวน ทัพแมนจูได้บุกผ่านทางหล่งจิ่งกวน, ต้าอานโข่ว อ้อมไปยังเหอเป่ยและบุกตรงไปยังปักกิ่ง จักรพรรดิฉงเจินทรงตกพระทัยเป็นอย่างมาก แต่หยวนฉงหวนก็ได้นำทัพมาช่วยปักกิ่งไว้ได้ทัน ทัพแมนจูจึงล่าถอยไป หฺวัง ไท่จี๋ ทรงเห็นว่าการชนะทัพของหยวนฉงหวนเป็นไปได้ยากจึงคิดจะถอยทัพกลับแต่ก่อนถอยทัพพระองค์ได้ซ้อนกลให้จักรพรรดิฉงเจินระแวงหยวนฉงหวน สุดท้ายฉงเจินก็ได้สั่งประหารชีวิตหยวนฉงหวนทั้งๆที่ไม่มีความผิด หฺวัง ไท่จี๋ เมื่อทราบข่าวก็ทรงดีพระทัยเป็นอย่างมาก
 ปี 1636 หฺวัง ไท่จี๋ นำทัพบุกโจมตีอาณาจักรโชชอนเป็นครั้งที่ 2 
 ปี 1641 ทรงส่งกองทัพเข้ายึดจิ่นโจวและหนิงหยวนได้สำเร็จ ทำให้ราชวงศ์หมิงเหลือด่านซานไห่กวนเป็นกันชนเพียงแห่งเดียว 
นอกจากการทำศึกสงครามแล้วหฺวัง ไท่จี๋ ได้มีการเพิ่มทหารกองธงมองโกลและกองธงฮั่นขึ้น เมื่อรวมกับกองธงแมนจูแล้วทำให้กองทัพแปดธงมีทั้งหมด 24 กองธง

พระบรมวงศานุวงศ์ 
 พระราชบิดา: พระเจ้าหนูเอ่อร์ฮาชื่อ
 พระราชมารดา: จักรพรรดินีเซี่ยวซือเกา
 พระอัครมเหสี (皇后)
 จักรพรรดินีเซี่ยวตฺวันเหวิน (孝端文皇后) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
 จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวังเหวิน (孝莊文皇后) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
พระชายา
พระชายาหมิ่นฮุ่ยกงเหอหยวนเฟย (敏惠恭和元妃)(ไห่หลานจู) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
พระชายาอี้จิ้งต้ากุ้ยเฟย (懿靖大贵妃) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
พระชายาคังฮุ่ยซูเฟย (康惠淑妃) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
พระชายาหยวนเฟย (元妃) จากสกุลหนิ่วฮู่ลู่ (钮祜禄)
พระชายาจี้เฟย (继妃) จากสกุลอูลาน่าหล่า (乌拉纳喇)
พระชายาเช่อเฟย (侧妃) จากสกุลเย่เฮ่อน่าลา (葉赫那拉)
พระชายาเช่อเฟย (侧妃) จากสกุลจาหลู่เท่อโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (扎鲁特博爾濟吉特)
พระสนมขั้นซู่เฟย (庶妃)
พระสนมซู่เฟย จากสกุลน่าหล่า (納喇)
พระสนมซู่เฟย จากสกุลฉีเหล่ย (奇垒)
พระสนมซู่เฟย จากสกุลเหยียนจา (颜扎)
พระสนมซู่เฟย จากสกุลอีเอ่อร์เกินเจวี๋ยลัว (伊尔根觉罗)
พระสนมซู่เฟย ไม่ทราบสกุล
พระสนมซู่เฟย ไม่ทราบสกุล

 พระราชโอรส
 องค์ชายหาวเก๋อ (豪格,1609–1648) ซู่อู่ชินอ๋อง (肃武亲王);พระโอรสในพระชายา สกุลอูลาน่าลา 
 องค์ชายลั่วเก๋อ (洛格,1611–1621) พระโอรสในพระชายา สกุลอูลาน่าลา
 องค์ชายลั่วโป๋ฮุ่ย (洛博會,1611–1617) พระโอรสในพระชายา สกุลหนิ่วฮู่ลู่
 องค์ชายเย่ปู้ซู (葉布舒,1627–1690) ฟู่กั๋วกง (輔國公,1668-1690);พระโอรสในพระชายา สกุลเหยีนจา
 องค์ชายซั่วไซ (碩塞,1628–1655) เฉิงเจ๋ออู้ชินอ๋อง (承泽裕亲王,1644-1655);พระโอรสในพระชายา สกุลเย่เฮ่อน่าลา
 องค์ชายเกาไซ (高塞,1637–1670) เจิ้นกั๋วเฉี้ยโฮ่วกง (镇国悫厚公);พระโอรสในพระชายา สกุลน่าหล่า
 องค์ชายฉางซู (常舒,1637–1699) ฟู่กั๋วกงผิ่งจี๋ (辅国公品级);พระโอรสในพระชายา สกุลอีเอ่อร์เกินเจี้ยหลัว
 องค์ชายไม่ปรากฏพระนาม (1637–1638) พระโอรสในพระชายามิ่นฮุ่ยกงเหอ สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์ชายฝูหลิน (福臨,1638–1661) ภายหลังเป็นจักรพรรดิ;พระโอรสในจักรพรรดินีเสี้ยวจวงเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ 
 องค์ชายเทาไซ (韜塞,1639–1695) ฟู่กั๋วกง(辅国公);พระโอรสในพระชายา ไม่ทราบสกุล
 องค์ชายโป๋มู่โป๋กว่อเอ่อร์ (博穆博果爾,1642–1656) เซียงเจาชินอ๋อง (襄昭亲王,1655–1656);พระโอรสในพระชายาอี้จิ้ง สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ

 พระราชธิดา
 องค์หญิงอ๋าวฮั่นกู้หลุนกงจวู่ (敖漢固倫公主,1621–1654) พระธิดาในพระชายา สกุลอูลาน่าลา
 องค์หญิงม่าคาท่า (马喀塔,1625–1663) กู้หลุนเวินจวงซ่างกงจวู่ (固倫溫莊長公主);พระธิดาในจักรพรรดินีเสี้ยวตวนเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงกู้หลุนจิ้งตวนกงจวู่ (固倫靖端長公主,1628–1686) พระธิดาในจักรพรรดินีเสี้ยวตวนเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงหย่าถู (雅图,1629–1678) กู้หลุนหยงมู่ซ่างกงจวู่ (固倫雍穆長公主);พระธิดาในจักรพรรดินีเสี้ยวจวงเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงอาถู (阿图,1632–1700) กู้หลุนซู่ฮุ่ยซ่างกงจวู่ (固倫淑慧長公主);พระธิดาในจักรพรรดินีเสี้ยวจวงเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงกู้หลุนกงจวู่ (固倫公主,1633–1649) พระธิดาในพระชายา สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงกู้หลุนตวนเซี่ยนซ่างกงจวู่ (固倫淑哲長公主,1633–1648) พระธิดาในจักรพรรดินีเสี้ยวจวงเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงกู้หลุนหย่งอานซ่างกงจวู่ (固倫永安長公主,1634–1692) พระธิดาในจักรพรรดินีเสี้ยวตวนเหวิน สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงไม่ปรากฏพระนาม (1635–1652) พระธิดาในพระชายา สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงกู้ซานเก๋อเก๋อ (1635–1661) พระธิดาในพระชายา สกุลน่าหล่า
 องค์หญิงกู้หลุนตวนฉุนกงจวู่ (固倫端順長公主,1636–1650) พระธิดาในพระชายาอี้จิ้ง สกุลปัวเอ่อร์จี้จี๋ เท่อ
 องค์หญิงเก๋อเก๋อ (1637–1678) พระธิดาในพระสนม ซู่เฟย ไม่ทราบสกุล
 องค์หญิงไม่ปรากฏพระนาม (1638–1657) พระธิดาในพระชายา สกุลน่าหล่า
 องค์หญิงเหอซั่วเค่อฉุนซ่างกงจวู่ (和碩建宁長公主,1641–1704) พระธิดาของพร บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2135 จักรพรรดิราชวงศ์ชิง ะชายาซู่ สกุลฉีเล่ย

พระมหากษัตริย์ผู้ทรงก่อตั้ง