เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสง ในรัชกาลที่ 4

เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสง (24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2389 — 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2469) เป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีประสูติการพระราชธิดาสองพระองค์คือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประสานศรีใส และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประไพศรีสอาด

ประวัติ 
เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสง เกิดในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2389 เป็นธิดาของหม่อมเจ้านิ่ม ปาลกะวงศ์ โอรสในพระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหมื่นนราเทเวศร์กับหม่อมน้อย พระธิดาเจ้านครหลวงพระบาง มารดาคือหม่อมฟัก ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา ธิดาพระยาสุเรนทร์ราชเสนา (กลีบ)

หม่อมราชวงศ์แสงอายุได้ 9 ปี หม่อมเจ้านิ่มสิ้นชีพิตักษัย หม่อมเจ้าทินกรในพระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหลวงเสนีบริรักษ์ ได้รับมาโกนจุกพร้อมหม่อมราชวงศ์ถนอม เสนีวงศ์ หม่อมราชวงศ์แสงได้อยู่กับหม่อมเจ้าฟักผู้เป็นอาบ้าง หม่อมเจ้าทินกรบ้าง จนอายุได้ 12 ปี หม่อมเจ้าฟักจึงได้นำตัวไปถวายเป็นละครหลวงอยู่ตำหนักพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดวงเดือน เมื่ออายุได้ 16 ปี ได้เข้ารับราชการเป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 3 ชั่ง ต่อมาได้ประสูติการพระราชธิดาสองพระองค์จึงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 4 ชั่ง กับได้รับพระราชหีบหมากทองคำ เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสงพำนักอยู่ในพระบรมหาราชวังตลอดในรัชกาลที่ 4 จนมาถึงรัชกาลที่ 5

เจ้าจอมมารดาแสงสนองพระเดชพระคุณประสูติการพระราชธิดาสองพระองค์คือ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประสานศรีใส (3 มีนาคม พ.ศ. 2408 — 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2450)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประไพศรีสอาด (24 พฤษภาคม พ.ศ. 2410 — 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2453)

เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสง เริ่มป่วยเป็นโรคท้องมารมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แต่คงยังรักษาตัวอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 6 มีอาการทรุดลงจึงย้ายออกมาอยู่บ้านพระยาสากลกิจประมวญ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงพระราชทานหมอหลวงมารักษาโดยตลอด

เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2469 เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แสง มีอาการทรุดหนักขึ้น และถึงแก่อนิจกรรมในวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2469 สิริอายุ 81 ปี ได้รับพระราชทานโกศแปดเหลี่ยม ในการนี้สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทรงรับอุปการะบำเพ็ญพระกุศลโดยตลอด ได้รับพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2473

อ้างอิง 

พระภรรยาในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอมมารดา
หม่อมราชวงศ์
ราชสกุลปาลกะวงศ์
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายใน)
ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.3