วงศ์ปลากระเบนหางสั้น

วงศ์ปลากระเบนหางสั้น () เป็นปลากระเบนวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Potamotrygonidae

โดยคำว่า "Potamotrygon" เป็นภาษากรีก (Ποταμός; potamos) แปลว่า "แม่น้ำ" และภาษากรีกคำว่า "trygon" แปลว่า "ปลากระเบน"

พบกระจายพันธุ์ในทวีปอเมริกาใต้ มีรูปร่างกลมคล้ายจานข้าวหรือแผ่นซีดี หางมีขนาดสั้นเมื่อเทียบกับปลากระเบนในวงศ์อื่น ๆ  พบทั้งหมด 4 สกุล ในหลายชนิด (ดูในเนื้อหาข้างล่าง) บางชนิดหางสั้นมากจนดูขัดกับขนาดลำตัว เช่น ชนิด Paratrygon aiereba    มีขนาดแตกต่างออกไปตามชนิด  ตั้งแต่มีขนาดไม่เกิน 2 ฟุต เช่น ชนิด Potamotrygon hystrix ไปจนถึงขนาดหนึ่งเมตร เช่น P. motoro 

มีสีสันด้านบนลำตัวและหางสวยงาม บางชนิดมีสีลำตัวเป็นสีดำ และมีลวดลายเป็นลายจุดสีขาว เช่น P.  leopoldi หรือ P. henlei ในบางชนิดมีสีพื้นเป็นสีเหลือง และมีลวดลายสีดำทำให้แลดูคล้ายลายเสือ เช่น P. menchacai ทั้งนี้ลวดลายและสีสันแตกต่างออกไปตามแต่ละตัว ซึ่งในบางครั้งขึ้นอยู่กับถิ่นที่อยู่อาศัยด้วย ทำให้ในชนิดเดียวกัน ยังมีหลายสี หลายลวดลาย อีกด้วย สันนิษฐานว่าเป็นไปเพื่อใช้ในการพรางตัวกับให้กลมกลืนกับสภาพพื้นน้ำ

บริเวณโคนหางมีเงี่ยงแข็งอยู่ 2 ชิ้น ใช้สำหรับป้องกันตัว ซึ่งเงี่ยงนี้มีพิษและมีฤทธิ์ในการทำลายเนื้อเยื่อของสิ่งที่ถูกแทง เคยมีมนุษย์เสียชีวิตมาแล้วจากการโดนเงี่ยงนี้แทงโดยไม่ระมัดระวังตัว เพราะเสียเลือดมาก โดยชาวพื้นเมืองในอเมริกาใต้เรียกว่า "Chucho de rio" แปลว่า "สุนัขทะเล"

โดยปรกติหากินตามพื้นน้ำ ไม่ค่อยขึ้นมาหากินบนผิวน้ำนัก ในพื้นถิ่นถูกใช้เป็นอาหารและตกเป็นเกมกีฬา จากสีสันที่สวยงามและขนาดของลำตัวที่ไม่ใหญ่และหางที่ไม่ยาวเกินไปนัก จึงนิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม ซึ่งพบว่า ปลากระเบนในวงศ์นี้สามารถผสมพันธุ์และออกลูกได้ง่ายกว่าปลากระเบนในวงศ์อื่น สามารถผสมพันธุ์และออกลูกในตู้กระจกได้เลย โดยสามารถให้ลูกครั้งละ 4-5 ตัว ถึง 20 ตัว ขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของพ่อแม่ปลาและสายพันธุ์ จึงทำให้ได้รับความนิยมมาก ในบางครั้งมีการผสมข้ามสายพันธุ์เพื่อให้เกิดเป็นสายพันธุ์ใหม่ สีสันและลวดลายใหม่ ที่ไม่สามารถระบุชื่อทางวิทยาศาสตร์ได้ด้วย

ซึ่งปลากระเบนในวงศ์นี้เป็นปลาน้ำจืดทั้งหมด แตกต่างไปจากปลากระเบนในวงศ์ปลากระเบนธง ที่พบในน้ำจืดหรือน้ำกร่อยเพียงบางชนิดเท่านั้น และด้วยความที่พบการแพร่กระจายพันธุ์เฉพาะแหล่งน้ำในทวีปอเมริกาใต้เท่านั้น จึงทำให้มีการสันนิษฐานเรื่องธรณีสัณฐานของโลกว่า ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ บริเวณที่เป็นทวีปอเมริกาใต้และแม่น้ำอเมซอนเคยเป็นทะเลมาก่อน ก่อนที่จะมีการเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยา และปลากระเบนที่เป็นบรรพบุรุษของวงศ์นี้ก็ได้เข้ามาอยู่อาศัย และวิวัฒนาการจนสามารถอยู่ในน้ำจืดสนิทได้

การจำแนก

 สกุล Heliotrygon Carvalho & Lovejoy, 2011
 Heliotrygon gomesi Carvalho & Lovejoy, 2011 <ref>{{cite journal|title=Morphology and phylogenetic relationships of a remarkable new genus and two new species of Neotropical freshwater stingrays from the Amazon basin (Chondrichthyes: Potamotrygonidae)| author = De Carvalho, M.R. and N.R. Lovejoy |journal=Zootaxa|issue = 2776|pages=13–48|year=2011}}</ref>
 Heliotrygon rosai Carvalho & Lovejoy, 2011 
 สกุล Paratrygon A. H. A. Duméril, 1865
 Paratrygon aiereba Walbaum, 1792 (ปลากระเบนแอปเปิล)
 สกุล Plesiotrygon Rosa, Castello & Thorson, 1987
 Plesiotrygon iwamae Rosa, Castello & Thorson, 1987 (ปลากระเบนหางยาว)
 Plesiotrygon nana Carvalho & Ragno, 2011 
 สกุล Potamotrygon Garman, 1877
 Potamotrygon amandae Loboda & M. R. de Carvalho, 2013
 Potamotrygon boesemani Rosa, M. R. de Carvalho & Almeida Wanderley, 2008 (ปลากระเบนจักรพรรดิ)  
 Potamotrygon brachyura (Günther, 1880)
 Potamotrygon constellata (Vaillant, 1880)
 Potamotrygon falkneri Castex & Maciel, 1963
 Potamotrygon henlei (Castelnau, 1855) (ปลากระเบนเฮนไล)
 Potamotrygon humerosa Garman, 1913
 Potamotrygon hystrix (J. P. Müller & Henle, 1834) (ปลากระเบนฮิสทริค)
 Potamotrygon leopoldi Castex & Castello, 1970 (ปลากระเบนโปลกาด๊อท)
 Potamotrygon limai Fontenelle, J. P. C. B. da Silva & M. R. de Carvalho, 2014
 Potamotrygon magdalenae (A. H. A. Duméril, 1865)
 Potamotrygon marinae Deynat, 2006
 Potamotrygon motoro (J. P. Müller & Henle, 1841) (ปลากระเบนโมโตโร่)
 Potamotrygon ocellata (Engelhardt, 1912)
 Potamotrygon orbignyi (Castelnau, 1855)
 Potamotrygon pantanensis Loboda & M. R. de Carvalho, 2013
 Potamotrygon schroederi Fernández-Yépez, 1958 
 Potamotrygon schuhmacheri Castex, 1964 
 Potamotrygon scobina Garman, 1913 
 Potamotrygon signata Garman, 1913
 Potamotrygon tatianae J. P. C. B. da Silva & M. R. de Carvalho, 2011
 Potamotrygon tigrina M. R. de Carvalho, Sabaj Pérez & Lovejoy, 2011 (ปลากระเบนไทเกอร์) 
 Potamotrygon yepezi'' Castex & Castello, 1970

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 ข้อมูลย่อๆ ของ กระเบนน้ำจืด
 เว็บไซต์กระเบนหางสั้น

ปลาน้ำจืด
ปลาตู้
ปลาทวีปอเมริกาใต้
ปลาแบ่งตามวงศ์
ปลามีพิษ
วงศ์ปลากระเบนหางสั้น