อำเภอบรรพตพิสัย

บรรพตพิสัย เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครสวรรค์

ประวัติ 
อำเภอบรรพตพิสัย ในสมัยโบราณมีฐานะเป็นเมืองจัตวา มีชื่อว่า “เมืองบรรพตพิสัย”มีผู้ว่าราชการปกครองที่ว่าการเมืองเดิมตั้งอยู่บนฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง คือบ้านคลองมะเดื่อ หมู่ที่ 5 ตำบลตาสังในปัจจุบัน  ต่อมาในปี พ.ศ. 2453 ได้ยกฐานะเป็นอำเภอและได้ย้ายที่ว่าการอำเภอบรรพตพิสัยมาอยู่ที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง ที่บ้านส้มเสี้ยว หมู่ที่ 2 ตำบลท่างิ้ว จนทุกวันนี้ เหตุที่เรียกว่า “บรรพตพิสัย” เพราะในท้องที่นี้มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อ เขาหน่อ และภูเขาอีกหลายลูกบริเวณใกล้เคียงกัน ตั้งอยู่ที่บ้านเขาหน่อ หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านแดน  มองในระยะไกลๆ จะเห็นเป็นรูปคล้ายพระปรางค์ ตั้งเรียงรายกันเป็นระเบียบดูสวยงามจึงได้ชื่อว่า “บรรพตพิสัย”
 วันที่ 17 มกราคม 2468 แยกพื้นที่ตำบลลาดยาว ตำบลหนองยาว ตำบลวังม้า อำเภอโกรกพระ ตำบลเนินขี้เหล็ก ตำบลบ้านไร่ อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์ และตำบลมาบแก ตำบลวังเมือง อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี มาตั้งเป็น อำเภอลาดยาว ขึ้นกับจังหวัดนครสวรรค์
 วันที่ 19 กันยายน 2481 โอนพื้นที่หมู่ 16 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองกระโดน อำเภอเมืองนครสวรรค์ ไปขึ้นกับตำบลหูกวาง อำเภอบรรพตพิสัย และตั้งตำบลตาสังเหนือ แยกออกจากตำบลตาสัง และตั้งตำบลตาสังใต้ แยกออกจากตำบลตาสัง กับโอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลหูกวาง ไปขึ้นกับตำบลท่างิ้ว
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลหนองเต่า แยกออกจากตำบลเก้าเลี้ยว ตั้งตำบลอ่างทอง แยกออกจากตำบลท่างิ้ว ตั้งตำบลตาขีด แยกออกจากตำบลบ้านแดน และตำบลบางแก้ว
 วันที่ 2 กันยายน 2490 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์ (1,2,3,4,5,6)
 (1) โอนพื้นที่หมู่ 6,7,8,9 (ในขณะนั้น) ของตำบลเก้าเลี้ยว ไปตั้งเป็นหมู่ 1,2,3,4 ของตำบลหนองเต่า ตามลำดับ
 (2) โอนพื้นที่หมู่ 7 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านแดน ไปตั้งเป็นหมู่ 1,2 ของตำบลตาขีด ตามลำดับ 
 (3) โอนพื้นที่หมู่ 3 (ในขณะนั้น) ของตำบลตาสัง ไปตั้งเป็นหมู่ 3 ของตำบลตาขีด
 (4) โอนพื้นที่หมู่ 4,3 (ในขณะนั้น) ของตำบลบางแก้ว ไปตั้งเป็นหมู่ที่ 4,5 ของตำบลตาขีด 
 (5) โอนพื้นที่หมู่ 9,10 (ในขณะนั้น) ของตำบลบ้านแดน ไปตั้งเป็นหมู่ 3,8 ของตำบลตาสัง
 (6) โอนพื้นที่หมู่ 8 (ในขณะนั้น) ของตำบลหัวดง ไปตั้งเป็นหมู่ 6 ของตำบลท่างิ้ว
 วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลท่างิ้ว ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่างิ้ว
วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลหนองตางู แยกออกจากตำบลตาสัง และตำบลหนองกรด
 วันที่ 1 มีนาคม 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเก้าเลี้ยว อำเภอบรรพตพิสัย
 วันที่ 23 ธันวาคม 2501 ตั้งตำบลมหาโพธิ แยกออกจากตำบลเก้าเลี้ยว และตั้งตำบลหูกวาง แยกออกจากตำบลท่างิ้ว
 วันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2503 โอนพื้นที่หมู่ 4 (ในขณะนั้น) ของตำบลหูกวาง ไปตั้งเป็นหมู่ 3 ของตำบลอ่างทอง และโอนพื้นที่หมู่ 4 (ในขณะนั้น) ของตำบลอ่างทอง ไปตั้งเป็นหมู่ 4 ของตำบลหูกวาง
 วันที่ 20 กรกฎาคม 2508 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลท่างิ้ว ให้เพิ่มพื้นที่หมู่ 1 บ้านเจริญผล ตำบลบางตาหงาย (ฝั่งเหนือแม่น้ำปิง) และเปลี่ยนแปลงชื่อสุขาภิบาลท่างิ้ว อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์ เป็นสุขาภิบาลบรรพตพิสัย
 วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2511 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลเก้าเลี้ยว อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์ และจัดตั้งสุขาภิบาลเก้าเลี้ยว ในท้องที่ทั้งหมดของตำบลเก้าเลี้ยว
 วันที่ 7 ตุลาคม 2512 แยกพื้นที่ตำบลเก้าเลี้ยว ตำบลหัวดง ตำบลเขาดิน ตำบลมหาโพธิ และตำบลหนองเต่า อำเภอบรรพตพิสัย มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอเก้าเลี้ยว ขึ้นกับอำเภอบรรพตพิสัย
 วันที่ 6 ตุลาคม 2513 ตั้งตำบลด่านช้าง แยกออกจากตำบลบางตาหงาย ตำบลตาสัง ตำบลหนองตางู และตำบลหนองกรด
 วันที่ 28 มิถุนายน 2516 ยกฐานะกิ่งอำเภอเก้าเลี้ยว อำเภอบรรพตพิสัย เป็น อำเภอเก้าเลี้ยว
 วันที่ 3 มิถุนายน 2523 โอนพื้นที่หมู่ 7 บ้านบ่อเพลา (ในขณะนั้น) ของตำบลตาขีด ไปตั้งเป็นหมู่ 7 ของตำบลตาสัง
 วันที่ 9 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลบึงปลาทู แยกออกจากตำบลหนองตางู
 วันที่ 16 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลเจริญผล แยกออกจากตำบลบางตาหงาย
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลบรรพตพิสัย เป็นเทศบาลตำบลบรรพตพิสัย

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอบรรพตพิสัยตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอบึงสามัคคี (จังหวัดกำแพงเพชร) และอำเภอบึงนาราง (จังหวัดพิจิตร)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอโพทะเล (จังหวัดพิจิตร)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเก้าเลี้ยว อำเภอเมืองนครสวรรค์ และอำเภอลาดยาว
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอขาณุวรลักษบุรี (จังหวัดกำแพงเพชร)

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอบรรพตพิสัยแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 13 ตำบล 118 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอบรรพตพิสัยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลบรรพตพิสัย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่างิ้วและตำบลเจริญผล
 เทศบาลตำบลบ้านแดน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแดนทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่างิ้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่างิ้ว (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบรรพตพิสัย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางตาหงาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางตาหงายทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหูกวาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหูกวางทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลอ่างทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอ่างทองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางแก้วทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตาขีด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาขีดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลตาสัง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาสังทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลด่านช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลด่านช้างทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกรด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกรดทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองตางู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองตางูทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบึงปลาทู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบึงปลาทูทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเจริญผล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจริญผล (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบรรพตพิสัย)

อ้างอิง 

 
อำเภอในจังหวัดนครสวรรค์