ปริศนา

ปริศนา ()  คือปัญหาสำหรับท้าทายความเฉลียวฉลาด (ingenuity) ของมนุษย์ ปริศนามักจะถูกออกแบบมาเพื่อความบันเทิง แต่บางครั้งก็กลายเป็นปัญหาทางตรรกศาสตร์หรือคณิตศาสตร์อย่างจริงจัง สำหรับกรณีหลัง ผลสำเร็จของปริศนาอาจมีความสำคัญในการพิสูจน์และการวิจัยทางด้านคณิตศาสตร์

การหาผลสำเร็จของปริศนาบางอย่างอาจต้องใช้แบบแผน (pattern) และขั้นตอนที่เฉพาะเจาะจง บุคคลที่มีความสามารถในการเรียนรู้ได้เร็ว อาจสามารถไขปัญหาได้ดีกว่าบุคคลอื่น ปริศนาซึ่งมีพื้นฐานอยู่บนการเสาะหาและการค้นพบแนวทางในการแก้ปัญหา อาจแก้ได้รวดเร็วกว่าด้วยทักษะการอนุมานที่ดี

ที่มาของคำ 
ในพจนานุกรมภาษาอังกฤษ ฉบับออกซฟอร์ด ค.ศ. 1989 ได้ระบุไว้ว่า คำว่าปริศนาในภาษาอังกฤษ "puzzle" เริ่มมีใช้ตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 หมายถึงทำให้ยุ่งยากหรือทำให้ซับซ้อน ซึ่งอ้างอิงจากหนังสือ The Voyage of Robert Dudley...to the West Indies, 1594-95, narrated by Capt. Wyatt, by himself, and by Abram Kendall, master. (ตีพิมพ์ประมาณ ค.ศ. 1595) ในการวิจัยระบุว่าคำนี้เคยเป็นคำกริยามาก่อน แล้วจึงถ่ายทอดมาเป็นคำนามจนถึงปัจจุบัน

ส่วนคำว่า "ปริศนา" ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานได้ให้ความหมายว่า สิ่งหรือถ้อยคำที่ผูกขึ้นเป็นเงื่อนงำเพื่อให้แก้ให้ทาย และมีที่มาจากคำในภาษาสันสกฤต "प्रश्न" ปฺรศฺน

ประเภทของปริศนา 
ปริศนานั้นมีจำนวนมากมายจนสามารถแบ่งให้เป็นหมวดหมู่ได้ ตัวอย่างเช่น เขาวงกตก็นับเป็นปริศนาการเดินทางชนิดหนึ่ง เป็นต้น

ตัวอย่างปริศนาที่เป็นที่รู้จัก 

 คำสลับอักษร (Anagram)
 Connect the dots
 ปริศนาอักษรไขว้ (Crossword)
 ปริศนาควีนแปดตัว (Eight queens puzzle)
 n-puzzle (a.k.a. Fifteen puzzle)
 Impossible Puzzle
 ปริศนาจิ๊กซอว์ (Jigsaw puzzle)
 Knight's Tour
 ปริศนาจัตุรัสล่องหน (Missing square puzzle)
 Nonograms (a.k.a. Gridders, Paint by numbers, etc.)
 Peg solitaire
 Puzz-3D

 ลูกบาศก์ของรูบิค (Rubik's Cube)
 Sangaku
 สะพานทั้งเจ็ดแห่งเมืองเคอนิชส์แบร์ค (Seven Bridges of Königsberg)
 Slitherlink
 ซูโดะกุ (Sudoku)
 โซโคะบัง (Sokoban)
 ลูกบาศก์โซมา (Soma cube)
 เกมจับผิด (Spot the difference)
 แทงแกรม (Tangram)
 Three cottage problem
 Three cups problem
 หอคอยแห่งฮานอย (Tower of Hanoi)
 Whodunit

อ้างอิง 

 Creative Puzzles of the World, 1980, Plenary Publications International
 Denkspiele Der Welt, München 1977,1981, Heinrich Hugendubel Verlag

ดูเพิ่ม 
 ปฏิทรรศน์ (paradox)
 เกม

แหล่งข้อมูลอื่น 
 The puzzle archive of the rec.puzzles newsgroup
 

 
การแก้ปัญหา