จุดร้อน

จุดร้อน () ในทางธรณีวิทยานี้เป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์ทางภูเขาไฟอย่างหนึ่ง โดยบริเวณนี้จะเป็นจุดที่มีอุณหภูมิสูงกว่าปกติเมื่อเทียบกับบริเวณอื่นอันเกิดจากการแทรกตัวขึ้นมาของแมกม่า ตัวอย่างเช่นจุดร้อนฮาวาย จุดร้อนไอซ์แลนด์และจุดร้อนเยลโลว์สโตน จุดร้อนนั้นไม่ใช่สิ่งที่เกิดจากขอบของแผ่นธรณีภาค ดังนั้นจุดร้อนจึงสามารถสร้างแนวเทือกเขาบนแผ่นเปลือกโลกเมือแผ่นเปลือกโลกเกิดการเคลื่อนตัวผ่านจุดร้อน

มีการอธิบายการเกิดจุดร้อนสองสมมุติฐานคือ หนึ่งเกิดจากการที่เนื้อโลกพยายามระบายความร้อนออกมาจากแกนกลางของโลกจนเกิดเป็นชั้นหินคดโค้งแทรกดัน ส่วนอีกสมมุติฐานหนึ่งคือเนื้อโลกบริเวณนั้นไม่ได้ร้อนกว่าที่อื่นแต่เปลือกโลกนั้นบางกว่าที่อื่นทำให้เกิดการดันตัวขึ้นมาของแมกม่าจากข้างใต้

ลักษณะ 

แนวคิดเรื่องจุดร้อนนั้นเป็นงานของจอห์น ทูโซ วิลสัน ใน ค.ศ. 1963 ได้สมมุติลักษณะการเกิดของหมู่เกาะฮาวายว่าเป็นผลมาจากการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกผ่านจุดร้อนอย่างช้า ๆ ต่อมามีสมมุติฐานว่าจุดร้อนนั้นถูกป้อนพลังงานผ่านกระจุกแม็กม่าซึ่งเป็นปล่องแคบ ๆ ของแมกม่าที่ถูกดันขึ้นมาจากชั้นเนื้อโลก ซึ่งในขณะนี้การมีอยู่ของกระจุกแม็กม่านั้นยังคงมีการถกเถียวกันอยู่ในวงการวิทยาศาสตร์โลก ในช่วงหลายปีที่ผ่านมามีการคาดกันว่าจำนวนจุดร้อนที่ถูกเพิ่มพลังงานโดยกระจุกแม็กกม่านั้นมีตั้งแต่ประมาณ 20 ถึงหลายพันจุด แต่นักธรณีวิทยาส่วนใหญ่คิดว่ามีอยู่ไม่กี่สิบจุด จุดร้อนฮาวาย จุดร้อนไอซ์แลนด์ จุดร้อนเยลโลว์สโตน จุดร้อนเรอูนียงและจุดร้อนกาลาปาโกสเป้นจุดที่มีปรากฏการณ์ทางภูเขาไฟมากที่สุดที่นำสมมุติฐานนี้มาประยุกต์ใช้ได้

องค์ประกอบ

จุดร้อนเหล่านี้มีส่วนใหญ่มีองค์ประกอบเป็นหินบะซอลต์ (เช่นที่ ฮาวาย และ ตาฮีตี) จุดร้อนเหล่านี้เกิดการระเบิดน้อยกว่าภูเขาไฟแถวเขตมุดตัวของเปลือกโลกซึ่งเป็นบริเวณที่มีน้ำอยู่ใต้เปลือกโลก หากจุดร้อนเกิดขึ้นใต้เปลือกโลกภาคพื้นทวีป แมกม่าที่มีองค์ประกอบของหินบะซอลท์จะเข้าไปในบริเวณที่เปลือกโลกทวีปนั้นมีความหนาแน่นน้อย ซี่งมันจะทำให้เกิดร้อนและทำให้เกิดการหลอมเหลวจนทำให้เกิดเป็นหินไรโอไลต์ ซึ่งที่หินไรโอไลท์เหล่านี้เมื่อมีความร้อนพอสมควรจะทำให้เกิดการระเบิดที่รุนแรง  ยกตัวอย่างเช่นที่แอ่งยุบปากปล่องเยลโลว์สโตนซึ่งเกิดจากการระเบิดของภูเขาไฟที่ทรงพลังมากที่สุดครั้งหนึ่งของประวัติศาสตร์ทางธรณีวิทยา  อย่างไรก็ตามเมื่อแมกม่าที่มีองค์ประกอบเป็นไรโอไลท์ระเบิดอย่างสมบูรณ์ ในที่สุดแล้วก็จะได้ก็จะได้การระเบิดของแมกม่าที่มีองค์ประกอบเป็นบะซอลท์ตามมา ผ่านไปตามแนวที่เปราะบางของแผ่นเปลือกโลก ตัวอย่างในกรณีนี้คือทิวเขาอิลจ์ชู ในรัฐบริติชโคลัมเบีย ซึ่งเกิดจากการปะทุของหินแทรไคต์และหินไรโอไลท์ในช่วงแรกแต่ในเวลาต่อมาเกิดการปะทุของลาวาทีมีบะซอลท์เป็นองค์ประกอบ

ตอนนี้สมมุติฐานจุดร้อนกับสมมุติฐานกระจุกแม็กม่านั้นเชื่อมโยงกันอย่างมาก

ร่องรอย 
ไม่ว่าจะเป็นเปลือกโลกภาคพื้นทวีปและเปลือกโลกภาคพื้นสมุทรเมื่อเคลือนที่ผ่านเคลื่อนผ่านกระจุกแม็กม่าของจุดร้อนนั้นจะปรากฏหลักฐานขึ้นมาและสามารถยืนยันได้ว่าแผ่นเปลือกโลกมีการเคลือนที่ผ่านจุดร้อนจริง เช่นในกรณีหมู่เกาะฮาวายซึ่งเกิดยอดเขาของเทือกเขาใต้ทะเลฮาวาย–เอมเพอเรอะทอดยาวตามแนวตะวันตก-ตะวันออกนั้นคือส่วนที่เหลือจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกผ่านจุดร้อนฮาวาย

จุดร้อนกับหมู่เกาะรูปโค้ง 

จุดร้อนนี้ไม่ควรนำมาสับสนกับหมู่เกาะรูปโค้ง เพราะว่าจุดร้อนเป็นการเรียงต่อ ๆ กันของเกาะภูเขาไฟ ส่วนหมู่เกาะรูปโค้งนั้นเกิดมาจากการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก เมื่อมีแผ่นเปลือกโลกแผ่นหนึ่งเจอกับอีกแผ่นหนึ่ง แผ่นที่มีความหนาแน่นมากกว่าจะเกิดการมุดตัวลงไปใต้แผ่นเปลือกโลกหนาแน่นน้อยกว่าเกิดเป็นร่องลึกก้นสมุทร การมุดตัวยังทำให้ทำให้สิ่งหลอมเหลวบางส่วนของเนื้อโลกด้านบนเกิดเป็นหินหนืดของแคลซ์-อัลคาไลน์ที่มีความหนาแน่นต่ำจึงเบาตัวดันแทรกซอนขึ้นมาผ่านแผ่นชั้นธรณีภาคที่อยู่ด้านบน ผลได้ทำให้เกิดเป็นแนวภูเขาไฟเรียงรายยาวขนานไปกับขอบเขตรอยต่อของแผ่นเปลือกโลก เช่นหมู่เกาะอะลูเชียนของรัฐอะแลสกา

รายชื่อจุดร้อน

แผ่นยูเรเซีย
 จุดร้อนไอเฟอร์ (8)
 , w= 1 az= 082° ±8° rate= 12 ±2 mm/yr
 จุดร้อนไอซแลนด์ (14)
  
 แผ่นยูเรเซีย, w= .8 az= 075° ±10° rate= 5 ±3 mm/yr
 แผ่นอเมริกาเหนือ, w= .8 az= 287° ±10° rate= 15 ±5 mm/yr
 อาจเกี่ยวข้องกับรอยแยกของแผ่นทวีปแอตแลนติกเหนือ (62 Ma), กรีนแลนด์.
 จุดร้อนอะโซเรส (1)
  
 แผ่นยูเรเซีย, w= .5 az= 110° ±12°
 แผ่นอเมริกาเหนือ, w= .3 az= 280° ±15°
 จุดร้อนยานไมเอน (15)
  
 จุดร้อนไหหลำ (46)
 , az= 000° ±15°

แผ่นแอฟริกา
 เขาเอตนา (47)
  
 จุดร้อนฮอกก้า (13)
 , w= .3 az= 046° ±12° 
 จุดร้อนทิเบทิ (40)
 , w= .2 az= 030° ±15° 
 จุดร้อนดาฟรา (6)
 , w= .5 az= 045° ±8° 
 จุดร้อนอะฟรา (29, วางผิดตำแหน่งในแผนที่)
 , w= .2 az= 030° ±15° rate= 16 ±8 mm/yr 
 อาจเกี่ยวข้องกับ Afar Triple Junction, 30 Ma.
 จุดร้อนแคเมอรูน (17)
 , w= .3 az= 032° ±3° rate= 15 ±5 mm/yr 
 จุดร้อนมาเดรา (48)
 , w= .3 az= 055° ±15° rate= 8 ±3 mm/yr 
 จุดร้อนคะแนรี่ (18)
 , w= 1 az= 094° ±8° rate= 20 ±4 mm/yr 
 จุดร้อนนิวอิงแลนด์ (28)
 , w= .8 az= 040° ±10° 
 จุดร้อนกาบูเวร์ดี (19)
 , w= .2 az= 060° ±30° 
 จุดร้อนเซียร์ราลีโอน
 จุดร้อนเซนต์เฮเลนา (34)
 , w= 1 az= 078° ±5° rate= 20 ±3 mm/yr 
 จุดร้อนกอฟ (49), at 40°19' S 9°56' W.
 , w= .8 az= 079° ±5° rate= 18 ±3 mm/yr 
 จุดร้อนทริสตัน (42), at 37°07′ S 12°17′ W.
  
 จุดร้อนเวม่า (ภูเขาทะเลเวม่า, 43), at 31°38' S 8°20' E.
  
 อาจเกี่ยวข้องกับParaná and Etendeka traps (c. 132 Ma) through the Walvis Ridge.
 จุดร้อนดิสโคฟเวอรี่ (50) (ภูเขาใต้ทะเลดิสโคฟเวอรี่)
 , w= 1 az= 068° ±3° 
 จุดร้อนบูเว (51)
  
 จุดร้อนโชน่า (27)
 , w= .3 az= 074° ±6° 
 จุดร้อนเรอูนียง (33)
 , w= .8 az= 047° ±10° rate= 40 ±10 mm/yr 
 อาจเกี่ยวข้องกับ Deccan Traps (main events: 68.5–66 Ma)
 จุดร้อนคอโมโรส (21)
 , w= .5 az=118 ±10° rate=35 ±10 mm/yr

แผ่นแอนตาร์กติกา
 จุดร้อนมาริออน (25)
 , w= .5 az= 080° ±12° 
 จุดร้อนโครเซ็ท (52)
 , w= .8 az= 109° ±10° rate= 25 ±13 mm/yr 
 อาจเกี่ยวข้องกับ Karoo-Ferrar geologic province (183 Ma)
 จุดร้อนเคอร์กูเลน (20)
 , w= .2 az= 050° ±30° rate= 3 ±1 mm/yr 
 อีล เซน-พอล and อีล-อัมสเตอร์ดัม อาจเป็นส่วนหนึ่งของจุดร้อนเคอร์กูเลน (เซนต์ปอลอาจไม่ใช่จุดร้อนอีกแห่ง)
 Related maybe to the Kerguelen Plateau (130 Ma)
 จุดร้อนเฮิร์ด (53)
 , w= .2 az= 030° ±20° 
 จุดร้อนเบลเลนี (2)
 , w= .2 az= 325° ±7° 
 จุดร้อนเอเรบัส (54)

แผ่นอเมริกาใต้
 จุดร้อนทรินเดด (41)
 , w= 1 az= 264° ±5° 
 จุดร้อนฟอร์นันโด (9)
 , w= 1 az= 266° ±7° 
 อาจเกี่ยวข้องกับ Central Atlantic Magmatic Province (c. 200 Ma)
 จุดร้อนอัสเซนชัน (55)

แผ่นอเมริกาเหนือ
 จุดร้อนเบอร์มิวดา (56)
 , w= .3 az= 260° ±15° 
 จุดร้อนเยลโลว์สโตน (44)
 , w= .8 az= 235° ±5° rate= 26 ±5 mm/yr 
 อาจเกี่ยวข้องกับ Columbia River Basalt Group (17–14 Ma).
 จุดร้อนเรตอน (32)
 , w= 1 az= 240°±4° rate= 30 ±20 mm/yr 
 จุดร้อนอนาฮิม (45)
  (Nazko Cone)

แผ่นออสเตรเลีย
 จุดร้อนลอร์ด โฮเว่ (22)
 , w= .8 az= 351° ±10° 
 จุดร้อนแทสมาทิด (39)
 , w= .8 az= 007° ±5° rate= 63 ±5 mm/yr 
 จุดร้อนออสเตรเลียตะวันออก (30)
 , w= .3 az= 000° ±15° rate= 65 ±3 mm/yr

แผ่นนัซกา
 จุดร้อนฆวน เฟร์นันเดช (16)
 , w= 1 az= 084° ±3° rate= 80 ±20 mm/yr 
 จุดร้อนซาน ฟีลิกซ์ (36)
 , w= .3 az= 083° ±8° 
 จุดร้อนอีสเทอร์ (7)
 , w= 1 az= 087° ±3° rate= 95 ±5 mm/yr 
 จุดร้อนกาลาปากอส (10)
  
 แผ่นนัซกา, w= 1 az= 096° ±5° rate= 55 ±8 mm/yr
 แผ่นโคโคส, w= .5 az= 045° ±6°
 อาจเกี่ยวข้องกับ Caribbean large igneous province (main events: 95–88 Ma).

แผ่นแปซิฟิก
 จุดร้อนหลุยส์วิลลี่ (23)
 , w= 1 az= 316° ±5° rate= 67 ±5 mm/yr 
 อาจเกี่ยวข้องกับ Ontong Java Plateau (125–120 Ma).
 จุดร้อนฟาวเดชั่น/Ngatemato seamounts (57)
 , w= 1 az= 292° ±3° rate= 80 ±6 mm/yr 
 จุดร้อนแมคโดนัลด์ (24)
 , w= 1 az= 289° ±6° rate= 105 ±10 mm/yr 
 ฟรีวิเดนท์ เทียร์ แบงค์ (58)
 , w= (1.0) azim= 293° ± 3° rate= 75 ±15 mm/yr 
 จุดร้อนอะลาโก้ (ภูเขาทะเลอะลาโก้, 59)
 , w= 1 azim= 296° ±4° rate= 120 ±20 mm/yr 
 จุดร้อนมาเรีย (Îles Maria, 60)
 , w= 0.8 az= 300° ±4° 
 จุดร้อนซามัว (35)
 , w= .8 az= 285°±5° rate= 95 ±20 mm/yr 
 จุดร้อนคราว์น (ภูเขาใต้ทะเลคราว์น, 61)
 , w= .8 az= 284° ± 2° 
 จุดร้อนพิทคาร์น (31)
 , w= 1 az= 293° ±3° rate= 90 ±15 mm/yr 
 Society/Tahiti hotspot (38)
 , w= .8 az= 295°±5° rate= 109 ±10 mm/yr 
 จุดร้อนมาร์เควสแซส (26)
 , w= .5 az= 319° ±8° rate= 93 ±7 mm/yr 
 จุดร้อนหมู่เกาะแคโรไลน์ (4)
 , w= 1 az= 289° ±4° rate= 135 ±20 mm/yr 
 จุดร้อนฮาวาย (12)
 , w= 1 az= 304° ±3° rate= 92 ±3 mm/yr 
 จุดร้อนโซคอร์โร่ (37)
  
 จุดร้อนกัวดาลูป (11)
 , w= .8 az= 292° ±5° rate= 80 ±10 mm/yr 
 จุดร้อนค็อบ (5)
 , w= 1 az= 321° ±5° rate= 43 ±3 mm/yr 
 จุดร้อนโบวี่ (3)
 , w=.8 az= 306° ±4° rate= 40 ±20 mm/yr

อ้างอิง

ธรณีประวัติของโลก
แผ่นเปลือกโลก
วิทยาภูเขาไฟ
โครงสร้างของโลก