รัฐบาลสหราชอาณาจักร

รัฐบาลในสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน () เรียกโดยทั่วไปว่ารัฐบาลสหราชอาณาจักรหรือรัฐบาลบริติช เป็นรัฐบาลกลางของสหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์เหนือ

นายกรัฐมนตรี (ปัจจุบันคือริชี ซูแน็ก ตั้งแต่ 25 ตุลาคม ค.ศ. 2022) เป็นผู้นำรัฐบาลซึ่งแต่งตั้งรัฐมนตรีทั้งหมด สหราชอาณาจักรมีรัฐบาลนำโดยพรรคอนุรักษนิยมตั้งแต่ ค.ศ. 2010 และมีนายกรัฐมนตรีที่เป็นหัวหน้าพรรคอนุรักษนิยมเรื่อยมา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีอาวุโสอยู่รวมกันเป็นคณะบุคคลมีอำนาจตัดสินใจสูงสุด เรียกว่าคณะรัฐมนตรี

รัฐมนตรีรับผิดชอบต่อสภาที่รัฐมนตรีผู้นั้นเป็นสมาชิกโดยการกล่าวถ้อยแถลงต่าง ๆ และการตอบคำถามจากสมาชิกสภานั้น ๆ โดยสำหรับรัฐมนตรีอาวุโสส่วนใหญ่นั้นหมายความถึงสภาสามัญชน ไม่ใช่สภาขุนนาง รัฐบาลนั้นต้องพึ่งพารัฐสภาในการออกกฎหมายแม่บท และมีการจัดการเลือกตั้งทั่วไปไม่เกินทุก ๆ 5 ปี เพื่อเลือกตั้งสภาสามัญชนชุดใหม่ ยกเว้นถ้านายกรัฐมนตรีถวายคำแนะนำต่อพระมหากษัตริย์ให้ยุบสภา ซึ่งจะทำให้มีการเลือกตั้งเร็วขึ้น หลังจากที่การเลือกตั้งสิ้นสุดลง พระมหากษัตริย์จะทรงแต่งตั้งหัวหน้าพรรคที่มีความเป็นไปได้ในการรับความไว้วางใจจากสภาสามัญชนมากที่สุดเป็นนายกรัฐมนตรี โดยส่วนใหญ่ดูจากจำนวนสมาชิกรัฐสภาของพรรคการเมืองที่ชนะการเลือกตั้ง

ภายใต้รัฐธรรมนูญจารีตประเพณีของสหราชอาณาจักร พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจในการบริหารราชการแผ่นดิน แต่ในทางปฏิบัติอำนาจในการบริหารราชการแผ่นดินจะใช้ได้ต่อเมื่อได้รับคำแนะนำจากสภาองคมนตรีเท่านั้น สมาชิกสภาองคมนตรีประกอบไปด้วยนายกรัฐมนตรี สภาขุนนาง ผู้นำฝ่ายค้าน ผู้บังคับบัญชาตำรวจและทหารระดับสูง และทำหน้าที่ในการถวายคำแนะนำต่อพระมหากษัตริย์ ในกรณีส่วนใหญ่นั้น คณะรัฐมนตรีใช้อำนาจบริหารโดยตรงในฐานะผู้บริหารกระทรวงและทบวงต่าง ๆ ทั้งนี้ บางตำแหน่งในคณะรัฐมนตรีถือว่าเป็นตำแหน่งที่ไม่ต้องทำงาน เช่น สมุหดัชชีแห่งแลงคาสเตอร์ หรือ สมุหพระราชลัญจกร

บางครั้งการพูดถึงรัฐบาลจะใช้นามนัยว่า เวสต์มินสเตอร์ หรือ ไวต์ฮอล์ เพราะอาคารทำการหลายหน่วยงานของรัฐบาลอยู่ในย่านนั้น โดยนามนัยเหล่านี้มักใช้โดยสมาชิกรัฐบาลสกอต รัฐบาลเวลส์ หรือหน่วยงานบริหารไอร์แลนด์เหนือเพื่อไม่ให้สับสนระหว่างรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถิ่น

ประวัติการก่อตั้ง 
ในจักรวรรดิอังกฤษ "รัฐบาลในสมเด็จฯ" มีความหมายเพียงรัฐบาลจักรวรรดิซึ่งตั้งอยู่ในกรุงลอนดอนเท่านั้น เนื่องจากพัฒนาการของเครือจักรภพแห่งชาติ ดินแดนอาณานิคมที่ปกครองตนเอง เริ่มมีอำนาจและสถานะเทียบเท่าสหราชอาณาจักร และจากช่วงทศวรรษที่ 1920s - 1930 ก็เริ่มมีการใช้คำว่า "รัฐบาลในสมเด็จฯประจำ..." () ในดินแดนอาณานิคมปกครองตนเอง สำหรับรัฐบาลอาณานิคม รัฐ หรือมณฑลใช้วลีที่เล็กกว่าคือ "รัฐบาลแห่ง..." ()อย่างไรก็ตาม ทุกวันนี้ชาติในเครือจักรภพแห่งชาติใช้เพียง"รัฐบาลแห่ง..." และโดยมากมักจะหมายถึงรัฐบาลแห่งสหราชอาณาจักรเท่านั้นที่ยังคงใช้ชื่อนี้อยู่

ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลในสมเด็จฯกับพระมหากษัตริย์ 
พระมหากษัตริย์แห่งสหราชอาณาจักร องค์ปัจจุบันคือ สมเด็จพระเจ้าชาลส์ที่ 3 แห่งสหราชอาณาจักร โดยพระองค์ทรงดำรงในฐานะประมุขแห่งรัฐ แต่มิใช่หัวหน้ารัฐบาลโดยตรงโดยพระมหากษัตริย์จะทรงใช้พระราชอำนาจฝ่ายบริหารผ่านทางรัฐบาล และทรงวางตัวเป็นกลางทางการเมือง

หัวหน้ารัฐบาลในสมเด็จฯ คือ นายกรัฐมนตรี ซึ่งจะต้องเข้าเฝ้าเพื่อถวายรายงานสถานการณ์ของประเทศเป็นประจำทุกสัปดาห์ โดยที่พระองค์จะเสนอแนะและซักถามเหตุการณ์ต่างๆ แต่จะทรงไม่เข้ามาเกี่ยวข้องโดยตรง

โดยพระมหากษัตริย์จะมีพระราชอำนาจในกระทำดังนี้ แต่ไม่ทั้งหมด เช่น:

อำนาจบริหารทั่วไป 
 การโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งหรือให้พ้นจากตำแหน่งของ นายกรัฐมนตรี ตามพระราชอัธยาศัย โดยรับฟังคำแนะนำจากเสียงส่วนใหญ่ในสภา
 การโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งหรือให้พ้นจากตำแหน่งของรัฐมนตรี โดยคำแนะนำจากนายกรัฐมนตรี
 การลงพระปรมาภิไธยในกฎหมายต่างๆ รวมไปถึงการยับยั้งกฎหมาย (ไม่ยอมลงพระปรมาภิไธย) ได้อีกด้วย, อย่างไรก็ดี นับแต่ ปี 1708 ในรัชสมัยของ สมเด็จพระราชินีนาถแอนน์ ก็มิได้ปรากฏว่าพระมหากษัตริย์จะทรงยับยั้งแต่อย่างใด
 อำนาจในการบังคับบัญชาใหญ่ กองทัพสหราชอาณาจักร
 อำนาจในฐานะ องค์จอมทัพแห่งกองทัพสหราชอาณาจักร โดยผ่านทาง สภากลาโหม ผ่านพระปรมาภิไธยในพระหมากษัตริย์
 การโปรดเกล้าแต่งตั้งองคมนตรี
 การยกเลิกหรือถอดถอนหนังสือเดินทาง ผ่านทางคำแนะนำของ รัฐมนตรีมหาดไทย
 การพระราชทานอภัยโทษ (โดยที่โทษการประหารชีวิตได้ยกเลิกไปแล้ว, แต่พระราชอำนาจนี้ยังใช้ได้แค่เฉพาะเหตุที่มีการตัดสินอรรถคดีผิดพลาด)
 การพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 การจัดตั้งนิติบุคคลตามพระราชบัญญัติ

อำนาจในการต่างประเทศ 
 อำนาจในการสัตยาบันในสนธิสัญญาต่างๆ
 อำนาจในการประกาศสงครามหรือประกาศสันติภาพ
 อำนาจในการส่ง หรือ ถอนกำลังทหารในเขตพ้นทะเล
 อำนาจในรับรองสถานะทางการทูต
 อำนาจในการให้อำนาจและรับรองตราตั้งราชทูต

เนื่องจากสหราชอาณาจักร มิได้มีรัฐธรรมนูญเป็นประมวลลายลักษณ์ รัฐบาลจึงได้สรุปข้อกฎหมายต่างๆ ที่เกี่ยวกับประเด็นนี้ในเดือน ตุลาคม 2003 เพื่อสร้างความกระจ่างโดยบางอำนาจได้ทรงใช้ ผ่านพระปรมาภิไธยในพระมหากษัตริย์ ซึ่งนับว่ารวมอยู่ใน พระราชอำนาจอีกด้วย อย่างไรก็ดี พระราชอำนาจบางส่วนยังยึดติดกับขนบธรรมเนียมโบราณเดิม ซึ่งอาจจะทำให้มีความคล้ายคลึงกับพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ แต่ก็ได้มีการปรับเปลี่ยนไปตามสภาวะเหตุการณ์ปัจจุบัน โดยให้มีผลกระทบน้อยที่สุด

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 Official website of 10 Downing Street
 Directgov , the UK government public services website, produced by the Central Office of Information
 DirectGov - Guide To Government
 Her Majesty's Government , a directory compiled by the House of Commons Information Office