อำเภอเกาะคา

เกาะคา () เป็นอำเภอที่อยู่ใกล้ตัวจังหวัดลำปางที่สุด และเป็นที่ตั้งวัดคู่บ้านคู่เมืองลำปางคือวัดพระธาตุลำปางหลวง เป็นอำเภอที่ตั้งศูนย์ราชการสำคัญของจังหวัด มีการขยายตัวของชุมชนเมืองที่รองรับความเจริญเติบโตถัดจากเทศบาลนครลำปาง โดยถนนพหลโยธินเป็นทางหลักผ่านเพื่อไปยังอำเภอทางตอนใต้ ได้แก่ เสริมงาม สบปราบ เถิน และแม่พริก

ประวัติ 
อำเภอเกาะคาตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2457 แต่เดิมมีชื่อว่า อำเภอสบยาว เนื่องจากที่ตั้งอำเภอเดิมตั้งอยู่บริเวณที่ลำน้ำแม่ยาวไหลมาบรรจบกับแม่น้ำวัง อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอเกาะคาปัจจุบันไปทางทิศเหนือ 1 กิโลเมตร คำว่า "บรรจบ" ชาวบ้านพื้นเมืองเรียกว่า "สบ" จึงขนานนามว่า "อำเภอสบยาว" ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2459 ทางราชการได้เปลี่ยนชื่ออำเภอสบยาวเป็น อำเภอเกาะคา เพราะที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ในเขตตำบลเกาะคา  

คำว่า "เกาะคา" มีประวัติความเป็นมาคือ บริเวณที่ตั้งตำบลแต่เดิมเป็นทางน้ำของลำน้ำแม่ยาว ซึ่งไหลมาจากทิวเขาขุนตาล (เขาผีปันน้ำ) เขตติดต่อกับจังหวัดลำพูน ผ่านตำบลใหม่พัฒนาและตำบลไหล่หินมาบรรจบกับแม่น้ำวังที่ตำบลเกาะคา ครั้นนานเข้าน้ำได้พัดเอาตะกอนดิน หิน และทราย มากองรวมกันจนกลายเป็นสันดอนทรายขึ้น (สันดอนทราย ชาวบ้านพื้นเมืองเรียกว่า เกาะ) ภายหลังลำน้ำแม่ยาวได้เปลี่ยนทางเดินของร่องน้ำทำให้เกิดสันดอนทรายเป็นบริเวณกว้าง แล้วกลายสภาพเป็นพื้นดินปนทรายซึ่งมีหญ้าคาขึ้นงอกงามเต็มที่ เมื่อมีชาวบ้านไปตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนในบริเวณดังกล่าว ชาวบ้านจึงเรียกว่า "เกาะคา" 

 วันที่ 23 ธันวาคม 2460 โอนพื้นที่ตำบลเสริมซ้าย ตำบลเสริมขวา ตำบลทุ่งงาม อำเภอสบปราบ ไปขึ้นกับ อำเภอเกาะคา และยุบอำเภอสบปราบ เป็น กิ่งอำเภอสบปราบ ให้มีเขตการปกครองรวม 3 ตำบล คือ ตำบลสบปราบ ตำบลสมัย และตำบลแม่กัวะ ขึ้นกับอำเภอเกาะคา
 วันที่ 10 มีนาคม 2496 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอสบปราบ อำเภอเกาะคา เป็น อำเภอสบปราบ
 วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลเกาะคา ในท้องที่บางส่วนของตำบลเกาะคา
 วันที่ 15 สิงหาคม 2504 ตั้งตำบลลำปางหลวง แยกออกจากตำบลเกาะคา ตั้งตำบลวังพร้าว แยกออกจากตำบลเกาะคา
 วันที่ 5 ธันวาคม 2504 โอนพื้นที่หมู่ 4 (ในขณะนั้น) ของตำบลวังพร้าว ไปตั้งเป็นหมู่ 14 ของตำบลเกาะคา และโอนพื้นที่หมู่ 23 (ในขณะนั้น) ของตำบลเกาะคา ไปตั้งเป็นหมู่ 4 ของตำบลวังพร้าว
 วันที่ 24 สิงหาคม 2514 แยกพื้นที่ตำบลทุ่งงาม ตำบลเสริมขวา และตำบลเสริมซ้าย อำเภอเกาะคา ไปตั้งเป็น กิ่งอำเภอเสริมงาม ขึ้นกับอำเภอเกาะคา
 วันที่ 24 กรกฎาคม 2516 ตั้งตำบลศาลา แยกออกจากตำบลเกาะคา
 วันที่ 13 ธันวาคม 2516 จัดตั้งสภาตำบลลำปางหลวง ในท้องที่ตำบลลำปางหลวงทั้งตำบล
 วันที่ 21 สิงหาคม 2518 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเสริมงาม อำเภอเกาะคา เป็น อำเภอเสริมงาม
 วันที่ 12 กรกฎาคม 2526 ตั้งตำบลนาแส่ง แยกออกจากตำบลนาแก้ว
 วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2534 ตั้งตำบลท่าผา แยกออกจากตำบลเกาะคา
 วันที่ 22 ธันวาคม 2536 ตั้งตำบลใหม่พัฒนา แยกออกจากตำบลไหล่หิน 
 วันที่ 19 มกราคม 2539 ยกฐานะสภาตำบลลำปางหลวง เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลลำปางหลวง
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเกาะคา เป็นเทศบาลตำบลเกาะคา 
 พ.ศ. 2552 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลลำปางหลวง เป็นเทศบาลตำบลลำปางหลวง

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเกาะคาตั้งอยู่ทางตอนกลาง ค่อนไปทางทิศใต้ของจังหวัด ห่างจากตัวเมืองลำปางประมาณ 15 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอห้างฉัตรและอำเภอเมืองลำปาง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอแม่ทะ
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสบปราบ
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเสริมงามและอำเภอห้างฉัตร

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเกาะคาแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 9 ตำบล 78 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเกาะคาประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง แยกเป็นเทศบาล 8 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 2 แห่ง  ได้แก่
 เทศบาลตำบลเกาะคา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลศาลา ตำบลเกาะคา และตำบลท่าผา
 เทศบาลตำบลลำปางหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำปางหลวงทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลนาแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแก้วทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลศาลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศาลา (นอกเขตเทศบาลตำบลเกาะคา)
 เทศบาลตำบลไหล่หิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไหล่หินทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลท่าผา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าผา (นอกเขตเทศบาลตำบลเกาะคา)
 เทศบาลตำบลเกาะคาแม่ยาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะคา (นอกเขตเทศบาลตำบลเกาะคา)
 เทศบาลตำบลวังพร้าว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังพร้าวทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาแส่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแส่งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลใหม่พัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลใหม่พัฒนาทั้งตำบล

อ้างอิง 

 
งาว