แม่น้ำหนุมาน

แม่น้ำหนุมาน หรือ แควหนุมาน เป็นลำน้ำสายหนึ่งในจังหวัดปราจีนบุรี ตั้งต้นจากจุดที่ห้วยใสน้อยและห้วยใสใหญ่ไหลมารวมกันในเขตอำเภอนาดี แล้วไหลลงทางทิศใต้ ผ่านพื้นที่ราบ และเป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอนาดีกับอำเภอกบินทร์บุรี มีห้วยโสมง (แควโขมง) ไหลมาร่วมด้วยทางฝั่งซ้าย จากนั้นไหลเข้าเขตอำเภอกบินทร์บุรี ก่อนจะไหลไปรวมกับแม่น้ำพระปรงที่มาจากทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ กลายเป็นจุดเริ่มต้นของแม่น้ำบางปะกงหรือแม่น้ำปราจีนบุรี มีความยาวประมาณ 27 กิโลเมตร ตอนต้นน้ำมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "แควน้ำใส" ส่วนตอนปลายน้ำมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "แควน้อย" (คู่กับ "แควใหญ่" หรือแม่น้ำพระปรง)

พื้นที่ตอนล่างของแม่น้ำหนุมานในอดีตเป็นที่ตั้งของบ้านด่านที่เรียกว่า "ด่านหนุมาน" มีชุมชนชาวลาวเวียงอาศัยอยู่เป็นกลุ่มใหญ่มาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นบ้านด่านสําหรับเฝ้าระวังในเส้นทางเดินทัพไปยังเขมร มีศาลเจ้าพ่อหนุมานตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันตกของแม่น้ำ ห่างจากบ้านใต้ ตำบลเมืองเก่า ราว 1 กิโลเมตร ภายหลังชาวบ้านรื้อถอนศาลเพื่อบูรณะและย้ายให้มาอยู่ใกล้กับชุมชนเมื่อ พ.ศ. 2500 ในปัจจุบันตั้งอยู่ติดกับหนองหนุมาน ส่วนที่บ้านปากน้ำ ตำบลกบินทร์ ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำหนุมานกับแม่น้ำพระปรงไหลมาบรรจบกันนั้น มีชุมชนที่เป็นศูนย์รวมการคมนาคมในราว พ.ศ. 2449 ซึ่งตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

อ้างอิง 

แม่น้ำในจังหวัดปราจีนบุรี
อำเภอนาดี
อำเภอกบินทร์บุรี