วัดม่วงโตน

วัดม่วงโตน เป็นวัดประจำหมู่บ้านม่วงโตนอยู่ห่างจากจากตัวเมืองลำพูน ๔๐  กิโลเมตร ตั้งอยู่ในตำบลเหล่ายาว อำเภอบ้านโฮ่ง ตั้งอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอบ้านโฮ่ง  5  กิโลเมตร

ประวัติ 
วัดม่วงโตนสร้างเมื่อ พ.ศ. 2369 ไม่ปรากฏหลักฐานว่าใครเป็นผู้สร้าง เดิมเป็นวัดที่มีขนาดเล็ก ตั้งอยู่ในดงป่าไม้ฉำฉา เพราะขณะนั้นชาวบ้านส่วนใหญ่ในบ้านม่วงโตนยังมีการนับถือผีกันอยู่   ต่อมาได้เริ่มมีการพัฒนาในสมัยของท่านครูบาโถ สุมงฺคโล เป็นเจ้าอาวาสในปี พ.ศ. 2476  จึงได้มีการเริ่มบูรณะและสร้างถาวรวัตถุต่างๆเพิ่มขึ้น เช่น ศาลาบาตร กำแพงวัด หอพระไตรปิฏก ฯลฯ   ท่านได้พัฒนาเละปกครองวัดให้เจริญรุ่งเรืองโดยถือเป็นบุคคลสำคัญอีกคนหนึ่งขอบ้านม่วงโตน จนถึงปี พ.ศ. 2513  ท่านจึงมรณภาพ  และท่านพระครูวรปัญโญภาส  ได้สืบทอดและได้สร้างศาลาการเปรียญ อุโบสถ และศาลาราย ซุ้มประตู และขยายเขตวัดออกไปอีก และกุฏิ ต่อจากท่านครูบาโถ สุมงฺคโล ได้สร้างไว้เพื่อให้สวยงามคู่บวรพระพุทธศาสนาดังที่เห็นในปัจจุบัน   วัดม่วงโตนได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 26  มีนาคม  พ.ศ.  2513  เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร
                      
วัดม่วงโตน ตั้งอยู่เลขที่ 10 หมู่ที่  1  บ้านม่วงโตน  ถนนสายม่วงโตน – ท่าลี่ หมู่ที่ 1 ตำบลเหล่ายาว  อำเภอบ้านโฮ่ง  จังหวัดลำพูน สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย  ที่ดินที่ตั้งวัดมีเนื้อที่  3  ไร่ 67 ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือประมาณ  2  เส้น  10  วา  จดถนนสาธารณะ  ทิศใต้ประมาณ  1  เส้น  5  วา   จดลำเหมืองสาธารณะ  ทิศตะวันออกประมาณ  1  เส้น  10  วา   จดลำเหมืองสาธารณะ ทิศตะวันตกประมาณ  1  เส้น  15  วา  จดลำเหมืองสาธารณะ  และมีที่ธรณีสงฆ์จำนวน  1  แปลง  เนื้อที่  2  ไร่  1  งาน  90  ตารางวา   ถาวรวัตถุภายในวัดประกอบด้วย    วิหาร ภายในมีภาพจิตรกรรมฝาผนังเวสสันดรชาดก  อุโบสถ  ศาลาการเปรียญ  หอไตร  หอกลอง  เจดีย์  และกุฏิสงฆ์  ปูชนียวัตถุมีพระประธานในวิหารมีพระพุทธรูปก่ออิฐถือปูนซึ่งได้รับยกย่องว่าเป็นพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะงดงามที่สุดในอำเภอบ้านโฮ่ง   นอกจากนี้เดิมนั้นในวัดม่วงโตนยังเคยมีศูนย์เด็กก่อนเกณฑ์ในวัดเปิดสอนมาตั้งแต่  พ.ศ.  2528  เป็นต้นมา  ภายหลังได้ย้ายออกมาอยู่ที่ยุ้งฉางข้าวของหมู่บ้าน  ในปัจจุบัน

เจ้าอาวาส 
เจ้าอาวาสปกครองสืบต่อๆกันมาหลายสมัย   เท่าที่สามารถสืบทราบได้มีจำนวน   4  รูป   ได้แก่
 รูปที่    1    พระอธิการตุ่น  ญาณวีโร  
 รูปที่    2    พระอธิการอิ่น  จนฺทวํโส    ถึงปี พ.ศ. 2476 
 รูปที่    3    เจ้าอธิการโถ  สุมงฺคโล  พ.ศ.  2476    -   2512  
 รูปที่    4    พระครูวรปัญโญภาส   (สองเมือง  ปญฺญาวโร)     พ.ศ.  2514 ถึงปัจจุบัน

สิ่งปลูกสร้าง 
สิ่งปลูกสร้างที่สำคัญภายในเขตวัดม่วงโตน ดังนี้
 
 หอไตรวัดม่วงโตน

       
หอไตร  สร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๘ ในสมัยที่ท่านครูบาโถ     สุมงฺคโล   เป็นเจ้าอาวาส    โดยมีพ่อหนานพรหม  บุญมายอง   พร้อมด้วยคณะศรัทธาวัดม่วงโตน เป็นผู้สร้างเป็นสถานที่เก็บพระไตรปิฏกและคำภีร์ใบลานสำคัญ ซึ่งเป็นอาคารขนาดเล็ก ใต้ถุนสูง ชั้นบนเป็นเครื่องไม้  แผนผังเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า กั้นฝาทึบทั้งสี่ด้าน ไม่มีช่องหน้าต่าง มีระเบียงล้อมรอบ ด้านหน้าหลังมีช่องประตูด้านละช่อง    มีระเบียงไม้แกะสลักลวดลายโดยรอบมีช่องระเบียงด้านหน้าและด้านหลังอาจเป็นที่สำหรับพาดบันได เนื่องจากไม่มีการทำบันไดเอาไว้    ส่วนหลังคาเป็นทรงล้านนาลดชั้น มุงกระเบื้องดินขอ ประกอบด้วยช่อฟ้า ใบระกา กางหงส์  หน้าบันแกะสลักเป็นลวดลายปิดทองมีลวดลายเป็นรูปแพะอันเป็นปีนักษัต(มะแม)ประจำปีเกิดของครูบาโถ สุมงฺคโล   ตัวเสาระเบียงมีการฉลุลวดลายสวยงาม  ศิลปะล้านนา หอไตรแห่งนี้ได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ใน ปี พ.ศ. ๒๕๖๓ โดยท่านพระครูวรปัญโญภาส (หลวงปู่ครูบาสองเมือง) เป็นผู้กำกับดูแลการบูรณะ โดยทีมช่างงานไม้แกะสลักจากบ้านถวาย จ.เชียงใหม่ ใช้การบูรณะโดยอนุรักษ์ลวดลายเดิมทุกประการ บูรณะเสร็จเมื่อวันที่ ๒ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๓

 พระประธานในวิหารหลวงวัดม่วงโตน
พระประธานในวิหารหลวง สร้างพร้อมกับวิหารหลวงหลังแรก  โดยมีพ่อน้อยยอด ( ช่างยอด)  คนทางเหนือเรียกช่างว่า  สล่า   จากบ้านทาขุมเงิน  อำเภอแม่ทา เป็นผู้สร้าง  โดยเป็นการก่ออิฐถือปูน  แล้วทาสีปิดทองทับ พระพุทธรูปองค์นี้   ได้รับยกย่องว่าเป็นพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะงดงามที่สุดในอำเภอบ้านโฮ่ง 

 พระธาตุวัดม่วงโตน
พระธาตุ สร้างในสมัยท่านครูบาโถ   สุมงฺคโล  เป็นเจ้าอาวาส ภายในบรรจุ พระธาตุ  พระธรรมใบลาน  แก้วแหวนเงินทอง  และวัตถุมงคลของมีค่าต่างๆ  มีลักษณะเป็นเจดีย์ทรงระฆังคว่ำแบบฐานสี่เหลี่ยมองค์เจดีย์เป็นสี่เหลี่ยมย่อมุมมีพระพุทธรูปปางห้ามญาติประดิษฐานทั้งสี่ด้าน   มีสิงห์อยู่ทั้งสี่มุม  องค์เจดีย์ด้านบนมีพระพุทธรูปทองสำริดปางสมาธิประดิษฐ์อยู่ทั้งสี่ด้าน   มีฐานบัวรองรับปรียอด  ฉัตรทองเจ็ดชั้น 

 อนุสาวรีย์ ที่บรรจุอัฐิ และประดิษฐานรูปเหมือน ครูบาโถ   สุมงฺคโล
ที่บรรจุอัฐิ ครูบาโถ   สุมงฺคโล   สร้างครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2514   ภายในบรรจุอัฐิของท่านครูบาโถ  สุมงฺคโล    เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้บูชา  โดยคณะศรัทธาบ้านม่วงโตนจะจัดงานประเพณีสรงน้ำขึ้นในระหว่างวันที่  7 - 9  พฤษภาคม ของทุกปี  ต่อมาในงานประเพณีสรงน้ำกู่ครูบาโถ สุมงฺคโล  ประจำปี 2552  พระครูวรปัญโญภาส  ได้มีดำริที่จะจัดสร้างรูปหล่อ ครูบาโถ สุมงฺคโล ขึ้น  คณะศิษย์ที่ได้ทราบข่าวจึงได้รวบรวมทุนทรัพย์  และจัดสร้างรูปเหมือน ครูบาโถ สุมงฺคโล ขึ้น โดยมีพิธีเททองหล่อในวัน เสาร์  ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 5  (เสาร์ห้า) ปี พ.ศ. 2553    หลังจากมีการสร้างรูปเหมือนครูบาโถ สุมงฺคโล จึงได้มีการสร้างสถูปเจดีย์(กู่)  องค์ใหม่แทนองค์เดิมสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2554  ซึ่งได้บรรจุ อัฐิครูบาโถ   สุมงฺคโล  พร้อมทั้งเหรียญครูบาโถ ครูบาโถ   สุมงฺคโล  และพระรอดลำพูนไว้ด้านในจำนวนหนึ่ง  และได้มีการอัญเชิญรูปเหมือน ครูบาโถ   สุมงฺคโล  ขึ้นประดิษฐานในวันงานประเพณีสรงน้ำกู่ในวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2555

ม่วงโตน
สิ่งก่อสร้างในอำเภอบ้านโฮ่ง