ปมประสาท

ปมประสาท
()
เป็นกลุ่มเซลล์ประสาท/นิวรอน
หรือเป็นกลุ่มตัวเซลล์ประสาทที่อยู่ในระบบประสาทอิสระและระบบประสาทรับความรู้สึก ซึ่งโดยมากอยู่นอกระบบประสาทกลางยกเว้นนิวเคลียสบางกลุ่ม
ปมประสาทมีตัวเซลล์ของเส้นใยประสาทนำเข้า (afferent nerve) และเส้นใยประสาทนำออก (efferent nerve)
ส่วนปมประสาทเทียม (pseudoganglion) ดูเหมือนกับปมประสาท แต่มีเพียงใยประสาทโดยไม่มีตัวเซลล์

โครงสร้าง 
ปมประสาทโดยหลักประกอบด้วยตัวเซลล์ (soma) และเดนไดรต์ซึ่งอยู่รวมกันหรือเชื่อมกัน
บ่อยครั้งเชื่อมกับปมประสาทอื่น ๆ โดยเป็นระบบปมประสาทที่ซับซ้อนซึ่งเรียกว่า nerve plexus
เป็นสถานีส่งต่อ เป็นตัวเชื่อมต่อระหว่างโครงสร้างประสาทต่าง ๆ ในร่างกาย เช่น ระบบประสาทนอกส่วนกลางกับระบบประสาทกลาง

สัตว์มีกระดูกสันหลังมีปมประสาทหลัก ๆ 3 กลุ่ม คือ
 ปมประสาทรากหลัง (dorsal root ganglion) หรือปมประสาทไขสันหลัง (spinal ganglia) มีตัวเซลล์ของเซลล์ประสาทนำ(ความรู้สึก)เข้า
 ปมประสาทสมอง (cranial nerve ganglion) มีตัวเซลล์ของเส้นประสาทสมอง
 ปมประสาทอิสระ (autonomic ganglion) มีตัวเซลล์ของเส้นประสาทของระบบประสาทอิสระ

ในระบบประสาทอิสระ ใยประสาทจากระบบประสาทกลางไปยังปมประสาทเรียกว่า preganglionic fiber และใยจากปมประสาทไปยังอวัยวะปฏิบัติงาน (effector organ) เรียกว่า postganglionic fiber

Basal ganglia 
คำว่า ganglion มุ่งใช้ในระบบประสาทนอกส่วนกลาง
แต่ในสมองซึ่งเป็นส่วนของระบบประสาทกลางก็มี "basal ganglia" ซึ่งเป็นกลุ่มนิวเคลียสที่เชื่อมต่อกับเปลือกสมอง ทาลามัส และก้านสมอง โดยมีหน้าที่ต่าง ๆ รวมทั้งการสั่งการ (motor control) ประชาน/การรับรู้ อารมณ์ และการเรียนรู้

เพราะความกำกวมเช่นนี้ มาตรฐานสากล Terminologia Anatomica จึงแนะนำให้ใช้คำว่า basal nuclei แทนคำว่า basal ganglia
แต่นี่ก็ไม่ได้ยอมรับกันอย่างทั่วไป

ปมประสาทเทียม 
ปมประสาทเทียม (pseudoganglion) เป็นส่วนที่หนาขึ้นของเส้นประสาทที่ปรากฏเหมือนปมประสาท
แต่มีแค่ใยประสาท ไม่มีตัวเซลล์
ซึ่งพบได้ในกล้ามเนื้อ teres minor muscle ซึ่งเกี่ยวข้องกับแขน
และ radial nerve

ดูเพิ่ม 
ถุงน้ำแกงเกลียน
ระบบประสาท
เซลล์ประสาท

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

Neurohistology
มิญชวิทยา