ทศพิน

อติกายะ () ในรามายณะ หรือ ทศพิน หรือ ไพนาสุริยวงศ์ ในรามเกียรติ์และเรียมเกร์ เป็นรายชื่อตัวละครในรามเกียรติ์ในศาสนาฮินดู โดยเป็นหนึ่งในโอรสของท้าวราวณะ (ท้าวทศกัณฐ์) และนางมณโฑทรี (นางมณโฑ) และพี่น้องของเขาคือ เฆฆนาท ตริศิระ นรานตกะ - เทวานตกะ ประหัสตะและอักษยกุมาร

ในรามายณะ 
ตามรามายณะเล่าว่า อติกายะ ได้มีเหตุทำให้พระอิศวรทรงกริ้วบนยอดเขาไกรลาส โดยพระอิศวรทรงเหวี่ยงตรีศูล (อาวุธสามง่าม) ของพระองค์ไปที่ อติกายะ แต่ อติกายะ จับ ตรีศูล ไว้กลางอากาศและสำนึกผิดและขอขมาด้วยการทำสักการะบูชาพระองค์ พระอิศวรทรงประทานอภัยโทษทั้งหมดที่อติกายะได้ล่วงเกินและประทานพรให้ อติกายะ ด้วยความลับของการยิงธนูและอาวุธศักดิ์สิทธิ์

เนื่องจากความสามารถพิเศษและความเหนือกว่าของ อติกายะ ต้องถูกสังหารโดย พระลักษมณ์โดยใช้ ศรพรหมหัตถตรา (Brahmastra) ซึ่งเป็นอาวุธอันทรงพลังของพระพรหม โดยพระวายุ เทพแห่งลมตามราชบัญชารับสั่งของพระอินทร์ ได้ทูลแก่พระลักษมณ์ถึงความลับที่จะสังหาร อาติกายะ ได้นั้นต้องใช้ศรพรหมหัตถตราเท่านั้น

กล่าวกันว่า อติกายะ และ กุมภกรรณ ลุงของเขาเป็นอวตารของปีศาจ มธุและไกฏภะ ซึ่งถูกพระวิษณุสังหารในการสร้างโลก ในอีกกรณีหนึ่ง กุมภกรรณได้กล่าวถึงอดีตชาติเมื่อครั้งเป็นทวารบาลที่ถูกสาปของพระวิษณุ

ในรามเกียรติ์และเรียมเกร์ 
ไพนาสุริยวงศ์ หรือ ทศพิน เป็นโอรสท้าวทศกัณฐ์และนางมณโฑ เมื่อพิเภกครองกรุงลงกาหลังจากท้าวทศกัณฐ์ตาย ได้นางมณโฑเป็นมเหสี ขณะนั้นนางมณโฑตั้งครรภ์อยู่แล้วเมื่อคลอดพิเภกเข้าใจว่าเป็นลูกของตน เมื่อไพนาสุริยวงศ์เติบโตขึ้น พี่เลี้ยงชื่อวรณีสูรเป็นผู้บอกความจริงและยุให้เป็นกบฏเกิดศึกกรุงลงกาอีก พระพรตเป็นผู้มาปราบกบฏและสั่งประหารไพนาสุริยวงศ์พร้อมกับพี่เลี้ยง

หัวโขนสำหรับการแสดงโขนและละโคนโขล 
หน้ายักษ์สีเขียว ปากขบตาโพลงเขี้ยวคุด (ดอกมะลิ) สวมชฎามนุษย์หรือชฎายอดกาบไผ่เดินหนแบบอินทรชิตจอนหูแบบมนุษย์และในตอนเด็กสวมกะบังหน้ามีเกี้ยวรัดจุก (ชฎาเด็ก หรือ หัวกุมารไว้จุก) กายสีเขียว ๑ พักตร์ ๒ กร

อ้างอิง 

อสูร 
รากษสในรามายณะ
ตัวละครในรามเกียรติ์
ตัวละครที่เป็นยักษ์