อำเภอบางปะกง

บางปะกง เป็นอำเภอในจังหวัดฉะเชิงเทรา เดิมเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา กับอำเภอพานทอง อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี และอำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ รวมตั้งขึ้นเป็นอำเภอในปี พ.ศ. 2450 

คำว่า "บางปะกง" เพี้ยนมาจากคำว่า "บางมังกง" ซึ่งได้ชื่อมาจากปลามังกงหรือปลาอีกงที่พบชุกชุมในถิ่นนี้

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอบางปะกงมีอาณาเขตติดต่อกับพื้นที่ข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอบ้านโพธิ์
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ้านโพธิ์ และอำเภอพานทอง (จังหวัดชลบุรี)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองชลบุรี (จังหวัดชลบุรี) และอ่าวไทย
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอบางบ่อ (จังหวัดสมุทรปราการ)

ประวัติ 
มณฑลปราจีนบุรีเห็นว่าพื้นที่ระหว่างคลองท่าสะอ้านฝั่งใต้ตลอดจนอ่าวไทยมีพื้นที่กว้างขวาง กระทรวงนครบาลจึงรวมตำบลหนองจอก จากอำเภอสนามจันทร์ จังหวัดฉะเชิงเทรา และตำบลบางปะกง ตำบลท่าหงอนไก่ จากอำเภอบางปลาสร้อย จังหวัดชลบุรี ที่มีพื้นที่ห่างไกลแต่มีอาณาเขตติดต่อกัน อีกทั้งยังมีบ้านคลองขุนเนิน อำเภอบางเหี้ย จังหวัดสมุทรปราการ ของมณฑลกรุงเทพโอนมาสมทบ ให้รวมตั้งเป็น "อำเภอบางปะกง" ในวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2450 กำหนดขึ้นตรงกับจังหวัดฉะเชิงเทรา และตั้งที่ว่าการอำเภอที่บ้านบางปะกง รวมทั้งได้รับโอนตำบลบางพึ่ง (ตำบลบางผึ้ง) จากอำเภอท่าตะกูด จังหวัดชลบุรี มาสบทบกับพื้นที่อำเภอ

แต่ก่อนคำว่าบางปะกงนี้มีชื่อเรียกกันว่า "บางปลากง" แต่ชื่อที่ปรากฏในนิราศว่า "บางมังกร" คงเป็นเพราะคำพูดที่ชาวจีนพูดไทยไม่ชัด อย่างไรก็ตามถ้าพิจารณาคำอธิบายของท่านอาจารย์ธนิต อยู่โพธิ์ อดีตอธิบดีกรมศิลปากรในหนังสือ "ชีวิตและผลงานของสุนทรภู่" ได้อธิบายความตอนหนึ่งไว้ว่า "บ้านมังกร" ปัจจุบันเรียกกันว่า บางปะกง สันนิษฐานชื่อเดิมคงจะเรียกกันว่า บางมังกร เช่น สุนทรภู่ เรียกคำว่า "มังกร" เป็นชื่อปลาอย่างหนึ่งแต่คำว่า "ปะกง" นั้นแปลไม่ได้ใจความ คำอธิบายเกี่ยวกับชื่อของบางที่ได้ใช้ชื่อปลามาตั้ง เป็นบางปลาและแม่น้ำเหมือนจังหวัดชลบุรี มีปลาสร้อยมาก จึงเรียกกันว่า "บางปลาสร้อย" ที่จังหวัดสมุทรปราการมีปลากดมากก็เรียกกันว่า "บางปลากด" คำอธิบายของท่านอาจารย์ธนิต อยู่โพธิ์ จึงเป็นประโยชน์ในการที่จะสืบราวเรื่องไปถึง บางปลากง หรือ "บางปะกง" 

 วันที่ 3 พฤศจิกายน 2450 แยกพื้นที่ตำบลหนองจอก ของอำเภอสนามจันทร์ จังหวัดฉะเชิงเทรา กับบ้านคลองขุนเนินของอำเภอบางเหี้ย จังหวัดสมุทรปราการ และตำบลท่าหงอนไก่ ตำบลบางปะกง ของอำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี มาตั้งเป็น อำเภอบางปะกง กำหนดให้ขึ้นการปกครองกับจังหวัดฉะเชิงเทรา และเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดชลบุรีกับจังหวัดฉะเชิงเทรา โดยโอนพื้นที่ตำบลบ้านบางพึ่ง (ตำบลบางผึ้ง), บ้านเขาดิน ของอำเภอท่าตะกูด จังหวัดชลบุรี มาขึ้นกับอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา
 วันที่ 3 สิงหาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบางปะกง ในท้องที่บางส่วนตำบลบางปะกง
 วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าสะอ้าน ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าสะอ้าน
 วันที่ 1 มีนาคม 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบางวัว ในท้องที่ตำบลบางวัว
 วันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2506 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลบางวัว อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา และจัดตั้งสุขาภิบาลบางวัว ในท้องที่หมู่ 1, 7, 12, 14 ตำบลบางวัว, หมู่ 2–3 ตำบลบางสมัคร, หมู่ 1 ตำบลบางเกลือ
 วันที่ 1 ธันวาคม 2507 จัดตั้งสุขาภิบาลบางเกลือ ในท้องที่บางส่วนของตำบลบางเกลือ
 วันที่ 23 ตุลาคม 2522 ตั้งตำบลพิมพา แยกออกจากตำบลบางเกลือ ตำบลบางสมัคร และตำบลหนองจอก
 วันที่ 26 กันยายน 2529 ตั้งตำบลท่าข้าม แยกออกจากตำบลบางปะกง
 วันที่ 12 กันยายน 2533 ตั้งตำบลหอมศีล แยกออกจากตำบลบางเกลือ
 วันที่ 23 สิงหาคม 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าข้าม ในท้องที่หมู่ 1–8 ของตำบลท่าข้าม
 วันที่ 12 กันยายน 2538 ตั้งตำบลเขาดิน แยกออกจากตำบลบางผึ้ง
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลบางปะกง สุขาภิบาลท่าสะอ้าน สุขาภิบาลบางวัว สุขาภิบาลบางเกลือ และสุขาภิบาลท่าข้าม เป็น เทศบาลตำบลบางปะกง เทศบาลตำบลท่าสะอ้าน เทศบาลตำบลบางวัว เทศบาลตำบลบางเกลือ และเทศบาลตำบลท่าข้าม ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 21 สิงหาคม 2544 เปลี่ยนแปลงชื่อเทศบาลตำบลบางเกลือ เป็น เทศบาลตำบลหอมศีล
 วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลท่าข้าม รวมกับเทศบาลตำบลท่าข้าม
 วันที่ 30 สิงหาคม 2550 เปลี่ยนแปลงชื่อองค์การบริหารส่วนตำบลบางวัว อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลบางวัวคณารักษ์ และจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบางวัวคณารักษ์ เป็น เทศบาลตำบลบางวัวคณารักษ์ และจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลพิมพา เป็น เทศบาลตำบลพิมพา
 วันที่ 23 มีนาคม 2553 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบางผึ้ง เป็น เทศบาลตำบลบางผึ้ง
 วันที่ 30 กันยายน 2554 เปลี่ยนแปลงชื่อองค์การบริหารส่วนตำบลบางปะกง อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลบางปะกงพรหมเทพรังสรรค์ และจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบางปะกงพรหมเทพรังสรรค์ เป็น เทศบาลตำบลบางปะกงพรหมเทพรังสรรค์
 วันที่ 23 ธันวาคม 2554 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลบางสมัคร เป็น เทศบาลตำบลบางสมัคร

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอบางปะกงแบ่งออกเป็น 12 ตำบล 108 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอบางปะกงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลบางปะกง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางปะกง (เฉพาะหมู่ที่ 2–10 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 11, 18–19)
เทศบาลตำบลท่าสะอ้าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าสะอ้าน (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 6–8)
เทศบาลตำบลบางวัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางวัว (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1, 7, 12, 14); ตำบลบางสมัคร (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 2–3) และตำบลบางเกลือ (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1)
เทศบาลตำบลหอมศีล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหอมศีล (เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1–3)
เทศบาลตำบลท่าข้าม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าข้ามทั้งตำบล (เขตสุขาภิบาลท่าข้ามเดิม)
เทศบาลตำบลพิมพา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพิมพาทั้งตำบล
เทศบาลตำบลบางวัวคณารักษ์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางวัว (เฉพาะหมู่ที่ 2–6, 8–11, 13 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 7, 12, 14)
 เทศบาลตำบลบางผึ้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางผึ้งทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลบางปะกงพรหมเทพรังสรรค์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางปะกง (เฉพาะหมู่ที่ 12–17 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 11, 18–19) 
 เทศบาลตำบลบางสมัคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางสมัคร (เฉพาะหมู่ที่ 1, 4–9 และบางส่วนของหมู่ที่ 2–3)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าสะอ้าน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าสะอ้าน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลท่าสะอ้าน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลบางเกลือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางเกลือ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบางวัว)
 องค์การบริหารส่วนตำบลสองคลอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสองคลองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองจอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองจอกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหอมศีล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหอมศีล (เฉพาะหมู่ที่ 4–6 และบางส่วนของหมู่ที่ 1–3)
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาดิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาดินทั้งตำบล

อ้างอิง 

บางปะกง