ปูนา

สำหรับปูนาในสกุลอื่นดูที่ Sayamia

ปูนา () เป็นสิ่งมีชีวิตประเภทปูน้ำจืด(สัตว์น้ำ)ในวงศ์ Parathelphusidae ในสกุล Somanniathelphusa แหล่งที่อยู่มักจะอยู่ในนาข้าวจึงเรียกว่าปูนา 

ปูนาแพร่กระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมถึงบางพื้นที่ของภูมิภาคเอเชียตะวันออก เกษรกรผู้ปลูกข้าวในไทย ถือว่าปูนาเป็นศัตรูพืชของข้าว เพราะปูจะกัดกินต้นข้าวที่ปักดำใหม่ ๆ ทำให้ชาวนาต้องปักดำซ้ำหลายครั้ง นอกจากนี้ ปูยังขุดรูตามคันนา ทำให้คันนาไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ได้ แต่ปูนาก็เป็นอาหารราคาถูกและหาง่ายโดยเฉพาะกับวิถีชีวิตผู้คนในชนบท และเป็นส่วนประกอบสำหรับปรุงเป็นอาหารประเภทต่าง ๆ เช่น ส้มตำ

ในประเทศไทยพบมี 8 ชนิด ในภาคต่าง ๆ ดังนี้  

1. Somanniathelphusa germaini พบใน 27 จังหวัดคือ คือ ภาคกลาง 22 จังหวัด ภาคตะวันตก 2 จังหวัด ภาคตะวันออก 1 จังหวัด ภาคใต้ 1 จังหวัดและภาคเหนือ 1 จังหวัด 

2. Somanniathelphusa bangkokensis พบใน 18 จังหวัดคือ คือ ภาคกลาง 8 จังหวัด ภาคตะวันตก 4 จังหวัด ภาคตะวันออก 2 จังหวัด และภาคใต้ 13 จังหวัด

3. Somanniathelphusa sexpunetata พบใน 19 จังหวัดคือ คือ ภาคกลาง 1 จังหวัด ภาคตะวันตก 1 จังหวัด ภาคตะวันออก 4 จังหวัด และภาคใต้ 13 จังหวัด

4. Somanniathelphusa maehongsonensis เป็นปูชนิดใหม่ ที่พบในแห่งเดียวในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

5. Somanniathelphusa fangensis เป็นปูชนิดใหม่ที่พบในจังหวัดลำปางและเชียงใหม่ 

6. Somanniathelphusa denchaii เป็นปูชนิดใหม่ที่พบในจังหวัดแพร่ 

7. Somanniathelphusa nani เป็นปูชนิดใหม่ล่าสุดที่พบในจังหวัดน่าน 

8. Somanniathelphusa dugasti (หรือ Esanthelphusa dugasti ในอดีต) พบใน ภาคกลาง 10 จังหวัด ภาคตะวันตก 3 จังหวัด ภาคตะวันออก 3 จังหวัด และภาคเหนือ 9 จังหวัด และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 16 จังหวัด 

ปูนาบางชนิดเช่น S. dugasti มีอาณาเขตการแพร่กระจายกว้างมากถึง 40 จังหวัด ในภาคกลางมีปูอยู่ถึง 3 ชนิด ในภาคใต้พบมี 2 ชนิด ทางภาคเหนือบางจังหวัดพบมีชนิดเดียว 

ปูนาจะพบมากในช่วงฤดูฝน ซึ่งเป็นฤดูที่อุดมสมบูรณ์ เพราะวิถีชีวิตของปูนาจะผูกพันกับน้ำ โดยผสมพันธุ์และวางไข่เพียงปีละครั้ง ในระหว่างเดือนกุมภาพันธ์-กรกฎาคม ปูนาตัวเมียเมื่อผสมพันธุ์แล้วจะขุดรูให้สูงกว่าระดับน้ำ เพื่อเตรียมอุ้มไข่และจะไม่ลอกคราบจนกว่าไข่จะฟักเป็นตัว ปูนาส่วนใหญ่จะออกหากินในเวลากลางคืน ใช้การลอกคราบราว 13-15 ครั้ง หลังจากฟักเป็นตัว ใช้เวลาประมาณ 6-8 เดือนจึงโตเต็มวัย ปูนาจะไม่มีช่วงเดือนมกราคมและช่วงฤดูร้อน นอกจากนี้แล้วจากการศึกษาพบว่าเปลือกของปูนามีสารไคตินสูงถึงร้อยละ 19.27 ในสภาพน้ำหนักแห้ง ในขณะที่เปลือกของปูทะเลมีเพียงร้อยละ 14.14 เท่านั้น ดังนั้นเปลือกของปูนาจึงมีประโยชน์ใช้เป็นสารตั้งต้นในการผลิตไคโตซานได้เป็นอย่างดีกว่าสัตว์จำพวกครัสเตเชียนอย่างอื่น

การจำแนก
Somanniothelphusa amoyensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa araeochela Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa bawangensis Dai & Xing, 1994
Somanniothelphusa boyangensis Dai, Peng & Zhou, 1994
Somanniothelphusa brevipodum Tai, Song,He, Cao, Xu & Zhong, 1975
Somanniothelphusa dangi Yeo & Nguyen, 1999
Somanniothelphusa falx Ng & Dudgeon, 1992
Somanniothelphusa gaoyunensis Dai, Peng & Zhou, 1994
Somanniothelphusa grayi (Alcock, 1909)
Somanniothelphusa guillinensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa hainanensis Dai & Xing, 1994
Somanniothelphusa huaanensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa huanglungensis Dai, Peng & Zhou, 1994
Somanniothelphusa kyphuensis Dang, 1975
Somanniothelphusa lacuvita Ng, 1995
Somanniothelphusa linchuanensis Dai, Peng & Zhou, 1994
Somanniothelphusa longicaudus Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa megachela Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa nanningensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa pax Ng & Kosuge, 1995
Somanniothelphusa plicatus (Fabricius, 1798)
Somanniothelphusa qiongshanensis Dai & Xing, 1994
Somanniothelphusa ruijiensis Dai, Peng & Zhou, 1994
Somanniothelphusa sinensis (H. Milne-Edwards, 1853)
Somanniothelphusa taiwanensis Bott, 1968
Somanniothelphusa tongzhaensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa triangularis Dang & Hai, 2005
Somanniothelphusa yangshanensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa yuilinensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa zanklon Ng & Dudgeon, 1992
Somanniothelphusa zhangpuensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa zhapoensis Naiyanetr & Dai, 1997
Somanniothelphusa zhongshiensis Dai, Peng & Zhou, 1994

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
 ศรีจันทรัตน์ กันทะวัง, ปูนา อาหารโปรตีนราคาถูก , เว็บไซต์วิถีชาวบ้าน

นา
ศัตรูพืช
สัตว์แบ่งตามชื่อสามัญ
en:Somanniathelphusa
vi:Somanniathelphusa
zh:束腰蟹屬