ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส

ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส () มักถูกเรียกว่า ปฏิทินของนักปฏิวัติฝรั่งเศส (calendrier révolutionnaire français) เป็นปฏิทินที่ก่อตั้งในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส และถูกใช้โดยรัฐบาลฝรั่งเศสไว้ประมาณ 12 ปี ตั้งแต่ปลายปีค.ศ.1793 ถึง ค.ศ.1805 และอีก 18 วันโดยคอมมูนปารีสในปีค.ศ.1871. ระบบปฏิทินนี้ถูกออกแบบไว้เพื่อลบล้างอิทธิพลทางศาสนาและพระมหากษัตริย์ออกจากปฏิทินทั้งหมด และเป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายใหญ่ของการทำตามแบบทศนิยม (decimalisation) ในประเทศฝรั่งเศส (ซึ่งรวมไปถึงเวลาทศนิยมของวัน, หน่วยเงินทศนิยม และเมตริก).

เดือน 
ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสเริ่มต้นที่ศารทวิษุวัตในปารีส และมีทั้งหมด 12 เดือน แต่ละเดือนมี 30 วัน โดยจะตั้งชื่อเดือนตามธรรมชาติ และสภาพอากาศในและรอบปารีส. วันพิเศษอีกห้าหรือหกวันในปีที่ไม่ได้อยู่ในเดือน แต่จะขึ้นอยู่กับSansculottides หรือวันเสริม.
 ฤดูใบไม้ร่วง:
 Vendémiaire (จากภาษาฝรั่งเศส vendange ที่ได้มาจากภาษาลาติน vindemia, "เก็บเกี่ยวองุ่น") เริ่มวันที่ 22, 23 หรือ 24 กันยายน
 Brumaire / บรูว์แมร์ (จากภาษาฝรั่งเศส brume, "หมอก") เริ่มวันที่ 22, 23 หรือ 24 ตุลาคม
 Frimaire (จากภาษาฝรั่งเศส frimas, "น้ำค้างแข็ง") เริ่มวันที่ 21, 22 หรือ 23 พฤศจิกายน
 ฤดูหนาว:
 Nivôse (จากภาษาลาติน nivosus, "เต็มไปด้วยหิมะ") เริ่มวันที่ 21, 22 หรือ 23 ธันวาคม
 Pluviôse (จากภาษาฝรั่งเศส pluvieux ที่ได้มาจากภาษาลาติน pluvius, "ฝนตก") เริ่มวันที่ 20, 21 หรือ 22 มกราคม
 Ventôse (จากภาษาฝรั่งเศส venteux ที่ได้มาจากภาษาลาติน ventosus, "ลมแรง") เริ่มวันที่ 19, 20 หรือ 21 กุมภาพันธ์
 ฤดูใบไม้ผลิ:
 Germinal (จากภาษาฝรั่งเศส การงอก) เริ่มวันที่ 20 หรือ 21 มีนาคม
 Floréal (จากภาษาฝรั่งเศส fleur ที่ได้มาจากภาษาลาติน flos, "ดอกไม้") เริ่มวันที่ 20 หรือ 21 เมษายน
 Prairial (จากภาษาฝรั่งเศส prairie, "ทุ่งหญ้า") เริ่มวันที่ 20 หรือ 21 พฤษภาคม
 ฤดูร้อน:
 Messidor (จากภาษาลาติน messis, "การเก็บเกี่ยว") เริ่มวันที่ 19 หรือ 20 มิถุนายน
 Thermidor (หรือ Fervidor; จากภาษากรีก thermon, "ฤดูร้อน") เริ่มวันที่ 19 หรือ 20 กรกฎาคม
 Fructidor / ฟรูว์ตีดอร์ (จากภาษาลาติน fructus, "ผลไม้") เริ่มวันที่ 18 หรือ 19 สิงหาคม

เดือนส่วนใหญ่ตั้งตามศัพท์จากภาษาฝรั่งเศส, ภาษาลาติน และภาษากรีก

ในอังกฤษ มีการล้อเลียนชิ่อเดือนปฏิทินนี้เป็น: Wheezy, Sneezy และFreezy; Slippy, Drippy และNippy; Showery, Flowery และBowery; Hoppy, Croppy และPoppy. ส่วนทอมัส คาร์ลีลย์ นักประวัติศาสตร์ชาวสก็อตได้ตั้งชื่อปฏิทินให้เป็นทางการมากขึ้นในปีค.ศ.1837 โดยมีชื่อเป็น Vintagearious, Fogarious, Frostarious, Snowous, Rainous, Windous, Buddal, Floweral, Meadowal, Reapidor, Heatidor และ Fruitidor

สิบวันต่อสัปดาห์ 

ในเดือนหนึ่งจะถูกแบ่งเป็นสาม décades หรือ "สัปดาห์" ที่มี 10 วัน โดยมีชื่อ ดังนี้:
 primidi (วันแรก)
 duodi (วันที่สอง)
 tridi (วันที่สาม)
 quartidi (วันที่สี่)
 quintidi (วันที่ห้า)
 sextidi (วันที่หก)
 septidi (วันที่เจ็ด)
 octidi (วันที่แปด)
 nonidi (วันที่เก้า)
 décadi (วันที่สิบ)

Décades ถูกยกเลิกใน Floréal an X (เมษายน ค.ศ.1802).

การแปลงเป็นปฏิทินกริกอเรียน 

ด้านล่างคือปฏิทินกริกอเรียนตามการนับในปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส
* วันพิเศษ (sextile) ถูกใส่ก่อนในวันของปีที่แล้ว เนื่องจากเป็นปีอธิกสุรทิน

ปฏิทินนี้ถูกยกเลิกไปในปี XIV (1805). หลังจากวันนั้น การนับวันโดยรวมปีอธิกสุรทินยังคงแน่นอน ถ้าปฏิทินยังคงถูกใช้ต่อ. โดยมีการแปลงเป็นปฏิทินกริกอเรียนอยู่อย่างน้อยตามสันณิษฐานแค่ 4 แบบ:
 วิษุวัต: การนับปีอธิกสุรทินจะคงที่ต่อตามฤดูใบไม้ร่วงที่ปารีสในวันที่ 1 Vendémiaire ถึงแม้ว่าบางครั้งอาจจะผ่านไป 5 ปีเช่นปีที่ 15 และ 20.
 รอมเม: การนับปีอธิกสุรทินจะนับตามปีที่หารสี่ลงตัว (เช่น 20, 24, 28...) ซึ่งทำให้ปีใหม่ของปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสจะยังคงเหมือนเดิม (22 กันยายน) ตามปฏิทินกริกอเรียนไปอีกสามศตวรรษของปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส (ค.ศ.1992–2091).
 ต่อเนื่อง: การนับปีอธิกสุรทินจะนับตามปีที่หารสี่ลงตัวจากอันสุดท้าย (เช่นปี 15, 19, 23, 27...) ซึ่งทำให้มีวันเพิ่มก่อน แทนที่จะเพิ่มทีหลัง มักจะใช้ในระยะยาว
 128 ปี: เริ่มตั้งแต่ปี 20 การนับปีอธิกสุรทินจะนับตามปีที่หารสี่ลงตัว ยกเว้นปีที่หารด้วย 128 ซึ่งทำให้ปีใหม่ของปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสจะยังคงเหมือนเดิม (23 กันยายน) ตามปฏิทินกริกอเรียนทุกปีตั้งแต่ปี 129 ถึง 256 (ค.ศ.1920–2047).

* วันพิเศษ (sextile) ถูกใส่ก่อนในวันของปีที่แล้ว เนื่องจากเป็นปีอธิกสุรทิน

ดูเพิ่ม 

 วัฏจักรการเก็บเกี่ยว
 การปฏิรูปปฏิทิน
 เวลาทศนิยม
 ปฏิทินโซเวียต
 ปฏิทินฮิจเราะฮ์สุริยคติ - หน่วยปฏิทินที่เริ่มต้นจากวิษุวัตที่เคยถูกใช้ในประเทศอิหร่าน
 ปฏิทินโลก

อ้างอิง

สารานุกรม 

 Ozouf, Mona, 'Revolutionary Calendar' in Furet, François and Mona Ozouf, eds., Critical Dictionary of the French Revolution (1989)
 Shaw, Matthew, Time and the French Revolution: a history of the French Republican Calendar, 1789-Year XIV (2011)

แหล่งข้อมูลอื่น 

 Antique Decimal Watches
 Date converter for numerous calendars, including this one
 Dials & Symbols of the French revolution. The Republican Calendar and Decimal time.
 Republican calendar page, with an alternative Dashboard's widget
 The Republican Calendar and Decimal time online
 Brumaire – The Republican Calendar, with Windows and Mac OS X applications, including a Dashboard's widget.  (fr es en eo pt de nl)
 Républican calendars 

ปฏิทิน
การปฏิวัติฝรั่งเศส
สาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 1