ตระกูลภาษา

ตระกูลภาษา หรือ กลุ่มภาษา เป็นกลุ่มของภาษาที่มีวิวัฒนาการสืบทอดมาจากภาษาบรรพบุรุษร่วมกัน ตระกูลภาษาสามารถแบ่งย่อยเป็นหน่วยที่เล็กลงไปอีก ซึ่งมักจะเรียกหน่วยย่อยว่า "สาขา" เนื่องจากประวัติของกลุ่มภาษามักจะเขียนเป็นแผนผังต้นไม้

ส่วนใหญ่แล้ว ภาษาบรรพบุรุษมักจะไม่เป็นที่รู้จักโดยตรง เนื่องจากภาษาส่วนใหญ่จะมีประวัติของการเขียนสั้นมาก อย่างไรก็ดี เป็นไปได้ที่จะค้นพบคุณสมบัติต่าง ๆ ของภาษาบรรพบุรุษโดยใช้วิธีการของภาษาศาสตร์เปรียบเทียบ ซึ่งพยายามที่จะศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาษาหลายภาษาว่าบรรพบุรุษร่วมกันหรือไม่ และภาษาบรรพบุรุษมีลักษณะอย่างไร บรรพบุรุษของกลุ่มภาษาที่สืบสร้างขึ้นด้วยวิธีทางภาษาศาสตร์นี้ เรียกว่า ภาษาดั้งเดิม () เช่น ภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม เป็นภาษาที่สันนิษฐานว่าเป็นบรรพบุรุษร่วมกันของภาษาต่างๆ ในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน

ภาษาที่ไม่สามารถจัดได้อย่างแน่นอนลงไปในกลุ่มภาษาใด ๆ เรียกว่า ภาษาโดดเดี่ยว

ภาษาธรรมชาติ

ตระกูลใหญ่ ๆ ของภาษา (จัดกลุ่มตามภูมิศาสตร์ โดยไม่คำนึงความสัมพันธ์ระหว่างตระกูล) 
ในรายชื่อดังต่อไปนี้ ชื่อที่มี "เครื่องหมาย" ข้างหน้า เป็นกลุ่มภาษาที่รู้จัก หัวข้อทางภูมิศาสตร์ข้างบนใช้สำหรับการจัดกลุ่มต่าง ๆ ให้อยู่ในกลุ่มที่สามารถเข้าใจง่ายกว่ารายชื่อของกลุ่มภาษาที่เป็นอิสระกันที่ไม่มีโครงสร้าง อย่างเดียวความสัมพันธ์ทางภูมิศาสตร์ สะดวกสำหรับการทำเช่นนี้ อย่างไรก็ดี หัวข้อเหล่านี้ไม่เป็นการแนะนำเกี่ยวกับการจัดตระกูลใหญ่ ("super-families") จากกลุ่มที่ได้กล่าวไว้

กลุ่มภาษาในแอฟริกาและเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ 
 ตระกูลภาษาแอฟโร-เอเชียติก (ฮามิโต-เซไมติก)
 ตระกูลภาษาไนเจอร์-คองโก
 ตระกูลภาษาไนโล-ซาฮารัน
 ตระกูลภาษาคอยซัน

กลุ่มภาษาในยุโรป และ เอเชียเหนือ ตะวันตก และใต้ 
 ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน
 ตระกูลภาษาดราวิเดียน (บางคนรวมตระกูลภาษาดราวิเดียน ในตระกูลที่ใหญ่กว่า คือ ตระกูลภาษาเอลาโม-ดราวิเดียน)
 ตระกูลภาษาคอเคเซียน (โดยทั่วไปมักจะคิดเป็น 2 กลุ่มแยกกันคือ คอเคเซียนเหนือ และ คอเคเซียนใต้)
 ตระกูลภาษาอัลไตอิก (ถกเถียง)
 ตระกูลภาษายูราลิก
 ตระกูลภาษาฮูร์โร-ยูราร์เตียน (สูญพันธุ์)
 ตระกูลภาษายูคากีร์ (บางคนรวมกลุ่มบูคากีร์กับกลุ่มยูราลิก)
 ตระกูลภาษาชูคอตโก-คัมชัตกัน
 ตระกูลภาษาเยนิเซ-ออสต์ยัก
 ตระกูลภาษาอันดามัน

กลุ่มภาษาในเอเชียตะวันออก เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และแถบแปซิฟิก 
 ตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก
 ตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน (มาลาโย-โพลีนีเซียน)
 ตระกูลภาษาจีน-ทิเบต (บางคนรวม ขร้า-ไท กับ ม้ง-เมี่ยน กับตระกูลภาษาจีน-ทิเบต)
 ตระกูลภาษาขร้า-ไท
 ตระกูลภาษาม้ง-เมี่ยน
 ภาษาพื้นเมืองในออสเตรเลีย (มีหลายตระกูล)
 ภาษากลุ่มปาปัว (มีหลายตระกูล)

กลุ่มภาษาในทวีปอเมริกา 
 บทความหลัก: ภาษาอเมริกันพื้นเมือง

 ตระกูลภาษาคาดโดอัน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาคาตูคินัน (อเมริกาใต้) (3)
 ตระกูลภาษาคาริบ (อเมริกาใต้) (29)
 ตระกูลภาษาคาฮัวพานัน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาเคเรส (อเมริกาเหนือ) (2)
 ตระกูลภาษาเคชวน (อเมริกาใต้) (46)
 ตระกูลภาษาเคียววา-ทาโนอัน (อเมริกาเหนือ) (6)
 ตระกูลภาษาจิวาโรอัน (อเมริกาใต้) (4)
 ตระกูลภาษาชอน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาชาปากูรา-วานฮัม (อเมริกาใต้) (5)
 ตระกูลภาษาชาลิชัน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาชิบชัน (อเมริกากลาง, อเมริกาใต้) (22)
 ตระกูลภาษาชูมาช (อเมริกาเหนือ) (7)
 ตระกูลภาษาโชโก (อเมริกาใต้) (10)
 ตระกูลภาษาซาปาโรอัน (อเมริกาใต้) (7)
 ตระกูลภาษาซามูโคอัน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาซาลิวัน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาซิวอัน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาทาคานัน (อเมริกาใต้) (6)
 ตระกูลภาษาทูคาโนอัน (อเมริกาใต้) (25)
 ตระกูลภาษาทูปิ (อเมริกาใต้) (70)
 ตระกูลภาษานัมบิกวารัน (อเมริกาใต้) (5)
 ตระกูลภาษานา-เดเน (อาธาบัสกัน) (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาบาร์บาโคอัน (อเมริกาใต้) (7)
 ตระกูลภาษาพาโนอัน (อเมริกาใต้) (30)
 ตระกูลภาษาเพซัน (อเมริกาใต้) (1)
 ตระกูลภาษาเพนูเตียน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาเพบา-ยากวน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษามัสโคเจียน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษามัสคอยอัน (อเมริกาใต้) (5)
 ตระกูลภาษามาโคร-เก (อเมริกาใต้) (32)
 ตระกูลภาษามาคุ (อเมริกาใต้) (6)
 ตระกูลภาษามาตาโก-ไกวกูรู (อเมริกาใต้) (11)
 ตระกูลภาษามายัน (อเมริกาเหนือ), (อเมริกากลาง)
 ตระกูลภาษามิเซ-โซเก (อเมริกาเหนือ, อเมริกากลาง)
 ตระกูลภาษามิซูมัลปัน (อเมริกากลาง)
 ตระกูลภาษามูรา (อเมริกาใต้) (1)
 ตระกูลภาษาโมเซเตนัน (อเมริกาใต้) (1)
 ตระกูลภาษายาโนมัม (อเมริกาใต้) (4)
 ตระกูลภาษาลูเล-วิเลลา (อเมริกาใต้) (1)
 ตระกูลภาษาวิโตโตอัน (อเมริกาใต้) (6)
 ตระกูลภาษาอเรากาเนียน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาอเราอัน (อเมริกาใต้) (8)
 ตระกูลภาษาอราวาคัน (อเมริกาใต้, แคริบเบียน) (60)
 ตระกูลภาษาอรูตานิ-ซาเป (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาอลากาลูหัน (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาอัลจิก (รวมถึง อัลกอนเควียน) (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาอิโรควอยอัน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาอินุอิต-อลิวต์ (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาอูโต-แอ็ซเทกัน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาโอโต-มังเกวียน (อเมริกากลาง)
 ตระกูลภาษาไอมาราน (อเมริกาใต้) (3)
 ตระกูลภาษาฮัวเวียน (อเมริกาเหนือ)
 ตระกูลภาษาฮารากมเบต (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาฮูรุ-ชิปายา (อเมริกาใต้) (2)
 ตระกูลภาษาโฮคัน (อเมริกาเหนือ)

กลุ่มภาษา super-families ที่เสนอมา
 ตระกูลภาษาออสตริก
 ตระกูลภาษาอินโด-แปซิฟิก
 ตระกูลภาษายูรัล-อัลไตอิก
 โปรโต-ปอนติก
 ตระกูลภาษาอิเบโร-คอเคเซียน
 ตระกูลภาษาอลาโรเดียน
 ตระกูลภาษาอเมรินด์
 ตระกูลภาษามาโคร-ซิวอัน
 ตระกูลภาษาคองโก-ซาฮารัน
 Super-Families ที่รวมถึง ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน
 ตระกูลภาษายูเรเชียติก
 ตระกูลภาษานอสเตรียติก
 ตระกูลภาษาโปรโต-เวิลด์

ภาษาครีโอล ภาษาพิดจิน และภาษาสำหรับการค้า 
 ภาษาชาบากาโน - ภาษาครีโอลที่มีพื้นฐานจากภาษาสเปน พูดในตอนใต้ของประเทศฟิลิปปินส์
 ภาษาชีนุก จาร์กอน
 ภาษาซังโก
 ตระกูลภาษาบิสลามิก
 ภาษาบิสลามา
 ภาษาโบรเคน
 ภาษาพีจอน
 ตอกปีซิน
 ตระกูลภาษาครีโอลโปรตุเกส
 ภาษาลิงกวาฟรังกา
 ภาษาครีโอลอังกฤษฮาวาย
 ภาษาฮีรีโมตู
 ภาษาครีโอลเฮติ

ภาษาโดดเดี่ยว: Isolate Languages

ภาษามือ 
 ภาษามืออเมริกัน (American Sign Language, ASL) 
 ภาษามือออสลาน (Auslan) ใช้ในประเทศออสเตรเลีย
 ภาษามืออังกฤษ (British Sign Language, BSL) 
 ภาษามือดัตช์ (Dutch Sign Language, NGT)
 ภาษามือควีเบก (Quebec Sign Language, LSQ) 
 ภาษามือฝรั่งเศส (French Sign Language, LSF) 
 ภาษามือเฟลมิช (Flemish Sign Language Vlaamse Gebarentaal, VGT) 
 ภาษามือเยอรมัน (German Sign Language, Deutsche Gebärdensprache, DGS) 
 ภาษามือเยอรมัน-สวิส (German-Swiss Sign Language, Deutschschweizer Gebärdensprache, DSGS) 
 ภาษามือไอริช (Irish Sign Language. ISL) 
 ภาษามือนิคารากัว (Nicaraguan Sign Language, LSN) 
 ภาษามือไต้หวัน (Taiwanese Sign Language, TSL)

ภาษาธรรมชาติอื่น ๆ ที่มีความน่าสนใจเป็นพิเศษ 
 ภาษาใกล้สูญ
 ภาษาสูญแล้ว

ภาษาที่นอกเหนือจากภาษาธรรมชาติ 
นอกจากภาษาที่ได้กล่าวไว้ข้างบน ซึ่งเกิดมาจากความสามารถในการพูดสื่อสารกันได้แล้ว ยังมีภาษาอื่น ๆ ที่มีคุณสมบัติที่สำคัญของภาษาเหล่านั้นด้วย
 ภาษาที่สร้างขึ้น
 ภาษาโปรแกรม

แหล่งข้อมูลอื่น 
 http://www.ethnologue.com/web.asp
 http://www.unilang2.org/main/families.php 
 http://gebaren.ugent.be/