เจ้าไข่มุกต์ ประชาศรัยสรเดช

เจ้าไข่มุกต์ ประชาศรัยสรเดช หรือที่รู้จักกันในนาม เจ้าไข่มุกต์ วงศ์บุรี (4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 - 24 พฤษภาคม 2548 ) เป็นเจ้านายฝ่ายเหนือ และเป็นผู้บุกเบิกกิจการธนาคารแห่งแรกในจังหวัดแพร่

ประวัติ
เจ้าไข่มุกต์ ประชาศรัยสรเดช หรือ เจ้าไข่มุกต์ วงศ์บุรี เกิดเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 เป็นธิดาคนโตของเจ้าคำมูล กับเจ้าไข่แก้ว ทิพย์วิชัย (ธิดาเจ้าอินป๋ง กับเจ้าฟองสมุทร มหายศปัญญา) สืบเชื้อสายมาจากเจ้าผู้ครองนครแพร่ ต่อมาหลวงพงษ์พิบูลย์ (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง) กับแม่เจ้าสุนันตา วงศ์บุรี (บุตรบุญธรรมแม่เจ้าบัวถา มหายศปัญญา ชายาองค์แรกในเจ้าพิริยเทพวงษ์ ) ได้รับเจ้าไข่มุกต์ และน้องชายคือ คือ เจ้าทองด้วง วงศ์บุรี ไปเป็นบุตรบุญธรรม

การศึกษา
เจ้าไข่มุกต์ ได้เข้ารับการศึกษาในชั้นประถมศึกษา และมัธยมศึกษาจากโรงเรียนราชินีฯ วัฒนาวิทยาลัย และเตรียมอุดมศึกษากรุงเทพฯ แล้วศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาที่คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ได้ลาออกก่อนสำเร็จการศึกษา กลับมาประกอบธุรกิจธนาคารกสิกรไทย จังหวัดแพร่

ถึงแก่อนิจกรรม
เจ้าไข่มุกต์ ประชาศรัยสรเดช ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2548 และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพในวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2548 ณ สุสานประตูมาน โดยใช้ราชรถลากตามแบบราชประเพณีเจ้านายเมืองแพร่

ชีวิตครอบครัว
เจ้าไข่มุกต์ สมรสกับเกรน ประชาศรัยสรเดช หรือเจ้าเกรน ประชาศรัยสรเดช บุตรของเจ้าทิพย์เกษร เตมียานนท์ หรือคุณหญิงจงกลนี ประชาศรัยสรเดช (ธิดาเจ้ายวงคำ เตมียานนท์ ราชนัดดาเจ้าพิริยเทพวงษ์) มีบุตร-ธิดา 5 คน คือ
 ธัญญา สุรัสวดี (ประชาศรัยสรเดช) สมรสกับดร.ปลอดประสพ สุรัสวดี มีบุตร 2 คน
 สาโรจน์  ประชาศรัยสรเดช สมรสกับวัชรี ประชาศรัยสรเดช (สกุลเดิม;ลักษณาศัย) มีบุตร 2 คน
 อรรณพ  ประชาศรัยสรเดช สมรสกับนลินี ประศรัยสรเดช (สกุลเดิม;ชินะโปดก) มีบุตร 1 คน
 ด.ญ. กรรณิกา  ประชาศรัยสรเดช (ถึงแก่กรรมตั้งแต่เด็ก)
 มาลินี ศรีสมวงศ์ (ประชาศรัยสรเดช) สมรสกับประเสริฐ ศรีสมวงศ์ มีบุตรธิดา 2 คน

การทำงาน 
 เจ้าไข่มุกต์ กับเกรน ประชาศรัยสรเดชเป็นผู้บุกเบิกกิจการธนาคารในจังหวัดแพร่ ซึ่งธนาคารแห่งแรกคือธนาคารกสิกรไทย สาขาจังหวัดแพร่ ต่อมาได้เปิดสาขาอำเภอเด่นชัยอีกหนึ่งสาขาให้นายเมธา เอื้ออภิญญกุล อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดแพร่เป็นผู้จัดการ
 เจ้าไข่มุกต์ เป็นผู้รวบรวมจัดทำหนังสือเชื้อสายเจ้าหลวงเมืองแพร่ 4 สมัย ร่วมกับบัวผิน วงศ์พระถาง และร้อยตรีดวงแก้ว รัตนวงศ์ ซึ่งเป็นหนังสือที่ใช้อ้างอิงประวัติศาสตร์เมืองแพร่อย่างกว้างขวางในปัจจุบัน
 เจ้าไข่มุกต์ เป็นผู้บูรณปฏิสังขรณ์ และอุปถัมภ์วัดพงษ์สุนันท์ ต่อจากหลวงพงษ์พิบูลย์ (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง) และแม่เจ้าสุนันตา วงศ์บุรี ร่วมกับเจ้าทองด้วง วงศ์บุรี มาโดยตลอด

ลำดับสาแหรก

อ้างอิง

บุคคลจากจังหวัดแพร่
วงศ์วรญาติ
เจ้านายฝ่ายเหนือ
ราชวงศ์เทพวงศ์
สกุลมหายศปัญญา
นักธุรกิจชาวไทย