ขยุ้มตีนหมา

ขยุ้มตีนหมา (; ) เป็นพืชล้มลุกชนิดหนึ่ง มีอายุนาน 1 ปี ขยุ้มตีนหมาจัดอยู่ในสกุล Ipomoea ซึ่งอยู่ในวงศ์ผักบุ้ง (Convolvulaceae) เป็นพรรณไม้ที่พบขึ้นอยู่ตามบริเวณรกร้างว่างเปล่า นาข้าว ริมถนน และตามดินทรายใกล้ทะเล พบได้ตั้งแต่ระดับความสูง 0–1,000 เมตร ขยุ้มตีนหมาเป็นพืชที่พบกระจายอยู่เกือบทั่วโลก โดยพบในแถบเอเชียใต้ เอเชียตะวันออก เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทวีปแอฟริกา ออสเตรเลีย หมู่เกาะในมหาสมุทรแปซิฟิก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 
ต้นขยุ้มตีนหมามีลักษณะทางพฤกษศาสตร์จำแนกเป็นส่วน ๆ ดังนี้
 ต้น เป็นพรรณไม้ล้มลุก มีความยาวตั้งแต่ 0.5–3 เมตร ลำต้นเล็กเรียว ทอดเลื้อยไปตามพื้นดิน หรือเลื้อยพาดพันขึ้นคลุมต้นไม้อื่น ตามลำต้นมีขนแข็งขึ้นปกคลุม
 ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ มีความกว้าง 2.5–10 เซนติเมตร ยาว 3–7.5 เซนติเมตร ใบหยักเป็นแฉกลึกเกือบถึงโคนใบ 7–9 แฉก ก้านใบจะเล็กและเรียวยาวประมาณ 1.5–10 เซนติเมตร
 ดอก ออกเป็นช่อตามง่ามใบมีประมาณ 2–3 ดอก ก้านช่อดอกจะมีขนยาว 2–18 เซนติเมตร ส่วนใบประดับจะเป็นรูปหอกแกมขอบขนาน ยาวประมาณ 1.5–3 เซนติเมตร กลีบรองกลีบดอกยาวประมาณ 8–12 มิลลิเมตร กลีบดอกจะมีสีขาว และเชื่อมติดกันเป็นรูปปากแตร มีความยาว 3.5–5 เซนติเมตร
 เกสร เกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียมีลักษณะเกลี้ยง
 เมล็ดและผล ผลแห้งมีสีน้ำตาล เป็นรูปไข่ยาวประมาณ 8–9 มิลลิเมตร มีผิวเกลี้ยง ส่วนเมล็ดจะมีความยาว 4 มิลลิเมตร และมีขนสีเทากระจายเต็มเมล็ด
 ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด

ประโยชน์ 
 ต้น ใช้ทำเป็นยาระงับพิษสุนัขบ้า หรือตำให้ละเอียดผสมกับเนย ใช้ปิดหัวฝีไม่ให้แพร่กระจาย
 ราก ใช้เป็นยารักษาโรคไอเป็นโลหิต
 เมล็ด ใช้รักษาโรคท้องมาน

ชื่อพ้องและชื่อท้องถิ่น 
ขยุ้มตีนหมามีชื่อพ้องหลายชื่อ รวมถึงในประเทศไทยมีการเรียกชื่อแตกต่างกันในแต่ละท้องถิ่น ดังนี้
 ชื่อพ้อง
 Convolvulus pes-tigridis (Linnaeus) Sprengel
 Ipomoea capitellata (Choisy)
 Ipomoea hepaticifolia (Linnaeus)
 ชื่อท้องถิ่น
 เชียงใหม่ – ขยุ้มตีนหมา
 สิงห์บุรี – เถาสายทองลอย
 มลายู/ยะลา – เพาละบูลู

อ้างอิง 

วงศ์ผักบุ้ง
สมุนไพร