ลูกโซ่ความเย็น

ลูกโซ่ความเย็น () หรือ โซ่เย็น เป็นห่วงโซ่อุปทานคือระบบการเคลื่อนย้ายสินค้าที่ต้องควบคุมอุณหภูมิติดต่อกันเป็นลูกโซ่
ลูกโซ่ความเย็นที่หมายถึงการมีลำดับการผลิต การเก็บ และการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ที่มีการแช่เย็นโดยตลอดบวกกับการมีอุปกรณ์และโลจิสติกส์ที่เนื่องกันและจำเป็นเพื่อควบคุมสินค้าให้อยู่ในพิสัยอุณหภูมิที่ต้องการ
จุดประสงค์ก็เพื่อยืดและรักษาอายุคุณภาพของสินค้าต่างๆ เช่น ผักผลไม้สด
อาหารทะเล อาหารแช่แข็ง  สารเคมี และเภสัชภัณฑ์
สินค้าในโซ่เย็นจะไม่เหมือนสินค้าทั่วไปเพราะเป็นของเสียได้ และถือเป็นสินค้าที่กำลังจัดส่งไปยังจุดบริโภคตลอดเวลาแม้เมื่อกำลังเก็บไว้อย่างชั่วคราวในห้องเย็น และดังนั้น จึงมักเรียกว่า "คาร์โก้" ตลอดทั้งวงจรโลจิสติกส์
การมีที่เก็บซึ่งเย็นพออาจจำเป็นอย่างยิ่งเพื่อป้องกันอาหารเสียทั้งโดยคุณภาพและโดยปริมาณ

ประวัติ 
ชาวแอฟริกัน-อเมริกัน เฟร็ดเดอริก โจนส์เป็นผู้ประดิษฐ์ตู้เย็นกลที่ช่วยรักษาความเย็นได้เป็นครั้งแรก และได้ก่อตั้งบริษัทเทอร์โมคิง (Thermo King) ร่วมกับนักลงทุนชาวอเมริกัน โจเซฟ นิวเมอโร
ผู้ในปี1938 ได้ขายธุรกิจเครื่องเสียงภาพยนตร์ให้แก่บริษัทอาร์ซีเอ แล้วก่อตั้งบริษัทที่ต่อมามีชื่อว่าเทอร์โมคิงกับโจนส์
โจนส์ได้ออกแบบตู้เย็น (แบบ air-cooling คือใช้อากาศทำให้เย็น) ที่สามารถบรรทุกบนรถแล้วใช้ขนส่งอาหารสดอันเสียได้ 
โดยได้สิทธิบัตรในปี1940

เทคโนโลยีเยี่ยงนี้ได้ใช้มาตลอดตั้งแต่ โดยมักใช้รักษาสภาพเนื้อหรือเซลล์สัตว์
ความต้องการระบบเยี่ยงนี้ได้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เพราะนวัตกรรมทางการแพทย์ซึ่งมีเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เช่นการรักษามะเร็ง 
โดยเฉพาะในเหตุการณ์ระบาดทั่วของโควิด-19 ซึ่งจำเป็นต้องฉีดวัคซีน จึงทำให้ระบบนี้สำคัญเป็นอย่างยิ่ง

การใช้ 

โซ่เย็นเป็นเรื่องสามัญในอุตสาหกรรมอาหารและยา แต่ก็ยังใช้ส่งสารเคมีด้วย
แม้พิสัยอุณหภูมิสามัญสำหรับยาจะอยู่ระหว่าง 2-8 องศาสเซลเซียส แต่อุณหภูมิโดยเฉพาะๆ ที่จำเป็นและช่วงเวลาที่เก็บในอุณหภูมินั้นได้ ก็ยังขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์

ผักผลไม้ 
คาร์โกผักผลไม้สดมีลักษณะพิเศษคือ นอกจากต้องรักษาอุณหภูมิแล้ว ยังต้องรักษาลักษณะทางสิ่งแวดล้อมอื่นๆ โดยเฉพาะๆ
รวมทั้งคุณภาพอากาศ (เช่น ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ ออกซิเจน ความชื้น เป็นต้น)

วัคซีน 
โซ่เย็นใช้เพื่อขนส่งวัคซีนไปยังสถานพยาบาลไกลๆ ในภูมิอากาศร้อนที่อาจมีระบบการขนส่งที่ไม่ดี
ระบบที่ติดขัดเนื่องจากสงครามอาจมีผลเสียหายดังที่พบในเหตุการณ์ระบาดของโรคฝีดาษในฟิลิปปินส์ช่วงสงครามระหว่างสเปนกับสหรัฐ (ค.ศ. 1898) เพราะวัคซีนที่แจกจำหน่ายไม่มีประสิทธิผลเนื่องจากควบคุมอุณหภูมิไม่ได้ในระหว่างการขนส่ง

วัคซีนต้องมีโซ่เย็นในระดับต่างๆ 
รวมทั้งโซ่เย็นอุณหภูมิต่ำเป็นพิเศษ (ultralow, deep freeze) สำหรับวัคซีนที่ต้องแช่แข็งที่อุณหภูมิ  
วัคซีนและวัคซีนโควิด-19 ของต้องส่งแช่แข็งในระดับนี้ โดยเหมือนกับวัคซีนสัตว์บางชนิด เช่น ที่ให้แก่ไก่
ยังมีโซ่เย็นที่อุณหภูมิ  วัคซีนโรคอีสุกอีใสและวัคซีนงูสวัดต้องแช่แข็งในระดับนี้
ยังมีโซ่เย็นใน องศาสเซลเซียส วัคซีนไข้หวัดใหญ่โดยมากต้องแช่เย็นในระดับนี้
ในช่วงการระบาดทั่วของ วัคซีนที่พัฒนาขึ้นต้องใช้ตู้แช่แข็งและการขนส่งที่เย็นถึง 
ซึ่งเป็นปัญหาในการแจกจ่ายวัคซีนของไฟเซอร์
ประเมินว่ามีประเทศเพียง 25-30 ประเทศทั่วโลกที่มีโครงสร้างพื้นฐานจำเป็นในการขนส่งวัคซีนที่อุณหภูมิระดับนี้

ความสมเหตุผล 
กระบวนการขนส่งแบบโซ่เย็นเป็นส่วนเพิ่มของมาตรฐานการผลิตแบบ GMP ซึ่งยาและผลิตภัณฑ์ทางชีวภาพทั้งหมดควรต้องใช้ โดยองค์กรของรัฐต่างๆ จะเป็นผู้ควบคุม
ดังนั้น ระบบเช่นนี้จึงต้องตรวจสอบความสมเหตุผลให้แน่ใจว่าไม่มีผลลบต่อความปลอดภัย ประสิทธิศักย์ หรือคุณภาพของยา
มาตรฐานของ GMP กำหนดว่า ทั้งหมดที่อาจมีผลต่อความปลอดภัย ประสิทธิศักย์ หรือคุณภาพของยาต้องมีหลักฐานยืนยันเป็นเอกสารว่า ได้ทำตามขั้นตอนและได้ผลลัพธ์ตามที่กำหนด
โซ่เย็นอาจบริหารด้วยระบบบริหารคุณภาพ (quality management system, QMS)
โดยอุปกรณ์บันทึกข้อมูลอุณหภูมิ (temperature data logger) และสามารถใช้ช่วยตรวสอบประวัติอุณหภูมิของรถบรรทุกและคลังสินค้าเป็นต้น
รวมทั้งประวัติอุณหภูมิของผลิตภัณฑ์ที่กำลังส่ง
โดยยังช่วยกำหนดอายุคุณภาพสินค้า (shelf life) ที่เหลือได้อีกด้วย

ดูเพิ่ม 
 น้ำแข็งแห้ง
 การวิเคราะห์อันตรายและการควบคุมจุดวิกฤต
 การเก็บวัคซีน
 ตู้แช่แข็งยูแอลที

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

 Protecting Perishable Foods During Transport by Truck , USDA Handbook 669, 1995
 Brian Lassen, "Is livestock production prepared for an electrically paralysed world?" J. Sci. Food Agric. 2013;93(1):2-4, Explains the vulnerability of the cold chain from electricity dependence.
 Manual on the Management, Maintenance and Use of Blood Cold Chain Equipment, World Health Organization, 2005,
 Pawanexh Kohli, "Fruits and Vegetables Post-Harvest Care: The Basics", Explains why the cold chain is required for fruits and vegetables.
 Clive, D., Cold and Chilled Storage Technology, 1997,
 EN 12830:1999 Temperature recorders for the transport, storage and distribution of chilled, frozen and deep-frozen/quick-frozen food and ice cream
 Ray Cowland, Developing ISTA Cold Chain Environmental Standards, 2007. 

ความปลอดภัยอาหาร
เทคโนโลยี
เทคโนโลยีการแพทย์
เทคโนโลยียานยนต์
เทคโนโลยีอุปกรณ์เคลื่อนที่
เทคโนโลยีเครื่องยนต์
การขนส่ง
การขนส่งทางถนน
การขนส่งทางน้ำ
การขนส่งทางบก
การขนส่งระบบราง
การขนส่งสินค้าระบบราง
อุตสาหกรรม
อุตสาหกรรมการเกษตร
อุตสาหกรรมยา
อุตสาหกรรมยานยนต์
อุตสาหกรรมอาหาร
บรรจุภัณฑ์
การหีบห่อ