ทวิภาษณ์

ในทางภาษาศาสตร์ ทวิภาษณ์ () คือสถานการณ์ที่มีการใช้ภาษาสองภาษาหรือวิธภาษาสองวิธภาษาในชุมชนภาษาหนึ่ง ๆ โดยแบ่งหน้าที่กันอย่างชัดเจนและสม่ำเสมอ นอกเหนือจากวิธภาษาท้องถิ่นหรือวิธภาษาที่ใช้ในชีวิตประจำวันของชุมชน (เรียกว่า "วิธภาษาต่ำ") แล้ว ยังมีการใช้วิธภาษาที่สองซึ่งผ่านการจัดประมวล (เรียกว่า "วิธภาษาสูง") ในบางสถานการณ์ เช่น งานวรรณกรรม การเรียนรู้แบบเป็นทางการ พิธีศักดิ์สิทธิ์ หรือสถานการณ์เฉพาะเจาะจงอื่น ๆ โดยไม่นำไปใช้อย่างปกติในการสนทนาทั่วไป  ในกรณีส่วนใหญ่ วิธภาษาสูงไม่มีผู้พูดเป็นภาษาแม่ แต่ผู้พูดมีระดับความคล่องแตกต่างกันไปในชุมชนที่วิธภาษาทั้งสองปรากฏอยู่ อนึ่ง คำว่า "สูง" และ "ต่ำ" ในที่นี้ไม่เกี่ยวข้องกับชั้นสังคมแต่อย่างใด

วิธภาษาสูงในภาวะทวิภาษณ์อาจเป็นรูปแบบที่เก่ากว่าของภาษาเดียวกัน (อย่างในยุโรปสมัยกลางที่ยังคงใช้ภาษาละตินในสถานการณ์ทางการ แม้ว่าภาษาพูดจะเริ่มแตกออกไปก็ตาม) อาจเป็นภาษาที่ไม่เกี่ยวข้องกันเลย หรืออาจเป็นภาษาย่อยที่ต่างออกไปแต่ก็มีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด เช่น ในโลกอาหรับมีการใช้ภาษาอาหรับมาตรฐานสมัยใหม่ควบคู่ไปกับวิธภาษาอาหรับท้องถิ่น; ในประเทศกรีซ ภาษากรีกใหม่มีสองรูปแบบคือกาซาเรวูซาซึ่งได้รับอิทธิพลอย่างมากจากภาษากรีกโบราณและใช้ในภาษาเขียนเป็นหลัก และดีโมตีจีซึ่งเป็นภาษาพูดที่นิยมใช้กันทั่วไป; ในอเมริกากลาง วงศัพท์บางส่วนของภาษาการีฟูนามีภาวะทวิภาษณ์จากสถานะเพศ โดยชายและหญิงจะใช้คำที่แตกต่างกันสำหรับมโนทัศน์เดียวกัน

สถานการณ์ที่มีการใช้ภาษามากกว่าสองภาษาหรือวิธภาษามากกว่าสองภาษาวิธภาษาในชุมชนภาษาเดียวกันโดยมีการแบ่งหน้าที่ของภาษาหรือวิธภาษาเหล่านั้นอย่างชัดเจนเช่นเดียวกับทวิภาษณ์ เรียกว่า พหุภาษณ์ () ในกรณีที่มีสามภาษาหรือสามวิธภาษา อาจเรียกว่า ไตรภาษณ์ () ตัวอย่างหนึ่งของสังคมไตรภาษณ์ ได้แก่ ประเทศลักเซมเบิร์ก มีวิธภาษาสูงสองวิธภาษาคือภาษาเยอรมันซึ่งใช้ในการศึกษาระดับประถม การศาสนา และวารสารสนเทศ และภาษาฝรั่งเศสซึ่งใช้ในการศึกษาระดับมัธยม ระบบราชการ และป้ายจราจร ส่วนวิธภาษาต่ำคือภาษาลักเซมเบิร์กซึ่งใช้ที่บ้านหรือที่ทำงานเป็นต้น

ดูเพิ่ม 
 การสลับรหัส

อ้างอิง 

 
ภาษาศาสตร์สังคม
วิทยาภาษาถิ่น