อิชตับ

อิชตับ (, ออกเสียง: [iʃˈtaɓ]) เป็นเทพเจ้าแห่งอัตวินิบาตกรรมของชาวมายาในแถบคาบสมุทรยูกาตัง นามของเทพองค์นี้มีความหมายว่า "นาง (ผู้ถูกแขวนด้วย) เชือก" หรือ "นางผู้แขวนคอ" และยังมีความเกี่ยวข้องกับนางมารชตาบัย (, ออกเสียง: [ˈʃtɑːbaɪ]) ปีศาจแห่งการล่อลวงที่ให้มนุษย์ก่ออัตวินิบาตกรรมหรือฆาตกรรมผู้คนตามคติชาวเมโสอเมริกา

ภาพเคารพ 
ภาพของอิชตับจะมีลักษณะเป็นอิสตรีนางหนึ่งมีผิวกายเน่าเปื่อย ตาปิด และถูกแขวนคอโดยเชือกที่ผูกกับต้นไม้ วงกลมสีดำบนใบหน้าแสดงถึงความเน่าเปื่อยของศพ ส่วนต้นไม้สื่อถึงคติความเชื่อเรื่องต้นไม้ของโลก (Yanxcha) ต้นไม้ศักดิสิทธิ์ตามคติมายา

เทพเจ้า 
มีข้อสันนิษฐานว่าคงเกิดเหตุการณ์บางอย่างในคาบสมุทรยูกาตัง อันทำให้ผู้คนมองว่าการก่ออัตวินิบาตกรรมด้วยการแขวนคอเป็นเกียรติอย่างยิ่งหากเสียชีวิตบนต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ และเชื่อว่าหากตายด้วยวิธีนี้จะทำให้วิญญาณขึ้นสวรรค์ได้โดยตรง จึงสามารถอธิบายได้ว่าเพราะเหตุใดบริเวณยูกาตังจึงเป็นพื้นที่ที่มีอัตราฆ่าตัวตายสูงที่สุดในโลก โดยเทพีอิชตับจะเป็นผู้นำพาดวงวิญญาณจากการฆ่าตัวตายเหล่านี้ไปยังแหล่งพักพิงสุดท้ายบนสรวงสวรรค์ (ลักษณะเดียวกับยมทูต) พวกเขาจะเข้าไปอยู่ร่วมกับวิญญาณเหล่าทหารหาญผู้พลีชีพ, วิญญาณสตรีที่สิ้นใจระหว่างคลอดลูก และวิญญาณเหล่าปุโรหิต พวกเขาเหล่านี้จะมีชีวิตบรมสุขกับชีวิตหลังความตายโดยจะได้รับอาหาร เครื่องดื่ม และการพักผ่อนตลอดกาลภายใต้ร่มเงาของต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์

ความเชื่อ 
อิชตับเป็นเทพีที่ถูกมองว่าเป็นแบบอย่างของเพศแม่ โดยเฉพาะผู้หญิงที่เคารพเธอเมื่อยามจำเป็น อิชตับมีอิทธิพลต่อภาวะเจริญพันธุ์ของผู้หญิง เมื่อมีใครคนหนึ่งก่ออัตวินิบาตกรรมเชื่อว่าในวันดังกล่าวจะเกิดสุริยุปราคาหรือจันทรุปราคา หญิงตั้งครรภ์จะได้รับการทำนายว่าบุตรที่เกิดมาจะมีความพิการหรือทารกตายคลอด

ข้อสงสัยเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของอิชตับ 
มีการถกเถียงในแวดวงวิชาการเกี่ยวกับการมีตัวตนของเทพีอิชตับในฐานะเทพเจ้าของชาวมายา จากการศึกษาครั้งล่าสุดเรื่อง Relación de las cosas de Yucatán ของดีเอโก เด ลันดา (Diego de Landa) โดยเบียทริซ เรเยส-ฟอสเตอร์ (Beatriz Reyes-Foster) ตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของเทพีองค์นี้ จากการศึกษาเรเยส-ฟอสเตอร์อธิบายว่า ไม่พบข้อความ หลักฐาน หรือสัญลักษณ์เกี่ยวกับการดำรงอยู่ของเทพีแห่งการฆ่าตัวตายของชาวมายา และสันนิษฐานว่าเรื่องราวของอิชตับอาจจะมาจากการตีความเรื่องที่ฝังรากลึกจากหลักฐานทางโบราณคดี (archaeological) และประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ (ethnohistory) ที่ถูกสร้างเพื่อรองรับการท่องเที่ยวและตำนานท้องถิ่น เรื่องราวของเธอจึงยังคงอยู่มายาวนาน 

ทั้งนี้อารยธรรมมายาถูกสร้างใหม่จากโบราณวัตถุของยุคก่อนโคลัมเบีย (pre-Columbian times) จึงเป็นเหตุผลที่ว่าเหตุใดตำนานของอิชตับจึงดำรงอยู่โดยไม่มีหลักฐานมายืนยันอย่างหนักแน่นเพียงพอ

อ้างอิง 

เทวี
อารยธรรมมายา