หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร สวัสดิวัตน์

ร้อยเอก หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร สวัสดิวัตน์ (9 มีนาคม พ.ศ. 2461 — 24 กันยายน พ.ศ. 2528) เป็นพระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี

พระประวัติ
หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร สวัสดิวัตน์ มีพระนามลำลองว่า ท่านชายม่ำ เป็นพระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี และเป็นพระโสทรานุชาองค์เล็กในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ประสูติ ณ โรงนา อยู่คนละฝั่งถนนตรงกันข้ามกับพระราชวังพญาไทเมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2460 (แบบสากลคือ พ.ศ. 2461) 
มีโสทรเชษฐาและโสทรเชษฐภคินีรวม 9 องค์ ดังนี้

หม่อมเจ้าเสรีสวัสดิกมล (6 กันยายน พ.ศ. 2445 — 7 มีนาคม พ.ศ. 2454)
หม่อมเจ้าโสภณภราไดย สวัสดิวัตน์ (8 มกราคม พ.ศ. 2446 — 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2514)
สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี (20 ธันวาคม พ.ศ. 2447 — 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2527)
หม่อมเจ้าใหม่ (19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2448 — 17 มีนาคม พ.ศ. 2448)
หม่อมเจ้าแดง (25 เมษายน พ.ศ. 2450 — 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2450)
หม่อมเจ้านนทิยาวัด สวัสดิวัตน์ (25 เมษายน พ.ศ. 2452 — 18 ตุลาคม พ.ศ. 2501)
หม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ สวัสดิวัตน์ (15 มกราคม พ.ศ. 2453 — 26 ตุลาคม พ.ศ. 2512)
หม่อมเจ้ารอดรมาภัฎ (24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2458 — 4 สิงหาคม พ.ศ. 2460)

การศึกษา 
เมื่อเยาว์วัยทรงศึกษาที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ สำเร็จชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5

พ.ศ. 2474 ได้เสด็จไปศึกษาต่อ ณ สถาบันวิลลิสตัน สหรัฐ เป็นเวลา 4 ปี สำเร็จการศึกษาในระดับอนุปริญญา

พ.ศ. 2479 - 2483 ทรงศึกษา ณ มหาวิทยาลัยคอร์เนล สำเร็จการศึกษาปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์

พ.ศ. 2484 - 2486 ทรงศึกษา ณ มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด เป็นเวลาปีครึ่ง เนื่องจากเกิดสงครามโลกครั้งที่สอง

พ.ศ. 2486 - 2488 เป็นอาสาสมัครปฏิบัติราชการพิเศษในขบวนการเสรีไทย ในสำนักบริการด้านยุทธศาสตร์ ได้รับเหรียญอิสรภาพประธานาธิบดี จากรัฐบาลสหรัฐ

พ.ศ. 2488 ได้รับพระราชทานยศเป็น ร้อยเอก แห่งกองทัพบกไทย

พ.ศ. 2490 - 2491 ทรงกลับไปศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยจอร์จวอชิงตัน โดยทุนของรัฐบาลเป็นเวลา 2 ปี จนสำเร็จการศึกษาในระดับปริญญาวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาเศรษฐศาสตร์

การทรงงาน 
หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร ทรงเข้าทำงานที่กระทรวงการต่างประเทศ ดำรงตำแหน่งกงสุลใหญ่ ณ นครลอสแอนเจลิส คนแรก ในปี พ.ศ.2514 จากนั้นทรงดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ในปี พ.ศ. 2516 และสุดท้ายทรงดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ในระหว่างปี พ.ศ. 2516 - 2522 ก่อนเกษียณอายุราชการ

ช่วงเวลา 2 ปี ที่หม่อมเจ้ายุธิษเฐียรทรงดำรงตำแหน่งกงสุลใหญ่ ณ นครลอสแอนเจลิส ท่านได้ทำคุณประโยชน์ให้กับชุมชนไทยในนครลอสแอนเจลิส ทำหน้าที่เป็นประธานในพิธีอาสาฬหบูชา ครั้งที่ 2 ณ หอประชุมโรงเรียนลีนวูด เมืองลีนวูด รวมถึงได้ทำหน้าที่เป็นสักขีพยานในการถวายที่ดินเพื่อสร้างวัดไทยในลอสแอนเจลิส ซึ่งเป็นวัดไทยแห่งแรกในสหรัฐ โดยพูนศักดิ์ ซอโสตถิกุล ได้ถวายที่ดินเนื้อที่ 5 ไร่ 2 งาน แด่สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปุ่น ปุณฺณสิริ) วัดพระเชตุพน ในขณะดำรงสมณศักดิ์ที่สมเด็จพระวันรัต และพระสงฆ์ 18 รูป เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2515 ก่อนจะมีพิธีวางศิลาฤกษ์ในวันรุ่งขึ้น

เสกสมรส
หม่อมเจ้ายุธิษเฐียรเสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์ภัทราตรีทศ สวัสดิวัตน์ (ราชสกุลเดิม เทวกุล; พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัย) เมื่อ พ.ศ. 2494 ณ กรุงวอชิงตัน ไม่มีโอรสธิดา

หม่อมเจ้ายุธิษเฐียร สวัสดิวัตน์ สิ้นชีพตักษัย เมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2528 สิริชันษา 67 ปี

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง 

หม่อมเจ้าชาย
ราชสกุลสวัสดิวัตน์
ชาวไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง