เอลลิแฟนท์เนเจอร์ปาร์ค

เอลลิแฟนท์เนเจอร์ปาร์ค หรือ เอเลเฟ่น เนเจอร์ พาร์ค () เป็นที่สำหรับสัตว์อาศัยและศูนย์ช่วยเหลือช้างในอำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือของประเทศไทย ซึ่งห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่ประมาณ  ที่ก่อตั้งโดยแสงเดือน ชัยเลิศ (ชื่อเล่น: เล็ก) ส่วนใน พ.ศ. 2556 เอราวัณ เอลลิเฟนท์ รีไทร์เม้นท์ ปาร์ค ได้เปิดทางภาคตะวันตกของประเทศไทยในฐานะสาขา กระทั่งภายใน พ.ศ. 2559 ได้มีปางช้างสาขาในจังหวัดสุรินทร์และในกัมพูชา รวมถึงมีแผนจะเปิดสวนช้างแห่งที่ห้าในจังหวัดภูเก็ต จากนั้นจึงได้ประสานงานกับมูลนิธิรักษ์ช้างและสิ่งแวดล้อม

สวนธรรมชาติแห่งนี้เป็นสถานที่พักพิงสำหรับช้าง ที่ได้รับการช่วยเหลือและดำเนินการภายใต้รูปแบบธุรกิจ ที่นักท่องเที่ยวจ่ายเงินเพื่อเยี่ยมชมและช่วยดูแลสัตว์ และสามารถอยู่ได้นานขึ้น

ประวัติ 
แสงเดือน ชัยเลิศ เริ่มทำงานอนุรักษ์ช้างใน พ.ศ. 2539 ไม้สักซึ่งใช้ช้างจำนวนมากถูกห้ามในประเทศไทยใน พ.ศ. 2532 และช้างเหล่านั้นถูกทิ้งหรือขายเพื่อใช้ในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวหรือขอทานในเมือง รวมถึงช้างยังได้รับบาดเจ็บหลังจากลักลอบนำงาช้างไป

ในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1990 รัฐบาลไทยได้ดำเนินการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในจังหวัดเชียงใหม่ การท่องเที่ยวสร้างรายได้ 350 ล้านดอลลาร์ใน พ.ศ. 2540 และเป็นแหล่งรายได้ที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัด โดยแผนการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเป็นที่ถกเถียงกับชนเผ่าพื้นเมืองที่นั่น

ใน พ.ศ. 2541 องค์การที่เรียกว่ากรีทัวร์ที่ดำเนินการโดยอดัม ฟลิน ได้ก่อตั้งเอลลิแฟนท์เนเจอร์ปาร์ค ซึ่งเป็นสถานที่ท่องเที่ยวและสงวนพันธุ์ช้าง ที่ได้รับการช่วยเหลือในหุบเขาทางเหนือที่เดินทางจากเทศบาลนครเชียงใหม่ประมาณหนึ่งชั่วโมง โดยมีแสงเดือน ซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินบางส่วนและเช่าบางส่วนจากรัฐบาลไทย ในขณะนั้น สวนธรรมชาติดังกล่าวได้มีการแสดงช้างทุกวัน โดยช้างจะแสดงการเล่นตลกต่าง ๆ เช่น ทรงตัวบนขาข้างหนึ่ง, เล่นฟุตบอล และรวมถึงการให้ขี่ช้าง เธอได้สานต่อส่วนที่แยกจากกันต่อไปบนหนึ่งในภูเขาที่อยู่รายรอบสำหรับสัตว์ที่ได้รับความเสียหายโดยเฉพาะ ซึ่งเธอเรียกว่า "สวรรค์ของช้าง" สวนธรรมชาตินี้มีช้างที่ได้รับการช่วยเหลือ 34 เชือก เป้าหมายของเธอคือการยุติการแสดงในท้ายที่สุด และดำเนินการเพื่อสงวนพันธุ์เท่านั้น

เมื่อ พ.ศ. 2545 แสงเดือนเป็นที่รู้จักในด้านการรณรงค์ต่อต้านการทำให้ช้างสยบ และในช่วงนั้น ได้มีการเผยแพร่สารคดีเกี่ยวกับการปฏิบัติต่อช้างในประเทศไทยที่มีผลงานของแสงเดือน ซึ่งในการตอบสนอง องค์การพิทักษ์สัตว์ได้เรียกร้องให้คว่ำบาตรประเทศไทยจนกว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไข

ใน พ.ศ. 2548 การรณรงค์คว่ำบาตรได้ทำให้แสงเดือนอึดอัดต่อรัฐบาลไทย และนำไปสู่การขู่ฆ่า รวมถึงมูลนิธิเพื่อนช้าง ซึ่งเป็นองค์การที่ได้รับทุนจากรัฐบาลซึ่งทำงานเพื่อปรับปรุงสภาพของช้าง ต้องยุติการจัดหาเงินทุนสำหรับงานของแสงเดือน แสงเดือนได้รับการจัดอันดับให้เป็นหนึ่งใน "ฮีโรของเอเชีย" ในนิตยสารไทม์ฉบับเอเชีย ฉบับพิเศษหลังเกิดสึนามิ พ.ศ. 2548 ภายใน พ.ศ. 2548 ช้าง 17 เชือกที่แสงเดือนช่วยชีวิตนั้นโตแล้ว และเธอยังได้เปิดองค์การท่องเที่ยวในเชียงใหม่ ถึงเวลานี้ สวนธรรมชาติดังกล่าวจะไม่เปิดการแสดงอีกต่อไป และได้เปลี่ยนไปใช้รูปแบบธุรกิจที่นักท่องเที่ยวสามารถเข้ามาช่วยดูแลช้างได้

ใน พ.ศ. 2553 สวนธรรมชาตินี้มีช้าง 33 เชือก และผู้เยี่ยมชมสามารถมาได้ถึง 28 วัน โดยจ่ายเงิน 400 ดอลลาร์ต่อสัปดาห์

ครั้นเมื่อ พ.ศ. 2556 เอราวัณ เอลลิเฟนท์ รีไทร์เม้นท์ ปาร์ค ได้เปิดทางทิศตะวันตกของประเทศไทยบนเนื้อที่ 50 เฮกตาร์ข้างแม่น้ำแคว ซึ่งใช้เวลาเดินทางจากเมืองกาญจนบุรี 1 ชั่วโมง โดยเป็นส่วนขยายของสวนธรรมชาติเดิมและใช้รูปแบบธุรกิจเดียวกัน สถานที่ดังกล่าวเปิดตัวด้วยช้างห้าเชือก ทว่าหนึ่งในนั้นได้เสียชีวิตในปีแรก ส่วนใน พ.ศ. 2557 มีช้าง 37 เชือกที่เอลลิแฟนท์เนเจอร์ปาร์ค

ณ พ.ศ. 2559 แสงเดือนได้ช่วยชีวิตช้างที่ทุกข์ทรมานรวมแล้ว 200 เชือก นับตั้งแต่เธอเริ่มใน พ.ศ. 2539 และมีปางช้างสาขาในจังหวัดสุรินทร์รวมถึงในกัมพูชา ตลอดจนมีแผนจะเปิดสวนธรรมชาติแห่งที่ห้าในจังหวัดภูเก็ต ซึ่งความพยายามนี้ได้รับการประสานงานโดยมูลนิธิอนุรักษ์ช้างและสิ่งแวดล้อม ซึ่งบริหารงานโดยคนกลุ่มเดียวกัน

การยอมรับและการปรับปรุง 
สำหรับผลงานของเธอ แสงเดือนได้รับรางวัลและการยอมรับจำนวนมาก เช่น “ฮีโรออฟแพลเนต” ของมูลนิธิฟอร์ด (พ.ศ. 2544), ฮีโรออฟเอเชียของนิตยสารไทม์ (พ.ศ. 2548), หนึ่งในหกวีรสตรีแห่งการอนุรักษ์โลก (พ.ศ. 2553) และรางวัลความรับผิดชอบของประเทศไทยสำหรับสวัสดิภาพสัตว์ (พ.ศ. 2561) นอกจากช้างแล้ว แสงเดือนยังจัดหาที่พักให้สุนัขกว่า 400 ตัว, แมว, นก และควายน้ำ ที่สวนธรรมชาติดังกล่าว เธอยังโน้มน้าวให้ที่พักอิสระหลายแห่งปรับปรุงชีวิตของช้าง และห้ามนักท่องเที่ยวขี่มันผ่านโครงการขยายที่ชื่อแซดเดิลออฟ! ของเธอ

ใน พ.ศ. 2554 ด้วยความช่วยเหลือของเอลลิแฟนท์เอดอินเตอร์เนชันแนลได้มีการจัดทำรายงานเพื่อช่วยดูแลช้างในเอลลิแฟนท์เนเจอร์ปาร์ค (เพื่อแก้ไขโรคเท้า, การฝึกควาญช้าง และการจัดการ แก้ไขอาหารของช้าง, สุขอนามัย, การออกกำลังกาย รวมถึงระดับความเครียด ตลอดจนไม่อนุญาตให้นักท่องเที่ยวสัมผัสช้างโดยตรง)

ทั้งนี้ ช้างอาบน้ำด้วยตัวเอง โดยตั้งแต่ พ.ศ. 2561 ช้างมีการติดต่อใกล้ชิดกับอาสาสมัครและผู้มาเยือนน้อยลง ช้างอาบน้ำเองโดยไม่มีปฏิสัมพันธ์กับผู้มาเยี่ยมเยือน นี่เป็นส่วนหนึ่งของขั้นตอนต่อไปของเอลลิแฟนท์เนเจอร์ปาร์ค เพื่อให้ช้างมีโอกาสได้ใช้ชีวิตอย่างเป็นธรรมชาติมากที่สุด

ระเบียงภาพ

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

 
 segments from Vanishing Giants, documentary film by Jennifer Hile via National Geographic. October 2005.

สถานที่ท่องเที่ยวในประเทศไทย
องค์การอนุรักษ์ช้าง
ช้างในประเทศไทย