กิเลส

กิเลส (;  เกฺลศ) หมายถึง สภาพที่ทำให้จิตเศร้าหมอง

วจนัตถะ 
กิเลเสนฺติ อุปตาเปนฺตีติ = กิเลสา แปลว่า ธรรมชาติใดย่อมทำให้เร่าร้อน เศร้าหมอง ธรรมชาตินั้นชื่อว่า กิเลส

กิลิสฺสติ เอเตหีติ = กิเลสา แปลว่า สัมปยุตธรรม คือ จิต เจตสิก ย่อมเศร้าหมอง เร่าร้อน ด้วยธรรมชาติใด ฉะนั้นธรรมชาติที่เป็นเหตุแห่งความเศร้าหมองเร่าร้อนของสัมปยุตนั้น จึงชื่อว่า กิเลส

กิเลสวัตถุ 
ในวิภังคปกรณ์ระบุว่า กิเลสวัตถุ 10 ได้แก่
 โลภะ ความอยากได้ในสิ่งของ เงินทอง ทรัพย์สิน ที่ดินหรือลาภอื่นๆที่ไม่ใช่ของๆตน
 โทสะ ความคิดประทุษร้าย ทำลาย
 โมหะ ความหลง มัวเมา
 มานะ ความถือตัว
 ทิฏฐิ ความเห็นผิด
 วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย
 ถีนะ ความหดหู่
 อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน
 อหิริกะ ความไม่ละอายบาป
 อโนตตัปปะ ความไม่เกรงกลัวบาป

อ้างอิง 
 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช), พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด
 แนบ มหานีรานนท์ "อภิธรรมมัตถสังคหะ ปริจเฉทที่ ๗ สมุจจยสังคหวิภาค"

 
คำศัพท์ศาสนาพุทธ