พระยาอนุชิตชาญไชย (สาย สิงหเสนี)

นายพลตรี พระยาอนุชิตชาญไชย (สาย สิงหเสนี) อดีตองคมนตรี รัฐมนตรีและสมุหพระตำรวจในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6

ประวัติ 
พระยาอนุชิตชาญไชย มีนามเดิมว่า สาย เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 ปีเถาะ เป็นบุตรชายคนที่ 2 ของพระยาเพ็ชรชฎา (ดิศ สิงหเสนี) กับคุณหญิงนุ่ม ต.จ. ได้ศึกษาเล่าเรียนจากบิดา ต่อมาบรรพชาในสำนักสมเด็จพระวันรัตน์ (ทับ พุทฺธสิริ) วัดโสมนัสราชวรวิหาร หลังจากลาสิกขาบท ได้เข้ารับราชการเป็นทหารมหาดเล็กในปี พ.ศ. 2413

ในปี พ.ศ. 2419 ได้สมรสกับนางสาวเชย (บุตรีพระยาอนุชิตชาญไชย (พึ่ง  สุวรรณทัต) และคุณหญิงเกสร)

พ.ศ. 2445 ได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการกองทัพไปปราบกบฏเงี้ยวเมืองแพร่ที่นครลำปาง

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้ท่านได้เข้าพิธีถือน้ำและรับแต่งตั้งเป็นองคมนตรี ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2453 ต่อมาในวันที่ 27 ธันวาคม โปรดให้ยกกรมพระตำรวจรวมเข้าอยู่ในกระทรวงวัง แล้วโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งท่านซึ่งเป็นจางวางกรมพระตำรวจขวาให้เป็นสมุหพระตำรวจเป็นคนแรก

พระยาอนุชิตชาญไชย ถึงแก่อนิจกรรมด้วยอหิวาตกโรค เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม  พ.ศ. 2463 ได้รับพระราชทานโกศแปดเหลี่ยมประกอบศพ ตั้งบนแว่นฟ้า 2 ฟ้า ฉัตรเบญจา 4 คัน แล้วรับพระราชทานเพลิงศพพร้อมกับคุณหญิงเชย อนุชิตชาญไชย เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2465 ณ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร

ลำดับบรรดาศักดิ์ 
 พ.ศ. 2416 เป็นนายสรพลเรืองเดช  จ่านายสิบทหารราบ  กองร้อยที่ 4
 พ.ศ. 2426 เลื่อนเป็นจมื่นไชยาภรณ์  ปลัดกรมพระตำรวจใหญ่ขวา ถือศักดินา 800
 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2432 เลื่อนเป็นพระราชวรินทร์  เจ้ากรมพระตำรวจนอกขวา ถือ ศักดินา 1600 (ในการนี้โปรดเกล้าฯ พระราชทาน คนโททองคำ และ กาทองคำ เป็นเครื่องยศ)
 20 เมษายน พ.ศ. 2436 เลื่อนเป็นพระพิเรนทรเทพ เจ้ากรมพระตำรวจใหญ่ซ้าย ถือศักดินา 2,000
 18 ตุลาคม พ.ศ. 2437 เลื่อนเป็นพระยามหามนตรีศรีองครักษสมุห  เจ้ากรมพระตำรวจในขวา ถือศักดินา 2,000
 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2443 เลื่อนเป็นพระยาอนุชิตชาญไชย จางวางกรมพระตำรวจขวา ถือศักดินา 3,000

ยศ

ยศตำรวจหลวง
 – พระตำรวจโท
 – พระตำรวจเอก

ยศทหาร
 นายพันตรี
 นายพันโท
 นายพันเอก
 นายพลจัตวา
 นายพลตรี

ยศเสือป่า
 นายหมู่ตรี
 26 ธันวาคม พ.ศ. 2457 - นายหมวดตรี

ครอบครัว 
พระยาอนุชิตชาญไชยมีบุตรธิดารวม 10 คน โดยมีบุตรธิดากับคุณหญิงเชยรวม 3 คน ได้แก่
 คุณหญิงสำลี ยมาภัยพงศ์พิพัฒน์ ภริยาพระยายมาภัยพงศ์พิพัฒน์ (เชย ยมาภัย)
 นางสาวสำรวล สิงหเสนี
 จางวางโท พระยาบุรีนวราษฐ์ (ชวน สิงหเสนี) (3 สิงหาคม 2428 - 7 กุมภาพันธ์ 2468)
มีบุตรธิดากับนางน้อม (สกุลเดิม สุวรรณทัต) 4 คน ได้แก่
 นายชิต สิงหเสนี สมรสกับนางชูเชื้อ (นามเดิม วลี กฤษณามระ)
 คุณหญิงอนงค์ สิริราชไมตรี ภริยาหลวงสิริราชไมตรี (จรูญ สิงหเสนี)
 นายสนาน สิงหเสนี สมรสกับนางไพจิตร
 นางเสนาะ สิงหเสนี สมรสกับนายอาชว กุญชร ณ อยุธยา
มีบุตรกับหม่อมราชวงศ์จิ๋ว ทินกร 2 คน ได้แก่
 นายอรุณ สิงหเสนี
 นายสมุน สิงหเสนี สมรสกับ นางอรุณ (สกุลเดิม วิระพานิช)
มีบุตรกับหม่อมหลวงเจิม พนมวัน 1 คน คือ
 นาวาอากาศตรี หลวงถกลนภากาศ (มนต์ สิงหเสนี) สมรสกับหม่อมหลวงสอิ้ง (สกุลเดิม นพวงศ์)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม

  [พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพ นายสมุน สิงหเสนี]

บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
ทหารบกชาวไทย
องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
กรรมการกฤษฎีกา
สกุลสิงหเสนี
เสียชีวิตจากอหิวาตกโรค
สมาชิกกองเสือป่า