ฟ้าเดียวกัน

ฟ้าเดียวกัน เป็นสำนักพิมพ์ภาษาไทยที่นำเสนอการเคลื่อนไหวทางสังคม ในรูปแบบของขบวนการประชาชนและทางความคิด และเป็นผู้ตีพิมพ์วารสาร ฟ้าเดียวกัน ซึ่งเป็นวารสารรายไตรมาส วางแผงฉบับแรกในปีพ.ศ. 2546 และวางแผงฉบับสุดท้ายในปี พ.ศ. 2565 ฟ้าเดียวกัน มี ธนาพล อิ๋วสกุล เป็นผู้พิมพ์ผู้โฆษณา เจ้าของ และบรรณาธิการใหญ่

ในเดือนพฤษภาคม 2565 ฟ้าเดียวกัน ประกาศยุติการตีพิมพ์วารสารรายไตรมาสเนื่องจากขาดแคลนบทความ ในขณะที่สำนักพิมพ์ยังคงดำเนินการตีพิมพ์หนังสือและบทความต่อไปเหมือนเดิม เพียงแค่ยกเลิกส่วนวารสารรายไตรมาสเท่านั้น

ในบทสัมภาษณ์ ลงนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ธนาพล อิ๋วสกุล กล่าวว่า "สังคมไทยในปัจจุบันเติบโตเปิดกว้างจนมาถึงจุดที่ขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมของประชาชนซึ่งพยายามจะเสนอ 'ทางเลือก/ทางออก' ให้สังคม และความคิดความเห็นที่แตกต่างสวนทางกับความคิดความเชื่อกระแสหลัก ก็พอจะมีที่มีทางอยู่บ้างในพื้นที่สาธารณะ...แต่นั่นไม่ได้หมายความว่า การเคลื่อนไหวต่อต้านท้าทายสภาวะสังคมจะสามารถลงรากปักฐานได้อย่าง มั่นคง ซ้ำยังมีแนวโน้มที่จะถูกตอบโต้ทำลาย หรือไม่ก็ถูกผนวกกลืนเข้าไปเป็นลูกไล่อยู่ในโครงสร้างเดิม..." เว็บไซต์ฟ้าเดียวกันถูกกล่าวหาว่ามีเนื้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ เคยถูกปิดกั้นให้เข้าถึงไม่ได้เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2551 โดยเจ้าของระบุว่าเป็นเพราะเอกชนผู้ให้บริการพื้นที่บนอินเทอร์เน็ตยกเลิกการให้บริการ หลังจากผู้ให้บริการรับฝากเครื่องเซิร์ฟเวอร์ปิดเครื่องเซิร์ฟเวอร์ เพราะกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารสั่งการ ด้วยเหตุที่มีเนื้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ ต่อมากระทรวงฯ ปฏิเสธว่าไม่ได้มีการปิดกั้นแต่อย่างใด แต่ได้ให้เจ้าหน้าที่หาข้อมูลความเป็นมาและจับตาการให้บริการ เพราะเนื้อหาค่อนข้างรุนแรง และไม่เหมาะสมกับสถานการณ์ในขณะนั้นที่อยู่ระหว่างไว้อาลัยสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ต่อมายุครัฐบาลสมัคร สุนทรเวช เว็บไซด์กลับมาใช้ได้อีก จนมาถึงรัฐบาลสมชาย วงศ์สวัสดิ์ ก็ยังคงใช้การได้ แม้จะมีหลายฝ่ายร้องเรียนเนื้อหาที่จาบจ้วงสถาบันพระมหากษัตริย์ และแม่กระทั่งในสมัยรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ซึ่งมีประกาศนโยบายปกป้องสถาบัน เว็บไซต์นี้ก็ยังใช้การได้เป็นปกติจนถึงปัจจุบัน และในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ครั้งที่ 37 พ.ศ. 2552 ฟ้าเดียวกันยังได้ร่วมเปิดบูธนิตยสารและหนังสือด้วย

การถูกตรวจพิจารณา 
วารสารฉบับ สถาบันกษัตริย์กับสังคมไทย ที่มุ่งประเด็นการเปลี่ยนแปลงสังคมไทย โดยการมองสถาบันกษัตริย์เป็นศูนย์กลาง ได้ถูกเจ้าพนักงานการพิมพ์สำหรับกรุงเทพมหานคร ลงชื่อโดย พล.ต.อ. โกวิท วัฒนะ ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ห้ามการขายหรือจ่ายแจกและให้ยึดสิ่งพิมพ์ดังกล่าว โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติการพิมพ์ พ.ศ. 2484 ด้วยสาเหตุว่าได้ลงโฆษณาอันอาจจะขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน หนังสือลงวันที่ 28 มีนาคม พ.ศ. 2549 เจ้าหน้าที่ยังไม่ได้ระบุว่าข้อความใดในวารสารที่เข้าข่ายผิดในข้อหาดังกล่าว แต่ผู้อ่านหลายคนเชื่อว่าบทความที่เป็นปัญหา คือบทสัมภาษณ์ สุลักษณ์ ศิวรักษ์ ชื่อ "การมีสถาบันกษัตริย์ถูกกว่าประธานาธิบดี" ซึ่งหากวิญญูชนคนปรกติได้อ่านเนื้อหาบทความนี้แล้วย่อมรับสารที่สื่อออกมาจากบทความได้ว่าหาได้มีเนื้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพอย่างใดไม่ 

ทางฟ้าเดียวกันได้อุทธรณ์โดยใช้มาตรา 10 ของพ.ร.บ.การพิมพ์ว่า คำสั่งเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะไม่เปิดให้มีการชี้แจงข้อเท็จจริง นอกจากนี้ทางฟ้าเดียวกันยังได้กล่าวว่า พระะราชบัญญัติการพิมพ์ พ.ศ. 2484 นั้นขัดกับรัฐธรรมนูญ รวมถึงได้ยืนยันสิทธิในการเพยแพร่ ตามแนวทางอารยะขัดขืน โดยจะพิมพ์ซ้ำอีกไม่ต่ำกว่า 6,000 เล่ม และพร้อมเข้าสู่กระบวนการตามกฎหมายทุกกระบวนการถ้ามีการแจ้งความ

ธนาพล อิ๋วสกุล ถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจ สน.สำราญราษฎร์ แจ้งข้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2549 โดยพนักงานนัดไปให้ปากคำในวันที่ 4 เมษายน 2549 โดยธนาพลได้เปิดเผยว่าเจ้าหน้าที่ยังไม่ได้ระบุว่าข้อความใดในวารสารที่เข้าข่ายผิดในข้อหาดังกล่าว

ในช่วงประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินที่มีความร้ายแรง เดือนตุลาคม 2563 ตำรวจเข้ายึดหนังสือชุดสถาบันพระมหากษัตริย์ซึ่งมีเนื้อหาวิพากษ์วิจารณ์สถาบันฯ

ในเดือนมกราคม 2565 สำนักพิมพ์ได้รับหมายตรวจค้นจากตำรวจ ในขณะเดียวกัน ธนาพล อิ๋วสกุล เจ้าของและบรรณาธิการใหญ่ของ ฟ้าเดียวกัน ถูกยึดคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์มือถือ ในช่วงปลายเดือนมิถุนายน 2565 ธนาพลถูกตำรวจจับกุมในข้อหามีเอกสารลับของราชการไว้ในครอบครอง ที่อาจเป็นภัยต่อความมั่นคงของชาติ เขาได้รับการประกันตัวในวันเดียวกัน โดยมีรังสิมันต์ โรม ใช้ตำแหน่งตนเป็นหลักคำ้ยันการประกันตัว ธนาพลยังคงยืนยันว่าตนไม่ทราบว่า "เอกสารลับ" ที่ว่านั้นคืออะไร

รางวัล

พ.ศ. 2565 

 วันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2565 สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน ชนะเลิศรางวัล ปรีซ์ วอลแตร์’ (Prix Voltaire) โดย สมาคมผู้จัดพิมพ์นานาชาติ (International Publishers Association) จากความกล้าหาญในการจัดพิมพ์สิ่งพิมพ์เผยแพร่ในสถานการณ์ทางการเมืองที่ถูกปิดกั้นอย่างหนักของรัฐ และกระตุ้นให้ประชาชนตระหนักถึงสิทธิเสรีภาพในการแสดงออก

กระดานสนทนา 
สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกันเคยเปิดให้บริการกระดานสนทนา หรือเว็บบอร์ดสำหรับพูดคุยแลกเปลี่ยนและสนทนากัน คลายคลึงกับสังคมออนไลน์ในปัจจุบัน โดยในครั้งแรกเปิดตัวพร้อมกับสำนักพิมพ์ในช่วงปี พ.ศ. 2549 ใช้ชื่อว่าฟ้าเดียวกันเว็บบอร์ด ก่อนจะถูกปิดกั้นและเปิดกลับมาอีกครั้งและเปลี่ยนชื่อเป็น ชุมชนคนเหมือนกัน โดยได้รับความนิยมในฐานะเว็บบอร์ดสำหรับพูดคุยด้านการเมือง ในช่วงเดียวกันกับ พันทิพ ห้องราชดำเนิน, มหาวิทยาลัยเที่ยงคืน, ประชาไท และ เสรีไทย โดยมีผู้ใช้งานคนสำคัญในกระดานสนทนา อาทิ สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล

ประเด็นสำหรับการพูดคุยภายในกระดานสนทนาประกอบไปด้วยเนื้อเกี่ยวกับการวิพากษ์การเมืองในประเด็นต่าง ๆ รวมไปถึงประเด็นเกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ ทำให้กระดานสนทนาดังกล่าวถูกจับตาอย่างหนักหลังการรัฐประหารในปี พ.ศ. 2549 และมีการใช้กฎหมายหมิ่นพระบรมเดชานุภาพและ พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2560 ซึ่งพึ่งเริ่มมีการใช้งาน และถูกปิดตัวลงครั้งแรกในวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2551 ผ่านการระงับการให้บริการโฮสต์ของกระดานสนทนาซึ่งอยู่ในประเทศ โดยผู้ดูแลระบบได้แถลงการตอบโต้พร้อมทั้งย้ายระบบไปยังผู้ให้บริการต่างประเทศ เพื่อตอบโต้การละเมิดเสรีภาพในการแสดงออกในขณะนั้น ในชื่อแถลงการว่า "ปิดได้ ก็เปิด (ใหม่)ได้" และมีการออกหมายเรียกบรรณาธิการสำนักพิมพ์เพื่อขอให้เปิดเผย IP ของสมาชิกซึ่งเข้าข่ายความผิดมาตรา 112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ในกระดานสนทนาหลายครั้ง แต่บรรณาธิการก็ปฏิเสธนอกจากจะมีหมายศาลสั่งมาเท่านั้น

แยกตัวจากสำนักพิมพ์ 
ต่อมาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2552 บรรณาธิการของสำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน ได้ประกาศแยกโดเมนเนมของกระดานสนทนาฟ้าเดียวกันออกจากเว็บสำนักพิมพ์ พร้อมทั้งประกาศปฏิเสธความรับผิดชอบต่อตัวกระดานสนทนาดังกล่าว ทำให้สมาชิกภายในกระดานสนทนาต้องคัดเลือกผู้ดูแลขึ้นมาใหม่กันเอง พร้อมทั้งลงมติเปลี่ยนชื่อกระดานสนทนาเป็น ชุมชนคนเหมือนกัน (weareallhuman) ในปี พ.ศ. 2553

กระดานสนทนาชุมชนคนเหมือนกันปิดตัวลงในช่วงเวลาประมาณปี พ.ศ. 2554 ภายหลังการเข้ามาของสังคมออนไลน์อย่างเฟซบุ๊ก

สัญลักษณ์เด่น

คุณซาบซึ้ง 
คุณซาบซึ้ง เป็นสัญลักษณ์เด่นของกระดานสนทนาดังกล่าว ซึ่งมีจุดเริ่มต้นมาจากสติ๊กเกอร์ที่มากับกระดานสนทนา มีความหมายที่สื่อถึงนัยยะของสถานการณ์ทางการเมืองบางอย่างที่ในช่วงนั้นไม่สามารถสื่อสารออกมาสาธารณะได้

นอกจากนี้คุณซาบซึ้งได้เป็นสัญลักษณ์ในการแสดงผ่านการนำไปทำสิ่งต่าง ๆ อาทิ เสื้อยืด เข็มกลัด สติ๊กเกอร์

นิทานโรงงานปลากระป๋อง 
นิทานโรงงานปลากระป๋อง เป็นเรื่องเล่าเชิงนิยายที่ถูกเขียนขึ้นโดยผู้ใช้ชื่อว่า Hi s มีโครงเรื่องพูดถึงเรื่องราวในโรงงานปลากระป๋องแห่งหนึ่งซึ่งมีตัวละครที่ใช้ชื่อสื่อความหมายถึงบุคคลต่าง ๆ ในสังคม ในช่วงเริ่มต้นมีคนออนไลน์รออ่านประมาณวันละพันกว่าราย และในช่วงสุดท้ายก่อนกระดานสนทนาจะปิดตัวลงมีผู้เข้าชมหัวข้อดังกล่าวถึงเกือบล้านยอดเข้าชม หลังจากนั้นได้มีการเผยแพร่ต่ออีกครั้งผ่านเฟสบุ๊ค และหายไปประมาณปี พ.ศ. 2556

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน
 เปิดใจ ‘ธนาพล อิ๋วสกุล’ แห่ง ‘ฟ้าเดียวกัน’ ที่ประชาไท
 คนไทยทุกคนมีสิทธิในการรับรู้"ความจริง" กระทู้ที่เว็บบอร์ดฟ้าเดียวกัน ที่ถูกกล่าวหาว่าเข้าข่ายหมิ่นสถาบันกษัตริย์
 เซ็นเซอร์ลามถึงเอกชน ซีเอ็ดไม่ขายฟ้าเดียวกัน FACT

วารสารไทย