พงษ์ศักดิ์ จันทรุกขา

พงษ์ศักดิ์ จันทรุกขา (21 ธันวาคม พ.ศ. 2479 – 1 กันยายน พ.ศ. 2558) เป็นศิลปินผู้ประพันธ์เพลงชาวไทย ได้รับยกย่องให้เป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทยลูกทุ่ง) ประจำ พ.ศ. 2557 และรางวัลอื่น ๆ อีกจำนวนมาก

ประวัติ
พงษ์ศักดิ์ จันทรุกขา (ชื่อเดิม นายสงคราม) เกิดเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2479 ที่บ้านดอนใหญ่ อำเภอศรีเมืองใหม่ จังหวัดอุบลราชธานี  เป็นบุตรนายสุขุม - นางแดง จันทรุกขา จบประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนอุบลวิทยากร อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี มัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนอุบลวิทยากร (วัดมณีวนาราม) อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี ได้รับปริญญามหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ศิลปะศาสตร์มหาบัณฑิต สาขา ดนตรีศึกษา จากมหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานี

ประสบการทำงาน 
โรงเรียนอุบลวิทยากร พ.ศ. 2498-2500 ประพันธ์เพลง ตั้งแต่ พ.ศ. 2510 ในนาม พงษ์ศักดิ์ จันทรุกขา นักพากย์ภาพยนตร์ ในนาม “เทพสงคราม” ตั้งแต่ พ.ศ. 2502-2512

นักเขียนบทละครวิทยุ เล่นละครวิทยุ ให้กับคณะมิตรมงคลของครูสวาศดิ์ ไชยนันท์ พ.ศ. 2502 สร้างภาพยนตร์ กำกับภาพยนตร์ และเขียนบทภาพยนตร์ เรื่อง มนต์รักลำน้ำพอง, ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่ พ.ศ. 2519-2523 กำกับภาพยนตร์และเขียนภาพยนตร์ เรื่อง มนต์รักแม่น้ำมูล, มนต์รักลูกทุ่ง นักโหราศาสตร์ (หมอดู) ในนาม “ธณวัฒน์” พ.ศ. 2502–ปัจจุบัน นักแสดงภาพยนตร์ เรื่องฟ้าสางที่ฝั่งโขง ประธานชมรม “ศรีเมืองใหม่รวมน้ำใจเอื้ออาทร”ผู้ก่อตั้ง “ลานบ้านลานธรรม” พ.ศ. 2540 นักร้องเพลงธรรม ในนาม “เฒ่า ธุลีธรรม” พ.ศ. 2540 กรรมการตัดสินการประกวดลำหมอลำซิ่ง ได้รับการยกย่องเป็น“ครูภูมิปัญญาไทย” รุ่นที่ 4 จากสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ปี พ.ศ. 2548

บั้นปลายชีวิต
ยามบ่ายคล้อยของชีวิต อาจารย์พงษ์ศักดิ์ จันทรุกขา เลือกกลับไปพำนักที่บ้านเกิดอำเภอศรีเมืองใหม่ จังหวัดอุบลราชธานี อุทิศชีวิตให้กับงานพระพุทธศาสนา ทำกิจกรรมทางสังคม ลานบ้านลานธรรม ทำลานบ้านให้เป็นลานธรรม เขียนเพลงเป็นพุทธบูชา โดยใช้บริเวณบ้านของท่านเป็นลานบ้านลานธรรม เป็นสถานที่ศึกษาและปฏิบัติธรรม เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรม จัดกิจกรรมเผยแผ่พระธรรมคำสอนพระพุทธศาสนาแก่เด็ก ๆ และคนทั่วไป ให้รู้จักใช้ธรรมะเป็นที่พึ่งทางใจ  โดยมี แต๋ว-จิตประไพ จันทรุกขา ผู้เป็นภรรยาคู่ทุกข์คู่ยากเคียงข้างเสมอมา

การสร้างสรรค์ผลงาน 
ผลงานการประพันธ์เพลงที่ได้รับความนิยมระดับชาติ หลายเพลง เช่น  สาละวันลำวง สาวชุมแพ ตะวันรอนที่หนองหาน รักร้าวหนาวรม ทุ่งรัก สาวอุบลรอรัก อีสานบ้านเฮา รอรักที่ต้นกระโดน ด่วน บ.ข.ส. ดอกจานบาน ฯลฯ ซึ่ง เพลงเหล่านี้ได้สร้างนักร้องโด่งดังระดับประเทศ เช่น ไพรวัลย์ ลูกเพชร, ศรคีรี ศรีประจวบ, รุ่งเพชร แหลมสิงห์, สนธิ สมมาตร, ไวพจน์ เพชรสุพรรณ เป็นต้น

เกียรติคุณที่ได้รับ
รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ประเภทผู้ประพันธ์เพลงยอดเยี่ยมเรื่อง “ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่” จากสมาคมภาพยนตร์ไทย รางวัลเพลงลูกทุ่งดีเด่น “กึ่งศตวรรษลูกทุ่งไทย” จากเพลง สาละวันลำวง จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

รางวัลเพลงลูกทุ่งดีเด่นส่งเสริมวัฒนธรรมไทย งานกึ่งศตวรรษเพลงลูกทุ่งสืบสานคุณค่าวัฒนธรรมไทย จากเพลงสาละวันลำวง ศิลปินดีเด่นสาขา ศิลปะการแสดง จังหวัดอุบลราชธานี ปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาดนตรี (การแต่งเพลง) จากมหาวิทยาลัยราชภัฎอุบลราชธานี

ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทยลูกทุ่ง) พ.ศ. 2557

ผลงานแต่งเพลง 

 สายัณห์ สัญญา
 โชครัก
 ดอกจานบาน
 นางกวักมหาเสน่ห์
 ตะวันรอนที่หนองหาร
 ขยะสังคม
 แม่เดือนแรม
 ยอดรัก สลักใจ
 มีแฟนหรือยัง
 แม่สาวคนโก้
 ทุ่งรัก
 สาวลำชี
 สาวชุมแพ
 ด่วน บขส
 นักร้องคนจน
 รักร้าวหนาวลม
 นางกวักมหาเสน่ห์
 ตะวันรอนที่หนองหาร
 ดอกอ้อริมโขง
 มนต์รักแม่น้ำมูล
 เวียงจันทน์บ้านเก่า
 ศรเพชร ศรสุพรรณ
 ตัดใจไม่ลง
 เทพพร เพชรอุบล
 อาลัยพระธาตุพนม
 อีสานบ้านเฮา
 ไวพจน์ เพชรสุพรรณ
 สาละวันรำวง
 เซิ้งเฮือส่วง
 แม่สาวคนโก้
 สาวชุมแพ
 สนธิ สมมาตร
 ด่วน บขส
 ดอกอ้อริมโขง
 มนต์รักแม่น้ำมูล
 อีสานบ้านเฮา
 ทุ่งรัก
 ดอกจานบาน
 สั่งสาวลาแฟน
 รักร้าวหนาวลม
 อาลัยพระธาตุพนม
 ตะวันรอนที่หนองหาร
 ดอกดู่บาน
 ความรักขึ้นสนิท
 แคร์ด้วยหรือน้อง
 ดาว บ้านดอน
 รอรักใต้ต้นกระโดน
 ข้าวเม่าข้าวฮ่าง
 เสรี รุ่งสว่าง
 นางกวักมหาเสน่ห์
 ตะวันรอนที่หนองหาน
 จ่าหรอย เฮนรี่
 รอรักใต้ต้นกระโดน
 อีสานบ้านเฮา
 ดอกอ้อริมโขง
 ด่วน บ.ข.ส.
 ไมค์ ภิรมย์พร
 บายศรีคนเศร้า
 ด้วยมือของแม่
 โขง ซี มูล ที่รัก
 แคร์ด้วยหรือน้อง
 รอรักใต้ต้นกระโดน
 อีสานบ้านเฮา
 ชาติลำชี
 ด่วน บขส
 ทัวร์เที่ยวสุดท้าย
 นางกวักมหาเสน่ห์
 สันติ ดวงสว่าง
 ตะวันรอนที่หนองหาร
 รักร้าวหนาวลม
 ด่วน บขส
 พี สะเดิด
 ถล่มหัวใจ
 สาวชุมแพ
 รอรักใต้ต้นกระโดน
 มนต์แคน แก่นคูน
 หนาวใจไกลแฟน
 ไหมไทย ใจตะวัน
 อีสานบ้านเฮา

ผลงานแสดงภาพยนตร์

 ไอ้หนังเหนียว (2523)
 ฟ้าสางที่ฝั่งโขง (2532)
 เพลิงอารมณ์ (2533)
 แว่วเสียงแคน (2537)
 หมากเตะรีเทิร์น (2549) รับบท คนขายกาแฟ

ผลงานกำกับภาพยนตร์ 
 มนต์รักแม่น้ำมูล (2520)
 ลูกทุ่งเพลงสวรรค์ (2521)
 ก่องข้าวน้อยฆ่าแม่ (2523)
 มนต์รักลำน้ำพอง (2525)
 ราชินีดอกหญ้า (2529)

อ้างอิง
[]
[]
[]
[]
[]

นักแต่งเพลงลูกทุ่ง
ศิลปินแห่งชาติ
บุคคลจากอำเภอศรีเมืองใหม่
ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย