รถไฟฟ้าสายสีเทา

รถไฟฟ้าสายสีเทา (วัชรพล-ทองหล่อ และ พระโขนง-ท่าพระ)  เป็นโครงการเส้นทางระบบขนส่งมวลชนรองในพื้นที่กรุงเทพมหานคร เป็นหนึ่งในสี่เส้นทางนำร่องของ โครงการระบบขนส่งมวลชนทางราง ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ระยะที่สอง (M-Map Phase 2) โดยกระทรวงคมนาคม และสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร ได้เร่งรัดแผนงานจากกำหนดการเดิมในปี พ.ศ. 2572 มาอยู่ในช่วงแผนงานปัจจุบันคือ พ.ศ. 2566 เพื่อเป็นการเชื่อมเส้นทางจากชานเมืองฝั่งเหนือของกรุงเทพมหานคร ให้เข้าสู่ใจกลางเมืองได้อย่างรวดเร็ว แก้ไขปัญหาการจราจรบนถนนสุขุมวิท ถนนสาทร ถนนพระรามที่ 3 และตามวงแหวนถนนรัชดาภิเษก ตลอดจนนำระบบขนส่งเข้าสู่ถนนที่ยังไม่มีระบบขนส่งมวลชนตัดผ่าน คือ ถนนประดิษฐ์มนูธรรม

เส้นทางดังกล่าวปรากฏขึ้นครั้งแรกในแผนแม่บทโครงการระบบขนส่งมวลชนทางรางในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล พ.ศ. 2552 (M-Map 1) พร้อมกับเส้นทางรถไฟฟ้าสายสีฟ้า โดยกำหนดเป็นหนึ่งในเส้นทางแนวเหนือ-ใต้ ของกรุงเทพมหานครฝั่งตะวันออก ก่อนถูกยกเลิกไปเมื่อครั้งการปรับแผนแม่บทโครงการระบบขนส่งมวลชน (M-Map 1) เมื่อ พ.ศ. 2554 เนื่องจากไม่อยู่ในแผนเร่งรัด 4 ปี ของรัฐบาลยิ่งลักษณ์ แต่ต่อมา กรุงเทพมหานครได้ดำเนินโครงการแบบต่อเนื่อง เพื่อเชื่อมต่อเส้นทางขนส่งมวลชนให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น ก่อนที่ สนข. จะยกสถานะขึ้นเป็นหนึ่งในสี่เส้นทางนำร่องของโครงการระบบขนส่งมวลชนทางราง ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ระยะที่สอง ต่อไป

โครงการได้รับการเสนอเป็นระบบรถไฟฟ้ายกระดับแบบรางเดี่ยว แนวเส้นทางจะแบ่งออกเป็นสองช่วงแยกขาดจากกัน ช่วงแรกมีจุดเริ่มต้นที่จุดเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าสายสีชมพู ที่สถานีวัชรพล จากนั้นมุ่งลงใต้ตามแนวถนนประดิษฐ์มนูธรรม เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าสายสีเหลืองที่สถานีลาดพร้าว 83 เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายสีส้มที่สถานีวัดพระราม 9 จากนั้นข้ามเส้นทางรถไฟฟ้าชานเมือง สายสีแดงอ่อน ช่วง Missing Link บางซื่อ - หัวหมาก เพื่อเลี้ยวขวาเข้าสู่ถนนเพชรบุรี จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าซอยสุขุมวิท 55 (ซอยทองหล่อ) เพื่อสิ้นสุดเส้นทางช่วงแรกที่สถานีทองหล่อ อันเป็นจุดเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท และช่วงที่สองมีจุดเริ่มต้นที่รถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท สถานีพระโขนง จากนั้นมุ่งลงใต้ตามแนวถนนพระรามที่ 4 เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ที่สถานีศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ สถานีคลองเตย และสถานีลุมพินี แล้วเบี่ยงซ้ายเข้าสู่ถนนสาทรไปเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าบีทีเอส สายสีลม ที่สถานีช่องนนทรี จากนั้นเลี้ยวซ้ายวิ่งตามแนวของรถโดยสารด่วนพิเศษ สายสาทร–ราชพฤกษ์ ที่จะยกเลิกโครงการเมื่อมีโครงการรถไฟฟ้าสายสีเทาไปจนถึงปลายทางสถานีราชพฤกษ์ อันเป็นจุดเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าบีทีเอส สายสีลมอีกจุดหนึ่งที่สถานีตลาดพลู แล้วมุ่งหน้าขึ้นทางเหนือตามแนวถนนรัชดาภิเษกไปสิ้นสุดที่สถานีท่าพระ อันเป็นจุดเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคลอีก 1 จุด ระยะทางรวมประมาณ 40 กิโลเมตร

ปัจจุบัน กรุงเทพมหานคร อยู่ระหว่างการประชุมพิจารณาสรุปผลโครงการ และมีแนวโน้มในการโอนถ่ายโครงการคืนให้ การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย หรือ รฟม. เป็นผู้ดำเนินการแทน เนื่องจากนโยบายของ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ที่ต้องการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะการโอนถ่ายโครงการที่ไม่จำเป็นและซ้ำซ้อนคืนให้รัฐ และการแก้ไขปัญหาหนี้สินโครงการรถไฟฟ้าบีทีเอสที่กรุงเทพมหานครยังคงมีหนี้สินค้างจ่ายอยู่

พื้นที่ที่เส้นทางผ่าน

แนวเส้นทาง 
เป็นเส้นทางยกระดับความสูง 14 เมตรจากระดับดินไปตามแนวถนนเดิม แบ่งเป็น 2 ช่วงหลัก 3 ช่วงย่อยได้แก่

สายสีเทาส่วนเหนือ (วัชรพล-ทองหล่อ) 
เริ่มต้นจากบริเวณแยกต่างระดับรามอินทรา จุดตัดถนนรามอินทรา ถนนวัชรพล ถนนประดิษฐ์มนูธรรม และทางพิเศษฉลองรัช มุ่งหน้าลงมาทางทิศใต้ตามแนวเขตทางของถนนประดิษฐ์มนูธรรม โดยวางโครงสร้างบนพื้นที่ด้านข้างทางเท้าและทางจักรยาน ผ่านถนนนวลจันทร์ ถนนสุคนธสวัสดิ์ ยกข้ามถนนประเสริฐมนูกิจ (ถนนเกษตร-นวมินทร์) ผ่านซอยลาดพร้าว 87 เข้าถนนประดิษฐ์มนูธรรม ผ่านแยกประชาธรรม จุดตัดถนนประชาอุทิศ ลอดใต้ทางพิเศษศรีรัช ที่แยกพระราม 9-ประดิษฐ์มนูธรรม เลี้ยวที่แยกเอกมัยเหนือมาทางทิศตะวันตกเข้าสู่แนวเกาะกลางถนนเพชรบุรีตัดใหม่ แล้วเลี้ยวลงมาทางทิศใต้เข้าสู่แนวเกาะกลางถนนทองหล่อตลอดสาย สิ้นสุดเส้นทางที่บริเวณปากซอยสุขุมวิท 55 รวมระยะทาง 16.25 กิโลเมตร มีทั้งสิ้น 15 สถานี เส้นทางส่วนนี้มีระยะทางรวมทั้งหมด 16.25 กิโลเมตร

สายสีเทาส่วนใต้ ช่วงที่ 1 (พระโขนง - พระราม 3)
แนวเส้นทางเริ่มต้นจากบริเวณแยกพระโขนง จุดตัดถนนสุขุมวิท กับถนนพระรามที่ 4 แล้ววิ่งตามเส้นทางถนนพระรามที่ 4 มาจนถึงสี่แยกวิทยุ แนวเส้นทางจะเบี่ยงลงไปยังถนนสาทรโดยใช้คลองสาทรเป็นแนวเส้นทางจนถึงแยกสาทร-นราธิวาส แนวเส้นทางจะเบี่ยงซ้ายเข้าถนนนราธิวาสราชนครินทร์แล้ววิ่งตามเส้นทางเดียวกับ รถโดยสารด่วนพิเศษ สายสาทร-ราชพฤกษ์ แล้วเบี่ยงขวาสิ้นสุดเส้นทางบริเวณซอยพระรามที่ 3 ซอย 58 รวมระยะทาง 12.17 กิโลเมตร มีทั้งสิ้น 15 สถานี

สายสีเทาส่วนใต้ ช่วงที่ 2 (พระราม 3 - ท่าพระ) 
แนวเส้นทางต่อเนื่องจากช่วงก่อนหน้านี้ เริ่มจากบริเวณซอยพระรามที่ 3 ซอย 58 วิ่งตามแนวถนนพระรามที่ 3 ลอดใต้ถนนวงแหวนอุตสาหกรรม, สะพานพระราม 9 (ทางพิเศษเฉลิมมหานคร) แล้วข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณช่องว่างระหว่างสะพานพระราม 3 กับสะพานกรุงเทพ เข้าสู่ฝั่งธนบุรี ผ่านสี่แยกมไหสวรรย์เข้าสู่ถนนรัชดาภิเษก และสิ้นสุดเส้นทางบริเวณแยกท่าพระ เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล รวมระยะทาง 11.48 กิโลเมตร มี 9 สถานี

รายละเอียดปลีกย่อย 
 เป็นระบบรถไฟฟ้ารางเดี่ยว แบบวางคร่อมราง (straddle-beam monorail)
 ทางวิ่ง ยกระดับที่ความสูง 15.5 เมตรตลอดทั้งโครงการ ยกเว้น ช่วงข้ามทางพิเศษฉลองรัช ยกระดับที่ความสูง 18.5 เมตร ช่วงข้ามทางพิเศษศรีรัช รถไฟฟ้าเอราวัณและถนนเพชรบุรี รถไฟฟ้าจะใต้ยกระดับที่ความสูง 26 เมตร หลังออกจากสถานีพระราม 9 ซึ่งเป็นจุดสูงสุดของโครงการ จากนั้นลดระดับเหลือ 22 เมตร เพื่อเข้าสู่สถานีเพชรบุรี-ทองหล่อ และช่วงบนนถนนทองหล่อ ยกระดับที่ความสูง 14 เมตรจนถึงสถานีปลายทาง 
 มีรางที่ 3 ตีขนานไปกับรางวิ่งสำหรับจ่ายกระแสไฟฟ้าให้กับตัวรถ
 ตัวรถเป็นรถปรับอากาศขนาดกว้าง 3.147 เมตร ยาว 11.8-13.2 เมตร สูงประมาณ 4.06 เมตร (เมื่อคร่อมรางทั้งหมด) ความจุ 356 คนต่อคัน (คำนวณจากอัตราความหนาแน่นที่ 4 คน/ตารางเมตร) ต่อพวงได้ 2-8 คันต่อขบวน ใช้ไฟฟ้ากระแสตรง 750 โวลท์ ป้อนระบบขับเคลื่อนรถ สามารถรองรับผู้โดยสารได้ 24,100 คนต่อชั่วโมงต่อทิศทาง
 ใช้ระบบอาณัติสัญญาณเดินรถด้วยระบบอัตโนมัติจากศูนย์ควบคุมการเดินรถ และใช้ระบบเก็บค่าโดยสารอัตโนมัติเช่นเดียวกับรถไฟฟ้าสายสีเหลือง และรถไฟฟ้าสายสีชมพู

ศูนย์ซ่อมบำรุงและศูนย์ควบคุมการเดินรถ 
โครงการมีการศึกษาศูนย์ซ่อมบำรุงไว้สองแห่ง ได้แก่ที่บริเวณจุดตัดทางพิเศษฉลองรัช ใกล้ ๆ กับถนนประเสริฐมนูกิจ เป็นศูนย์ซ่อมบำรุงสำหรับช่วงวัชรพล-ทองหล่อ และที่บริเวณแยกยานนาวา หรือจุดตัดถนนยานนาวา กับถนนพระราม 3 ฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา (ปัจจุบันเป็นที่ดินเปล่า ส่วนหน้าติดถนนเป็น บริษัท โรแยลคลีฟ บีช โฮเต็ล จำกัด) เป็นศูนย์ซ่อมบำรุงสำหรับช่วงพระโขนง-ท่าพระ ศูนย์ซ่อมบำรุงทั้งสองแห่งประกอบไปด้วยอาคารโรงจอด ศูนย์ซ่อมบำรุง อาคารเปลี่ยนล้อ ส่วนควบคุมระบบจัดการเดินรถซึ่งควบคุมแยกกัน และสำนักงานบริหารจัดการโครงการ

สถานี 
มีทั้งหมด 39 สถานี เป็นสถานียกระดับทั้งหมด โดยสถานีในส่วนใต้เป็นการนำเส้นทางรถโดยสารด่วนพิเศษ สายสาทร-ราชพฤกษ์ มาดัดแปลงเป็นเส้นทางรถไฟฟ้า เพื่อให้สอดคล้องกับแผนการยกเลิกการให้บริการรถโดยสารด่วนพิเศษ

รูปแบบสถานี
โครงการออกแบบรูปแบบสถานีไว้ทั้งหมด 4 รูปแบบ ดังต่อไปนี้
 สถานีโครงสร้างปกติ แบบชานชาลาด้านข้าง เสายึดริมทางเท้า สถานีมีความยาวประมาณ 125 เมตร กว้าง 20 เมตร มีประตูชานชาลา (platform screen door) ความสูงแบบ Half-Height ทุกสถานี ออกแบบให้หลบเลี่ยงสาธารณูปโภคใต้ดินและบนดินและรักษาสภาพผิวจราจรบนถนนมากที่สุด มีเสายึดสถานีอยู่บริเวณริมทางเท้า และมีชั้นจำหน่ายบัตรโดยสารอยู่ใต้ชานชาลา มีจำนวน 10 สถานี ส่วนใหญ่เป็นสถานีช่วงบนถนนประดิษฐ์มนูธรรม
 สถานีโครงสร้างปกติ แบบชานชาลาด้านข้าง เสายึดริมทางเท้าแบบโครงสร้างข้อแข็ง สถานีมีความยาวประมาณ 139 เมตร กว้าง 20 เมตร มีประตูชานชาลา (platform screen door) ความสูงแบบ Half-Height ออกแบบให้หลบเลี่ยงสาธารณูปโภคใต้ดินและบนดินและรักษาสภาพผิวจราจรบนถนนมากที่สุด มีเสายึดสถานีอยู่บริเวณสองฝั่งริมทางเท้า และมีชั้นจำหน่ายบัตรโดยสารอยู่ใต้ชานชาลา มีจำนวน 2 สถานี คือสถานีแจ่มจันทร์ และสถานีทองหล่อ 10
 สถานีโครงสร้างปกติแบบสูงพิเศษ แบบชานชาลาด้านข้าง เสายึดริมทางเท้าแบบโครงสร้างข้อแข็ง สถานีมีความยาวประมาณ 139 เมตร กว้าง 20 เมตร สูง 30 เมตร มีประตูชานชาลา (platform screen door) ความสูงแบบ Half-Height ออกแบบให้หลบเลี่ยงสาธารณูปโภคใต้ดินและบนดินและรักษาสภาพผิวจราจรบนถนนมากที่สุด มีเสายึดสถานีอยู่บริเวณสองฝั่งริมทางเท้า และมีชั้นจำหน่ายบัตรโดยสารอยู่ใต้ชานชาลา มีจำนวน 1 สถานี คือสถานีเพชรบุรี-ทองหล่อ
 สถานีโครงสร้างปกติ แบบชานชาลากลาง เสายึดริมทางเท้าแบบโครงสร้างข้อแข็ง สถานีมีความยาวประมาณ 136-139 เมตร กว้าง 20 เมตร มีประตูชานชาลา (platform screen door) ความสูงแบบ Half-Height ออกแบบให้หลบเลี่ยงสาธารณูปโภคใต้ดินและบนดินและรักษาสภาพผิวจราจรบนถนนมากที่สุด มีเสายึดสถานีอยู่บริเวณสองฝั่งริมทางเท้า และมีชั้นจำหน่ายบัตรโดยสารอยู่ใต้ชานชาลา มีจำนวน 2 สถานี คือสถานีวัชรพล และสถานีทองหล่อ

รายชื่อสถานี

การปรับเปลี่ยนเส้นทาง
 มกราคม พ.ศ. 2557 - กรุงเทพธนาคมได้มีการปรับเปลี่ยนแนวเส้นทางจากการศึกษาเดิมของ สนข. ที่เดิมแนวเส้นทางส่วนใต้จะต่อเนื่องจากซอยทองหล่อไปจนถึงถนนพระรามที่ 4 แล้วเลี้ยวขวาวิ่งไปตามแนวถนนพระรามที่ 4 จนถึงแยกรัชดา-พระราม 4 แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าถนนรัชดาภิเษกและต่อเนื่องไปยังถนนพระรามที่ 3 เพื่อสิ้นสุดเส้นทางบริเวณเชิงสะพานพระราม 9 ให้เป็นเริ่มต้นที่บริเวณแยกพระโขนง (จุดตัดถนนสุขุมวิท-ถนนพระรามที่ 4) แล้ววิ่งมาตามแนวถนนพระรามที่ 4 จนถึงแยกวิทยุแล้วเลี้ยวซ้ายเข้าสู่ถนนสาทร จากนั้นวิ่งตามแนวถนนสาทรมาจนถึงแยกสาทร-นราธิวาสฯ แนวเส้นทางจะเลี้ยวซ้ายแล้ววิ่งทับเส้นทางเดิมของรถโดยสารด่วนพิเศษ สายสาทร-ราชพฤกษ์ ไปจนสุดโครงการที่บริเวณแยกท่าพระ พร้อมกันนี้ยังได้รวมโครงการส่วนเหนือทั้งสองช่วงเข้าเป็นช่วงเดียวกัน เป็นวัชรพล-ทองหล่อ โดยกรุงเทพธนาคมให้ความเห็นกรณีการแยกช่วงว่าเนื่องจากช่วงที่ต้องผ่านถนนสุขุมวิทเพื่อออกถนนพระรามที่ 4 ส่วนใหญ่เป็นซอยที่มีพื้นที่คับแคบ และอาจจะมีผลกระทบจากการเวนคืนที่ดินเพื่อขยายเขตทางสูงซึ่งเป็นผลต่อเนื่องจากราคาที่ดินบริเวณดังกล่าวมีการปรับตัวสูงขึ้น ดังนั้นการแยกเส้นทางเหนือ-ใต้ออกจากกันจึงเป็นแนวคิดที่ดีที่สุด

ส่วนต่อขยาย
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและแผนการจราจรได้ศึกษาแนวเส้นทางเพิ่มเติมต่อเนื่องจากจุดสิ้นสุดบริเวณแยกต่างระดับรามอินทราของสายสีเทาส่วนเหนือไปตามแนวถนนสุขาภิบาล 5 และสิ้นสุดเส้นทางที่ถนนสายไหม เขตสายไหม กรุงเทพมหานคร ใกล้กับอำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี รวมระยะทาง 14 กิโลเมตร

ความคืบหน้า
 19 กันยายน พ.ศ. 2561 นายสกลธี ภัททิยกุล รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เปิดเผยว่า ภายในปี 2561 กรุงเทพมหานครจะพยายามผลักดันเร่งรัดให้เกิดโครงการก่อสร้างรถไฟฟ้าไลท์เรล สายบางนา-สุวรรณภูมิ และรถไฟฟ้าสายสีเทา ระยะที่ 1 ช่วงวัชรพล-ทองหล่อ ให้ได้ โดยให้สำนักการจราจรและขนส่ง ติดตามผลการจัดทำรายงานผลการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม ของรถไฟฟ้าไลท์เรล สายบางนา-สุวรรณภูมิ ในขณะที่สายสีเทา ระยะที่ 1 กรุงเทพมหานครจะไปหารือกับการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เนื่องจากจำเป็นต้องขอใช้พื้นที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยบางส่วนในการก่อสร้างโครงการ
 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2564 นายธนกร วังบุญคงชนะ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่ารัฐบาลรับทราบความคืบหน้าโครงการรถไฟฟ้ารางเดี่ยว “โมโนเรลสายสีเทา” จะใช้ช่วงสถานีวัชรพล-ทองหล่อ เป็นเส้นทางนำร่อง ระยะทางรวม 16.3 กม. วงเงินการก่อสร้าง 27,500 ล้านบาท  คาดว่าจะจัดทำรายงานผลการศึกษาและวิเคราะห์โครงการ ระยะที่ 1 วัชรพล-ทองหล่อ แล้วเสร็จปี 65 จากนั้นจะเสนอต่อครม.ปี 66 และเลือกเอกชนในปี 67-68 คาดแล้วเสร็จในปี 73

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์โครงการรถไฟฟ้ารางเดี่ยวสายสีเทา โดยสำนักการจราจรและขนส่ง กรุงเทพมหานคร
 MRT Black-Grey Lines -กระทู้จาก SkyscraperCity Thai Forum
 [MRTA] Bangkok METRO part II -กระทู้จาก SkyscraperCity Thai Forum

ระบบขนส่งมวลชนในกรุงเทพมหานคร
เทา