อำเภอทัพทัน

ทัพทัน เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอุทัยธานี

ประวัติ 
ราวประมาณปี พ.ศ. 2444 (ร.ศ.120) ที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอทัพทันครั้งแรก อยู่ที่บริเวณวัดหนองกระดี่ ตำบลหนองยายดา ในสมัยนั้นเรียกว่า "แขวงหนองกระดี่" ต่อมาได้ตั้งเป็นอำเภอในชื่อ "อำเภอหนองกระดี่" ต่อมาใน พ.ศ. 2448 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอใหม่ไปตั้งที่บ้านห้วยทัพทัน และให้เปลี่ยนชื่ออำเภอเป็น "อำเภอทัพทัน" เพื่อให้ตรงกับชื่อตำบลซึ่งตั้งที่ว่าการอำเภอนั้น

ชื่อ “ทัพทัน” ปรากฏในพงศาวดารในสมัยกรุงธนบุรี โดยกองทัพไทยที่มีเจ้าพระยายมราช เจ้าพระยาราชสุภาวดี และเจ้าพระยารามัญวงศ์ เป็นนายทัพ ทำการขับไล่ทหารพม่าที่มีนายทัพชื่อ กะละโม่ ถอยร่นจากเมืองกำแพงเพชรมาทางเมืองอุทัยธานี ซึ่งฝ่ายไทยได้ยกทัพติดตามมาทันทหารพม่าที่หมู่บ้านแห่งหนึ่ง ทำการรบพุ่งโจมตีจนฝ่ายพม่าแตกพ่ายไปชาวบ้านจึงได้ขนานนามหมู่บ้านนี้ว่า "บ้านห้วยทัพทัน" หรือ “บ้านทัพทัน” จึงเป็นที่มาของชื่ออำเภอทัพทันในปัจจุบัน

 วันที่ 25 มีนาคม 2448 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอหนองกระดี่ จังหวัดอุทัยธานี เป็น อำเภอทัพทัน
 วันที่ 11 มิถุนายน 2448 ย้ายนายอำเภอหนองกระดี่ (อำเภอทัพทัน) ให้ไปเป็นนายอำเภอหนองพลวง ที่ตำแหน่งยังว่างอยู่ และให้หลวงศรีราชยศพธำมรง เมืองอุไทยธานี มาเป็นนายอำเภอหนองกระดี่
 วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2464 มีฐานะเป็นอำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี มณฑลนครสวรรค์ มีทั้งหมด 13 ตำบล ได้แก่ ตำบลทัพทัน ตำบลเขาขี้ฝอย ตำบลทุ่งนาไทย ตำบลหนองหญ้าปล้อง ตำบลพลวงสองนาง ตำบลตลุกดู่ ตำบลหนองสระ ตำบลหนองกลางดง ตำบลมาบแก ตำบลสว่างอารมณ์ ตำบลวังเมือง ตำบลหนองกระทุ่ม และตำบลหนองยายดา
 วันที่ 17 มกราคม 2468 แยกพื้นที่ตำบลลาดยาว ตำบลหนองยาว ตำบลวังม้า อำเภอโกรกพระ ตำบลเนินขี้เหล็ก ตำบลบ้านไร่ อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์ และตำบลมาบแก ตำบลวังเมือง อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี ไปจัดตั้งเป็น อำเภอลาดยาว และให้ขึ้นการปกครองกับจังหวัดนครสวรรค์
 วันที่ 31 ธันวาคม 2483 ยุบตำบลเขาขี้ฝอย รวมกับท้องที่ตำบลทุ่งนาไทย
 วันที่ 30 กันยายน 2490 แบ่งการปกครองหมู่ที่ 2,7,8,9,12,13 (ในขณะนั้น) ของตำบลทุ่งนาไทย ตั้งขึ้นเป็นตำบลเขาขี้ฝอย
 วันที่ 15 ตุลาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลทัพทัน ในท้องที่บางส่วนของตำบลทัพทัน
 วันที่ 19 กรกฎาคม 2503 โอนพื้นที่หมู่ 7,8 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองยายดา ไปตั้งเป็นหมู่ 7,8 ของตำบลสว่างอารมณ์ และ โอนพื้นที่หมู่ 10 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองยายดา ไปตั้งเป็นหมู่ 8 ของตำบลพลวงสองนาง
 วันที่ 27 ธันวาคม 2503 แยกพื้นที่ตำบลสว่างอารมณ์ ตำบลไผ่เขียว ตำบลพลวงสองนาง และตำบลหนองหลวง อำเภอทัพทัน ไปจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอสว่างอารมณ์ และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอทัพทัน
 วันที่ 23 เมษายน 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลสว่างอารมณ์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลสว่างอารมณ์
 วันที่ 16 กรกฎาคม 2506 ตั้งกิ่งอำเภอสว่างอารมณ์ อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี เป็น อำเภอสว่างอารมณ์
 วันที่ 16 สิงหาคม 2509 ตั้งที่ทำการไปรษณีย์ทัพทัน อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี
 วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2512 จัดตั้งสุขาภิบาลตลุกดู่ ในท้องที่ทั้งหมดของตำบลตลุกดู่
 วันที่ 11 สิงหาคม 2536 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลทัพทัน เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลทัพทัน และสุขาภิบาลตลุกดู่ เป็นเทศบาลตำบลทัพทัน และเทศบาลตำบลตลุกดู่ ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
 วันที่ 6 กรกฎาคม 2547 ยุบสภาตำบลทัพทัน และสภาตำบลหนองหญ้าปล้อง รวมกับเทศบาลตำบลทัพทัน
 วันที่ 6 กรกฎาคม 2547 ยุบสภาตำบลเขาขี้ฝอย และสภาตำบลทุ่งนาไทย รวมกับเทศบาลตำบลทัพทัน

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอทัพทันตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสว่างอารมณ์
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอโกรกพระ (จังหวัดนครสวรรค์) และอำเภอเมืองอุทัยธานี 
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอหนองขาหย่างและอำเภอหนองฉาง 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอลานสัก

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอทัพทันแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 10 ตำบล 90 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอทัพทันประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลทัพทัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทัพทัน ตำบลทุ่งนาไทย ตำบลเขาขี้ฝอย และตำบลหนองหญ้าปล้องทั้งตำบล
เทศบาลตำบลตลุกดู่ ครอบคลุมพื้นที่ของตำบลตลุกดู่ทั้งตำบล (สุขาภิบาลตลุกดู่เดิม)
 เทศบาลตำบลหนองสระ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองสระทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลโคกหม้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกหม้อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองยายดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองยายดาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกลางดง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกลางดงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกระทุ่ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกระทุ่มทั้งตำบล

อ้างอิง 

 
ทัพทัน