กกขนาก

กกขนาก () เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยวอยู่ในวงศ์กก เป็นพืชจำพวกไม้ล้มลุก มีอายุไม่เกินหนึ่งปี ขึ้นเป็นกอสูง 10-70 เซนติเมตร ลักษณะลำต้นเป็นเหลี่ยมมีผิวเกลี้ยง มีสันชัดเจน กาบใบเรียงซ้อนกันที่โคนกอ ใบของกกขนากมีรูปขอบขนานแคบ ปลายแหลมยาว 10-20 เซนติเมตร กว้าง 2-6 เซนติเมตร ไม่แยกเป็นก้านใบและแผ่นใบ ดอกออกเป็นช่อแน่นกลมคล้ายร่มที่ซ้อนกัน ออกดอกตลอดปี ช่อดอกย่อยจำนวนมากรวมกันเป็นกระจุก ก้านชูดอกสูง 30-40 เซนติเมตร บริเวณปลายก้านกาบช่อย่อยเป็นแผ่นเยื่อบางสีน้ำตาล รูปรี มีเกสรเพศผู้ 3 อัน ผลของกกขนาดมีสีเหลืองแกมเขียว มีลักษณะเป็นผลแห้ง เมื่อแก่แล้วจะไม่แตก มีขนาดเล็กและเป็นรูปรีหรือรูปไข่กลับ ใช้เมล็ดในการแพร่พันธุ์

กกขนากพบได้ในเขตร้อนและเขตเส้นศูนย์สูตรของทวีปเอเชีย นอกจากนี้ยังถือว่าเป็นวัชพืชชนิดหนึ่ง ซึ่งมักขึ้นในนาข้าวและตามแหล่งน้ำทั่วไป โดยเฉพาะในดินชื้นแฉะในนาหว่านน้ำตม นาดำและนาหว่านข้าวแห้ง ชอบขึ้นในที่ชื้นแต่ไม่งอกใต้น้ำ กกขนากที่งอกออกมาใหม่ จะมีลักษณะเหมือนปลายมีดแหลมโผล่ขึ้นจากผิวดินและมีสีเขียวอ่อน งอกขึ้นแข่งต้นข้าวได้อย่างรุนแรง เพราะต้นจะสูงกว่าและมีอายุสั้น อาจทำให้ต้นข้าวล้มและผลผลิตลดลงได้ จากการทดลองพบว่า กกขนาก 100 ต้นต่อตารางเมตร จะทำให้ผลผลิตข้าวลดลง 49-84 % แต่ถ้ามีถึง 300 ต้นต่อตารางเมตร จะทำให้ผลผลิตลดลงถึง 57-90% นอกจากนี้ความเสียหายจะเพิ่มมากขึ้น หากดินมีความอุดมสมบูรณ์สูง

การป้องกันและการกำจัด 
กกขนากถือว่าเป็นวัชพืชชนิดหนึ่ง ซึ่งเมื่อขึ้นในพื้นที่ใช้ประโยชน์ เช่น นาข้าว อาจก่อให้เกิดอันตรายแก่ต้นข้าวได้ ดังนั้นจึงต้องมีการป้องกันและกำจัดกกขนากด้วยวิธีต่างๆ ดังนี้
 ล่อให้กกขนากงอก โดยไขน้ำเข้านาแล้วขังไว้ 3 วัน ต่อมาจึงระบายน้ำออกทิ้งไว้ในสภาพดินชื้นประมาณ 1-2 สัปดาห์ ต้นกกขนากจะงอกขึ้นมาจำนวนมาก จากนั้นให้ไถกลบทำลาย และเตรียมดินใหม่โดยทำให้ดินเรียบสม่ำเสมอ แล้วเอาน้ำเข้านา (หลังหว่านข้าวแล้วงอก 7 วัน) โดยขังน้ำสูงจากพื้นให้มากกว่า 2 เซนติเมตร ระดับน้ำจะควบคุมไม่ให้กกขนากงอกออกขึ้นมาได้ แต่ต้นที่งอกออกมาก่อนหน้าการขังน้ำจะสามารถเจริญเติบโตต่อได้
 ระดับน้ำที่ท่วมยอดกกขนากจะทำให้ต้นเน่าตายได้
 การหว่านข้าวให้สม่ำเสมอไม่ปล่อยให้มีที่ว่าง จะช่วยควบคุมจำนวนกกขนากได้
 การใช้สารกำจัดวัชพืช ซึ่งมี 2 แบบ ได้แก่ ใช้ก่อนวัชพืชงอก เช่น เพรททิลาคลอร์, บิวทาคลอร์, เบเฟนอกซ์, ธิโอเบนคาร์บ เป็นต้น และแบบใช้หลังวัชพืชงอกแล้ว เช่น บีสไพริแบก-โซเดียม, โพรพานิล, ไพราโซซัลฟูรอน-เอทธิล เป็นต้น
 การกำจัดโดยการถอนด้วยมือ ให้ทำในช่วงที่กกขนากกำลังแตกกอ

ชื่อพ้องและชื่อท้องถิ่น 
กกขนากมีชื่อพ้องหลายชื่อ รวมถึงในประเทศไทยมีการเรียกชื่อแตกต่างกันในแต่ละที่ ดังนี้
 ชื่อพ้อง
 Cyperus difformis var. breviglobosus (Kük., 1936)
 Cyperus difformis forma humilis (Debeaux, 1876)
 Cyperus difformis forma maximus (C.B.Clarke, 1884)
 Cyperus difformis var. subdecompositus (Kük., 1936)
 Cyperus goeringii (Steud., 1854)
 Cyperus holoschoenoides (Jan ex Schult., 1824)
 Cyperus lateriflorus (Torr., 1858)
 Cyperus oryzetorum (Steud., 1854)
 Cyperus protractus (Link, 1821)
 Cyperus subrotundus (Llanos, 1851)
 Cyperus viridis (Willd. ex Kunth, 1837)
 ชื่อท้องถิ่น
 ดอกต่อ - ภาคเหนือ
 หญ้าขนหมู - ภาคเหนือ
 ผือน้อย - ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

อ้างอิง 

กกขนาก