วงศ์นกปักษาสวรรค์

นกปักษาสวรรค์ หรือ นกการเวก หรือ นกวายุภักษ์ ()  เป็นวงศ์ของนกเกาะคอนวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Paradisaeidae

เป็นนกที่มีสีสันสวยงามมาก โดยเฉพาะในตัวผู้จะมีขนตามตัวสีสันฉูดฉาดสวยงาม ขนหางเหยียดยาวเป็นเส้นโค้งอ่อนช้อย หรือม้วนเป็นรูปร่างแตกต่างกันออกไปแล้วแต่ชนิด จุดมุ่งหมายเพื่อดึงดูดตัวเมียที่มีความงามด้อยกว่า หรือบางกรณีก็เกิดพึงพอใจในตัวเมียต่างชนิดให้เข้ามาผสมพันธุ์ด้วย ขณะที่ตัวผู้บางชนิดจะเต้นไปบนพื้นดินเพื่อเกี้ยวพาราสีตัวเมีย นกปักษาสวรรค์กินลูกไม้ หรือแมลงบริเวณแหล่งอาศัยเป็นอาหาร

นกปักษาสวรรค์ไม่ได้เป็นนกที่อยู่รวมกันเป็นฝูง หากแต่มักจะอยู่ตามลำพังตัวเดียว แต่ตัวผู้ทุกชนิดจะสนใจแต่เรื่องหาคู่ โดยจะเกี้ยวพาราสีตัวเมียเสมอ ๆ ตัวผู้จะมีพฤติกรรมผสมพันธุ์กับตัวเมียตัวเดิมตลอดช่วงของการเกี้ยวพาราสี หรือจะผสมพันธุ์กับตัวเมียหลายตัว หรืออาจจะเป็นตัวเมียตัวเดิมซ้ำแล้วซ้ำอีกในช่วงเวลาหลายวันหรือหลายสัปดาห์ ขณะที่ตัวเมียจะไม่มีปัญหา เนื่องจากตัวเมียจะเป็นฝ่ายที่เลือกตัวผู้จากลีลาการเต้นเกี้ยวพาราสี โดยจะใช้เวลาหลายชั่วโมงในแต่ละวันเพื่อมองเฟ้นหาตัวผู้ที่เหมาะสม ซึ่งถือเป็นการคัดเลือกทางเพศที่มีมาตั้งแต่อดีต อีกทั้งยังมีการผสมข้ามสายพันธุ์จนได้เป็นนกพันทางอีกด้วย 

นกปักษาสวรรค์ กระจายพันธุ์อยู่ในป่าดิบชื้นของนิวกินี, หมู่เกาะโมลุกกะในอินโดนีเซีย และบางส่วนของออสเตรเลีย แบ่งออกได้เป็น 15 สกุล ประมาณ 42 ชนิด โดยกว่าครึ่งอยู่ในนิวกินี )

การศึกษาของนักวิทยาศาสตร์พบว่านกปักษาสวรรค์มีวิวัฒนาการเป็นของตัวเองมานานกว่า 24 ล้านปี จนมีความหลากหลายและความงามอย่างในปัจจุบัน วิวัฒนาการดังกล่าวเป็นการเดินทางทางชีววิทยาอันยาวนานกว่าจะแยกออกจากนกในวงศ์ใกล้เคียงกันที่สุด คือ อีกา (Corvidae) ซึ่งเป็นนกที่รู้จักเป็นอย่างดีว่าไม่สวย

ในอดีต ขนของนกปักษาสวรรค์ถือเป็นเครื่องบรรณาการหรือสินค้ามีค่ามานานกว่า 2,000 ปี ขนนกใช้แทนเงินได้ การล่าจึงเกิดขึ้นอาจนับตั้งแต่การเริ่มมีการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในถิ่นที่อยู่ของนกในวงศ์นี้ และได้กลายมาเป็นที่ต้องการของนักสะสมชาวยุโรป ภายหลังนกปักษาสวรรค์ตัวแรกเดินทางจากดินแดนหมู่เกาะมหาสมุทรแปซิฟิกไปพร้อมกับกองเรือของเฟอร์ดินันท์ แมกเจลเลน และเทียบท่าสเปนเมื่อปี ค.ศ. 1522 มีซากนกปักษาสวรรค์ที่ได้รับมอบเป็นบรรณาการกลับไปด้วย เมื่อชาวพื้นเมืองจับนกได้มักตัดขาทิ้ง ขณะนั้นชาวยุโรปยังไม่มีใครเคยเห็นนกปักษาสวรรค์ที่มีชีวิต จึงเล่าลือกันว่านกชนิดนี้ไม่มีขา คงต้องบินลงมาจากสวรรค์ อันเป็นที่มาของชื่อเรียกสามัญ

ในยุคที่ตลาดค้านกปักษาสวรรค์เฟื่องฟู เพราะความต้องการขนของนกปักษาสวรรค์มาประดับตกแต่งหมวกสตรีชาวยุโรป ตั้งแต่ช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 ที่นิวกินีมียอดส่งออกนกชนิดนี้ถึงปีละ 80,000 ตัวต่อปี จนท้ายที่สุดมีกระแสอนุรักษ์ก็เกิดขึ้น มีการออกมาต่อต้านของสหรัฐอเมริกาและอังกฤษ รวมทั้งอีกหลายประเทศในยุโรปห้ามซื้อขาย

ต่อมามีการออกกฎหมายห้ามล่า เมื่อจักรวรรดิอังกฤษเป็นเจ้าอาณานิคมของนิวกินีในปี ค.ศ. 1908 ปัจจุบันรัฐบาลนิวกินีเองก็ได้ออกกฎหมายห้ามล่า ห้ามนำนกออกจากเกาะยกเว้นเพื่อการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ หรือเพื่อการเฉลิมฉลองในพิธีกรรมของชาวพื้นเมืองเท่านั้นและนกปักษาสวรรค์ยังได้ปรากฏบนมุมธงชาตินิวกินีและตราแผ่นดินของนิวกินีด้วย

การจำแนก 
แบ่งออกได้เป็น 15 สกุล 45 ชนิด

สกุล: Lycocorax
Halmahera paradise-crow (Lycocorax pyrrhopterus)
Obi paradise-crow (Lycocorax obiensis)

สกุล: Manucodia
 Glossy-mantled manucode, Manucodia ater
 Jobi manucode, Manucodia jobiensis
 Crinkle-collared manucode, Manucodia chalybatus
 Curl-crested manucode, Manucodia comrii

สกุล: Phonygammus
 Trumpet manucode, Phonygammus keraudrenii

สกุล: Paradigalla
 Long-tailed paradigalla, Paradigalla carunculata
 Short-tailed paradigalla, Paradigalla brevicauda

สกุล: Astrapia
 Arfak astrapia, Astrapia nigra
 Splendid astrapia, Astrapia splendidissima
 Ribbon-tailed astrapia, Astrapia mayeri
 Stephanie's astrapia, Astrapia stephaniae
 Huon astrapia, Astrapia rothschildi

สกุล: Parotia
 Western parotia, Parotia sefilata
 Carola's parotia, Parotia carolae
 Bronze parotia, Parotia berlepschi
 Lawes's parotia, Parotia lawesii
 Eastern parotia, Parotia helenae (ยังเป็นที่ถกเถียง)
 Wahnes's parotia, Parotia wahnesi

สกุล: Pteridophora
 King of Saxony bird-of-paradise, Pteridophora alberti

สกุล: Lophorina
 Superb bird-of-paradise, Lophorina superba
 Vogelkop superb bird-of-paradise, Lophorina niedda
 Lesser superb bird-of-paradise, Lophorina minor (ยังเป็นที่ถกเถียง)

สกุล: Ptiloris
 Magnificent riflebird, Ptiloris magnificus
 Growling riflebird, Ptiloris intercedens
 Paradise riflebird, Ptiloris paradiseus
 Victoria's riflebird, Ptiloris victoriae

สกุล: Epimachus
 Black sicklebill, Epimachus fastosus
 Brown sicklebill, Epimachus meyeri

สกุล: Drepanornis
 Black-billed sicklebill, Drepanornis albertisi
 Pale-billed sicklebill, Drepanornis bruijnii

สกุล: Cicinnurus
 Magnificent bird-of-paradise, Cicinurrus magnificus
 Wilson's bird-of-paradise, Cicinnurus respublica
 King bird-of-paradise, Cicinnurus regius

สกุล: Semioptera
 Standardwing bird-of-paradise, Semioptera wallacii

สกุล: Seleucidis
 Twelve-wired bird-of-paradise, Seleucidis melanoleucus

สกุล: Paradisaea
 นกปักษาสวรรค์เล็ก, Paradisaea minor
 นกปักษาสวรรค์ใหญ่, Paradisaea apoda
 นกปักษาสวรรค์เรจจินา, Paradisaea raggiana
 นกปักษาสวรรค์โกลดี, Paradisaea decora
 นกปักษาสวรรค์แดง, Paradisaea rubra
 นกปักษาสวรรค์จักรพรรดิ, Paradisaea guilielmi
สกุล: Paradisornis
 นกปักษาสวรรค์น้ำเงิน, Paradisornis rudolphi

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 Streaming video of a few birds of paradise's courtship display  from Metacafe

นกแบ่งตามวงศ์
นกเกาะคอน
วงศ์นกปักษาสวรรค์