ประเทศราช

ประเทศราช หรือ รัฐบรรณาการ หมายถึง รัฐที่มีประมุขเป็นของตนเอง แต่อยู่ภายใต้การควบคุมดูแลและคุ้มครองของพระมหากษัตริย์อีกรัฐหนึ่ง เจ้าผู้ครองนครประเทศราชหรือสามนตราชต้องส่งเครื่องราชบรรณาการถวายเป็นประจำ และในยามศึกสงครามต้องส่งกองกำลังเข้าช่วยกองทัพหลวงด้วย มีลักษณะคล้ายรัฐในอารักขาของจักรวรรดินิยมตะวันตก

ตัวอย่างของประเทศราชได้แก่ เกาหลีภายใต้ราชวงศ์หยวนของจีน (พ.ศ. 1813–1899), กรุงศรีอยุธยาภายใต้พม่า (พ.ศ. 2112–2127), กัมพูชาภายใต้สยาม (พ.ศ. 2337–2427), นครเชียงใหม่ภายใต้สยาม (พ.ศ. 2317–2437)

อาณาจักรสยาม 

หัวเมืองประเทศราชของอาณาจักรสยาม แบ่งออกเป็น 3 ชั้น ตามบรรดาศักดิ์ของเจ้าผู้ครองเมือง ได้แก่

 พระเจ้าประเทศราช : ศักดินา 15,000 ไร่
 เจ้าประเทศราช  : ศักดินา 10,000 ไร่ 
 พระยาประเทศราช : ศักดินา 8,000 ไร่

ศักดินา 
ในราชอาณาจักรสยาม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดให้ตราพระราชบัญญัติศักดินาเจ้านายพระยาท้าวแสนประเทศราช ดังนี้

ดูเพิ่ม 
 จิ้มก้อง
 รัฐในอารักขา
 รัฐบริวาร
 รัฐหุ่นเชิด

อ้างอิง 

 
รัฐแบ่งตามสถานภาพอำนาจ
เอกราช