ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย

ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย (ของข้อมูล)  หรือ ฮิวริสติกโดยความพร้อมใช้งาน () เป็นทางลัดการแก้ปัญหา (ฮิวริสติก หรืออาจใช้คำว่าศึกษาสำนึกแทนคำว่าฮิวริสติกในกรณีที่ต้องการใช้คำไทย) โดยอาศัยตัวอย่างต่าง ๆ ที่นึกขึ้นได้เป็นอย่างแรก
วิธีแก้ปัญหาชนิดนี้อาศัยไอเดียว่า  ถ้าเราสามารถระลึกถึงอะไรได้ง่าย ๆ  สิ่งนั้นจะต้องมีความสำคัญ
และเพราะเหตุนั้น  เรามักจะให้น้ำหนักกับข้อมูลที่ใหม่ที่สุด  ทำให้มีความคิดเห็นเอนเอียงไปทางข่าวล่าสุด

นอกจากนั้นแล้ว  สิ่งที่เรานึกได้เกี่ยวกับผลของการกระทำหนึ่ง ๆ จะมีความสัมพันธ์กับความรู้สึกเกี่ยวกับความสำคัญของผลนั้น ๆ 
กล่าวอีกอย่างก็คือ  ผลของการกระทำยิ่งระลึกถึงได้ง่ายแค่ไหน  เราก็จะรู้สึกว่าผลนั้นมีความสำคัญยิ่งขึ้นเท่านั้น
คือ  เราไม่ได้เพียงแค่พิจารณาถึงข้อมูลที่ระลึกได้เมื่อทำการตัดสินใจ
แต่เรายังใช้ความยากง่ายในการนึกถึงสิ่งนั้นเป็นข้อมูลอีกอย่างหนึ่งในการตัดสินใจ
ซึ่งมีผลเด่นที่สุดอย่างหนึ่งคือ  เราจะใช้ข้อมูลที่ระลึกได้ในการตัดสินใจถ้าข้อมูลนั้นไม่ได้ทำให้เกิดความน่าสงสัยเพราะยากที่จะระลึกถึง 

มีหลักวิธีแก้ปัญหา 3 อย่างที่เราใช้เมื่อไม่แน่ใจ
ซึ่งช่วยลดความซับซ้อนในการประเมินความน่าจะเป็นหรือในการพยากรณ์ผล  โดยใช้กระบวนการตัดสินใจที่ง่ายกว่า  (ฮิวริสติก) คือ
 ความเป็นตัวแทนที่ดี ใช้เมื่อต้องตัดสินความน่าจะเป็นว่าวัตถุหรือเหตุการณ์ ก เป็นแบบหนึ่งหรือเป็นกระบวนการหนึ่งของ ข หรือไม่
 ความเข้าถึงได้ง่ายของตัวอย่างและสถานการณ์ (บทความนี้) ใช้เมื่อต้องประเมินความชุกของสิ่ง ๆ หนึ่ง  หรือความเป็นไปได้ว่าเหตุการณ์หนึ่งจะเกิดขึ้น
 การปรับใช้ค่าที่มีอยู่ ใช้เมื่อต้องตัดสินค่าตัวเลขเมื่อรู้จักค่าที่อาจจะเข้าประเด็นกันค่าหนึ่ง 

แม้ว่า  การแก้ปัญหาโดยความเข้าถึงได้ง่ายของตัวอย่างและสถานการณ์บางครั้งจะได้ผลดี  แต่ว่าจริง ๆ แล้ว  ความง่ายต่อการคิดถึงเหตุการณ์หนึ่ง ๆ ไม่ได้เป็นตัวสะท้อนที่ดีว่าเหตุการณ์นี้มีความน่าจะเป็นจริง ๆ ในชีวิตเท่าไร 
ยกตัวอย่างเช่น  ถ้าถามนักศึกษามหาวิทยาลัยว่า  มีนักศึกษามาจากจังหวัดเลยหรือจังหวัดตากมากกว่ากัน  คำตอบก็มักจะอาศัยข้อมูลตัวอย่างที่นักศึกษาจะระลึกได้ (แต่อาจจะไม่ตรงกับความเป็นจริง)

สาระสำคัญและประวัติ
เมื่อต้องตัดสินความน่าจะเป็นหรือความชุกของสิ่ง ๆ หนึ่งซึ่งเป็นงานที่ยาก  เรามักจะใช้กลยุทธ์ต่าง ๆ จำนวนหนึ่งที่เรียกว่า  ฮิวริสติก เพื่อที่จะทำให้การตัดสินใจนั้นง่ายขึ้น
กลยุทธ์อย่างหนึ่งก็คือฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย  ซึ่งเป็นความโน้มน้าวที่จะตัดสินความชุกของเหตุการณ์หนึ่ง ๆ โดยอาศัยว่าง่ายเท่าไรในการที่จะระลึกถึงตัวอย่างเหตุการณ์คล้าย ๆ กัน 
ในปี ค.ศ. 1973 อะมอส ทเวอร์สกี้  และแดเนียล คาฮ์นะมัน  เริ่มการศึกษาปรากฏการณ์เช่นนี้และบัญญัติคำว่า  "Availability Heuristic"
ซึ่งเป็นกระบวนการใต้สำนึก  (คือไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจ)  ที่ทำงานโดยหลักว่า  "ถ้าสามารถนึกถึงได้ จะต้องเป็นสิ่งสำคัญ" 
กล่าวอีกอย่างก็คือ  ยิ่งง่ายเท่าไรที่จะคิดถึงตัวอย่าง  ความรู้สึกว่าสิ่งนี้เกิดบ่อยก็จะมากขึ้นเท่านั้น
ดังนั้น  เรามักจะใช้ลักษณะหรือข้อมูลที่คิดถึงได้ง่าย ๆ เป็นฐานในการตัดสินใจในเรื่องอื่น ๆ ที่อาจจะมีความเกี่ยวข้องกันน้อย

ในการทดลองที่ตรวจสอบปรากฏการณ์นี้  ทเวอร์สกี้และคาฮ์นะมันให้ผู้ร่วมการทดลองศึกษารายชื่อ 4 รายการ  คือ
สองรายการมีชื่อของหญิงมีชื่อเสียง 19 คน  และชายมีชื่อเสียงน้อยกว่า 20 คน  และสองรายการมีชื่อของชายมีชื่อเสียง 19 คนและหญิงมีชื่อเสียงน้อยกว่า 20 คน  
มีการให้ผู้ร่วมการทดลองกลุ่มแรกระลึกถึงชื่อให้มากที่สุดที่จะจำได้  และให้ผู้ร่วมการทดลองกลุ่มที่สองประเมินว่า  มีชื่อผู้หญิงหรือผู้ชายมากกว่ากันในรายการ
ผลปรากฏว่า  ในกลุ่มแรก  มีผู้ร่วมการทดลองถึง 57% ที่ระลึกถึงชื่อที่มีชื่อเสียงได้มากกว่า
ในกลุ่มที่สอง ผู้ร่วมการทดลองถึง 80% ทำการประเมินผิดพลาดว่า  มีชื่อผู้ชายหรือผู้หญิงมากกว่า  คือถ้ารายการมีหญิงมีชื่อเสียง 19 คนและมีชายมีชื่อเสียงน้อยกว่า 20 คน ผู้ร่วมการทดลองก็จะประเมินผิด ๆ ว่า มีชื่อของผู้หญิงมากกว่า  และในนัยตรงกันข้ามก็เช่นกัน
แม้ว่า  ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายอาจจะเป็นกลยุทธ์แก้ปัญหาที่มีประสิทธิภาพในสถานการณ์หลายอย่าง  แต่ว่าเมื่อจะต้องตัดสินความน่าจะเป็น  การแก้ปัญหาโดยวิธีนี้อาจนำไปสู่ความผิดพลาดอย่างเป็นระบบ

งานวิจัย
ในงานวิจัยปี ค.ศ. 1991 ของชวอร์ซ และคณะ  มีการถามผู้ร่วมการทดลองให้กล่าวถึงตัวอย่างพฤติกรรมที่แสดงความมั่นใจ (assertive) และความไม่มั่นใจ (unassertive), หรือโดยนัยตรงกันข้ามกัน
หลังจากนั้น  ก็จะถามผู้ร่วมการทดลองว่าตนเองเป็นคนมีบุคคลิกมั่นใจหรือไม่มั่นใจ
ผลการทดลองแสดงว่า  ผู้ร่วมการทดลองบอกว่าตนเองมีความไม่มั่นใจหลังจากกล่าวถึงพฤติกรรมไม่มั่นใจ 6 อย่าง  
มากว่าเมื่อต้องกล่าวถึงพฤติกรรม 12 อย่าง (ซึ่งทำได้ยากกว่า) คือจะกล่าวว่าตนเองเป็นคนมั่นใจมากกว่าถ้าต้องกล่าวถึงพฤติกรรมไม่มั่นใจ 12 อย่าง  แม้ในการถามถึงพฤติกรรมโดยนัยตรงกันข้าม  คือให้กล่าวถึงตัวอย่างพฤติกรรมความมั่นใจ  ก็มีนัยเดียวกัน
ผลงานทดลองนี้แสดงว่า  ข้อสรุป (หรือการตัดสินใจ) อาศัยความรู้หรือข้อมูลที่เรามี (เช่นสรุปว่าเราเป็นคนมั่นใจหรือไม่มั่นใจ) นั้น  จะได้รับอิทธิพลจากความยากง่ายในการระลึกถึงความรู้หรือข้อมูลนั้น

ในงานวิจัย ปี ค.ศ. 1973 มีการถามผู้ร่วมการทดลองว่า
"ถ้าเอาคำศัพท์มาจากหนังสืออังกฤษโดยสุ่ม  มีโอกาสมากกว่าที่คำนั้น ๆ จะเริ่มด้วยอักษร K หรือว่ามีอักษร K เป็นอักษรที่สามของคำ"
คนพูดอังกฤษได้จะสามารถนึกถึงคำต่าง ๆ มากมายที่เริ่มด้วย "K" (เช่น kangaroo, kitchen, kale)
แต่ว่า  ต้องอาศัยความพยายามมากกว่าในการคิดถึงคำหนึ่ง ๆ ที่มีอักษร "K" เป็นตัวที่สาม (เช่น acknowledge, ask)
ผลงานวิจัยแสดงว่า  ผู้ร่วมการทดลองประเมินความน่าจะเป็นของคำที่เริ่มต้นด้วย K เกินความจริง
และประเมินคำที่มี K เป็นอักษรตัวที่สามต่ำเกินไป
นักวิจัยสรุปว่า  คนเราตอบคำถามเช่นนี้ด้วยการเปรียบเทียบความน่าจะเป็นของสิ่งของหรือเหตุการณ์ต่าง ๆ โดยประเมินว่า  สามารถระลึกถึงตัวอย่างต่าง ๆ ได้ง่ายขนาดไหน
กล่าวอีกอย่างหนึ่งก็คือ  เพราะว่า  การคิดถึงคำที่เริ่มต้นด้วยตัว K ง่ายกว่าที่จะคิดถึงคำที่มี K เป็นอักษรที่สาม  ดังนั้น  เราจึงตัดสินใจว่าคำที่เริ่มต้นด้วย K เป็นคำที่มีมากกว่า
แต่จริง ๆ แล้ว  ปรากฏว่า  หนังสือโดยทั่ว ๆ ไปมีคำที่มี K เป็นอักษรที่สามมากกว่าคำที่เริ่มต้นด้วย K ถึงสามเท่า

ในปี ค.ศ. 1967 แช็ปแมนได้พรรณนาถึงความเอนเอียงในการตัดสินความชุกของเหตุการณ์ 2 อย่างที่เกิดขึ้นด้วยกัน  ซึ่งแสดงว่า  การมีสิ่งเร้าสองอย่างเกิดขึ้นด้วยกันมีผลให้ผู้ร่วมการทดลองประเมินความชุกของการเกิดขึ้นด้วยกันมากเกินไป 
คือ  มีการให้ข้อมูลสมมุติเกี่ยวกับคนไข้โรคจิตหลายคน
โดยที่ข้อมูลของคนไข้แต่ละคนจะมีการวินิจฉัยทางคลินิกและรูปที่วาดโดยคนไข้
หลังจากนั้น  ก็ให้ผู้ร่วมการทดลองประเมินความชุกของข้อวินิจฉัยแต่ละอย่างที่มาด้วยกันกับลักษณะต่าง ๆ ของรูปวาด (เช่นความขี้ระแวงของคนไข้และรูปตาที่แปลก ๆ)
ผู้ร่วมการทดลองทำการประเมินถึงความชุกของการเกิดขึ้นด้วยกันมากเกินไป 
ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่แช็ปแมนได้เรียกว่า illusory correlation (สหสัมพันธ์ลวง)
ทเวอร์สกี้และคาฮ์นะมันเสนอว่า  ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายเป็นคำอธิบายโดยธรรมชาติของปรากฏการณ์สหสัมพันธ์ลวง
กำลังของความสัมพันธ์ระหว่างสองเหตุการณ์  (ที่เป็นอัตวิสัย)  สามารถใช้เป็นฐานในการตัดสินใจว่าเหตุการณ์สองอย่างนี้เกิดขึ้นด้วยกันบ่อยครั้งแค่ไหนเป็นอย่างดี
คือ  เมื่อมีความสัมพันธ์  (โดยอัตวิสัย)  ที่มีกำลัง  ก็จะมีโอกาสสูงขึ้นที่จะสรุปว่า  เหตุการณ์สองอย่างนี้เกิดขึ้นด้วยกันบ่อย ๆ

ในงานวิจัยปี ค.ศ. 1992 มีการเปลี่ยนอารมณ์เพื่อดูผลต่อฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย  คือมีการให้ผู้ร่วมการทดลองอยู่ในสถานการณ์ที่ทำให้เกิดอารมณ์เศร้า  หรือมีความสุข
ผู้ที่มีอารมณ์เศร้าสามารถระลึกถึงความจำได้ดีกว่าผู้ที่มีความสุข
ซึ่งแสดงว่ากำลังของปรากฏการณ์นี้สามารถเปลี่ยนไปได้ภายใต้สถานการณ์บางอย่าง

ตัวอย่าง
ชายคนหนึ่งอ้างกับเพื่อนว่า คนที่ขับรถสีแดงได้รับใบสั่งขับรถเร็วบ่อยกว่า เพื่อน ๆ ของเขาเห็นด้วยเพราะว่า มีคนในกลุ่มนั้นที่ขับรถสีแดงและได้รับใบสั่งเหตุขับรถเร็วบ่อย ๆ แต่ความจริงอาจจะเป็นว่า เพราะว่าขับรถเร็ว ก็เลยได้รับใบสั่ง ไม่ว่าจะขับรถสีอะไร และถึงแม้ว่า จะมีสถิติจริง ๆ ที่แสดงว่ามีการให้ใบสั่งเพราะขับรถเร็วกับคนที่ขับรถสีแดงน้อยกว่าสีอื่น ๆ แต่ว่า ตัวอย่างของเพื่อนคนนั้นเป็นตัวอย่างพร้อมใช้งาน คือระลึกถึงได้ง่าย และดังนั้นก็จะทำให้คำกล่าวนั้นฟังน่าเชื่อถือกว่า 
เมื่อเรื่องเล่าเรื่องเดียว (เช่น "ผมรู้จักคนหนึ่งที่ ...") ใช้เป็นข้อพิสูจน์ประเด็นใดประเด็นหนึ่งหรือเพื่อสนับสนุนความคิดที่มีความเอนเอียง จะมีการใช้ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายปะปนอยู่ด้วย ในกรณีนี้ ความง่ายในการคิดถึงตัวอย่าง หรือความแจ่มชัดและอิทธิพลทางอารมณ์ของตัวอย่างนั้น ทำให้ตัวอย่างนั้นกลายเป็นเรื่องที่น่าเชื่อถือมากกว่าความน่าจะเป็นจริง ๆ ทางสถิติเสียอีก และเพราะว่า ตัวอย่างนั้นคิดถึงได้ง่าย คือเป็นตัวอย่างพร้อมใช้งาน เราจึงพิจารณาตัวอย่างเดียวนั้นเหมือนกับเป็นตัวแทนเรื่องนั้นทั้งหมด แทนที่จะเป็นเพียงแค่ตัวอย่างตัวอย่างเดียวในบรรดาข้อมูลทั้งหมดที่มี (ดูเรื่องการใช้ตัวอย่างเดียวเป็นหลักฐานใน "หลักฐานโดยเรื่องเล่า") ตัวอย่างหนึ่งก็คือบุคคลหนึ่งอ้างว่า การสูบบุหรี่ไม่ได้ทำให้สุขภาพเสีย เพราะว่าคุณปู่ของเขาสูบบุหรี่วันละสามซองทุกวันและมีชีวิตถึง 100 ปี แต่จริง ๆ แล้ว คุณปู่ของเขาอาจจะเป็นข้อยกเว้นหนึ่งในประเด็นปัญหาสุขภาพเนื่องจากสูบบุหรี่ 
บุคคลหนึ่งเห็นข่าวหลายเรื่องเกี่ยวกับแมวที่กระโดดจากต้นไม้สูงแต่ไม่ตาย ดังนั้นเขาจึงเชื่อว่าแมวนั้นไม่มีปัญหาในการตกลงจากที่สูง แต่ว่า จริง ๆ แล้ว ข่าวที่รายงานเช่นนี้อาจเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นน้อยกว่าที่แมวตกลงมาแล้วตาย 
คนที่เริ่มรับหนังสือพิมพ์ทุกวันอาจจะเปรียบเทียบจำนวนหนังสือพิมพ์ที่นำมาส่งกับจำนวนที่ไม่ได้นำมาส่ง เพื่อคำนวณความล้มเหลวในการส่งหนังสือพิมพ์ ในกรณีเช่นนี้ การคำนวณนั้นจะขึ้นอยู่กับเรื่องที่จำได้ แต่ว่า การนึกถึงเหตุการณ์ที่มีการส่งและไม่มีการส่งในช่วงระยะเวลายาวให้ได้ทั้งหมด  เป็นเรื่องยาก 
หลังจากที่เห็นข่าวหลายเรื่องเกี่ยวกับธนาคารเข้ายึดบ้าน เราอาจจะตัดสินใจว่าเหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นบ่อยกว่าความจริง ซึ่งอาจจะเป็นความจริงเพียงแค่ว่า เป็นเรื่องง่ายกว่าที่จะนึกถึงเหตุการณ์เหล่านี้

ในชีวิตจริง

สื่อ
หลังจากที่เห็นข่าวหลายเรื่องเกี่ยวกับการลักพาตัวเด็ก  เราอาจจะตัดสินใจว่า  เรื่องอย่างนี้เกิดขึ้นบ่อยกว่าความเป็นจริง
คือ  สื่อสามารถช่วยทำให้เรามีคิดที่มีความเอนเอียงเพิ่มขึ้น  โดยทำเหตุการณ์ที่ไม่ทั่วไปให้เป็นข่าวแพร่หลายไปอย่างกว้างขวาง
เช่นเรื่องฆาตกรรม  อุบัติเหตุเครื่องบิน  และไม่ทำเรื่องที่ปกติทั่วไปแต่ไม่เร้าใจให้เป็นข่าว  เช่นโรคที่สามัญและอุบัติเหตุรถยนต์ต่าง ๆ 
ยกตัวอย่างเช่น  เมื่อถามถึงความน่าจะเป็นของเหตุต่าง ๆ ของการเสียชีวิต  เรามักจะกล่าวถึงเหตุน่าสนใจพอที่จะเป็นข่าวได้ว่าเป็นไปได้มากกว่า  เพราะว่า เราสามารถระลึกถึงตัวอย่างเหล่านั้นได้ดีกว่า
นอกจากนั้นแล้ว  เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นไม่บ่อยแต่ชัดเจนเช่น  ฆาตกรรม การถูกฉลามทำร้าย หรือการถูกฟ้าผ่ามักจะรับการรายงานในสื่อ (ฝรั่ง) มากกว่าเหตุของความตายต่าง ๆ ที่สามัญแต่ไม่เร้าใจเช่นโรคสามัญธรรมดา ๆ 

ยกตัวอย่างเช่น  หลายคนคิดว่ามีโอกาสที่จะตายเพราะถูกฉลามทำร้ายมากกว่าที่จะตายเพราะถูกชิ้นส่วนจากเครื่องบินตกใส่  แม้ว่าความจริงแล้ว  จะมีคนตายเพราะถูกชิ้นส่วนจากเครื่องบินตกใส่มากกว่า
เราคิดผิดอย่างนี้ก็เพราะว่า  เมื่อมีคนถูกฉลามทำร้าย  เหตุเสียชีวิตนั้นมักจะมีการสื่อข่าวไปอย่างกว้างขวาง  แต่การเสียชีวิตเพราะถูกชิ้นส่วนจากเครื่องบินตกใส่ไม่ค่อยได้รับการออกข่าว 

ในงานวิจัยปี ค.ศ. 2010 เกี่ยวกับความสัมพันธ์ของรายการโทรทัศน์ที่เหมือนชีวิตจริงกับการเข้าใจถึงชีวิตในสังคมพบว่า
คนที่ดูรายการโทรทัศน์รุนแรงเหมือนจริงให้การประเมินว่า  มีความชุกของอาชญากรรมและความไร้ศีลธรรมของพวกตำรวจในระดับที่สูงกว่าคนที่ไม่ได้ดู
ผลงานวิจัยเช่นนี้บอกเป็นนัยว่า  ความรุนแรงที่แสดงในโทรทัศน์มีผลโดยตรงต่อความเชื่อเกี่ยวกับความเป็นไปในสังคม
และการรับเรื่องความรุนแรงที่เหมือนจริงบ่อย ๆ นำไปสู่การประเมินถึงความชุกของอาชญากรรมและความรุนแรงในสังคมที่เพิ่มระดับขึ้น  

ถึงอย่างนั้น ก็ยังมีงานวิจัยที่แสดงผลค้านการค้นพบเช่นนั้น คือ นักวิจัยที่ทำงานคล้าย ๆ กันอ้างว่า ความเชื่อที่มีความเอนเอียงเหล่านี้อาจเกิดจากการได้รับข้อมูลใหม่
คือ นักวิจัยได้ตรวจสอบผลของข้อมูลใหม่ โดยให้ผู้ร่วมการทดลองดูหนังที่แสดงเหตุการณ์เสี่ยงภัยที่ผาดโผน แล้ววัดการประเมินความเสี่ยงของผู้ร่วมการทดลองหลังได้ดูหนัง
ผลที่พบก็คือ โดยเฉลี่ยแล้ว ไม่ปรากฏว่าผู้ร่วมการทดลองรู้สึกว่ามีความเสี่ยงสูงขึ้น แม้ว่าหนังจะแสดงภัยอันตรายที่ดูน่าจะเป็นไปได้
ดังนั้นโดยรวม ๆ แล้ว ผลงานวิจัยนี้คัดค้านงานทดลองก่อน ๆ

สุขภาพ
ในปี ค.ศ. 1991 นักวิจัยได้ทำการตรวจสอบวิธีแก้ปัญหาทางประชานในกระบวนการประเมินความเสี่ยงของโรคเอดส์
นายแพทย์ 331 คนได้รายงานว่ามีความวิตกกังวลว่าจะติดเชื้อเอชไอวีเพราะเหตุแห่งอาชีพ  และเพราะทำงานกับคนไข้ที่มีเชื้อเอชไอวี
โดยวิเคราะห์คำตอบที่ได้มาจากนายแพทย์  นักวิจัยสรุปว่า  ข้อมูลความจริงที่มีเกี่ยวกับเอดส์  ไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับความรู้สึกเกี่ยวกับความเสี่ยง (คือแม้ว่าข้อมูลอาจจะบอกว่าความเสี่ยงมีในระดับต่ำ  แต่แพทย์ก็ยังรู้สึกเสียวว่าจะติดโรคอยู่ดี)

ในปี ค.ศ. 1992 มีการให้ผู้ร่วมการทดลองอ่านคำพรรณนาถึงคนไข้สมมุติที่มีเพศต่าง ๆ กันมีความชอบใจทางเพศต่าง ๆ กัน
คนไข้สมมุติเหล่านี้แสดงอาการของโรคสองโรค
ผู้ร่วมการทดลองต้องบอกว่า  ตนคิดว่าคนไข้เหล่านั้นมีโรคอะไร
แล้วให้คะแนนคนไข้เกี่ยวกับความเป็นผู้มีความรับผิดชอบและความน่าพึงใจทางสังคม
ผลที่ได้ปรากกฏว่าเข้ากับปรากฏการณนี้ คือ  ผู้ร่วมการทดลองจะเลือกถ้าไม่โรคไข้หวัดใหญ่ (ที่เกิดบ่อย ๆ) ก็โรคเอดส์ (ที่มีการเผยแพร่ข้อมูลมากกว่า)

ธุรกิจและเศรษฐกิจ
งานวิจัยหนึ่งทำการวิเคราะห์บทบาทของฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายในตลาดหลักทรัพย์
คือ  นักวิจัยได้กำหนดและทดสอบแบบสองอย่างของปรากฏการณ์นี้
ความพร้อมใช้งานของผล (outcome availability) คือผลบวกหรือผลลบในการลงทุน - โดยใช้ดัชนีของตลาดหลักทรัพย์เป็นตัวแทน
ความพร้อมใช้งานของความเสี่ยง (risk availability) - โดยใช้ระดับความเคลื่อนไหวของดัชนีเป็นตัวแทน
นักวิจัยได้พบว่า  
 ราคาหุ้นเพิ่มขึ้นที่เป็นการตอบสนองต่อการยกระดับคำแนะนำหุ้น (ของนักวิเคราะห์หุ้น) มีกำลังกว่าถ้าดัชนีมีผลบวกในวันนั้น  และราคาหุ้นลดลงที่เป็นการตอบสนองต่อการลดระดับคำแนะนำหุ้นมีกำลังกว่าถ้าดัชนีมีผลลบในวันนั้น  ซึ่งนักวิจัยแสดงว่าเป็นผลของ outcome availability คือการตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลที่เข้าถึงได้ง่ายคือดัชนีในวันนั้น
 ในวันที่ดัชนีตลาดหลักทรัพย์มีความเปลี่ยนแปลงมาก (คือมีความเสี่ยงสูง) ราคาหุ้นที่เพิ่มขึ้นผิดปกติที่เป็นการตอบสนองต่อการยกระดับคำแนะนำหุ้นมีกำลังอ่อน  และราคาหุ้นที่ลดลงผิดปกติที่เป็นการตอบสนองต่อการลดระดับคำแนะนำหุ้นมีกำลังมากกว่า  ซึ่งเป็นผลของ risk availability คือการตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลที่เข้าถึงได้ง่ายคือความแปรปรวนของดัชนีในวันนั้น
 ผลของปรากฏการณ์นี้ทั้งสองรูปแบบก็ยังมีนัยสำคัญแม้เมื่อควบคุมตัวแปรอื่น ๆ ที่เฉพาะบริษัทหรือเฉพาะเหตุการณ์

งานวิจัยได้ชี้ว่า  เพราะเราใช้ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย  มนุษย์อาจจะเชื่อถือไม่ได้เพราะประเมินความน่าจะเป็นโดยให้น้ำหนักต่อข้อมูลปัจจุบันหรือข้อมูลที่ระลึกถึงได้ง่าย  แทนที่จะใช้ข้อมูลที่มีประเด็นเกี่ยวข้องกันทั้งหมด
เนื่องจากข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์ปัจจุบันของเศรษฐกิจเป็นสิ่งที่หาได้ง่าย
นักวิจัยกลุ่มต่าง ๆ ได้พยายามระบุคุณสมบัติต่าง ๆ ในวัฏจักรธุรกิจ  เพื่อจะพยากรณ์ความเอนเอียงโดยความพร้อมใช้งานในงานพยากรณ์ธุรกิจของนักวิเคราะห์ 
และพบว่า  มีความเอนเอียงโดยความพร้อมใช้งานในงานพยากรณ์ธุรกิจของนักวิเคราะห์  ซึ่งมีผลต่อการลงทุน

โดยสาระก็คือ  นักลงทุนใช้ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายเพื่อการตัดสินใจในการลงทุน  และเพราะเหตุนั้น  อาจจะไม่ได้ประสิทธิภาพการลงทุนที่ดี
เช่น  ความรู้สึกที่ยืดเยื้อเกี่ยวกับสภาพของตลาดที่ไม่ดีอาจจะทำให้มองโอกาสต่าง ๆ ในการลงทุนในแง่ลบเกินไป
ทำให้ไม่รู้สึกว่าควรจะเสี่ยงลงทุน  ไม่ว่ากำไรที่ได้จากการลงทุนในหลักทรัพย์ที่รู้สึกว่า "ปลอดภัย" จะน้อยแค่ไหน
เพื่อที่จะแสดงเนื้อความนี้  มีงานสำรวจประจำปีของบริษัทลงทุน Franklin Templeton ที่ถามคนที่สำรวจว่า  ตนเชื่อว่าดัชนีหุ้น S&P 500 ทำเงินได้ดีขนาดไหนในปี ค.ศ. 2009, 2010 และ 2011
66% ของผู้ตอบกล่าวว่า  ตนเชื่อว่าตลาดหุ้นไม่กระเตื้อง  หรือเชื่อว่าตกลงในปี ค.ศ. 2009 
48% บอกอย่างเดียวกับสำหรับปี ค.ศ. 2010 และ 53% บอกอย่างเดียวกับสำหรับปี ค.ศ. 2011
แต่จริง ๆ แล้ว  ดัชนี  S&P 500 เพิ่มขึ้น 26.5% ในปี ค.ศ. 2009
เพิ่มขึ้น 15.1% ในปี ค.ศ. 2010 และเพิ่มขึ้น  2.1% ในปี ค.ศ. 2011
ซึ่งแสดงว่า  ความรู้สึกที่ยืดเยื้อที่เกิดจากเหตุการณ์รุนแรงและที่ทำให้เกิดความช้ำใจ 
(เช่นตลาดหลักทรัพย์ที่มีผลลบในปีก่อน ๆ) สามารถมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจแม้ว่าเหตุการณ์นั้นจะได้ยุติไปแล้ว

นอกจากนั้นแล้ว  งานวิจัยในปี ค.ศ. 2009 พบว่า  ความยากง่ายในการระลึกถึงบุคคลอื่น ๆ ที่เชื่อว่าการกระทำหนึ่ง ๆ นั้นยอมรับได้โดยศีลธรรม  มีความสัมพันธ์กับความรู้สึกทางศีลธรรมในเรื่องนั้นของบุคคลนั้น
ผลงานวิจัยนี้บอกเป็นนัยว่า  ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายมีอิทธิพลเกี่ยวกับความคิดและพฤติกรรมทางจริยธรรมภายในองค์กรต่าง ๆ (ดังนั้น  ถ้ามีตัวอย่างที่ไม่ดีให้นึกถึงได้ง่าย  ก็จะมีความรู้สึกว่าเรื่องที่ไม่ดีนั้นเป็นเรื่องที่ยอมรับได้โดยศีลธรรม)

การศึกษา
งานวิจัยในปี ค.ศ. 2006 ของเครก ฟ๊อกซ์  ให้ตัวอย่างของการใช้ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายในห้องเรียน
ในงานวิจัยนี้  ฟ๊อกซ์ทดสอบว่า  ความยากลำบากในการระลึกถึงมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจอย่างไร  โดยเฉพาะในการประเมินหลักสูตรของนักศึกษามหาวิทยาลัย
คือ  ฟ๊อกซ์ให้นักศึกษาสองกลุ่มกรอกใบประเมินหลักสูตร
โดยให้กลุ่มแรกเขียนข้อแนะนำในการปรับปรุงหลักสูตรสองข้อ (ซึ่งทำได้ค่อนข้างง่าย) แล้วให้เขียนสิ่งที่ประทับใจสองอย่างในหลักสูตรนั้น
และให้กลุ่มที่สองเขียนข้อแนะนำที่ศาสตราจารย์ผู้สอนสามารถปรับปรุงตัวสิบข้อ (ซึ่งทำได้ยาก) แล้วให้เขียนสิ่งที่ประทับใจสองอย่างในหลักสูตรนั้น
ในที่สุดของการประเมิน  ก็ให้นักศึกษาทั้งสองกลุ่มให้คะแนนหลักสูตรระหว่าง 1 ถึง 7
ผลงานวิจัยแสดงว่า  นักศึกษาที่ต้องเขียนข้อแนะนำ 10 อย่าง  ให้คะแนนหลักสูตรดีกว่าเพราะประสบความยากลำบากในการระลึกถึงข้อมูลเชิงลบ
ส่วนนักศึกษาที่คิดถึงสิ่งที่ควรปรับปรุงสองอย่างสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ง่ายกว่า  ดังนั้นจึงให้คะแนนหลักสูตรแย่กว่า

การพิพากษาคดีอาญา
สื่อข่าวมักจะพุ่งความสนใจไปที่อาชญากรรมที่รุนแรงหรืออุกฉกรรจ์  ซึ่งสาธารณชนคิดถึงได้ง่าย
ซึ่งอาจจะมีบทบาทต่อกระบวนการทางศาลในการประเมินและตัดสินการลงโทษที่สมควรสำหรับอาชญากร
ในงานวิจัยหนึ่งในปี ค.ศ. 1993 ผู้ร่วมการทดลองให้คะแนนว่าเห็นด้วยกับกฎหมายหรือกับนโยบายที่สมมุติขึ้นเช่น  "คุณสนับสนุนกฎหมายที่ให้ผู้ต้องโทษคดีปล้นทรัพย์โดยไม่ได้ใช้อาวุธทุกคน  ต้องติดคุกเป็นเวลาสองปีหรือไม่"
แล้วจึงให้ผู้ร่วมการทดลองอ่านเค้สคดีและตัดสินโทษโดยใช้คำถามหลายคำถามเกี่ยวกับการลงโทษ
และผลก็ออกมาตรงตามสมมุติฐานที่ตั้งไว้  คือผู้ร่วมการทดลองสามารถระลึกถึงคดีอุกฉกรรจ์ต่าง ๆ ได้ง่ายกว่าจากความจำระยะยาว
ซึ่งดูเหมือนจะมีอิทธิพลต่อการตัดสินโทษคือทำให้ผู้ร่วมการทดลองชอบใจโทษที่หนักกว่า
แต่ว่านักวิจัยสามารถลดระดับอิทธิพลนี้ได้โดยแสดงรายละเอียดที่ชัดเจนหรือแปลกเกี่ยวกับความบาดเจ็บที่ลดความสาหัสลงที่เกิดจากอาชญากรรม (คือไม่เท่ากับที่สื่อมักจะแสดง)

งานวิจัยคล้าย ๆ กันอีกงานหนึ่งในปี ค.ศ. 1989 ให้นักศึกษามหาวิทยาลัยเลือกการลงโทษในคดีอาชญาอุกฉกรรจ์สี่คดี  ที่การลงโทษจำคุกเป็นการลงโทษที่ทำได้แต่ไม่จำเป็นต้องทำ
มีการให้ผู้ร่วมการทดลองประเมินการลงโทษของศาลโดยอาศัยข้อมูลอาชญากรรมและการลงโทษที่เผยแพร่ต่อสาธารณชน
ซึ่งเป็นข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์  เพราะสื่อข่าวมักจะเสนอข่าวที่เลือกสรรไม่เป็นตัวแทนที่ดีของคดีที่มีอยู่ทั่วไปจริง ๆ  คือพุ่งความสนใจไปที่คดีร้ายแรงหรืออุจฉกรรจ์แทนที่จะเสนอคดีทั่ว ๆ ไป
การระลึกถึงข้อมูลเช่นนี้ทำให้ผู้ร่วมการทดลองคิดว่า  ศาลตัดสินเบาเกินไป
แต่ว่า  เมื่อให้ผู้ร่วมการทดลองเลือกการลงโทษเอง  โทษที่เลือกกลับเทียบเท่าหรือเบากว่าที่ศาลให้
กล่าวอีกนัยก็คือ  ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายทำให้ผู้ร่วมการทดลองเชื่อว่าศาลและลูกขุนตัดสินลงโทษเบาเกินไป
แต่ผู้ร่วมการทดลองกลับให้การลงโทษที่คล้ายกับผู้พิพากศาลเอง  ซึ่งบอกเป็นนัยว่า  ข้อมูลที่ระลึกได้ไม่ถูกต้อง

นักวิจัยในงานปี ค.ศ. 1989 พยากรณ์ว่า  ลูกขุนสมมุติจะให้คะแนนพยานว่า  ไม่น่าเชื่อถือถ้าพยานให้การตามความเป็นจริง  ก่อนที่จะให้การเท็จ  มากกว่าถ้าพยานถูกจับได้ว่าให้การเท็จ  ก่อนที่จะให้การตามความเป็นจริง
เพราะว่า  ถ้าฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายมีบทบาทในเรื่องนี้  การให้การเท็จทีหลังก็จะยังอยู่ในใจของพวกลูกขุน (เพราะเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นล่าสุด) และจะทำให้มีโอกาสจำพยานว่าให้การเท็จมากกว่าให้การจริง
เพื่อที่จะทดสอบสมมุติฐานนี้  มีการให้นักศึกษามหาวิทยาลัย 312 คนเล่นเป็นลูกขุนสมมุติและดูเทปวีดิโอของพยานที่ให้การ  ผลการทดลองรับรองสมมุติฐานของนักวิจัย  คือลูกขุนสมมุติได้รับอิทธิพลจากเหตุการณ์ที่เกิดล่าสุดมากกว่า

ข้อวิจารณ์
นักวิจัยบางท่านเสนอว่า  สิ่งที่เราคิดว่าเป็นเหตุผลของเหตุการณ์หนึ่ง ๆ และไม่ใช่จินตนาภาพของเหตุการณ์นั้น ๆ เป็นสิ่งที่มีอิทธิพลต่อการประเมินความน่าจะเป็นของผล 
หลักฐานที่สนับสนุนไอเดียนี้มาจากงานวิจัยที่ให้ผู้ร่วมการทดลองจินตนาการถึงผู้ชนะการอภิปราย  หรือให้คิดถึงเหตุผลว่าทำไมนายโรนัลด์ เรแกน  หรือนายวอลเตอร์ มอนเดล์  จะชนะการอภิปรายเนื่องด้วยการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ค.ศ. 1984
ผลงานวิจัยนี้แสดงว่า  การจินตนาการว่า  นายเรแกนหรือนายมอนเดล์ชนะการอภิปราย  ไม่มีผลต่อการพยากรณ์ว่าใครจะชนะการอภิปราย
แต่ว่า  การจินตนาการและการพิจารณาถึงเหตุผลว่าทำไมนายเรแกนหรือนายมอนเดล์จะชนะ  มีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญต่อการพยากรณ์

ส่วนนักจิตวิทยาพวกอื่น ๆ เสนอว่า  งานวิจัยคลาสสิกทั่ว ๆ ไปเกี่ยวกับฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายคลุมเครือและไม่ได้อธิบายถึงกระบวนการทางประชานที่เป็นฐานของการตัดสินใจ  
ยกตัวอย่างเช่น  เกี่ยวกับงานวิจัยปี ค.ศ. 1973 ที่มีชื่อเสียงของทเวอร์สกี้และคาฮ์นะมัน  แว้งก์และคณะเชื่อว่า  ความยากง่ายที่ไม่เหมือนกันในการระลึกถึงความจำ  สามารถปรับเปลี่ยนการประเมินความสามัญของชื่อได้โดยสองวิธี
ในวิธีหนึ่ง  ดังที่สมมุติฐานเกี่ยวกับฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายได้แสดงแล้ว  ผู้รับการทดลองจะใช้ความรู้สึกที่เป็นอัตวิสัยเกี่ยวกับความยากง่ายในการระลึกถึงชื่อเป็นฐานในการตัดสินใจ
ซึ่งถ้าเป็นโดยวิธีนี้  ก็จะสามารถพยากรณ์การตัดสินใจของผู้ร่วมการทดลองว่า  จะแสดงความชุกในระดับที่สูงกว่าของชื่อที่ระลึกได้ง่ายกว่า      
ส่วนวิธีที่สองที่ใช้เปรียบเทียบกัน  นักวิจัยเสนอว่า  ผู้ร่วมการทดลองอาจจะระลึกถึงชื่อแต่ละประเภทให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ในเวลาที่ให้ แล้วตัดสินใจโดยใช้ชื่อที่ระลึกได้เป็นฐาน (ไม่ได้ใช้ความยากง่าย)
ถ้าชื่อที่ระลึกได้ง่ายกว่าเริ่มด้วยอักษรใดอักษรหนึ่ง  ก็จะระลึกถึงชื่อเช่นนั้นได้มากกว่าชื่ออื่น ๆ 
และก็จะสามารถพยากรณ์การตัดสินใจของผู้ร่วมการทดลองว่า  จะแสดงความชุกในระดับที่สูงกว่าของชื่อเหล่านั้น 
แต่ว่าในกรณีที่สอง  การตัดสินใจจะมีฐานเป็นสิ่งที่ระลึกถึงได้  ไม่ใช่มีฐานเป็นความรู้สึกตามอัตวิสัยของความยากง่ายในการระลึกถึงความจำ

มีนักวิจัยบางพวกคิดว่า  อาจมีตัวแปรสับสน (confounding variable) ในงานวิจัยดั้งเดิมของทเวอร์สกี้และคาฮ์นะมัน 
คือนักวิจัยตั้งของสงสัยว่า  ผู้ร่วมการทดลองตัดสินความสามัญของชื่อคนมีชื่อเสียงโดยมีฐานเป็นข้อมูลที่ระลึกได้  หรือว่ามีฐานเป็นความยากง่ายในการระลึกได้
ส่วนนักวิจัยบางพวกเสนอว่า  แบบการทดลองในยุคต้น ๆ มีปัญหาและไม่สามารถกำหนดจริง ๆ ได้ว่า  ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายมีการทำงานอย่างไร 

งานวิจัยในปี ค.ศ. 1995 แสดงหลักฐานว่า  ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่ายเป็นกลยุทธ์เพียงอย่างหนึ่งในกลยุทธ์หลายอย่างที่มนุษย์ใช้ในการประเมินความสามัญของสิ่ง ๆ หนึ่ง 
งานวิจัยในอนาคตควรที่จะพยายามทำการวิเคราะห์โดยพิจารณากลยุทธ์อื่น ๆ เหล่านี้ด้วย

ดูเพิ่ม
 หลักฐานโดยเรื่องเล่า
 Representativeness heuristic

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
 How Belief Works  - an article on the origins of the availability bias.

ความเอนเอียงทางประชาน
เหตุผลวิบัติโดยเหตุ
เหตุผลวิบัติโดยอุปนัย
ฮิวริสติก
จิตวิทยาเชิงทดลอง
จิตวิทยาประชาน