อำเภอท่าม่วง

ท่าม่วง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดกาญจนบุรี

ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอท่าม่วงตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพนมทวน
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอท่ามะกา และอำเภอบ้านโป่ง (จังหวัดราชบุรี)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโพธารามและอำเภอจอมบึง (จังหวัดราชบุรี)
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอด่านมะขามเตี้ยและอำเภอเมืองกาญจนบุรี

ประวัติศาสตร์
อำเภอท่าม่วงจัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2441 ที่บ้านท่าไม้รวก ตำบลม่วงชุมในปัจจุบัน โดยเริ่มแรกเนื่องจากอำเภอที่ตั้งขึ้นมีอาณาเขตติดต่อกับ "วัดใต้" (วัดมโนธรรมารามในปัจจุบัน) จึงตั้งชื่ออำเภอว่า อำเภอใต้ ต่อมาความเจริญของลำน้ำเปลี่ยนไป ประชาชนอพยพลงมาทางใต้ เพราะบริเวณท่าไม้รวกเดิมเป็นลำน้ำคด ไม่สะดวกในการสัญจรของเรือ แพ จึงย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งใหม่บริเวณใกล้กับวัดศรีโลหะราษฎร์บำรุง และตั้งชื่ออำเภอใหม่ว่า อำเภอวังขนาย 

ต่อมา พระวรภักดิ์พิบูลย์ นายอำเภอสมัยนั้นเห็นว่าอำเภอนี้ควรตั้งชื่อให้สอดคล้องกับความเป็นจริง เพราะอำเภอตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ตำบลท่าม่วงและอยู่ท้ายตลาดท่าม่วงซึ่งเป็นตลาดใหญ่ จึงขออนุญาตเปลี่ยนชื่อจากอำเภอวังขนายเป็น อำเภอท่าม่วง ตามชื่อตำบลที่ตั้ง โดยมีผลตั้งแต่ในปี พ.ศ. 2482 จากนั้นในปี พ.ศ. 2489 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาอยู่ที่ตั้งปัจจุบัน เนื่องจากอาคารที่ว่าการอำเภอเดิมมีขนาดเล็กคับแคบและชำรุดทรุดโทรม ไม่สามารถขยายได้

 วันที่ 1 มีนาคม 2467 โอนพื้นที่ตำบลวังศาลา อำเภอท่ามะกา ไปขึ้นกับ อำเภอวังขนาย
 วันที่ 31 มกราคม 2474 ยุบตำบลหนองขาวดอนประดู่ รวมกับตำบลหนองขาวบ้านกล้วย อำเภอวังขนาย และเปลี่ยนแปลงชื่อตำบล เป็น ตำบลหนองขาว
 วันที่ 28 มีนาคม 2480 โอนพื้นที่หมู่ 3 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าม่วง ไปขึ้นกับตำบลม่วงชุม และโอนพื้นที่หมู่ 7,8 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าม่วง ไปขึ้นกับตำบลทุ่งทอง
วันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2482 โอนหมู่บ้านหนองสี่พระยา ตำบลบ้านถ้ำ อำเภอท่าม่วง ไปขึ้นกับตำบลหนองสำโรง อำเภอเมืองกาญจนบุรี
 วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอวังขนาย จังหวัดกาญจนบุรี เป็น อำเภอท่าม่วง
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลวังขนาย แยกออกจากตำบลท่าม่วง ตั้งตำบลทุ่งทอง แยกออกจากตำบลท่าม่วง ตั้งตำบลท่าตะคร้อ แยกออกจากตำบลพังตรุ ตั้งตำบลม่วงชุม แยกออกจากตำบลเขาน้อย
 วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าม่วง ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าม่วง
 วันที่ 31 มกราคม 2504 โอนพื้นที่หมู่ 4,5 (ในขณะนั้น) ของตำบลพังตรุ ไปตั้งเป็นหมู่ 6,7 ของตำบลท่าตะคร้อ
 วันที่ 18 ธันวาคม 2505 จัดตั้งสุขาภิบาลสำรอง ในท้องที่บางส่วนของตำบลพังตรุ
 วันที่ 30 กรกฎาคม 2510 ก่อสร้างเขื่อนวชิราลงกรณ และวางศิลาฤกษ์
 วันที่ 24 มิถุนายน 2512 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองขาว ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองขาว
 วันที่ 22 กันยายน 2513 ตั้งตำบลหนองตากยา แยกออกจากตำบลพังตรุ และตำบลบ้านใหม่
 วันที่ 8 สิงหาคม 2515 ตั้งศูนย์การฝึก กรมการขนส่งทหารบก
 วันที่ 5 กันยายน 2517 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี เพื่อประโยชน์ในการบริหารกิจการ และการทะนุบำรุงท้องถิ่น โดยขยายเขตเทศบาลเมืองเข้าเขตท้องที่บางส่วนในตำบลท่าล้อ
 วันที่ 31 มกราคม 2527 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลสำรอง เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการ และการทะนุบำรุงท้องถิ่น
 วันที่ 2 พฤษภาคม 2532 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองตากยา ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองตากยา
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลท่าม่วง สุขาภิบาลสำรอง สุขาภิบาลหนองขาว และสุขาภิบาลหนองตากยา เป็น เทศบาลตำบลท่าม่วงเทศบาลตำบลสำรอง เทศบาลตำบลหนองขาว และเทศบาลตำบลหนองตากยา ตามลำดับ
 วันที่ 13 กรกฎาคม 2544 เปลี่ยนแปลงชื่อเขื่อนวชิราลงกรณ จังหวัดกาญจนบุรี เป็น เขื่อนแม่กลอง

ชื่อเดิม
ท่าไม้รวก
อำเภอใต้
อำเภอวังขนาย

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอท่าม่วงแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 120 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอท่าม่วงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 18 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองกาญจนบุรี ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าล้อ
 เทศบาลตำบลท่าม่วง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าม่วง
 เทศบาลตำบลสำรอง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลพังตรุ
 เทศบาลตำบลหนองขาว ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองขาว
 เทศบาลตำบลหนองตากยา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองตากยา
 เทศบาลตำบลวังขนาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังขนายทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลวังศาลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังศาลาทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลท่าล้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าล้อ (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)
 เทศบาลตำบลม่วงชุม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลม่วงชุมทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลหนองหญ้าดอกขาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองขาว (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองขาว)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าม่วง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าม่วง (นอกเขตเทศบาลตำบลท่าม่วง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งทอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งทองทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขาน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาน้อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลพังตรุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพังตรุ (นอกเขตเทศบาลตำบลสำรอง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตะคร้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าตะคร้อทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลรางสาลี่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลรางสาลี่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองตากยา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองตากยา (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองตากยา)

สาธารณสุข
โรงพยาบาลสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 19 (เจริญ สุวฑฺฒโน) จังหวัดกาญจนบุรี ให้บริการครอบคลุมทั้งอำเภอ

สถานศึกษา
โรงเรียนท่าม่วงราษฎร์บำรุง กาญจนบุรี
โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ กาญจนบุรี
โรงเรียนวิสุทธรังษี

เอกชน
โรงเรียนวีรศิลป์
โรงเรียนยู่เฉียวเซี๊ยะเซี้ยว

วิทยาลัย
วิทยาลัยการอาชีพกาญจนบุรี
วิทยาลัยเทคโนโลยีบริหารธุรกิจกาญจนบุรี

ศาสนสถาน
โบสถ์คริสต์วัดแม่พระมหาทุกข์
มัสยิสกลางจังหวัดกาญจนบุรี(ตักวา)
สุสานคาทอลิกท่าม่วง
สุสานหงษ์ทอง
สุสานวังหีบ
กุโบร์สุสานมุสลิม

สวนสาธารณะ
สวนรุกขชาติเฉลิมพระเกียรติร.9
สนามกีฬาท่าม่วง

สถานที่ท่องเที่ยว
พลับพลาที่ประทับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เขื่อนแม่กลอง
วัดถ้ำเสือ (จังหวัดกาญจนบุรี)
วัดถ้ำเขาน้อย
วัดมโนธรรมาราม(นางโน)
วัดบ้านถ้ำ
วัดวังขนาย
ถ้ำแก้วกาญจนภิเษก
วัดหนองเสือ
ย่านตลาดเก่าท่าม่วง(ตลาดนางลอย)
เขื่อนแม่กลอง
 หมู่บ้านวัฒนธรรมหนองขาว
 วัดบ้านถ้ำ

ชาวท่าม่วงที่มีชื่อเสียง
พระวิสุทธิรังษี (เปลี่ยน อินฺทสโร) เกจิอาจารย์
พระครูจันทสโรภาส(เที่ยง ท่านกเอี้ยง) เกจิอาจารย์
พระครูสิทธิวิมล (ชื่น ปาสาทิโก) อดีตเจ้าอาวาสวัดถ้ำเสือ/เกจิอาจารย์
พระมหาคณานัมธรรมปัญญาธิวัตร (เจริญ กิ๊นเจี๊ยว) เจ้าคณะใหญ่อนัมนิกายแห่งประเทศไทย/เจ้าอาวาสวัดกุศลสมาคร
พระมหาคณานัมธรรมปัญญาธิวัตร (ถนอม เถี่ยนถึก) เจ้าคณะใหญ่อนัมนิกาย
พระสมณานัมวุฑฒาจารย์ไพศาลคณกิจ (โฝ พ็องเดี้ยว) รองเจ้าคณะใหญ่อนัมนิกายแห่งประเทศไทย/เจ้าอาวาสวัดอุภัยราชบำรุง
ธัญญ์ ธนากร นักแสดง
เวฬุรีย์ ดิษยบุตร  มิสยูนิเวิร์สไทยแลนด์ 2557 / นักแสดง / พิธีกรรายการสตรอเบอรี่ชีสเค้ก
ปฏิภาณ เพชรพูล นักฟุตบอลทีมชาติไทย
ดีพร้อม ไชยวงศ์เกียรติ อาจารย์ประจำภาควิชาจุลชีววิทยา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
อินทรีน้อย ลูกหนองไก่ขัน นักมวย
ฉัตรพันธ์ เดชกิจสุนทร  นักการเมือง ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง คณะที่ปรึกษารองนายกรัฐมนตรี
ศรชัย มนตริวัต อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย
สุทัตตา เชื้อวู้หลิม นักกีฬาวอลเลย์บอลทีมชาติไทย

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 www.kanchanaburifocus.com ชุมชนออนไลน์ของชาวกาญจนบุรี 

ท่าม่วง