พลาสมาควาร์ก–กลูออน

พลาสมาควาร์ก-กลูออน (; QGP) หรือ ซุปควาร์ก คือสถานะของควอนตัมโครโมไดนามิกส์ ซึ่งมีอยู่ที่ระดับอุณหภูมิและความหนาแน่นสูงยิ่งยวด สภาวะนี้ประกอบด้วยควาร์กและกลูออนที่ (เกือบเป็น) อิสระ อันเป็นอนุภาคมูลฐานสำคัญที่ประกอบกันขึ้นเป็นสสาร การทดลองโดยเครื่องซูเปอร์โปรตอนซิงโครตรอน (SPS) ที่เซิร์น เป็นความพยายามแรกในการสร้างพลาสมาควาร์ก-กลูออน ขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1980-1990 ผลที่ได้ทำให้เซิร์นประกาศหลักฐานทางอ้อมที่ยืนยัน "สถานะใหม่ของสสาร" ในปี ค.ศ. 2000 มีการทดลองที่ห้องทดลองแห่งชาติบรู๊คฮาเวนด้วยเครื่อง Relativistic Heavy Ion Collider (RHIC) ซึ่งยังคงพยายามดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน รวมถึงการทดลองครั้งใหม่อีก 3 ครั้งด้วยเครื่องเร่งอนุภาคขนาดใหญ่ (LHC) และ Large Ion Collider Experiment (ALICE) ของเซิร์น ATLAS experiment (ATLAS) และ Compact Muon Solenoid (CMS) ก็ยังคงศึกษาคุณสมบัติของพลาสมาควาร์ก-กลูออนนี้อยู่

ดูเพิ่ม 
 ฮาดรอน (ได้แก่ เมซอน และ แบริออน)
 ดาวนิวตรอน
 พลาสมา (ฟิสิกส์)
 ควอนตัมอิเล็กโตรไดนามิกส์
 ควอนตัมโครโมไดนามิกส์
 ควอนตัมไฮโดรไดนามิกส์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 The Relativistic Heavy Ion Collider at Brookhaven National Laboratory
 The Alice Experiment  at CERN
 The Indian Lattice Gauge Theory Initiative
 Quark matter reviews: 2004 theory, 2004 experiment
 Lattice reviews: 2003, 2005
 BBC article mentioning Brookhaven results
 Physics News Update article on the quark-gluon liquid, with links to preprints 
 Read for free : "Hadrons and Quark-Gluon Plasma" by Jean Letessier and Johann Rafelski   Cambridge University Pres (2002) ISBN 0-521-38536-9 , Cambridge, UK;

ฟิสิกส์พลาสมา
สถานะของสสาร