สบู่ดำ

สบู่ดำ เป็นพืชน้ำมันชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นพืชพื้นเมืองของทวีปอเมริกาใต้ ชาวโปรตุเกสนำเข้ามาปลูกในประเทศไทย ในช่วงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา  ปัจจุบันมีการสกัดน้ำมันจากเมล็ดสบู่ดำใช้ทดแทนน้ำมันดีเซล

ในหลายประเทศได้มีความเห็นคัดค้านการปลูกสบู่ดำเพื่อสกัดน้ำมัน โดยเสนอแนะให้นำพื้นที่เหล่านั้นไปปลูกพืชสำหรับบริโภคแทน และนอกจากนี้ปัญหาการใช้น้ำเป็นจำนวนมาก ซึ่งเมื่อคิดเทียบเท่าต่อพลังงานที่ได้จากพืชชนิดอื่นเช่นอ้อยหรือข้าวโพด สบู่ดำใช้น้ำเป็นปริมาณ 5 เท่า

เป็นไม้พุ่มกึ่งป่าดิบ หรือต้นไม้เล็กสูงถึง 6 เมตร (20 ฟุต) ขึ้นไปมันสามารถทนต่อระดับสูงของความแห้งแล้งปล่อยให้มันเติบโตในทะเลทราย ประกอบด้วย phorbol estersซึ่งถือว่าเป็นพิษอย่างไรก็ตามพิสูจน์แล้ว (ไม่เป็นพิษ) กินได้พื้นเมืองเม็กซิโกยังมีอยู่, เป็นที่รู้จักกันโดยประชากรในท้องถิ่น หมู่คนอื่น ๆ . สบู่ดำยังมีสารประกอบเช่นt rypsin inhibitors , phytate , saponins และประเภทของเลคตินหรือที่รู้จักกันว่า Curcin 

เมล็ดมี 27-40% น้ำมัน (เฉลี่ย: 34.4%  ) ที่สามารถประมวลผลในการผลิตที่มีคุณภาพสูงไบโอดีเซลน้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้งานได้ในมาตรฐานเครื่องยนต์ดีเซล สามารถใช้พิสูจน์ได้ (ไม่เป็นพิษ) สำหรับอาหารสัตว์และอาหาร

ลักษณะ 
เป็นไม้พุ่มยืนต้นขนาดกลาง ความสูง 2-7 เมตร อายุยืนไม่น้อยกว่า 20 ปี ลำต้นและยอดคล้ายละหุ่ง แต่ไม่มีขน อยู่ในวงศ์ยางพารา เมื่อหักลำต้น ส่วนยอดหรือส่วนก้านใบจะมียางสีขาวขุ่นคล้ายน้ำนมไหลออกมา มีกลิ่นเหม็นเขียว

ดอก 
ออกดอกเป็นช่อกระจุกที่ข้อส่วนปลายของยอด ขนาดดอกเล็กสีเหลืองมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ

ผลและเมล็ด 

ผลและเมล็ดมีไฮโดรเจนไซยาไนด์ (HCN) เมล็ดสบู่ดำมีสารพิษเรียกว่า curcin หากบริโภคแล้วทำให้เกิดอาการท้องเดินเหมือนสลอด เมื่อติดผลแล้วมีสีเขียวอ่อนเกลี้ยงเกลาป็นช่อพวงมีหลายผล เวลาสุกแก่จัดมีสีเหลืองคล้ายลูกจันทน์ รูปผลมีลักษณะทรงกลมขนาดปานกลาง เปลือกหนาปานกลาง  

เมล็ด : เมล็ดจะสุกเมื่อแคปซูลเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีเหลือง เมล็ดประกอบด้วยกรดไขมันอิ่มตัวประมาณ 20% และกรดไขมันไม่อิ่มตัว 80% และให้ผลผลิตน้ำมัน 25-40% โดยน้ำหนัก นอกจากนี้ในเมล็ดมีสารเคมีอื่น ๆ เช่นsaccharose , raffinose , stachyose , กลูโคส , ฟรุกโตส , กาแลคโตและโปรตีนน้ำมันส่วนใหญ่ประกอบด้วยกรดโอเลอิคและกรดไลโนเลอิก นอกจากนี้โรงงานยังมี curcasin, arachidic, myristic , ปาล์มิติและสเตียริกกรดและcurcin   

ผลหนึ่งส่วนมากมี 3 พู โดยแต่ละพูทำหน้าที่ห่อหุ้มเมล็ดไว้ เมล็ดสีดำขนาดเล็กกว่าเมล็ดละหุ่งพันธุ์ลายขาวดำเล็กน้อย สีตรงปลายเมล็ดมีจุดสีขาวเล็กๆ ติดอยู่ เมื่อเก็บไว้นานจุดนี้จะหดตัวเหี่ยวแห้งลงขนาดของเมล็ดเฉลี่ย ความยาว 1.7-1.9 เซนติเมตร หนา 0.8-0.9 เซนติเมตร น้ำหนัก 100 เมล็ดประมาณ 69.8 กรัม เมื่อแกะเปลือกนอกสีดำออกจะเห็นเนื้อในสีขาว

การใช้ประโยชน์ 
ต้นสบู่ดำเป็นสมุนไพรรักษาโรคได้หลายโรค เช่น ใช้น้ำยางใสป้ายริมฝีปากรักษาโรคปากนกกระจอก รักษาแผลในปาก แก้อาการปวดฟัน นำมาผสมกับน้ำนมมารดาป้ายลิ้นขาวในเด็กก็หาย หยอดตาแดงหายได้เช่นกัน หรือผสมกับน้ำเจือจางเป็นยาระบาย 

ส่วนลำต้นนำมาผ่าสับเป็นท่อนแช่น้ำอาบแก้โรคซางในเด็ก แก้โรคคันได้ เอาใบสบู่ดำห่อข้าวสุกแล้วหมกขี้เถ้าให้เด็กกินแก้ตาแฉะ หรือนำมาห่ออิฐร้อนนาบท้องในหญิงคลอดบุตรอยู่ไฟสมัยก่อน รวมทั้งประชาชนบางประเทศใช้น้ำมันสบู่ดำใส่ผมด้วย  สารสกัดจากเปลือกผลที่สกัดด้วยเมทานอล 5%ยับยั้งการเจริญของข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ได้ทั้งก่อนงอกและหลังงอก สารสกัดด้วยน้ำจากรากส่งผลยับยั้งการเจริญของข้าวโพด นอกจากนั้น สารสกัดจากเปลือกผลที่สกัดด้วยเมทานอลยังมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระชาวโอรังอัซลีในรัฐเปรัก ประเทศมาเลเซีย ใช้ใบอ่อนใช้รักษาแผลและอาการบวม รากนำมาต้มและชง ใช้รักษาโรคท้องร่วง ชาวกะเหรี่ยงปลูกเป็นแนวรั้วบ้าน ป้องกันไม่ให้วัวควายเข้าบ้าน เมล็ดนำไปคั่วแล้วคั้นเอาน้ำมัน ใช้เป็นน้ำมันตะเกียง ใช้ฆ่าพยาธิในวัวควาย

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 เครื่องหีบน้ำมันสบู่ดำ คลินิกเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 

พืชน้ำมัน
สมุนไพร
พืชมีพิษ
พืชที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
วงศ์ยางพารา
พืชที่เป็นพิษต่อพยาธิ