อำเภอมโนรมย์

มโนรมย์ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยนาท ตามหลักฐานประวัติศาสตร์ปรากฏว่าเป็น “เมือง” มาก่อนซึ่งสร้างขึ้นสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี
โดยให้ชื่อว่า “เมืองมโนรมย์ ”

ประวัติ 
อำเภอมโนรมย์ หรือ "เมืองมโนรมย์" ครั้งแรกตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกบริเวณวัดจวน ตำบลท่าฉนวน ห่างจากที่ว่าการอำเภอปัจจุบัน ไปทางทิศเหนือประมาณ 10 กิโลเมตรแต่เนื่องจากตัวเมืองขณะนั้นอยู่ในที่แคบบริเวณแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออกและได้ถูกกระแสน้ำเซาะตลิ่งพัง เหตุนี้จึงย้ายตัวเมืองไปตั้งบริเวณบ้านหาดมะตูม ตำบลศิลาดาน ซึ่งเห็นว่าเป็นบริเวณที่เหมาะสมกว่า

ต่อมาเมื่อสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ได้มีการจัดการปกครองระบบใหม่คือ การปกครองส่วนภูมิภาคปัจจุบันจึงได้ลดเมืองมโนรมย์มาเป็นอำเภออยู่ในเขตการปกครองของจังหวัดชัยนาทขณะนั้นอำเภอมโนรมย์มีเขตการปกครองข้ามไปถึงแม่น้ำสะแกกรัง มีตำบลหาดทนง ตำบลเกาะเทโพ และตำบลท่าซุง อำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานีในปัจจุบัน อยู่ในเขตการปกครองอำเภอมโนรมย์ด้วย สมัยนั้นการคมนาคมขนส่งสินค้าและการสัญจรไปมาของประชาชนในการคมนาคมทางน้ำ โดยอาศัยลำแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นเส้นทางหลักในการคมนาคมทางเรือ บรรทุกสินค้า และคนโดยสารจากจังหวัดนครสวรรค์มาตามลำน้ำเจ้าพระยา และจากจังหวัดอุทัยธานีตามลำน้ำท่าจีนออกทางปากคลองมะขามเฒ่าจะมาจอดพักรอผู้โดยสารและขนส่งสินค้าเข้ากรุงเทพฯ บริเวณอำเภอมโนรมย์ จึงเรียกว่า“ คุ้งสำเภา” ในระยะนั้นอำเภอมโนรมย์ มีความเจริญทางเศรษฐกิจด้านพาณิชยกรรมมาก จึงได้ย้ายเมืองมโนรมย์ และตั้งที่ว่าการอำเภอมโนรมย์ใหม่ (เมื่อปี พ.ศ. 2452) เพื่อให้อยู่ใจกลางเมืองและย่านชุมชนบริเวณตำบลคุ้งสำเภา ซึ่งเป็นที่ว่า การอำเภอมโนรมย์ในปัจจุบันนี้

 วันที่ 1 เมษายน 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดชัยนาท และจังหวัดอุทัยธานี (1,2,3)
 (1) โอนพื้นที่หมู่ที่ 6 และหมู่ที่ 7 (ในขณะนั้น) ของตำบลท่าซุง อำเภอมโนรมย์ ไปขึ้นกับตำบลสะแกกรัง อำเภอเมืองอุทัยธานี 
 (2) โอนพื้นที่หมู่ที่ 4 (ในขณะนั้น) ของตำบลเกาะเทโพ อำเภอมโนรมย์ ไปขึ้นกับตำบลดอนขวาง อำเภอเมืองอุทัยธานี
 (3) โอนพื้นที่หมู่ที่ 5 (ในขณะนั้น) ของตำบลหาดทนง อำเภอมโนรมย์ ไปขึ้นกับตำบลหนองไผ่แบน อำเภอเมืองอุทัยธานี
 วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลวัดโคก แยกออกจากตำบลคุ้งสำเภา ตำบลศิลาดาน และตำบลท่าฉนวน
 วันที่ 2 ตุลาคม 2488 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดชัยนาท และจังหวัดอุทัยธานี โดยโอนตำบลท่าซุง ตำบลเกาะเทโพ และตำบลหาดทนง อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท ไปขึ้นกับอำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี
 วันที่ 20 กันยายน 2492 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดชัยนาท และจังหวัดอุทัยธานี โดยโอนพื้นที่หมู่ 5 บ้านเกาะเทโพ (ในขณะนั้น) ของตำบลศิลาดาน อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท ไปขึ้นกับตำบลเกาะเทโพ อำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี
 วันที่ 11 ธันวาคม 2494 ยุบพื้นที่หมู่ 6 (ในขณะนั้น) ของตำบลวัดโคก และไปรวมกับหมู่ที่ 6 ของตำบลท่าฉนวน
 วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลคุ้งสำเภา ในท้องที่บางส่วนของตำบลคุ้งสำเภา
 วันที่ 27 กรกฎาคม 2508 ตั้งตำบลไร่พัฒนา แยกออกจากตำบลหางน้ำสาคร
 วันที่ 15 กรกฎาคม 2523 ตั้งตำบลอู่ตะเภา แยกออกจากตำบลหางน้ำสาคร
 วันที่ 26 เมษายน 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลหางน้ำสาคร ในท้องที่บางส่วนของตำบลหางน้ำสาคร และบางส่วนของตำบลอู่ตะเภา
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลคุ้งสำเภา และสุขาภิบาลหางน้ำสาคร เป็นเทศบาลตำบลคุ้งสำเภา และเทศบาลตำบลหางน้ำสาคร ตามลำดับ
 วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบองค์การบริหารส่วนตำบลหางน้ำสาคร รวมกับเทศบาลตำบลหางน้ำสาคร

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอมโนรมย์ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพยุหะคีรี (จังหวัดนครสวรรค์)
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอตาคลี (จังหวัดนครสวรรค์)
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเมืองชัยนาทและอำเภอวัดสิงห์
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองอุทัยธานี (จังหวัดอุทัยธานี)

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอมโนรมย์แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 40 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอมโนรมย์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลคุ้งสำเภา ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลคุ้งสำเภา
 เทศบาลตำบลหางน้ำสาคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหางน้ำสาครทั้งตำบลและบางส่วนของตำบลอู่ตะเภา
 เทศบาลตำบลศิลาดาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศิลาดานทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลมโนรมย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคุ้งสำเภา (นอกเขตเทศบาลตำบลคุ้งสำเภา)
 องค์การบริหารส่วนตำบลวัดโคก  ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดโคกทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลท่าฉนวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าฉนวนทั้งตำบล 
 องค์การบริหารส่วนตำบลไร่พัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไร่พัฒนาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลอู่ตะเภา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอู่ตะเภา (นอกเขตเทศบาลตำบลหางน้ำสาคร)

อ้างอิง 

อำเภอในจังหวัดชัยนาท