สึจิงูโมะ

สึจิงูโมะ (; ) เป็นคำดูถูกหนึ่งของญี่ปุ่น ใช้เรียกกลุ่มกบฏหรือนอกรีต และยังใช้เรียกโยไกชนิดหนึ่งซึ่งมีลักษณะเป็นแมงมุม ปรากฏในนิทานพื้นบ้านญี่ปุ่น โดยมีชื่อเรียกอื่นอีก คือ ยัตสึกาฮางิ () และ โอกูโมะ () ส่วนใน โคจิกิ และ นิฮงโชกิ จะเขียนด้วยตัวคันจิสี่ตัว คือ  都知久母 (โมราเอ็ตสึ-จิ-งู-โมะ) ซึ่งมักปรากฏอยู่ใน ฟูโดกิ () อันเป็นเอกสารรายงานข้อมูลในแต่ละจังหวัดสำหรับเสนอแก่องค์จักรพรรดิ โดยปรากฏในรายงานของจังหวัดมุตสึ เอจิโงะ ฮิตาจิ เซ็ตสึ บุงโงะ และฮิเซ็ง

สันนิษฐานว่า สึจิงูโมะ มาจากคำว่า ทูจิโงโมริ () โดยประกอบจากคำว่า ทูจิ () แปลว่า "ดิน" กับคำว่า โกโมริ () แปลว่า "หลบซ่อน" คาดว่าสำหรับเรียกผู้มีอิทธิพลในท้องถิ่นที่ปฏิเสธคำสั่งจากราชสำนักแล้วไปอาศัยอยู่ในถ้ำแทน มีรายงานว่าสึจิงูโมะ มีรูปพรรณเตี้ยหากแต่มีแขนขายาว มีสันดานดั่งหมาป่า มีใจนกฮูก และดำรงชีวิตอย่างคนเถื่อนไร้อารยธรรม

โซกิจิ สึดะ () นักประวัติศาสตร์ชาวญี่ปุ่นให้ความเห็นว่า สึจิงูโมะแตกต่างไปจากชาวคูมาโซ () และเอมิชิ () ซึ่งเป็นชื่อชนเผ่าที่ปรากฏอยู่ในฟูโดกิด้วยเช่นกัน โดยระบุว่าสึจิงูโมะไม่ใช่กลุ่มชน หากแต่เป็นชื่อเฉพาะ ส่วนโยชิยูกิ ทากิโอโตะ () สันนิษฐานว่า สึจิงูโมะเป็นทั้งหัวหน้าเผ่าและเป็นคนทรง เพราะในฟูโดกิจากคีวชู ระบุว่า สึจิงูโมะเป็นหมอผีประกอบพิธีกรรมเอาใจคามิแห่งความโกรธเกรี้ยว ด้วยหวังให้ผลทางการเกษตรเฟื่องฟู

ส่วนสึจิงูโมะที่มีรูปร่างคล้ายแมงมุมยักษ์ ปรากฏครั้งแรกในวรรณกรรมยุคกลาง โดยจัดเป็นโอนิ () วรรณกรรมที่มีชื่อเสียงเรื่องหนึ่งคือ ตำนานเฮเกะ () ซึ่งถูกรวบรวมไว้ในยุคคามากูระ (ค.ศ. 1185–1333) อีกเรื่องคือ ยามางูโมะ (; ) ซึ่งปรากฏใน สึจิงูโมะโซชิ () เมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 14 พรรณนาว่าเป็นโยไกขนาดใหญ่ เมื่อกาลเวลาผ่านไป สึจิงูโมะก็กลายเป็นโยไกที่มีลักษณะที่แปลกประหลาดเพิ่มขึ้น มีความยาวถึง 60 เมตร แต่ถูกมินาโมโตะ โนะ โยริมิตสึ และวาตานาเบะ โนะ สึนะ กำจัดสึจิงูโมะ และเมื่อมันถูกกำจัด ศีรษะคนตายก็ปรากฏออกมาจากท้องของมัน ซึ่งมีมากถึง 1,990 หัว และยังปรากฏเรื่องราวของสึจิงูโมะในตำนานของชูเต็งโดจิ นอกจากนี้สึจิงูโมะยังเป็นโยไกที่ปรากฏอยู่ชุดการแสดงละครโน โจรูริ และคาบูกิ

อ้างอิง 

ปรัมปราวิทยาญี่ปุ่น
โยไก
กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศญี่ปุ่น