อำเภอเชียงกลาง

เชียงกลาง () ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดน่าน เป็นเมืองที่รองรับการขยายตัวเศรษฐกิจแห่งที่ 2 ของจังหวัดน่านตอนเหนือ

สาระสังเขป 
อำเภอเชียงกลาง เป็นเมืองที่เล็กที่สุดของจังหวัดน่าน แต่เต็มไปด้วยความสวยงามธรรมชาติอันบริสุทธิ์ผุดผ่องของภูเขา ลำธาร อาทิ น้ำตกตาดม่าน แก่งสะม้าเก้าบั้ง

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเชียงกลางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้าง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้างและอำเภอปัว
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอปัวและอำเภอท่าวังผา
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าวังผาและอำเภอสองแคว

ประวัติ 
อำเภอเชียงกลาง (คำเมืองออกเสียงว่า เจียงก๋าง) ตามคำบอกเล่าสรุปความว่า เดิมทีเดียวจังหวัดน่านมีที่ตั้งอยู่ที่อำเภอปัวเรียกว่า "วรนคร" และมีเมืองน้อยใหญ่เป็นเมืองบริวาร ทางเหนือของเมืองปัวมีเมืองเปือ เมืองงอบ และเมืองปอน ซึ่งสมัยนั้นข้าศึกที่มักยกกำลังมาย่ำยีคือ เงี้ยวหรือไทยใหญ่ หัวเมืองทางเหนือของเมืองปัวก็ได้แตกร่นถอยลงมาอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำกอนที่มาบรรจบกับแม่น้ำน่านเรียกว่า "สบกอน" ในบริเวณที่ตั้งของเมืองที่แตกทัพร่นมาตั้งมั่นอยู่ตรงระหว่างเมืองเชียงกลางในปัจจุบัน

เดิมพื้นที่ของอำเภอเชียงกลางอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง โดยเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2511 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลเปือ ตำบลเชียงกลาง ตำบลเชียงคาน และตำบลนาไร่หลวง (ปัจจุบันอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอสองแคว) ออกจากการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง รวมจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอเชียงกลาง และได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเชียงกลางเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเชียงกลางแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล 60 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเชียงกลางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลเชียงกลาง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเชียงกลาง ตำบลเปือ และตำบลพญาแก้ว
 เทศบาลตำบลพระพุทธบาทเชียงคาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาททั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงกลางพญาแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงกลางและตำบลพญาแก้ว (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเปือ (นอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
 องค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระธาตุทั้งตำบล

สถานที่สำคัญและแหล่งท่องเที่ยว 
สถานที่และแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของอำเภอเชียงกลาง ได้แก่
 วัดหนองแดง (สถาปัตยกรรมไทลื้อ) 

ตั้งอยู่บ้านหนองแดง หมู่ที่ 1  ตำบลเปือ  ห่างจากที่ว่าการอำเภอ 2 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่ของล้านนาไทย ก่อสร้างโดยช่างชาวไทยลื้อ (แคว้นสิบสองปันนา) มีอายุประมาณ   200  ปีเศษ
 
 น้ำตกตาดม่าน  ตั้งอยู่บนสันเขาเวียง(ม่อนเวียง) อยู่ในเขตแนวเทือกเขาผีปันน้ำ ทางตอนตะวันออกของภาคเหนือตอนบน ตั้งอยู่ในเขตบ้านวังทอง หมู่ที่ 3 ตำบลพระพุทธบาท อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 11 กิโลเมตร เป็นน้ำตกที่มีจุดกำเนิดต้นลำน้ำหุย ซึ่งต้นน้ำหุยตั้งอยู่ระหว่างแนวเชื่อมระหว่างอำเภอเชียงกลาง และอำเภอสองแคว ซึ่งลำน้ำหุยมีน้ำไหลตลอดปี เพราะอยู่ในผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์

 รอยพระพุทธบาท (พระบาทตากผ้า) 

ตั้งอยู่บ้านเหล่า หมู่ที่ 8  ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7  กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่เป็นที่เคารพบูชาองประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะราษฎรตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาท มีอายุประมาณ 100 ปีเศษ

 แก่งสะม้าเก้าบั้ง 

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10  ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ  11  กิโลเมตร มีลักษณะเป็นโขดหินและลานหินขวางกั้นลำน้ำน่าน ลดหลั่นกันไปถึงขั้นมีระยะทางยาวถึง 3 กิโลเมตร สองฟากฝั่งลำน้ำน่านมีลักษณะเป็นภูเขาและป่าไม้อุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การพักผ่อนและตั้งแคมป์ค้างแรม
 
 พระธาตุดอนแก้ว

ตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 1 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร

 อ่างเก็บน้ำเลียบ   

ตั้งอยู่บ้านดอนแท่น หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงคาน ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ  8  กิโลเมตร เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ รอบบริเวณอ่างร่มรื่นไปด้วยป่าไม้ธรรมชาติ   เหมาะแก่การพักผ่อนและตกปลา

เมืองพระพุทธศาสนา   

ตั้งอยู่บ้านน้ำคา หมู่ที่ 1 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 4 กิโลเมตร เป็นสถานที่ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและฝึกอบรมปฏิบัติธรรม

ไร่จุฑามาศ รีสอร์ท   

ตั้งอยู่บ้านน้ำอ้อ หมู่ที่ 3 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

น้ำตกผานางอิง (ฝายข้อมือเหล็ก)   

ตั้งอยู่บ้านพญาแก้ว หมู่ที่ 4 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 6 กิโลเมตร

น้ำตกนาอู่   

ตั้งอยู่บ้านหนองปลา หมู่ที่ 10 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 15 กิโลเมตร

น้ำตกห้วยตะวัน   

ตั้งอยู่บ้านเกวต หมู่ที่ 6 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 37 กิโลเมตร
            
พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล(ธาตุวัดคาว) 

ตั้งอยู่บ้านเจดีย์ หมู่ 3 ตำบลเชียงกลาง ห่างจากที่ว่าการอำเภอ ประมาณ 3 กิโลเมตร
            
พระธาตุจอมกิตติ   
ตั้งอยู่บ้านป่าเลา หมู่ที่ 6 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 5 กิโลเมตร
            
อ่างเก็บน้ำน้ำส้อ 

ตั้งอยู่บ้านส้อ หมู่ 9 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร
     
 วัดศรีบุญเรือง (สถาปัตยกรรมร่วมสมัย) 

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดสบกอน เป็นวัดเก่าและสร้างคู่มากับหมู่บ้านสบกอน
           
วัดเจดีย์ (พระเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์) 

ตั้งอยู่ที่บ้านเจดีย์ หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดคาว เป็นวัดเก่าแก่ของอำเภอเชียงกลาง
             
พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล (ธาตุวัดคาว)

เป็นพระธาตุเก่าแก่คู่ตำบลเชียงกลาง มีรูปทรงลังกาฐานกว้าง 12 เมตร สูง 16 เมตร

รอยพระพุทธบาท (ผาม่าน) 

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท ลักษณะเป็นภูเขาศิลา (หินผา) บริเวณนี้เดิมเป็นสถานที่สู้รบกันระหว่างพวกม่านกับพวกเงี้ยวได้สู้รบกันจนมีรอยเลือดแดงฉานกระเด็นติดตามหน้าผา จึงเรียกว่าผาแดงหรือผาม่าน
 
 รอยพระพุทธบาท (บ้านดอนสบเปือ) 

ตั้งอยู่บ้านดอนสบเปือ หมู่ที่ 7 ตำบลเปือ ค้นพบครั้งแรกอยู่บนแท่นผาบริเวณวังพระพุทธบาท ปัจจุบันรอยพระพุทธบาทแห่งนี้เป็นที่เคารพนับถือของชาวอำเภอเชียงกลางและศิษยานุศิษย์ของพระครูชัยวัฒน์อธิโต
 
ศาลเจ้าพ่อพญาไมย 

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เจ้าพ่อพญาไมยเป็นเทพยดาที่ชาวอำเภอเชียงกลางและอำเภอใกล้เคียงเคารพนับถือและเลื่องลือในความศักดิ์สิทธิ์

 อุทยานมัจฉา (บ้านตึ๊ด)

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท เป็นเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาบริเวณท่าน้ำหลังวัดชัยมงคลถึงสะพานข้ามแม่น้ำน่าน
              
แหล่งอนุรักษ์พันธุ์ปลาบ้านหนองผุก (วังปลา )

ตั้งอยู่บ้านหนองผุก หมู่ที่ 10 ตำบลเปือ มีลักษณะเป็นวังน้ำวนขนาดเล็กมี 2 หาด เหมาะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจนักท่องเที่ยว

การเดินทาง 
จากตัวเมืองไปตามเส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 ระยะทางประมาณ 70 กิโลเมตร

อ้างอิง

 
ชีเยงกลาง
เชียง