กัณฑ์

กัณฑ์ (แปลว่า ส่วน, วรรค, ตอน, หมวด) หมายถึง ข้อความส่วนหนึ่ง วรรคหนึ่ง ตอนหนึ่ง หรือ หมวดหนึ่ง  ปกติใช้กับการเทศน์ คือข้อความธรรมะที่เทศน์อธิบายจบเรื่องโดยสมบูรณ์ในตอนเดียว เรียกว่ากัณฑ์ เรื่องที่มีเนื้อความยาวซึ่งถูกแบ่งออกเป็นตอนๆ แต่ละตอนก็เรียกว่ากัณฑ์ เช่น เรื่อง มหาเวสสันดรชาดก ถูกแบ่งเป็น 13 ตอน เรียกว่ามี 13 กัณฑ์ 1000 พระคาถาคือ
 กัณฑ์ทศพร มี 19 พระคาถา
 กัณฑ์หิมพานต์ มี 134 พระคาถา
 กัณฑ์ทานกัณฑ์ มี 209 พระคาถา
 กัณฑ์วนประเวศน์ มี 57 พระคาถา
 กัณฑ์ชูชก มี 79 พระคาถา
 กัณฑ์จุลพน มี 35 พระคาถา
 กัณฑ์มหาพน มี 80 พระคาถา
 กัณฑ์กุมาร มี 101 พระคาถา
 กัณฑ์มัทรี มี 90 พระคาถา
 กัณฑ์สักกบรรพ มี 43 พระคาถา
 กัณฑ์มหาราช มี 69 พระคาถา
 กัณฑ์ฉกษัตริย์ มี 36 พระคาถา
 กัณฑ์นครกัณฑ์ มี 48 พระคาถา

หากในงานเดียวกันมีเทศน์หลายช่วง เช่น ช่วงเช้า ช่วงบ่ายและช่วงกลางคืน เรียกว่ามีเทศน์ 2 กัณฑ์ มีเทศน์ 3 กัณฑ์

อ้างอิง 

 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. 9 ราชบัณฑิต พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548

คำศัพท์ศาสนาพุทธ