ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ

ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ แยกออกจากทางรถไฟสายเหนือที่สถานีรถไฟชุมทางบ้านภาชี โดยในเส้นทางตอนล่าง จะผ่านจังหวัดสระบุรี จังหวัดนครราชสีมา จังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดสุรินทร์ จังหวัดศรีสะเกษ สุดปลายทางที่สถานีรถไฟอุบลราชธานี อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี รวมระยะทาง 575 กิโลเมตร ส่วนเส้นทางตอนบนแยกจากเส้นทางตอนล่างที่สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ จังหวัดนครราชสีมา ผ่านจังหวัดขอนแก่น จังหวัดอุดรธานี จังหวัดหนองคาย ข้ามสะพานมิตรไทย-ลาวแห่งที่ 1 และสุดปลายทางที่สถานีรถไฟท่านาแล้ง ประเทศลาว รวมระยะทาง 628 กิโลเมตร และที่สถานีรถไฟชุมทางแก่งคอย จะมีเส้นทางลัดไปเชื่อมที่สถานีรถไฟชุมทางบัวใหญ่ อำเภอบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา ของเส้นทางตอนบน

ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นเส้นทางที่มีความสำคัญในประวัติศาสตร์รถไฟไทย เนื่องจากเป็นเส้นทางที่เปิดเดินรถสายแรก จากสถานีรถไฟกรุงเทพ ถึงสถานีรถไฟนครราชสีมา

ประวัติ 
 9 มีนาคม พ.ศ. 2434 - เริ่มก่อสร้างทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง
 26 มีนาคม พ.ศ. 2439 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟอยุธยา
 21 ธันวาคม พ.ศ. 2443 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟนครราชสีมา
 1 เมษายน พ.ศ. 2468 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟบุรีรัมย์
 1 สิงหาคม พ.ศ. 2471 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟศรีสะเกษ
 1 เมษายน พ.ศ. 2473 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟอุบลราชธานี นอกจากนี้ กรมรถไฟหลวงได้สร้างทางรถไฟสายสั้น ๆ แยกจากสถานีรถไฟบุ่งหวาย ไปถึงริมแม่น้ำมูล แต่ปัจจุบันเลิกใช้งานแล้ว

หลังจากนั้น กรมรถไฟหลวงจึงกำหนดให้สร้างทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนชาวอีสานตอนบนด้วย
 1 เมษายน พ.ศ. 2476 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟขอนแก่น
 24 มิถุนายน พ.ศ. 2484 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟอุดรธานี
 13 กันยายน พ.ศ. 2498 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟนาทา
 1 มกราคม พ.ศ. 2501 - เปิดเดินรถถึงสถานีรถไฟหนองคาย

นอกจากนี้ ยังมีการก่อสร้างทางรถไฟจากสถานีรถไฟชุมทางแก่งคอย-สถานีรถไฟชุมทางบัวใหญ่ขึ้น เปิดเดินรถครบทั้งสายเมื่อ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2510

รถไฟทางคู่ 
ในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562 การรถไฟแห่งประเทศไทยได้เปิดใช้งานสถานีรถไฟบ้านไผ่ ซึ่งสร้างขึ้นใหม่แทนสถานีเดิมเพื่อรองรับรถไฟทางคู่ช่วงชุมทางถนนจิระ–ขอนแก่น ต่อมาในวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2562 ได้เปิดใช้งานสถานีรถไฟขอนแก่น ซึ่งเป็นสถานียกระดับ

สถานีรถไฟ 

 สถานีรถไฟสระบุรี - สถานีรถไฟประจำจังหวัดสระบุรี เดิมชื่อ สถานีรถไฟปากเพรียว
 สถานีรถไฟชุมทางแก่งคอย - ชุมทางรถไฟแยกระหว่างสายตอนบนและตอนล่าง เชื่อมต่อกับทางรถไฟสายพระพุทธฉาย ในเส้นทางรถไฟสายตะวันออก ที่สถานีรถไฟชุมทางคลองสิบเก้า
 สถานีรถไฟปากช่อง - สถานีแรกในเขตจังหวัดนครราชสีมา ก่อนเข้าสู่ป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่
 สถานีรถไฟนครราชสีมา - สถานีที่ใหญ่ที่สุดในเส้นทาง เดิมชื่อ สถานีรถไฟโคราช มีทางรถไฟแยกไปกองบัญชาการช่วยรบที่ 2 (บชร.2) ปัจจุบันยังใช้งานอยู่
 สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ - ชุมทางแยกระหว่างสายตอนบนกับตอนล่าง อยู่ใกล้กับกองบัญชาการช่วยรบที่ 2 (บชร.2) มากที่สุด
 สถานีรถไฟบุรีรัมย์ - สถานีรถไฟประจำจังหวัดบุรีรัมย์ มีทางรถไฟแยกไปลานหินเขากระโดง ปัจจุบันยังใช้งานอยู่
 สถานีรถไฟสุรินทร์ - สถานีรถไฟประจำจังหวัดสุรินทร์
 สถานีรถไฟศรีสะเกษ - สถานีรถไฟประจำจังหวัดศรีสะเกษ
 สถานีรถไฟอุบลราชธานี - สถานีปลายทางของเส้นทางตอนล่าง
 สถานีรถไฟลำนารายณ์- สถานีรถไฟบนเส้นทางรถไฟสายลำนารายณ์
 สถานีรถไฟจัตุรัส - สถานีรถไฟประจำจังหวัดชัยภูมิ
 สถานีรถไฟขอนแก่น - สถานีรถไฟประจำจังหวัดขอนแก่น ยกเลิกอาคารสถานีเดิมเมื่อปี 2560 และเปิดใช้งานในรูปแบบสถานียกระดับเมื่อปี 2562 เพื่อรองรับรถไฟทางคู่
 สถานีรถไฟอุดรธานี - สถานีรถไฟประจำจังหวัดอุดรธานี
 สถานีรถไฟหนองคาย - สถานีปลายทางเส้นทางตอนบน มีทางรถไฟไปยังประเทศลาว เชื่อมต่อที่สถานีรถไฟท่านาแล้ง
 สถานีรถไฟชุมทางบัวใหญ่ - ชุมทางรถไฟระหว่างสายลำนารายณ์และสายตอนบนหลัก

พื้นที่ที่เส้นทางผ่าน

โครงการในอนาคต

รถไฟทางคู่
ใน พ.ศ. 2560 การรถไฟแห่งประเทศไทย กำลังปรับปรุงทางรถไฟเดิมจากทางเดี่ยวเป็นทางคู่ โดยแบ่งช่วงการก่อสร้างดังนี้
 มาบกะเบา-คลองขนานจิตร (รวมอุโมงค์รถไฟ) (อยู่ระหว่างการก่อสร้าง)
 คลองขนานจิตร-ชุมทางถนนจิระ (อยู่ระหว่างปรับแบบก่อสร้าง ในเขตอำเภอเมืองนครราชสีมา)
 ชุมทางถนนจิระ-ขอนแก่น (เปิดให้บริการ)
 ขอนแก่น-หนองคาย (คณะรัฐมนตรีอนุมัติให้ดำเนินการประกวดราคาก่อสร้าง วันที่ 16 ตุลาคม 2566)
 ชุมทางถนนจิระ-อุบลราชธานี (โครงการ)

โครงการทางรถไฟสายใหม่
โครงการทางรถไฟสายใหม่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นข้อเสนอแผนงานการพัฒนาโครงข่ายของกรมขนส่งทางรางในชื่อ "R-Map" ดังนี้ 
 อุบลราชธานี-ช่องเม็ก (ส่วนต่อขยายทางรถไฟสายอุบลราชธานี)
 บ้านไผ่-มหาสารคาม-ร้อยเอ็ด-มุกดาหาร-นครพนม (อยู่ระหว่างการก่อสร้าง)
 บ้านไผ่-นครสวรรค์
 บึงกาฬ-ด่านช่องจอม สุรินทร์
 จัตุรัส-ชัยภูมิ-หนองบัวลำภู-เลย
 มุกดาหาร-อำนาจเจริญ-อุบลราชธานี
 หนองคาย-บึงกาฬ-นครพนม
 อุบลราชธานี-นาตาล
 อุดรธานี-สกลนคร-นครพนม
 ปราจีนบุรี-โนนไทย
 บำเหน็จณรงค์-โนนไทย

ดูเพิ่ม 
 ทางรถไฟสายเหนือ
 ทางรถไฟสายใต้
 ทางรถไฟสายตะวันออก
 ทางรถไฟสายแม่กลอง

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 แผนที่เส้นทางรถไฟ รฟท. 

เส้นทางรถไฟระหว่างประเทศ
เส้นทางรถไฟในประเทศไทย
เส้นทางรถไฟที่เปิดทำการในปี พ.ศ. 2439
ทางรถไฟในกรุงเทพมหานคร
ทางรถไฟในจังหวัดปทุมธานี
ทางรถไฟในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ทางรถไฟในจังหวัดสระบุรี
ทางรถไฟในจังหวัดนครราชสีมา
ทางรถไฟในจังหวัดบุรีรัมย์
โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดสุรินทร์
โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดศรีสะเกษ
โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดอุบลราชธานี
ทางรถไฟในจังหวัดลพบุรี
โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดชัยภูมิ
ทางรถไฟในจังหวัดขอนแก่น
โครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งในจังหวัดอุดรธานี
ทางรถไฟในจังหวัดหนองคาย