สาธารณรัฐอิรัก (พรรคบะอัธ)

สาธารณรัฐอิรัก เป็นรัฐอิรักระหว่าง 1968 ถึง 2003 ภายใต้การปกครองของพรรคบะอัธสังคมนิยมอาหรับ ช่วงเวลานี้เริ่มต้นด้วยการเติบโตทางเศรษฐกิจที่สูง แต่จบลงด้วยการที่ประเทศต้องเผชิญกับความโดดเดี่ยวทางสังคมและการเมืองในระดับที่รุนแรงและความซบเซาทางเศรษฐกิจ ในช่วงปลายทศวรรษ 1990 รายได้เฉลี่ยต่อปีลดลงอย่างมากเนื่องจากปัจจัยภายนอกและปัจจัยภายในรวมกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการคว่ำบาตรของสหประชาชาติต่ออิรัก ได้รับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางว่าส่งผลเสียต่อคุณภาพชีวิตของประเทศ ส่งผลให้เกิดการจัดตั้งโครงการน้ำมันเพื่ออาหาร ยุคพรรคบะอัธสิ้นสุดลงอย่างเป็นทางการด้วยการบุกครองอิรักในปี 2003 และตั้งแต่นั้นมาพรรคบะอัธ ก็ถูกสั่งห้ามทั่วประเทศอย่างไม่มีกำหนด

การก่อตั้งเริ่มนำโดยอาเหม็ด ฮัสซัน อัล-บักร์ พรรคบะอัธขึ้นสู่อำนาจในอิรักผ่านการปฏิวัติที่ไม่เสียเลือดเนื้อในวันที่ 17 กรกฎาคม 1968 ซึ่งโค่นล้มประธานาธิบดีอิรัก อับดุล เราะห์มาน อารีฟ และนายกรัฐมนตรีอิรัก ทาฮีร์ ยะห์ยา ลัทธิบะอัธ ก่อนหน้านี้เข้ายึดอำนาจในช่วงสั้นๆ หลังการปฏิวัติ 8 กุมภาพันธ์ 1963 แต่ถูกบังคับให้เนรเทศโดยกลุ่มนาสซิริสต์ ที่อยู่ในกลุ่มของตนหลังการรัฐประหารในเดือนพฤศจิกายน 1963 ในช่วงกลางทศวรรษ 1970 ซัดดัม ฮุสเซน ซึ่งดำรงตำแหน่งหัวหน้าหน่วยข่าวกรองของพรรค ได้กลายเป็นผู้นำโดยพฤตินัยของประเทศ แม้จะดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีโดยนิตินัยก็ตาม ภายใต้นโยบายใหม่ของซัดดัม ทั้งเศรษฐกิจอิรักและมาตรฐานการครองชีพของพลเมืองก็เติบโตขึ้น และจุดยืนของอิรักในโลกอาหรับก็เพิ่มขึ้นอย่างมาก เมื่อมีการปฏิรูป ความมั่งคั่งของประเทศก็ได้รับการกระจายบนพื้นฐานที่เท่าเทียมกันมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ปัจจัยภายในหลายประการกำลังคุกคามเสถียรภาพของอิรักอย่างใกล้ตัว รัฐบาลพรรคบะอัธซึ่งเป็นฆราวาส ชาตินิยมอาหรับ และถูกครอบงำโดยศาสนาอิสลามนิกายซุนนี ถูกดึงเข้าสู่ความขัดแย้งที่ทวีความรุนแรงขึ้นกับการแบ่งแยกดินแดนทางศาสนาในหมู่ชาวมุสลิมชีอะห์ทางตอนใต้ และการแบ่งแยกทางชาติพันธุ์ในหมู่ชาวเคิร์ดทางตอนเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสงครามอิรัก–เคิร์ดครั้งที่สองที่ดำเนินอยู่ในขณะนั้น กำลังกลายเป็นเหตุที่รัฐบาลกังวลมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากกลุ่มกบฏชาวเคิร์ดได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางจากอิหร่าน อิสราเอล และสหรัฐอเมริกา หลังจากที่อิรักประสบความพ่ายแพ้ครั้งใหญ่ต่อชาวอิหร่านในการปะทะชัตต์อัล-อาหรับระหว่างปี 1974-1975 ซัดดัมได้พบกับกษัตริย์อิหร่าน โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี และด้วยการให้สัตยาบันในข้อตกลงแอลเจียร์ 1975 ได้ยกดินแดนอิรักบางส่วนเพื่อแลกกับการยุติอิหร่าน เพื่อสนับสนุนชาวเคิร์ด เมื่อกบฏชาวเคิร์ดเสียเปรียบในเวลาต่อมา ทหารอิรักจึงสามารถยืนยันการควบคุมของรัฐบาลกลางเหนือชาวเคอร์ดิสถานในอิรักได้สำเร็จ

ในปี 1979 อัล-บักร์ลาออกจากตำแหน่งประธานาธิบดี โดยอ้างเหตุผลด้านสุขภาพ แม้ว่าจะมีการกล่าวหาว่าซัดดัมบีบบังคับเขาให้ลาออกจากตำแหน่งก็ตาม อย่างไรก็ตาม อัล-บักร์ถูกรับช่วงต่อโดยซัดดัม ซึ่งกลายเป็นประธานาธิบดีอิรักคนที่ 5 ซึ่งเป็นตำแหน่งที่เขาจะดำรงตำแหน่งต่อไปอีกสองทศวรรษครึ่งข้างหน้า การยึดอำนาจของซัดดัมเกิดขึ้นระหว่างการประท้วงต่อต้านรัฐบาลที่นำโดยชีอะฮ์ ซึ่งถูกพรรคบะอัธปราบปรามอย่างรุนแรง ด้วยความตื่นตระหนกกับการปฏิวัติอิหร่าน ซึ่งโค่นล้มราชวงศ์ปาห์ลาวีและสถาปนาสาธารณรัฐตามระบอบประชาธิปไตย ซัดดัมจึงใช้จุดยืนนโยบายต่างประเทศที่ก้าวร้าวต่อผู้นำตามระบอบประชาธิปไตยคนใหม่ของอิหร่าน รูฮุลลอห์ โคมัยนี ผู้ซึ่งเริ่มเรียกร้องให้มีการสถาปนาระบอบเทวนิยมของชีอะห์ที่คล้ายคลึงกันในอิรักแบบฆราวาสของซัดดัม และมีความกลัวในหมู่ผู้นำอิรักว่าชาวอิหร่านจะใช้ความกระตือรือร้นทางศาสนาในหมู่ประชากรชีอะฮ์ส่วนใหญ่ของอิรักเพื่อสร้างความไม่มั่นคงของประเทศ ความสัมพันธ์ที่ถดถอยลงอย่างรวดเร็วถึงจุดสูงสุดในการรุกรานอิหร่านของอิรักในเดือนกันยายน 1980 ทำให้เกิดสงครามอิรัก–อิหร่านที่ยืดเยื้อยาวนานแปดปี ซัดดัมและรัฐบาลของเขาคำนวณผลกระทบของการปฏิวัติอิหร่านผิด และผ่านการรุกรานโดยรู้สึกว่าอิหร่านอ่อนแอลงทางทหารจากความวุ่นวายภายในหลังการปฏิวัติที่กำลังดำเนินอยู่ ในช่วงระยะเวลาของความขัดแย้ง สถานะของเศรษฐกิจอิรักถดถอยและอิรักต้องพึ่งพาเงินกู้จากต่างประเทศ (ส่วนใหญ่มาจากประเทศอาหรับอื่น ๆ) เพื่อใช้สนับสนุนการทำสงคราม สงครามอิหร่าน–อิรักสิ้นสุดลงในปี 1988 เมื่อทั้งสองฝ่ายยอมรับข้อมติคณะมนตรีความมั่นคงที่ 598 หลังจากได้รับบาดเจ็บมากกว่าล้านคนรวมกัน

อิรักอ้างว่ามีชัยชนะเหนือชาวอิหร่านอย่างเด็ดขาด อิรักหลุดพ้นจากความขัดแย้งภายใต้ภาวะเศรษฐกิจถดถอยที่สูงชันพร้อมทั้งติดหนี้หลายล้านดอลลาร์แก่ต่างประเทศ คูเวตซึ่งให้อิรักยืมเงินระหว่างความขัดแย้ง เริ่มเรียกร้องการชำระหนี้ แม้ว่าอิรักไม่อยู่ในฐานะที่จะทำเช่นนั้นได้ รัฐบาลคูเวตได้เพิ่มผลผลิตน้ำมันของประเทศในเวลาต่อมา ลดราคาน้ำมันระหว่างประเทศลงอย่างมาก และทำให้เศรษฐกิจอิรักอ่อนแอลง ขณะเดียวกันก็ยังคงกดดันผู้นำอิรักในการชำระคืนเงินกู้ ในทางกลับกัน อิรักเรียกร้องให้ชาวคูเวตลดการผลิตน้ำมัน เช่นเดียวกับกลุ่มโอเปก 

ในปี 1989 อิรักกล่าวหาคูเวตว่าขุดเจาะน้ำมันข้ามชายแดนอิรัก-คูเวตเพื่อขโมยปิโตรเลียมของอิรัก และเรียกร้องค่าชดเชย การเจรจาทวิภาคีที่ล้มเหลวส่งผลให้อิรักบุกคูเวตในเดือนสิงหาคม 1990 ทำให้เกิดสงครามอ่าว อิรักยังคงยึดครองคูเวตจนถึงเดือนกุมภาพันธ์ 1991 เมื่อกลุ่มพันธมิตรทางทหารของสหประชาชาติ ใน 42 ประเทศเริ่มปฏิบัติการรณรงค์อย่างกว้างขวางเพื่อบังคับกองทหารอิรักทั้งหมดออกจากคูเวต ตามมติ UNSC ที่ 678 ในความพยายามที่จะทำให้ซัดดัมและพรรคบะอัธอ่อนแอลงในภายหลัง ความขัดแย้งดังกล่าว ประชาคมระหว่างประเทศได้คว่ำบาตรอิรัก โดยตัดอิรักออกจากตลาดโลกทั้งหมด ผลที่ตามมา เศรษฐกิจอิรักแย่ลงในช่วงที่เหลือของทศวรรษ 1990 แต่เริ่มค่อยๆ ฟื้นตัวในช่วงต้นทศวรรษ 2000 สาเหตุหลักมาจากการที่หลายประเทศเริ่มเพิกเฉยต่อการบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตร หลังเหตุวินาศกรรม 11 กันยายน รัฐบาลของจอร์จ บุชของสหรัฐอเมริกาเริ่มรุกรานอิรักและโค่นล้มระบอบการปกครองของซัดดัม เหตุผลของพวกเขายืนยันว่าอิรักยังคงมีอาวุธทำลายล้างสูง และซัดดัมมีความสัมพันธ์ฉันมิตรกับอัลกออิดะฮ์ ซึ่งทั้งสองอย่างนี้ถูกพบว่าเป็นการกล่าวอ้างที่เป็นเท็จในระหว่างและหลังสงครามอิรัก ในเดือนธันวาคม 2003 เก้าเดือนหลังจากการรุกราน กองทหารอเมริกันได้จับกุมซัดดัมใกล้กับเมืองติกริต และมอบตัวเขาให้กับรัฐบาลชุดใหม่ที่นำโดยรัฐบาลชีอะห์ของอิรัก หลังจากถูกควบคุมตัวเกือบสองปี การพิจารณาคดีของซัดดัมในข้อหาก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติเริ่มขึ้นในปี 2005 ในเดือนธันวาคม 2006 หลังจากตัดสินประหารชีวิตเขา ศาลอิรักได้ประหารชีวิตซัดดัมในข้อหาก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติเกี่ยวกับการสังหารหมู่ดูเจลในปี 1982 ซึ่งมีชาวมุสลิมชีอะฮ์ 142 คน รัฐบาลอิรักสังหารเพื่อตอบโต้ความพยายามลอบสังหารซัดดัมโดยพรรคดะวะห์อิสลามที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน

อ้างอิง

ประเทศอิรัก
ประวัติศาสตร์อิรัก
อดีตสาธารณรัฐ
ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2511
สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2546