ปลาเลียหิน

ปลาเลียหิน () คือชื่อสามัญเรียกโดยรวมของปลาน้ำจืดขนาดเล็กสกุลหนึ่ง มีชื่อสกุลว่า Garra (/การ์-รา/)

เป็นปลาน้ำจืดขนาดเล็กในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) และอยู่ในวงศ์ย่อย Labeoninae เป็นปลาที่มีขนาดเล็ก ลำตัวยาว หลังโค้งเล็กน้อย สันท้องแบนราบ จะงอยปากยาว ปลายทู่ และมีตุ่มเหมือนเม็ดสิวเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะตัวผู้ริมฝีปากหนาและมีตุ่มเม็ดสิวที่อ่อนนุ่มอยู่เป็นจำนวนมาก ไม่มีร่องระหว่างริมฝีปากกับกระดูกขากรรไกร ริมฝีปากล่างแผ่ออกกว้างเป็นแผ่น ขอบหน้าเรียบ ใช้ในการยึดเกาะกับของแข็ง มีหนวด 1-2 คู่ ครีบอกและครีบครีบท้องอยู่ในแนวระดับสันท้อง ครีบหลังมีก้านครีบแขนง 8 ก้าน และก้านครีบเดี่ยวไม่แข็ง ครีบก้นสั้นมีก้านครีบแขนง 5 ก้าน เส้นข้างลำตัวตรง

มีพฤติกรรมมักอาศัยอยู่เป็นฝูง ในแหล่งน้ำไหลเชี่ยวบริเวณน้ำตกหรือลำธารในป่า เพื่อดูดกินตะไคร่น้ำหรือสาหร่ายหรืออินทรีย์วัตถุต่าง ๆ เป็นอาหาร

พบกระจายอยู่ทั่วไปในทวีปเอเชีย พบมากกว่า 90 ชนิด  สำหรับในประเทศไทยพบด้วยหลายชนิด เช่น G. fuliginosa, G. notata, G. cambodgiensis, G. fasciacauda เป็นต้น

นิยมเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงาม เพื่อให้ดูดกินเศษอาหารที่ปลาใหญ่กินเหลือและทำความสะอาดตู้เลี้ยง  นอกจากนี้แล้วในปัจจุบัน ปลาเลียหินยังนิยมใช้ในธุรกิจสปา แบบที่เรียกว่า "ฟิชสปา" โดยให้ผู้ใช้บริการแช่เท้าและขาลงในอ่างน้ำ และให้ปลาเลียหินมาดูดกินผิวหนังชั้นผิวกำพร้าเพื่อกำจัดเซลล์ผิวที่ตายแล้ว เพื่อเป็นการสร้างเซลล์ผิวใหม่อีกด้วย โดยในน้ำลายของปลาเลียหินจะมีเอนไซม์ชนิดหนึ่งที่กระตุ้นในการสร้างเซลล์ผิวใหม่ซึ่งปลาเลียหินที่นิยมใช้กันคือ ชนิด G. rufa และ G. sp. ซึ่งพบในประเทศตุรกี 

ปลาเลียหินยังมีชื่อเรียกอื่น ๆ ในภาษาไทย อีก เช่น "ปลามูด" หรือ"ปลาอีดูด" หรือ "ปลามัน"

การจำแนก
มากกว่า 90 ชนิด และพบชนิดใหม่ ๆ ทุกปี ราวปีละ 1-2 ชนิด

 Garra aethiopica (Pellegrin, 1927)
 Garra allostoma Roberts, 1990
 Garra annandalei Hora, 1921 	  
 Garra apogon (Norman, 1925)
 Garra arupi Nebeshwar, Vishwanath & Das, 2009
 Garra barreimiae Fowler & Steinitz, 1956
 Garra barreimiae barreimiae Fowler & Steinitz, 1956
 Garra barreimiae shawkahensis Banister & Clarke, 1977
 Garra bibarbatus (Nguyễn, 2001)
 Garra bicornuta Narayan Rao, 1920 
 Garra bisangularis Chen, Wu & Xiao, 2010
 Garra bispinosa Zhang, 2005
 Garra blanfordii (Boulenger, 1901)
 Garra borneensis (Vaillant, 1902)
 Garra bourreti (Pellegrin, 1928)
 Garra buettikeri Krupp, 1983
 Garra cambodgiensis (Tirant, 1883) 
 Garra caudofasciatus (Pellegrin & Chevey, 1936)
 Garra ceylonensis Bleeker, 1863 
 Garra chebera Habteselassie, Mikschi, Ahnelt & Waidbacher, 2010
 Garra compressus Kosygin & Vishwanath, 1998
 Garra congoensis Poll, 1959 
 Garra cryptonemus (Cui & Li, 1984)
 Garra cyclostomata Mai, 1978
 Garra cyrano Kottelat, 2000
 Garra dembecha Getahun & Stiassny, 2007
 Garra dembeensis (Rüppell, 1835) 
 Garra dulongensis (Chen, Pan, Kong & Yang, 2006) 
 Garra dunsirei Banister, 1987
 Garra duobarbis Getahun & Stiassny, 2007
 Garra elongata Vishwanath & Kosygin, 2000
 Garra emarginata Kurup & Radhakrishnan, 2011
 Garra ethelwynnae Menon, 1958
 Garra fasciacauda Fowler, 1937
 Garra findolabium Li, Zhou & Fu, 2008
 Garra fisheri (Fowler, 1937)
 Garra flavatra Kullander & F. Fang, 2004
 Garra fuliginosa Fowler, 1934
 Garra geba Getahun & Stiassny, 2007
 Garra ghorensis Krupp, 1982 
 Garra gotyla (Gray, 1830)
 Garra gotyla gotyla (Gray, 1830) 
 Garra gotyla stenorhynchus Jerdon, 1849 
 Garra gracilis (Pellegrin & Chevey, 1936)
 Garra gravelyi (Annandale, 1919)
 Garra hainanensis Chen & Zheng, 1983
 Garra hindii (Boulenger, 1905)
 Garra hughi Silas, 1955 
 Garra ignestii (Gianferrari, 1925)
 Garra imbarbatus (Nguyễn, 2001)
 Garra imberba Garman, 1912
 Garra imberbis (Vinciguerra, 1890)
 Garra kalakadensis Rema Devi, 1993
 Garra kalpangi Nebeshwar, Bagra & Das, 2012
 Garra kempi Hora, 1921 

 Garra laichowensis Nguyễn & Doan, 1969
 Garra lamta (Hamilton, 1822)
 Garra lancrenonensis Blache & Miton, 1960
 Garra lautior Banister, 1987
 Garra lissorhynchus (McClelland, 1842) 
 Garra litanensis Vishwanath, 1993
 Garra longipinnis Banister & Clarke, 1977
 Garra makiensis (Boulenger, 1904)
 Garra mamshuqa Krupp, 1983
 Garra manipurensis Vishwanath & Sarojnalini, 1988
 Garra mcclellandi (Jerdon, 1849)    
 Garra menoni Rema Devi & Indra, 1984
 Garra micropulvinus Zhou, Pan & Kottelat, 2005
 Garra mirofrontis Chu & Cui, 1987
 Garra mlapparaensis Kurup & Radhakrishnan, 2011
 Garra mullya (Sykes, 1839)   
 Garra naganensis Hora, 1921 
 Garra nambulica Vishwanath & Joyshree, 2005
 Garra namyaensis Shangningam & Vishwanath, 2012
 Garra nasuta (McClelland, 1838) 
 Garra nigricollis Kullander & Fang, 2004
 Garra notata (Blyth, 1860) 
 Garra nujiangensis Chen, Zhao & Yang, 2009
 Garra orientalis Nichols, 1925
 Garra ornata (Nichols & Griscom, 1917)
 Garra paralissorhynchus Vishwanath & Shanta Devi, 2005
 Garra periyarensis Gopi, 2001
 Garra persica Berg, 1914
 Garra phillipsi Deraniyagala, 1933 
 Garra poecilura Kullander & Fang, 2004
 Garra poilanei Petit & Tchang, 1933
 Garra propulvinus Kullander & Fang, 2004
 Garra qiaojiensis Wu & Yao, 1977
 Garra quadrimaculata (Rüppell, 1835)
 Garra rakhinica Kullander & F. Fang, 2004
 Garra regressus Getahun & Stiassny, 2007
 Garra robustus (Zhang, He & Yi-Yu Chen, 2002)
 Garra rossica (Nikolskii, 1900)
 Garra rotundinasus Zhang, 2006
 Garra rufa (Heckel, 1843) 
 Garra rupecula (McClelland, 1839) 
 Garra sahilia Krupp, 1983
 Garra sahilia gharbia Krupp, 1983
 Garra sahilia sahilia Krupp, 1983
 Garra salweenica Hora & Mukerji, 1934
 Garra smarti Krupp & Budd, 2009
 Garra spilota Kullander & Fang, 2004
 Garra surendranathanii Shaji, Arun & Easa, 1996
 Garra tana Getahun & Stiassny, 2007
 Garra tengchongensis Zhang & Yi-Yu Chen, 2002
 Garra theunensis Kottelat, 1998
 Garra trewavasai Monod, 1950
 Garra variabilis (Heckel, 1843)
 Garra vittatula Kullander & Fang, 2004
Garra waensis  Lothongkham, Arbsuwan & Musikasinthorn, 2014
 Garra wanae (Regan, 1914)
 Garra waterloti (Pellegrin, 1935)
 Garra yiliangensis Wu &  Chen, 1977

เชิงอรรถ

ดูเพิ่ม
 ฟิชสปา

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

วงศ์ปลาตะเพียน
วารีบำบัด
ปลาน้ำจืด
ปลาน้ำตกและลำธาร
ปลาตู้
สกุลปลาเลียหิน