วงศ์กวางชะมด

กวางชะมด () เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจำพวกสัตว์เคี้ยวเอื้องในวงศ์ Moschidae และสกุล Moschus

ชื่อ 
โดยคำว่า "Musk" ที่ใช้เป็นชื่อสามัญในภาษาอังกฤษ สันนิษฐานว่ามาจากภาษาสันสกฤตคำว่า "มุษกะ" ขณะที่แถบป่าหิมพานต์เรียก "กาสตุริ" โดยกวางชะมดถูกใช้เป็นเครื่องสำหรับผลิตเครื่องหอมมาแต่โบราณ โดยมีสูตรว่า ให้ทุบกวางชะมดตัวผู้ให้ตาย โดยอย่าให้เลือดออก แล้วเลาะกระดูกออก และนำเนื้อไปตากแดดให้แห้งแล้วป่นทำเป็นผงหอม หรือให้ผ่าท้องตัวผู้แล้วนำไข่ดันออกมาป่นให้เป็นผง แล้วนำใส่ถุง จะเป็นเครื่องหอมที่ดีที่สุด

ชนิด 
กวางชะมดมีรูปร่างทั่วไปคล้ายกับกวาง (Cervidae) แต่ไม่จัดว่าเป็นกวาง  กวางชะมดไม่มีเขาและมีขนาดเล็กกว่า มีทั้งสิ้น 7 ชนิด คือ

 Moschus moschiferus (กวางชะมดไซบีเรีย)
 Moschus chrysogaster (กวางชะมดเขาสูง)
 Moschus fuscus (กวางชะมดดำ)
 Moschus berezovskii (กวางชะมดป่า)
 Moschus anhuiensis (กวางชะมดอันฮุย)
 Moschus cupreus (กวางชะมดแคชเมียร์)
 Moschus leucogaster (กวางชะมดหิมาลัย)

ลักษณะ 
กวางชะมดโดยรวมแล้ว มีขนหยาบและมีสีสันที่หลากหลาย มีความยาวประมาณ 1 เมตร มีความสูงถึงหัวไหล่ประมาณ 50-60 เซนติเมตร แต่บริเวณสะโพกจะสูงกว่าหัวไหล่อีกประมาณ 5 เซนติเมตร น้ำหนักเมื่อโตเต็มที่ประมาณ 9-11 กิโลกรัม มีจุดเด่น คือ มีเขี้ยวออกมาจากริมฝีปากประมาณ 7.5 เซนติเมตร  ซึ่งตัวเมียจะมีขนาดสั้นกว่า ตัวผู้มีต่อมผลิตสารคล้ายขี้ผึ้งที่มีกลิ่นคล้ายกับกลิ่นของชะมด (Viverridae) ซึ่งมีไว้เพื่อใช้ในการติดต่อสื่อสารกับตัวเมียและประกาศอาณาเขต ที่บริเวณระหว่างสะดือกับอวัยวะสืบพันธุ์ และยังมีถุงน้ำดีอีกด้วย

ถิ่นที่อยู่ 
กวางชะมด อาศัยอยู่ลำพังตัวเดียวในป่าที่ราบสูงในระดับ 2,600-3,600 เมตร จากระดับน้ำทะเล ในทวีปเอเชียตอนกลางและเอเชียตะวันออก ออกหากินในเวลาเช้าและเย็น นอนหลับพักผ่อนในเวลากลางวัน ตกลูกครั้งละ 1 ตัว เมื่อสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุได้ 1 ปี

ประโยชน์ต่อมนุษย์ 
กวางชะมด เป็นสัตว์ที่มนุษย์ใช้กลิ่นจากการผลิตของตัวผู้เช่นเดียวกับชะมด เรียกว่า "ชะมดเชียง" ในเชิงสมุนไพรและผลิตเครื่องหอม บางชนิดมีการเลี้ยงเป็นสัตว์เศรษฐกิจ ซึ่งตัวผู้จะผลิตสารนี้ได้ตัวประมาณ 28 กรัม และจะผลิตได้เมื่อมีอายุ 3 ปี หรือมากกว่า

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

สัตว์กีบคู่
สัตว์เคี้ยวเอื้อง
สัตว์ที่พบในประเทศปากีสถาน
สัตว์ที่พบในประเทศจีน
สัตว์ที่พบในประเทศอินเดีย
สัตว์ที่พบในประเทศเวียดนาม
วงศ์กวางชะมด