พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ฉบับตัวเขียน

พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ฉบับตัวเขียน เป็นพงศาวดารสยาม เนื้อหาเริ่มตั้งแต่พระเจ้าเชียงรายและชาวเมืองอพยพมาสร้างกรุงศรีอยุธยา จนถึงนายบุญเรืองเผาตัวในปี พ.ศ.  2333 (ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) รวมเป็นสมุดไทย 42 เล่ม

ประวัติ 
ต้นฉบับของพระราชพงศาวดารฉบับนี้สูญหาย ฉบับตัวเขียนที่หลงเหลือในปัจจุบันนี้เป็นฉบับที่พระอาลักษณ์ในกรมพระราชวังบวรสถานมงคลโดยมีหลวงลิขิตปรีชา (คุ้ม โรจนกุล) เจ้ากรมพระอาลักษณ์ ขุนสาราบรรจง ปลัดกรมจำลอง และขุนจำนงสุนทร ปลัดกรม แบ่งกันคัดลอกราวรัชกาลที่ 4-5 ได้เป็นสมุดไทย 42 เล่ม ที่บานแพนกระบุว่า ในปี พ.ศ. 2338 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกเสด็จออกพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท โปรดให้ชำระพระราชพงศาวดาร แล้วสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน กับสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ได้ร่วมกันชำระตรวจสอบและเรียบเรียงเรื่องต่อมา สันนิษฐานว่าใช้พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) เป็นหลักในการชำระ 

ต่อมาพระราชพงศาวดารฉบับนี้ได้ใช้เป็นต้นฉบับพระราชพงศาวดารอีก 2 ฉบับ คือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ทรงใช้ในการตรวจชำระจนได้เป็นพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา และเจ้าพระยาทิพากรวงศ์มหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) ก็ใช้ในการเรียบเรียงพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1

บัญชีเอกสารของหอสมุดแห่งชาติระบุว่าพระราชพงศาวดารฉบับนี้เป็นพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เนื่องจากทั้งสองฉบับเนื้อความคล้ายกันมาก ต่างกันที่ฉบับพระราชหัตถเลขาฉบับจริงมีลายพระหัตถ์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงแก้ไขคำและสำนวนเท่านั้น นอกจากนี้ยังมักเข้าใจผิดว่าพระราชพงศาวดารฉบับนี้คือฉบับเดียวกับพระราชพงศาวดาร ฉบับหมอบรัดเล แต่เมื่อเปรียบเทียบทั้งสองฉบับแล้วพบว่าเนื้อหาตั้งแต่รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศถึงต้นรัชสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีต่างกันมาก จึงไม่ใช่สำนวนเดียวกัน แต่มีการนำฉบับหมอบรัดเลมาตีพิมพ์เผยแพร่โดยระบุว่าเป็นฉบับสมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสบ้าง เป็นฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพนบ้าง โดยที่ต้นฉบับจริงยังไม่ถูกตีพิมพ์เผยแพร่ จนกระทั่งมูลนิธิ "ทุนพระพุทธยอดฟ้า" ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้จัดพิมพ์ในการพระราชทานเพลิงศพพระธรรมปัญญาบดี (ถาวร ติสฺสานุกโร) ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2558

อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

บรรณานุกรม

  [จัดพิมพ์โดยเสด็จพระราชกุศลในการพระราชทานเพลิงศพพระธรรมปัญญาบดี (ถาวร ติสฺสานุกโร ป.ธ.๔)]
  [วิทยานิพนธ์หลักสูตรปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภาควิชาประวัติศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร]

แหล่งข้อมูลอื่น 
 พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ตรวจสอบชำระจากเอกสารตัวเขียน. เผยแพร่โดย คลังสารสนเทศของสถาบันนิติบัญญัติ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

พงศาวดารไทย