รายพระนามและชื่อประมุขแห่งรัฐลิทัวเนีย

รายพระนามและชื่อต่อไปนี้คือประมุขแห่งรัฐของประเทศลิทัวเนีย (อันประกอบไปด้วยแกรนด์ดยุก พระมหากษัตริย์ และประธานาธิบดี) รายการต่อไปนี้ยังรวมไปถึงช่วงเวลาที่ประเทศลิทัวเนียอยู่ภายใต้สภาวะอธิปไตยที่เหนือกว่า หรือตกอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐอธิปไตยอื่น (เช่น สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย)

รัฐลิทัวเนียก่อตั้งขึ้นในคริสต์ทศวรรษที่ 1230 เมื่อครั้งถูกคุกคามโดยภาคีลิโวเนียนทางทิศเหนือ และจากอัศวินทิวทอนิกทางทิศตะวันตก ชนเผ่าบอลติกรวมกันเป็นปึกแผ่นภายใต้การนำของพระเจ้ามินกัวดาร์ พระมหากษัตริย์ลิทัวเนียพระองค์แรกและพระองค์เดียวในประวัติศาสตร์ อาณาจักรของพระองค์กลายมาเป็นที่รู้จักกันในชื่อแกรนด์ดัชชีลิทัวเนีย หลังจากแกรนด์ดยุกโยไกลา ได้ขึ้นครองราชบัลลังก์โปแลนด์ ในปี ค.ศ. 1386 ทั้งสองรัฐก็มีความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดมากขึ้น และนับตั้งแต่ ค.ศ. 1440 ทั้งสองก็มีพระประมุขร่วมกัน ในปี ค.ศ. 1569 ข้อตกลงในสหภาพลูบลินได้รับการลงนาม และรัฐภาวะใหม่—เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย—ได้รับการก่อตั้งขึ้น เครือจักรภพถูกแบ่งในปี ค.ศ. 1795 และลิทัวเนียกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิรัสเซียจนถึงวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1918 สภาแห่งลิทัวเนีย สามารถประกาศอิสรภาพได้สำเร็จในปี ค.ศ. 1919 หลังจากการสิ้นสุดของสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง สาธารณรัฐลิทัวเนียที่หนึ่งดำรงอยู่จนถึง ค.ศ. 1940 เมื่อลิทัวเนียถูกสหภาพโซเวียตเข้ายึดครอง ในช่วงสงครามโซเวียต-เยอรมัน ลิทัวเนียถูกเข้ายึดครองต่อโดยนาซีเยอรมนีอีกทอดหนึ่ง ในปี ค.ศ. 1944 ขณะที่เยอรมนีกำลังจะพ่ายแพ้ สหภาพโซเวียตได้เข้ายึดครองลิทัวเนียอีกครั้ง และสถาปนาสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย ในวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 1990 ลิทัวเนียเป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตแห่งแรกที่ประกาศอิสรภาพจากรัฐบาลกลาง ปัจจุบันสาธารณรัฐลิทัวเนียปกครองในระบอบประชาธิบไตยและเป็นรัฐสมาชิกของทั้งสหภาพยุโรปและเนโท

แกรนด์ดัชชีลิทัวเนีย (ค.ศ. 1236 – ค.ศ. 1569) 

ผู้ปกครองทุกพระองค์ดำรงพระราชอิสริยยศแกรนด์ดยุก (; ; ) ยกเว้นพระเจ้ามินกัวดาร์ซึ่งได้รับการราชาภิเษกเป็นกษัตริย์แห่งลิทัวเนีย () อยู่ช่วงระยะเวลาหนึ่ง

ราชวงศ์มินกัวดาร์ (ค.ศ. 1236 – ค.ศ. 1268)
ช่วงรัชกาลด้านล่างเป็นการประมาณการเพราะขาดการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร

ราชวงศ์โมโนมัสคส์วิชี (ค.ศ. 1268 – ค.ศ. 1269)

ราชวงศ์มินกัวดาร์ (ค.ศ. 1269 – ค.ศ. 1285)

ราชวงศ์กีดีมีนาส (ค.ศ. 1285 – ค.ศ. 1440)
รัชสมัยของผู้ปกครองบางพระองค์ด้านล่างเป็นการสันนิฐาน

ราชวงศ์ยากีลลัน (ค.ศ. 1440 – ค.ศ. 1569)
พระราชบัญญัติการเป็นรัฐร่วมประมุขกับโปแลนด์ได้รับการลงนามมาตั้งแต่ ค.ศ. 1385 อย่างไรก็ตาม รัฐทั้งสองเริ่มมีพระประมุขร่วมกันในรัชสมัยพระเจ้ากาชีมีแยชที่ 4 (แม้ว่าโปแลนด์และลิทัวเนียจะต่างเลือกพระประมุขคนละพระองค์ถึงสองครั้ง หลังจากการสวรรคตของพระประมุขร่วม แต่ฝ่ายลิทัวเนียก็ได้ขึ้นครองราชบัลลังก์โปแลนด์ในภายหลัง) พระราชอิสริยยศของพระประมุขและการนับเลขรัชกาลก็ยังแยกกันอยู่ ราชวงศ์ยากีลลันเองก็เป็นสาขาหนึ่งของราชวงศ์กีดีมีนาส

เครือจักรภพโปแลนด์-ลิทัวเนีย (ค.ศ. 1569 – ค.ศ. 1795)

เครือจักรภพโปแลนด์-ลิทัวเนียได้รับการก่อตั้งขึ้นจากข้อตกลงในสหภาพลูบลิน ใน ค.ศ. 1569 กษัตริย์โปแลนด์ผู้ถูกเลือกจะต้องได้รับการเลือกจากชนชั้นสูงชาวลิทัวเนียเพื่อขึ้นเป็นแกรนด์ดยุกแห่งลิทัวเนียด้วยเช่นกัน พระประมุขร่วมพระองค์แรกของทั้งสองชาติคือพระเจ้าซิกมุนด์ที่ 2 เอากุสตุส หลังจากการแบ่งดินแดนในปี ค.ศ. 1772, 1793 และ 1795 เครือจักรภพก็สิ้นสภาพลงและลิทัวเนียก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิรัสเซียเป็นเวลา 123 ปี ในสมัยเครือจักรภพมักจะมีช่วงว่างระหว่างรัชกาลของพระประมุขแต่ละพระองค์ เนื่องจากการเลือกตั้งพระมหากษัตริย์ของเครือจักรภพจะไม่กระทำโดยทันที แกรนด์ดยุกพระองค์แรกที่ได้รับเลือกหลังจากการสิ้นสุดราชวงศ์ยากีลลัน และการหลบหนีกลับไปฝรั่งเศสของพระเจ้าอ็องรี คือ สเตฟาน บาโตรี ผู้ซึ่งพยายามหาผู้สนับสนุนในการเลือกตั้งโดยการสร้างมหาวิทยาลัยวิลนีอุส

พระราชอิสริยยศ: พระมหากษัตริย์แห่งโปแลนด์และแกรนด์ดยุกแห่งลิทัวเนีย

 (karol Polščy, vialiki kniaź litoŭski)

ราชอาณาจักรลิทัวเนีย (ค.ศ. 1918)

สภาลิทัวเนีย ประกาศอิสรภาพในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1918 และได้ทูลเชิญเจ้าชายวิลเฮล์ม คาร์ลแห่งอูลรัล เป็นสมเด็จพระราชาธิบดีแห่งลิทัวเนีย ชื่ออย่างเป็นทางการของประเทศคือราชอาณาจักรลิทัวเนีย ในวันที่ 9 กรกฎาคม ค.ศ. 1918 ดยุกวิลเฮล์มทรงยอมรับข้อเสนอและเลือกใช้พระนามทางการว่า พระเจ้ามินกัวดาร์ที่ 2 แต่ต่อมาในวันที่ 2 พฤศจิกายนสภาก็ลงมติให้การตัดสินใจดังกล่าวเป็นโมฆะ เนื่องจากจักรวรรรดิเยอรมันกำลังจะแพ้สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

รัฐลิทัวเนีย (ค.ศ. 1918 – ค.ศ. 1920)
 
รัฐลิทัวเนียปกครองโดยประธานสภาแห่งรัฐลิทัวเนีย (Presidium of the State Council of Lithuania) ซึ่งเป็นประมุขแห่งรัฐในทางพฤตินัย ตำแหน่งประธานสภาแห่งรัฐลิทัวเนียได้รับการเปลี่ยนผ่านไปยัง ตำแหน่งประธานาธิบดีในวันที่ 4 เมษายน ค.ศ. 1919 ประธานสภาแห่งรัฐ อันตานัส สเมโตนา ได้รับเลือกเป็นประธานาธิบดีคนแรกโดยสภาแห่งรัฐ

สาธารณรัฐลิทัวเนีย (ค.ศ. 1920– ค.ศ. 1940)

ตำแหน่งประธานาธิบดี () ได้รับการจัดตั้งในวันที่ 4 เมษายน ค.ศ. 1919

สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนีย (ค.ศ. 1940–1941 และ ค.ศ. 1944–1990)

สหภาพโซเวียตเข้ายึดครองลิทัวเนียและสถาปนาสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนียในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1940 เมื่อนาซีเยอรมนีเข้าโจมตีสหภาพโซเวียต ลิทัวเนียจึงถูกเข้ายึดครองโดยเยอรมนี ก่อนหน้าที่นั้นลิทัวเนียถูกปกครองโดยรัฐบาลกบฎที่สนับสนุนฝ่ายเยอรมันของโยนาส เอบรามเซวิคุส (Juozas Ambrazevičius) ภายใต้การเข้ายึดครองโดยเยอรมนี ดินแดนบริเวณลิทัวเนียอยู่ภายใต้การปกครองของนายพลเปตราส คุบลิวนาส (Petras Kubiliūnas) เมื่อนาซีเยอรมนีถอนกำลังออกไป สหภาพโซเวียตจึงเข้ายึดครองลิทัวเนียและสถาปนาสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตลิทัวเนียอีกครั้งในปี ค.ศ. 1944.

ตำแหน่ง: เลขาธิการคณะกรรมการกลางแห่งพรรคคอมมิวนิสต์แห่งลิทัวเนีย (; ).

คณะผู้บริหารแห่งสภาโซเวียตสูงสุด (Presidium of the Supreme Soviet) ทำหน้าที่คณะประมุขแห่งรัฐตั้งแต่ 25 สิงหาคม ค.ศ. 1940 ถึง 11 มีนาคม  ค.ศ. 1990

สาธารณรัฐลิทัวเนีย (ค.ศ. 1990–ปัจจุบัน)
ประธานสภาสูงสุด (Supreme Council) เป็นประมุขแห่งรัฐตั้งแต่การประกาศอิสรภาพในวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 1990 จนกระทั่งรัฐธรรมนูญฉบับใหม่มีผลบังคับใช้ในปี ค.ศ. 1992 ตำแหน่งประธานาธิบดีและสภาเซมุสได้รับการจัดตั้งขึ้นใหม่ แต่นานาชาติไม่รับรองจนกระทั่งเดือนกันยายน ค.ศ. 1991 (หมายเหตุ: ประเทศไอซ์แลนด์เป็นประเทศแรกที่รับรองอิสรภาพของลิทัวเนียในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1991)

ตำแหน่งจาก ค.ศ. 1990 ถึง ค.ศ. 1992: ประธานสภาสูงสุด (รัฐสภา) ()
ตำแหน่งตั้งแต่ ค.ศ. 1992 เป็นต้นไป: ประธานาธิบดี ()

อ้างอิง

ดูเพิ่ม
ประเทศลิทัวเนีย
รายพระนามพระมหากษัตริย์โปแลนด์

ล
ล
ล