ไซโทสเกเลตัน

สารโครงร่างของเซลล์ หรือนิยมทับศัพท์เป็น ไซโทสเกเลตอน, ไซโทสเกเลตัน () เป็นเครือข่ายที่ซับซ้อนและมีพลวัต (dynamic) ของฟิลาเมนต์โปรตีนที่เชื่อมต่อกัน อยู่ภายในไซโทพลาซึมของทุกเซลล์ รวมถึงพวกแบคทีเรียและอาร์เคีย ไซโทสเกเลตันนั้นครอบคลุมส่วนต่าง ๆ ของเซลล์จากนิวเคลียสของเซลล์ไปถึงเยื่อหุ้มเซลล์ และประกอบด้วยโปรตีนที่คล้ายคลึงกันในสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ในยูแคริโอต ประกอบด้วยองค์ประกอบหลักสามอย่าง คือ ไมโครฟิลาเมนต์, อินเทอร์มีเดียตฟีลาเมนต์ และไมโครทิวบูล ซึ่งทั้งหมดสามารถเจริญเติบโตหรือถูกตอนสั้นลงได้อย่างรวดเร็ว ตามความต้องการของเซลล์

หน้าที่หลักของไซโทสเกเลตันคือเพื่อให้เซลล์คงรูปและมีความทนทานเชิงกลต่อการเปลี่ยนรูปร่างของเซลล์ แล้วด้วยการร่วมกับเนื้อเยื่อเกี่ยวพันอื่น ๆ ช่วยคงเสถียรภาพให้กับเซลล์ต่าง ๆ ที่ประกอบกันเป็นเนื้อเยื่อ ไซโทสเกเลตันสามารถหดตัวได้ ดังนั้นสามารถเปลี่ยนรูปร่างของเซลล์และสภาพแวดล้อมของเซลล์ ซึ่งทำให้เซลล์สามารถเคลื่อนอพยพ (cell migration) นอกจากนี้ไซโทสเกเลตันยังมีหน้าที่ในวิถีการส่งสัญญาณของเซลล์ (cell signaling), ในกระบวนการนำเข้าสารจากนอกเซลล์ผ่านทางเอนโดไซโทซิส, ในการดึงแยกโครโมโซมระหว่างการแบ่งเซลล์, ในขั้นไซโทคิเนซิสของการแบ่งเซลล์, ในฐานะนั่งร้านในการจัดการกับองค์ประกอบในเซลล์ และในการเคลื่อนย้ายสารภายในเซลล์ (เช่น การเคลื่อนย้ายเวซิเคิล และออร์แกเนลล์ต่าง ๆ ภายในเซลล์) และเป็นแม่แบบในการสร้างผนังเซลล์ นอกไปจากนี้ไซโทสเกเลตันยังสามารถช่วยประกอบสร้างโครงสร้างพิเศษ เช่น แฟลกเจลลา, ซิเลีย, ลาเมลลีโพเดีย และ โพโดโซม โครงสร้าง หน้าที่ และลักษณะพลวัต (dynamic) ของไซโทสเกเลตันนั้นสามารถแตกต่างกันไปตามลักษณะและหน้าที่ของเซลล์ แม่แต่ภายในเซลล์เดียวกัน ไซโทสเกเลตันยังสามารถเปลี่ยนไปตามหน้าที่หรือความเกี่ยวข้องกับโปรตีนอื่นหรือแม้แต่ประวัติในอดีตของโครงข่ายนั้น ๆ

ไซโทสเกเลตันในยูแคริโอต 
เซลล์ยูแคริโอตมีสารไซโทสเกเลตัน (cytoskeletal filaments) อยู่สามชนิด ได้แก่: ไมโครฟีลาเมนต์, ไมโครทิวบูล และอินเทอร์มีเดียตฟีลาเมนต์ ชนิดต่าง ๆ นี้เกิดขึ้นจากการพอลีเมอไรส์ (polymerisation) ของหน่วยย่อยโปรตีนชนิดพิเศษ และมีรูปร่าง ลักษณะ และการกระจายภายในเซลล์ที่ต่างกันไป ไมโครฟีลาเมนต์นั้นเป็นพอลิเมอร์ของโปรตีนแอกติน (actin) และมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 7 nm ไมโครทิวบูลนั้นประกอบด้วยทิวบูลิน (tubulin) และมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 25 nm ส่วนอินเทอร์มีเดียตฟีลาเมนต์นั้นประกอบด้วยโปรตีนหลายชนิด ขึ้นอยู่กับชนิดของเซลล์ที่พบ โดยทั่วไปแล้วมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 8-12 nm

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

 Cytoskeleton, Cell Motility and Motors - The Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology 
 Cytoskeleton database, clinical trials, recent literature, lab registry ...
 Animation of leukocyte adhesion (Animation with some images of actin and microtubule assembly and dynamics.)

กายวิภาคศาสตร์เซลล์
เซลล์