พรรณเพ็ญแข กฤดากร

พรรณเพ็ญแข กฤดากร (เดิม: หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข เพ็ญพัฒน์; 11 กันยายน พ.ศ. 2448 – 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2517) เป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม ประสูติแต่หม่อมเจ้าวรรณวิไลย เพ็ญพัฒน์

ประวัติ
หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข มีพระนามลำลองว่า ท่านหญิงเพ็ญ เป็นพระธิดาองค์เดียวในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม ประสูติแต่หม่อมเจ้าวรรณวิไลย เพ็ญพัฒน์ (ราชสกุลเดิม กฤดากร) เมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2448 ณ วังท่าเตียน ที่ประทับของพระบิดา อันเป็นบ้านเดิมของเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) บิดาของเจ้าจอมมารดามรกฎ ในรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นอัยยิกาในหม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข โดยพระนาม พรรณเพ็ญแข นั้นได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขมีโสทรเชษฐาหนึ่งองค์ คือ หม่อมเจ้าชาย (ยังไม่มีพระนาม; 25 กันยายน พ.ศ. 2447 - 15 ตุลาคม พ.ศ. 2447) และมีอนุชาต่างมารดาหนึ่งองค์ คือ หม่อมเจ้าเผ่าเพ็ญพัฒน์ เพ็ญพัฒน์ (9 พฤษภาคม พ.ศ. 2449 - 10 มกราคม พ.ศ. 2503)

เมื่อหม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขประสูติได้ไม่กี่เดือน เจ้าจอมมารดามรกฎ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารี ผู้เป็นปิตุจฉา ได้ขอไปทรงเลี้ยงในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาขณะชันษาได้ 4 ปี พระบิดาได้สิ้นพระชนม์ พระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารีทรงรับหม่อมเจ้าเผ่าเพ็ญพัฒน์ไปทรงเลี้ยงอีกองค์หนึ่ง  

หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขทรงศึกษาชั้นต้นในพระบรมมหาราชวัง แล้วจึงศึกษาต่อที่โรงเรียนราชินี 

ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2469 หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขเป็นพนักงานเชิญเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร โดยมีหน้าที่เชิญพานฟัก 

หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขประทับในพระบรมมหาราชวังกระทั่งพระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารีสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2473 ขณะหม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขชันษาได้ 25 ปี

ชีวิตครอบครัว 
ปลาย พ.ศ. 2474 หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขได้เสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์บรรลือศักดิ์ กฤดากร พระโอรสในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร การสมรสของทั้งสองต้องประสบอุปสรรคมาก เพราะเป็นการขัดต่อพระราชประเพณี แต่ได้รับพระบรมราชานุญาตให้ทำการสมรสได้โดยต้องลาออกจากฐานันดรศักดิ์เสียก่อน เมื่อวันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2475 พรรณเพ็ญแขจึงเป็นเจ้านายองค์แรกในราชวงศ์จักรี ที่ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์เพื่อสมรส มีบุตรธิดา 3 คน ดังนี้
 หม่อมหลวงเพ็ญศักดิ์ กฤดากร (เกิด 12 ตุลาคม พ.ศ. 2476) สมรสกับมยุรี สุขุม และจุฑามาศ สุคนธา มีบุตรหนึ่งคน
 หม่อมหลวงพรรณศิริ กฤดากร (เกิด 15 กันยายน พ.ศ. 2478) สมรสกับวัฒนา อัศวรักษ์ มีบุตรหนึ่งคน
 หม่อมหลวงธิดาเพ็ญ กฤดากร (เกิด 30 ธันวาคม พ.ศ. 2480) สมรสกับวัฒนา อัศวรักษ์ และศุภโยกต์ มาลิก มีบุตรสี่คน

ในระหว่างสงครามแปซิฟิก พรรณเพ็ญแขและสามีได้สมัครเป็นสมาชิกอาสากาชาด จนสิ้นสงคราม และได้บริจาคเงินช่วยอาสากาชาดมาตลอด 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2505 พรรณเพ็ญแขและเจ้านายบางองค์ที่ได้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์เพื่อสมรส ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ใช้คำนำหน้าชื่อว่า ท่านหญิง และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเบี้ยหวัดพระราชวงศ์ประจำปี 

พรรณเพ็ญแขเป็นเจ้านายที่สนุกร่าเริง โปรดการท่องเที่ยว ได้ตามเสด็จพระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารีประพาสจังหวัดหัวเมืองต่าง ๆ อยู่เสมอ ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ได้เสด็จไปต่างประเทศเป็นประจำ ภายหลังเริ่มประชวรต้องเข้าโรงพยาบาลเพื่อทำการผ่าตัดและรักษาองค์แทบทุกปี แต่ก็ยังเสด็จไปต่างประเทศอีกหลายครั้ง กระทั่งสิ้นชีพตักษัยด้วยโรคตับไม่ทำงาน ณ ตึกจงกลณีวัฒนวงศ์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2517 สิริชันษา 68 ปี นับเป็นหม่อมเจ้าองค์สุดท้ายของราชสกุลเพ็ญพัฒน์

พระเกียรติยศ

ฐานันดรศักดิ์และคำนำหน้านาม 

 11 กันยายน พ.ศ. 2448 – 5 มิถุนายน พ.ศ. 2472 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข
 11 กันยายน พ.ศ. 2448 – 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์
 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 - 5 มิถุนายน พ.ศ. 2472 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
 5 มิถุนายน พ.ศ. 2472 – 23 สิงหาคม พ.ศ. 2475 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข เพ็ญพัฒน์
 23 สิงหาคม พ.ศ. 2475 – พ.ศ. 2505 : นางพรรณเพ็ญแข กฤดากร
 พ.ศ. 2505 – 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2517 : ท่านหญิงพรรณเพ็ญแข กฤดากร

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

ลำดับสาแหรก

อ้างอิง

หม่อมเจ้าหญิง
ราชสกุลเพ็ญพัฒน์
ราชสกุลกฤดากร
หม่อมเจ้าที่ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์