พระพุทธรูปแห่งสุลตานคัญช์

พระพุทธรูปแห่งสุลตานคัญช์ () เป็นพระพุทธรูปศิลปะยุคเปลี่ยนผ่านคุปตะ–ปาละ สร้างขึ้นจากทองแดง สร้างขึ้นราว ค.ศ. 500-700 มีขนาดสูง 2.3 เมตร, กว้าง 1 เมตร และน้ำหนักมากกว่า 500 กิโลกรัม พระพุทธูปนี้ค้นพบในเมืองสุลตานคัญช์ อำเภอภาคลปุระ รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย ในปี 1861 ระหว่างการก่อสร้างทางรถไฟสายตะวันออกของอินเดีย ปัจจุบันพระพุทธรูปนี้จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์และหอศิลป์เบอร์มิงแฮม เบอร์มิงแฮม ประเทศอังกฤษ

ประติมากรรมขนาดใหญ่กว่าตัวมนุษย์นี้น่าจะเป็น "ประติมากรรมโลหะชิ้นเดียวที่ยังหลงเหลืออยู่" ของศิลปะคุปตะ ประติมากรรมยุคคุปตะอื่น ๆ เช่น พระพรหมจากมีรปุระ-ขาส มีอายุเก่าแก่กว่า แต่มีขนาดเล็กกว่ากึ่งหนึ่ง ส่วนทองสัมฤทธิ์อโกตะ ประติมากรรมในศาสนาไชนะมีขนาดเล็กกว่า และน่าจะเป็นเทวรูปในศาลเจ้าในบ้านของผู้มีอันจะกินเท่านั้น ส่วนในลลิตปุระ ประเทศเนปาล ในอารามคุยตพาหี (Guita Bahī monastery) มีพระพุทธรูปทองแดงขนาดสูงประมาณ 1.8 เมตร ศิลปะอย่างเนปาล ราวศตวรรษที่ 9-10 ปัจจุบันยังคงเป็นพระพุทธรูปในวัดที่มีการประกอบพิธีกรรมบูชาอยู่ และประดิษฐานอยู่ติดผนังที่ปลายของโถงบูชา ที่ซึ่งพระพุทธรูปสุลตานคัญช์ก็น่าจะถูกประดิษฐานเช่นนั้นมาก่อนในอดีต

พระพุทธรูปองค์นี้หล่อขึ้นจากทองแดงบริสุทธิ์ หล่อด้วยวิธีหล่อสูญรูป ภายในองค์พระพุทธรูปเป็นดินเหนียวที่ผสมกับซางข้าว ที่ซึ่งต่อมาสามารถนำมาตรวจจับอายุเรดิโอคาร์บอนได้ พระพุทธรูปนี้จัดเป็นปาง "วีระ" ("Fearless Posture"; ปางกล้าหาญ) หัตถ์ขวาแสดง อภัยมุทรา หรือมุทราที่แสดงการปกป้อง หัตถ์ซ้ายวางแนบลำตัวเปิดออก แสดงการประทานพร ปลายจีวรจีบอยู่ระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้มือ

อายุ
เดิมทีประเมินอายุของพระพุทธรูปเป็นยุคคุปตะ วินเซนต์ อาร์เธอร์ สมิธ ระบุปีที่สร้างเป็นปี 400 ในหนังสือตีพิมพ์ปี 1911 ของเขา ต่อมามีการพิจารณาว่าอายุของพระพุทธรูปอาจสร้างในราวปี 800 ส่วนผลการตรวจเรดิโอคาร์บอนระบุอายุที่ราวปี 600–650 ในขณะที่พิพิธภัณฑ์ระบุอายุไว้ที่ปี "500–700"

การค้นพบ

อี. บี. แฮริส (E. B. Harris) วิศวกรทางรถไฟ เป็นผู้ค้นพบพระพุทธรูปนี้ขณะทำการสำรวจซากปรักหักพังโบราณใกล้กับสถานีรถไฟสุลตานคัญช์ที่เขากำลังก่อสร้างอยู่ เขาได้ตีพิมพ์รายละเอียดเกี่ยวกับการค้นพบนี้โดยละเอียด ประกอบภาพถ่ายและแบบแปลนของซาก เขาบรรยายว่าพบพระบาทขวาของพระพุทธรูปที่ความลึกสิบฟุตจากพื้นผิวดิน แฮริสส่งพระพุทธรูปกลับไปยังเบอร์มิงแฮมในประเทศอังกฤษ โดยมีผู้ผลิตโลหะชาวเบอร์มิงแฮมและอดีตนายกเทศมนตรีนครเบอร์มิงแฮม ซามูเอล ธอร์นทัน (Samuel Thornton) เป็นผู้จ่ายค่าใช้จ่ายการขนส่ง และเสนอพระพุทธรูปนี้แก่สภานครเพื่อจัดแสดงในหอศิลป์ที่มีการเสนอว่าจะสร้างขึ้นไว้ในปี 1864

นับจากนั้นมา พระพุทธูปองค์นี้จัดเป็นงานแสดงชิ้นสำคัญของพิพิธภัณฑ์และหอศิลป์เบอร์มิงแฮม (BMAG) ถือเป็นของบริจาคชิ้นสำคัญที่หอศิลป์ได้รับ รวมถึงเป็นสมบัติชิ้นสำคัญที่สุดของหอศิลป์ ในรายงานของแฮริสยังระบุถึงการค้นพบพระพุทธรูปขนาดเล็กกว่าอีกจำนวนหนึ่ง ในจำนวนนี้มีพระพุทธรูปหินปางประทับนั่งสององค์ องค์หนึ่งปัจจุบันเป็นของพิพิธภัณฑ์บริทิช และอีกองค์หนึ่งเป็นของพิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชีย ซานฟรานซิสโก นอกจากนี้ยังมีเศีบรพระพุทธูปหินจากสุลตานคัญช์จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์วิกตอเรียและอัลเบิร์ตในลอนดอน

อ้างอิง

บรรณานุกรม
Graldi, Aurora, "With a face of ‘red copper’: new insights on the over life-size Buddha of Guita Bahī, Lalitpur, and the alteration of the face through technical enhancement" (Draft version on academia.edu), 2018
Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, 
Rowland, Benjamin, The Art and Architecture of India: Buddhist, Hindu, Jain, 1967 (3rd edn.), Pelican History of Art, Penguin,

แหล่งข้อมูลอื่น
 

ศิลปะคุปตะ
พระพุทธรูป
ประติมากรรมอินเดีย
รัฐพิหาร