ชโยติรลึงค์

ชโยติรลึงค์ (Jyotirlinga) หรือ ชโยติรลิงคัม (Jyotirlingam) ปางปรากฏของพระศิวะที่ได้รับการเคารพบูชาสูงสุด คำว่า ชโยติ (Jyoti) แปลว่า รัศมี/เปล่งแสง ('radiance') และ ลึงค์ หมายถึงรูปแทนพระศิวะ รวมกันจึงหมายความว่า รูปองค์พระศิวะที่เปล่งประกาย ชโยติรลึงค์ตามธรรมเนียมนั้นประกอบด้วยโบสถ์พราหมณ์ (มนเทียร) 12 แห่งในประเทศอินเดีย

ตำนาน
ศิวปุราณะ ระบุว่าครั้นหนึ่งพระพรหม (ผู้สร้าง) และพระวิษณุ (ผู้รักษา) ได้มีการถกเถียงกันถึงอำนาจสูงสุดของการสร้าง (supremacy of creation) เพื่อให้ได้ข้อตกลงกัน พระศิวะจึงได้เจาะ (pierced) โลกทั้งสามปรากฏเป็นเสาแห่งแสงสว่างที่มีขนาดมหึมาเป็นอนันต์ ที่เรียกว่า ชโยติรลึงค์ หลังเสานี้เย็นลงได้บังเกิดเป็นเขาอันนมาไล (Annamalai Hills) ซึ่งในปัจจุบันคือที่ตั้งของอนุราจเลศวรมนเทียรตั้งอยู่ พระวิษณุและพระพรหมจึงทรงแบ่งกันค้นหาจุดจบของเสาแสงนี้ไปทางด้านบนและด้านล่าง พระพรหมทรงโกหกว่าได้ทรงพบจุดจบของเสา พระวิษณุจึงทรงยอมแพ้ในที่สุด การโกหกนี้ทำให้พระศิวะทรงโกรธมากและได้สาปพระพรหมให้แม้แต่พระองค์จะเป็นผู้สร้างจักรวาล พระองค์จะไม่ได้รับการสักการ ชโยติรลึงค์ จึงเป็นพระศิวะซึ่งเป็นอนันต์ มนเทียรแห่งชโยติรลึงค์ทั้งหมดเป็นที่ซึ่งพระศิวะทรงประทับในรูปของเสาแสงติดไฟนั้น

ดั้งเดิมแล้วเชื่อกันว่ามีชโยติรลึงค์ทั้งหมด 64 แห่ง แต่มีเพียง 12 แห่งที่ได้รับการสักการะว่าศักดิ์สิทธิ์และยิ่งใหญ่เป็นอย่างมาก ชื่อของทั้ง 12 แห่งนั้นตั้งตามพระนามของเทพเจ้าองค์ประธาน ที่ซึ่งแต่ละแห่งเป็นรูปสำแดง (manifestation) ของพระศิวะ ในทุกมนเทียรของชโยติรลึงค์จะมีรูปเคารพหลักของมนเทียรที่เป็นองค์ประธานคือ ศิวลึงค์ ที่ซึ่งแสดงถึง สตมภ์ (Stambha) เสาอันไม่มีที่สิ้นสุดและไม่มีจุดเริ่มต้น เป็นสัญลักษณ์แทนธรรมชาติของพระศิวะเช่นกันไม่มีจุดเริ่มต้น และไม่มีจุดสิ้นสุด

รายชื่อชโยติรลึงค์ทั้ง 12 แห่งประกอบด้วย:
โสมนาถ ที่ อำเภอคีรโสมนาถ รัฐคุชราต
มัลลิการชุน ที่ ศรีไสลัม รัฐอานธรประเทศ
 มหากาเลศวร ที่ อุชไชนะ รัฐมัธยประเทศ
 โองกาเรศวร ที่ ขัณฑวะ รัฐมัธยประเทศ
 เกทรนาถ ที่ รุทรปรยัค รัฐอุตตราขัณฑ์
 ภีมศังกระ ที่ รัฐมหาราษฏระ
 กาศีวิศวนาถ ที่ พาราณสี รัฐอุตตรประเทศ
 ตริมพเกศวร ที่ นาศิก รัฐมหาราษฏระ
 แพทยนาถ ที่ เทวฆัร รัฐฌารขัณฑ์
 นาเคศวร ที่ ทวารกะ รัฐคุชราต
 รามนาถสวามี ที่ ราเมศวรัม รัฐทมิฬนาฑู
ฆฤษเณศวร ที่ เอารังกาบาด รัฐมหาราษฏระ

อ้างอิง

บรรณานุกรม

โบสถ์พระศิวะ
พระศิวะ
โบสถ์พราหมณ์ในประเทศอินเดีย