พระเจ้ามโหตรประเทศ

พระเจ้ามโหตรประเทศ () (พระนามเดิม เจ้ามหาวงส์) เป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 5 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร ทรงครองราชย์ในระหว่างปี พ.ศ. 2390 ถึงปี พ.ศ. 2397 และทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครที่ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาเลื่อนพระเกียรติยศขึ้นเป็น "พระเจ้าประเทศราช" องค์ที่ 4 (16 พฤษภาคม พ.ศ. 2397 - 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2397) ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4

พระประวัติ 

พระเจ้ามโหตรประเทศมีพระนามเดิมว่า เจ้ามหาวงส์ หรือเจ้าขนานมหาวงส์ เป็นราชโอรสในพระยาธรรมลังกา เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 2

ปี พ.ศ. 2369 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งพระยาอุปราชพุทธวงศ์เป็นพระยาเชียงใหม่ และตั้งเจ้าขนานมหาวงส์เป็นพระยาอุปราชเมืองเชียงใหม่แทน หลังจากพระยาเชียงใหม่พุทธวงศ์ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2389 พระยาอุปราชมหาวงศ์และเจ้าพิมพิสารแห่งนครเชียงใหม่ได้นำช้างพลายสีประหลาดลงไปถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้งนั้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งพระยาอุปราชมหาวงศ์เป็นพระยาเชียงใหม่ และแต่งตั้งเจ้าพิมพิสารเป็นพระยาอุปราชเมืองเชียงใหม่

ในปีพ.ศ. 2396 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้พระยาสีหราชฤทธิไกรเชิญพระสุพรรณบัฏกับเครื่องสูงมาพระราชทานถวายพระยาเชียงใหม่มหาวงศ์และโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น พระเจ้ามโหตรประเทศราชาธิบดี นพิสีมหานคราธิฐาน ภูบาลบพิตร สถิตในอุตมชิยางคราชวงศ์ เจ้านครเชียงใหม่ ในขณะนั้นยังประชวรอยู่ ครั้นได้เป็นพระเจ้าเชียงใหม่ได้ 5 เดือน 28 วัน ถึงวันเดือนยี่เหนือ แรม 9 ค่ำ ปีจุลศักราช 1216 (ตรงกับวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2397) พระโรคกำเริบมากขึ้น พระเจ้ามโหตรประเทศฯ จึงได้สละราชสมบัติ

พระราชตระกูล

เจ้าพี่น้อง
พระเจ้ามโหตรประเทศ มีเจ้าพี่น้องรวม 16 พระองค์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

 พระเจ้ามโหตรประเทศ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 5
 พระยารัตนอาณาเขต (น้อยคำแสน  ณ เชียงใหม่) เจ้าเมืองเชียงราย
 พระยาาอุปราชน้อยหน่อคำ  ณ เชียงใหม่ พระยาอุปราชนครเชียงใหม่- เจ้าปู่ในเจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร  ณ เชียงใหม่) ซึ่งเจ้าไชยสงครามฯ เป็นเจ้าปู่ในเจ้าธวัชวงศ์  ณ เชียงใหม่ , อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง และเป็นเจ้าตาทวดของ ดร.ทักษิณ ชินวัตร, อดีตนายกรัฐมนตรี
 เจ้าน้อยพรหมา  ณ เชียงใหม่
 เจ้าหนานอินตา  ณ เชียงใหม่
 เจ้าสุธรรมมา  ณ เชียงใหม่
 เจ้าปทุมมา  ณ เชียงใหม่
 เจ้าคำทิพย์  ณ เชียงใหม่ - ชายา "เจ้าน้อยจักรคำ  ณ เชียงใหม่" ราชโอรสใน "เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น, เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3"
 เจ้าบัวคำ  ณ เชียงใหม่
 เจ้าองค์ทิพย์  ณ เชียงใหม่
 เจ้ากาบแก้ว  ณ เชียงใหม่
 เจ้าบุญปั๋น  ณ เชียงใหม่ 
 เจ้าเกี๋ยงคำ (ณ เชียงใหม่) ตุงคนาคร - ชายา "เจ้าราชภาติกวงษ์ น้อยดวงทิพย์  ตุงคนาคร, เจ้าราชภาติกวงษ์นครลำพูน" เจ้านายราชวงศ์มังราย จากเมืองเชียงตุง ซึ่งอพยพเข้ามาอยู่นครเชียงใหม่ตั้งแต่ปี 2348 ได้รับพระราชทานนามสกุลจาก ร.6
 เจ้าจันทร์เป็ง  ณ เชียงใหม่
 แม่เจ้าแก้วยวงคำ, เทวีใน เจ้าหลวง หนานสุยะ, พระยารัตนอาณาเขต เจ้าเมืองเชียงราย

พระโอรส-ธิดา
พระเจ้ามโหตรประเทศ อภิเษกสมรสกับเจ้าพิมพา  อยู่ในราชตระกูลเจ้าเจ็ดตน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
 เจ้าอุตรการโกศล (มหาพรหม  ณ เชียงใหม่) - พระอัยกา (เจ้าตา) ใน เจ้าจอมมารดาทิพเกษร ในรัชกาลที่ 5 และพระไปยกา (เจ้าตาทวด) ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นสรรควิไสยนรบดี พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 
 เจ้าราชบุตร (สุริยวงศ์  ณ เชียงใหม่) - เจ้าบิดาในเจ้าหญิงสุคันธา (ณ เชียงใหม่) สิโรรส ชายาเจ้าสุริยวงศ์ (คำตัน สิโรรส), เจ้าสุริยวงศ์นครเชียงใหม่" เจ้าราชบุตรฯ เป็นเจ้าตาทวดในหลวงมาลากุลวิวัฒน์ (หม่อมหลวงเทียม  มาลากุล)"
 เจ้าน้อยเทพวงศ์ ณ เชียงใหม่
 เจ้าหนานไชยวงศ์ ณ เชียงใหม่
 สามเณร เจ้ามหันต์ยศ ณ เชียงใหม่ - พลัดตกน้ำ ถึงแก่พิราลัย ณ วังกุลา ห้วยแก้ว
 เจ้าหนานไชยเทพ ณ เชียงใหม่
 เจ้าหนานมหาเทพ ณ เชียงใหม่ - เจ้าบิดาใน "เจ้าราชบุตร น้อยสมพมิตร  ณ เชียงใหม่, เจ้าราชบุตรนครเชียงใหม่" และ "เจ้าทิพเนตร ชายาในเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์" เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 8
 เจ้าน้อยคำกิ้ง ณ เชียงใหม่
 เจ้าอุปราช ปัญญา ณ เชียงใหม่, เจ้าอุปราชเมืองเชียงแสน - รั้งตำแหน่ง เจ้าหลวงเชียงแสน องค์ที่ 1
 เจ้าบุญปั๋น ณ เชียงใหม่
 เจ้าน้อยก้อนแก้ว ณ เชียงใหม่
 เจ้าคำปวน ณ เชียงใหม่
 เจ้ายอดเรือน (ณ เชียงใหม่) ณ ลำพูน - ชายา "เจ้าบุรีรัตน์มหาเทพ  ณ ลำพูน, เจ้าบุรีรัตน์นครลำพูน"
 เจ้าอุษา ชายาในพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 6
 เจ้าบัวทิพย์ (ณ เชียงใหม่) ณ ลำปาง - สมรสกับ "เจ้าน้อยมหาวงศ์  ณ ลำปาง" โอรสใน "เจ้าราชวงศ์ คำมูล  ณ ลำปาง, เจ้าราชวงศ์นครเชียงใหม่"
 เจ้าคำหลอ (ณ เชียงใหม่) ณ เชียงใหม่ - สมรสกับ  "เจ้าน้อยมหาวัน  ณ เชียงใหม่" โอรสใน "เจ้าอุปราชพิมพิสาร ณ เชียงใหม่, เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่"
 เจ้าปิมปา ณ เชียงใหม่
 เจ้าอโนชา ณ เชียงใหม่
 เจ้าตุ่นแก้ว ณ เชียงใหม่

ฐานันดรศักดิ์ 
 ประสูติ - พ.ศ. 2347เจ้ามหาวงศ์
 พ.ศ. 2369 - 2389 พระยาอุปราชเมืองเชียงใหม่
 พ.ศ. 2389 - 2396 พระยาเชียงใหม่
 พ.ศ. 2396 - 2397 พระเจ้าเชียงใหม่

พงศาวลี

อ้างอิง 
เชิงอรรถ

บรรณานุกรม

 
 
  [พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พระพิจิตรโอสถ (รอด สุตันตานนท์)]
 
 

5
ราชวงศ์ทิพย์จักร
ราชโอรสในเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ
สกุล ณ เชียงใหม่
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์