ขัณฑสกร (ยา)

ขัณฑสกร เป็นเครื่องยาไทยอย่างหนึ่ง ปรากฏในคัมภีร์ยาไทยโบราณ สมุดข่อยหรือแผ่นหินสลักที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ซึ่งสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 นอกจากนี้ ยังปรากฏในตำราโอสถพระนารายณ์ สมัยกรุงศรีอยุธยา

ในตำรายาไทยระบุไว้ว่า ขัณฑสกรมีหลายชนิดและมีแหล่งกำเนิดที่แตกต่างกัน ดังนี้:
 เกิดจากหยาดน้ำค้างบนใบของต้นขัณฑสกร โดยนำน้ำค้างไปตากไว้จนห้างก็จะได้เป็นเกล็ดสีขาว มีรสหวานจัดถึงขม มีสรรพคุณบำรุงกำลัง ปัสสาวะคล่อง แก้เสมหะ และแก้กระหาย
 เกิดจากน้ำอ้อย มีสรรพคุณใช้บำรุงธาตุ บำบัดฝีผอมเหลือง
 เกิดจากน้ำผึ้งที่เกิดริมฝั่งทะเล มีสรรพคุณแก้นิ่ว ท้องมาน แก้สะอึก แก้กำเดา แก้ไข้เซื่องซึม แก้จุดเสียด ลมพิษ คอแห้ง
 เกิดจากเกสรบัวหลวง รสหวานจัดจนขม สรรพคุณเหมือนกับขัณฑสกรที่ได้มาจากหยาดน้ำค้างบนใบต้นขัณฑสกร

ดูเพิ่ม 
 กัตเตชัน

อ้างอิง 
 องค์การเภสัชกรรม. ขัณฑสกร ยาจากหยดน้ำบนต้นไม้ ? . สืบค้นเมื่อ 17-10-2553.

สมุนไพรไทย