เพลงเรือ

เพลงเรือ เป็นเพลงพื้นบ้านที่เล่นกันในฤดูน้ำหลาก เป็นเพลงปฏิพากย์ชนิดเดียวที่ร้องเล่นกลางลำน้ำโดยพ่อเพลงและแม่เพลงอยู่คนละลำ จังหวัดที่เล่นเพลงเรือ ได้แก่ จังหวัดที่อยู่ริมแม่น้ำในภาคกลาง เช่น อยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี สุพรรณบุรี ลพบุรี และ พิษณุโลก เพลงเรือส่วนใหญ่จะถนัดร้องบทชิงชู้ ฉันทลักษณ์เหมือนเพลงปรบไก่

ตัวอย่าง

การร้องเพลงเรือจะมีบทลูกคู่รับว่า ฮ้าไฮ้ และมีบทกระทุ้งว่า ชะชะ ดังตัวอย่าง

ฝ่าชาย
เอ่อเอ้อเอิงเอยวันี้ประจวบปานบวบประจบบุญพาได้มาพบ (ห้า ให้) น้องยา 
ให้แม่เอ่ยกันเถิดน้องขอให้แม่ร้องขึ้นรำพี่อยากจะขอฟังคำ (ห้า ให้) น้องว่า
ให้แม่ร่ายขึ้นร้องให้แม่น้องเอื้อนเอ่ยอย่าทำท่าวางเฉย (ห้า ให้) ให้มันช้า 
น้องอย่านิ่งจับบทไปเลยแม่รจนา เงาะน้อยหอยสังข์คู่สร้างมาหา ให้เผยพักตร์ขึ้นมาพาทีเอยเอิง

ฝ่ายหญิง
เสียงใครที่ไหนแน่เสียงใครมาเรียกหาแม่(ห้า ให้) ที่ไหนล่า
แต่พอเรียกก็ขานแต่พอวานก็เอ่ยน้องไม่นิ่งอยู่เฉย(ห้า ให้) ชักช้า
ถามพ่อเจ้าประคุณทูลกระหม่อมเต่าทองพี่มาเรียกหาน้อง(ห้า ให้) ทำไมขา
ฉันร้องทักชมโฉมไปด้วยลมวาจา ฉันได้รองน้ำข้าวไว้ซักเก้ากะลาให้คุณพี่ที่มาหาน้องเอย

ลักษณะบังคับ

บาทละ 2 วรรค
วรรคละ 7 - 9 คำ
จำนวนคำวรรคแรกมักมากกว่าวรรคหลัง
ไม่จำกัดความยาวในหนึ่งบทมีตั้งแต่ 3 คำกลอนขึ้นไป
จบบทด้วยคำว่า เอย
บังคับสัมผัสแบบกานต์ดั้น

บทร้องพิเศษ

บทจากเพลงเรือนอกจากจะร้องแบบธรรมดาแล้วยังมีบทร้องพิเศษที่เรียกว่า ออกช่อ ต่อท้าย ดังตัวอย่าง

ญ.
ช่อเจ้าเอ้ยมะกอกหอมดอกมะปลิง
พอของใหม่มาเข้าเอาของเก่าขว้างทิ้ง
ดิฉันไม่ใช่แสร้งรำพันเป็นเช่นนั้นจริงๆ
จะดักลอบเอาปลาเขาถอดงาขว้างทิ้ง
อีกหน่อยก็แบนแปดแป๋เเหมือนตะแกรกล้วยปิ้ง
คงจะมีอยู่เหลือก็ไอ้มะขือนมลิง
ช่อฉันเอ้ยมะปลิงหอมไม่หายเลยเอย

ช.
เหลืองเอ๋ยใบยอหอมช่อผักบุ้ง
จะแปลงเป็นยุงก้นปล่องไปกัดน้องในมุ้ง
กัดตรงไหนไม่ปวดยกเว้นตรงหนวดยุ่งๆ
เจ้าช่อฉันเอ้ยผักยุ้งหอมเมื่อยามเย็นเอยหอมเมื่อเย็นวานเอยหอมเมื่อวานซืนเอยหอมเมื่อคืนวานเอย

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม : เพลงเรือ (pdf)
ปลูกปัญญา : การแสดงพื้นเมืองภาคกลาง ตอน เพลงเรือ

ศิลปะการแสดงไทย