บริษัทอินเดียตะวันออก

บริษัทอินเดียตะวันออกอันทรงเกียรติ ()  หรือในเวลาต่อมาคือ บริษัทอินเดียตะวันออกของบริเตน (British East India Company) เป็นบริษัทร่วมทุนสัญชาติอังกฤษในช่วงแรก ซึ่งเดิมถูกก่อตั้งขึ้นเพื่อแสวงหาการค้ากับภูมิภาคอินเดียตะวันออก แต่ในภายหลังได้ดำเนินการค้าส่วนใหญ่กับอนุทวีปอินเดียและจีน และยังมีหน้าที่ปกครองอาณานิคมในอนุทวีปอินเดีย บริษัทอินเดียตะวันออกถือได้ว่ามีความเก่าแก่ที่สุดเมื่อเทียบกับบริษัทอินเดียตะวันออกของชาติทวีปยุโรปอื่น ๆ 

เมื่อแรกก่อตั้ง บริษัทได้รับพระราชทานตราตั้งโดยสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 1 ให้เป็น "ข้าหลวงแลบริษัทพาณิชย์แห่งลอนดอนซึ่งจักทำการค้าไปยังอินเดียตะวันออก" เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 1600 บริษัทนี้เกิดขึ้นจากการร่วมทุนระหว่างพ่อค้าและชนชั้นสูงในอังกฤษ รัฐบาลมิได้ถือหุ้นอยู่ในบริษัทแต่ก็มีการอำนวยความสะดวกต่างๆให้แก่บริษัท เช่น สนับสนุนกำลังทหารและกองเรือปืน การดำเนินงานของบริษัทมีส่วนแบ่งถึงครึ่งหนึ่งของมูลค่าการค้าระหว่างประเทศของทั้งโลก สร้างรายได้ในรูปแบบภาษีให้แก่รัฐบาลอังกฤษมหาศาล บริษัทเป็นผู้จัดหาสินค้าสำคัญคือ ผ้าฝ้าย, ผ้าไหม, สีย้อมผ้า, เกลือ, ดินประสิว, ใบชา และฝิ่น 

ในอินเดียเอง ก็มีนิคมของชาติยุโรปอื่นๆตั้งอยู่เช่นกัน เช่นของประเทศรัสเซีย, เนเธอร์แลนด์ และฝรั่งเศส แต่ในปี 1740 อังกฤษได้ขัดแย้งกับประเทศรัสเซียและฝรั่งเศสจากผลของสงครามสืบราชบัลลังก์ออสเตรีย การต่อสู้นั้นเกิดขึ้นทั้งในยุโรปและบางส่วนของอินเดีย จักรวรรดิโมกุลเลือกที่จะยืนอยู่ข้างฝรั่งเศสและทำสงครามกับบริษัท อย่างไรก็ตาม กองเรือของบริษัทซึ่งนำโดยพันเอกรอเบิร์ต ไคลฟ์ สามารถมีชัยเหนือกองทัพราชวงศ์โมกุลและฝรั่งเศส บริษัทจึงเข้าปกครองภาคเบงกอล ต่อมาหลังฝรั่งเศสพ่ายแพ้ในสงครามเจ็ดปี ฝรั่งเศสก็เสียดินแดนพิหารในอินเดียให้แก่อังกฤษ และจำยอมถอนอิทธิพลออกจากอนุทวีปอินเดีย

เดิมที บริษัทมีอำนาจสิทธิขาดในการจัดการปกครองอินเดียทั้งหมด แต่เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติรัฐบาลอินเดีย ค.ศ. 1858 บริษัทก็ถูกลดบทบาทลง กฎหมายฉบับนี้ทำให้อำนาจการปกครองในอินเดียหันไปขึ้นกับพระเจ้าแผ่นดินอังกฤษโดยตรง

กองเรือ 

เรือเดินสมุทรของบริษัทอินเดียตะวันออก มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า อีสต์อินเดียแมน (East Indiamen) หรือเรียกว่า "อินเดียแมน" (Indiamen). มีรายนามเรือต่อไปนี้:
 Red Dragon (ค.ศ. 1595)
 Doddington (East Indiaman) สูญหาย ค.ศ. 1755
 Royal Captain (ก่อน ค.ศ. 1773)
 Grosvenor (สูญหาย ค.ศ. 1782)
 General Goddard (ค.ศ. 1782)
 Earl of Abergavenny (ค.ศ. 1797)
 Earl of Mornington (ค.ศ. 1799); packet ship
 Lord Nelson (ค.ศ. 1799)
 Kent (1820): สูญหายระหว่างการเดินทางครั้งที่ 3
 Nemesis (ค.ศ. 1839): first British-built ocean-going iron warship
 Agamemnon (ค.ศ. 1855)

ธงบริษัท

แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม 

 ปรีดี หงษ์สต้น. (2562). บริษัทอินเดียตะวันออกอังกฤษ. กรุงเทพฯ: ยิปซี.
 รัชตพงศ์ มะลิทอง. (2566). “สมาคมพ่อค้าอันยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งจักรวาล”: จุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุดของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ. วารสารประวัติศาสตร์. 48. 351-78.

อ้างอิง 

 
บริติชอินเดีย
บริษัทที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 16
British rule in Singapore
บริติชมาลายา
ประวัติศาสตร์กัลกัตตา
ประวัติศาสตร์เบงกอล
ประวัติศาสตร์เบงกอลตะวันตก
ประวัติศาสตร์อินเดีย
ประวัติศาสตร์อังกฤษ
ลัทธิล่าอาณานิคม
สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 19