วิสุทธชนวิลาสินี

วิสุทธชนวิลาสินี เป็นคัมภีร์อรรถกถาอธิบายความในอปาทาน แห่งขุททกนิกาย ในพระสุตตันตปิฎก แบ่งเป็น 2 ภาค คือ ภาคที่ 1 อธิบายความในพุทธวรรคและสีหาสนิยวรรคถึงเมตเตยยวรรค และวรรคที่ 2 อธิบายความในสีหาสนิยวรรคถึงเมตเตยยวรรค ภัททาลิวรรคถึงภัททิยวรรค และในเถริยาปทาน ผลงานของพระเถระ 5 รูป

ผู้แต่ง  
คาดว่า คัมภีร์วิสุทธชนวิลาสินี เป็นผลงานของพระพุทธโฆสะ หรือพระพุทธโฆษจารย์  อย่างไรก็ตาม มีผู้เสนอว่า คัมภีร์นี้ไม่มีผู้แต่งที่ชัดเจน  ทั้งนี้ ในส่วนเริ่มต้นคัมภีร์ ท่านผู้รจนามิได้เอ่ยถึงชื่อของท่าน แม้แต่พระเถรผู้อาราธนาให้รจนา ซึ่งผิดจากธรรมเนียมการแต่งอรรถกถาฉบับอื่นๆ โดยในเนื้อความระบุแต่เพียงว่า ผู้รจนาแต่งโดยได้รับการอาราธนาจากพระเถระทั้งหลายที่ไม่ปรากฏนาม

เนื้อหา  
ผู้รจนาคัมภีร์วิสุทธชนวิลาสินี ระบุไว้ในช่วงเกริ่นนำเนื้อความว่า การรจนาคัมภีร์อรรถกถานี้ ได้อาศัยนัยตามอรรถกถาของเก่า หรือ โปราณัฏฐกถา โดยเว้นข้อความที่คลาดเคลื่อนเสีย ใช้เฉพาะแต่เนื้อความพิเศษ มีความแปลก และดีที่สุดมาใช้ในการแต่งคัมภีร์อรรถกถานี้ เพื่อที่จะอธิบายว่า ใครกล่าวเนื้อความต่างๆ ของอปทาน (หรือเรื่องราวแต่หนหลังของบุคคลสำคัญในพระพุทธศาสนา) อปทานเหล่านี้กล่าวไว้ที่ไหน และกล่าวอปทานเหล่านี้ไว้เมื่อไร 

จุดประสงค์หลักของคัมภีร์วิสุทธชนวิลาสินี ก็คือการขยายความเนื้อหาที่ปรากฏในหมวดอปทาน ในแห่งขุททกนิกาย ในพระสุตตันตปิฎก อันมีเนื้อหาว่าด้วยพุทธประวัติของอดีตพระพุทธเจ้า ประวัติพระเถระ และพระเถรีองค์ต่างๆ โดยอรรถกถานี้จะให้ทั้งรายละเอียดเกี่ยวกับเจ้าของประวัตินั้นๆ รวมถึงขยายความข้อธรรมที่ปรากฏในเนื้อหาช่วงนั้นๆ 

ตัวอย่างเช่น ในอรรถกถาทูเรนิทาน อันเป็นตอนต้นๆ ของหมวดอปทาน ภาค 1 ว่าด้วยบุพกรรมที่เกื้อหนุนให้สุเมธดาบส ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมมาพุทธเจ้าพระนามว่า พระโคตมพุทธเจ้า และมูลเหตุที่สุเมธดาบส ได้รับคำพยากรณ์จากพระพุทธเจ้าทีปังกร โดยอรรถกถาส่วนนี้มีการให้รายละเอียดถึงเรื่องราวชีวิตและจริยาวัตรของสุเมธดาบส เช่นการเดินจงกรม  และบรรยายลักษณะของสมณสุข คือความสุขอันบังเกิดจากการออกบวช  และคุณของการอยู่โคนต้นไม้  พร้อมกับระบุว่า ต้นไม้ตรัสรู้ของพระโคตมพุทธเจ้า ชื่อ อัสสัตถพฤกษ์  เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีการพรรณนาพุทธประวัติและพระลักษณะของอดีตพระพุทธเจ้าองค์ต่างๆ มีพระพุทธเจ้าทีปังกรจนถึงพระกัสสปพุทธเจ้า เช่นการพรรณนาว่า พระพุทธเจ้าทีปังกร มีพระวรกายสูง 80 ศอก อยู่ครองเรือนหมื่นปี จึงออกบวชตั้งความเพียรเพียง 10 เดือน จึงตรัสรู้  

นอกจากนี้ ยังมีตัวอย่างในส่วนของประวัติในอดีตชาติของพระสาวก เช่น ในอรรถกถาสุภูติเถราปทาน หมวดอปทาน ภาค 2 ว่าด้วยบุพกรรมและประวัติในอดีตของพระสุภูติเถระ ได้มีการขยายความสาเหตุที่พระเถระได้บรรุอรหันตผลในสมัยพุทธกาลว่า ในอดีตชาตินั้นท่านเป็นดาบสชื่อนันทะ มีบริวาร 44,000 ได้ถวายอาสนะดอกไม้ และยืนกั้นฉัตรแด่พระปทุมุตตรพุทธเจ้า พระศาสดาดำริว่า ขอสักการะนี้ของดาบสทั้งหลายจงมีผลมาก แล้วเข้านิโรธสมาบัติตลอด 7 วัน ภิกษุหนึ่งแสนก็เข้านิโรธสมาบัติ ท่านตั้งความปรารถนาตำแหน่งเลิศภิกษุผู้เป็นทักขิไณยบุคคล และผู้อยู่โดยไม่มีกิเลส ต่อมาได้บวชอีก 500 ชาติ แม้ในสมัยพระกัสสปพุทธเจ้า ท่านก็ได้บวช อยู่ป่าบำเพ็ญคตปัจจาคตวัตร กระทั่งถึงสมัยพุทธกาลของพระโคตมพุทธเจ้า พระเถระถือกำเนิดเป็นน้องชายของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ท่านไปพร้อมพี่ชายฟังธรรมแล้วบวช มีเมตตาฌานเป็นบาท บรรลุพระอรหันต์แล้ว เมื่อเที่ยวบิณฑบาต ท่านก็เข้าฌานแผ่เมตตาไปทุกๆ บ้าน ออกจากฌานแล้วจึงรับอาหาร  ดังนี้ เป็นต้น

อ้างอิง

บรรณานุกรม 
คณาจารย์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2550). วรรณคดีบาลี. กรุงเทพฯ. กองวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Charles Rockwell Lanman. (1909). Pali Book-Titles and Their Brief Designations. Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences Volume 44.
ธีรวัส  บำเพ็ญบุญบารมี. (2550). คัมภีร์พุทธศาสน์. โครงการธรรมศึกษาวิจัย.
พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. วิสุทธชนวิลาสินี อรรถกถาอปทาน พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม 8 ภาค 1  
พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. วิสุทธชนวิลาสินี อรรถกถาอปทาน พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม 8 ภาค 2

อรรถกถา