ลานสายตา

คำว่า  ลานสายตา ()  มักใช้เป็นคำไวพจน์ของคำว่า  ขอบเขตภาพ  (field of view)  แม้ว่าบททั้งสองจริง ๆ มีความหมายไม่เหมือนกัน
คือ  ลานสายตามีความหมายว่า  "ความรู้สึกทางตาเป็นแถวตามลำดับพื้นที่ที่สามารถสังเกตการณ์ได้ในการทดลองทางจิตวิทยาด้วยการพินิจภายใน  (โดยบุคคลนั้น)" 
ในขณะที่คำว่า ขอบเขตภาพ "หมายถึงวัตถุทางกายภาพและต้นกำเนิดแสงในโลกภายนอกที่เข้ามากระทบกับจอตา"
กล่าวโดยอีกนัยหนึ่งก็คือ  ขอบเขตภาพก็คือสิ่งที่เป็นต้นกำเนิดของแสงที่มากระทบกับจอตา
ซึ่งเป็นข้อมูลเข้าของระบบสายตาในสมอง  เป็นระบบที่แปลผลเป็นลานสายตาเป็นข้อมูลออก
ลานสายตานั้นมีด้านซ้ายขวาบนล่างที่ไม่สมดุลกัน  ระดับความชัดก็ไม่เสมอกัน  คือมีการเห็นได้ชัดที่สุดที่กลางลานสายตา
บทนี้มักใช้บ่อย ๆ ในการวัดสายตา (optometry) และในจักษุวิทยา
ที่มีการตรวจลานสายตาเพื่อกำหนดว่า
มีความเสียหายจากโรคที่เป็นเหตุแก่ดวงมืดในลานเห็น (scotoma) หรือจากการสูญเสียการเห็น  หรือจากการลดระดับความไวในการเห็น  หรือไม่

กำหนดโดยปกติ

ลานสายตาปกติในมนุษย์แผ่ออกไปประมาณ 60 องศาทางจมูกวัดจากเส้นเมริเดียนแนวตั้งของตาแต่ละข้าง
แผ่ออกไป 100 องศาทางขมับจากเส้นเมริเดียนแนวตั้ง
แผ่ออกไป 60 องศาเหนือเส้นเมริเดียนแนวนอน
และแผ่ออกไป 75 องศาใต้เส้นเมริเดียนแนวนอน 
ในประเทศอังกฤษ  ลานสายตากำหนดอย่างต่ำในการอนุญาตให้ขับรถก็คือ 60 องศาทั้งซ้ายทั้งขวาจากเส้นเมริเดียนแนวตั้ง  และ 20 องศาทั้งบนทั้งล่างจากเส้นเมริเดียนแนวนอน

จุดภาพชัด  (macula) เป็นเขตตรงกลาง 13 องศาของลานสายตา  และรอยบุ๋มจอตา (fovea) เป็นเขตตรงกลาง 3 องศา

การตรวจสอบลานสายตา
ลานสายตาวัดได้ด้วยวิธีการวัดลานสายตา ()
ซึ่งอาจจะเป็นแบบเคลื่อนไหว  คือฉายจุดแสงโดยเลื่อนเข้ามาที่กลางลานสายตาจนกว่าจะเห็น
หรือแบบนิ่ง ๆ คือฉายจุดแสงแบบวาบที่จอสีขาวแล้วให้ผู้รับตรวจกดปุ่มถ้าเห็นจุดแสงนั้น
เครื่องวัดลานสายตาที่สามัญที่สุดคือ  Humphrey Field Analyzer และ Heidelberg Edge Perimeter

อีกวิธีหนึ่งใช้เครื่อง campimeter ซึ่งเป็นอุปกรณ์ขนาดเล็กสร้างเพื่อวัดลานสายตา

การวัดส่วนมากใช้แบบวัดที่ตรวจส่วน 24 องศาหรือ 30 องศาตรงกลางสายตา  แต่ว่า  เครื่องวัดโดยมากก็สามารถวัดลานสายตาทั้งหมดด้วย

อีกวิธีหนึ่งก็คือ  ให้ผู้ตรวจสอบยกนิ้วขึ้น 1-2-5 นิ้วในมุมทั้ง 4 และที่ตรงกลางของลานสายตาของคนไข้  (โดยปิดตาอีกข้างหนึ่ง)
ถ้าคนไข้สามารถบอกจำนวนนิ้วที่ยกได้อย่างถูกต้อง  โดยวัดเทียบกับลานสายตาของผู้ตรวจ
จะมีการบันทึกว่า  (ในประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษ)  "full to count fingers" (มักจะย่อว่า  FTCF)
จุดบอดสามารถตรวจได้โดยยกวัตถุเล็ก ๆ มีสีแดงขึ้นแสดงระหว่างคนตรวจและคนไข้
โดยเทียบช่วงที่วัตถุนั้นมองไม่เห็นระหว่างคนไข้กับผู้ตรวจ
จุดบอดที่ใหญ่ผิดปกติของคนไข้จะสามารถกำหนดได้
มีวิธีอื่น ๆ อีกมากมายที่คล้ายกับวิธีนี้  (เช่น  กระดิกนิ้วที่รอบ ๆ ลานสายตา)

การสูญเสียลานสายตา

การสูญเสียลานสายตาอาจเกิดขึ้นจากโรคหรือความผิดปกติที่ตา ที่เส้นประสาทตา หรือที่สมอง
โดยคลาสสิก  ความบกพร่องทางลานสายตาสามารถแบ่งออกเป็น 4 อย่าง  คือ
ตาบอดครึ่งซีกบนหรือล่าง  (Altitudinal hemianopia) เป็นความเสียหายด้านบนหรือด้านล่างลานสายตา
ตาบอดครึ่งซีกคู่นอก (Bitemporal hemianopia) เป็นความเสียหายด้านข้างลานสายตา 
ดวงมืดกลางลานเห็น (Central scotoma) เป็นความเสียหายตรงกลางลานสายตา
ตาบอดครึ่งซีกซ้ายหรือขวา (Homonymous hemianopia) เป็นความสูญเสียลานสายตาข้างหนึ่งในตาทั้งสอง  เกิดจากความเสียหายที่ด้านหลังของส่วนไขว้ประสาทตา (optic chiasm) (ดูรายละเอียดในส่วนต่อไป)

ในมนุษย์ มีการใช้ confrontation field test และวิธีการวัดลานสายตาแบบอื่น ๆ เพื่อวัดความสูญเสียในลานสายตา ความเสียหายของระบบประสาทต่าง ๆ สามารถก่อให้เกิดความบกพร่องเป็นรูปแบบเฉพาะในการเห็น รวมทั้งตาบอดครึ่งซีก (hemianopsia) (ดูรูปด้านล่าง  เป็นแบบที่ไม่ประกอบด้วย macular sparing)  ตาบอดเสี้ยวเดียว (quadrantanopia) และอื่น ๆ

ภาพ

เชิงอรรถและอ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

Patient Plus
Quadrantanopsia  – Visual Fields Teaching Case from MedPix
Strasburger, Hans; Rentschler, Ingo; Jüttner, Martin (2011). Peripheral vision and pattern recognition: a review. Journal of Vision, 11(5):13, 1–82.
Software for visual psychophysics; VisionScience.com 

การมองเห็น
จักษุวิทยา
ระบบการมองเห็น