กางเขน

กางเขน () เป็นเครื่องหมายทรงเรขาคณิตที่ประกอบด้วยแกนสองแกนตัดเป็นมุมฉากกัน ตามปกติแล้วแกนจะเป็นแนวตั้งขวางกับแนวนอน แต่ถ้าตัดทแยงกันก็จะเรียกว่ากางเขนไขว้ หรือ กางเขนนักบุญอันดรูว์

กางเขนเป็นสัญลักษณ์ที่เก่าแก่ที่สุดที่ใช้โดยมนุษย์ และใช้เป็นสัญลักษณ์ศาสนาหลายศาสนาที่รวมทั้งคริสต์ศาสนา กางเขนบ่อยครั้งจะเป็นสัญลักษณ์ของธาตุหลักทั้ง 4 ของโลก (เชวาลิเย, ค.ศ. 1997) หรืออีกความหมายหนึ่งคือความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของเทพที่เป็นแกนตั้งและโลกที่คือแกนนอน (คอค, ค.ศ. 1955)

ที่มาของคำ 
คำว่า “Cross” เข้ามาในภาษาอังกฤษในคริสต์ศตวรรษที่ 10 ที่ใช้สำหรับอุปกรณ์ในการสังหารพระเยซู ที่มาแทนที่คำว่า “rood” ที่ใช้อยู่แต่เดิม คำว่า “Cross” มาจากภาษาละติน “crux” ที่แผลงมาเป็น “cros” ที่ในภาษาละตินหมายถึงเครื่องมือที่ใช้ในการตรึงกางเขน

กางเขนที่ใช้เป็นเครื่องหมาย 
กางเขนใช้เป็นเครื่องหมายหลายอย่างโดยเฉพาะในคณิตศาสตร์ที่รวมทั้ง

 เลขโรมันสำหรับเลข 10 คือ “X”
 อักษรโรมันสำหรับอักษร X และ “t” เล็ก
 อักษรจีนสำหรับเลข 10 “十”
 เครื่องหมาย “†” (obelus)
 เครื่องหมาย “+” สำหรับบวก และ “x” สำหรับคูณในคณิตศาสตร์
 เครื่องหมาย “x” สำหรับระบุว่าเป็นสิ่งที่เลือก

กางเขนแบบต่างๆ

ในมุทราศาสตร์ 
กางเขนที่ปรากฏข้างล่างใช้ในการสร้างตราอาร์ม และบางครั้งอาจจะไม่มีความหมายพิเศษแต่อย่างใด

ในธัชวิทยา 

ธงของประเทศหลายประเทศใช้เครื่องหมายกางเขนบนธง รวมทั้งธงของทุกชาติในสแกนดิเนเวียที่เรียกกันว่ากางเขนสแกนดิเนเวีย

ธงที่ใช้เครื่องหมายกางเขน

ตัวอย่างของตราอาร์มที่ใช้กางเขน

อ้างอิง 

 Chevalier, Jean (1997). "The Penguin Dictionary of Symbols". Penguin ISBN 0-14-051254-3
 Koch, Rudolf (1955). The Book of Signs. Dover, NY. ISBN 0-486-20162-7.
 Drury, Nevill (1985). Dictionary of Mysticism and the Occult. Harper & Row ISBN 0-06-062093-5
 Webber, F. R. (1927, rev 1938). Church Symbolism: an explanation of the more important symbols of the Old and New Testament, the primitive, the mediaeval and the modern church. Cleveland, OH. OCLC 236708.

ดูเพิ่ม 
 มุทราศาสตร์
 ธัชวิทยา
 นิยามในมุทราศาสตร์
 เครื่องหมายในมุทราศาสตร์

แหล่งข้อมูลอื่น 

สัญลักษณ์
เครื่องหมายในมุทราศาสตร์
ตราอาร์ม
สัญลักษณ์ในศาสนาคริสต์

วัตถุมงคลในศาสนาคริสต์