จักรพรรดิคังซี

จักรพรรดิคังซี (; ) หรือพระนามเต็ม อ้ายซินเจฺว๋หลัวเสฺวียนเย่ (愛新覺羅玄燁 Àixīn-Juéluó Xuányè) เป็นจักรพรรดิองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์ชิง และเป็นจักรพรรดิราชวงศ์ชิงองค์ที่ 2 ที่ปกครองเหนือแผ่นดินจีน 

จักรพรรดิคังซีครองสิริราชสมบัติทั้งสิ้น 61 ปี (จากปี ค.ศ. 1661 ถึงปี ค.ศ. 1722) ทำให้พระองค์เป็นจักรพรรดิที่ครองสิริราชสมบัติยาวนานที่สุดใน ประวัติศาสตร์จีน (แม้ว่าพระราชนัดดาของพระองค์ จักรพรรดิเฉียนหลง จะมีพระราชอำนาจ โดยพฤตินัย ในช่วงสมัยที่ยาวนาน) และเป็นหนึ่งใน พระมหากษัตริย์ที่ครองสิริราชสมบัติยาวนานที่สุดในโลก อย่างไรก็ตาม เนื่องจากพระองค์เสด็จขึ้นครองบัลลังก์เมื่อพระชนมายุได้ 7 พรรษา อำนาจที่แท้จริงตลอดหกปีอยู่ที่ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ สี่คนและพระอัยยิกาของพระองค์ จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวัง พระพันปีหลวง

จักรพรรดิคังซีถือเป็นหนึ่งในจักรพรรดิที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของจีน พระองค์ปราบกบฏสามเจ้าศักดินา โจมตีอาณาจักรทุงหนิงในไต้หวัน และกบฏมองโกลจำนวนมากในภาคเหนือและภาคตะวันตกเฉียงเหนือเพื่อให้ยอมจำนนต่อการปกครองของต้าชิง และปิดกั้น อาณาจักรซาร์รัสเซีย ใน แม่น้ำอามูร์ และปกป้องแมนจูเรียภายนอก และแมนจูเรียตะวันตกเฉียงเหนือภายนอก

รัชสมัยของจักรพรรดิคังซีนำมาซึ่งเสถียรภาพอันยาวนานและความมั่งคั่งสัมพัทธ์หลังจากหลายปีของสงครามและความวุ่นวาย พระองค์เริ่มสมัยที่เรียกว่า ยุครุ่งเรืองของคังซีและเฉียนหลง ซึ่งคงอยู่ต่อไปหลายชั่วอายุคนหลังจากที่พระองค์สวรรคต ราชสำนักของพระองค์ยังประสบความสำเร็จในด้านวรรณกรรมเช่นการรวบรวม พจนานุกรมคังซี

ต้นรัชสมัย 
จักรพรรดิคังซีประสูติเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1654 เป็นพระราชโอรสของ จักรพรรดิชุ่นจื้อ และ จักรพรรดินีเซี่ยวคังจาง ที่ พระตำหนักจิ่งเหริน พระราชวังต้องห้าม กรุงปักกิ่ง จักรพรรดิคังซีมีพระนามเดิมว่า เสฺวียนเย่ () พระองค์ขึ้นครองสิริราชสมบัติเมื่อพระชนมายุได้ 7 พรรษา (หรือ 8 ตามการคำนวณอายุแบบเอเชียตะวันออก) เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1661 ศักราช คังซี ของพระองค์เพิ่งจะเริ่มใช้เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ปี ค.ศ. 1662 วันแรกของปีจันทรคติถัดมา

เฮอร์เบิร์ต ไจลส์ นักวิชาการจีนศึกษาพรรณนาถึงจักรพรรดิคังซีโดยอาศัยแหล่งข้อมูลร่วมสมัยว่า "ค่อนข้างสูงและสมส่วน พระองค์ชอบการออกกำลังกายแบบลูกผู้ชาย และอุทิศเวลาสามเดือนต่อปีในการออกล่า ดวงพระเนตรขนาดใหญ่เป็นประกายบนพระพักตร์ของพระองค์ ซึ่งมีไข้ทรพิษเป็นรูพรุน"

ก่อนที่จักรพรรดิคังซีจะเสด็จขึ้นครองสิริราชสมบัติ จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวัง พระพันปีหลวง (ในพระนามของ จักรพรรดิชุ่นจื้อ) ได้แต่งตั้งบุคคลผู้ทรงอำนาจคือ สั่วหนี เอ๋าไป้ ซูเค่อซาฮา และ เออปี้หลุน เป็น ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ สั่วหนีถึงแก่กรรมหลังจากที่หลานสาวของเขากลายเป็น จักรพรรดินีเซี่ยวเฉิงเหริน ทิ้งให้ซูเค่อซาฮากับเอ๋าไป้อยู่ในการเมือง ในการต่อสู้แย่งชิงอำนาจอันดุเดือด เอ๋าไป้ประหารชีวิตซูเค่อซาฮาและยึดอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เพียงผู้เดียว

ในฤดูใบไม้ผลิ ปี ค.ศ. 1662 ผู้สำเร็จราชการมีคำสั่งให้กวาดล้างครั้งใหญ่ในภาคใต้ของจีนโดยการอพยพประชากรออกจากชายทะเลเพื่อตอบโต้ขบวนการต่อต้านที่เริ่มต้นโดยผู้ภักดีต่อราชวงศ์หมิงภายใต้การนำของขุนพลหมิงในไต้หวัน เจิ้ง เฉิงกง หรือ โคซิงกา

ในปี ค.ศ. 1669 จักรพรรดิคังซีได้จับกุมเอ๋าไป้ด้วยความช่วยเหลือจากพระอัยยิกาของพระองค์ จักรพรรดินีเซี่ยวจฺวัง พระพันปีหลวง ที่ได้เลี้ยงดูพระองค์ และเริ่มต้นปกครองจักรวรรดิด้วยพระองค์เอง พระองค์ระบุประเด็นที่น่ากังวลสามประเด็น การควบคุมอุทกภัยของ แม่น้ำหวง ซ่อมแซม คลองใหญ่ ปราบ กบฏสามเจ้าศักดินา ในจีนทางตอนใต้ พระอัยยิกามีอิทธิพลต่อพระองค์อย่างมากและพระองค์ดูแลพระนางด้วยพระองค์เองจนกระทั่งพระนางสวรรคตในปี ค.ศ. 1688

ความสำเร็จทางทหาร

กองทัพ 
กองทัพหลักของจักรวรรดิต้าชิง กองทัพ แปดกองธง เสื่อมถอยลงภายใต้จักรพรรดิคังซี โดยมีขนาดเล็กกว่าที่เคยอยู่ในจุดสูงสุดภายใต้จักรพรรดิ หฺวัง ไถจี๋ และช่วงต้นรัชสมัยของ จักรพรรดิชุ่นจื้อ อย่างไรก็ตามยังมีขนาดใหญ่กว่าในรัชสมัยของ จักรพรรดิยงเจิ้ง และ จักรพรรดิเฉียนหลง นอกจากนี้ กองธงเขียวยังคงทรงพลังด้วยขุนพลเช่น ตูไห่ เฟย์ หยางกู จาง หย่ง โจว เพ่ย์กง ชื่อ หลัง มู่ จาน ชุน ชื่อเก๋อ และ หวัง จิงเป่า

สาเหตุหลักของการเสื่อมถอยนี้คือการเปลี่ยนแปลงระบบระหว่างรัชสมัยของจักรพรรดิคังซีและจักรพรรดิเฉียนหลง จักรพรรดิคังซียังคงใช้ระบบทหารตามอย่างรัชกาลก่อน ซึ่งมีประสิทธิภาพและเข้มงวด ตามระบบ แม่ทัพที่กลับมาจากการสู้รบเพียงลำพัง (คนของเขาตายหมด) จะถูกประหารชีวิต เช่นเดียวกันสำหรับทหารราบ สิ่งนี้มีขึ้นเพื่อกระตุ้นทั้งแม่ทัพและทหารต้องต่อสู้อย่างกล้าหาญในสงครามเพราะไม่มีประโยชน์สำหรับผู้รอดชีวิตเพียงคนเดียวในการต่อสู้

โดยรัชสมัยของจักรพรรดิเฉียนหลง ผู้บัญชาการทหารหละหลวม และการฝึกของกองทัพก็ถือว่ามีความสำคัญน้อยกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับช่วงจักรพรรดิรัชกาลก่อน

กบฏสามเจ้าศักดินา 

หลังจากต้าชิงเข้ายึดครองประเทศจีนในปี ค.ศ. 1644 พื้นที่ส่วนใหญ่ทางทิศใต้และทิศตะวันตกมอบให้เป็นศักดินาแก่ 3 ขุนพลหมิงที่ได้ช่วยเหลือราชวงศ์ชิง ในปี ค.ศ. 1673 ระบบศักดินาทั้งสามถูกควบคุมโดย อู๋ซานกุ้ย, เกิงจิ้งจง และ ซ่างจื่อซิน จักรพรรดิคังซีปฏิเสธคำแนะนำของที่ปรึกษาส่วนใหญ่ของพระองค์ จักรพรรดิคังซีพยายามบังคับเจ้าศักดินาให้สละที่ดินและเกษียณอายุใน แมนจูเรีย ก่อให้เกิดการกบฏที่กินเวลานานแปดปี หลายปีหลังจากนั้น จักรพรรดิคังซี ครุ่นคิดเกี่ยวกับความผิดพลาดของพระองค์และโทษตัวของพระองค์เองว่ามีส่วนทำให้มีการเสียชีวิตระหว่างการจลาจล

พระบรมวงศานุวงศ์ 
 พระราชบิดา: จักรพรรดิชุ่นจื้อ
 พระราชมารดา: จักรพรรดินีเซี่ยวคังจาง

จักรพรรดินีและพระสนม 

 พระมเหสี (皇贵妃) - หวงกุ้ยเฟย
 พระมเหสีเชวี้ยฮุ่ย (悫惠皇贵妃) จากสกุลถงเจีย (佟佳)
 พระมเหสีตุนอี๋      (惇怡皇贵妃) จากสกุลกัวเอ่อร์เจีย (瓜尔佳)
 พระมเหสีจิ้งหมิ่น   (敬敏皇贵妃) จากสกุลจางเจีย (章佳)
 พระราชเทวี (贵妃) - กุ้ยเฟย
 พระราชเทวีเวินซี (温僖贵妃) จากสกุลหนิ่วฮู่ลู่ (钮祜禄)
 พระอัครชายา (妃) - เฟย
 พระอัครชายาซุ่นอี้มี่ (顺懿密妃) จากสกุลหวัง (王) 
 พระอัครชายาฉุนอี้ฉิน (纯裕勤妃) จากสกุลเฉิน (陈) 
 พระอัครชายาฮุ่ย (惠妃) จากสกุลน่าลา (那拉) 
 พระอัครชายาอี้ (宜妃) จากสกุลกัวลั่วหลัว (郭络罗)
 พระอัครชายาหรง (荣妃) จากสกุลหม่าเจีย (马佳) 
 พระอัครชายาติ้ง (定妃) จากสกุลว่านหลิวฮา (万琉哈) 
 พระอัครชายาซวน (宣妃) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特) 
 พระอัครชายาเฉิง (成妃) จากสกุลไต้เจีย (戴佳) 
 พระอัครชายาเหลียง (良妃) จากสกุลเว่ย (卫) 
 พระอัครชายาผิง (平妃) จากสกุลเฮ่อเซ่อหลี่ (赫舍里) 
 พระอัครชายาฮุ่ย (慧妃) จากสกุลโป๋เอ่อร์จี้จี๋เท่อ (博爾濟吉特)
 พระชายา (嬪) - ผิน
 พระชายาอัน (安嬪) จากสกุลหลี่ (李)
 พระชายาจิ้ง (敬嬪) จากสกุลจางเจีย (章佳)
 พระชายาตวน (端嬪) จากสกุลต่ง (董)
 พระชายาซี (僖嬪) จากสกุลเหอเซ่อหลี่ (赫舍里)
 พระชายาทง (通嬪) จากสกุลหน่าลา (纳喇)
 พระชายาเซียง (襄嬪) จากสกุลเกา (高)
 พระชายาจิ่น (谨嬪) จากสกุลเซ่อเฮ่อถู (色赫图) 
 พระชายาจิ้ง (静嬪) จากสกุลฉือ (石) 
 พระชายาซี (熙嬪) จากสกุลเฉิน (陈)
 พระชายามู่ (穆嬪) จากสกุลเฉิน (陈)
 พระสนมขั้นกุ้ยเหริน (贵人)
 พระสนมกัว (郭贵人) จากสกุลกัวลั่วหลัว (郭络罗) 
 พระสนมปู้ (布贵人) จากสกุลจ้าวเจีย (兆佳)
 พระสนมหยวน (袁贵人) จากสกุลหยวน (袁)
 พระสนมอี (伊贵人) จากสกุลอี้ (易)
 พระสนม จากสกุลเฉิน (陳)
 พระสนม จากสกุลหน่าลา (纳喇)
 พระสนม จากสกุลหน่าลา (纳喇)
 พระสนมซิน (新貴人) 
 พระสนมหม่า (馬貴人) 
 พระสนมอิ่น (尹貴人)
 พระสนมเลย (勒貴人) 
 พระสนมเหวิน (文貴人) 
 พระสนมหลาน (藍貴人) 
 พระสนมฉาง (常貴人)
 พระสนมขั้นชู่เฟย (庶妃)
 พระสนม จากสกุลนิ่วฮู่ลู่ (钮祜禄)
 พระสนม จากสกุลจาง (张)
 พระสนม จากสกุลหวาง (王)
 พระสนม จากสกุลหลิว (刘)
 พระสนมขั้นฉางไจ้ (常在)
 พระสนมอิ่น (尹常在)
 พระสนมเซ่อ (色常在)
 พระสนมลู่ (路常在)
 พระสนมโช่ว (壽常在)
 พระสนมฉาง (常常在)
 พระสนมรุ่ย (瑞常在)
 พระสนมกุ้ย (貴常在)
 พระสนมสวี (徐常在)
 พระสนมฉือ (石常在)
 พระสนมขั้นตาอิ้ง (答应)
 พระสนมหลิง (靈答應)
 พระสนมชุน (春答應)
 พระสนมเสี่ยว (曉答應)
 พระสนมชิ่ง (慶答應)
 พระสนมซิ่ว (秀答應)
 พระสนมจื้อ (治答應)
 พระสนมเมี่ยว (妙答應)
 พระสนมจี๋ (即答應)
 พระสนมหนี่ (旎答應)
 พระสนมชู (菽答應)
 พระสนมฮ่าว (好答應)

พระราชโอรส

พระราชธิดา

บรรณานุกรม

อ้างอิง 

บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2197
คังซี
มหาราชแห่งประเทศจีน
พระมหากษัตริย์ที่ขึ้นครองราชย์ขณะทรงพระเยาว์
บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา