วัดแม่นางปลื้ม

วัดแม่นางปลื้ม เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งอยู่ในตำบลหัวรอ อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ประวัติและตำนาน

ประวัติของทางวัดแม่นางปลื้มกล่าวว่าวัดสร้างมาตั้งแต่ พ.ศ. 1920 สมัยขุนหลวงพะงั่ว กษัตริย์พระองค์ที่ 3 ของกรุงศรีอยุธยา แต่อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน

กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ มาตั้งแต่วันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2538

วัดมีตำนานที่เกี่ยวข้องกับสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ซึ่งทางวัดเขียนว่า แม่ปลื้มเป็นชาวบ้านอยู่ริมน้ำชานพระนครคนเดียว ไม่มีลูกหลาน วันหนึ่งสมเด็จพระนเรศวรทรงพายเรือมาแต่พระองค์เดียว ท่ามกลางสายฝน เมื่อเสด็จมาถึงเห็นกระท่อมยังมีแสงตะเกียงจึงทรงแวะขึ้นมาในกระท่อม แม่นางปลื้มเห็นว่าเสื้อผ้าพระองค์เปียกจึงได้กล่าวเชื้อเชิญด้วยความมีน้ำใจ แต่พระองค์ท่านทรงตรัสเสียงดัง แม่ปลื้มจึงกล่าวเตือนว่าอย่าเสียงดังนัก กล่าวว่าเวลาค่ำ ถ้าพระเจ้าแผ่นดินได้ยินจะทรงโกรธ พระองค์กลับตรัสด้วยเสียงอันดังว่าอยากดื่มน้ำจันทน์เพื่อให้ร่างกายอบอุ่น แต่แม่ปลื้มบอกว่าเป็นวันพระ หากจะดื่มได้ต้องไม่ให้เรื่องถึงพระเจ้าแผ่นดิน พระองค์ทรงรับปาก และได้ประทับค้างคืนที่บ้านของแม่ปลื้ม เช้าจึงเสด็จกลับวัง ต่อมาทรงให้จัดขบวนมารับแม่ปลื้มไปเลี้ยงในวัง ด้วยความที่แม่ปลื้มเป็นคนมีเมตตา จงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ ครั้งแม่ปลื้มเสียชีวิต สมเด็จพระนเรศวรจึงจัดงานศพให้สมเกียรติ และสร้างวัดแห่งนี้ไว้ที่เป็นระลึก

อย่างไรก็ตาม ในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา (Cort Verhael van't naturel eijnde der volbrachte tijt ende successie der Coningen van Siam) ฉบับเยเรเมียส ฟาน ฟลีต (Jeremias Van Vliet) หัวหน้าสถานีการค้าของบริษัทอินเดียตะวันออกของดัตช์ประจำกรุงศรีอยุทธยา ซึ่งเป็นหลักฐานเดียวที่กล่าวถึงเรื่องนี้ ไม่มีการพูดถึงชื่อของหญิงชราที่ให้ที่พักกับพระนเรศวร และไม่มีเรื่องพระนเรศวรให้สร้างวัดเพื่อระลึกถึงแต่อย่างใด ดังว่า

วัดแม่นางปลื้มปรากฏชื่อครั้งแรกในพระราชพงศาวดาร รัชกาลขุนวรวงศาธิราช ว่า พ.ศ. 2091 โขลงช้างจากลพบุรีเข้ามาทางวัดแม่นางปลื้ม เข้าเพนียดวัดซอง สมุหนายกนำความกราบทูล ขุนวรวงศาธิราชมีรับสั่งว่าจะไปจับช้าง จึงเป็นหลักฐานว่าชื่อวัดแม่นางปลื้มมีมาก่อนรัชกาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราชแล้ว ตำนานเรื่องแม่นางปลื้มจึงอาจไม่ใช่เรื่องจริง 

ในช่วงการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง วัดแม่นางปลื้มได้ถูกใช้เป็นค่ายของกองทัพพม่า ดังความในพระราชพงศาวดารว่า

โบราณสถาน

ภายในเขตโบราณสถานประกอบด้วยอาคารที่สำคัญได้แก่ เจดีย์ประธานทรงระฆัง พบร่องรอยการบูรณะ 3 ครั้ง บริเวณฐานเจดีย์ปรากฏประติมากรรมปูนปั้นรูปสิงห์ล้อม ซึ่งอาจเป็นการดัดแปลงมากจากคติเจดีย์ช้างล้อมที่นิยมในศิลปะสุโขทัย วิหารตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของเจดีย์ประธาน ลักษณะเป็นอาคารก่ออิฐ ภายในประดิษฐาน หลวงพ่อขาว พระพุทธรูปประธานสมัยอยุธยาที่มีร่องรอยการบูรณะในสมัยปัจจุบัน อุโบสถมีการตกแต่งหน้าบันด้วยเครื่องถ้วยประเภทต่าง ๆ รวมทั้งใบเสมาที่เป็นของสมัยรัตนโกสินทร์

อ้างอิง

โบราณสถานในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
แม่นางปลื้ม