อาร์มาดิลโล

อาร์มาดิลโล () จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในอันดับ Cingulata ในอันดับใหญ่ ซีนาร์ทรา 

อาร์มาดิลโลมีลักษณะเด่น คือ มีส่วนหน้าและจมูกที่ยาว มีปากขนาดเล็ก มีลักษณะเป็นรูเล็ก ๆ  มีกรงเล็บที่แหลมคมทั้งตีนหน้าและตีนหลัง ใช้สำหรับขุดทำโพรงอยู่อาศัยและขุดหาอาหารกิน กินอาหารโดยการใช้ลิ้นที่ยื่นยาวและน้ำลายที่เหนียวตวัดกินแมลงจำพวกมด ปลวก และหนอนตามพื้นดิน และมีเกราะหุ้มอยู่ตามตัวเป็นแผ่น ๆ มีข้อต่อเชื่อมต่อกันเหมือนชุดเกราะ โดยเฉพาะที่หัวไหล่และด้านท้ายลำตัว ทำให้ดูเหมือนกับลิ่นซึ่งเป็นสัตว์ในอันดับ Pholidota มาก แต่ทั้งอาร์มาดิลโลและลิ่นเป็นสัตว์ที่อยู่ต่างอันดับกัน และอยู่ในอันดับใหญ่คนละอันดับกันด้วย โดยอาร์มาดิลโลมีความใกล้เคียงกับสลอทหรือตัวกินมดมากกว่า  แต่ในอดีตทั้งอาร์มาดิลโลและลิ่นเคยถูกจัดอยู่ในอันดับเดียวกัน คือ Edentata ซึ่งแปลว่า "ไม่มีฟัน" แต่ความจริงแล้ว อาร์มาดิลโลมีฟัน เป็นฟันกรามที่มีขนาดเล็ก และไม่แข็งแรง

บรรพบุรุษของอาร์มาดิลโลที่สูญพันธุ์ไปแล้วราว 10,000 ปีก่อน มีชื่อว่า "คลิปโตดอน" ที่มีขนาดตัวใหญ่เท่ากับรถยนต์คันเล็ก ๆ คันหนึ่ง คลิปโตดอนอาศัยอยู่ในทวีปอเมริกาใต้ มีเกราะที่หุ้มตัวเป็นชิ้น ๆ รูปหกเหลี่ยม ไม่เหมือนกับอาร์มาดิลโลในปัจจุบัน ในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติลอนดอน ประเทศอังกฤษ มีโครงกระดูกของคลิปโตดอนที่สมบูรณ์แบบจัดแสดงอยู่ เป็นตัวอย่างที่ชาลส์ ดาร์วิน ได้ส่งมาให้เมื่อครั้งเดินทางไปสำรวจที่ทวีปอเมริกาใต้

เมื่ออาร์มาดิลโลถูกคุกคามแล้วจะขดตัวเป็นวงกลมคล้ายลูกบอล โดยเก็บส่วนหน้าและขาทั้ง 4 ข้างไว้ เหมือนกับลิ่น โดยที่ชื่อ armadillo นั้นในภาษาสเปนออกเสียงว่า "อาร์มาดีโย" และมีความหมายว่า "ตัวหุ้มเกราะน้อย" ขณะที่ชาวแอซเท็ก จะเรียกว่า azotochtli หมายถึง "กระต่ายเต่า" แต่ชื่อในภาษาถิ่นของชาวลาตินอเมริกาในปัจจุบันจะเรียกว่า ปีชี (Pichi)

อาร์มาดิลโลกระจายพันธุ์อยู่เฉพาะทวีปอเมริกาทั้งอเมริกาเหนือ อเมริกากลาง จนถึงอเมริกาใต้ แบ่งออกได้ทั้งหมด 10 สกุล 20 ชนิด โดยชนิดที่ใหญ่ที่สุด คือ อาร์มาดิลโลยักษ์ ที่มีขนาดยาวได้ถึง 150 เซนติเมตร (59 นิ้ว) และน้ำหนักมากกว่า 59 กิโลกรัม (130 ปอนด์) และชนิดที่มีขนาดเล็กที่สุด คือ พิงก์แฟรีอาร์มาดิลโล ที่ยาวเพียงไม่เกิน 6 นิ้ว เท่านั้น

เกราะของอาร์มาดิลโลนั้นมีน้ำหนักเบา จึงทำให้เคลื่อนตัวได้อย่างสะดวก เรียกว่า "สกูต" ซึ่งเป็นเกล็ดอย่างหนึ่งที่สัตว์ใช้สำหรับป้องกันตัว พฤติกรรมตามธรรมชาติจะอาศัยอยู่ตามพื้นที่โล่ง เช่น ทะเลทราย หรือป่าละเมาะที่มีพุ่มไม้เตี้ย ๆ ขึ้น อาศัยอยู่ด้วยการขุดโพรงอยู่ใต้ดิน กินแมลงเป็นอาหาร หากินในเวลากลางคืน อาร์มาดิลโลตัวผู้จะมีพฤติกรรมฉี่กลิ่นฉุนทิ้งไว้ตามที่ต่าง ๆ เพื่อประกาศอาณาเขต ขณะที่ตัวเมียในบางชนิดไข่ที่เมื่อได้รับการปฏิสนธิแล้ว จะยังไม่พัฒนามาเป็นตัวอ่อนเพื่อหลีกเลี่ยงการมีลูกในช่วงฤดูหนาวด้วยการอุ้มไข่ได้นานถึง 2 ปี ส่วนตัวผู้จะมีอวัยวะเพศที่เป็นเส้นยาว เพราะเมื่อผสมพันธุ์จะติดขัดทั้งเกราะและหางของตัวเมีย ในบางชนิดที่มีขนาดใหญ่อาจยาวได้ถึง 1.2 เมตร 

ชาลส์ ดาร์วิน เคยบันทึกไว้ถึงอาร์มาดิลโลเมื่อครั้งเดินทางไปสำรวจยังทวีปอเมริกาใต้ว่า 

อาร์มาดิลโลสามารถว่ายน้ำและดำน้ำได้ ด้วยการเดินอยู่ใต้น้ำนานได้ถึง 6 นาที ด้วยการกลืนอากาศลงไปคำใหญ่และขยายกระเพาะให้พองออกเหมือนเสื้อชูชีพ ปัจจุบันในหลายพื้นที่ของสหรัฐอเมริกา จะมีอาร์มาดิลโลจำนวนมากที่ถูกรถชนตายอยู่ข้างถนน และเป็นสัตว์ที่พบเห็นได้ง่ายทั่วไปแม้แต่ในชุมชนเมืองหรือสนามกอล์ฟ ในโบลิเวียและเปรู เกราะของอาร์มาดิลโลถูกมาทำกีตาร์แบบของชาวสเปน โดยจะถูกขึงด้วยลวด 10 เส้น และโดยปรกติจะถูกปรับให้อยู่ในคีย์เอไมเนอร์

การจำแนก
ปัจจุบัน อาร์มาดิลโลมีอยู่เพียงวงศ์เดียวเท่านั้น คือ Dasypodidae ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 10 สกุล 20 ชนิด 

อันดับ CINGULATA
 วงศ์ †Pampatheriidae
 †Machlydotherium
  †Kraglievichia
  †Vassallia
 †Plaina
  †Scirrotherium
  †Pampatherium
  †Holmesina
 วงศ์ †Glyptodontidae
  †Doedicurus
  †Glyptodon
  †Glyptotherium
  †Hoplophorus
  †Panochthus
  †Parapropalaehoplophorus
  †Plaxhaplous
 ไม่ถูกจัดอันดับ: †Pachyarmatherium
 วงศ์ Dasypodidae: อาร์มาดิลโล
 วงศ์ย่อย Dasypodinae
 สกุล Dasypus 
อาร์มาดิลโลเก้าแถบ หรือ อาร์มาดิลโลจมูกยาว, Dasypus novemcinctus
อาร์มาดิลโลเจ็ดแถบ, Dasypus septemcinctus
อาร์มาดิลโลจมูกยาวใต้, Dasypus hybridus
อาร์มาดิลโลจมูกยาวลาโนส, Dasypus sabanicola
อาร์มาดิลโลจมูกยาวใหญ่, Dasypus kappleri
อาร์มาดิลโลจมูกยาวขน, Dasypus pilosus
อาร์มาดิลโลจมูกยาวเล็กยุงกา, Dasypus yepesi
†อาร์มาดิลโลสีสวย, Dasypus bellus
 สกุล
†Stegotherium
 วงศ์ย่อย Euphractinae
 สกุล Calyptophractus
 แฟรีอาร์มาดิลโลใหญ่, Calyptophractus retusus
 สกุล Chaetophractus
อาร์มาดิลโลขนเสียงดัง, Chaetophractus vellerosus
อาร์มาดิลโลขนใหญ่, Chaetophractus villosus
อาร์มาดิลโลขนแอนดีน, Chaetophractus nationi
สกุล †Peltephilus
 †อาร์มาดิลโลเขา, Peltephilus ferox
 สกุล Chlamyphorus, Chlamyphorus truncatus
พิงก์แฟรีอาร์มาดิลโล, Chlamyphorus truncatus
 สกุล Euphractus
อาร์มาดิลโลหกแถบ, Euphractus sexcinctus
 สกุล Zaedyus
ปีชี หรือ อาร์มาดิลโลแคระ, Zaedyus pichiy
 วงศ์ย่อย Tolypeutinae
 สกุล †Kuntinaru
 สกุล Cabassous
อาร์มาดิลโลหางเปลือยเหนือ, Cabassous centralis
อาร์มาดิลโลหางเปลือยชาโคน, Cabassous chacoensis
อาร์มาดิลโลหางเปลือยใต้, Cabassous unicinctus
อาร์มาดิลโลหางเปลือยใหญ่, Cabassous tatouay
 สกุล Priodontes
อาร์มาดิลโลยักษ์, Priodontes maximus
 สกุล Tolypeutes
อาร์มาดิลโลต้นไม้ใต้, Tolypeutes matacus
อาร์มาดิลโลต้นไม้บราซิล, Tolypeutes tricinctus

† – สูญพันธุ์

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

เว็บไซต์อาร์มาดิลโล  

สัตว์มีแกนสันหลัง
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
อาร์มาดิลโล