แม่น้ำโขง

แม่น้ำโขง (; ; ; ) มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาหิมาลัย เกิดจากการละลายของหิมะและน้ำแข็งบริเวณที่ราบสูงทิเบต ในบริเวณตอนเหนือของทิเบต ผ่านประเทศจีน ประเทศพม่า ประเทศลาว เริ่มไหลผ่านดินแดนประเทศไทยที่บริเวณสบรวก สามเหลี่ยมทองคำ อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย และไหลไปทางทิศตะวันออก ผ่านอำเภอเชียงของ ก่อนไหลเข้าประเทศลาวที่แก่งผาได อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย  จึงนับเป็นจุดสุดท้ายของแม่น้ำโขงที่ผ่านดินแดนภาคเหนือของไทย รวมความยาวช่วงที่ไหลผ่านพรมแดนกั้นไทย-ลาว ที่จังหวัดเชียงราย เป็นระยะทางประมาณ 180 กิโลเมตร ก่อนที่จะไหลวกกลับเข้ามายังดินแดนไทยอีกครั้งหนึ่งที่บ้านท่าดีหมี อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย จังหวัดหนองคาย จังหวัดบึงกาฬ จังหวัดนครพนม จังหวัดมุกดาหาร จังหวัดอำนาจเจริญ จังหวัดอุบลราชธานี เป็นพรมแดนกั้นระหว่างไทย-ลาว ผ่านดินแดนภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย รวมความยาวช่วงที่ไหลผ่านพรมแดนกั้นไทย-ลาว เป็นระยะทางประมาณ 800 กิโลเมตร แล้วเข้าสู่ประเทศกัมพูชา ที่หมู่บ้านอินนัง ทางภาคเหนือของกัมพูชา แล้วไหลผ่านจังหวัดสตึงแตรง จังหวัดกระแจะ จังหวัดกำปงจาม กรุงพนมเปญ และไหลเข้าเขตประเทศเวียดนามที่หมู่บ้านวินฮือ ไหลลงสู่ทะเลจีนใต้ มีความยาวทั้งหมด 4,909 กิโลเมตร เป็นความยาวในประเทศจีน 2,130 กิโลเมตร

ช่วงที่แม่น้ำไหลผ่านมีชื่อเรียกเป็นภาษาของไทลื้อ ซึ่งเป็นชนชาติที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำโขงอย่างหนาแน่นในดินแดนสิบสองปันนาว่า แม่น้ำของ คนจีนทั่วไปเรียกว่า แม่น้ำหลานชาง หรือ หลานชางเจียง () จากชื่อของอาณาจักรลาวล้านช้าง เมื่อไหลผ่านเข้าเขตประเทศพม่า และ ประเทศลาว เรียกว่า แม่น้ำของ รวมถึงคำเมืองล้านนาเรียก น้ำของ และภาษาว้าเรียก กรอง (Grong หรือ Groung) เช่นกัน ส่วนในภาษาไทยเรียกว่า แม่น้ำโขง ไหลผ่าน 6 ประเทศ คือ จีน พม่า ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ก่อนออกสู่ทะเลจีนใต้ และเมื่อไหลผ่านเข้าเขตสิบสองปันนา ประเทศพม่า และประเทศลาว เรียกว่า แม่น้ำของ ในภาษาไทยเรียกว่า แม่น้ำโขง 

ลักษณะสำคัญของแม่น้ำโขงคือ มีตลิ่งที่สูงชันมากทั้งสองฝั่ง ไหลเลี้ยวเลาะไปตามไหล่เขา กระแสน้ำจะไหลจากทางเหนือลงสู่ทางใต้ตลอดทั้งปี  ระดับน้ำในฤดูฝนกับฤดูแล้งจะมีความแตกต่างกันอย่างมาก  ความเร็วของกระแสน้ำขึ้นอยู่กับแต่ละฤดูกาล  ดินในแม่น้ำโขงเป็นดินทราย  มีเกาะแก่งน้อยใหญ่กว่าหนึ่งร้อยแห่งเรียงรายตลอดแม่น้ำ การที่แม่น้ำโขงไหลผ่านหลายประเทศเช่นเดียวกับแม่น้ำดานูบในยุโรป ทำให้บางคนเรียกว่าแม่น้ำนานาชาติ และทำให้ได้รับการขนานนามว่า แม่น้ำดานูบตะวันออก 

นอกจากนี้ ในประเทศจีน แม่น้ำโขงยังเป็น 1 ในแม่น้ำ 3 สาย ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก ร่วมกับแม่น้ำแยงซีและแม่น้ำสาละวินในเขตพื้นที่มณฑลยูนนาน ภายใต้ชื่อ พื้นที่คุ้มครองแม่น้ำขนานสามสายแห่งยูนนาน พื้นที่ดังกล่าวนับได้ว่าเป็นสถานที่แห่งหนึ่งบนโลกที่มีความอุดมสมบูรณ์และความหลายหลายทางชีวภาพสูง

สัตว์น้ำขนาดใหญ่ที่มีความสำคัญและพบได้เฉพาะในแม่น้ำโขงได้แก่ ปลาบึก

แม่น้ำโขงกับความเชื่อพื้นบ้าน 

คนไทยใหญ่ และคนลาวมีความเชื่อเกี่ยวกับพญานาค หรืองูขนาดใหญ่ที่มีฤทธิ์มาก ว่าอาศัยอยู่ในแม่น้ำโขง ตำนานพญานาคที่เกี่ยวข้องกับแม่น้ำโขงก็เช่น ตำนานวังนาคินทร์คำชะโนด

นอกจากนี้ ทุกวันออกพรรษาจะมีประชาชนจำนวนมากไปเยือนริมฝั่งแม่น้ำของในประเทศไทย แถบอำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย เพื่อดูปรากฏการณ์บั้งไฟพญานาค ซึ่งสร้างรายได้ให้แก่จังหวัดเป็นอย่างมาก จังหวัดที่มีปรากฏการณ์บั่งไฟพญานาคที่มีประชาชนนิยมไปเฝ้าดูมากที่สุด คือ จังหวัดหนองคาย ซึ่งในช่วงระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา มีกลุ่มนักวิจัยจากหลายสถาบันได้ออกมาชี้ชัด หรือหาหลักฐานอธิบายปรากฏการณ์ดังกล่าว ว่าเกิดจากกลุ่มก๊าซธรรมชาติที่มีอยู่ในแม่น้ำโขง อาทิเช่น แก๊สมีเทน เป็นต้น แต่ก็ยังมิได้มีหลักฐานชี้ชัดเป็นที่แน่นอน ว่าเหตุการณ์ดังกล่าว เกิดจากการกระทำของพญานาค หรือ เกิดจากการกระทำของธรรมชาติ

แหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญสำหรับการชมภูมิทัศน์ของลำน้ำโขงที่มีชื่อเสียงได้แก่ บริเวณสามเหลี่ยมทองคำ ตอนบนของจังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นบริเวณที่เป็นรอยต่อระหว่างพรมแดน 3 ประเทศ ได้แก่ ไทย ลาว และพม่า

ลำน้ำสาขา 
ลำน้ำสาขาซึ่งไหลลงแม่น้ำโขงทั้งทางตรงและทางอ้อม แบ่งตามระบบลุ่มน้ำประธาน ประกอบด้วย

สะพานข้ามแม่น้ำโขง

ภายในประเทศจีน
 สะพาน Lan Cang และ Lushi 
 สะพาน S323

ภายในประเทศจีน-ลาว
 สะพานมิตรภาพลาว-จีน (โครงการ)

พรมแดนประเทศพม่า-ลาว
 สะพานมิตรภาพพม่า-ลาว

พรมแดนประเทศไทย-ลาว
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 1 (หนองคาย–เวียงจันทน์)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 2 (มุกดาหาร–สะหวันนะเขต)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 3 (นครพนม–คำม่วน)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 4 (เชียงของ–ห้วยทราย)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 5 (บึงกาฬ–บอลิคำไซ) (โครงการ)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 6 (นาตาล–ละคอนเพ็ง) (โครงการ)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 7 (เลย–แขวงเวียงจันทน์) (โครงการ)
 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 8 (อุบลราชธานี–จำปาศักดิ์) (โครงการ)

ภายในประเทศลาว
 สะพานไชยบุรี-หลวงพระบาง 
 สะพานมิตรภาพลาว-ญี่ปุ่น (สะพานปากเซ)
 สะพานเมืองของ
 สะพานอุดมไซ

ภายในประเทศกัมพูชา
 สะพาน Prek Tamak 
 สะพานคิซุนะ
 สะพาน Takhmao 
 สะพาน Prek Kdam 
สพานสึบาสา

ภายในประเทศกัมพูชา-ลาว
 สะพานมิตรภาพลาว-กัมพูชา (โครงการ)

ภายในประเทศเวียดนาม
 สะพานเกิ่นเทอ (ข้ามแม่น้ำบาสัก - แม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง)
 สะพาน Mỹ Thuận
 สะพาน Rạch Miễu

ภายในประเทศเวียดนาม-ลาว
 สะพานมิตรภาพลาว-เวียดนาม (ข้ามแม่น้ำกา)
 สะพานมิตรภาพลาว-เวียดนาม 2 (ข้ามแม่น้ำโขง) (โครงการ)

เขื่อนกั้นแม่น้ำโขง

ภายในประเทศจีน
 เขื่อนม่านวาน
 เขื่อนดาเชาชาน
 เขื่อนเซียววาน
 เขื่อนจิงฮอง
 เขื่อนอู่น่งหลง
 เขื่อนนัวซาดู
 เขื่อนกองกัวเคียว
 เขื่อนลิตี้ (กำลังก่อสร้าง)
 เขื่อนเหมียวอวี (กำลังก่อสร้าง)
 เขื่อนหวงเติ้ง (กำลังก่อสร้าง)
 เขื่อนต้าฮัวเคียว (กำลังก่อสร้าง)

พรมแดนประเทศไทย-ลาว 
 เขื่อนปากชม (โครงการ)
 เขื่อนบ้านกุ่ม (โครงการ)

ภายในประเทศลาว
 เขื่อนไซยะบุรี
 เขื่อนดอนสะโฮง (กำลังก่อสร้าง)

ภายในประเทศกัมพูชา
 เขื่อนสตึงเตรง (โครงการ)
 เขื่อนสมโบร์ (โครงการ)

ความสัมพันธ์ทางสื่อสารมวลชนกับชีวิตชาวแม่น้ำโขง

Mekong Community TV (MCTV) 
เป็นการเสนอข่าวสารและข้อมูลต่างๆของกลุ่มประเทศลุ่มแม่น้ำโขง ออกอากาศในข่าวภาคค่ำทาง สถานีโทรทัศน์ไอทีวี และ สถานีโทรทัศน์ทีไอทีวี
ในประเทศไทย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 ถึง พ.ศ. 2551 โดยได้ร่วมมือกับสถานีโทรทัศน์แต่ละประเทศบนลุ่มน้ำโขง 5  ประเทศ ตัวแทนประเทศละ 1 สถานี มีดังต่อไปนี้ (ไม่มีตัวแทนจากประเทศพม่า)
 สถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งประเทศเวียดนาม (วีทีวี) - ประเทศเวียดนาม
 สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน (ซีซีทีวี) - ประเทศจีน
 สถานีโทรภาพแห่งชาติลาว (สทล.- แอลเอ็นทีวี) - ประเทศลาว
 สถานีโทรทัศน์กองยุทธพลเขมรภูมินทร์ (ช่อง 5)  - ประเทศกัมพูชา
 สถานีโทรทัศน์ไอทีวี และ สถานีโทรทัศน์ทีไอทีวี  -  ประเทศไทย

รายการแม่น้ำโขง มหานทีแห่งชีวิต 

รายการแม่น้ำโขง มหานทีแห่งชีวิต  ถือว่าเป็นรายการประเภทสารคดีที่เล่าถึงชีวิตของคนบนผืนแผ่นดินลุ่มน้ำโขง ทั้ง ประเทศ ซึ่งร่วมมือสร้างสารคดี
เป็นเวลายาวนานถึง 6 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 ถึง พ.ศ. 2551 จำนวนการออกอากาศมีทั้งสิ้น 20 ตอน โดยในประเทศไทย ออกอากาศในปี พ.ศ. 2551
รายการนี้ ถือว่าเป็นความร่วมมือกันระหว่าง สถานีโทรทัศน์แต่ละประเทศบนลุ่มน้ำโขง 6 ประเทศ ตัวแทนประเทศละ 1 สถานี มีดังต่อไปนี้
 สถานีโทรทัศน์โมเดิร์นไนน์ทีวี (บมจ.อสมท) -  ประเทศไทย
สถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งชาติเมียนมา (MRTV) -  ประเทศพม่า
 สถานีโทรภาพแห่งชาติลาว (สทล.- LNTV) - ประเทศลาว
 สถานีโทรทัศน์แห่งประเทศกัมพูชา (ททก.-TVK)  - ประเทศกัมพูชา
 สถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งประเทศเวียดนาม (วีทีวี) - ประเทศเวียดนาม
 สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน (ซีซีทีวี) - ประเทศจีน

แม่น้ำโขงกับสถานการณ์สิ่งแวดล้อม

ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต 
ดูที่บทความ ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง

องค์กรแม่น้ำโขง 
 คณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (Mekong River Commission : MRC)
 ความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง (Mekong-Lancang Cooperation : MLC)
 หุ้นส่วนลุ่มน้ำโขง-สหรัฐฯ (Mekong-U.S. Partnership : MUSP)

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

 
โขง
ข
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
โขง
ภูมิศาสตร์ทิเบต
ภูมิศาสตร์ลาว
ภูมิศาสตร์กัมพูชา
พรมแดนธรรมชาติลาว–ไทย
แม่น้ำในภาคอีสาน