แม่น้ำเหลียว

แม่น้ำเหลียว (; เหลียวเหอ) เป็นแม่น้ำสายหลักทางซีกใต้ของจีนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเป็นหนึ่งในเจ็ดระบบแม่น้ำหลักในประเทศจีน ชื่อนี้มาจากภูมิภาคเหลียว ซึ่งเป็นชื่อทางประวัติศาสตร์ของแมนจูเรียตอนใต้ และเป็นที่มาของชื่ออื่นได้แก่ มณฑลเหลียวหนิง คาบสมุทรเหลียวตง และราชวงศ์เหลียว แม่น้ำเหลียวยังเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายว่าเป็น "แม่น้ำแม่" ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของจีน มีความยาว 1,345 กิโลเมตร (836 ไมล์) ระบบแม่น้ำเหลียวระบายผ่านที่ราบลุ่มแม่น้ำที่มีพื้นที่กว่า 232,000 ตารางกิโลเมตร (90,000 ตารางไมล์) แต่ปริมาณการไหลของน้ำเฉลี่ยค่อนข้างต่ำเพียงประมาณ 500 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที (18,000 ลูกบาศ์กฟุต/วินาที) เพียงประมาณหนึ่งในยี่สิบของแม่น้ำจู แม่น้ำเหลียวมีปริมาณตะกอนสูงเกินที่รับได้เนื่องจากหลายส่วนของแม่น้ำไหลผ่านพื้นที่ดินลมหอบ (ดินเลิสส์)

แม่น้ำเหลียวยังเป็นสถานที่สำคัญทางภูมิศาสตร์ เนื่องจากแบ่งมณฑลเหลียวหนิงสมัยใหม่ออกเป็นสองภูมิภาคกว้าง ๆ คือ เหลียวตง ("แม่น้ำเหลียวฝั่งตะวันออก") และเหลียวซี ("แม่น้ำเหลียวฝั่งตะวันตก")

ระบบ 
แม่น้ำเหลียวเกิดจากการบรรจบกันของแม่น้ำสาขาสองสาย คือ แม่น้ำซีเหลียวจากทางทิศตะวันตก และแม่น้ำตงเหลียวจากทางทิศตะวันออก แควทางตะวันตก (แควของแม่น้ำซีเหลียว) ทั้งหมดอยู่ในเขตปกครองตนเองมองโกเลียในและเกิดจากการบรรจบกันของแม่น้ำซีลามู่หลุน (西拉木伦河 หรือ แม่น้ำซาร์มอรอน) และแม่น้ำเหล่าฮา (老哈河) ทางตอนต้นของแคว และมีแม่น้ำซินไค (新开河) มาผนวกรวมในช่วงตอนปลาย ส่วนแควทางตะวันออก (แควของแม่น้ำตงเหลียว) เกิดขึ้นในฝั่งตะวันตกของมณฑลจี๋หลินและไหลผ่านเป็นโค้งรูปตัว S ก่อนบรรจบกับแม่น้ำซีเหลียวใกล้บริเวณสามเหลี่ยมของมณฑลหลียวหนิง มณฑลจี๋หลิน และเขตปกครองตนเองมองโกเลียใน

ในระบบแม่น้ำนี้ แม่น้ำเหลียวเดิม คือแม่น้ำสายหลัก ที่เริ่มต้นจากจุดรวมสองแควสาขาข้างต้นและไหลจากชายแดนมณฑลเหลียวหนิงทางตอนเหนือ ลงไปทางใต้ผ่านที่ราบจีนตะวันออกเฉียงเหนือ และโค้งหักมุมไปทางทิศตะวันตกในบริเวณใกล้กับตำบลผิงติ่งเป่า อำเภอเถี่ยหลิ่ง เมืองเถี่ยหลิ่ง โดยมีแม่น้ำสาขาขนาดเล็กอื่นอีกหลายสายมาบรรจบตลอดทาง ซึ่งจากการสะสมตัวของตะกอนบริเวณที่ราบน้ำท่วมทำให้แม่น้ำเหลียวในช่วงที่ผ่านเมืองซินหมินของนครเฉิ่นหยางทางตะวันตกนี้คดโค้งเป็นลำน้ำโค้งตวัดเป็นส่วนหนึ่งของที่ราบตะกอนน้ำพาที่กว้างใหญ่ จึงมักได้รับการเรียกฉายาว่า จฺวี่หลิวเหอ หรือ "แม่น้ำลำธารยักษ์" (巨流河)

จากนั้นแม่น้ำเหลียวไหลไปทางตะวันตกเฉียงใต้ใกล้กับสถานีอุทกวิทยาลิ่วเจียนฝาง (六间房水文站) ที่อำเภอไท่อานของนครอานชาน ในอดีตปลายแม่น้ำเหลียวนี้แยกเป็นสองสาขา และก่อตัวให้เกิดสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเหลียว (辽河三角洲) แควสาขาทางตะวันตกของสามเหลี่ยมปากแม่น้ำซึ่งเดิมมีขนาดเล็กกว่า ถูกเรียกว่าแม่น้ำซวงไถจื่อ (双台子河) (ชื่อที่ใช้จนถึงปี 2011) แควสาขานี้ได้รับน้ำจากแม่น้ำร่าวหยางที่เขตผานชานของเมืองผานจิ่น ก่อนระบายลงสู่อ่าวเหลียวตงของทะเลป้๋วไห่ทางตะวันตกของเขตต้าวา ของเมืองผานจิ่น ส่วนแควสาขาทางตะวันออกของสามเหลี่ยมปากแม่น้ำซึ่งเดิมเป็นปลายน้ำของแม่น้ำเหลียวตอนล่างที่มีขนาดใหญ่กว่า เรียกว่าแม่น้ำไว่เหลียว (外辽河, "แม่น้ำเหลียวนอก") แม่น้ำไว่เหลียวไหลไปทางใต้เพื่อรับแม่น้ำสาขาใหญ่สองสายคือแม่น้ำหุน (渾河) และแม่น้ำไท่จื่อ (太子河) ที่จุดบรรจบกันที่เรียกกันว่า "ซานช่าเหอ" (三岔河; แม่น้ำสามง่าม) ซึ่งต่อมาได้ใช้ชื่อใหม่คือ แม่น้ำต้าเหลียว (大辽河, " แม่น้ำเหลียวใหญ่") และไหลลงสู่อ่าวเหลียวตง ทางตะวันตกของเมืองหยิงโข่ว

อย่างไรก็ตาม สามเหลี่ยมปากแม่น้ำเหลียวมีสภาพภูมิประเทศที่ราบซึ่งประกอบขึ้นโดยดินตะกอนอ่อน มีลำน้ำโค้งตวัด ซึ่งเกิดจากในอดีตมีการเปลี่ยนเส้นทางการไหลมาแล้วหลายครั้ง ประกอบกับความเสี่ยงที่ระดับน้ำสูงขึ้นโดยพายุเนื่องจากเป็นเขตที่ราบต่ำ (เป็นแอ่ง) ทำให้เกิดปัญหาใหญ่ในการควบคุมอุทกภัย ความเสี่ยงจากน้ำท่วมบริเวณชายฝั่งของระบบแม่น้ำเหลียวนี้กำลังคุกคามเมืองหยิงโข่ว ซึ่งเป็นเมืองที่อยู่ติดกับปากแม่น้ำต้าเหลียวและเป็นที่อยู่อาศัยของประชากร 2 ล้านคน ในปี 1958 แม่น้ำไว่เหลียวที่ลิ่วเจียนฝางถูกปิดกั้นจากโครงการวิศวกรรมชลประทาน โดยเปลี่ยนเส้นทางการไหลของน้ำทั้งหมดจากแม่น้ำเหลียวเดิมไปทางแม่น้ำซวงไถจื่อ (ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็น "แม่น้ำเหลียว" แทนในปี 2011) โดยแยกแม่น้ำหุนและแม่น้ำไท่จื่อออกจากระบบแม่น้ำเหลียวอย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นตั้งแต่ปี 1958 ระบบแม่น้ำต้าเหลียว จึงถือเป็นระบบน้ำที่แยกออกเป็นอิสระจากแม่น้ำเหลียว และแม่น้ำหุนและแม่น้ำไท่จื่อไม่ได้เป็นสาขาของแม่น้ำเหลียวอีกต่อไป นอกจากนี้ เนื่องจากกระแสน้ำต้นน้ำของแม่น้ำไว่เหลียว (แม่น้ำต้าเหลียว) ถูกตัดขาด ทำให้แม่น้ำเหลียวไม่มีลำน้ำแยกเป็นสองสาขาเพื่อกระจายการไหลอีกต่อไปด้วย ดังนั้นในทางเทคนิคแล้วการคงอยู่ของสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเหลียวจึงสิ้นสุดตั้งแต่ปี 1958 แต่อย่างไรก็ตามชื่อนี้ยังคงใช้เรียกพื้นที่ของเมืองผานจิ่นระหว่างฝั่งซ้ายของแม่น้ำเหลียว กับฝั่งขวาของแม่น้ำไว่เหลียว (แม่น้ำต้าเหลียว)

ลำน้ำสาขา

แควสาขาหลัก 

 แม่น้ำซีเหลียว (西辽河) เป็นแควสาขาที่ใหญ่ที่สุดของแม่น้ำเหลียว มีความยาว 449 กิโลเมตร (279 ไมล์) มีพื้นที่ลุ่มน้ำกว่า 136,000 ตารางกิโลเมตร (53,000 ตารางไมล์)
 แม่น้ำตงเหลียว (东辽河) มีความยาว 360 กิโลเมตร (220 ไมล์) มีพื้นที่ลุ่มน้ำกว่า 11,300 ตารางกิโลเมตร (4,300 ตารางไมล์)

แควสาขาย่อย 

 แม่น้ำซูไถ (苏台河)
 แม่น้ำชิง (清河)
 แม่น้ำไฉ (柴河)
 แม่น้ำฟ่าน (泛河)
 แม่น้ำซิ่วฉุ่ย (秀水河)
 แม่น้ำหย่างซีมู่ (养息牧河)
 แม่น้ำลิ่ว (柳河)
 แม่น้ำร่าวหยาง (绕阳河)

แควสาขาเดิม 

 แม่น้ำหุน (浑河, แปลตามตัว แม่น้ำโคลน) มีความยาว 415 กิโลเมตร (258 ไมล์) มีพื้นที่ลุ่มน้ำกว่า 11,500 ตารางกิโลเมตร (4,400 ตารางไมล์)
 แม่น้ำไท่จื่อ (太子河) มีความยาว 413 กิโลเมตร (257 ไมล์) มีพื้นที่ลุ่มน้ำกว่า 13,900 ตารางกิโลเมตร (5,400 ตารางไมล์)

ดูเพิ่ม 

 รายชื่อแม่น้ำในประเทศจีน
 ที่ราบดินลมหอบ (Loess Plateau)

อ้างอิง 

เหลียว
มณฑลเหลียวหนิง