พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (12 สิงหาคม พ.ศ. 2354 - 9 ตุลาคม พ.ศ. 2410) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 57 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาพิม เมื่อวันจันทร์ เดือน 9 แรม 8 ค่ำ ปีมะแม ตรีศก จ.ศ. 1173  ตรงกับวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2354 เมื่อประสูติมีพระนามว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านิลรัตน

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา ทรงรับราชการในรัชกาลที่ 3 และได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา เมื่อปี พ.ศ. 2394 ในสมัยรัชกาลที่ 4  ทรงว่าราชการกรมแสงปืนต้น กรมแสงหอกดาบและกำกับช่างเงินโรงกษาปณ์  

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อวันพุธ เดือน 11 ขึ้น 11 ค่ำ ปีเถาะนพศก จ.ศ. 1229 ตรงกับวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2410 สิริพระชันษา 57 ปี พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2411 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา เป็นนักถ่ายภาพชาวไทยรุ่นแรก ๆ เมื่อครั้งที่การถ่ายภาพเริ่มเข้ามาแพร่หลายในสยาม รุ่นเดียวกับพระปรีชากลการ และหลวงอัคนีนฤมิตร

พระโอรส ธิดา 
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา ทรงเป็นต้นราชสกุล นิลรัตน ณ อยุธยา  
ราชสกุลนี้ นับเป็นสกุลพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ลำดับที่ ๒๑๖๙ ในประเทศไทย เขียนได้เป็นตัวอักษรโรมันว่า "Nilaratna na Krungdeb" ผู้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน คือ หม่อมราชวงศ์อวบ ตำแหน่งประจำหน้าที่การสมุหบาญชีกรมเสนาธิการทหารบก สำหรับบรรดาผู้ที่สืบสกุลโดยตรงลงมาจากพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (พระองค์เจ้านิลรัตน)

พระโอรส-พระธิดา มีรายพระนามเท่าที่รวบรวมได้ ดังนี้

 หม่อมเจ้าชายชุ่ม นิลรัตน มีโอรส คือ
หม่อมราชวงศ์อั้น นิลรัตน สมรสกับ นางเผือก นิลรัตน ณ อยุธยา มีธิดา คือ
หม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน
 หม่อมเจ้าชายโมรา นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2385 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2430) ทรงเสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์เสาวคนธ์ นิลรัตน มีโอรส คือ
หม่อมราชวงศ์อวบ นิลรัตน
หม่อมราชวงศ์เล็ก นิลรัตน สมรสกับ หม่อมหลวงวงศ์ นิลรัตน (ราชสกุลเดิม ปาลกะวงศ์) มีบุตร-ธิดา คือ
หม่อมหลวงนุ่ม นิลรัตน สมรสกับ นายดัด สุทธพิบูลย์
พันตำรวจตรี หม่อมหลวงสวัสดิ์ นิลรัตน สมรสกับ นางบุญชุบ นิลรัตน ณ อยุธยา 
หม่อมหลวงนิ่ม นิลรัตน
 หม่อมเจ้าชายหยอย นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2385 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2419)
 หม่อมเจ้าหญิงทับทิม นิลรัตน มีพระนามลำลองว่าท่านหญิงแดง ทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าอินทนิล สุริยกุล พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระรามอิศเรศร 
 หม่อมเจ้าหญิงมรกฎ นิลรัตน ประสูติร่วมหม่อมมารดาเดียวกันกับหม่อมเจ้าหญิงทับทิม มีพระนามลำลองว่าท่านหญิงเขียว (ประสูติ พ.ศ. 2394 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2452 พระราชทานเพลิง ณ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2455) ทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าชายอลงกรณ์ สุทัศน์ พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไกรสรวิชิต องค์ต้นราชสกุลสุทัศน์ มีโอรส คือ
พระยาศรีวรวงศ์ (หม่อมราชวงศ์จิตร สุทัศน์)
พระยาวิชิตวงศ์วุฒิไกร (หม่อมราชวงศ์สิทธิ์ สุทัศน์)
 หม่อมเจ้าชายพุฒ นิลรัตน หรือ หม่อมเจ้าพุก บางแห่งก็ว่าชื่อหม่อมเจ้าชุ่ม ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ (ประสูติ พ.ศ. 2398 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2438)
 หม่อมเจ้าชายวิเชียร นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2399 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2419)
 หม่อมเจ้าหญิงแฉ่ง นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2401 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2455 พระราชทานเพลิง ณ วัดสระเกศ เมื่อวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2467) มีหม่อมหลวงดาว นิลรัตน (ราชสกุลเดิม ปาลกะวงศ์) เป็นมารดา หม่อมเจ้าหญิงแฉ่งทรงเป็นชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ องค์ต้นราชสกุลเกษมสันต์
 หม่อมเจ้าหญิงสวัสดิ์ นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2401 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2475)
 หม่อมเจ้าหญิงสังวาล นิลรัตน
 หม่อมเจ้าหญิงจำเริญ นิลรัตน (สิ้นชีพิตักษัยวันที่ 12 มีนาคม 2456 พระราชทานเพลิงเมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2457)
 หม่อมเจ้าหญิงสะบาย นิลรัตน ทรงเป็นหัวหน้าห้องเครื่องของพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา
 หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2407) ทรงมีพระนามลำลองว่า "ท่านหญิงแดง" ทรงเป็นชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ องค์ต้นราชสกุลทองแถม
 หม่อมเจ้าหญิงจำรัส นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2410 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 11 ตุลาคม พ.ศ. 2476) ทรงเป็นชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ องค์ต้นราชสกุลสวัสดิกุล
 หม่อมเจ้าหญิงอึ่ง นิลรัตน (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2440)
 หม่อมเจ้าชายบงกฎ นิลรัตน
 หม่อมเจ้าชายปรีชา นิลรัตน
 หม่อมเจ้าหญิงประทุม นิลรัตน

พระเกียรติยศ

พระอิสริยยศ 

 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านิลรัตน (12 สิงหาคม พ.ศ. 2354 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367)
 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้านิลรัตน (21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2394)
 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (พ.ศ. 2394 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2394)
 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (1 ตุลาคม พ.ศ. 2394 - ปัจจุบัน)

พงศาวลี

อ้างอิง 
6. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 32 หน้า 229-242 วันที่ 2 พฤษภาคม 2458 ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ 29 ราชสกุล “นิลรัตน” (ลำดับที่ 2169)“http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2458/D/229.PDF

พระราชโอรสในรัชกาลที่ 2
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 2
พระองค์เจ้าชาย
กรมหมื่น
นักถ่ายภาพชาวไทย