เดอร์มาโทม

เดอร์มาโทม () เป็นผิวหนังส่วนหนึ่งที่โดยหลักเชื่อมกับใยประสาทจากรากหลัง (dorsal root) รากเดียวของเส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve)
มีเส้นประสาทไขสันหลังส่วนคอ (cervical nerve) 8 เส้น โดยมีระดับ C1 เป็นข้อยกเว้นเพราะไม่มีเดอร์มาโทม
ส่วนอก (thoracic nerve) มี 12 เส้น
ส่วนเอว (lumbar nerve) 5 เส้น ส่วนกระเบนเหน็บ (sacral nerve) 5 เส้น 
เส้นประสาทเหล่านี้แต่ละเส้นส่งความรู้สึก (รวมทั้งความเจ็บปวด) จากผิวหนังส่วนนั้น ๆ ไปยังสมอง

คำว่า เดอร์มาโทม ยังหมายถึงปล้อง (somite) ของตัวอ่อนด้วย

อกและท้องอาจแบ่งเป็นชั้น ๆ คือเป็นเดอร์มาโทมซ้อน ๆ กัน (ดูรูป) แต่ละชั้นได้เส้นประสาทคนละเส้น
แต่ขาและแขนมีรูปแบบอีกอย่างหนึ่ง เพราะเดอร์มาโทมแต่ละอันจะวิ่งไปตามยาวของแขนขา
แม้รูปแบบทั่วไปจะเหมือนกันทุกคน แต่เขตผิวหนังที่มีประสาทไปเลี้ยงโดยเฉพาะ ๆ ของแต่ละคนจะมีลักษณะโดยเฉพาะ ๆ เช่นกับลายนิ้วมือ

ส่วนผิวหนังที่เชื่อมกับใยประสาทเพียงเส้นเดียวเรียกว่า peripheral nerve field

ความสำคัญทางคลินิก 
เดอร์มาโทมเป็นบริเวณผิวหนังที่ได้เส้นประสาทจากเซลล์ประสาทรับความรู้สึกซึ่งอยู่ที่ปมประสาทของเส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve ganglion)
อาการที่เป็นไปตามเดอร์มาโทม (เช่น เจ็บหรือเป็นผื่น) อาจแสดงโรคที่เกี่ยวกับรากเส้นประสาทโดยเฉพาะ ๆ 
ตัวอย่างรวมทั้งความผิดปกติของการทำงานในไขสันหลังหรือการติดเชื้อไวรัส
ปัญหาผิวหนังบางอย่างมักจะมีรอยโรคไปตามเดอร์มาโทม

ในอาการปวดต่างที่ ใยประสาทรับความรู้สึก (sensory nerve fiber) เช่นที่มาจากเดอร์มาโทมอาจเข้าไปที่ไขสันหลังในระดับเดียวกันกับใยประสาทรับความรู้สึกของอวัยวะภายใน (general visceral afferent fibers) เช่นที่มาจากหัวใจ
เมื่อใยประสาทรับความรู้สึกภายในได้การกระตุ้น ระบบประสาทกลางไม่สามารถจำแนกว่าความเจ็บปวดว่ามาจากผนังร่างกายหรือจากอวัยวะภายใน จึงทำให้รู้สึกว่าเจ็บที่ผนังร่างกายเช่นเจ็บที่มือแขน เจ็บที่ขากรรไก
ดังนั้น ความเจ็บจึงไปเกิด "ต่างที่" ที่เดอร์มาโทมซึ่งมีใยประสาทจากข้อไขสันหลังเดียวกัน

ไวรัสที่ซ่อนอยู่ในปมประสาท (nerve ganglia) เช่น ไวรัสวาริเซลลาซอสเตอร์ที่เป็นเหตุของทั้งโรคอีสุกอีใสและงูสวัด บ่อยครั้งทำให้เจ็บปวด หรือเป็นผื่น หรือเป็นทั้งสองอย่างโดยเป็นไปตามเดอร์มาโทม
แต่อาการก็อาจไม่เกิดตลอดทั้งเดอร์มาโทม

เดอร์มาโทมที่สำคัญกับจุดสังเกต 
ต่อไปนี้เป็นรายการของเส้นประสาทไขสันหลัง และผิวหนังบริเวณที่เป็นส่วนของเดอร์มาโทมที่เส้นประสาทนั้น ๆ

 เส้นประสาทไขสันหลัง C2 - 1 ซม. ข้าง ๆ ปุ่มนอกของท้ายทอยที่ฐานกะโหลกศีรษะ หรือ  เป็นอย่างน้อยข้างหลังหู
 เส้นประสาทไขสันหลัง C3 - ในแอ่งเหนือกระดูกไหปลาร้า (supraclavicular fossa) ที่ midclavicular line
 เส้นประสาทไขสันหลัง C4 - เหนือข้อต่ออโครมิโอคลาวิคิวลาร์ (acromioclavicular joint)
 เส้นประสาทไขสันหลัง C5 - อยู่ทางด้านข้างนอก (lateral/radial) ของข้อพับแขน (antecubital fossa) ต่อจากข้อศอก
 เส้นประสาทไขสันหลัง C6 - อยู่บนผิวหลัง (dorsal) ของกระดูกนิ้วโป้งท่อนต้น
 เส้นประสาทไขสันหลัง C7 - อยู่บนผิวหลัง (dorsal) ของกระดูกนิ้วกลางท่อนต้น
 เส้นประสาทไขสันหลัง C8 - อยู่บนผิวหลัง (dorsal) ของกระดูกนิ้วก้อยท่อนต้น
 เส้นประสาทไขสันหลัง T1 - อยู่ทางส่วนใน (medial/ulnar) ของข้อพับแขน ต่อจาก medial epicondyle of the humerus
 เส้นประสาทไขสันหลัง T2 - อยู่ที่ปลาย/ยอดของรักแร้ (axilla)
 เส้นประสาทไขสันหลัง T3 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับช่องหว่างซี่โครง (intercostal space) ที่สาม
 เส้นประสาทไขสันหลัง T4 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับช่องหว่างซี่โครง (intercostal space) ที่สี่ อยู่ระดับเดียวกันกับหัวนม
 เส้นประสาทไขสันหลัง T5 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับช่องหว่างซี่โครง (intercostal space) ที่ห้า อยู่ตามแนวนอนระหว่างหัวนมกับกระดูกลิ้นปี่ (xiphoid process)
 เส้นประสาทไขสันหลัง T6 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนผ่านกระดูกลิ้นปี่
 เส้นประสาทไขสันหลัง T7 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนที่อยู่ 1/4 ระหว่างกระดูกลิ้นปี่ กับสะดือ
 เส้นประสาทไขสันหลัง T8 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนที่อยู่ระหว่างกระดูกลิ้นปี่ กับสะดือ
 เส้นประสาทไขสันหลัง T9 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนที่อยู่ 3/4 ระหว่างกระดูกลิ้นปี่ กับสะดือ
 เส้นประสาทไขสันหลัง T10 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนผ่านสะดือ
 เส้นประสาทไขสันหลัง T11 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนระหว่างสะดือกับเอ็นขาหนีบ (inguinal ligament)
 เส้นประสาทไขสันหลัง T12 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับจุดกึ่งกลางของเอ็นขาหนีบ

 เส้นประสาทไขสันหลัง L2 - ต้นขาหน้าส่วนใน (medial) ที่จุดกึ่งกลางของเส้นที่เชื่อมจุดกึ่งกลางของเอ็นขาหนีบกับ medial epicondyle of the femur
 เส้นประสาทไขสันหลัง L3 - อยู่ที่ medial epicondyle of the femur
 เส้นประสาทไขสันหลัง L4 - เหนือตาตุ่มใน (medial malleolus)
 เส้นประสาทไขสันหลัง L6 - บนหลังเท้าที่ข้อกระดูก metatarsophalangeal joint
 เส้นประสาทไขสันหลัง S1 - ทางด้านข้างนอก (lateral) ของกระดูกส้นเท้า (calcaneus)
 เส้นประสาทไขสันหลัง S2 - อยู่ที่จุดกึ่งกลางของขาพับ (popliteal fossa)
 เส้นประสาทไขสันหลัง S3 - เหนือ tuberosity of the ischium หรือ infragluteal fold
 เส้นประสาทไขสันหลัง S4 และ S5 - ที่รอบ ๆ ทวารหนัก อยู่ทางด้านข้างนอก (lateral) ของ mucocutaneous zone ภายในระยะน้อยกว่า 

ต่อไปนี้เป็นรายการเส้นประสาทสมองที่รับความรู้สึกที่ใบหน้า
 Ophthalmic nerve เป็นส่วน V1 ของเส้นประสาทไทรเจมินัล สัมพันธ์กับโรค Herpes zoster ophthalmicus
 Maxillary nerve เป็นส่วน V2 ของเส้นประสาทไทรเจมินัล 
 Mandibular nerve เป็นส่วน V3 ของเส้นประสาทไทรเจมินัล

รูปภาพอื่น ๆ

ดูเพิ่ม 
 Cutaneous innervation

เชิงอรรถ

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

 3D Dermatomes Web App , Instamedic
 Diagram "Adult Dermatome", The New York Times
ระบบรับความรู้สึกทางกาย
ประสาทวิทยา
Skin anatomy
กายวิภาคของผิวหนัง
กายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์
กายวิภาคศาสตร์ของรยางค์บน
กายวิภาคศาสตร์ของรยางค์ล่าง