วัดพระธาตุจอมแจ้ง (อำเภอพาน)

วัดพระธาตุจอมแจ้ง (; ) ตั้งอยู่บนยอดดอยป่าซาง หมู่ 12 บ้านร่องบอน ตำบลม่วงคำ อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย มีเนื้อที่กว่า 500 ไร่ เป็นวัดเก่าแก่สำคัญที่ครูบาศรีวิชัย (ตนบุญแห่งล้านนา) เคยมาบูรณะไว้ และยังเป็นวัดที่ตั้งอยู่สูงที่สุดในอำเภอพาน มีความสูงถึง 1,350 ฟุต จากระดับน้ำทะเล ระยะทางจากถนนด้านล่างขึ้นไปยังองค์พระธาตุมีความยาวกว่า 700 เมตร

ประวัติวัดพระธาตุจอมแจ้ง 
วัดพระธาตุจอมแจ้ง มีชื่อเต็มตามแผ่นศิลาจารึกว่า “พระมหาชินธาตุเจ้าจอมแจ้ง สระหนองปลิง” ภายในองค์พระธาตุ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าภายหลังชาวบ้านจึงเรียกดอยแห่งนี้ว่า ดอยจอมแจ้ง ตามชื่อของพระธาตุ

แต่เนื่องจากองค์พระธาตุประดิษฐานอยู่บนยอดดอยสูง และมีอายุยาวนาน จึงชำรุดทรุดโทรมเกินกว่าที่จะบูรณะได้ แผ่นศิลาจารึกได้มีบันทึกเป็นอักษรธรรมภาษาล้านนาไว้ แปลเป็นไทยมีใจความว่า ในวันเสาร์ ที่ ๒๑ กันยายน พุทธศักราช ๒๔๗๒ ตรงกับวันเสาร์ แรม ๓ ค่ำ เดือน ๑๒ เหนือ ปีมะเส็ง จุลศักราช ๑๒๙๑ เวลา ๑๕ นาฬิกา ครูบาเจ้าศรีวิชัย วัดบ้านปาง เมืองลี้ จังหวัดลำพูน มาเป็นประธานในบูรณะปฏิสังขรณ์พระธาตุดวงนี้ โดยมีพระกั๋ญจะนะผาบภิกขุ เป็นผู้ดูแลการก่อสร้าง พร้อมกับพระภิกษุ – สามเณรมากมายมาร่วมกันบูรณะ แลฝ่ายฆารวาส ยังมีหลวงพงษ์สุรสวัสดิ์ เจ้าหลวงเมืองพาน แม่เจ้าคำแปง และชายา บุตรธิดาทุกองค์ ทั้งราษฎรจากทั่วสารทิศมาร่วมกันบูรณะองค์พระธาตุ โดยการช่วยกันหาบก้อนอิฐ หิน ทราย วัสดุในการก่อสร้างขึ้นไปยังยอดดอย เพื่อ ก่อเจดีย์ครอบองค์เก่าซึ่งเหลือเพียงซากปรักหักพังเท่านั้น  การก่อสร้างในสมัยนั้นเป็นไปด้วยความยากลำบาก แต่ก็ไม่เป็นอุปสรรคแต่อย่างใด ด้วยแรงศรัทธาของประชาชนที่มีต่อครูบาเจ้าศรีวิชัย การก่อสร้างจึงแล้วเสร็จในเวลาต่อมา ซึ่งในขณะนั้นครูบาเจ้าศรีวิชัย อายุได้ ๕๑ ปี

ประเพณีประจำปี 
 ประเพณีสรงน้ำพระธาตุ หรือ เรียกว่า งานเดือนเก้าเป็ง โดยจะมีการสรงน้ำพระธาตุ ในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๗ ( เดือน ๙ เหนือ ) เป็นประจำทุก ๆ ปี

สิ่งสำคัญภายในวัด 
 พระธาตุจอมแจ้ง สร้างโดยครูบาเจ้าศรีวิขัย ตนบุญแห่งล้านนา
 ศาลพญาปะตุม เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ แหล่งสถิตดวงวิญญาณของพญาปะตุมผู้พิทักษ์ผืนป่าร่องบอนนับตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ที่ชุมชนบ้านร่องบอน ให้ความเคารพนับถือ หากใครคิดจะกระทำการใดที่เกี่ยวข้องกับป่า ต้องกระทำพิธีบอกกล่าวขออนุญาตทุกครั้งเพื่อขอขมาในสิ่งที่จะทำกับ สรรพสิ่งทั้งหลายในผืนป่าก่อให้เกิดความปลอดภัยและเป็นสิริมงคลแก่ตนเอง การสักการะศาลพญาปะตุม แสดงให้เห็นถึงความยำเกรง และเคารพต่อป่า ส่งผลให้เกิดความรักความผูกพันที่มนุษย์มีต่อธรรมชาตินำไปสู่การอนุรักษ์ผืนป่านี้อย่างยั่งยืน

กิจกรรมระหว่างวัด และประชาชน 
 กิจกรรมสวดมนต์ทำวัตรเย็นในทุกวันพระ
 กิจกรรมปฏิบัติธรรมเจริญกรรมฐานประจำเดือน
 กิจกรรมพัฒนาวัด คือ ชาวบ้านในหมู่บ้านจะร่วมใจกันมาทำความสะอาด ทำนุบำรุงศาสนสถาน ทุกวันอาทิตย์
 กิจกรรมปลูกป่า ประจำปี ในวันที่ ๖ ก.ค. ของทุกปี

ภาพภายในบริเวณวัดพระธาตุจอมแจ้ง

อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม
 

วัดไทยในสังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย
วัดในอำเภอพาน
จอมแจ้ง