สะเต๊ะ

สะเต๊ะ (; ) เป็นอาหารอย่างหนึ่งซึ่งทำจากเนื้อที่หั่นบาง ๆ หรือหั่นเป็นก้อน อาจจะเป็นเนื้อหมู เนื้อไก่ เนื้อวัว เนื้อแกะ เนื้อแพะ เนื้อปลา ฯลฯ เสียบด้วยไม้เสียบที่ทำจากไม้ไผ่ แล้วนำไปย่างบนเตาฟืนหรือเตาถ่าน เสิร์ฟพร้อมเครื่องปรุงรสที่มีรสจัด (ซึ่งแตกต่างกันออกไปในแต่ละตำรับ) เชื่อกันว่าสะเต๊กรูปแบบแรกมีที่มาจากอาหารชวา แล้วเผยแพร่ไปทั่วอินโดนีเซีย จนกลายเป็นอาหารประจำชาติ สะเต๊ะมีจุดกำเนิดมาจากเกาะชวาหรือเกาะสุมาตราในประเทศอินโดนีเซีย แต่ก็ยังได้รับความนิยมในประเทศอื่น ๆ ด้วย เช่น มาเลเซีย สิงคโปร์ ฟิลิปปินส์ รวมทั้งประเทศไทย หรือแม้แต่เนเธอร์แลนด์ซึ่งรับเอาวัฒนธรรมไปกับอาณานิคมของตน

คำว่า "สะเต๊ะ" เชื่อว่ามีที่มาจากประเทศจีนในอดีต โดยมาจากภาษาหมิ่นใต้คำว่า "แซบัก" (จีน: 三疊肉; พินอิน: sae bak) หมายถึง "เนื้อสามชิ้น" อย่างไรก็ตามนักวิชาการร่วมสมัยกล่าวว่าคำว่า "สะเต๊ะ" ในภาษาอังกฤษมาจากภาษาอินโดนีเซีย: "ซาเต" (sate) และภาษามลายู: "ซาเต" (sate) หรือ "ซาไต" (satai) ทั้งสองอย่างอาจจะมีที่มาจากภาษาทมิฬ

สะเต๊ะของอินโดนีเซียอาจได้รับอิทธิพลจากกะบาบที่เป็นอาหารพื้นเมืองของอินเดียภาคเหนือ ซึ่งได้รับอิทธิพลจากชาวเตอร์กอีกต่อหนึ่ง ตำรับดั้งเดิมของชาวตุรกีเป็นเนื้อแพะหั่นเป็นชิ้นหมักแล้วเสียบเหล็กแหลมย่างไฟ ชาวเปอร์เซีย, ชาวอาหรับและชาวอินเดียรับมาดัดแปลง อาจใช้เนื้อบดหรือเนื้อทั้งชิ้น จะเสียบหรือไม่เสียบไม้ก็ได้ เมื่อแพร่หลายมาถึงมลายู-ชวาจึงกลายเป็นสะเต๊ะอย่างที่เห็นในปัจจุบัน โดยร้านขายหมูสะเต๊ะร้านแรกในประเทศไทย คือ ร้านจึงอังลัก ย่านเยาวราช ข้างโรงภาพยนตร์เฉลิมบุรี ปัจจุบันได้ย้ายร้านไปที่ย่านถนนพระรามที่ 4 เขตปทุมวัน

ส่วนสะเต๊ะเข้าสู่ราชสำนักไทยช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดามีรับสั่งไปยังเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชให้หาคนทำอาหารเก่ง ๆ มาทำอาหารอย่างชวาสักสองสามอย่าง จึงส่งคนมุสลิมมาสอน โดยมีหม่อมเจ้าแย้มเยื้อน สิงหราเป็นผู้เรียนและผู้ปรุง เบื้องต้นได้ทำสะเต๊ะโดยใช้เนื้อวัวเป็นเนื้อติดมันอย่างดี หากใช้เนื้อหมูจะต้องเลือกแบบที่ไม่มีพังผืด โดยนิจ เหลี่ยมอุไร ธิดาบุญธรรมของหม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์ กล่าวไว้ความว่า "เวลาทำก็ยากนะคะ ต้องเลือกเอาแต่หมูดี ๆ ไม่มีพังผืด เนื้อต้องเนื้อติดมันที่มันยอดเยี่ยมอย่างแพงเลย เอามาแล่ มาหั่นบาง ๆ ตามขวางของเส้นหมู แล้วหมักไว้ หมักเคล้าเครื่องเคล้าอะไร หมักไว้ 3 ชั่วโมงถึงเสียบ นิ่มแล้วจึงเสียบ ถึงทานอร่อย" และด้วยรสชาติที่เป็นเลิศ พระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฏจึงประทานชื่อว่า สะเต๊ะลือ

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

 Recording of an Indonesian sate seller in Jakarta
 Indonesian chicken satay recipe
 Indonesian pork satay recipe
 Surabaya coconut beef satay recipe
 Balinese chicken satay recipe
 Malaysian chicken satay recipe
 Singapore chicken satay recipe 
 Zamboanga: Satti in the city and more
 Travel Gastronomy: Satti Ala Zambo
 Thai chicken satay recipe 

อาหารปิ้งย่าง
อาหารจากเนื้อหมู
อาหารจากเนื้อวัว
อาหารจากเนื้อไก่
อาหารข้างถนน
อาหารว่าง
อาหารประจำชาติ
อาหารไทย
อาหารมลายู
อาหารมาเลเซีย
อาหารสิงคโปร์
อาหารอินโดนีเซีย