อำเภอธวัชบุรี

ธวัชบุรี เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดร้อยเอ็ด และเป็นสถานที่ตั้งของท่าอากาศยานร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 13 กิโลเมตร ในอดีตมีพื้นที่ขนาดใหญ่ ปัจจุบันพื้นที่อำเภอธวัชบุรีถูกแบ่งออกไปตั้งเป็น อำเภอเชียงขวัญ อำเภอทุ่งเขาหลวง และบางส่วนของอำเภอโพนทอง

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอธวัชบุรีตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเชียงขวัญ
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเสลภูมิและอำเภอทุ่งเขาหลวง
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภออาจสามารถ
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองร้อยเอ็ด

ประวัติ 
  อำเภอธวัชบุรี เป็นอำเภอเก่าแก่ของจังหวัดร้อยเอ็ด สมัยก่อนมีพื้นที่อำเภอ 2 อำเภอ คือ อำเภอดินแดง และอำเภออุไทยร้อยเอ็ด ซึ่งที่ตั้งของเมืองธวัชบุรีนั้น เดิมอยู่ที่บ้านธวัชดินแดง ตำบลดินแดง อำเภอธวัชบุรี (ตำบลธงธานีในปัจจุบัน) ในปี พ.ศ. 2456 อำเภออุไทยร้อยเอ็ด ได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอแซงบาดาล โดยยกชื่อมาจากตำบลหมูม้น อำเภอสหัสขันธ์ 

ส่วนอำเภอธวัชบุรี ได้เปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอดินแดง ในปี พ.ศ. 2460 ก่อนที่ต่อมาทางกระทรวงมหาดไทยจะประกาศยุบอำเภอดินแดง รวมเข้ากับอำเภอแซงบาดาล และโอนพื้นที่ตำบลในอำเภอดินแดง 1 ตำบล ไปรวมกับพื้นที่ตำบลที่แบ่งจาก อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด และ อำเภอกมลาไสย อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ รวมจัดตั้งเป็นอำเภอโพนทอง

ต่อมาในปี พ.ศ. 2482 สมัยนายวาสนา วงศ์สุวรรณ มาเป็นนายอำเภอแซงบาดาล ได้เปลี่ยนชื่ออำเภอแซงบาดาล ให้เป็นชื่ออำเภอธวัชบุรี โดยถือนิมิตมงคลจากอำเภอธวัชบุรีเก่าที่ได้สูญชื่อไปได้ 22 ปี ส่วนบ้านดินแดงนั้นก็เปลี่ยนนามใหม่ให้ชื่อว่า “บ้านธวัชบุรี” ตามชื่อเดิม จนถึงปัจจุบัน 
 วันที่ 19 ตุลาคม 2456 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภออุไทยร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด มณฑลร้อยเอ็ด เป็น อำเภอแซงบาดาล
วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด มณฑลร้อยเอ็ด เป็น อำเภอดินแดง
 วันที่ 23 พฤศจิกายน 2462 ยุบอำเภอดินแดง และโอนพื้นที่ 3 ตำบล รวมเข้ากับอำเภอแซงบาดาล และนำตำบลท่าม่วง อำเภอดินแดง ไปรวมกับตำบลโพนทอง ตำบลกุดนาแซง จากอำเภอเสลภูมิ, ตำบลขามเปี้ย ตำบลเชียงใหม่ จากอำเภอกมลาไสย และตำบลกกโพธิ์ ตำบลชุมพร จากอำเภอกุฉินารายณ์ มาตั้งเป็น อำเภอโพนทอง ขึ้นกับจังหวัดร้อยเอ็ด
 วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอแซงบาดาล จังหวัดร้อยเอ็ด เป็น อำเภอธวัชบุรี
 วันที่ 17 สิงหาคม 2491 โอนพื้นที่หมู่ 19 (ในขณะนั้น) ของตำบลเหล่า ไปตั้งเป็นหมู่ 18 ของตำบลหนองไผ่ และโอนพื้นที่หมู่ 3 (ในขณะนั้น) ของตำบลมะบ้า ไปตั้งเป็นหมู่ 16 ของตำบลธวัชบุรี
 วันที่ 3 พฤศจิกายน 2496 ตั้งตำบลเขวาทุ่ง แยกออกจากตำบลหนองไผ่ และตำบลเหล่า
 วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านนิเวศน์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองไผ่ และตำบลมะอึ (ในขณะนั้น)
 วันที่ 3 ธันวาคม 2506 โอนพื้นที่หมู่ 9 (ในขณะนั้น) ของตำบลอุ่มเม้า ไปตั้งเป็นหมู่ 23 ของตำบลมะอึ
 วันที่ 11 เมษายน 2510 ตั้งตำบลพระธาตุ แยกออกจากตำบลหมูม้น และตำบลมะอึ
 วันที่ 10 มิถุนายน 2512 ตั้งตำบลธงธานี แยกออกจากตำบลธวัชบุรี และตั้งตำบลบึงงาม แยกออกจากตำบลมะบ้า
 วันที่ 7 กันยายน 2514 ตั้งตำบลนิเวศน์ แยกออกจากตำบลมะอึ ตำบลหนองไผ่ และตำบลอุ่มเม้า
 วันที่ 6 พฤศจิกายน 2522 ตั้งตำบลบ้านเขือง แยกออกจากตำบลหมูม้น
 วันที่ 16 มิถุนายน 2524 ตั้งตำบลพระเจ้า แยกออกจากตำบลพระธาตุ
 วันที่ 15 มิถุนายน 2525 ตั้งตำบลไพศาล แยกออกจากตำบลอุ่มเม้า
 วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลเทอดไทย แยกออกจากตำบลเหล่า
 วันที่ 11 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลเมืองน้อย แยกออกจากตำบลเขวาทุ่ง
 วันที่ 15 กันยายน 2532 ตั้งตำบลเชียงขวัญ แยกออกจากตำบลบ้านเขือง และตั้งตำบลบึงนคร แยกออกจากตำบลธงธานี
 วันที่ 7 กันยายน 2533 ตั้งตำบลพลับพลา แยกออกจากตำบลธวัชบุรี
 วันที่ 30 กันยายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลธงธานี ในท้องที่บางส่วนของตำบลธงธานี และตำบลบึงนคร
 วันที่ 17 กันยายน 2536 ตั้งตำบลราชธานี แยกออกจากตำบลหนองไผ่ และตั้งตำบลทุ่งเขาหลวง แยกออกจากตำบลมะบ้า
 วันที่ 26 พฤษภาคม 2537 แยกพื้นที่ตำบลเชียงขวัญ ตำบลพลับพลา ตำบลพระธาตุ ตำบลพระเจ้า ตำบลหมูม้น และตำบลบ้านเขือง อำเภอธวัชบุรี มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอเชียงขวัญ ขึ้นกับอำเภอธวัชบุรี
 วันที่ 12 กันยายน 2538 ตั้งตำบลหนองพอก แยกออกจากตำบลมะอึ
 วันที่ 25 มิถุนายน 2540 แยกพื้นที่ตำบลทุ่งเขาหลวง ตำบลเทอดไทย ตำบลบึงงาม ตำบลมะบ้า และตำบลเหล่า อำเภอธวัชบุรี มาตั้งเป็น กิ่งอำเภอทุ่งเขาหลวง ขึ้นกับอำเภอธวัชบุรี
 วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลบ้านนิเวศน์ และสุขาภิบาลธงธานี เป็นเทศบาลตำบลบ้านนิเวศน์ และเทศบาลตำบลธงธานี ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 15 กันยายน 2547 ยุบสภาตำบลธงธานี รวมกับเทศบาลตำบลธงธานี
 วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเชียงขวัญ และกิ่งอำเภอทุ่งเขาหลวง อำเภอธวัชบุรี เป็น อำเภอเชียงขวัญ และ อำเภอทุ่งเขาหลวง ตามลำดับ
วันที่ 9 มกราคม 2563 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 5 บ้านหนองส้วม ตำบลเขวาทุ่ง เป็น หมู่ที่ 5 บ้านสระแก้ว

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอธวัชบุรีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 12 ตำบล 147 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอธวัชบุรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลบ้านนิเวศน์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนิเวศน์ (สุขาภิบาลบ้านนิเวศน์เดิม)
เทศบาลตำบลธงธานี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธงธานีทั้งตำบล และบางส่วนของตำบลบึงนคร
 เทศบาลตำบลอุ่มเม้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอุ่มเม้าทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลนิเวศน์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิเวศน์ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านนิเวศน์)
 เทศบาลตำบลมะอึ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลมะอึทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไผ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองไผ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลธวัชบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธวัชบุรีทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเขวาทุ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขวาทุ่งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลไพศาล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไพศาลทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองน้อยทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบึงนคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบึงนคร (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลธงธานี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลราชธานี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลราชธานีทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองพอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองพอกทั้งตำบล

อ้างอิง

 
ธวัชบุรี