เทอราพิวเท

เทอราพิวเท (; ) เป็นศาสนาหรือนิกายหนึ่ง ที่มีผู้นับถือในเมืองอะเล็กซานเดรีย และดินแดนส่วนอื่นของกรีกโบราณ ประเพณีและความเชื่อของเทอราพิวเทปรากฏอยู่ใน De vita contemplativa ("ว่าด้วยชีวิตแห่งการเพ่งพินิจ") ซึ่งเขียนโดยไฟโลแห่งอะเล็กซานเดรีย นักปรัชญาชาวยิว (ราว 20 ปีก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 50) จากงานเขียนจะพบว่าเขารู้จักนักพรตของเทอราพิวเทเป็นการส่วนตัว ไฟโลระบุว่าพวกเขาเป็น "นักปราชญ์" และเป็น "ผู้ประเสริฐ" ที่มุ่งอุทิศตนเพื่อ "ความดีงามที่สมบูรณ์พร้อม" ซึ่งชนเหล่านี้ "มีอยู่มากมายบนโลกที่มีคนอาศัยอยู่" แต่ตัวผู้เขียนเองไม่แน่ใจที่มาว่าชื่อ เทอราพิวเท () นั้น แปลว่า "การรักษา" หรือ "การบูชา" กันแน่ นักบวชเทอราพิวเทจะอาศัยอยู่บริเวณเนินเขาเตี้ย ๆ ริมทะเลสาบมาเรโอติส ()

อุลล์ริช อาร์. ไคลน์เฮมเพิล (Ullrich R. Kleinhempel) นักวิชาการด้านศาสนา อธิบายว่า เนื้อหาของคำสอนและวิธีปฏิบัติของเทอราพิวเทที่ปรากฏในงานเขียนของไฟโลนั้น บ่งว่าใกล้เคียงกับวิธีการปฏิบัติตนของศาสนาพุทธมากที่สุด

ศัพทมูลวิทยา 
คำว่า เทอราพิวเท () เป็นคำพหูพจน์ในภาษาละติน มาจากคำว่า  เป็นคำพหูพจน์ในภาษากรีก แปลว่า "ผู้รักษา" หรือ "ผู้ถวายการรับใช้พระเป็นเจ้า" และเกี่ยวข้องกับ therapeutikos ซึ่งเป็นคำคุณศัพท์ เอกสารบางแห่งแปลว่า "การรักษาด้านจิตวิญญาณ" และเรียกสาวกที่เป็นผู้หญิงว่า เทอราพิวเทเดส () นอกจากนี้ชื่อ เทอราพิวเท ดังกล่าวยังถูกใช้เรียกสาวกที่นับถือเทพเจ้าแอสคลีเพียส และเซอเรพิสด้วย

บางแห่งว่า เทอราพิวเท อาจมาจากคำว่าเถรวาท ในภาษาบาลีของชมพูทวีป บ้างก็ว่าอาจมาจากคำว่า เถรปุติโก แปลว่า "เกี่ยวกับพระเถรปุตตะ" หรือ เถรปุตตะ แปลว่า "บุตรของพระเถระ" ซึ่งใช้เรียกวิธีการเยียวยารักษาของคณะผู้เผยแผ่ศาสนาพุทธนิกายเถรวาท

ประวัติ 

พระเจ้าอโศกมหาราชได้ส่งสมณทูตเผยแผ่ศาสนาพุทธนิกายเถรวาทไปยังดินแดนในแถบซีเรีย อียิปต์ และกรีก เมื่อราว 2 หรือ 3 ก่อนคริสต์ศักราช ทั้งนี้คำสอน วัตรปฏิบัติ และสังคมนักบวช อาจเป็นหลักพื้นฐานแก่ศาสนาคริสต์ด้วย เพราะมีบันทึกถึงกลุ่มนักบวชจากศาสนาพุทธไว้ว่า มีกลุ่มคนโกนศีรษะ ห่มผ้าคลุม เดินทางด้วยเรือมาเป็นหมู่คณะยังเมืองอะเล็กซานเดรีย แล้วมาจัดตั้งชุมชนคล้ายกับที่พวกเราเรียกว่า "วัด" มีกำแพงล้อมรอบ ถือศีลพรหมจรรย์ มีการอยู่ร่วมกันเป็นชุมชนที่เอื้อต่อการพัฒนาด้านกายและใจ

ศาสนาพุทธเป็นที่รู้จักในหมู่ชาวกรีกมานานแล้ว ดังปรากฏในหนังสือ สโตรมาตา เล่ม 1 บทที่ 16 ของนักบุญคลีเมนต์แห่งอะเล็กซานเดรีย ซึ่งเขียนถึงพระพุทธเจ้าไว้ว่า "บรรดานักปราชญ์ชาวอินเดียมีผู้ที่ปฏิบัติตนตามคำสอนของพุทธะ ผู้ทรงคุณเหนือมนุษย์ ซึ่งได้รับการเคารพนับถือดุจพระเป็นเจ้า" (εἰσὶ δὲ τῶν Ἰνδῶν οἱ τοῖς Βούττα πειθόμενοι παραγγέλμασιν. ὃν δι’ ὑπερβολὴν σεμνότητος ὡς θεὸν) ใน ค.ศ. 2023 มีการค้นพบพระพุทธรูปยืน สูง 71 เซนติเมตร แกะสลักจากหินอ่อนแถบอิสตันบูล มีพุทธศิลป์แบบกรีกและยังคล้ายกับศิลปะคันธารราฐ แต่บริเวณด้านขวาของพระพุทธรูปแตกหักไปอย่างน่าเสียดาย สร้างเมื่อราว ค.ศ. 90 ถึง 140 ในวิหารของเทวีไอซิส เมืองเบเรนีกี ซึ่งในขณะนั้นอยู่ภายใต้อิทธิพลของจักรวรรดิโรมัน สันนิษฐานแกะสลักโดยช่างท้องถิ่น เพื่ออุทิศถวายแก่วิหารโดยกลุ่มพ่อค้าผู้มั่งมี

จากหนังสือ De vita contemplativa ("ว่าด้วยชีวิตแห่งการเพ่งพินิจ") ซึ่งเขียนโดยไฟโลแห่งอะเล็กซานเดรีย นักปรัชญาชาวยิว เมื่อคริสต์ศักราชที่ 1 เขาไม่ทราบที่มาของคำว่า เทอราพิวเท อย่างชัดเจน ไม่แน่ใจว่า "ผู้รักษาด้านจิตวิญญาณ" หรือแปลว่า "ผู้ถวายการรับใช้พระเป็นเจ้า" กันแน่ พวกเทอราพิวเทเป็นนักบวชฝ่ายเพ่งพินิจและอาศัยอยู่ในเขตทะเลทราย และยังระบุว่ามีพวกเทอราพิวเทอยู่อย่างแพร่หลายทั้งในหมู่ชาวกรีกและพวกอนารยชนทั้งหลาย โดยมีจุดศูนย์กลางสำคัญอยู่ริมทะเลสาบมาเรโอติส ความว่า

"...ปัจจุบันสามารถพบคนเหล่านี้ได้ในหลาย ๆ ที่ เพราะสมควรแล้วที่ทั้งดินแดนกรีซและบ้านป่าเมืองเถื่อนทั้งหลายจะได้รับความดีงามอย่างสมบูรณ์พร้อม ในอียิปต์มีศาสนิกชนกลุ่มนี้อยู่มากที่สุด พบได้ทุกเมือง ทุกหนแห่ง โดยเฉพาะเมืองอะเล็กซานเดรีย คนจากทั่วทุกสารทิศที่มีความสามารถในการบำบัดอย่างเอกอุมุ่งแสวงบุญยังทะเลสาบมาเรโอติส ประหนึ่งว่าเป็นประเทศของพวกเขาก็มิปาน..."

ก่อนจะเข้าร่วมคณะนักพรตกลุ่มนี้ จะถือว่าตนเองนั้นตายไปจากทางโลกแล้ว ต้องมอบทรัพย์สินทั้งหลายแก่ทายาทโดยสมัครใจ ถือเพศพรหมจรรย์ สวมเครื่องนุ่งห่มที่เพียงพอต่อการป้องกันความหนาวร้อน และเว้นจากสุราเมรัย นักพรตเทอราพิวเทอุทิศตนไปกับการเพ่งพินิจ โดยตลอดทั้งหกในวันหนึ่งสัปดาห์ จะมีการบำเพ็ญตบะ ถือศีลอด สวดอ้อนวอนเพียงลำพัง ศึกษาพระคัมภีร์ในกระท่อมขนาดน้อยห้องใครห้องมัน ในแต่ละกระท่อมจะมีแท่นบูชาศักดิ์สิทธิ์ และมีลานกว้างสำหรับทำกิจกรรม โดยที่ไฟโลเขียนไว้ มีเนื้อหาว่า

"...พวกเขาบริหารจิตตั้งแต่อุษาสางกระทั่งจรดเย็น พวกเขาอ่านพระคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ใช้ความคิดเพื่อเปรียบเทียบปรัชญาของบรรพชนออกมา พวกเขามองว่าความหมายตามตัวอักษรเป็นสัญลักษณ์ของธรรมชาติภายในที่ซ่อนเร้น ซึ่งจะปรากฏในแนวคิดที่แฝงอยู่..."

โดยทุก ๆ วันที่เจ็ดถือเป็นวันสะบาโต นักพรตเทอราพิวเทจะมารวมตัวกัน โดยแยกฝั่งชายหญิงออกจากกัน ทั้งหมดจะนั่งอย่างเรียบร้อยเพื่อฟังธรรมเทศนาจากนักพรตอาวุโส และร่วมสวดหรือขับร้องเพลงบูชาทางศาสนาซ้ำ ๆ จนกระทั่งรุ่งสาง นอกจากนี้พวกเขาไม่มีทาสในการครอบครอง เพราะมองว่ามนุษย์ทุกคนล้วนเท่าเทียมกัน ดังนั้นการมีทาสจึงถือเป็นเรื่องผิดธรรมชาติ

หนังสือพันธสัญญาของโยบ ถูกมองว่าอาจนำมาจากข้อความของเทอราพิวเท

การตีความของชาวคริสต์ยุคแรก 
ยูซีเบียสแห่งแซซาเรีย (ราว ค.ศ. 263–339) นักเขียนเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 3 ระบุในหนังสือ ประวัติพระศาสนจักร () ระบุว่าเทอราพิวเทเป็นนักพรตในศาสนาคริสต์กลุ่มแรก พวกเขาสละทรัพย์สิน ถือเพศพรหมจรรย์ ถือศีลอด และใช้ชีวิตอย่างสันโดษตามอุดมคติของนักพรตในศาสนาคริสต์

ความเชื่อมโยงกับศาสนาพุทธ 

ไฟโลชี้ให้เห็นความคล้ายคลึงกันระหว่างเทอราพิวเทกับศาสนาพุทธยุคแรกที่มีการตั้งอารามแบบอรัญวาสี มานานหลายศตวรรษ มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่บ่งว่ามีการติดต่อแลกเปลี่ยนด้านการค้าและวัฒนธรรมอย่างเข้มข้นระหว่างอียิปต์กับอินเดียในคริสต์ศักราชที่ 1 ส่วนจารึกพระเจ้าอโศกได้ระบุถึงการเผยแผ่ศาสนาพุทธไปยังดินแดนแถบทะเลเมดิเตอเรเนียนเมื่อราว 250 ปีก่อนคริสต์ศักราช กลายเป็นสมมติฐานที่ว่าเทอราพิวเทอาจเป็นนิกายหนึ่งของศาสนาพุทธที่มาจากหน่อเนื้อของสมณะตั้งแต่สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช บ้างก็ว่าเทอราพิวเทอาจเป็นคณะนักบวชที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจากคำสอนและหลักปฏิบัติของพระภิกษุในศาสนาพุทธ

แซคาเรียส พี. ทุนดี (Zacharias P. Thundy) นักภาษาศาสตร์ระบุว่า เทอราพิวเท เป็นคำกรีกที่ยืมคำว่า เถรวาท จากภาษาบาลี ซึ่งเป็นศาสนาพุทธแบบดั้งเดิม ส่วนนักวิชาการบางคนก็ว่ามาจาก เถรปุตตะ เพื่อสื่อถึงนิกายเถรวาท

ดูเพิ่ม 
 ลัทธิพีโร
 ศาสนาพุทธแบบกรีก
 ศาสนายูดาห์แบบกรีก
 ชีวิตอารามวาสี

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 
 History sourcebook: Philo Judaeus, The Contemplative Life On Ascetics
 Philo Judaeus, The Contemplative Life excerpts (in English)
 Philo Judaeus, The Contemplative Life

พรตนิยม
คำและวลีภาษากรีก
คำและวลีภาษาละติน
ศาสนาพุทธในภูมิภาคเมดิเตอร์เรเนียนโบราณ
ศาสนาในประเทศอียิปต์