เอ็นร้อยหวาย

เอ็นร้อยหวาย () หรือ เอ็นส้นเท้า (calcaneal tendon) เป็นเอ็นกล้ามเนื้อด้านหลังขาส่วนล่าง เอ็นร้อยหวายเป็นเอ็นกล้ามเนื้อที่หนาที่สุดในร่างกายมนุษย์ ทำหน้าที่ยึดกล้ามเนื้อแพลนทาริส กล้ามเนื้อแกสตรอคนีเมียส (น่อง) และกล้ามเนื้อโซเลียสเข้ากับกระดูกส้นเท้า เอ็นร้อยหวายทำงานร่วมกับกล้ามเนื้อเหล่านี้ในการเหยียดข้อเท้า (plantar flexion) และการงอเข่า (ไม่รวมกล้ามเนื้อโซเลียส)

ความผิดปกติของเอ็นร้อยหวายรวมถึงเอ็นร้อยหวายอักเสบ เอ็นร้อยหวายเสื่อม เอ็นร้อยหวายฉีกขาด หรือมีคอเลสเตอรอลสะสมจนเป็นกระเหลืองที่ผิวหนัง

คำว่า Achilles tendon ปรากฏในค.ศ. 1693 ตามชื่ออคิลลีส วีรบุรุษในเทพปกรณัมกรีก

โครงสร้าง 
เอ็นร้อยหวายเชื่อมกล้ามเนื้อเข้ากับกระดูกเช่นเดียวกับเอ็นกล้ามเนื้ออื่น ๆ มีตำแหน่งอยู่ที่ด้านหลังขาส่วนล่าง เอ็นร้อยหวายเชื่อมกล้ามเนื้อแกสตรอคนีเมียสและกล้ามเนื้อโซเลียสเข้ากับปุ่มกระดูกส้นเท้า โดยมีจุดเริ่มใกล้ส่วนกลางของน่อง ก่อนจะสอดเข้าส่วนกลางหลังกระดูกส้นเท้า และมีส่วนปลายล่างของเอ็นที่แผ่ออก

เอ็นร้อยหวายคลุมด้วยพังผืดและผิวหนัง มองเห็นได้ชัดที่ด้านหลังกระดูกขาส่วนล่าง บริเวณที่เป็นช่องว่างประกอบด้วยเนื้อเยื่อเกี่ยวพันชนิดโปร่งบางและเนื้อเยื่อไขมัน มีถุงน้ำไขข้อ (synovial bursa) วางตัวระหว่างเอ็นกับส่วนบนของกระดูกส้นเท้า เอ็นร้อยหวายเป็นเอ็นกล้ามเนื้อที่หนาที่สุดในร่างกายมนุษย์ สามารถรองรับความเค้นภาระ (load stress) ได้ 3.9 เท่าของน้ำหนักตัวขณะเดิน และ 7.7 เท่าของน้ำหนักตัวขณะวิ่ง

หน้าที่ 
เอ็นร้อยหวายทำงานร่วมกับกล้ามเนื้อแกสตรอคนีเมียสและกล้ามเนื้อโซเลียสในการเหยียดข้อเท้าผ่านเส้นประสาททิเบียล นอกจากนี้เอ็นร้อยหวายและกล้ามเนื้อแกสตรอคนีเมียสยังทำงานร่วมกับกล้ามเนื้ออื่น เช่น แฮมสตริง กล้ามเนื้อไบเซ็ปส์ ฟีเมอริส และกล้ามเนื้อป็อปลิเทียสในการงอเข่า

เนื่องจากเส้นใยเอ็นร้อยหวายขดเป็นเกลียวประมาณ 90 องศา เส้นใยจากกล้ามเนื้อแกสตรอคนีเมียสจึงโน้มไปยึดกับส่วนนอกของกระดูก ขณะที่เส้นใยจากกล้ามเนื้อโซเลียสเอนไปยึดใกล้กับแนวกลางของกระดูก

ที่มา 
ฟิลิป เวอร์เฮเยน นักกายวิภาคศาสตร์ชาวเฟลมิชบันทึกถึงเอ็นร้อยหวายในชื่อ "the cord of Achilles" ในตำรา Corporis Humani Anatomia (ค.ศ. 1693) โดยอิงจากตำนานของอคิลลีส วีรบุรุษที่เมื่อครั้งยังเป็นทารกถูกธิทีส ผู้เป็นมารดาจุ่มในแม่น้ำสติกซ์เพื่อให้ร่างกายแข็งแกร่ง แต่ส้นเท้าไม่ได้สัมผัสน้ำ จึงกลายเป็นจุดอ่อนที่ทำให้เขาถูกสังหารในสงครามกรุงทรอย อย่างไรก็ตามฮิปพอคราทีส แพทย์ชาวกรีก กล่าวถึงเอ็นร้อยหวายเป็นครั้งแรกในชื่อ "tendo magnus" (เอ็นใหญ่) และนักกายวิภาคศาสตร์ก่อนเวอร์เฮเยนเรียกเอ็นนี้ว่า "เอ็นฮิปพอคราทีส" (chorda Hippocratis)

เอ็นร้อยหวายรู้จักอีกชื่อคือเอ็นส้นเท้า (calcaneal tendon) ซึ่งเป็นชื่อที่บรรยายในเชิงวิทยาศาสตร์ โดยคำว่า calcaneal มาจาก calcaneus ที่หมายถึงกระดูกส้นเท้า

อ้างอิง 

กายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์
กายวิภาคศาสตร์ของรยางค์ล่าง
เอ็นกล้ามเนื้อ