หอเทวาลัยเกษตรพิมาน

หอเทวาลัยเกษตรพิมาน เดิมเรียก หอเทวาลัยมหาเกษตร เป็นโบสถ์พราหมณ์ที่ก่อสร้างตั้งแต่สมัยอาณาจักรสุโขทัย เดิมเป็นที่ประดิษฐานเทวรูปพระนารายณ์และพระอิศวร ปัจจุบันหอเทวาลัยเกษตรพิมานตั้งอยู่ภายในเขตอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ส่วนเทวรูปทั้งสองถูกจัดแสดงภายในพระที่นั่งศิวโมกขพิมาน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

ประวัติ 
หอเทวาลัยเกษตรพิมาน หรือหอเทวาลัยมหาเกษตร ก่อสร้างขึ้นเมื่อใดไม่เป็นที่ปรากฏชัด ทราบแต่เพียงว่าในรัชกาลพระมหาธรรมราชาที่ 1 เป็นต้นไป ใน จารึกวัดป่ามะม่วง (ภาษาเขมร) ระบุว่าพระมหาธรรมราชาที่ 1 ทรงประดิษฐานเทวรูปพระอิศวรและพระนารายณ์ไว้ภายในเทวาลัยสำหรับสักการบูชาของเหล่าดาบสและพราหมณ์ทั้งหลายเมื่อปี พ.ศ. 1892 อันแสดงให้เห็นว่าราชสำนักสุโขทัยในขณะนั้น ให้การอุปถัมภ์ศาสนาพุทธและฮินดูไปพร้อม ๆ กัน และคาดว่าคงมีพิธีกรรมในราชสำนักเช่นเดียวกับสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ ภายในเทวาลัยประดิษฐานเทวรูปสำริดขนาดใหญ่สององค์คือพระอิศวรและพระนารายณ์ นอกจากนี้ยังประดิษฐานเทวรูปเล็ก ๆ องค์อื่นอีก อาทิ พระพรหม พระหริหระ และเทวีในศาสนาฮินดู (อาจเป็นพระปารวตีหรือพระลักษมี)

ศาสตราจารย์ ดร. ศักดิ์ชัย สายสิงห์ สันนิษฐานว่าจารึกวัดป่ามะม่วง (ภาษาเขมร) นี้คงจารึกโดยพราหมณ์ในราชสำนักที่ใช้ภาษาเขมรเป็นสำคัญ

โครงสร้าง 
หอเทวาลัยเกษตรพิมานเป็นมณฑปขนาดใหญ่ ผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส แต่ตัวมณฑปมีผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีการสร้างเสาเป็นหลักแล้วก่อผนังมาชนเสา เสาก่อด้วยอิฐรูปสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่จำนวนแปดเสา ตัวอาคารหันไปทางทิศตะวันออก ศาสตราจารย์ ดร. ศักดิ์ชัย สายสิงห์ กล่าวว่าเทวาลัยแห่งนี้เป็นมณฑปหลังเดียวโดด ๆ ไม่มีวิหารด้านหน้า และไม่มีคูน้ำล้อมรอบต่างจากขนบการสร้างวัดร่วมสมัย นอกจากนี้ฐานชุกชีทำเป็นแท่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าและมีการลดระดับหนึ่งชั้นสำหรับประดิษฐานเทวรูป

ระเบียงภาพ

อ้างอิง 
 เชิงอรรถ

 บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น 
 
 

โบสถ์พราหมณ์ในประเทศไทย
โบราณสถานในจังหวัดสุโขทัย
สิ่งก่อสร้างในอำเภอเมืองสุโขทัย