ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์

ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ () เป็นทรัพยสิทธิประเภทหนึ่งที่ตัดทอนกรรมสิทธิ์ของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ กล่าวคือ อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภาระติดพันอันเป็นเหตุให้ผู้รับประโยชน์มีสิทธิได้รับชำระหนี้เป็นคราว ๆ จากอสังหาริมทรัพย์นั้น หรือได้ใช้และถือประโยชน์แห่งอสังหาริมทรัพย์นั้นตามที่ระบุกันไว้ เช่น อนุญาตให้เพื่อนสามารถเข้าอาศัยในบ้านพักตากอากาศชายทะเลได้ในเดือนเมษายนของทุกปีเป็นเวลาสามสิบปี หรืออนุญาตให้เพื่อนได้รับเงินหนึ่งล้านบาทจากค่าเช่าที่ดินที่ตนเก็บมาทุกครั้งเป็นเวลาสามสิบปี เป็นต้น

ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ย่อมชื่อว่าเป็นทรัพยสิทธิเหนืออสังหาริมทรัพย์เท่านั้น หากเหนือสิ่งอื่นก็ไม่เป็นภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์  เช่น ยกที่ดินให้เพื่อนโดยตกลงว่าเพื่อนจะมาเฝ้าบ้านให้ในทุก ๆ ครั้งที่ตนไม่อยู่บ้าน เช่นนี้เป็นสิทธิเหนือบุคคลผู้มาเฝ้าบ้านนั้น มิใช่สิทธิเหนืออสังหาริมทรัพย์

คำว่า "ภาระติดพัน" () นั้น หมายความว่า ความผูกพันที่จะต้องกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง โบราณเขียนโดยไม่ประวิสรรชนีย์เป็น "ภารติดพัน"

การได้มาซึ่งภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ 

ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์จะได้มาก็แต่โดยทางนิติกรรมเท่านั้น ไม่อาจได้มาโดยทางอื่น เป็นต้นว่า ทางอายุความเช่นเดียวกับภาระจำยอม ()

เนื่องจากภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์เป็นทรัพยสิทธิ (; ) ประเภทหนึ่ง นิติกรรมการได้มา เปลี่ยนแปลง ระงับ และกลับคืนมาของภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์จึงอยู่ในบังคับที่จะต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนกับพนักงานเจ้าหน้าที่เช่นเดียวกับทรัพยสิทธิอื่น ๆ มิฉะนั้น ไม่บริบูรณ์เป็นทรัพยสิทธิ จะเป็นแต่บุคคลสิทธิ (; ) เท่านั้น กล่าวคือ จะเป็นแต่สิทธิที่ใช้ยันกันได้เฉพาะคู่กรณีเท่านั้น ไม่อาจใช้ยันต่อบุคคลภายนอกได้ ทั้งนี้ ตาม ป.พ.พ. ม.1299 ม.1300 และ ม.1301

อนึ่ง ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์นั้นจะก่อให้เกิดโดยมีกำหนดเวลาหรือตลอดชีวิตแห่งผู้รับประโยชน์ก็ได้ ถ้าไม่ได้กำหนดเวลากัน กฎหมายให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่ากำหนดเวลานั้นคือชั่วชีวิตผู้รับประโยชน์ แต่ถ้ามีการกำหนดเวลากัน กฎหมายห้ามกำหนดเกินสามสิบปี ถ้ากำหนดไว้นานกว่านั้นให้ลดลงมาเป็นสามสิบปี และจะต่ออายุก็ได้แต่ต้องไม่เกินสามสิบปีนับแต่วันต่ออายุ ทั้งนี้ ตาม ป.พ.พ. ม.1430 และ ม.1403 ว.3

นอกจากนี้ ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์นั้นจะโอนกันไม่ได้แม้โดยทางมรดก เว้นแต่จะกำหนดในนิติกรรมอันก่อให้เกิดภาระติดพันนั้นว่าให้โอนได้ ทั้งนี้ ตาม ป.พ.พ. ม.1431

ผลของภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์

หน้าที่ของผู้รับประโยชน์ในการปฏิบัติตามเงื่อนไข 

ตามกฎหมายไทยแล้วนั้น เมื่อบุคคลหนึ่งทำนิติกรรมให้อสังหาริมทรัพย์ของตนตกอยู่ในภาระติดพันเพื่อประโยชน์ของอีกบุคคลหนึ่งโดยบริบูรณ์ตามกฎหมายแล้ว บุคคลผู้รับประโยชน์จากภาระติดพันดังกล่าวมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขสำคัญที่กำหนดในนิติกรรมนั้นด้วย หาไม่แล้วคู่กรณีอีกฝ่ายสามารถบอกเลิกนิติกรรมเช่นว่าได้ (ป.พ.พ. ม.1432)

ความรับผิดของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ในการไม่ชำระหนี้ 

นอกจากนี้ ในกรณีที่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์มีหนี้จะต้องชำระตามภาระติดพัน ถ้าไม่ชำระ ผู้รับประโยชน์อาจขอให้ศาลตั้งผู้รักษาทรัพย์เพื่อจัดการทรัพย์สินของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์และชำระหนี้แทนเจ้าของผู้นั้นด้วย หรืออาจร้องขอให้ศาลสั่งให้เอาทรัพย์สินของเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ออกขายทอดตลาด แล้วนำเงินที่ได้จ่ายให้แก่ผู้รับประโยชน์ตามจำนวนที่เขาควรได้ แต่ถ้าเจ้าของอสังหาริมทรัพย์สามารถหาประกันมาให้ได้ ศาลจะไม่ออกคำสั่งเช่นนั้นหรือจะถอนคำสั่งตั้งผู้รักษาทรัพย์ดังกล่าวก็ได้ (ป.พ.พ. ม.1433)

บทอนุโลมแก่ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ 

อนึ่ง ป.พ.พ. ม.1434 ยังกำหนดให้นำบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องมาใช้แก่กรณีภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ด้วยโดยอนุโลม คือ บทบัญญัติในเรื่องภาระจำยอมตั้งแต่  ม.1388-1395 และ ม.1397-1400  ส่งผลเกี่ยวกับภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ดังนี้

1. เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพัน ไม่มีสิทธิทำการเปลี่ยนแปลงในอสังหาริมทรัพย์นั้นซึ่งทำให้เกิดภาระเพิ่มขึ้นแก่ผู้รับประโยชน์ (ป.พ.พ. ม.1388)

2. ถ้าความต้องการของผู้รับประโยชน์เปลี่ยนแปลงไป ความเปลี่ยนแปลงนั้นไม่ให้สิทธิแก่เขาที่จะทำให้เกิดภาระเพิ่มขึ้นแก่อสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพัน (ป.พ.พ. ม.1389)

3. เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันจะประกอบกรรมใด ๆ อันจะเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภาระติดพันลดไปหรือเสื่อมความสะดวกหาได้ไม่ (ป.พ.พ. ม.1390)

4. ผู้รับประโยชน์มีสิทธิทำการทุกอย่างอันจำเป็นเพื่อรักษาและใช้ภาระติดพัน แต่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเอง ในการนี้ เขาจะก่อให้เกิดความเสียหายแก่อสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันได้ก็แต่น้อยที่สุดตามพฤติการณ์ ป.พ.พ. ม.1391 ว.1)

5. ผู้รับประโยชน์ต้องเสียค่าใช้จ่ายของตนเองรักษาซ่อมแซมการที่ได้ทำไปแล้วให้เป็นไปด้วยดี แต่ถ้าเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันได้รับประโยชน์ด้วย เขาก็ต้องออกค่าใช้จ่ายตามส่วนแห่งประโยชน์ที่ได้รับ (ป.พ.พ. ม.1391 ว.2)

6. ถ้าภาระติดพันแตะต้องเพียงส่วนหนึ่งแห่งอสังหาริมทรัพย์ เจ้าของอสังหาริมทรัพย์นั้นอาจเรียกให้ย้ายไปยังส่วนอื่นก็ได้ แต่ต้องแสดงได้ว่าการย้ายนั้นเป็นประโยชน์แก่ตนและรับเสียค่าใช้จ่าย ทั้งนี้ ต้องไม่ทำให้ความสะดวกของผู้รับประโยชน์ลดน้อยลง (ป.พ.พ. ม.1392)

7. ถ้ามิได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่นในนิติกรรมอันก่อให้เกิดภาระติดพัน ภาระติดพันนั้นย่อมติดไปกับอสังหาริมทรัพย์ซึ่งได้จำหน่ายหรือตกไปในบังคับแห่งสิทธิอื่น แต่การจะจำหน่ายหรือทำให้ภาระจำยอมตกไปในบังคับแห่งสิทธิอื่นต่างหากจากของผู้รับประโยชน์ในภาระติดพันไม่ได้ (ป.พ.พ. ม.1393)

8. ถ้ามีการแบ่งแยกอสังหาริมทรัพย์ ภาระติดพันยังคงมีอยู่ทุกส่วนที่แยกออก แต่ถ้าในส่วนใดภาระติดพันนั้นไม่ใช้และใช้ไม่ได้ตามรูปการ เจ้าของอสังหาริมทรัพ์ส่วนนั้นจะเรียกให้อสังหาริมทรัพย์ตนพ้นจากภาระติดพันก็ได้ (ป.พ.พ. ม.1394)

9. ถ้ามีการแบ่งแยกประโยชน์ที่ได้รับจากภาระติดพันนั้น ภาระติดพันยังคงมีอยู่เพื่อประโยชน์แก่ทุกส่วนที่แยกออกนั้น แต่ถ้าภาระติดพันนั้นไม่ใช้และใช้ไม่ได้ตามรูปการเพื่อประโยชน์แก่ส่วนใด เจ้าของอสังหาริมทรัพ์ส่วนนั้นจะเรียกให้อสังหาริมทรัพย์ตนพ้นจากภาระติดพันก็ได้ (ป.พ.พ. ม.1395)

10. ถ้าอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันหรือประโยชน์ที่ได้รับจากภาระติดพันได้สลายไปทั้งหมด ภาระติดพันสิ้นไป  (ป.พ.พ. ม.1397)

11. ถ้าอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันและประโยชน์ที่ได้รับจากภาระติดพันตกเป็นของคน ๆ เดียวกัน เจ้าของอสังหาริมทรัพย์จะให้เพิกถอนการจดทะเบียนภาระติดพันก็ได้ แต่ถ้ายังมิได้เพิกถอนทะเบียน ภาระติดพันยังคงมีอยู่ในส่วนบุคคลภายนอก  (ป.พ.พ. ม.1398)

12. ภาระติดพันนั้น ถ้ามิได้ใช้สิบปี ย่อมสิ้นไป  (ป.พ.พ. ม.1399)

13. ถ้าภาระติดพันหมดประโยชน์แก่ผู้รับประโยชน์ ภาระติดพันนั้นสิ้นไป แต่ถ้าเป็นไปได้ที่ภาระติดพันนั้นอาจจะเป็นประโยชน์ขึ้นมาได้อีกภายในสิบปีหลังจากการสิ้นไปดังกล่าว ภาระติดพันก็จะกลับมีขึ้นได้อีกหน  (ป.พ.พ. ม.1340 ว.1)

14. ถ้าภาระติดพันยังเป็นประโยชน์แก่ผู้รับประโยชน์อยู่บ้าง แต่เมื่อเทียบกับภาระอันตกอยู่แก่อสังหาริมทรัพย์นั้นแล้ว ประโยชน์นั้นน้อยเหลือใจ เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันจะขอให้พ้นจากภาระติดพันทั้งหมดหรือแต่บางส่วนก็ได้ แต่ต้องใช้ค่าทดแทน  (ป.พ.พ. ม.1340 ว.2)

การสิ้นสุดลงของภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ 

ตามกฎหมายไทยแล้ว อสังหาริมทรัพย์ย่อมพ้นจากการตกอยู่ภายในบังคับแห่งภาระติดพันในกรณีดังต่อไปนี้

1. หากกำหนดว่าให้มีภาระติดพันถึงเมื่อไร เมื่อครบกำหนดนั้น ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ก็สิ้นสุดลง (ป.พ.พ. ม.1430 ว.3)

2. เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันบอกเลิกนิติกรรมที่ก่อให้เกิดภาระติดพันนั้น เนื่องจากผู้รับประโยชน์ละเลยไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดในนิติกรรมดังกล่าว (ป.พ.พ. ม.1432)

3. อสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันได้สูญสลายไปทั้งหมด (ป.พ.พ. ม.1434 ประกอบกับ ม.1397)

4. อสังหาริมทรัพย์ที่ตกอยู่ภายในภาระติดพันตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้รับประโยชน์ หรือเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ดังกล่าวได้รับโอนภาระติดพันมายังตน (ป.พ.พ. ม.1434 ประกอบกับ ม.1389)

5. ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์ไม่ได้รับการใช้เป็นเวลาสิบปี (ป.พ.พ. ม.1434 ประกอบกับ ม.1399)

6. ภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์หมดประโยชน์แก่ผู้รับประโยชน์แล้ว (ป.พ.พ. ม.1434 ประกอบกับ ม.1400)

เชิงอรรถ

อ้างอิง

ภาษาไทย 

 ขุนสมาหารหิตะคดี (โป๊ โปรคุปต์). (2549). พจนานุกรมกฎหมาย. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : วิญญูชน. ISBN 9742883653.
 ราชบัณฑิตยสถาน.
 (2543). พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์. ISBN 9748123529.
 (2544). พจนานุกรมศัพท์กฎหมายไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์. ISBN 9748123758.
 (2551, 7 กุมภาพันธ์). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <คลิก >. (เข้าถึงเมื่อ: 12 กันยายน 2552).
 (ม.ป.ป.). ศัพท์บัญญัติราชบัณฑิตยสถาน. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <คลิก >. (เข้าถึงเมื่อ: 12 กันยายน 2552).
 มานิตย์ จุมปา. (2551). คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งว่าด้วยทรัพย์สิน. (พิมพ์ครั้งที่ 6, แก้ไขเพิ่มเติม). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. ISBN 9789740323006.
 ศาลฎีกา. (2550, 26 มกราคม). ระบบสืบค้นคำพิพากษาและคำสั่งคำร้องศาลฎีกา. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <คลิก >. (เข้าถึงเมื่อ: 12 กันยายน 2552).
 สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (2551, 10 มีนาคม). ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: <คลิก >. (เข้าถึงเมื่อ: 12 กันยายน 2552).

ภาษาต่างประเทศ 

 Langenscheidt Translation Service. (2009). German Civil Code. [Online]. Available: <click>. (Accessed: 12 September 2009).
 Thailand Civil and Commercial Code (online). (n.d.). [Online]. Available: <click>. (Accessed: 26 September 2009).

ดูเพิ่ม 

 การจดทะเบียนภาระติดพันในอสังหาริมทรัพย์  - กรมที่ดิน กระทรวงมหาดไทย

กฎหมายทรัพย์สิน