สี่รัฐมาลัย

สี่รัฐมาลัย หรือสะกดว่า 4 รัถมาลัย คืออดีตเขตการปกครองหนึ่งที่เคยเป็นของประเทศไทย อันประกอบด้วยรัฐกลันตัน, ตรังกานู, ไทรบุรี และปะลิส ซึ่งปัจจุบันทั้งหมดตั้งอยู่ทางตอนเหนือในอธิปไตยของประเทศมาเลเซีย

เมื่อเกิดสงครามมหาเอเชียบูรพาเกิดขึ้น ไทยได้รับดินแดนส่วนนี้คืนจากประเทศญี่ปุ่น เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2486 ได้ลงนามยอมรับว่าดินแดนส่วนนี้เป็นของไทย (ส่งมอบวันที่ 20 สิงหาคม) รัฐมาลัยที่อังกฤษเคยแย่งชิงไปจากไทยจึงตกมาอยู่ในครอบครองของไทยอีกครั้ง รัฐบาลไทยได้ส่งข้าหลวงใหญ่ทหารไปประจำทุกรัฐในสี่รัฐมาลัย โดยขึ้นตรงต่อผู้บังคับบัญชาการทหารสูงสุด

หลังสิ้นสุดสงครามไทยต้องส่งมอบดินแดนส่วนนี้คืนอังกฤษ โดยข้าหลวงใหญ่ประจำสี่รัฐมาลัยได้ทำพิธีมอบสี่รัฐมาลัยคืนให้กับฝ่ายทหารอังกฤษ เมื่อวันที่ 23 กันยายน พ.ศ. 2488

1 มกราคม พ.ศ. 2489 มีตกลงทำสัญญาที่เรียกว่าความตกลงสมบูรณ์แบบเพื่อเลิกสถานะสงครามระหว่างไทยกับสัมพันธมิตร ประกอบด้วยสัญญา 24 ข้อ เน้นเรื่องการถอนกำลังทหารออกจากสหรัฐไทยเดิมและสี่รัฐมาลัย การคืนดินแดนให้อังกฤษและไทยต้องส่งข้าวจำนวน 1.5 ล้านตันให้อังกฤษโดยไม่คิดมูลค่า การครอบครองสี่รัฐมาลัยของไทยเป็นอันสิ้นสุดลง

การบริหารสี่รัฐมาลัย
หน่วยงานฝ่ายบริหารของไทยในพื้นที่สี่รัฐมาลัยมีขนาดค่อนข้างเล็ก และเจ้าหน้าที่ฝ่ายบริหารต้องรับผิดชอบทั้งด้านการทหาร การรักษาความสงบฝ่ายพลเรือน และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ การดำเนินการของหน่วยงานฝ่ายไทยนั้นเป็นภาระของข้าราชการพลเรือน โดยอยู่ภายใต้การกำกับของทางฝ่ายทหารอีกชั้นหนึ่ง

รัฐไทรบุรี

ข้าหลวงญี่ปุ่น 
 2484 – มีนาคม 2485 โอจามะ (Ojama)
 มีนาคม 2485 – 18 ตุลาคม 2486 เซจิ ซูเกงาวะ (Seiji Sukegawa)

ข้าหลวงไทยฝ่ายทหาร
 18 ตุลาคม 2486 – 2488? ร้อยตำรวจเอก ปราโมทย์ จงเจริญ (อดีตกงสุลไทยประจำเมืองปีนัง)

ข้าหลวงใหญ่ฝ่ายทหารของไทย
รับผิดชอบดูแลรัฐไทรบุรี รัฐกลันตัน รัฐตรังกานู
 20 สิงหาคม 2486 – ตุลาคม 2486 พันเอก พระสราภัยสฤษฏิการ (กระมล โชติกเสถียร)
 18 ตุลาคม 2486 – 2488? พันเอก พระสราภัยสฤษฏิการ (กระมล โชติกเสถียร) (รับมอบดินแดนจากญี่ปุ่นอย่างเป็นทางการ)

รัฐกลันตัน

ข้าหลวงญี่ปุ่น
 2484 – 2486 ยาซูชิ ซูนากาวัง (Yasushi Sunakawan)
 2486 – 20 สิงหาคม 2486 คิกูระ ฟูจิซาวะ (Kikura Fujisawa)

ข้าหลวงไทยฝ่ายทหาร
 2486 – 2487 จรูญ ชัยชาญ
 2487 – 2488 ธาริน ระวังภู่

รัฐตรังกานู

ข้าหลวงญี่ปุ่น
 ธันวาคม 2484 – 18 มีนาคม 2485 ไม่มีข้อมูล
 18 มีนาคม 2485 – กรกฎาคม 2486 คูจิ มานาบุ (Kuji Manabu)

ข้าหลวงไทยฝ่ายทหาร
 20 สิงหาคม 2486 – สิงหาคม 2488 ประยูร รัตนกิจ

รัฐปะลิส

ข้าหลวงญี่ปุ่น
 2484 – 2485 โอยามะ คิกันโจ (Ohyama Kikancho)
 มีนาคม 2485 – 20 สิงหาคม 2486 เซจิ ซูเกงาวะ

ข้าหลวงไทยฝ่ายทหาร
 20 สิงหาคม 2486 –  8 กันยายน 2488 ชาญ ณ สงคราม

อ้างอิง

ดูเพิ่ม 
 สงครามโลกครั้งที่สองในประเทศไทย
 จังหวัดไทยใหญ่

 
การยึดครองทางทหารของไทย
หน่วยการบริหารของประเทศไทยในอดีต
ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
ความสัมพันธ์ญี่ปุ่น–ไทย
ความสัมพันธ์ไทย–มาเลเซีย
เขตสงครามเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในสงครามโลกครั้งที่สอง
บริติชมาลายาในสงครามโลกครั้งที่สอง
บริติชมาลายา
ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2485