ศิลปะสกัดหิน

ศิลปะสกัดหิน () เป็นแผนภูมิรูปภาพ (pictogram) และ แผนภูมิโลโก (logogram) ที่สร้างโดยการสกัด, เซาะ, ถาก, แกะ หรือ ครูดหินจนเป็นภาพ นอกทวีปอเมริกาเหนือนักวิชาการมักจะใช้คำว่า "สลัก", "แกะ" หรือคำบรรยายอื่นในการบรรยายวิธีการสร้างภาพดังกล่าว ศิลปะสกัดหินพบทั่วไปในโลกและมักจะเกี่ยวข้อง (แต่ไม่เสมอไป) กับชนยุคก่อนประวัติศาสตร์ 

ในภาษาอังกฤษคำว่า "petroglyph" มาจากคำสองคำในภาษากรีก คำว่า "petros" ที่แปลว่า "หิน" และ "glyphein" ที่แปลว่า "แกะสลัก" เดิมเป็นคำที่คิดขึ้นในภาษาฝรั่งเศสว่า "pétroglyphe"

"ศิลปะสกัดหิน" ไม่ควรจะสับสนกับคำว่า "ศิลปะวาดบนหิน" ซึ่งเป็นภาพที่วาดบนหน้าหิน แต่ศิลปะทั้งสองแบบจัดอยู่ในกลุ่มศิลปะหิน (rock art) หรือ ศิลปะวางหิน (Petroform) ซึ่งเป็นศิลปะของการวางก้อนหินให้เป็นลวดลายหรือทรงต่างๆ บนพื้น หรือศิลปะก่อหิน (Inukshuk) ซึ่งเป็นศิลปะที่เป็นเอกลักษณ์อีกอย่างหนึ่งที่พบเฉพาะในบริเวณอาร์กติก

ประวัติ 

ภาพสกัดหินที่เก่าที่สุดมีอายุมาตั้งแต่สมัยหินและปลายหินเก่า ราว 10,000 ถึง 12,000 ปีมาแล้ว หรือไม่ก็เก่ากว่านั้น ราว 7,000 ถึง 9,000 ปีที่ผ่านมา ก็เริ่มมีการสร้างงานที่มีลักษณะที่เป็นที่มาของระบบการเขียนเช่นแผนภูมิรูปภาพ (pictograph) และ จินตภาพ (ideogram) แต่ภาพสกัดหินก็ยังเป็นที่นิยมทำกันอยู่ และในบางอารธรรมก็ทำกันต่อมาอีกเป็นเวลานาน แม้จนกระทั่งถึงในช่วงเวลาที่มีการติดต่อกับวัฒนธรรมตะวันตกในคริสต์ศตวรรษที่ 20th ภาพสกัดหินเป็นงานที่พบโดยทั่วไปในโลกยกเว้นในบริเวณทวีปแอนตาร์กติกา แต่ที่พบมากที่สุดก็คือในบริเวณบางบริเวณในแอฟริกา, สแกนดิเนเวีย, ไซบีเรีย, ทางตะวันตกเฉียงใต้ของทวีปอเมริกาเหนือ และ ออสเตรเลีย

ความหมาย 
ทฤษฎีที่พยายามที่จะอธิบายถึงวัตถุประสงค์ในการสร้างงานสกัดหินก็มีด้วยกันหลายทฤษฎีขึ้นอยู่กับสถานที่ที่สร้างงาน, อายุของงาน และ ประเภทของภาพ งานสกัดหินบางชิ้นก็เชื่อกันว่าเป็นเครื่องหมายทางดาราศาสตร์, แผนที่ หรือ รูปลักษณ์ที่เป็นสัญลักษณ์ที่ใช้ในการสื่อสาร ที่รวมทั้งที่มาของระบบการเขียน แผนที่สกัดหินอาจจะแสดงเส้นทาง, สัญลักษณ์ในการสื่อเวลาหรือความห่างไกลของเส้นทาง และ ภูมิประเทศในภาพของแม่น้ำ, ลักษณะผิวดิน และลักษณะทางภูมิศาสตร์อื่นๆ  ภาพสกัดหินที่แสดงลักษณะผิวดินหรือสภาพทางภูมิศาสตร์เรียกกันว่า "Geocontourglyph" () แต่การสร้างภาพสกัดหินอาจจะเป็นงานพลอยได้ของสิ่งอื่น เช่นมีการพบภาพสกัดหินที่รู้จักกันว่า "ฆ้องหิน" ในอินเดีย

ภาพสกัดหินบางภาพอาจจะมีความสำคัญอย่างลึกซึ้งทางวัฒนธรรมและศาสนาต่อสังคมที่สร้างภาพดังกล่าวขึ้น ในหลายกรณีความสำคัญที่ว่านี้ยังคงดำเนินต่อมาจนถึงลูกหลานรุ่นต่อๆ มา  แต่ภาพสกัดหินบางภาพก็เชื่อกันว่าเป็นสัญลักษณ์ของสิ่งใดสิ่งหนึ่งแต่ความหมายก็ยังไม่เป็นที่เข้าใจ ต่อมาลวดลายจากยุคสำริดนอร์ดิคในสแกนดิเนเวียดูเหมือนจะหมายถึงเขตแดนระหว่างชนสองเผ่า และอาจจะมีความหมายทางศาสนาด้วย  และดูเหมือนว่าผู้คนที่อยู่ในประชาคมใกล้เคียงกันมีภาษาท้องถิ่นของตนเอง ส่วนจารึกไซบีเรียมีลักษณะใกล้เคียงกับลักษณะของอักษรรูนส์ แม้ว่าจะเชื่อกันว่าไม่มีความสัมพันธ์อย่างใดต่อกันแต่อย่างใด

นักวิจัยบางท่านตั้งข้อสังเกตความคล้ายคลึงระหว่างของภาพสกัดหินหลายแบบจากทวีปต่างๆ ขณะที่คาดกันว่าลวดลายต่างๆ น่าจะได้รับอิทธิพลจากสิ่งแวดล้อมของผู้สร้างงาน แต่ยากที่จะให้คำอธิบายของความคล้ายคลึงของลวดลายในบริเวณต่างๆ ที่พบ ซึ่งอาจจะเป็นเพียงสิ่งที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หรือเป็นสิ่งที่เป็นเครื่องแสดงการโยกย้ายถิ่นฐานที่เกิดขึ้นโดยทั่วไปในบริเวณที่เดิมมีมนุษย์อยู่ร่วมกัน หรือหรือเป็นสิ่งที่เป็นเครื่องแสดงการมีต้นรากเดียวกันของมนุษย์ ในปี ค.ศ. 1853 จอร์จ เททอ่านรายงานแก่สโมสรนักธรรมชาติวิทยาแห่งเบอริคที่จอห์น คอลลิงวูด บรูซเห็นด้วยว่าภาพสกัดหินมี "... ที่มาจากที่เดียวกัน และมีความหมายทางสัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับความเชื่อที่เป็นที่นิยมกัน" ในทะเบียนศิลปะหินของสกอตแลนด์ โรนัลด์ มอร์ริสสรุปการตีความหมายได้ 104 ทฤษฎี

ทฤษฎีอื่นที่ยังคงเป็นที่ถกเถียงกันเป็นอันมากอยู่มีพื้นฐานมาจากจิตวิทยาเชิงยุง (Jungian psychology) และทัศนะของเมอร์ชา อีเลียด ตามทฤษฎีดังว่ากล่าวว่าความคล้ายคลึงกันของลวดลายจากวัฒนธรรมต่างๆ นั้นมีสาเหตุมาจากการถ่ายทอดโครงสร้างทางพันธุกรรมของสมองของมนุษย์

ทฤษฎีอื่นๆ กล่าวว่าภาพสกัดหินชาแมนระหว่างที่อยู่ในสภาวะเข้าทรง ที่อาจจะมาจากการใช้สารที่ก่อให้เกิดประสาทหลอนจากธรรมชาติจากเช่นจากพืช ลวดลายเรขาคณิตที่มักจะพบในภาพสกัดหินและจิตรกรรมถ้ำแสดงให้เห็นโดยเดวิด หลุยส์-วิลเลียมว่าเป็นสิ่งที่ "จารึกอย่างถาวร" (hard-wired) ในสมองของมนุษย์ ที่มักจะเป็นภาพหลอนที่เกิดขึ้นจากการใช้ยาเสพติด, เมื่อมีอาการไมเกรน และ เมื่อมีสิ่งกระตุ้นอื่นๆ  

ในปัจจุบันสถาบันการค้นคว้าเกี่ยวกับศิลปะหิน (Rock Art Research Institute) ของมหาวิทยาลัยวิทวอเทอร์สแรนด์ได้ทำการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างชาแมนและศิลปะหินในหมู่ชนซานในทะเลทรายคาราฮารี แม้ว่างานของชนซานส่วนใหญ่จะเป็นภาพเขียน แต่ความเชื่ออันเป็นพื้นฐานของการเขียนภาพเหล่านี้อาจจะเป็นสิ่งที่ใช้เป็นรากฐานในการทำความเข้าใจศิลปะหินอื่นๆ ที่รวมทั้งภาพสกัดหิน สถาบันการค้นคว้าเกี่ยวกับศิลปะหินให้คำอธิบายในเว็บไซต์ของตนว่า:
Using knowledge of San beliefs, researchers have shown that the art played a fundamental part in the religious lives of its San painters. The art captured things from the San’s world behind the rock-face: the other world inhabited by spirit creatures, to which dancers could travel in animal form, and where people of ecstasy could draw power and bring it back for healing, rain-making and capturing the game.

รายชื่อสถานที่ที่พบศิลปะสกัดหิน

แอฟริกา 
 Tassili n'Ajjer ใน ประเทศแอลจีเรีย
 Bidzar, ประเทศแคเมอรูน
 Bambari, Lengo และ Bangassou ทางตอนใต้ของ สาธารณรัฐแอฟริกากลาง; Bwale in the west
 Niola Doa, ประเทศชาด
 The Niari River valley in the คองโก, 250 km ทางตะวันตกเฉียงใต้ของ Brazzaville  
 Ogooue River Valley, ประเทศกาบอง 
 Akakus, ประเทศลิเบีย
 Jebel Uweinat, ประเทศลิเบีย
 ลุ่มแม่น้ำดราในประเทศโมร็อกโก
 Twyfelfontein, ประเทศนามิเบีย
 ยีราฟเต็มตัวบน Dabous Rock, Air Mountains, ประเทศไนเจอร์
 Wadi Hammamat ใน Qift, ประเทศอียิปต์ ภาพสกัดหินหลายภาพและคำจารึกมีมาตั้งแต่สมัยก่อนราชวงศ์อียิปต์ยุคเก่าที่สุดมาจนถึงสมัยใหม่ รวมทั้งภาพสกัดหินภาพเดียวที่เป็นภาพระบายสีจากทะเลทรายอีสเติร์นและภาพเรือหญ้าจาก 4000 ปีก่อนคริสตกาล
 Driekops Eiland ใกล้ Kimberley, ประเทศแอฟริกาใต้
 ǀXam and ǂKhomani heartland ใน Karoo, Northern Cape, ประเทศแอฟริกาใต้
 Wildebeest Kuil Rock Art Centre ใกล้ Kimberley, Northern Cape, ประเทศแอฟริกาใต้
 Nyambwezi Fallsในประเทศแซมเบีย

ออสเตรเลีย 
 Arnhem Land / Kakadu National Park, ตอนเหนือของออสเตรเลีย
 Murujuga, Western Australia - world heritage assessed
 Sydney Rock Engravings, New South Wales

เอเชีย

อาร์เมเนีย 
 Ughtasar
 Urtsadzor
 Aragats

อาเซอร์ไบจาน 
 Gobustan State Reserve

จีน 
 ฮ่องกงมีด้วยกันแปดแห่ง: Tung Lung Island, Kau Sai Chau, Po Toi Island, Cheung Chau, Shek Pik on Lantau Island, Wong Chuk Hang and Big Wave Bay on Hong Kong Island, Lung Ha Wan in Sai Kung
 Yin Mountains ใน Inner Mongolia

อินเดีย 
 Bhimbetka Rock Shelters, Raisen District, รัฐมัธยประเทศ, India
 Edakkal Caves, Wayanad District, Kerala, อินเดีย.
 Perumukkal, Thindivanam District, รัฐทมิฬนาฑู, อินเดีย.
 Kollur, Villupuram, รัฐทมิฬนาฑู 
เมื่อไม่นานมานี้มีการพบภาพสกัดหินพบที่ Kollur ใน รัฐทมิฬนาฑู. เพิงหิน ที่ประกอบด้วยภาพสกัดหินสี่ภาพที่เป็นภาพของชายถือหอกที่เป็นง่าม และ ล้อพร้อมด้วยล้อที่มีซี่ใกล้ Triukoilur 35 กิโลเมตรจาก Villupuram ผู้ที่พบคือ K.T. Gandhirajan

คาซัคสถาน 
 Chumysh River basin,
 Tamgaly on the Ili River
 Tamgaly - a World Heritage Site

เกาหลี 
 Bangudae Petroglyphs

คีร์กีซสถาน 
 Several sites in the Tien Shan mountains: Cholpon-Ata, the Talas valley, Saimaluu Tash, and on the rock outcrop called Suleiman's Throne in Osh in the Fergana valley

ปากีสถาน 
 Rock art and petroglyphs in Northern Areas,

ฟิลิปปินส์ 
 Angono Petroglyphs of Rizal, Philippines

เกาะไต้หวัน 
The Wanshan Petroglyphs near Maolin, Kaohsiung, were discovered between 1978 and 2002.

มหาสมุทรแปซิฟิก 

 Easter Island Petroglyphs
 Hawaii (particularly the Big Island).

ทวีปอเมริกาใต้ 

 Talampaya National Park, Argentina
 Cumbe Mayo, Peru
 Petroglyphs of Pusharo, Peru
 Corantijn Basin, Suriname
 Caicara del Orinoco, Venezuela
 Rincón las Chilcas, Combarbalá, Chile

ทวีปอเมริกากลาง 
 Rincon de la Vieja, Costa Rica
 Ometepe Petroglyphs, Nicaragua

ทวีปอเมริกาเหนือ 

 Arches National Park, Utah
 Barnesville Petroglyph, Ohio
 Boca de Potrerillos Park, Mina, Nuevo Leon, Mexico
 California Petroglyphs & Pictographs
 Capitol Reef National Park, Utah
 Columbia Hills State Park, Washington
 Coso Rock Art District, Coso Range, northern Mojave Desert, California 
 Death Valley National Park, California
 Dinosaur National Monument, Colorado and Utah
 Grimes Point, Nevada 
 Jeffers Petroglyphs, Minnesota
 Kanopolis State Park, Kansas
 Kejimkujik National Park, Nova Scotia
 La Proveedora, Caborca, Mexico
 Lava Beds National Monument, Tule Lake, California
 Legend Rock Petroglyph Site, Thermopolis, Wyoming
 Leo Petroglyph, Leo, Ohio  
 Newspaper Rock State Historic Monument, Utah
 Oiseau Rock Petroglyphs on the Ottawa River, Canada 
 Olympic National Park, Washington
 Paintlick Mountain, Tazewell, Virginia  
 Petit Jean State Park, Arkansas
 Petrified Forest National Park
 Petroglyph National Monument
 Petroglyphs Provincial Park, north of Peterborough, Ontario
 Petroglyph Provincial Park, Nanaimo, British Columbia  
 Puye Cliff Dwellings, New Mexico
 Red Rock Canyon National Conservation Area, Nevada
 Rochester Rock Art Panel, Utah
 Ring Mountain, Marin County, California
 Saint John, U.S. Virgin Islands
 Sanilac Petroglyphs Historic State Park, Michigan
 Sedona, Arizona
 Seminole Canyon, Texas
 Sloan Canyon National Conservation Area, Nevada
 South Mountain Park, Arizona
 Stuart Lake, British Columbia
 The Cove Palisades State Park, Oregon
 Three Rivers Petroglyphs, New Mexico  
 Valley of Fire State Park, Nevada
 West Virginia glyphs
 White Tank Mountain Regional Park, Waddell, Arizona
 Writing Rock State Historical Site, North Dakota
 Writing-on-Stone Provincial Park, East of Milk River, Alberta

เปอร์โตริโก 
 La Piedra Escrita (The Written Rock) - Jayuya, Puerto Rico
 Caguana Indian Park - Utuado, Puerto Rico
 Tibes Indian Park - Ponce, Puerto Rico
 La Cueva del Indio (Indians Cave) - Arecibo, Puerto Rico

สาธารณรัฐโดมินิกัน 
 Cueva de las Maravillas
 Los 3 Ojos

เซนต์คิตส์และเนวิส 
 Carib Petroglyphs - Wingfield Manor Estate, Saint Kitts

ทวีปยุโรป

อังกฤษ 
Cup and ring marked rocks in:
 Northumberland, 
 County Durham,
 Ilkley Moor, Yorkshire,
 Gardom's Edge, Derbyshire,

ฟินแลนด์ 
 Hauensuoli, Hanko, Finland

ฝรั่งเศส 
 Mercantour National Park, France

สกอตแลนด์ 
 Museum of Ayrshire Country Life and Costume, North Ayrshire

ไอร์แลนด์ 
 Newgrange, Ireland

อิตาลี 
 Rock Drawings in Valcamonica - World Heritage Site, Italy (biggest European site, over 350,000)
 Bagnolo stele, Valcamonica, Italy

นอร์เวย์ 

 Rock carvings at Alta, World Heritage Site (1985)
 Rock carvings in Central Norway
 Rock carvings at Møllerstufossen
 Rock carvings at Tennes

โปรตุเกส 
 Côa Valley Paleolithic Art, Portugal

สเปน 
Petroglyphs from Galicia (Spain)

รัสเซีย 
 Petroglyph Park near Petrozavodsk-Lake Onega, Russia
 Tomskaya Pisanitsa
 Kanozero Petroglyphs

สวีเดน 
 Tanumshede (Bohuslän); World Heritage Site (1994)
 Himmelstalund (by Norrköping in Östergötland)
 Enköping (Uppland)
 Southwest Skåne (Götaland)
 Alvhem (Västra Götaland)
 Torhamn (Blekinge)
 Nämforsen (Ångermanland)
 Häljesta (Västmanland)
 Slagsta (Södermanland)
 Glösa (Jämtland)
 The King's Grave

ตุรกี 
 Kars - Kagizman Cave
 Kars - Camuslu Village
 Erzurum - Cunni Cave
 Ordu - Esatli
 Hakkari - Gevaruk Walley

ยูเครน 
 Kamyana Mohyla, Ukraine
 Stone stelae of the Ukraine

ตะวันออกกลาง 
 Wadi Rum, Jordan
 Wadi Faynan, Jordan
 "Graffiti Rocks", about 110 km SW of Riyadh off the Mecca highway

อ้างอิง

บรรณานุกรม 
 Beckensall, Stan and Laurie, Tim, Prehistoric Rock Art of County Durham, Swaledale and Wensleydale, County Durham Books, 1998 ISBN 1-897585-45-4 
 Beckensall, Stan, Prehistoric Rock Art in Northumberland, Tempus Publishing, 2001 ISBN 0-7524-1945-5

ดูเพิ่ม  
 ธรณีศิลป์ 
 จิตรกรรมถ้ำ
 ศิลปะหิน

แหล่งข้อมูลอื่น 

 Petroglyphs from Galicia, Spain 
 Petroglyphs of the Lesser Antilles
 British Rock Art Collection (BRAC)
 Dampier petroglyphs 
 Costa Rican city of Guayabo petroglyphs 
 Reports of concerns for Australia's heritage 
 Petroglyph Provincial Park Official Website 
 Northumberland Rock Art 
 Debunking of Ogam theory about West Virginia petroglyphs 
 A rival interpretation of the West Virginia petroglyphs 
 Kyrgyz petroglyphs
 Cholpon-Ata petroglyphs, Kyrgyzstan
 Sarmish-Say petroglyphs
 Giraffe carvings on Dabous Rock, Air Mountains, Niger
 Rock engraving sites in Central Africa
 Shamanism and rock art among the San people of the Kalahari
 Rock Art Research Institute website (Witwatersrand)
 Rock Art Studies: A Bibliographic Database  Bancroft Library's 14000+ citations to rock art literature.
 Bradshaw Foundation
 Latin American rock art articles and rock art researchers directory
 Dolmenes y megalitos del mundo
 Menhires del mundo
 Petroglyphs in Peru 
 How to find La Silla petroglyphs 
 Wildebeest Kuil Rock Art Centre
 McGregor Museum, Kimberley, South Africa 
Oiseau Rock Petroglyphs on the Ottawa River, Canada 

ศิลปะหิน
ศิลปะก่อนประวัติศาสตร์
ยุคสัมฤทธิ์
ยุคหิน
ศิลปะก่อนประวัติศาสตร์