อำเภอเมืองกาญจนบุรี

เมืองกาญจนบุรี เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดกาญจนบุรี เป็นศูนย์กลางทางด้านเศรษฐกิจ การศึกษา การขนส่ง และการปกครอง เป็นที่ตั้งของสำนักงานและส่วนราชการต่าง ๆ หลายแห่ง ตั้งอยู่บริเวณ "ปากแพรก" ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำสำคัญสองสาย ได้แก่ แม่น้ำแควใหญ่ (แม่น้ำศรีสวัสดิ์) และแม่น้ำแควน้อย (แม่น้ำไทรโยค) ไหลมาบรรจบกันเป็นแม่น้ำแม่กลอง ตัวเมืองกาญจนบุรีในปัจจุบันเป็นเมืองใหม่ แต่เดิมเมืองกาญจนบุรีเก่าตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแควใหญ่ บริเวณเชิงเขาชนไก่ ปัจจุบันคือเขตโบราณสถานกาญจนบุรีเก่า ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี
เดิมมีพื้นที่กว้างขวางมาก ทำให้ไม่สามารถดูแลได้อย่างทั่วถึง จึงได้มีการแบ่งพื้นที่ออกดังนี้

รับพื้นที่ของกิ่งอำเภอบ่อพลอย จากอำเภอพนมทวน เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ.2473 ขึ้นกับอำเภอเมืองกาญจนบุรี และได้ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2506

และต่อมาได้แบ่งพื้นที่ตำบลจรเข้เผือก(ออกจากตำบลบ้านเก่า) ตำบลกลอนโต และตำบลด่านมะขามเตี้ย เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2533 ขึ้นเป็นกิ่งอำเภอด่านมะขามเตี้ย และยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่  8 กันยายน พ.ศ. 2538

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอเมืองกาญจนบุรีตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ราบเชิงเขาทางตอนใต้ของจังหวัด มีพรมแดนทิศตะวันตกติดกับประเทศพม่า และมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอไทรโยค อำเภอศรีสวัสดิ์ และอำเภอบ่อพลอย
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอด่านมะขามเตี้ย
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพนมทวนและอำเภอท่าม่วง
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับภาคตะนาวศรี (ประเทศพม่า)

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอเมืองกาญจนบุรีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 13 ตำบล 101 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอเมืองกาญจนบุรี ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลเมืองกาญจนบุรี ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเหนือและตำบลบ้านใต้ทั้งตำบล รวมถึงบางส่วนของตำบลปากแพรกและตำบลท่ามะขามในเขตอำเภอเมืองกาญจนบุรี และบางส่วนของตำบลท่าล้อในเขตอำเภอท่าม่วง
 เทศบาลเมืองปากแพรก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากแพรก (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)
 เทศบาลตำบลแก่งเสี้ยน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแก่งเสี้ยน
 เทศบาลตำบลลาดหญ้า ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลลาดหญ้า
 เทศบาลตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัว
 เทศบาลตำบลท่ามะขาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่ามะขาม (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)
 องค์การบริหารส่วนตำบลแก่งเสี้ยน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก่งเสี้ยน (นอกเขตเทศบาลตำบลแก่งเสี้ยน)
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัว (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองบัว)
 องค์การบริหารส่วนตำบลลาดหญ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลาดหญ้า (นอกเขตเทศบาลตำบลลาดหญ้า)
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังด้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังด้งทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลช่องสะเดา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องสะเดาทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหญ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหญ้าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะสำโรง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะสำโรงทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเก่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเก่าทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวังเย็น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังเย็นทั้งตำบล

สถานที่สำคัญ

สถานที่ท่องเที่ยว 
 สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก
 สุสานทหารสัมพันธมิตรช่องไก่
 สะพานข้ามแม่น้ำแคว
 สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ กาญจนบุรี (สวนหิน)
 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเก่า
 พิพิธภัณฑ์อักษะเชลยศึก (พิพิธภัณฑ์สงครามวัดใต้)
 พิพิธภัณฑ์ทางรถไฟไทย - พม่า
 หอศิลป์และพิพิธภัณฑ์สงครามโลกครั้งที่ 2
 ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดกาญจนบุรี
 โบราณสถานในเขตเมืองกาญจนบุรีเก่า
 อุทยานประวัติศาสตร์สงครามเก้าทัพ
 ต้นจามจุรียักษ์
 แคมป์ช้างทวีชัย
 ย่านชุมชนถนนปากแพรก
 ประตูเมืองกาญจนบุรี
 ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี
ถ้ำพุพระ วัดถ้ำขุนแผน (วัดถ้ำพุทธาวาส)
 วัดถ้ำเขาปูน
 วัดถ้ำพุหว้า
 วัดเมตตาธรรมโพธิญาณ
 วัดไชยชุมพลชนะสงคราม (วัดใต้)

วัด

พระอารามหลวงมหานิกาย 
 วัดเทวสังฆาราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลบ้านเหนือ
 วัดไชยชุมพลชนะสงคราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลบ้านใต้

วัดราษฏร์มหานิกาย 
 วัดแก่งหลวง ตำบลเกาะสำโรง
 วัดเขาแหลม ตำบลเกาะสำโรง
 วัดเขาขวางศรีวนาราม  ตำบลเกาะสำโรง
 วัดถ้ำมังกรทอง ตำบลเกาะสำโรง
 วัดถ้ำมุนีนาถ ตำบลเกาะสำโรง
 วัดวังปลาหมู ตำบลเกาะสำโรง
 วัดเขาเทพนิมิต ตำบลแก่งเสี้ยน
 วัดถ้ำขุนไกร ตำบลแก่งเสี้ยน
 วัดท่าน้ำตื้น ตำบลแก่งเสี้ยน
 วัดท่าพะเนียดกุญชร ตำบลแก่งเสี้ยน
 วัดเนินพระงาม ตำบลแก่งเสี้ยน
 วัดเขื่อนท่าทุ่งนาประชาสรรค์ (โป่งปัด) ตำบลช่องสะเดา
 วัดช่องกระทิง ตำบลช่องสะเดา
 วัดทับศิลา ตำบลช่องสะเดา
 วัดหมอเฒ่า (เกาะแก้ว) ตำบลช่องสะเดา
 วัดราษฎร์ประชุมชนาราม ตำบลท่ามะขาม
 วัดหัวหิน ตำบลท่ามะขาม
 วัดตะเคียนงามลักคณานุกูล ตำบลบ้านเก่า
 วัดท่าโป๊ะ ตำบลบ้านเก่า
 วัดทุ่งศาลา ตำบลบ้านเก่า
 วัดบ้านเก่า ตำบลบ้านเก่า
 วัดบ้านห้วยน้ำขาว ตำบลบ้านเก่า
 วัดประตูด่าน ตำบลบ้านเก่า
 วัดโป่งเสี้ยว ตำบลบ้านเก่า
 วัดพุน้อย ตำบลบ้านเก่า
 วัดพุน้ำร้อนรัตนคีรี ตำบลบ้านเก่า
 วัดลำทราย ตำบลบ้านเก่า
 วัดลำทหาร ตำบลบ้านเก่า
 วัดสามพระยา ตำบลบ้านเก่า
 วัดหนองบ้านเก่า ตำบลบ้านเก่า
 วัดเขาตองเมืองลับแล ตำบลปากแพรก
 วัดเขาเม็งอมรเมศร์ ตำบลปากแพรก
 วัดเขาล้านธรรมาราม ตำบลปากแพรก
 วัดหัวนา ตำบลปากแพรก
 วัดอุดมมงคล ตำบลปากแพรก
 วัดกาญจนบุรีเก่า ตำบลลาดหญ้า
 วัดทุ่งลาดหญ้า ตำบลลาดหญ้า
 วัดเย็นสนิทธรรมาราม ตำบลลาดหญ้า
 วัดราษฎร์บำรุงวราราม ตำบลลาดหญ้า
 วัดวังกุ่ม ตำบลลาดหญ้า
 วัดเขาคีรีวงค์ ตำบลวังด้ง
 วัดเขาจ่าท่าโป่งธรรมไพบูลย์ ตำบลวังด้ง
 วัดท่ามะนาว ตำบลวังด้ง
 วัดธรรมประวัติปรียาราม ตำบลวังด้ง
 วัดวังจาน ตำบลวังด้ง
 วัดสันติราษฎร์บำรุงวราราม (พุทธกาญจนนิมิต) ตำบลวังด้ง
 วัดหนองประชุม ตำบลวังด้ง
 วัดนากาญจน์ ตำบลวังเย็น
 วัดวังเย็น ตำบลวังเย็น
 วัดถ้ำประทุน ตำบลหนองบัว
 วัดถ้ำพุทธาวาส ตำบลหนองบัว
 วัดพุประดู่ ตำบลหนองบัว
 วัดพุเลียบ ตำบลหนองบัว
 วัดศรีอุปลาราม ตำบลหนองบัว
 วัดถ้ำเขาปูน ตำบลหนองหญ้า
 วัดถ้ำคีรีธรรม ตำบลหนองหญ้า
 วัดถ้ำเจริญธรรม ตำบลหนองหญ้า
 วัดถ้ำพุหว้า ตำบลหนองหญ้า
 วัดถ้ำสัตตบรรคูหา ตำบลหนองหญ้า
 วัดทุ่งนาคราช ตำบลหนองหญ้า
 วัดพรหมกิตติยาราม ตำบลหนองหญ้า

วัดราษฏร์ธรรมยุติกนิกาย 
 วัดบ้านยาง ตำบลท่ามะขาม
 วัดสิริกาญจนาราม ตำบลท่ามะขาม
 วัดธุดงคนิมิต ตำบลปากแพรก
 วัดไทยวิวัฒนาราม ตำบลหนองหญ้า

วัดราษฏร์จีนนิกาย 
 วัดเมตตาธรรมโพธิญาณ ตำบลหนองหญ้า

วัดราษฏร์อนัมนิกาย 
 วัดถาวรวราราม ตำบลบ้านเหนือ

สถานศึกษา 
 มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี
 วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีกาญจนบุรี
 วิทยาลัยอาชีวศึกษากาญจนบุรี
 วิทยาลัยเทคนิคกาญจนบุรี
 วิทยาลัยสารพัดช่างกาญจนบุรี
 ศูนย์ กศน.อำเภอเมืองกาญจนบุรี
 ศูนย์ฝึกวิชาชีพจังหวัดกาญจนบุรี
 ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษากาญจนบุรี
ศูนย์ กศน.อำเภอท่าม่วง

โรงเรียน

โรงเรียนมัธยม สังกัด สพม. เขต 8 
 โรงเรียนกาญจนานุเคราะห์ จังหวัดกาญจนบุรี
 โรงเรียนเทพมงคลรังษี 
 โรงเรียนเทพศิรินทร์ลาดหญ้า
 โรงเรียนองค์การบริหารส่วนจังหวัดกาญจนบุรี1 (บ้านเก่าวิทยา)
 โรงเรียนวัดท่าน้ำตื้น

โรงเรียนประถม สพฐ. 
 โรงเรียนอนุบาลกาญจนบุรี
 โรงเรียนบ้านแก่งหลวง
 โรงเรียนบ้านหนองกลางพง หมู่ที่ 4 ตำบลวังเย็น

โรงเรียนเอกชน 
 โรงเรียนดรุณากาญจนบุรี 
 โรงเรียนชัยจิตต์วิทยา

โรงพยาบาล 
 โรงพยาบาลพหลพลพหยุหเสนา
 โรงพยาบาลกาญจนบุรีเมมโมเรียล
 โรงพยาบาลธนกาญจน์
 โรงพยาบาลค่ายสุรสีห์

แม่น้ำ 
 แม่น้ำแม่กลอง
 แม่น้ำแควใหญ่
 แม่น้ำแควน้อย

อ้างอิง 

เมืองกาญจนบุรี