พระยาประชากิจกรจักร์ (แช่ม บุนนาค)

พระยาประชากิจกรจักร์ นามเดิม แช่ม เป็นขุนนางในสกุลบุนนาค อดีตกรรมการศาลฎีกา ผู้เรียบเรียงพงศาวดารโยนก

ประวัติ 
พระยาประชากิจกรจักร์ มีนามเดิม แช่ม เป็นบุตรพระพรหมธิบาล (จอน) กับนางเปรม โดยบิดาเป็นบุตรสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) กับหม่อมก้อนทอง ได้ศึกษากฎหมายในสำนักพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร

การรับราชการ 
นายแช่มเริ่มรับราชการในหน้าที่มหาดเล็กในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในปี พ.ศ. 2426 ได้รับบรรดาศักดิ์เป็นขุนประชาคดีกิจ ถึงวันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ. 2432 จึงเลื่อนเป็นหลวงประชาคดีกิจ มีตำแหน่งราชการในกรมมหาดไทย ถือศักดินา 600 และเป็นพระประชาคดีกิจ ตามลำดับ ในวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2436 จึงโปรดให้กระทรวงมหาดไทยส่งสัญญาบัตรไปพระราชทานเลื่อนเป็นพระยาประชากิจกรจักร์ ตำแหน่งข้าหลวงรับราชการในหัวเมือง สังกัดกระทรวงมหาดไทย ถือศักดินา 1000 และเป็นกรรมการตรวจตัดสินความฎีกาตั้งแต่วันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2446 

นอกจากนี้พระยาประชากิจกรจักร์ยังบริจาคทรัพย์ 300 บาทช่วยสร้างระเบียงวัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร

อนิจกรรม 
พระยาประชากิจกรจักร์ ป่วยเป็นวัณโรค จนต้องพักจากหน้าที่กรรมการศาลฎีกาตั้งแต่วันที่ 9 กันยายน พ.ศ. 2450 และถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม

ครอบครัว 
พระยาประชากิจกรจักร์สมรสกับคุณหญิงปราย มีบุตร 4 ได้แก่
 จมื่นเทพศิรินทร์ (ประณีต บุนนาค)
 จ่าแกว่นประกอบการ (ประสิทธิ์ บุนนาค)
 นายสดจำลอง (ประเสริฐ บุนนาค)
 นายพันตำรวจเอก พระราชญาติรักษา (ประกอบ บุนนาค)

งานประพันธ์ 
 โคลงภาพเรื่องรามเกียรติ์ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ห้องที่ 87 รวมโคลง 28 บท (แต่งเมื่อเป็นนักเรียน)
 ว่าด้วยภาษาต่าง ๆ ในสยามประเทศ
 โคลงยอพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมสมเด็จพระบำราบปรปักษ์ โคลงที่ 27 คชกรรมสาตร  
 ลูกขุนคือผู้ใด
 พงศาวดารโยนก
 ประวัติพระพุทธสาสนา
 ประวัติสาสนา

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

อ้างอิง 
เชิงอรรถ

บรรณานุกรม

แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม 

 นิตยาภรณ์ พรมปัญโญ. “แช่ม บุนนาค กับการสร้างต้นตำนานอุไทย: ประวัติศาสตร์แบบใหม่ ต้นกำเนิดชนชาติไทยและการย้ายถิ่นฐานของชนชาติไทย (ค.ศ. 1889-1890.” วารสารไทยคดีศึกษา 20, 1 (ม.ค.-มิ.ย. 2466): 172-204.

นักภาษาศาสตร์ชาวไทย
นักประวัติศาสตร์ชาวไทย
บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ. (ฝ่ายหน้า)
สกุลบุนนาค
เสียชีวิตจากวัณโรค