โครงการหลวง

โครงการหลวง () เป็นโครงการส่วนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในการส่งเสริมการปลูกพืชเมืองหนาวแก่ชาวเขา เพื่อเป็นการหารายได้ทดแทนการปลูกฝิ่น ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2512 โดยในระยะแรกมี หม่อมเจ้าภีศเดช รัชนี เป็นผู้รับผิดชอบในฐานะประธานมูลนิธิโครงการหลวง 

มูลนิธิโครงการหลวง เป็นมูลนิธิที่รวบรวมข้อริเริ่มและงานวิจัยเพื่อการกุศล ความสนใจของมูลนิธิคือการปรับปรุงคุณภาพชีวิตของชาวเขา เป้าหมายตามกันคือลดการปลูกฝิ่นและการฟื้นฟูป่าและทรัพยากรน้ำ ถือเป็นโครงการที่ประสบความสำเร็จอันดับต้น ๆ ในการกำจัดการปลูกฝิ่น และได้รับรางวัลรามอน แมกไซไซ ด้านความเข้าใจระหว่างประเทศในปี พ.ศ. 2531

ในระยะแรก เป็นโครงการอาสาสมัคร โดยมีอาสาสมัคร จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยแม่โจ้​ กรมวิชาการเกษตร กรมปศุสัตว์ และกองทัพอากาศ เข้ามาปฏิบัติงาน

ปัจจุบันโครงการหลวง ดำเนินงานในพื้นที่ 6 จังหวัดภาคเหนือ คือ เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน พะเยา แม่ฮ่องสอน และตาก  มีสถานีวิจัยหลัก 4 สถานี และสถานีส่งเสริมปลูกพืชทดแทนฝิ่น เรียกว่า ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง จำนวน 35 ศูนย์ โดยศูนย์พัฒนาโครงการหลวงล่าสุด คือ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงเลอตอ จังหวัดตาก

ผลผลิตจากโครงการหลวงในปัจจุบัน ประกอบด้วย ผัก ผลไม้ สมุนไพร ถั่วและธัญพืช เห็ด ดอกไม้เมืองหนาว ผลิตผลปศุสัตว์ ผลิตผลประมง ผลิตผลป่าไม้  ดอกไม้แห้ง ผลิตภัณฑ์จากแฝก ไม้กระถาง และผลิตภัณฑ์แปรรูป รวมทั้งกาแฟ ในชื่อการค้า "โครงการหลวง"

ปัจจุบันมี จรัลธาดา กรรณสูต เป็นประธานกรรมการมูลนิธิโครงการหลวง และพลเรือเอก ปวิตร รุจิเทศ เป็นกรรมการและเลขาธิการมูลนิธิโครงการหลวง โดยมี พลเอก กัมปนาท รุดดิษฐ์ เป็นประธานกรรมการบริหารมูลนิธิโครงการหลวง

วัตถุประสงค์มูลนิธิโครงการหลวง 
 เพื่อช่วยชาวไทยภูเขาในด้าน ต่างๆ จากพระราชดำรัสในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ความว่า

สถานีวิจัยโครงการหลวง 

 สถานีเกษตรหลวงอ่างขาง
 สถานีเกษตรหลวงอินทนนท์
 สถานีเกษตรหลวงปางดะ
 สถานีวิจัยโครงการหลวงแม่หลอด

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง

จังหวัดเชียงใหม่ 
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงขุนวาง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแกน้อย
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยลึก
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองเขียว
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สาใหม่
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงป่าเมี่ยง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงตีนตก
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่ทาเหนือ
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงม่อนเงาะ
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สะป๊อก
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงทุ่งหลวง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่แฮ
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงปางอุ๋ง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงวัดจันทร์
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงขุนแปะ
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหมอกจ๋าม
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงทุ่งเริง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงทุ่งเรา
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยเสี้ยว

จังหวัดเชียงราย 
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยผักไผ่
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยโป่ง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยน้ำริน
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่ปูนหลวง
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยน้ำขุ่น

จังหวัดลำพูน 
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงพระบาทห้วยต้ม

จังหวัดม่ฮ่องสอน 
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่ลาน้อย
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแม่สะเรียง

จังหวัดพะเยา 
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงปังค่า

จังหวัดตาก 
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงเลอตอ

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 เว็บไซต์มูลนิธิโครงการหลวง 
 ผลผลิตมูลนิธิโครงการหลวง
 โครงการหลวง 

ครงการหลวง
โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
ผู้ได้รับรางวัลแมกไซไซ
โครงการหลวง