ซากากิ

ซากากิ () เป็นบทที่ 10 ของตำนานเก็นจิ ผลงานของ มุระซะกิ ชิคิบุ จากทั้งหมด 54 บท

ที่มาของชื่อบท ซะคะกิ 

ซะคะกิ (sakaki)  มีชื่อทางพันธุศาสตร์ว่า Cleyera japonica  เป็นไม้ ใบกว้าง สีเขียวเป็นมัน  เขียวตลอดปี  ขยายพันธุ์ในที่ๆมีอากาศอบอุ่น  พบที่ญี่ปุ่น  เกาหลี  และจีนแผ่นดินใหญ่  มีดอกสีขาวนวล กลิ่นหอม เจริญเติบโตเป็นผลสีแดงและจะเปลี่ยนเป็นสีดำเมื่อแก่จัด  ต้นมีทั้งสูงได้ถึง 10 เมตร และเป็นพุ่ม  ญี่ปุ่นถือเป็นไม้ศักดิ์สิทธิ์  ใช้กิ่งและใบใช้ประกอบพิธีทางศาสนา  และใช้เป็นเครื่องบูชาเทพเจ้าในลัทธิชินโต

ในตำนานเก็นจิ บท ซะคะกิ ฉากที่น่าจดจำเกี่ยวกับกิ่งซะคะกิคือ  ตอนที่เก็นจิเดินทางไปหาอดีตพระชายาโระคุโจ ซึ่งติดตามบุตรี อะกิโคะโนะมุ ผู้ได้รับเลือกให้เป็น ไซกู และไปพำนักที่ศาลเจ้าโนะโนะมิยะ  กลางทุ่งซะงะโนะ ชั่วคราวเป็นเวลา 1 ปี ก่อนเดินทางไปศาลเจ้าใหญ่ที่เมืองอิเสะ  เมื่อเก็นจิได้พบอดีตพระชายาแห่งโระคุโจผ่านมู่ลี่ไม้ไผ่  เขายื่นกิ่งซะคะกิ ลอดใต้มู่ลี่ส่งให้นางพลางกล่าวว่า

「 変らぬ色をしるべにてこそ、 斎垣も越えはべりにけれ。さも心憂く」

นางตัดพ้อเขาเป็นร้อยกรอง ว่า

「神垣は しるしの杉もなきものを
　　いかにまがへて折れる榊ぞ」

"Kami-gaki ha shirushi no sugi mo naki mono wo
　ika ni magahe te wore ru sakaki  zo"

 

และกิ่งซะคะกินี้เอง  กลายเป็นที่มาของชื่อบท ซะคะกิ

ศาลเจ้าโนะโนะมิยะ 

 
ศาลเจ้าโนะโนะมิยะ  หรือ โนะโนะมิยะจินจะ ( 野宮神社  Nonomiyajinja ) ตั้งอยู่ในซะงะโนะ ซึ่งอยู่ในเขตอุเคียวคุหรือด้านตะวันตกของเกียวโต ( 京都市右京区) เป็นศาลเจ้าลัทธิชินโต บูชา เทวี อะมะเทะระสุโอมิคะมิ (天照皇大神)   เทวีแห่งดวงอาทิตย์   เป็นศาลเจ้าที่  ไซกู   ต้องมาพำนักเตรียมตัว  ก่อนจะเดินทางไปรับหน้าที่หญิงพรมจาริณีศักดิ์สิทธิ์ที่ศาลเจ้าใหญ่แห่งเมืองอิเสะ  เมื่อมีการผลัดเปลี่ยนจักรพรรดิทุกครั้ง  ต้องเปลี่ยนคนที่จะมาดำรงตำแหน่ง ไซกู ด้วยทุกครั้งเช่นกัน  ไซกู นั้น  จะได้รับการเลือกสรรจากพระราชธิดา หรือ องค์หญิง  ที่ยังไม่ได้อภิเษก และเมื่อได้รับเลือก  ก่อนที่จะเดินทางไปอิเสะ  ต้องพำนักที่ศาลเจ้าโนะโนะมิยะเป็นเวลา 1 ปี เพื่อทำพิธีชำระปัดเป่าให้บริสุทธิ์ จากนั้นจึงเดินทางต่อไปรับหน้าที่ ณ ศาลเจ้าใหญ่เมืองอิเสะ  และจะกลับเมืองหลวงไม่ได้  จนกว่าจะมีการผลัดแผ่นดินใหม่

ศาลเจ้าโนะโนะมิยะ  ในสมัยโบราณ  จะไม่ตั้งเป็นศาลถาวร  แต่จะสร้างใหม่ทุกๆครั้งที่จะมี ไซกู  คนใหม่มาพำนัก  ปัจจุบันได้รับการสร้างเป็นศาลเจ้าถาวรแล้ว  สิ่งที่โดดเด่นเป็นสัญลักษณ์ของศาลนี้คือ โทริอิไม้สีดำทั้งเปลือก ไม่ตบแต่ง ขัดเกลา ทาสี หรือเคลือบเงา อีกทั้งในปัจจุบันยังมีการจำลองขบวนแห่ไซกู  ในเดือนตุลาคมของทุกๆปีอีกด้วย

ซะคะกิ ฉบับ ละครโนห์ 

ตำนานเก็นจิ  บท  ซะคะกิ  นี้  ได้รับการดัดแปลงเป็นละครโนห์ ( Noh ) โดยใช้ชื่อว่า โนะโนะมิยะ ( Nonomiya )  หรือ  ศาลเจ้าแห่งทุ่งซะงะโนะ (The Shrine in the Fields )   ที่แต่งขึ้นโดย เซะอะมิ ( Zeami ) นักแสดงและผู้ประพันธ์บทละครโนห์ ผู้มีชีวิตในช่วงปี ค.ศ. 1363 - 1443 ปัจจุบันแสดงอย่างแพร่หลายโดยสำนักโนห์ทุกคณะ

ตัวละครหลักในบท 

 เก็นจิ   :  ยศ อุไดโช อายุ 23 ถึง 25
 อดีตพระชายาแห่งโระคุโจ ( โระคุโจโนะมิยะสุโดะโคะโระ )  :  อายุ 30 ถึง 32
 อะกิโคะโนะมุ   : ตำแหน่ง ไซกู  ( องค์หญิงผู้ดำรงค์ตำแหน่งหญิงพรมจาริณีศักดิ์สิทธิ์แห่งศาลเจ้าใหญ่เมืองอิเสะ ) บุตรีของอดีตพระชายาโระคุโจ อายุ 14 ถึง16
 คิริสึโบะอิน   :  จักรพรรดิผู้สละราชย์  พระราชบิดาของเก็น  สวรรคตเมื่อเก็นจิอายุได้ 23 ปี
 ฟุจิตสึโบะ   :  อดีตจักรพรรดินี  อายุ 28 ถึง 30
 องค์รัชทายาท   :  โอรสของฟุจิตสึโบะ ( บุตรชายลับๆของเก็นจิ ) อายุ 5 ถึง 7 ปี
 จักรพรรดิสุซะคุ   :  จักรพรรดิรัชกาลปัจจุบัน   พระโอรสของคิริสึโบะอิน  และยังเป็นพี่ชายต่างมารดาของเก็นจิ
 พระราชชนนี  : พระชายาโคกิเด็ง บุตรีของอุไดจิน 
 อุไดจิน   : เสนาบดีฝ่ายขวา ตาของจักรพรรดิสุซะคุ บิดาของพระราชชนนีโคกิเด็ง และ โอะโบะโระซึกิโยะ 
 เฮียวบุเคียวโนะมิยะ  :  องค์ชายเจ้ากรมกลาโหม บิดาของมุระซะกิ อายุ 38 ถึง 40 
 โอเมียวบุ   :  นางกำนัลของฟุจิทสึโบะ
 โอะโบะโระซึกิโยะ   : ธิดาคนที่ 6 ของอุไดจิน นางในราชสำนักตำแหน่งไนชิโนะคะมิ (นางสนองพระโอษฐ ) อีกนัยหนึ่งคือพระสนมของ จักรพรรดิสุซะคุ 
 สะไดจิน    :  เสนาบดีฝ่ายซ้าย  ลาออกจากตำแหน่งเมื่ออายุ 59  ขณะที่เก็นจิอายุ 25
 มุระซะกิ  :   ภรรยาของเก็นจิ  พำนักที่ปีกซ้ายของคฤหาสน์บนถนนนิโจ  อายุ 15 ถึง 17
 โชนะกอน   :  พี่เลี้ยงของมุระซะกิ
 อะสะงะโอะ   :  ธิดาของโมะโมะโซโนะชิคิบุเคียวโนะมิยะ ( องค์ชายแห่งตำหนักโมะโมะโซะโนะ  เจ้ากรมราชพิธี ) ได้รับตำแหน่ง ไซอิน  ( หญิงสูงศักดิ์ผู้ดำรงค์ตำแหน่งหญิงพรมจาริณีศักดิ์สิทธิ์แห่งศาลเจ้าคะโมะ )  แทนพระธิดาของคิริสึโบะอิน  ที่ต้องออกจากตำแหน่งเพราะพระราชบิดาสวรรคต
 จูโจ   :  นางกำนัลรับใช้ท่านหญิงอะสะงะโอะ
 จูนะกอน   :  นางกำนัลรับใช้ท่านหญิงโอะโบะโระซึกิโยะ
 ฟุจิวะระ โนะ โชโช  :  น้องชายของพระชายาตำหนักโชเคียว ( โชเคียวเด็ง )
 เบ็น   :  นางกำนัลรับใช้ ฟุจิตสึโบะ
 โทโนะจูโจ  :  สหายสนิทและพี่ชายภรรยาที่เสียชีวิตไปแล้วของเก็นจิ
 โคไบ   :  บุตรชายคนรองของโทโนะจูโจ  อายุ 8 หรือ 9 ปี  ขณะที่เก็นจิอายุ  25

เรื่องย่อ 

ตั้งแต่อะโอะอิตายไป  เก็นจิไม่ไปพบอดีตพระชายาแห่งโระคุโจอีกเลย  นางจึงตัดสินใจจะตามบุตรีไปอิเสะ  ต้นเดือนกันยายน  วันเดินทางออกจากเมืองหลวงของนางใกล้เข้ามา  เก็นจิจึงไปหานางที่ศาลเจ้าชั่วคราวในซะงะโนะ  ดอกไม้ในฤดูใบไม้ร่วงต่างโรยราสิ้น  เสียงแมลงหรีดหริ่งระงม  สายลมพัดผ่านทิวสนแสนเปล่าเปลี่ยว  รั้วที่ลอมตัวศาลเจ้านั้นข่มให้ โทริอิไม้สีดำ ดูเด่นเป็นสง่า  เก็นจิพยายามขอพบอดีตพระชายาแต่นางปฏิเสธ   เข้าเกลี้ยกล่อมจนสามารถเข้าพบนางผ่านม่านมู่ลี่ไม้ไผ่บัง  แล้วยื่นกิ่งซะคะกิลอดใต้ม่านส่งให้นาง  พลางกล่าวว่า 

หลังจากนั้นทั้งสองพูดคุยปรับความเข้าใจกันตลอดทั้งคืน  ความขมขื่นของอดีตพระชายาค่อยเบาบางจางลง

กลางเดือนกันยายน  อดีตพระชายาแห่งโระคุโจติดตามบุตรีเดินทางสู่อิเสะ   ชีวิตของอดีตพระชายานั้น  เมื่อยามรุ่นสาว  นางได้รับการคาดหมายว่า  จะขึ้นเป็นจักรพรรดินี  เพราะนางเป็นชายาเอกของเองค์รัชทายาทเมื่ออายุ 16  ทว่าเมื่ออายุ 20 ปี องค์รัชทายาทก็มาด่วนสิ้น  และขณะนี้  ยามอายุได้ 30 จำต้องจากเมืองหลวงไปสู่ดินแดนอิเสะที่ห่างไกล  ทุกนาทีช่างเปี่ยมไปด้วยความทรงจำ

เมื่อขบวนของนางเดินทางผ่านหน้าคฤหาสน์ของเก็นจิ  เขาส่งโคลงกลอนเหน็บมากับกิ่งซะคะกิ  แล้วเก็บตัวอยู่ลำพัง จมอยู่ในห้วงคำนึงอันแสนเศร้า

คิริสึโบะอินประชวรหนัก  หลังจากฝากคำสั่งเสียกับพระโอรสน้อยแล้ว  พระองค์ทรงเรียกเก็นจิเข้าเฝ้า  ฝากให้เก็นจิดูแลปกป้องพระโอรสน้อยให้ดี   พระองค์มอบวังที่ประทับให้เป็นสมบัติขององค์รัชทายาทน้อย จากนั้นพระองค์ก็สูสวรรคาลัยอย่างสงบในต้นเดือนพฤศจิกายน  ยังความโศกเศร้าเสียใจใหญ่หลวงแก่ฟุจิตสึโบะและเก็นจิเหนือกว่าผู้ใด  พระชายาทั้งหลายต่างมารวมกันที่ตำหนักที่ประทับ  ประกอบพิธีทำบุญ 49 วัน

หลังการสิ้นพระชนม์ ฟุจิตสึโบะออกจากวังกลับไปอยู่ตำหนักเดิมของนางแถบซันโจ  นางทำบุญ และฝักใฝ่ในศาสนาเพื่อหวังจะหลีกเลี่ยงจากความเสน่หาของเก็นจิ  และระมัดระวังตัวที่จะไม่พบกับเขา  แต่ทว่าเก็นจิก็หาหนทางพบนางตามลำพังจนได้  นางสงบไปด้วยความเจ็บปวด  เก็นจิอยูที่นั่นจนรุ่งสาง  โดยโอเมียวบุ และ เบ็น ซ่อนเขาไว้ในตู้เก็บเสื้อผ้า  แลทั้งสองก็เฝ้าดูแลฟุจิตสึโบะ  เฮียวบุเคียวโนะมิยะ  พี่ชายของนางมาเยี่ยมอาการป่วยและส่งคนไปเรียกพระมาปัดรังควานเป็นการด่วน

เก็นจิทุกข์ใจจากการหลบหน้าของฟุจิตสึโบะ  เขาไปวัดอุรินอิน  ที่พี่ชายของมารดาบวชอยู่  หลเก็บตัวอยู่ในกุฏิของพระ  2-3วัน  สนทนาธรรมกับพระหลายรูป  สีสันของใบไม้ร่วงงดงามยิ่ง  เขาตั้งใจศึกษาพระธรรม  เมื่อเขากลับเข้าเมืองหลวง  ผู้คนต่างๆ แม้สามัญชนต่างคอยเพื่อมาชมบารมี

ฟุจิตสึโบะทำบุญใหญ่ครบรอบวันสวรรคตของคิริสึโบะอินในเดือนพฤศจิกายน  ทำพิธีสวดพำเบ็ญกุศลใหญ่  วันแรกอุทิศให้พระราชบิดา    วันที่สองอุทิศให้พระราชมารดา  วันที่สามอุทิศให้พระสวามีผู้ล่วงลับ  ดฮียวบุเคียวโนะมิยะ และ เก็นจิถวายเครื่องบูขาสงฆ์  วันสุดท้าย ฟุจิตสึโบะประกาศว่า  นางจะออกบวชเป็นชี  อย่างกะทันหัน  ท่ามกลางความตกตะลึงและเสียใจของทุกคน

อิทธพลของพระชนนีโคกิเด็งยิ่งกล้าแข็งขึ้นทุกวัน  สะไดจินประท้วงด้วยการลาออกจากตำแหน่ง  สถานภาพทั้งเก็นจิและโทโนะจูโจเริ่มสั่นคลอน  พวกเขาจึงไม่ใคร่จะเข้าวัง  ต่างพากันบรรเลงสังคีต แต่งโคลงกลอน  วันหนึ่งในคิมหันตฤดูที่ฝนพร่างลงบางเบา  โทโนะจูโจนำกรุกวีจีนออกมาให้เก็นจิอ่าน  ทั้งคู่เชิญนักปราชญ์ราชบัณฑิตมาเล่นทายบทกวีกัน

โอะโบะโระซึกิโยะ  ออกจากวังไปพักที่บ้านบิดานางเป็นครั้งคราว  เก็นจิมักจะลอบพบและมีความสัมพันธ์กับนางอยู่เนืองๆ  ในคืนพายุฝนฟ้าคะนอง  ฟ้าผ่าอย่างน่ากลัว  อุไดจิน  ไปหาโอะโบะโระซึกิโยะที่ห้องอย่างกะทันหันด้วยความเป็นห่วงบุตรี   โอะโบะโระซึกิโยะรีบร้อนออกจากม่านกั้นมาพบบิดาด้วยความตื่นตระหนกสีหน้าแดงซ่าน  อุไดจินฉงนใจเมื่อเห็นผ้าผูกเอวของผู้ชาย (เก็นจิ) พันอยู่กับชายผ้าของนาง  จากนั้นเขาค้นจนเจอสาส์นรักที่เก็นจิเขียน  อุไดจินโมโหมาก  จึงไปร้องเรียนต่อบุตรีของเขา  พระราชชนนีโคกิเด็ง  จนเป็นเรื่องอื้อฉาวไปทั่ว

ศึกษาเพิ่มเติม 

 เวปไซต์เป็นทางการของศาลเจ้าโนะโนะมิยะ
 บทละครโนห์เรื่อง โนะโนะมิยะฉบับแปลจากภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาอังกฤษ

อ้างอิง 

 

วรรณกรรมญี่ปุ่น
รายชื่อบทในตำนานเก็นจิ