เนมิราช

นิมิ () หรือไทยมักเรียก เนมิราช ถือกันว่าเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชอาณาจักรวิเทหะหรือมิถิลา เป็นพระโอรสของพระเจ้าอิกษวากุ เป็นพระเจ้าหลานเธอของพระเจ้ามนูไววัสวัต และเป็นเชื้อสายของพระเจ้าชนก

เอกสารฮินดู

พฤหัทวิษณุปุราณะ และ วิษณุปุราณะ กล่าวว่า พระเจ้าเนมิราชเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกแห่งวิเทหะ

ตำนานกล่าวว่า พระเจ้าเนมิราชทรงบูชายัญ โดยเชิญฤษีวสิษฐะมาเป็นประธาน แต่ฤษีกำลังบูชายัญถวายพระอินทร์อยู่ จึงทูลว่า จะมาได้หลังจากบูชายัญให้พระอินทร์เสร็จแล้ว ขอให้พระเจ้าเนมิราชทรงรอก่อน พระมหากษัตริย์เสด็จจากไปโดยมิได้ตอบประการใด ฤษีวสิษฐะจึงเข้าใจว่า พระองค์ทรงยินดีที่จะรอ

แต่เมื่อฤษีเสร็จพิธีบูชายัญถวายพระอินทร์ และรุดไปยังปะรำพิธีของพระเจ้าเนมิราช ปรากฏว่า พระเจ้าเนมิราชทรงเริ่มพิธีของพระองค์ไปแล้ว ฤษีจึงโกรธและสาปพระมหากษัตริย์ว่า ให้ทรงพ้นจากร่างสังขารบัดเดี๋ยวนั้น พระเจ้าเนมิราชจึงพ้นออกจากพระวรกายขึ้นไปยังสรวงสวรรค์ ไปประทับอยู่กับพระอินทร์ถึง 9,000,000 ปี จนพิธียัญของพระเจ้าเนมิราชบนโลกมนุษย์นั้นดำเนินไปลุล่วง เหล่านักบวชจึงร้องขอเทวดาให้ส่งพระเจ้าเนมิราชกลับสู่พระกาย พระเจ้าเนมิราชจึงได้สู่พระนครและครองแผ่นดินโดยธรรมต่อไปอีก 84,000 ปี

เอกสารพุทธ

เอกสารฝ่ายพุทธเอ่ยถึงพระเจ้าเนมิราชแห่งวิเทหะซึ่งเสด็จท่องไปในสวรรค์และนรกด้วยราชรถวิเศษ เรื่องราวดังกล่าวปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถาอันเป็นเอกสารภาษาบาลีหลังสมัยพระไตรปิฎก ความว่า พระมหากษัตริย์พระองค์หนึ่ง พระนามว่า มาฆเทวะ รับสั่งให้ช่างตัดพระเกศาทูลพระองค์ทันทีที่เห็นพระเกศาหงอกขาว ซึ่งเป็นแนวเรื่องที่พบได้ทั่วไปในวรรณกรรมอินเดียโบราณ อันย้อนหลังไปถึงแนวคิดอินเดียโบราณเรื่องช่วงเวลาของชีวิต ต่อมา เมื่อช่างเห็นพระเกศาหงอกเป็นเส้นแรกจึงทูลพระองค์ให้ทรงทราบ พระเจ้ามาฆเทวะจึงทรงสละราชสมบัติออกไปผนวชเป็นฤษี โดยรับสั่งให้พระโอรสประพฤติเยี่ยงอย่างพระองค์เมื่อเกศาแรกหงอก เมื่อสิ้นพระชนม์แล้ว พระเจ้ามาฆเทวะก็ได้ประสูติใหม่ในเทวโลก ทรงเห็นลูกหลานของพระองค์ประพฤติเยี่ยงอย่างพระองค์สืบ ๆ มา ภายหลัง พระเจ้ามาฆเทวะทรงจุติลงมาเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่ในราชวงศ์เดิมของพระองค์ มีพระนามว่า เนมิราช พระเจ้าเนมิราชทรงปกครองไพร่ฟ้าเรื่อยมา จนกระทั่งพระอินทร์ ซึ่งฝ่ายพุทธมักเรียก ท้าวสักกะ อัญเชิญให้เสด็จไปเที่ยวท่องสวรรค์และนรกด้วยราชรถวิเศษที่มีช่างตัดพระเกศากลับชาติมาเกิดเป็นสารถี ตอนจบของเรื่อง มีการระบุว่า พระเจ้ามาฆเทวะหรือเนมิราชก็คืออดีตชาติหนึ่งของพระพุทธเจ้า ส่วนช่างตัดพระเกศาหรือสารถีเป็นอดีตชาติหนึ่งของพระอานนท์ ศิษย์คนสนิทของพระพุทธเจ้า 

เรื่องราวดังกล่าวปรากฏในเอกสารต้นพุทธกาลหลายฉบับ ทั้งในพระไตรปิฎกและเอกสารหลังสมัยพระไตรปิฎก นักวิชาการยังเปรียบเทียบเรื่องพระเจ้าเนมิราชกับมหากาพย์สมัยคริสต์ศตวรรษที่ 14 เรื่อง อินเฟอร์โน ของดันเต อาลีกีเอรี

เอกสารเชน

เอกสารของศาสนาเชนมีเรื่องของพระมหากษัตริย์พระนาม นามิ ซึ่งเนื้อหาคล้ายคลึงกับในเอกสารของศาสนาพุทธ

ดูเพิ่ม
 พระมหากษัตริย์ในคติพุทธ

อ้างอิง

บรรณานุกรม

 

มิถิลา
ราชวงศ์อินเดีย
เทพปกรณัมฮินดู
เทพปกรณัมพุทธ
เอกสารเชน