การเปิดเผยต้นฉบับ

การเปิดเผยต้นฉบับ, โอเพนซอร์ซ หรือ โอเพนซอร์ส  () เป็นการเปิดเผยรหัสต้นฉบับเพื่อให้แก้ไข และแจกจ่ายได้อย่างเสรี ผลิตภัณฑ์ได้รับอนุญาตให้ใช้รหัสต้นฉบับ ออกแบบเอกสาร หรือเนื้อหาของผลิตภัณฑ์ ตัวแบบเปิดเผยต้นฉบับ () เป็นตัวแบบการพัฒนาซอฟต์แวร์แบบกระจายอำนาจที่สนับสนุนให้มีการร่วมมือกันอย่างเสรี

หลักของการพัฒนาซอฟต์แวร์เปิดเผยต้นฉบับคือการผลิตแบบเสมอกัน () โดยมหาชนสามารถเข้าถึงผลิตผล เช่น รหัสต้นฉบับ, พิมพ์เขียว และเอกสารกำกับโปรแกรมได้อย่างเสรี การเคลื่อนไหวด้านการเปิดเผยต้นฉบับทางด้านซอฟต์แวร์เริ่มโดยเป็นการตอบโต้ข้อจำกัดของซอฟต์แวร์จำกัดสิทธิ์ ตัวแบบถูกใช้สำหรับโครงการ เช่น ใน เทคโนโลยีเหมาะสมต่อการเปิดเผยต้นฉบับ  () และการคิดค้นยาแบบโอเพนซอร์ซ

การเปิดเผยต้นฉบับส่งเสริมการเข้าถึงอย่างเสรีผ่านสัญญาอนุญาตเปิดเผยต้นฉบับหรือสัญญาอนุญาตเสรีต่อการออกแบบหรือพิมพ์เขียวของผลิตผล และส่งเสริมให้แจกจ่ายการออกแบบหรือพิมพ์เขียวนั้นอย่างสากล ก่อนคำว่า เปิดเผยต้นฉบับ จะถูกใช้อย่างแพร่หลาย ผู้พัฒนาและผู้ผลิตใช้คำศัพท์อื่น ทว่าคำว่า โอเพนซอร์ซ ได้รับความนิยมหลังอินเทอร์เน็ตเริ่มแพร่หลาย การเคลื่อนไหวซอฟต์แวร์เปิดเผยต้นฉบับเริ่มขึ้นเพื่อสร้างความชัดเจนด้านลิขสิทธิ์ สัญญาอนุญาต ชื่อโดเมน และประเด็นเกี่ยวกับผู้บริโภค

โดยทั่วไปแล้ว การเปิดเผยต้นฉบับหมายถึงโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่มีรหัสต้นฉบับซึ่งเข้าถึงได้โดยสาธารณะ เพื่อใช้ หรือเปลี่ยนแปลงจากต้นฉบับ รหัสที่ถูปเปิดเผยได้รับการเผยแพร่ภายใต้เงื่อนไขของสัญญาอนุญาตซอฟต์แวร์ โดยเงื่อนไขดังกล่าวอาจจะให้สิทธิ์นักเขียนโปรแกรมที่จะร่วมมือกันพัฒนารหัสต้นฉบับ และแบ่งปันการเปลี่ยนแปลงกับชุมชน

การใช้ประโยชน์ 
การเคลื่อนไหวเกี่ยวกับการเปิดเผยต้นฉบับ ยังจุดประกายให้งานวิจัยด้านเทคโนโลยีชีวภาพมีความโปร่งใสและเสรีภาพมากขึ้น ตัวอย่างเช่น CAMBIA แม้กระทั่งวิธีวิทยาทางงานวิจัยเองก็สามารถได้ประโยชน์จากการประยุกต์ใช้หลักการเปิดเผยต้นฉบับ

ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซ 

ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซ เริ่มต้นจากการเคลื่อนไหวภายใต้ชื่อซอฟต์แวร์เสรี (free software) ในช่วง พ.ศ. 2526 จนกระทั่งในปี 2531 คำว่าซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซได้ถูกนำมาใช้แทนคำว่า "ฟรี" เพื่อให้ง่ายต่อการเข้าใจและให้ความรู้สึกสบายใจต่อทั้งผู้ใช้และผู้พัฒนา รวมถึงคำว่า ฟรี ในลักษณะของคำว่าเสรีนอกเหนือจากคำว่าฟรีในลักษณะไม่เสียค่าใช้จ่าย ผู้ใช้งานรวมถึงผู้พัฒนาสามารถนำซอฟต์แวร์มาใช้งาน แก้ไข แจกจ่าย โดยสามารถนำมาปรับปรุงทั้งในลักษณะส่วนตัว หรือในหน่วยงานเอกชนได้ ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซอนุญาตให้ทุกคนสามารถนำซอฟต์แวร์ไปพัฒนา รวมถึงวางขายและทำการตลาด ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซที่เป็นที่รู้จักกันดีได้แก่ เพิร์ล, ไฟร์ฟอกซ์, ลินุกซ์, อะแพชี เว็บเซิร์ฟเวอร์ ลักษณะเงื่อนไขทางลิขสิทธิ์ที่นิยมได้ สัญญาอนุญาตสาธารณะทั่วไปของกนู (จีพีแอล) และ สัญญาอนุญาตแจกจ่ายซอฟต์แวร์ของเบิร์กลีย์ (บีเอสดี) จากรายงานของกลุ่มสแตนดิชประมาณการประหยัดงบประมาณจากการใช้งานซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซได้ 6 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐต่อปี

หมายเหตุ

อ้างอิง

ดูเพิ่ม 
 ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ซ
 สัญญาอนุญาตโอเพนซอร์ซ

กฎหมายคอมพิวเตอร์
กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา
 
การประมวลสารสนเทศทางสังคม
มาตรฐาน
โครงสร้างตลาดและการกำหนดราคา
Criticism of intellectual property