Adenia

Adenia เป็นสกุลของพืชมีดอกในวงศ์กะทกรก กระจายตัวอยู่ในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของพื้นที่โลกเก่า ศูนย์กลางของการแพร่กระจายอยู่ที่มาดากัสการ์ พื้นที่เขตร้อนทางตะวันออกและตะวันตกของแอฟริกา และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชื่อสกุล Adenia มาจากคำว่า "aden" ซึ่งเป็นชื่อภาษาอาหรับของพืชชนิดหนึ่งในสกุลนี้ บรรยายโดย Peter Forsskål

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 
พืชในสกุล Adenia ทั้งหมดเป็นพืชที่มีอายุยืนหลายปี มีหลายลักษณะคึอเป็นไม้ล้มลุก ไม้เถา ไม้เลื้อย ไม้พุ่ม และไม้ยืนต้น หลายชนิดเป็นไม้อวบน้ำ และบางชนิดเป็นไม้โขด บางชนิดมีระบบรากเป็นฝอย และบางชนิดมีรากสะสมอาหาร Adenia พบได้ในหลายภูมิประเทศ ตั้งแต่ทะเลทรายในแอฟริกา จนถึงป่าฝนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีพืชประมาณ 100 ชนิดอยู่ในสกุลนี้

ประโยชน์และการใช้ 
พืชหลายชนิดในสกุลนี้ถูกใช้เป็นยาพื้นบ้านของแอฟริกาเช่น หลายส่วนของพืช A. cissampeloides ใช้รักษาในหลายอาการ ทั้งปัญหาทางเดินอาหาร การอักเสบ เจ็บปวด ไข้ มาลาเรีย โรคเรื้อน หิด อหิวาตกโรค โลหิตจาง หลอดลมอักเสบ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ประจำเดือนมากผิดปกติ และความผิดปกติทางจิต ถูกใช้เป็นทั้งยาทำแท้ง และยาป้องกันการแท้งบุตร ใบของ A. dinklagei ใช้กินเพื่อรักษาอาการใจสั่น ใบของ A. tricostata ใช้เป็นยาแก้ไข้  ใบหรือน้ำยางของใบ A. bequaertii ใช้รักษาอาการปวดหัว ความผิดปกติทางจิต และอาการผีเข้า

ผักอีนูน หรือ ผักสาบ A. viridiflora เป็นผักพื้นบ้านไทย นิยมนำยอดอ่อน ดอกอ่อน ใบอ่อน มารับประทานสดด้วยการลวกให้มันสุก กินพร้อมน้ำพริก หรือนำไปใส่ในแกงต่างๆ

นอกจากนั้นพืชหลายชนิดในสกุลนี้เป็นที่นิยมในหมู่ผู้เลี้ยงและนักสะสมพันธุ์ไม้แปลกหายากต่าง ๆ ทั่วโลก โดยเฉพาะชนิดที่มีถิ่นกำเนิดจากในแถบทวีปแอฟริกา เช่น A. aculeata, A. glauca, A. globosa, A. pechuelii A. spinosa, A. stylosa ฯลฯ

ชนิด 

ปัจจุบันมีชนิดที่ได้รับการยอมรับทั้งหมด 106 ชนิด
 Adenia aculeata (Oliv. ex Hook.) Engl.
 Adenia acuta W.J.de Wilde
 Adenia adenifera W.J.de Wilde
 Adenia angulosa G.W.Hu & Q.F.Wang
 Adenia antongilliana (Tul.) Schinz
 Adenia ballyi Verdc.
 Adenia banaensis C.Cusset
 Adenia barthelatii M.Pignal, Yockteng, Hearn & Labat
 Adenia bequaertii Robyns & Lawalrée
 Adenia boivinii W.J.de Wilde
 Adenia cardiophylla (Mast.) Engl.
 Adenia cissampeloides (Planch. ex Hook.) Harms
 Adenia cladosepala (Baker) Harms
 Adenia cordifolia (Blume) Engl.
 Adenia crassa Merr.
 Adenia cynanchifolia (Benth.) Harms
 Adenia densiflora (Baker) Harms
 Adenia digitata (Harv.) Engl.
 Adenia dinklagei Hutch. & Dalziel
 Adenia dolichosiphon Harms
 Adenia ecirrosa W.J.de Wilde
 Adenia elegans H.Perrier
 Adenia ellenbeckii Harms
 Adenia epigea H.Perrier
 Adenia erecta W.J.de Wilde
 Adenia fasciculata W.J.de Wilde
 Adenia fernandesiana A.Robyns
 Adenia firingalavensis (Drake ex Jum.) Harms
 Adenia fruticosa Burtt Davy
 Adenia gedoensis W.J.de Wilde
 Adenia glauca Schinz
 Adenia globosa Engl.
 Adenia goetzei Harms
 Adenia gracilis Harms
 Adenia guineensis W.J.de Wilde
 Adenia gummifera (Harv.) Harms
 Adenia hastata (Harv.) Schinz
 Adenia heterophylla (Blume) Koord.
 Adenia hondala (Gaertn.) W.J.de Wilde
 Adenia huillensis (Welw.) A.Fernald & R.Fernald
 Adenia inermis (W.J.de Wilde) W.J.de Wilde
 Adenia isaloensis (Perr.) W.J.de Wilde
Adenia karibaensis W.J.de Wilde
 Adenia keramanthus Harms
 Adenia kigogoensis Hearn
 Adenia kinabaluensis W.J.de Wilde
 Adenia kirkii (Mast.) Engl.
 Adenia lanceolata Engl.
 Adenia lapiazicola Bard.-Vauc.
 Adenia latipetala W.J.de Wilde
 Adenia letouzeyi W.J.de Wilde
 Adenia lewallei A.Robyns
 Adenia lindiensis Harms
 Adenia litoralis Hearn
 Adenia lobata (Jacq.) Engl.
 Adenia longistipulata W.J.de Wilde
 Adenia macrophylla (Blume) Koord.
 Adenia malangeana Harms
 Adenia mannii (Mast.) Engl.
 Adenia mcdadiana Hearn
 Adenia metamorpha Hearn
 Adenia metriosiphon W.J.de Wilde
 Adenia monadelpha H.Perrier
 Adenia mossambicensis W.J.de Wilde
 Adenia natalensis W.J.de Wilde
 Adenia olaboensis Claverie
 Adenia ovata W.J.de Wilde
 Adenia pachyphylla W.J.de Wilde
 Adenia panduriformis Engl.
 Adenia pechuelii (Engl.) Harms
 Adenia peltata (Baker) Schinz
 Adenia penangiana (Wall. ex G.Don) W.J.de Wilde
 Adenia perrieri Clavaud
 Adenia pierrei Gagnep.
 Adenia pinnatisecta (Craib) Craib
 Adenia poggei (Engl.) Engl.
 Adenia poilanei C.Cusset
 Adenia pulchra M.G.Gilbert & W.J.de Wilde
 Adenia pyromorpha (Perr.) W.J.de Wilde
 Adenia racemosa W.J.de Wilde
 Adenia refracta (Tul.) Schinz
 Adenia repanda (Burch.) Engl.
 Adenia reticulata (De Wild. & T.Durand) Engl.
 Adenia rumicifolia Engl. & Harms
 Adenia schliebenii Harms
 Adenia schweinfurthii Engl.
 Adenia sphaerocarpa Clavaud
 Adenia spinosa Burtt Davy
 Adenia staudtii Harms
 Adenia stenodactyla Harms
 Adenia stolzii Harms
 Adenia stricta (Mast.) Engl.
 Adenia stylosa (H.Perrier) Hearn
 Adenia subsessilifolia H.Perrier
 Adenia tisserantii A.Fernald & R.Fernald
 Adenia tricostata W.J.de Wilde
 Adenia trilobata (Roxb.) Engl.
 Adenia trisecta (Mast.) Engl.
 Adenia tuberifera R.E.Fr.
 Adenia venenata Forssk.
 Adenia viridiflora Craib
 Adenia volkensii Harms
 Adenia welwitschii (Mast.) Engl.
 Adenia wightiana (Wall. ex Wight & Arn.) Engl.
 Adenia wilmsii Harms
 Adenia zambesiensis R.Fernald & A.Fernald

อ้างอิง 

ไม้ดอกไม้ประดับ
พืชดอก
วงศ์กะทกรก