Somatoparaphrenia

Somatoparaphrenia เป็นอาการหลงผิดเฉพาะเรื่อง (monothematic delusion) ชนิดหนึ่งที่คนไข้ปฏิเสธว่าเป็นเจ้าของแขนขาหรือร่างกายทั้งซีก
ถึงแม้ว่าจะให้หลักฐานที่ปฏิเสธไม่ได้ว่า  แขนขาเป็นของคนไข้และสืบเนื่องอยู่กับร่างกาย
คนไข้กลับกุเรื่องราวขึ้นว่า  เป็นแขนขาของใครจริง ๆ 
และถึงเรื่องราวที่แขนขานั้นมาติดอยู่กับกายตนได้อย่างไร 
ในบางกรณี  ความหลงผิดมีความพิสดารจนกระทั่งว่า  คนไข้อาจจะปฏิบัติต่อแขนขานั้นเหมือนกับเป็นบุคคลอื่น 

Somatoparaphrenia ต่างจากโรคที่คล้ายกันอีกอย่างหนึ่งคือ  asomatognosia
ซึ่งกำหนดโดยการสูญเสียการรู้จำซีกหนึ่งของร่างหรือแขนขาข้างหนึ่ง
ซึ่งอาจจะมีสาเหตุจากอัมพาตหรือภาวะละเลยกึ่งปริภูมิ (hemispatial neglect) 
ยกตัวอย่างเช่น  คนไข้โรค asomatognosia อาจจะถือเอาแขนของตนผิดว่าเป็นของคุณหมอ
แต่ว่า  คุณหมอยั้งสามารถชี้แจงให้คนไข้เห็นว่าเป็นแขนของตน  ถึงแม้จะเป็นการแก้ความผิดพลาดได้แต่เพียงชั่วคราว

Somatoparaphrenia เกิดขึ้นโดยมากที่แขนซ้าย 
ซึ่งมักจะมาพร้อมกับอัมพาตด้านซ้ายและภาวะเสียสำนึกความพิการ  คือปฏิเสธหรือไม่รู้ถึงความเป็นอัมพาตนั้น
มีความสัมพันธ์กันระหว่าง Somatoparaphrenia กับความเป็นอัมพาตในเค้สทางคลินิกหลายกรณี 
จึงทำให้เกิดคำถามขึ้นว่า  ความเป็นอัมพาต  หรือความเสียสำนึกความพิการ  หรือทั้งสองอย่าง
จำเป็นที่จะทำให้อาการ somatoparaphrenia นั้นเกิดขึ้น

เหตุ
มีงานวิจัยที่เสนอว่า  ความเสียหายต่อสมองด้านหลัง  (ที่ส่วนเชื่อมระหว่างสมองกลีบขมับและสมองกลีบข้าง)
อาจมีบทบาทสำคัญต่อการเกิดขึ้นของ Somatoparaphrenia 
ถึงอย่างนั้น  งานวิจัยหลังจากนั้นกลับบอกเป็นนัยว่า  ความเสียหายต่อเขตลึก ๆ ในสมองเช่น insula ด้านหลัง 
และโครงสร้างใต้เปลือกสมองเช่น basal ganglia 
ก็อาจมีบทบาทสำคัญในการให้เกิดอาการนี้ด้วย

เชื่อกันว่า โรคนี้มีเหตุจากโรคหลอดเลือดสมองที่ทำความเสียหายแก่สมองกลีบข้างซีกเดียวหรือทั้งสองซีก 
แต่เกิดขึ้นบ่อยในกรณีที่มีความเสียหายต่อด้านหลังของเปลือกสมอง
โดยเฉพาะส่วนเชื่อมระหว่างสมองกลีบขมับและสมองกลีบข้าง  (temporoparietal junction) ที่สมองซีกขวา

การบำบัดรักษา
วิธีการรักษาแบบหนึ่งสามารถเสริมสร้างความตระหนักรู้
คือให้คนไข้ดูแขนขานั้นที่กระจกเงา  กรณีที่คนไข้ที่ปฏิเสธว่าแขนขาเป็นของ ๆ ตน  
คนไข้ก็จะบอกว่า  แขนขานั้นจริง ๆ แล้วเป็นของ ๆ ตน
แต่ว่าความรู้สึกว่าเป็นเจ้าของนี้  จะไม่ดำรงอยู่หลังจากนำกระจกเงาออกไปแล้ว

ในสื่อ
ในตอนที่ 5 ในซีซันที่ 4 ของแพทย์มือใหม่ หัวใจเกินร้อย  ชายผู้มีภาวะ somatoparaphrenia
แต่รับการวินิจฉัยผิดว่าเป็นโรคคิดว่าตนเองมีรูปร่างหรืออวัยวะผิดปกติ (body dysmorphic disorder)
ต้องการให้คุณหมอตัดเท้าของตนออกเพราะว่ามันไม่ใช่ของเขา

ในตอนที่ 5 ในซีซันที่ 7 ของเซาท์พาร์ก
กล่าวได้ว่า  อีริก คาร์ตแมน  มีโรค somatoparaphrenia เกี่ยวกับมือของตน

ดูเพิ่ม
อาการหลงผิดเฉพาะเรื่อง (monothematic delusion)

เชิงอรรถและอ้างอิง

 

โรคจิต
โรคมีอาการหลงผิด