ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ

ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ เป็นหน่วยงานในสังกัด กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย มีหน้าที่เป็นศูนย์ข้อมูลกลางทางด้านภัยพิบัติทางธรรมชาติ และควบคุมสั่งการในภาวะวิกฤติ ตลอดจนแจ้งเตือนภัยพิบัติทุกประเภท ซึ่งเกิดขึ้นภายในประเทศไทย

ประวัติ 

ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ จัดตั้งขึ้นเนื่องมาจากเหตุการณ์ธรณีพิบัติภัย (คลื่นสึนามิ) เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2547 ซึ่งเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติที่ส่งผลกระทบต่อประเทศไทยร้ายแรงที่สุด มีจำนวนผู้เสียชีวิตถึง 5,396 คน มีผู้บาดเจ็บ 8,457 คน สูญหาย 2,951 คน ตลอดจนสร้างความเสียหายต่อบ้านเรือน การเกษตร การประมง ปศุสัตว์ การท่องเที่ยว และธุรกิจ จึงได้มีการจัดตั้งศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติขึ้นเพื่อดำเนินภารกิจในเรื่องดังกล่าว และมีพิธีเปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2548

ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ จัดตั้งขึ้นเป็นหน่วยงานในสังกัดสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการบริหารระบบการเตือนภัยพิบัติแห่งชาติ พ.ศ. 2548  ต่อมาจึงได้โอนมาสังกัดสำนักงานรัฐมนตรี กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร และสังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร 

ต่อมาในวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2559 ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติได้ถูกโอนไปสังกัด กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย ตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม (ฉบับที่ 17) พ.ศ. 2559

หน่วยงานภายใน 
ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ แบ่งหน่วยงานภายในออกเป็น 6 หน่วยงาน ได้แก่
ฝ่ายบริหารทั่วไป
ส่วนยุทธศาสตร์การเตือนภัย
ส่วนวิชาการการเตือนภัย
ส่วนปฏิบัติการเตือนภัย
ส่วนเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเพื่อการเตือนภัย

ระบบเตือนภัยพิบัติ 

ประเทศไทยใช้ระบบในการเตือนภัยพิบัติผ่านอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่รับสัญญาณการเตือนภัยจากส่วนกลาง คือศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ ประกอบไปด้วย

 หอเตือนภัย โดยใช้การควบคุมกระจายข่าวสารภัยพิบัติจากระบบควบคุมที่ติดตั้งอยู่ที่ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ ส่งสัญญาณผ่านดาวเทียมเตือนไปยังหอเตือนภัย ซึ่งมีอยู่ทั่วประเทศ จำนวน 328 แห่ง ในพื้นที่ 62 จังหวัด ในรูปแบบของการกระจายเสียงไซเรน และเสียงประกาศเตือน
 สถานีถ่ายทอดสัญญาณเตือนภัย (CSC) ถ่ายทอดสัญญาณเตือนจากศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติผ่านดาวเทียมไปยังเครื่องรับสัญญาณในจำนวน 285 แห่ง ซึ่งเป็นที่ตั้งขององค์การบริหารส่วนตำบล หรือส่วนราชการในพื้นที่เสี่ยงภัยพิบัติต่าง ๆ อาทิ ดินถล่ม น้ำป่าไหลหลาก โดยกระจายข่าวสารการเตือนภัยโดยใช้คลื่นวิทยุและหอกระจายข่าวในชุมชน
 หอกระจายข่าวในชุมชน ติดตั้งในพื้นที่เสี่ยง จำนวน 674 แห่ง โดยรับสัญญาณเตือยภัยผ่านทางสถานีถ่ายทอดสัญญาณเตือนภัย โดยผ่านคลื่นวิทยุและถ่ายทอดสัญญาณเสียงผ่านหอกระจายข่าว ความสูงไม่น้อยกว่า 12 เมตรจากระดับพื้น ติดตั้งลำโพงขนาด 150 วัตต์ 4 ตัว
 เครื่องรับสัญญาณเตือนภัยผ่านดาวเทียม (EVAC) ติดตั้งในสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยประจำจังหวัด และในศาลากลางจังหวัดทุกจังหวัด เพื่อแจ้งเตือนในหน่วยราชการและถ่ายทอดสู่ประชาชนในจังหวัด มีจำนวน 163 ชุด
 บัญชีอย่างเป็นทางการบนแอปพลิเคชันไลน์ (Line Official Account: Line OA) ใช้สำหรับการแจ้งเตือนคำเตือนต่าง ๆ เกี่ยวกับภัยพิบัติทางธรรมชาติ รวมถึงสามารถรายงานปัญหาหรือภัยพิบัติต่าง ๆ ไปยังศูนย์เตือนภัยพิบัติได้ ด้วยการเพิ่มเป็นเพื่อนกับบัญชีของศูนย์ในแอปพลิเคชันไลน์
 แอปพลิเคชัน THAI DISASTER ALERT เป็นแอปพลิเคชันสำหรับแจ้งเตือนภัยพิบัติ สามารถแจ้งเตือนเฉพาะพื้นที่แบบเวลาจริง (Real Time) โดยติดตั้งแอปพลิเคชันลงในสมาร์ทโฟน ระบุจังหวัด และอนุญาตให้เข้าถึงตำแหน่งของโทรศัพท์มือถือ

ระบบตรวจจับ 
ประเทศไทยมีระบบตรวจจับและเฝ้าระวังภัยพิบัติที่อยู่ภายใต้ความดูแลของศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ ประกอบไปด้วย

ทุ่นตรวจวัดคลื่นสึนามิ มีทั้งสิ้น 2 ทุ่น อยู่ในฝั่งทะเลอันดามัน คือ

 สถานี 23401 อยู่ในมหาสมุทรอินเดีย สามารถแจ้งเตือนล่วงหน้าได้ 1 ชั่วโมง 45 นาที ถึง 2 ชั่วโมง
 สถานี 23461 อยู่ในทะเลอันดามัน สามารถแจ้งเตือนล่วงหน้าได้ 45 นาที

ข้อสังเกตถึงประสิทธิภาพ 

หลังจากการก่อตั้งศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติภายหลังเหตุการณ์ธรณีพิบัติภัยในปี พ.ศ. 2547 อุปกรณ์สำหรับเตือนภัยและป้ายบอกเส้นทางหลบภัยต่าง ๆ ถูกติดตั้งภายในพื้นที่ประสบภัยหลักจากเหตุการณ์นั้นในปี พ.ศ. 2548 เมื่อระยะเวลาผ่านไป อุปกรณ์เตือนภัยต่าง ๆ นั้นขาดการบำรุงรักษาและเกิดการชำรุด ประสิทธิภาพลดลง รวมถึงมีการติดตั้งที่ไม่ครอบคลุมพื้นที่มากพอ ทำให้มีความกังวลถึงความพร้อมในการแจ้งเตือนหากเกิดเหตุขึ้นอีกครั้ง ถึงแม้จะมีการฝึกซ้อมอยู่เป็นประจำทุกปี ซึ่งส่วนราชการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องยืนยันว่าระบบมีความพร้อมมากพอที่จะรับมือหากเกิดเหตุการณ์อีกครั้ง แต่องค์การบริหารส่วนท้องถิ่นหลายแห่งกลับประสบปัญหางบประมาณในการดูแลหลังจากได้รับการถ่ายโอนระบบเข้ามาอยู่ในการดูแล

สำหรับระยะเวลาในการส่งคำเตือนไปยังประชาชน ยังมีความล่าช้าอยู่ ซึ่งถึงแม้ภาครัฐมีความพร้อมในการประเมินและสร้างแบบจำลองต่าง ๆ ถึงภัยพิบัติที่ส่งผลกระทบต่อประเทศเมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้น แต่เมื่อถึงขั้นตอนสุดท้ายคือการเตือนภัยไปยังประชาชนกลับมีข้อจำกัดมากมาย ด้วยอุปกรณ์ที่ต้องการการบำรุงรักษา ทำให้หลายครั้งอุปกรณ์ไม่สามารถใช้งานได้เมื่อเกิดเหตุการณ์จริง ประชาชนจึงต้องพึ่งพาสื่อสังคมออนไลน์แทนการแจ้งเตือนผ่านกลไกต่าง ๆ จากภาครัฐ

นอกจากนี้ยังมีการตั้งข้อสังเกตบนโลกออนไลน์ถึงระบบเตือนภัยพิบัติในประเทศไทยที่ยังไม่เป็นระบบมากพอ โดยเฉพาะการถ่ายทอดสัญญาณแจ้งเตือนผ่านโครงข่ายโทรทัศน์ในประเทศ โดยได้ยกตัวอย่างของระบบแจ้งเตือนผ่านโครงข่ายโทรทัศน์ในประเทศญี่ปุ่นที่แจ้งเตือนแผ่นดินไหว และสึนามิได้อย่างรวดเร็ว และนายอาร์ม (9arm) สตรีมเมอร์วีดีโอบนสังคมออนไลน์ได้พูดถึงการเตือนด้วยข้อความแจ้งเตือนฉุกเฉินบนโครงข่ายโทรทัศน์โดยตรง และความเป็นไปได้ในการแจ้งเตือนผ่านสมาร์ทโฟน ทั้งระบบปฏิบัติการไอโอเอสและแอนดรอยด์ ซึ่งใช้งานในหลายประเทศ ทั้งสหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ และระบุว่าในประเทศไทยมีคนที่พร้อมจะพัฒนาระบบเหล่านี้ เพียงแต่ขาดการดำเนินการกำหนดระเบียบจากผู้ที่เกี่ยวข้อง

ในขณะที่ในประเทศไทยนั้นมีความล่าช้าในการประสานงานเพื่อแจ้งเตือนภัยพิบัติ ซึ่งในกรณีดังกล่าวเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2555 ระหว่างการถ่ายทอดสัญญาณการถ่ายทอดสดรายการพิเศษของโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย (ทีวีพูล) ซึ่งเป็นพระราชพิธี โดยเหตุการณ์แผ่นดินไหวเกิดขึ้นเวลา 15.38 น. ศูนย์เตือนภัยพิบัติได้ออกหนังสือเตือนเพื่อให้ออกอากาศแจ้งเตือนทุกช่องทางในเวลา 16.01 น. แต่มีการตัดเข้าสู่ประกาศเตือนแผ่นดินไหวครั้งแรกในเวลา 15.42 น. โดยสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส และเวลา 18.00 น. โดยสถานีโทรทัศน์โมเดิร์นไนน์ (ช่อง 9) และสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 ซึ่งล้าช้าจากการประกาศให้เตือนเป็นเวลาหลายชั่วโมง

อ้างอิง 

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตดุสิต
องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2548