เรือนภะรตราชา

เรือนภะรตราชา (พะ-รด-ราชา) เป็นที่อาศัยเก่าและอาคารเรียนเก่า ตั้งอยู่ที่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (ฝั่งสำนักงานอธิการบดี) ถนนพญาไท เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ ได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่นจากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ เมื่อปี พ.ศ. 2540

สถาปัตยกรรม 
เรือนภะรตราชาเป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้สองชั้น รูปแบบสถาปัตยกรรมโคโลเนียล ตัวอาคารเป็นแบบใต้ถุนสูงโล่ง เสาชั้นล่างก่ออิฐถือปูนขนาดใหญ่ หลังคาเป็นทรงปั้นหยามุมชัน บริเวณเชิงชายที่หน้าจั่วประดับด้วยไม้ฉลุ เรือนชั้นสองกั้นเป็นห้องๆ ด้านหน้ามีระเบียงกว้าง หน้าต่างเป็นแบบบานกระทุ้งและมีเกร็ดไม้ซ้อนในบาน เรือนชั้นสามเป็นหอสูง มีเพียงห้องเดียว หลังคาปั้นหยามุมชันทรงมะนิลา เปิดหน้าจั่ว เชิงชายประดับด้วยไม้ฉลุ เช่นเดียวกับราวบันไดและราวระเบียง ดูคร่าว ๆ แล้วจะพบว่ามีลักษณะผสมของบ้านแบบยุโรปแต่ประยุกต์ให้เข้ากับสภาพภูมิอากาศของไทย

ประวัติ 
เรือนนี้สร้างแล้วเสร็จใน ปี พ.ศ. 2460 ในสมัยรัชกาลที่ 6 ใช้เป็นบ้านพักของผู้บริหาร อาจารย์ชาวต่างประเทศและข้าราชการของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยอยู่ระยะหนึ่ง จากนั้นก็เปลี่ยนมาเป็นที่ทำการของหน่วยงานต่างๆของจุฬาฯ อาทิ 
 ก่อน พ.ศ. 2486 เคยเป็นอาคารเรียนคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สมัยที่ยังเป็นแผนกหนึ่งในคณะวิศวกรรมศาสตร์
 พ.ศ. 2501-2525 เคยเป็นโรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 
 พ.ศ. 2526-2536 เคยเป็นสถาบันวิจัยสังคม เป็นต้น 

ต่อมาเรือนหลังนี้ถูกปล่อยทิ้งร้างไว้ระยะหนึ่งจนส่งผลให้อาคารเสียหายอย่างมาก ต่อมาภายหลังจึงได้รับการบูรณะซ่อมแซมให้ดีและงดงาม จากนั้นก็มีการดูแลและอนุรักษ์สืบต่อมาจนงดงามดังปรากฏในปัจจุบัน 

เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2538 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยกราบบังคมทูลเชิญ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จทอดพระเนตรในวาระรำลึกถึงพระยาภะรตราชา (ม.ล.ทศทิศ อิศรเสนา) อดีตผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้ซึ่งเคยพำนัก ณ เรือนหลังนี้ ด้วยเหตุนี้เรือนไม้งามหลังนี้จึงได้ชื่อว่า  เรือนภะรตราชา

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 สถาปัตยกรรมที่มีรูปแบบของโคโลเนียลสไตล์ 

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
อาคารอนุรักษ์