กีฬาแห่งชาติ

กีฬาแห่งชาติ () เป็นการแข่งขันมหกรรมกีฬาหลากหลายชนิดระหว่างภูมิภาคในประเทศไทย ซึ่งปัจจุบันมีการจัดขึ้นในทุก ๆ 2 ปี เริ่มกำหนดการแข่งขันโดย องค์การส่งเสริมกีฬาแห่งประเทศไทย (อสกท) ตั้งแต่การแข่งขันครั้งแรก ถึง ครั้งที่ 19 และตั้งแต่กีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 20 เป็นต้นมา บริหารจัดการแข่งขันโดย การกีฬาแห่งประเทศไทย (กกท) และยังถือได้ว่าเป็นการแข่งขันกีฬาหลากชนิด ซึ่งมีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศ

การแข่งขันนั้นเริ่มต้นครั้งแรกด้วยกีฬาเพียง 5 ชนิดกีฬา และนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันเพียง 716 คน จนมีจำนวนเพิ่มขึ้นถึงมากกว่า 12,000 คน จาก 77 จังหวัดทั่วประเทศ โดยในกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 ประจำปี พ.ศ. 2560 ได้มีนักกีฬาเข้าร่วมแข่งขันทั้งหมด 12,593 คน แบ่งเป็นนักกีฬาชายจำนวน 6,971 คน และนักกีฬาหญิงจำนวน 5,622 คน เข้าชิงชัย 691 รายการใน 45 ชนิดกีฬา

ในประวัติศาสตร์ของกีฬาแห่งชาติ มีจังหวัดเจ้าภาพจัดการแข่งขันแล้ว 26 จังหวัด โดยมี 77 จังหวัดเข้าร่วม โดยมีจังหวัดบึงกาฬได้เข้าร่วมแข่งขันกีฬาแห่งชาติเป็นจังหวัดล่าสุด ซึ่งเข้าร่วมเป็นคราวแรกในกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 40 โดยจังหวัดเชียงใหม่เป็นจังหวัดที่ได้เป็นเจ้าภาพมากถึง 4 ครั้ง 

สำหรับกีฬาแห่งชาติครั้งล่าสุดจัดขึ้นที่จังหวัดกาญจนบุรี ระหว่างวันที่ 14 ถึง 29 สิงหาคม พ.ศ. 2566 และการแข่งขันครั้งต่อไปจะจัดขึ้นที่จังหวัดจันทบุรี ในปี พ.ศ. 2567

ประวัติ 
กีฬาแห่งชาติ เดิมเรียกว่า "กีฬาเขตแห่งประเทศไทย" จัดโดยองค์การส่งเสริมกีฬาแห่งประเทศไทย (อสกท.; ปัจจุบันคือ การกีฬาแห่งประเทศไทย; กกท.) เพื่อคัดเลือกผู้แทนนักกีฬาจากประเทศไทยไปแข่งขันกีฬาแหลมทองครั้งที่ 4 โดยกีฬาเขตแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 1 จัดการแข่งขันที่กรุงเทพมหานคร ระหว่างวันที่ 1 ถึง 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2510 แบ่งการแข่งขันเป็นเขต จึงใช้ชื่อการแข่งขันว่า กีฬาเขตแห่งประเทศไทย โดยการแข่งขันครั้งแรก แบ่งกลุ่มนักกีฬาออกเป็น 5 เขตจากภูมิภาคต่างๆ

หลังจากนั้น เมื่อจัดแข่งขันกีฬาเขตแห่งประเทศไทยครั้งต่อๆมามีการแก้ไข มา จึงมีการปรับเพิ่มกลุ่มนักกีฬาตามเขตภูมิภาค ขึ้นเป็นลำดับตามความเหมาะสม โดยเฉพาะในการแข่งขันกีฬาเขตแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 5 ซึ่งเพิ่มขึ้นเป็น 10 เขต โดยแยกกรุงเทพมหานครออกมาจากเขต 1 เป็นเขต 10

ต่อมาในปี พ.ศ. 2527 คณะกรรมการ อสกท.มีมติให้เปลี่ยนไปใช้ชื่อใหม่ว่า "กีฬาแห่งชาติ" เริ่มตั้งแต่การแข่งขันกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 18 ประจำปี พ.ศ. 2527 พร้อมทั้งเปลี่ยนแปลงวัตถุประสงค์ในการแข่งขันเพื่อเป็นการสร้างความแข็งแกร่งให้แก่วงการกีฬาของชาติ

ต่อมาในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2542 คณะรัฐมนตรี ได้มีมติเห็นชอบให้ การกีฬาแห่งประเทศไทย รับเป็นเจ้าภาพจัดแข่งขันกีฬาแห่งชาติ โดยปรับลดกำหนดแข่งขันจากจัดการแข่นขันทุก 1 ปี ไปเป็นทุก 2 ปี และปรับปรุงการแบ่งกลุ่มนักกีฬา จากเดิมที่แบ่งตามภูมิภาคจำนวน 10 เขต มาเป็นแบ่งตามจังหวัดจำนวน 76 จังหวัด

หลังจากการแข่งขันทุก 2 ปี ซึ่งจัดทั้งหมด 3 ครั้ง คือ กีฬาแห่งชาติครั้งที่ 33, ครั้งที่ 34 และครั้งที่ 35 จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2549 คณะรัฐมนตรี มีมติเห็นชอบให้ กกท.ปรับกำหนดจากจัดการแข่งขันทุก 2 ปี ไปเป็นทุก 1 ปีตามเดิม ในกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 36 โดยให้เหตุผลเพื่อความต่อเนื่องในการพัฒนาวงการกีฬา แต่ยังแข่งขันในนามจังหวัดเหมือนเดิม จากนั้นในกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 40 มีการเพิ่มกลุ่มนักกีฬาขึ้นจาก 76 จังหวัดเป็น 77 จังหวัด เนื่องจากมีการก่อตั้งจังหวัดบึงกาฬขึ้นมาใหม่

วันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2556 การประชุมคณะกรรมการการกีฬาแห่งประเทศไทย มีมติให้ปรับลดกำหนดแข่งขันจากจัดการแข่นขันทุก 1 ปี ไปเป็นทุก 2 ปี และคณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบด้วย เพื่อให้นักกีฬาได้มีเวลาในการเตรียมตัว ก่อนเข้าร่วมการแข่งขันในระดับนานาชาติ เนื่องจากปัจจุบันมีการแข่งขันกีฬาทั้งในและต่างประเทศหลายรายการ ทำให้การเตรียมตัวของนักกีฬาที่เข้าร่วมการแข่งขันซ้ำซ้อนกัน ซึ่งส่งผลกระทบต่อการฝึกซ้อมและงบประมาณในการส่งนักกีฬาเข้าร่วมการแข่งขัน เพื่อความสอดคล้องกับการแข่งขันกีฬาหลายรายการทั้งในและต่างประเทศเหล่านั้น โดยจะเริ่มในการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 46 เพื่อให้สลับกับกีฬาซีเกมส์

ไฟพระฤกษ์ 
ไฟพระฤกษ์ เป็นไฟที่อัญเชิญมาเพื่อประกอบพิธีเปิดกีฬาแห่งชาติและจุดในกระถางคบเพลิงตลอดการแข่งขัน ไฟพระฤกษ์สำหรับการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ เริ่มมีครั้งแรกในการแข่งขันกีฬาเขตแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 1 เมื่อปี พ.ศ. 2510 โดยคณะกรรมการจัดการแข่งขันจะต้องขอพระราชทานไฟพระฤกษ์จากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเพื่อนำมา ทั้งนี้ คณะกรรมการจัดการแข่งขันจะต้องทำหนังสือติดต่อไปยังสำนักราชเลขาธิการ สำนักพระราชวัง เพื่อนำความขึ้นกราบบังคมทูลถึงกำหนดนัดหมาย วัน เวลา สถานที่ ให้คณะกรรมการเข้าเฝ้ารับพระราชทานไฟพระฤกษ์นี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะทรงจุดจากวัดพระศรีรัตนศาสดาราม แล้วพระราชทานให้ผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬาแห่งชาติในปีนั้นๆ ณ กรุงเทพมหานคร 

โดยวิธีการจุดไฟพระฤกษ์นั้น สำนักพระราชวัง จะนำพระแว่น “สุรยกานต์” ไปทอดไว้ ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ก่อนวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแต่ละปี สำหรับพระราชพิธีจัดไฟขึ้นอยู่กับสถาวะอากาศ และเมื่อทรงประกอบพระราชพิธีจัดไฟเรียบร้อยแล้ว สำนักพระราชวังจะนำไฟพระฤกษ์ไปเก็บรักษาไว้ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และจะเลี้ยงไว้สำหรับใช้ในปีนั้น จนกระทั่งถึงวันเฉลิมพระชนมพรรษาฯ ของปีนั้น ไฟพระฤกษ์ที่เลี้ยงไว้นี้จะใช้ในพระราชพิธีต่างๆ รวมทั้งเชิญไปใช้ในการพระราชทานเพลิงศพบุคคลที่สมควรด้วย

กลุ่มนักกีฬาที่เข้าร่วม

กลุ่มภาคตะวันออก และกรุงเทพมหานคร

กลุ่มภาคกลาง และภาคตะวันตก

กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

กลุ่มภาคใต้

กลุ่มภาคเหนือ

กลุ่มนักกีฬาในอดีต

รอบคัดเลือกระดับภาค 

การแข่งขันกีฬาแห่งชาติในปัจจุบันกำหนดให้มีการจัดการแข่งขันในรอบคัดเลือก เพื่อเลือกตัวแทนนักกีฬาของแต่ละจังหวัดให้เข้ามาแข่งขันในรอบสุดท้ายในระดับประเทศในปีนั้นๆ โดยรอบคัดเลือกในระดับภาคนี้จะจัดแยกกันออกไปในแต่ละภาคแบ่งออกเป็น 5 ภาค คือ ภาคที่ 1 (กลุ่มภาคตะวันออก และกรุงเทพมหานคร), ภาคที่ 2 (กลุ่มภาคกลาง และภาคตะวันตก), ภาคที่ 3 (กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ), ภาคที่ 4 (กลุ่มภาคใต้) และภาคที่ 5 (กลุ่มภาคเหนือ)

ชนิดกีฬาที่แข่งขัน

การแข่งขัน

เจ้าภาพการแข่งขัน

หมายเหตุ

ข้อมูลการแข่งขัน

ตารางเหรียญรางวัลตลอดกาล 
77 จังหวัดในประเทศไทยได้เข้าร่วมการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ โดยทุก 77 จังหวัดได้เหรียญอย่างน้อย 1 เหรียญทองในการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ ในยุคเริ่มแรกของกีฬาแห่งชาติ เขต 4 (ระบบ 2510), เขต 1, เขต 3, เขต 7 และเขต 10 ได้เป็นเจ้าเหรียญทอง ส่วนในยุคที่สองของกีฬาแห่งชาติ เขต 10, เขต 2, เขต 3, เขต 9 และเขต 7 ได้เป็นเจ้าเหรียญทอง ส่วนในยุคปัจจุบันของกีฬาแห่งชาติมีแค่ 2 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร และสุพรรณบุรี ที่ได้เป็นเจ้าเหรียญทอง

ดูเพิ่ม 
 กีฬาคนพิการแห่งประเทศไทย
 กีฬาเยาวชนแห่งชาติ
 กีฬาอาวุโสแห่งชาติ

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
ศูนย์วิชาการและเทคโนโลยีกีฬา 

กีฬาแห่งชาติ