เขตการปกครองระดับกิ่งมณฑล

เขตการปกครองระดับกิ่งมณฑล หรือ เขตการปกครองระดับอนุมณฑล () ในสาธารณรัฐประชาชนจีน เป็นนครระดับจังหวัดที่ปกครองโดยมณฑล แต่ได้รับการยกฐานะขึ้นกึ่งหนึ่ง ดังนั้น จึงอยู่ภายใต้ระดับมณฑลครึ่งหนึ่ง แต่อยู่เหนือระดับจังหวัดครึ่งหนึ่ง (จึงได้ชื่อว่า กิ่งมณฑล/อนุมณฑล)

การยกฐานะเช่นนี้ใช้กับทุกเขตการปกครอง หน่วยงานการบริหาร และพรรคการเมือง ตัวอย่างเช่น นายกเทศมนตรีของเขตการปกครองระดับกิ่งมณฑล จะมีฐานะเทียบเท่ารองผู้ว่าการมณฑล

เขตการปกครองระดับกิ่งมณฑลยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของมณฑล เช่นเดียวกับเขตการปกครองระดับจังหวัด อย่างไรก็ตาม มีนครระดับกิ่งมณฑลจำนวน 5 แห่งที่มีสถานะเพิ่มเป็น นครที่กำหนดไว้โดยเฉพาะในแผนของรัฐ () ด้วย ซึ่งมีอำนาจในระดับมณฑลที่เหนือไปกว่าประเด็นทางเศรษฐกิจ เช่น การเงินของรัฐบาล ศุลกากร การวางแผนกลยุทธ์ทางเศรษฐกิจ นโยบายเศรษฐกิจ กิจการเศรษฐกิจต่างประเทศ การธนาคาร ฯลฯ

เขตการปกครองระดับกิ่งมณฑลมีส่วนประกอบหน่วยย่อยคล้ายกับเขตการปกครองระดับจังหวัด ซึ่งประกอบด้วย พื้นที่ใจกลางเมืองที่ล้อมรอบด้วยพื้นที่ชนบท พื้นที่ดังกล่าวรวมกันแบ่งออกเป็น เขต, และอำเภอหรือนครระดับอำเภอที่อยู่โดยรอบ (โดยทั้งหมดนี้ยกฐานะเป็นระดับกิ่งจังหวัด) ที่ปกครองโดยเขตการปกครองระดับกิ่งมณฑลในนามของมณฑล ซึ่งทั้งหมดมีเขตเมืองเป็นของตนเองที่ล้อมรอบด้วยพื้นที่ชนบทของตนเอง

แผนที่เขตการปกครองระดับกิ่งมณฑลในประเทศจีน

นครระดับกิ่งมณฑล 
นครเดิม 16 แห่ง ได้เปลี่ยนชื่อเป็น นครระดับกิ่งมณฑล เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 1994 โดยคณะกรรมการกลางฝ่ายองค์กร ร่วมกับมีฐานะเป็นนครระดับจังหวัดด้วย นครดังกล่าวส่วนใหญ่เป็นเมืองหลวงของมณฑลที่นครนั้นตั้งอยู่

หลังจากที่ฉงชิ่งได้รับการจัดตั้งเป็นนครปกครองโดยตรง ทำให้ปัจจุบันมีนครระดับกิ่งมณฑลจำนวน 15 แห่ง

ฉงชิ่งเคยเป็นนครระดับกิ่งมณฑลของมณฑลเสฉวน จนมาถึงวันที่ 14 มีนาคม 1997 ฉงชิ่งได้กลายเป็นนครอิสระโดยแยกออกจากมณฑลเสฉวนอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ กองผลิตและก่อสร้างซินเจียงยังมีอำนาจในระดับกิ่งมณฑลอีกด้วย

เฉิงตูเป็นนครระดับกิ่งมณฑลที่มีประชากรมากที่สุด มากกว่าประชากรของนครอิสระอย่างเทียนจิน ในขณะที่ทั้งฮาร์บินและเฉิงตูก็มีพื้นที่ทางบกใหญ่กว่าเทียนจิน

รวมแล้วมีนครระดับกิ่งมณฑล 5 แห่งที่ไม่ใช่เมืองหลวงมณฑลของตนเอง นครทั้งห้านี้ถูกกำหนดให้เป็น "นครที่มีสถานะการวางแผนอิสระ" ()

พื้นที่ใหม่ระดับกิ่งมณฑล 
นอกจากนี้ เขตใหม่ผู่ตงของเซี่ยงไฮ้ และเขตใหม่ปินไห่ของเทียนจิน ซึ่งเป็นเขตระดับอำเภอ ก็ยังได้รับอำนาจในระดับกิ่งมณฑลอีกด้วย

จังหวัดปกครองตนเองระดับกิ่งมณฑล 
จังหวัดอีหลี ซึ่งเป็นจังหวัดปกครองตนเองชนชาติคาซัค มี 2 จังหวัดอยู่ในความปกครองคือ จังหวัดอัลไต และจังหวัดถ่าเฉิง และอีก 11 เขตการปกครองระดับอำเภอที่ถูกควบคุมภายใต้เขตอำนาจของจังหวัดอีหลีโดยตรง แต่สถานะทางกฎหมายของจังหวัดอีหลีเป็นเพียงเขตการปกครองระดับจังหวัดเท่านั้น ซึ่งเป็นกรณีพิเศษในระบบเขตการปกครองของจีน และเป็นการไม่ถูกต้องที่จะถือว่าจังหวัดอีหลีเป็นเขตการปกครองระดับกิ่งมณฑล ซึ่งไม่มีหลักเกณฑ์ทางกฎหมาย จนถึงปี 2001 จังหวัดอีหลีก็ได้มีจังหวัดที่ 3 มาอยู่ในความปกครอง หน่วยย่อยที่ควบคุมโดยตรงนั้นได้รับการปกครองในฐานะเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดอีหลี (伊犁地区)

อ้างอิง 

 
หน่วยการบริหารของประเทศจีน
เขตการปกครองระดับจังหวัดของสาธารณรัฐประชาชนจีน