อิมมูโนเจน

อิมมูโนเจน () เป็นสารที่ทำให้ภูมิคุ้มกันตอบสนอง
อิมมูโนเจนทั้งหมดเป็นแอนติเจน แอนติเจนได้ชื่อเช่นนั้นก็เพราะมันทำให้แอนติบอดีตอบสนอง
แม้เม็ดเลือดขาวหรือแอนติบอดีโดยเฉพาะๆ ซึ่งเป็นส่วนของภูมิคุ้มกันจะรู้จักแอนติเจนทั้งหมด แต่แอนติเจนทั้งหมดก็ไม่ได้ทำให้ภูมิคุ้มกันตอบสนอง
ดังนั้น แอนติเจนที่ก่อการตอบสนองของภูมิคุ้มกัน (คือมีคุณสมบัติ immunogenic) จึงเรียกว่า อิมมูโนเจน

อิมมูโนเจนก่อการตอบสนองของภูมิคุ้มกันในน้ำเหลือง (humoral) และ/หรือที่อำนวยโดยเซลล์ (cell-mediated)
ซึ่งเป็นสมรรถภาพที่เรียกว่า immunogenicity (การก่อการตอบสนองของภูมิคุ้มกัน)
บางครั้ง คำว่าอิมมูโนเจนและแอนติเจนอาจใช้เป็นไวพจน์ของกันและกัน
แต่แอนติเจนที่จัดเป็นอิมมูโนเจนด้วยเท่านั้นจะทำให้ภูมิคุ้มกันตอบสนอง

อิมโมนูเจนอาจนิยามได้ว่าเป็นแอนติเจนที่ประกอบด้วยโปรตีนขนส่งที่มีโมเลกุลใหญ่ (macromolecular carrier) ประกอบกับเอพิโทป (หรือเรียกว่า antigenic determinant) ที่สามารถทำให้ภูมิคุ้มกันตอบสนอง
ตัวอย่างที่ชัดเจนอย่างหนึ่งก็คือ hapten
ซึ่งเป็นสารประกอบมีมวลโมเลกุลน้อยที่แม้แอนติบอดีจะเข้าจับได้ แต่ก็ไม่ทำให้ภูมิคุ้มกันตอบสนอง
ต่อเมื่อจับกับโมเลกุลโปรตีนขนส่งที่ใหญ่กว่า ซึ่งเป็นโปรตีนที่อาจไม่ก่อให้ภูมิคุ้มกันตอบสนองโดยตนเอง โมเลกุลประกอบซึ่งเรียกว่า hapten-carrier complex จึงกลายเป็นอิมมูโนเจนที่ก่อการตอบสนองของภูมิคุ้มกัน

จนถึงปี1959 คำว่า อิมมูโนเจน และ แอนติเจน มีความหมายไม่ต่างกัน

เชิงอรรถและอ้างอิง 

วิทยาภูมิคุ้มกัน
วัคซีน