สำนักงานราชบัณฑิตยสภา

สำนักงานราชบัณฑิตยสภา เป็นส่วนราชการอิสระในฝ่ายบริหารของประเทศไทย มีหน้าที่ค้นคว้า วิจัย และบำรุงวิชาการด้านต่าง ๆ เพื่อประโยชน์สาธารณะ เป็นที่รู้จักจากบทบาทในการควบคุมภาษาไทย ผ่านการจัดทำพจนานุกรม และการบัญญัติหลักเกณฑ์ต่าง ๆ ในทางภาษา

ในทางประวัติศาสตร์นั้น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7) ทรงก่อตั้ง ราชบัณฑิตยสภา ขึ้นเมื่อวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2469 ต่อมาในวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2476 มีการยุบราชบัณฑิตยสภาแยกไปจัดตั้งเป็น ราชบัณฑิตยสถาน กับกรมศิลปากร ราชบัณฑิตยสถานมีการดำเนินงาน 2 ส่วน คือ สภาราชบัณฑิต ซึ่งทำหน้าที่ด้านวิชาการ กับข้าราชการประจำ ซึ่งทำหน้าที่ด้านธุรการสนับสนุนงานของสภาราชบัณฑิต กระทั่งวันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2558 จึงเปลี่ยนชื่อ ราชบัณฑิตยสถาน เป็น สำนักงานราชบัณฑิตยสภา และเปลี่ยนชื่อ สภาราชบัณฑิต เป็น ราชบัณฑิตยสภา ตามชื่อดั้งเดิมสมัยรัชกาลที่ 7

ตามโครงสร้างปัจจุบัน ราชบัณฑิตยสภามีสมาชิก 3 ประเภท คือ ภาคีสมาชิก ราชบัณฑิต และราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์

เดิมสำนักงานตั้งอยู่ที่ถนนหน้าพระลานในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาย้ายไปที่สนามเสือป่าตั้งแต่ พ.ศ. 2549

อำนาจหน้าที่และผลงาน

อำนาจหน้าที่ 
สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นสถาบันหลักของเครือข่ายทางปัญญาแห่งชาติ และเป็นองค์การพัฒนาความรู้ที่สามารถเป็นแหล่งอ้างอิงทางวิชาการ โดยมีพันธกิจดังต่อไปนี้
 ค้นคว้า วิจัย และบำรุงสรรพวิชา แล้วนำผลงานที่ได้สร้างสรรค์ออกเผยแพร่ให้เป็นคุณประโยชน์ต่อประเทศชาติและประชาชน
 ติดต่อแลกเปลี่ยนความรู้ และประสานงานทางวิชาการกับองค์กรปราชญ์และสถาบันทางวิชาการอื่น ๆ ทั้งในและต่างประเทศ
 ให้ความเห็น คำแนะนำ และคำปรึกษาทางวิชาการแก่นายกรัฐมนตรีหรือคณะรัฐมนตรี
 ให้บริการทางวิชาการแก่ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานอิสระตามรัฐธรรมนูญ องค์การมหาชน หน่วยงานอื่นของรัฐ สถาบันการศึกษา หน่วยงานของเอกชนและประชาชน
 ดำเนินการเกี่ยวกับการจัดทำพจนานุกรม สารานุกรม อักขรานุกรม อนุกรมวิธาน การบัญญัติศัพท์วิชาการสาขาต่าง ๆ รวมทั้งการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วิชาการภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทย และงานวิชาการอื่น ๆ 
 กำหนดหลักเกณฑ์ต่าง ๆ เกี่ยวกับการใช้ภาษาไทย การอนุรักษ์ภาษาไทยมิให้เปลี่ยนไปในทางที่เสื่อม และการส่งเสริมภาษาไทยซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของชาติให้ปรากฏเด่นชัดยิ่งขึ้น
 ปฏิบัติการอื่นตามที่กฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของราชบัณฑิตยสภา

สำนักงานราชบัณฑิตยสภามีหน้าที่ในการค้นคว้า วิจัย และนำเสนอผลงานอันเป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติ ทั้งให้คำแนะนำทางวิชาการแก่หน่วยงานราชการและประชาชน ทั้งนี้ยังมีหน้าที่สำคัญ คือ การจัดทำพจนานุกรม สารานุกรม อักขรานุกรม อนุกรมวิธานธรรมชาติวิทยา การบัญญัติศัพท์วิชาการ และงานวิชาการอื่น ๆ

ผลงาน

ผลงานหลัก 
สำนักงานราชบัณฑิตยสภาจะเสนอผลงานเหล่านี้ต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อออกเป็นประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีให้ใช้เป็นมาตรฐานในทางราชการและการศึกษา
 พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน
 หลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียง
 หลักเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาต่าง ๆ 
 ชื่อจังหวัด เขต อำเภอ และกิ่งอำเภอ เป็นอักษรไทยและอักษรโรมัน
 ชื่อประเทศ ดินแดน เขตการปกครอง และเมืองหลวง
 ศัพท์บัญญัติชื่อแร่และชื่อธาตุ

ผลงานอื่น ๆ 
 อ่านอย่างไรและเขียนอย่างไร
 ลักษณนาม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน
 หลักเกณฑ์การใช้เครื่องหมายวรรคตอนและเครื่องหมายอื่น ๆ หลักเกณฑ์การเว้นวรรค หลักเกณฑ์การเขียนคำย่อ
 ภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน
 พจนานุกรมและสารานุกรมซึ่งบัญญัติและอธิบายศัพท์วิชาการสาขาต่าง ๆ เป็นภาษาไทย เช่น ศัพท์เศรษฐศาสตร์ ศัพท์รัฐศาสตร์ ศัพท์นิติศาสตร์ ศัพท์สังคมวิทยา ศัพท์ปรัชญา ศัพท์ศาสนาสากล ศัพท์จิตวิทยา ศัพท์คณิตศาสตร์ ศัพท์วิทยาศาสตร์ ศัพท์วิศวกรรมเครื่องกล ศัพท์คอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ ศัพท์ธรณีวิทยา ศัพท์ภูมิศาสตร์ ศัพท์ภาษาศาสตร์ ศัพท์สถาปัตยกรรมศาสตร์ ศัพท์ศิลปะ ศัพท์วรรณกรรมไทย ศัพท์ดนตรีไทย ศัพท์ดนตรีสากล ศัพท์การกีฬาและวิทยาศาสตร์การกีฬา เป็นต้น
 พจนานุกรมศัพท์วรรณกรรมท้องถิ่นไทย ภาคเหนือ ภาคอีสาน และภาคใต้
 สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน
 สารานุกรมประวัติศาสตร์ไทยและสารานุกรมประวัติศาสตร์สากลสมัยใหม่ ภูมิภาคเอเชีย ภูมิภาคยุโรป และภูมิภาคอเมริกา
 อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ไทยและพจนานุกรมชื่อภูมิศาสตร์สากล
 อักขรานุกรมวิธานพืชและอนุกรมวิธานสัตว์
 พจนานุกรมคำใหม่และพจนานุกรมศัพท์ต่างประเทศที่ใช้คำไทยแทนได้
 คู่มือระบบเขียนภาษาของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ เป็นอักษรไทย เช่น ภาษาชอง ภาษาเขมรถิ่นไทย ภาษาเลอเวือะ ภาษาญัฮกุร เป็นต้น
 เห็ดกินได้และเห็ดมีพิษในประเทศไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน
 ฯลฯ

หน่วยงาน

การแบ่งส่วนราชการ 
ราชบัณฑิตยสภาแบ่งส่วนราชการภายใน ดังนี้
 สำนักงานเลขานุการกรม
 กองธรรมศาสตร์และการเมือง
 กองวิทยาศาสตร์
 กองศิลปกรรม

สำนัก 
สำนักในราชบัณฑิตยสภามีด้วยกัน 3 สำนัก แต่ละสำนักประกอบด้วยคณะราชบัณฑิตและภาคีสมาชิกสาขาวิชาต่าง ๆ รวมทั้งสิ้น 137 สาขา

กองธรรมศาสตร์และการเมือง 

 ประเภทวิชาปรัชญา
 สาขาวิชาอภิปรัชญาและญาณวิทยา
 สาขาวิชาอัคฆวิทยา
 สาขาวิชาตรรกศาสตร์
 สาขาวิชาศาสนศาสตร์
 ประเภทวิชาสังคมศาสตร์
 สาขาวิชานิติศาสตร์
 สาขาวิชารัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์
 สาขาวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา
 สาขาวิชาจิตวิทยา
 สาขาวิชาสังคมสงเคราะห์ศาสตร์และสวัสดิการสังคม
 สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์
 สาขาวิชาบริหารธุรกิจ
 สาขาวิชาภูมิศาสตร์
 สาขาวิชาศึกษาศาสตร์
 สาขาวิชานิเทศศาสตร์

 ประเภทวิชาประวัติศาสตร์
 สาขาวิชาประวัติศาสตร์สากล
 สาขาวิชาประวัติศาสตร์ไทย
 สาขาวิชาโบราณคดี

กองวิทยาศาสตร์ 

 ประเภทวิชาวิศวกรรมศาสตร์
 สาขาวิชาวิศวกรรมและเทคโนโลยีเคมี
 สาขาวิชาวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวเคมี
 สาขาวิชาวิศวกรรมและเทคโนโลยีปิโตรเคมี
 สาขาวิชาวิศวกรรมโยธา
 สาขาวิชาวิศวกรรมชลประทาน
 สาขาวิชาวิศวกรรมทรัพยากรน้ำ
 สาขาวิชาวิศวกรรมไฟฟ้า
 สาขาวิชาวิศวกรรมอิเล็กทรอนิกส์
 สาขาวิชาวิศวกรรมโทรคมนาคม
 สาขาวิชาวิศวกรรมเครื่องกล
 สาขาวิชาวิศวกรรมระบบการผลิต
 สาขาวิชาวิศวกรรมการเกษตร
 สาขาวิชาวิศวกรรมชีวภาพ
 สาขาวิชาวิศวกรรมอากาศยาน
 สาขาวิชาวิศวกรรมทางเรือ
 สาขาวิชาวิศวกรรมระบบ
 สาขาวิชาวิศวกรรมเหมืองแร่
 สาขาวิชาสถาปัตยกรรมทางเรือ
 ประเภทวิชาเทคโนโลยี
 สาขาวิชาเทคโนโลยีชีวภาพ
 สาขาวิชาเทคโนโลยีพลังงาน
 สาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม
 สาขาวิชาเทคโนโลยีการสื่อสาร
 สาขาวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศ
 สาขาวิชาเทคโนโลยีวัสดุ
 สาขาวิชาเทคโนโลยีพอลิเมอร์
 สาขาวิชาเทคโนโลยีการจัดการ
 สาขาวิชานาโนเทคโนโลยี
 สาขาวิชาเทคโนโลยีอุณหภาพ
 สาขาวิชาเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง
 ประเภทวิชาวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ
 สาขาวิชาพฤกษศาสตร์
 สาขาวิชาสัตววิทยาและสัตวศาสตร์
 สาขาวิชาพันธุศาสตร์
 สาขาวิชาเคมี
 สาขาวิชาฟิสิกส์และดาราศาสตร์
 สาขาวิชาคณิตศาสตร์และสถิติศาสตร์
 สาขาวิชาวิทยาการคอมพิวเตอร์
 สาขาวิชาระบบโลกและวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม (ธรณีวิทยา/สมุทรศาสตร์)
 สาขาวิชาชีวเคมี
 สาขาวิชาจุลชีววิทยา
 สาขาวิชาชีววิทยาระดับโมเลกุล
 ประเภทวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการเกษตร และสัตวแพทยศาสตร์
 สาขาวิชาปฐพีวิทยา
 สาขาวิชาพืชศาสตร์
 สาขาวิชาทรัพยากรธรรมชาติ
 สาขาวิชากีฏวิทยา
 สาขาวิชาวิทยาศาสตร์การอาหารและเทคโนโลยี
 สาขาวิชาเทคโนโลยีชีวภาพการเกษตร
 สาขาวิชาสัตวบาล
 สาขาวิชาการประมง
 สาขาวิชาวนศาสตร์
 สาขาวิชาสัตวแพทยศาสตร์

 ประเภทวิชาแพทยศาสตร์และทันตแพทยศาสตร์
 สาขาวิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา
 สาขาวิชาศัลยศาสตร์
 สาขาวิชาศัลยศาสตร์ออร์โทพีดิกส์
 สาขาวิชาวิสัญญีวิทยา
 สาขาวิชาอายุรศาสตร์
 สาขาวิชาตจวิทยา
 สาขาวิชาหัวใจและหลอดเลือด
 สาขาวิชาเวชศาสตร์เขตร้อน
 สาขาวิชากุมารเวชศาสตร์
 สาขาวิชาวิทยาโสต ศอ นาสิก
 สาขาวิชาจักษุวิทยา
 สาขาวิชาจิตเวชศาสตร์
 สาขาวิชาเวชศาสตร์ชันสูตร
 สาขาวิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู
 สาขาวิชาแพทยศาสตรศึกษา
 สาขาวิชาเวชศาสตร์การธนาคารเลือด
 สาขาวิชาเวชศาสตร์ครอบครัว
 สาขาวิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม
 สาขาวิชาเวชศาสตร์ชุมชน
 สาขาวิชาทันตแพทยศาสตร์
 ประเภทวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ
 สาขาวิชาชีวเคมีทางการแพทย์
 สาขาวิชานิติเวชศาสตร์
 สาขาวิชาปรสิตวิทยา
 สาขาวิชาเภสัชวิทยา
 สาขาวิชาวิทยาภูมิคุ้มกัน
 สาขาวิชาสรีรวิทยา
 สาขาวิชาพิษวิทยา
 สาขาวิชากายวิภาคศาสตร์
 สาขาวิชาเภสัชศาสตร์
 สาขาวิชาเทคนิคการแพทย์
 สาขาวิชาพยาธิวิทยา
 สาขาวิชารังสีวิทยา
 สาขาวิชากายภาพบำบัด
 สาขาวิชาพยาบาลศาสตร์
 สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์
 สาขาวิชาวิทยาการระบาด
 สาขาวิชาโภชนศาสตร์

กองศิลปกรรม 

 ประเภทวิชาวรรณศิลป์
 สาขาวิชาตันติภาษา
 สาขาวิชาภาษาศาสตร์
 สาขาวิชาอักษรโบราณ
 สาขาวิชาวรรณกรรมพื้นบ้าน
 สาขาวิชาวรรณกรรมร้อยแก้ว
 สาขาวิชาวรรณกรรมร้อยกรอง
 สาขาวิชาวรรณคดีเปรียบเทียบ
 สาขาวิชาภาษาไทย
 สาขาวิชาภาษาตระกูลไท
 สาขาวิชาภาษาและวรรณคดีต่างประเทศตะวันออก
 สาขาวิชาภาษาและวรรณคดีต่างประเทศตะวันตก
 สาขาวิชาการแปลและการล่าม
 ประเภทวิชาสถาปัตยศิลป์
 สาขาวิชาสถาปัตยกรรม
 สาขาวิชาสถาปัตยกรรมไทย
 สาขาวิชาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น
 สาขาวิชาการผังเมือง
 สาขาวิชาสถาปัตยกรรมออกแบบชุมชน
 สาขาวิชาสถาปัตยกรรมภายใน
 สาขาวิชาภูมิสถาปัตยกรรม
 สาขาวิชานาวาสถาปัตยกรรม
 สาขาวิชาประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม

 ประเภทวิชาวิจิตรศิลป์
 สาขาวิชาจิตรกรรม
 สาขาวิชาประติมากรรม
 สาขาวิชาภาพพิมพ์
 สาขาวิชาภาพถ่าย
 สาขาวิชาศิลปะไทย
 สาขาวิชานาฏกรรม
 สาขาวิชานาฏกรรมไทย
 สาขาวิชาดุริยางคกรรม
 สาขาวิชาดุริยางคกรรมไทย
 ประเภทวิชาประยุกต์ศิลป์
 สาขาวิชามัณฑนศิลป์
 สาขาวิชาอุตสาหกรรมศิลป์
 สาขาวิชาจุลศิลป์

ผู้บริหาร 
ผู้บริหารในราชบัณฑิตยสภาแบ่งเป็น 2 ฝ่าย คือ
 ฝ่ายราชบัณฑิต มี นายกราชบัณฑิตยสภา เป็นผู้บริหารสูงสุด
 ฝ่ายข้าราชการประจำ มี เลขาธิการราชบัณฑิตยสภา เป็นผู้บริหารสูงสุด

สมาชิก 
สมาชิกของราชบัณฑิตยสภา มี 3 ประเภทดังนี้

ราชบัณฑิต 
ราชบัณฑิต ผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง โดยราชบัณฑิตจากทุกสำนักจะเป็นผู้คัดเลือกจากภาคีสมาชิก แล้วนำเสนอต่อนายกรัฐมนตรี เพื่อนำความกราบบังคมทูลเพื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง มีได้จำกัดจำนวน 118 ตำแหน่ง ปัจจุบันมีราชบัณฑิตจำนวน 110 คน

ภาคีสมาชิก 
ภาคีสมาชิก ผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง ที่สมัครเข้าทำการร่วมกับราชบัณฑิตยสภา และราชบัณฑิตยสภาได้รับสมัครเป็นภาคีสมาชิกของสำนักใดสำนักหนึ่งแล้ว จำนวนภาคีสมาชิกมีจำกัดได้ไม่เกิน 84 คน แบ่งเป็น สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง 33 คน สำนักวิทยาศาสตร์ 55 คน สำนักศิลปกรรม 30 คน ปัจจุบันมีภาคีสมาชิก 74 คน

ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ 
ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง ซึ่งนายกรัฐมนตรี โดยคำแนะนำของราชบัณฑิตยสภา ได้นำความกราบบังคมทูลเพื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง โดยไม่จำกัดจำนวน ปัจจุบันมีราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ที่ยังมีชีวิตอยู่ จำนวน 8 คน เรียงตามลำดับการได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ดังนี้

  ผู้ได้รับแต่งตั้งที่ยังมีชีวิตอยู่

วิทยาการที่ราชบัณฑิตยสภาจัดเผยแพร่ทางเว็บไซต์

คลังความรู้ 
 วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
 สังคมศาสตร์
 ภาษา ศิลปะ วัฒนธรรม

หลักเกณฑ์ต่าง ๆ 
 การทับศัพท์ภาษาต่างประเทศ
 การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมัน
 การอ่านตัวเลขต่าง ๆ 
 การอ่านเครื่องหมาย
 การอ่านคำวิสามานยนาม
 เครื่องหมายวรรคตอน
 การเว้นวรรค
 การเขียนคำย่อ
 ชื่อจังหวัด เขต อำเภอ
 ชื่อทะเล
 ชื่อธาตุ
 ชื่อประเทศ ดินแดน เขตการปกครอง และเมืองหลวง
 ลักษณนาม
 ราชาศัพท์

สิ่งพิมพ์ 
 ราชบัณฑิตยสภามีสิ่งพิมพ์ทางวิชาการเกือบทุกสาขาไว้จำหน่ายแก่ประชาชนทั่วไป

ดูเพิ่ม 
 รายพระนามและชื่อนายกราชบัณฑิตยสถานและราชบัณฑิตยสภา

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 องค์กร
 
 

 สิ่งพิมพ์
 รายชื่อหนังสือที่จัดพิมพ์เผยแพร่

หน่วยงานที่อยู่ในบังคับบัญชาขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2476
หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตดุสิต
ราชบัณฑิตยสภา