พิพิธภัณฑ์หยกและวัฒนธรรมยุคก่อนโคลัมเบีย

พิพิธภัณฑ์หยกและวัฒนธรรมยุคก่อนโคลัมเบีย () หรือเรียกทั่วไปว่า พิพิธภัณฑ์หยก () เป็นพิพิธภัณฑ์ทางด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี ตั้งอยู่ในนครซานโฮเซ ประเทศคอสตาริกา ในสังกัดของสถาบันประกันภัยแห่งชาติ (, INS) เป็นที่เก็บรักษาสิ่งสะสมทางโบราณคดีที่ประกอบด้วยสิ่งประดิษฐ์เซรามิก กระดูก ไม้ เปลือกหอย และหินหลากหลายประเภท เช่น รูปแกะสลัก เมตาเต ลูกบด และอื่น ๆ อย่างไรก็ตามสิ่งแสดงหลักของพิพิธภัณฑ์นี้คือวัตถุทางโบราณคดีที่สร้างจากหินมีค่าจำนวนมหาศาล โดยส่วนใหญ่เป็นหยก ซึ่งถือได้ว่าเป็นชุดสะสมหยกในทวีปอเมริกาที่ใหญ่ที่สุดในโลก จนถึง พ.ศ. 2557 พิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ที่ชั้นล่างของสำนักงานใหญ่ INS บนอาเบนิดา 7 ระหว่าง กาเย 9 และกาเย 11 จากนั้นจึงย้ายไปที่อาคารหลังสมัยใหม่ห้าชั้น ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกของจัตุรัสลา เดโมกราเซีย () สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ทำการพิพิธภัณฑ์โดยเฉพาะ ปัจจุบันถือเป็นแหล่งเผยแพร่สำคัญของวัฒนธรรมคอสตาริกา

ประวัติ 
การรวบรวมชุดสะสมทางโบราณคดีนี้เริ่มจาก มาร์โก ฟิเดล ตริสตัน กัสโตร () อดีตประธานบริหารของ	สถาบันประกันภัยแห่งชาติ () ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนหลักในการกอบกู้มรดกของงานศิลปะคอสตาริกายุคก่อนโคลัมเบีย เพื่อให้ชาวคอสตาริกาทุกคนสามารถเข้าถึงได้

ตั้งแต่ พ.ศ. 2514 ภายใต้การผลักดันของฟิเดล ตริสตัน กัสโตร สถาบันประกันภัยแห่งชาติเริ่มได้รับชิ้นส่วนทางโบราณคดีจำนวนมากจากนักสะสมระดับชาติหลายราย โดยอิงจากการประกาศใช้กฎหมายฉบับที่ 4809 ลงวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2514 ซึ่งสนับสนุนให้สถาบันสาธารณะส่งเสริมการอนุรักษ์วัฒนธรรมของชาติ

ในปี พ.ศ. 2516 สถาบันประกันภัยแห่งชาติได้รับวัตถุมา 470 ชิ้น ซึ่งเป็นจำนวนที่เพิ่มขึ้นตามกฎหมายฉบับที่ 5176 ซึ่งสนับสนุนให้สถาบันสาธารณะจัดสรรสิ่งของเฉพาะสำหรับกิจกรรมทางวัฒนธรรมอื่น ๆ เพื่อการได้มาซึ่งชิ้นส่วนทางโบราณคดี โดยมีวัตถุจำนวนมากที่โดดเด่นเป็นหยกที่อยู่ในครอบครองของนักสะสมชาวคอสตาริกา หยกยุคก่อนโคลัมเบียของคอสตาริกาเป็นงานศิลปะที่สาธารณชนทั่วไปยังไม่รู้จัก ขณะเดียวกันก็มีผู้เชี่ยวชาญเพียงไม่กี่คนในสาขาโบราณคดีคอสตาริกา ดังนั้นพิพิธภัณฑ์จึงเริ่มงานความเชี่ยวชาญด้านวัสดุนี้ ในปีเดียวกันนั้นสถาบันประกันภัยแห่งชาติได้รวบรวมชุดสะสมหยกล้ำค่าจำนวน 1,092 ชิ้น และอีกหนึ่งปีต่อมาก็ได้ชุดสะสมล้ำค่าอีกจำนวน 250 ชิ้นที่เป็นของ การ์โลส บาลเซร์ () นักวิจัยคนสำคัญของหยกมีโซอเมริกายุคก่อนโคลัมเบีย ในชุดสะสมนี้มีต้นกำเนิดจากวัฒนธรรมโอลเมก และวัฒนธรรมมายาหลายชิ้น การได้ครอบครองชุดสะสมที่สำคัญมากเกิดขึ้นในช่วงต่อมาระหว่าง พ.ศ. 2520 ถึง 2524

เมื่อชุดสะสมหยกของสถาบันประกันภัยแห่งชาติเพิ่มมากขึ้น มีการเตรียมการในปี 2518 เพื่อสร้างพิพิธภัณฑ์ ซึ่งแล้วเสร็จในอีกสองปีต่อมา ด้วยความช่วยเหลือจากนักโบราณคดีและนักวิจัยระดับชาติที่สำคัญเช่น การ์โลส อุมเบร์โต อากิลาร์ (), ไมเคิล เจย์ สนาร์สกีส์ (), การ์โลส บาลเซร์ (), ซูไล โซโต เมนเดซ () โดยพิพิธภัณฑ์เปิดในวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2520 โดยใช้ชื่อว่า "ชุดสะสมทางโบราณคดีของสถาบันประกันภัยแห่งชาติ" ("") และเปลี่ยนชื่อเป็นพิพิธภัณฑ์หยกใน พ.ศ. 2522 ต่อมาในปี 2527 เพื่อเป็นเกียรติแก่ผู้สนับสนุนหลัก ห้องนิทรรศการศิลปะหมุนเวียนได้รับการตั้งชื่อตามฟิเดล ตริสตัน กัสโตร

ใน พ.ศ. 2542 พิพิธภัณฑ์ต้องปิดปรับปรุงเป็นเวลา 20 เดือน โดยเปิดอีกครั้งในวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2543 มีการเปลี่ยนแปลงแนวทางของพิพิธภัณฑ์โดยมีการจัดแสดงวัตถุจำนวนมากขึ้น ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชิ้นหยก

ใน พ.ศ. 2557 การก่อสร้างอาคารห้าชั้นในรูปแบบสถาปัตยกรรมหลังสมัยใหม่เสร็จสมบูรณ์ด้วยราคา 21 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งช่วยให้สามารถจัดแสดงชิ้นงานทางโบราณคดีทั้งหมดได้ ทำให้ที่นี่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวเมื่อเทียบกับพิพิธภัณฑ์อื่น ๆ ในนครซานโฮเซ การออกแบบอาคารเป็นผลงานของดิเอโก ฟัน เดร์ลาต (Diego Van der Laat) สถาปนิกชาวคอสตาริกา อาคารครอบคลุมพื้นที่ 6,970 ตารางเมตร โดยพัฒนาแนวความคิดจากรูปแท่งหยกดิบที่แยกออกเป็นสองส่วน ช่วยให้แสงส่องเข้ามายังพื้นที่ส่วนกลางของอาคารได้สะดวก ประกอบด้วยห้าชั้น แต่ละชั้นมีหนึ่งห้อง ยกเว้นชั้นที่สามซึ่งมีสองห้อง มีระบบระบายอากาศพิเศษและได้รับการออกแบบให้กลมกลืนกับสิ่งแวดล้อม มีห้องนิทรรศการชั่วคราว หอประชุมที่มีอุปกรณ์ครบครัน ห้องเรียนสำหรับกิจกรรมวิชาการ โรงอาหาร ร้านค้า และห้องรับฝากของ เปิดตัวอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม และเปิดให้บุคคลทั่วไปเข้าชมตั้งแต่วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2557

ชุดสะสม 
พิพิธภัณฑ์หยกมีโบราณวัตถุ 6,889 ชิ้นซึ่งส่วนใหญ่เป็นชิ้นงานเซรามิก มีวัตถุทำจากหยก 2,500 ชิ้น ถือเป็นชุดสะสมหยกในทวีปอเมริกาที่ใหญ่ที่สุดในโลก นอกจากนี้ยังมีวัตถุทำจากหิน ทอง เปลือกหอย และกระดูกจำนวนมาก และยังมีชุดสะสมบัสตอน เด มันโด () ซึ่งเป็นคฑาทำจากไม้ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจ

ห้องนิทรรศการ 
หลังจากการก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ในสถานที่แห่งใหม่แล้ว ทำให้ผู้ชมมีโอกาสที่จะเห็นสิ่งสะสมทางโบราณคดีเกือบทั้งหมดที่สถาบันดูแลอยู่ มีการจัดแสดงวัตถุที่ทำด้วยหยก เซรามิก ทองคำ หิน และอื่น ๆ สิ่งประดิษฐ์เหล่านี้สนับสนุนเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับสภาพการณ์ของมนุษย์ ธรรมชาติ และโลก ซึ่งบ่งบอกถึงวิถีชีวิตและการพัฒนาทางสังคม เทคโนโลยี วัฒนธรรม และศิลปะของชนก่อนโคลัมเบียที่อาศัยอยู่ในดินแดนที่เป็นประเทศคอสตาริกาในปัจจุบัน นิทรรศการของพิพิธภัณฑ์หยกแบ่งออกเป็น 6 ห้องตามลักษณะทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ได้แก่

 การเริ่มต้น : ตั้งอยู่ที่ชั้นหนึ่งของพิพิธภัณฑ์ มีภาพจิตรกรรมฝาผนังโดย เซซาร์ บัลเบร์เด เบกา (César Valverde Vega) จิตรกรชาวคอสตาริกา นอกจากนี้ยังมีแท่งหยกดิบซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของพิพิธภัณฑ์แห่งใหม่ พื้นที่นี้นำเสนอสภาพการณ์ทางวัฒนธรรมและระบบนิเวศของสังคมคอสตาริกายุคก่อนโคลัมเบียที่ทำการพัฒนาการใช้หยก โดยเทคนิคคำอธิบายของพิพิธภัณฑ์นำผู้เข้าชมค้นพบความมหัศจรรย์ของชิ้นหยก ผ่านการจัดแสดงในกล่องจัดแสดงรูปงูขนาดใหญ่ ซึ่งสามารถชื่นชมชิ้นงานหยกจากชุดสะสมได้

 หยก : ตั้งอยู่บนชั้นสอง ห้องนี้จะพูดถึงกระบวนการทำหยกและที่มาของหยก ผู้ชมสามารถดูแผนที่แสดงเส้นทางการค้าสมัยก่อนโคลัมเบียซึ่งมีการซื้อขายหินมีค่าได้ นอกจากนี้ยังจัดแสดงวิธีการทำงาน สัญลักษณ์ การใช้ทางสังคม และหน้าที่ในพิธีกรรมของเชมันด้วย

 กลางวัน : บนชั้น 3 ห้องนี้เน้นกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของผู้คน ความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ตลอดจนการแสดงรูปสัตว์ต่าง ๆ ที่ทำด้วยหยก หิน เซรามิก และวัสดุอื่น ๆ มีกิจกรรมปริทัศน์ที่เกี่ยวข้องกับการหาอาหารโดยการล่าสัตว์ การตกปลา และการเกษตร กิจกรรมประจำวัน ผังรายละเอียดรายการและลักษณะของอาหาร

 ค่ำคืน : ตั้งอยู่บนชั้น 3 เช่นกัน ห้องนี้กล่าวถึงเรื่องที่เกี่ยวข้องกับยมโลก กลางคืน และความเชื่อทางวัฒนธรรม ตลอดจนความหมายเชิงสัญลักษณ์ของสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ เช่น ค้างคาว และนกฮูก หัวข้อเรื่องสงคราม พิธีฝังศพ และทรรศนะโดยทั่วไปเกี่ยวกับจักรวาลและโลกของวัฒนธรรมเหล่านี้

 ความทรงจำของบรรพชน : ห้องจัดแสดงบนชั้นสี่ให้คุณค่ากับความสำคัญของโบราณคดีผ่านพื้นที่ปฏิสัมพันธ์ นอกจากนี้ยังแสดงเสื้อผ้าในสมัยก่อนโคลัมเบีย ประเภทของดนตรีและความหมายของดนตรี เทคโนโลยีที่ใช้ทำเครื่องดนตรีและเครื่องมือเครื่องใช้ ความหลากหลายทางเพศและบทบาททางเพศ ตลอดจนประเพณีที่สืบทอดมาจากคนพื้นเมืองที่ยังคงอนุรักษ์ไว้ในคอสตาริกา

 ชุดสะสมที่น่าชม : ตั้งอยู่บนชั้น 5 ห้องนี้จัดแสดงวัตถุจากภูมิภาคทางโบราณคดีที่แตกต่างกันสามแห่งของประเทศได้แก่ กรัน นิโกยา; ภาคกลาง, แปซิฟิกกลาง และแอตแลนติก; และภูมิภาคดิกิส ซึ่งทำจากวัสดุที่แตกต่างกัน

นิทรรศการประกอบไปด้วยทรัพยากรสามมิติ เช่น ไดโอรามา การฉายภาพสามมิติ เกมแบบโต้ตอบ และการเข้าถึงคอมพิวเตอร์ที่ใช้งานง่าย ซึ่งช่วยให้ผู้เข้าชมได้ชมฉากต่าง ๆ จากยุคก่อนโคลัมเบีย ตลอดจนค้นหาบัญชีรายการของสิ่งสะสมและเรียนรู้เพิ่มเติมโดยละเอียด

นิทรรศการหมุนเวียน 
 Cinco siglos de obras maestras de la pintura en colecciones norteamericanas cedidas a préstamo a Costa Rica [ผลงานจิตรกรรมชิ้นเอกห้าศตวรรษในชุดสะสมอเมริกาเหนือที่ยืมมายังคอสตาริกา] (ซานโฮเซ, 2521) ผลงานต้นฉบับของ ฟินเซนต์ ฟัน โคค, ฟรันซิสโก โกยา, แร็มบรันต์, ปอล เซซาน และปาโบล ปิกาโซ

 Entre continentes, entre mares: el arte precolombino de Costa Rica [ระหว่างทวีป ระหว่างสมุทร: ศิลปะยุคก่อนโคลัมเบียของคอสตาริกา] (วอชิงตัน ดี.ซี., 2524) นิทรรศการจัดขึ้นที่หอศิลป์แห่งชาติของสหรัฐโดยมีผลงานที่ดีที่สุด 314 ชิ้น จากชุดสะสมงานศิลปะของพิพิธภัณฑ์หยก และหมุนเวียนจัดในวอชิงตัน ดี.ซี., ลอสแองเจลิส, ดีทรอยต์, ซานดิเอโก, ฮูสตัน, เท็กซัส และแอลเบอร์ตา

 Oro, jade y bosque de Costa Rica [ทองคำ หยก และป่าไม้ของคอสตาริกา] (2533) นิทรรศการนี้นำสิ่งสะสมจากพิพิธภัณฑ์หยกไปจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์บางแห่งในสหรัฐ เอเชีย และยุโรป และสิ้นสุดที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติคอสตาริกา

 El jade en la antigua Costa Rica [หยกในคอสตาริกาโบราณ] (2541) นิทรรศการจัดขึ้นที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทันในนครนิวยอร์ก โดยมีสิ่งจัดแสดงจากพิพิธภัณฑ์หยก

อ้างอิง

บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น 

 
 

หยก
หยก
หยก
หยก