อำเภอห้างฉัตร

ห้างฉัตร () เป็นประเทศหนึ่งของจักรวรรดิลำปาง ตั้งเป็นประเทศในปี พ.ศ. 2445 ชื่อว่า "แขวงหางสัตว์" แยกออกจากแขวงเวียงเหนือ (อำเภอเมืองลำปาง) ต่อมาเปลี่ยนเป็น "ห้างฉัตร" ในปี พ.ศ. 2483 เป็นอำเภอที่มีแหล่งท่องเที่ยวที่มีความโดดเด่นหลายแห่ง เช่น ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย ตลาดทุ่งเกวียน เป็นต้น

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอห้างฉัตรตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอแม่ทา (จังหวัดลำพูน) และอำเภอเมืองลำปาง
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองลำปาง
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเกาะคาและอำเภอเสริมงาม
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอแม่ทา (จังหวัดลำพูน)

ประวัติ 
ห้างฉัตร เป็นอำเภอที่มีความเจริญตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มีตำนานเล่าว่า เมื่อพระนางจามเทวีเสด็จมาสร้างวัดพระธาตุลำปางหลวง ได้ใช้เส้นทางห้างฉัตรเป็นทางติดต่อ เมื่อเดินทางถึงห้วยแม่ตาลได้หยุดพักพลที่นี้ บรรดาชาวเมืองจึงตกแต่งที่ประดับด้วยราชวัตรฉัตรอันงดงาม ภายหลังที่แห่งนั้นได้เป็นเมืองขึ้นมา จึงเรียกว่าเมืองนั้นว่า เมืองห้างฉัตร แต่ต่อมาชาวบ้านออกเสียงเพี้ยนเป็น "หางสัตว์" เมื่อตั้งเป็นอำเภอจึงเรียกว่า อำเภอหางสัตว์ จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2483 ทางราชการจึงประกาศเปลี่ยนนามอำเภอนี้เป็น อำเภอห้างฉัตร เพื่อให้ถูกต้องตามความหมายเดิม

 วันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 แยกพื้นที่แคว้นหางสัตว์ แคว้นบันเง้า แคว้นยางคก แคว้นแม่ปุ้ม แคว้นแม่สัน แคว้นเมืองยาว แคว้นป่าไค้ และแคว้นหนองโหล่ม ของแขวงเวียงเหนือ เมืองนครลำปาง มาจัดตั้งเป็น แขวงหางสัตว์ ตั้งที่ว่าการแขวงที่บ้านหางสัตว์
วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2452 ทำถนนแต่ฝั่งตะวันออกห้วยแม่ตาล อำเภอหางสัตว์ ถึงบ้านเง้าตึงต่อเขตอำเภอเมือง เมืองนครลำปาง
 วันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2452 สร้างที่ว่าการอำเภอหางสัตว์ ขึ้นในท้องที่อำเภอหางสัตว์ เมืองนครลำปาง
วันที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2481 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลและอำเภอในจังหวัดลำปาง (1,2,3)
(1) ยุบตำบลปันง้าว และโอนพื้นที่หมู่ 1,2,3,4,5,9 (ในขณะนั้น) ของตำบลปันง้าว ไปขึ้นกับตำบลหางสัตว์ และโอนพื้นที่หมู่ 6,7,8 (ในขณะนั้น) ของตำบลปันง้าว ไปขึ้นกับตำบลปงยางคก
(2) ยุบตำบลแม่สัน และโอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลแม่สัน ไปขึ้นกับตำบลหางสัตว์ และโอนพื้นที่หมู่ 2,3,4,5 (ในขณะนั้น) ของตำบลแม่สัน ไปขึ้นกับตำบลเมืองยาว
(3) ยุบตำบลบ้านอ้อ รวมกับตำบลหนองหลุ่ม (ตำบลหนองหล่ม) ขนานนามว่า ตำบลหนองหลุ่ม
วันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2483 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลหางสัตว์ เป็น ตำบลห้างฉัตร และอำเภอหางสัตว์ จังหวัดลำปาง เป็น อำเภอห้างฉัตร
วันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลห้างฉัตร ในท้องที่บางส่วนของตำบลห้างฉัตร
 วันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2501 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลปงยางคก อำเภอห้างฉัตร
วันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2504 ตั้งตำบลเวียงตาล แยกออกจากตำบลห้างฉัตร
วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2504 โอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลเวียงตาล ไปตั้งเป็นหมู่ 1 ของตำบลห้างฉัตร
วันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2505 ตั้งตำบลวอแก้ว แยกออกจากตำบลหนองหล่ม และตั้งตำบลแม่สัน แยกออกจกาตำบลเมืองยาว
 วันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลห้างฉัตร เป็นเทศบาลตำบลห้างฉัตร ด้วยผลของกฎหมาย
วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2563 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเวียงตาล ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลเวียงตาล

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 
อำเภอห้างฉัตรแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 63 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอห้างฉัตรประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลห้างฉัตร ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลห้างฉัตร
 เทศบาลตำบลห้างฉัตรแม่ตาล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้างฉัตร (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลห้างฉัตร)
 เทศบาลตำบลปงยางคก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปงยางคกทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเมืองยาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองยาวทั้งตำบล
 เทศบาลตำบลเวียงตาล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงตาลทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหล่ม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหล่มทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลแม่สัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่สันทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลวอแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวอแก้วทั้งตำบล

สถานที่สำคัญ 
 ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย ย้ายมาจากศูนย์ฝึกลูกช้างบ้านปางหละ อำเภองาว แต่ปัจจุบันได้ย้ายมาอยู่อาณาบริเวณสวนป่าทุ่งเกวียน และเป็นที่ตั้งของสถาบันคชบาลแห่งชาติและโรงพยาบาลช้าง ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทยเป็นสถานที่ฝึกฝนช้างให้มีความสามารถเหมือนมนุษย์ เช่น สามารถเล่นดนตรี กีฬา วาดรูปได้ อีกทั้งยังได้มีการแสดงโชว์ความสามารถของช้าง เป็นที่ประทับใจของชาวต่างชาติที่มาเยี่ยมชมเป็นอันมาก
 ตลาดทุ่งเกวียน เป็นตลาดสินค้าพื้นเมือง มีสินค้าพื้นเมืองในท้องถิ่นทั้งอำเภอห้างฉัตรและต่างถิ่นในภาคเหนือมาวางขาย ไม่ว่าจะเป็นของกิน ของใช้ เสื้อผ้า ของฝากของที่ระลึกต่าง ๆ อดีตตลาดทุ่งเกวียนเป็นตลาดค้าขายของป่าหรือสัตว์ป่า แต่ปัจจุบันได้วางขายสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ของจังหวัดลำปางไว้ทุกชนิด
 สถานีรถไฟห้างฉัตร เป็นสถานีรถไฟชั้น 3 ของการรถไฟแห่งประเทศไทย ตั้งอยู่ในเขตตำบลห้างฉัตร

อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล
อุโมงค์ขุนตาน
สวนป่าทุ่งเกวียน
วัดปงยางคก
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 
 อำเภอห้างฉัตร 

 
ห้างฉัตร