เจฟฟรีที่ 2 ดยุกแห่งบริตานี

เจฟฟรีย์ที่ 2 (, , , แองโกลนอร์มัน: Geoffroy) เป็นพระราชโอรสคนที่สี่ของพระเจ้าเฮนรีที่ 2 แห่งอังกฤษกับพระราชินีอาลีเยนอร์แห่งอากีแตน

วัยเยาว์ 

เจฟฟรีย์ แพลนแทเจเนตเป็นพระราชโอรสลำดับที่สี่ในห้าของพระเจ้าเฮนรีที่ 2 แห่งอังกฤษกับพระราชินีอาลีเยนอร์แห่งอากีแตน ทรงประสูติที่ปราสามโบมอนต์ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1158 ซึ่งขณะนั้นพระราชบิดามารดาของพระองค์มีพระราชบุตรอยู่แล้วสามคน ได้แก่ พระราชโอรสสองคน คือ เฮนรีและริชาร์ด กับพระราชธิดาหนึ่งคน คือ มาทิลดา เจฟฟรีย์ถูกตั้งชื่อตามพระอัยกาฝั่งบิดา คือ จูฟเฟรย์ แพลนแทเจเนต เคานต์แห่งอ็องฌูที่สมญานาม "แพลนแทเจเนต" ของเขาถูกนำมาใช้เป็นชื่อราชวงศ์ เจฟฟรีย์มีพี่น้องทั้งหมดเจ็ดคน ได้แก่ วิลเลียมที่ 9 เคานต์แห่งปัวติเยร์, เฮนรียุวษัตริย์, มาทิลดา ดัชเชสแห่งซัคเซินและไบเอิร์น, พระเจ้าริชาร์ดที่ 1, เอเลนอร์ สมเด็จพระราชินีแห่งกัสติยา, โจน สมเด็จพระราชินีแห่งซิซิลี และพระเจ้าจอห์น

เนื่องจากเจฟฟรีย์เป็นพระราชโอรสเพียงคนเดียวของพระเจ้าเฮนรีกับพระนางอาลีเยนอร์ที่ไม่ได้รับการสวมมงกุฎ (วิลเลียม พระเชษฐาคนโตสิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังเด็ก, เฮนรียุวกษัตริย์ได้รับการสวมมงกุฎคู่กับพระราชบิดา, ริชาร์ดกับจอห์นได้ขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์แห่งอังกฤษ) พระองค์จึงเป็นที่ละเลยของนักประวัติศาสตร์ ส่งผลให้ประวัติในวัยเด็กของพระองค์มีไม่มากและไม่มีภาพเขียนของพระองค์หลงเหลืออยู่ พงศาวดารยุคนั้นกล่าวว่าเจฟฟรีย์มีผมสีเข้มและรูปร่างเตี้ย พระองค์หน้าตาปานกลางและไม่ได้ดูดีมีเสน่ห์

ดยุคแห่งเบรอตาญ 

พระเจ้าเฮนรีที่ 2 พระราชบิดาของเจฟฟรีย์มุ่งมั่นกับขยายและรักษาอาณาเขตในฝรั่งเศส พระเจ้าเฮนรีมีพระอนุชาคือเจฟฟรีย์ (จูฟเฟรย์) เคานต์แห่งน็อง ซึ่งน็องต์เป็นหนึ่งในสองเมืองหลวงเก่าของเบรอตาญ หลังเจฟฟรีย์ เคานต์แห่งน็องต์ถึงแก่กรรมในปี ค.ศ. 1158 โกน็องที่ 4 ดยุคแห่งเบรอตาญพยายามจะอ้างสิทธิ์ในน็องต์ ทว่าพระเจ้าเฮนรีที่ 2 ได้ผนวกน็องต์เข้าเป็นส่วนหนึ่งในดินแดนของพระองค์

เมื่อขุนนางเบรอตาญลุกฮือขึ้นก่อกบฏ โกน็อง ดยุคแห่งเบรอตาญได้ร้องขอความช่วยเหลือจากกษัตริย์แห่งอังกฤษซึ่งพระองค์ได้ตอบรับการร้องขอเพราะหมายตาเบรอตาญอยู่ พระองค์ต้องการได้เบรอตาญซึ่งตั้งอยู่บนพรมแดนทางตะวันตกของนอร์ม็องดีมาเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักร ในปี ค.ศ. 1164 พระองค์ดำเนินการยึดดินแดนตามแนวชายแดนเบรอตาญ-นอร์ม็องดี ทำให้อำนาจในเบรอตาญของพระองค์เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ จนทำให้พระเจ้าเฮนรีมองว่าพระองค์คือเจ้าเหนือหัวของเบรอตาญและโกน็องที่ 4 ดยุคแห่งเบรอตาญคือขุนนางศักดินาของพระองค์ ในปี ค.ศ. 1166 พระองค์ได้บุกเบรอตาญเพื่อลงโทษกลุ่มขุนนางกบฏ หลังปราบการปฏิวัติได้สำเร็จ พระองค์บีบให้โกน็องสละตำแหน่งให้แก่กงส์ต็องส์ บุตรสาววัย 5 ปีและจับดัชเชสน้อยหมั้นหมายกับเจฟฟรีย์วัย 8 พรรษา เป็นไปได้ว่าที่พระเจ้าเฮนรีบีบให้โกน็องสละตำแหน่งเพราะไม่ต้องการให้บุตรชายที่อาจเกิดมาในอนาคตของเขาได้สืบทอดดัชชี

ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1169 เจฟฟรีย์ทำพิธีเข้ารับตำแหน่งเป็นดยุคแห่งเบรอตาญที่อาสนวิหารแร็งส์และได้รับการถวายความเคารพจากขุนนางเบรอตาญในช่วงคริสต์มาสของปี ค.ศ. 1169 ในปี ค.ศ. 1181 เจฟฟรีย์ได้สมรสกับกงส์ต็องส์แห่งเบรอตาญ ทั้งคู่มีบุตรด้วยกันสามคน คือ

 เอเลนอร์แห่งเบรอตาญ (เกิด ค.ศ. 1184)
 มาทิลดาแห่งเบรอตาญ (เกิด ค.ศ. 1185) เสียชีวิตในวัยเด็ก
 อาเธอร์ที่ 1 ดยุคแห่งเบรอตาญ (เกิด ค.ศ. 1187) เกิดหลังเจฟฟรีย์สิ้นพระชนม์ได้หกเดือน

กบฏพระราชโอรส 

ก่อนที่จอห์น พระราชโอรสคนสุดท้ายจะประสูติ พระเจ้าเฮนรีที่ 2 ได้แบ่งดินแดนของพระองค์ให้แก่พระโอรสที่ยังมีชีวิตอยู่สามคน คือ ให้เฮนรีขึ้นเป็นยุวกษัตริย์แห่งอังกฤษและจะได้ปกครองอ็องฌู เมน และนอร์ม็องดี, ให้ริชาร์ดสืบทอดอากีแตนและปัวตีเยซึ่งเป็นดินแดนของพระนางอาลีเยนอร์แห่งอากีแตน และให้เจฟฟรีย์เป็นดยุคแห่งเบรอตาญ เมื่อจอห์นประสูติในปี ค.ศ. 1166 จึงไม่มีดินแดนเหลือให้ ทำให้พระองค์ได้รับสมญานามว่า จอห์นผู้ไร้ดินแดน (แลคแลนด์)

เมื่อพระราชโอรสของพระเจ้าเฮนรีที่ 2 โตขึ้น ความตึงเครียดเรื่องการสืบทอดจักรวรรดิในอนาคตก็เริ่มปรากฏขึ้น กระทั่งในปี ค.ศ. 1173 เฮนรีที่ได้รับแต่งตั้งเป็นยุวกษัตริย์เคียงคู่พระราชบิดาได้ก่อกบฏเพื่อประท้วงพระเจ้าเฮนรีโดยมีพระอนุชาสองคน คือ ริชาร์ดกับเจฟฟรีย์วัย 15 พรรษา และพระนางอาลีเยนอร์แห่งอากีแตน พระราชมารดาของเจ้าชายทั้งสามร่วมด้วย ทั้งฝรั่งเศส สกอตแลนด์ แฟลนเดอส์ และบูโลญต่างร่วมเป็นพันธมิตรกับกลุ่มกบฏ แต่สุดท้ายพระเจ้าเฮนรีที่ 2 สามารถปราบกบฏได้ พระองค์ให้อภัยพระราชโอรสโดยได้มีการทำสนธิสัญญาพักรบกันที่กิซอร์ในปี ค.ศ. 1174 แต่กับพระนางอาลีเยนอร์ผู้เป็นพระมเหสี พระองค์ได้จองจำพระนางจนสิ้นรัชกาลเป็นระยะเวลา 16 ปี

ความตึงเครียดในราชวงศ์แพลนแทเจเนตทะยานถึงจุดเดือดอีกครั้งในปี ค.ศ. 1182 เมื่อเฮนรียุวกษัตริย์ผิดหวังที่พระองค์มั่งคั่งขึ้นเพียงเล็กน้อยและไม่มีอำนาจอะไรเลยแม้จะได้ราชาภิเษกเป็นกษัตริย์คู่กับพระราชบิดา ขณะที่ริชาร์ด พระอนุชาที่ไม่ยอมถวายความเคารพต่อพระองค์ตามที่พระราชบิดาสั่งกลับได้ปกครองอากีแตนของพระราชมารดา ในความขัดแย้งครั้งนี้เจฟฟรีย์เลือกอยู่ข้างเฮนรียุวกษัตริย์ พระเจ้าเฮนรีที่ 2 ได้เข้ามาแทรกแซงด้วยหวังจะลดอุณหภูมิของความขัดแย้งภายในครอบครัว กษัตริย์กับพระราชโอรสเจอกันที่อ็องฌูซึ่งพระราชโอรสทั้งสามได้ให้คำสัตย์ว่าจะเชื่อฟังพระราชบิดาผู้เป็นกษัตริย์โดยชอบธรรมของอังกฤษและจะไม่ก่อกบฏอีก

ในปี ค.ศ. 1183 เกิดโศกนาฏกรรมขึ้นในราชวงศ์แพลนแทเจเนตเมื่อเฮนรียุวกษัตริย์ติดเชื้อบิดและเสด็จสวรรคตในเดือนพฤษภาคม หลังพระราชโอรสคนโตสิ้นพระชนม์ พระเจ้าเฮนรีที่ 2 มีแผนที่จะปรับเปลี่ยนการแบ่งสรรดินแดนให้พระราชโอรสใหม่  ทรงดำเนินแผนการอย่างลับๆ และส่งผลให้ความสัมพันธ์ระหว่างพระองค์กับพระราชโอรสสามคนที่เหลืออยู่ คือ ริชาร์ด, เจฟฟรีย์ และจอห์น ยิ่งแย่ลง เจฟฟรีย์กับจอห์นผู้ไร้ดินแดน พระอนุชาคนสุดท้ายได้จับมือเป็นพันธมิตรอยู่ฝ่ายตรงข้ามกับริชาร์ด ทั้งยังมีพันธมิตรอีกคน คือ พระเจ้าฟีลิปออกุสตุส กษัตริย์หนุ่มของฝรั่งเศสซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าหลุยส์ที่ 7 อดีตพระสวามีของพระนางอาลีเยนอร์แห่งอากีแตนที่ตั้งป้อมเกลียดชังพระเจ้าเฮนรีที่ 2 มาตั้งแต่เมื่อครั้งที่กษัตริย์แห่งอังกฤษ (ขณะนั้นยังไม่เป็นกษัตริย์) สมรสกับอดีตพระมเหสีของพระองค์ พระเจ้าฟีลิปยินดีเป็นอย่างยิ่งที่จะช่วยเจฟฟรีย์วางแผนต่อสู้กับพระราชบิดาและริชาร์ด พระเจ้าเฮนรีที่ 2 เพิ่มความรุนแรงในการจัดการกับปราสาทและที่ดินศักดินาที่เป็นพันธมิตรกับเจฟฟรีย์จนสุดท้ายพระองค์กับริชาร์ดสามารถยึดปราสาทกบฏทุกแห่งได้ ปราสาทบางแห่งถึงขั้นถูกทำลายจนเหลือแต่ซาก

แหล่งข้อมูลจากยุคนั้นกล่าวว่าเจฟฟรีย์ไม่เก่งด้านการทหารอย่างริชาร์ด แต่ทรงเป็นนักรบผู้ไร้ความปราณีที่กล้าใช้ความรุนแรง พระองค์อาจเป็นพระราชโอรสที่ฉลาดที่สุดของพระนางอาลีเยนอร์กับพระเจ้าเฮนรี แต่ทรงใช้ปัญญาที่มีไปกับแผนการอันเห็นแก่ตัว พระองค์ทำได้ทุกอย่างเพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งที่ต้องการ หากต้องหาเงินทุนมาใช้ในการสู้รบเพิ่ม พระองค์จะโจมตีและขโมยเงินของอารามและวิหารต่างๆ จนสร้างความไม่พอใจให้แก่คริสตจักร

เจฟฟรีย์ แพลนทาเจเนตยังเป็นสหายรักของพระเจ้าฟีลิปออกุสตุส พระองค์มักอยู่ที่ราชสำนักฝรั่งเศสในกรุงปารีสจนทำให้กษัตริย์แห่งอังกฤษไม่พอใจเป็นอย่างมาก พระเจ้าฟีลิปกับเจฟฟรีย์ร่วมมือกันก่อปฏิวัติต่อพระเจ้าเฮนรีที่ 2 ในปี ค.ศ. 1183–84 มีหลักฐานสนับสนุนว่าทั้งคู่วางแผนจะก่อกบฏต่อพระเจ้าเฮนรีที่ 2 อีกครั้งในช่วงฤดูร้อน ปี ค.ศ. 1186 ทว่าแผนการเป็นอันพับไปเมื่อเจฟฟรีย์ตกจากหลังม้าระหว่างกำลังประลองทวนและถูกม้าเหยียบจนสิ้นพระชนม์ในวันที่ 19 สิงหาคม ค.ศ. 1186 ขณะพระชนมายุ 27 พรรษา ร่างของพระองค์ถูกฝังที่อาสนวิหารน็อทร์-ดามในกรุงปารีส ทว่าศิลาหน้าโลงศพของพระองค์ถูกทำลายในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18 ก่อนการปฏิวัติฝรั่งเศส ว่ากันว่าพระเจ้าฟีลิปเสียใจอย่างมากกับการสูญเสียสหายรักจนคนต้องมารั้งพระองค์ไว้ไม่ให้โผเข้ากอดโลงศพ

การสูญเสียพระราชโอรสคนที่สามส่งผลกระทบอย่างมากต่อความสัมพันธ์ระหว่างพระเจ้าเฮนรีที่ 2 กับพระราชโอรสที่ยังมีชีวิตอยู่อีกสองคน คือ ริชาร์ดกับจอห์นซึ่งก่อนหน้านี้เคยอยู่ฝ่ายพระราชบิดา ทั้งคู่หันมาเป็นพันธมิตรกับพระเจ้าฟีลิปแห่งฝรั่งเศสและทำศึกกับพระเจ้าเฮนรีหลายครั้งจนกระทั่งพระองค์เสด็จสวรรคตในปี ค.ศ. 1189 ผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากพระองค์คือพระเจ้าริชาร์ดที่ต่อมาสวรรคตโดยไร้ทายาท พระเจ้าจอห์นจึงได้ขึ้นครองบัลลังก์ต่อจากพระเชษฐา

ในช่วงเวลาเดียวกันนั้นกงส์ต็องส์ ชายาม่ายของเจฟฟรีย์มีอายุได้ 25 ปี เธอมีธิดาน้อยสองคน คือ เอเลนอร์และมาทิลดา และกำลังตั้งครรภ์บุตรอีกคน ในวันที่ 29 มีนาคม ค.ศ. 1187 กงส์ต็องส์ได้ให้กำเนิดบุตรชายชื่อว่าอาเธอร์ซึ่งได้สืบทอดตำแหน่งดยุคแห่งเบรอตาญต่อจากบิดา แต่ต่อมาในปี ค.ศ. 1202 อาร์เธอร์ถูกพระเจ้าจอห์นผู้เป็นอาจับตัวไปคุมขังที่ชาโตเดอฟาเลสในดัชชีนอร์ม็องดี สาเหตุของการคุมขังครั้งนี้เนื่องมาจากอาร์เธอร์เป็นบุตรชายของเจฟฟรีย์ซึ่งเป็นพระราชโอรสคนที่สามของพระเจ้าเฮนรีที่ 2 กับพระนางอาลีเยนอร์แห่งอากีแตนและเป็นพระเชษฐาของพระเจ้าจอห์น ตามสิทธิของบุตรหัวปีเขาสมควรได้เป็นทายาทของพระเจ้าริชาร์ดมากกว่า ทว่าพระเจ้าริชาร์ดได้ประกาศบนเตียงสวรรคตให้พระอนุชาเป็นทายาทของพระองค์ ด้วยเห็นว่าพระภาติยะนั้นเด็กเกินกว่าจะปกครองประเทศได้ อาร์เธอร์ได้หายตัวไประหว่างถูกคุมขัง สันนิษฐานกันว่าเขาน่าจะถูกพระเจ้าจอห์นสังหารในปี ค.ศ. 1203 เอเลนอร์ พี่สาวของอาร์เธอร์ก็ถูกพระเจ้าจอห์นคุมขังเช่นกัน 

บุตรทั้งสองคนของเจฟฟรีย์ไม่ได้สมรส เชื้อสายของพระองค์สิ้นสุดลงเมื่อเอเลนอร์ บุตรสาวของพระองค์ถึงแก่กรรมในปี ค.ศ. 1241

อ้างอิง

บรรณานุกรม 
 Costain, Thomas B. The Conquering Family, 1962
 
 Everard, Judith. Brittany and the Angevins: Province and Empire, 1158–1203, 2000
 Gillingham, John. The Life and Times of Richard I, 1973
 Gillingham, John. Richard the Lionheart, 1978
 Gillihgham, John. Richard I, 1999
 Reston, James. Warriors of God: Richard the Lion-Heart and Saladin in the Third Crusade, 2001
 
 

ราชวงศ์แพลนแทเจอนิต
ดยุกแห่งเบรอตาญ
เสียชีวิตจากอุบัติเหตุขี่ม้า
ราชวงศ์อ็องฌู