ขอบทวีปทางตะวันออกของทะเลญี่ปุ่น

ขอบทวีปทางตะวันออกของทะเลญี่ปุ่น () เป็นแนวเขตที่มีความเครียดทางธรณีวิทยาสูงมาก มีแนวอาณาเขตขยายออกไปหลายร้อยกิโลเมตร ทอดตัวไปทางเหนือ-ใต้ในด้านตะวันออกของขอบทวีปทะเลญี่ปุ่น ขอบทวีปนี้เคลื่อนตัวมาบรรจบกันตั้งแต่ปลายยุคไพลโอซีน เชื่อกันว่าเป็นเขตมุดตัวการแปรสัณฐานระหว่างแผ่นอามูร์กับแผ่นโอค็อตสค์พื้นที่ทางธรณีวิทยานี้มีการเกิดแผ่นดินไหวและเป็นแหล่งกำเนิดคลื่นสึนามิที่ก่อความเสียหายแก่ชายฝั่งทะเลญี่ปุ่น ขอบทวีปนี้ทอดยาวจากชายฝั่งตะวันตกของเกาะฮนชูไปทางตะวันตกของคาบสมุทรชาโกตันบนจังหวัดฮกไกโดไปยังเกาะเกาะซาฮาลิน

การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก 

ทะเลญี่ปุ่นเป็นแอ่งหลังแนวภูเขาไฟก่อตัวขึ้นจากการแตกแยกทางธรณีวิทยาในเปลือกโลกตั้งแต่สมัยโอลิโกซีนตอนปลายจนถึงสมัยไมโอซีนตอนกลาง เมื่อประมาณ 28-13 ล้านปีก่อน  ทะเลญี่ปุ่นสามารถแบ่งแอ่งต่าง ๆ ได้แก่ แอ่งญี่ปุ่น แอ่งยามาโตะ และแอ่งสึชิมะ พื้นมหาสมุทรขยายตัวในทะเลญี่ปุ่นจนถึงแอ่งญี่ปุ่นจะหยุดลงในสมัยไมโอซีนตอนกลาง 

หลังจากการแผ่ขยายของก้นทะเลหยุดลงขอบทวีปทางตะวันออกของทะเลญี่ปุ่นประสบกับแรงอัดขนาดเล็กระหว่าง 10 ถึง 3.5 ล้านปีก่อน ทำให้แผ่นเปลือกโลกบริเวณดังกล่าวสั้นลงตั้งแต่ 3.5 ล้านปีที่แล้ว การเปลี่ยนรูปเกิดจากแรงอัดจากฝั่งตะวันออกและตะวันตก ทำให้เกิดแนวหินคดโค้งตามแนวขอบทวีปด้านตะวันออก ขอบทวีปด้านใต้ถูกบีบอัดจากทางเหนือ ใต้ ตะวันตกเฉียงเหนือ และตะวันออกเฉียงใต้เมื่อประมาณ 8-5 ล้านปีก่อน ในปัจจุบันขอบทวีปทางตอนใต้ส่วนใหญ่เป็นรอยเลื่อนจาการเคลื่อนตัวของเปลือกโลก 

ขอบทวีปตั้งอยู่บริเวณรอยต่อของแผ่นอามูร์และแผ่นโอค็อตสค์ มี Wadati–Benioff zone เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญว่าไม่มีการมุดตัวในขอบทวีปฝั่งนี้ ดังนั้นการมุดตัวจึงเป็นข้อถกเถียงกันอยู่ แต่อย่างไรก็ตามอาจจะมีการมุดตัวเกิดขึ้นบริเวณทางทิศตะวันออก  ใน ค.ศ. 1983 มีการเสนอว่าการมุดตัวตามแนวขอบทวีปแห่งนี้เริ่มขึ้นเมื่อประมาณ 1–2 ล้านปีที่แล้ว 

ลักษณะพื้นฐานเพื่อกำหนดขอบเขตการมีอยู่ของขอบทวีปนี้คือการเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่มากกว่า 7 ตามแนวนอกชายฝั่งจังหวัดนีงาตะไปจนถึงนอกชายฝั่งตะวันตกของเกาะฮกไกโด  หลังจากแผ่นดินไหวในทะเลญี่ปุ่น ค.ศ. 1983 มีการเสนอแนวคิดเกี่ยวกับขอบเขตของแผ่นเปลือกโลกขนาดเล็ก แต่ไม่ทราบกลไกของมัน ได้รับการเสนอให้เป็นรอยเลื่อนแปรสภาพขนาดใหญ่หรือเขตการชนกัน

ที่ตั้ง 
ขอบทวีปจะวางตัวไปทางเหนือและใต้ผ่านคาบสมุทรชาโกตัน คาบสมุทรโอชิมะ และภาคโทโฮกุ มันเชื่อมกับเขตธรณีสัณฐานโคเบะ-นีงาตะและเส้นธรณีสัณฐานอิโตอิกาวะ-ชิซูโอกะ ระหว่างเกาะซาโดะและคาบสมุทรโนโตะ และจากทางทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดฟูกูชิมะไปจนถึงจังหวัดนางาโนะและจังหวัดโทยามะ บางส่วนอยู่บริเวณทะเลสาบบิวะไปจนถึงจังหวัดชิมาเนะ ส่วนในทะเลญี่ปุ่นยังมีรอยเลื่อนมีพลังที่เกิดจากการก่อตัวของทะเล

แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิ 

ขอบทวีปทางตะวันออกของทะเลญี่ปุ่นเป็นแหล่งกำเนิดของแผ่นดินไหวและสึนามิที่สร้างความเสียหายครั้งประวัติศาสตร์ได้ เหตุการณ์เหล่านี้ถือเป็นแผ่นดินไหวที่เกิดภายในแผ่นเปลือกโลก จนกระทั้ง ค.ศ. 1983 เมื่อมีการเสนอทฤษฎีขอบเขตแผ่นเปลือกโลก แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ที่เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1833, 1940, 1964, 1983 และ 1993 เป็นผลมาจากรอยเลื่อนย้อนกลับที่เกี่ยวเนื่องกับการเปลี่ยนรูปในปัจจุบัน ทะเลญี่ปุ่นถือเป็นหนึ่งในแอ่งหลังแนวภูเขาไฟที่มีแผ่นดินไหวมากที่สุดในโลก

แผ่นดินไหวนอกชายฝั่ง 
ในบริเวณนี้มักเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ซึ่งมีจุดศูนย์กลางอยู่ในทะเลทางตอนเหนือของคาบสมุทรโนโตะ ส่วนใหญ่มักมีคลื่นสึนามิตามมาด้วย เหตุการณ์เหล่านี้มีคาบอุบัติซ้ำ 1,000 ปี  เนื่องจากอยู่ใกล้แผ่นดินคลื่นสึนามิที่ตามมาใช้เวลาเพียงไม่นานก็สามารถพัดทำลายชายฝั่งได้แล้ว ถือว่าใช้เวลาสั้นกว่าเมื่อเทียบกับแผ่นดินไหวตามแนวชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกของญี่ปุ่น  แผ่นดินไหวเหล่านี้มีแนวโน้มที่จะสร้างคลื่นสึนามิขนาดใหญ่

ความเป็นไปได้ที่จะเกิดแผ่นดินไหว 
นอกชายฝั่งของจังหวัดอากิตะมีเขตช่วงว่างแผ่นดินไหวยาว 75 กม. (47 ไมล์) เรียกว่า "เขตช่วงว่างแผ่นดินไหวนอกชายฝั่งอากิตะ" ในอดีตไม่มีแผ่นดินไหวขนาดใหญ่เกิดในเขตนี้ เขตช่วงว่างแผ่นดินไหวนี้อยู่กลางระหว่างแผ่นดินไหวในปี ค.ศ. 1833 และ ค.ศ. 1983 มีช่องว่างแผ่นดินไหวอีกแห่งยาว 50 กม. (31 ไมล์) ประมาณว่าอยู่นอกชายฝั่งฮกไกโด เขตช่วงว่างแผ่นดินไหวนอกชายฝั่งอากิตะสามารถก่อแผ่นดินไหวขนาด 7.5 ได้ และคาดว่าจะเกิดขึ้นในปลายศตวรรษที่ 21

อ้างอิง 

รอยเลื่อนไหวสะเทือนในประเทศญี่ปุ่น
ทะเลญี่ปุ่น