อาจริยวาท

อาจริยวาท แปลว่า วาทะของอาจารย์ เป็นคำที่คณาจารย์พุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทใช้เรียกพุทธศาสนานิกายใด ๆ ที่ไม่ยอมรับมติของพระเถระผู้ทำสังคายนาครั้งที่ 1 แต่ถือตามคำสอนของอาจารย์ของตน จึงเรียกว่า อาจริยวาท

ตามที่ปรากฏในคัมภีร์มหาวงศ์และทีปวงศ์ นิกายที่ถือเป็นอาจริยวาทมี 17 นิกาย ได้แก่
1. มหาสังฆิกะ แยกตัวออกจากเถรวาทราว พ.ศ. 100 หลังการสังคายนาครั้งที่สองในศาสนาพุทธ 
2. โคกุลิกะ แยกออกมาจากมหาสังฆิกะ
3. เอกัพยาวหาริกะ แยกออกมาจากมหาสังฆิกะ
4. ปรัชญัปติวาท แยกออกมาจากโคกุลิกะ
5. พหุศรุตียะ แยกออกมาจากโคกุลิกะ
6. ไจติกะ แยกออกมาจากพหุศรุตียะ
7. มหีศาสกะ แยกออกมาจากเถรวาท
8. วาตสีปุตรียะ แยกออกมาจากเถรวาท
9. ธรรโมตตรียะ แยกออกมาจากวาตสีปุตรียะ
10. ภัทรยานียะ แยกออกมาจากวาตสีปุตรียะ
11. สันนาคริกะ แยกออกมาจากวาตสีปุตรียะ
12. สางมิตียะ แยกออกมาจากวาตสีปุตรียะ
13. สรวาสติวาท แยกออกมาจากมหีศาสกะ
14. ธรรมคุปต์ แยกออกมาจากมหีศาสกะ
15. กาศยปียะ แยกออกมาจากสรวาสติวาท
16. สังกันติกะ แยกออกมาจากกาศยปียะ
17. เสาตรานติกะ แยกออกมาจากสังกรานติกะ
ปัจจุบันอาจริยวาททั้ง 17 นิกายนี้เสื่อมไปหมดแล้ว คงเหลือแต่นิกายมหายาน ซึ่งเกิดขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 6 โดยพัฒนาต่อมาจากมหาสังฆิกะ

อ้างอิง 

นิกายในศาสนาพุทธ