รางวัลเสาเสมาธรรมจักร

รางวัลเสาเสมาธรรมจักร เป็นรางวัลเกียรติยศที่มอบให้แก่บุคคล หรือหน่วยงานที่ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา บุคคลหรือองค์กรที่ได้รับรางวัลนี้จะมีสิทธิ์ได้รับเพียงครั้งเดียว เพราะถือว่าเป็นรางวัลทรงเกียรติสูงสุดในชีวิตแล้ว 

รางวัลเสาเสมาธรรมจักร สร้างจากวัสดุธรรมดาทั่วไป เป็นรูปกงล้อธรรมจักรประดิษฐานบนเสากลม ภายใต้แนวคิดว่าพระธรรมจักรเป็นเครื่องหมายแห่งการประกาศพระพุทธศาสนา และผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาก็ได้ชื่อว่าเป็นเสาหลักของพระพุทธศาสนา เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการช่วยจรรโลงพระพุทธศาสนา ช่วยเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้ไพศาลยิ่ง ๆ ขึ้นไป 

ปัจจุบัน พิธีพระราชทานรางวัลเสาเสมาธรรมจักร จัดขึ้น ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง ในช่วงงานสัปดาห์ส่งเสริมพระพุทธศาสนา เนื่องในเทศกาลวิสาขบูชา ของทุก ๆ ปี โดยมีสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เป็นองค์ประธานในพิธีพระราชทานรางวัลเสาเสมาธรรมจักรแด่ผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา

ความเป็นมาของการมอบรางวัลเสาเสมาธรรมจักร 
การคัดเลือกผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา   เริ่มในปี 2525   ซึ่งเป็นปีแรกของการคัดเลือก   และได้เว้นว่างไป 1 ปี  จนถึงปี  2527  ซึ่งเป็นปีที่มีการก่อตั้งศูนย์ส่งเสริมพระพุทธศาสนาแห่งประเทศไทย  กรมการศาสนาร่วมกับศูนย์ส่งเสริม ฯ  จึงได้นำโครงการคัดเลือกผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาขึ้นมาพิจารณาอีกครั้งหนึ่ง  จากการคัดเลือกผู้ทำคุณต่อพระพุทธศาสนา  ตั้งแต่ปี  2525 – ปัจจุบัน   มีผู้ได้ผ่านการคัดเลือกทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ์     จำนวน   2,758  รูป/คน

การพิจารณามอบรางวัลเสาเสมาธรรมจักร 

รางวัลเสาเสมาธรรมจักร  เป็นรางวัลเกียรติยศสูงสุดที่คณะกรรมการฝ่ายคัดเลือกผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา   พิจารณามอบให้แก่ผู้ที่ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา     เพื่อส่งเสริมยกย่องคุณความดีและประกาศเกียรติคุณแด่บุคคล  องค์กร  และหน่วยงาน ที่บำเพ็ญประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาให้ปรากฏแก่พุทธศาสนิกชนโดยทั่วไป    เป็นแบบอย่างแก่สังคมและเยาวชนของชาติ    เป็นเกียรติ     เป็นกำลังใจในการเผยแผ่ พระพุทธศาสนา  ซึ่งได้ผ่านการเสนอชื่อการพิจารณาคัดเลือกกลั่นกรองจากคณะอนุกรรมการ     และการอนุมัติจากคณะกรรมการฝ่ายคัดเลือกในโครงการสัปดาห์ส่งเสริมพระพุทธศาสนา  เนื่องในเทศกาลวิสาขบูชา

ผู้ควรแก่รางวัลจะได้รับพระราชทานเสาเสมาธรรมจักร พร้อมด้วยประกาศเกียรติคุณจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ  สยามบรมราชกุมารี  ซึ่งเสด็จ ฯ  เป็นองค์ประธานเปิดงานสัปดาห์ส่งเสริมพระพุทธศาสนา เนื่องในเทศกาล  วิสาขบูชา ณ  มณฑลพิธีท้องสนามหลวงเป็นประจำทุกปี

หน่วยงานที่รับผิดชอบการพิจารณามอบรางวัลเสาเสมาธรรมจักร ปัจจุบันอยู่ที่กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม โดยจะมีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการพิเศษเพื่อพิจารณาผู้สมควรได้รับรางวัลขึ้นใหม่ทุกปี โดยแบ่งพิจารณาเป็น 10 สาขา เช่น สาขาการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในประเทศ สาขาการแต่งหนังสือทางพระพุทธศาสนา เป็นต้น การคัดเลือกผู้สมควรได้รับรางวัลมีสองวิธีการคือ พิจารณาจากผู้ทำประโยชน์ผู้ที่มีชื่อเสียง และคัดเลือกจากเอกสารที่ผู้เสนอขอตามลำดับชั้นจากสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดขึ้นมา โดยแบ่งเป็นจังหวัดละ 1 หรือ 2 รางวัล ตามแต่ขนาดของประชากรในจังหวัด

ประเภทของการคัดเลือกผู้สมควรได้รับรางวัลเสาเสมาธรรมจักร 
สืบเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2525 – ปัจจุบัน  มีการปรับเพิ่มประเภทตามที่คณะกรรมการ ฯ  กำหนด ในปี พ.ศ. 2549  คณะกรรมการฝ่ายคัดเลือกผู้ทำคุณประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนา ได้แบ่งประเภทการคัดเลือกออกเป็น  10  ประเภท  คือ

 ประเภทส่งเสริมการศึกษาพระพุทธศาสนา  
 ประเภทการศึกษาสงเคราะห์  
 ประเภทส่งเสริมการเผยแผ่พระพุทธศาสนา 
 ประเภทส่งเสริมการปฏิบัติธรรม
 ประเภทส่งเสริมกิจการคณะสงฆ์
 ประเภทสงเคราะห์ประชาชนและส่งเสริมการพัฒนาชุมชนโดยใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา     
 ประเภทส่งเสริมและอนุรักษ์วัฒนธรรมมรดกไทยทางพระพุทธศาสนา
 ประเภทสื่อมวลชนที่ส่งเสริมพระพุทธศาสนา
 ประเภทสมาคม  องค์กร  มูลนิธิ  สถาบัน และหน่วยงานที่มีกิจกรรมส่งเสริมพระพุทธศาสนา
 ประเภทผู้ประกอบอาชีพที่มีคุณธรรมและส่งเสริมพระพุทธศาสนา

ดูเพิ่ม 
 ผู้ได้รับพระราชทานรางวัลเสาเสมาธรรมจักร
 วันวิสาขบูชา
 กรมการศาสนา

อ้างอิง 

รางวัลทางศาสนาพุทธในประเทศไทย