Suku Gayo

Suku Gayo atawa "urang gunung" nyaéta salah sahiji suku bangsa nu nyicingan 3 kabupatén di tengah-tengah Provinsi Aceh, Populasina kurang leuwih 85.000 jiwa. Urang Gayo secara mayoritas aya di kabupatén Aceh Tengah jeung Bener Meriah (kurang leuwih 20%) jeung Gayo Lues (kurang leuwih 70%). Suku Gayo ngageman agama Islam, taat kana agamana jeung maké basa Gayo pikeun basa sapopoé.

Basa
Basa Gayo nyaéta basa nu dipaké sapopoé ku masyarakat Suku Gayo di Kabupatén Acéh Tengah. Basa ieu kaasup kelompok basa nu disebut Northwest Sumatra-Barrier Islands ti rumpun basa Austronesia.

 ==Marga== Di handap ieu daptar marga-marga nu aya di suku Gayo : *Ariga *Cibero *Linge *Melala *Munte *Tebe *Alga == Marga == Di handap ieu daptar marga-marga nu aya di suku Gayo: * Ariga * Cibero * Linge * Melala * Munte * Tebe * Alga

Sajarah 
Dina abad ka-11, Karajaan Linge diadegkeun ku urang Gayo di jaman pamaréntahan Sultan Makhdum Johan Berdaulat Mahmud Syah ti Kasultanan Perlak. Informasi ieu kapanggih dina katerangan Raja Uyem jeung putrana Raja Ranta, nyaéta Raja Cik Bebesen jeung ti Zainuddin, nyaéta ti raja-raja Kejurun Bukit nu kaduana kungsi ngawasa jadi raja dina mangsa kolonial Walanda.

Raja Linge I, kasebutkeun boga opat anak. Nu cikal awéwé nu ngarana Empu Beru atau Datu Beru, nu lian Sebayak Lingga (Ali Syah), Meurah Johan (Johan Syah) jeung Meurah Lingga (Malamsyah).

Sebayak Lingga terus bubuara ka tanah Karo jeung nyieun karajaan anyar nu kasohor ku Raja Lingga Sibayak. Meurah Johan bubuara ka Acéh Besar jeung nyieun kerajaanna nu ngarana Lam Krak atawa Lam Oeii atawa Lamuri atawa Kasultanan Lamuri. Hartina Kasultanan Lamuri di luhur didirikeun ku Meurah Johan sadengkeun Meurah Lingga icing di Linge, Gayo, nu jadi raja Linge turun termurun. Meurah Silu pindah ka wewengkon Pasai jeung jadi jadi pegawé Kasultanan Daya di Pasai. Meurah Mege dikurebkeun di Wih ni Rayang di Lereng Keramil Paluh di wewengkon Linge, Acéh Tengah.

Sabab pindahna teu kanyahoan. Tapi ceuk riwayat dikisahkeunn Raja Linge leuwih sayang ka bungsuna Meurah Mege. Matak anak-anak nu lianna hayang pindah ti nagara éta.

Dinasti Lingga 
 Adi Genali Raja Linge I di Gayo
 Raja Sebayak Lingga di Tanah Karo. Jadi Raja Karo
 Raja Meurah Johan (pendiri Kasultanan Lamuri)
 Meurah Silu anak ti Meurah Sinabung (pendiri Kasultanan Samudera Pasai), jeung
 Raja Linge II alias Marah Lingga di Gayo 
 Raja Lingga III-XII di Gayo
 Raja Lingga XIII nu jadi Amir al-Harb Kasultanan Aceh. Taun 1533 kabentuk Karajaan Johor baru di Malaysia nu dipingpin ku Sultan Alauddin Mansyur Syah. Raja Lingga XIII diangkat jadi kabinét di karajaan anyar éta. Turunanana ngadegkeun Kasultanan Lingga di kapuloan Riau, pulo Lingga, nu wilayahna nyéta Riau (Indonésia), Temasek (Singapura) jeunh saeutik ti wilayah Malaysia.

Raja-raja di Sebayak Lingga Karo teu kanyahoan. Di éra Walanda diangkat deui raja-rajana : 
 Raja Sendi Sibayak Lingga (pilihan Walanda)
 Raja Kalilong Sibayak Lingga

Kahirupan sosial 
Masarakat Gayo hirup dina kelompok leutik nu disebut kampong. Unggal kampong dipingpin ku gecik. Kumpulan sababaraha kampong disebut kemukiman, nu dipingpin ku mukim. Sistem pamaréntahan tradisional mangrupa unsur kapamingpinan nu disebut sarak opat, nyaéta reje (raja), petue (petua), imem (imam), jeung rayat (rahayat).

Sababaraha kemukiman mangrupa bagian ti kacamatan, unsur-unsur kapamingpinana : gecik, wakil gecik, imem, jeung cerdik pandai nu ngawakilkeun rahayat. Hiji kampong biasana dibagi ku sababaraha belah (klan). Anggota belah ngarasa asalna ti hiji karuhun, silih wawuh, jeung ngembangkeun hubungan nu matuh dina rupa-rupa upacara adat.

Seni jeung Tarian 
 Didong
 Didong Niet
 Tari Saman
 Tari Bines
 Tari Guel
 Tari Munalu
 Tari Sining
 Tari Turun ku Aih Aunen
 Tari Resam Berume
 Tuah Kukur
 Melengkan
 Dabus

| 
|}

Kadaharan Khas 
 Masam jaeng
 Gutel
 Lepat
 Pulut bekuah
 Cecah
 Pengat
 Gegaloh

Galéri

Sumber

Bacaan Lanjutan 
 Bowen, John Richard, 1991,"Sumatran Politics and Poetics : Gayo History, 1900-1989", New Haven : Yale University Press.
 Bowen, John Richard, 1993,"Return to Sender: A Muslim Discourse of Sorcery in a Relatively Egalitarian Society, the Gayo of Nothern Sumatra", in C. W. Watson and Roy Ellen (Eds.), Understanding Witchcraft and Sorcery in Southéast Asia, Honolulu-Hawaii: University of Hawaii Press.
 Bowen, John Richard, 1993, "Muslims Through Discourse : Religion and Ritual in Gayo Society", Princeton, N.J. : Princeton University Press.
 SNOUCK HURGRONJE, C., - Het Gajoland en zijne bewoners.
 Ibrahim, Mahmud, 2007, "Mujahid Dataran Tinggi Gayo", Yayasan Maqamammahmuda.
 Wiradyana, Ketut  dan Setiawan, Taufiqurrahman, 2011, "Gayo Merangkai Identitas", Gudang Penerbit.

Tumbu Luar 
  Gayo Linge 
  Pustaka Nad 
  Urang Gayo 
  Keni Gayo
  Lintas Gayo
  Video Gayo YouTube

Sélér bangsa di Indonésia