Kabuyutan Astana Gedé

Kabuyutan Astana Gedé Kawali mangrupa situs sajarah titinggal Karajaan Sunda. Sawatara ahli malah ngaduga-duga yén ieu situs téh mangrupa situs penting ti saméméh karajaan Sunda. Situs ieu ayana di Kawali, kaléreun Kota Ciamis.

Di kabuyutan ieu aya sababaraha prasasti (katelah prasasti Kawali) titinggal Karajaan Sunda mangsa Prabu Niskala Wastu Kancana. salah sahiji tulisan dina prasastina, nyaéta "Mahayunan Ayunan Kadatuan", dijadikeun motto juang Kabupatén Ciamis.

Lian ti prasasti, di kabuyutan ieu aya sababaraha artéfak séjénna:
 batu disolit, nyaéta tempat ngistrénan raja, katelahna Palangka.
 batu nu aya ukiran tapak leungeun kénca jeung dua suku, sarta sababaraha garis
 tilu batu ménhir: Batu Panyandaan, Batu Panyandangan, jeung Batu Pamuruyan.

Palangka minangka singgasana atawa kaprabon anu sapopoe gunana pikeun sinewaka atawa narima semah, utusan boh ti jero atawa luar nagara.
Dina awal pamaréntahan raja nya ieu batu sok dipaké ngistrenan atawa ngalantik raja sabada éta pirajaeun téh lulus tina rupa rupa ujian nu ditangtukeun ku baris kolot.

Ngeunaan batu ukir can aya kacindekan ti para ahli sajarah, ngan numutkeun kana panalungtikan Saleh Danasasmita basa maluruh naskah Sanghyang Siksakanda Ng Karesian, rupana tapak leungeun kénca téh ngalambangkeun diri luareun éta raja, da lamun ngagambarkeun inyana mah tangtu ku leungeun katuhu.
Hartina raja jauh leuwih mentingkeun saluareun dirina batan dirina sorangan.

Ari tapak suku dua mah ngagambarkeun adeg adeg raja nu panceg kana tetekon sarta kayakinan dirina.
Garis garis mah sigana ngan ukur ornamental kawas buleudan buleudan dina prasasti Batu Tulis Bogor atawa dina prasasti Ciaruteun.

Baca ogé
 Situs arkéologi di Tatar Sunda

Sajarah Sunda
Situs cagar budaya