Kirai

Kirai; true sago palm;  metroxylon nyaéta tangkal nu asalna tina kulawarga Arecaceae (palm).
 Kirai ngahasilkeun tipung aci tina tangkalna, aci tangkal kirai geus loba dimangpaatkeun pikeun rupa-rupa olahan kadaharan sarta geus jadi hiji komoditi nu mibanda niléy ékonomi henteu saeutik.

Ngaran daérah
Tangkal kirai dina basa Indonésia disebut tangkal sagu, urang Jawa nyebutna ambulung atawa kersulu, di Ambon disebutna lapia. Di Kapuloan Banda, tangkalna disebut romiho, sedengkeun tipungna disebut sangyera. Di Makassar tangkalna disebut rambiya jeung tipungna disebut palehu.

Disawatara nagara: Malaysia nyebutna tangkal rumbia, urang Pilipina nyebutna lumbia atawa lăbi, di Melanau disebut balau, di Burma disebut thagu-bin, di Kamboja jeung Thailand disebut sa-khu,  jeung réa-réa deui.

Habitat
Kirai hirup di daérah nu mibanda iklim tropis baseuh, nyebar nepi ka daérah nu perenahna 700 mdpl. Kalayan suhu 25 – 36° C, hujan dina sa taun 3000 - 3500 mm, tempatna kasorot ku panon poé langsung. Di alam liar tangkal kirai hirup dina taneuh nu mibanda mineral kalawan ph taneuh 4,5 malahan bisa leuwih.

Tangkal kirai loba kapanggih hirup di Papua; Papua new guinea, kapuloan Melanesia, pulo-pulo di Fiji, Solomon, pulo-pulo Bougainvile.  Habitat hirupna di sisi susukan, sisi rawa/embel, sarta taneuh nu jemlék, kitu deui di tempat séjén nu kaayaana kurang leuwih 1000 méter luhureun beungeut cai laut (mdpl).

Ciri mandiri
Tangkal kirai mimiti katémbong tangkalna dina umur 45 bulan,  bareng jeung lalésotanna palapah daun atawa barangbang. Jangkung tangkalna bisa nepika 10 – 15 méter leuwih kalawan mibanda buleudan tangkal (diaméter) nepika 60 cm, mimiti kembangan dina umur 10~15 taun.

Tangkal kirai mikabutuh kana cai nu loba, nu matak kirai mah loba kapanggih hirup di daérah rawa, sisi susukan jeung tempat séjén nu mibanda sumber cai. 

Palapah daun kirai panjangna nepika 7 méter, anak daunna panjang 1- 1,5 méter.  Daun nu geus kolot  dimangpaatkeun pikeun nyieun hateup imah, samak (sok disebut kajang), kanéron, daun ngorana baheula sok dipaké bungkus udud bako  gaganti pahpir.

Tangkal kirai kembangan sarta buahan ngan sakali (monocarpic), buahna kesed mun hayang bisa dikonsumsi buahna kudu dikeueuman heula sababaraha poé dina leutak atawa cai laut.

Tangkal kirai hirupna ngadapur (aya sababaraha tangkal dina satempat), henteu mibanda dahan sarta tangkalna katembong leuwih gendut.

Kirai aya dua rupa: kirai nu cucukan tangkalna jeung kirai nu henteu cucukan, kirai nu cucukan ngan hirup di daérah landeuh ‘’(rendah)’’  deukeut ka basisir laut.

Aci kirai beunang ngala mibanda kandungan : 27% Amilosa, 73% amilopektin. Tina contoh aci kirai nu garing ti sababaraha daerah di Indonesa, aci kirai mibanda : 10-17% cai, protein 0,31%, lemak atawa gajih 0,11 - 25 %, karbohidrat 81-88%, piber/serat 1,35%.

Dicutat tina

Arecaceae
Bahan kadaharan
Tutuwuhan tropis