Tangkolo

Tangkolo; katimahar  (Kleinhovia hospita) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga Malvaceae, tina spésiés marga Kleinhovia.. Tangkolo hirup liar, saperti Indonesia, Malaysia jeung nagara séjén di  Asia.

Ngaran daérah
Tangkal kawilang sarwa guna ieu, mibanda ngaran daérah anu béda - béda , saperti :  katimahar, kinar (Amb.); tangkélé, tangkolo (Sd.); katimåhå, timåhå, katimångå, timångå, kayu tahun (Jw.); mangar (Lamp.); mangar (Md.); katémaha (Kang.); katimaha (Bl.); kadanga (Fl.); nundang (Sumba); bintangar, bintanga, bintang, bitangal, bintana, wintangar (aneka bahasa di Sulut); ngĕdédo, ngĕdédoro, dédoro, ngaru (aneka bahasa di Malut); kayu paliasa, kauwasa (Mak.); aju pali, wéu (Bug.); dan lain-lain.Dina basa Inggris disebut  guest tree.

Étimologi

Dina dunya ilmiah, déskripsi tangkolo anu pangkolotna sarta diaku balaréa, tayalian anu dipedar ku  Carolus Linnaeus dina taun 1763.  Sanajan saméméhma 70 tahun katukang Rumphius geus leuwih ti heula nuliskeun  déskripsi anu leuwih lengkep (malahan geus ditambah gambar sagala rupa) dina bukuna anu dijieun dina taun 1690. Ngaran  genus ieu tutuwuhan, Kleinhovia, dicokot tina ngaran saurang  dokter bangsa Jerman, C. Kleynhoff (pupus 1777). Rumphius sorangan méré ngaran  Catti marus, bahasa Latin ngaran tina basa  Melayu-Ambon, katimahar.

edaran 

jmpl|kiri|180px|Buah nu geus kolot
jmpl|kiri|180px|Dedegan tangkal tangkolo di sisi susukan S. Lesan, Berau
Tangkal leutik nepika sedeng, jangkungna 5-20 m. Pepagan:kulit tangkal kelirna kulawu, kitu deui régangna  kulawu  semu héjo aya buluan tapi carang.

Daun-daun gagangna panjang, 3-5,5(-10) cm. Wujudna lambaran daun kawas  jantung, rubak  4,5-27 × 3-24 cm, dina palebah puhuna  tulang daun ngaramo.

Kembang ngumpul dina cupatna ngaranggeuy; malai bijil tina tung-tung régang, buluan lemes; daun panyalindungna buleud endog. Kelopak kembang  garangkadak juru;taju-5, lanset, 6-10  mm, beureum (beureum jambu), sisi luar berambut bintang; daun mahkota 5 lambar, anu opat lambarna  kawas pita rubak, palebah puhu. Wujud kawas kantong, panjang 6 mm, beureum, anu ka-5 leuwih pondok, lonyod, palebah tung-tung nikel ka jero kalayan napel jeung anu séjén, tung-tungna konéng. Benang sari dina 5 tempat tilu-tilu di tungtung.

Buah kotak wujud buah pir, bertaju 5, panjang lk. 2 cm, muka  kumaha tempat; beureum jambu semu héjo jeung ngagantung . siki méh buleud, garis tengahna 1,5-2 mm, hideung aya ogé anu coklat kolot.

Agihan jeun ékologi 
Tangkal tanhkolo loba kapanggih hirup di Asia tropis, mimiti ti  India, Burma, Indocina, Thailand, Semenanjung Malaya, Indonesia, Filipina, nepika  Papua Nugini. Ka kalér nepi ka Taiwan jeung Hainan di Tiongkok; ke timur hingga Fiji dan Polinesia di Pasifik; sarta ka kidul nepi ka Queensland di Australia.

Tangkal ieu loba kapanggih hirup di sisi leuweung, tegalan, sarta  lahan-lahan anu henteu kaurus, dina palebah mdpl  0—200(—500) m. Sakapeung loba kapanggih hirup sia susukan; utamana di wilayah-wilayah anu Mibanda usum halodo leuwih panjang. Sakapeung kapanggih hirup paselang jeung tangkal jati. Di Tiongkok, tangkolo  tumbuh di hutan-hutan perbukitan dan pegunungan.

Mangpaat

kai 
Tangkolo ngahasilkeun kai anu kawilang  hampang, hipu, kelirna (coklat-konéng pias beureum-jambu, tékstur rada lemes, kurang awet; Sok sanajan kitu di mana geus garing kaina, gampil dipigawé gampil ogé dipernisna. Pakékép kaina kurangleuwih 0,34-0,61 (rata-rata 0,49) g/cm³.

Kai tangkolo henteu  dimangpaatkeun pikeun nyieun pakakas alatan ukuranna henteu sabaraha gedé. Kajaba pikeun sababaraha kagunaan, kaina anu pareng keuna ku panyakit atawa hama, katembong kelirna béda tinu séjén, kitu deui urat kai katembong semu hideung malahan pangajina leuwih mahal ieu mangrupa bahan pikeun nyieun rupa-rupa karajinan. Kai samodél kie dingaranan pelet, baheula kai nu kieu hargana mahal engkéna dimangpaatekun pikeun nyieun sarangka keris. keris, gagang pakarang, koropak leutik, jeung sajabana. kai anu diarah tina palebah puhu tangkal anu deukeut kana akar, mibanda urat anu pajurawet, padet kaina, sarta mibanda sipat liat, ieu bisa dimangpaatekun pikeun nyieun gagang parang atawa péso. .

Di kawasan Pasifik, kayu tangkolo dimanpaatkan pikeun suluh. Énergi anu dihasilkeunna kurang leuwih 19.000 kJ/kg.

Lain-lain 
Tina kulitna dihasilkeun harambay;rambat anu bisa dimangpaatkeun pikeun nyieun tali, sanajan hasilna kurang mibanda kakuatan.

Tangkal tangkolo gancang ngagedéan tisaprak dipelak, ku kituna remen dimangpaatkeun pikeun pager hirup.  Watek ékologisna pikeun ngawangun vegetasi sekunder tangkal ieu loyog dipelak pikeun tutuwuhan  penghijauan atawa reforestasi. Ranggeuyan kembangna mangsa keur mangkak ligar ngajadikeun tangkal tangkolo mibanda ajén pikeun tutuwuhan hias. Tutuwuhan ieu ogé bisa dimangpaatekun sabagé  mulsa, ngaronjatkeun kasuburan taneuh  ngajaga tina rempag, ngurangan ngagelebugna angin, sarta jadi tempat sato séjén hirup (pembentukan habitat) .

Daun-daunna geus ilahar dimangpaatekun pikeun bungkus. Daun-daun ieu, sarta kulit tangkalna, mibanda bahan racun bisa dimangpaatekun pikeun ngabasmi kutu dina sirah. Sari pati daunna  mibanda khasiat antioksidan sarta mibanda poténsi pikeum ngalawan tumor jeung kanker hate.

Catatan kaki

Pranala luar 
 Flowers of India: Guest Tree
 Philippine Medicinal Plants: Kleinhovia hospita L.

Malvaceae
Flora Australia
Flora Indonesia
Flora Papua Nugini
Flora Mikronesia
Pohon hias
Pohon kayu
Tumbuhan obat