Kénozoikum

Éra Kénozoikum atawa Néozoikum nyaéta salah sahiji périodeu anu paling narik dina sajarah Bumi, sacara géologis, iklim, biologis. Éta ogé périodeu sajarah pangahirna (jeung ayeuna). Éra Kénozoikum kabagi dua périodeu, nyaéta Paleogene, Neogene, jeung Kuarter anu kabagi dina jaman. Kénozoikum geus ningali kapunahan dinosaurus non-avian jeung naékna umat manusa. Ditandaan ku Peristiwa kapunahan Kapur-térsiér dina tungtung périodeu Kapur jeung tungtung Éra Mésozoikum. Périodeu ieu mangrupa périodeu kahirupan ayar. Mamalia panginteun henteu geus bangkit tina lautan ayeuna, tapi maranéhna mekar jadi rupa-rupa bentuk téréstrial, laut, jeung avian.

Étimologi 
Ngartos Kénozoikum atawa Néozoikum asalna tina basa Yunani anu diwangun ku kecap, keno (καινός kainós) hartosna énggal, jeung zoikum = zoic (ζωή zōḗ) hartosna hirup. ngaran anu diusulkeun dina taun 1840 ku ahli géologi Inggris John Phillips (1800 - 1874) kalawan ngaran Kénozoikum titik tumpu para ahli jeung ngagampangkeun pengklasifikasian waktu-waktu dina élmu géologi anu saméméhna dingaranan Kénozoikum.

Kajadian géologis 
Kajadian géologis anu utama dina Éra Kénozoikum nyaéta buana pindah kana posisi ayeuna. Saatos bengkahna jeung Gondwana dina awal périodeu Cretaceous, Australis-New Guinéa ngalayangkeun kalér jeung tabrakan jeung Asia Tenggara. Antartika pindah kana posisi ayeuna dina Kutub Kidul jeung Samudra Atlantik ngalegaan. Antukna, Amérika Kidul jadi napel na Amérika Kalér. India tabrakan dareng Asia antara 55 jeung 45 juta taun ka tukang; Arab bertembung jeung Érasia, nutup Samudra Tethys sakitar 35 juta taun ka tukang.

Iklim 
Sacara iklim, Éra Kénozoikum geus diering. Penciptaan Drake Passage ngabalukkarkeun Amérika Kidul miluan pinuh Antartika nalika Ogoliosin, iklim anu tiis kusabaab kaayaan Antartika Circumpolar anu ngalaksanakeun cai Antartika anu tiis jeung jero. Tren penyejukan diteruskeun di Miosin, kalawan waktu anu leuwih anget. Nalika Amérika Kidul jadi napel na Amérika Kalér (Isthmus of Panama), wilayah Arktik tiis ku sabab penguatan arus Humbold jeung Teluk Stream. Ieu ahirna nuju ka jaman és Pleistosin.

Biologis 
Sacara biologis, Éra Kénozoikum disebut salaku Jaman Mamalia, sanajan manuk leuwih loba mamalia dua-hiji. Kénozoikum nyaéta umurna saperti savannah, umur tutuwuhan anu gumantung jeung serangga, atawa umurna manuk saperti éta yuswa mamalia. loba spésies-spésies geus ngalaman dina éra ieu. Jukut geus maenkeun peran anu penting pisan dina périodeu ieu. Éta geus ngawangun épolusi manuk jeung mamalia pakan di dinya. Salah sahiji grup anu béda-béda sacara signifikan dina Kénozoikum nyaéta oray. Dina éta Kénozoikum, oray mekar dina sagala rupa wangun, khususna kolubrid, nuturkeun épolusi sumber utama ayeuna, éta rodénsia. Dina bagian awal Kénozoikum, dunya dikawasa ku manuk gencar, dunya dumasar taneuh jeung sakelompok mamalia anu gedé. Nalika leuweung mimiti suram jeung iklim mimiti niiskeun, mamalia anu sanés nguasaan.

Réferénsi

Tempo ogé 

 Mésozoikum
 Fanérozoikum
 Skala waktos géologi