Asem Jawa

Asem Jawa nyaéta sarupa buah anu rasana haseum, biasana digunakeun pikeun campuran bungbu dina lolobana masakan Indonésia, pikeun nambahan rasa haseum dina masakan, contona sayur asem atawa kuah empé-empé. Asem ogé digunakeun pikeun campuran jamu tradisional anu dijual ku tukang jamu kuriling, biasana ibu-ibu anu jamuna sok digandong (jamu gandong).

Sacara étimologis, ngaran asem Jawa dipaké ku urang Malayu sabab dipaké masakan di Jawa. Tutuwuhan ieu sering didatangkeun ti India, ngaranna Tamarindus jeung Tamarind diturunkeun tina basa Arab تمرهندي tamr Hindi, hartina kurang leuwih: korma India.

Klasifikasi 
Ngaran ilmiah asem Jawa nyaéta tamarindus indica. Klasifikasi asem Jawa nyaéta:

Kingdom : Plantae

Sub Kingdom : Viridiplantae

Ifra Kingdom : Streptophyta

Super Divisi : Embryyophyta

Kelas : Magnoliopsida

Super Ordo : Rosanae

Ordo : Fabales

Family : Fabacaeae

Genus : Tamarindus

Spesies : Tamarindus Indica L

Morfologi Asem Jawa 
Abitus mangrup tangkal anu jangkungna ±25 m, kaina teuas jeung warna coklat ngora, cabangna simpodial, kulitna loba lintésilna. Daun majemuk tunggal pahareup-hareup, bentukna lonjong sarta panjangna 1-2,5 cm. Lébarna 0,5–1 cm, nepi sisi daunna rata, tungtungna tumpul jeung puhuna semu buleud. Tulangna nyirip, lembut, warna héjo, panjang gagang daunna ±0,2 cm, warnana héjo.

Kembang majemuk runtuyan, ayana dina kélék daun, panjang gagangna ±0,6 cm, warnana konéng, kalokop kembangna siga tabung, warnana héjo semu coklat, benang sari polong panjangna  ±10 cm dan lebar ±2 cm, warnana héjo semu coklat. Wangun sikina pasagi ipis, warna coklat, akar tunggal, warna coklat kotor.

Tangkal asem bentukna gedé, daunna héjo waé sarta bakal ngarangrangan dina mangsa usum kembangan. Kulit tangkalna coklat semu abu-abu, kasar jeung bareulah, garis-garis manjang, iuh jeung semu nguyupuk.

Daun majemuk, panjangna 5–13 cm, anak daun lalonjong,  8–16 cm, ukuran 0,5-1 x 3,5 cm, sisina rata jeung puhuna nyangigir, tungtungna semu buleud.

Daging buah nu ngora (mesokarp) bodas semu héjo, buah nu asak jadi beureum semu coklat nepi semu hideung, rasana haseum amis jeung liket. Sikina warna coklat semu hideung, teuas jeung rada pasagi.

Ngaran Asem dina Basa Daérah 
Ngaran asem di sababaraha daérah : Bak mee (Aceh); Acam lagi (Gayo); Asam jawa (Melayu); Cumalagi (Minangkabau); Tangkal asem (Sunda); Witasem (Jawa); Acem (Madura); Celagi (Bali); Bage (Sasak); Mangga (Bima); Kanefo kiu (Timor); Tobi (Solar); Asam jawa (Dayak); Asang jawi (Gorontalo); Tamalagi (Buol); Saamba lagi (Barros); Comba (Makasar); Sablaki (Tanimbar); Asam jawa ka (Buru); Asam jawa (Ternate); Tabelaka (Seram).

Mangpaat Asem Jawa 
Buah asem jawa kaasup kana buah anu bisa digunakeun pikeun pencuci mulut. Tapi sajaba ti éta asem Jawa ogé ngabogaan sababaraha hasiat, di antarana:
 Betakaroten
 Vitamin A
 Vitamin B1
 Vitamin B2
 Vitamin C
 Niasin Kalsium
 Fosfor
 Zat besi
 Natrium
 Serat

Mangpaat Cai Asem Jawa jeung Gula Beureum 
 Ubar Diséntri
 Ubar Diftéri
 Demam Nifas 
 Éksim
 Darah Rendah
 Ambéien
 Demam Orok
 Kolésterol
 Nyeri Datang Bulan
 Batuk garing
 Bisul
 sariawan
 Nyeri Beuteung
Kandungan Bétakarotin, Vitamin C, Vitamin B jeung antioksidan dina asem Jawa bisa nyageurkeun sababaraha panyakit, di antarana:
 Nurunkeun kiloan awak
 Menerkeun sistem pencernaan
 Ngubaran tatu peujit
 Jantung
 Ngalawan kangker
 Ngubaran tatu
 Flu batuk
 Asma
 Léver
 Diabétes
 Darah rendah
Sajaba ti éta bisa ogé pikeun ngalemeskeun jeung ngaberesihkeun kulit, carana dilemeskeun jeung cikur sacukupna, tuluy dioléskeun kana awak salaku lulur.

Penyebaran & Tempat Asalna (Habitat) 
Asem Jawa kaasup kana tutuwuhan tropis, asal-usulna diperkirakeun ti savana Aprika Timur, anu mana jenis-jenis séjénna ogé kapanggih, salah sahijina Sudan. Sanggeus rébuan taun, tutuwuhan ieu geus sumebar ka Asia Tropis, tuluy ka Karibia jeung Amérika Latin. Di sababaraha tempat nyaluyukeun, kaasup di Indonésia nepi ka sarua jeung di leuweung nu daunna sok muguran jeung di savana. Tangkal asem bisa jadi kalawan hadé nepi ka luhur taneuh 1.000 m (sakapeung nepi ka 1.500 m) dpl, dina taneuh nu ngandung keusik.

Budidaya Asem Jawa 
Cara pikeun budidaya asem jawa salah sahijina ku cara dicangkok jeung sistem témpél, tujuanna pikeun ngahasilkeun hiji bibit anu alus pikeun dipelak ku cara végétatif. Métodena aya témpél pesisai (shiel budding) témpélan tambaklan (atch budding) jeung sambungan (cleft grafting) mangrupa métode anu hadé pikeun ngalobaan bibit, métode ieu bisa dilaksanakeun dina bulan Novémber - Janwari sabab dina mangsa ieu keur meujeuhna usum hujan. Jarak melak asem bisa 8–10 m.

Rujukan 

Tutuwuhan
Ubar
Fabaceae