Kumeli jawa

Kumeli jawa; hui jawa; hui kentang; (Plectranthus rotundifolius) nyaéta ngaran hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga  lamiaceae. Ieu tutuwuhan kagolongkeun terna tangkalna ngampar luhureun taneuh, kalawan beutina bisa dimangpaatkun salaku gaganti sangu. Bagéan tina ieu tutuwuhan anu remen dimangpaatkeun tayalian beutina, remen dimangpaatkeun pikeun bahan campuran sayur lodéh, sayur asem, sarta olahan séjénna.  Ilaharna kumeli jawa dipelak sabada réngsé melak paré.

Ngaran séjén 
Kumeli jawa mibanda ngaran anu rupa-rupa, kayaning :  gombili (Gy.), ogé kěntang jawa (Mly.), hombili (Btk.), kěmbili (Ac. sarta Mng.), kĕntang kĕmbili, kĕntang kumĕli (Btw.), hui kěntang (Sd.), kambili, jeung  daun sabrang (Jatim), gombili, ogé obi sola (Madura), sabrang (Bali), gěmbili, kěntang irěng, kumbili jawa, kěntang klici (Jawa), kombili (Maluku), sěbrang (Lombok),

Ciri mandiri 
Kumeli jawa atawa anu katelah kentang hitam mangrupa beubeutian anu tangkalna ngampar luhureun taneuh sakapeung ngarungkun jangkung  40–100 cm. Tangkalna ajeg, rada katempo ngarambat, lubak, masagi opat, kandel, sarta rada bau. 

Daun-daunna nunggal, kandel, bermembran, bijil pasingareup-singareup paselang seling,  wujudna buleud endog, palebah luhur kelirna héjo kolot sarta héjo ngora palebah handapna. Panjang 2–4 cm sarta rubak  3–6 cm, rada buluan, tulang daun kawas cucuk lauk/menyirip. 

Kembangna laleutik kelirna bungur, gagangna panjang kurang leuwih 1–2 mm, ogé buluan. Kelopak wujudna béntang, mahkota wujudna kawas biwir, kelirna bungur kolot aya ogé anu ngora, kalawan panjangna 7-10(-12) mm wujudna kawas solobong  rada ménkol. Kembangan di bulan Pébruari-Agustus. Beutina leutik, kelirna coklat, jeung daging beutina bodae. Panjangna  2–4 cm. Akarna serabut.

Sebaran, habitat, jeung ngarintahkeun 

Ieu tutuwuhan pituin ti nagara  India, tuluy nyebar ka Madagaskar, jeung Malaysia. Pilipina, dan Maluku. Di Indonesia, loba kapanggih dipelak di Banten, Jakarta, Magelang, Sumatra, Jawa,  Yogya, jeung Bali. Hirup kalawan subur di daérah anu perenahna 40-1300 mdpl mikaresep daérah anu iklimna panas. Anu puguh mah, Rumphius nyebutkeun cenah ieu tutuwuhan geus dipelak dina waktu anu geus lila. Numutkeun ka Heyne nuliskeun ceuk Rumphius, ieu tutuwuhan utamana loba dipelak di Jawa jeung Bali. Sakali deui, Heyne ogé nyokot tulisan Rumphius  de Bie (De Landbouw der Inladsche Bevolking op Java [Pertanian dlm Masyarakat Jawa], 1901-02, jilid I:107), Yén tutuwuhan ieu loba dipelak di persawahan Batavia (kiwari Jakarta).

Kumeli jawa dirintahkeun atawa dipelakeun kujalan di  seték tanhkalna, dina waktu saminggu ogé ieu tutuwuhan geus sirungan. Setekan tangkal Kumeli pibiniheun sahenteuna kudu mibanda tilu buku, panjangna kurang leuwih 15 cm, sarta dipelakeun dina mimiti datang usum   hujan. Taneuh anu bakal dipelakan saméméhna kudu dijieun gundukan. Jarak unggsl gundukan  kurang leuwih 50 cm. 
Bisa ogé dibinihkeun tina beutina anu ngora kénéh, tuluy dicecebkeun dina lombang taneuh anu hipu jarakna kurang leuwih : 30 × 30 cm, unggal lombang dieusian  3 siki. 
Dimana umurna nincak sabulan atawa leuwih , jukut-jukut anu jaradi kudu dirambétan. Mangsa umurna nincak  2 bulan, sagigireun jukut jukut a anu diberesihan ogé kudu bari dibumbun.  Nincak umurna opat bulan, Kumeli jawa kakara bisa diarah hasilna beuti na.

Sajarah
Numutkeun kana sajarahna, baheula urang Portugis manggihan ieu tutuwuhan loba hirup di basisir  Koromandel ogé katempo hirup di Sailan, sanajan teupati loba. Bisa waé ieu tutuwuhan dibawa ku urang  Arab nepi ka  India, kitu deui ku urang Portugis dibawa nepi ka Malaka. Urang Portugis mawa kumeli Jawa salaku kadaharan  impor anu hadé dipelak di iklim garing.

Guna jeung mangpaat
Ceuk Karel Heyne dina bukuna  "De nuttige " (IV:133-34) nyebutkeun cenah urang Indonésia melak kumeli jawa  pikeun campuran  sayur. Kumeli jawa gedéna timimiti sagedé kaléci nepi keun ka sagedé peureup budak, ieu kumeli wujudna pating jarendul. Kulit beuti  kelirna hideung, ari jerona mah bodas. Daunna remen dimangpaatkeun pikeun campuran nyieun ubar.  Salaku  zat pati, Kumeli jawa bisa dipaké  pikeun opieun/penganan soré anu saméméhna diasakan heula . Kumeli jawa/kentang hitam bisa ogé langsung didahar pikeun lalapan. 

Kumeli ngora jeung Kumeli kolot béda dina pamangpaatanna anu ngora mah dipaké pikeun campuran sayur lodéh, sayur asem, jeung sajabana. Kumeli nu kolotna dikeueum an heula dina cai apu, dikulub, kakara bisa didahar.  H. Keng geus nyatet  (1978) dina  "Flora Malesiana", nyebutkeun cenah Kumeli nu kolotna dipaké gaganti kentang sarta disiksikan salaku bakso. Kumeli jawa ulah didahar loba teuing, bisi nyeri beuteung atawa bunghak.

Dina hubunganna jeung ubar, kumeli bisa dimangpaatkeun pikeun ubar bareuh, kucara diparud heula tuluy beunang marudna ditaplokeun palebah anu bareuh. Numutkeun panalungtikan, dipikanyaho beuti jeung  daun kumeli jawa  mibanda saponin, flavonoida, jeung polifenol. 
Kumeli jawa ogé mibanda antioksidan anu  natural sarta antikanker anu ayana tina sari pati  etanol daging jeung kulitna kitu deui  antioksidan sarta aktivitas antiproliferatif anu dijieun tina sari pati etanol kulit kalawan dosis anu ditangtukeun. 
Sagigireun éta, kumeli Jawa ogé mibanda fitosterol jeung asam maslinat (maslinic acid).

Dicutat tina

Tutumbu ka luar 
 Kumeli Jawa  Dina "plantamor.com".
 EKSPEDISI 7: Makanan Purba Kentang Hitam di Negeri Besi Kuning  ti BPTP Jawa Timur.

Lamiaceae
beubeutian
Kategori :Tutuwuhan tropis 
Kategori :Tutuwuhan ubar