Secang

Secang; sepang (Caesalpinia sappan L.) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawargga (Fabaceae). Buahna kagolongkeun kana  polong-polongan, kulit tangkalna dimangpaatkeun salaku rempah-rempah jeung bahan celep kalawan jadi komoditas anu mibanda niléy ékonomi.

Sajarah
Kasang tukang ieu tutuwuhan teu pati dipikawanoh, ngan kanyahoan geus di budidayakeun dina waktu anu geus lila.  Utamana  di wewengkon ;  India, Asia Tenggara, Malesia, nepi ka  Pasifik, salaku  bahan baku kelir, ubar tradisional, jeung rempah-rempah . 
Baraya deukeutna anu pituin ti  Amérika Kidul, kai brazil atawa brezel (C. echinata), ogé dimangpaatkeun pikeun tujuan anu sarua. 

Ieu tutuwuhan geus jadi komoditas balantik unggal nagara saheteuna nepi ka ahir abad-19, tapi ka dieunakeun beuki turun niléy na alatan kasilih ku zat celep/kelir sintétik.

Ngaran séjén
Secang dipikawanoh ku rupa - rupa ngaran, kayaning  seupeuĕng (Aceh); sepang (Gayo); sopang (Toba); sapang, cacang (Mink.); sĕpang, sĕcang (Btw.); sĕcang (Sd.); kayu secang, soga jawa (Jw.); kajo sécang (Md.); cang (Bl.); sĕpang (Sas.); supa, supang (Bm.); sapang (Mak.); sĕpang (Bug.); sépé (Rote), sépél (Timor), hapé (Sawu), hong (Alor); séfén (Weda), sawala, singiang, sinyianga, hinianga (aneka dialek di Maluku Utara), sunyiha (Ternate), roro (Tidore); sema (Man.), naga, pasa, dolo (aneka dialek di Sulawesi Utara). Dina basa  Inggris disebutna sappanwood (Ingg.), jeung suou (Jp.).

Ciri mandiri 

Tangkal leutik atawa rungkun, tinggi 4-10 m. Tangkal ngajarendul kalawan carucukan,  kulit tangkalna mibanda kelir coklan semu kulawu. geutahna beuteum. Regana ogé carucukan sarta katempona melenoy ka handap. régang anu ngorana katempo baruluan .

Daun majemuk menyirip ganda, kalayan daun puhuna  3-4 mm, gancang murag. Tulang daun panjangna 25-40 cm; kalawan 9-14 pasang tulang daun digigireunna. Anak daun lobana 10—20 pasang di unggal tulang daun gigir, pasingareup-sinhareup, wujudna  lonyod, 10-25 × 3–11 mm, sisina rata, lokos atawa baruluan carang tur parondok . Kembang ngumpul dina  rangheuyan di tungtung régang atawa dina kélék daun palebah luhur, panjang 10–40 cm; daun pelindung 5-12 × 2–5 mm, buluan, gancang murag; gagang kembang (pedicels) panjangna  15–20 mm. konéng kelopakna-5;  gundul, rubakna  7-10 × 4 mm; mahkota berambut balig, 9-11,5 × 6–10 mm, anu pang luhurna leuwih leutik, berkuku lk. 5 mm; tangkai sari lk. 15 mm, putik lk. 18 mm. 

Buah wujudna polong  lonyod atawa jorong senjang (asimetris), 6-10 × 3–4 cm, tungtungna kawas pamatuk, eusina 2-4 siki, héjo semu konéng jadi coklat semu beureum wanci geus asakna. Siki buleud panjang (elipsoida), 15–18 mm × 8–11 mm, cokelat hideung.

Secang lolobana hirup liar di tegalan sarta lamping pasir. Akarna teu mikaresep taneuh jelek sarta gancang busuk di mana kakeueum, Tutuwuhan ieu mikaresep taneuh anu ngandung babatuan tur apu, atawa taneuh anu keusikan di sisi wahangan.

Guna jeung mangpaat

Bahan celep
Sakumaha  kai brazil, kai secang utamana jadi bahan pikeun ngahasilkeun bahan kelir/celep anu dimangpaatkeun pikeun : Kadaharan, pakéan, anyam-anyaman, karajinan, jeung  barang-barang séjén. Rumphius nuliskeun cenah "Lignum Sappan" baheula di Nusantara ieu tutuwuhan dipelak ampir di unggal imah. .

Ubar
Kai secang mibanda rupa-rupa hasiat  (astringensia). Kandungan utamana tayalian brazilin, tayalian hiji zat kelirna  beureum-sappan, asam tanat, ogé asam galat. Simplisia kai secang wujudna kai secang beunang nyiksik ieu dipiwanoh Sappan lignum dina  FMSo (Formularium Medicamentorum Soloensis).

Kai secang ogé geus ngaliwatan pangujian, sacara ilmiah kanyahoan mibanda  antioksidan, antibakteri, anti-inflamasi, anti-photoaging, hypoglycemic (nurunkeun  kadar gula geutih), vasorelaxant (merelaksasi pembuluh darah), hepatoprotective (ngajaga  haté ) jeung  anti-acne (anti jerawat). Ekstrak kayu secang juga ditengarai berkhasiat anti-tumor, anti-virus, immunostimulant dan lain-lain.

Kulit tangkalna jadi bahan pikeun nyieun celep/kelir beureum  brazilin, kawan kai  brazil jeung baraya-baraya deukeutna, dimangpaatkeun pikeun nyieun  cét, nyelep pakéan. 

Bahan campuran jajamu dijieun tina tangkal secang beunang meulahan,  Di Yogyakarta kidul kai secang jadi salahsahiji bahan  (wedang secang jeung wedang uwuh).

Kai tangkal secang ogé dimangpaatkeun pikeun nyieun rupa-rupa parabot jeung pakakas rumahtangga, sanajan  ngan kauger pikeun anu ukuranna laleutik wungkul. 

Rungkun secang anu carucukan, remen dimangpaatkeun pikeun pager hirup di leuweung   jati di Jawa.

Galeri

Catatan kaki

Pranala luar 

  Flora of China: Caesalpinia sappan L.
  The Plant List: Caesalpinia sappan L.
  ICRAF Tree DB: Caesalpinia sappan L.
  IUCN Red List: Caesalpinia sappan L.
  Useful Trop. Plants: Caesalpinia sappan L.
  Philippine Medic. Plants: Sapang
  Chinese Herb: Caesalpinia Sappan Wood (Su Mu)

Fabaceae
Tutuwuhan industri
Rempah-rempah
Tumbuhan obattutuwuhan tropis