Wawacan

Wawacan nyaéta salah sahiji karya sastra wangun prosa heubeul panjang nu dianggit maké patokan pupuh (17 pupuh). Ku kituna, wawacan dianggap salah sahiji carita anu didangding jeung digelarkeun dina puisi pupuh. Ku kituna, bisa dicindekkeun yén wawacan téh karangan naratif anu didangding jeung dianggit ku pupuh.

Basa
Basa anu dipaké dina wawacan ilaharna maké basa anu dipaké sapopoé, ngan pikeun nyumponan patokan dangding sakapeung aya parobahan boh dina  wujud kecap anapon rundayanna.
Wawacan asalna tina kecap babacaan nu pihartieuna: naon anu dibaca, wawacan mangrupa hiji karya sastra anu ditulis. Mimitina ditulis leungeun salambar-salambar ka dieunakeun nepika dijilid mang rupa buku, karya sastra sarupa kieu téh mindengna ditepikeun/dipintonkeun dina wanda carita tayalian dina pagelaran beluk.

Beluk 
Seni macakeun wawacan sok disebut beluk. Kecap wawacan téh asalna tina kecap 'waca' anu hartina 'maca', ku kituna bisa disebutkeun yén ayana wawacan di tatar Sunda téh sabada masarakatna geus barisaeun maca, umumna di kalangan pasantrén jeung para ménak. Wawacan mangrupa carita anu didangdingkeun jeung digelarkeunana dina puisi pupuh. Ditilik tina wangunna, carita wawacan téh mangrupa carita anu kauger ku guru lagu, guru wilangan, remen gunta-ganti pupuh, jeung umumna paranjang. Ari maca wawacan biasana sok ditembangkeun, disebutna beluk. Ayana éta beluk biasana dipidangkeun lamun aya salametan, kariaan, atawa aya anu ngalahirkeun, jeung réa-réa deui. Maca wawacan téh remen gunta-ganti pupuh. Ari pupuh anu sok ditembangkeun taya lian kinanti, asmarandana, sinom, jeung dangdanggula, sedengkeun pupuh nu séjén mah teu pati remen dipaké. Aya hiji wawacan anu numutkeun panalungtikan Dr. Mikihiro Moriyama, paneliti Kabudayaan Sunda ti Jepang, jadi tonggak ngembangna modérnitas di golongan urang Sunda. Wawacan kasebut nyaéta Wawacan Panji Wulung anu ditulis ku R.H. Moehamad Moesa, Panghulu Kabupatén Garut dina jaman kolonial.
Dina bukuna , Moriyama nétélakeun: "Wawacan Panji Wulung nyaritakeun usaha panyatur dina ngembangkeun dunia modern saluyu jeung tuwuhna jaman ku cara ngawanohkeun konsép anyar ka nu maca, éta sababna wawacan ieu ditapsirkeun minangka gambaran tumuwuhna moderenisasi dina nulis basa Sunda".

Sajarah
Ditilik tina sajarahna, gelarna wawacan téh sabada sastra sunda kapangaruhan ku sastra jawa, pangpangna Mataram. Dina abad ka-17 M, asupna wawacan ka tatar sunda téh babarengan jeung asupna basa Jawa ka wewengkon Jawa Barat, ku pangaruhna kakawasaan Mataram. Saterusna basa Jawa téh mangrupa basa resmi nu digunakeun ku pamaréntahan mangsa harita, nepikeun ka pertengahan abad ka-19. Sanggeus kitu tulisan basa Sunda téh digunakeun deui di Jawa Barat.

Papasingan Wawacan
Eusi wawacan rupa-rupa, aya nu nyaritakeun carita Nabi:  
Wawacan Nabi Paras 
Wawacan Mi'raj Kangjeng Nabi Muhammad SAW 
Wawacan Sajarah Ambiya 
Wawacan Layang Syékh Abdul Qodir Jaélani 
Wawacan Babad Ambiya

Wawacan anu asalna tina babad: 
Wawacan Babad Cirebon 
Wawacan Babad Banten
Wawacan Babad Gebang
Wawacan Babad Timbanganten 
Wawacan Babad Godog, jsb )			

Wawacan anu eusina  ngeunaan tatanén jeung ubar aya sabab leuwih bisa dibaca ku masarakat ti batan ditulis dina wangun prosa lancaran.
Tapi lolobana wawacan mangrupa wangun fiksi boh éta dina basa Sunda boh wawacan nu ti basa Jawa saperti : 
Wawacan Rengganis 
Wawacan Damarwulan 
Wawacan Angling Darma 
Wawacan Dewa Ruci, jsb.

Wawacan séjénna:
Wawacan Abdul Muluk 
Wawacan Adat Ngurus Orok 
Wawacan Aji Saka 
Wawacan Amongsari jeung Lembusari 
Wawacan Batara Rama
Wawacan Carios Munada
Wawacan Carita Ningrum
Wawacan Cikundul
Wawacan Danumaya
Wawacan Gandasari 
Wawacan Iman, Élmu, reujeung Amal
Wawacan Indra Putra 
Wawacan Jaka Priangan 
Wawacan Kamaral Saman 
Wawacan Kuya Kajajadén 
Wawacan Lalakon Natakusumah 
Wawacan Layang puwa-puwa 
Wawacan Lukmannulhakim 
Wawacan Mahabarata
Wawacan Manggung
Wawacan Mintaraga
Wawacan Muslimin-Muslimat
Wawacan Natakusumah
Wawacan Panji Wulung 
Wawacan Perlampah anu Kurénan  
Wawacan Pituduh Kanggo Wananda 
Wawacan Pranatana Istri ka Carogé
Wawacan Purnama Alam
Wawacan Radén Prawira
Wawacan Ratu
Wawacan Rusiah nu Kasép
Wawacan Sajarah Rasulullah 
Wawacan Sajarah Sumedang 
Wawacan Sual Sarébu 
Wawacan Sulanjana 
Wawacan Suryaningrat 
Wawacan Tauhid jeung silsilah 
Wawacan Umar Maya 
Wawacan Wayang Purwa

Wawacan Perbu Kean Santang

Sumber Rujukan

Sastra Sunda heubeul
Sastra Sunda wangun ugeran
Naskah Sunda
Tembang