တီႇပႄးယိၼ်း၊ ဝဵင်း

ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သၢႆပိုၼ်း
မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ မွၵ်ႈလၢႆၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလ ဢိၵ်ႇပႃး ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼွင်ႇတေႃႇမိၼ်းၵျီးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1760 မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် ၶုၼ်ႈသိုပ်ႇ သၢႆၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵုင်းပွင်ႇ ထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈၽွင်းငမ်း တီႇပႄးယိၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း သတူဝ်းမိၼ်းၸေႃး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းရၶႅင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1784 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ တီႈပႄးယိၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1808 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸႄႈၵႅင်း (ဝၢႆးမႃး ပဵၼ် [[ပၵျီးတေႃႇ (ၶုၼ်ႇၸႄႈၵႅင်း)|ၶုၼ်ၸႄႈၵႅင်း) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး သတူဝ်းမိၼ်းၸႃးၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈၶူး ၸဝ်ႈၸၢႆးတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2003 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇတူင်ႇဝူင်းပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ တီႇပႄးယိၼ်း မႃး မိူဝ်ႈပီ 2003 လိူၼ်မေႇ 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵၢႆႇသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း Maplandia

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ