ယေႇဢူး၊ ဝဵင်း

ဝဵင်းယေႇဢူး ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူးၼၼ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢင်းၵၢင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး (20) လၵ်း၊ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး (19) လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ (350) ထတ်းယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇ လွၵ်းလၵ်း မီး (557.85) ဢေႇၵ လႄႈ ဢေႇရိႇယႃႇဢေႇၵ မီး (377027) ယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈၾႃႉ 
ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁႅင်ႈႁွင်သေ ၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်မႃးတင်းပီၼႆႉ မီး (35.51) ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။

သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ 
ဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၸူးထိုင် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸူး ဝဵင်းတၸႄႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸူး ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တူၵ်းၵၢင်လီယဝ်ႉ။ မီးသၢႆလူတ်ႉၵႃး ဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၶီႇၵႂႃႇမႃးလႆႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃး မိူင်းတႂ်ႈ မိူင်းၼိူဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂႃႇငၢႆႈမႃးငၢႆးယဝ်ႉ။ သၢႆလူတ်ႉ ၸိူဝ်းလဵၼ်ႈပၼ် ယေႇဢူး-မူင်ႇယႂႃႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး-သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး-တၸႄႇ-ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ယေႇဢူး-တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်း ဢၼ်လဵၼ်ႈပၼ် ၶိၼ်ႇဢူး-ယေႇဢူး-တိၼ်းတဵင်ႇယၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။

ပၢႆးပႆႇၺႃႇ 
တႄႇဢဝ် ပီ 2006 တေႃႇထိုင် ပီ 2011 (6) ပီထပ်းၵၼ်  လႆႈ (သူးထိၼိုင်ႈ) တီႈ လွင်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈၸၼ်ႉသိုပ်း ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
 ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်း
 ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (ၽႄ) (3) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (ၽၢၵ်ႈ) (1) ႁူင်း
 ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (4) ႁူင်း
 ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (ၽႄ) (8) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်း
 ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (112) ႁူင်း
 မူႇၵျူဝ်ႇ (1) ႁူင်း
 ပၢင်သွၼ်ပၢႆႇ ၵမ်ႉထွၵ်ႈပၢႆးပႆႇၺႃႇ (31) ႁူင်း

ပၢႆးယူႇလီ
 ႁူင်းယႃၶဝ်ႈၵူႇ (100) (1) ႁူင်း
 ႁူင်းယႃၸႄႈတွၼ်ႈ ၶဝ်ႈၵူႇ (16) (1) ႁူင်း
 ႁွင်ႈယႃ ယႃႈယႃၼႂ်းမိူင်း (1) တီႈ
 ႁွင်ႈယႃဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ (5) တီႈ
 ႁွင်ႈယႃဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၽႄ (25) တီႈ
 ႁွင်ႈယႃ မႄႈ လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (1) တီႈ
 ႁွင်ႈယႃသုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် (12) တီႈ

ဢွင်ႈတီႈလီၶဝ်ၸႂ် 
ၵျွင်းၽြႃးၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု၊ ၵျွၵ်းဢုတ်ႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် 

 ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု
 မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ထိၼ်ႇလိၼ်း
 မေႃတႅမ်ႈၽဵင်း တေႃႇတီႇဝေႇ

ၶႅပ်းႁၢင်ႈ

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ