ၶျွင်းဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်း

ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶျွင်းဢူးယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်း/ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီး လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း

ဝၢၼ်ႈ
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈမီးယူႇ (74) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ-

ဝၢၼ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်း ၼႂ်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူးပတ်ႉပိုၼ်ႉ ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈ၊ ပွၵ်ႉ လႄႈ ၼင်ႇ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိူင်ယၢၼ်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၼွႆႇၶူၺ်ႇ၊ ပႄးမျိတ်ႉတေႃး၊ ၶိၼ်ႇမုၼ်ႇ၊ ဢမျိၼ်ႉ လႄႈ ဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႇၶျူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ဝၢၼ်ႈဢမျိၼ်ႉ

ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ် ဝၢၼ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ဝဵင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢႃႇဝ လႄႈ ပၢၼ်လၢၵ်ႈထၢၵ်ႈၶုၼ်ၵုင်းပွင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၶုၼ်ဢႃႇဝ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ၶုၼ်ဢႃႇဝ မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇၸေႃႇၵႄး ပႆႇပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ၵိၼ်ဝဵင်းဢမျိၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၵုင်းပွင်ႇၶဝ် ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် မိၼ်းလႅတ်ႉၽဝႃး ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းဢမျိၼ်ႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။  ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇရႁၢၼ်းတႃႇ ဢသျိၼ်ႇၼၼ်ႇတႃႇသီႇရိၼႆႉၵေႃႈ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈတီႈ ဝၢၼ်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇဢမျိၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်လၵ်းထၢၼ် ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၽြႃးၵွင်းမူး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် ၸုတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်း ၸိူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း
တီႈၼိူဝ် ဝဵင်းၶျွင်းဢူး ၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွၵ်ႉၸိူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ သၢၼ်ႇတေႃႇၸွႆး၊ ဢသျေႉမဢူၵ်ႉ၊ ဢၼွၵ်ႉမဢူၵ်ႉ၊ ပွၵ်ႉယႄးလေႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းဝႃႈ ပွၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ သၢင်ႇၵႅတ်ႉသႃး ယဝ်ႉ။

ၵျွင်းတေႃႇၸိူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း
တီႈပတ်ႉပိုၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၵွင်းမူး ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းျဝ်ႉ။ တီႈပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူး ဢၼ်ၶုၼ်သၢင်ႇၵႅတ်ႉသႃး တႄႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၵွင်းမူးဝိၼ်ႇၶယ ဢၼ်မီးတီႈ ၵျွင်းမၵျီးတေႃး၊ ၵွင်းမူးထီးလႅင်ႇသျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၵျွင်းထီးလႅင်ႇသျိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈပတ်ႉပိုၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽြႃး၊ ၵွင်းမူး၊ ၵျွင်းတေႃႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉထႅင်ႈယူႇ။ ၵျွင်းတေႃႇဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်မႂ်ႇလႄႈ ႁွႆးမိုဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇသေ ပဵၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇ ထိင်းသိမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူး ၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၶိုၼ်းၵေႃႇၵုမ်း ယႃႇႁႂ်ႈႁွႆးမိုဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇလႆႈလူႉလႅဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
 ၼမ်ႉႁူးၵဝ်ႈသိပ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် သၼ်လွႆၼွႆႇၶူၺ်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼွႆႇၶူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ဝဵင်းၵဝ်ႇဢမျိၼ်ႇ / ဝၢၼ်ႈဢမျိၼ်ႉ
 ၸၢၵ်ႈမိုဝ်းပုတ်ႉထ ၽြႃးႁၢႆတူဝ် (ၽြႃးၸၢၵ်ႈမိုဝ်း)
 ၵွင်းမူးႁိၼ်ၽူႈလဵင်ႉဝူဝ်း၊ သၼ်လွႆၼွႆႇၶူၺ်ႇ
 ၽြႃးလူင်ရတၼႃႇၵျငၢၼ်း၊ ဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၵွင်းမူး၊ ဝိင်ႇၶယ၊ ၵျွင်းမၵျီးတေႃး၊ ဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၽြႃးထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇ သူၺ်ႇပျီႇတႃႇ၊ ဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၼႃႈလိၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵျွၵ်ႉမျိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 မိၼ်းၵျွင်း လႄႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၵျွင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ လႄႈ ၽြႃးၵွင်းမူး၊ ဝၢၼ်ႈဢမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၶူဝ်သိၼ်ႇၽျူႇသျိၼ်ႇ
 ၽၢႆၼွႆႇလူၺ်ႇ
 ၼွင်ပွၵ်ႉ

ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းၵိူတ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၸဝ်ႈသြႃႇဢူးဝိၸႃႇရ ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပၢၼ်ၼႃႈသိုၵ်း (ပၢၼ်ႁူဝ်တီးပၢင်တိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ) (ၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၼဵင်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႆႉဝၢၼ်ႈဢၼဵင်ႉၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ဝဵင်းဢမျိၼ်ႉပိူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး)
 သြႃႇ ဢူးၺူဝ်ႇမျႃႉ (ဝဵင်းၵဝ်ႇဢမျိၼ်ႉ/ဝၢၼ်ႈဢမျိၼ်ႉ) ၵူၼ်းၸႃႇတိသေႃးတႃႈပၢၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းဢိူင်ႇ ဝဵင်းဢမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး၊ ၵေႃႉဢၼ်တႅမ်ႈပွင်ႈလိၵ်ႈ () တီႈၽိုၼ်လိၵ်ႈဢူဝ်းဝေႇ 
 လႄႇတီႇပၼ်ႇတိတ ဢူးမွင်ႇၵျီး၊ ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၽျူႇ (မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ)

လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး
 ၸဝ်ႈသြႃႇမႁႃႇၽေႃးထိတထွင်ႇ မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆး တီႈ ဝၢၼ်ႈၵျီႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး၊
 သြႃႇလူင်တၶိၼ်ႇၵူဝ်ႇတေႃႇမႅင်း မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ မိူဝ်ႈၵေႃႉဢွၼ်ႇ။
 ဢွင်ႈတီႈၵမ်ႉၼမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈတင်း ပိုၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်တင်း ၶုၼ်သၢင်ႇၵႅတ်ႉသႃး
 ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လုၵ်ႉတီႈ လွႆမၢၼ်းတလေးသေ ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်ႁွတ်ႈ၊ ပဵၼ်တီႈဢၼ်မီး ႁွႆးမိုဝ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် သူႇလဵဝ်ၼၼ်ႉ။

ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
 ၵၢၼ်လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
 ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆ
 ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ
 ႁူင်းႁဵၼ်း/ႁူင်းသဝ်းပေႃႇတႃႇ (ပၢႆးပႆႇၺႃႇ)

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း