လွင်းလူင်၊ ဝဵင်း

ဝဵင်းလွင်းလူင် ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ပၢၵ်ႇၵႂၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉထဝႄႇ လႄႈ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလွင်းလူင်ၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈၵၢင်ၵုၼ်ပႅၼ် တႄႇဢဝ် တီႈပၢႆႇပၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉ ယၢၼ် 20 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပွတ်းၵုၼ်လႄႈ ၵွင်းလွႆဢမ်ႇပေႃးၼမ်။ ၵၢၼ်ပိူင်လူင် ၸိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း လႅမ်ႈၾႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လႅမ်ႈၵၺိၼ်ႇ ဢၼ်ဢဝ် မၼ်းၵၺိၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ သၢတ်ႇၵျၢမ်းၵေႃး ၽွတ်ႈယဝ်ႈ။ တီႈဝၢၼ်ႈၸိတ်ႉပျႄး ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႈ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ  ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၼႆႉ မီးယူႇ 5,334 ၵေႃႉယဝ်ႉ။  လွင်းလူင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ 1901 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 1461 ၵေႃႉၵူၺ်း။ တင်းပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉထဝႄႇသေ ယၢၼ်ၵၼ် 20 လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။

ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် 
ၸႃႇတိလွင်းလူင်
 ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်ပထူး (ဝၢၼ်ႈလေးသုၼ်းၶၢၼ်ႇ)
 မေႃမိုဝ်း ဢူးႁၢၼ်ႇတိၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈၺိၼ်းမေႃႇ)
 မွင်ႇမုၼ်ႇၼွႆႇ (သူၺ်ႇဝႄႇ)

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ