ၸွမ်ပိဝ်တႆး

ၸွမ်ပိဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ။ ၸင်ႇႁႃၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး လႆႈလၢႆသိပ်းပီႊၵွၺ်း။ ၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၶီႉတုင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶီႉတုင်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီႊၶရိတ်ႉ လၢႆႁဵင်ပီႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်မႃးၵွၺ်း။ ၽူႈလမ်းတိုၼ်းၾၢႆႇပိုၼ်းၶဝ်လၢတ်ႈတႄႉ မိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶီႉတုင်းမႃဢွၼ်တၢင်းသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းၶႄႇ လႄႈ မိူင်းၵႃးလႃးဢိၼ်းတီးယႂ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတႆးၵေႃႈ ယၢမ်ႈတႄႇတင်ႈမၢၼ်ႈမိူင်းႁိူဝ်ႁိူင်းမႃ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇယူႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ တႆးၵေႃႈ ပႃးၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶီႉတုင်းမႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႂ်းပိုၼ်းၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆယူႇၵွၺ်း။

ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း 

မိူဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးၶီႉတုင်းတၢင်တူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးတင်းမူတ်းၼႆၵေႃႈ တေဢမ်ႇမီးလႆႈ။ ၵွၺ်းမီး ၶီႉတုင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်တင်းမူတ်း ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသိူဝ်သမ်ႉ မႃႇၶႅင်ႁႅင်းထႃးသေပိူၼ်ႈလႄႈ ယၢမ်ႈမီးၶီႉတုင်းႁၢင်ႊသိူဝ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးၼၼ်ႉယူႇ။ ၼွၵ်ႈသေ ၶီႉတုင်းႁၢင်ႊသိူဝ် မီးၶီႉတုင်း ဢၼ်ပႃးႁၢင်ႊ သႄ၊ မႃႉႁူဝ်လူင်၊ ၼူၵ်ႉ၊ သိူဝ်မီးပိၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ 

ဝၢႆး 1886 ၽႅဝ်တႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇမီးၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်း တႃႇမိူင်းတႆးၶေႃၶေႃ။ ၵွၺ်းလႆႈတိုဝ်း ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်မႃး။ မိူဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈမိူင်းတႆးမႃးၼၼ်ႉတႄႉ တႄႇမီးမႃး ၸွမ်ပိဝ် ၶီႉတုင်းမိူင်းတႆးမႃးၶေႃၶေႃ။ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၶိူဝ်းမိူင်းတႃႇၽႅၼ်တၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၵေႃႈမီးမႃ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၼၼ်ႉ သီၶၢဝ်ႁွင်းပိုၼ်ႉ၊ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းတေမီးသိူဝ်သီလႅင်ၼၼ်ႉသေ ယိူင်ႈဢဝ်ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၵျႃႇပၢၼ်ၶဝ်ဝႆံႉ။ 

ၽဵင်းၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မေႃယႃလူင် ၶုၼ်ပႃႉၺၢၼ်ႇတႅင်ႇတႅမ်သေ ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ -

ၶိူဝ်းတႆးမဵဝ်းရႃႇၸႃႇ ဢလၢမ်ႇသမ်ႉပျၵ်ႉၶႃႇတူဝ်သိူဝ်ၸဝ်ႈမႁႃႇ ႁႂ်ႈတႆးမီးတေႇၸႃႇၽွမ်ႉပဵင်းၸႂ်ဝႃႇၸႃႇ သူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်သႅတ်ႉၸႃႇၵူၺ်းၵႃႊ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၼႆႉ တၼ်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်းၼိူင်ႈၵွၺ်းသေ ၵျႃႇပၢၼ်ႇႁူၼ်မိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တိုဝ်းယဝ်ႉ။

 ပိုၼ်းၸွမ်ပိဝ်တႆး 

ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1946 ပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင် ၵမ်းထူၼ်ႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃး လွင်ႈၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းမိူင်းတႆးသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃး။ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်း လိူင်ၶဵဝ်လႅင်လိူၼ်မူၼ်း မိူင်းတႆးၼႆႉ ယိုၼ်ယၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မႃး မိူဝ်ႈ 1947 ၶၢဝ်းၸတ်းႁႅၼ်း ပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင်။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 11 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1947 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေ ပိုၼ်ႊဢွၵ်ႇလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ် ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ၸွမ်ပိဝ်တႆး၊ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်တႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးတေလူတူၺ်း လိၵ်ႈပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉလီလီ တေလႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉယိုၼ်ယၼ်ၸွမ်ပိဝ်တႆး တႃႇၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၵွၺ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ(It was also resolved unaniously that the attached be the SHAN NATIONAL ATHEM as a temporary measure and the attached specimen flage shall be the SHAN NATIONAL FLAG.) ။ ၵွပ်ႈၼႆ လႆႈလၢမ်းႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈပၢင်ၵုမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈ၊ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်လႅၵ်ႈလၢႆႊထႅင်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႅမ်သႂ်ႇဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်သမ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်မႃးဝႃႈ - ၶိူဝ်းတႆးမဵဝ်းရႃႇၸႃႇ ဢလၢမ်ႇသမ်ႉၸၼ်ႉတႃႇလိူၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈၸၵျႃႇ ႁႂ်ႈတႆးမီးၸေႇၸႃႇၽွမ်ႉပဵင်းၸႂ်ဝႃႇၸႃႇ သူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်သႅတ်ႉၸႃႇ သႅၼ်း (ပၵ်းယၢဝ်းပွတ်း) လႄႈ တီႈပွင်ႇၸွမ်ပိဝ် (ၶီႉတုင်းတႆး) 
တၢင်းယၢဝ်းႁႂ်ႈမီး 5 ထတ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႇမီး 3 ထတ်း။ လုၵ်ႈလိူၼ်မူၼ်းသီၶၢဝ်ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈလတ်းၵႂၢင်ႈၼိူင်ႈသွၵ်ႈတင်ႈ ( 18 ပႅၵ်ႉ)။ သီလိူင် ပွင်ႇလႅင်းၼႄပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊတႆး လွင်ႈဝႃႈ တႆးပဵၼ်ၶိူဝ်းမွင်ႇၵူဝ်ႇလွႆႉ(ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းမွင်ႇၵူဝ်ႇလူင်းမႃး)၊ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းသႃၼိူဝ်ႉလိူင်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ပွင်ႇလႅင်းၼေပၼ် လွင်ႈတႆးပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပုတ်ႉထႃႉ။ သီၶဵဝ် ပွင်ႇလႅင်းၼႄပၼ် ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃႇ၊ ထိူၼ်မႆႉတူၼ်းလွႆတႆး ဢၼ်ၶဵဝ်ၸိင်း၊ ဢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶူဝ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်။ သီလႅင် ပွင်ႇၼႄပၼ် လွင်ႈတႆးႁဝ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းႁတ်းႁၢၼ်၊ ဢမ်ႇယွမ်းၼွမ်းတေႃႇၽႂ်၊ ၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်သဝ်းၽႅင်ဝႆႉၼႂ်းလိူတ်ႈတႆး။ ဝူင်းလိူၼ်သီၶၢဝ် ပွင်ႇလႅင်းၼႄပၼ် တူၼ်ႈၸႂ်တႆး ဢၼ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ၼႆယဝ်ႉ။

သီ

ၸွမ်ပိဝ်တႆး ၸိူဝ်းၸႂ်ႉမႃး ၼႂ်းၸူဝ်ႈပိုၼ်း

 ၽိုၼ်ဢိင်   
ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ်။ (2010။ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်း လိူင်ၶဵဝ်လႅင် ပဵၼ်ၶွင်ၽႂ်တေႉ'''။ သၢႆပႅၼ်း။ မၢႆ 26၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ၊ 2010။ ၼႃႈ 23 - 18။ ၸုမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး။

ပိုၼ်ႊႁၢၼ်တႆး၊ 2012 ၼီႈ။ ၶူၼ်ႉလိူၺ်ႈ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး(ဝၼ်းမိူင်းတႆး) ၶွပ်ႇၶူပ်ႇ 65 ပီႊ။ သၢႆပႅၼ်း၊ မၢႆ. 31၊ လိူၼ်မေႇ၊ 2012။ ၸုမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး။

!Main category