သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ၊ ဝဵင်း

ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄး ပၢႆႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမလိၶ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၈၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ၸိူဝ်းယူႇၼိူဝ်သၼ်လွႆ ဢၼ်လႆႈၸႂ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢူၼ်မေႃလႄႈ လႆႈဝႆႉတပ်ႉလႅၼ်လိၼ်ၽႄ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈဢဝ်ၶုၼ်ၽွင်းလႅၼ်လိၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈဢုပ်ႉပိူင်မႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်းသိုၵ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵတ်းႁႅင်းသေ မီးပႃႇထိူၼ်ႇလူင်လႄႈ တၢင်းပဵၼ်တၢင်းၼၢဝ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေတပ်ႉသိုၵ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၵူၺ်း ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ။

သၢႆပိုၼ်း 
သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၶၢင်ဝႃႈ သုမ်ႇပရႃႇ = ၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယၢဝ်း၊ ပုမ်ႇ = လွႆ ၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လွႆဢၼ်မီး တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယၢဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် မရူႇ (လေႃႇဝေႃႇ)၊ ရဝၢၼ်ႇ လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းမႃးသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် တူဝႃသလၢၼ်ဝႃ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢဝ်ပိူင်ၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ်ၽႂ်မၼ်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1905 ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးသေ 1913 လႆႈမႃးပၵ်းထင်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈလၸ လႄႈ ဝၢၼ်ႈဝႃၸတ်ႉၶူးၼႆႉ တင်ႈဝၢၼ်ႈယူႇမႃးတီႈၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈတၢမ်ႇလူမ်းလႄႈ ပီ 1962 ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉလူင်းမႃး တီႈတႅမ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈယၢမ်းလဵဝ်သေ ပၵ်းထင်ယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်