ၵၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း

ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၼီႇယဝ်ႉ။

ၼႃႈလိၼ် လႄႈ လႅၼ်လိၼ်
ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆ့ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလတ်းလူင် ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႃႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉ သၼ်လွႆ လႄႈ လွႆ လိူင်ႇၼမ်သေ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ပၢင်ႇပဵင်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် သၼ်လွႆမႁူႇ၊ လွႆပူင်ႇ၊ လွႆလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵၢႆၸူး ၽၢႆႇႁွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။

ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝဵင်း
ဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ 3 ပွၵ်ႉ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ 187 ဝၢၼ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႃႈလိၼ်ပွတ်းမႆႈသေ ပေႃးဢဝ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈ ႁၢမ်ႉၼၢၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ ပေႃးတေၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈၸွမ်း သၢႆတၢင်းလိၼ်၊ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၶႅမ်ႉလီယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 69% ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီး ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ပဵၼ် ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းသေ သူင်ႇၶၢႆႇၸူးတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး
ၵၼီႇ-ၵၼႄး ၼႆသေ လိုဝ်းလင်ၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၵၼီႇ သူၺ်ႇတဵင်ႇတေႃႇ ဢသျိၼ်ႇသေႃးၽိတ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇယဝ်ႉ။

ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ယေးငိုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပိုတ်ႇဝႆႉ 2 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး 8 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး 11 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီႈ 119 ႁူင်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း 1 ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ 3 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီ မီးဝႆႉ 8 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးပိူင်လူင် တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ

ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း