ဝေဒနာ

ဝေဒနာ ဆိုသည်မှာ "ဝေဒယတီတိ ဝေဒနာ" ခံစားတတ်သောကြောင့် ဝေဒနာ မည်သည်။ ဖဿဓာတ်၏ ကြိတ်နယ်ထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာရုံ၏အရသာကို ခံစားတတ်သောတရားသည် "ဝေဒနာ" မည်သည်။

အာရုံ၏ အရသာမည်သည် ပိယ သာတဟု ဆိုအပ်သော ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ် သာယာမြတ်နိုးဖွယ်များကို ဆိုလိုသည်။ ဤပိယသာတများသည် သုခဝေဒနာ၏ အစာဖြစ်၍ ထိုသုခဝေဒနာက ခံစားလေသည်။ အပ္ပိယအဿာတ ဟု ဆိုအပ်သော မုန်းဖွယ် မသာယာ မမြတ်နိုးဖွယ်များသည် ဒုက္ခဝေဒနာ၏အစာဖြစ်သော အာရုံအရသာ မည်သည်။ ထိုအပ္ပိယ အဿတ အာရုံအရသာများကို ဒုက္ခဝေဒနာက ခံစားသည်။

ဝေဒနာအပြားများ

ဝေဒနာ (၆) ပါး
ဝေဒနာသည် အောက်ပါအတိုင်း ခြောက်ပါးအပြား ရှိ၏။ ထိုခြောက်ပါးတို့မှာ - 
စက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ - မျက်စိ၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဖဿအရှိန်အဟုန်အတွက် ဖြစ်ပေါ်သော ဝေဒနာကို စက္ခုသမ္ဖဿဝေဒနာဟု ဆိုသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် စက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ မည်သည်။
သောတသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ - နား၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဖဿအရှိန်အဟုန်အတွက် ဖြစ်ပေါ်သော ဝေဒနာကို သောတသမ္ဖဿဇာဝေဒနာဟု ဆိုသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် သောတသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ မည်သည်။
ဃာနသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ - နှာခေါင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဖဿအရှိန်အဟုန်အတွက် ဖြစ်ပေါ်သော ဝေဒနာကို ဃာနသမ္ဖဿဇာဝေဒနာဟု ဆိုသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် ဃာနသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ဃာနသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ မည်သည်။
ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ -  လျှာ၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဖဿအရှိန်အဟုန်အတွက် ဖြစ်ပေါ်သော ဝေဒနာကို ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာဝေဒနာဟု ဆိုသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ  မည်သည်။
ကာယသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ -  ကိုယ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဖဿအရှိန်အဟုန်အတွက် ဖြစ်ပေါ်သော ဝေဒနာကိုကာယသမ္ဖဿဇာဝေဒနာဟု ဆိုသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် ကာယသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ကာယသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ မည်သည်။
မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ - စိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဖဿအရှိန်အဟုန်အတွက် ဖြစ်ပေါ်သော ဝေဒနာကို မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ ဟု ဆိုသည်။ အကျဉ်းအားဖြင့် မနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ မည်သည်။

ဝေဒနာ (၃) ပါး
ထိုမှတပါး ဝေဒနာသည် (၁) သုခဝေဒနာ၊ (၂) ဒုက္ခဝေဒနာ၊ (၃) အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ ဟူ၍ သုံးပါးအပြားရှိသည်။ 
ချမ်းသာသဖြင့် ခံစားသော ဝေဒနာသည် "သုခဝေဒနာ" မည်သည်။ 
ဆင်းရဲသဖြင့် ခံစားသော ဝေဒနာသည် "ဒုက္ခဝေဒနာ" မည်သည်။ 
ချမ်းသားဆင်းရဲနှစ်ပါးမှ အလွတ်ဖြစ်၍ ခံစားသော ဝေဒနာသည် "အဒုက္ခမသုခဝေဒမာ" မည်သည်။

ဝေဒနာ (၅) ပါး
ထိုမှတပါး ဝေဒနာသည် (၁) သုခဝေဒနာ၊ (၂) ဒုက္ခဝေဒနာ၊ (၃) သောမနဿဝေဒနာ၊ (၄) ဒေါမနဿဝေဒနာ၊ (၅) ဥပေက္ခာဝေဒနာ စသည်အားဖြင့် ငါးပါးအပြား ရှိပြန်သည်။

ဝေဒနာ (၃) ပါး
ထိုမှတပါး ဝေဒနာသည် အောက်ပါအတိုင်း သုံးပါးရှိပြန်သည် - 
အပါယိကဝေဒနာ - အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် "အပါယိကဝေဒနာ" မည်သည်။
မာနုဿိကဝေဒနာ - လူ့ပြည်လောက၌ ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် "မာနုဿိကဝေဒနာ" မည်သည်။
ဒိဗ္ဗဝေဒနာ - နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ ဘုံ၌ ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် "ဒိဗ္ဗဝေဒနာ" မည်သည်။

အပါယိကဝေဒနာသည် ငရဲ၏ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ပြိတ္တာတို့၏ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ အသုရကာယ်တို့၏ ဒုက္ခဝေဒနာဟူ၍ လေးမျိုးရှိသည်။ သိဉ္ဇိုင်းငရဲမှစ၍ အဝီစိတိုင်အောင် ငရဲဘုံတို့၌ ဖြစ်သော ဆင်းရဲမှုကို ငရဲဒုက္ခဝေဒနာဟု ဆိုသည်။ ဤငရဲဆင်းရဲသည် ဒုက္ခဝေဒနာဟူသမျှတို့တွင် အကြီးအကျယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။  မနုဿိကဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သည့် လူ့ဘုံ၌ ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ချမ်းသာဆင်းရဲတွဲဖက်ရောနှောလျက် ရှိသည်။

ကိုးကား

ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ