ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ

ဘိုလီးဗီးယား (Bolivia) ၏ တရားဝင်အမည်မှာ Plurinational State of Bolivia ဖြစ်သည်။  တောင်အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင် ဘရာဇီး၊ တောင်ဘက်တွင် ပါရာဂွေးနှင့် အာဂျင်တီးနား၊ အနောက်ဘက်တွင် ချီလီနှင့် ပီရူးနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ 

အမေရိကတိုက်ကို ကိုလိုနီနယ်မြေများအဖြစ် မပြုလုပ်မီအချိန်ထိ အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်းဒေသဖြစ်သော ဘိုလီးဗီးယားသည် ထိုဒေသတွင် အင်အားအတောင့်တင်းဆုံး ဖြစ်သော အင်းကားအင်ပါယာ (Inca Empire) ၏ အစိပ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၆ရာစုနှစ်တွင် စပိန်တို့က ဒေသတွင်း အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ စပိန်ကိုလိုနီလက်အောက်တွင် ယင်းဒေသကို အထက်ပီရူး (Upper Peru) ဟုခေါ်ဝေါ်သမုတ်၍ ပီရူးဘုရင်ခံ (Viceroyalty of Peru) ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၈၀၉ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးကြေညာသောအခါ ၁၆နှစ်ကြာ စစ်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့ရသည်။ ၁၈၂၅ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ဘိုလီဗာသမ္မတနိုင်ငံ (Simón Bolívar) ကိုတည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်လည်း နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများ၊ အာဏာရှင်စနစ်အုပ်ချုပ်မှုများနှင့် စီးပွားရေးပျက်စီးခြင်းများကြောင်း ရုန်းကန်နေရသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။ 

ဒေသ(၉)ခုခွဲခြားထားသော ဒီမိုကရေစီ သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်မှာလည်း အနောက်ပိုင်းတွင် အင်ဒီးစ်တောင်တန်းကုန်းမြင့်ဒေသဖြစ်ပြီး အရှေ့ခြမ်းတွင် မြေနိမ့်ပိုင်းသည် အမေဇုန်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် (Amazon Basin) ဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံဖြစ်သည်။ လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း အလတ်တန်းစားအဆင့်ဖြစ်သည်။ ဆင်းရဲမှုအဆင့် (poverty level) ၆၀%ခန့်ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ သတ္တုတူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်း၊ ချည်မျှင်၊အထည်၊ သတ္တုကုန်ချော၊ ရေနံထွက်ပစ္စည်းစသော ကုန်ချောအမျိုးမျိုးကိုလည်း ထုတ်လုပ်သည်။ ဘိုလီးဗီးယားသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကြွယ်ဝပြီး အထူးသဖြင့် သံဖြူ (tin) အများအပြားထွက်သည်။   . 

လူဦးရေ ၁၀ သန်းခန့်ရှိသော ဘိုလီးဗီးယားသည် အမေရင်ဒီးယန်း (Amerindians)၊ မက်စ်တီဇို (Mestizos)၊ အာရှအနွယ်၊ ဥရောပအနွယ်၊ အာဖရိကအနွယ် စသော တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံနေထိုင်သည်။ အဓိကဘာသာစကားမှာ စပိန်ဖြစ်သည်။ Aymara ဘာသာစကားနှင့် Quechua language ဘာသာစကားများကို အများဆုံးပြောကြသည်။ ယင်းဘာသာစကား (၃)မျိုးအပြင် အခြားဘာသာစကား (၃၄)မျိုးစလုံးကို တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယဉ်ကျေးမှု မတူညီကွဲပြားမှု များပြားသောကြောင့် အနုပညာ၊ အစားအစာ၊ စာပေ၊ ဂီတ တို့တွင် အမျိုးစုံရောယှက်နေသည်။ လက်ရှိ အီဗိုမော်ရေးလ် (Evo Morales) ဦးဆောင်သော ဘိုလီးဗီးယားအစိုးရသည် နိုင်ငံခြားပိုင် ကော်ပိုရေးရှင်းများကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်လျက် ရှိပြီး မက်စ်တီဇို (mestizo) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများနှင့် လူနေမှုကွာခြားချက်များကို ညီမျှအောင် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိသည်။

ဝေါဟာရရင်းမြစ် 

နိုင်ငံ
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ