မြေဖြူယုဂ် (ခရီတေးရှတ်ယုဂ်)

ခရီတေးရှတ်ယုဂ် သို့မဟုတ် မြေဖြူယုဂ် (  )  သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၅ မှ ၆၆သန်းခန့်ရှိ ဘူမိဗေဒခေတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သက်လယ်ကပ် ၏ တတိယနှင့် နောက်ဆုံးကာလဖြစ်ပြီး အရှည်ဆုံးဖြစ်သည်။ နှစ် ၇၉သန်းဝန်းကျင်တွင်၊ ၎င်းသည် ဖန်နာရိုဇိုးဝစ် မဟာကပ် တစ်ခုလုံး၏ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အရှည်ဆုံးသော ကာလအပိုင်းအခြားဖြစ်သည်။ ထိုအမည်သည် လက်တင်ဘာသာ creta, "chalk" မှဆင်းသက်လာပြီး ခေတ်၏ နောက်ဆုံးတစ်ဝက်တွင်ပေါများသည်။ ၎င်းကို များသောအားဖြင့် အတိုကောက် K၊ ၎င်း၏ ဂျာမန်ဘာသာပြန် Kreide အတွက် ဖြစ်သည်။

ခရီတေးရှတ်ယုဂ်သည် နွေးထွေးသော ရာသီဥတု ရှိသော ကာလဖြစ်ပြီး မြင့်မားသော eustatic ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်များ ဖြစ်ပေါ်ကာ ကုန်းတွင်းပိုင်း ပင်လယ်ရေ တိမ်ပိုင်းများစွာကို ဖန်တီးပေးသည်။ ဒိုင်နိုဆော များသည် ကုန်းမြေပေါ်တွင် ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေချိန်တွင် ဤသမုဒ္ဒရာများနှင့် ပင်လယ်များတွင် မျိုးသုဉ်း သွားသော ရေနေတွားသွားသတ္တဝါများ ၊ အ မိုနိုက် များ၊ ကမ္ဘာကြီးသည် ရေခဲများ ကင်းစင်ပြီး သစ်တောများသည် တောင်ရိုးစွန်းများအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် နို့တိုက်သတ္တဝါများ နှင့် ငှက် အုပ်စုအသစ်များ ပေါ်လာသည်။ Cretaceous အစောပိုင်းကာလတွင် ပန်းပွင့်အပင်များ ပေါ်လာပြီး လျင်မြန်စွာ ကွဲပြားသွားကာ ခရီ‌တေးရှတ်ယုဂ် နှောင်းပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် အထင်ရှားဆုံး အပင်အုပ်စုဖြစ်လာကာ၊ ယခင်က ပျံ့နှံ့နေသော gymnosperm အုပ်စုများ ကျဆင်းခြင်းနှင့် မျိုးသုဉ်းသွားခြင်းတို့နှင့် တိုက်ဆိုင်ပါသည်။

ခရီတေးရှတ်ယုဂ် (သက်လယ်ကပ်နှင့်အတူ) သည် ခရီတေးရှတ် –ပေလီယိုဂျင်း(Cretaceous–Paleogene) မျိုးသုဉ်းခြင်းဖြစ်ရပ် ၊ ငှက်မဟုတ်သော ဒိုင်နိုဆောများ၊ pterosaurs နှင့် ရေနေတွားသွားသတ္တဝါကြီးများ အပါအဝင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် မျိုးသုဉ်းသွားခြင်းနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ခရီတေးရှတ်ယုဂ်၏ အဆုံးကို သက်လယ်ကပ်နှင့် Cenozoic Eras များကြားတွင်ရှိသော အစုလိုက်အပြုံလိုက်မျိုးသုဉ်းခြင်းနှင့်ဆက်စပ်နေသော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာဖြစ်သော ရုတ်ခြည်း Cretaceous–Paleogene နယ်နိမိတ်က သတ်မှတ်သည်။

ဗျုပ္ပတ်နှင့်သမိုင်း 
သီးခြားယုဂ်အဖြစ် ခရီတေးရှတ် 1822 ခုနှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယံဘူမိဗေဒပညာရှင် Jean d'Omalius d'Halloy မှ Terrain Crétacé ၊  ပါရီမြစ်ဝှမ်း  တွင် strata ကိုအသုံးပြု၍ ကျယ်ပြန့်သော မြေဖြူခဲ အိပ်ရာများအတွက် အမည်ပေးခဲ့သည်။ အဏ္ဏဝါ ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ များ၏ အခွံများဖြင့်၊ အဓိကအားဖြင့် coccoliths ) ကို အနောက်ဥရောပ၏ အထက်ပိုင်း Cretaceous တွင် တွေ့ရှိရသည်။ Cretaceous ဟူသောအမည်သည် လက်တင်ဘာသာ creta မှဆင်းသက်လာပြီး မြေဖြူ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။  Cretaceous ၏နှစ်ပိုင်းခွဲဝေမှုကို Conybeare နှင့် Phillips တို့က 1822 ခုနှစ်တွင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ 1840 တွင် Alcide d'Orbigny သည် French Cretaceous ကို အဆင့်ငါးဆင့် (အဆင့်) ခွဲထားသည် - Neocomian ၊ Aptian၊ Albian၊ Turonian နှင့် Senonian ၊ နောက်ပိုင်းတွင် Urgonian နှင့် Neocomian နှင့် Aptian နှင့် Albian နှင့် Turonian ကြား Cenomanian တို့ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

ကိုးကား

ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကာလများ