မြိုလူမျိုးဘာသာစကား

မြိုဟူသော ‌ဝေါဟာရသည် ရခိုင်တို့ ကခေါ်သော အမည်ဖြစ်ပြီး ကုလားတို့က" မြုံ"ဟုခေါ်သည်။ မိမိကိုယ် ကိုယ် ခေါ်သောအခါ "မြူ"ဟုခေါ်သည်။ ယင်းကြောင်းပင် မြိုလူမျိုးဘာသာစကား (Mro Language)ဟူ၍ ၊ မြူဘာသာစကား(Mru Language)ဟူ၍ သုတေသနစာတမ်းများတွင်လည်းကောင်း ၊ သမိုင်းများတွင်လည်းကောင်းတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ သင်းကြီးငအောင်လာ အကြောင်း နှင့် မရာယု အကြောင်းရေးသားရာတွင်လည်း မြို (သို့)မြူ ဟုရေးသားထားသည်။ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းညီ မင်းသား အုပ်စိုးခဲ့သည့်အကြောင်း အရာရေးသား ရာတွင် မြူမင်းဟူ၍ ၊ မြိုမင်းဟူ၍ ၊မြုံမင်းဟူ၍ရေးသားခြင်းကို ထောက်လျှင် ရခိုင် အခေါ် မြို မိမိ ကိုယ် ကိုယ် မြူ ဟုခေါ်သော လူမျိုးဖြစ်သည် ကို သမိုင်းက ထောက်ခံလျက် ရှိသည်။ မြိုတို့၏ ဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ် တိဗက်-မြန်မာ ဘာသာစကားတစ်ခုကိုပြော ဆိုသည် ဟု ဆိုကြသည်။ မြို ဘာသာစကားနှင့်ပတ်သက်၍ ပါမောက္ခလုစ်၏ ဖော်ပြချက်မှာ တစ်ခါတစ်ရံ မြိုဝေါဟာရစကားလုံးကို ဘိုးဒို နှင့် နာဂ အစုတွင်တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်အများအားဖြင့် ကူကီးချင်း ဘာသာစကားတွင်တွေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ခမီ/ခူမီးဘာသာ  စကားတွင်တွေ့နိုင် သည်ဟု ဆိုထားသည်။ မြိုဘာသာစကား ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာလည်း SOV, SVO, OSV, SVO ဖြစ် သည်။ SOV,ကတ္တား ၊ ကံ ၊ကြိ ယာ ဟူ၍လည်းကောင်း ၊ SVO, ကတ္တား၊ ကြိယာ ၊ ကံ ဟူ၍လည်းကောင်း ၊ OSV ,ကံ ၊ ကတ္တား ၊ကြိယာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ SOV,ကတ္တား၊ကံ ၊ ကြိယာ ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆိုနေသည် ကို တွေ့ရသည်။  စားသည် “စား”ဟူသော ကြိယာ ပုဒ်ကို ရှေ့ တွင်ထား၍ ထမင်း “ဟောင်မ်” ဟူသော နာမ်ပုဒ်ကို နောက်တွင်ထား၍ လည်းကောင်း ၊ စားပြီး “ကိစား” ဟူသော အတိတ် ကြိ ယာပုဒ်ကို ရှေ့ကထား၍ ထမင်း “ဟောင်မ်” ဟူသော နာမ်ပုဒ်ကို နောက်က ထား၍ လည်းကောင်း ပြောဆိုနေကြ ကြောင်း George Grierson,(1927) , Shafer (1967) , David Bradley  and Loffler (1966) စသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဆိုထားလေသည်။

ဥပမာ 
(က) ငါမင်းကိုချစ်သည်။

မြို        -အင်  အင်န်ကေ နားခီ

             S         O         V

-မင်းကိုငါချစ်သည်။

မြို        -အင်န်ကေ  အင် နားခီ

            O           S      V

-ချစ်တယ်မင်းကိုငါ

မြို        -နားခီ    အန်      အင်

  V        O         S

(ခ) သင်၏နာမည်ဘယ်သူနည်း။

မြို        -အင်န်   မိန့်        မျှစို့

             O       S          V

(ဂ) ငါလွေလုံးကို ဝက်တစ်ကောင်ပေးခဲ့တယ်။

မြို        -အင်     လွေလုံး ကေ      ပေး ပက်လောက်

             S                    O         V

(ဃ)မင်းအိမ်ပြန်ရမည်။

မြို        - အင်န်  မင့်ကင်မ်ကလာ ကိမ်

             S                   V          O

(င)ပါရိ သရက်သီးစားခဲ့တယ်။

မြို        -  ပါရိ   စား       အွေဖုံ    ခါက်

   S      V          O

စသည်ဖြင့်ဝါကျ တည်ဆောက်ပုံသည် တသမတ်တည့် မရှိကြောင့် အထက်ဖော်ပါ ဝါကျများကို ကြည့်၍ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံရှိ ခေတ်သစ်သုတေသန ပညာရှင်တို့မှု မြိုတို့၏  ဘာသာ စကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ရခိုင်၊ မြန်မာ၊ ခမီ တို့နှင့် ခြားနားကြောင်းဆိုထားသည်။ ကတ္တား၊ကံ ၊ ကြိယာ ဟူသော အစီအစဉ်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ ကတ္တား၊ ကြိယာ၊ ကံဟူ ၍သာ တွေ့ရ ကြောင်း အောက် ဖော်ပြပါအတိုင်းဆိုကြလေသည်။ 

ဥပမာ-

(က) မြို 

- အူ - ဒေါင်

မြန်မာ - ဝတ်သည် - အဝတ်

(ခ) မြို - အော်င် - စာ့ - ဟော်မ်ကော်မ့်

မြန်မာ - ငါ - စားသည် - ထမင်းကို

(၈) မြို - တဝ - စာ့ - စာ

မြန်မာ - ကြက် - စားသည် - စပါး

(ဃ) မြို - အိုင် - ဟော်မ်ကော်မ်

မြန်မာ - ချက်သည် - ထမင်းကို

ထိုကဲ့သို့သော သဒ္ဒါ အသုံးအနှုန်းသည် တိဗက်- တရုတ် မျိုးရင်း တိဗက်-မြန်မာမျိုးနွယ်၊ တိဗက် ဟိမဝန္တာ ဘာသာစကားအုပ်စုမှ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို ရန်ကုန် တကက္ကသိုလ်၊ ကျောင်းအုပ်ကြီးဟောင်း ဦးဖေမောင်တင်ရေးသားသည့် ``ဘာသာလောကကျမ်း``တွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ပါမောက္ခလုစ်က`` မြိုလူမျိုးများသည် ရှေးဦးတိဗက် မြန်မာလူမျိုးများဖြစ်ဟန်ရှိပြီး အစောပိုင်း တိဗက်-မြန်မာ ဘာသာစကား ကို ပြောဆိုဟန်ရှိသည်``ဟုဆိုသည်။ ပညာရှင်ရောဘတ်ဖာကမှု ``မြိုတို့၏ ဘာသာစကားသည် ပျောက်ဆုံးနေသော တိဗက်-မြန်မာဘာသာစကားများလား``ဟုဆိုခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ မြို တို့၏ ဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ အုပ်စုဝင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြကြောင်းလေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
``မြို``ဘာသာ စကား၌ အချိုးသော စကားလုံးများကို အဆုံးဗျည်းသံ ပီသအောင်ရွက်ရလေ့ ရှိသည်။

မြို                             -                   မြန်မာ

ဒု-မ်                            -                  ဆင်းပါ

ဟာ့ပ်                           -               ဖက်ရွက်

ဟော်မ်                         -                 ထမင်း

ကိ-မ်း                          -                 အိမ်

တာပြာသ်                    -                 တော

အေ့-ပ်                         -               တောင်း

ပါ-ရ်                            -               တောင်းအဝကျယ်

အဆုံးဗျည်းသံများ ပီပီသသ မှန်ကန်အောင် မရွက်နိုင်သော အဓိပ္ပာယ်ကွဲလွဲသွားသည့် စကားလုံးများရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဥပမာ-          

မြို                                -                    မြန်မာ

(က)ဒေါင်မ်                     -                   လှေကား

ဒေါင်                             -                   လုံချည်

ဒေါင်း                             -                  ညွတ်ကွင်း

(ခ) ကိ-မ်းလာက်               -                အိမ်ထဲခန်း

ကိ-န်းလာ                        -                သိပ်ချစ်သည်

အချို့သရသံများသည် မြန်မာတွင် မရှိချေ။ ဥပမာ- အော်(င်)-ငါ ။ အချို့သော ``မြို``စကားများသည် ရခိုင် ၊ မြန်မာ ၊ ဘာသာစကားတို့နှင့် ရင်းမြစ်တူသယောင်တွေ့ရသည်။

မြို                            -                     ရခိုင်၊ မြန်မာ

ဆာမ်                        -                       ဆံ (ပင်)

နကောင်                      -                      နှာခေါင်း

အူဆာ                         -                       ဆား

ပေ                               -                     ပီး (ပေး)

တခွီး                             -                     ခွီး (ခွေး)

မြိုတို့၏ ဘာသာ စကားသည် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဆင်တူ(အများအားဖြင့်) သော ခမီး
တို့၏ ဘာသာ စကားနှင့် တစ်လုံး နှစ်လုံးများ ဆင်တူ သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤနေရာတွင် (Khami, Mro languages) ခမီဘာသာစကား(Khami Language)မြိုဘာသာစကား(Mro Language ) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသည်။

မြန်မာ            -        မြို            -          ခမီး

မီး                   -      မိုင်             -           မိုင်

ရေ                   -      တွီ            -             တွီ

အခြေခံစကားများ ခြားနားသည် ကို တွေ့ရသည်။

မြန်မာ        -           မြို              -            ခမီး

ငါ               -          အော်င်        -             ကာန့်

ဦးခေါင်း        -         လို               -          အာလုကော့

ဆံပင်           -         ဆာမ်             -         အဆောင်း

သွား            -          ယို့န်              -          အဖာ

ခါး                -        ကေး                -       ကိန်း

လ                -        ပလား(လမာ)    -       ခါမော်င်

ဆား               -      အူဆာ                -      မကွမ်း

စကားအသုံးနှုန်းတွင်လည်း မတူကြသည်များ ရှိသည်။

မြန်မာ                   - မြို                            - ခမီး

အမည်ဘာလဲ။         ယောင့်မိနာ(မိန့်နာ) ။        အယ်အပကော်ဒုံး။

ဘယ်သွားလဲ ။         ယောင့်ကေ့နာ။                နဖာလိုးဒုံ။

ဘာလုပ်နေလဲ။        ယောင့်လိုနာ ။                  တီ်ွချာဒေ့မ်မေိတ်။

ရေကိုအမြန်ယူခဲ့ပါ။   ဥပေါလေတွီ ။                တွီမဟေ့န်။

ပန်းမခူးရ။                ခန့်ခတေလေ့(ပါမ့်)။          အပက်ကယွေတ်န။

ဒေသန္တရစကား 
ဒေသန္တရစကားရပ် အနေနှင့် ``မြို``တိုင်းရင်းသားတို့တွင် အချင်းချင်း တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ဘာသာစကား အနည်းငယ် ကွဲပြားသည်များရှိကြသည်။ မျိုးနွယ်ကွဲများပြားသည့်အလျောက် နေရာဒေသကို လိုက်၍ စကားပြောဆိုရာတွင် နောက်ဆာ၊ ဒိုင်မ်မြောင်၊ တင်မ်ဆာ ၊ နောက်ကော၊ ရိုင်းမာ ၊ နှင့် ဆိန်မာ ဟူ၍ (၆) အုပ်စုရှိသည်။`` နောက်ဆာ ``အုပ်စုသည် ရခိုင်ပြည် မောင်တော ၊မေယုတောင်တန်းဒေသနှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ၊ အရှေ့ပါကစ္စတန် ၊ ဘင်ဒရိုဘင်(Bandarban) ၊ဗိုလ်မင်းထောင် (Bohmong Circle)၊အရပ်ဒေသတွင်နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ ``နောက်ကော``အုပ်စုသည် ကျောက်တော်မြို့နယ် ယိုးချောင်း အထက်ပိုင်းဒေသနှင့် ချင်းပြည်နယ် ချင်းလက်ဝ ဒေသတွင် (အနည်းငယ်) တို့တွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ ``ရိုင်းမာ``နှင့် ``ဆိန်မာ ``အုပ်စုသည် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ် စိုင်းဒင်ချောင်း (စိုင်းဒင်ရေတံခွန်) အထက်ပိုင်းတစ်ဝိုက် နှင့် ထောဖျားချောင်း တစ်ဝိုက်တွင် လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ``ဒိုင်မ်မြောင်``အုပ်စုသည် ရီးချောင်းဖျား အရပ်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြပြီး လူဦးရေအနည်းဆုံးဖြစ်သည်။``တင်မ်ဆာ``အုပ်စုသည် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် စမ်းပတီချောင်း ဒေသတစ်ဝိုက် နေထိုင်သူများကိုခေါ်ဆိုသည်။
ယင်းတို့၏ဘာသာ စကားအနည်းငယ်ကွဲပြားမှုမှာ-

မြန်မာ                  - အနောက်ဆာ            - ရိုင်းမာ၊ ဆိန်မာ

ငရုပ်သီး               - အွီတိ                        - လိန်းကို

ပရွက်ဆိတ်           - တလောင်(မ်)             - လောင်(မ်)စရိစာ

ကြွက်                   - တအု                       - အတို

- -

ဒိုင်မ်မြောင်               - နောက်ကော             - တင်မ်ဆာ

အွီတိ                       - လိန်ကို့                     - လိန်းကို့

တလောငမ်              - လောင်မ်                    - လောင်(မ်)စရိစာ

တအူ                       - အတု                         - ဝတို

အချိုးသော ဝေါဟာရတွင် အနောက်ဆာနှင့် ဒိုင်မ် မြောင် တို့က ရှေ့စကား``တ``ပါလျှင် ``ရိုင်းမာ၊ နောက်ကော၊ဆိန်မာ နှင့် တင်မ်ဆာတို့က ဖြုတ်လေ့ရှိသည်။ (ပြည့်စွပ်ထားသည်)

မြန်မာ         -အနောက်ဆာ၊ဒိုင်မြောင်           -ရိုင်းမာ၊ တင်မ်ဆာ၊နောက်ကော၊ ဆိန်မာ

ခွေး              -တကွီး                                   -ကွီး

ဝက်              -တပါ့                                     -ပါ့

ကြက်             -တဝါ့                                    -ဝါ့

ယင်               - တဝိန်                                  -ဝိန်

ခြင်                 - တဆင်                                - စာင်

စကားအသုံးနှုန်းတို့၌ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး အပြောအတူသည်ကို တွေရသည်။

ကိုးကား 

ဘာသာစကား