လျှပ်ဓာတ်

လျှပ်ဓာတ် (electric charge) သည် ဒြပ်သားတခုခု၌ ရှိနေလျှင် ၎င်းနှင့် အခြားလျှပ်ဓာတ်ဆောင် ဒြပ်သားတခုခုကြား လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်ဖြင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသော တိုင်းဖွယ်သတ္တိ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လျှပ်ဓာတ် သုည ရှိနေသော အမှုန်ကို ဓာတ်ပြယ်(သို့)ဓာတ်မဲ့ အမှုန် (neutral particle) ဟု ခေါ်ပြီး သုညမဟုတ်သော တန်ဖိုး ရှိနေလျှင် ၎င်းကို လျှပ်ဓာတ်ဆောင် အမှုန် (charged particle) ဟု ခေါ်နိုင်သည်။

အမှုန်တစ်ခု၏ လျှပ်ဓာတ်သည် သုညမဟုတ်လျှင် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းတစ်ခုကို အမြဲ ဖော်ဆောင်နေပြီး ထိုစက်ကွင်းအတွင်းရှိ အခြားသော လျှပ်ဓာတ်ဆောင် တစ်ခုကို အား(force) သက်ရောက်နေမည်။ လျှပ်ဓာတ် နှစ်မျိုးရှိပြီး မျိုးတူလျှင် တွန်းကန်အား၊ မျိုးမတူလျှင် ဆွဲငင်အား ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုအခြင်းအရာကို လိုက်၍ အဆိုပါ လျှပ်ဓာတ် ၂မျိုးကို အမည်ပညတ် သမုတ်ထားကြသည်။ အီလက်ထရွန်တွင် ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို၊ ၎င်းနှင့် အပြန်အလှန် တွန်းကန်သည့် အခြားအမှုန်များ၌ ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို လျှပ်မဓာတ် သို့မဟုတ် အမဓာတ် (negative charge) ဟု သမုတ်သည်။ ပရိုတွန်တွင် ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို၊ ၎င်းနှင့် အပြန်အလှန် တွန်းကန်သည့် အခြားအမှုန်များ၌ ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို လျှပ်ဖိုဓာတ် သို့မဟုတ် အဖိုဓာတ် (positive charge) ဟု သမုတ်သည်။

လျှပ်ဓာတ်ရှိသော အမှုန်တို့က ရွေ့လျားနေလျှင် ၎င်းသည် လျှပ်စီး ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ လျှပ်စီးဖြစ်ပေါ်လျှင် သံလိုက်စက်ကွင်း တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ၎င်းသံလိုက်စက်ကွင်းထဲသော အခြားသော လျှပ်ဓာတ်များ အလျင်ရှိစွာ ဝင်ရောက်နေခြင်းက အား(force) ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

အကိုးအကား