အဟုန်

အဟုန် () ဆိုသည်မှာ နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမများတွင် အဖြောင့်သွားအဟုန်၊ ရွေ့ရှားအဟုန် (သို့) သာမန်အဟုန် သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုနှင့် အလျင်တို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ဗက်တာတန်ဖိုးရှိသောကြောင့် ပမာဏနှင့် လားရာတို့ရှိကြသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုကို  ဟုသတ်မှတ်၍ အလျင်ကို  ဖြင့် သတ်မှတ်ထားကာ အဟုန်ကိုလိုချင်လျှင် 

 အဖြစ် ရေးသားနိုင်သည်။

နိုင်ငံတကာသုံးယူနစ်ဖြစ်သည့် SI unit တွင် အဟုန်ကို တစ်စက္ကန့်၌ရှိသော ကီလိုဂရမ် မီတာ (kg m/s) ဖြင့် ပြသသည်။ 

နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်ပြောင်းလဲနှုန်းသည် ထိုအရာဝတ္ထုအပေါ်တွင် သက်ရောက်သော အသားတင်အားနှင့် ညီသည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အဟုန်သည် ရည်ညွှန်းဘောင် (frame of reference-ရည်ညွှန်းကိုးကားသည့် စံ/ဥပဒေ) အပေါ်တွင်မူတည်သော်လည်း ရွေ့မြဲတည်မြဲဘောင် (inertial frame-အင်နားရှားဘောင်) တွင်မူ တစ်သတ်မတ်တန်ဖိုး (conserved quantity-မပြောင်းလဲသည့်တန်ဖိုး) ရှိ၏ ။ ဆိုလိုသည်မှာ အပိတ်စနစ် (closed system-ပြင်ပ၏စွက်ဖက်မှုမရှိခြင်း) ကို ပြင်ပမှ အားများသက်ရောက်မှုမရှိလျှင် ၎င်း၏စုစုပေါင်းအဖြောင့်အဟုန်သည်လည်း ပြောင်းလဲခြင်းမရှိနိုင်ပေ။ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (အထူးပြုထားသော ဖော်မြူလာပုံစံတစ်ခုဖြင့်)၊ အထူးပြုမွန်းမံပုံစံ၊ ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းဘာသာရပ်၊ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်၊ ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီ တို့တွင်လည်း တသတ်မတ်တန်ဖိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ နေရာနှင့်အချိန်တို့၏ အခြေခံအချိုးညီခြင်းများထဲက တစ်ခုဖြစ်သည်။ (translational symmetry-ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ အချိုးညီခြင်း)

မက္ကင်းနစ်