Serangan Moro di Malaysia

Serangan Moro di Malaysia ialah siri serangan oleh Moro dari Selatan Filipina ke atas Malaysia Timur sejak zaman penjajahan British.

Latar belakang

Budaya Moro 

Ia telah menjadi sebahagian daripada budaya Kesultanan Sulu melibatkan diri dalam kegiatan lanun. Ketika ekspedisi oleh British HMS Dido pada tahun 1846, Kapten Henry Keppel juga menyatakan;

Kepulauan Sulu dikenali dengan "pasar hamba" dimana mereka kerap menyerang pulau Borneo untuk mencari hamba. Pada tahun 1910, Hindia Timur Belanda di Kepulauan Celebes telah diserang oleh tujuh lanun Moro yang telah menyeberang dari selatan Filipina, dua pedagang Belanda telah terbunuh dalam kejadian itu. 

Laporan daripada kerajaan British di Borneo Utara melaporkan bahawa Moro Joloano telah melakukan keganasan terhadap penduduk Borneo Utara, merompak pekan-pekan kecil dan membunuh orang tempatan. Walaupun pihak British telah melakukan pelbagai cara untuk memerangi lanun, sebuah pejabat syarikat British kemudiannya telah diserbu oleh 12 lanun Moro di Kalabakan pada bulan Julai 1958. Satu serbuan serius juga telah dilakukan di bandar berhampiran Semporna pada 29 Mac 1954. Pada tahun terakhir pemerintahan British di Borneo Utara, kedua-dua pelaut dan penempatan pantai mengalami banyak serangan lanun yang dipercayai  berpangkalan di Tawi-Tawi. Antara tahun 1959 dan 1962, terdapat 232 serangan lanun telah direkodkan oleh pihak berkuasa British di Borneo Utara, namun ini dianggap tidak tepat kerana terdapat serangan yang tidak dilaporkan oleh pihak British.  

Gabenor British North Borneo pada masa itu, Roland Turnbull pernah memohon kepada pangkalan British di United Kingdom untuk menyediakannya dengan keselamatan daripada Tentera Laut Diraja British dan Tentera Udara Diraja British, namun mereka tidak memberikan bantuan.

Penghijrahan Moro ke Sabah 

Gelombang pertama penghijrahan ini dikaitkan dengan penjajah Sepanyol yang mula menjajah ke arah selatan, ke arah wilayah pulau Sulu dan Tawi-Tawi dari Manila, yang merupakan pusat pentadbiran Sepanyol pada masa itu.

Kedatangan pendatang tanpa izin pertama di Sabah pada tahun 1960-an dikatakan mempunyai kaitan dengan presiden Filipina Ferdinand Marcos dan tuntutannya terhadap rantau Borneo Utara untuk negaranya. Pada masa yang sama, orang Suluk dari Filipina Selatan, Mustapha Harun telah menjadi Ketua Menteri Sabah yang ketiga. Beliau dipercayai telah menggalakkan perpindahan ramai orang Suluk ke utara Borneo untuk mewujudkan masyarakat Islam yang kuat yang diwakili oleh Pertubuhan Kebangsaan Sabah Bersatu (USNO). Penghijrahan tinggi ke Sabah secara tiba-tiba dijelaskan oleh niat individu ahli politik yang cuba untuk mencapai matlamat politik dan peribadi mereka.

Faktor tambahan yang membawa kepada penghijrahan yang tinggi adalah disebabkan oleh ketidakstabilan di Filipina pada tahun 1977 menyebabkan Sabah dilanda masalah ekonomi yang teruk. Serangan Tentera Filipina terhadap antipuak Marcos di Sulu dan di Pulau Mindanao telah menyebabkan banyak infrastruktur musnah, memaksa kira-kira 100,000 Moro di Selatan Filipina melarikan diri ke Sabah. Sementara itu, mereka yang tidak meninggalkan kepulauan Filipina telah terlibat dalam aktiviti jenayah seperti penyeludupan dan rompakan bersenjata.

Selain itu, jurang ekonomi antara selatan Filipina dan Sabah menjadi penyebab utama kebanyakan pendatang asing Moro haram menyelinap masuk ke dalam negeri. Beberapa orang Moro masih memandang bahagian timur Sabah adalah sebahagian daripada Filipina dan merasakan bahawa mereka boleh masuk ke Sabah kerana ia mempunyai keistimewaan sejarah atau hak-hak mereka.

Pada tahun 2014, Pegawai Perisikan Penyelarasan Keselamatan Kawasan Keselamatan Khas Pantai Timur Sabah (Esscom) Hashim Justin telah menuduh pihak berkuasa tempatan atas rasuah, pengeluaran kad pengenalan secara haram dan kepada pihak berkuasa tempatan yang tidak mengambil tindakan untuk memerangi jajahan setinggan di hadapan mereka. Hal ini telah menyumbang kepada peningkatan jumlah pendatang asing tanpa izin di Sabah. Beliau menyatakan tentang budaya pendatang ini;

Serangan

Abad ke-20 
Pada tahun 1962, tujuh lelaki Moro Filipina bersenjatakan golok telah menyerang bandar Kunak dan merompak ahli perniagaan di sana. 

Pada tahun 1963, mereka sekali lagi melakukan serangan, kali ini menyerang bandar Semporna dan membunuh sebilangan penduduk tempatan.

Pada bulan Oktober 1979, bot penumpang dalam perjalanan ke Semporna dari Lahad Datu membawa 48 penumpang telah diserang dan terpaksa berpatah balik ke Pulau Adal. Dalam kejadian tersebut, tiga penumpang telah ditembak mati, seorang wanita telah dirogol dan yang lain telah dibawa kembali ke Filipina oleh pasukan keselamatan Filipina.

Pada tahun 1980, sekumpulan yang terdiri daripada 6-8 orang Moro masuk ke sebuah pulau berhampiran Semporna bersenjatakan senapang M-16 dan menyerang penduduk kampung ketika mereka sedang tidur. Tujuh penduduk kampung telah terbunuh manakala 11 penduduk yang lain tercedera.

Pada tahun 1982, satu kumpulan orang-orang Moro sekali lagi menyerang hendap sebuah kampung di Timba-Timba. Mereka menembak, merompak dan membunuh penduduk kampung tersebut. Motif mereka merupakan sebuah dendam. 

Kejadian pada tahun 1985 dianggap sebagai salah satu kejadian yang paling menakutkan apabila 21 orang terbunuh dan 11 lagi cedera. Sebagai tindakan balas, lima daripada penceroboh kemudian telah dibunuh oleh polis marin Malaysia.

Pada tahun 1987, dua pengurus berbangsa Jepun telah terbunuh manakala yang lain tercedera selepas 12 lelaki bersenjata menyerang sebuah kilang di pulau Boheydulang, memaksa syarikat tersebut untuk ditutup dan memindahkan kilang mereka ke Indonesia. 

Pada tahun 1996, dua kumpulan bersenjata berasingan dari Selatan Filipina menyerang pekan Semporna, kumpulan pertama menyerang balai polis dengan melemparkan satu bom ikan manakala kumpulan kedua berjaya mencuri barang kemas bernilai kira-kira RM100,000 di sebuah kedai emas. Semasa kejadian tembak-menembak, dua orang daripada ahli kumpulan telah ditangkap oleh polis dengan 200 peluru pulih bersama mereka. Walau bagaimanapun, ahli kumpulan yang lain berjaya melarikan diri.

Pada bulan Mac 1996, serangan lain oleh 10-20 orang Moro berlaku kepada bandar Semporna apabila tiga kumpulan bersenjata berasingan menyerang tempat-tempat yang berbeza pada masa yang sama. Kumpulan pertama menyerang ibu pejabat polis manakala kumpulan kedua menyerang balai polis. Motif kumpulan pertama dan kedua adalah untuk melewatkan masa sementara membiarkan kejayaan kumpulan ketiga dalam merompak sebuah kedai emas. Motik ini diakui oleh mereka. Tiada sebarang tangkapan semasa pencerobohan berlaku dan semua penceroboh berjaya melarikan diri bersama barang-barang kemas bernilai RM200,000. Pada bulan Julai 1996, empat lelaki bersenjata menyerang sebuah kedai emas di Tawau dan berjaya mencuri barang kemas bernilai kira-kira RM150,000. Walau bagaimanapun, salah satu lelaki bersenjata kemudian membuat kesilapan apabila dia berundur ke sebuah kampung pelarian di Tawau di mana beliau telah ditembak mati oleh polis. Selepas penyiasatan dilakukan selama sejam, 5 lelaki bersenjata yang lain dari kumpulan tersebut telah dibunuh oleh pihak polis.

Abad ke-21 
Pada tahun 2000, kumpulan Abu Sayyaf menculik ramai pelancong dan penduduk tempatan untuk dijadikan sebagai tebusan. 10 daripada pelancong berasal dari Eropah dan Timur Tengah manakala 11 yang lain ialah pekerja resort Malaysia. Semua tebusan kemudiannya diselamatkan oleh pasukan keselamatan Filipina di Jolo, Sulu. 

Pada tahun 2003, enam orang asing telah diculik oleh 10 lanun Moro. 

Pada tahun 2004, dua orang Sarawak dan seorang warga Indonesia telah diculik oleh kumpulan Abu Sayyaf. 

Pada tahun 2005, lima orang Filipina menculik tiga anak kapal Indonesia syarikat perdagangan berpangkalan Sandakan berhampiran Pulau Mataking luar Semporna. 

Pada tahun 2010, seorang anak kapal nelayan telah ditangkap oleh lelaki bersenjata Filipina apabila bot mereka tersesat ke dalam perairan Filipina berhampiran Pulau Boan. Semua kru kemudiannya dibebaskan tanpa sebarang wang tebusan dibayar. Juga pada tahun yang sama, pengurus dan penyelia rumpai laut telah diculik oleh empat orang Filipina bersenjata di Pulau Sebangkat. Kedua-dua mangsa telah dibebaskan 11 bulan kemudian. 

Pada tahun 2011, sepuluh orang Filipina bersenjata telah menculik seorang ahli perniagaan Malaysia. Pada 11 Februari 2013, sekumpulan kira-kira 100–200 individu, beberapa daripada mereka bersenjata, tiba dengan bot di Lahad Datu, Sabah dari pulau Simunul, Tawi-Tawi di selatan Filipina. Mereka telah dihantar oleh Jamalul Kiram III, salah seorang daripada pihak yang menuntut untuk takhta Kesultanan Sulu. Matlamat mereka adalah untuk menegaskan tuntutan wilayah yang tidak dapat diselesaikan kepada Borneo Utara. Ketika krisis pencerobohan itu, 68 daripada pengikutnya telah dibunuh termasuk 2 orang awam dan 10 angkatan Malaysia. 

Pada bulan November 2013, militan Abu Sayyaf yang disyaki telah membunuh seorang killed seorang rakyat Taiwan di Pulau Pom Pom dan membebaskan isterinya sebulan kemudian di selatan Filipina.

Pada bulan Januari 2014, satu percubaan pencerobohan lanjut oleh unsur-unsur asing di Sabah telah pun disekat oleh pasukan keselamatan Malaysia. 

Pada 2 April 2014, seorang pelancong rakyat China dan Filipina telah diculik luar Singamata Adventures Reef and Resort, Semporna. Dua bulan kemudian, mereka telah diselamatkan oleh pasukan keselamatan Malaysia dan Filipina. 

Pada 6 Mei 2014, penculikan lain yang melibatkan seorang rakyat China berlaku di Silam, berdekatan kawasan Lahad Datu di Sabah. Dia kemudian dibebaskan pada 10 Julai. 

Pada 16 Jun, seorang pembiak baka ikan dan seorang pekerja Filipina diculik luar Kunak. Pengurus ladang ikan itu dibebaskan pada 13 Disember dengan bantuan dua perunding Filipina, dengan salah seorang daripada mereka ialah seorang pemimpin Barisan Pembebasan Kebangsaan Moro.

Pada 12 Julai, seorang anggota polis telah ditembak mati dan seorang lagi anggota polis marin telah diculik di Mabul Water Bungalows Resort, pulau Mabul. 

Pada bulan Oktober 2014, dua nelayan Vietnam yang bekerja untuk majikan Melayu, telah ditembak oleh lanun Filipina. Kesemua mereka kemudiannya telah diselamatkan oleh pasukan keselamatan Malaysia dan dihantar ke Hospital Queen Elizabeth di Kota Kinabalu, Sabah.

Taktik serangan 
Taktik mereka berbeza mengikut kumpulan masing-masing, pada dasarnya Moro akan menyerang dan melarikan diri ke kawasan Filipina atau mana-mana kepulauan berdekatan apabila aktiviti mereka telah dikesan oleh pasukan keselamatan. Pada hari ini, mereka biasanya akan mencuri enjin bot, makanan dan bahan-bahan berguna yang lain seperti televisyen dan sebuah penyahkod Astro. Dalam kes tertentu, orang Moro juga akan menyerang bandar, membunuh penduduk awam yang tidak bersalah dan menculik seperti mana yang dibuktikan pada serangan Lahad Datu dan Semporna. Pendatang asing tanpa izin dari Filipina memainkan peranan penting dalam membantu mereka untuk memberikan maklumat mengenai sasaran mereka.

Tindak balas

Keselamatan geografi 

Sejak zaman penjajahan British, pihak British telah mengalami beberapa serangan yang ngeri. Hal ini menyebabkan pengerahan tentera Henry Keppel dan James Brooke pada tahun 1846 untuk mencari sebarang sarang lanun di Borneo Utara. Selepas satu peperangan yang panjang, sarang lanun terakhir di Tunku, Lahad Datu telah dimusnahkan oleh British.

Pencerobohan terbaharu pada tahun 2013 membuatkan kerajaan Malaysia menubuhkan Kawasan Keselamatan Khas Pantai Timur Sabah (ESSCOM), Zon Keselamatan Pantai Timur Sabah (ESSZONE)  dan mengeluarkan pelaburan aset yang besar untuk Sabah. Selain daripada serangan Lanun Moro dan Abu Sayyaf, kerajaan Malaysia telah membuat keputusan untuk mengenakan perintah berkurung di perairan timur Sabah dan mula menggunakan teknologi radar untuk mengesan sebarang aktiviti mencurigakan pada setiap penempatan kecil di sepanjang pantai timur.

Bekas Ketua Menteri Sabah, Harris Salleh pernah memanggil kerajaan persekutuan untuk menimbang semula cadangan untuk memindahkan pangkalan Tentera Udara Diraja Malaysia (RMAF) dari Butterworth ke Labuan. Beliau mencadangkan pangkalan udara perlu dipindahkan ke Tawau demi kepentingan keselamatan di timur Sabah. Bekas Menteri Pengangkutan, Liow Tiong Lai mencadangkan agar kawasan ESSCOM dan ESSZONE dilanjutkan ke seluruh Sabah seperti mana yang dicadangkan oleh Yong Teck Lee.

Pada 23 Januari 2015, Tentera Udara Diraja Brunei menghadiahkan empat S-70A Black Hawk kepada Kerajaan Malaysia. Malaysia berkata ia akan menggunakannya dalam penambahan aset yang ada untuk mempertahankan Sabah daripada serangan lanjut pada masa akan datang oleh lanun Moro.

Keselamatan sosial 

Bekas Perdana Menteri Malaysia, Mahathir Mohamad mencadangkan kerajaan Sabah untuk merobohkan semua kampung air di timur Sabah dan menempatkan semula hanya orang-orang tempatan di sana. Era kampung air telah berlalu dan gaya hidup penduduk di sana yang hidup di dalam laut tidak sesuai dengan cara hidup yang moden di Malaysia yang bertujukan Wawasan 2020. Bekas Ahli Parlimen Sabah, Rosnah Rashid Shirlin telah dipanggil untuk penutupan kem pelarian Filipina di Kinarut, katanya ia merupakan satu ancaman kepada keselamatan di Papar. Beliau memetik;

Pemimpin Parti Bersatu Rakyat Sabah (PBRS), Joseph Kurup berkongsi pandangan yang sama mengenai perkara ini sambil menambah, pelarian Moro dan pendatang asing yang lain perlu mengambil peluang untuk kembali dan bangunkan tanah air mereka di Mindanao, Filipina sebagaimana keamanan dipulihkan di sana. Seorang Bekas Ketua Menteri Sabah, Yong Teck Lee telah mencadangkan untuk menggantung perkhidmatan feri di Sandakan untuk melawan penghijrahan orang Moro dari Selatan Filipina yang kini telah menjadi masalah utama kepada Sabah apabila mereka tinggal di Sabah melebihi tempoh yang ditetapkan dan menjadi pendatang asing tanpa izin. Pada bulan Oktober 2014, Bekas Menteri Dalam Negeri, Ahmad Zahid Hamidi mengumumkan bahawa kanak-kanak yang tidak mempunyai kewarganegaraan di Sabah akan diberi sijil lahir bagi tujuan persekolahan. 

Cadangan ini telah ditentang oleh sebilangan ahli politik Sabah seperti Joseph Pairin Kitingan, Darell Leiking dan Yong Teck Lee, berkata bahawa perbuatan itu akan membawa masalah yang besar kepada Sabah pada masa akan datang. Manakala seorang lagi pemimpin parti pembangkang yang berpangkalan di Sabah, Jeffrey Kitingan telah memanggil untuk satu sijil kelahiran yang berbeza dikeluarkan kepada warga asing. Bekas Ahli Dewan Undangan Negeri Sabah bagi Kamunting di Sandakan, Charles O Pang percaya bahawa sistem pendidikan akan dibebani dengan masalah jika kanak-kanak tanpa kerakyatan diberi sijil kelahiran. Beliau memetik;

Sejumlah aset yang besar telah dibelanjakan untuk penyelenggaraan kehidupan pendatang asing tanpa izin dari Filipina dan jumlah tersebut masih belum dibayar sehingga hari ini walaupun pelbagai percubaan telah dilakukan untuk membayar semula hutang itu. Jabatan Kesihatan Negeri Sabah berkata, penyakit berjangkit dalam kalangan pendatang tanpa izin telah meningkat menyebabkan lebih banyak dana perlu dibelanjakan untuk kos perubatan dan peruntukan untuk lebih banyak dana untuk menampung logistik seperti pegawai perubatan dan lain-lain. Bekas Ahli Dewan Undangan Kiulu Sabah, Joniston Bangkuai menujukan pandangan yang sama mengenai isu itu. Beliau berkata;

Bekas Pengarah Jabatan Pendaftaran Negara (JPN), Ismail Ahmad telah menjelaskan bahawa pengeluaran sijil kelahiran tidak akan memberikan kewarganegaraan kepada kanak-kanak tanpa kerakyatan sebagai rakyat Malaysia atau rakyat Sabah kerana sijil tersebut  hanya digunakan bagi tujuan perekodan dan pemantauan kanak-kanak yang dilahirkan di Sabah. Selain itu, ujian DNA adalah antara kaedah yang digunakan untuk mengesahkan  rakyat tulen sahaja yang akan diberikan sijil kelahiran Malaysia apabila mereka memohon untuk pendaftaran lewat kelahiran. Selepas beberapa perbincangan, Kabinet Malaysia kemudian memutuskan untuk memberikan hanya dokumen kelahiran khas bukan sijil kelahiran sebagai telah diumumkan oleh Bekas Perdana Menteri Malaysia, Dato' Seri Najib Tun Razak.

Kebanyakan pemimpin Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) Sabah telah menyambut langkah-langkah drastik yang diumumkan oleh Bekas Ketua Menteri Sabah Musa Aman untuk menangani masalah pendatang tanpa izin. Walau bagaimanapun, ahli parlimen persekutuan bekas parti parti UPKO, Wilfred Bumburing mengingatkan ahli Barisan Nasional (BN) bahawa mereka tidak boleh mengambil kredit untuk penubuhan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) kerana penubuhan tersebut hanya ditubuhkan selepas banyak tekanan daripada orang-orang Sabah. Manakala Parti Bersatu Sabah (PBS) berkata Kerajaan Filipina menjadi pihak tertuduh bagi kesengsaraan warga di Sabah. Hal ini sebagai tindak balas kepada ucapan oleh Duta Filipina ke Malaysia, J. Eduardo Malaya yang menegaskan bahawa pendatang kanak-kanak Filipina di Malaysia berhak untuk mendapat pendidikan formal. Walaupun beliau menyokong cadangan itu, calon Limbahau Johnny Mositun mengingatkan:

Pemimpin Sabah yang lain seperti Darell Leiking bersetuju dan mengingatkan kerajaan Filipina untuk mencontohi pelan Kerajaan Indonesia dengan menubuhkan konsulat di Sabah untuk menjaga rakyat mereka dan menubuhkan sekolah untuk anak-anak mereka. Pada satu kenyataan, beliau berkata:

Lihat juga 
 Pemberontakan Moro di Filipina

Rujukan

Nota 

Perang melibatkan Malaysia
Kejadian diplomatik
Sejarah Sabah
Hubungan Filipina–Malaysia
Operasi ketenteraan melibatkan United Kingdom
Operasi ketenteraan melibatkan Australia
Operasi ketenteraan melibatkan New Zealand
Operasi ketenteraan melibatkan Malaysia
Operasi ketenteraan melibatkan pasukan khas Malaysia
Orang Moro
Keganasan di Malaysia