Tupai muncung

Tupai muncung atau cencurut pokok ialah mamalia kecil yang tempatan dari hutan tropika di Asia Selatan dan Tenggara. Ia membentuk keseluruhan order Scandentia, yang dipecahkan kepada dua keluarga: Tupaiidae (19 spesies, tupai muncung "biasa"), dan Ptilocercidae (satu spesies, tupai akar malam).

Biarpun turut dipanggil "cencurut pokok", dan awalnya pernah dikelaskan dalam Insectivora, ia bukanlah cencurut sebenar dan bukan semua spesies hidup di atas pokok. Ia maserba; antara hal lainnya, tupai muncung makan buah.

Tupai muncung mempunyai purata otak dengan berat badan yang lebih tinggi berbanding mana-mana mamalia lain, termasuk manusia, namun purata tinggi bukanlah tidak umum untuk binatang yang beratnya kurang daripada .

Di kalangan order mamalia lain, tupai muncung berkait rapat dengan primat, dan ada dipakai sebagai alternatif bagi primat dalam penyelidikan uji kaji bagi miopia, tekanan psikososial, dan hepatitis.

Nama
Nama Tupaia terbit daripada tupai, iaitu perkataan Melayu untuk binatang tersebut, dan telah diajukan oleh Tuan Stamford Raffles.

Penerangan

Tupai muncung adalah binatang langsing dengan ekor panjang dan bulu lembut yang perang kemerahan hingga keabuan. Spesies daratan cenderung lebih besar daripada bentuk arboreal, dan mempunyai cakar yang lebih besar, yang ia pakai untuk menggali mangsa jenis serangga. Ia mempunyai gigi asu yang berkembang teruk dan geraham yang tak mengkhusus, dengan rumus gigi keseluruhan 

Tupai muncung mempunyai penglihatan yang baik, yang merupakan dwimata dalam hal bagi kebanyakan spesies arboreal.

Taksonomi

Order Scandentia

Ada 23 spesies ditempatkan dalam empat genus, yang dibahagikan kepada dua keluarga. Majoritinya adalah keluarga tupai muncung "biasa", Tupaiidae, namun satu spesies, iaitu tupai akar malam, memang cukup berlainan untuk mewajarkan penempatannya dalam keluarga sendiri, Ptilocercidae; dua keluarga ini dikatakan telah terpisah 60 juta tahun lalu. Genus asal Tupaiidae Urogale telah dibubarkan pada 2011 apabila tupai muncung Mindanao dipindahkan ke Tupaia berdasarkan pada filogeni molekul.

Keluarga Tupaiidae
Genus Anathana
 Tupai muncung Madras, A. ellioti

Genus Dendrogale
 Tupai muncung ekor licin Borneo, D. melanura
 Tupai muncung ekor licin utara, D. murina

Genus Tupaia
 Tupai muncung utara, T. belangeri
 Tupai muncung perut emas, T. chrysogaster
 Tupai muncung Bangka, T. discolor
 Tupai muncung belang panjang, T. dorsalis
 Tupai muncung Mindanao, T. everetti
 Tupai muncung Sumatera, T. ferruginea
 Tupai muncung besar, T. glis
 Tupai muncung kurus, T. gracilis
 Tupai muncung Jawa, T. hypochrysa
 Tupai muncung Horsfield, T. javanica
 Tupai muncung kaki panjang, T. longipes
 Tupai muncung kecil, T. minor
 Tupai muncung bukit, T. montana
 Tupai muncung Nicobar, T. nicobarica
 Tupai muncung Palawan, T. palawanensis
 Tupai muncung bercat, T. picta
 Tupai muncung Kalimantan, T. salatana
 Tupai muncung kemerahan, T. splendidula
 Tupai muncung belang pendek, T. tana

Keluarga Ptilocercidae
Genus Ptilocercus
 Tupai akar malam, P. lowii

Rujukan