Perpustakaan

Perpustakaan ([pĕr.pus.ta.ka.an]) atau kutubkhanah ([ku.tub.kha.nah]) serta pusat sumber ialah sebuah bangunan yang menyimpan pelbagai koleksi sumber maklumat dan menyediakan perkhidmatan, diuruskan untuk digunakan, dan diuruskan oleh perbadanan awam (pemerintahan), institusi mahupun persendirian. Jika dahulu perpustakaan digunakan untuk menyimpan pelbagai koleksi bahan bercetak seperti buku dan majalah, tetapi disebabkan kepesatan dunia maklumat, perpustakaan kini dijadikan gudang yang menghimpunkan juga pelbagai sumber yang bersifat bahan bercetak, elektronik, mahupun bahan bukan cetakan. Malah, kebanyakan perpustakaan hari ini juga menyediakan perkhidmatan internet untuk kegunaan umum. Perpustakaan terbesar adalah Perpustakaan Kongres.

Istilah perpustakaan terbitan kata dasar pustaka  ( ) bermaksud "buku" atau "kitab" serapan bahasa Sanskrit पुस्तक pustaka; penungkapan ini menyuaigunakan kelaziman menyimpan banyak salinan karya babad istana dan sesurat Jawa lain diatur kerabat-kerabat diraja besar yang memerintah dalam pulau tersebut.

Jenis-jenis perpustakaan

Perpustakaan negara 

Perpustakaan negara merupakan perpustakaan terbesar untuk sesebuah negara dan mempunyai koleksi terbanyak serta menjadi pusat rujukan utama. Kebanyakan perpustakaan negara juga dijadikan "Pusat Bibliografi Negara". Pengguna untuk perpustakaan negara adalah orang awam sama ada rakyat negara terbabit atau masyarakat luar (terutama penyelidik yang mahu membuat kajian terhadap negara terbabit). Belanjawan perpustakaan negara adalah di bawah kerajaaan yang mentadbir sesebuah negara itu. Contoh perpustakaan negara ialah Perpustakaan Negara Malaysia.

Perpustakaan akademik 

Perpustakaan akademik merujuk kepada perpustakaan yang terdapat di institut pengajian tinggi dan koleksi-koleksinya berasaskan kursus yang terdapat di pusat pengajian tinggi tersebut. Ia dibuka kepada para pelajar, pensyarah dan penyelidik luar. Contoh perpustakaan akademik ialah Perpustakaan Universiti Sains Malaysia Perpustakaan Sultanah Zanariah (PSZ, Universiti Teknologi Malaysia), Perpustakaan Tun Dr Ismail (UiTM, Johor) dan Perpustakaan Universiti Malaysia Kelantan (UMK).

Perpustakaan awam 

Perpustakaan awam merujuk kepada perpustakaan negeri. Perpustakaan awam dibiayai oleh kerajaan negeri masing-masing dan koleksinya adalah menyeluruh. Penggunanya adalah sama seperti perpustakaan negara tetapi ia lebih menekankan kepada masyarakat setempat. Contoh perpustakaan awam ialah Perpustakaan Awam Melaka.

Perpustakaan khusus 
Kebanyakan perpustakaan khusus adalah perpustakaan yang dibina oleh syarikat-syarikat persendirian yang mempunyai koleksi berkaitan perniagaan mereka. Sebagai contoh Perpustakaan Khusus SIRIM yang mengandungi koleksi hanya berkaitan SIRIM sahaja. Penggunanya pula adalah kakitangan SIRIM dan penyelidik luar yang mahu maklumat mengenai SIRIM.

Pusat sumber 
Apabila berkata mengenai pusat sumber, ia lebih merujuk kepada pusat sumber sekolah. Koleksinya pula hendaklah berkaitan dengan kurikulum dan kokurikulum dan ko-akademik sekolah. Namun permasalahan yang terdapat di dalam pusat sumber kini adalah kekurangan koleksi berbentuk ilmiah dan kebanyakan pusat sumber hanya menumpukan kepada koleksi berbentuk luar dari ilmiah seperti novel.

Pusat Sumber Sekolah bukan hanya sekadar bilik-bilik tertentu, tetapi keseluruhan prasarana yang terdapat di sekolah, bermula dari pintu pagar hingga ke seluruhan kawasan sekolah yang menjadi sumber pendidikan. Ianya termasuk bilik-bilik khas, taman-taman, kantin atau apa sahaja yang boleh dijadikan rujukan.

Selain daripada 5 jenis perpustakaan di dunia, terdapat pecahan kecil yang mengungkai cara perpustakaan-perpustakaan ini bergerak iaitu:
 Perpustakaan tradisional
 Perpustakaan digital
 Perpustakaan maya
 Perpustakaan campuran

Jabatan-jabatan di dalam perpustakaan 
 Jabatan Pemerolehan
 Jabatan Pengkatalogan
 Jabatan Pengedaran
 Jabatan Automasi
 Jabatan Bersiri

Perpustakaan terkenal di dunia 

 Bibliothèque nationale de France di Paris

 Perpustakaan Kongres di Washington, D.C.. 
 Perpustakaan Alexandria dan Bibliotheca Alexandrina moden di Mesir
 Perpustakaan Bodleian di Universiti Oxford

Lihat juga 
 Senarai perpustakaan
 Arkib

Rujukan

Panduan perpustakaan 
 UNESCO Libraries Portal - Over 14000 links worldwide
 LibLinks - Directory of library resource links organized by US states 
 LibWeb - Directory of library servers via WWW 
 LibWebCats - Another directory of worldwide libraries  
 Libraries of the World and their Catalogues compiled by a retired librarian
 American Library Association's list of largest libraries
 National libraries of Europe  The European Library
 Library History Database  of the British Isles

Sumber lain 
 Centre for the History of the Book 
 Wikisource, The Free Library
 Libraries : Frequently Asked Questions
 Private Libraries in Ancient Rome
 International Federation of Library Associations and Institutions
 Professional Library Associations  from Jenkins Law Library
 A Library Primer, by John Cotton Dana, 1903, setting out the basics of organizing and running a library
 "The Infinite Library," Technology Review article on the Google Library Project.
 Libros en español (Spanish, English)
 "How did public libraries get started?"  from The Straight Dope
 Libraries @ the Catholic Encyclopedia
 Librariansworld.com @ the Librarians Networking Site

 
Buku