Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal

Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal (RHLTH) ialah salah satu rizab hidupan liar yang terbesar di semenanjung Malaysia, berkeluasan 605.52 km2 terletak di Banjaran Benom, negeri Pahang, Malaysia yang telah diwartakan pada era pentadbiran British di tanah melayu. Tujuan utama pewartaan Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal adalah untuk melindungi semua hidupan liar, terutama sekali spesis Seladang (Bos gaurus). Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal terletak lebih kurang 30 km dari Banjaran Titiwangsa. Manakala, Pejabat pentadbiran rizab terletak di beberapa kawasan. Pejabat pentadbiran utama terletak di Bukit Rengit (Bahagian Selatan), Lembah Klau (Bahagian Barat), Kuala Lompat (Bahagian Timur), dan Perlok (Bahagian Utara).  

Kawasan hutan tanah pamah menempatkan kepelbagaian biologi spesis burung dan mamalia yang tinggi, terutama sekali spesis primat dan kelawar. Terdapat beberapa Pusat Konservasi di bawah seliaan Jabatan PERHILITAN berdekatan dengan Kawasan rizab. Iaitu, Pusat Konservasi Harimau Malaya, Pusat Konservasi Gajah Kebangsaan Kuala Gandah, dan Pusat Konservasi Seladang Jenderak Selatan. Antara spesis burung yang masih boleh dijumpai di rizab ini ialah spesis Merak pongsu (Polypectron malacense). 

Pada era 60-an, Lord Medway telah mengetuai satu ekspedisi zoologi ke Gunung Benom (2,107 meter di atas paras laut) yang kemudiannya menarik lebih ramai ilmuwan, ahli biologi, dan ahli primatology untuk menjalankan kajian di bahagian barat rizab yang lebih dikenali sebagai stesen penyelidikan Kuala Lompat.

Sejarah Penubuhan 
Krau Game Reserve telah ditubuhkan pada 15 Jun 1923 dibawah Wild Animals and Bird Protection Enactment yang tercetus oleh kebimbangan orang awam yang semakin meningkat akan konservasi hidupan liar dan konflik hidupan liar-manusia yang berlaku disebabkan oleh pembukaan Kawasan hutan untuk memberi jalan kepada industri getah.

Pada tahun 1965 Krau Game Reserve telah ditukar nama kepada Rizab Hidupan Liar Krau. Kuasa pentadbiran rizab telah diturunkan daripada Pahang State Game Department kepada Jabatan PERHILITAN pada tahun 1976. Jabatan Mergastua telah ditukar nama kepada Jabatan Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara pada tahun 1972. Pada bulan November 2022, nama Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal secara rasminya telah digunakan untuk menggantikan Rizab Hidupan Liar Krau. Keluasan terkini rizab ialah 60,551.61 hektar.

Geografi 

Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal terletak di koordinat 3°42'57.89"N 102°10'33.60"E, di Negeri Pahang Darul Makmur di tengah semenanjung Malaysia. Jarak rizab adalah 167 kilometer dari Kuantan, ibu negeri Pahang, dan 109  kilometer dari Kuala Lumpur, ibu negara Malaysia. 

Rizab ini terletak di dua Kawasan daerah didalam negeri Pahang iaitu Temerloh, dan Jerantut. Dimana, Kawasan geografi terbesar rizab adalah didalam Kawasan daerah Temerloh. 
Ketinggian didalam rizab adalah diantara 43 meter di Kuala Lompat ke 2,107 meter diatas paras laut di puncak Gunung Benom dan disalir oleh tiga sungai iaitu Sungai Krau, Sungai Lompat, dan Sungai Teris. 

RHLTH terdiri daripada batuan sedimen (formasi Semantan dan Post-Semantan Redbeds), batuan igneus (Kompleks Benom), dan Quaternary sediments. Di bahagian utara dan barat rizab, batuan igneus adalah lebih terdedah. Manakala, di bahagian timur laut ke bahagian selatan rizab, batuan sedimen adalah lebih banyak. Kompleks Benom mendominasi bahagian tengah kawasan rizab.

Jenis Hutan 
Terdapat lima jenis hutan utama yang dikenalpasti didalam kawasan Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal. Anggaran 61% daripada kawasan hutan di dalam rizab adalah Hutan Lowland dipterocarp. Jenis hutan kedua terbesar adalah Hutan Hill dipterocarp. Manakala, Hutan Montane adalah jenis hutan ketiga terbesar. Baki jenis hutan adalah vegetasi sekunder dan kawasan yang telah ditanam.

Flora dan Fauna 
Semua jenis hutan di dalam Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal penting dan tinggi dengan nilai konservasi. Terutama sekali di kawasan hutan tinggi dan montane. Majoriti kawasan hutan masih dikelilingi oleh hutan dipterokarp pamah, dan kawasan tanah tinggi disekitar Gunung Benom masih belum diterokai. Antara spesis flora di dalam RHLTH yang terancam ialah Kibatalia laurifolia sp. and Phlegmariurus phyllanthus sp.

Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal menjadi kawasan perlindungan untuk jumlah spesis hidupan liar yang tinggi. Terdapat 655 spesis hidupan liar yang merangkumi 292 spesis avian, 65 spesis amfibian, 79 spesis reptilia, 71 spesis kelawar, 79 spesis mamalia, dan 69 spesis ikan air tawar. 

Daripada 655 spesis fauna, 322 spesis ialah spesis yang dilindungi sepenuhnya, dan 70 ialah spesis yang dilindungi dibawah Akta Perlindungan Hidupan Liar 2010 (Akta 716), dan Akta Perikanan 1985 (Akta 317). Tambahan lagi, lima spesis diketegorikan didalam spesis sangat terancam, 16 spesis didalam kategori terancam, 33 lemah ancaman, dan 486 adalah diketegorikan didalam kategori sedikit bimbang. Diantara spesis yang sangat terancam dan terancam yang masih boleh dijumpai didalam rizab ialah harimau Malaya (Panthera tigris jacksoni), Kucing Hutan (Prionailurus planiceps), Anjing Hutan (Cuon alpinus), Tenggiling Sunda (Manis javanica), enggang jambul putih (Berenicornis comatus), Burung Botak Hutan (Ciconia stormi), Kura-kura Duri (Heosemys spinosa), Musang Memerang (Cynogale bennettii), Lotong cengkung (Trachypithecus obscurus), kongkang (Nycticebus coucang), and Tenuk Malaysia (Tapirus indicus).

Komuniti Setempat 
Sebanyak 36 buah kampung boleh dijumpai disekitar dan didalam Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal. Data Populasi daripada 3 daerah pentadbiran dan 10 mukim disekitar Rizab Hidupan Liar Tengku Hassanal menunjukkan peningkatan populasi seramai 133,000 orang sejak tahun 1991. Komuniti orang asli yang dominan didalam Rizab ialah komuniti dari suku Jah Hut dan Che Wong, yang tinggal berdekatan dengan mukim Jenderak , bahagian timur rizab. 

Terdapat 10 kampung dan penempatan orang asli didalam Rizab iaitu Kg. Seboi, Kg. Pian, Kg. Penderas, Kg. Paya Mendoi, Kg. Paya Rekoh, Kg. Paya Pelong, Kg. Lubuk Wong, Kg. Kuala Terboi, Kg. Berdut, dan Kg. Pasu. Untuk komuntiti selain orang asli, terdapat beberapa penempatan dan kampung. Diantara kampung-kampung tersebut adalah Kg. Bolok Hulu and Hilir, terletak dibahagian selatan rizab, Kg. Ulu Cheka, Kg. Damak, Kg. Tengah, Kg. Perlok, Kg. Pekan Sehari, and Kg. Tanjung Puteri, terletak di bahagian timur laut rizab; dan Felda Lembah Klau, terletak dibahagian barat rizab. 

Semua kampung tersebut terletak didalam lingkungan 15 kilometer rizab. Pihak Jabatan PERHILITAN dibawah program Biodiversity Protection and Patrolling Program (BP3) melantik sebilangan orang asli daripada komuniti di sekitar rizab sebagai sebahagian daripada program konservasi untuk menunjukkan kepentingan dan peranan komuniti setempat sebagai penjaga hutan disekitar komuniti mereka.

Eko-pelancongan 
Kepadatan tempat-tempat menarik seperti gunung dan puncak gunung yang memukau, sungai dan air terjun yang cantik, dan komuniti yang mempunyai budaya yang kaya boleh menjadi pemangkin kepada rizab untuk menjadi salah satu tempat tumpuan umum untuk pelancong dari luar dan dalam negara. Walaupun masih belum dibuka sepenuhnya untuk pelancongan. Terdapat beberapa kawasan yang menarik untuk dilawati. Kawasan tersebut termasuklah: 

Gunung Benom merupakan puncak kedua tertinggi di dalam negeri Pahang dan merupakan puncak ke-sembilan tertinggi diseluruh semenanjung Malaysia dengan ketinggian 2,107 meter di atas paras laut. 
Air terjun Lata Bujang mempunyai 5 lapisan air terjun dengan perjalanan yang memakan masa kurang dari satu jam daripada titik masuk terdekat. 
Gunung Tungku
Bukit Bongkok

Lata Sebarau
Kuala Gandah Elephant Conservation Centre merupakan salah satu Pusat Konservasi Hidupan Liar yang dekat dengan kawasan rizab. Terletak di bahagian selatan rizab. Kawasan ini percuma untuk dimasuki dan pengunjung boleh melakukan pelbagai aktiviti dengan gajah.

Rujukan

Taman negara di Malaysia
Krau
Banjaran Titiwangsa