Munafik (filem)

Munafik (Jawi: منافق) merupakan sebuah filem hantu ghaib Malaysia 2016 yang diarahkan dan ditulis oleh Syamsul Yusof serta menampilkan dirinya sendiri, Nabila Huda, Fizz Fairuz, Sabrina Ali, Pekin Ibrahim, A. Galak dan Datuk Rahim Razali. Ia merupakan filem kesembilan arahan Syamsul dan filem seram keduanya selepas filem Khurafat: Perjanjian Syaitan (2011) serta filem pertama dalam trilogi Munafik yang dirancang. Mengisahkan mengenai Adam (Syamsul Yusof), seorang pengamal perubatan Islam yang tidak dapat menerima kematian isterinya. Selepas bertemu dengan Maria (Nabila Huda), peristiwa pelik mulai menghantui dirinya. Filem ini telah ditayangkan kepada umum pada 25 Februari 2016 di Malaysia dan 5 Oktober 2016 di Indonesia.

Filem ini merupakan filem tempatan dengan kutipan tertinggi sepanjang zaman dengan kutipan sebanyak RM 19.04 juta, menjadikan Munafik sebagai filem Malaysia paling laris pada tahun 2016. Filem ini telah memenangi lima daripada sembilan pencalonan dalam Festival Filem Malaysia ke-28 (termasuk Pengarah Terbaik). Kesinambungannya, Munafik 2 ditayangkan pada 30 Ogos 2018.

Sinopsis 

(PS: tatabahasa pengarang asal artikel ini agak tunggang langgang. Main bantai je tulis. Harap maklum.)

Ustaz Adam ialah seorang ustaz dan pengamal perubatan Islam yang dikurniakan ‘kelebihan’ kerana setiap pesakit yang mengalami ‘gangguan’ sering berjaya diubatinya mengikut cara perubatan Islam. Sikap merendah diri terhadap kelebihan yang ada pada dirinya itu amat disenangi oleh semua yang mengenali, terutamanya penduduk kampung di kawasan yang didiaminya. Kebahagiaan yang dikecapi Adam bersama isteri dan anaknya tidak bertahan lama selepas dia dan isterinya terlibat dalam kemalangan jalan raya yang ngeri. Isterinya meninggal dunia di tempat tragedi. Kematian isterinya, Zulaikha itu telah membunuh semua rasa dan mematahkan semangatnya untuk meneruskan tanggungjawab sebagai pengamal perubatan Islam yang sering mengubati orang-orang kampung. Adam seakan-akan tidak boleh menerima Qada & Qadar Tuhan. Keimanannya mula rapuh, tergugat dan tidak sekuat dahulu. Adam mula murung, mengasingkan diri dari jemaah masjid dan lebih senang beribadat di rumah, ditemani anaknya Amir. Dalam masa yang sama, Maria, salah seorang penduduk di kampung Adam mengalami gangguan jin/syaitan yang teruk sehingga ke tahap dia didiagnos oleh pakar perubatan moden dengan penyakit mental-kronik depresi (tekanan perasaan yang serius). Kemewahan hidup keluarganya tidak membawa makna apa-apa bila gangguan yang dialaminya semakin lama semakin menggila kerana hanya bergantung pada ubat penenang yang kesannya hanya sementara. Ayahnya pula terlantar sakit dan dijaga oleh ibu tirinya, Zati. Zati meminta bantuan daripada Imam kampung untuk memujuk Adam mengubati Maria selepas kejadian Maria dirasuk teruk dan rumah mereka semakin banyak gangguan, penampakan jin/syaitan.

Sementara itu, Adam semakin tertekan kerana anaknya juga bersedih merindui arwah ibunya. Walau dalam keadaan tertekan, Adam terpaksa akur dan bersetuju untuk mengubati Maria selepas dipujuk dengan bersungguh-sungguh oleh Imam kampungnya. Bapa Adam, Rahim pula secara tiba-tiba datang melawat Adam dan cucunya. Dia juga menasihatkan Adam untuk membantu Maria. Gelagat Rahim yang agak pelik dicurigai Adam dan anaknya. Dari saat pertama Adam bertemu Maria, misteri sebenar bermula dan persoalan demi persoalan timbul dalam pemikiran mereka. Ada kesinambungan cerita yang cuba diungkai tetapi masih tak jumpa. Episod demi episod gangguan telah menyentak kesedaran Adam. Dia zahirkan satu persatu petanda.

Pada malam sama, Imam Ali sudah meninggal dunia akibat kemalangan yang berlaku disebabkan gangguan syaitan yang sama dengan Maria dan Adam mengalami masalah pemikiran apabila anaknya Amir telefon yang beritahu datuk tiada di rumah dan emak sudah ada di rumah walaupun sudah meninggal. Adam semakin tertekan ingin membawa mayat Zulaikha kepada anaknya ingin tunjuk kebenaran yang sudah meninggal dunia dan akhirnya Adam terjaga dan berasa lega hanya mimpi. Apabila tiba di rumah tiba-tiba terserempak Fazli berada di depan rumah Adam. Fazli menasihati Adam supaya jangan jadi ustaz apabila berkelakuan aneh boleh mendatangkan munafik dan jauhkan daripada Maria. Rahim menasihati anaknya berjumpa dengan Ustaz Shah tetapi Adam tidak izinkan. Adam bergegas ke rumah Maria kerana Zati memberitahu yang bapa Maria sudah jumpa.

Adam sudah sampai rumah Maria dan berjumpa dengan Zati dan Maria. Apabila di bilik  Pak Osman terjumpa songkok beliau dan tiba-tiba Adam menjadi aneh yang cuma batu nisan dan Zati menelefon Adam yang ingin perjalanan ke hospital untuk berjumpa Maria dan Adam menjadi gelisah mengakibatkan gangguan syaitan/jin. Di hospital Maria terjaga daripada tidur dan merayau di sekeliling dan tiba-tiba terserempak dengan makhluk halus dan Maria ingin selamatkan diri dan berlari ke bilik mayat membuatkan Maria berasa panik sehinggalah Maria diculik. Apabila Adam sampai di hospital dan berjumpa dengan Zati memberitahu tentang kotak kecil itu yang Adam sudah jumpa dan di dalamnya hanya tangkal berbentuk orang. Adam menasihatkan kepada Zati supaya menjauhkan diri daripada syirik dan kotak kecil berikan kepada Zati untuk membuat laporan kepada polis. Maria ingin menelefon Adam yang beritahu beliau berada di banglo lama dan ingin memberitahu rahsia Maria.

Adam sudah berada di banglo lama dan menjejaki Maria yang diberitahu. Tiba-tiba ternampak banyak mayat yang sekeliling di bilik itu. Ketika itu Adam terjumpa Maria dan berjalan bersama-sama untuk mencari jalan keluar. Tiba-tiba Adam ditarik oleh makhluk halus dan berlanggar dinding sekeliling dan Maria sudah jatuh dari tangga. Adam ingin membantu Maria dan ingin membongkar rahsia tentang kemalangan jalan yang lepas memberitahu yang dilanggar Zulaikha adalah Maria dan Maria ingin mohon maaf kepada Adam atas perbuatan tetapi Maria sudah meninggal dunia. Tiba-tiba terserempak Pak Osman ingin mencuba nekad untuk menasihati Adam untuk menolak keimanan dan bersama dengan iblis/syaitan tetapi Adam menolak. Pak Osman mengarahkan makhluk halus untuk bunuh Adam tetapi Adam masih kuat dan tabah hadapi. Adam ingin berdoa kepada Allah untuk pertolongan dan menjauhkan diri daripada hasutan syaitan/iblis. 
 
Akhir sekali, apabila doa sudah dimakbulkan oleh Adam, Pak Osman dipanah petir dan makhluk halus sudah lenyap. Rahim dan Ustaz Shah sudah berada di banglo lama dan bertemu dengan Adam. Ustaz Shah memberikan mainan Amir kepada Adam dan Rahim memberitahu yang Amir terlibat dengan kemalangan dan kembali ke rahmatullah. Adam berasa sangat sedih atas pemergian anak dan isteri yang tercinta. Adam nekad berdoa untuk pulihkan keimanan dan kembali ke jalan kebenaran.

Pelakon
Syamsul Yusof sebagai Ustaz Adam
Nabila Huda sebagai Maria
Fizz Fairuz sebagai Azman
Sabrina Ali sebagai Zati
Pekin Ibrahim sebagai Fazli
Datuk Rahim Razali sebagai Rahim
A. Galak sebagai Imam Ali
Zarina Zainoordin sebagai Zulaikha
Razib Salimin sebagai Pak Osman
Mohd Izuan Fitri sebagai Amir
Ruzzlan Abdullah Shah sebagai Shah

Sebelum penyertaannya dalam pertandingan Dewi Remaja 2018/19, Aween Ismail memegang watak tambahan dalam filem ini.

Penerbitan 

Munafik merupakan filem kesembilan arahan Syamsul Yusof yang sebelum ini mengarahkan filem Evolusi KL Drift (2008), Khurafat: Perjanjian Syaitan dan Aku Bukan Tomboy (2011). Filem yang menelan belanja sebanyak RM1.6 juta turut membariskan pelakon lain seperti Pekin Ibrahim, Sabrina Ali, Datuk Rahim Razali dan A. Galak. Mengulas mengenai persamaan antara Khurafat dan Munafik, Syamsul menegaskan yang kedua-dua filem ini mempunyai kelainan terutama pengarahan, plot cerita dan perjalanan filem secara keseluruhan. Banyak kelemahan yang dikesan melalui Khurafat sudah diperbaiki dan tidak akan diulangi menerusi Munafik. Filem ini juga merupakan filem seram keduanya selepas Khurafat dan yang pertama dalam tempoh 3 tahun selepas menyepi dari kerusi pengarah akibat terjejas dengan nasib yang menimpa filem arahannya KL Gangster 2 (2013) yang bocor di internet sebelum tayangan. Menurut Syamsul, berbanding filem seram sulungnya, Munafik disifatkan sebagai karya yang mencabar kerana penggambaran kali ini melibatkan tanah perkuburan, bilik mayat hospital dan banglo usang. Beliau mengambil masa selama dua bulan untuk menyiapkan skrip dan mendapatkan rujukan daripada pakar agama. Selain itu, beliau juga berhati-hati dalam penggunaan ayat-ayat suci Al-Quran dan fakta berkaitan bagi mengelakkan kuasa luar biasa yang menyebabkan gangguan. Menurutnya, tiada filem seperti Munafik telah diterbitkan di Malaysia. Beliau juga berpeluang melihat bagaimana seorang pengamal perubatan Islam merawat pesakit. Syamsul berkata ia berlaku kepada salah seorang anak saudaranya dan membawanya bertemu dengan Ustaz.

Dalam temuramah bersama Utusan Malaysia, Nabila Huda yang pernah bekerja dengan Syamsul menerusi dua filem terdahulu (Bohsia: Jangan Pilih Jalan Hitam dan Jalan Kembali: Bohsia 2), berkata kerjasama antara beliau dan Syamsul telah terjalin sejak Bohsia lagi dan dipertemukan kembali menerusi projek filem terbaru dengan apa yang akan dikenali sebagai Munafik. Pekin Ibrahim yang terkenal dengan filem seperti Bunohan (2012), Paku Pontianak (2013) dan Apokalips X (2014) telah diberikan peranan sebagai Fazli, teman lelaki Maria; Munafik ialah filem keduanya bersama Skop Productions selepas filem Villa Nabila (2015). Sabrina Ali yang sebelum ini pernah membintangi filem Khurafat arahan Syamsul yang juga sepupunya, menjayakan watak sebagai Zati, ibu tiri kepada Maria.

Tenaga kerja filem ini terdiri daripada Rahimi Maidin selaku Pengarah Fotografi, manakala Faizal Yusof bertindak sebagai Penata Seni. Solekan dan kesan khas disediakan oleh JLo Touch, sementara Rosman Ibrahim mengendalikan promosi dan pengedaran. Pelakon utamanya, Syamsul bertindak sebagai penyunting. Poster untuk filem ini telah direkabentuk oleh Mohd Roshfaizal Ariffin. Penggambaran dijalankan selama 45 hari, bermula pada 12 Mac 2015 di Kuala Lumpur, Lembah Klang dan Janda Baik, Pahang dan berakhir pada 25 April 2015.

Gaya dan tema 
Portal berita Utusan Malaysia menyifatkan Munafik sebagai sebuah filem mempunyai unsur dakwah yang mudah difahami oleh penonton kerana babak yang terdapat dalam filem itu berkait rapat dengan kehidupan seharian. Menurut Rozdan Mazalan yang menulis untuk Berita Harian, Munafik dianggap sebagai sebuah karya dihasilkan dengan idea yang dianggap lari daripada kebiasaan bagi menyuntik pendekatan keagamaan, menjadi sebuah filem yang cukup bererti dan secara tidak langsung, mengajak penonton mencari erti kebesaran Tuhan Yang Maha Pengasih.

Keluaran dan sambutan

Promosi 
Sebulan sebelum tayangan perdananya, treler rasmi filem Munafik telah dimuat naik di akaun YouTube fiq000s milik Syafiq Yusof pada 4 Januari 2016 dan telah mencatat sebanyak 1,947,653 tontonan dan mendapat 4 juta tanda suka. Sehari sebelum tayangan perdananya, teaser selama 30 saat filem ini telah mencatat jumlah tontonan sebanyak 39,564 tontonan, diikuti oleh Di Belakang Tabir filem ini disiarkan di semua stesen televisyen seluruh negara sebelum tayangan perdananya.

Tayangan
Munafik ditayangkan di pawagam seluruh negara, Singapura dan Brunei pada 25 Februari 2016 hingga kejayaan komersial dan kritis. Di Indonesia, filem ini ditayangkan di 30 pawagam seluruh negara itu pada 5 Oktober 2016 dan telah mencatat lebih 15,000 penonton dalam tempoh lima hari. Semasa Munafik ditayangkan, terdapat penonton yang mendakwa mantera yang digunakan di dalam filem itu adalah mantera sebenar. Syamsul bagaimanapun, menafikan dakwaan tersebut dan mengatakan ia adalah rekaan semata-mata. Munafik turut mendapat sambutan daripada penonton bukan beragama Islam yang rata-ratanya memuji hasil garapan Syamsul.

Selain itu, pesakit jantung dan ibu mengandung dinasihatkan untuk tidak menonton filem ini bagi mengelak perkara yang tidak diingini.

Kutipan
Selepas empat hari ditayangkan, filem ini berjaya mengutip RM 2.3 juta sebelum meningkat kepada RM 3 juta pada hari kelima. Kutipan ini terus meningkat kepada RM 4.3 juta selepas seminggu ditayangkan. Selepas 11 hari, kutipan meningkat kepada RM 8.5 juta. Kutipan meningkat kepada RM 11 juta selepas dua minggu ditayangkan. Memasuki hari kelapan-belas, kutipan menjangkau RM 12.97 juta. Kutipan menjadi RM17 juta ketika hari ke dua-puluh enam dengan kutipan keseluruhan RM17.04 juta sepanjang tempoh tayangan di pawagam.

Filem ini telah berjaya mengumpul kutipan sebanyak RM 2 juta di Singapura.

Ulasan kritis
Munafik menerima ulasan positif daripada pengkritik filem. It Caught My Eyes memberi ulasan positif untuk filem ini, sambil berkata: "Namun, pada hatinya, Munafik masih menjadi cerita seram. Yang sangat baik pada itu. Ia tidak bergantung kepada ketakutan lonjakan dan penampakan tetapi apabila ia dilakukan, ia berbuat demikian dengan gaya pada masa yang sesuai. Ia juga menggunakan sepenuhnya suasana yang suram dan suram, walaupun pada masa-masa anda agak tertanya-tanya bagaimana di dalam neraka ini orang-orang ini bertahan di persekitaran yang terang-terangan itu." Bobby Batara menulis untuk All Film Magazine, memberikan taraf empat daripada lima bintang dan memuji filem ini sebagai sebuah "filem Malaysia dengan formula filem seram Indonesia era ’70-80an. Dikemas dengan atmosfera ideologi syariah yang kental." Dalam ulasan positif untuk Detik Hot, Masyaril Ahmad berkata Munafik mempunyai pesona ngeri tersendiri berbanding dengan filem seram yang bertemakan pengusiran syaitan, beliau menyifatkan gabungan seram dan keagamaan dalam Munafik memberikan semangat baru pada jiwa Melayu yang kental.

Runut bunyi

Lagu tema filem ini ialah "Kalah Dalam Menang", dipersembahkan oleh Mawi dan Syamsul Yusof, telah dilancarkan pada 25 Februari 2016. Muzik videonya diarahkan oleh Syafiq Yusof dan boleh didapati secara muat turun digital dan penstriman di iTunes dan Spotify.

Anugerah
Munafik menerima 9 pencalonan di Festival Filem Malaysia ke-28, memenangi 5 pencalonan termasuk Filem Terbaik Bahasa Kebangsaan. Bersama-sama dengan filem Mat Moto arahan Pekin Ibrahim, Polis EVO arahan Ghaz Abu Bakar dan tujuh lagi filem, ia telah dicalonkan bagi kategori Filem Terbaik. Nabila Huda memenangi Pelakon Wanita Terbaik, sementara Polis Evo memenangi Sinematografi Terbaik dan Ola Bola arahan Chiu Keng Guan memenangi Skor Asal Terbaik, yang mana Munafik dicalonkan bagi dua kategori tersebut. Juga pada 2016, Munafik menerima dua pencalonan di Anugerah Majlis Pengkritik Kuala Lumpur 2016, memenangi satu anugerah.

Di Anugerah Skrin 2016, Munafik memenangi satu daripada tujuh pencalonan, iaitu Pengarah Terbaik untuk Syamsul Yusof. Filem Redha arahan Tunku Mona Riza memenangi Filem Terbaik. Bagi kategori Lakon Layar Terbaik, yang mana Syamsul dicalonkan, Wan Hasliza Wan Zainuddin memenangi kategori tersebut menerusi filem, Love, Supermoon (2015). Pada Anugerah MeleTOP Era 2017, Munafik memenangi kategori Filem MeleTOP manakala Syamsul dan Nabila dicalonkan bagi kategori Bintang Filem MeleTOP, tetapi dimenangi oleh Fasha Sandha. Di Anugerah Bintang Popular Berita Harian ke-30, Syamsul dan Nabila memenangi Gandingan Serasi Terbaik di Layar Lebar. Munafik telah melayakkan Syamsul memenangi Pengarah Terbaik di Festival Filem Asia Pasifik ke-57 di Phnom Penh, Kemboja.

Kesinambungan

Munafik 2

Dengan sambutan yang memberangsangkan terhadap Munafik, Skop Productions dan Syamsul Yusof mengumumkan akan menerbitkan filem Munafik 2 dan pengambarannya bermula pada akhir tahun 2016. Pada Mac 2017, Nabila Huda mengumumkan menarik diri dari kesinambungan filem itu kerana kesibukan jadual kerjanya; untuk Munafik 2, Maya Karin telah dipilih untuk menjayakan peranan utama. Penggambaran dijalankan pada 20 Mac 2017 di Kuala Lumpur dan Lembah Kelang, dengan draf pertama skrip disiapkan pada Ogos 2016. Pelakon Indonesia, Dian Sastrowardoyo dilaporkan bakal menjayakan Munafik 2.

Majlis pelancaran filem ini telah diadakan pada 9 Mac 2017 di Dataran Karyawan FINAS dan dirasmikan oleh Menteri Komunikasi dan Multimedia Malaysia, Datuk Seri Salleh Said Keruak. Munafik 2 masih mengekalkan beberapa pelakon asal termasuk Syamsul, Fizz Fairuz, Datuk Rahim Razali. Selain Maya, turut berlakon dalam Munafik 2 ialah Mawi, Fauzi Nawawi dan Nasir Bilal Khan. Syamsul mengumumkan pada Julai 2018 yang Munafik 2 akan ditayangkan pada 30 Ogos 2018.

Munafik 3

Pada 4 September 2018, filem ketiga telah diumumkan secara rasmi, dengan Syamsul kembali mengarah, menulis skrip dan menjayakan wataknya. Dalam satu laporan media, Syamsul berkata ingin menjadikan Munafik sebagai sebuah francais media. Beliau berkata dalam temuramah bersama Utusan Malaysia: "Skrip untuk nas­khah ketiga Munafik belum siap sepenuhnya. Namun, saya sudah ada bayangan jalan cerita yang sentiasa berlegar-legar di fikiran. Rancangan untuk menghasilkan Munafik dalam bentuk trilogi sudah ada sejak pembikinan naskhah pertama pada 2016 lagi,”. Syamsul mengesahkan bahawa Munafik 3 akan menjalani penggambaran selewat-lewatnya pada 2019. Bagaimanapun, penerbitan yang dijangka tidak akan berlaku akibat penularan pandemik COVID-19.

Siaran perdana di televisyen 
Filem Munafik telah disiarkan pertama kali di stesen televisyen di Indonesia, iaitu Trans7, dalam rangka menyambut tahun baru 2022.

Rujukan

Pautan luar
 

Filem seram Malaysia
Filem bahasa Melayu
Filem Malaysia tahun 2016
Filem arahan Syamsul Yusof
Filem terbitan Skop Productions
Filem 2016