Kianit

Kianit ialah sejenis mineral aluminosilikat yang berwarna biru, biasa didapati dalam batuan pegmatit metamorfosis yang kaya dengan aluminium dan/atau batuan enapan. Kianit dalam batuan metamorfosis biasanya menunjukkan tekanan yang lebih tinggi dari empat kilobar. Ia selalunya dijumpai dalam batuan quarza.
Walaupun ia stabil pada tekanan dan suhu yang rendah, kegiatan air selalunya cukup banyak dalam keadaan begini sehingga ia digantikan dengan aluminosilikat hidrus seperti muskovit, pirofilit, atau kaolinit. Kianit juga dikenali sebagai disten, raetisit dan sianit.

Kianit ialah sebahagian daripada siri aluminosilikat, yang juga mengandungi andalusit polimorf dan silimanit polimorf. Kianit bersifat tak isotropi, di mana kekerasan ia berbeza mengikut arah kristalografi. Dalam kianit, ketidakisotropian ini boleh dikira sebagai ciri-ciri untuk mengenalpastinya.

Pada suhu lebih daripada 1100 °C kianit terurai menjadi mulit dan silika kekaca dengan persamaan tindak balas: 3(Al2O3·SiO2) → 3Al2O3·2SiO2 + SiO2. Perubahan ini menghasilkan pengembangan.

Nama ia berasal sama seperti warna sian, daripada perkataan Yunani Purba κύανος. Ini dialihkan kepada Inggeris sebagai kyanos atau kuanos dan bermaksud "biru tua".

Kegunaan 
Kianit digunakan dalam refraktori dan barangan seramik, termasuklah paip porselin dan pinggan mangkuk. Ia juga digunakan dalam barangan elektronik, penebat electrik danpengempelas.

Kianit dianggap sebagai batu permata separa bernilai, yang mungkin peragakan merlip seperti baiduri bulan, tetapi kegunaan ini terhad dengan ketakisotropan dan ira sempurnanya. Ada beraneka warna kianit, termasuklah kianit jingga yang baru ditemui di Tanzania. Warna jingga ini disebabkan kehadiran galian mangan (Mn3+) dalam struktur ia.

Kianit ialah salah satu daripada mineral indeks yang digunakan untuk menganggar suhu, kedalaman, dan tekanan di mana batuan mengalami metamorfisme.

Cara pengecaman 

Hablur turus dan memanjang kianit selalunya merupakan petunjuk utama galian tersebut, juga warnanya (apabila spesimen adalah biru). Galian yang hampir sama dengan ia berguna juga, tambahan dengan kehadiran batuan polimorf staurolite, yang selalunya terhasil bersama kianit. Tetapi, ciri-ciri yang paling berkesan untuk mengenal pasti kianit ialah ketakisotropan. Jika suatu spesimen disyaki merupakan sejenis kianit, kaedah pengesahannya ialah jika ia mempunyai dua nilai kekerasan berbeza pada paksi renjang; ia mempunyai kekerasan 5.5 selari ke {001} dan 7 selari ke {100}.

Kejadian 
Kianit terjadi dalam gneis, syis, pegmatit, dan telerang quarza disebabkan oleh tekanan metamorfisme utama batuan pelit setempat yang tinggi. Ia dijadikan sebagai butiran gersik dalam batuan enap.
Ia terjadi disampingkan staurolit, andalusit, silimanit, talkum, hornblend, gedrit, mulit dankorundum.

Kianit terjadi dalam syis Manhattan, terhasil akibat tekanan lampau yang disebabkan dua jisim bumi yang membentuk Pangea.

Rujukan 

 Petikan khas

 Rujukan am

Mineral Galleries

Pautan luar 

 
Permata
Pages with unreviewed translations