Penundaan pilihan raya umum Indonesia 2024

Pada 2 Mac 2023, mahkamah daerah Jakarta Pusat memerintahkan penangguhan pilihan raya umum Indonesia 2024 dengan memenuhi sepenuhnya tuntutan yang dibawa oleh parti kecil, Partai Rakyat Adil Makmur pada tuntutan mereka terhadap Komisi Pemilihan Umum (KPU) selepas gagal layak untuk menyertai pilihan raya. Salah satu tuntutan dalam petisyen mahkamah mereka ialah menangguhkan pilihan raya.

Keputusan mahkamah itu mendapat kecaman hampir sejagat daripada pertubuhan politik Indonesia, termasuk Presiden Joko Widodo, pemimpin parlimen dan ahli politik negara. KPU menegaskan mereka akan meneruskan proses penyediaan pilihan raya tanpa mengira keputusan mahkamah sambil bersiap untuk mengemukakan rayuan berhubung keputusan itu ke mahkamah lebih tinggi dalam masa dua minggu.

Latar belakang

Partai Rakyat Adil Makmur 
Partai Rakyat Adil Makmur (PRIMA) ditubuhkan melalui penggabungan Partai Rakyat Demokratik (PRD) dan pelbagai pertubuhan massa. Penubuhan PRIMA diumumkan pada 27 Mei 2020, mendapat kelulusan daripada Kementerian Undang-undang dan Hak Asasi Manusia pada 29 September 2020, dan diasaskan secara rasmi pada 1 Jun 2021.

Kebanyakan ahli dan pegawai parti semasa pengisytiharannya adalah kader PRD dan sekutunya. Satu-satunya pengecualian ialah R Gautama Wiranegara, seorang pesara mejar jeneral tentera darat Indonesia dan merupakan setiausaha agung Badan Antikeganasan Nasional.

Keputusan mahkamah 
Selepas gagal melayakkan diri untuk menyertai pilihan raya 2024 dan kehabisan semua saluran dalam sistem pilihan raya untuk merayu kegagalan mereka, PRIMA memutuskan untuk memfailkan tuntutan mahkamah terhadap suruhanjaya pilihan raya, yang mereka kemukakan ke mahkamah daerah Jakarta Pusat pada 8 Disember 2022.

Mengenai petisyen mahkamah mereka, parti itu meminta Mahkamah Daerah mengisytiharkan mereka sebagai pihak yang terkilan dengan KPU, mengarahkan KPU untuk memberikan parti itu Rp500 juta sebagai pampasan atas kegagalan mereka menyertai pilihan raya, dan menangguhkan pilihan raya. Parti itu berhujah bahawa KPU bertindak melulu dalam menilai dokumen parti yang dikemukakan sebagai prasyarat pemilihan, yang menyebabkan mereka kehilangan peluang untuk menyertai pilihan raya dan muncul dalam kertas undi.

Dalam bacaan keputusan pada 2 Mac 2023, Mahkamah Daerah Jakarta Pusat secara tidak disangka-sangka memutuskan untuk memihak kepada parti dan memenuhi sepenuhnya petisyen parti. Hakim mengarahkan KPU menangguhkan baki pemilihan dan memulakan semula proses pemilihan dari fasa pengesahan awal, yang seterusnya menangguhkan pemilihan sekurang-kurangnya dua tahun, empat bulan dan tujuh hari.

Reaksi 
Keputusan itu mendapat kecaman hampir sejagat daripada pertubuhan politik Indonesia, termasuk kebanyakan parti, daripada gabungan pemerintah mahupun pembangkang. Hanya beberapa individu dan pihak termasuk PRIMA selaku plaintif menyatakan sokongan mereka terhadap keputusan tersebut.

Menurut timbalan Kantor Staf Presiden Republik Indonesia, Presiden Joko Widodo komited untuk mematuhi perlembagaan dengan memastikan pilihan raya 2024 berjalan mengikut jadual, secara tersirat tidak mengalu-alukan keputusan mahkamah. Sementara itu, Menteri Koordinator Hal Ehwal Politik, Undang-undang dan Keselamatan Mahfud MD berkata mahkamah daerah tidak boleh membuat keputusan sensasi.

Parti politik 
Parti pemerintah utama, Partai Demokrasi Indonesia Perjuangan (PDI-P), mengecam keputusan itu, yang mereka percaya sebagai "luar biasa", dan meminta hakim yang mengeluarkan keputusan itu disiasat.

Partai Kebangkitan Bangsa, Partai Solidaritas Indonesia, Partai NasDem, Partai Demokrat, dan Partai Keadilan Sejahtera dari kedua-dua pakatan pemerintah serta pembangkang juga menyuarakan kebimbangan, terutamanya dengan mengecam keputusan mahkamah sebagai sangat luar biasa. Selain mengeluarkan kutukan, Partai Buruh yang layak menyertai pilihan raya pertama mereka, juga mengancam untuk mengadakan bantahan besar-besaran untuk menentang keputusan itu.

Sementara itu, PRIMA memuji keputusan mahkamah itu, dan pengerusi parti Agus Jabo Priyono berkata keputusan itu membuktikan KPU telah melakukan kesilapan besar dalam proses pengesahan mereka yang menjejaskan peluang parti untuk menyertai pemilihan 2024 walaupun memenuhi kriteria untuk berbuat demikian. Mereka juga merayu agar semua pihak menghormati keputusan mahkamah. Beberapa hari kemudian, PRIMA menyatakan bahawa mereka akan menarik balik tuntutan mereka jika parti itu layak menyertai pilihan raya 2024.

Lebih-lebih lagi, Arief Poyuono, ahli politik Partai Gerakan Indonesia Raya dari gabungan pemerintah, mengalu-alukan keputusan itu, kerana beliau percaya Indonesia "masih memerlukan Jokowi". Ahli politik Partai Persatuan Pembangunan Muhammad Romahurmuziy juga menyatakan bahawa penangguhan pilihan raya adalah "sesuatu yang sah dalam demokrasi."

Badan kehakiman 
Suruhanjaya Kehakiman Indonesia memanggil para hakim untuk disiasat atas keputusan luar biasa mereka pada 3 Mac 2023. Para hakim, Tengku Oyong, H. Bakri, dan Dominggus Silaban akan dihadapkan ke suruhanjaya itu. Sementara itu, Mahkamah Agung Indonesia menyatakan bahawa di sebalik ketidakteraturan keputusan itu, hakim tidak boleh disalahgunakan dan sebaliknya meminta KPU mengemukakan rayuan kepada mahkamah tinggi.

Lain-lain 
Bekas menteri Yusril Ihza Mahendra, bekas Ketua Hakim Mahkamah Perlembagaan Hamdan Zoelva, pensyarah dan aktivis pilihan raya Titi Anggraeni, dan pensyarah universiti Feri Ansari semuanya berhujah keputusan itu menyalahi undang-undang dan tidak berperlembagaan, kerana mahkamah telah memutuskan di luar bidang kuasanya, dan mengesyaki bahawa hakim-hakim itu tidak cekap. Pakar politik Universitas Gadjah Mada, Wawan Mas'udi berkata, keputusan itu amat tidak teratur kerana mahkamah daerah tidak mempunyai bidang kuasa berhubung pertikaian pilihan raya.

Pertubuhan Islam utama, Muhammadiyah mengutuk dengan menyatakan bahawa penangguhan itu melanggar perlembagaan, manakala pendakwah dari Sukarelawan Mahasiswa Ahl As-Sunnah Nahdlatul Ulama (Anies) turut menyuarakan penolakan.

Rujukan 

Pilihan raya 2024 di Indonesia
Kontroversi politik di Indonesia
2023 dalam politik Indonesia
Peristiwa Mac 2023 di Indonesia