Bahasa-bahasa Murut

Bahasa-bahasa Murut ialah sejenis keluarga bahasa Austronesia yang berkait rapat, dituturkan di kawasan pedalaman utara Borneo oleh warga Murut dan Tidung.

Bahasa 
Bahasa-bahasa Murut ialah (Lobel 2013):

 Murut jati

Murut Timugon dan Murut Tagol

 Dialek Murut

Murut Keningau, Murut Beaufort (Binta'), Murut Tabalunan/Serudung, Murut Selungai, Murut Sembakung, Okolod, Bookan, Murut Tanggala, Paluan, Murut Agabag/Tinggalan.

 Tidung

Burusu, Kalabakan, Nunukan, Sesayap

Bahasa Tagol lazimnya digunakan dan difahami oleh majoriti besar masyarakat Murut.

Lobel (2013:360) juga menyenaraikan bahasa Abai Sembuak, Abai Tubu dan Bulusu (semuanya dituturkan berhampiran bandar Malinau,Kalimantan Utara) sebagai Murutik. Sebaliknya, Sungai Abai, yang dituturkan di timur Sabah, ialah bahasa Paitan.

Lobel (2016) 
Lobel (2016) merangkumi bahasa-bahasa Murut berikut, termasuk Tidong:

 Tatana
 Papar
 Murut Nabaay
 Gana
 Murut Timugon
 Murut Paluan
 Murut Tagol
 Kolod
 Tingalan Barat
 Tingalan Timur
 Murut Kalabakan
 Abai Sembuak
 Abai Tubu
 Bulusu
 Tidung Bengawong
 Tidung Sumbol
 Tidung Kalabakan
 Tidung Mensalong
 Tidung Malinau

Inovasi 
Lobel (2013:367) menyenaraikan inovasi fonologi Murutik berikut. (Nota: PSWSAB bermaksud Proto-Sabah Barat Daya, manakala PMP bermaksud Proto-Melayu-Polinesia.)

 PMP/PSWSAB *R > *h / __ V (kecuali selepas *ə, di mana ia telah beralih kepada *g dalam PSWSAB). Selepas itu, *h > Ø Proto-Murut Raya berlaku dalam semua bahasa anak kecuali Papar.
 PMP/PSWSAB *R > *g / __ #
 PMP/PSWSAB *aw > *ow; *ay > *oy
 PMP/PSWSAB *iw > *uy
 PGMUR *g- > Ø selepas awalan kata adjektif *ma-
 PMP/PSWSAB *ə > *a dalam suku kata bukan akhir, kecuali dalam persekitaran *_Cə, di mana ia dicerminkan sebagai /o/

Rujukan 

 Lobel, Jason William. 2013. Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping, and reconstruction. Ph.D. dissertation. Manoa: University of Hawai'i at Manoa.
 Lobel, Jason William. 2016. North Borneo Sourcebook: Vocabularies and Functors. University of Hawaii Press. ISBN 9780824857790

Bahasa-bahasa Murut