Bahasa Belait

Language articles with 'no date' set

Belait, atau Lemeting, ialah bahasa Melayu-Polinesia di Brunei dan negara jiran Malaysia. Ia dituturkan oleh orang Belait yang kebanyakannya tinggal di Daerah Belait, Brunei. Dianggarkan terdapat 700 orang penutur pada 1995.

Pengelasan 
Belait berkaitan dengan bahasa Miri, Kiput dan Narum di Sarawak. Ia dianggap sebahagian daripada subkumpulan Baram Bawah dalam bahasa Sarawak Utara.

Dialek 
Terdapat empat dialek Belait yang saling difahami. Ini dituturkan di dua wilayah utama:

 di kampung Kuala Balai dan Labi
 dalam mukim Kiudang, Tutong

Dua dialek Belait yang berbeza - Metting dan Bong - dituturkan dalam kampung Mungkom, Kiudang. Terdapat sangat sedikit penutur bagi mana-mana dialek.

Fonologi 
Rujukan umum tentang fonologi Belait termasuk Martin (1990) bagi Metting, dan Noor Alifah Abdullah (1992) bagi Labi. Lakaran ini berdasarkan dialek Metting. Dialek lain mungkin berbeza dalam fonologi dan leksikonnya.

Konsonan

Vokal 
Metting Belait mempunyai lima vokal monoftong . Terdapat satu diftong .

Fonem  direalisasikan sebagai  dalam suku kata bukan akhir, dan sebagai  dan  dalam suku kata akhir.

Struktur Suku Kata 
Akar leksikal adalah dwisuku kata. Suku kata akhir biasanya (C)V((C)C). Bukan akhir biasanya ((C)C)V(C).

Tatabahasa

Kelas perkataan 
Golongan kata utama dalam Belait ialah kata kerja dan kata nama. Kedua-dua kelas boleh dibezakan dengan pengedaran, bentuk dan fungsinya. Contohnya, kata kerja dinafikan dengan bentuk  dan kata nama dengan bentuk :Terdapat juga beberapa kelas berfungsi tertutup:

 Kata ganti nama
 Kata depan
 Pengelas
 Angka
 Modal dan aspektual
 Deictics (termasuk demonstratif)

Struktur klausa asas 
Belait ialah bahasa awalan kepala. Ini bermakna kata nama kepala mendahului pemilik dan pengubahsuai lain. Mereka juga mendahului klausa relatif. Kebanyakan klausa terdiri daripada predikat dan subjek. Subjek boleh sama ada mengikut atau mendahului predikat. Oleh itu, susunan perkataan adalah fleksibel.Predikat boleh menjadi Frasa Kata Kerja (VP), Frasa Nama (NP) atau Frasa Preposisi (PP). Hujah bukan subjek bagi predikat verbal berlaku sejurus selepas kata kerja.

Predikat verbal 
Ketua predikat verbal ialah kata kerja. Terdapat dua jenis kata kerja utama dalam Belait: tak transitif dan transitif. Kata kerja tak transitif hanya mempunyai satu hujah subjek tunggal. Mereka tidak mempunyai sebarang morfologi suara pada kata kerja. Sebaliknya, kata kerja transitif berlaku dalam dua suara yang berbeza: suara pelakon (AV) dan suara undergoer (UV). Kedua-dua binaan digambarkan di bawah:Dalam pembinaan AV di (5) subjek ialah pelakon iaitu  'orang dahulukala'. Dalam pembinaan UV dalam (6) subjek dalam Undergoer, iaitu  'durian'. Dalam kedua-dua kes, subjek datang sebelum predikat. Suara undergoer biasanya mempunyai semantik yang sempurna. Suara pelakon cenderung digunakan dalam konteks lain.

Rujukan 

Bahasa-bahasa Austronesia terancam
Bahasa di Malaysia
Bahasa di Brunei