Bonsai

Bonsai () ialah suatu seni menggubah pokok miniatur dalam bekas pasu hiasan menyerupai pokok besar melalui penyimpanan spesies pokok tertentu di dalam pasu yang bersaiz kecil, mengawal tumbesarannya serta mengoleh pangkas bentuk semula jadi susunan dahan, ranting, daun dan juga banirnya mengikut gaya yang dikehendaki. Teknik ini tidaklah melibatkab pemandulan pokok mahupun penggunaan hormon kerana ia langsung tidak melibatkan pengubahsuaian genetik sesuatu pokok terbabit. Ketinggian bonsai biasanya antara 120-140 sentimeter dan jika melebihi ukuran ini, ia tidak lagi dianggap pokok bonsai tetapi dikelaskan sebagai pokok hiasan.

Seni ini dibentuk daripada seni penjing yang diperkenalkan kepada masyarakat Jepun melalui para pelajar dan isi istana diraja yang melawat tanah besar China pada abad ke-6. Meskipun seni bonsai sering dikaitkan dengan masyarakat Cina, kini sudah semakin ramai peminat bonsai di kalangan masyarakat bukan Cina yang turut aktif menceburi seni ini, malahan ada juga yang pernah menerima pengiktirafan dalam beberapa pertandingan peringkat kebangsaan.

Klasifikasi saiz 

Tidak semua sumber bersetuju untuk menyatakan saiz tepat atau skala untuk sesuatu bonsai itu, tapi konsep skala ini memang telah berhasil dan berguna untuk penanaman dan pemahaman estatik pokok bonsai. Sesuatu gambar bonsai bagi pemerhati ia tidak dapat memberikan tanggapan sebenar saiz pokok tersebut, maka katalog pameran dan komersial bonsai yang disertakan dapat melengkapkan penerangan saiz bonsai (lihat jadual di bawah) itu secara umum. Kelas saiz termasuklah tinggi dan berat pokok tersebut dalam pasunya.

Untuk saiz yang terbesar, satu amalan Jepun yang terkenal ialah dengan menamakan pokok tersebut "dua-tangan", "empat-tangan" dan seterusnya, berdasarkan keperluan pekerja untuk mengubah pokok dan pasu itu. Pokok-pokok ini mungkin mempunya berdozen dahan dan ranting dan seakan-akan rupa satu saiz pokok betul. Pokok yang terbesar digelar "imperial", yang dinamakan selepas pokok-pokok berpasu di Istana Maharaja Jepun.

Bentuk dasar 
Pokok bonsai mungkin kelihatan sama pada pandangan orang biasa tetapi tidak bagi golongan yang mahir dengan seni bonsai ini. Setiap bonsai memiliki ciri-ciri yang berbeza dan gaya tersendiri yang membuatkannya unik. Masyarakat Cina dan Jepun sangat gemar membuat klasifikasi bonsai walaupun terdapat pelbagai jenis gaya yang telah dicipta sebelum nama-nama khas diberikan. Artis bonsai pada mulanya mereka bentuk pokok ini dan kemudian pemerhati telah mengumpulkannya dalam kategori yang boleh dikenal pasti bagi memudahkan rujukan dilakukan. Gaya bonsai telah dirangka pada dasarnya untuk memudahkan peminat merujuk berdasarkan kepelbagaian gaya bonsai berbanding menerangkannya secara terperinci. Kalsifikasi gaya bonsai ini adalah berdasarkan bilangan batang atau pokok dalam komposisi bonsai. Umumnya gaya asas bonsai ini terbahagi kepada tiga jenis iaitu gaya batang tunggal, gaya batang berganda dan gaya pokok berganda atau pokok berkumpulan.

Pemilihan pokok sebagai bonsai 
Hasil seni bonsai yang cantik dan menarik sangat bergantung kepada kesesuaian jenis pokok yang dipilih untuk dijadikan bonsai. Sesetengah pokok sememangnya berasa dari Malaysia atau sekitar Asia Tenggara. Selain itu ada juga sebilangannya merupakan spesies pokok dari benua Amerika, Eropah dan Afrika. Tidak kira mana asalnya pokok berkenaan, yang paling penting ialah keserasiannya untuk hidup subur dalam persekitaran iklim di tempat ia dijaga. Antara ciri-ciri penting yang perlu ada pada pokok untuk dijadikan bonsai ialah tahan lasak, mempunyai jangka hayat yang panjang, berdaun kecil, serta muda serasi dengan persekitarannya.

Bacaan lanjut 
 Rohaya, T. (2010) Kenali Seni Bonsai. Shah Alam: Alaf 21 Sdn Bhd.

Rujukan

Pautan luar 

 Persatuan Seniman Bonsai Malaysia

 
Hortikultur dan perkebunan
Perkataan dan frasa bahasa Jepun
Pokok