Madinah al-Munawwarah

Madinah (Arab: المدينة, [almaˈdiːna]) atau nama penuhnya Madinah al-Munawwarah (Arab: المدينة المنورة) ialah salah sebuah kota yang terdapat di wilayah Hijaz, Arab Saudi. Madinah sekarang mempunyai populasi seramai 1.4 juta orang (2023). Madinah pada asalnya bernama Yathrib tetapi selepas peristiwa hijrah, namanya diubah kepada Madinat Al-Nabi (Kota Nabi) ataupun Al Madinah Al Munawwarah (Kota yang bercahaya) sementara perkataan Madinah bermaksud "bandar/kota".

Madinah ialah kota paling suci yang kedua bagi umat Islam selepas Makkah dan sebelum Baitulmuqaddis. Hal ini adalah kerana di Madinah terletaknya Masjid an-Nabawi yang mana terdapat makam Nabi Muhammad S.A.W. Kawasan itu dibina di atas tapak rumah Nabi Muhammad S.A.W. Rumah baginda kemudiannnya menjadi sebahagian daripada bangunan masjid apabila masjid itu diperbesarkan oleh Khalifah Al Walid ibni Abdul Malik daripada Kerajaan Ummaiyyah.  Masjid pertama yang dibina umat Islam juga terletak di Madinah iaitu Masjid Quba.

Seperti Makkah, golongan bukan Islam dilarang memasuki kawasan pusat Madinah (Tanah Haram) berdasarkan peraturan kerajaan Arab Saudi.

Penamaan 
Nama rasmi Madinah ialah Madinah al-Munawwarah (Arab: المدينة المنورة). Nama Madinah secara dasarnya bermaksud "bandar" dalam bahasa Arab.

Sebelum kedatangan Islam, Madinah dikenali sebagai Yathrib (; ). Nama Yathrib dikaitkan dengan salah seorang penduduk asal bandar ini, Yathrib bin Qaniyah yang berketurunan Yahudi. Nama ini tertera dalam ayat ke-13 bagi Surah Al-Ahzab:

Dan juga masa itu ialah masa segolongan di antara mereka berkata: "Wahai penduduk Yathrib, tempat ini bukan tempat bagi kamu (untuk berjuang di sini), oleh itu baliklah". Dan sebahagian dari mereka pula meminta izin kepada Nabi (hendak balik) sambil berkata: "Sesungguhnya rumah-rumah kami memerlukan perlindungan", pada hal ia tidak memerlukan perlindungan. Mereka hanya bertujuan hendak melarikan diri (dari berjuang menegakkan Islam).Perkataan Yathrib ditafsirkan sebagai Madinah oleh Ibn Kathir berdasarkan sebuah rekod sahih, dan Al-Tabari. Nama Yathrib ditukar kepada Madinah oleh Nabi Muhammad s.a.w. selepas penghijrahan baginda.

Selain itu, bandar ini juga dipanggil sebagai Taibah (; , "baik") serta Tabah (). Ahli geografi Abbasiyah, Yaqut al-Hamawi menyenaraikan sekurang-kurangnya 29 nama bagi kota Madinah di dalam bukunya, Mu'jam al-Buldan.

Sejarah 
Ramai ahli sejarah percaya bahawa sebelum hijrah Muhammad ke Yathrib, kota ini merupakan sebuah penempatan yang tidak maju seperti Makkah sama ada dalam segi pembinaan, masyarakat dan sebagainya. Yathrib diasaskan oleh Yathrib bin Mahlaeil. Kawasan ini subur dengan tanaman seperti buah-buahan, sayur-sayuran, dan kaya dengan air. Hal ini menyebabkan Yathrib dikunjungi dan akhirnya diduduki oleh manusia dari kawasan setempat. Pada tahun 455 SM, suku-suku Arab dari utara mengunjungi dan akhirnya menetap di Yathrib.

Jika menurut sumber-sumber serta bahan-bahan rujukan sejarah, Yathrib sebelum hijrah hanyalah sebuah kumpulan komuniti masyarakat yang kecil khususnya selepas kedatangan masyarakat Yahudi.

Penghijrahan dari Makkah ke Madinah 

Pada hari Isnin, 20 September 622 masihi berlakunya penghijrahan Muhammad dari Makkah ke Madinah. Ramai orientalis Barat mengganggap tindakan ini ialah melarikan diri. Akan tetapi penghijrahan ini berlaku bukan kerana umat Islam takut akan ancaman puak Quraisy Makkah tetapi adalah kerana jemputan penduduk Madinah sendiri.

Menurut sumber-sumber Islam yang autentik seperti hadis, Madinah mempunyai dua buah puak yang berbeza (Aus dan Khazraj) di samping tiga buah suku Yahudi (Bani Qainuka'a, Bani Nadhir dan Bani Quraizah). Suku Aus dan Khazraj menguasai kota Yathrib tetapi sering berbalah antara satu sama lain dan asyik berperang sesama mereka. Mengikut ahli sejarah Islam, kedua-dua puak ini mengetahui akan kewujudan seorang rasul di Makkah dan pengikutnya sering diseksa oleh kaum Quraisy Makkah. Mereka membuat keputusan untuk berjumpa dengan rasul ini untuk mengatasi konflik di antara mereka.

Muhammad dan pengikutnya bersetuju untuk berhijrah ke Yathrib yang kemudiannya dikenali sebagai Madinah al-Munawwarah. Selepas tiba di Madinah Muhammad merangka sebuah perlembagaan bagi menyatupadukan penduduk Madinah. Perlembagaan itu dipersetujui oleh semua penduduk Madinah dan dikenali sebagai Piagam Madinah.

Perang Makkah-Madinah 
Selepas masyarakat Islam bertapak kuat di Madinah, kaum Quraish Makkah mula berasa terancam dengan kuasa baru ini. Pada tahun 627 masihi, tentera Makkah di bawah pimpinan Abu Sufyan menyerang Madinah. Abu Sufyan dikatakan meminta pertolongan Banu Qurayza salah sebuah suku Yahudi untuk menolong mereka menewaskan orang Muslim. Menurut Sahih Bukhari, pertolongan Banu Qurayza terhadap Abu Sufyan telah melanggar perjanjian yang terdapat di dalam Piagam Madinah. Oleh kerana itu semua orang lelaki kaum itu dihukum bunuh setelah pengadilan dijalankan oleh Saad ibni Muadh.

Pada tahun kesepuluh Hijrah, Madinah menjadi sebuah tempat di mana umat Islam diserang atau menyerang musuh. Sehinggalah baginda berjaya membuka kota Makkah tanpa menumpahkan walaupun setitik darah. Walaupun selepas tertubuhnya Khulafa al-Rasyidin, Madinah terus menjadi ibu kota kerajaan Islam.

Madinah selepas kewafatan Muhammad 
Di bawah pemerintahan Khulafa al-Rasyidin, empayar Islam berkembang dengan pantas sehinggakan tentera Islam berjaya menakluk kota-kota yang penting seperti Damsyik, Baitulmuqaddis, Iskandariah, dan Baghdad. Selepas kematian khalifah keempat Khulafa al-Rasyidin iaitu Saidina Ali bin Abi Talib, Muawiyyah yang pada ketika itu merupakan gabenor Damsyik mengubah pusat pemerintahan kerajaan Islam ke Damsyik. Beliau kemudiannya menubuhkan dan mengasaskan Kerajaan Ummaiyyah. Kota Madinah kemudiannya hanya menjadi pusat keagamaan sahaja daripada menjadi pusat politik.

Bandar ini menjadi taklukan pemerintah-pemerintah lain seperti Mamluk pada abad ke-13 dan kemudiannya Empayar Uthmaniyah pada 1517.

Pada tahun 1924, Madinah yang sudah lama berada di bawah kekuasaan Uthmaniyah jatuh ke tangan Ibnu Saud yang kemudiannya menjadi Raja Arab Saudi.

Geografi 
Kota Madinah terletak di kawasan barat laut Arab Saudi, yakni di kawasan Hijaz, kira-kira 250 km di timur Laut Merah 620 meter di atas paras laut. Keluasan Madinah ialah kira-kira 50 kilometer persegi.

Madinah terletak di kawasan persimpangan tiga buah lembah iaitu Lembah Aql, Lembah Aqi' dan Lembah Himd.

Uhud ialah gunung utama Madinah yang terletak di utara pusat bandar yang lazimnya terdiri daripada batuan granit merah. Gunung ini mempunyai kepentingan dalam Islam; gunung ini serta Jabal Ramah ("Bukit Pemanah") yang berdekatan ialah tempat berlakunya peritstiwa Perang Uhud, dan gunung ini dijadikan subjek dalam beberapa hadis.

Selain itu, gunung-gunung lain di Madinah termasuklah Gunung Haji di barat bandar, Gunung Sala' di barat laut dan Gunung 'Ir di kawasan selatan.

Geologi 
Kebanyakan kawasan Madinah terletak di suatu kaviti berbentuk segi empat yang terbentang ke arah selatan dan dilitupi oleh batuan basalt di kawasan barat, timur dan selatan Madinah. Selain itu, terdapat formasi geologi yang ditarikhkan hingga zaman pra-Kambria. Tanah di Madinah lazimnya terdiri daripada pasir, lanau, aluvium dan tanah liat. Secara umumnya, tanah di selatan Madinah lebih subur berbandingkan kawasan utara.

Iklim 
Madinah memiliki iklim gurun panas. Madinah memiliki suhu persekitaran yang amat panas ketika musim panas dengan suhu purata  ketika siang dan  ketika malam. Musim sejuk di Madinah adalah lebih sederhana dengan julat suhu antara  ketika malam ke  ketika siang. Madinah hampir tidak memiliki hujan langsung; hujan di Madinah lazim berlaku antara bulan November dengan Mei.

Demografi 
Jumlah penduduk Madinah setakat 2018 dicatat sebanyak 2,188,138 orang dengan peningkatan tahunan 50,800 orang penduduk yang membawa kepada pertumbuhan jumlah penduduk tahunan sebanyak 2.32%.

Pengangkutan

Udara 
Lapangan Terbang Antarabangsa Putera Mohammad Bin Abdulaziz (IATA: MED, ICAO: OEMA) ialah lapangan terbang utama Madinah yang terletak kira-kira 15 kilometer dari pusat bandar. Lapangan terbang ini serta Lapangan Terbang Antarabangsa Raja Abdulaziz di Jeddah menguruskan kedatangan jemaah ketika musim haji. Lapangan terbang ini menguruskan kira-kira 8.145 juta penumpang pada 2018, menjadikan lapangan terbang ini sebagai lapangan terbang keempat tersibuk di Arab Saudi.

Rel 
Madinah ialah salah satu terminal bagi Kereta Api Berkelajuan Tinggi Haramain, sebuah laluan kereta api berkelajuan tinggi yang menghubungkan bandar ini dengan Makkah dan Jeddah. Laluan ini dibuka pada 2018 dan dijangka mengangkut sekurang-kurangnya 50 juta orang penumpang.

Bas 
Sistem pengangkutan bas Madinah diasaskan pada 2012 oleh pihak pentadbiran bandar. Sistem ini merangkumi sepuluh buah laluan yang menghubungkan kawasan-kawasan Madinah dengan Masjid Nabawi dan pusat bandar, dan mengangkut kira-kira 200 ribu orang penumpang setiap hari. Pada 2017, pihak pentadbiran Madinah telah melancarkan sistem bas persiaran yang merangkumi dua buah laluan yang membawa penumpang ke 11 buah destinasi termasuk Masjid Nabawi.

Kebudayaan

Tempat tarikan

Masjid 
Masjid Nabawi ialah salah satu masjid-masjid suci Islam yang mendapat kunjungan penziarah dari seluruh dunia. Masjid Nabawi menempatkan Makam Rasulullah s.a.w. serta dua khalifah dalam kalangan Khulafa al-Rasyidin, Abu Bakar as-Siddiq dan Umar Al-Khattab. Selain itu, Perkuburan Baqi' di sebelah masjid yang menjadi tapak perkuburan Fatimah Abu Bakar, Hassan bin Ali dan sahabat-sahabat nabi lain turut menjadi tumpuan.

Masjid Quba dibina oleh Rasulullah s.a.w. ketika perjalanan hijrahnya dan disifatkan sebagai masjid terawal dalam sejarah Islam. Masjid al-Qiblatain ialah masjid berlakunya peristiwa perubahan kiblat dari Masjid Al-Aqsa ke Kaabah. Masjid Tujuh ialah sekumpulan enam buah masjid yang terletak di kawasan selatan Gunung Sala' yang menjadi tempat berlakunya Perang Ahzab.

Muzium 
Muzium Al-Madinah memiliki koleksi sejarah dan warisan Madinah seperti koleksi arkeologi, galeri visual dan gambar-gambar. Muzium ini juga terdiri daripada Muzium Laluan Kereta Api Hejaz.

Tempat tarikan lain 
Kawasan Uhud yang menjadi kawasan peristiwa Perang Uhud kini dijadikan sebuah dataran yang termasuk Jabal Ramah, Makam Syuhada dan Masjid Syuhada Uhud yang dibina pada 2017.

Pusat Percetakan al-Quran al-Malik Fahd yang ditubuhkan pada 1985 ialah kilang percetakan Al-Quran terbesar di dunia dan memiliki kira-kira 1,100 orang pekerja. Laporan menyatakan bahawa kira-kira 400 ribu orang pengunjung melawat pusat ini setiap tahun.

Pendidikan 
Kota Madinah memiliki sekurang-kurangnya 309 buah sekolah, termasuk 112 buah sekolah rendah, 95 buah sekolah perantaraan dan 102 buah sekolah menengah. Salah satu sekolah terkemuka di Madinah ialah Sekolah Tinggi Taibah yang merupakan sekolah bagi beberapa orang menteri Arab Saudi.

Pendidikan tinggi 
Universiti Islam Madinah ialah universiti tertua Madinah yang ditubuhkan pada 1961. Universiti ini hanya dikhaskan kepada golongan Muslim lelaki.

Universiti Taibah ialah sebuah universiti awam yang ditubuhkan pada 2003 melalui penggabungan Universiti Raja Abdulaziz dan Universiti Imam Muhammad bin Saud. Universiti ini mendapat kedudukan ketiga dalam senarai universiti terbaik oleh Kementerian Pendidikan Arab Saudi pada 2019.

Nota 

 1. Kumpulan masjid ini dipanggil sebagai Masjid Tujuh kerana Masjid al-Qiblatain pernah digolongkan dalam kumpulan ini.

Lihat juga 

 Makkah
 Muhammad
 Kawasan tersuci dalam Islam
 Khulafa al-Rasyidin

Rujukan

Pautan pilihan 
  Keadaan cuaca terkini di Madinah
  Sejarah Islam dan Madinah

Bacaan lanjutan 
 Mubarakpuri, Safiur Rahman (2011). The Sealed Nectar: Biography of the Noble Prophet ‌‍ﷺ. Riyadh: Darussalam Publishers. 
 Mubarakpuri, Safiur Rahman (2004). The History of Madinah Munawwarah. Riyadh: Darussalam Publishers. 
 Badr, Abdulbasit A. (2013). Madinah, The Enlightened City: History and Landmarks. Medina: Al-Madinah Al Munawwarah Research & Studies Center. 

Arab Saudi
 
Bandar raya suci
Tempat suci Islam
Bandar raya suci Syiah
Ibu kota khilafah

hu:Medina