Masjid Jami' Pontianak

Masjid Jami Pontianak, juga dikenali sebagai Masjid Sultan Syarif Abdurrahman, ialah masjid tertua di Pontianak, di Kalimantan, Indonesia. Masjid kayu yang besar, bersama-sama dengan istana diraja Kraton Kadriyah, adalah antara bangunan pertama yang dibina di bandar ini selepas penubuhan Pontianak pada 1771.

Sejarah
'Masjid Jami Pontianak dibina berikutan penubuhan Pontianak oleh pengasasnya Syarif Abdurrahman Alkadrie. Alkadrie adalah anak kepada al Habib Hussein, seorang ulama Muslim dari Semarang yang berpindah ke Kalimantan Barat pada tahun 1733 dan diterima oleh Sultan Matan, Kamaluddin, dan kemudian dipilih menjadi Mufti Urusan Agama. Dia berkahwin dengan puteri Sultan, Nyai Tua. Dari perkahwinan ini, lahirlah Syarif Abdurrahman Alkadrie.

Kerana konflik antara Hussein dan Sultan Kamaluddin, Hussein berpindah ke Kerajaan Mempawah. Beliau meninggal dunia di Mempawah, maka peranannya sebagai seorang ulama Islam digantikan oleh anaknya Alkadrie. Untuk menubuhkan Kesultanan Islam di Kalimantan, Alkadrie turun ke hilir sungai Kapuas bersama utusannya yang terdiri daripada empat belas bot. Rombongan Alkadrie tiba di pertemuan Sungai Kapuas dan Sungai Landak pada 23 Oktober 1771. Mereka membersihkan kawasan berhampiran muara untuk memulakan penempatan baru. Dari tempat ini, Alkadrie mengasaskan Kesultanan baru, Kesultanan Pontianak, di mana beliau menubuhkan istana diraja dan masjid diraja.

Masjid asalnya ialah masjid kayu bersaiz kecil dengan bumbung jerami. Alkadrie meninggal dunia pada tahun 1808 Masihi, meninggalkan seorang anak lelaki bernama Sharif Usman. Sharif Usman masih kecil ketika Alkadrie meninggal dunia, jadi dia tidak dapat meneruskan kedaulatan ayahnya. Pentadbiran kerajaan memutuskan bahawa kerajaan akan dipimpin oleh saudara Syarif Abdurrahman, bernama Sharif Kasim. Apabila Syarif Usman dewasa, beliau menggantikan bapa saudaranya sebagai Sultan Pontianak dari tahun 1822 hingga 1855. Syarif Usman membina semula masjid itu pada bulan Muharram tahun 1827. Apabila siap, beliau menamakannya Masjid Abdurrahman sebagai penghormatan kepada bapanya.

Seni Bina 
Dalam ciri tipikal masjid Indonesia, masjid ini terdiri daripada tiang utama (saka guru) yang menyokong bumbung bertingkat. Catatan utama ini berjumlah enam dan dicipta daripada kayu belian, sejenis kayu keras berkualiti tinggi asli pulau itu.

Ciri yang paling menonjol pada masjid ini ialah bumbung piramid bertingkat. Terdapat tiga tingkat bumbung, di atasnya dengan tingkat keempat dalam bentuk kubah berbentuk loceng. Tingkap kaca memberikan cahaya ke bahagian dalam antara tingkat terendah dan kedua terendah. Di teres atas yang terletak di atas tingkat kedua-terbawah, empat bilik atau gardu yang di atasnya dengan kupola bertindak sebagai sejenis finial pada rabung atas tingkat bumbung kedua. Sebuah kubah enam sisi menutupi mihrab masjid. Bumbungnya ditutup dengan kayap yang diperbuat daripada kepingan belian.

Dalam seni bina khas Kalimantan Barat, masjid ini dibina di atas pelantar kayu, ciri umum penempatan sungai di Kalimantan Barat. Peringkat ini adalah lebih kurang  tinggi di atas tanah. Hari ini, asas simen meningkatkan kestabilan masjid.

Lihat juga
Senarai masjid di Indonesia

Rujukan

Karya petikan 
  

 

Masjid di Indonesia
Ciri Budaya Indonesia
Kalimantan Barat
Pontianak