Gangguan bekalan elektrik Semenanjung Malaysia 1996

Gangguan bekalan elektrik Semenanjung Malaysia 1996 ialah satu peristiwa gangguan bekalan elektrik yang berlaku pada Sabtu, 3 Ogos 1996 jam 5:17 petang (WPM) dan mengakibatkan seluruh Semenanjung Malaysia bergelap selama lebih 12 jam. Ia telah disifatkan sebagai antara gangguan bekalan elektrik paling terburuk dalam sejarah Malaysia, dan juga insiden kedua selepas kejadian serupa yang berlaku pada 1992.

Insiden
Kejadian ini berlaku pada 3 Ogos 1996, iaitu 6 tahun selepas Lembaga Letrik Negara (LLN) diswastakan sebagai sebuah syarikat dagangan awam, iaitu Tenaga Nasional Berhad (TNB). Kejadian bekalan elektrik terputus di seluruh negara merupakan kali kedua selepas insiden serupa yang berlaku 4 tahun sebelumnya iaitu pada 29 September 1992. Insiden ini dikatakan berpunca daripada kerosakan talian penghantaran berdekatan Stesen Janakuasa Sultan Ismail di Paka, Terengganu pada hari Sabtu jam 5.17 petang yang menyebabkan semua stesen jana kuasa di seluruh semenanjung gagal membekalkan kuasa elektrik. Keadaan di bandar-bandar utama seperti Kuala Lumpur, Selangor, Johor dan Pulau Pinang pada ketika itu menjadi huru-hara, menyebabkan aktiviti harian orang ramai dan sistem lalu lintas tergendala. Malah, lebih parah lagi apabila aktiviti komersial negara juga terjejas. Bekalan elektrik kembali pulih pada 4 Ogos 1996 jam 9:30 pagi selepas 15 jam terputus bekalan. Syed Hidzam Osman, jurucakap Tenaga Nasional, berkata 95 peratus kuasa telah berjaya dipulihkan pada pagi Ahad.

Kerugian yang ditanggung oleh pengilang pada hari tersebut sahaja dianggarkan berjumlah RM123 juta mengikut pengiraaan yang dilakukan oleh Persatuan Pekilang–Pekilang Malaysia (FMM). TNB sendiri terpaksa menanggung kerugian sebanyak RM13.6 juta dan RM10 juta tambahan bagi menampung kerosakan peralatan. Berikutan itu, kerajaan telah meluluskan lima penjana kuasa untuk menyertai perniagaan penjanaan elektrik bagi mengelakkan insiden serupa daripada berlaku lagi. Akibat kesan daripada peristiwa ini, saham utama TNB dalam Bursa Saham Kuala Lumpur (BSKL) jatuh mendadak dari 45 sen kepada RM9.75.

Kesan dan akibat
Gangguan bekalan elektrik di seluruh Semenanjung Malaysia telah mengakibatkan pelbagai aktiviti, majlis dan acara yang dijadualkan akan berlangsung pada hari kejadian telah tertangguh. Antara aktiviti yang terjejas akibat gangguan ialah:

 Jamuan Perdana sempena sambutan Jubli Emas Kongres India Malaysia (MIC) yang sepatutnya dihadiri oleh Perdana Menteri ketika itu, Mahathir Mohamad.
 Perlawanan akhir bola sepak Piala FA antara Sarawak dan Kedah yang berlangsung di Stadium Negara. Perlawanan ditangguhkan sehingga esok, iaitu pada 4 Ogos.
 Mesyuarat Pergerakan Wanita Gerakan di KOMTAR yang dijadualkan akan dirasmikan oleh Ketua Menteri Pulau Pinang ketika itu, Koh Tsu Koon.
 Konsert Grand Slam Unplugged di Stadium Negara, namun berjaya diadakan biarpun dalam keadaan gelap gelita.

Perkhidmatan KTM Komuter dihentikan serta-merta akibat bekalan elektrik terputus dan koc keretapi elektrik terpaksa ditarik menggunakan keretapi berkuasa diesel, sementara Hospital Kuala Lumpur telah menggunakan alat penjana kuasa persendirian. Berikutan kejadian itu, tiga kemalangan kecil dilaporkan berlaku dalam kesesakan jalan raya. Ia telah dilaporkan bahawa operasi Pelabuhan Tanjung Bruas di Tanjung Kling, Melaka antara yang terjejas berikutan bekalan elektrik terputus. Bagaimanapun, gangguan bekalan elektrik tidak menjejaskan operasi Lapangan Terbang Sultan Abdul Aziz Shah di Subang walaupun dilaporkan berlaku kelewatan beberapa penerbangan.

Susulan kejadian itu, TNB telah menjalankan kajian bersama Tokyo Electric Power Company (TEPCO) untuk membangunkan skim pulau terkawal untuk mengelakkan berlakunya keruntuhan sistem yang lengkap dengan memastikan kesinambungan bekalan ke Metropolitan Kuala Lumpur dan Koridor Raya Multimedia (MSC). Skim pemulauan pada asasnya akan menjadi "garis pertahanan terakhir" selepas semua langkah kecemasan biasa seperti penumpahan beban frekuensi rendah telah beroperasi. Tenaga Nasional dilaporkan memohon maaf kepada orang ramai atas kesulitan yang disebabkan oleh gangguan bekalan elektrik pada Sabtu, dan berkata ia mengalu-alukan sebarang langkah Kerajaan untuk menjalankan siasatan.

Pada 31 Disember 2019, 23 tahun selepas insiden ini, Stesen Janakuasa Sultan Ismail telah menamatkan operasinya secara rasmi selepas 33 tahun menyalur bekalan ke grid nasional.

Kematian
Kegagalan kuasa elektrik turut membawa kepada kes kematian. 4 kanak-kanak (2 lelaki, 2 perempuan), iaitu dua beradik maut melecur apabila kebakaran rumah diakibatkan oleh lilin yang digunakan untuk menyalakan rumah mereka dalam satu kejadian di Perak Utara, Pegawai Operasi Bomba Ismail Yusoff berkata, sebaik pihak bomba menerima panggilan, tingkat atas rumah kayu dua tingkat itu terbakar. Polis trafik melaporkan terdapat 236 kemalangan di seluruh negara. Sekurang-kurangnya 3 maut dalam kemalangan jalan raya.

Maklum balas kerajaan
Perdana Menteri, Mahathir Mohamad berkata kerajaan akan mempertimbangkan kemungkinan Grid Nasional kedua dan pusat pengagihan elektrik terdesentralisasi bagi memastikan pemadaman di seluruh negara tidak berulang. Beliau dalam pada masa yang sama berdukacita dengan kegagalan bekalan elektrik di seluruh semenanjung, sambil menambah bahawa Tenaga Nasional tidak mengambil iktibar daripada pengalaman sebelum ini untuk menambah baik pengurusan bekalan kuasa negara. Menteri Perdagangan Dalam Negeri dan Hal Ehwal Pengguna, Abu Hassan Omar mencadangkan TNB agar mewujudkan grid selari nasional bagi mengelak bekalan elektrik terputus di seluruh semenanjung. Timbalan Perdana Menteri, Anwar Ibrahim memberi respon bahawa gangguan bekalan elektrik 15 jam di seluruh negara dianggap 'memalukan' bagi Malaysia dan tidak boleh dibiarkan berulang. Beliau berkata walaupun terdapat lebihan bekalan kuasa di negara ini, akan tetapi, terdapat masalah dengan pengagihan dan penghantaran elektrik. Menteri Tenaga, Telekom dan Pos Leo Moggie dilaporkan berkata beliau belum mengetahui punca gangguan bekalan elektrik dan memberi maklum balas: "Tunggu biar saya siasat dahulu,". Beliau juga menambah bahawa kira-kira 5,760 megawatt kapasiti kuasa telah hilang. "Pada masa ini, kami tidak tahu apa puncanya.... Kebimbangan utama kami ialah cuba memulihkan kuasa," katanya. Menteri Perdagangan Antarabangsa dan Industri, Rafidah Aziz berkata kerajaan menggesa Tenaga Nasional merangka garis panduan komprehensif untuk industri tempatan bagi membolehkan mereka mengelak kesan buruk akibat kegagalan kuasa negara. Ketua Menteri Pulau Pinang, Koh Tsu Koon menggesa TNB agar meneliti beberapa jenis mekanisme untuk mengasingkan kesan kegagalan loji kuasa.

Di dalam media
Peristiwa ini menjadi intipati dalam filem cereka sains XX Ray III (2019) arahan Aziz M. Osman. Dalam pembukaan cerita filem ini, zarah dari angkasa lepas telah mewujudkan lohong cacing dan mengakibatkan gangguan bekalan elektrik dengan menyerap tenaga dari Stesen Janakuasa Sultan Ismail.

Lihat juga
 Gangguan bekalan elektrik
 Grid Nasional
 Gangguan bekalan elektrik di Malaysia
 Gangguan bekalan elektrik Malaysia 1992
 Gangguan bekalan elektrik Sarawak 2008

Rujukan

Bacaan lanjut
 
 

1996 di Malaysia
Gangguan bekalan elektrik di Malaysia