Orang Ciptagelar

Orang Ciptagelar () ialah kumpulan masyarakat adat yang merupakan sebahagian daripada sub-etnik Sunda yang mendiami kawasan sekitar pergunungan Salak dan Halimun, tepatnya di Kasepuhan Ciptagelar, Desa Sirnaresmi, Kecamatan Cisolok, Kabupaten Sukabumi yang wilayahnya berbatasan langsung dengan Kecamatan Cilograng, Kabupaten Lebak di Banten.

Sejarah
Sejarah Urang Ciptagelar bermula bersamaan dengan penubuhan Kasepuhan Ciptagelar pada tahun 1368 yang menurut sejarahnya diasaskan oleh pasukan Kerajaan Sunda yang diperintah oleh Prabu Siliwangi dan dilepaskan daripada tugas kerana Prabu Siliwangi hendak melakukan moksha. Askar-askar itu kemudiannya dipisahkan kepada tiga kumpulan, membentuk sebuah perkampungan baru yang saling berkaitan. Salah satunya ialah Kampung Gede yang berfungsi sebagai pusat kasepuhan. Sejak itu, sebuah komuniti masyarakat adat telah ditubuhkan, dikenali sebagai Urang Ciptagelar, yang kini mendiami kawasan Kasepuhan Ciptagelar.

Bahasa
Bahasa yang digunakan oleh masyarakat Ciptagelar ialah Sunda, tetapi kebanyakan mereka juga boleh bertutur Bahasa Indonesia dengan baik, kecuali orang tua yang berumur 70 tahun ke atas, ada yang tidak boleh berbahasa Indonesia. Bahasa yang digunakan oleh orang Ciptagelar adalah sama dengan Bahasa Sunda Banten pada umumnya, tetapi mereka dapat membezakan antara kosakata yang lembut dan kasar, bergantung kepada siapa mereka bercakap.

Struktur kepimpinan
Urang Ciptagelar di Kasepuhan Ciptagelar diketuai oleh seorang pemimpin adat yang dikenal Sesepuh Girang. Pemimpin masyarakat Kasepuhan Ciptagelar diturunkan secara garis keturunan. Sesepuh Girang dibantu oleh beberapa orang yang dalam struktur hierarkinya dipanggil Baris Kolot. Baris Kolot ialah sejumlah orang yang digunakan sebagai pembimbing, penasihat dan yang memberikan pertimbangan kepada Sesepuh Girang mengenai kepentingan kelompok sosial Kasepuhan Ciptagelar. Setiap Baris Kolot ini mempunyai tanggungjawab mengikut bidangnya.

Baris Kolot juga ditugaskan untuk mengawal selia sistem norma adat yang mengawal komuniti berasaskan kepercayaan di mana sekatan adat tidak diberikan secara fizikal oleh pemimpin dan orang tua tradisional, tetapi dalam bentuk penyakit atau nasib malang yang akan mengatasi. Nilai dan norma adat dalam pelaksanaannya merupakan syarat seseorang itu mampu mengenal pasti dirinya sebagai sebahagian daripada masyarakat orang asli Ciptagelar.

Sistem nilai dan norma adat menjadi asas kepada tingkah laku manusia. Jawatan dalam sistem adat seperti Rorokan dan Baris Kolot adalah perkara yang diberikan berdasarkan keturunan, ini termasuk dalam salah satu sistem norma yang telah dilaksanakan sehingga sekarang. Kepercayaan berfungsi sebagai sistem penyimpanan untuk pengalaman lalu, termasuk pemikiran, ingatan dan tafsiran peristiwa.

Budaya
Urang Ciptagelar ialah orang asli yang sangat mengamalkan ajaran nenek moyang dan norma adat lain, termasuk etika berpakaian masyarakat. Masyarakat Ciptagelar mempunyai peraturan khusus iaitu menggunakan simpul kepala bagi lelaki dan menggunakan kain lilit di pinggang bagi perempuan. Maksud peraturan ini ialah kehidupan mesti terikat antara satu sama lain dan menjaga kebersihan.

Kemudian tatacara makan dalam masyarakat Ciptagelar juga masih mengekalkan adat budaya yang diwarisi oleh nenek moyang serta dalam amalan pemakanan seharian. tatacara makan iaitu pinggan hendaklah diletakkan di bahagian bawah, tidak dibenarkan makan sambil bercakap, hendaklah tiada bunyi ketika menyenduk makanan di atas pinggan, dan perempuan tidak dibenarkan makan sambil duduk bersila. Wanita yang memakai kain setiap hari akan menjadi sangat tidak sedap dipandang jika mereka duduk bersila. Selain itu, wanita juga diharapkan berkelakuan anggun, lemah lembut, dan sopan.

Di Kasepuhan Ciptagelar, masyarakat masih menggunakan budaya lama untuk memisahkan padi dengan menggunakan lesung dan alu. Bijirin pada beras baru akan diasingkan pada waktu pagi. Kegiatan ini dilakukan oleh wanita dari Kasepuhan Ciptagelar. Warna beras yang ditumbuk dengan lesung adalah berbeza dengan warna beras yang dikisar. Beras berwarna perang kerana masih ditutup dengan dedak padi. Manakala padi yang dikisar dengan mesin akan berwarna putih. Memasak nasi yang dilakukan oleh Urang Ciptagelar juga masih dengan cara tradisional. Masyarakat Ciptagelar masih mengekalkan cara memasak nasi secara tradisional. Kewujudan kompor gas hanya digunakan untuk memasak sayur dan ulam. Semestinya kaedah ini merujuk kepada budaya Sunda tempatan yang diturunkan dari generasi ke generasi. Alat yang digunakan termasuklah tungku (Sunda: hawu), dandang (Sunda: seeng), kukusan (Sunda: aseupan), dan kayu bakar.

Kemudian juga tenaga elektrik yang digunakan oleh masyarakat Ciptagelar berasal dari masyarakat Ciptagelar sendiri. Kampung Tradisional Ciptagelar tidak mempunyai bekalan elektrik daripada PLN tetapi dengan peralatan mikro hidro. Mikro hidro digerakkan dengan menggunakan air untuk menjana tenaga elektrik di kawasan Kasepuhan Ciptagelar.

Kemudian ada juga Upacara Seren Taun yang bertujuan untuk menghormati nenek moyang dan sebagai tanda terima kasih atas hasil padi yang telah dilakukan. Pelbagai persembahan seni budaya masyarakat diperagakan dalam sambutan ini. Acara Seren Taun biasanya berlangsung selama 3 hari 2 malam.

Agama
Masyarakat Ciptagelar secara umumnya ialah beragama Islam, dengan ajaran tempatan macam Sunda Wiwitan yang bercampur. Kasepuhan Ciptagelar juga disebut sebagai "Kasepuhan Islam Ciptagelar" yang berarti ketua adat serta sebahagian besar masyarakatnya telah menganut agama Islam.

Rujukan

Sunda
Kelompok etnik di Asia Tenggara
Kelompok etnik di Indonesia
Kelompok etnoagama Muslim
Orang Austronesia