Kedah

Kedah adalah rasminya dikenali Kedah Darul Aman (Jawi: قدح دار الأمان)  merupakan salah satu daripada 14 negeri di Malaysia. Kedah terletak di utara Semenanjung Malaysia dan memiliki keluasan 9,425 km2 (lihat peta).  Tanah besar mempunyai rupa bumi yang agak rata, yang digunakan untuk menanam padi.

Di bahagian utara, Kedah bersempadan dengan negeri Perlis dan bersempadan antarabangsa dengan Wilayah Songkhla dan Yala di Thailand. Ia juga bersempadan dengan negeri Perak di selatan dan Pulau Pinang ke arah barat daya.
Bukti arkeologi yang ditemui di Lembah Bujang mendedahkan bahawa sebuah kerajaan Animisme memerintah Kedah purba seawal 788 SM. Penemuan jeti terus, besi peleburan tapak, dan tugu-tugu batu bata tanah liat sejak 110 Masihi menunjukkan bahawa laluan perdagangan maritim yang telah ditubuhkan sejak zaman itu. Penemuan Tamadun Awal Sungai Batu di Lembah Bujang juga menjadikan Kedah sebagai tamadun purba yang tertua di Asia Tenggara.

Etimologi dan sejarah  ايتيمولوڬي دان سجاره 
Dalam kesusasteraan timur tengah, Kedah purba telah dirujuk sebagai "Qilah" oleh Ibn Khordadbeh dalam Kitab al Masālik w'al Mamālik, "Kalah-bar" oleh Soleiman Siraf & Abu Zaid al Hassan di Silsilat al-Tawarikh (bergerak di Asia), dan "Kalah" oleh Abu-Dulaf Misa'r Ibnu Muhalhil di Al-Risalah al-Thaniyah. Tang terkenal Dinasti sami Buddha, Yi Jing yang melawat kepulauan Melayu antara 688-695, juga menyebut tentang kerajaan yang dikenali sebagai "Ka-Cha" di bahagian utara Semenanjung Melayu, yang menurut beliau telah belayar 30 hari dari Bogha (Palembang), ibu kota Sribogha (Srivijaya).

Menurut Hikayat Merong Mahawangsa, Kedah telah diasaskan oleh seorang raja Hindu bernama Merong Mahawangsa (Melayu). Menurut teks lanjut, Kesultanan Kedah bermula pada tahun 1136 apabila Raja Phra Ong Mahawangsa memeluk Islam dan menerima pakai nama Sultan Mudzafar Shah.

Dalam abad ke-7 dan 8, Kedah di bawah kawalan longgar Srivijaya, kemudian di bawah Siam, sehingga ia telah ditawan oleh kesultanan Melayu Melaka dalam abad ke-15. Dalam abad ke-17, Kedah diserang oleh Portugis selepas penaklukan mereka terhadap Melaka, dan diserang Aceh. Dengan harapan bahawa Britain akan melindungi Kedah dari Siam, Sultan menyerahkan Pulau Pinang dan kemudian Seberang Perai kepada Inggeris pada akhir abad ke-18. Namun, Siam telah menawan Kedah pada tahun 1811, dan ia kekal di bawah jajahan Siam sehingga diserahkan kepada British dalam Perjanjian Inggeris-Siam 1909.

Dalam Perang Dunia II, Kedah (bersama-sama dengan Kelantan) merupakan bahagian pertama Tanah Melayu yang diserang oleh Jepun. Jepun menyerahkan Kedah untuk berada di bawah naungan Thailand yang telah dinamakan sebagai Syburi, tetapi Kedah telah dikembalikan kepada pemerintahan British selepas berakhirnya perang. Kedah merupakan sebahagian daripada Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1948.

Sultan terkini yang memerintah Kedah adalah Sultan Sallehuddin ibni Almarhum Sultan Badlishah. Kesultanan Kedah bermula pada abad ke-9 Masihi apabila Raja Kedah iaitu Maharaja Derbar Raja telah memeluk agama Islam dan menukar namanya kepada Sultan Mudzafar Shah I. Sejak itu terdapat 27 Sultan yang memerintah negeri Kedah.

Geografi ݢيوݢرافي 

Negeri Kedah mencakupi sebanyak 2.87 peratus daripada keluasan Malaysia dan sebahagian besar muka buminya adalah terdiri daripada tanah pamah landai yang amat sesuai dengan aktiviti pertanian. Satu pertiga kawasan dalam negeri ini juga diliputi hutan tropika di sekitar kawasan pergunungan dan lereng bukit yang sebahagian besarnya merangkumi Banjaran Titiwangsa. Gunung Bintang merupakan gunung tertinggi di negeri Kedah dengan ketinggian 1,862 meter.

Kedah terletak di bahagian utara Semenanjung Malaysia, bersempadan dengan Wilayah Yala dan Songkhla di Thailand, negeri Perak, negeri Pulau Pinang dan Selat Melaka. Kedah juga mempunyai empat batang sungai utama iaitu Sungai Muda sepanjang 230.48 kilometer, Sungai Kedah sepanjang 122.68 kilometer, Sungai Merbok sepanjang 53.78 kilometer dan Sungai Pedu sepanjang 31 kilometer. 

Kedah juga mempunyai persisiran pantai di sebelah pantai barat sepanjang 158 kilometer yang menghadap Selat Melaka. Terdapat beberapa gugusan pulau di sekitar perairan negeri Kedah seperti Pulau Langkawi, Pulau Tuba, Pulau Payar, Pulau Bidan, Pulau Songsong dan Pulau Telor.

Kerajaan کراجاءن 

Sultan merupakan ketua negeri. Di bawah perlembagaan negeri, kuasa perundangan adalah pada Dewan Undangan Negeri Kedah. Dewan ini melantik beberapa anggota untuk membentuk Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Kedah.

Majlis Mesyuarat Kerajaan yang diketuai oleh Menteri Besar Kedah, memegang kuasa eksekutif dan merupakan badan yang membuat dasar kerajaan negeri. Menteri Besar yang dilantik oleh Sultan adalah daripada parti politik yang memenangi kerusi yang terbanyak di dalam Dewan Undangan. Menteri Besar (Ketua Menteri) pada masa ini ialah Muhamad Sanusi Md Nor.

Dewan Undangan Negeri ديوان اوندڠن نݢري

Pentadbiran Negeri ڤنتدبيرن نݢري 
Pentadbiran Negeri Kedah terletak di Alor Setar iaitu di Bandar Muadzam Shah. Pada asalnya terletak di pusat bandar Alor Setar namun dipindah agar kesesakan lalu lintas dapat diatasi.

Pihak Berkuasa Tempatan ڤيهق برکواس تمڤتن 

Terdapat sebanyak 12 pihak berkuasa tempatan di negeri Kedah;

 Majlis Bandaraya Alor Setar
 Majlis Perbandaran Sungai Petani 
 Majlis Perbandaran Kulim 
 Pihak Berkuasa Tempatan Perindustrian Hi-Tech Kulim 
 Majlis Perbandaran Langkawi Bandaraya Pelancongan
 Majlis Daerah Bandar Baharu 
 Majlis Perbandaran Kubang Pasu 
 Majlis Daerah Padang Terap
 Majlis Daerah Pendang
 Majlis Daerah Baling
 Majlis Daerah Sik 
 Majlis Daerah Yan

Pecahan kawasan pentadbiran ڤچهن کاوسن ڤنتدبيرن 

Negeri Kedah dibahagikan kepada 12 daerah dan 122 mukim.

Demografi ديموݢرافي

Kaum قوم 
Penduduk di negeri Kedah terdiri daripada tiga kaum utama iaitu Melayu, Cina dan India serta beberapa etnik lain seperti Siam Malaysia dan kumpulan orang asli kaum Kensiu. 

Menurut bancian penduduk Malaysia 2020, Majoriti penduduk warganegara merupakan bumiputera iaitu 80.1 peratus dari jumlah warganegara.

95.6 peratus dari jumlah penduduk merupakan warganegara manakala 4.4 peratus merupakan bukan warganegara.

Terdapat beberapa komuniti kaum Siam di Kedah terutamanya di kawasan yang berdekatan dengan sempadan Thailand seperti di Kuala Nerang. Komuniti orang asli Kensiu pula hanya terdapat di pedalaman daerah Baling dengan hanya seramai 204 orang.

Agama اݢام 

Menurut bancian penduduk Malaysia 2020, majoriti penduduk di negeri Kedah beragama Islam iaitu sebanyak 78.5 peratus daripada jumlah penduduk, diikuti Buddha sebanyak 12.4 peratus, Hindu sebanyak 5.9 peratus, Kristian sebanyak 0.8 peratus, sebanyak dua peratus tidak diketahui atau tidak beragama dan lain-lain agama sebanyak 0.5 peratus.

Pendidikan ڤنديديقن 
Berikut merupakan statistik institusi pendidikan di negeri Kedah sehingga tahun 2020.

Sekolah kerajaan dan sekolah bantuan kerajaan

Terdapat sebanyak 30,794 orang guru dan 333,465 orang murid ditempatkan di 750 buah sekolah kerajaan dan sekolah bantuan kerajaan di negeri Kedah. 

Sekolah swasta

Terdapat juga 20 buah sekolah swasta yang berdaftar di negeri Kedah menempatkan sebanyak 609 orang guru dan 8,048 orang murid.

Sekolah di bawah Jabatan Agama Negeri

Terdapat 70 buah sekolah di bawah Jabatan Agama Negeri Kedah 

Universiti awam

Institut pendidikan guru

Politeknik

Kolej komuniti

Institut Pendidikan Tinggi Swasta (IPTS)

Pengangkutan ڤڠڠکوتن 
Negeri Kedah mempunyai sistem pengangkutan yang baik.

Lebuh Raya Antara Bandar لبوه راي انتارا باندر 

 Lebuhraya Utara - Selatan (PLUS).

Kedah dihubungkan melalui Lebuhraya Utara-Selatan dari Kubang Pasu iaitu di utara merentasi Alor Setar, Pendang sehingga ke Sungai Petani di selatan.

 Lebuhraya Butterworth - Kulim (BKE).

Selain itu, terdapat juga Laluan Persekutuan yang menghubungkan Kulim dengan Butterworth, Pulau Pinang.

 Lebuhraya Sungai Petani - Inner Kedah (SPIKE).

Dalam rancangan Malaysia Ke Sebelas, Kerajaan Persekutuan ingin membina sebuah lebuh raya sebagai alternatif bagi mengelakkan kesesakan lalu lintas di Pulau Pinang. Laluan ini akan menghubungkan Bandar Sungai Petani, Kulim, Bandar Baharu Serdang sehingga ke Taiping, Perak

Landasan Keretapi Antara Bandar لندسن کريتاڤي انتارا باندر 

Kereta Api Tanah Melayu (KTM)

Selain daripada Laluan Utara - Selatan, KTM Antarabandar juga merentasi Kedah. Landasan Keretapi Eletrik Berkembar Ipoh - Padang Besar bakal merancakkan lagi sosioekonomi di Kedah.

Antara hentian kereta api adalah Kodiang di Kubang Pasu, Anak Bukit, Bandar Alor Setar dan beberapa buah bandar yang lain.

Terminal Bas Antara Bandar ترمينل بس انتارا باندر 

Seperti di negeri-negeri lain, di Kedah juga terdapat perkhidmatan bas dan teksi. Stesen bas utama yang berpusat di Stesen Bas Lama di pusat bandar Alor Setar yang telah dipindah ke Terminal Bas Shahab Perdana, Lebuhraya Sultanah Bahiyah di Mergong bagi menampung pertambahan penduduk.

Lapangan Terbang لاڤڠن تربڠ 
Antara lapangan terbang utama di Kedah ialah

 Lapangan Terbang Sultan Abdul Halim
 Lapangan Terbang Antarabangsa Langkawi

Terminal Feri ترمينل فيري 

Antara terminal feri yang terdapat di Kedah :

 Terminal Feri Kuala Kedah
 Terminal Kuah, Langkawi

Ekonomi Dan Budaya ايکونومي دان بودايا 

Kedah dianggap  Negeri "Jelapang Padi" Malaysia, mencakupi satu pertiga daripada keseluruhan pengeluaran beras Malaysia. Lain-lain produk pertanian, termasuk getah, kelapa sawit dan tembakau juga penting. Pelancongan, khususnya di pulau Langkawi semakin penting kerana kebanyakkan sumber pendapatan negeri lebih melalui pelancogan di Langkawi.

Kini, Kedah sedang merancakkan kemajuan ekonomi ke arah industri automotif dan aeroangkasa dengan Modenas dan Rencam Asia menubuhkan pangkalan di sini. Salah satu kelebihan utama ialah kos buruh yang rendah dan infrastruktur di tempat yang strategik berhampiran dengan Lebuhraya Utara-Selatan dan Lapangan Terbang Antarabangsa Pulau Pinang. Pada tahun 1996, Kulim Hi-Tech Park (KHTP) telah dibuka secara rasmi sebagai taman perindustrian teknologi tinggi yang pertama di Malaysia. Taman ini terdiri daripada jumlah keluasan tanah kira-kira 14,5 kilometer persegi (5.6 km ²). Banyak syarikat-syarikat tempatan dan asing, seperti Intel, Fuji Electric, Silterra, Infineon, First Solar, AIC Semiconductor, dan Showa Denko memulakan operasi kilang pengeluaran mereka.

Menurut Rancangan Malaysia Kesembilan, kawasan ekonomi ini adalah sebahagian daripada Wilayah Ekonomi Koridor Utara (NCER). Wilayah Ekonomi Koridor Utara adalah salah satu daripada tiga kawasan pembangunan yang ditubuhkan di Semenanjung Malaysia; kawasan pembangunan yang lain sebagai Iskandar Malaysia (atau Wilayah Ekonomi Johor Selatan) dan Wilayah Pembangunan Pantai Timur.

Kesihatan کصيحتن 
Berikut merupakan statistik institusi kesihatan di Kedah menurut Kementerian Kesihatan Malaysia setakat tahun 2019:

Hospital هوسڤيتل 
Sehingga tahun 2019, terdapat 19 buah hospital di Kedah iaitu 9 hospital kerajaan dan 10 hospital swasta. Hampir setiap daerah di Kedah mempunyai sebuah hospital kerajaan.

Klinik کلينيک 
Terdapat sebanyak 304 buah klinik di negeri Kedah terdiri daripada 217 buah klinik desa, 67 buah klinik kesihatan dan klinik kesihatan ibu dan anak serta 20 buah klinik komuniti.

Petugas kesihatan ڤتوݢس کصيحتن 
Terdapat seramai 11,624 petugas kesihatan yang berdaftar di negeri Kedah, terdiri daripada 3577 orang doktor, 545 orang doktor gigi, 5818 orang jururawat dan 1684 orang jururawat masyarakat.

Pelancongan ڤلنچوڠن 
Terdapat banyak tempat-tempat yang menarik di Kedah ini. Antaranya

 Ayer Puteh
 Air Terjun Puncak Janing 
 Balai Besar
 Balai Nobat
 Bukit Kayu Hitam
 Balai Seni Negeri Kedah
 Air Terjun Batu Hampar 
 Air terjun Junjong
 Kota Kuala Kedah
 Pulau Langkawi
 Air Terjun Lata Mengkuang
 Lembah Bujang
 Masjid Zahir
 Menara Alor Setar
 Muzium Negeri Kedah
 Muzium Padi 
 Pusat Sains Negara Wilayah Utara
 Pantai Merdeka
 Tasik Pedu
 Pekan Rabu
 Hutan Rekreasi Rimba Taqwa
 Air terjun Seri Perigi 
 Taman Rekrasi Sungai Merbok 
 Laluan Kanopi Sungai Sedim 
 Hutan Rekrasi Ulu Paip
 Hutan Paya Laut
 Air Terjun Titi Hayun 
 Kulim
 Gunung Bintang
 Gunung Jerai
 Lata Bayu
 Tupah

Sukan سوکن 

Kedah menjadi tuan rumah Sukan Malaysia yang berlangsung dari 24 Mei hingga 4 Jun 2006. Majlis perasmian telah diadakan di Stadium Darul Aman

Kompleks Sukan کومڤليک‌‌س سوکن 

Berikut adalah senarai kompleks sukan di Kedah

 Stadium Darulaman Alor Setar
 Kompleks Sukan Muadzam Shah Hijau Kuning Alor Setar
 Kompleks Belia Dan Sukan Alor Setar
 Kompleks Akuatik Alor Setar
 Kompleks Rakan Muda Baling
 Kompleks Sukan Langkawi - Stadium Lada

Trivia تريۏيا

Penduduk ternama  ڤندودوق ترنام

Lihat juga ليهت جوݢ 
 Pelancongan di Kedah
 Pengangkutan di Kedah
 Identiti Kedah

Rujukan روجوعن

Pautan luar ڤاءوتن لوار 
 Portal Rasmi Kerajaan Negeri Kedah
 Kedah - Virtual Malaysia 
 Tokoh kelahiran Kedah  Perbadanan Perpustakaan Awam Negeri Kedah
 Senarai Pulau di Kedah  Lembaga Sumber Air Negeri Kedah

 
Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia
Semenanjung Malaysia