Proteus (bulan)

Proteus, juga Neptun VIII, ialah bulan Neptun kedua terbesar, dan satelit dalaman terbesar Neptun. Ditemui oleh kapal angkasa Voyager 2 pada 1989, ia dinamakan sempena Proteus, dewa laut yang berubah bentuk dalam mitologi Yunani.  Proteus mengorbit Neptun dalam orbit hampir khatulistiwa pada jarak kira-kira 4.75 kali jejari khatulistiwa Neptun. 

Walaupun dengan badan yang kebanyakannya berais lebih daripada  dalam diameter, bentuk Proteus menyimpang dengan ketara daripada ellipsoid. Ia berbentuk lebih seperti polihedron yang tidak sekata dengan beberapa cekung dan timbulan setinggi 20 km. Permukaannya gelap, berwarna neutral, dan banyak kawah. Kawah terbesar Proteus ialah Pharos, lebih daripada 230 km dalam diameter. Terdapat juga beberapa alur, dan lembah yang berkaitan dengan kawah besar.

Proteus mungkin bukan badan asal yang terbentuk dengan Neptun. Ia mungkin bergumpal daripada serpihan yang terbentuk apabila satelit Neptun terbesar Triton ditangkap.

Penemuan dan penamaan 
Proteus ditemui daripada imej yang diambil oleh penyiasat angkasa Voyager 2 dua bulan sebelum penerbangan Neptun pada Ogos 1989. Proteus ialah bulan ketiga Neptun yang ditemui, 40 tahun selepas penemuan Nereid pada 1949.

Selepas penemuan, Proteus menerima nama kod sementara S/1989 N 1.  Stephen P. Synnott dan Bradford A. Smith mengumumkan penemuannya pada 7 Julai 1989, hanya bercakap mengenai "17 bingkai yang diambil selama 21 hari", yang memberikan tarikh penemuan sebelum 16 Jun.

Pada 16 September 1991, S/1989 N 1 dinamakan sempena Proteus, dewa laut berubah bentuk dalam mitologi Yunani.

Orbit 
Proteus mengorbit Neptun pada jarak kira-kira , hampir sama dengan 4.75 kali jejari khatulistiwa planet ini. Orbit Proteus hampir bulat, mempunyai kesipian orbit yang kecil, dan condong kira-kira 0.5 darjah ke khatulistiwa Neptunus. Proteus terkunci kepada Neptun, dan berputar segerak dengan gerakan orbitnya, yang bermaksud bahawa Proteus sentiasa menunjukkan muka yang sama kepada Neptun.

Proteus mungkin pernah berada dalam resonans orbit 1:2 dengan Larissa, di mana Proteus membuat satu orbit bagi setiap dua orbit yang dibuat oleh Larissa. Disebabkan oleh penghijrahan pasang surut keluar Proteus pada masa lalu, resonans orbit Proteus dan Larissa tidak lagi ada. Proteus mungkin telah menghentikan resonans orbital integralnya dengan Larissa beberapa ratus juta tahun yang lalu.

Ciri-ciri fizikal 
Proteus ialah bulan kedua terbesar Neptun dan merupakan bulan progred biasa yang terbesar. Diameternya kira-kira  diameter, lebih besar daripada Nereid, bulan terbesar seterusnya. Ia tidak dapat ditemui oleh teleskop dari Bumi kerana Proteus mengorbit sangat dekat dengan Neptun sehingga ia hilang dalam silau cahaya matahari yang dipantulkan.

Komposisi 
Permukaan Proteus adalah gelap kerana ia mempunyai albedo geometri kira-kira 10 peratus–bermakna permukaannya memantulkan 10 peratus cahaya yang diterima daripada Matahari. Warna permukaannya adalah neutral kerana pemantulan tidak berubah dengan ketara dengan panjang gelombang daripada ungu kepada hijau. Dalam julat inframerah dekat sekitar panjang gelombang 2 μm, permukaan Proteus menjadi kurang reflektif, menunjukkan kemungkinan kehadiran sebatian organik kompleks seperti hidrokarbon atau sianida. Sebatian ini mungkin bertanggungjawab bagi albedo rendah bagi bulan dalaman Neptun. Walaupun Proteus biasanya dianggap mengandungi sejumlah besar ais air, ia tidak dikesan melalui spektroskopi di permukaan.

Bentuk 
Bentuk Proteus hampir dengan sfera dengan jejari kira-kira , walaupun sisihan daripada bentuk sfera adalah besar—sehingga ; saintis percaya ia adalah kira-kira sebesar badan dengan ketumpatannya tanpa ditarik ke dalam bentuk sfera yang sempurna oleh gravitinya sendiri. Bulan Zuhal Mimas mempunyai bentuk elips walaupun sedikit kurang jisim daripada Proteus, mungkin disebabkan oleh suhu yang lebih tinggi berhampiran Zuhal atau pemanasan pasang surut. Proteus memanjang sedikit ke arah Neptun, walaupun bentuk keseluruhannya lebih dekat dengan polihedron yang tidak sekata berbanding dengan elipsoid triaksial. Permukaan Proteus menunjukkan beberapa segi rata atau sedikit cekung berukuran dari 150 hingga 200 km diameter, dan mungkin merupakan kawah hentaman yang terdegradasi.

Ciri permukaan 

Proteus mempunyai kawah yang besar dan tidak menunjukkan sebarang pengubahsuaian geologi. Kawah terbesar, Pharos, mempunyai diameter dari . Kedalamannya kira-kira 10–15 km. Kawah ini mempunyai kubah tengah di lantainya setinggi beberapa kilometer. Pharos adalah satu-satunya ciri permukaan yang dinamakan pada bulan ini: nama itu berasal Yunani, dan merujuk kepada pulau tempat Proteus memerintah. Selain Pharos, terdapat beberapa kawah 50–100 km diameter dan banyak lagi dengan diameter kurang daripada 50 km.

Bentuk muka bumi lain di Proteus termasuk ciri linear seperti tubir, lembah dan alur. Ciri yang paling menonjol terletak selari dengan khatulistiwa di sebelah barat Pharos. Ciri-ciri ini mungkin terbentuk akibat hentaman gergasi yang membentuk Pharos dan kawah besar lain atau akibat tekanan pasang surut dari Neptun.

Pembentukan Proteus 
Proteus, seperti bulan dalaman Neptun lain, kurang mungkin ialah badan asal yang terbentuk bersamanya, dan lebih berkemungkinan terbentuk daripada runtuhan yang dihasilkan selepas penangkapan Triton. Orbit Triton ketika ditangkap menjadi sangat sipi, dan menyebabkan gangguan huru-hara terhadap orbit bulan Neptun dalaman asal, menyebabkan mereka berlanggar dan menjadi cakera runtuhan. Hanya selepas orbit Triton membulat, beberapa cakera runtuhan bergumpal membentuk bulan Neptun masa kini. 

Proteus pada mulanya mempunyai orbit yang lebih kecil di sekitar Neptun, dan mungkin terbentuk lebih dekat dengan planet ini. Pada masa pembentukan Proteus, orbitnya dianggarkan  kurang daripada jarak semasanya dari Neptun. Dari masa ke masa, Proteus berhijrah keluar dari Neptun melalui interaksi pasang surut. Semasa penghijrahan keluar Proteus, perlanggaran dan peristiwa hentaman mungkin telah membentuk kawah besar dan telah mengeluarkan serpihan Proteus ke orbit sekitar Neptun. Perlanggaran Proteus dan objek lain mungkin boleh menjelaskan asal usul bulan Hippocamp lebih kecil yang mengorbit berhampiran Proteus.

Nota

Rujukan

Pautan luar 
 

Bulan Neptun
Proteus (bulan)