Islam di Bosnia dan Herzegovina

Orang Bosniak moden, kadang-kala dirujuk sebagai Orang Muslim Bosnia, berketurunan daripada mualaf Bosnia abad ke-15 dan ke-16 yang hidup di bawah Kerajaan Bosnia (mereka memanggil diri sebagai "Dobri Bošnjani" yang bermaksud "Bosnia Baik" dalam bahasa lama Bosnia). Orang Bosniak umumya penganut agama Islam Sunah Waljamaah walaupun mengikut sejarah, aliran Tasawwuf telah memainkan peranan penting di negara itu.

Statistik yang boleh dipercayai tentang bilangan tepat penganut agama Islam masih tidak boleh didapati sejak 1991, akibat perang di Bosnia yang berlaku baru-baru ini.

Menurut Laporan Pembangunan Manusia 2002 oleh UNDP, orang Muslim terdiri daripada 50% jumlah penduduk Bosnia dan Herzegovina yang dianggarkan dalam lingkungan 4.4 juta. Anggaran ini dibuat oleh Pesuruhjaya Tinggi PBB untuk Pelarian, walaupun banci yang boleh dipercayai tidak diadakan sejak 1991.

Penganut-penganut agama lain yang wujud bersama dengan penganut Islam di Bosnia ialah Gereja Ortodoks Serbia (35-37%), Gereja Roman Katolik (14-16%), dan golongan-golongan lain, termasuk orang yang tidak beragama yang terdiri daripada 6-11% jumlah penduduk. Komuniti kecil Yahudi mempunyai lebih kurang 1,000 penganut serta mempunyai kedudukan yang istimewa dalam masyarakat, disebabkan sejarah lama kewujudan bersama dengan komuniti-komuniti agama yang lain serta peranannya yang aktif sebagai orang tengah antara komuniti-komuniti itu.

Zaman Empayar Turki Uthmaniyyah 
Rencana utama: Zaman Empayar Turki Uthmaniyyah

Islam dibawa ke kawasan ini oleh orang Turki Uthmaniyyah. Orang Turki menguasai  kebanyakan Bosnia pada 1463, dan merampas Herzegovina pada dekad 1480-an. Pada abad-abad selepas serangan itu, banyak orang Slav Selatan memeluk Islam. Sebilangan besar orang Katolik memasuki agama Gereja Ortodoks yang lebih digemari oleh orang Turki. Bosnia dan Herzegovina dikekalkan sebagai wilayah-wilayah Empayar Turki Uthmaniyah sehingga Kongres Berlin 1878 memberikan penguasaan sementara kawasan tersebut kepada  Austria-Hungary. Pada tahun 1908, Austria-Hungary mengilhakkan kawasan itu secara rasmi.

Bosnia, bersama dengan Albania, merupakan bahagian-bahagian tunggal Eropah Turki Uthmaniyyah yang banyak orang Kristian memeluk agama Islam. Salah satu penjelasan untuk kejadian ini adalah kerana semua mahzab Kristian di daerah sempadan agama ini lemah dan tidak mempunyai banyak gereja atau paderi. Lagi satu alasan ialah pengislaman besar-besaran secara paksa. Sesetengah cendekiawan mempromosikan teori bahawa semua atau hampir semua orang Kristian Bosnia yang memeluk agama Islam adalah ahli-ahli Gereja Bosnia asli yang menyeleweng (dikatakan Bogomil).

Di bawah pemerintahan Turki, banyak kawasan yang pada dahulunya merupakan Yugoslavia tengah, timur, dan selatan mengikut ciri-ciri nyata Islam. Di sebuah empayar yang orang Muslim merupakan kasta pemerintah yang diberikan hak istimewa, pemelukan agama Islam memberikan kelebihan. Oleh itu, terdapat suatu keadaan yang unik dalam Empayar Turki Uthmaniyah Eropah, iaitu golongan bangsawan pemilik tanah dan tentera Muslim Slav Selatan asli memerintah kaum tani yang kebanyakannya merupakan orang Kristian.

Sekularisme 
Bagi orang-orang Muslim Bosnia, agama sering merupakan pengenal komuniti, dan amalan agama dihadkan kepada lawatan sekali-sekala ke masjid atau upacara amal seperti kelahiran, perkahwinan, dan kematian. Disebabkan pengaruh yang lebih moden dan Sosialisme selama 45 tahun, sesetengah orang Bosniak memiliki kepercayaan Ateisme, Agnostisisme, atau Deisme (bilangan dianggarkan 10% daripada jumlah penduduk sebelum perang). Sedangkan terdapat banyak orang Bosniak yang mengamalkan agama mereka pada tahap yang berbeza-beza, bagi orang-orang yang lain, identiti ini cenderung bersifat sekular dan khususnya berdasarkan tradisi nenek moyang dan kesetiaan etnik. Orang Bosniak juga mempunyai reputasi sebagai orang Muslim "liberal". Tudung wanita yang popular di negara-negara Timur Tengah hanya dipakai oleh sebilangan kecil wanita Muslim Bosniak. Yang lain hanya memakainya untuk kewajipan agama.

Perang Bosnia 
Penghapusan bangsa semasa perang 1992-1995 mengakibatkan penghijrahan dalaman yang mengasingkan hampir seluruh penduduk kepada kawasan-kawasan etnik-agama yang berasingan. Kadar  pengembalian yang bertambah pada tahun 2001-2002 merosot dengan ketara pada tahun 2003-2004, dan menyebabkan kebanyakan pengikut Ortodoks Serbia tinggal di Republika Srpska, dengan kebanyakan orang Muslim dan Katolik masih tinggal di Persekutuan Bosnia dan Herzegovina. Di dalam Persekutuan, kawasan-kawasan majoriti Muslim dan Katolik yang berlainan masih wujud. Bagaimanapun, pengembalian pengikut Ortodoks Serbia pada tahun-tahun kebelakangan ini ke rumah masing-masing sebelum perang di Kanton Bosnia Barat, dan orang Muslim ke rumah mereka di Bosnia timur dekat Srebrenica, telah mengubahkan komposisi etnik-agama dengan ketara di kedua-dua tempat.

Di seluruh Bosnia, gereja-gereja (Ortodoks dan Roman Katolik) dan masjid-masjid telah dimusnahkan oleh angkatan tentera kelompok-kelompak etnik utama yang lain. Antara kehilangan yang paling penting ialah dua buah masjid di Banja Luka, Arnaudija, serta Masjid Ferhadija. Ketiga-tiga masjid ini merupakan tugu peringatan kebudayaan dunia Pertubuhan Pendidikan, Saintifik dan Kebudayaan PBB (UNESCO). Masjid-masjid ini dimusnahkan oleh pengganas Serbia pada tahun 1993, dengan batu-batunya turut dipindahkan dari tapak-tapaknya.

Pengenalan agama bertambahan 
Pemimpin-pemimpin daripada tiga agama utama mendakwa bahawa pengamalan agama kian bertambah di kalangan orang muda sebagai penyataan pengenalan dengan warisan etnik, disebabkan sebahagian besar oleh kebangkitan semula agama negara selepas perang Bosnia. Banyak wanita Muslim telah menerimaguna gaya pakaian Islam yang sebelum itu tidak biasa, khususnya di kota, sebelum perang. Pemimpin-pemimpin daripada tiga agama utama memerhatikan bahawa mereka menerima lebih banyak sokongan daripada penganutnya di kawasan luar bandar Bosnia dan Herzegovina, berbanding dengan pusat-pusat bandar seperti Sarajevo atau Banja Luka.

Di Bosnia dan Herzegovina, terdapat lapan orang Mufti yang ditempatkan di kawasan perbandaran utama di seluruh negara — Sarajevo, Bihać, Travnik, Tuzla, Goražde, Zenica, Mostar, dan Banja Luka. Komuniti-komuniti Islam yang lebih konservatif di Bosnia dan Herzegovina terletak di kota-kota seperti Travnik, Visoko, Bocinja/Zavidovići, Tešanj, Maglaj, Bugojno, dan Zenica di dalam Persekutuan. Walaupun dianggap konservatif mengikut piawai Bosnia, komuniti-komuniti ini adalah sederhana apabila dibandingkan dengan komuniti-komuniti konservatif di Timur Tengah. Ketua Komuniti Islam di Bosnia dan Herzegovina ialah Mustafa Ceric, dengan tokoh-tokoh Muslim yang berusaha untuk menyebar pengetahuan Islam tradisional di kalangan orang Bosniak termasuk Muhamed Porča dan Nezim Halilović Muderis.

Kedudukan kebebasan agama 
Perlembagaan negara memberikan hak kebebasan agama, dan individu-individu umumnya menikmati haknya ini di kawasan-kawasan etnik campur atau di kawasan yang mereka merupakan penganut agama utama.

Pendidikan agama di Bosnia dan Herzegovina pada umumnya terpencar seperti sistem pendidikannya. Kerajaan kanton dan entiti serta pihak berkuasa Daerah Brčko bertanggungjawab kepada pendidikan; tidak adanya kementerian atau dasar pendidikan negara. Sekolah-sekolah kerajaan memberikan kelas-kelas pendidikan agama tetapi kecuali di Brcko, sekolah-sekolah pada umumnya hanya memberikan pendidikan agama majoriti kawasan itu. Secara teori, murid-murid mempunyai pilihan untuk tidak menyertai kelas tersebut tetapi pada praktiknya, murid-murid agama majoriti menghadapi tekanan daripada guru-guru dan murid-murid lain untuk menghadiri kelas tersebut. Umpamanya, RS memerlukan orang Serbia menghadiri kelas agama tetapi tidak memerlukan orang Bosniak dan Croatia berbuat demikian. Jika melebihi 20 orang Bosnia atau Croatia menyertai sesuatu sekolah, sekolah itu diperlukan mengadakan kelas agama bagi pihak mereka. Bagaimanapun, di RS luar bandar, biasanya tidak terdapat wakil agama yang berkelayakan untuk mengajar kajian agama kepada sebilangan kecil murid Bosniak atau Croatia. Keadaan yang serupa dihadapi di dalam Persekutuan di mana murid-murid daripada etnik majoriti diperlukan menghadiri kelas agama, baik orang Bosniak atau Croatia, manakala golongan etnik minoriti tidak diperlukan berbuat demikian. Di lima kanton dalam Persekutuan yang mempunyai sebahagian besar orang Bosniak, sekolah-sekolah memberikan pendidikan agama sebagai kursus pilihan buat dua jam seminggu.

Tindakan-tindakan anti-Semitisme terhadap komuniti Yahudi yang kecil di dalam negara tidaklah kerap berbanding dengan bahagian-bahagian lain di Eropah. Bagaimanapun, pemimpin-pemimpin Yahudi menyatakan bahawa terdapat kecenderungan yang kian bertambah di dalam negara untuk mencampuradukkan perasaan anti-Israel dengan tindakan anti-Semitisme yang jarang berlaku, akibat kegagalan orang ramai dan media untuk membezakan antara kritikan dasar Israel dengan retorik anti-Semitisme. Selepas Pengeboman Istanbul, komuniti Yahudi dengan cepatnya diberikan keselamatan polis untuk saumaah mereka, dan tiada kejadian dilaporkan.

Lihat pula
Islam mengikut negara