Non est factum

(Latin untuk "ia bukan surat ikatan [saya]") ialah pembelaan dalam undang-undang kontrak yang membenarkan pihak yang menandatangani untuk melarikan diri daripada pelaksanaan perjanjian "yang pada asasnya berbeza daripada apa yang dia ingin laksanakan atau tandatangani". Sebuah tuntutan non est factum bermakna tandatangan pada kontrak telah ditandatangani secara tidak sengaja, tanpa mengetahui maksudnya. Pengakuan yang berjaya akan membuat kontrak terbatal ab initio.

Menurut kes Saunders v Anglia Building Society [1971] AC 1004,  dan juga dalam kes Petelin v Cullen [1975],  terdapat keperluan ketat yang diperlukan untuk pengakuan yang berjaya, antaranya ialah:

 Orang yang merayu  mesti tergolong dalam "golongan orang, yang bukan kerana kesalahan mereka sendiri, tidak dapat memahami tujuan dokumen tertentu kerana buta, buta huruf atau kecacatan lain".  Kecacatan mestilah yang memerlukan pergantungan kepada orang lain untuk mendapatkan nasihat tentang perkara yang mereka tandatangani.  
 "Penandatangan mesti telah membuat kesilapan asas tentang sifat kandungan dokumen yang ditandatangani", termasuk kesan praktikalnya. 
 Dokumen itu mestilah berbeza secara radikal daripada dokumen yang ingin ditandatangani. 

Non est factum adalah sukar untuk dituntut kerana ia tidak membenarkan kecuaian di pihak penandatangan; iaitu kegagalan membaca kontrak sebelum menandatanganinya, atau kecuaian,:perenggan 12 tidak akan membenarkan non est factum. Tambahan pula, Mahkamah telah mengambil maklum bahawa terdapat tanggungjawab berat yang mesti dilaksanakan untuk menubuhkan pembelaan ini kerana ia adalah "pembelaan yang luar biasa.".

Contoh yang ketara 
Dalam kes Australia Petelin v Cullen (1975), defendan kes tersebut, Petelin, merupakan seorang buta huruf dan boleh bercakap sedikit bahasa Inggeris, tetapi masih menandatangani dokumen yang dipercayainya sebagai resit untuk $50 tetapi yang sebenarnya memberi Cullen pilihan untuk membeli Tanah milik Petelin, yang dia kemudian laksanakan. Petelin enggan menandatangani kontrak untuk jualan, mendakwa dia telah ditipu, dan Cullen meminta "keadilan". Mahkamah Tinggi Australia mendapati bahawa kepercayaan Petelin yang tersilap adalah bukan satu kesalahan kecuaiannya, maka dakwaannya  telah berjaya. Mahkamah menyatakan bahawa walaupun dia cuai, "Cullen bukanlah 'orang yang tidak bersalah tanpa pengetahuan atau alasan untuk meragui kesahihan tandatangan perayu '. 

Dalam kes Inggeris Lloyds Bank v Waterhouse  seorang bapa bertindak sebagai penjamin kepada hutang anaknya apabila membeli sebuah ladang. Bapa tersebut buta huruf dan menandatangani dokumen bank dengan kepercayaan bahawa dia bertindak sebagai penjamin untuk ladang sahaja, sedangkan kontrak itu sebenarnya menandakan bapa tersebut sebagai bertanggungjawab terhadap semua hutang yang terkumpul oleh anak lelaki. Memandangkan dia buta huruf, ini adalah kesilapan dalam dokumen yang ditandatangani dan bapanya berjaya menuntut .

Dalam kes bahasa Inggeris Foster v Mackinnon,  seorang lelaki tua menandatangani bil pertukaran tetapi dia hanya ditunjukkan bahagian belakangnya. Dia diberi perbicaraan baru.

Sebagai ilustrasi, dalam kes New South Wales Ford v Perpetual Trustees Victoria Ltd,   anak Encik Ford (Perayu) telah mengatur sebuah pinjaman daripada bank untuk mengatur pembelian perniagaan pembersihan, dengan menggunakan harta kediaman bapa sebagai keselamatan. Apabila dia ingkar, bank berusaha untuk menguatkuasakan hak mereka di bawah perjanjian pinjaman dan gadai janji. Oleh kerana Encik Ford merupakan seorang yang buta huruf (walaupun berkebolehan menandatangani namanya), mengalami "kecacatan intelektual kongenital yang ketara" dan tidak memahami butir-butir perjanjian atau akibat tidak membayar, hakim semasa rayuan mendapati beliau telah menjadi gadai anaknya sepanjang masa, dan "fikirannya hanyalah saluran yang melaluinya kehendak anaknya beroperasi".  Mahkamah menolak hujahan bahawa perayu telah cuai kerana ia akan mengandaikan bahawa dia mampu mengubah fikirannya kepada isu itu dan membuat pertimbangan.  Ia memutuskan bahawa Encik Ford tidak mempunyai kapasiti undang-undang, dan maka kontrak tersebut tidak sah untuk  . Contoh ini menggambarkan aplikasi Petelin v Cullen [1975] kerana ia menggambarkan tahap ketidakupayaan dan tahap salah faham yang diperlukan untuk mengalihkan beban berat pihak yang meningkatkan pembelaan.

Rujukan 

Undang-undang kontrak
Kontrak
Undang-undang
Bahasa latin