Idahan

Idahan (Ida'an, Idaan, Eraan, Sabahan, Saba'an dan Buludupi) adalah satu etnik pribumi yang terdapat di Sabah dan menetap di sekitar daerah Lahad Datu, Kinabatangan dan Sandakan di persisiran timur Sabah, Malaysia.  Populasi semasa dianggarkan sekitar 20,000-30,000 (2020 est), tetapi terdapat bukti mereka pernah menduduki kawasan lebih luas sepanjang persisiran timur Sabah berbanding masa kini. Kaum Idahan adalah kaum terawal memeluk Islam di Pulau Borneo, iaitu seawal tahun 1408 masihi.

Selama beberapa abad, mereka memiliki hak esklusif bagi mengumpulkan sarang burung layang-layang di dalam gua batu kapur kawasan tersebut, terutamanya Gua Madai. Selama beberapa abad ethnik Idahan telah memiliki mekanisma sosial berasaskan sedarah, bagi mengawal capaian bermusim ke kamar batu yang memiliki sarang burung layang-layang, dan bergilir hak menuai antara pelbagai ahli suku kaum. Sebagai ethnik minoriti, Idahan beroperasi sebagai kumpulan korporate berkait rapat berkait dengan aktiviti menuai sarang burung layang-layang. Sistem pengagihan turut memastikan hubungan rapat di kalangan ethnik Idahan. Keuntungan tunggal tuaian yang diwarisi hanya dapat dikekalkan oleh mereka selagi mereka berkerjasama sebagai satu unit ekonomi dan masyarakat kerjasama.

Etimologi 
Pada dasarnya nama asal suku kaum Ida'an adalah "Bedaro", tetapi setelah suku ini memeluk Islam mereka telah menukar nama Bangsa mereka dari Bedaro kepada Ida'an atau Idahan. yang bermaksud "Baik, Jujur dan Terbilang".

Nama lain
Selain Ida'an, mereka juga di sebut Idahan atau Idaan.

namun begitu dalam beberapa catatan sejarah kaum ini biasanya di panggil sebagai Eraan (mengikut sebutan Bajau) atau Iraqan (mengikut sebutan Tausug), Sabahan (berasal daripada perkataan Saba'an) atau juga Buludupi (Booloodoopy).

Sejarah 

Ada dua teori yang mengatakan tentang asal usul suka kaum Ida'an. 

Teori Pertama,Mengatakan Nenek moyang orang Ida'an berasal dari Sungai Kinabatangan 

Teori Kedua, Pula mengatakan suku kaum Ida'an adalah keturunan daripada kaum yang pernah mendiami kawasan Lembah Tingkayu di Kunak suatu masa dahulu.

Lagenda dan Mitos
Lagenda Inni'Apoi dan Payau Emas
Lagenda Gegejanji Gunai Boyo (Perjanjian Manusia Dengan Buaya)
Lagenda Tarunggarik (Boyo Parong)
Lagenda Batu Temanggung
Lagenda Pulau Timbun Mata
Lagenda Mandog Awan

Hak dan Warisan
Bila sebut mengenai Warisan, sememangnya suku kaum Ida'an memang terkenal dengan Gua-Gua Warisan Sarang Burung yang menjadi Warisan Turun Temurun sejak dahulu lagi.

Berikut adalah beberapa buah Gua Batu Kapur yang diiktiraf sebagai Hak Warisan Kaum Ida'an.

Gua Baturong
Gua Batu Pang (telah dimusnahkan)
Gua Batu Timbang
Gua Gomantong
Gua Madai
Gua Sipit
Gua Tegarung (Segarung)
Gua Tepadung

Budaya

Makanan Turun Temurun

Durian Merah atau Alau merupakan salah sebuah buah yang menjadi kegemaran bagi Suku Kaum Ida'an/Idahan.

Makanan tradisi yang lain termasuklah Temba' Pait,Temba' Kedaso , Pait Pelom, Sambal Gembuan, Tassam Badas Kayu, Tassam Buduk, Sekilo Kayu Kegut, Putti Bebbag dan banyak lagi.

.

Kebudayaan
Pesta atau Festival Khas Kaum Ida'an di Sabah. Jika Kaum Kadazandusun terkenal dengan Pesta Menuai Padi, kaum Ida'an pula terkenal dengan Pesta Mengutip Sarangnya.

Pesta Mengalap (2019)
Pesta Salag (2022)

Pada tahun 2019 buat pertama kalinya kaum Ida'an mempunyai Pestanya tersendiri yang di panggil Karnival Pesta Mengalap yang berlangsung pada bulan September di Perkarangan Gua Madani, Kunak. 

Namun Pesta berkenaan tidak dapat diteruskan pada tahun berikutnya, akibat Pendamik Covid-19. Dan pada tahun 2022, Pesta Salag diadakan di Perkarangan Pejabat Daerah Lahad Datu.

Agama dan Kepercayaan

Islam merupakan agama yang di anuti oleh keseluruhan masyarakat Suku Kaum Ida'an sejak dahulu.

Di percayai suku kaum Ida'an telah memeluk Islam seawal tahun 1408 masihi, ini dapat dibuktikan dengan penemuan manuskrip kuno yang menggunakan bahasa Ida'an lama dengan campuran sedikit bahasa Melayu.

Manuskrip berkenaan menerangkan tentang hukum-hukum Islam, ilmu falak dan juga cara-cara menanam padi.

Bahasa
Bahasa Etnik Idahan adalah tergolong dalam Rumpun Bahasa Timur-Laut Sabahan bersama dengan Bahasa Bonggi. Dan ini adalah berbeza dengan bahasa yang dituturi Etnik Dusun, Murut, Tidung dan juga Paitan. Yang digolongkan dalam bahasa Barat Daya Sabahan.

Bahasa Ida'anik merupakan salah satu bahasa asli yang dituturi di Kawasan Pantai Timur Sabah. Bahasa ini dituturi oleh Etnik Ida'an dan juga Etnik Begak, Walaupun mempunyai bahasa yang sama tetapi kedua suku ini mempunyai Dialek yang berbeza.

Perbandingan Dialek Penutur Bahasa Ida'anic iaitu Ida'an, Begak dan Buludupi.

Kerabat 
Suku kaum Ida'an dikatakan bersaudara dengan dua suku iaitu Suku Begak dan juga Suku Subpan.

Penempatan 
Penempatan orang-orang Ida'an di Negeri Sabah kini dapat ditemui di tiga buah daerah di Sabah iaitu Daerah Lahad Datu, Daerah Kinabatangan dan juga Daerah Sandakan.

DAERAH LAHAD DATU
Kampung Bikang
Kampung Binuang
Kampung Busul
Kampung Dewata
Kampung Remong
Kampung Sapadulang
Kampung Sapagaya Hilir
Kampung Sapagaya Hulu
Kampung Sapagaya Tengah
Kampung Segama Lama batu 8
Kampung Segangan 1
Kampung Segangan 2
Kampung Tabanak
Kampung Terusan
Kampung Mensuli Lama/Gua Tepadung (sudah ditinggalkan)
Kampung Meruap (sudah ditinggalkan)
Kampung Temunung Segamo (sudah ditinggalkan)

DAERAH KINABATANGAN
Kampung Abai
Kampung Bilit
Kampung Litang
Kampung Sentosa Jaya
Kampung Sukau
Kampung Dagat (sudah ditinggalkan)
Kampung Melapi (sudah ditinggalkan)

DAERAH KUNAK
Kampung Kampung Gua Madai
Kampung Sabahan (sudah ditinggalkan)
Kampung Atas (sudah ditinggalkan)
Kampung Langas (sudah ditinggalkan)

DAERAH SANDAKAN
Kampung Segaliud
Kampung Suan Lamba/Lanut

DAERAH SEMPORNA
Kampung Gua Tegerung (sudah ditinggalkan)

DAERAH TAWAU
Kampung Kalumpang (sudah ditinggalkan)

Kegiatan Ekonomi
Kegiatan ekonomi masyarakat Idahan pada zaman dahulu ada bergantung kepada aktiviti mengutip Sarang Burung, Nelayan, Bercucuk Tanam dan Berburu.

Pautan luar 
  Sejarah Idahan.

Kelompok etnik di Sabah
Kelompok etnoagama Muslim
Idahan
Kadazan-Dusun