Gam kayu

Gam kayu ialah pelekat yang digunakan untuk mengikat kepingan kayu dengan rapat. Banyak bahan telah digunakan sebagai gam.

Jenis

Gam haiwan 
Gam haiwan, terutamanya gam kuku dan gam sorok merupakan pelekat utama pilihan bagi pelbagai jenis kerja kayu, termasuk perabot selama berabad-abad lamanya. Ia dihasilkan daripada kolagen yang dihasilkan daripada kulit atau kuku haiwan. Ia secara kimia serupa dengan gelatin yang boleh dimakan dan tidak toksik jika tertelan. Gam kulit masih digunakan hari ini dalam aplikasi khusus: alat muzik, perabot replika dan pembaikan gred pemuliharaan bagi kerja kayu antik. Gam kulit diukur berdasarkan kekuatan gelnya, ukuran berapa gram daya yang diperlukan untuk menekan  pelocok  ke dalam larutan protein 12.5% gam pada . Gam dihasilkan dalam gred standard daripada . Kekuatan  adalah yang paling biasa digunakan untuk kerja kayu;  adalah yang tertinggi yang biasanya digunakan dalam pembinaan instrumen;  ialah yang paling rendah digunakan bagi kerja kayu am. Gam melebihi  kekuatan memerlukan pencairan yang berlebihan dan oleh itu meninggalkan terlalu sedikit gam dalam sendi bagi lekatan yang berkesan, dan tidak biasa digunakan. Versi cecair gam kulit kini tersedia; biasanya mereka mempunyai urea ditambah untuk mengekalkan cecair gam pada suhu bilik dan untuk memanjangkan masa pengeringan. Contoh gam cecair haiwan ialah Old Brownie Glue atau Titebond Liquid Hide. Gam haiwan tidak menjalar. Lekatan gam haiwan mudah dibaiki, dengan hanya memanaskan dan menambah lagi gam.

Urea-formaldehid 
Pelekat resin urea-formaldehid mempunyai kos efektif yang rendah, suhu penyembuhan yang rendah, ketahanan terhadap mikroorganisma dan lelasan, dan warna terang. Ia tidak menjalar, dan boleh dibaiki dengan epoksi. Ia boleh merosot dengan cepat dalam persekitaran yang panas dan lembap, membebaskan formaldehid, sejenis karsinogen. Ia dibekalkan sebagai serbuk putih halus yang dicampur dengan separuh berat air sejuk untuk digunakan. Pelekat campuran boleh digunakan dalam masa kira-kira tiga jam, bergantung pada suhu. Selagi disimpan kering, serbuk yang tidak digunakan mempunyai jangka hayat sehingga setahun. Pelekat ini mempunyai keupayaan untuk mengisi jurang antara komponen yang tidak sesuai. Jenama popular ialah Cascamite.

Fenol formaldehid 
Resin fenol formaldehid biasanya digunakan untuk membuat papan lapis. Ia mengering pada suhu dan tekanan tinggi.

Poliuretana 
Gam poliuretana menjadi semakin popular di Amerika Syarikat selepas digunakan selama bertahun-tahun di negara lain. Ia terikat kepada gentian tekstil, logam, plastik, kaca, pasir, seramik dan getah, sebagai tambahan kepada kayu. Pelekat kayu poliuretana biasanya adalah prapolimer yang ditamatkan dengan kumpulan isosianat. Apabila terdedah kepada kelembapan, isosianat bertindak balas dengan air dan dengan itu, mengukuhkan pelekat. Selain itu, interaksi antara poliuretana dan polimer kayu boleh mempengaruhi prestasi ikatan dengan ketara. Gam poliuretana mengembang apabila ia mengukuh, meningkatkan lekatan di mana ia tidak ketat.

Epoksi 
Resin epoksi, biasanya sebagai sistem campuran dua bahagian, menyembuhkan di bawah julat suhu dan kandungan lembapan yang lebih luas daripada gam lain, tidak memerlukan tekanan semasa pengawetan, dan mempunyai ciri isian jurang yang baik: sendi hampir sempurna dengan jurang yang sangat kecil sebenarnya menghasilkan ikatan yang lebih lemah. Penggunaan epoksi memerlukan perhatian yang teliti terhadap nisbah campuran kedua-dua bahagian. Ia terikat pada kebanyakan gam kayu yang diawet (kecuali PVA). Dua bahagian pelekat epoksi sangat tahan terhadap air masin, dan kebanyakan epoksi tahan haba sehingga , dan formulasi yang mengandungi serbuk logam dan getah atau pemplastik adalah sangat lasak dan tahan kejutan. Epoksi boleh mencetuskan sensitiviti jangka panjang (alahan) daripada pendedahan berlebihan, dan selalunya mahal.

Sianoakrilat 
Sianoakrilat (CA, gam super atau gam gajah) digunakan terutamanya dalam pembaikan kecil, terutamanya oleh tukang kayu. Ia mengikat serta-merta, termasuk pada kulit. CA yang kering pada dasarnya adalah bahan plastik. Ada jenis CA yang mampu melekap pada sambungan yang ketat tetapi terikat dengan kekuatan yang berkurangan (kerana banyak menitis keluar dan banyak meresap ke dalam kayu lalu meninggalkan sangat sedikit di permukaan bagi ikatan), atau formulasi yang lebih tebal (gel) yang boleh mengisi jurang yang sangat kecil, tidak mengalir keluar dari sendi, dan tidak terendam dengan cepat ke dalam kayu. Gam sianoakrilat yang lebih nipis tidak mengikat lebih cepat dan tidak membentuk rantai polimer yang lebih pendek daripada versi gel apabila digunakan pada kayu. Sifat kimia kayu dengan ketara melambatkan pempolimeran sianoakrilat. Apabila ia akhirnya berpolimer dalam sambungan kayu, gel yang cukup mengukuh lalu membina letakan yang lebih baik daripada dengan versi nipis. Apabila menggunakan gel, terlalu banyak gam akan melemahkan ikatan yang terhasil. Begitu juga, penggunaan gam super nipis yang terlalu sedikit akan menyebabkan hampir tiada gam yang tinggal dalam sambungan kayu, menyebabkan ikatan lemah atau tiada ikatan langsung. Versi juga tersedia yang mesra buih (CA biasa melarutkan kebanyakan buih plastik) yang biasanya juga dipasarkan sebagai bau rendah. Sianoakrilat adalah kaku, tetapi mempunyai kekuatan ricih yang rendah (rapuh) dan oleh itu, lenturan kayu biasa boleh memecahkan ikatan dalam beberapa aplikasi. Selalunya, terlalu banyak pelekat digunakan yang membawa kepada ikatan yang lebih lemah. CA dengan cepat telah menjadi pelekat dominan yang digunakan oleh pembina model kayu balsa, di mana kekuatannya jauh melebihi bahan asas.

Kasein 
Gam kasein diperbuat daripada protein susu. Ia digunakan untuk membuat sambungan yang kuat dan teguh dalam sejarah awal penerbangan, dan terdapat di mana-mana dalam bentuk "gam putih" seperti Glue-All, tetapi kurang digunakan lagi kerana terdedah kepada serangan bakteria.

Polivinil asetat (PVA) 

Polivinil asetat (PVA), juga dikenali sebagai "gam putih", "hobi dan kraf" atau "gam sekolah" adalah tidak toksik, memiliki PH neutral, murah dan mudah digunakan, dan oleh itu merupakan jenis gam kayu yang paling biasa digunakan. Sendi hendaklah padat dan diapit semasa pengawetan bagi memperoleh kekuatan maksimum. PVA kekal fleksibel selepas ia sembuh, namun akan merayap di bawah beban yang berterusan. Sambungan yang sebelum ini dilekatkan dengan PVA mungkin sukar dibaiki kerana kebanyakan gam (termasuk PVA itu sendiri) tidak melekat dengan baik pada gam PVA yang telah diawet. Gam PVA tidak kalis air, namun PVA jenis 2 pula kalis air.

Rujukan 

Pelekat