Kumpulan platinum

Logam-logam kumpulan platinum (platinum-group metals, PGM) ialah sekumpulan unsur yang terdiri daripada enam logam berharga yang terkumpul dalam jadual berkala unsur. Kesemua logam tersebut merupakan logam peralihan dan berada dalam blok-d dalam jadual berkala unsur, yakni di kumpulan 8 ke 10 dan kala 4 dan 5.

Logam-logam tersebut ialah iridium (Ir), paladium (Pd), platinum (Pt), rodium (Rh), rutenium (Ru) dan osmium (Os). Logam-logam ini memiliki ciri fizik dan kimia yang serupa dan biasanya terkumpul dalam deposit mineral yang sama.

Sifat dan kegunaan 

Logam-logam kumpulan platinum tidak bertindak balas dengan air dan tidak mudah ditindak balas dengan asid mahupun alkali. Logam-logam tersebut memiliki sifat-sifat pemangkinan yang baik. Kumpulan logam tersebut juga digunakan secara meluas sebagai perhiasan disebabkan oleh kesukaran logam-logam tersebut untuk haus dan hilang kilauannya. Sifat-sifat logam kumpulan tersebut banyak dimanfaatkan oleh pihak industri.

Kewujudan 
Bijih-bijih logam kumpulan platinum mempunyai kira-kira 10 gram logam per tan. Logam kumpulan platinum boleh membentuk sebatian kompleks dalam 30 ke 40 mineral. Bekalan logam kumpulan platinum dianggarkan sebanyak 66 juta kg pada 2018 dengan kira-kira 80% bekalan terdapat di Kompleks Igneus Bushveld, Afrika Selatan, di mana negara tersebut memiliki anggaran sebanyak 63 juta kg logam. Logam kumpulan platinum biasanya diekstrak daripada mineral sulfida dan arsenida seperti PtAs2, PtS dan Pt(AsS)2.

Iridium 

Logam iridium biasanya tercampur dengan logam-logam kumpulan platinum lain dalam deposit aluvium. Aloi-aloi alami iridium termasuklah osmiridium dan iridosmina yang merupakan campuran osmium dan iridium. Mineral-mineral iridium lain seperti irarsit dan kuproirdsit juga wujud, tetapi amat jarang ditemui. Secara komersial, logam iridium diperoleh sebagai bahan sampingan dalam perlombongan dan pemprosesan nikel.

Sempadan Cretaceous–Paleogen (sempadan K-Pg), sempadan masa antara zaman Cretaceous dan Paleogen yang terbentuk kira-kira 66 juta tahun dahulu memiliki tanah liat yang kaya dengan iridium. Sempadan ini menjadi inspirasi kepada hipotesis Alvarez, hipotesis berkenaan kepupusan dinosaur bukan burung akibat hentaman meteor yang kini diperakui oleh kebanyakan pihak.

Pengekstratan

Kitar semula 
Logam-logam kumpulan platinum boleh dikirar semula daripada peralatan umum dan termasuk dalam penghasilan sekunder logam kumpulan platinum. Pengekstratan cara ini daripada kenderaan usang mengambil kira-kira 30% jumlah pengekstratan pada tahun 2010.

Rujukan

Pautan luar 

  Laman rasmi Internation Platinum Group Metals Association

Platinum
Logam berharga
Kumpulan jadual berkala