Sultan Kelantan

Al-Sultan Kelantan atau Kebawah Duli Yang Maha Mulia Tuanku Sultan (nama baginda), Sultan dan Yang di-Pertuan bagi Negeri Kelantan Darul Naim dan Jajahan Takluknya, merupakan pemerintah kerajaan negeri Kelantan di bawah Kerajaan Persekutuan Malaysia. Kerajaan negeri Kelantan meliputi sempadan Siam di selatan Sungai Golok, timur Banjaran Titiwangsa sehingga ke Besut di sempadan Kelantan-Terengganu. Beberapa dinasti memerintah Kelantan bermula dari keturunan Maharaja Sriwijaya yang berundur ke Langkasuka (Pattani sekarang) selepas Sriwijaya runtuh diserang Kerajaan Chola pada abad ke-10. Perkahwinan diraja juga berlaku dengan Champa, Pattani dan Terengganu yang menyebabkan pertukaran dinasti apabila menantu raja menaiki takhta Kelantan.

Senarai Raja / Sultan Kelantan

Dinasti Chermin 
Dinasti Chermin atau kerajaan Chermin ialah kerajaan yang memerintah Langkasuka, Kelantan dan Singgora. Kerajaan ini pernah meluaskan jajahan takluknya hingga meliputi Kedah, Perak, utara Sumatera dan Campa. Keturunan Raja-raja kerajaan ini memerintah Kelantan dan Campa di Vietnam.
 
 1267-1339: Raja Sang Tawal
 1339-1362: Sultan Mahmud Jiddah Riayah Saadatussalam
 1391-1418: Sultan Baki Shah
 1418-1429: Sultan Sadik Muhammad Shah.

Majapahit II 
 1429-1467: Sultan Iskandar
 1467-1511: Sultan Mansur Shah

Jajahan Patani Besar 
 1511-1522: Sultan Mansur Shah
 1522-1526: Sultan Gombak ibni Al-Marhum Sultan Mansur Shah
 1526-1547: Sultan Ahmad Shah
 1547-1561: Sultan Mansur Shah Ibni Sultan Ahmad
 1561-1565: Sultan Ibrahim Ibni Al-Marhum Sultan Mansur (kali pertama)
 1565-1570: Sultan Umar Bin Raja Ahmad
 1570-1579: Sultan Ibrahim Ibni Al-Marhum Sultan Mansur (kali kedua)
 1579–1597: Sultan Addil ud-din ibni al-Marhum Nik Jamal ud-din (kali pertama) 
 1597–1602: Sultan Muhammad Ibni Sultan Ibrahim ( Sultan Kelantan terakhir dari keturunan Iskandar Zulkarnain)
 1602–1605: Sultan Addil ud-din ibni al-Marhum Nik Jamal ud-din (kali kedua), Raja of Kelantan
 1605–1616: Sultan Samir ud-din ibni al-Marhum Nik Jamal ud-din, Raja Kelantan, anak kepada Nik Jamal ud-din bin Wan Abul Muzaffar, Timbalan Raja Champa
 1610-1677: Paduka Seri Maharaja Cik Siti Wan Kembang (Raja Wanita Pertama di Kelantan bagi wilayah Gunung Chinta Wangsa, Ulu Kelantan) 
 1616–1637: Sultan 'Abdu'l Kadir ibni al-Marhum Sultan Samir ud-din

Dinasti D'Raja Jembal 

 
 1637-1649: Raja Sakti I
 1649-1663: Raja Loyor
 1663-1667: Raja Bahar
 1667-1671: Puteri Saadong (Puteri Wijaya Mala)
 1671-1676: Sultan Abdul Rahim 
 1676-1721: Sultan Umar

Dinasti D'Raja Jambu Pattani 

 1721-1733: Long Bahar, adalah putera kepada Wan Daim bergelar Datu Pengkalan Tua (Raja Jambu, Pattani) dengan Che' Dewi anak Sri Bija Diraja Patani. Baginda kemudian menjadi Raja Patani pada tahun 1710 tetapi digulingkan oleh Raja Laksamana Dajang pada tahun 1714. sebelum itu baginda berkahwin dengan Raja Perempuan Pattani bernama Raja Mas Kelantan dan kemudian pula dengan Raja Pah. Baginda kemudian menjadi Raja pemerintah Kelantan dan ditabalkan di Kota Jembal bagi menggantikan mertuanya iaitu Sultan Umar yang mangkat pada tahun 1721 dengan persetujuan adinda isterinya iaitu Raja Kecil Sulung. 
 1734-1739: Raja Long Sulaiman (Kali pertama)
 1739-1746: Interregnum (Perang Saudara)
 1746-1756: Raja Long Sulaiman (Kali kedua)
 1756-1758: Raja Long Pandak 
 1758-1763: Raja Long Muhammad
 1763-1795: Long Yunus 
 1795-1800: Yang Di-Pertuan Muda Tengku Muhammad (putera ke-6 Sultan Mansur Terengganu, menggunakan gelaran Raja dan Yang Di Pertuan Muda Kelantan dan juga menantu Long Yunus) 
 1800-1835: Sultan Muhammad I (putera ke-6 Long Yunus)
 1835-1837: Yang Di-Pertuan Muda Long Zainal (putera ke-5 Long Yunus)
 1837-1886: Sultan Muhammad II (Nama asal baginda ialah Long Senik Mulut Merah) mempunyai zuriat iaitu:

 1886-1889: Sultan Ahmad (Tengah) ibni al-Marhum Raja Muhammad ibni al-Marhum Sultan Mansur I Riayat Shah,Trengganu  (putera ke-4 Tengku Muhammad dan juga menantu Sultan Muhammad II)
 1889-1890: Sultan Muhammad III (putera Sultan Ahmad)
 1890-1899: Sultan Mansur (adinda Sultan Muhammad III)
 1899-1920: Sultan Muhammad IV (putera Sultan Muhammad III)
 1920-1944: Sultan Ismail (putera Sultan Muhammad IV)
 1944-1960: Sultan Ibrahim  (adinda Sultan Ismail)
 1960-1979: Sultan Yahya Petra (putera ke-2 Sultan Ibrahim)
 1979-2010: Sultan Ismail Petra (putera Sultan Yahya Petra)
 2010-kini: Sultan Muhammad V (putera Sultan Ismail Petra)

Kesultanan Kelantan 

Petunjuk :

Kerabat Diraja Kelantan 
Sultan Kelantan melantik kerabat-kerabatnya kepada jawatan Kerabat Bergelar untuk membantu pentadbiran negeri. Jawatan Kerabat-kerabat bergelar itu ialah:
 Raja Kelantan - Jawatan pertama dalam kekananan bagi bakal sultan. Bagi mengelakkan kekeliruan dengan Sultan Kelantan, ia dimansuhkan semasa zaman pemerintahan Sultan Ismail I. Sultan Muhammad IV hanya menggunakan gelaran Raja Kelantan sebelum perjanjian Bangkok 1909.
 Raja Dewa - Sultan Ibrahim menabalkan mertua baginda iaitu Tengku Long Zainal Abidin ibni Sultan Muhammad III sebagai Raja Dewa yang pada mulanya menjawat sebagai Raja Muda. Anakanda Sultan Ibrahim Tengku Besar Indra Petra Abdullah ditabal sebagai Raja Muda yang baharu.
 Raja Muda - Jawatan kedua bagi kekananan bakal sultan. Diwujudkan semasa zaman pemerintahan Sultan Muhammad I. Yang pernah memegang jawatan ini ialah Long Ismail, Long Jenal, dan Long Zainal IV. Tidak semestinya Raja Muda menaiki takhta Kelantan. Sebagai contoh Sultan Muhammad II (Long Senik Mulut Merah) ialah putera Tengku Temenggong Aria Pahlawan Long Tan ibni DYTM Long Yunus.
 Tengku Sri Indera Mahkota - Jawatan ke-3 bagi bakal Sultan, dipendekkan gelaran menjadi Tengku Mahkota semasa zaman pemerintahan Sultan Ibrahim.
 Tengku Mahkota - Jawatan bagi menggantikan gelaran Tengku Sri Indera Mahkota, diwujudkan semasa zaman pemerintahan Sultan Ibrahim. Putera sulung Sultan Ibrahim iaitu Tengku Abdullah memakai gelaran Tengku Besar Indra Petra manakala adiknya Tengku Yahya Petra menjadi Tengku Mahkota dan berjaya menaiki takhta Kelantan dengan gelaran Sultan Yahya Petra. Penyandang sekarang ialah Tengku Muhammad Faiz Petra lbni Almarhum Sultan Ismail Petra
 Tengku Bendahara - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Raja Bendahara Banggol, Tengku Chik Tuan ‘Abdu’llah Ibni Almarhum Sultan Ahmad, Sultan Yahya Petra Ibni Almarhum Sultan Ibrahim dan Tengku Muhammad Faiz Petra Ibni Almarhum Sultan Ismail Petra. Penyandang sekarang ialah Tengku Muhammad Fakhry Petra Ibni Almarhum Sultan Ismail Petra
 Tengku Temenggong - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Long Muhammad Salleh Ibni Almarhum Sultan Ahmad, Tengku Long Abdul Ghaffar Ibni Almarhum Sultan Muhammad II, Sultan Yahya Petra Ibni Almarhum Sultan Ibrahim, Tengku Abdul Rashid Ibni Almarhum Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah, Tengku Zainal Mulok Ibni Almarhum Sultan Ibrahim dan Tengku Muhammad Fakhry Petra Ibni Almarhum Sultan Ismail Petra. Penyandang sekarang ialah Tengku Mohamad Rizam bin Tengku Abdul Aziz
 Tengku Laksamana - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Yusoff Ibni Almarhum Sultan Muhammad IV dan Tengku Iskandar Shah Ibni Almarhum Sultan Ibrahim. Penyandang sekarang ialah Tengku Abdul Halim Ibni Almarhum Sultan Ibrahim
 Tengku Panglima Raja -  Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Long Ahmad Ibni Tengku Temenggong Long Abdul Ghaffar dan Tengku Mohamad Rizam bin Tengku Abdul Aziz
 Tengku Besar Indera Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Besar Tuan Long Muhammad Yusuf Ibni Almarhum Sultan Ahmad
 Tengku Sri Maharaja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Besar Tuan Long Mahmud ibni Almarhum Sultan Ahmad dan Tengku Muhammad Hamzah Ibni Raja Dewa Tengku Zainal Abidin
 Tengku Sri Utama Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Muhammad Petra Ibni Almarhum Tengku Petra Semerak Idris dan Tengku Abdul Aziz bin Tengku Muhammad Hamzah. Penyandang sekarang ialah Pengiran Muda Abdul Qawi
 Tengku Sri Mara Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Ahmad Rithauddeen bin Tengku Mek Haji Ismail
 Tengku Seriwa Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Ibrahim bin Tengku Muhammad Petra
 Tengku Sri Wangsa Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Zainal Abidin bin Tengku Chik
 Tengku Sri Kelana D’Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Long Abdul Rahman bin Tengku Muhammad Petra dan Raja Aman Shah bin Raja Haji Shahar Shah. Penyandang sekarang ialah Raja Shah Zurin bin Raja Aman Shah
 Tengku Sri Ismara Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Abdul Rahman Ibni Almarhum Sultan Ahmad
 Tengku Sri Pekerma Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Long Sulaiman Ibni Almarhum Sultan Ahmad dan Tengku Abdul Majid bin Tengku Besar Tuan Yusuf
 Tengku Sri Akar Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Ahmad Zainal Abidin Ibni Almarhum Sultan Abdul Kadir Kamaruddin dan Tengku Anwar bin Tengku Zainal Abidin. Tengku Ahmad Zainal Abidin Ibni Almarhum Sultan Abdul Kadir Kamaruddin adalah putera kepada Sultan Abdul Kadir Kamaruddin Syah Ibni Sultan Sulaiman Syarafuddin Syah (Raja Pattani terakhir yang dibuang negeri ke Kelantan).
 Tengku Temenggong Aria Pahlawan - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Long Tan Ibni Almarhum Long Yunus
 Tengku Kaya Pahlawan - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Mahmood Ibni Almarhum Sultan Muhammad IV
 Tengku Kaya Perkasa - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Muhammad Ibni Almarhum Sultan Muhammad IV dan Tengku Feissal Ibni Almarhum Sultan Ibrahim. Penyandang sekarang ialah Tengku Mohamad Faziharudean bin Tengku Feissal
 Tengku Sri Jaya Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Muhammad Khalid bin Tengku Bendahara Chik ‘Abdu’llah, Tengku Ariff bin Tengku Long ‘Abdu’l Rahman dan Tengku Mohamad Rizam bin Tengku Abdul Aziz
 Tengku Selia Raja - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Muhammad bin Tengku Besar Hussein
 Tengku Petra Semerak - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Tuan Long Idris Ibni Almarhum Sultan Ahmad
 Tengku Maharani Putri -  Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Kembang Petri binti Almarhum Sultan Muhammad IV. Penyandang sekarang ialah Tengku Amalin A’ishah Putri binti Almarhum Sultan Ismail Petra
 Tengku Maharani - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Hajjah Embong binti Almarhum Sultan Muhammad IV dan Tengku Yah binti Tengku Long Sulaiman
 Tengku Keso’ma Mastika - Antara kerabat yang pernah memegang jawatan ini ialah Tengku Maryam binti Tengku Long. Penyandang sekarang ialah Tengku Anisah binti Tengku Abdul Hamid

Rujukan

Nota kaki

 
Raja pemerintah Malaysia
Kelantan
Kelantan
Kesultanan di Malaysia