Sukun

Sukun (), kulur (Jawi: ) atau nama saintifiknya Artocarpus altilis ialah tumbuhan dalam genus Artocarpus dalam famili Moraceae serumpun dengan nangka dan cempedak. Pokok sukun dipercayai berasal dari Asia Tenggara tersebar ke Polynesia; ia kini banyak terdapat di kawasan tropika lain seperti di Sri Lanka dan Kepulauan Pasifik yang lain bahkan juga tersebar ke Caribbean dan Amerika Selatan dibawa para pelayar Barat menjajah Dunia Baru.

Pokol sukun terdiri daripada dua variasi iaitu yang menghasilkan buah berbiji dan tanpa berbiji; sukun berbiji biasanya terdapat di kawasan hutan. Manakala variasi yang biasa dimakan ialah dari jenis tanpa biji.

Peristilahan 
Perkataan "kulur" merupakan turunan asal akar Austronesia *kuluR serumpun dengan kulu dalam bahasa Aceh dan kurur dalam bahasa Iban sampai sejauh ʻulu dalam bahasa Hawaii di Lautan Pasifik. "Sukun" juga membawa maksud sama tetapi difikirkan merujuk kepada jenis kultivar buah yang berbeza.

Sejarah penyebaran 
Tumbuhan ini disebarkan orang Austronesia yang berlayar dalam perahu-perahu mereka menjelajah ke kepulauan jauh di Mikronesia, Melanesia dan Polinesia jauh di Lautan Pasifik.

Buah ini diketahui oleh orang Barat dalam pelayaran  diketuai James Cook di Tahiti dicatatkan pakar botani kumpulan tersebut, Joseph Banks, tahun 1769 Buah ini dilihat mampu memberi bekalan tenaga tinggi untuk menampung para hamba abdi yang mengerjakan ladang-ladang tebu di jajahan Caribbean British. Banks turut menawarkan ganjaran untuk sesiapa yang mampu membawakan buah ini ke rantau itu dan membuktikan kebolehan ia tumbuh di sana. Salah satu pegawai ini, William Bligh menyahut cabaran ini; beliau mengetuai pelayaran  1787 untuk mendapatkan sampel buah tersebut di Pasifik selatan, namun beliau dibelot dalam suatu dahagi oleh seberapa anak kapal Bligh yang berpaling tadah dan mengusirnya dari kapal itu. Percubaan kedua dilakukan Bligh dengan kapal-kapal  dan  yang singgah di St. Helena di Lautan Atlantik sebelum berlayar ke St. Vincent dan Jamaica. Walau tumbuhan ini mula digiatkan penanaman di sana, buah sukun tidak begitu digemari para hamba abdi.

Botani 

Pokok sukun merupakan sejenis tumbuhan saka boleh mencapai ketinggian 26 hingga 30 meter. Kesemua bahagian pokok ini menghasilkan getah putih.

Bunga-bunga kulur muncul sebanyak dua kali setahun iaitu antara Februari hingga Mac dan antara Julai hingga Ogos; bentuknya menjambak pada ketiak daun dalam bentuk silinder setangkai 4 hingga 8 sm panjang. Bunga-bunga ini berjantina tunggal yang tumbuh pada pokok yang sama, bunga jantan mekar dahulu diikuti tidak lama kemudian oleh bunga betina yang kemudian tumbuh menjadi "capitulum", yang mampu mendebunga hanya tiga hari berikutnya. Pendebunga Dunia Lama ialah keluang dalam keluarga Pteropodidae. Bunga palsu, sebatiuan berkembang daripada ("perianth") yang membengkak dan berasal daripada 1,500-2,000 bunga. Ini dapat dilihat pada kulit buah seperti cakera berbentuk hexagon.

Buah sukun berbentuk bulat atau sedikit bujur serta mempunyai ukuran garis pusat antara 10 hingga 30 sm, kulitnya berduri tumpul dengan warna hijau kekuningan. Pada kebiasaanya, berat buah adalah antara 1 hingga 3 kg. Isi buah putih sepeuhnya atau putih kekuningan manakala bijinya bulat leper berwarna perang.

Kegunaan

Buah

Buah sukun kaya dengan kandungan kanji boleh dijadikan bahan untuk menghasilkan pelbagai jenis hidangan. Antaranya ialah kepingan sukun goreng yang disalut dengan tepung, kerepek, bubur atau rebusam. Sukun juga boleh dijadikan hidangan sayur. Kepingan sukun boleh direbus dan dimakan dengan sambal kacang bersama sayuran lain. Sukun juga boleh dimasak lemak. Di samping itu, pelbagai jenis kuih muih dan puding boleh disediakan daripada tepung atau kanji daripada sukun.

Bahagian lain
Kayu pokok ini tahan daripada dimamah anai-anai dan cacing, ia sangat dikehendaki masyarakat kepulauan Pasifik untuk membuat perahu dan kapal layar, rumah-rumah tradisi orang Samoa juga dibina dengan menggunakan kayu ini.

Getah pokok ini dimanfaatkan masyarakat Hawaii untuk menangkap burung untuk mendapatkan bulu beraneka warna menghiasi pakaian mereka. Getah ini turut digunakan sebagai lapisan bot.

Pengeluaran dan penanaman 
Pokok Sukun merupakan pokok makanan yang paling banyak keluarannya, dengan sebatang pokok mampu mengeluarkan melebihi 200 kilogram buah semusim. Musim buahnya dituai adalah antara April hingga Jun dan antara Oktober hingga November.

Buah sukun selalunya dipetik sebelum mencapai peringkat ranum atau masak. Jika buah dipetik pada peringkat terlalu matang akan menjadi cepat lembut, pemetikan ini pada peringkat terlalu muda sebaliknya akan mengeluarkan getah yang berlebihan apabila kulitnya dikupas dan mempunyai rasa kelat yang tidak diingini.

Industri 
Di Pasifik Selatan, pokok Sukun mampu menghasilkan antara 50 hingga 150 buah setahun. Di India selatan, pengeluaran buah ialah sekitar 150 hingga 200 biji setahun. Penghasilan bergantung antara kawasan kering dan lembab.

Di Caribbean, anggaran konservatif ialah 25 biji buah sepokok. Kajian di Barbados menunjukkan potensi yang agak baik bagi 6.7 hingga 13.4 tan setiap ekar (16-32 tan/ha). Buah Sukun sebesar sebiji bola sepak memiliki permukaan bergerutu dan setiap buah terbahagi kepada beberapa "achenes" yang dikelilingi "perianth" berisi dan tumbuh pada tangkai berisi. Sesetengah variati yang ditanam memiliki buah tanpa biji. Pokok Sukun berkait rapat dengan pokok Nangka.

Rujukan

Pautan luar 

 A Voyage to the South Sea by William Bligh, 1792, from Project Gutenberg. The full title of Bligh's own account of the famous mutiny is: A Voyage to the South Sea, undertaken by command of His Majesty, for the purpose of conveying the bread-fruit tree to the West Indies, in his majesty's ship the Bounty, commanded by Lieutenant William Bligh. Including an account of the Mutiny on board the said ship, and the subsequent voyage of part of the crew, in the ship's boat, from Tofoa, one of the friendly islands, to Timor, a Dutch settlement in the East Indies. The whole illustrated with charts, etc.
 The Breadfruit Institute
 Fruits of Warm Climates: Breadfruit
 Know and Enjoy Tropical Fruit: Jackfruit, Breadfruit & Relatives 
 Artocarpus altilis (Moraceae) 

Buah
Tumbuhan