Republik Demokratik Congo

Republik Demokratik Congo (dikenali sebagai Zaire dari 1971 ke 1997) merupakan sebuah negara yang terletak di pertengahan benua Afrika. Negara ini kadangkala disebut dengan nama Congo-Kinshasa untuk membezakannya dari negara jiran, Republik Congo. Populasi Republik Demokratik Congo ialah kira-kira 78 juta orang, menjadikan negara ini sebagai negara dengan penduduk ke-16 terbanyak di dunia dan keempat di Afrika. Bahasa Perancis merupakan bahasa rasmi di republik ini.

Penamaan 
Nama Congo berasal daripada Sungai Kongo, sungai terdalam dunia yang mengalir di sepanjang negara ini.

Sejarah

Sejarah awal 
Antara kerajaan-kerajaan awal di kawasan republik ini termasuklah Kerajaan Kongo yang bermula pada abad ke-12 dan Kerajaan Kuba pada abad ke-16 di kawasan selatan republik.

Zaman penjajahan 
Pada 1885, raja Belgium, Leopold II telah menubuhkan Negara Bebas Congo sebagai tanah persendirian khusus kepada baginda tanpa sebarang kaitan dengan kerajaan Belgium. Baginda pada awalnya menggalakkan pembangunan dengan membina pelbagai prasarana seperti sebuah laluan kereta api dari pesisir Congo ke Leopoldville (kini Kinshasa) dengan matlamat utamanya ialah memudahkan eksploitasi aset tanah jajahan kepada pihak Leopold.

Namun begitu, kerajaan Leopold mula bertukar menjadi sebuah rejim penindasan apabila penduduk peribumi dipaksa untuk mengutip getah dan sekiranya tidak mencapai kuota, anggota lengan dan kaki akan dipotong sebagai hukuman yang dijalankan oleh tentera Force Publique. Akibatknya, jutaan penduduk maut akibat penindasan serta masalah penyakit, dengan anggaran bahawa kira-kira separuh jumlah penduduk Negara Bebas Congo maut di bawah rejimnya.

Pada 1908, kerajaan Belgium membuat keputusan untuk mengambil alih pentadbiran Negara Bebas Congo daripada Raja Leopold II akibat tekanan masyarakat antarabangsa berikutan penindasan yang berlaku di situ lalu mengasaskan tanah jajahan rasmi Congo Belgium.

Gerakan nasionalisme dan kemerdekaan Congo bermula pada 1950-an dan mencapai kemuncak pada 1960 dengan kemunculan gerakan-gerakan seperti Mouvement National Congolais (MNC) dan Alliance des Bakongo (ABAKO). Congo Belgium memperoleh kemerdekaan pada 30 Jun 1960 dengan nama "Republik Congo".

Krisis pascakemerdekaan 

Sebulan sebelum kemerdekaan, sebuah pilihan raya parlimen telah diadakan dengan Patrice Lumumba, wakil MNC memenangi pilihan raya tersebut dan seterusnya, menjadi Perdana Menteri pertama Republik Demokratik Congo. Parlimen kemudiannya melantik Joseph Kasavubu sebagai Presiden negara tersebut.

Sejurus selepas kemerdekaan, pihak Force Publique yang dinamakan semula sebagai Armée Nationale Congolaise, ANC pada 8 Julai mula memberontak dan pada 11 Julai, konflik pemisahan menentang kepimpinan baharu mula berlaku di kawasan Katanga dan Kasai Selatan. Kebanyakan dalam kalangan 100 ribu orang penduduk Eropah yang menetap di situ mula meninggalkan negara. Pada 5 September, Kasavubu bertindak memecat Lumumba daripada jawatannya. Lumumba menggelar tindakan Kasavubu sebagai tidak berperlembagaan dan konflik antara dua orang ketua tersebut mula timbul. Pada 17 Januari 1961, Lumumba dihukum bunuh oleh puak pemisah Katanga.

Joseph Mobutu dan Republik Zaire 

Sebelumnya, Lumumba telah melantik Joseph Mobutu sebagai ketua tentera ANC. Dengan bantuan kewangan daripada Amerika Syarikat dan Belgium, Mobutu melancarkan kudeta terhadap kerajaan dan mengambil alih kuasa pada November 1965. Amerika Syarikat (AS) menganggap bahawa pemerintahan Mobutu akan mengekang gerakan komunisme yang berkembang di Afrika. Pada 1971, Mobutu menukarkan nama negara menjadi Zaire.

Mobutu mentadbir negara melalui sistem diktator parti tunggal; Gerakan Revolusi Popular merupakan satu-satunya parti yang dibenarkan beroperasi. Sepanjang pemerintahannya, Mobutu menerima sokongan daripada AS disebabkan oleh fahaman antikomunisnya dalam suasana Perang Dingin. Mobutu dipelawa oleh para Presiden AS untuk mengunjungi AS.

Setelah Kesatuan Soviet runtuh, Zaire tidak lagi menjadi rakan baik AS kerana fahaman antikomunis Mobutu tidak lagi dikira penting. Pada akhir pemerintahannya, tentangan kepada Mobutu menjadi semakin ketara. Pada 1990, Mobutu mengisytiharkan "Republik Ketiga" yang dikatakan bakal menjanjikan reformasi demokrasi, tetapi hanya menjadi angan-angan. Pada 1997, pihak bersenjata berjaya menghalau Mobutu.

Perang di Congo 

Kejadian genosid di negara jiran, Rwanda terhadap kaum Tutsi dibawa ke Zaire apabila penubuhan kerajaan Tutsi yang berjaya menyebabkan pihak militan Hutu, Interahamwe melarikan diri ke timur Zaire. Mereka menubuhkan kem-kem pelarian dan diasaskan sebagai pangkalan untuk merancang balas dendam kepada orang Tutsi, dan dijadikan sasaran oleh puak Tutsi di Rwanda.

Pasukan militan Hutu berpakat dengan angkatan tentera Zaire dan menyerang puak Tutsi yang menetap di timur Zaire. Insiden ini menyebabkan puak Tutsi menubuhkan sebuah kumpulan militan dan merancang untuk menggulingkan Mobutu, membawa kepada Perang Congo Pertama. 

Kumpulan ini yang diketuai oleh Laurent-Desire Kabila berjaya menawan ibu kota, Kinshasa pada 17 Mei 1997 sementara Mobutu lari ke luar negara, dan Joseph melantik dirinya sebagai Perdana Menteri dan menamakan semula negara sebagai Republik Demokratik Congo. Kabila mengarahkan semua tentera negara asing untuk berundur dari Congo. Namun begitu, Kabila dilihat tidak dapat mentadbir negara dengan cekap.

Seterusnya, pihak Rwanda menubuhkan sebuah kumpulan militan bernama Rassemblement Congolais pour la Democratie (RCD) manakala pihak Uganda menlancarkan Movement for the Liberation of Congo (MLC). Pasukan-pasukan ini mula menyerang DR Congo pada 1998 dan memulakan Perang Congo Kedua. Secara keseluruhan, sembilan negara Afrika serta 25 kumpulan ketenteraan terlibat dalam perang ini.

Kabila dibunuh oleh penjaga keselamatan peribadinya pada 2001 dan digantikan oleh anaknya, Joseph Kabila lalu memanggil perbincangan demi kedamaian. Pada Julai 2003, sebuah kerajaan baharu telah terbentuk dan perang ini tamat secara rasmi, meskipun konflik-konflik berkaitan masih berlanjutan hingga kini.

Geografi 

Republik Demokratik Congo terletak di Afrika Sub-Sahara, dengan keluasan 2,345,408 kilometer persegi, menjadikan negara ini sebagai negara kedua terbesar di Afrika selepas Algeria serta negara ke-11 terbesar dunia. Iklim negara ini ialah iklim tropika dengan cuaca yang panas dan lembap. Iklim negara berperanan dalam pembentukan sistem Sungai Kongo.

Negara ini mempunyai beberapa taman negara seperti Taman Negara Virunga, Garamba, Kahuzi-Biega, Salonga serta sebahagian Rizab Hidupan Liar Okapi, kesemuanya diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia, tetapi kesemuanya juga dalam status bahaya. Negara ini mempunyai biokepelbagaian yang ketara, dan disifatkan sebagai negara dengan biokepelbagaian paling ketara di Afrika.

Isu pemburuan haram merupakan isu alam sekitar di negara, pemburuan haram dilakukan untuk menampung kemiskinan serta menampung perbelanjaan perang kumpulan militan.

Pentadbiran

Kerajaan 
Mengikut perlembagaan 2006, sistem kerajaan Republik Demokratik Congo ialah republik demokrasi berpresiden. Parlimen negara ini adalah bikameral, terdiri daripada Senat dan Perhimpunan Nasional.

Provinsi 
Republik Demokratik Congo dibahagikan kepada 25 buah provinsi pentadbiran dan sebuah provinsi bandar, yakni ibu negaranya, Kinshasa berdasarkan perlembagaan negara. Provinsi-provinsi ini seterusnya dibahagikan kepada daerah dan kemudiannya, wilayah dan komun. Sebelum 2015, negara ini memiliki 11 buah provinsi. Senarai provinsi adalah seperti di bawah:

Ketenteraan 
Angkatan tentera negara ialah Forces Armées de la République Démocratique du Congo, FARDC. Angkatan tentera ini memperoleh peruntukan sebanyak $295 juta pada 2017, kira-kira 0.7% bajet pada tahun itu. Angkatan tentera terkini terbentuk selepas Perang Congo Kedua apabila kumpulan-kumpulan pemberontak dan militan digabungkan.

Ekonomi 

Mata wang Republik Demokratik Congo ialah Franc Congo dan dikendalikan oleh Bank Pusat Congo. Republik ini dianggap sebagai negara dengan sumber galian terkaya di dunia dengan anggaran nilai sumber galian setinggi AS$24 trilion. Negara ini memiliki 70% bekalan koltan, sepertiga bekalan kobalt, kira-kira 30% bekalan berlian dan sepersepuluh bekalan tembaga dunia. Meskipun memiliki khazanah galian yang besar, ekonomi negara tetap merudum sejak pertengahan 1980-an. Nilai KDNK per kapita secara nominal dan pariti kuasa beli negara ialah $501 dan $849 masing-masing, salah satu angka terendah dalam kalangan negara dunia.

Hasil-hasil pertanian utama termasuk kopi, minyak sawit, getah dan teh. Bidang perikanan dan perkayuan juga banyak dilakukan di negara.

Prasarana

Pengangkutan 
Pengangkutan rel negara ini diuruskan oleh Société nationale des Chemins de fer du Congo, Office National des Transports (ONATRA) dan Office des Chemins de fer des Ueles. Panjang jalan raya di negara ini ialah kira-kira 171,250 km, tetapi hanya 2,250 km daripada itu adalah berturap. Republik Demokratik Congo memiliki ribuan kilometer jalan air dengan panjang kira-kira 15,000 km. 

Pengangkutan udara negara pula terdiri daripada sebuah syarikat penerbangan kebangsaan, Congo Airways yang berkhidmat di kawasan domestik dan berpusat di Lapangan Terbang Antarabangsa N'djili. Meskipun begitu, pesawat yang disahkan oleh negara ini diharamkan di lapangan-lapangan terbang Kesatuan Eropah kerana memiliki piawai keselamatan bertaraf rendah.

Bekalan elektrik 
Bekalan elektrik negara lazimnya berasal daripada sumber hidroelektrik seperti Empangan Inga di Sungai Kongo. Akan tetapi, hanya kira-kira 15% penduduk negara memiliki bekalan elektrik dan diuruskan oleh Société nationale d'électricité. Negara ini juga memiliki potensi dalam penjanaan tenaga suria dengan 836 pusat tenaga suria sudah dibina di negara ini dengan jumlah penghasilan kuasa sebanyak 83 kW.

Demografi

Suku etnik 
Lebih kurang 200 buah suku etnik wujud di Republik Demokratik Congo dengan orang Bantu merangkumi majoriti penduduk negara.

Bahasa 

Bahasa rasmi Republik Demokratik Congo ialah bahasa Perancis, manakala empat bahasa peribumi Afrika, Kituba, Lingala, Tshiluba, and Swahili dijadikan sebagai bahasa-bahasa kebangsaan yang diperakui. Berdasarkan data Ethnologue, 215 bahasa hidup dituturkan di negara ini. Menurut sebuah kajian pada 2014, kira-kira 33 juta orang penduduk Congo (47% penduduk) boleh membaca dan menulis dalam bahasa Perancis.

Agama 

Agama Kristian merupakan agama majoriti bagi penduduk Republik Demokratik Congo. Peratusan penduduk negara mengikut agama anutan adalah pelbagai dan bergantung kepada kajian, seperti yang ditunjukkan dalam jadual di bawah:

Pendidikan 

Pada 2014, kadar celik huruf masyarakat DR Congo antara umur 15 ke 49 tahun ialah 75.9%; 88.1% lelaki dan 63.8% perempuan. Sistem pendidikan negara dikawal oleh tiga buah kementerian. Perlembagaan negara menjamin pendidikan rendah yang percuma dan wajib.

Akibat perang saudara di Congo, lebih 5.2 juta orang kanak-kanak negara tidak memperoleh sebarang bentuk pendidikan. Namun begitu, situasi ini bertambah baik selepas peperangan; menurut UNESCO, jumlah murid sekolah rendah meningkat daripada 5.5 juta orang pada 2002 kepada 13.8 juta orang pada 2015, dan jumlah murid sekolah menengah meningkat dari 2.8 juta orang pada 2007 kepada 4.6 juta orang pada 2015. Di samping itu, jumlah kehadiran ke sekolah juga meningkat.

Kebudayaan 

Kebudayaan masyarakat Republik Demokratik Congo adalah berdasarkan kepelbagaian etnik yang menetap di negara.

Kesusasteraan 
Sasterawan negara yang masyhur termasuk Valentin-Yves Mudimbe yang menulis pergolakan masyarakat pascakemerdekaan pada 1960-an, dan Clémentine Nzuji yang terkenal sebagai penyair.

Rujukan

Pautan luar 

 

Republik
Negara dan wilayah berbahasa Perancis