XX Ray

XX Ray ialah sebuah filem pengembaraan cereka sains Malaysia 1992 arahan Aziz M. Osman dengan idea oleh Azmil Mustapha dan cerita asal oleh Nahar Akhbar Khan. Ia merupakan filem pertama dalam trilogi XX Ray dan dibintangi oleh Aziz sendiri bersama Faizal Hussein, Nor Aliah Lee, Sharmaine Farouk, Ibrahim Pendek dan Edika Yusof. Filem ini berkisarkan tentang penemuan alat yang membolehkan seseorang melihat menembusi sesuatu objek, menjadi malapetaka apabila Anuar membawanya keluar ke satu majlis. Amir bertukar menjadi halimunan akibat kesan sampingan alat itu. 

XX Ray telah ditayangkan kepada umum pada 24 Disember 1992 dan telah diiktiraf sebagai filem cereka sains pertama Malaysia. Filem ini menerima ulasan yang rata-ratanya positif dan telah meraih kutipan sebanyak RM1.2 juta. Kesinambungannya, XX Ray II telah ditayangkan kepada umum pada 1995, diikuti oleh siri TV susulannya, Misi XX-Ray pada 2006 dan filem ketiga, XX Ray III pada 2019. Ini juga merupakan filem terakhir lakonan Ibrahim Pendek sebelum kematiannya pada 2003.

Sinopsis
Pada suatu malam, sebutir tahi bintang telah mendarat ke Kuching, Sarawak dan terhempas di sebuah kawasan penempatan masyarakat Iban. Ini membuatkan mereka terkejut setelah melihat tahi bintang yang terhempas, namun tidak pedulikan tentang peristiwa itu. Amir (Aziz M. Osman), Annuar (Faizal Hussein), Aishah (Nor Aliah Lee) dan Zulina (Sharmaine Farouk) ialah mahasiswa universiti yang menyambung pelajaran mereka dalam bidang sains. Amir, yang sangat meminati astronomi, telah membaca akhbar Utusan Malaysia mengenai kejadian meteorit terhempas di Sarawak, lalu mencari sumber-sumber bacaan mengenai meteorit di perpustakaan. Karim (Edika Yusof), anak kepada seorang hartawan kaya dan pelajar senior, membuat rancangan jahatnya untuk memisahkan Amir dan Aishah. Amir dan Annuar bertapa di bangsal mereka yang dijadikan sebagai 'balai cerap' di mana mereka meluangkan masa melihat bintang di langit sambil berbincang mengenai hal berkaitan alam semesta.

Mereka berdua berkunjung ke Kuching, Sarawak dan bertemu dengan bapa saudara Annuar, Ismail (Shaharuddin Thamby) yang merupakan kurator Muzium Sarawak. Sambil dalam perjalanan ke muzium, Ismail memberi penerangan kepada Amir dan Annuar mengenai keunikan negeri Sarawak. Setibanya mereka di muzium, mereka berdua berlegar-legar di sekitar muzium. Amir melihat sendiri meteorit yang dipamerkan di muzium itu dan mahukan serpihan batu itu untuk membuat kajian terperinci. Beragas (Ibrahim Pendek) dan Kublai (Ebby Yus) kelihatan memerhatikan gelagat mereka sambil berhajat ingin mendapatkan serpihan meteorit. Amir, Anuar dan Ismail berkunjung ke Sibu dan menuju ke perkampungan Iban di mana mereka ingin melihat sendiri lokasi di mana meteorit itu terhempas. Mereka bertiga menuju ke lokasi itu pada keesokan harinya, namun Beragas dan Kublai cuba mengambil kesempatan. Semasa membuat kajian di kawasan hutan di mana meteorit itu terhempas, Amir terserempak dengan Tok Binjai (S.A. Bakar), yang mengasingkan diri akibat satu penyakit yang dihidapi.

Amir menuju ke gua dan bertemu dengan Tok Binjai dan Ismail, sementara Annuar pula berpusu-pusu mencari mereka. Mereka berdua terkejut setelah melihat perubahan pada Tok Binjai yang telah pulih dari kecacatan kalung yang mengandungi serpihan meteorit yang dipakainya. Beragas dan Kublai datang bersama-sama Annuar yang dijadikan tebusan. Mereka berdua berjaya mengambil kalung tersebut namun dirampas oleh pengikut-pengikut Tok Binjai. Seminggu kemudian, Amir dan Annuar pulang ke Kuala Lumpur. Amir terus bergegas ke bangsalnya dan mencipta sebuah peranti baru, namun tidak mahu menerima kunjungan daripada Annuar, Zulina dan Aishah. Dia berjaya mencipta peranti tersebut dan mencubanya sendiri. Keesokan harinya, Amir memanggil mereka bertiga dan menunjukkan peranti baru, yang diberi nama XX Ray kepada rakan-rakannya. Annuar mencuba peranti tersebut dan terkejut apabila melihat Karim dan dua rakannya merokok dalam tandas. Karim ditangkap oleh polis.

Annuar kemudian telah membawa keluar topi XX Ray tanpa pengetahuan Amir dan membawanya ke sebuah kelab malam. Amir mendapati topinya telah hilang, dan terus mencari Annuar. Annuar menuju ke kelab malam dan membuat 'tinjauan' di situ. Karim dan konco-konconya yang telah dikenakan tindakan tata tertib, membalas dendam terhadap Amir dan Annuar. Amir tiba ke kelab dan mendapatkan semula topinya. Amir dan Annuar melarikan diri, namun berjaya ditangkap oleh Karim dan konco-konconya. Mereka berdua dibelasah, dan Amir mula mengalami kesan sampingan daripada topi XX Ray, lalu menjadi halimunan. Karim dan rakan-rakannya berjaya melarikan diri. Pada esok harinya, So'ud (Osman Kering), mengambil topi XX Ray setelah dikejutkan dengan suara ghaib Amir. Amir menyalahkan Annuar kerana membawa keluar topinya tanpa kebenarannya, lalu menunjukkan perubahannya kepada Annuar, yang pengsan setelah mengetahui Amir menjadi 'hantu'. Annuar menceritakan perkara sebenar kepada Aishah dan Zulina semasa makan di restoran McDonalds, namun mereka pada mulanya tidak percaya. Aishah dan Zulina menziarahi Amir dan Annuar di bangsal mereka, dan terkejut melihat keadaan Amir.

Aishah meraikan ulang tahunnya ke-20 dengan partinya berkonsepkan 'masquerade'. Amir dan Annuar turut hadir meraikannya. Karim bersama dua rakannya, hadir tanpa dijemput cuba mengambil kesempatan terhadap Amir dengan berniat untuk memalukannya, yang mengakibatkan Amir pengsan setelah meminum air yang dicampur dengan ubat tidur. Selepas parti berakhir, Amir menunjukkan keadaan fizikalnya yang ghaib, mengejutkan Aishah dan Zulina. Esok harinya, Profesor Amin (Jaafar Onn) terkejut dengan keadaan Amir dan meminta anak-anak buahnya mencari batu meteorit untuk membuat kajian. Annuar, Aishah dan Zulina mencari topi XX Ray yang telah diambil oleh So'ud, namun dibeli oleh seorang lelaki (Malek Noor). Mereka berjaya merampasnya daripada lelaki itu dan pulang ke kampus universiti, terus bertemu dengan Profesor Amin. Beragas terdesak mahukan batu meteorit untuk menjadikannya tinggi, dan merosakkan kelengkapan makmal, menyebabkan Profesor Amin pengsan. Beragas berjaya mendapatkan batu itu dan permintaannya dipenuhi apabila dia menjadi tinggi. Bagaimanapun, Beragas bertukar menjadi kecil. 

Beragas dan Kublai mengejar mereka, sementara Karim mengheret Aishah keluar dari kampus. Mereka terdengar bunyi dengungan dari langit, dan UFO kelihatan di perkarangan kampus. Makhluk UFO (Erma Fatima) datang untuk mengambil kembali batu meteor yang dipinjamkan dan menyampaikan taklimat ringkas sebelum berangkat pulang. Beragas kembali ke rupa fizikal asalnya, namun dia bersama Kublai dan Karim mengeras. Amir kembali ke dunia nyata. Annuar teruja melihat keadaan Karim, Beragas dan Kublai yang mengeras selama 12 jam. Keesokan harinya, setelah Annuar membuat kiraan; Karim, Beragas dan Kublai mula sedar dan mereka terkejut kerana berpakaian wanita, lalu menjadi bahan ketawa sekumpulan siswazah universiti.

Pelakon
 Aziz M. Osman sebagai Amir, seorang pelajar jurusan Sains di Universiti Kebangsaan Malaysia dan teman lelaki Zurina
 Faizal Hussein sebagai Anuar, rakan sekuliah dengan Amir, Aishah, Zurina dan anak saudara Encik Ismail
 Nor Aliah Lee sebagai Aishah, kawan kepada Zurina, Amir dan Anuar
 Sharmaine Farouk sebagai Zurina, teman wanita Amir dan kawan kepada Aishah
 Ibrahim Pendek sebagai Beragas, bomoh yang mempunyai niat jahat untuk dapatkan tahi bintang 
 Edika Yusof sebagai Karim, musuh kepada Amir dan rakan-rakan serta playboy kampus
 Bibiyana Loyola sebagai Ramlah
 S. A. Bakar sebagai Binjai
 Shaharuddin Thamby sebagai Ismail
 Esma Daniel sebagai Sharul
 Mazlan Kamal sebagai Amat
 Koo Chee Sing sebagai Colan
 Syanie sebagai Aida
 Osman Kering sebagai So'ud
 Ebby Yus sebagai Kublai
 Jaafar Onn sebagai Profesor Amin (tidak dinamakan)
 Erma Fatima sebagai Makhluk UFO (penampilan khas)
 Malek Noor sebagai Pembeli topi keledar (penampilan khas)

Penerbitan
XX Ray merupakan hasil cetusan idea pelakon, Azmil Mustapha dan filem kedua terbitan Nizarman selepas Bintang Malam (1991). Ia juga merupakan filem kedua arahan Aziz M. Osman yang sebelum ini mengarahkan filem pertamanya, Fenomena (1990) di mana beliau turut berkhidmat sebagai penulis skrip dengan Nahar Akbar Khan menulis cerita asal. Azman Abu Hassan menyumbangkan skor muzik, manakala Mariam Ibrahim mengendalikan suntingan. Menurut penerbit, Ruhani Abdul Rahman, XX Ray memiliki potensi untuk menjadi sebuah "filem pecah panggung", mengikut jalan cerita dan mereka yang terlibat dalam pembikinan filem ini, sambil menyifatkannya sebagai sebuah karya berunsur fantasi. Ruhani telah memperuntukkan RM250,000 untuk kesan khas yang akan dilakukan oleh pengarah fotografi dan jurukamera Badaruddin Haji Azmi. Majlis pelancaran filem ini diadakan pada 12 Januari 1992 dan dirasmikan oleh Menteri Belia dan Sukan ketika itu, Annuar Musa.

Aziz sendiri turut berlakon dengan memegang watak sebagai Amir, Faizal Hussein memegang watak sebagai Anuar, manakala Sharmaine Farouk dan isteri Aziz ketika itu, Nor Aliah Lee (ketika itu dikenali dengan nama asal, Vianney Anastasia Lee) masing-masing memegang watak sebagai Zurina dan Aisyah. XX Ray ialah filem pertama lakonan Sharmaine. Barisan pelakon lain termasuk Edika Yusof, Ibrahim Pendek, Ebby Yus, Shaharuddin Thamby, Syanie dan Bibiyana Loyola (kakak Nor Aliah Lee) yang menjayakan watak pembantu. Malek Noor dan Erma Fatima membuat penampilan khas. Yusof Haslam pada mulanya mahu membintangi filem ini dengan melakonkan watak Datuk Yahya, namun menarik diri sebelum penggambaran bermula. Penggambaran sebahagiannya dijalankan di Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) di Bangi dan Lembah Klang, Selangor; Kuala Lumpur dan Sarawak pada Januari dan Februari 1992.

Muzik
Lagu tema filem XX Ray yang bertajuk sama dipersembahkan oleh Azman Abu Hassan yang turut berkhidmat sebagai komposer dan penulis lirik. Filem ini turut menampilkan lagu "Mercu" dan "Bermula Cerita" yang dipersembahkan oleh Liza Aziz. Kedua-dua lagu ini dimuatkan dalam album pertama beliau yang mengambil namanya sebagai tajuk album, yang diterbitkan oleh Rediffusion Records (Redirec), manakala lagu "Rap XX Ray" dipersembahkan oleh Nana Nurgaya yang mengandungi sedutan audio daripada filem ini. Ini dimuatkan dalam album R.R.A.P: Rentak Rancak Ala Puisi terbitan EMI Music Malaysia.

Keluaran dan sambutan
XX Ray ditayangkan pada 24 Disember 1992 di 13 pawagam seluruh negara. Tidak lama selepas ia dikeluarkan, filem ini menerima kutipan bersih RM33,739 paling tinggi bagi tayangan larut malam (Sabtu) dan tayangan pagi (Ahad). Filem ini mencipta sejarah apabila meraih kutipan pecah panggung sebanyak RM500,000 dalam tempoh seminggu selepas tayangan perdana rasminya, dan terus meningkat kepada RM780,000 pada minggu berikutnya. Kutipan pecah panggung kemudian melonjak kepada RM1.2 juta pada hari ke-33 tayangannya. XX Ray ditayangkan di Singapura pada 29 Mei 1993 dan mendapat sambutan di pawagam.

Bagi mempromosikan filem ini, penerbit filem ini, Nizarman telah menganjurkan pertandingan kuiz yang terbuka untuk penyertaan kepada umum, di mana ia mendapat sambutan yang amat memberangsangkan. Filem ini bersama-sama dengan Selubung, telah disenarai sebagai antara filem Melayu yang disiarkan di TV3 selepas tamat tayangan perdana di pawagam. 

Filem ini menerima ulasan positif daripada pengkritik filem. Seri Intan Othman dari Berita Harian menulis bahawa "idea yang kreatif, diselitkan unsur hiburan dan jenaka menjadi tunjak kekuatan" filem ini sambil mengatakan ia "berjaya memaparkan sebuah karya menarik sekaligus menaikkan martabat filem Melayu yang dikatakan semakin merosot sejak kebelakangan ini". Kamil Othman, menulis untuk Sunday Mail memuji filem ini sambil menyifatkannya sebagai "sebuah dunia baru yang berani". Menulis untuk New Straits Times, Suraya Al-Attas memuji gaya pengarahan Aziz kerana memberikan "sesuatu yang berbeza untuk filem Melayu" sambil menyifatkan kesan khas filem ini "cukup mengagumkan".

Pada 14 November 2018, XX Ray telah dipertontonkan di Urbanscapes House 2, Jalan Hang Kasturi bersempena dengan penganjuran Urbanscapes Festival 2018 dan dianjurkan oleh Kelab Seni Filem Malaysia dan Cinephilia. Aziz dalam satu temubual pada Januari 2019 bahawa beliau mempertimbang idea untuk tayangan semula filem ini. Beliau dinyatakan berkata: "Saya pernah ajukan idea penayangan semula filem XX Ray dan XX-Ray II kepada penerbit asal yakni Grand Brilliance tahun lalu dan masih menunggu maklum balas mereka sehingga ke hari ini,". Aziz kemudian mengingati kembali filem itu dalam satu ciapan di Twitter pada April 2021: "XX Ray bukan filem terbaik saya. Filem terbaik saya belum buat".

Anugerah

Kesinambungan

XX Ray II (1995) 

Kesinambungan filem ini, XX Ray II ditayangkan pada 25 November 1995, tiga tahun selepas kejayaan filem pertama. Untuk filem ini, Aziz masih kekal sebagai pelakon utama dengan penambahan pelakon baru termasuk Lydiawati, Aleeza Kasim, Jalaluddin Hassan dan Azmil Mustapha.

XX Ray III (2019) 

Susulan kejayaan dua filem XX Ray, Aziz M. Osman mula membayangkan idea untuk filem ini pada tahun 2011. Aziz mengambil masa selama 20 tahun untuk mengarahkan XX Ray III kerana ingin memastikan plot dan jalan cerita ditampilkan segar dan tidak ketinggalan zaman. Pencarian bagi pelakon utama dan penulisan skrip filem ini telah dimulakan pada Jun 2015. Izzue Islam telah dipilih menjayakan watak utama dalam filem ini, bersama-sama pelakon baru termasuk Adam John, Dazrin Kamarudin, Nonny Nadirah dan Ardell Aryana. Aziz dan Faizal Hussein turut berlakon dengan membuat penampilan kameo. Kesinambungan dua filem XX Ray, XX Ray III ditayangkan pada 24 Januari 2019.

Adaptasi televisyen 

Pada tahun 2006, sebuah siri drama adaptasi filem ini telah diterbitkan dengan tajuk Misi XX-Ray, telah memulakan tayangan perdana di TV3 bermula 18 April 2006 hingga 5 Mei 2007 sebanyak 2 musim dan 26 episod. Idea untuk siri TV adaptasi filem ini telah diutarakan pada 1993 susulan kejayaan XX Ray. Episod pengenalan telah diterbitkan sebagai telefilem telah bersiaran pada 15 April, iaitu 3 hari sebelum tayangan perdana rasmi drama ini. Antara barisan pelakon termasuk Syed Aiman, Farah Putri, Qazem Nor dan Raja Farah. Aziz M. Osman dalam satu sidang media drama ini, mengatakan biarpun masih menggunakan perkataan XX-Ray, namun jalan cerita yang ditonjolkan dalam drama itu berbeza dengan filem asal.

Rujukan

Pautan luar
 

Filem Malaysia tahun 1992
Filem bahasa Melayu
Filem cereka sains Malaysia
Filem arahan Aziz M. Osman
Filem 1992