Jajahan Pasir Mas

Pasir Mas ialah sebuah jajahan daripada 11 buah jajahan yang terdapat dalam negeri Kelantan. Ia bersempadan dengan Jajahan Kota Bharu di sebelah timurnya dan Jajahan Tumpat di sebelah utaranya. Ia juga bersempadan dengan negara Thailand di sebelah barat dan di sebelah selatan bersempadan dengan Jajahan Tanah Merah. Seluas 3.9 peratus daripada keluasan negeri Kelantan ialah keluasan Pasir Mas atau 57,800 hektar. 

Sebelum Jajahan Pasir Mas diwujudkan, ia merupakan sebahagian daripada Jajahan Kota Bharu. Walau bagaimanapun setelah dipersetujui bersama, Jajahan Pasir Mas telah diasingkan pada tahun 1918 dan diletakkan dibawah pentadbiran sendiri di bawah Pejabat Tanah dan Jajahan Pasir Mas. Pada waktu itu, Ketua Jajahan Pasir Mas yang pertama telah disandang oleh Encik Jaafar yang memegang jawatan selama satu tahun.

Penduduk
Jumlah penduduk di jajahan Pasir Mas ialah 189,292 orang (banci 2010). Penduduk Melayu sebanyak 90%, Cina 5%, India 1% dan lain-lain 4%.

Projek DiRaja
 Projek DiRaja Tanaman Kelapa Wangi ialah hasil daripada ilham dan cadangan DYMM Raja Perempuan Kelantan selaku Penasihat kepada Projek DiRaja Kelantan. Projek ini merupakan projek pertama yang dilancarkan di Negeri Kelantan pada awal 2001 

Sebidang tanah seluas 12.8 ha (31.55 ekar) telah diusahakan di Kampung Gual Mesa, Mukim Apam, Jajahan Pasir Mas yang terdiri daripada tanah kerajaan dan keadaan tanah tersebut pada masa itu adalah terbiar dan ditenggelami air.

Kerja-kerja pembangunan projek ini telah dijalankan bersama oleh jabatan dan agensi kerajaan terutama daripada jabatan dan agensi di bawah Kementerian Pertanian serta juga pihak swasta kerana tiada peruntukan wang khusus disediakan bagi melaksanakan projek ini. Kerja-kerja penyediaan plan tataatur telah disediakan oleh Jabatan Perancang Bandar dan desa dengan nasihat teknikal diberikan oleh Jabatan Pertanian. Komponen projek terdiri daripada tapak tanaman kelapa wangi, tapak tanaman sayur-sayuran, kolam ikan, reban ternakan ayam, rumah peserta, tapak gerai jualan, pejabat dan jalan ladang.
   
Seramai 8 peserta telah diambil daripada mereka yang terdiri daripada golongan rakyat termiskin yang menepati kriteria yang telah ditetapkan oleh Kementerian Pembangunan Luar Bandar untuk melayakkan mereka mendapat bantuan rumah PPRT(Program Pembangunan Rakyat Termiskin). Peserta dan keluarga akan ditempatkan di dalam kawasan projek dengan diberi kemudahan rumah dan kawasan ladang untuk menjalankan aktiviti pertanian yang telah diatur oleh pihak pengurusan.

Kerja-kerja menyediakan tapak telah dimulakan pada 28 Oktober 2000 dan kelapa wangi telah dicadangkan sebagai tanaman utama di samping tanaman sampingan dan aktiviti pertanian yang lain. Majlis Pelancaran oleh YAM Tengku Temenggong Kelantan telah diadakan pada 29 Oktober 2000.

Mukim
 Mukim Alor Buloh
 Mukim Alor Pasir
 Mukim Apa-Apa
 Mukim Apam
 Mukim Bakong
 Mukim Bechah Menerong
 Mukim Bechah Palas
 Mukim Bechah Semak
 Mukim Bukit Tuku
 Mukim Chetok
 Mukim Gelam
 Mukim Gua
 Mukim Gual Nering
 Mukim Gual Periok
 Mukim Jabo
 Mukim Jejawi
 Mukim Kangkong, Kelantan
 Mukim Kala
 Mukim Kasa
 Mukim Kedondong
 Mukim Kenak
 Mukim Kerasak
 Mukim Kiat
 Mukim Kuala Lemal
 Mukim Kubang Batang
 Mukim Kubang Bemban, Kelantan
 Mukim Kubang Gatal
 Mukim Kubang Gendang
 Mukim Kubang Ketam
 Mukim Kubang Sepat
 Mukim Kubang Terap
 Mukim Lalang
 Mukim Lubok Anching
 Mukim Lubok Gong
 Mukim Lubok Kawah
 Mukim Lubok Tapah
 Mukim Lubok Setol
 Mukim Meranti
 Mukim Padang Embon
 Mukim Paloh
 Mukim Rantau Panjang
 Mukim Sakar
 Mukim Tasik Berangan
 Mukim Teliar
 Mukim Tendong
 Mukim Tok Sangkot
 Mukim Tok Uban
 Mukim Kuala Kelar
 Bandar Pasir Mas
 Pekan Rantau Panjang
 Mukim Alor Mengkuang

Bandar dan Pekan
 Bandar Pasir Mas
 Bandar Tasek Raja
 Bandar Baru Pasir Mas, Mukim Apam
 Pekan Rantau Panjang
  Pekan Tendong

Pusat beli-belah dan Pasaraya 
Pasar Besar Bandar Tasek Raja
Emporium MYDIN Rantau Panjang
Plaza Serakai Mas
Pasaraya PKT Tendong
Pasaraya Pantai Timor Pasir Mas
Pasaraya Pantai Timor Rantau Panjang
the ZON Duty-Free
Kompleks Bebas Cukai Rantau Panjang
Pasaraya Pantai Timor Mart Bandar Baru Lubuk Jong
Pasaraya Salamku Tendong

Institut Pengajian 
 Sekolah Rendah di daerah Pasir Mas
 Sekolah Kebangsaan Bakong 
 Sekolah Kebangsaan Banggol Chicha
 Sekolah Kebangsaan Banggol Petai
 Sekolah Kebangsaan Baroh Pial
 Sekolah Kebangsaan Bayu Lalang
 Sekolah Kebangsaan Bechah Durian
 Sekolah Kebangsaan Bendang Pauh
	SK BUKIT PERAH   
	SK BUNUT SUSU   
	SK CHABANG TIGA CHETOK   
	SK CHETOK 
	SK CHICHA TINGGI   
	SK GELANG MAS  
	SK GUAL PERIOK  
	SK GUAL SITOK   
	SK GUAL TO DEH   
	SK KAMPONG BARU  
	SK KANGKONG   
	SK KEDAI TANJONG 
	SK KEDONDONG   
	SK KELAR 
	SK BECHAH KELUBI  
	SK KEPAS   
	SK KOK PAUH   
	SK KUBANG CHENOK  
	SK KUBANG KUAU   
	SK LATI   
	SK LEMAL  
	SK LUBOK SETOL  
	SK MEKASAR   
	SK MERANTI 
	SK PANGKAL KALA   
	SK DATO ABDUL HAMID (1)   
	SK PENGGU   
	SK RANTAU PANJANG  
	SK TANJONG BUNGA   
	SK TANJONG CHENAK  
	SK OTHMAN TALIB (1)   
	SK SRI KIAMBANG   
	SK TOK SANGKUT   
	SK TO UBAN  
	SK RAHMAT  
	SK DATO ABDUL HAMID (2)  
	SK OTHMAN TALIB (2)   
	SK SULTAN IBRAHIM (3)
	SK SULTAN IBRAHIM (4)  
	SK PENDIDIKAN KHAS KELANTAN  
	SK GUAL TINGGI   
	SK BUKIT JARUM   
	SK SRI RANTAU PANJANG (1)    
	SK SRI  RANTAU PANJANG (2)    
	SK SULTAN IBRAHIM (1)    
	SK SULTAN IBRAHIM (2)    
	SJK (C) KHAY BOON    
	SJK(C) YOK ENG    
	SJK(C) POY  HWA  

 Sekolah Menengah di daerah Pasir Mas  
	SMK CHETOK   
	SMK BUNUT SUSU  
	SMK KANGKONG  
	SMK TENGKU PANGLIMA RAJA   
	SMK MERANTI  
	SMK (P) PASIR MAS   
	SMK TENDONG   
	SMK TO UBAN  
	SMK TIANG CHANDI  
	SMK SULTAN IBRAHIM (2)   
	SMK GUAL PERIOK  
	SMK KEDONDONG  
	SMK KUBANG BEMBAN 
	SMK BAROH PIAL  
	SMK RANTAU PANJANG   
	SMK SULTAN IBRAHIM (1)   
	SMK (A) LATI   
       MAAHAD MUHAMMADI PASIR MAS

 institusi pengajian tinggi dan kemahiran di daerah Pasir Mas 
	Kolej Polytech Kemahiran Mara Pasir Mas

Tokoh kelahiran jajahan Pasir Mas 
Danny X-Factor - pelakon dan penyanyi kumpulan X-Factor.
M.Rajoli - pelakon komedi popular dan bekas bilal masjid kampung Baru, Kuala Lumpur (1945-2010)
Neelofa Mohd Noor - pelakon, pengacara dan model iklan
Tan Sri Jeneral Zulkifeli Mohd Zin - Panglima Angkatan Tentera Malaysia (ATM)

Rujukan

 Pihak Majlis Daerah Pasir Mas.
 Gambar Satelit Pasir Mas
 Maklumat Jajahan Pasir Mas 
 Pejabat Penerangan Daerah Pasir Mas 
 http://www.sinarharian.com.my/mobile/edisi/kelantan/khazanah-sejarah-tersembunyi-1.265488 

Tempat di Kelantan