Labuan

Wilayah Persekutuan Labuan merupakan Wilayah Persekutuan kedua Malaysia. Ia merangkumi keseluruhan pulau Labuan yang mempunyai keluasan 91.64 km2. Pulau Labuan terletak sekitar 10 km dari pantai Sabah, 2 1/2 jam penerbangan dari Kuala Lumpur, dan sekitar 30 km dari pantai Brunei. Pulau Labuan telah diisytiharkan sebagai pusat kewangan luar pantai pada 1990 dan pelabuhan bebas cukai sejak 1956. Labuan mempunyai pelabuhan yang dalam dan besar, yang merupakan punca asal namanya pelabuhan atau "Labuhan". Pusat bandar bagi Wilayah Persekutuan Labuan adalah Bandar Victoria.

Pulau Labuan juga mempunyai air yang jernih dan pantai berpasir sepanjang persisiran pantai, menjadikannya destinasi perlancongan yang baik. Pulau Labuan juga mempunyai perairan yang baik untuk aktiviti menyelam dan mempunyai empat destinasi penyelaman skuba.

Sejarah 

Pulau Labuan asalnya merupakan sebahagian dari Kesultanan Brunei. Pada 1846, ia diserahkan kepada British oleh Sultan Brunei Sultan Omar Ali Saifuddin II setelah British menggunakan pulau itu sebagai tapak operasi menentang lanun. Pada 1848 Labuan telah diisytiharkan sebagai Tanah Jajahan Mahkota British. Kemudian pada 1890, ia ditadbir oleh Borneo Utara. Namun begitu pada 1 Januari 1906 Labuan telah diserahkan kembali kepada British dan menjadi sebahagian daripada Negeri-negeri Selat pada 30 Oktober 1906 bersama-sama Singapura, Melaka dan Pulau Pinang. Sejak era pentadbiran British di Pulau Labuan, Bandar Victoria merupakan pusat pemerintahan dan sosio ekonomi penduduk pulau tersebut. 

Pada Disember 1941 hingga Jun 1945, Labuan telah diperintah oleh Jepun. Labuan telah ditukar namanya menjadi Pulau Maida (前田島 [Maeda-shima])sempena nama Komander tentera Jepun di Borneo Marquis Toshinari Maeda. Selepas pengunduran Jepun dan pentadbiran tentera British tamat, Labuan digabungkan ke dalam Borneo Utara pada 1946. Seterusnya pada 1963 ia bersama-sama Sabah bergabung ke dalam Malaysia.

Labuan dahulunya merupakan kawasan terpinggir dari arus pembangunan. Setelah diisytiharkan sebagai Wilayah Persekutuan pada 1 Februari 1984, kawasan penempatan bagi kaum Kedayan dan Melayu Brunei ini mula menjadi antara destinasi utama kepada pelabur asing untuk berurusniaga terutama sekali setelah Labuan diiktiraf sebagai Pusat Kewangan Pesisir Antarabangsa atau IOFC pada Oktober 1990 (kini dikenali sebagai Pusat Perniagaan dan Kewangan Antarabangsa atau LOFSA).

Peninggalan sejarah zaman silam di Labuan menjadi tarikan pelancong seperti Taman Damai (lokasi Jepun menyerah kalah kepada British), kubur askar asing yang terkorban semasa berperang dengan tentera Jepun di Tanjung Taras dan Taman Burung Eksotik. 

Selain peninggalan sejarah zaman silam, Labuan juga terkenal dengan aktiviti sukan laut peringkat antarabangsa seperti pertandingan memancing laut dalam, jet ski dan kayak mengelilingi Pulau Labuan.

Labuan yang dahulunya didiami oleh nelayan, mula menjadi tumpuan para pelajar dari dalam dan luar labuan berikutan pembukaan Universiti Malaysia Sabah Kampus Antarabangsa Labuan dan Kolej Matrikulasi Labuan.

Politik 
Labuan merupakan salah sebuah Wilayah Persekutuan Malaysia. Pulau ini ditadbir oleh Kerajaan Persekutuan melalui Jabatan Wilayah Persekutuan (Sebelum ini dikenali sebagai Kementerian Wilayah Persekutuan). Perbadanan Labuan yang diketuai oleh seorang Pengerusi adalah menjalankan tugas sebagai pihak berkuasa tempatan yang bertanggungjawab terhadap pembangunan dan pentadbiran Labuan. Labuan mempunyai seorang perwakilan di Dewan Negara dan seorang di Dewan Rakyat. Ahli Dewan Negara bagi Labuan adalah (Kosong, belum ada lantikan baharu) manakala wakil Labuan di Dewan Rakyat adalah YB Dato' Indera Dr. Suhaili Bin Abdul Rahman . Secara lazimnya, ahli Dewan Rakyat bagi Labuan akan dilantik sebagai Pengerusi Perbadanan Labuan. Kampung-kampung di Labuan pula di tadbir oleh seramai 27 orang Ketua Kampung yang dilantik oleh Perbadanan Labuan. Secara tradisi, hampir semua ketua-ketua kampung adalah berketurunan Kadayan-Brunei kecuali Ketua Kampung Sungai Keling yang berketurunan Cina. 

Berikut senarai para pentadbir di Labuan:
Gabenor 
27 Nov 1847 - Nov 1852     James Brooke                       (l. 1803 - m. 1868)  
1852 - 1856                Spencer St. John                       (l. 1825 - m. 1910) 

Leftenan Gabenor (pemangku tugas Gabenor) 
1848 - 1850                William Napier 
1850 - 1856                John Scott                     (l. 1814 - m. 1898) 

Gabenor 
1856 - 1861                George Warren Edwards 
1861 - 1866                Jeremiah Thomas Fitzgerald Callaghan    (l. c.1830 - m. 1881)                            
1866 - 1867                Hugh Low                                (l. 1824 - m. 1905)
1867 - 1871                John Pope Hennessy                      (l. 1834 - m. 1891) 
1871 - 1875                Henry Ernest Gascoyne Bulwer            (l. 1836 - m. 1914)
1876 - 1878                Herbert Taylor Ussher                   (l. 1836 - m. 1880)
1878 - 1881                Charles Cameron Lees                    (l. 1837 - m. 1898) 
1881 - 1888                Peter Leys 
1888 - 1890                Arthur Shirley Hamilton 
1890 - 1906                Gabenor Borneo Utara
1906 - 1946                Gabenor Negeri-negeri Selat
 
Timbalan Gabenor 
1906 - 1946                Residen British di Brunei

Residen British 
1907 - 19..                M.S.H. McArthur
Feb 1917 - 1918            Geoffrey Edmund Cator             (l. 1884 - m. 1973)
1918 - 1934                ....
1934 - 1936                A.D. York                         (l. 1907)
1936 - 1940                ....
1940 -  3 Jan 1942         A.H.P. Humphrey                   (l. 1912)

Komander Jepun
3 Jan 1942 - Mar 1945     ....
Mar 1945 - 10 Jun 1945     Hichiro Okuyama 

Residen British
1945 - 16 Sep 1963         ....

Pengerusi Perbadanan Labuan  
2001 - 2003                Dato' Othman Mohd Rijal  (l. 1945)           
2003 - 2008                Dato' Suhaili Abdul Rahman (l. 1961) 
2008 - 2011                Tan Sri Ahmad Phesal Talib 
2011 - 2013                Datuk Yussof Mahal 
2013 - 2018                Datuk Rozman bin Datuk Haji Isli 
2018 - kini                Dato' Sri Amir Hussein

Geografi 
Wilayah Persekutuan Labuan terletak kira-kira 8km dari persisir pantai pulau Borneo bahagian pantai barat. Pulau Labuan adalah pulau terbesar, manakala ianya mempunyai lima lagi pulau kecil yang lain di sekitarnya iaitu Pulau Papan, Pulau Burong, Pulau Kuraman, Pulau Rusukan Kecil dan Pulau Rusukan Besar.

Kampung
Wilayah Persekutuan Labuan terbahagi kepada 27 kampung :-
 Sungai Labu
 Batu Arang 
 Batu Manikar  
 Layang-Layangan 
 Lubok Temiang 
 Rancha-Rancha
 Nagalang
 Sungai Lada
 Kerupang
 Lajau
 Pantai
 Tanjung Aru
 Tanjung Aru Nelayan
 Durian Tunjung
 Sungai Pagar
 Sungai Miri
 Gersik Saguking
 Ganggarak
 Bukit Kuda
 Bukit Kalam
 Sungai Bedaun
 Bebuloh
 Pohon Batu
 Patau-patau
 Sungai Kaling
 Kilan
 Merinding

Ekonomi

Senarai hitam syurga cukai OECD
Pada April 2009, atas permintaan Kumpulan 20 negara kaya dan membangun, Organisasi Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi (OECD) telah menyenaraihitamkan Labuan sebagai satu dari "syurga bagi rahsia perbankan". Selain Malaysia, OECD juga menyenaraihitamkan Filipina, Costa Rica dan Uruguay. Empat negara ini dinamakan sebagai negara yang paling bawah kerana menolak untuk menerima peraturan baru keterbukaan kewangan seperti bertukar-tukar maklumat mengenai cukai. Namun OECD mengeluarkan Pusat Kewangan Luar Pesisir Labuan dalam senarai hitam syurga cukai yang tidak bekerjasama atau komitmennya untuk bekerjasama dalam memerangi penyalahgunaan pematuhan dalam piawai percukaian cuma beberapa hari kemudian.

Demografi 
Komposisi etnik di Labuan pada 2020 ialah Melayu Brunei dan Kedayan (61,549 atau 72.81%), Kadazan-Dusun, Rungus, Murut dan Lun Bawang/Lundayeh (2,084 atau 1.82%), Cina (17,620 atau 18.75%), India (209 atau 0.86%) serta lain-lain bangsa (7,179 atau 6.14%).

Budaya 
Majoriti penduduk Labuan adalah berketurunan Melayu Brunei dan Kedayan. Mereka beragama Islam dan bertutur dalam bahasa Melayu dialek Kadayan-Brunei atau lebih dikenali sebagai dialek Labuan. Dialek Labuan mempunyai beberapa perbezaan berbanding Bahasa Melayu standard. Berikut adalah antara perkataan yang sering digunakan dalam perbualan seharian:
 Awu=ya
 ani=ini
 atu=itu
 kita=awak (digunakan untuk merujuk kepada orang yang lebih tua atau dihormati)
 batah=lama
 tah=lah
 mun=kalau
 basar=besar
 damit=kecil
 aing=air
 karang=nanti
 bisai=cantik
 ia=dia
 mulih=pulang
 mengatil=mengacau
 antah=entah
 nda=tidak
 majal=paksa
 karit=kedekut

Antara makanan tradisi masyarakat Labuan pula ialah ambuyat, Kelupis dan makanan karing.

Darjah Kebesaran 
Mulai tahun 2008, Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong telah berkenan mengurniakan Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat Persekutuan (Wilayah Persekutuan) sempena Hari Wilayah Persekutuan. Darjah Kebesaran Yang Mulia Mahkota Wilayah ini mempunyai 7 pangkat iaitu:
Seri Utama Mahkota Wilayah (SUMW) yang membawa gelaran Datuk Seri Utama
Seri Mahkota Wilayah (SMW) yang membawa gelaran Datuk Seri
Panglima Mahkota Wilayah (PMW) yang membawa gelaran Datuk
Johan Mahkota Wilayah (JMW)
Kesatria Mahkota Wilayah (KMW)
Ahli Mahkota Wilayah (AMW)
Pingat Pangkuan Mahkota Wilayah (PPW)

Akan tetapi, disebabkan oleh sebuah syarat perjanjian sulit tambahan yang dimeterai pada tahun 1984 semasa pulau itu diserah kepada Kerajaan Persekutuan, warga-warga Labuan (tidak mengira anak jati yang asli dilahirkan serta dibesarkan di sana ataupun anak keturunan Sabah yang dilahirkan serta/atau dibesarkan di pulau itu, sebelum, semasa atau selepas ia menjadi sebuah Wilayah Persekutuan) juga boleh melayakkan diri untuk dianugerahi darjah-darjah kebesaran negeri Sabah, iaitu Darjah Yang Amat Mulia Kinabalu. Darjah ini mempunyai 4 pangkat iaitu:
Seri Panglima Darjah Kinabalu yang membawa gelaran Datuk Seri Panglima
Panglima Gemilang Darjah Kinabalu yang membawa gelaran Datuk
Ahli Setia Darjah Kinabalu
Ahli Darjah Kinabalu

Lihat juga 
 Pelancongan di Labuan
 Pengangkutan di Labuan
 Identiti Labuan

Nota kaki

Pautan luar 

Kerajaan
Labuan Corporation
State Development Office 
Labuan Tourism
Labuan Maps
Labuan FM - Suara Pesisir Anda 

Pelancongan
 Labuan - Informasi pelancongan

Komuniti
Labuan Online Community 
https://labuaninvisualretrospective.wordpress.com/ - Komuniti Sejarah Tempatan khususnya di Pulau Labuan
 https://labuanbirds.wordpress.com/ - Komuniti aktiviti pengamatan burung dan konservasi tempatan

Hiburan
Labuan Entertainment Center 

Perbankan
Association of Banks Labuan 

Unit Amanah
ECTrust 
ITMC Fiduciary

 
Wilayah Persekutuan
Pulau di Wilayah Persekutuan
Negeri dan wilayah persekutuan di Malaysia
Asia Tenggara Maritim