Bahasa-bahasa Melayu

Bahasa-bahasa Melayu, atau lebih dikenali sebagai bahasa-bahasa Melayik dalam bidang linguistik, ialah satu cabang bahasa di bawah rumpun bahasa-bahasa Melayu-Polinesia dalam keluarga bahasa-bahasa Austronesia. Bahasa yang terkenal dalam keluarga ini ialah bahasa Melayu iaitu bahasa kebangsaan di Brunei dan Singapura serta asas kepada bahasa Malaysia iaitu bentuk bahasa yang dibakukan untuk kegunaan peringkat kebangsaan Malaysia, serta bahasa Indonesia yakni bahasa kebangsaan Indonesia. Cabang bahasa-bahasa Melayu juga merangkumi bahasa tempatan yang dituturkan pelbagai subetnik Melayu (contohnya seperti bahasa Kutai dan bahasa Melayu Kedah), bahasa kerabat yang mempunyai hubungan terdekat dengan bahasa Melayu di Sumatera (seperti bahasa Minangkabau) dan Borneo (seperti bahasa Iban). Antara calon kawasan yang paling berkemungkinan sebagai titik pemisahan bahasa-bahasa Melayu ialah di Borneo barat.

Sejarah 
Istilah "bahasa-bahasa Melayu" adalah istilah umum yang digunakan di Wikipedia Bahasa Melayu, tetapi padanan sebenar yakni "Melayik" (Malayic) pertama kali dicipta oleh Dyen (1965) dalam klasifikasi leksikostatistik bahasa-bahasa Austronesia. "Kelekapan bahasa-bahasa Melayik" (Malayic hesion) oleh Dyen mempunyai skop yang lebih luas daripada subkumpulan bahasa-bahasa Melayu dalam bentuk yang diterima kini, dan juga merangkumi bahasa Aceh, bahasa Lampung, dan bahasa Madura. Nothofer (1988) menyempitkan julat bahasa-bahasa Melayu, tetapi memasukkan bahasa bukan Melayu seperti bahasa Rejang dan bahasa Embaloh:

 Bahasa Rejang
 Bahasa Embaloh
 Bahasa Selako
 Bahasa-bahasa Melayu-Iban
 Bahasa Iban
 Bahasa Melayu

Skop subkumpulan bahasa-bahasa Melayu kini, yang telah diterima secara umum oleh pakar sebidang, pertama kali diusulkan oleh Karl Alexander Adelaar (1992, 1993), berdasarkan bukti fonologi, morfologi, dan leksikal.

Bahasa 
Bahasa-bahasa Melayu dituturkan di Borneo, Sumatera, Semenanjung Tanah Melayu, dan di beberapa pulau yang terletak di Laut China Selatan dan Selat Melaka.

Borneo

 Bahasa Bamayo
 Bahasa Banjar
 Bahasa Berau
 Bahasa Melayu Brunei
 Bahasa Banjar Bukit
 Bahasa Kendayan
 Bahasa Keninjal
 Bahasa Kutai
 Bahasa-bahasa Iban
 Bahasa Iban
 Bahasa Remun
 Bahasa Mualang
 Bahasa Seberuang
 Bahasa Sebuyau

Semenanjung Tanah Melayu

 Bahasa Jakun
 Bahasa Melayu
 Bahasa Melayu Kedah
 Bahasa Melayu Kelantan-Pattani
 Bahasa Melayu Kelantan
 Bahasa Melayu Pattani
 Bahasa Melayu Negeri Sembilan
 Bahasa Kanaq
 Bahasa Seletar
 Bahasa Melayu Perak
 Bahasa Melayu Pahang
 Bahasa Melayu Reman
 Bahasa Temuan
 Bahasa Melayu Terengganu
 Bahasa Melayu Tioman 

Sumatera

 bahasa Melayu Tengah
 Bahasa Col
 Bahasa Haji
 Bahasa Melayu Jambi
 Bahasa Kaur
 Bahasa Kerinci
 Bahasa Kubu
 Bahasa Lubu
 Bahasa Minangkabau
 Bahasa Musi
 Bahasa Pekal

Jawa

 Bahasa Betawi

Laut China Selatan/Selat Melaka

 Bahasa Bangka
 Bahasa Duano
 Bahasa Loncong
 Bahasa Orang Laut
 Bahasa Orang Seletar
 Bahasa Urak Lawoi'
 Bahasa Melayu Tioman

Subkumpulan

Pengelasan dalaman 
Walaupun terdapat persetujuan umum tentang bahasa yang mana boleh dikelaskan dalam bahasa-bahasa Melayu, subkumpulan dalaman bahasa-bahasa Melayu masih dipertikaikan.

Adelaar (1993) 
Adelaar (1993) mengelaskan bahasa-bahasa Melayu seperti berikut.

 Bahasa-bahasa Iban
 (Cabang utama)
 Bahasa Melayu
 Bahasa Minangkabau
 Bahasa-bahasa Melayu Tengah
 Bahasa Banjar
 Bahasa Betawi
 Lain-lain

Ross (2004) 
Berdasarkan bukti tatabahasa, Ross (2004) membahagikan kumpulan bahasa-bahasa Melayu kepada dua cabang utama:

 Bahasa-bahasa Dayak Melayu Barat (Selako-Kendayan)
 Bahasa-bahasa Melayu teras (bahasa-bahasa Melayu lain)

Klasifikasi ini dicerminkan dalam Glottolog (Gubahan 3.4).

Anderbeck (2012) 
Mengikuti Tadmor (2002), Anderbeck (2012) membuat perbezaan antara bahasa Melayu dan bahasa-bahasa Melayu dalam perbincangannya tentang loghat-loghat Orang Laut di Kepulauan Riau. Beliau secara tentatif mengklasifikasikan semua bahasa-bahasa Melayik di bawah subkumpulan "Melayu", kecuali subkumpulan bahasa-bahasa Iban, bahasa-bahasa Selako-Kendayan, bahasa Keninjal, bahasa Dayak Melayu, dan "kelainan yang agak berbeza" iaitu bahasa Urak Lawoi dan bahasa Duano.

 Bahasa-bahasa Iban
 Bahasa Selako-Kendayan
 Bahasa Keninjal
 Bahasa Dayak Melayik
 Bahasa Urak Lawoi
 Bahasa Duano
 Bahasa Melayu (termasuk bahasa-bahasa Melayu lain)

Klasifikasi Anderbeck telah diterima pakai dalam edisi ke-17 Etnologue, dengan pengecualian tunggal bahasa Duano, yang disenaraikan dalam Etnologue di bawah pengelasan "bahasa Melayu".

Smith (2017) 
Dalam disertasinya tentang bahasa-bahasa di Borneo, Smith (2017) memberikan bukti untuk subkumpulan yang terdiri daripada isolek bahasa-bahasa Melayu di Borneo barat dan Sumatera selatan, yang dilabelnya sebagai "bahasa-bahasa Melayik Borneo Barat". Walau bagaimanapun, beliau membiarkan isolek lain ternirkelas.

 Bahasa-bahasa Melayu Borneo Barat
 Bahasa-bahasa Selako-Kendayan (= "Dayak Melayu Barat" oleh Ross)
 Bahasa-bahasa Besemah
 Bahasa-bahasa Iban
 Bahasa Iban
 Bahasa Seberuang
 Bahasa Mualang
 Bahasa Keninjal
 Bahasa-bahasa Melayu lain (bukan subkumpulan genetik)
 Bahasa Melayu
 Bahasa Betawi
 Bahasa Ketapang
 Bahasa Banjar
 Bahasa Kutai
 Bahasa Melayu Brunei

Kedudukan dalam keluarga bahasa-bahasa Austronesia 
Kemasukan bahasa Melayu dalam subkumpulan bahasa-bahasa Polinesia-Melayu tidak dapat dipertikaikan, dan terdapat sepersetujuan umum bahawa keluarga bahasa-bahasa Cam berkait rapat dengan keluarga bahasa-bahasa Melayu. Gabungan keluarga bahasa-bahasa Melayu yang lebih luas bagaimanapun menjadi kontroversi. Terdapat dua usulan utama: Adelaar (2005) meletakkan keluarga bahasa-bahasa Melayu dalam subkumpulan bahasa-bahasa Sumbawa-Melayu, yang terdiri daripada bahasa berikut:

 Bahasa-bahasa Sumbawa-Melayu
 Bahasa-bahasa SSB-Cam-Melayu
 Bahasa-bahasa Melayu
 Bahasa-bahasa Cam
 Bahasa-bahasa Sumbawa-Sasak-Bali
 Bahasa Sunda
 Bahasa Madura

Blust (2010) dan Smith (2017) mengumpukkan keluarga bahasa-bahasa Melayu kepada subkumpulan bahasa-bahasa Borneo Utara Raya:

 Bahasa-bahasa Borneo Utara Raya
 Bahasa-bahasa Borneo Utara
 Bahasa-bahasa Sarawak Tengah (Kajang-Melanau)
 Bahasa-bahasa Murik-Kayan
 Bahasa-bahasa Dayak Darat
 Bahasa-bahasa Cam-Melayu
 Bahasa-bahasa Cam
 Bahasa-bahasa Melayu
 Bahasa Rejang
 Bahasa Sunda

Hipotesis keluarga bahasa-bahasa Sumbawa-Melayu adalah berdasarkan bukti fonologi dengan beberapa inovasi leksikal yang dikongsi bersama, manakala hipotesis bahasa-bahasa Borneo Utara Raya adalah berdasarkan korpus besar bukti leksikal.

Bahasa Melayu Purba

Rekonstruksi fonologi 
Bahasa Melayu Purba mempunyai jumlah 19 konsonan dan 4 vokal.

Terdapat 2 diftong :

 *-ay
 *-aw

Morfologi 
Leksem bahasa Melayu Purba kebanyakannya berdwisukukata, walaupun ada yang mempunyai satu, tiga, atau empat sukukata. Leksem mempunyai struktur sukukata berikut: 

 Nota : C = konsonan,

V = vokal, N = sengauan

Nota

Rujukan

Bibliografi 

  
 
 
 
 
 
 
 
 Nothofer, Bernd. 1975. The reconstruction of Proto-Malayo-Javanic. (Verhandelingen van het KITLV, 73.) The Hague: Nijhoff.
 
 
 
 

Bahasa di Malaysia
Bahasa di Indonesia
Bahasa-bahasa Melayu