Jisim bintang

Jisim bintang () ialah frasa yang digunakan oleh ahli astronomi untuk menerangkan jisim bintang. Ia biasanya dikira dari segi jisim Matahari sebagai perkadaran jisim suria (). Oleh itu, bintang cerah Sirius mempunyai sekitar . Jisim bintang akan berubah-ubah sepanjang hayatnya kerana jisim hilang bersama angin bintang atau dikeluarkan melalui tingkah denyutan, atau jika jisim tambahan tertokok, seperti daripada bintang pendamping.

Ciri-ciri 
Bintang kadang kala dikumpulkan mengikut jisim berdasarkan tingkah laku evolusi mereka semasa mereka menghampiri penghujung hayat gabungan nuklear mereka.

Bintang berjisim sangat rendah dengan jisim di bawah 0.5  tidak memasuki cabang gergasi asimptot (AGB) tetapi berkembang terus menjadi kerdil putih. (Sekurang-kurangnya dalam teori; jangka hayat bintang sedemikian cukup lama-lebih lama daripada usia alam semesta sehingga kini-bahwa tiada satu pun yang mempunyai masa untuk berkembang ke tahap ini dan diperhatikan.)

Bintang berjisim rendah dengan jisim di bawah kira-kira 1.8–2.2  (bergantung kepada komposisi) memasuki AGB, iaitu ia membentuk teras helium yang merosot.

Bintang jisim pertengahan menjalani pelakuran helium dan membina teras karbon-oksigen yang terdegenerat.

Bintang masif atau besar mempunyai jisim minimum 5–10 M. Bintang-bintang ini mengalami gabungan karbon, dengan kehidupan mereka berakhir dengan letupan supernova yang runtuh teras. Lohong hitam yang tercipta akibat keruntuhan bintang dipanggil lohong hitam berjisim bintang.

Gabungan jejari dan jisim bintang menentukan graviti permukaan. Bintang gergasi mempunyai graviti permukaan yang jauh lebih rendah daripada bintang jujukan utama, manakala sebaliknya adalah kes bagi bintang yang merosot dan padat seperti kerdil putih. Graviti permukaan boleh mempengaruhi penampilan spektrum bintang, dengan graviti yang lebih tinggi menyebabkan garis serapan meluas.

Julat 
Salah satu bintang paling besar yang diketahui ialah Eta Carinae, dengan ; jangka hayatnya sangat singkat—paling lama hanya beberapa juta tahun. Kajian Kelompok Arches mencadangkan bahawa 150  ialah had atas bintang dalam era alam semesta semasa. Sebab untuk had ini tidak diketahui dengan tepat, tetapi sebahagiannya disebabkan oleh kekilauan Eddington yang mentakrifkan jumlah kecerahan maksimum yang boleh melalui atmosfera bintang tanpa mengeluarkan gas ke angkasa. Walau bagaimanapun, bintang bernama R136a1 dalam gugusan bintang RMC 136a telah diukur pada 215 , meletakkan had ini menjadi persoalan. Satu kajian telah menentukan bahawa bintang yang lebih besar daripada 150  dalam R136 telah dicipta melalui perlanggaran dan penggabungan bintang besar dalam sistem binari rapat, menyediakan cara untuk mengetepikan had 150 .

Bintang pertama yang terbentuk selepas Letupan Besar mungkin lebih besar, sehingga 300  atau lebih, disebabkan ketiadaan unsur yang lebih berat daripada litium dalam komposisinya. Generasi bintang supermasif, populasi III ini telah lama pupus, bagaimanapun, dan pada masa ini hanya bersifat teori.

Dengan jisim hanya 93 kali ganda Musytari (), atau 0.09 , AB Doradus C, pendamping AB Doradus A, ialah bintang terkecil yang diketahui mengalami pelakuran nuklear dalam terasnya. Bagi bintang yang mempunyai kelogaman yang serupa dengan Matahari, jisim minimum teori yang boleh dimiliki bintang itu, dan masih menjalani pelakuran pada teras, dianggarkan kira-kira 75 . Walau bagaimanapun, apabila kelogaman sangat rendah, kajian terbaru mengenai bintang paling samar mendapati saiz bintang minimum kelihatan kira-kira 8.3% daripada jisim suria, atau kira-kira 87 . Jasad yang lebih kecil dipanggil kerdil perang, yang menduduki kawasan kelabu yang kurang jelas antara bintang dan gergasi gas.

Perubahan 
Matahari kehilangan jisim daripada pancaran tenaga elektromagnet dan oleh lemparan bahan dengan angin suria. Ia mengeluarkan kira-kira  setahun. Kadar kehilangan jisim akan meningkat apabila Matahari memasuki peringkat gergasi merah, naik ke  y−1 apabila sampai ke hujung cabang gergasi merah. Ini akan meningkat kepada  y−1 pada cabang gergasi asimptot, sebelum memuncak pada kadar 10 −5 hingga 10−4  y −1 semasa Matahari menjana nebula planet. Pada masa Matahari menjadi kerdil putih yang terdegenerat, ia akan kehilangan 46% daripada jisim permulaannya.

Rujukan 

Jisim
Astronomi najam