Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia

Suruhanjaya Pilihan Raya (; singkatan SPR) ialah sebuah suruhanjaya yang menyelia, mengelola, dan bertanggungjawab dalam urusan pilihan raya di Malaysia. Ia telah ditetapkan dalam Perkara 114, Perlembagaan Malaysia. Penubuhannya ialah mandat oleh perintah eksekutif Perdana Menteri Malaysia ke-4 iaitu Dato' Sri Tun Dr. Mahathir bin Mohamad. SPR berada di bawah bidang kuasa Jabatan Perdana Menteri.

Sejarah 
Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) telah ditubuhkan pada 4 September 1957. Perkara 114 dalam Perlembagaan Persekutuan Malaysia memberikan kuasa kepada SPR untuk mengadakan pilihan raya umum ke atas dan Dewan Undangan Negeri serta mengadakan pilihan raya kecil jika berlaku kekosongan.

Pada awal penubuhan, SPR terdiri daripada seorang pengerusi, iaitu YBhg. Dato' Dr. Mustafa Albakri bin Haji Hassan, bersama dengan dua ahli yang lain iaitu Encik Lee Ewe Boon dan Encik Ditt Singh.  

Bagi melaksanakan fungsinya, SPR menubuhkan sebuah jabatan Sekretariat yang diketuai oleh seorang Setiausaha yang juga bertindak sebagai Ketua Pegawai Pentadbir Suruhanjaya Pilihan Raya. Setiausaha pertama yang dilantik ialah H. Cassidy.

Selepas penubuhan pada 16 September membentuk Malaysia, bilangan ahli SPR yang dilantik untuk mewakili Sabah dan Sarawak secara bergilir-gilir. Datuk  menjadi ahli pertama yang diterima mewakili kedua-dua negeri tersebut. 

Satu pindaan ke atas Perkara 114 dalam Perlembagaan telah dilakukan pada tahun 1981 untuk membolehkan perlantikan seorang timbalan presiden. 

Pada hari ini, SPR mempunyai pengerusi, timbalan pengerusi dan lima ahli, kesemuanya dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong selepas dipersetujui oleh Majlis Raja-Raja.

Mandat perlembagaan
Di bawah Perkara 114, Suruhanjaya memiliki kuasa "mengadakan pilihan raya umum ke atas Dewan Rakyat dan Dewan Undangan Negeri, dan juga mengadakan pilihan raya kecil sekiranya berlaku kekosongan". Di bawah Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu, Suruhanjaya mempunyai seorang Pengerusi dan dua ahli, tetapi selepas Tanah Melayu digabungkan dengan Sabah, Sarawak dan Singapura untuk membentuk Malaysia, keahlian Suruhanjaya bertambah selepas penambahan ahli dari Sabah atau Sarawak. Satu rang diwujudkan pada 1981 yang membolehkan penambahan ahli lain dan mewujudkan jawatan Timbalan Presiden.

Suruhanjaya mempunyai kuasa melakukan persempadanan semula dengan mengkaji kawasan-kawasan pilihan raya setiap tidak kurang dari 8 tahun, menjalankan urusan pendaftaran pemilih dan daftar semakan pemilih, dan mengawal kelancaran pilihan raya seperti yang ditetapkan. Walaupun Perlembagaan tidak merujuk kepada Suruhanjaya sebagai badan bebas daripada pengaruh kerajaan atau jika tidak, kawasan pengundian ditimbangkan oleh Perlembagaan sepertimana melindungi kebebasan Suruhanjaya. Dalam pada itu, suruhanjaya ini turut dikawalrapi oleh sebuah badan pemilikan, dan boleh diubah melalui prosedur sama mengikut keputusan Mahkamah Tinggi.

Anggota-anggota Suruhanjaya dilantik oleh Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong selepas berunding dengan Majlis Raja-Raja. Ketika melantik Ahli-ahli Suruhanjaya, Yang di-Pertuan Agong hendaklah memandang kepada mustahaknya diadakan suatu Suruhanjaya Pilihan Raya yang mendapat kepercayaan awam. Walaupun Perlembagaan tidak menyatakan peranan Perdana Menteri mengenai perkara ini, Perkara 40 - Perlembagaan mestilah dipatuhi, yang mana Raja tidak dibenarkan bertindak mengikut kepentingan sendiri kecuali tidak dinyatakan secara jelas; dalam semua kes, Raja mestilah mematuhi nasihat Perdana Menteri, dan mengadakan perjumpaan antara Suruhanjaya berdasarkan nasihat Perdana Menteri. Anggota Suruhanjaya mestilah meletakkan jawatan secara sukarela setelah mencapai umur 65 tahun.

Fungsi
Antara fungsi-fungsi SPR ialah membuat kajian dan persempadanan semula bahagian-bahagian pilihan raya Parlimen dan negeri setiap tidak kurang daripada lapan tahun selepas tarikh siapnya urusan kajian dan persempadanan semula yang terdahulu dan menjalankan urusan pendaftaran pemilih dan semakan daftar pemilih. Salah satu fungsi SPR adalah untuk mendaftarkan warganegara yang layak sebagai pemilih supaya mereka dapat menyertai proses memilih wakil untuk menyuarakan pendapat mereka dalam Dewan Rakyat atau Dewan Undangan Negeri mengikut perkara 113 Perlembagaan Persekutuan. 

Selain itu, fungsi SPR juga ialah menjalankan pilihan raya umum ke Dewan Rakyat dan Dewan Undangan Negeri dan menjalankan pilihan raya kecil sekiranya berlaku kekosongan. Mengikut peraturan pilihan raya, tugas SPR ialah mengadakan pilihan raya ke atas kawasan parlimen dan DUN, mengelola pilihan raya, dan pelaksanaan pendaftaran pemilih. 

Ia juga mengumpul maklumat mengenai kawasan baru yang membolehkan keadilan dapat dilakukan ke atas pengundi untuk mengundi di kawasan pengundian yang ditetapkan, mempromosikan kepentingan mengundi, dan menguruskan semakan daftar pemilih dengan memadam nama-nama orang yang telah meninggal dunia atau didapati tidak layak mengundi.  

Pada hari pengundian, anggota SPR dan pegawai akan berada di pusat pengundian untuk menjalankan proses pengundian pilihan raya.

Eksekutif Kerajaan

Pengerusi Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia

Lihat juga
 Proses pilihan raya di Malaysia

Nota

 Keeper of the polls, The Star, 14 Februari 2008.

Rujukan

Pautan luar

 Laman web rasmi

 Pilihan raya Malaysia
Jabatan Perdana Menteri Malaysia
Suruhanjaya pilihan raya
Penubuhan 1957 di Persekutuan Tanah Melayu