Achernar

Achernar (sebutan: akenar; ) ialah bintang paling terang dalam buruj Eridanus, dan yang kesembilan paling terang di langit malam. Ia mempunyai sebutan Bayer Alpha Eridani, yang dilatinkan daripada α Eridani dan disingkatkan Alpha Eri atau α Eri. Nama Achernar digunakan untuk komponen utama sistem binari. Kedua-dua komponen tersebut dinamakan Alpha Eridani A (primer) dan B (skunder), dengan yang sekunder itu dikenali secara tidak rasmi sebagai Achernar B. Seperti yang ditentukan oleh satelit astrometri Hipparcos, sistem ini terletak pada jarak kira-kira  dari Matahari.

Daripada sepuluh bintang paling terang yang ketara di langit pada waktu malam, Alpha Eridani ialah yang paling panas dan berwarna biru, kerana Achernar daripada jenis spektrum B. Achernar mempunyai halaju putaran yang luar biasa pantas, menyebabkan ia menjadi bonjol bentuknya. Yang sekunder adalah lebih kecil, daripada jenis spektrum A, dan mengorbit Achernar pada jarak .

Tatanama 
α Eridani (Latin kepada Alpha Eridani) ialah sebutan sistem Bayer. Penamaan dua komponen— Alpha Eridani A dan B — berasal daripada konvensyen yang digunakan oleh Katalog Kepelbagaian Washington (WMC) untuk sistem berbilang bintang, dan diterima pakai oleh Kesatuan Astronomi Antarabangsa (IAU).

Sistem ini mempunyai nama tradisional Achernar (kadangkala dieja Achenar ), berasal daripada bahasa Arab  , yang bermaksud "Penghujung Sungai". Walau bagaimanapun, nampaknya nama ini pada asalnya merujuk kepada Theta Eridani, yang kemudiannya dikenali dengan nama tradisional yang serupa Acamar, dengan etimologi yang sama. Kumpulan Kerja IAU bagi Nama Bintang (WGSN) meluluskan nama dengan ejaan Achernar untuk komponen Alpha Eridani A pada 30 Jun 2016 dan ia kini begitu dimasukkan dalam Senarai Nama Bintang yang diluluskan oleh IAU.

Dalam bahasa Cina disebabkan oleh penyesuaian buruj Hemisfera Selatan Eropah ke dalam sistem Cina,  (), bermaksud Air Berlari Bengkok, merujuk kepada asterisme yang terdiri daripada Achernar, ζ Phoenicis dan η Phoenicis. Akibatnya, Achernar sendiri dikenali sebagai  ( , Bintang Pertama Air Mengalir Bengkok).

Orang asli Boorong di barat laut Victoria, Australia, menamakannya Yerrerdetkurrk.

Ciri-ciri
Achernar berada di langit selatan yang dalam dan tidak pernah naik di atas ufuk melebihi 33°U, kira-kira latitud Dallas, Texas. Ia terbaik dilihat dari Hemisfera Selatan pada bulan November; ia adalah lilit kutub di atas (iaitu selatan) 33°S, kira-kira latitud Santiago. Pada latitud ini, contohnya pantai selatan Afrika Selatan (Cape Town ke Port Elizabeth) apabila di rembangan yang lebih rendah ia hampir tidak dapat dilihat dengan mata kasar kerana ia hanya 1 darjah di atas ufuk, tetapi masih mengelilingi. Lebih jauh ke selatan, ia boleh dilihat dengan baik pada setiap masa pada waktu malam.

Achernar ialah bintang biru terang dengan kira-kira enam kali jisim Matahari. Ia mempunyai klasifikasi bintang B6 Vep, tetapi walaupun kelihatan serupa dengan bintang jujukan utama ia dianggap telah menghabiskan hidrogen dalam terasnya baru-baru ini dan mula berkembang jauh daripada jujukan utama. Ia telah berkembang ke jejari purata lapan kali Matahari dan kira-kira 3,000 kali lebih bercahaya. Pemerhatian inframerah bintang menggunakan sistem optik penyesuaian pada Teleskop Sangat Besar menunjukkan bahawa ia mempunyai bintang pendamping dalam orbit yang rapat. Ini nampaknya merupakan bintang jenis A dalam julat pengelasan bintang A0V–A3V, yang mencadangkan jisim bintang kira-kira dua kali ganda daripada jisim Matahari. Pemisahan dua bintang ialah  dan tempoh orbitnya ialah 7 tahun.

Kecerahan Achernar berbeza-beza sedikit, dengan maksimum 0.06 magnitud atau kira-kira 6%. Tempoh  diberikan dalam Katalog Am Bintang Boleh Ubah, tetapi beberapa tempoh telah dikenal pasti antara kira-kira  dan . Tempoh terpanjang sangat serupa dengan tempoh putaran bintang, walaupun tempoh yang tepat kelihatan berbeza-beza apabila halaju putaran atmosfera atasnya berubah. Tempoh terpendek mungkin harmonik bagi tempoh yang lebih panjang. Jenis kebolehubahan Achernar diberikan hanya sebagai bintang Be dan punca sebenar perubahan kecerahan tidak diketahui. Bintang itu sendiri kelihatan berdenyut dan cakera di sekelilingnya berbeza-beza dalam saiz dan bentuk serta nampaknya hilang pada masa-masa tertentu.

Sehingga 2015, Achernar ialah bintang paling kurang sfera yang diketahui di Bima Sakti. Ia berputar dengan begitu pantas sehingga ia telah mengambil bentuk sferoid oblat dengan diameter khatulistiwa 35% lebih besar daripada diameter kutubnya. Paksi kutub condong kira-kira 60.6° ke garisan penglihatan dari Bumi. Memandangkan ia sebenarnya adalah bintang binari, bentuknya yang sangat herot boleh menyebabkan penyimpangan trajektori orbit pendamping yang tidak boleh diabaikan berkenaan dengan elips Kepler. Keadaan yang sama berlaku untuk bintang Regulus.

Disebabkan bentuk herot bintang ini, terdapat perubahan suhu yang ketara mengikut latitud. Di kutub, suhu ialah , manakala khatulistiwa berada pada . Suhu purata bintang adalah kira-kira . Suhu kutub yang tinggi menghasilkan angin kutub kencang yang mengeluarkan bahan daripada bintang, mewujudkan sampul kutub gas panas dan plasma. Keseluruhan bintang dikelilingi oleh sampul surat yang dipanjangkan yang boleh dikesan oleh pelepasan inframerah yang berlebihan, atau oleh pengutubannya. Kehadiran cakera lilit najam terdiri daripada gas terion adalah ciri biasa bintang Be seperti ini. Cakera tidak stabil dan secara berkala menyah kembali ke dalam bintang. Pengutuban maksimum untuk cakera Achernar diperhatikan pada September 2014, dan ia kini semakin berkurangan.

Teman segerak 
Kerdil merah 2MASS J01375879−5645447 terletak kira-kira setengah darjah di utara Achernar. Ia telah dikenal pasti berada pada jarak yang sama dan berkongsi gerakan wajar yang serupa, serta umur yang hampir sama. Unjuran pemisahan kedua-duanya adalah lebih sedikit daripada satu tahun cahaya dan mereka tidak akan terikat secara graviti, tetapi dicadangkan bahawa kedua-duanya adalah sebahagian daripada kesatuan Tucana-Horologium.

Keterlihatan dalam sejarah 
Disebabkan liukan, Achernar terletak lebih jauh ke selatan pada zaman purba berbanding sekarang, berada 7.5 darjah dari kutub selatan sekitar 3400 SM(deklinasi ) dan masih terletak pada deklinasi  sekitar 1500 SM. Oleh itu orang Mesir Purba tidak mungkin mengetahuinya. Walaupun dalam 100 M deklinasinya adalah sekitar , bermakna Ptolemy tidak mungkin melihatnya dari Alexandria —manakala Theta Eridani kelihatan sejauh utara Crete. Jadi, "Penghujung Sungai" Ptolemy sememangnya Theta Eridani. Alpha Eridani tidak kelihatan dari Alexandria sehingga kira-kira tahun 1600. 

Sehingga kira-kira Mac 2000, Achernar dan Fomalhaut ialah dua bintang magnitud pertama yang paling jauh daripada yang lain, jiran terdekat mereka adalah antara satu sama lain. Antares kini merupakan bintang magnitud pertama yang paling terpencil, walaupun Antares terletak dalam buruj (Scorpius) dengan banyak bintang magnitud kedua yang terang, manakala bintang-bintang yang mengelilingi Alpha Eridani dan Fomalhaut adalah agak redup.

Katalog bintang pertama yang mengandungi Achernar dalam carta Eridanus ialah Uranometria karya Johann Bayer. Bayer tidak memerhatikannya sendiri, dan ia dikaitkan dengan Pieter Dirkszoon Keyser dan pelayaran pertama Belanda ke Hindia Timur ("Eerste Schipvaart"). Oleh itu, ia satu-satunya bintang magnitud pertama yang tidak disenaraikan dalam Almagest karya Ptolemy.

Alpha Eridani akan terus bergerak ke utara dalam beberapa milenium akan datang, mencapai deklinasi utara maksimum antara alaf ke-8 dan ke-11, apabila ia akan kelihatan sejauh utara seperti Jerman dan selatan England.

Rujukan

Bacaan lanjut 

 

Bintang dengan nama khas
Objek HIP
Objek Katalog Henry Draper
Objek Durchmusterung
Objek Katalog Bintang Terang
Objek Bayer
Buruj Eridanus
Rencana yang mengandungi teks bahasa Arab
Bintang Be
Bintang jujukan utama jenis B
Bintang kutub selatan