Beka Melayu

Béka Melayu (Jawi: بيكا ملايو; Rejang: ꤷꥉꤰ ꤸꥍꤾꤿꥈ), Cakap Melayu (چاكڤ ملايو), Lidah Melayu (ليده ملايو) atau Tuturan Melayu (توتورن ملايو) ialah sebuah gerakan pemurnian bahasa khusus bagi bahasa Melayu (dan Indonesia). Ia dilakukan dengan menyingkirkan perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing iaitu Inggeris, Sanskrit, Arab, Parsi, Siam, Tamil, Belanda, Cina, Jepun dan sebagainya. Walau bagaimanapun, perkataan daripada bahasa serumpun iaitu rumpun bahasa-bahasa Austronesia seperti Jawa, Sunda, Aceh, Cham dan sebagainya terus dikekalkan malahan adakalanya perkataan daripada bahasa-bahasa tersebut diambil sebagai pengganti perkataan pinjaman asing bukan Austronesia.

Etimologi 
Menurut Kamus Dewan Edisi Ke-4, beka merupakan perkataan sastera lama yang membawa maksud "bercakap-cakap" atau "bermesyuarat". Walaupun perkataan ini tidak membawa maksud "bahasa", para penggiat Beka Melayu telah meluaskan makna perkataan beka untuk membawa maksud bahasa lalu menjadikannya sebagai pengganti kepada perkataan "bahasa" yang mana merupakan pinjaman daripada bahasa Sanskrit, bhā́ṣā (भाषा).

Sejarah ringkas dan tujuan
Pada awalnya, konsep pemurnian bahasa tidak dikenal atau didukung dengan meluas sejak zaman penjajahan. Penulis atau pengarang hanya menumpukan perhatian menterjemahkan buku asing untuk menyekat sebahagian besar pengaruh Barat seperti bahasa Inggeris dan Belanda dalam persuratan Melayu, namun pengaruh luar seperti bahasa Sanskrit dan Arab masih banyak digunakan. 

Bahasa Melayu murni julung kali diusulkan dalam Internet pada 2018 dengan nama "Lidah Malayaw". Usaha tersebut kemudian diikuti oleh para pengguna maya lainnya menggunakan laman-laman seperti Facebook, YouTube, Quora, dan kini Twitter.

Tujuan 
Tujuan beka Melayu adalah menyingkirkan semua kosakata asing dan menggantinya dengan padanan daripada bahasa serumpun. Bahasa variasi baru ini menerima semua unsur Austronesia jati yang sebagian besar daripada bahasa Melayik, misalnya bahasa Melayu sendiri, Minangkabau, Iban, Temuan, Jakun, Jawa, dan banyak lagi. Unsur Austroasia yang sudah digunakan pula akan dikekalkan. 

Para penggiat Beka Melayu tidak bertujuan untuk menjadikan Beka Melayu sebagai bahasa perhubungan, bahasa baharu, atau apa-apa sepertinya. Kebanyakan para penggiat Beka Melayu hanya bergiat dalam gerakan Beka Melayu sebagai hobi. Tujuan utama Beka Melayu setakat hari ini hanyalah untuk memberi gambaran bahasa Melayu tanpa sebarang serapan asing kepada umum. 

Di samping itu, Beka Melayu juga menangkis tohmahan sebahagian golongan tertentu yang menuduh bahasa Melayu hanya memiliki 3 hingga 6 perkataan tulen sahaja.

Kaedah 
Ada pelbagai kaedah yang digunakan oleh para penggiat Beka Melayu untuk memurnikan bahasa Melayu. Antara kaedah yang digunakan ialah:

Pemadanan Melayu teras 
Menggunakan perkataan bahasa Melayu tulen yang sudah sedia ada dalam kamus-kamus bahasa Melayu utama atau teras. Antara kamus yang biasa digunakan ialah Kamus Dewan (KD), Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI) dan kamus Wilkinson (dicapai melalui SEALang Library Malay). Contoh: 

{| class="wikitable"
|+
!Bahasa Melayu
!Bahasa Asal
!Padanan Beka Melayu
!Catatan
|-
|kerusi /kursi
|Arab, كرسي (kursii)
|seliri
|KD "sejenis kerusi" (sastera lama); KBBI "kursi" (klasik).
|-

|cawan
|Mandarin, 茶碗 (cháwǎn)
|cangkir
|KD "cawan"; KBBI "mangkuk kecil yang bertelinga".
|-
|rakyat
|Arabic رَعِيَّة‎ (raʿiyya)
|sebawah|KD "orang yg di bawah perintah".
|-
|warganegara
|Sanskrit वर्ग (varga) + नगर (nagara)
|anakbenua 
|KD anak, "orang yang berasal dari sesebuah negeri" + KD benua, "tanah yang luas".
|-
|} 

 Pemadanan Melayu dialek dan Melayik 
Menyerap perkataan daripada dialek-dialek Melayu seperti Kelantan-Pattani, Terengganu, Kedah, Pahang, Johor-Riau, Sarawak dan lain-lain, dan bahasa-bahasa rumpun Melayik seperti Iban, Minangkabau, Banjar, Jakun, Temuan dan sebagainya. Contoh:
 

 Pemadanan bahasa serumpun 
Meminjam perkataan daripada bahasa serumpun semacam Jawa, Sunda, Tagalog dan Maori. Adakalanya para penggiat Beka Melayu akan memilih untuk meminjam perkataan daripada bahasa yang serumpun dengan bahasa Melayu sebagai pengganti sesuatu perkataan pinjaman asing bukan Austronesia. Contoh:
 

Penciptaan perkataan baru
Menciptakan perkataan baharu berdasarkan sistem tatabahasa Melayu. Para penggiat Beka Melayu adakalanya perlu mencipta perkataan baharu dengan cara menambahkan imbuhan, penggandaan dan metatesis. Sebaliknya, frasa yang terdiri daripada dua atau tiga perkataan pula dipendekkan dengan cara pemaduan (penggabungan). Contoh: 
Penambahan imbuhan
 pelagau: daripada pe- (awalan) + lagau, "memanggil", untuk "telefon".
 penawang: daripada pe- (awalan) + tawang, "angkasa", untuk "angkasawan".
 jemadi: daripada jadi "berlaku" + -em- (sisipan), untuk "ciptaan, makhluk"; bandingkan dengan Jawa dumadi.
 urupan: daripada urup, "menukar barang dengan barang" + -an (akhiran), untuk "ekonomi".

Penggandaan kata
 bebaru</span>: gandaan bagi baru, untuk "berita".
 lelemas: gandaan bagi lemas, untuk "nitrogen"; bandingkan dengan Indonesia zat pelemas.

Pemaduan kata
 gamerak: daripada gambar + gerak, untuk "video".
 kogam: daripada kotak + gambar, untuk "filem".
 rungkup: daripada ruang + lingkup, untuk "konteks".
 wagam: daripada wayang + gam'''bar, untuk "filem"; bandingkan dengan pawagam.

Bacaan 
Jadual menunjukkan perbandingan antara bahasa Melayu, bahasa Indonesia dan Beka Melayu. Sistem tatabahasa Beka Melayu mengikut Proto-Austronesia adalah bermula dengan kata kerja iaitu VSO ataupun VOS. Namun, tatabahasa mengikut bahasa Melayu piawai iaitu SVO, masih boleh digunakan.

Nota

Rujukan

Lihat juga 
 Senarai kata pinjaman bahasa Melayu
 Bahasa di Malaysia
 Sejarah bahasa Melayu

Pautan luar 
Useful phrases in Beka Melayu
Beka Melayu database - wordlist comparison 
Beka Melayu database - colour comparison 

Pemurnian bahasa
Bahasa Melayu