Deneb

Deneb (; ) ialah bintang magnitud pertama dalam buruj Cygnus, angsa. Deneb ialah salah satu bucu asterisme yang dikenali sebagai Segi Tiga Musim Panas dan "kepala" Palang Utara. Ia adalah bintang paling terang di Cygnus dan bintang ke-19 paling terang di langit malam, dengan purata magnitud ketara +1.25. Supergergasi biru-putih, Deneb menyaingi Rigel sebagai bintang magnitud pertama yang paling berkilau. Walau bagaimanapun, jaraknya, dan oleh itu kecerahan, kurang diketahui; kilauannya berada di antara 55,000 dan 196,000 kali ganda daripada Matahari. Nama Bayernya ialah α Cygni, yang dilatinkan kepada Alpha Cygni, disingkatkan kepada Alpha Cyg atau α Cyg.

Penamaan 

α Cygni (pelatinan kepada Alpha Cygni) ialah gelaran bintang yang diberikan oleh Johann Bayer pada tahun 1603. Nama tradisional Deneb berasal daripada perkataan Arab untuk "ekor", daripada frasa ذنب الدجاجة Dhanab al-Dajājah, atau "ekor ayam". Kumpulan Kerja IAU tentang Nama Bintang telah mengiktiraf nama Deneb untuk bintang ini, dan ia dimasukkan dalam Katalog Nama Bintang mereka.

Denebadigege telah digunakan dalam Jadual Alfonsine, varian lain termasuk Deneb Adige, Denebedigege dan Arided. Nama terakhir ini berasal dari Al Ridhādh, nama untuk buruj. Johann Bayer memanggilnya Arrioph, berasal daripada Aridf dan Al Ridf, 'paling belakang' atau Gallina . Penyair dan pengarang Jerman Philippus Caesius menyebutnya Os rosae, atau Rosemund dalam bahasa Jerman, atau Uropygium - hidung pendeta. Nama Arided dan Aridif sudah tidak digunakan lagi.

Nama tradisional yang lebih lama ialah Arided , daripada bahasa Arab ar-ridf (الردف ) iaitu 'yang duduk di belakang penunggang' (atau hanya 'pengikut'), mungkin merujuk kepada bintang utama Cygnus yang lain, yang dipanggil al-fawāris (الفوارس) 'para penunggang'.

Pencerapan 

Bintang ke-19 paling terang di langit malam, Deneb mencapai rembangan setiap tahun pada 23 Oktober pada pukul 6 petang dan 7 September pada pukul 9 malam, sepadan dengan malam musim panas di hemisfera utara. Ia tidak pernah turun di bawah ufuk pada atau di atas 45° latitud utara, hanya menyentuh ufuk utara pada titik terendahnya di lokasi seperti Minneapolis, Montréal dan Turin. Di hemisfera selatan, Deneb tidak kelihatan di selatan 45° selari selatan, jadi ia hampir tidak naik di atas ufuk di Afrika Selatan, selatan Australia dan utara New Zealand semasa musim sejuk selatan.

Deneb terletak di hujung asterisme Palang Utara yang terdiri daripada bintang paling terang di Cygnus, yang lain ialah Albireo (Beta Cygni), Gamma Cygni, Delta Cygni dan Epsilon Cygni. Ia juga terletak pada satu puncak asterisme yang menonjol dan dijarakkan secara meluas dipanggil Segi Tiga Musim Panas, dikongsi dengan bintang magnitud pertama Vega dalam buruj Lyra dan Altair di Aquila. Garis besar bintang ini ialah bentuk anggaran segi tiga tepat, dengan Deneb terletak pada salah satu sudut genting.

Spektrum Alpha Cygni telah diperhatikan oleh ahli astronomi sejak sekurang-kurangnya 1888, dan menjelang 1910, halaju jejari berubah-ubahnya telah menjadi ketara. Ini membawa kepada cadangan awal oleh EB Frost bahawa ini adalah sistem bintang binari. Pada tahun 1935, kerja GF Paddock dan yang lain telah membuktikan bahawa bintang ini berubah-ubah dalam kilauan dengan tempoh dominan 11.7 hari dan mungkin dengan tempoh amplitud lain yang lebih rendah. Menjelang tahun 1954, pemeriksaan lebih dekat ke atas garisan kalsium H dan K bintang menunjukkan teras pegun, yang menunjukkan halaju berubah sebaliknya disebabkan oleh pergerakan atmosfera bintang. Variasi ini berjulat dari +6 hingga −9 km/s mengelilingi purata halaju jejari bintang. Supergergasi lain yang serupa didapati mempunyai halaju berubah-ubah, dengan bintang ini merupakan ahli biasa.

Bintang kutub 
Disebabkan oleh liukan paksi Bumi, Deneb akan menjadi bintang kutub anggaran (7° dari kutub cakerawala utara) pada sekitar 9800 M. Kutub utara Marikh menghala ke titik tengah garisan yang menghubungkan Deneb dan bintang Alderamin.

Etimologi dan kepentingan budaya 

Nama yang serupa dengan Deneb telah diberikan kepada sekurang-kurangnya tujuh bintang yang berbeza, terutamanya Deneb Kaitos, bintang paling terang dalam buruj Cetus; Deneb Algedi, bintang paling terang di Capricornus; dan Denebola, bintang kedua paling terang di Leo. Kesemua bintang ini merujuk kepada ekor haiwan yang diwakili oleh buruj masing-masing.

Dalam bahasa Cina,(  ), bermaksud Tohor Samawi, merujuk kepada asterisme yang terdiri daripada Deneb, Gamma Cygni, Delta Cygni, 30 Cygni, Nu Cygni, Tau Cygni, Upsilon Cygni, Zeta Cygni dan Epsilon Cygni. Oleh itu, nama Cina untuk Deneb itu sendiri ialah ( , ).

Dalam kisah cinta Cina Qi Xi, Deneb menandakan jambatan murai merentasi Bima Sakti, yang membolehkan pasangan kekasih yang terpisah Niu Lang (Altair) dan Zhi Nü (Vega) disatukan semula pada satu malam istimewa dalam setahun pada penghujung musim panas. Dalam versi lain cerita, Deneb adalah seorang dongeng yang bertindak sebagai pendamping apabila pasangan kekasih bertemu.

Lihat juga 

 Senarai bintang terang

Rujukan 

Perkataan dan frasa Arab
Objek Katalog Bintang Terang
Objek HIP
Objek Katalog Henry Draper
Objek Flamsteed
Objek Durchmusterung
Objek Bayer
Cygnus (buruj)
Bintang kutub utara
Bintang dengan nama Arab
Bintang garis pancaran
Supergergasi jenis-A