Bandar raya global

Bandar raya global (juga dikenali sebagai bandar raya dunia atau bandar raya alfa) ialah bandar raya yang ditentukan melalui titik pertemuan penting dalam sistem ekonomi global. Konsep yang berasal dari bidang geografi dan kajian bandar ini berteraskan gagasan bahawa globalisasi difahami sebagai dicipta, dimudahkan dan dilaksanakan terutamanya di tempat-tempat yang strategik mengikut hierarki kepentingan dan pengendalian sistem kewangan dan perdagangan sedunia.

Paling kompleks di kalangan entiti-entiti sedemikiannya ialah "bandar raya global" (global city), yang mana perhubungan bandar raya ini membawa kesan sosio-ekonomi yang langsung dan ketara terhadap hal-ehwal sedunia. Istilah global city dipercayai dicipta oleh ahli sosiologi Saskia Sassen sebagai memaksudkan London, New York dan Tokyo dalam hasil kerja The Global City (1991), biarpun istilah world city (bandaraya dunia) yang memaksudkan kota-kota yang jauh menguasai lebih banyak perniagaan global berbanding tempat dipakai seawal-awal penggunaan sulungnya oleh Patrick Geddes pada tahun 1915. Sesebuah bandaraya boleh hilang kelayakannya sebagai bandaraya global, misalnya yang semakin kurang bersifat kosmopolitan, dan semakin pudar namanya di peringkat dunia, cth. Kaliningrad, Rusia, Thessaloniki, Greece dan Iskandariah, Mesir.

Kriteria 

Taraf bandar raya global atau bandar raya dunia memang dipandang tinggi nilainya. Oleh sebab itu ramai pihak yang cuba menggolongkan dan menarafkan bandar raya yang mana boleh dikira sebagai 'bandar raya dunia' atau sebaliknya. Although there is a consensus upon leading world cities, the criteria upon which a classification is made can affect which other cities are included. Kaedah pengenalpastiannya adalah sama ada berasaskan "pengukur nilai" (cth. "jika sektor pengeluaran dan perkhidmatan ialah sektor terbesarnya, maka bandaraya X ialah bandaraya dunia") ataupun "penentuan perbandingan" ("juka sektor pengeluaran dan perkhidmatan bandaraya X lebih besar berbanding sektor pengeluaran dan perkhidmatan N bandaraya lain, maka bandaraya X ialah bandaraya dunia").

Ciri-ciri ekonomi 

 Ibu pejabat korporat untuk perbadanan multinasional, institusi kewangan antarabangsa, firma guaman, konglomerat, dan bursa saham yang mempengaruhi ekonomi dunia.
 Keupayaan/keluaran kewangan yang besar nilainya: KDNK<ref>Global Urban Indicators Database 2 (1998 data)  (data sets in .ZIP), UN-HABITAT</ref> bandaraya/setempat
 Indeks pasaran saham/permodalan pasaran
 Peruntukan khidmat kewangan; cth.: bank, perakaunan
 Kos sara hidup kekayaan peribadi; cth. bilangan jutawan

 Ciri-ciri politik 

 Pengaruh dan penglibatan giat dalam peristiwa antarabangsa dan hal-ehwal dunia; cth. Washington, Beijing, Berlin, Brussel merupakan pusat kerajaan negara atau kesatuan berpengaruh.
 Ibu pejabat pertubuhan antarabangsa (Bank Dunia), NATO)
 Bilangan penduduk yang amat besar dalam kawasan perbandaran (pusat kawasan metropolitan, berjuta-juta orang) atau kelompokan bandar
 Kepelbagaian kawasan demografi berasaskan pelbagai penunjuk: bilangan penduduk, penempatan, mobiliti, dan pembandaran
 Taraf mutu hidup atau pembangunan bandaraya
 Komuniti ekspatriat

 Ciri-ciri kebudayaan 

 Pengetahuan nama pertama di peringkat antarabangsa; yang mana sesebuah bandaraya dikenali tanpa perlu menyatakan pembahagian politiknya. Cth: Bandaraya New York dipanggil "New York" sahaja, walaupun terletak di negeri New York.
 Institusi kebudayaan terkemuka, seperti muzium, galeri, opera, orkestras, pusat perfileman dan pusat teater terkemuka. Persada kebudayaan yang aktif, termasuk pesta filem (seperti Toronto International Film Festival), tayangan perdana, industri muzik, kelab malam, syarikat opera, galeri seni, perarakan tahunan dsb.
 Pangkalan perbadanan media berpengaruh yang mencapai seluruh dunia, seperti BBC, Reuters, The New York Times, atau Agence France-Presse.
 Komuniti kesukanan besar, termasuk kemudahan sukan utama, pasukan tuan rumah sukan liga utama, dan keupayaan dan pengalaman sebagai tuan rumah temasya sukan antarabangsa seperti Sukan Olimpik, Piala Dunia FIFA, atau acara tenis Grand Slam.
 Institusi pendidikan; cth., universiti, kehadiran pelajar antarabangsa, kemudahan penyelidikan
 Tapak penziarahan keagamaan
 Penempatan Tapak Warisan Dunia yang berkepentingan sejarah dan kebudayaan
 Ketampungan pelancongan

 Ciri-ciri prasarana 

 Sistem pengangkutan canggih yang merangkumi rangkaian lebuh raya atau alihan massa besar yang menyediakan pelbagai kaedah pengangkutan (alihan laju, LRT, rel serantau, feri, atau bas).
 Sistem alihan massa yang meluas dan popular, penggunaan perkhidmatan tren, penggunaan kenderaan jalan raya, pelabuhan utama
 Lapangan terbang antarabangsa utama yang berfungsi sebagai hab yang mantap untuk syarikat penerbangan terkemuka, cth. London. Lapangan terbang yang menampung bilangan penumpang yang amat ramai, apatah lagi penumpang antarabangsa, atau muatan yang besar-besar
 Prasarana perhubungan canggih yang digunakan oleh perbadanan multinasional utama, seperti gentian optik, Wi-Fi, telefon bimbit, dan lain-lain talian perhubungan berkelajuan tinggi.
 Kemudahan kesihatan; e.g. hospital, makmal perubatan
 Latar langit dan pencakar langit terkemuka

 Kajian 
 Kajian GaWC 

Salah satu percubaan terawal untuk menentukan, menggolongkan dan menarafkan bandaraya global dilakukan pada tahun 1998, oleh Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC) yang bertapak di jabatan geografi Universiti Loughborough, United Kingdom. Jadualnya digariskan dalam GaWC Research Bulletin 5 dan menarafkan bandaraya berdasarkan peruntukan "khidmat pengeluaran termaju" seperti perakaunan, pengiklanan, kewangan, dan perundangan. Inventori GaWC mengenal pasti tiga taraf bandaraya global diikuti beberapa subtaraf.

Penarafan GaWC selama ini diterbitkan empat tahun sekali. Penarafan tahun 2004 mengiktiraf penunjuk baru di samping masih menekankan ekonomi bandaraya berbanding faktor politik dan kebudayaan. Penarafan 2008 pula lebih menggunakan data lanjutan yang diperoleh di Chinese Academy of Social Sciences sambil memastikan kebolehbandingan dengan penarafan 2000 dan 2004. Kesemua bandaraya yang layak disusun mengikut kategori bandaraya global "Alfa" (with four sub-categories), "Beta" (three sub-categories), "Gama" (three sub-categories), dan bandaraya yang menikmati "Kecukupan Tinggi" atau "Kecukupan" kehadiran bandaraya global.

Senarai Bandaraya Dunia Alfa, Beta dan Gama 2008 adalah seperti berikut; rujuk sumbernya untuk senarai selengkapnya:

Bandar Raya Dunia Alfa ++:
 Bandar Raya New York, London

Bandar Raya Dunia Alfa +:
 Hong Kong, Paris, Singapura, Sydney, Tokyo, Shanghai, Beijing

Bandar Raya Dunia Alfa:
 Milan, Madrid, Seoul, Moscow, Brussel, Toronto, Mumbai, Buenos Aires, Kuala Lumpur

Bandar Raya Dunia Alfa –:
 Warsaw, São Paulo, Jakarta, Zurich, Mexico City, Dublin, Amsterdam, Bangkok, Taipei, Rome, Istanbul, Lisbon, Chicago, Frankfurt, Stockholm, Vienna, Budapest, Athens, Prague, Caracas, Auckland, Santiago

Bandar Raya Dunia Beta +:
 Melbourne, Barcelona, Los Angeles, Johannesburg, Manila, Bogota, New Delhi, Atlanta, Washington D.C., Tel Aviv, Bucharest, San Francisco, Helsinki, Berlin, Dubai, Oslo, Geneva, Riyadh, Copenhagen, Hamburg, Kaherah

Bandar Raya Dunia Beta:
 Bangalore, Jeddah, Kuwait, Luxembourg, Munich, Kiev, Dallas, Lima, Boston, Miami

Bandar Raya Dunia Beta –:
 Sofia, Düsseldorf, Houston, Beirut, Guangzhou, Nicosia, Karachi, Montevideo, Rio de Janeiro, Nairobi, Bratislava, Montreal, Bandar Raya Ho Chi Minh

Bandar Raya Dunia Gama +:
 Bandaraya Panama, Casablanca, Chennai, Brisbane, Quito, Stuttgart, Denver, Vancouver, Zagreb, Bandaraya Guatemala, Cape Town, San Jose, Ljubljana, Minneapolis, Santo Domingo, Seattle, Manama, Shenzhen

Bandar Raya Dunia Gama:
 Guadalajara, Antwerp, Kolkata, Rotterdam, Lagos, Philadelphia, Perth, Amman, Manchester, Riga, Detroit, Guayaquil, Wellington, Portland

Bandar Raya Dunia Gama –:
 Edinburgh, Porto, Tallinn, San Salvador, St. Petersburg, Port Louis, San Diego, Calgary, Almaty, Birmingham, Islamabad, Doha, Vilnius, Colombo

 Indeks Bandar Raya Global 
Pada Oktober 2008, jurnal Foreign Policy dari Amerika Syarikat, bersama firma penasihat A. T. Kearney dan Chicago Council on Global Affairs, menerbitkan senarai bandaraya global berasaskan nasihat daripada Saskia Sassen, Witold Rybczynski, dan lain-lain. Foreign Policy'' menyatakan bahawa "bandar raya-bandar raya yang terbesar dan terbanyak saling membantu menetapkan agenda global, mengharungi ancaman rentas negara dan berfungsi sebagai hab persepaduan sedunia, selaku enjin pertumbuhan negara masing-masing dan pintu masuk sumber serantau."

Penarafannya berasaskan penilaian 24 metrik di lima bidang: kegiatan perniagaan, modal insan, pertukaran maklumat, pengalaman budaya, dan keterlibatan politik. Pada tahun 2010, 30 bandaraya global terunggul adalah:

Global Power City Index 

Institute for Urban Strategies di The Mori Memorial Foundation di Tokyo, Jepun mengeluarkan kajian menyeluruh mengenai bandaraya global pada Oktober 2009, berasaskan enam kategori keseluruhannya, iaitu "Economy," "Research & Development," "Cultural Interaction," "Livability," "Ecology & Natural Environment," dan "Accessibility," diperincikan oleh 69 petunjuk individu.

Diikuti oleh:

21. Shanghai (224.1), 22. Chicago (221.1), 23. Vancouver (219.1), 24. San Francisco (218.1), 25. Osaka (215.1), 26. Beijing (211.4), 27. Kuala Lumpur (204.1), 28. Milan (203.5), 29. Bangkok (199.1), 30. Fukuoka (196.5), 31. Taipei (195.9), 32. Moscow (179.5), 33. São Paulo (177.7), 34. Mumbai (165.5), 35. Kaherah (132.2)

Penarafan bandaraya mengikut kategori

Lihat juga 
 Pusat kewangan
 Metropolis
 Megalopolis
 Bandar raya primat
 Ekumenopolis

Rujukan

Pautan luar 

 Repository of Links Relating to Urban Places 
 World Cities article by Jennifer Curtis of Charles Sturt University 
 The World-System’s City System: A Research Agenda  by Jeffrey Kentor and Michael Timberlake of the University of Utah and David Smith of University of California, Irvine
 The State of the World's Cities, 2001, UN Human Settlements Programme
 "U.S. Cities in the 'World City Network'", by Peter J. Taylor and Robert E. Lang, February 2005 (Full Report in PDF)

Bandar raya