Fitokimia

Fitokimia ialah sebatian kimia yang dihasilkan oleh tumbuhan. Fitokimia ini secara asalnya dihasilkan untuk membantu tumbuhan menentang kulat, bakteria dan jangkitan virus tumbuhan, dan juga mengelakkan tumbuhan daripada dimakan oleh serangga dan haiwan lain. Nama fitokimia ini berasal . Sesetengah fitokimia telah digunakan sebagai racun dan yang lain sebagai perubatan tradisional.

Sebagai istilah, fitokimia secara amnya digunakan untuk menerangkan sebatian tumbuhan yang sedang dalam penyelidikan dengan kesan yang tidak mantap terhadap kesihatan, dan tidak ditakrifkan secara saintifik sebagai nutrien yang penting. Agensi kawal selia yang mengawal pelabelan makanan di Eropah dan Amerika Syarikat telah memberikan panduan kepada industri untuk mengehadkan atau mencegah tuntutan kesihatan tentang kebaikan fitokimia pada produk makanan atau label pemakanan.

Definisi 
Fitokimia ialah bahan kimia yang berasal dari tumbuhan.  Fitokimia (dari bahasa Yunani phyto, bermaksud "tumbuhan") ialah bahan kimia yang dihasilkan oleh tumbuhan melalui metabolisme primer atau sekunder.  Fitokimia ini biasanya mempunyai aktiviti biologi dalam perumah tumbuhan dan memainkan peranan dalam pertumbuhan tumbuhan atau pertahanan terhadap pesaing, patogen, atau pemangsa.

Fitokimia secara amnya dianggap sebagai sebatian penyelidikan dan bukannya nutrien penting kerana bukti kesan kesihatannya masih belum diketahui atau divalidasi.   Fitokimia di bawah penyelidikan boleh diklasifikasikan ke dalam kategori utama, seperti karotenoid  dan polifenol, yang termasuk asid fenolik, flavonoid, stilbenes atau lignan.  Flavonoid boleh dibahagikan lagi kepada kumpulan berdasarkan struktur kimianya yang serupa, seperti antosianin, flavon, flavanon, isoflavon dan flavanol.   Flavanol diklasifikasikan lagi sebagai katekin, epikatekin, dan proanthocyanidins .   Secara keseluruhan, antara 50,000  dan 130,000  fitokimia telah ditemui dan diklasifikasi.

Ahli fitokimia mengkaji fitokimia dengan terlebih dahulu mengekstrak sebatian fitokimia dan mengasingkan sebatian daripada tumbuhan asal, diikuti dengan mentakrifkan struktur atau ujiannya dalam sistem model makmal, seperti kajian in vitro menggunakan garisan sel atau kajian in vivo menggunakan haiwan makmal.  Cabaran dalam bidang itu termasuk cabaran mengasingkan sebatian tertentu secara tulen dan menentukan strukturnya, yang selalunya kompleks, dan mengenal pasti fitokimia tertentu yang bertanggungjawab terutamanya untuk sebarang aktiviti biologi tertentu.

Sejarah penggunaan 

Tanpa pengetahuan khusus tentang tindak balas atau mekanisme selular mereka, fitokimia telah digunakan sebagai racun dan dalam perubatan tradisional. Sebagai contoh, salicin, yang mempunyai ciri anti-radang dan melegakan kesakitan, pada asalnya diekstrak daripada kulit pokok willow putih dan kemudiannya dihasilkan secara sintetik untuk menjadi aspirin ubat biasa yang dijual bebas.  Alkaloid tropane Atropa belladonna digunakan sebagai racun, dan manusia pada zaman purba telah pun membuat anak panah beracun dari tumbuhan.  Di Rom Purba, ia digunakan sebagai racun oleh Agrippina the Younger, isteri Maharaja Claudius atas nasihat Locusta, seorang wanita yang pakar dalam racun, dan Livia, yang dikhabarkan telah menggunakannya untuk membunuh suaminya Maharaja Augustus.   Kegunaan lain termasuk minyak wangi, seperti santolol sequiterpene, daripada kayu cendana. 

Pokok yew Inggeris telah lama diketahui mempunyai ciri yang sangat toksik kepada haiwan yang meragut daunnya atau kanak-kanak yang memakan buahnya; bagaimanapun, pada tahun 1971, paclitaxel telah diasingkan daripadanya, seterusnya menggunakannya sebagai ubat kanser yang penting. 

Setakat tahun 2017, aktiviti biologi oleh majoriti sebatian fitokimia masih tidak diketahui atau kurang jelas mekanismanya. Fitokimia yang telah jelas fungsi aktiviti biologinya selalunya akan diklasifikasi sebagai nutrien yang penting.

Fungsi 
Kategori fitokimia termasuk sebatian yang diiktiraf sebagai nutrien penting, yang secara semula jadi terkandung dalam tumbuhan dan diperlukan untuk fungsi fisiologi normal, jadi mesti diperoleh daripada diet pada manusia. 

Sesetengah fitokimia dikenali sebagai fitotoksin yang toksik kepada manusia;  contohnya asid aristolochic yang bersifat karsinogenik pada dos yang rendah.  Sesetengah fitokimia adalah bersifat antinutrien dengan mengganggu penyerapan nutrien. Lain-lain, seperti beberapa polifenol dan flavonoid, mungkin bersifat pro-oksidan dalam jumlah pengambilan yang tinggi.

Serat pemakanan yang tidak boleh dihadam daripada makanan tumbuhan, sering dianggap sebagai kelas fitokimia,  kini secara amnya telah diklasifikasi semula sebagai kumpulan nutrien yang telah meluluskan tuntutan kesihatan untuk mengurangkan risiko beberapa jenis kanser  dan penyakit jantung koronari. 

Pemakanan diet yang tinggi dalam buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin, kekacang dan minuman berasaskan tumbuhan mempunyai manfaat kesihatan jangka panjang, tetapi masih tiada bukti bahawa mengambil makanan tambahan fitokimia bukan nutrien yang diekstrak daripada tumbuhan juga boleh memberi manfaat yang sama kepada kesihatan. Suplemen fitokimia tidak disyorkan oleh pihak berkuasa kesihatan untuk meningkatkan kesihatan   mahupun diluluskan oleh agensi kawal selia untuk tuntutan kesihatan pada label produk.

Panduan pengguna dan industri 
Walaupun pihak berkuasa kesihatan menggalakkan pengguna untuk makan diet yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh, kekacang dan kacang untuk meningkatkan dan mengekalkan kesihatan,  bukti bahawa kesan tersebut terhasil daripada fitokimia khusus bukan nutrien adalah terhad atau tiada.  Contohnya, ulasan sistematik dan/atau analisis meta menunjukkan bukti yang lemah atau tiada bukti untuk kesan fitokimia daripada penggunaan makanan tumbuhan yang mempunyai kesan pada kanser payudara, paru-paru atau pundi kencing.  Selain daripada itu, di Amerika Syarikat, telah wujud peraturan untuk mengehadkan bahasa pada label produk tentang cara penggunaan makanan tumbuhan boleh menjejaskan kanser, tidak termasuk sebutan mana-mana fitokimia kecuali bagi mereka yang mempunyai manfaat kesihatan yang mantap terhadap kanser, seperti serat makanan, vitamin A dan vitamin C.

Fitokimia, seperti polifenol, secara khususnya tidak digalakkan daripada digunakan dalam pelabelan makanan di Eropah dan Amerika Syarikat kerana tiada bukti yang menunjukkan sebab-akibat antara pengambilan polifenol secara lansung dengan perencatan atau pencegahan sebarang penyakit. 

Antara karotenoid seperti fitokimia tomato, likopena, Pentadbiran Makanan dan Ubat-ubatan Amerika Syarikat menemui bukti yang tidak mencukupi untuk kesannya pada mana-mana beberapa jenis kanser, telah menyebabkan pengehadan penggunaan dalam pelabelan untuk produk yang mengandungi likopena.

Kesan pemprosesan makanan 
Fitokimia dalam makanan tumbuhan yang baru dituai mungkin terdegradasi oleh teknik pemprosesan, termasuk proses memasak.  Punca utama kehilangan fitokimia daripada memasak ialah penguraian haba. 

Sebaliknya wujud dalam kes karotenoid, seperti likopena yang terdapat dalam tomato, yang mungkin kekal stabil atau meningkat kandungannya akibat daripada proses memasak disebabkan pembebasan daripada membran selular dalam makanan yang dimasak. Teknik pemprosesan makanan seperti pemprosesan mekanikal juga boleh membebaskan karotenoid dan fitokimia lain terbebas daripada matriks makanan, meningkatkan pengambilan makanan. 

Dalam sesetengah kes, pemprosesan makanan diperlukan untuk membuang fitotoksin atau antinutrien; contohnya masyarakat yang menggunakan ubi kayu sebagai ruji mempunyai amalan tradisional yang melibatkan beberapa pemprosesan (seperti proses merendam, memasak, penapaian, dll.), yang diperlukan untuk mengelakkan penyakit daripada glikosida sianogenik yang terdapat dalam ubi kayu yang tidak diproses.

Lihat juga 
 
 Allelopathy
 List of antioxidants in food
 List of phytochemicals in food
 Nutrition
 Secondary metabolites

Rujukan

Bacaan lanjut 

 
 Higdon, J. An Evidence – Based Approach to Dietary Phytochemicals. 2007. Thieme. ISBN 978-1-58890-408-9.
 Rosa, L.A. de la / Alvarez-Parrilla, E. / González-Aguilar, G.A. (eds.) Fruit and Vegetable Phytochemicals: Chemistry, Nutritional Value and Stability. 2010. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-8138-0320-3.

Pautan luar 

 
 Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases – United States Department of Agriculture

Karotenoid
Nutrisi
Nutrien
Pemakanan tumbuhan
Polifenol
Fitokimia
Laman-laman dengan terjemahan-terjemahan yang belum disemak