Eris (planet kerdil)

Eris (simbol: ; Inggeris:  atau ), juga penandaan rasmi  136199 Eris merupakan planet kerdil berjisim terbesar di dalam sistem suria dan jasad kesembilan berjisim terbesar yang mengorbit matahari secara langsung. Ia mempunyai anggaran kira-kira 2300–2400 km diameter, dan 27% lebih berjisim daripada Pluto atau lebih kurang 0.27% daripada jisim Bumi.

Planet kerdil Eris telah ditemukan pada Januari 2005 oleh sebuah pasukan berpengkalan di Balai Cerap Palomar yang diketuai oleh Mike Brown, dan identitinya telah dikenalpasti pada akhir tahun berkenaan. Ia merupakan sebuah objek trans-Neptune (TNO), dan merupakan ahli di dalam satu populasi keeksentrikan(keganjilan) yang tinggi dikenali sebagai sebagai cakera terserak, berada hanya di luar lingkaran Kuiper, dan ditemani oleh sekurang-kurangnya satu bulan iaitu Dysnomia. Sehingga 2011, jaraknya dari Matahari adalah 96.6 AU, secara kasarnya tiga kali lebih jauh berbanding dengan Pluto. Dengan kekecualian beberapa komet, Eris dan Dysnomia adalah objek semulajadi yang dikenali paling jauh di dalam Sistem Solar.

Oleh kerana Eris kelihatan lebih besar daripada Pluto, pada permulaannya, penemunya dan NASA menyifatkan ia sebagai  planet kesepuluh Sistem Solar. Penemuan ini, bersama-sama dengan prospek penemuan objek-objek yang bersaiz serupa pada masa hadapan, telah mendorong Kesatuan Astronomi Antarabangsa (IAU) untuk mendefinasikan istilah planet buat pertama kali. Di bawah definasi IAU yang diluluskan pada 24 Ogos, 2006, Eris merupakan "planet kerdil" bersama-sama dengan Pluto, Ceres, Haumea and Makemake.

Pada tahun 2010, keputusan awal daripada pemerhatian sebuah  penghijaban najam oleh Eris pada November 6 telah mencadangkan bahawa diameternya mungkin 2320 km, bererti saiznya hampir sama seperti Pluto. Dengan mengambilkira bar ralat penganggaran saiz kedua-duanya, pada masa kini masih tidak tentu samada  Eris atau Pluto mempunyai diameter yang lebih besar. Kedua-dua Pluto dan Eris dianggarkan mempunyai diameter berjisim pejal kira-kira 2330 km.

Penemuan 
Eris telah ditemui oleh Mike Brown, Chad Trujillo, dan David Rabinowitz pada Januari 5, 2005, dari imej-imej yang telah diambil pada Oktober 21, 2003. Penemuan ini telah diumumkan pada Julai 29, 2005, sama hari dengan penemuan  dan dua hari selepas penemuan . Pasukan pencari sudah mengimbas secara sistematik bagi jasad-jasad luar sistem suria selama beberapa tahun, dan telah terlibat di dalam penemuan beberapa jasad TNO yang lebih besar, termasuklah 50000 Quaoar, 90482 Orcus, dan 90377 Sedna.

Pemerhatian-pemerhatian rutin yang diambil oleh pasukan iu pada were taken by the Oktober 21, 2003, menggunakan Teleskop Schmidt Samuel Oschin 1200 mm  di Bakai Cerap Gunung Palomar, California, tetapi imej Eris tidak dapat ditemui pada titik disebabkan pergerakannya sangat perlahan membelah langit: Perisian pencari imej secara The team's automatik membuang semua objek yang bergerak kurang daripada 1.5 arcsaat per jam untuk mengurangkan bilangan Positive palsu telah kembali. Apabila When Sedna ditemui, ia bergerak pada 1.75 arcsec/h, dan di dalam cahaya yang dianalisa kembali oleh pasukan dengan satu had rendah pada pergerakan sudut, menyusun menerusi imenj-imej yang dikeluarkan oleh mata. Pada bulan Januari 2005, analisis semula memperlihatkan pergerakan Eris yang perlahan di sebalik latarbelakang bintang-bintang.

Pemerhatian susulan telah dilakukan untuk membuat satu penilaian awal mengenai orbit Eris, yang membenarkan penganggaran jarak objek itu dibuat. Pasukan ini merancang untuk menangguhkan penemuan mereka sehingga pemerhatian selanjutnya yang membenarkan pengiraan orbit Eris yang lebih tepat, tetapi telah membawa pengumuman mereka ke hadapan setelah satu lagi TNO yang mereka kesan, , telah diumumkan oleh sebuah pasukan yang lain di Sepanyol.

Lebih banyak pemerhatian telah dikeluarkan pada bulan Oktober 2005 yang memperlihatkan bahawa Eris mempunyai satu bulan, kemudiannya dinamakan sebagai Dysnomia. Pemerhatian pada orbit Dysnomia membenarkan ahli sains untuk menilai jisim Eris, yang mana pada bulan Jun 2007 mereka membuat pengiraannya sebagai , 27% lebih besar daripada jisim Pluto.

Pengelasan
Eris dikelaskan sebagai sebuah plutoid, iaitu, sebuah objek trans-Neptun yang juga merupakan sebuah planet kerdil. Ciri-ciri orbit lebih spesifik dikategorikan sebagai sebuah objek cakera berselerak (SDO), atau sebuah TNO yang dipercayai "diselerakkan" daripada lingkaran Kuiper ke tempat lebih jauh dan unusual orbitnya yang di luar kebiasaan berikutan interaksi gravitinya dengan Neptun disebabkan pembentukan Sistem Suria. Walaupun kecondongan orbitnya di luar kebiasaan di kalangan SDO-SDO yang dikenali, model-model teori mencadangkan bahawa objek-objek yang asalnya berdekatan dengan pinggir dalaman lingkaran Kuiper telah diserakkan kepada orbit-orbit berkecondongan tinggi daripada objek-objek luar lingkaran. Objek-objek lingkaran dalaman dijangka lebih berjisim secara umumnya daripada objek-objek luar lingkaran., dan supaya ahli astronomer lebih menemukan objek-objek Eris di orbit-orbit  berkecondongan lebih tinggi , yang mana kebiasaannya tidak dipedulikannya.

Oleh kerana Eris mungkin lebih besar daripada Pluto, pada mulanya ia disifatkan sebagai "planet ke sepuluh" oleh NASA dan laporan media mengenai penemuannya. Di dalam tindakbalas terhadap ketidaktentuan statusnya, dan oleh kerana perdebatan yang berlangsung samada Pluto seharusnya diklasifikasikan sebagai sebuah planet, IAU mengagih-agihkan sekumpulan ahli astronomi untuk membangunkan satu definasi yang cukup tepat mengenai istilah planet untuk memutuskan isu tersebut. Ini telah diumumkan sebagai mendefinasikan istilah planet, IAU yang digunapakai pada Ogos 24, 2006. Pada masa kini, kedua-dua Eris dan Pluto telah diklasifikasikan sebagai planet kerdil, satu kategori yang berbeza daripada definasi baru planet.
Semenjak itu Brown telah menyatakan persetujuannya mengenai label "planet kerdil". Kemudiannya IAU menambah Eris ke dalam Katalog Planet Minor, menggelarnya (136199) Eris.
Eris

Nama 

Eris dinamakan bersempena Tuhan Yunani Eris (Yunani ), satu lambang persengketaan dan perbalahan.
Nama ini telah diberikan pada September 13, 2006, berikutan satu tempoh lama di luar kebiasaannya yang mana objek ini dikenali sebagai gelaran sementara , yang telah dibenarkan secara automatik oleh by the IAU di bawah protokol penamaan bagi planet minor.

Xena 
Disebabkan oleh ketidaktentuan samada objek ini diklasifikasikan sebagai sebuah  planet atau sebuah planet minor, sebagai suatu prosedur tatanama yang berbeza digunapakai kepada kelas-kelas objek yang berbeza, keputusan kepada apa dinamakan ke atas objek itu ditangguhkan sehingga selepas Ogos 24, 2006, peraturan IAU.Sebagai hasilnya, pada masa itu objek itu dikenali kepada umum sebagai Xena.

"Xena" adalah nama dalaman tidak rasmi yang digunakan oleh pasukan penemu. Ia diinspirasikan oleh heroin eponim siri televisyen Xena: Warrior Princess. Pihak penemu dilaporkan telah menyimpan gelaran "Xena" bagi jasad pertama yang mereka jumpa lebih besar daripada  Pluto. Merujuk kepada  Brown,

"Kita andaikan [bahawa] satu nama sebenar akan keluar dengan cepat, [tetapi] proses terhenti seketika," Mike Brown berkata semasa di dalam temuramah,

Memilih nama rasmi 

Merujuk kepada penulis sains Govert Schilling, pada mulanya Brown hendak memanggil objek ini "Lila", selepas satu konsep di dalam mitologi Hindu yang menyifatkan alam semesta sebagai hasil dari sebuah permainan yang dimainkan oleh  Brahma. Nama ini sangat menyerupai "Lilah", nama anak perempuan Brown yang baru lahir. Brown telah menyedari tidak memberikan nama ini ke khalayak umum sebelum ia diterima secara rasmi. Beliau telah membuat sedemikian dengan Sedna setahun sebelumnya, dan telah dikritik dengan beratnya. Walau bagaimanapun, beliau menyenaraikan alamat laman sawang peribadi mengumumkan bahawa penemuan sebagai /~mbrown/planetlila dan di dalam kacau bilau berikutan  kontroversi terhadap penemuan Haumea, beliau terlupa untuk menukarkannya. Lebih suka daripada menerima kemarahan yang tidak perlu daripada ahlli-ahli astronomi, dengan mudahnya beliau  telah berkata bahawa laman sesawang itu dinamakan bersempena anaknya dan menmbuang "Lila" daripada pertimbangan.

Brown juga membuat spekulasi bahawa  Persephone, isteri kepada Tuhan Pluto, seharusnya menjadi nama kepada objek. Nama berkenaan telah digunakan beberapa kali di dalam fiksyen sains, dan masih popular dengan awam, memenangi satu undian yang dijalankan oleh majalah New Scientist ("Xena", di sebalik hanya satu gelaran, tempat keempat). Walaupun begitu, ini tidak mungkin kerana sebaik sahaja the objek ini diklasifikasikan sebagai satu planet kerdil, kerana terdapat sebuah asteroid dengan nama tersebut, 399 Persephone. Oleh kerana peraturan IAU memerlukan satu nama daripada ciptaan mitologi bagi objek-objek dengan orbit stabil melangkaui orbit Neptun, pasukan itu juga mempertimbangkan kemungkinan berkenaan.

Disebabkan perselisihan berjaya diselesaikan, pasukan penemu telah mencadangkan Eris pada September 6, 2006. Pada  September 13, 2006 nama ini diterima sebagai nama rasmi oleh IAU. Brown telah memutuskan bahawa, objek itu dipertimbangkan sebagai sebuah planet di dalam satu tempoh yang lama, ia berhak menerima satu nama daripada Yunani dan mitologi Rom, planet-planet yang lain. Bagaimanapun, asteroid-asteroid telah mengambil kebanyakan nama-nama Yunani-Roman. Eris, yang mana Brown sifatkan sebagai nama tuhan kesayangannya, mujur melepasi kemasukannya. Nama sebahagiannya mencerminkan perselisihan di dalam masyarakat astronomi disebabkan oleh berdebatan terhadap semulajadi bagi objek tersebut dan Pluto.

Rujukan

Planet kerdil
Sistem Suria