Formasi Semanggol

Formasi Semanggol ialah sejenis formasi batuan yang berusia Perm hingga Trias Akhir yang terdapat di Semananjung Malaysia.

Asal-usul Nama 
Nama Semanggol diperkenalkan oleh J.B Alexander (1959) bersempena nama Gunung Semanggol di daerah Kerian, Perak di mana formasi batuan ini mula-mula ditemui tersingkap.

Taburan 
Formasi Semanggol mula-mula terbentuk sebagai sebuah kawasan lembangan yang luas tetapi dipisahkan kepada 3 kawasan pada masa kini oleh sesar-sesar rengkuh akibat pergerakan tektonik   iaitu:

 Utara Kedah: Sekitar kawasan Durian Burung, Padang Sanai, Kuala Nerang, Pedu, Pokok Sena dan Naka dalam daerah Padang Terap
 Selatan Kedah: Sekitar kawasan Kuala Ketil dan Tawar di daerah Baling dan Padang Meha, Karangan dan Sungai Kob di daerah Kulim
 Utara Perak: Sekitar kawasan Terap dan Serdang di selatan Kedah dan Bukit Merah hingga Gunung Semanggol

Komposisi Batuan 
Pada awalnya, Formasi Semanggol dikelaskan kepada 3 ahli iaitu ahli rijang, ahli berirama dan ahli konglomerat .  

Teoh (1992) menaiktaraf ahli-ahli ini kepada unit-unit . Ketiga-tiga unit batuan ini wujud secara lateral dan bersentuhan secara saling menjari antara satu sama lain berbanding terbentuk secara berturutan .

Usia Perm 
Ahli rijang hanya tersingkap di kawasan Utara Kedah dan Selatan Kedah. Ahli rijang di Bukit Larek, kawasan Utara Kedah wujud di antara 6 fasies yang ditemui secara urutan menaik iaitu :

 Batu lumpur hitam berlaminasi
 Selang lapis batu pasir dan batu lumpur
 Syal bersilika dan batu lumpur
 Selang lapis syal bersilika dan rijang
 Batu lumpur bertuf
 Selang lapis rijang dan syal bersilika

Fosil Radiolaria berusia Perm Awal hanya dapat ditemui dalam fasies syal bersilika .

Di Bukit Kukus, kawasan Selatan Kedah menunjukkan 7 fasies batuan termasuk rijang iaitu :

 Batu lumpur hitam berlaminasi
 Selang lapis batu pasir dan batu lumpur
 Selang lapis batu pasir bertuf dan tuf dengan lapisan parakonglomerat
 Selang lapis batu pasir bertuf, syal bersilika dan rijang
 Rijang berlapis
 Batu lumpur bertuf
 Selang lapis rijang dan batu lumpur bersilika

Usia Trias 
Batuan Formasi Semanggol yang terbentuk dalam usia Trias dikelaskan kepada 3 ahli iaitu ahli bawah, ahli tengah dan ahli atas. 

 Ahli Bawah: Terdiri daripada batu lumpur dan rijang berlapis.
 Ahli Tengah: Terdiri daripada batu pasir dan batu lumpur berlapisan irama.
 Ahli Atas: Terdiri daripada batu pasir - batu lodak - batu lumpur.

Usia dan Fosil 
Burton (1988) mula mengelaskan Formasi Semanggol dalam usia Trias berdasarkan penemuan fosil Daonella sp (usia Ladinian) dan Posidonia sp. dan Halobia sp. (usia Carnian).

Foo (1990) merekodkan kewujudan fosil-fosil Daonella sp. dan Serpulites sp. dalam batuan syal.

Formasi Semanggol kemudian dikelaskan sebagai berusia antara Trias Tengah hingga Trias Akhir berdasarkan kewujudan fosil-fosil Halobia, Posidonia, Daonella dan Ammonid dalam fasies berirama.

Penemuan fosil Radiolaria dalam fasies rijang membuktikan Formasi Semanggol mula termendap seawal usia Perm  .

Sekitaran Pengendapan 
Unit rijang telah mengalami pengendapan dalam sekitaran lautan dalam yang terbuka di bawah variasi keadaan seperti arus lautan yang lemah, anoksia, arus keruh dan pengaruh bahan volkanik .

Rujukan 

Geologi Malaysia
Geologi Semenanjung Malaysia