Presiden Republik Czech

Presiden Republik Czech ialah ketua negara Republik Czech dan ketua komander Angkatan Tentera Republik Czech. Presiden kebanyakannya mempunyai kuasa istiadat kerana urusan harian kerajaan eksekutif diamanahkan kepada perdana menteri, dan memandangkan banyak tindakan presiden memerlukan kelulusan perdana menteri, tanggungjawab utama untuk kelakuan presiden terletak pada kerajaan. Walau bagaimanapun, presiden bertanggungjawab sepenuhnya untuk melantik perdana menteri, menteri Kabinet, serta ahli Lembaga Bank Negara Czech, dan mencalonkan hakim kepada Mahkamah Perlembagaan, yang tertakluk kepada kelulusan Senat, antara lain.

Petr Pavel merupakan presiden terkini sejak 9 Mac 2023 selepas memenangi pilihan raya presiden 2023.

Kuasa 
Penggubal Perlembagaan Republik Czech berhasrat untuk menubuhkan sistem parlimen, dengan perdana menteri sebagai tokoh politik terkemuka negara dan ketua eksekutif de facto dan presiden sebagai ketua istiadat negara. Walau bagaimanapun, kedudukan presiden pertama, Václav Havel, adalah sedemikian rupa sehingga pejabat itu memperoleh pengaruh yang lebih besar daripada yang dimaksudkan oleh penggubal, walaupun tidak sekuat presiden Czechoslovakia.

Kuasa mutlak 
Presiden Republik Czech mempunyai kuasa untuk bertindak secara bebas dalam beberapa bidang substantif. Salah satu kuasa terkuat pejabat itu ialah kuasa veto, yang mengembalikan rang undang-undang kepada parlimen. Walaupun kuasa veto mungkin dikalahkan oleh parlimen dengan undi majoriti mutlak (lebih 50%) daripada semua timbalan, keupayaan untuk menolak menandatangani undang-undang bertindak sebagai penyemakan kuasa badan perundangan. Satu-satunya rang undang-undang yang tidak boleh diveto atau diluluskan oleh Presiden adalah tindakan yang akan mengubah perlembagaan.

Presiden juga mempunyai peranan utama dalam pelantikan orang ke jawatan tinggi utama, termasuk pelantikan hakim ke Mahkamah Agung dan Perlembagaan (dengan kebenaran Senat), dan ahli Lembaga Bank Bank Negara Czech.

Kekuasaan tunggal terhad 
Terdapat beberapa kuasa yang dikhaskan kepada presiden, tetapi boleh dilaksanakan hanya dalam keadaan terhad. Antaranya ialah pembubaran Dewan Timbalan. Walaupun presiden boleh membubarkan Dewan atas kuasanya sendiri, memaksa pemilihan baharu badan itu dalam masa 60 hari, ini boleh dilakukan hanya di bawah syarat yang ditetapkan oleh perlembagaan.

Kuasa dikongsi 
Banyak kuasa presiden hanya boleh dilaksanakan dengan persetujuan kerajaan, seperti yang dinyatakan melalui tandatangan perdana menteri. Ini termasuk semua perkara yang berkaitan dengan hubungan luar negeri dan penggunaan tentera, pelantikan hakim ke mahkamah rendah, dan pemberian pengampunan. Melainkan apabila Dewan Timbalan telah dibubarkan kerana kegagalannya untuk membentuk atau mengekalkan kerajaan, presiden boleh memanggil untuk pemilihan Dewan dan Dewan Negara hanya dengan kelulusan perdana menteri.

Presiden juga berkongsi tanggungjawab dengan Dewan Timbalan untuk melantik presiden dan naib presiden Pejabat Kawalan Tertinggi badan yang bertanggungjawab melaksanakan belanjawan negarawalaupun pelantikan ini secara teknikalnya tidak memerlukan tandatangan Perdana Menteri.

Kekebalan daripada pendakwaan 
Perkara 65 (1) menghalang perbicaraan atau penahanan bagi sebarang kesalahan jenayah atau pentadbiran semasa memegang jawatan. Satu-satunya jenis pendakwaan yang dibenarkan untuk presiden yang sedang bersidang ialah pengkhianatan yang tinggi, yang hanya boleh dijalankan oleh Senat, dan hanya boleh mengakibatkan penyingkiran daripada jawatan dan larangan untuk mendapatkan semula jawatan itu di kemudian hari.

Kuasa istiadat 
Banyak tugas presiden Czech boleh dikatakan bersifat istiadat untuk satu tahap atau yang lain, terutamanya kerana presiden mempunyai sedikit kuasa yang bebas daripada kehendak perdana menteri. Satu contoh yang baik ialah status sebagai ketua komander tentera. Tiada bahagian daripada tugas ini boleh dilaksanakan melainkan melalui persetujuan perdana menteri. Dalam hal peperangan, beliau dalam segala hal hanyalah seorang tokoh, kerana perlembagaan memberikan semua kuasa perlembagaan substantif ke atas penggunaan angkatan tentera kepada parlimen. Malah, satu-satunya perkara khusus yang dibenarkan oleh perlembagaan presiden untuk dilakukan berkenaan dengan tentera ialah melantik jeneralnyatetapi ini juga mesti dilakukan dengan tandatangan perdana menteri.

Banyak tugas istiadat presiden berada di bawah peruntukan perlembagaan yang membenarkan penggunaan kuasa "tidak ditakrifkan secara jelas" dalam perlembagaan, tetapi dibenarkan oleh undang-undang yang lebih rendah. Dalam erti kata lain, Parlimen mempunyai kuasa untuk membenarkan presiden apa sahaja tanggungjawab yang mereka anggap wajar, tanpa perlu meminda perlembagaan. Undang-undang sedemikian telah diluluskan pada tahun 1994 berkenaan dengan penganugerahan darjat negara. Walaupun perlembagaan secara jelas membenarkan pemberian penghormatan dan penganugerahan darjat oleh presiden hanya dengan tandatangan perdana menteri, parlimen bertindak pada 1994 untuk memberikan presiden kuasa untuk berbuat demikian atas kuasanya sendiri. Oleh itu, tugas khusus ini dikongsi secara berkesan antara parlimen dan presiden. Perbuatan itu malah membenarkan presiden memilih seseorang untuk melakukan upacara penyampaian sebenar.

Pilihanraya 
Sehingga 2012, jawatan presiden telah diisi berikutan pemilihan tidak langsung oleh Parlimen Republik Czech. Pada Februari 2012, perubahan kepada pilihan raya terus telah diluluskan oleh Senat, dan selepas undang-undang pelaksanaan yang berkaitan juga diluluskan oleh kedua-dua dewan parlimen, ia telah digubal melalui persetujuan presiden pada 1 Ogos 2012; bermakna ia berkuat kuasa secara sah pada 1 Oktober 2012.

Prosedur pilihan raya 
Tempoh jawatan presiden ialah 5 tahun. Presiden yang baru dipilih akan memulakan penggal lima tahun pada hari mengangkat sumpah rasmi. Calon yang bertanding jawatan mestilah berumur sekurang-kurangnya 40 tahun, dan mestilah belum pernah dipilih dua kali berturut-turut. Memandangkan satu-satunya had penggal ialah tiada orang boleh dipilih lebih daripada dua kali berturut-turut, seseorang secara teorinya boleh mencapai jawatan presiden lebih daripada dua kali. Bakal calon mesti sama ada mengemukakan petisyen dengan tandatangan 50,000 orang warganegara, atau dicalonkan oleh 20 timbalan atau 10 senator.

Perlembagaan tidak menetapkan tarikh tertentu untuk pilihan raya presiden, tetapi menetapkan bahawa pilihan raya akan berlaku dalam tempoh antara 30 dan 60 hari sebelum tamat penggal presiden yang bersidang, dengan syarat ia dipanggil sekurang-kurangnya 90 hari sebelum hari pilihan raya yang dipilih. Sekiranya berlaku kematian, peletakan jawatan atau penyingkiran presiden, pemilihan boleh diadakan selewat-lewatnya 10 hari selepas dipanggil dan selewat-lewatnya 80 hari selepas kekosongan kerusi presiden. Jika tiada calon yang mendapat majoriti, pusingan kedua akan diadakan antara dua calon teratas.

Perlembagaan menetapkan aturan khusus dalam situasi kegagalan pemerolehan presiden baharu. Jika presiden baharu belum dipilih menjelang akhir penggal presiden, atau jika 30 hari berlalu selepas kekosongan jawatan, beberapa kuasa diberikan kepada perdana menteri, sebahagiannya dipindahkan kepada pengerusi Dewan Perwakilan atau pengerusi Dewan Negara, jika parlimen berada dalam keadaan pembubaran pada masa kekosongan itu.

Penyingkiran 
Selain kematian, terdapat hanya tiga perkara yang boleh mempengaruhi penyingkiran presiden daripada jawatan:

 Seorang presiden boleh meletakkan jawatan dengan memberitahu Presiden Senat.
 Presiden boleh dianggap tidak dapat melaksanakan tugasnya atas "sebab yang serius" melalui resolusi bersama Senat dan Dewan Timbalanwalaupun presiden boleh merayu kepada Mahkamah Perlembagaan supaya resolusi ini dibatalkan.
 Presiden boleh dipecat oleh Senat kerana pengkhianatan tinggi dan disabitkan oleh Mahkamah Perlembagaan.

Pewarisan 
Dalam kes apabila Presiden tidak dapat melaksanakan tugasnya atau jika jawatan presiden menjadi kosong atas apa-apa sebab, tugas dibahagikan antara Speaker Dewan Timbalan dan Perdana Menteri. Sekiranya Dewan Perwakilan dibubarkan pada masa itu, tugas yang biasanya jatuh kepada speaker Dewan jatuh kepada Presiden Dewan Negara, yang juga memikul tanggungjawab Presiden untuk memanggil pilihan raya untuk Dewan walaupun ketika Dewan tidak dibubarkan.

Rujukan 

Sumber bahasa Czech CS1 (cs)
Presiden Republik Czech