ပၞာန်သီအဝဵု ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁

ပၞာန်သီအဝဵု ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁ () ဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ ပ္ဍဲအခိင်ဂယး ကြဴနူ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ၊ သမ္မတဝေန်မျေအ် ကေုာံ ကောန်ဂကောံဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ရပ်ကြိုင် နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ။တုဲဂှ် နကဵု ဒပ်ပၞာန် လလောင်တြး အကာဲအရာတၟေင် ပွိုင်မွဲသၞာံတုဲ အဝဵုဍုင်ဂှ် ပအပ်ကဵု သကိုပ်ဗိုလ်ဇမၞော် မင်းအောင်လှိုင်။ပရေင်မသီအဝဵုဍုင်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစပံက်ပါလဳမာန်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ၊ နကဵု အမာတ်မဂွံဒုင်ရုဲစှ် နူကဵု သဘင်မာဲ ၂၀၂၀ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲနဝ်ဝေမ်ပါ၊ နကဵု ဟိုတ်သဘင်မာဲဂှ် မဟွံမဲ ကုပရေင်ဗဗွဲဓဝ်ရ။သမ္မတ ဥူဝေန်မျေအ် ကေုာံ ညးမကဵုကသပ်ဍုင် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မဒးဒုင်ကြိုင်၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင်လေဝ် ဒးဒုင်ပ္တိတ်ထောအ် နူကဵု တာလျိုင်ကီုရ။ ကြဴနူ မသီအဝဵုတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်စောဲဂဗုတ် လတူဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ဒဒှ်ရ မရာန်ပၠုပ် စက်ရမ္သာင် walkie talkies ဟွံစှ်ေကဵု ဗဗွဲသၞောဝ်။

ဝင်
ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တန်ကြန် နူစ ကလိဂွံဗၠးၜး နူဗြိတိန် သၞာံ ၁၉၄၈ တေအ်ဂှ်ရ။ အကြာသၞာံ ၁၉၅၈ ကဵု ၁၉၆၀ ဂှ် နကဵု ဥူနု ၜိုန်ရ ဇမၞးမာဲ မဂွံဒှ် အလဵုအသဳကီုလေဝ် တၞဟ်နဂွံထိင်ဒဝ် အခက်အခုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂးတုဲ နကဵုဒပ်ပၞာန် ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳပၟင်ပၟဲဍုင်။ နကဵုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲသၞာံ၁၉၆၀တုဲ ကလေင်ဒက်ပ္တန်ကဵု အလဵုအသဳညးဍုင်ကွာန်။ နကဵုအလဵုအသဳညးဍုင်ကွာန် တိုန်ဂွံ ၜါသၞာံဟွံပေင်၊ နကဵုဒပ်ပၞာန် ကလေင်သီကေတ်ထောအ် အဝဵုဍုင် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၂ နကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန်တုဲ ပကင်ရင်အာဍုင် နကဵုသၞောဝ်ပၞာန် ပွိုင် ၂၆ သၞာံ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ဂှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အလုံဍုင်မွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ နေဝေန် တိတ်ထောအ် နူကဵုအဝဵုဍုင်။ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၈ ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် ဒက်ပ္တန် ကံင်သဳကလေင်ပတန်ပရေင်ၜိုဟ်လလံဍုင် (State Law and Order Restoration Council - SLORC) တုဲ သီကေတ်အဝဵုဍုင်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မဒှ်ကောန် သကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ဂှ် ဒှ်ကၠုင် မၞိဟ်မပၠတရဴ သွက်ပေါဲဗတိုက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ။ သၞာံ ၁၉၉၀ ဒပ်ပၞာန် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲတုဲ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကလိဂွံဇမၞး၊ ဆဂး ဟွံပအပ်အဝဵု။ 

ဒပ်ပၞာန် ကေမ်ဇျာမ်လဝ် အဝဵုဍုင် ဂတဂှ် ပွိုင် ၂၂ သၞာံပၠန် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၁၊ အတိုင်လၟေင်အစဳအဇန် သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ နကဵုဒပ်ပၞာန် မပ္တိတ်လဝ်ဂှ်တုဲ ချူခၞံဗဒှ် သဇိုင်သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဍုင်မွဲ တုဲဒှ်အာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈။ အကြာသၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၁၅ ဂှ် အလဵုအသဳညးဍုင်ကွာန် နကဵုဗော်ကျဖောတ် ဂွံဒှ် အလဵုအသဳဍုင်။ နကဵုသဘင်မာဲ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂွံဒှ်အလဵုအသဳ။

thumb|350px|လၟိဟ်မာဲ သွက်စၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် နူကဵုပွိုင်ဍုင်ပံင် နူကဵု သဘင်မာဲသၞာံ ၂၀၁၅ ကဵု ၂၀၂၀။ 

သၞာံ ၂၀၁၅ ဟိုတ်နူ ဗော်မန် ဒှ်ဒၟံင်ၜါဗော်တုဲ ဗော်မန်ၜါဂှ် ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၁၁,၄၄၀၊ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂှ် ကလိဂွံ ၃၂,၈၃၁၊ ဗော်ကျဖောတ် ကလိဂွံ ၂၂.၇၄၈။ 

သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဗော်မန်ၜါ ဒှ်အာမွဲတုဲ ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကလိဂွံမာဲ ၂၇,၇၂၉၊ ဗော်ကျဖေတ်ဂှ် ကလိဂွံ ၂၁,၅၅၂ (ဟိုတ်နူကဵု ဗော်ညးတအ် ပါ်တိတ်အာ ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီ တုဲ မာဲညးတအ်ပြး ဒှ်မာန်)၊ နကဵု အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၆၄,၈၆၃၊ ဂၠိုင်တိုန် နူအလန်မတုဲကၠုင် ၜါဆပြင်င်။ 

ဟိုတ်နူကဵု ဗော်မန်ဒှ်ၜါ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅တုဲ ကောန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် စုတ်မာဲကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ၊ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဗော်မန် ဒှ်မွဲ ကောန်မန်တအ် စုတ်မာဲကဵု ဗော်မန် ဂၠိုင်တိုန်ၜါဆမ္ဂး မၞိဟ်မစုတ်မာဲကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒးအောန်စှ်ေ နူသၞာံ ၂၀၁၅။ ဆဂး ဟွံဒှ်ဗီုဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကလိဂွံမာဲ ဂၠိုင်တိုန်ၜါဆပၠန်ဂှ်ရ လၟိဟ်မာဲ မဒှ်သံသယျ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မပၠုပ်စုတ်လဝ် မမာဲအလီ ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဏအ် အောန်အိုတ် ၜါလက်ပြင်င်ဂှ် မဟီုမာန်။ ညံင်ရဴဏအ်ကီုဂှ် ပွိုင်ဍုင်တၞဟ်တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုဒၟံင်ကီု။ (လၟိဟ်မမာဲတအ်ဂှ် ကေတ်နူ စရင် UEC)

ပ္ဍဲကဵု ဂိတု နဝ်ဝေမ်ပါ ၈၊ ၂၀၂၀ ဂှ် အာယုက်ပါလဳမာန်ဍုင်ဗၟာ ကြပ်ပေင်မသုန်သၞာံတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲနာနာ။ အတိုင်ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ မလလောင်တြးမ္ဂး သွက်ခုင်ပါလဳမာန် သီုဖအိုတ် ၄၇၆ ခုင်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မဒှ်ဗော်သၟဝ်ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ကလိဂွံ ၃၉၆ ခုင်၊ ဗော်မထံက်ဂလာန် ဒပ်ပၞာန် ဗော်ကျဖောတ် ကလိဂွံ ဆ ၃၃ ခုင်၊ ဗော်ဂကူသေံဇၞော် ကလိဂွံ ၁၅ ခုင်၊ ဗော်ယခေင် ၈ ခုင်၊ နကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကလိဂွံ ၅ ခုင်တုဲ သၟေဟ်ဂှ် ဗော်ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ် ကလိဂွံညိညရ။သဘင်မာဲဂှ် ဟွံစှ်ေကဵုဗဗွဲဓဝ်၊ နကဵုဗော်ကျဖောတ်၊ ဒပ်ပၞာန်ကီု သီုကဵု ဗော်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်ဂကူမန်လေဝ် ပတိုန်ထ္ၜးကဵုလဝ် ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ UEC၊ ကေုာံ သမ္မတဍုင်ရ။ တုဲပၠန် နကဵုဗော်တအ်ဏအ် နွံပၟိက် မိက်ဂွံလ္ၚတ်စရင်မာဲဂမၠိုင်တုဲ အာတ်မိက် စရင်မာဲဂမၠိုင်ကီုလေဝ် နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု အခေါင်အရာပူဂိုလ်ဂမၠိုင်တုဲ ဟွံကဵုအခေါင်ဗဵုစရင်တအ်ရ။

စပ်ကဵု သွဟ်မာဲ ကေုာံ မာဲဟွံဗဗွဲဓဝ်ဂှ်တုဲ နကဵုဒပ်ပၞာန် လ္ၚတ်စရင်မာဲဂမၠိုင်တုဲ ချူပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး၊ ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်ပသောင်ပရိုင် နူကဵု ဒဳဇြေန်ပါ ၂၃၊ ၂၀၂၀ စဵုကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၆ ဂှ် ဂွံအာ သီုဖအိုတ် ၂၀ အလန်။ သဘင်ပသောင်ပရိုင် အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၂၆ ပ္ဍဲကဵု တိုက်ထ္ၜးပျးပၞာန်၊ နေပျဳတဝ်။ ပ္ဍဲဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင် ပွိုင်ဍုင်နွံ ၃၁၄ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် စၟဳစၟတ်ရံင် စရင်မာဲ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် စရင်မာဲထပ်ဒၟံင်၊ စရင်မာဲမဖန်ကၠောန်ဗဒှ်လီဠာန်လဝ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် သီုဖအိုတ် နွံ ၇,၆၂၃,၇၂၅ တၠ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မၞိဟ်မွဲ မနွံကဵုစရင်မာဲ ၜါပိပွိုင်ဍုင်ဂှ်လေဝ် နွံဒၟံင်ပၠန်တုဲ သီုဖအိုတ် လၟိဟ်မာဲဟွံဗဗွဲဓဝ် နွံဒၟံင် ၈ ပြကောဋိကိုဋ်ပြင်င်ဂှ် ညးတအ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ အစာပရိုင်မွဲသၟာန်တုဲ ညးမပသောင်ပရိုင် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇော်မင်းထွန်းဟီု "နကဵုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ဟွံသီအဝဵုဂှ် ဟီုဟွံမာန်။"။ စပ်ကဵု တင်မပတိုန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ သဘင်မာဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဟွံစှ်ေကဵုဗဗွဲဓဝ်ဂှ် ဇာန်နဝါရဳ ၂၈ဂှ် နကဵုကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ (UEC) ကလေင်ခၠေဝ်ဟီု "သဘင်မာဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် စရင်မာဲဗၠေတ်ယောင်ယာညိညနွံကီုလေဝ် ညံင်ရဴဒပ်ပၞာန်စုတ်စောဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်မဟွံဂွံစှ်ေကဵုသၞောဝ်ဂှ် ဟွံမဲ"။ အတိုင်ဒပ်ပၞာန် မအာတ်မိက်လဝ် နကဵုကမ္မရှေန်မာဲ ပ္ညဳကုအလဵုအသဳတုဲ ညံင်ဂွံဂၠာဲသွဟ်ဂှ် နကဵုကမ္မရှေန်သဘင်မာဲဟီု "အတိုင်သဇိုင်ဥပဒေမ္ဂး ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲဂှ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵုကၞောတ်အထောတ်ရတုဲ နကဵုကမ္မရှေန် သွက်ဂွံပ္ညဳ ကုအလဵုအသဳ ပ္ဍဲသၞောဝ် ဟွံဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်"။

ဇာန်နဝါရဳ ၂၈ နကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇမၞော် မင်းအောင်လှိုင် ကဵုဗစိုပ်လိက် ဇရေင်ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ နကဵုတၞးလိက် မချူလဝ် နကဵုတဲ ဘာသာဗၟာဂှ် ကလေင်ကၠာဲလဝ် နကဵုဘာသာမန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

 

၂၉ ဇာန်နဝါရဳ ဂှ် နူကဵု ဂကောံလ္ၚတ်သဘင်မာဲ ၁၂ ဂကောံ အပ္ဍဲဍုင် လလောင်တြး၊ နကဵုဒပ်ပၞာန်ကီု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ကီု ဒုင်တဲ လတူသွဟ်မာဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင်မစၠောအ်တဲ အဝဵုဍုင်ဂှ် ညံင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဗိုင်ရီုဗင်ကဵုညိ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နကဵု သံဃမဟာနာယကကီု သီုကဵု ရုင်ကလုတ်ဍုင်နာနာ ဖတိုက်ဖအောဝ် ညံင်ဂွံပသောင်ပြသၞာ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်။ ဇာန်နဝါရဳ ၃၁ ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဂကောံဍုင်နာနာတအ် ညံင်ဟွံဂွံထံက်ဂလာန် လတူသွဟ်မာဲ မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲနဝ်ဝေမ်ဗါ (၈)။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဂှ် ဆက်ချူလဝ် နကဵုဒပ်ပၞာန်ဂှ် အတိုင်သဇိုင်သၞောဝ် ၂၀၀၈ ဗွဲမကိတ်ညဳ ကုဍာ်ဒကေဝ်ဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် ဆက်ကၠောန်အာ စပ်ကဵုသဘင်မာဲဂှ်ရောင်။

မကတဵုဒှ်
ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နကဵု ဒုတိယသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေ ညးမဒှ်သမ္မတ မဂွံဒုင်ခပ္တိုန်လဝ် နူကဵုသွာင်ပၞာန် နူသၞာံ ၂၀၁၆ မာတ် ၁၅ ဂှ် ရုဲစှ်ပ္တိုန် နဒဒှ်သမ္မတ (ယာယဳ)တုဲ ပ္တိတ်လိက်အသံ စၟတ် (၁/၂၀၂၁)၊ ပ္ဍဲလိက်အသံဂှ် ချူလဝ် ဒဒှ်ရ သဘင်မာဲမကၠောန်လဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒစဵုဒစး ကုသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ၊ ဗၠေတ်ယောင်ယာဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဒစဵုဒစးဒၟံင် ကုတၠုင်လအာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ မတွဟ်ဂး အဝဵုကၞောတ်အထောတ်ဍုင် သ္ဒးစှ်ေကၠုင် နူညးဍုင်ကွာန်ရ။ သွက်ဂွံပသောင်ပြသၞာစရင်မာဲဂှ် နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲကီု သီုကဵု ညးမဂွံလဝ်အဝဵုဂှ် တးပါဲဒၟံင်ရ။ ကောံဓရီုစၠတ်ထဝ်ဂှ် ညံင်ဂွံပဆုဲကဵု မအာတ်မိက်လဝ်ဂှ်လေဝ် ဟွံပဆုဲကဵု။ အတိုင်သဇိုင်ဥပဒေ (၂၀၀၈) ပိုဒ်ဇမၞော် ၄၁၇ မ္ဂး အရာဝွံ ဒှ်အရာ မကေမ်ဇြာပ်ကေတ် အဝဵုဍုင် နကဵုနဲအဓမ္မတုဲ အရာဝွံ မပကဵု ညံင်ပရေင်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် ဂွံလီု၊ တုဲပၠန် ပရေင်ရုသံင်လေဝ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံဆက်အာ တရဴဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် ဝါတ်ဂါတ်၊ ဟွံလောဲသွာကၠုင်ရ။ တၞဟ်နဂွံ စၟဳစၟတ်စရင်မာဲ၊ ကေတ်အရေဝ် လတူ ညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်တအ်ဂှ်တုဲ အတိုင်သဇိုင်ဥပဒေ (၂၀၀၈) ပိုဒ်ဇမၞော် ၄၁၈ ပိုဒ်လပါ် (က)ဂှ် အဝဵုပတန်သၞောဝ်၊ အဝဵုပကင်ရင်၊ အဝဵုသ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ်တအ်ဂှ် ပအပ်ကဵု ဂဥုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ပရေင်စဵုဒၞာဒပ်ပၞာန်ရ။ အကာဲအရာကာတၟေင်ဂှ် ဆက်စပ် အလုံမွဲပယျဵုကမိန်ဍုင်တုဲ အတိုင်သဇိုင်ဥပဒေ ပိုဒ်ဇမၞော် ၄၁၇ စနူတ္ၚဲဝွံတုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ။

ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ အခိင်ဂယး ကိုပ်ကၠာ တ္ၚဲဟွံတၟးဂှ် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ၊ သမ္မတဝေန်မျေအ်၊ ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော် နူကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဗွဲမဂၠိုင် နကဵုပၞာန် ကၠုင်ကော်ဏာရ။တုဲ နူကဵု ဌာနတဳဝဳ မြဝတဳ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ နကဵုဍုင် လလောင်တြးလဝ် အကာဲအရာကာတၟေင်၊ ပွိုင်မွဲသၞာံရ။ 

တုဲပၠန် ဝန်ဇၞော် ၂၄ တၠဂှ် ပ္တိတ်ထောအ် နူကဵုတာလျိုင်တုဲ ဝန်ဇၞော်တၟိ ၁၁ တၠဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ် ပ္ဍဲဒၞာဲတအ်ဂှ်ရ။

ပ္ဍဲတ္ၚဲမသီအဝဵုဂှ်ဟေင် နူကဵုရုင်ဂဥုပ်ကဍိုက်ကဍိုပ်ပရေင်စဵုဒၞာဒပ်ပၞာန် လလောင်တြး ပရေင်ကမၠောန်အဓိက (၅) 
 ကလေင်ဒက်ပ္တန် ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲတၟိတုဲ စရင်မာဲဂမၠိုင် ကလေင်စၟဳစၟတ်တုဲမ္ဂး အရာမကၠောန်ထေက်တအ်ဂှ် ဆက်ကၠောန်အာ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေရောင်။
 ပရေင်ကမၠောန်မစဵုဒၞာ ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဂှ် ညံင်အသိင်ဟွံဂွံလီု ဆက်ကၠောန်အာရောင်။
 ဟိုတ်နူ ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဒးဒုင်လီုလာ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ၜိုတ်မကၠောန်ဖန်ဂွံဂှ် ဗွဲမပြဟ် ပလေဝ်ပလေတ်ကၠောန်အာရောင်။
 ညံင်အလုံမွဲကၟိန်ဍုင် ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ဂှ် လိက်ကသုက်ပရေင်ဒေါအ်ပန်ပှ်ောအလုံမွဲဍုင် ညံင်ဂွံဒှ်ဂှ် ၜိုတ်မကၠောန်ဖန်ဂွံဂှ် စွံအရီုတုဲ ကၠောန်အာရောင်။
 ကမၠောန်မသ္ဒးကၠောန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ အကာဲအရာကာတၟေင်တုဲဒှ်အာတုဲ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် (၂၀၀၈) ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ သဘင်မာဲသၞောတ်ဗော်ဇဳ မနွံကဵုဗၠးၜးဓဝ်ယာတုဲ အဝဵုဍုင်ဂှ် ကလေင်ပအပ်ကဵုပၠန်ရောင်။ 

ကြဴနူ မသီကေတ်အဝဵုဍုင်တုဲ ဒက်ပ္တန် ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန် နကဵုမၞိဟ် ၁၆ တၠ။ ပ္ဍဲဂှ် နူကဵုဒပ်ပၞာန် ၈ တၠ၊ ညးဍုင်ကွာန် ၈ တၠ။ ညးဍုင်ကွာန် ၈ တၠဂှ် မန်းငြိမ်မောင် ဂှ် ကေင်ကာဗဟဵုကေအေန်ယူ (တြေံ) (ဗော်ကရေင်)၊ နူကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ(တြေံ) ၜါတၠ၊ ဦးသိန်းညွန့် ကဵု ဦးခင်မောင်ဆွေ ဂှ် မၞိဟ်နူဗော်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစု မဒှ်ဗော် မပါ်တိတ် နူကဵု အေန်အေဝ်ဒဳ၊ ဒေါ်အေးနုစိန် ဂှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဗော်ကောန်ဂကူယခေင်၊ စောဒန်နီယယ် ဂှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ဇၞော်မောဝ်ကောန်ဂကူကရေင်ဍာဲ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

၂၀၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂ ဂှ် နကဵု ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် (ဝါ) ဂဥုပ်သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန် မင်းအောင်လှိုင် ဒက်ပ္တန် ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲကၟိန်ဍုင် သွက်ဂွံစၟဳစၟတ်မာဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၈ အတိုင်မၞိဟ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ 

ဦးသိန်းစိုး (ဥက္ကဋ္ဌ)
ဦးသောင်းတင် (ကောန်ဂကောံ)
ဦးသန်းထွန်း (ကောန်ဂကောံ)
ဦးကျောက် (ကောန်ဂကောံ)
ဦးအောင်စောဝင်း (ကောန်ဂကောံ)
ဦးသန်းဝင်း (ကောန်ဂကောံ)
ဦးစောဘလှိုင် (ကောန်ဂကောံ)
ဦးစိုးဦး (ကောန်ဂကောံ)

ဗလးကောန်ထံင်
ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နကဵု ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇမၞော် မင်းအောင်လှိုင် ဗလးကဵု ကောန်ထံင် ၂၃၃၁၄ တၠ၊ ပၞောဝ်ကဵုကောန်ထံင် မဗၠးတိတ်ကၠုင်တအ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူယခေင် ဒံက်တာအေးမောင် ကေုာံ အစာချူလိက် ဂကူယခေင် ဝေဟင်အောင် ညးမဒးလဝ်ထံင် ဟိုတ်နူမကၠောန် တ္ၚဲဍုင်ယခေင်လီု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ်တုဲ မဒးဒုင်ဖျေဟ်လဝ်ထံင် ၂၀ သၞာံဂှ်ကီု၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်မဗၠးတိတ်တအ်ဂှ် ဂကူယခေင် ပါလုပ်ဒၟံင် သီုဖအိုတ် ၆၄၀ တၠ၊ ကောန်ဍုင်သအာင် ပါ ၅၅ တၠ၊ ဦးကြည်လင်း မၞိဟ်မဒးဒုင်ရပ်လဝ် နကဵုဒုဟ် မဂစိုတ် ဦးကိုနီဂှ်လေဝ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင်ကီုရ။ဦးကိုနီဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကဵုကသပ် လပါ်သၞောဝ် ကုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳမွဲတၠတုဲ ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲကဵု သၞေဟ်က္ၜင်ကျာလ္ဂုင်။

ကလေင်ပၠန်

ထၜးဆန္ဒ

ပ္ဍဲတ္ၚဲပၞာန်သီအဝဵုဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာၜိုတ် ၂၀၀ ကောံရေင်သကအ်တုဲ အာထၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ရုင်ကလုတ်ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက်၊ ရးနိဂီုသေံ။ ထၜးဆန္ဒဂှ် နကဵုဗၠာဲသၟိင်သေံ လုပ်ပသောင်တုဲ တုဲဒှ်အာ၊ ညးထၜးဆန္ဒၜါတၠ ဒးအာဝပ်တုဲ ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ၊ မၞိဟ်ၜါတၠ ဒးဒုင်ရပ်။ညံင်ရဴဂှ်ကီု ကောန်ဍုင်ဗၟာ မနွံပ္ဍဲတဝ်ကျဝ်၊ ရးနိဂီုဂျပါန်တအ် ကောံအာ ဂတမုက် တက္ကသိုလ်ကုလသမဂ္ဂတုဲ ထ္ၜးဆန္ဒ ဒစဵုဒစး ပၞာန်သီအဝဵု။

နကဵုအပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂ ဗတံ ၈ နာဍဳ မၞိဟ်ညိည ရပ်လဝ် ဗီုရုပ် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတုဲ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒ ၜိုတ် ၁၅ မိနေတ်။ တ္ၚဲယး ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄ ဂတမုက်တက္ကသိုလ်ဂဥုဲမာန္တလေ မၞိဟ်ၜိုတ် ၃၀ တၠ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒတုဲ ဒးဒုင်ရပ်။ စနူဂှ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မတိတ်ထ္ၜးဆန္ဒဂှ် ဂၠိုင်င်တိုန် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ ကၠောအ်ကြပ်မွဲအလုံဍုင်တုဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၈ ဂှ် အလဵုအသဳပ္တိတ် အမိင်တိတ်ဗတံဟွံဂွံ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂၠိုင်နူမသုန် ကောံဟွံဂွံ နကဵုပိုဒ်ဇၞော် ၁၄၄။ ဆဂး ပရေင်ထၜးဆန္ဒဂှ် ဟွံဍိုန်စှ်ေ ဆက်ဂၠိုင်တိုန်။

ဒစဵုဒစး 
ပ္ဍဲ ၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၁ ဂှ် သၟာကမၠောန်ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပေါင်မသၟိင်ဂမၠိုင် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် အလုံမွဲဍုင် သီုကဵု ဍုင်ဇၞော်နေပျဳတဝ်၊ ဖန်ဗဒှ် ကာမ်ပုင်ဟွံကလင်အမိင် (a national civil disobedience campaign) နကဵုမဒစဵုဒစး လတူပၞာန်သီအဝဵု။"ပရေင်ချဳဓရာင် ဒဒှ်မဟွံကလင်အမိင် ညးဍုင်ကွာန် - Civil Disobedience Movement" ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် မုက်လိက်ဝှုက်ၜောက်မွဲဂှ် ပွိုင်ၜါတ္ၚဲ မၞိဟ်ဗွက်ကြဴ ဒှ်အာ ၁၀၀,၀၀၀ ပြင်င်။သၟာကမၠောန်ပရေင်ထတ်ယုက် နူကဵု ရုင်ဂဥုဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် စုတ်လဝ်တဆိပ်ပ္ဍဲသြိုဟ်တုဲ ထ္ၜးဆန္ဒ ဒဒှ် မဟွံမဲပၟိက် လတူပၞာန်သီအဝဵုရ။

ကောန်ဍုင်လ္ဂုင်တအ် ထ္ၜးဆန္ဒတက်စေဝ် ပ္ဍဲအခိင်သဝ်တ္ၚဲ နဒဒှ် မဒစဵုဒစး လတူပၞာန်သီအဝဵု။ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၊ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၈ နာဍဳဂှ် လတူဍုင်လ္ဂုင် မၞိဟ်ညိည တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒ ကရေဲဗလးကဵုဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ပွိုင်ၜိုတ် ၁၅ မိနေတ်။

ဂကောံမၞိဟ်ဂၠးကဝ်

ရးနိဂီု ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု Bangladesh,  China, India, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Philippines, South Korea, and Singapore, တအ်ဂှ် ဟီုပ္တိတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဒှ်ဓဝိင် လတူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဗ္တိုက်ဖအောဝ် ညံင်ဂွံဂၠာဲသွဟ် နကဵုမဆဵုဂဗတက်ကျာ အကြာအလဵုအသဳ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်။ Australia, Canada, France, Germany, Japan, New Zealand, Spain, Sweden, Turkey, the United Kingdom, ကေုာံ ကုလသမဂ္ဂ ဒစဵုဒစး လတူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ သီုဗ္တိုက်ဖ္အောဝ် ညံင်ဂွံဗလးကဵု မၞိဟ်မရပ်လဝ်တအ်၊ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ နကဵု သ္ၚိဗတာင် ရးနိဂီုပံင်ကောံကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ထ္ပိုတ်အဆက် ကုဍုင်ဗၟာ။ Cambodia, Thailand, ကေုာံ Vietnam ဟီု ဒဒှ်ရ မထံက်ဂလာန် မွဲလပါ်ဂှ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ အရာဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုကိစ္စအပ္ဍဲဍုင်ညးတအ်ဟေင်။

ဂကောံရးနိဂီု ဍုင်နာနာ မပ္တံကဵု ကုလသမဂ္ဂ, ASEAN, ကေုာံ ဥရောပသမဂ္ဂ တအ် ပ္တိတ်လလောင်ဟီု ဒဒှ်ရ ဒှ်ဓဝိင် လတူအရာဏအ်တုဲ အာတ်မိက် သီုၜါလပါ် ညံင်ဂွံဂၠာဲသွဟ် နကဵုနဲတက်ကျာရေင်သကအ်။ နကဵု ဥရောပသမဂ္ဂဂှ် ဒစဵုဒစး ပ္ဍဲအရာပၞာန်မသီအဝဵုတုဲ ညံင်ဂွံဗလးကဵု မၞိဟ်မရပ်လဝ်တအ်ဂှ်လေဝ် အာတ်မိက်ဏာကီုရ။

ဟိုတ်နူ ပၞာန်သီအဝဵုဏအ်တုဲ နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ ကော်ကောံဓရီု ကာမံက်တိုန်မွဲ သွက်ဂွံချူပ္တိတ် လိက်ပဋိညာန် "အရာမလဇုဲလဇကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ("restoration of democracy" in Myanmar)၊ တုဲ ဒစဵုဒစး လတူပၞာန်ဗၟာ မသီအဝဵုတုဲ အာတ်မိက် ညံင်ဂွံဗလးကဵု မၞိဟ်မရပ်လဝ်တအ်ကီုလေဝ်၊ လိက်လလောင်တြးဂှ် ဟွံဒှ်ပ္တိတ် ဟိုတ်နူကဵု ဟွံကလိဂွံ အထံက်ဂလာန် နူကဵု ဂကောံထာဝရ ၁၅ ဍုင်သီုဖအိုတ်၊ ဗွဲတၟေင် ဍုင်ကြုက် ကဵု ဍုင်ရုရှာ ဒစဵုဒစးရ။ ဍုင်ကြုက် မဒှ်ဍုင် ကောန်ဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ်တုဲ ကလိဂွံလဝ် အဝဵုဗေတဝ် (ဝါ) အဝဵုတးပါဲ သွက်ဂွံပ္တိတ်လိက်လလောင်တြးဂှ်ရ။ စၞးဂှ် နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး ပ္ဍဲကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊ မဟီု ဒဒှ်ရ နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု ဒှ်ဓဝိင်ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအရာ နကဵုဒပ်ပၞာန် လလောင်တြး အကာဲအရာကာတၟေင် ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁။ တုဲပၠန် နကဵုကံင်သဳမိက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၟာ ဆက်အာ ဂၠံင်တရဴဒဳမဝ်ကရေသဳတုဲ ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ပရေင်ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ဂှ် ဝေင်ပါဲညိရ။

ဆက်ဗှ်
 သဘင်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၀
 ထၜးဆန္ဒဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁

နိဿဲ

BEHM
ဝင်