ကြဓေါမ်၊ တၞံ

တၞံကြဓေါမ် () လဆောဝ်ချူ ကရဓံင်၊ တၞံဘိင် လေဝ်ကော် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်ခဴစ Mitragyna speciosa)ဝွံ ဒှ်တၞံတၚေက်လၟိုန် ဒေသဂမ္တဴမွဲတုဲ လုပ်အဝေါင်တၞောဝ်တၞံ ကဝ်ဖဳ တမ်ဗဳဇ မကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲရ၊၊ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် တိုန်ပ္ဍဲတိဍာ် ဍုင်သေံ၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မလေရှာ၊ မန်ဗၟာ ကေုာံ ပပဴနျူဂွေနေဲ(Papua New Guinea)၊၊ ညးဒေသတအ် မစကာကၠုင် နဒဒှ်တၞံဂဥုဲမွဲဂကူ စနူအခိင်ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဒှ်မာန်ရ၊၊ တၞံကြဓေါမ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဘိင် မကော်ဂး ဓါတ်အဝ်ပဳယေဒ် (opioid) တုဲ စသုင်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံဒုင်စသိုင်မၜူမာဲရ၊၊

ဂဥုဲမကၠောန် နကဵုတၞးကြဓေါမ် ကၠောန်ပ္တိတ် နူဍုင်သေံတုဲ ပလံင်ဗစိုပ် သွံဒၟံင် အလုံလိုက်မွဲရ၊၊ ကြဴနူ အစာပါ်ဓါတ် ပသုတေသန လတူတၞးကြဓေါမ် စတမ်နူသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်တုဲ ပရေင်စကာ ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုတၞးကြဓေါမ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဆက်သုင်စောဲတုဲ ပရေင်ဂုဏ်ဖဵုလေဝ်အောန်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊  ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ဌာနပရေင်ကောပ်ကာဲ စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (Food and Drug Administration (FDA)) လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲ မလွဳယဲမွဲဂှ် သုင်စောဲ ဟွံထေက်၊ ဒှ်အန္တရာဲမာန်တုဲ ဓါတ်နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် ဗလးကဵုယဲလဵုမာန်ဂှ်လေဝ် သက်သဳသာဓက ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ညးလ္ၚဵုတအ် သုင်ဂဥုဲကြဓေါမ် သွက်ဂွံဂိသာ သွက်ယဲဂိဍာ်ဇမၠိင် (chronic pain)၊ သွက်ဂွံ ထပိုတ်ဘိင်၊ ဗွဲမဂၠိုင် သုင်စောဲ ကြဓေါမ် နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲမွဲရ၊၊  နူစသုင်စောဲ ဂွံၜိုတ်အကြာ မသုန် ကဵု စှ်မိနေတ်မ္ဂး အသိင်ဍေဟ် စတိုန်တုဲ အသိင်ဍေဟ် နွံ စဵုကဵု ပွိုင်ၜါနာဍဳ ကဵု မသုန်နာဍဳမာန်ရ၊၊

သုင်စောဲ ကြဓေါမ်မ္ဂး အရာဍေဟ် မပကဵုဂှ် စံင်ပရံင် (nausea)၊ ခအအ် (vomiting)၊ ဂၞဴချုက် (constipation)တအ် ပါဲနူဂှ်တုဲ အရာမဆေင်ကဵုစိုတ် ဗီုကဵု စိုတ်မခ္ဍပ်ကွေန် (respiratory depression)၊ မတိုန်စိပ် (seizure)၊ မစောဲလာံ (addiction) ကေုာံ ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ် (psychosis)တအ်ရ၊၊ ဆဂှ် ဟွံသေင်ဏီ ကြဓေါမ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂြိုဟ်ဂွံချဳ ဗွဲမလောန်ဗၞတ် (high heart rate) ကေုာံ ဆီတိုန်  (blood pressure)၊ ပကဵု ညံင်တိက်ဟွံလှိင်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်ဂြိုဟ် မဒးဂျိ (ဂြိုဟ်လီုသရိုဟ်)(liver toxicity)ရ၊၊ အခိင်ကာလ မဒေါအ်ထောအ် နူပွမသုင်စောဲမ္ဂး လက်သန် ဗွဲလတူတအ်ဂှ် စမံက်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵု မသုင်စောဲ ကြဓေါမ်သၟးကဵုဒှ် ပံင်နှဴကဵု အရာတၞဟ်တုဲ မစကာကဵုဒှ် လမျီုအိုတ် ချိုတ်မာန်ရ၊၊ ဌာနကောပ်ကာဲ စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အကြာ သၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၁၇ ဂှ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ မၞိဟ်ချိုတ်အာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပန်စှော်ပန်တၠရ၊၊ မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒးချိုတ်အာ နကဵု ကြဓေါမ် သၟးရ၊၊ ပ္ဍဲသွိတ်ဒေန်ဂှ် အကြာသၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု၂၀၁၂ဂှ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ဒစိတ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်၊ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုမပံင်နှဴ ကြဓေါမ် ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲတၞဟ်တုဲ မစကာတုဲ ဒးချိုတ်အာရ၊၊

စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိတအ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် လတူပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဟိုတ်နူမစကာ ကြဓေါမ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် စကၟာတ်လဒဵု နကဵုသၞောဝ် ဟွံကဵုအခေါင်သွံရာန် ကြဓေါမ်ရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး ကြဓောမ်ဂှ် ၁၆ ဍုင် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဟွံကဵုသွံရာန်တဵုလွဳရ၊၊  စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၄ တေအ်ရ နူကဵု ဌာနကောပ်ကာဲစၞ ကေုာံ ဂဥုဲ အမေရိကာန် ဟွံကဵုအခေါင်ပၠုပ် သွံဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂဥုဲၜူမာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဖက်စုတ်လဝ် ကြဓေါမ်တုဲ ကၠောန်လဝ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဥပမာ ဂဥုဲၜူမာဲ မကော်ဂး caffeine ကဵု codeine တအ်ဂှ် ကြဓေါမ် ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရ၊၊

ဗမံက်ထ္ၜး 

တၞံကြဓေါမ် ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု တၚေက်လၟိုန်တုဲ တၞံဍေဟ် ဇၞော်စဵုကဵု စိုပ်သမၠုင် ၂၅ မဳတာ (၈၂ ပေ)တုဲ ဗွိုက်ဍေဟ်ဂှ် ၀.၉ မဳတာ (၃ ပေ)ဒှ်မာန်ရ၊၊ တၞံၝောအ်ဍေဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်တပ်တိုန်တုဲ ခၞော်ဍေဟ်ဂှ် ကလိတုဲ ဒှ်အသာ်ပတေင်၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တၚေက်ကြံင်င်တုဲ ကလိတ် ဒစင်ဗၜင်ဒၟံင်တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် ကာလဇၞော်တုဲဒှ်မ္ဂး ဒှ်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၁၄-၂၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၅.၅ - ၇.၉ ၝောအ်တဲ) အနာံ ၇-၁၂ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၂.၈-၄.၇)၊ မၞုံဗီုပြင် ခၟာဲ-တၞုင်စာမ် (ovate-acuminate)၊ တုဲ ဒွိပဏ္ဏ မွဲမွဲတၞးမ္ဂး နွံကဵု ဇုတ်ကတေင် ၜိုတ် ၁၂ - ၁၇ ဗၠိုင်ရ၊၊ ကဴခဗိုက်က်ဍေဟ်ဂှ် တိုန်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ်ကၞာင်၊၊ သမၠုင် ဍောင်ကဴ (calyx-tube)ဍေဟ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၂ မဳလဳမဳတာ၊ နွံကဵု မသုန်ကထိုတ်၊ ဇမၠိင်ကထိုက် (corolla-tube)ဍေဟ်ဂှ် နွံအကြာ ၂.၅-၃ မဳလဳမဳတာ၊၊

တမ်ဗဳဇ ကြဓေါမ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဍုင်သေံ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မန်ဗၟာ ကေုာံ ပပဴနျူဂွေနေဲ(Papua New Guinea)၊၊

မၞိဟ်မချူဗမံက်ထ္ၜး ပရူတၞံကြဓေါမ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အစာရုက္ခဗေဒ ဂကူဒါတ် ပဳတာ ကောရ်ထလ် (Pieter Korthals) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉၊၊ ယၟုရုက္ခဗေဒ တၞံဏအ်ဂှ် မလေပ်ကော် ဗွဲတၞဟ်ခြာတုဲ ယၟုလက္ကရဴအိုတ်ဂှ် (George Darby Haviland) ဒှ်မၞိဟ် မခုတ်ကဵုလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ တေအ်ရ၊၊

လွပ် 

ဌာနမပဒတန် ဂဥုဲ ဍုင်အမေရိကာန် လလောင်တြး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ＂ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲ အခေါင်သုင်စောဲ ဟွံမဲ" ကြဓေါမ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာဂၠိုင် နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပကဵု ညံင်စိုတ်ဂွံမိပ်မြဟ်၊ ဗလးကဵု ပွမဂိဂေင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ သၞာံၜိုတ် ၂၀၁၃ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဍာ်မတိတ် နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵုကလာပ်ရုပ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် အာနိသံသ မဗလးကဵုယဲ ဟွံမဲရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်သေံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တေအ် ဌာနလ္ၚတ်မွဲ ဂွံတီကေတ် ကုမၞိဟ်မစကာ ကြဓေါမ်တအ်ဂှ် အာယုက်ဂၠိင်တိုန် 2.32%, 0.81% ကဵု 0.57%, ဗွဲတၟေင် ကုမၞိဟ်အဝဲအကြာ ၁၂–၆၅ သၞာံတအ်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ် မစကာ ကြဓေါမ် ဂွံဂၠိုင်တိုန် ပ္ဍဲဍုင်သေံရ၊၊

ဗီုမရပ်စပ် နဲတြေံ

တၞံကြဓေါမ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲတၞံကြဓေါမ် မတိုန်တအ် စကာကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂဥုဲခရက်ရ၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် သ္ၚာဲ ခၜမ်မ္ဂး ပသာကဵု ပွမဂိဂေင် ပ္ဍဲကတေင်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်ဒြဟတ် ဂွံထတ်၊ စပုင်စှ်ေ၊ တုဲပၠန် ဓလိုက်ကတဵုကဵု အာရီုကာမ ပ္ဍဲအရာလိင်ရ၊၊ တၞးဍေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်မပ္တိတ် နူတၞးဍေဟ်ဂှ် စကာကၠုင် သွက်ဂွံဗစိန်သရ၊ ကေုာံ မဒေင်ကဵု ပ္ဍဲဒၞာဲမဂိတအ်ရ၊၊ ဍာ်မပ္တိတ် နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ် ဂဥုဲမလွဳယဲခဍက်၊ ယဲဂၞဴ ကေုာံ မဒှ်သရ ပ္ဍဲဗုင်ဂၞဴ(intestinal infections)တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်သေံ နဒဒှ် ဂဥုဲမဖျေဟ် မရုန် (intestinal deworming agents)လေဝ် စကာကၠုင် တၞးကြဓေါမ်ကီုရ၊၊ ကြဓေါမ် ဂှ် သၟာကမၠောန်ဇြိုင်င်တအ် မလေပ်စကာကၠုင် သွက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်ဇြိုင်င်မာန် တုဲပၠန် သွက်ဟွံဂွံဂိဇကုဇကောဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်သေံ တၞးကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်တၟာဲတဲ သွက်ကၟုဲတအ် ဂွံဝေင် ဒုင်တၠုင်ကၟုဲ နဒဒှ် ညံင် ခဍအ်ဇဗၠုမွဲ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကာလပူဇဴဗဴယိ ကလောသ္ၚိလေဝ် စုတ်ကီုရ၊၊ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်တအ်ဂှ် နွံရှ်ကတင် ဗွဲမလောန်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ဖနှဴကဵု အရာဍာတ်တ်တအ်ရ၊၊

နဒဒှ် မထပိုတ် ဂဥုဲၜူမာဲဘိင် 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၆ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဍုင်မလေရှာ စကာကြဓေါမ် နဒဒှ် သွက်ဂွံထပိုတ် ဘိင်ရ၊၊ ညံင်ရဴ မလေရှာကီု ဍုင်သေံလေဝ် ကေင်စကာလဝ် ကြဓေါမ် နဒဒှ် ဂဥုဲသွက်ဂွံထပိုတ် ဘိင် မွဲကီုရ၊၊<ref> Fuller, Thomas (23 July 2012). "A Fading Thai Drug Finds Its Resurgence in a Cocktail". The New York Times

ဂိတုဧပြဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် နူကဵုဌာနတၠပညာဂှ် အလန်ကၠာအိုတ် ဂဥုဲမပ္တိတ် ကြဓေါမ် မပါတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုကလေင်နုက်ထောအ် ကပေါတ်ဇကု နူကဵုဗွဝ်ဖျာရ၊၊

နိဿဲ 

!Main category
BEHM
ရုက္ခဗေဒ