ရေမ်ဗြာန်

ရေမ်ဗြာန် ဟာမေန်ဇြောန် ဝါန် ရိန် (Rembrandt Harmenszoon van Rijn) (, also , ; ၁၅ ဂျူလာင် ၁၆၀၆ – ၄ အံက်တဝ်ဗါ ၁၆၆၉) ဝွံ ဒှ်ဂကူဒါန် အစာကသူ၊ ပါန်ချဳ ကေုာံ ညးမကၠောန်ပတိတ်လိက်မွဲတၠရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာပါန်ကွတ် မဆေင်ကဵု ရုပ်ကသူ၊ ရုပ်ပါန်ချဳ မဒယှ်တဴ နကဵု အစာကသူပိဂကူ၊  ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ပူဂိုလ်မဇၞော်ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုပါန်ကွတ် မဆေင်ကဵုရုပ် မကော်ဂး (visual artists) ပ္ဍဲကဵု ဝင်ပါန်ကွတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ဂကူဒါတ်မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ အရာညး မတၞဟ်ခြာ နူအစာပါန်ချဳ ဂကူဒါတ်တၞဟ် ပ္ဍဲကဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးဝွံ မလေပ်ဓဇက်ရုပ် ဂတှ်ေဇၞော်ဇၞော်တုဲ ဗီုပြင်နာနာသာ်၊ ညးဓဇက် ဗီုရုပ်ပူဂိုလ် သီုကဵု ဗီုရုပ်ညး (portraits)၊ ဗီုရုပ်တိဍာ် (landscapes)၊ ဗီုရုပ်စင်ဂကူနာနာ ဗီုကဵု စင်ရူပကလင်္ကာ (allegorical scenes) ကေုာံ စင်ဝင် (historical scenes) ကေုာံ ပရေင်မကၠုင်နူ သၠပတ်သမ္မာ ကေုာံ ပေါမ်အာဂီုဂမၠိုင် တုဲပၠန် ဗီုရုပ် တိရစ္ဆာန်တအ်ဒှ်တမ်ရ။ ညးခၞံဗဒှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ပါန်ကွတ်ဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ညးဂှ် ပါန်ကွတ်ဂၠိုင်ဂၠေင် လှဲလးတုဲ ဝင်ပါန်ကွတ် ဂကူဒါန် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ခေတ်ထဝ်ဂကူဒါတ် (Dutch Golden Age)ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သၞောတ်ကသူဗါရောက် (Baroque style) အဃောမဓလီုလဝ် ပ္ဍဲဥရဝ်ပတုဲ သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ဂကူပါန်ကွတ်တၟိတၞဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ မလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ ရေမ်ဗြာန်ဂှ် အလဵုဇကုလေဝ် ချူဓဇက်ရုပ်ဂမၠိုင် တုဲပၠန် သီုကဵု မပကောံပါန်ကွတ်ဂမၠိုင်ကီုရ။

ရေမ်ဗြာန်ဂှ် ညးတေအ် ဆမွဲဝါကီု ဟွံတိတ်အာဝေင်လဝ် ဍုင်မ္ၚး၊ ဆဂး ကွတ်တဲညးတအ်ဂှ် ကွတ်တဲအစာပါန်ကွတ်အဳတလဳ လုပ်စိုပ်ဒၟံင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။ အစာပါန်ကွတ်ဒါတ် ဗီုကဵု ပေဲတာ လေတ်မာန် (Pieter Lastman)၊ အူတရေချ် ကရဝက်ဂိတ် (Utrecht Caravaggists)၊ ဖၠေမိချ် ဗါရောက် (Flemish Baroque) တအ် အာကတ်လဝ် ပညာ ပ္ဍဲအဳတလဳတုဲ နူကဵု မၞိဟ်စဏအ် မွဲကဆံင်ဂှ် ကွတ်တဲအဳတလဳ လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲကွတ်ညးရ။ ညးဝွံ နူအာယုက်ဍောတ်တ်ဂှ် ယၟုမြဟ် ပ္ဍဲအရာမဓဇက် ရုပ်ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ညးဝွံ ညံင်ရဴ အစာကသူလ္ၚဵု စုတိတုဲမှ ယၟုမြဟ် ဂွံဒုင်စသိုင် ကွတ်တဲဇကု ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးမဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုဂှ် ညးယၟုမြဟ်တုဲ ရုပ်ကသူညး င္ၚုဟ်မးဍင်ဒၟံင်ရ။ ပွိုင် ၜါစှ်ောသၞာံ ညးကၠောန်ပ္တိတ် ရုပ်ပါန်ချဳဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်ပါန်ချဳညးဂှ် ဒှ်ရုပ်မလုပ်ဝင် ဒှ်ရုပ်အဓိကအိုတ်ရ။

ပၞောဝ်ကဵု ရုပ်ညးမဓဇက်လဝ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ရုပ်ပူဂိုလ်အလဵုဇကုညး ကဵု ရုပ်မဆေင်ကဵု အခန်နူကဵု သၠပတ်သမ္မာတအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုရုပ် မၞိဟ်မဒးစိုတ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ဗီုပြင် မဓဇက်လဝ် ဗီုရုပ်အလဵုဇကုညးဂှ် တၟေင်တၟဟ်တုဲ ပကဵု ညံင်ရုပ်ညးဇေတ်တ် မဂွံသှ်ေၜက်ကၠုင် စဵုကဵု အခိင်တ္ၚဲဏအ်ရ။  ကမၠောန်ညးမကၠောန်လဝ် မလုပ်ဝင်မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မဖန်ဗဒှ် နဲကဲမပဍဵုဗီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်မ္ဂး ကမၠောန်ပဍဵုဗီုဂှ် ဒှ်ကမၠောန်တၟိတုဲ ညးဂှ် မွဲစွံ ကုယျာကပ် ခါလ်လောတ် (Jacques Callot) ဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် နဲကဲမပဍဵုဗီုရ။ ရုပ်ပါန်ချဳ ညးမဓဇက်လဝ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် ညးမဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုတေအ်မ္ဂး နွံဒၟံင် အပ္ဍဲဍုင်ဟဝ်လာန်ကီုလေဝ် ကမၠောန်ပရေန်/ပဍဵုဗီုဂှ် ပြးတိတ်အာ အလုံမွဲ ရးဥရဝ်ပ။

ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်ညးဂှ် ညးကွက်ထ္ၜးပျးလဝ် ကွတ်ပညာဓဇက်ရုပ်ဂမၠိုင် မဒှ်အရာ ညးတေအ် မပကိတ်ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗညးတေအ်ရ။ အခန်ပရူနူသၠပတ်သမ္မာတအ်ဂှ် ညးတေအ် မလိက် အတိုင်လညာတ်ညးတေအ်၊ ညးတေအ် ပံင်ပကောံ လညာတ်နဲကဲ နူတြေံတုဲ ခၞံဗဒှ်ပတိုန် နဲကဲပညာတၟိ၊ ညးဓဇက်ရုပ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်အာမ်သတာဒါမ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ဂျူဂမၠိုင်။ ဟိုတ်နူ ညးမနွံကဵု သဟဓရ် ကုကောန်မၞိဟ်တုဲ ညးဂှ် မဂွံဒုင်ကော် "ပရောဗက်ပရဲ ညးဍုင်ကွာန်မွဲတၠ"။ အစာပါန်ပုတ် ပြင်သေတ် မနွံယၟု အဝ်ဂုသတာ ရဝ်ဒိန် (Auguste Rodin) ဟီု "ရေမ်ဗြာန်ဂှ် ပတောအ် ကုအဲတှ်ေ! ပတောအ် ဟွံဂပ်ဝ်လးလး! ရေမ်ဗြာန်ဂှ် ဒှ်အစာပါန်ကွတ်ဇၞော်ဇၞော်! ကဵုရေမ်ဗြာန်ဂှ် ညးလဵုမွဲလေဝ် ပတောအ်ၜတ် ဟွံမာန်! (Compare me with Rembrandt! What sacrilege! With Rembrandt, the colossus of Art! We should prostrate ourselves before Rembrandt and never compare anyone with him!)"။

နိဿဲ