ဥတ္တမရမ္ဘ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာအစွောအ်

ကျာ်ဇၞော်အစာ ဥတ္တမရမ္ဘ (ယၟုပြကတ်တဴ ကျာ်ဇၞော်အစာအစွောအ်) ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၆၁ သၟိင်အခေါန်ထဝ် (သၟိင်မဂွံအဝဵု လ္ပါ်ကံက်အခေါန်ဟာ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဒှ်ယၟုဒၞာဲမွဲမွဲဟာ၊ ကျာ်ဇၞော်ပါလိတဟီု ကွာန်ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်တံင်ဥူ၊ ဆဂး သက်သဳဟွံထ္ၜးလဝ်) သြိုင်ဘာမွဲ ပ္ဍဲကွာန်ဆက်တိတ် (ဗၟံက်သတိုင်)တုဲ ကဵုဒါန်ကုကျာ်ဇၞော်အစာရ။ ဘာဂှ် ညးကော်စ ဘာအစွောံ/အသွောံ၊ ဟိုတ်ဒှ် ညးမနွံပိုန်ဘာဂှ်တုဲ ယၟုညးလေဝ် မၞိဟ်တီတဴ နကဵုယၟု နွံပိုန်ဘာအစွောအ်အိုတ်ရ။ ကာလညးကလိဂွံအာယုက် ၂၅ အခိင်မမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာအစွောအ်ဂှ်ဟေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၈၆ ဂိတုပုဟ် ထပှ်စွေက် တ္ၚဲစန်ဂှ် ညးခၞံ လိက်ဝါရဝေါင်သ မွဲကၞပ်ရ။

ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူနာဲသာအံင် ကတဵုသပုန် ဍုင်ကတံင်ကတဴတုဲ ညးဒးပြံင်အာ ကွာန်ဖာဗြ။ ကာလဂှ် ညးဒှ်အာယုက်ၜိုတ် ၄၀ သၞာံဒှ်ရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၁၀၂ ဂိတုဇှ်ေပေင် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် နာဲသာအံင် ကလိဂွံဇမၞး ဂစိုတ်ထောအ် စာရေဂဳစက္ကာဲနာဲထံင်တုဲ ညးတေအ် တိုန်ပသၟိင်ရ။ ဆဂး ညးဝွံ ဟိုတ်ဓဇန်ကြာန်တုဲ မန်တအ် ကလေင်ပုန်တုဲ ဂစိုတ်ထောအ်ပၠန်ရ။ နာဲသာအံင်ချိုတ်တုဲ ညးကလေင်စဴကၠုင် ပ္ဍဲဘာညးတြေံ ဘာအစွောအ်ဂှ်ရ။

ကာလမကလေင်စဴစိုပ်ဘာတုဲ သွက်ဂွံဗတောန်ကွးဂမၠိုင် လိက်လောကသိဒ္ဓိ မူတြေံဂှ် ဂၠာဲဟွံဂွံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၀၂ ဂှ်ဟေင် ဂိတုမာ် ပိ မံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် လိက်ဂှ် ညးကလေင်ခၞံတၟိပၠန်ရ။ ရံင်ကေတ်ဟိုတ်သာ်ဝွံတုဲ အခိင်ဒှ်ပၞာန်ဂှ် လိက်သၠရိုတ်မန်ဂမၠိုင် ၜိုတ်လဵု မဒးဒုင်ပလီု ၜိုတ်လဵု ဟွံမွဲကဵုဂီုကၠီုဂှ် ချပ်ကေတ်ဒးရ။ ပ္ဍဲထီုဖာဗြ ဒၞာဲကျာ်ဇၞော်မပဒတဴလဝ်ဂှ်လေဝ် ဗွဲကြဴဏအ် ညးလ္ၚတ်တအ် အာဂၠာဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်လိက်သၠရိုတ်မွဲကဠာဇၞော် ဆဂး သီုဖအိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံဒၟံင်အပ္ဍဲထီုတုဲ အိုဟ်သရိုဟ်အိုတ်တုဲ ရပ်ဟွံဂွံဒးဒုင်ဆောံလေင်အာ တိုင်ကဠာရ။ လိက်တအ်ဂှ် လိက်ညးကေတ်ဏာလဝ် နူဘာအစွောအ်ကဵု လိက်ညးမခၞံပ္ဍဲထီုဂှ် သဒှ်မာန်ရောင်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံအာယုက်အကြာ ၄၀ သၞာံ ဒှ်အခိင်ဒမြေပ်ညာဏ် မဒြေပ်ခိုဟ်တုဲ လိက်တအ်ဂှ် ၜိုတ်လဵုခိုဟ်ရော ဟွံတီရ။

ကျာ်ဇၞော်ကလေင်စိုပ်ဘာတုဲ ပွိုင် ၁၇ သၞာံဆက်ခၞံအာပြကိုဟ် ဗတောန်အာကွးဂမၠိုင်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၁၁၉ ပၞာန်ဗၟာအံင်ဇဲယျ လုပ်ပလီုဍုင်ဟံင်သာဝတဳဂှ် အတိုင်လိက်ညး ”ရာဇာဝံသသံခိပ်” ကာလဂှ် အိုတ်ဂမှဳဍုင်ရး မတဴမ္ၚးဍုင်တေံဂှ် ကၠုင်ကောံ ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါဝွံ သီုဖအိုတ်တုဲ ဗၞတ်ပိလ္ၚီပြင်ရ။ သၟီဗမာဂွံဍုင်ဗဂေါတုဲ ဂစိုတ်ကၠေံဂမှဳဖအိုတ်ရ။ ဆဂမှဳမတဴဇိုင်ဂၞိင် ဗၟံက်ဍုင်သတိုင် ဗာန်ဆက်တိတ်ဂှ် ဒဴကၠောံအာမတ်တၟတုဲ လောပ်အာဍုင်သေံလဗုန်ဇင်မှာဲတေံဂှ် မဂွံဗၠးဂစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကျာ်ဇၞော်နွံ ပ္ဍဲဘာအစွောအ် ကွာန်ဆက်တိတ်ဂှ်တုဲ ဂွံဗၠးဂစိုတ်ဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင်ရ။ ကွာန်ဆက်တိတ်ဝွံ နွံဗၟံက်သတိုင်ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။

ဍုင်မန်ဟံင်သာဝတဳလီုအာတုဲ ကျာ်ဇၞော်ဆက်ပဒတဴအာ ပ္ဍဲဘာအစွောအ် ကွာန်ဆက်တိတ်ဂှ် ဖိုဟ်ရဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ညံင်ရဴခမဳသင်မန်တၞဟ်တအ်ကီု ကျာ်ဇၞော်လေဝ် ပါဲဘဲလမျီုတုဲ လုပ်အာဍုင်ဒျူဒျာကီုဟာ။ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဒးဒုင်ရပ် နဒဒှ်ဂၠုဲပၞာန်ဗၟာကီုဟာဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံကၠးချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။

စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁၂ မံက်တ္ၚဲစန်ဂှ် အခိင်ကျာ်ဇၞော်ကလိဂွံ အယုက် ၆၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ခၞံ ပြကိုဟ်ရာဇာဝင် (ရာဇာဝံသသံခိပ်)။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၃၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၅ စွေက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ခၞံလိက်နယသၟတ်ဒြဳ။ လိက်ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒးဒုင်ကၠေအ်အာကီု၊ လီုအာကီုတုဲ ဗွဲကြဴ လိက်တအ်ဂှ်တြေံအာကီုတုဲ အစာတၟိတအ် ကလေင်ဇန်တၟိတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။
ဥပမာ လိက်ကျာ်ဇၞော်အစွောံ ပတံပါရမဳ ဂှ်ဟိုတ်နူဂၠာဲဟွံဂွံ (ဒးဒုင်ပလီုကဵုဗၟာဒှ်ဂွံ)တုဲ ပရူဂှ် တၞဟ်နဂွံဆက်သှ်ေအာ ပ္ဍဲဂကူမန်တုဲ ခမဳမွဲဇကု ယၟုဟွံပြာကတ်ဂှ် ကေတ်မူလိက်ဗၟာ ကျာ်ဇၞော်အစာပညာရာသဳတုဲ ကလေင်ကၠာဲလဝ်ဗီုမန် နကဵုယၟု လိက်ပါရမဳကာန် လေဝ်နွံရ။ တုဲပၠန် ဗီုကဝိမွတ်တူဂှ် လိက်တရဳသံင်သာဂှ် တၞဟ်န ဂွံဗှ်လောဲသွာတုဲ ညးကလေင်ခၞံတၟိ။ ဗီုညးကီု လိက်ညးဂှ် ညးကလေင်ခၞံတၟိလေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ဂှ်ရ။ မူလိက်တအ်ဂှ် အစာကၞေဟ်တအ် စၠောအ်မွဲသၠရိုတ်ကဵုမွဲသၠရိုတ်မ္ဂး မအရေဝ်ပြံင်ဗက်အာ အတိုင်ပၟိက်အစာကၞေဟ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။  ဥပမာ လိက်ရာဇာဝံသသံခိပ်ဂှ် ပ္ဍဲအဲနွံၜါမူဂှ် ၜိုန်ရကျာ်ဇၞော်ရခၞံလဝ်ကီုလေဝ် မဝေါဟာတၞဟ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ညိညဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။

ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်ညးမစိုန်သကီုလိက်မန် လိက်ပါဠိရ။ လိက်တြေံတအ်ဂှ် ဝါကျယောင်ယာကၠုင်မ္ဂး ညးကလေင်ဇန်တၟိကီု၊ လိက်မစပ်ကဵုပိဋကတ်ပိ နူပါဠိဂှ် ညးစၠောအ် နကဵုဘာသာမန် နကဵုလင်္ကာ ကော်ဂး လိက် လေဝ်ကီု နကဵုအရေဝ်ပလးလေဝ်ကီုရ။ ဥပမာ ဇာတ် ၅၅၀ ဂှ် နကဵုအရေဝ်ဗလး ကော်ဂးသၠပတ်။ လိက်မစပ်ကဵု ဝင် ဂကူမန်လေဝ် ချူခၞံလဝ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် သီုဒှ် ညးမလေပ် ကွတ်လောကသိဒ္ဓိမွဲကီုရောင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ လၟိဟ်လိက်ဂလိုင်လဵု ကျာ်ဇၞော်မခၞံလဝ် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်ဗဟဵုလဝ်ဂှ် စဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံတီချိုတ်တ်ပၠန်ရ။ တုဲပၠန် လိက်မွဲ ဟွံတီယၟုမ္ဂး ဟီုကျာ်ဇၞော်အစွောအ် ဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် ဟွံဂပ်ဝ်။ အစာကဝိမန် ကၠာညးဂှ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လိက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လိက်မန်တြေံတြေံတအ်ဂှ် ညးကလေင်ဗဟဵုတၟိသၟးရဂၠိုင်။ ဥပမာ ဗီုလိက် မေဃသန် ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာမခၞံ ဟီုစဝါတ်ညိရ။ လိက်မူမနွံအပ္ဍဲအဲပိမူဂှ် ယၟုညးဟွံဂွံဆဵုကေတ်။ တုဲပၠန် ပရူလိက်ဂှ် ဒှ်ပရူလိက်ဟိန္ဒူတြေံတုဲ ဗွဲကြဴဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် စၟတ်သမ္တီ လိက်ဗုဒ္ဓဘာသာကီုရ။ ဘာကျာ်အင်္ဂရ်ဝတ်(အၚ်္ဂရ်ဝတ္တ) ဍုင်ခၟေရ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် အတိုင်လိက်မေဃသန်ဂှ်ရ။

သၟဝ်ဝွံ ဒှ်လိက်ကျာ်ဇၞော်အစာမခၞံလဝ် (ဝါ) လိက်ကျာ်ဇၞော်ကလေင်ဗဟဵုလဝ်တုဲ ဗမံက်လဝ်ယၟုညး ၜိုတ်ဂၠာဲဆဵုကေတ်ရ။

လိက်ဝါရဝေါင်သ

လိက်ဝွံကျာ်ဇၞော်အစွောအ် ခၞံလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၈၆ ပ္ဍဲကွာန်ဆက်တိတ်ဂှ်တုဲ ဗွဲကြဴမၞိဟ်မွဲ ကလေင်ဇန်လဝ်တၟိပၠန်ရ။

(…)လိက်ဝွံဆန်ဗဒှ် တိုင်တွံဂုန်၊ သက္ကရာတ်တုန်ဟီုပ္ဍုဟ်လဝ်သၟဟ်၊ လ္ၚီတုန်ဂှ် ဒစာံစှော်တြဴ (၁၀၈၆) ဂိတုပုဟ်ရောင် ဟွံယောင်သ္ဘဴ ထပှ်စွေက်အဴ ဟီုတဴဟွံမှာ၊ တ္ၚဲစန်သေင်ဟာ ကၠာဟွံပၠိုတ်သၟဟ်၊ ဆန်ကာလဂှ်တုဲအိုတ်သၟဟ်န်၊ မူဂးဒေသ လိက်ဝွံညးဆန်၊ ရးဍုင်ဟံသာ ပြာကတ်လောန်ထောန်၊ ကွာန်ဆက်တိတ်ရ နာမခုတ်ပ္တန်၊ ပ္ဍဲဗ္တီဇာ ဒၟံင်မှာဇန်၊ သြာဲခေါန်ရ မူလကွာန်ပၠန်၊ အဿဘုံမ သာရခုတ်ပ္ညန်၊ တၠညးကၠာ ဒုင်ယၟုပၠန်၊ ပိုင်အခေါန်ထဝ် အံသဝ်က္ဍင်သန်၊ သြိုင်ဘာမွဲဟေင် ဇရေင်ဂှ်ပၠန်၊ ပ္ဍဲဘာဂှ်သၟး လိက်ဝွံညးဆန်၊ ဝါရဝေါင်သ နာမခုတ်ပ္ညန်၊ နွံပိုန်ဘာအသွောံ ဆန်စွံလဝ်ပၠန်၊ မူပၟိက်သၟး လိက်ဝွံညးဆန်၊ နူကၠာတေံပၠန် ညးဆန်မွဲဝါ၊ ပိုန်ဗျန်မူလ ယတိယောင်ယာ၊ ဒကုတ်ဖလှုတ် ဇၟောဝ်သ္ဂုတ်ကၠာ၊ ဟွံဍာံပြညိ ဂၠိုင်မြိပတ်အာ၊ သၟိက်သ္တပ်ညိတၟိမွဲဝါ၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲမှာ ဆန်လဝ်ကၠာရောင်။ (…)

ရာဇာဝံသသံခိပ်၊ ၁၁၂၈

(…)  ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ဂှ် ဂိတုမြေဂ္ဂသဵု၊ ၁၂ မၟံက်၊ တ္ၚဲ ၁ဂှ်၊ ပြကိုဟ်ရာဇာဝင် မဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်သၟီ အဆက်ဆက်တေံဂှ် တၞံနဒတုဲမြမောဝ်မှာဇန်တံညးဂမၠိုင် ဗွဲကမၞန်ဟေင် အဲနွံပိုန်ဘာအစွောံ စဳရေင်လဝ်တုဲတုဲ။

လိက်သၠပတ်ပေါရဏံပေါရဒါံ၊

(နွံပိုန်အစွောံ ဖျေန်ဒလိုအ်လိုက်ဗါ၊ (…)

လိက်နယသၟတ်ဒြဳ၊ ၁၁၃၀။

လိက်ဝွံကျာ်ဇၞော်အစာ ခၞံလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၃၀ ဂှ်တုဲ ညးမွဲမွဲ ကလေင်ခၞံတၟိလဝ်။

(…) ကဝိမစိုန်ဒှ်တဝ်စရှ်ဂၠိုင်ကျာ်သြဳ အသွောံဝိဟာရ ထာဏမှာ(သောဂဳ၊ ဘိက္ခုဂကောံသင် လ္တူသ္ဒင်ဂြဳ၊ ဆန်လဝ်လိက်နာမ နဲယျသၟုဂြဳ၊ နဲဗီုမှာသၟိတ် ဗတ်မန်တိတ်ဟီုပညဳ၊ ပိုတ်ဗျန်ဝက်ကျတုန် နဲဗီုသုန္ဓရဳ၊ ဂလာန်မဒှ်ကြက် နဲဗီုအိန်တက္ခဳ၊ ရုန်တွိုန်လောကဳဂၠာဲပ္ညဳနဲအခဝ်၊ ဂိုန်တၞက်လင်္ကာဆန် ဟီုဖျေန်ဇမန်လဝ်၊ သတ်ဇန်တိက္ခညာန်နဳ ဒါန်ဒှ်အသဝ်ရး၊ ဟံသာဝတဳမြုဍုင်ကျာ်သြဳထဝ်၊ ဟီုဖျေန်ဇမန်လဝ် ညံင်ထဝ်နာဲရဳကာ၊ တၞံသက္ကရာတ်ဂှ် လ္ၚဳကၠံပိစှော်ကၠာ (၁၁၃၀)၊ ပ္ဍဲဖဝ်ရဂိုန်တန် မသုန်စွေက်မြာ၊ သိုက်ကြပၠိုတ်လောန်ညိ နာဍဳပိဟွံခြာ၊ ပါတ်ဇပင်ဇလံဒၟံင်ပၠန် ဂးပန်ဗိဇ္ဇနာ၊ ပိပြာန်အဒဝ်ကၞာတ် ဟောရာတ်ပသမာ၊ တြိယင်စန္ဒခုတ် နဝင်ဗုဒ္ဓဝါ၊ ဒွါဒသသိုကြ္ကကြဳသင်အဒိတ်တျာ၊ ဆတ္တတြဳသင် စန်သတ္တပ္ညန်ဗုဒ္ဓါ၊ သုရပိုတ်ဗုဒ္ဓဂြဟပိုတ်ဗုဒ္ဓါ၊ ဒိတှဳပန်ပြဲ ဂ္ညိဟတှိနက္ခတ္တာ၊ စန္ဒကောံလက်သၟဟ် လက်တူဒှ်အခါ၊ ဇၟန်ရုပ်အခဝ် ပ္တိုန်လဝ်ပ္ဍဲရိုတ္တာ။ (…)

သၠပတ်အဓာန်မသုန်ရောင်

(…) အဲနွံပိုန် ဘာအစွောံ သၟိက်ဂွံစိုပ်ဍုင်ဇၞော်နီဗာန်၊ လၟေင်တဝှ်ဂလာန်အကြီုမေတ္တဲယသုတ် မကတဵုဒှ်ဂတဂှ်၊ တၞံနသ္ကဵုဒှ် ဒတုဲမြမဝ် ဇန်တအ်မတဴပ္ဍဲသံသာ လၟေင်အဓာန်မသုန်ဂှ် အဲပ္ညီပ္ညပ်ဇန် သတုပ်လဝ်ကၠာတုဲ၊ ဗွဲကြဴဟေင် အဲစီရေင်ပ္ညီပ္ညပ်လဝ် သွက်ကောန်ဂကူတံညးဂမၠိုင်ညိအဴ။ (…)

သ္ကေံဇာတ်ဝိဓူရ နဝဇာတ်

(…) အဲနွံပိုန်ဘာအစွောံ၊ ဝေင်ထောံကၠေံဓဝ်လၞုဟ်၊ ဂိုင်ပ္ၚုဟ်လဝ်ဓဝ်သဒ္ဓါ၊ မေတ္တာ ကရုဏာပ္ဍဲဇန် ကောန်ဂကူတၠဝါသၞာတံညးဂမၠိုင် မၞံုပၟိက်ကုဒတုဲမြမောဝ် သၟိက်ဂွံပ္တန်လဝ်သာသၞာ ဒလောံဗ္တောန်ကျာ်တြဲဂှ်ဒှ်တုဲ၊ သ္ကေံသုတ်ဇာတ်ဝိဓူရပဏ္ဍိတ ဗွဲကမၞန်ဂှ် ကြက်အဲစဳရေင် ပ္ညဳပ္ညပ်သ္တပ်လဝ်ညိအဴ။ ။(…)

မင်္ဂလသုတ်

(…)  အဟံ၊ ယင်အဲ၊ နမာမိ၊ ပ္ဍံလ္ၚောဝ်ရအဴ၊ တံပရိတ္တံ၊ န်ကျာ်ဓဝ်သင်မစိုန်ဒှ်တဴပမင်ပမွဲနူရတ်ဂမိုင်ဂှ်၊ ဝန္ဒေတွာ၊ အဲလ္ၚောဝ်ကၠာတုဲ၊ မင်္ဂလသုတ်တပကာဏံ၊ န်ပြကိုဟ်င်္မဂလသုတ်မပျးကဵုမ္ၚဵုဗွဲကမၞန်ဂှ်၊ တိဏၞဝိဟာရဘောကဟံ၊ ယင်နွံပိုန်ဘာအစွောံဂှ်၊ ကရိဿာမိ၊ ပြာပ်အဲစဳရေင်လဝ်ညိအဴ။

သၠပတ်မေတ္တယျသုတ်

(…) အဲနွံပိုန်ဘာအစွောံ သၟိက်ဂွံစိုပ်ဍုင်ဇၞော်နီဗာန်၊ လၟေင်ထဝှ်ဂလာန်အကြီုမေတ္တဲယသုတ် မက္တဵုဒှ်ဂတဂှ်၊ တၞဟ်နသကဵုဒှ်ဒတုဲမြမောဝ်ဇန်တံ မတဴပ္ဍဲသံသာလေင်အဓာန် ၅ ဂှ်၊ အဲပ္ညီပ္ညပ်ဇန်သတုပ်လဝ်ကၠာတုဲ ဗွဲကြဴဟေင် အဲစီရေင်ပ္ညီပ္ညပ်လဝ် သွက်ကောန်ဂကူတံညးဂမၠိုင်ညိအဴ။  ။ (…)

သၠပတ်သဗ္ဗစိတြသာဓာရဏ

မူသၠရိုတ်ဝွံ အစာကၞေဟ်မဍောင်ဂဇေင် မကၠုင်ဍုင်သေံဂှ် ကလေင်ကှ်ေလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၅၆ ဂိတုဘတ် ၉ စွေက်။
(…) အဲနွံပိုန်ဘာသွောံတုန်ဂှ် ဟိုတ်ဓဝ်မေတ္တာကရုတ်ဏာ ဗတိုက်စိုတ်ဂှ်ဒှ်တုဲ တၞံနဒတုဲမြမောဝ်မှာဇန်တံညးဂမၠိုင် မတဴပ္ဍဲဍုင်ရးဟံသာဝတဳဂှ်၊ ပြကိုဟ်သဗ္ဗစိတြသာဓာရဏ မသာဓာကဵုစိုတ်ညးအိုဿီုဂှ်၊ အဲစဳရေင်ဗဟဵုပ္ညဳပ္ညပ်ဇန်သ္တပ်လဝ်ညိအဴ။  ။

(…) သက္ကရာတ်လ္ၚီၜါကၠံ၅၆ (၁၂၅၆) ဂိတုဘတ်ဒ္စိတ်စွေက် တ္ၚဲသိုက် ပယျာံပိုန်တ္ၚဲစှ်မွဲနာဍဳ ဇိုင်ကၞေဟ်စိုပ်ဒတုဲရအဴ။ ။ ဖဵုအဲကှ်ေလဝ် အ္ခဝ်ညံဒွာ၊ ဖဵုမက်ပန်ဂှ် ကဵုဒှ်ပၠန်ကၠာ(…) ဂွံစဴရအရဳယျပိုန်၊ တုဲဂွံဒဂိုန်လဗိုန်သဳလှ၊ ဗလဗလ သတ်ဂၠုဇိုင်ကြုင်၊ တီနာဲဇုကၠုင် ၜှ်ဒုင်ၜှ်ဒုင် ပေင်ဂၠုင်နာဲရ။ ဓဝ်သ္တိဂှ် ဟီုတွံတုဲရ။ ဆထေက်ညာန်ပၠန် ဇၟန်ဝက္ကျ၊ ဆန်ဗဒှ်ရနာမအ္ခဝ်၊ ထာန်ဇာတိကၠာ ဒျောဒျာအသဝ်၊ ပ္ၚဟ်စိုတ်ရ ကျာ်တၠဳဓဝ်၊ ကျာ်လ္ဂုင်အဴ ကျာ်မုဟ်တဴသွဝ်၊ ဍတ်သၞာစိ ဣသိယဵုလဝ်၊ တုဲကြင်စိုပ်ပ္ညုင် ဂွံကၠုင်လ္ၚောဝ်၊ ဒယှ်တမ္ညဝ် သွဝ်ဗြီုလလောင်၊ ထမောင်ထမောင် သတ်ဂၠံင်ၜတ်တ်၊ တဗက်ရပ်ဟတ် မတ်ဗက်ဂမဳ သၟဝ်ဏဳထောင်ထောင်၊ ဖဵုကှ်ေလဝ်ရောင် ဍောင်ဓဝ်ကျာ်တြဲ၊ သုတ်သီုဝိနဲ ပ္ဍဲကဵုပလိ၊ ဒဒှ်ကြင်ကၠုင် စိုပ်ဍုင်မန်စိ၊ ဒဒိုက်စိုတ်အဲ ဟွံမွဲသ္တုံဇွိ၊ ဗော်မဂၠးမိ ဝေါင်သကၠော၊ ကၠင်ကၠောန်ဨကော ကၠောဒတောဝ်၊ ကယျောဝ်ကယျောဝ် သတ်လၟဝ်ဂဲါ၊ ဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ပဂွံဒိပ်ဒါဲ ဖဴနာဲရုပ်ထဝ်၊ သၠပတ်ဝွံကၠာ မဟာတိက္ခ၊ ဝွံယၟုကၠာ ခုတ်လဝ်နာမ၊ သဗ္ဗစိတြာသာဓာရဏ၊ အဲကှ်ေလဝ်ကၠာ ဘာကံလှာရ၊ ယၟုတုန်ရော ဝေါဟာလောက၊ ထာန်ဒျောဒျာပ္ညုင် ဍုင်သေံနာမ၊ ခုတ်ယၟုရ မဍောင်ဂဇေင်၊ တၞေင်တၞေင် သတ်တရေင်ဗဝ်၊ ညာတ်ဝုတ်တံဂေါဝ် ကျောဝ်ပ္ဍဲဗတင် ဆင်ဗက်ခဍေင်။  ။

သၠပတ်သဗ္ဗပမာ

(…) နွံပိုန်အစွောံဂှ်တုန် တၞံနဒတုဲမြမောဝ် ညးဍုင်ဟံသာဝတဳတံဂမၠိုင်ကီု တၞံနဂမဳကောန်ဂကူတၠဝါသၞာ မပၟာကုသဵုစိုတ်ထၟိက် မသၟိက်ဂွံတွံဓဝ်ဒလောံဗ္တောန်ကဵုညးကီု၊ အဲပၟာစိုတ် ပ္ဍဲကုသဵု ဟွံသ္ၚေဝ်ကဵုလာဘ မလျုင်လဝ်သဒ္ဓါစေတနာမသၟး သၟိက်ဂွံပြာ်ဇကု သၟိက်ဂွံဏာဗ္စိုပ်ကဵု ကၟိန်ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဂှ်ဒှ်တုဲ သဗ္ဗပမာပိုတ်အ္ခဝ်မမြိပတ်လီုလာ်အာဂှ်ဟေင် အဲကြက်စဳရေင်ဂဟဵုခၞံလဝ်ညိအဴ။ (…)

သ္ကေံဨကနိပါတ်

(…) အဲနွံပိုန်ဘာအစွောံပၠန်တုန်ဂှ် တၞံနဒတုဲမြမောဝ်ညးဍုင်ရးဟံင်သာဝတဳတံညးဂမၠိုင်။ ဓဝ်ကရုတ်ဏာဗိုင်ဗတိုက်စိုတ်အဲဂှ်ဒှ်တုဲ၊ ကုဂမှဳကောန်ဂကူတလဝါသဏာ မပၟာတဴစိုတ် ပ္ဍဲဓဝ်ကုသဵု၊ မဟွံၚဳကဵုအတုရေလာဘ၊ မလယုင်လဝ်သုဒ္ဓစေတဏာမသၟး၊ သၟိက်ဂွံဟံင်ပြာ်ညးဟံင်ပြာ်ဇကု၊ သၟိက်ဂွံဏာဗစိုပ်ကဵုကၟိန်မြုနိဗ္ဗာန်ဂှ်ဒှ်တုဲ သ္ကေံအဂုင်္တ္တရနိကာဲ မဒှ်တွံဇာတ်၅ကၠံ၅၀ဒေက်ပိဟေင်ဇာတ်ဂှ်ဟေင် အဲစဳရေင်ခနှံဗဒှ်လဝ်ညိအဴ။ ။ (…)

လိက်ဓနန်ဇဲယျကုမ္မာ

(…) ပညပ်ကျာ်ကီု ဟဆောတ်ဟီုလဝ်၊ ဒှ်ဓမ္မဝတ် ပြေင်ကၞတ်လဝ်၊ ဒှ်ရာဇာဝတ်ကွေတ်သၟီဆက်တဝ်၊ လောကဝတ်က္ဍဝ် ပရေင်ဓဝ်လိုက်၊ တီဝတ်ပိသွံတုဲရောင်ဂွံသိုက်၊ အိုတ်ဇန်ပ္ဍဲလိုက် သၟိက်ကဵုသိုက်တုန်၊ နွံပိုန်ဘာအစွောံ လိက်ဝွံသ္ကောံဆန်၊ လောကဝိနဲယာရသ္ကဲပ္တန်၊ လမေတ်လိုက်ဗာ ဗတ်ဝေါဟာမန်၊ သွက်ဒတုဲဇန် ပ္ဍဲရးမည၊ ပ္ဍဲရးဟံင်သာ ကဵုပါဂတ၊ ကဵုဒှ်မ္ၚဵု ပူဂဵုမန္ဒ၊ ညံင်ဗတဝ်သာဲ သီုတင်လာဲဂျ၊ ဖျုင်လဝ်စိုတ်တၟပ် အိုတ်ဇန်သဗ္ဗ၊ ပိုဲဟီုနင်ရ  ပ္ကီုစိတ္တညိ။  ။

လိက်ပါရမဳကာန်

ခမဳမွဲဇကု ဟိုတ်နူလိက်မူ ကျာ်ဇၞော်အစွောအ် ပတံပါရမဳဂှ် ဂၠာဲဟွံဂွံတုဲ ကေတ်မူလကျာ်ဗၟာပညာရာသဳ ဍုင်အင်ဝစေတ်ကိုင်တုဲ ကၠာဲစၠောအ်ဗီုမန်။
(…) လိက်မဟီုပပ္ညန် ပ္ဍဲရးမည၊ ပ္ဍဲရးဒေသ ဟံသာဝတဳ၊ ယၟုလိက်ကၠာပတံပါရမီ၊ ကဝိဆန္ဒ နာမခုတ်ပ္ညဳ၊ ပ္ဍဲဂကောံသင်တူသဒင်ဂြီ၊ အသွောံနာမထာဏဘောဂဳ။ ဆန်လဝ်သက်လက် ဗီုအိန်တက္ခဳ၊ ကဵုဂွံတီရော ဇၟာပ်ဇန်လောကဳ၊ (ပတံ)ပါရမဳ လိက်ခုတ်ပ္ညဳရောင်။ ။

နဳဒါန်လိက်သ္ကဲ ဟီုကၠာမွဲတောင်၊ ဂမှဳမွဲတောင် နွံဂၠောင်ကျာ်သြဳ၊ ခုတ်ယၟုကၠာ ပညာရာသဳ၊ ဍုင်အင်ဝဂွိုင် ထာန်စေတ်ကိုင်ပ္ညဳ၊ ဒၟံင်တဴအနဳ ဒ္ဂေတ်အိန်ရဳပန်၊ ပါရမဳကာန် လိက်ထာန်လစောန်၊ ဗမာတံသၟတ် ပပြာကတ်လောန်၊ လိက်ဗမာသွံ ကၠာဲကၠောံမန်၊ ဝေါဟာမန်ဂး ကဵုစဳပျးအန်၊ အင်ဝစေတ်ကိုင် ကဝိဂၠိုန်သြန်၊ ပျးဟွံဒးကၞာတ် လိက်ဂှ်ဝါတ်သြန်၊ နူစေတ်ကိုင်အိုဝ် ပြင်ကဵုအဲဆန်၊ ကၠုင်စိုပ်အဲပၠန် ရးမန်တွဵု၊ ၚဳဂၠိတ်ဇၟာပ်ဂၠင် အဲချပ်ရံင်အဵု၊ တင်ဒွးနဳဒါန် ဂလာန်ဟိုတ်ဖဵု၊ ဟီုစဟဒး ချပ်တရးတွဵု၊ ကဝိကၠာအဵု တင်ဃဵုဇၞော်ပြဲ၊ ကဝိတမၠာ ဆန်လိက်ကၠာတဲ၊ စဒးပၠေပၠတ် (သွဗင်)ပင်မေတ်ကၠဲ၊ မတ်ဂေတ်လၜဲ စိုတ်ဘင်ဘုဲပၠန်၊ ကြီုပါရမဳ ဂၠာဲဟီုပ္ညဳဆန်၊ လ္ၚဵုဟီုဒး စဳပျးစိုတ်ဇန်၊ လ္ၚိုဝ်ဘင်ဘုဲ ဟွံတီထုဲထ္ၜန်၊ ဆဆိုက်ပါင်ပၠန် ဒၞာဲဂွံဆန်အာ၊ တင်ဒွးနဳဒါန် ဂလာန်ဗမာ၊ ချပ်ကေတ်ဟွံဂွံ ဇၟာပ်စွံဇၟာပ်ရာ၊ ပံင်မေတ်တိုန်ဂၠိုင် ဟီုကြာန်ဂၠိုင်အာ၊ ဟီုအာပ္တိ(င်) ဂေတ်င်ဂၠိုင်ရာ၊ အဲချပ်ဝါတ်ဟေင် လိက်ဂှ်သေင်ဟာ၊ သၠးဟွံမာန် နဳဒါန်ဂၠိုင်ရာ၊ လိက်ဂှ်တုန်ကၠာ သတောံဗမာပၠန်၊ ညံင်ပြေင်တက်ၜဲ ထုဲကြာန်ဂြဲတ္ၜန်၊ ညံင်ပြေင်ပၠိုန်တိ တုပ်ညိလက်သန်၊ ဂၠာဲတင်ဒွာသ္ကဲ ဟွံဂွံမွဲတန်၊ ကျာ်တြဲပ္တံပ္ညဳ ပါရမဳပၠန်၊ ညံင်သာ်မဒး အဲတလဆန်၊ ဆန်လိက်ဂှ် လၟုဟ်ဇၟာပ်တောင်၊ အဲဇၞော်အာရ မောဟဂၠိုင်သန်၊ ဟီုကၠာဝိုတ်ကြဴ ဝိုတ်ပၠန်၊ ထပှ်စှော်ပိ အယုက်ဂ္ညိပ္တန်၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဟွံမြဟ် လိက်လၞုဟ်ဆန်၊ ပါရမဳကျာ်လွဳ ဂၠိုင်သင်ပၠန်၊ သၟိက်ကဵုတီအိုတ် တၟံစိုတ်ဇန်၊ ဗှ်ကုသဵုပၠန် တုဲဒးဆန်ရောင်။ (…)

တြာဲဝိသုဒ္ဓမက်

ရံင်ကဵုသက္ကရာဇ် ၁၁၉၂ မ္ဂး အာယုက်ကျာ်ဇၞော်အစွောအ် ဂွံဒှ် ၁၃၁ သၞာံဂှ်ဒှ်ဟွံမာန်တုဲ ခမဳဥတ္တမရမ္ဘ မကှ်ေလိက်ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဇၞော်အစွောအ်ဟွံသေင်။

သက္ကရာ်လ္ၚီကၠံထစိတ်စှော်ၜါ (၁၁၉၂) ဂတုစဲထပှ်စွေက် တ္ၚဲဗြဴပတိ ကဵုပိုန်တ္ၚဲလောန် တ္ၚဲစေင်ပန်စဍောန် ဇိုင်ကၞေဟ်စိုပ်ဒတုဲရအဴ၊ အဲနာဲဥတ္တမရမ္ဘ ကှ်ေဗဒှ်လဝ် ဍောင်ဓဝ်ကျာ်တြဲ ညံင်ဗၠဲဇမၞ်၊ သ္တုံရပ်ကၞေ၄်ပၠန် ဇွိသ္ဂန်သလှရိုတ် ပါင်ၜိုတ်အခဝ် ဂ္ဇံဂၠိုင်ဂၞိင်ကွိုင် ရံင်ဂၠံင်မတ်ကင် ဗန်တဲလင်ဇွောဝ် ဝွံရဍောင်ဓဝ် တိုင်ဗွဝ်ရတ် ကဵုဗိုန်စိုတ်ညိ။  ။ 
(သၟဝ်ဂှ် ကဵုသမ္တီမြဴသာ်ဝွံ)
ဟံသာဝတီတိုင်း၌ သိတင်းသုံးနေတော်မူသော ဥတ္တမမည်သော အဝှေါ့ကျောင်းထိုင်ဘုန်းတော်ကြီးက နောင်လာနောက်သားတို့၏အကျိုးငှာ အဘိဓမ္မတ္ထကျမ်းမှ ၎င်းဝိသုဒ္ဓိကျမ်းမှ ၎င်းထုတ်နှုတ်၍ ရေးထားပြုပြင်စီရင်တော်မူသော စာဖြစ်ပါသည်။

!Main category
BEHM
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
လိက်ပတ်မန်