ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်

ကျာ်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ် ဂှ် နူဂၠံင်မတ်မလီု-ရေဝ်ဂှ် နွံဒၟံင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် ဍုင်ရေဝ် ၜိုတ် ၅ တိုင်၊ ပ္ဍဲကွာန်ပုပ္ဖဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကျာ်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ဂှ် အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံ မသၠိုင်လဝ် ဓါတ်သော်ကျာ်တြဲ မွဲတၞုင်တုဲ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ ဂှ် ညးမပတန်သာသနာ ထပိုယ်ပုပ္ဖရမ္မ ပသကိုပ်သကတုဲ ကလေင်လဟဵုပတိုန်တၟိတုဲ လၟုဟ်ကျာ်စေတဳဂှ် နွံသမၠုင် ၈၀ ဟတ်။ ပ္ဍဲကဵု အရှာံသာသနာဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ဂှ် ပါဲနူ ကျာ်စေတဳဓါတ်သော်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်တုဲ နွံကျာ်ပန်ရာမညအတုလ မဒှ်ကျာ်ထဝါဲဇမၞော်ပန်ဇကု၊ ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက် မနွံဇမၠိင် ၂၂၇ ဟတ် မွဲဇကု၊ ကျာ်ပရိက္ခရာဒစာံ မွဲ၊ တုဲပၠန် တိုက်လိက်တၟအ်ပိဋကတ်ပိ ဘာာသမန် အဃောမသြိုင်ခၞံဒၟံင်မွဲရ။

ထပိုယ်ဍောတ်
ညးမပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဒဵုတၟအ်ဗြာတ် ကျာ်ဇၞော်အစာပုပ္ဖရမ္မဂှ် ဟိုတ်နူယၟုမြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင် နူဘဝထပိုယ်တုဲ ညးဂမၠိုင် ကော်ခဴစညး ထပိုယ်ဍောတ်အိုတ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖရမ္မဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၇ ဂိတုပုဟ်ပေင်၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ၊ ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်။ ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ ခြာဟွံလအ် မအံက်ညး စုတိအာ။ ဘဝကောန်ဗြဴကၟာဲ မဒိုက်ဂတ်ဂှ် ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင်ဂှ် ဒှ်ပၟင်ဂၠဴ၊ ဂွံဗတောန်လိက်ဘာလကျာ် ဆညိညဟေင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်အာယုက် အကြာ ၁၃-၁၄ သၞာံဂှ် စိုပ်အာ ဒေသပယျဵု။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၄ ဂိတုမြေက္ကသိုဝ်ဂှ် ပထပိုယ် ပ္ဍဲကွာန်ၜိုပ်ဇူ။ ကာလမကလိဂွံအာယုက် ၁၆ သၞာံဂှ် မိက်ဂွံဇၞော်ပၟဝ်ဓရ်တုဲ ဂွံဗဗေင်မွဲမ ကဵု ပရိက္ခရာ ၈ တုဲ တိတ်ပဒတဴ ပ္ဍဲဂြိုပ်ရ။ နူဂှ် ကလေင်စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ကွာန်ဇီုပရိုက်။ သွက်ဂွံ ဆက်တိတ်ပၟဝ်ဓရ် ပ္ဍဲဂြိုပ်ဂှ် မိဟွံကဵုအခေါင်၊ ဟိုတ်နူ ခန္ဓကာယဍောတ်သၟတ်ဒၟံင်တုဲ မိဂှ် ဒှ်ဂဝိင်။ ဆဂး ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန် ဂွံၜါပိဂိတုတုဲ တိတ်အာဂြိုပ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဇရေင် က္ဍဟ်ဒဵုလောတ်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ပဋိပက္ခ အကြာဂကူမန် ကဵု ဂကူကရေင်ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မဇၞော်ပၟဝ်ဓရ် လတူဒဵုလောတ်ဂှ် ဆဵုဂဗ အခက်အခုဲနာနာကီုလေဝ် ဇၞော်ပၟဝ်ဂုဏ်ကျာ်တုဲ ဆက်တန်တဴအာဒၟံင် ပ္ဍဲဒဵုလောတ်ဂှ်ရ။ နူဂှ် စိုပ်အာ ဇရေင်ကွာန်ဝင်္က ဍုင်သေံ၊ နူဂှ် စိုပ်အာ ဒေသပယျဵုမန်သေံ ကွာန်ၜိုပ်ဇူ၊ ဗလးဒုန်ဖါ်၊ ခလံက်ခနဳတအ် ကေင်စိုပ်အာကီုရ။ မၞိဟ်မအာဂြိုပ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် မဇၞော်ပၟဝ်ဒၟံင် ဓရ်ပ္ဍဲဂြိုပ်ဂှ်တုဲ သဒ္ဓါလျုင်ပတှ်ေ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ပြာပ်ကၠုင် ဗဵုလ္ၚောဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒဵုလောတ်ဂှ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၄ စဵုကဵု သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ ဂှ် ကေင်ဇၞော်ပၟဝ်လဝ်ဓရ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ပြာပ်အာ ပဒတဴ ဇရေင်ကွာန်ဇီုပရိုက် မဒှ်ကွာန်ဒေသဇကုဂှ် မၞိဟ်တအ် ကၠုင်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ အခိင်မလုပ်အဓိဋ္ဌာန် ဖ္ဍောတ် ပရိမိတ္တဇလသုတ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ကၠုင်ကလင်ပင်မှိင် ကေတ်ဍာ်ပရိုတ် မွဲမွဲအလန် မၞိဟ်ဒှ်အာ စဵုကဵု မသုန်-တြဴကၠံရ။ ကြဴနူဂှ် ကၠုင်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ဂှ်ရ။ 

ဌာနပရိုင်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် သၟာန် ထပိုယ်ဍောတ် ညးတၞဟ်ဟီုဒၟံင် ထပိုယ်ဟွံကဵုပိုန်ဂှ် ဒှ်ကွေဟ်ရဟာ။ ထပိုယ်ဍောတ်ကလေင်သှ် "မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံတီ၊ ဂြန်ဂဥုဲညးတြေံတအ် နွံဒၟံင် ယဝ်ရ စဂဥုဲ မကၠောန်လဝ် နကဵုၜဵုမသုန်ဂကူ (ၜဵုသိန္ဓဴ၊ ၜဵုဂဥုဲ၊ ၜဵုဓမ္မတာ၊ ၜဵုဂမ္တင်၊ ၜဵုဒမျိုင်၊ ကဝေဝ်ကတင်၊ တၞးမညောအ်မ္ဂး လဆောဝ် မွဲမွဲတ္ၚဲ ဟွံဒးကဵုပိုန်မွဲသာ် မံင်ဂွံဒၟံင်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဟွံဒးစပုင် စတၞးဆုကၠးကၠးလေဝ် မံင်ဂွံဒၟံင်ကီုရ။ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ အစောမ်သတ္တိဂဥုဲဂှ်တုဲ အဲစိုပ်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ဏအ်တုဲ ကဵုပိုန် သတ်ဆုသၟးလေဝ် မံင်ဂွံကီုရ။"

ကျာ်ဓါတ်သော်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်
ကျာ်ဓါတ်သော်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ဝွံ ဒှ်ကျာ်မသၠိုင်လဝ် ဓါတ်သော်ကျာ်ဂမျိုင်မွဲတၞုင်။ အတိုင်လိက်သၠပတ်ဝင်ဓါတ်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင် တၠဳမနွံကုပိုန်ကျာ်တြဲ မကလိဂွံ ဒစာံဝှ် ဂ္ၚေင်ဒေသစာရိတ် မပြာပ်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ သဓီုဂှ် ရသိဒုကရ အာတ်ပူဇနိယဝတ္ထုတုဲ ကျာ်တြဲ ဒုင်ကဵု ဓါတ်သော်ဂမျိုင်မွဲတၞုင်။ ရသိဒုကရ ကလိဂွံ ဓါတ်သော်ဂှ်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳ၊ ကျာ်စေတဳဂှ် သၞာံဗွဲမလအ်လ ကၠေအ်ဗဒန်၊ သှ်ေဆဒဂဵုသၟးရ။ အတိုင်မကၠုင် နူသၠပတ်ဝင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဗက်ဂၠာဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဒဂဵုကျာ်ဂှ်တုဲ ကလေင်လဟဵုဒၟံင်ကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞး ဟွံစိုပ်ဒတုဲ။ ကောန်ထပိုယ်ပုပ္ဖရမ္မ ပ္ဍဲအခိင် မကလိဂွံ အာယုက် ၁၈ သၞာံ ကြဴနူ မဇၞော်ပၟဝ်ဓရ် ပ္ဍဲဇရေင်ဒဵုလောတ်ပိသၞာံတုဲ ပြာပ်စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ဂှ်ရ။ ပသကိုပ်သက ကုထပိုယ်ပုပ္ဖရမ္မတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၇ ဂိတုဘတ် (၁၀)မမံက်ဂှ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် စဒက်လဟဵုပ္တန်တုဲ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇၊ ဂိတုမာဃ် ၈ မမံက်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပတိုန် စၠံင်ၝောအ်ကိုဋ်ကျာ် (က္ဍိုင်)ရ။ စေတဳဂှ် လုကဴပွိုင် ၁၃ သၞာံပေင်င် ထပ်ကလေင်လဟဵုပတိုန်ဒၟံင်တုဲ ဇၞော်သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင်တုဲ အခိင်လၟုဟ် စေတဳဝွံ နွံသမၠုင် ၈၀ ဟတ်။

ကျာ်ပန်ရာမညအတုလ
thumb|alt=ကျာ်ပန်ရာမညအတုလ (ဗီုရုပ် အဂ္ဂသုခ)
ကျာ်ပန်ရာမညအတုလဂှ် ဒှ်ကျာ်ထဝါဲပန်ဇကု မဂ္ဇအ်ပစုက်လဝ် စးရေင်သကအ်။ ကျာ်ဝွံ ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၇ ဂိတုဒဂိုန်တုဲ လုကဴပွိုင် ၇ သၞာံ ၉ ဂိတု ကၠောန်ဒက်ဒၟံင်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ ဂိတုမာဃ်ပေင်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပတိုန်ၝောအ်ကိုဋ် (က္ဍိုင်)ကျာ်ရ။ ဗွဲအပ္ဍဲ ကျာ်ပန်ရာမညအတုလဂှ် နွံကဵု စမြိုင် ၈ ထပ်၊ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ထပ်ဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဂမၠိုင်ရ။ နူသၟဝ် စဵုကဵု စိုပ်ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံသမၠုင် ၁၄၅ ဟတ်။

ကျာ်မုက်ပလိုတ်
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတု အံက်တဝ်ဗါ ၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ဘတ် ၇ စွေက်) တ္ၚဲသိုက် အခိင် ၁၀း၃၁ ဂှ် အင်္ဂဒေ (သ္ၚာကျာ်) အလုံမွဲဇကု လာက်လီုအာရ။

ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက်
ရန်တၟအ်ကဵု သိက္ခာခမဳ ၂၂၇ တုဲ ဒက်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက် မနွံဇမၠိင် ၂၂၇ ဟတ်ရ။ ကျာ်ဝွံ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ ဂိတုပသာ်ပေင်ဂှ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ရ။ ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက်ဝွံ ကျာ်ဇၞော် နွံပိုန်ဘာဂှ် ရံင်ကဵု သာသနာကျာ် စဵုကဵု ၅၀၀၀ သၞာံတုဲ ပွိုင် (၅) ကၠောန်ညံင်ဂွံတုဲဒှ် ပလဝ်သန္ဓိဋ္ဌာန်ရ။

ကျာ်ပရိက္ခရာဒစာံ
ကျာ်စေတဳပရိက္ခရာဒစာံဂှ် ပစၟတ်သမ္တီ ထပိုယ်ဍောတ် မပတိုန်ခမဳတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၁ ဂှ် စပတန်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ကီု ကွာန်ပုပ္ဖဝတဳ မနွံသ္ၚိ ၂၀၀ မဂှ်လေဝ် စခၞံဗဒှ်လဝ်ကီုရ။

ကျာ်စေတဳပုပ္ဖရမ္မဓမ္မရာဇိက ကေုာံ တိုက်လိက်တၟအ်ပိဋကတ်မန်

ဗီုရုပ်ဂမၠိုင်

ရုင်ဂဥုဲမွဲချိုန်ခဏ ဝဳဝတ်ညးဂိယဲ ဗွဲမသက္ကုင္ၚုဟ် (မးမး)
ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ပံက်ရုင်ဂဥုဲမွဲချိုန်ခဏ ဝဳဝတ်ညးဂိယဲ ဗွဲမသက္ကုင္ၚုဟ်(မးမး) ပ္ဍဲကွာန်ပုပ္ဖဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ်ရ။ နကဵုဒပ်ပၞာန် ထ္ၜးဟိုတ် ကမ္မရှေန်မာဲ အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳ မလီကၠတ်မာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ဂှ်တုဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ပၞာန်ထိင်ထောအ်အဝဵုဍုင်ရ။ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ပေါင်မသၟိင်လပါ် ရုင်ဂဥုဲ ဗဂပ်ဗဗေင်တုဲ ရုင်ဂဥုဲအလဵုအသဳ ဒးကၟာတ်ထောအ်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ် သွက်ဂွံလွဳယဲဂှ် ရုင်ဂဥုဲဟွံမဲတုဲ နကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ ရန်တၟအ်ကဵု သ္ဂောအ်ရီုဗင် ညးဍုင်ကွာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ရုင်ဂဥုဲယာယဳမွဲ ဗွဲမပြဟ်တုဲ၊ စပံက်ဒုင်တဲ မၞိဟ်ယဲ ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈ ဂှ်ရ။ ရုင်ဂဥုဲဂှ် ပ္ဍဲအခိင်မစပံက်ဂှ် နွံခါတ်မၞိဟ်ယဲ ၁၄ မ။ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်ယဲဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဂလိုင်ပတိုန် စဵုကဵု ခါတ် ၂၅။ ရုင်ဂဥုဲဂှ် တန်တဴဒၟံင် နကဵုသြန်ဒါန် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဇၟာပ် တ္ၚဲစန်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ၊ တ္ၚဲသိုက် စနူအခိင် နူဂယး ၀၉း၀၀ စဵုကဵု ၁၂း၀၀ ဂှ် စမ်ကဵုဒၟံင်ယဲတုဲ သွက်မၞိဟ်ယဲမသမ္ကာတ်တအ်မ္ဂး ဝဳဝတ်ရံင်စံင်ဒၟံင် လၟိုန်အခိင်ကာလ ပွိုင် ၂၄ နာဍဳရ။ နူတ္ၚဲမစပံက် စဵုကဵု စိုပ် ဂျောန် ၃၀၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ကလိဂွံသြန်ဒါန် သီုဖအိုတ် ၈၇,၄၂၇,၀၀၀ (ဒစာံကၠံထပှ်စှ်ောပန်ကိုဋ်ၜါဠက်ထပှ်လ္ၚီ) ဒကေဝ်တုဲ၊ အိုတ်သြန် အပံင်ဖအိုတ် ၈၀,၆၉၄,၄၂၀ (ဒစာံကၠံတြဴကိုဋ်ဒစိတ်ဠက်ပန်လ္ၚီပန်ကၠံၜါစှ်ော) ဒကေဝ်ရ။ ရုင်ဂဥုဲဂှ် မွဲမွဲတ္ၚဲ ဒးစကာဒၟံင် သြန် ၜိုတ် ပိကိုဋ်မွဲလက် ဒှ်ရ။

ကြဴနူ ရုင်ဂဥုဲဂှ် ပံက်ဂွံ ၜိုတ်မသုန်ဂိတုတုဲ ပ္ဍဲ ဂျောန် ၁၉၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နူကဵု ရုင်ဂဥုဲဂှ် ၜံင်ကဵု ကောန်င္ၚာ် ပေင်ကၠံရ။ နကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မဂှ် နကဵု မစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲညး ပေင်မရနုက်ကဵုကၠံတုဲ ပ္ဍဲ ဂျောန် ၂၂၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ကဵုပရင်တဲ ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ် လကံက်တဲထဝ် လျိုင် ၁ ဒကေဝ် ကဵု ၄ ၜဲ မနွံဗီု က္ဍိုပ်နာ်တုဲ ကောန်င္ၚာ်ဂှ်လေဝ် ခုတ်ကဵုယၟု မာံပေင်ကၠံ (မင်းရာပြည့်) ကီုရ။

ရုင်ဂဥုဲဂှ် ဟိုတ်နူ ညးမကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် ကတဵုဒှ် ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ အကြာ ဂျူလာင် ၂၀၊ ၂၀၂၁ ကဵု အဝ်ဂေတ် ၁၀၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ဒးကၟာတ်ထောအ် မွဲလစုတ်ကီုရ။ ကောန်ကမၠောန်တအ်ဗၠး နူယဲတုဲ အတိုင်သၞောဝ်ကဝ်ဝေဒ်ဂှ် စနူ အဝ်ဂေတ် ၁၁၊၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ကလေင်ပံက်၊ ဆက်လွဳအာ မၞိဟ်ယဲပၠန်ရ။

နကဵု ရုင်ဂဥုဲဂှ် သီုပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ မထ္ပက်ဝိက်သေန် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ယဲကဝ်ဝိဒ်ကီုရ။ အလန်ကိုပ်ကၠာ မၞိဟ် ၅၀၀၊ အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲ ၂-၁၀-၂၀၂၁ ဂှ် မၞိဟ် ၅၀၀ တၠ ထ္ပက်ကဵုကီုရ။ ကုညးမကၠုင်ထပက် ဝက်သိန်တအ်ဂှ် သီုဖာပ်ဗ္စကဵု ပုင်သွကီုရ။ ကြဴနူဂှ်လေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵု အလန်ဆက်ထ္ပက်ကဵုဒၟံင်ကီုရ။

ဒတန်လွဳလွတ်ညးဗယု
ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ အာဂတပၠတရဴတုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ ဒတန်လွဳလွတ်ညးဗယု (ဘိုးဘွားရိပ်သာ) မွဲရ။ သွက်ဂွံ သြိုင်ဒတန်ဂှ် ဦးဆန်းမောင် ညးမပဒတဴ ဍုင်လ္ဂုင် ရန်တၟအ်ကဵု ကောန်ဇကု ဒေါက်တာငြိမ်းချမ်း မစုတိအာတုဲ တိကၠအ်ဇကု ၄ ဨက မနွံဗဒါဲဂၠံင်ရေဝ်-မတ်မလီု ဗဒါဲကွာန်(တူးမြောင်း) ဗဒါဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာတြေံဂှ် ပ္ဍဲအံက်တဝ်ဗါ ၃၁၊ ၂၀၂၁ သၠးကဵုဒါန်ရ။

နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ