တိုင်

တိုင် () ဂှ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဇမၠိင် လၟိဟ်မတုပ် ကု ၅,၂၈၀ ပေ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တုပ်ကဵု ၁,၇၆၀ ယာဒ် (yard) တုဲပၠန် ဟီုနကဵု မဳတာမ္ဂး နွံ ၁,၆၀၉.၃၄၄ မဳတာ။ တိုင်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဗ္ၜတ် အင်္ဂလိက်တုဲ မဳတာဂှ် စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောတ်ဗ္ၜတ်ဂၠးတိရ။ 

တိုင်ဂှ် ဍုင်မွဲကုမွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ်ရ။ တိုင်ရဝ်မ ဂှ် နွံ (၁.၈၅၂ ကဳလဝ်မဳတာ)၊ တိုင်ကြုက်ဂှ် နွံ ၅၀၀ မဳတာ။ တိုင်ရဝ်မဂှ် ညးပိုင်ခြာနွံ မွဲတိုင်ဂှ် နွံ ၅,၀၀၀ ၝောအ်ရဝ်မ။ ဟိုတ်နူ ကဝ်လဝ်နဳဗြိတိန်တုဲ မာင်/တိုင်အင်္ဂလိက်ဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳ သီုကဵု ဍုင်မန်ဗၟာတုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် စကာဒၟံင် တိုင်ဏီဖိုဟ်ရ။ နကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်မ္ဂး နကဵုပ္ဍဲသၞောဝ်မ္ဂး စကာ မဳတာကီုလေဝ် ဒေတာဗ္ၜတ်တြေံနူ ၁၉၂၇ မ္ဂး စကာလဝ် တိုင် (6336/3937 km) ကီုရ။ စၞးမစကာတိုင်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သၠာဲစကာ မဳတာကီုလေဝ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကုလဳဗိယျာ၊ ဗြိတိန်၊ ကေုာံ ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳအင်္ဂလိက်တြေံ သီုကဵု ဍုင်မန်ဗၟာဂှ် စကာဒၟံင် တိုင်ဖိုဟ်ဏီရ။ 

အတိုင်ဗ္ၜတ် မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

၁၂ ၝောအ်တဲ ၁ ပေ၊

၃ ပေ ၁ ဂေက်၊

၂၂ ဂေက် ၁ ဇုက်ပသဲ၊

၁၀ ဇိုက်ပသဲ ၁ ဖာလုံ၊

၈ ဖာလုံ ၁ တိုင်။ 

တိုင်ဂှ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ချူဖ္ဍန် m. ပ္ဍဲအခိင်အတိက်ကီုလေဝ် လၟုဟ်မ္ဂး ချူ mi သွက်ဂွံဝေင်ပါဲ တၞဟ်ခြာကဵု မဳတာရ။ ဆဂးဂှ် ဖ္ဍန် ဒဳ ပွိုင်မွဲနာဍဳ ဂှ် ဆက်ချူဒၟံင် နကဵု mph ဖိုဟ်ရ။

ယၟု 
မအရေဝ်အင်္ဂလိက် ခေတ်လၟုဟ် mile ဂှ် ကၠုင်နူ အင်္ဂလိက်လဒေါဝ်  အင်္ဂလိက်တြေံ  မဒှ်ဝေါဟာရ အလုံဂကူဗဳဇဂျာမနိစ် မွဲရ။ တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ  (mile) ဗဟုဝစ်  (miles) မဒှ် တိုင်ရဝ်မ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မွဲလ္ၚီလဂါံ။

နကဵုဘာသာမန် "တိုင်" ဂှ် ၜိုန်ရ ကေတ်လဝ် လၟိဟ်ဗ္ၜတ် အတိုင်အင်္ဂလိက်ကီုလေဝ် မဝေါဟာရ "တိုင်" ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မွဲတိုင်(ဆု)ဒှ်ရမာန်ရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုဗၞတ်ဗ္ၜတ်မန်တြေံ မကော်ဂးတုဲ ကေတ်မအရေဝ်ဂှ်တုဲ စကာကၠုင် ပ္ဍဲအရာ မၜတ် အတိုင်ဗ္ၜတ်အင်္ဂလိက်ရ။ ဗၟာ "မိုင်" ဂှ် လွဳဗ္စ နူအင်္ဂလိက် သီုဗ္ၜတ် သီုဝေါဟာရရ။

ခံက်အင် ၜတ်ကၞာတ် 
စၟတ်သမ္တီ မွဲတိုင် ဍုင်မွဲကုမွဲ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်မွဲမွဲပၠန် အခိင်အခါတၞဟ်ခြာမ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ်လေဝ် တၞဟ်ခြာကီုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲခံက်အင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံမာန်ရ။ တိုင် ယူရောပ်ပလိုတ်ဂှ် ဂၠေအ်တုဲ တိုင်ယူရောပ်ဗၟံက်၊ လဒေါဝ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာဂှ် ဂၠိင်ရ။

စၟတ်သမ္တီ

နိဿဲ

အကံက်

ပြကိုဟ် 

 Adams, Cecil (1990), "What's the origin of miles and yards?", The Straight Dope, Chicago, retrieved 6 April 2015.
 The American Heritage Dictionary of the English Language (4 ed.), Boston: Houghton Mifflin Co., 2006 [Originally published 2001], ISBN 978-0-618-70172-8.
 Andrews, J.H. (15 September 2003), "Sir Richard Bingham and the Mapping of Western Ireland" (PDF), Proceedings of the Royal Irish Academy, Vol. 103C, No. 3, Dublin: Royal Irish Academy.
 Astin, A.V.;  et al. (25 June 1959), Doc. 59-5442: Refinement of values for the yard and the pound (PDF), Washington, D.C.: National Bureau of Standards.
 Barbrow, Louis E.;  et al. (1976), Weights and Measures Standards of the United States—A Brief History, National Institute of Standards and Technology., archived from the original on 10 December 2006
 Bigg, P.H.;  et al. (1964), "The United Kingdom Standards of the Yard in Terms of the Metre", British Journal of Applied Physics, Vol. 15, No. 3, pp. 291–300, Bibcode:1964BJAP...15..291B, doi:10.1088/0508-3443/15/3/308.
 Burke, James (1978), Connections, Little, Brown, & Co., ISBN 0-316-11685-8.
 Butcher, Tina, ed. (2014), "Appendix C", NIST Handbook 44: Specifications, Tolerances, and Other Technical Requirements for Weighing and Measuring Devices.
 Klein, Herbert Arthur (1988) [Originally published 1974], The Science of Measurement: A Historical Survey, New York: Dover Publications (Previously published by Simon & Schuster as The World of Measurements: Masterpieces, Mysteries and Muddles of Metrology).
 Livy (1905),  Lease, Emory Bair (ed.), Ab Urbe Condita, Vol. I, XXI, & XXII, New York: University Publishing.
 Maloney, Elbert S. (1978), Dutton's Navigation and Piloting (13 ed.), Annapolis: Naval Institute Press.
 Morden, Robert (1695), Dorsetshire, retrieved 17 August 2011.
 "History of Length Measurement", Factsheets, Teddington: National Physical Laboratory.
 Norgate, Martin;  et al. (1998), "Morden's Hampshire 1695", Old Hampshire Mapped, Hampshire County Council, ISBN 1-85975-134-2, retrieved 17 August 2011.
 Owen, Aneurin, ed. (1841), "The Venedotian Code", Ancient Laws and Institutes of Wales; Comprising Laws Supposed to be Enacted by Howel the Good, Modified by Subsequent Regulations under the Native Princes prior to the Conquest by Edward the First: And Anomalous Laws, Consisting Principally of Institutions which by the Statute of Ruddlan were Admitted to Continue in Force: With an English Translation of the Welsh Text, to which are Added A few Latin Transcripts, Containing Digests of the Welsh Laws, Principally of the Dimetian Code, London: Commissioners on the Public Records of the Kingdom. (in Welsh) & (in English)
 Oxford English Dictionary, 3rd ed., Oxford: Oxford University Press, 2002.
 Rowlett, Russ (2018), How Many? A Dictionary of Units of Measurement, Chapel Hill: University of North Carolina, retrieved 5 November 2019.
 Shuttleworth, M., Building Roman roads, Experiment Resources, archived from the original on 21 April 2011, retrieved 2 May 2011.
 Smith, William, ed. (1875), Dictionary of Greek and Roman Antiquities, London: John Murray.
 Soren, D.;  et al. (1999), "A Roman villa and a late Roman infant cemetery : excavation at Poggio Gramignano, Lugnano in Teverina", Bibliotheca Archaeologica, Rome: L'Erma di Bretschneider.
 Thompson, Ambler;  et al. (2008), Special Publication 811: Guide for the Use of the International System of Units (SI) (PDF), Gaithersburg: National Institute of Standards and Technology.
 Zupko, Ronald Edward (1977), British weights & measures: a history from antiquity to the seventeenth century, University of Wisconsin Press, ISBN 978-0-299-07340-4, retrieved 26 November 2011.
 Zupko, Ronald Edward (1981), Italian Weights and Measures from the Middle Ages to the Nineteenth Century, Philadelphia: American Philosophical Society, ISBN 0-87169-145-0.
ကဏ္ဍ:ဗ္ၜတ်
ကဏ္ဍ:BEHM