Bahaso Tsat

Bahaso Tsat, disabuik juo Utsat, Utset, Champa Hainan, atau Huíhuī (), adolah bahaso nan dipatutuaan dek 4.500 urang Utsul, nan marupoan panduduak kampuang-kampuang di Yanglan jo Huixin dakek kota Sanya, Hainan, Cino. Bahaso Tsat adolah anggota Malayu-Polinesia dalam kaluargo rumpun bahaso Austronesia, nan tamasuak dalam rumpun bahaso Chamik nan baasa dari daerah pasisia Vietnam.

Lain daripado bahaso Austronesia lainnyo, bahaso Tsat lah bakambang manjadi bahaso banada (tonal), mungkin karano pangaruah efek daerah linguistik dan ubuangan jo babagai bahaso banada nan ditutuaan di Hainan iyolah babagai bahaso Cino misanyo bahaso Hainan jo bahaso Cino standar, rumpun bahaso Tai–Kadai misanyo rumpun bahaso Hlai, sarato rumpun bahaso Hmong–Mien misanyo bahaso Kim Mun.

Salah satu riwayaik Utsat manyabuik baso kutiko para lalaki sampai di Hainan, mareka maambiak bini dari urang Li, nan adolah panutua bahaso banada. Para bini ko satalah tu mungkin bapindah ka Tsat, sadangkan anak-anak mareka saindaknyo katurunan patamo mungkin sajo tumbuah babahaso Tsat dan Li. Riwayaik lain nan babedo manyabuik baso para lalaki jo padusi sampai basamo-samo, namun apopun itu nan jaleh ado ubuangan di maso awa antaro urang Utsat jo urang Li.

Panggolongan 
Bahaso Tsat tamasuak dalam kalompok bahaso Chamik, cabang dari bahaso Malayu-Polinesia dari kaluargo rumpun bahaso Austronesia. Bahaso-bahaso nan punyo ubuangan dakek jo bahaso Tsat adolah bahaso Cham, Roglai, Jarai, Rade, Aceh, jo bahaso-bahaso lainnyo dalam rumpun bahaso Chamik.

Satalah kadatangan urang Utsat di Hainan, bahaso Tsat mandapek banyak pangaruah dari bahaso Hainan, iyolah dialek Min Selatan nan manjadi lingua franca satampek. Kuaiknyo identitas masarakaiknyo jo raso satio taradok bahaso sabauk pabedoan nan ado, antaro lain dek agamo Islam nan mareka anuik, mangko Utsat mampatahanan bahasonyo. Sungguahpun baitu, kosakato bahasonyo jadi sabana banyak maminjam dari bahaso Cino, sarato tatabahasonyo pun alah tapangaruah bana jo tatabahaso dari bahaso-bahaso Hainan tu.

Tonogenesis
Pambantuakan nada (tonogenesis) pado bahaso Cham Hainan bakaitan jo babagai nada pado bahaso Proto-Chamik.

Contoh angka 
Barikuik contoh panyabuikan angka dalam bahaso-bahaso Tsat, Cham, Roglai, Jarai, jo Aceh (samo-samo bahaso Chamik), sarato bahaso Minangkabau (taubuang labiah jauh, samo-samo Malayu-Polinesia), sbb.:

Tsat

1 = sa

2 = thua

3 = kiu

4 = pa?

5 = ma

6 = na:an?

7 = su

8 = pa:an?

9 = thua pa:an?

10 = piu

Cham

1 = tha

2 = twa

3 = klow

4 = pa?

5 = lami

6 = nam

7 = tacuh

8 = thalipan

9 = samilan

10 = pluh

Roglai

1 = sa

2 = duo

3 = tlau

4 = pa?

5 = ema

6 = nam

7 = kjuh

8 = sapan

9 = duapan

10 = pluh

Jarai

1 = sa

2 = duo

3 = kleu

4 = pa?

5 = rema

6 = nam

7 = tejuh

8 = repan

9 = duo repan?

10 = pluh

Aceh

1 = sa

2 = duwa

3 = lhee

4 = peut

5 = limong

6 = nam

7 = tujoh

8 = lapan

9 = sikureung

10 = ploh

Minang

1 = ciek

2 = duo

3 = tigo

4 = ampek

5 = limo

6 = anam

7 = tujuah

8 = dalapan

9 = salapan

10 = sapuluah

Catatan kaki

Rujuakan

Pautan lua 
 
Recent papers on Tsat 

Bahaso
Cino
Bulan Asia Wikipedia 2016
Bahaso Austronesia
Taiwan