Maryam

Maryam (bhâsa Arab: مريم) sè jughân èsebbhut Maria ḍâlem aghâma Krèsten iyâ arèya orèng pèlèan sè èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an bân Alkitab. Maryam panèka èbhuna Nabbhi Isa otabâ Yesus Kristus ḍâlem aghâma Krèsten. Aghâma Islam bân Krèsten parcajâ jhâ’ Maryam bhubhut Nabbhi Isa kalabân mukjizat ḍâri Pangèran. Maryam bhubhut ḍâlem kabâḍâân prabân, yakni ta’apolong bân orèng lakè’.

Maryam panèka tamaso' orèng pèlèan sè èormat ḍâlem aghâma Islam bân Krèsten. Maryam tong-sèttonga orèng binè’ sè asmana èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an bân masok orèng sè asmana èpaḍhâḍḍhi asmana sorat ḍâlem Al-Qur’an. Ḍâlem sèttong riwayât hadis èsebbhutaghi saongghuna Maryam panèka tamaso' sala sèttong ḍâri empa’ orèng binè’ sè palèng bhâgus.

Ayât 
“Bân (ènga’-enga’) ènalèkana malaikat aḍhâbu, ‘Yâ Maryam! Saongghuna Allah ampon mèlè ajunan, nyocce'è ajunan, bân malebbi ajunan èngatassè sakabbhina orèng binè’ è dhunnya’.” (QS. Ali Imran: 42).

Carètana 
Asma Maryam èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an 34 kalè, ka’dissa aḍhâḍḍhiaghi Maryam mènangka tong-sèttonga orèng binè’ sè asmana èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an bân ḍhâḍḍhi orèng nomèr empa’ sè asmana palèng bânnyak èsebbhut ḍâlem Al-Qur’an. Maryam jughân tong-sèttonga orèng binè’ sè asmana èḍhâḍḍhiaghi asma sorat ḍâlem Al-Qur’an èngghi panèka sorat sè nomèr 19. Anapon dhinèng sorat sè nomèr tello’ anyama sorat Ali Imran (bhâlâna Imran) èngghi panèka bhâlâna Maryam mènangka Maryam panèka pottra binè’na Imran. Carètana Maryam èsebbhutaghi ḍâlem sorat Ali Imran ayât 42-48 bân ḍâlem sorat Maryam ayât 16-34. Anapon manabi è ḍâlem Alkitab (kètabbhâ aghâma Krèsten), carètana Maryam èsebbhut ḍâlem Matius pasal 1-2, Lukas pasal 1-2, Yohanes pasal 2, bân carètana bânnyak-bânnyak Rasul pasal 1. Maryam lebbhi sègghut èsebbhut ḍâleA al-Qur’an ètèmbhâng ḍâleAlk-Kitab.

Kabhâbhârânna 
Al-Qurán nyebbhutaghi jhâ’ saongghuna rajina Imran anadzâr pottra sè bâḍâ è kandungânna bhâkal ḍhâḍḍhi kabulâna Allah. Rajina Imran pas bhâbhâr pottra binè’ sè lajhu ènyamaè Maryam. Nabbhi Zakariyya pas ḍhâḍḍhi bâllina sè arabât Maryam.

Bânnya’ olama' sè nambâè katerrangan ḍâri ayât ka’dissa. Èsebbhutaghi jhâ’ Imran bân rajina sè asmana Hannah ampon seppo. Ènalèkana ngoladhi mano’ sè makanè ana’na, pas anḍi’ pangaterro kaangghuy ngaghungè pottra lajhu aduá ḍâ’ Allah samoghâ èsambhâdhânè dua’na. Hannah pas bhubhut bân anadzâraghi pottrana kaangghuy ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis. Tapè nalèkana bhâbhâr, sè kalowar pottra binè’, èka’dimma è bhâkto ghâpanèka coma orèng lakè’ sè ollè ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis. Tapè Allah narèma nadzârra Hannah bân pas anyamaè pottrèna Maryam.

Ja’far Ash-Shadiq aparèng katerrangan jhâ’ Allah awahyuaghi ḍâ’ Imran jhâ’ bhâkal èparèngaghi pottra lakè’ sè bisa mabârâs orèng sè ta’ nèngalè bân maodi’ orèng sèdhâ kalabân èḍhi Ghustè Allah. Ènalèkana Imran akabhâr ghâpanèka, Hannah aromasa pottra sè èkandung èngghi panèka pottra lakè’ saèngghâ anadzâraghi pottrana kaangghuy ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis. Nalèkana bhâbhâr pottra binè’, Hannah aḍhâbu, “Ya Rabb, abdhina ampon arèmbi’ pottra binè’”. Ènalèkana Maryam abhâbhâraghi Nabbhi Isa, jhânjhina Allah ḍâ’ Imran èkabbhulaghi.

Ḍâlem riwayât hadist èsebbhutaghi jhâ’ tèyap pottra sè èbhâbhâraghi pagghun bhâkal nangès amarghâ èsèddhing sètan, kajhâbhâ Maryam bân pottrana.

Parabâtèpon Maryam 
Saampona Maryam ambu sè nyoso, Hannah amasraaghi Maryam ḍâ’ Baitul Maqdis. Nabbhi Zakariyya terro ḍhâḍḍhi bâllina Maryam amarghâ rajina sè asmana Elisyeba panèka trètan binè’na Hannah. Sabâgiyân ḍhâbu nyebbhutaghi jhâ’ Elisyeba panèka bhibbhi’ èpon Hannah ḍâri jhâlân èbhuna. Al-Kitab nyebbhutaghi jhâ’ Nabbhi Zakariyya panèka imam otabâ pandhita. Ḍâlem Yahudi, imam ngaghungè lako kaangghuy ḍhâḍḍhi kabulâ è Baitul Maqdis bân mabâḍâ èbâḍâ korban arèan tor jughân arè rajâ aghâma.

Bânnya' imam sè laèn jughân terro arabât Maryam saèngghâ èpabâḍâ luttrè. Nabbhi Zakariyya bân imam sè laèn makompol bhulpèn sabbân-sabbân imam è ḍâlem sèttong bâḍḍhâ pas nyoro sèttong na’-kana’ kènnè’ ngala’ sala sèttong bhulpèn. Anapon bhulpèn sè èkala’ panèka bhulpèna Nabbhi Zakariyya. Tapè bâḍâ orèng sè ta’ narèma pas èluttrè polè kalabân ngontal bhulpèna ḍâ' songay. Sè andi’ bhulpèn sè ta’ èkèbâ aros bhâkal ḍhâḍḍhi orèng sè arabât Maryam. Saamponna bhulpènna èontal, saḍhâjâna bhulpèn èkèbâ aros kajhâbâna bhulpèna Nabbhi Zakariyya. Salastarèna ghâpanèka ghi’ bâḍâ sè ta’ narèma pas mabâḍâ luttrè polè. Sè andi’ bhulpèn sè èkèbâ aros bhâkal ḍhâḍḍhi orèng sè arabât Maryam. Saamponna bhulpèna èontal, coma bhulpèna Nabbhi Zakariyya sè èkèbâ aros. Nabbhi Zakariyya pas ḍhâḍḍhi bâllina Maryam.

Al-Qur’an nybbhutaghi jhâ’ bhâkto èntar ḍâ’ kènnèngan èbâdâ, Nabbhi Zakariyya ngoladhi bâḍâ ḍhâ’ârân. Nalèkana èprèksanè asalla dhâ’ârân ghâpanèka, Maryam ajâwâb jhâ’ ḍhâ’ârân panèka ḍâri Allah. Nabbhi Zakariyya pas adua’ sopajâ èparèngè pottra. Saampona panèka, Allah ngabbhulaghi dua’ èpon Nabbhi Zakariyya bân Elisyeba bhubhut sèttong pottra sè asmana Yahya.

Bânnyak olama’ ajellasaghi jhâ’ Maryam ollè wâ’-buwâ’ân sè benni mosèmma mènangka ḍhâḍḍhi Mukjizât. Nabbhi Zakariyya mangghi kasholèhan Maryam bân paparènga Allah sè èparèngaghi ḍâ’ Maryam aḍhâḍḍhiaghi Nabbhi Zakariyya terro ngaghungè katoronan dhibi’ sopajâ bisa nerrosaghi èbâḍâ ḍâ’ Allah bân bisa ngajhâri Bani Israil.

Bhubhut 
Al-Qur’an bân katerrangan olama’ nyebbhutaghi jhâ’ Maryam kalowar ḍâri Baitul Maqdis ènalèkana haid otabâ bâḍâ parlo. È bhâkto Maryam majèu ḍâri bhâlâna ḍâ’ bun tèmor, sèttong orèng lakè’ dḍg ḍâ’ Maryam. Maryam pas aḍhâbu, “Kaulâ ongghu-ongghu alèndhung ḍâ’ Pangèran sè Sanget Bellâs ḍâ’ panjânnengan lamon panjânnengan orèng sè tako’ ḍâ’ Allah.” Orèng lakè’ panèka Malaikat Jibril sè akabhâr jhâ’ Maryam bhâkal ngaghungè pottra. Maryam ngejjhit amarghâ ghi’ ta’ ngaghungè lakè, jughân Maryam aḍhâbu jhâ’ abâ’na Maryam benni orèng binè’ sè azina. Malaikat Jibril aḍhâbu jhâ’ saongghuna ghâpanèka ghâmpang mongghu Ghustè Allah bân ampon ḍhâḍḍhi pastèna.

Al-Kitab nyebbhutaghi nalèkana èrabui Malaikat Jibril, Maryam ampon ḍhâḍḍhi bhâkalla orèng lakè’ ḍâri Bani Israil katoronan Ḍawud sè asmana Yusuf. Èsebbhutaghi bhâkto ghâpanèka Maryam bâḍâ è Nazaret bân Elisyeba ampon bhubhut ènnem bulân. Yusuf sè ngaonèngè jhâ’ Maryam bhubhut nalèkana Yusuf bân Maryam ghi’ ta’ ḍhâḍḍhi lakè binè, asajjhâ nèllak Maryam sa’-kasa’ sopajâ ajhâghâ kahormat èpon Maryam. Tapè Yusuf èrabui Malaikat ḍâlem mèmpèna sè aḍhâbu jhâ’ pottra sè èkandung Maryam panèka ḍâri Allah. Yusuf pas mabhâttal sajjhâna bân pagghun aḍhâḍḍhiaghi Maryam mènangka rajina.

Al-Kitab ta’ nyebbhutaghi omorra Yusuf bân Maryam èbhâkto ghapanèka. Sombher-sombher apokrifa nerrangaghi jhâ’ nalèkana abhâkalan, Maryam omor 12 sampè’ 14 taon, anapon Yusuf omor 90 taon. Ḍhâbu laèn, Uskup Upifanius ḍâlem Panarion nyebbhutaghi ḍâri kabin sabelluna, Yusuf ngagungè 4 pottra bân 2 pottrè. Saampona binè sè nomèr sèttong sèḍhâ, Yusuf sè omor 80 taon pas aḍhâḍḍhiaghi Maryam mènangka rajina.

Sombher 

Bhângsa:Orèng Binè'