Al-Qur'an

jmpl|Al-Qurán jhâman Ottoman
Al-Qur'an otabâ Kètab Qur'an (bhâsa Arab: القرآن) iyâ arèya sèttong kètab soccè sè otama ḍâlem aghâma Islam sè èparcajhâ orèng Islam (Muslim) jhâ' kètab ghâpanèka è toronaghi sareng Allah Swt. ḍâ' Nabbhi Muhammad Saw. Kètab panèka bâḍâ 114 sorat bân sabbhân sorat bâḍâ pan-saponapan ayât.

Ummat Islam parcajhâ jhâ' Al-Qur'an è dhâbuaghi sareng Allah Swt ḍâ' Nabbhi Muhammad lèbât Malaikat Jibril ḍâlem bâkto 22 taon, 2 bulân bân 22 arè otabâ korang lebbi salanjhânga 23 taon, è molaè ḍâri tangghâl 17 bulân pasa. Ummat Muslim ngotmat Al-Qur'an mènangka mukjizat èpon Nabbhi Muhammad mènangka sala sèttong tatengnger kanabbhiân bân ḍhâddhi palèng moljâna wahyu sè ètoronaghi Allah ḍâri jhâman Nabbhi Adam sampè' jhâmanna Nabbhi Muhammad. Dhâbu "Qur'an" èsebbhut sabânnyâ'na 70 kalè è ḍâlem Al-Qur'an.

Al-Qur'an è serrat sareng sahabât (kanca semma'na) Nabbhi Muhammad sè èparèngè tanggung jâwâb kaangghuy nolès polè wahyu ḍâri Allah sè ampon è apalaghi. Saampona Nabbhi Muhammad sèdhâ, bânnyâ' sahabât sè lajhu nyoson otabâ ngèmpo' bân nyèrrat polè hafalan wahyu (ayât Al-Qur'an) sè ampon è apal. Pangempo'an al-Qur'an panèka è molaè ḍâri jhâmanna khalifah Abu Bakar Ash-Shiddiq atas osolla Umar bin Khattab kalabân satojhuânna sahabât sè seppo.

Al-Qur'an anyebbhutaghi jhâ' èssèna Al-Qur'an panèka sèttong pètodhu. Torkadhâng jughân bisa aèssè carèta sajhârâ bân akhlak (tèngka) sè bhâgus. Al-Qur'an èghuna'aghi asareng hadist kaangghuy nanto'aghi hokom Islam (Fiqih). È nalèkana alaksana'aghi sholat, al-Qur'an èmaos ḍâlem bhâsa Arab. Al-Qurán jughân èsebbhut mènangka sèttong tolèsan sastra bhâsa Arab sè palèng bhâgus è dhunnya.

Orèng sè apal èssèna al-Qur'an èsebbhut Hafiz. Bânnyâ' ummat Islam sè maos al-Qur'an kalabân tartil (bâca'an sè bhâgus). Atoran maos al-Qur'an sè bhâgus tor lerres èngghi panèka èsebbhut èlmo tajwid. È nalèkana bulân pasa (Ramadhân) biyasana ummat Islam malastarè apalan Qur'an bân maos Al-Qur'an saampona sholat tarawih (sholaat sonnah è bulân pasa). Kaangghuy onèng artèna bân maksoddhâ ḍâri èssèna al-Qur'an, ummat Islam jughân ajhâr èlmo tafsir.

Ètimologi 

Bâḍâ duwâ' dhâbu sè ajellasaghi asal-osol nyâma Al-Qur'an, anapa oca' القرآن iyâ arèya Isim jamid bân musytaqq otabâ Isim jamid bân musytaqq. nomer sèttong iyâ arèya dhâbu ḍâri Asy-Syafi'iSèngko' maca (AL-Qur'an) è adâ'na Ismail bin Qistintin, bân Ismail dhimin toman adhâbu, "Al-Qur'an arèya isim, benni mahmūz bân ta' èkala' ḍâri oca' قرأت qara’ta ("abâ'na maca"). lamon è kala' ḍâri oca' qara’ta, sakabbhina sè èbâca pagghun ḍhâddhi qur'an. Jârèya nyama ḍâ' Al-Qur'an paḍâna kètab Taurat bân Injil. Oca' qara’ta andi' hamzah, tapè oca'  Al-Qur'an tadâ hamzah èpon. È ayât Al-Qur'an  وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْءَانَ , oca' qara’ta bâḍâ hamzah èpon, anapon oca' Al-Qur'an tadâ' hamzah èpon.Sè parlo ḍhâddhi catâdhân iyâ arèya riwâyât sè è maos Asy-Syafi'i iyâ  arèya riw^yât Ibnu Katsir sè maos Al-Qur'an tadâ' hamzah èpon. Dhâbu arèya èlabân jhâ' Al-Qur'an è bâca tadâ' hamzah (ḍhâddhi al-Qurān), paḍâ ḍâlem Qiraat Ibnu Katsir sè maso' ḍâlem hokom bâca'an takhfif (madhâmmang bâca'an) bân naql (ngallè harkat hamzah ḍâ' horop sokon sè bâḍâ sabelluna).

Dhâbu sè nomèr duwâ' iyâ arèya bâḍâ sè nganggâp musytaqq ḍâri horop ق-ر-ن. Abu al-Hasan al-Asy'ari adhâbu, "Oca' jârèya musytaqq ḍâri oca' qarantu al-syay’ bil-syay’, sè artèna sèngko' mapolong ḍâ' sèttonga. Ḍâri oca' rèya kèya, hajji sè èpapolong kalabân umroh ḍâlem sèttong ihram sè èsebbhut qiran. Anapon Abu Zakariya al-Farra' adhâbu, "Oca' jârèya musytaqq ḍâlri oca' القرائن al-qarā’in, jâmak ḍâri قرينة qarīnah ("indikator"). Al-Qurtubu sapakat kalabân al-Farra' jhâ' ayât-ayât Al-Qur'an jârèya salèng mabhânder bân bânnyâ' sè nyaropanè sèttong bân laènna.

Sombher