Iduladha

jmpl|kaligrafi sè aèssè do'a è arè tellasân Iduladha
Iduladha (bhâsa Arab: عيد الأضحى) otabâ sè èsebbhut tellasân qurban iyâ arèya sèttong arè rajhâ sè èmoljhâaghi ḍâlem aghâma Islam. Arè arèya kaangghuy maènga' è bhâkto Nabbhi Ibrahim nyangghubhi kaangghuy akurban pottrana sè asmana Ismail kaangghuy èsambhelli mènangka dhâddhi tandhâ jhâ' atoro' bân iman dâ' sadhâjâna parèntana Allah. Sabelluna Nabbhi Ibrahim nyambhelli pottrana, Allah Ta'ala aghâte'è Ismail kalabân embi' dhumbâ. Kaangghuy nga'-ngènga'è arè ka'dissa, lajhu bâḍâ hèwân obuwân (ènga' sapè, onta, èmbi') sè èsambhelli dhâddhi kurban sabbhân taonna.

Iduladha iyâ arèya teppa' è tangghâl 10 bulân Zulhijjah otabâ 70 arè saampona tellasân Idulfitri. È arè tellasan Iduladha bân arè tassyrik èharamaghi kaangghuy apasa ḍâ' sadhâjâna orèng Islam. È arè Iduladhma, ommat Islam akompol bhâkto ghu-lagghu pas asholat areng-sareng è tanèan sè legghâ otabâ è Masjid. Saampona asholat, pas nyambhelli kèbân kurban. Sèttong pertello' dhâging kurban è dhâ'âr kalowargâna orèng sè akurban, mènangka karèna è gi-bâgi ḍâ' orèng laèn. Torkadâng Iduladha jughân èsebbhut Idulkurban otabâ tellasân Hajji.

Sajârâna 
Sala sèttong cobâ sè palèng otama ḍâlem odi'na Nabbhi Ibrahim èngghi panèka narèma pakona Allah kaangghuy nyambhelli potra sè palèng èkabellâsè. Pakonan ghâpanèka ètarèma Ibrahim lèbât mèmpè sè terros li-bâli. Nabbhi Ibrahim oning jhâ' mèmpè ka'dissa pakonan ḍâri Allah bân Nabbhi Ibrahim lajhu ngabâlâ ḍâ' potrana, akadhi sè èsebbhut ḍâlem Al-Qur'an.Ènalèkana na'-kana' ka'dissa dâpa' (ḍâ' omor) bisa osaha asareng, (Ibrahim) adhâbu, "Hei potra sèngko'! Saongghuna sèngko' amèmpè jhâ' sèngko' nyambhelli bâ'na. Lajhu pas pèkkèr kadhiponapa ca'na abâ'na!" Ismail pas ajâwâb, "Hei aba kaulâ! lajhu pas lakonè ponapa sè èparènta (Allah) ḍâ' ajunan; insyaAllah ajunan bhâkal ngaollè jhâ' kaulâ panèka orèng sè sabbhâr.Salanjhânga ayap-sèyap, sètan aghudhâ Nabbhi Ibrahim bân kalowargâna kalabân alang-lang ḍâri alakonè parèntana Allah. Nabbhi Ibrahim lajhu ngoddhâk sètan kalabân cara ngancan ngangghuy bâlikèr (bâto kènnè'). Kaangghuy nga'-ngèngâ' parkara ghâpanèka, to-bâto sè èancan ḍâlem ngancan jumroh (lontar jumroh) è ḍâlem èbâdâ hajji.

È nalèkana para' nyabhalliâ, todi'na Nabbhi Ibrahim ta' bisa alokaè Nabbhi Ismail. Allah Swt. lajhu aghâtè'è Nabbhi Ismail kalabân sèttong kèbân sè bisa èsambhelli.Pas ènalèkana kaduwâna ampon pasra bân Nabbhi Ibrahim lajhu matèdung potrana kalabân tèdung mèrèng (kaangghuy alakonè parèntana Allah). Kaulâ (Allah) lajhu ngolok. "Hei Ibrahim! Bâ'na ongghu-ongghu ampon  mabhânder (alakonè) mèmpè ka'dissa". Ongghu, kaulâ (Allah) pagghun abhârri' bâlâsân ḍâ' rèng-orèng sè alako kabhâghusân. Saongghuna ka'dinto ongghu-ongghu sèttong cobâ sè paddhâng. Bân kaulâ (Allah) aghântè'è na'-kana' ka'dissa kalabân sèttong kèbân bhelliân sè rajâ.

Arè sè è tep-tepaghi 
Iduladha èlaksana'aghi nalèkana èbâdâ hajji. Koncina (intinya) èbâdâ hajji èngghi panèka wukuf è Arafah, namong arè bhâkto alako wukuf è kennal mènangka Arè Arafah sè èmolaè tangghâl 9 Zulhijjah sampè' ngombhârrâ pajjhâr è tangghâl 10 Zulhijjah.

Ḍâlem hadist sè katotor ḍâri Husain bin al-Harits al-Jadali, amir (pongghâbâ otabâ pamarènta) è kotta Mekka adhâbu ḍâlem khotbâ:Rasulullah Saw. ampon apessân ḍâ' kaulâ sadhâjâ sopajâ alaksana'aghi èbâdâ hajji adhâsar ḍâ' bitongan Hisab bân rukyât (hilal bulân Zulhijjâh). Lamon kaulâ sadhâjâ ta' bisa alakonè, kalabân duwâ' saksè sè addhil sè nyaksè'è, kaulâ sadhâjâ kodhu alakonè manasik adhâsar kasaksè'ânna duwâ' orèng ka'dissa.

— HR Abu Dawud, al-Baihaqi, bân ad-Daruquthni. Ad-Daruquthni adhâbu jhâ', “Hadis panèka sanad èpon asambhung bân sohih.”Hadis panèka anerrangaghi jhâ', nomor sèttong, alaksana'aghi èbâd6a hajji panèka kodhu adhâsar ḍâ' hasèl rukyât hilal 1 Zulhijjâh saèngghâ bhâktona wukuf bân Iduladha bisa ètep-tepaghi. Nomèr duwâ', pessân Nabbhi ḍâ' amir kotta Mekka, mènangka pongghâbâ otabâ pamarènta sèttong kennengan, kennengan èka'dimma èbâdâ hajji èlakonè kaangghuy alaksana'aghi rukyât, manabi ta' ollè hasèl, lajhu rukyât orèng laèn sè ngabâlâ kasaksè'ânna ḍâ' amir Mekka.

Iduladha ḍâlem panangghâlân Masèhi 
Ḍâlem panangghâlân Hijriyâh, bitongan arè Iduladha pagghun paḍâ sabbhân taonna, namong bhidhâ ḍâlem panangghâlân Masèhi sè segghut abâ-obâ sabbhân taon. Ḍâlem panangghâlân Hijriyâh arè tellasân Iduladha è tep-tepaghi adhâsar ḍâ' bhâktona (fase) bulân (panangghâlân candra), anapon panangghâlân Masèhi adhâsar bhâktona (fase) bhumè sè ngalè-lèngè mata'arè (panangghâlân surya). Hal ka'dinto sè aḍhâddhiaghi arè tellasân Iduladha abâ-obâ sabbân taonna ḍâlem panangghâlân Masèhi, èngghi panèka aobâ 11 arè lebbi awwâl sabbhân taon.

È bâbâ panèka ḍaftar arè Iduladha ḍâlem panangghâl6an Masèhi ḍâri taon 1971 sampè' taon 2045:

Sombher 

Bhângsa:Iduladha
Bhângsa:Ibrahim
Bhângsa:Arè rajâ ḍâlem Islam
Bhângsa:Idulkurban