ອັກສອນຂະເໝນ

ອັກສອນຂະເໝນ () ແມ່ນອັກສອນສະຫລະປະກອບທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາຂະເໝນ (ພາສາທາງການຂອງປະເທດກຳປູເຈຍ) ຍັງຖືກໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາປາລີໃນການສວດມົນທາງພຸດທະສາສະໜາຂອງປະເທດກຳປູເຈຍແລະປະເທດໄທ 

ອັກສອນຂະເໝນຖືກດັດແປງມາຈາກອັກສອນປາລາວາ ເຊິ່ງໃນທີ່ສຸດກໍ່ໄດ້ລົງມາຈາກຕົວອັກສອນທະມິນ ພາໝີ ເຊິ່ງຖືກນຳໃຊ້ໃນພາກໃຕ້ຂອງອິນເດຍແລະອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ໃນສະຕະວັດທີ 5 ແລະ 6 ຖືກພົບຈາລຶກທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດໃນຂະເໝນທີ່ອັງໂກໂບເຣັຍໃນເຂດຕາແກ້ວ ທາງໃຕ້ຂອງພະນົມເປັນແລະຕັ້ງແຕ່ປີ 611 ອັກສອນຂະເໝນສະໄໝໃໝ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຈາກຮູບແບບເກົ່າໆ ທີ່ເຫັນຢູ່ໃນແຜ່ນຈາລຶກຂອງຊາກຫັກພັງຂອງອັງໂກ ຕົວອັກສອນພາສາໄທແລະພາສາລາວແມ່ນລູກຫລານຂອງຮູບແບບເກົ່າຂອງອັກສອນລາວ

ພະຍັນຊະນະ

ພະຍັນຊະນະເສີມ 
ລະບົບການຂຽນພາສາຂະເໝນປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະເສີມ ໃຊ້ໃນຄຳຢືມບາງຄຳ ໂດຍສະເພາະຈາກພາສາຝະຫຼັ່ງແລະໄທ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເປັນສຽງທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຂື້ນໃນຄຳສັບພື້ນເມືອງ ຫຼືເຊິ່ງອັກສອນພື້ນເມືອງຖືກຈຳກັດໄວ້ທີ່ໜື່ງໃນສອງຊຸດສຽງສະຫຼະ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເປັນທະວິອັກສອນ ເກີດຈາກການຊ້ອນຕົວເຊີງໃຕ້ຕົວອັກສອນ  (ຫ ຮ) ດ້ວຍຕົວກຳກັບສຽງເພີ່ມເຕີມຫາກຈຳເປັນຕ້ອງປ່ຽນສະຫຼະໂດຍເປັນສະຫຼະ ໂອ ສຳຫຼັບຕົວອັກສອນ ປ ກໍ່ຕາມ ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍການວາງແຂ້ວໜູ ອອກສຽງມາກກວ່າຕົວອັກສອນ  (ບ)

ສະຫຼະ 
ສະຫຼະໃນອັກສອນຂະແມມີສອງແບບແມ່ນຄື ສະຫຼະລອຍ (ស្រៈពេញតួ ສະຫຼະເປັນຕົວ)  ແລະ ສະຫຼະຈົມ (ស្រៈនិស្ស័យ ສະຫຼະນິໄສ ຫຼື ស្រៈផ្សំ ສະຫຼະຜະສົມ) ສະຫຼະລອຍໃຊ້ໄດ້ຂຽນເມື່ອບໍ່ໄດ້ປະສົມ (ປຽບຂື້ນຕົ້ນດ້ວຍ ອ) ສ່ວນສະຫຼະຈົມໃຊ້ກັບພະຍັນຊະນະອື່ນ ພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ມີສະຫຼະກຳກັບອອກສຽງຕາມເດີມຂອງພະຍັນຊະນະທີ່ດັວກ່າວໄວ້ດ້ານບົນ (ທຽບໄດ້ກັບ ອໍ) ສຽງສະຫຼະແຕກຕ່າງຈາກອັກສອນໄທແລະລາວ ແລະຂຶ້ນຢູ່ພະຍັນຊະນະເປັນອະໂຄສະ (ບໍ່ມີສຽງກ້ອງ) ຫຼືໂຄສະ (ມີສຽງກ້ອງ) ດ້ວຍ

ສະຫຼະລອຍ 
ສະຫຼະລອຍແມ່ນສຽງສະຫຼະທີ່ບໍ່ອອກສຽງທີ່ພົ້ນເດັ່ນ (ຢ່າງເຊັ່ນ ໂດຍບໍ່ມີການຕິດກັບສັນຍາລັກພະຍັນຊະນະ) ໃນພາສາຂະເໝນຮຽກວ່າ ស្រៈពេញតួ (ສະຫຼະເປັນຕົວ) ເຊິ່ງໝາຍເຖີງ ສະຫຼະສມບູນ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ໃຊ້ໃນບາງຄຳເພື່ອສະແດງໄດ້ເຖີງການລວມກັນຂອງສຽງສະຫຼະທີ່ມີການຢຸດສຽງຫຼືຂອງແຫຼວເຮີ່ມຕົ້ນ ສະຫຼະລອຍມີການໃຊ້ໃນຄຳຈຳນວນນ້ອຍເຊີ່ງສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຕົ້ນ ກຳເນີດມາຈາກຕົ້ນກໍາເນີດຂອງຕົວຊີ້ວັດ ແລະດັງນັ້ນຈຶງມີຄວາມບໍ່ສອດຄ້ອງກັນໃນການໃຊ້ແລະການອອກສຽງ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ສອງສາມຄຳທີ່ເກີດຂື້ນແມ່ນຖືກນຳໃຊ້ເລື້ອຍໆ ເຊີ່ງລວມເຖີວ   (ເອັຍໂລ) "ດຽວນີ້"    (ອໍປຸກ) "ພໍ່"    (ຣື) "ຫຼື"   (ລື)  "ໄດ້ຍິນ"  ຫຼື ឱ្យ  (ອອຍ) "ໃຫ້, ປ່ອຍ"   (ແອັງ) "ຕົວເອັງ, ຄົນດຽວ , ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ"   (ແອນາ) "ທີ່ໃສ".

ໃນສະຫຼະລອຍມີຊື່ຄ້າຍກັບສຽງສະຫຼະທີ່ຂຶ້ນກັບຄຳວ່າ  ໝາຍເຖີງ ສະຫຼະ ຕາມດ້ວຍສຽງຫລັກຂອງຕົວອັກສອນ (ການອອກສຽງຫຼືທຳອິດຂອງການອອກສຽງທີ່ຂຽນໄວ້ຂ້າງເທິງ) ຕາມດ້ວຍສຽງຢຸດສຽງເພິ່ມເຕິມຫຼັງຈາກສະຫຼະນັ້ນ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ອັກສອນ ឥ ຮຽກວ່າ ស្រះ ឥ

ສະຫຼະຈົມ

ເຄີ່ງໝາຍການກຳກັບອອກສຽງ

ຕົວເລກ 

ໃນເລກ 30 40 50 60 70 80 ແລະ 90 ມາຈາກຄຳຢືມໃນພາສາລາວແລະພາສາໄທທໍ່ນັ້ນ

 10 - ១០ (ដប់ ດັອບ) ສິບ ໑໐
 20 - ២០ (ម្ភៃ ໂມເພີຍ) ຊາວ ໒໐
 30 - ៣០ (សាមសិប ຊາມເຊິບ) ສາມສິບ ໓໐
 40 - ៤០ (សែសិប ແຊເຊິບ) ສີ່ສິບ ໔໐ 
 50 - ៥០ (ហាសិប ຮາເຊິບ) ຫ້າສິບ ໕໐
 60 - ៦០ (ហុកសិប ຮົກເສີບ) ຫົກສິບ ໖໐
 70 - ៧០ (ចិតសិប ເຈີດເຊີບ) ເຈັດສິບ ໗໐
 80 - ៨០ (ប៉ែតសិប ແປດເຊິບ) ແປດສິບ ໘໐
 90 - ៩០ (កៅសិប ເກົາເຊີບ) ເກົ້າສິບ ໙໐
 100 - ១០០ (មួយរយ ມວຍຣອຍ) ຫນຶ່ງ​ຮ້ອຍ ໑໐໐
 1,000 - ១០០០ (មួយពាន់ ມວຍປອນ) ຫນຶ່ງ​ພັນ ໑໐໐໐
 10,000 - ១០០០០ (មួយម៉ឺន ມວຍມືນ) ສິບ​ພັນ ໑໐໐໐໐
 100,000 - ១០០០០០ (មួយសែន ມວຍແຊນ) ໜື່ງແສນ ໑໐໐໐໐໐
 1,000,000 - ១០០០០០០ (មួយលាន ມວຍລຽນ) ໜື່ງລ້ານ ໑໐໐໐໐໐໐
 10,000,000 - ១០០០០០០០ (មួយកោដិ ມວຍເກົາ) ໜຶ່ງພັນລ້ານ ໑໐໐໐໐໐໐໐

ອ້າງອິງ 
ພາສາຂະເໝນ
ປະເທດກຳປູເຈຍ
ອັກສອນ