ສົມບັດ ສົມພອນ

ສົມບັດ ສົມພອນ  ເປັນນັກພັດທະນາສັງຄົມຊາວລາວແລະເຈົ້າຂອງລາງວັນແມັກໄຊໄຊ ເຊີ່ງໄດ້ຫາຍຕົວໄປຍ້ອນຖືກລັກພາໂຕ ຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນມື້ທີ່ 15 ທັນວາ ປີ 2012 ແມ້ວ່າລັດຖະບານລາວປະຕິເສດການເຊື່ອມໂຍງແລະອ້າງວ່າບໍ່ມີສ່ວນຮູ້ເຫັນ ແຕ່ເຊື່ອວ່າມີທິດສະດີສົມຄົບຄິດຫຼາຍພໍທີ່ເຮັດໃຫ້ເຊື່ອວ່າລັດຖະບານລາວວາງແຜນການລັກພາຕົວ ເນື່ອງຈາກວ່າບໍ່ເຄີຍຍອມເປີດເຜີຍການລັກພາຕົວເລີຍແມ້ແຕ່ນ້ອຍ

ປະຫວັດ

ທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ເກີດເມື່ອມື້ທີ່ 17 ກຸມພາ ປີ 1952 ຢູ່ບ້ານດອນຂຽວ ເມືອງໜອງບົກ ແຂວງຄຳມ່ວນ ປະເທດລາວ ເພີ່ນໄດ້ເກີດໃນຄອບຄົວທີ່ຍາກຈົນ ແລະເປັນລູກກົກຂອງພີ່ນ້ອງທັ້ງໝົດ ຕໍ່ມາ ເພີ່ນໄດ້ທືນຮຽນຕໍ່ຢູ່ສະຫະລັດອະເມລິກາແລະໄດ້ຮຽນໃນລະດັບຊັ້ນມັດທະຍົມສືກສາຢູ່ ລັດວິດສະຄອນຊິນ ສະຫະລັດອະເມລິກາ ຕໍ່ມາ ໃນຊຸມຕົ້ນທົດສະວັດທີ່ 70 ເພີ່ນໄດ້ຮັບທືນຮຽນຕໍ່ຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລຮາວາຍ ແລະໄດ້ຮຽນຈົບປະລິນຍາຕີສາຂາການສືກສາໃນປີ 1974 ແລະປະລິນຍາໂທສາຂາກະເສດຕະກຳໃນປີ 1978.

ຕໍ່ມາ ທ່ານສົມບັດໄດ້ກັບມາປະເທດລາວຫຼັງຈາກການປ່ຽນແປງລະບອບການປົກຄອງແລ້ວໃນຊຸມປີ 1981 ວຽກທຳອິດທີ່ເພີ່ນໄດ້ເຮັດແມ່ນ ການສອນວິທີການເຮັດກະເສດຢ່າງຍັ່ງຍືນ ເພື່ອສົ່ງເສີມຄວາມປອດໄພຂອງອາຫານທີ່ມາຈາກການກະເສດ ນອກຈາກນີ້ເພີ່ນຍັງເປັນຜູ້ບຸກເບີກການໃຊ້ເຕັກນິກການປະເມີນໃນຊົນນະບົດແບບມີສ່ວນຮ່ວມໃນລາວດ້ວຍ ໃນປີ 1996 ເພີ່ນໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກກະຊວງສືກສາທິການຂອງປະເທດລາວໃຫ້ເຮັດການກໍ່ຕັ້ງສູນອົບຮົມຮ່ວມພັດທະນາ (PADETC) ເພື່ອຝືກການອົບຣົມໄວໜຸ່ມແລະເຈົ້າໜ້າທີ່ພັດທະນາທ້ອງຖີ່ນ.

ຕາມຊີວະປະຫວັດຂອງເພີ່ນທີ່ມີການເຜີຍແຜ່ໃນປີ 2005 PADETC ໄດ້ດຳເນີນການເລີ່ມຫຼາຍໆໂຄງການເພື່ອສົ່ງເສີມການໃຊ້ເຕັກໂນໂລຈີທີ່ເປັນມິດກັບສິ່ງແວດລ້ອມແລະສົ່ງເສີມຜູ້ປະກອບການຣາຍຍ່ອຍ ໂຮມໄປເຖີງການແນະນຳການໃຊ້ປຸ໋ຍອິນຊີ, ການຣີໄຊເຄີນຂີ້ເຫຢື່ອແລະເຕົານ້ຳມັນເຊື້ອເພີງທີ່ມີປະສິດທິພາບ ແລະການປະເມີນຜົນຮູບແບບໃໝ່ສຳລັບອົງກອນທຸລະກິດການກະເສດລາຍເລັກ ໂຄງການນີ້ໄດ້ດຳເນີນວຽກໃນຖານະສ່ວນໜື່ງຊອງການຝືກອົບຮົມອາສາສະໝັກໄວໜຸ່ມແລະການຝືກຮຽນຮູ້ໃນຊັ້ນຮຽນ (ຕັ້ງແຕ່ໃນລະດັບມັດທະຍົມສືກສາ, ວິທະຍາໄລ ແລະ ບັນດິດວິທະຍາໄລ) PADETC ໄດ້ສອນໃຫ້ອາສາສະໝັກໄວໜຸ່ມໄດ້ມີປະສົບການໃນການຮຽນຮູ້ຄວາມເປັນຜູ້ນຳ,ການເຮັດວຽກເປັນທີມ,ການບໍລິຫານຈັດການໂຄງງານ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼານໃນການດຳລົງຊີວິດ ເຣື່ອງຣາວຄວາມຮູ້ໃນທ້ອງຖີ່ນ, ການຕະໜັກເຖີງສິ່ງແວດລ້ອມ, ການເຮັດກະເສດທີ່ດີ, ການເປັນຜູ້ປະກອບການ ແລະບັນຫາທີ່ຄວນແກ້ໄຂຢ່າງໄວ ເຊັ່ນ ບັນຫາດ້ານຢາເສບຕິດ.

ຕະຫຼອດຊີວິດຂອງທ່ານສົມບັດນັ້ນ ເພີ່ນໄດ້ພະຍະຍາມທີ່ຈະຫຼີກລ່ຽງເຣື່ອງຣາວທາງການເມືອງຫຼືການມີສ່ວນຮ່ວມທາງການເມືອງໃດໆມາຕະຫຼອດ ໃນປີ 2013 ພັນລະຍາຂອງເພີ່ນໄດ້ກ່າວວ່າ "ໃນບົດຄວາມທີ່ຜ່ານມາຈຳນວນຫຼາຍແລະຖະແຫຼງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງສົມບັດ ບາງເທື່ອເພີ່ນໄດ້ຖືກຮຽກເກັບເງີນຈາກການເປັນນັກຕໍ່ສູ້ເພື່ອສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນ ແລະນັກເຄື່ອນໄຫວເພື່ອສັງຄົມ ຄຳນີ້ບໍ່ຕ້ອງເວົ້າເຖີງສົມບັດ ຕົວເພີ່ນຫຼືວຽກຂອງເພີ່ນເລີຍ ມັນແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ສົມບັດໄດ້ຜ່ານການເຮັດວຽກຢ່າງບໍ່ມີເໜື່ອຍເພື່ອກ້າວໄປສູ່ຄວາມຢູ່ດີກິນດີ ແລະ ສະໜັບສະໜຸນການສ້າງຂີດຄວາມສາມາດໃນການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດຂອງຄົນຍາກຈົນໃນຊົນນະບົດ ແຕ່ງານຂອງສົມບັດບໍ່ເຄີຍໄດ້ຄາດຄັ້ນຫຼືເປັນສັດຕູກັບນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານເລີຍ ທຸກໂຄງການແລະກິດຈະກຳທີ່ສົມບັດໄດ້ດຳເນີນການທຸກຢ່າງ ໄດ້ຮັບຄວາມເຫັນຊອບຈາກໜ່ວຍງານພາກລັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງແລະໄດ້ຮັບຄວາມຮ່ວມມືຈາກເຈົ້າໜ້າທີ່ທ້ອງຖີ່ນ".

ປີຕໍ່ມາ ທ່ານສົມບັດໄດ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການແນະນຳແນວຄິດດັດຊະນີຄວາມສຸກມວນໂຮມມາຍັງລາວ ໃນປີ 2007 ເພີ່ນໄດ້ເປັນ 1 ໃນຜູ້ຈັດການກອງປະຊຸມນານາຊາດວ່າດ້ວຍຄວາມສຸກມວນໂຮມປະຊາຊາດ ເທື່ອທີ່ 3 ຂະນະທີ່ປີ 2012 ເພີ່ນໄດ້ເປັນທີ່ປືກສາອາວຸໂສໃນຮູບເງົາສັ້ນເຣື່ອງ ຄວາມສຸກຂອງປະເທດລາວ ເຊີ່ງໄດ້ສາຍໃນກອງປະຊຸມເວທີປະຊາຊົນອາຊີ-ຍຸຣົບ ເທື່ອທີ່ 9 ງານນີ້ມີຄວາມໃກ້ຊິດກັບການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງທ່ານສົມບັດໃນເຄືອຂ່າຍພຸດທະສາດສະນິກສັມພັນເພື່ອສັງຄົມ ເຊີ່ງຕັ້ງໂດຍ ທ່ານ ສຸລັກ ສິວະລັກ ເພື່ອນຂອງເພີ່ນ.

ການຍອມຮັບ 

ໃນປີ 2001 ທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ໄດ້ຮັບລາງວັນການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດຈາກການເສີມສ້າງສັກກະຍະພາບຂອງຄົນຍາກຈົນໃນຊົນນະບົດຂອງລາວຈາກ ຄະນະກຳມາທິການເສດຖະກິດແລະສັງຄົມສຳລັບອາຊີແລະປາຊິຟິກແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ.

ໃນປີ 2005 ເພີ່ນໄດ້ຮັບລາງວັນແມັກໄຊໄຊສຳລັບການເປັນຜູ້ນຳຊຸມຊົນ ຈາກການທີ່ເພີ່ນ ໄດ້ຕະໜັກເຖີງຄວາມພະຍາຍາມຂອງເພີ່ນທີ່ຈະສົ່ງເສີມການພັດທະນາຢ່າງຍັ່ງຍືນໃນປະເທດລາວໂດຍການຝືກອົບຮົມແລະສ້າງແຮງຈູງໃຈໃຫ້ຄົນໄວໜຸ່ມທີ່ຈະກາຍເປັນຄົນຣຸ່ນຜູ້ນຳ ທ່ານສົມບັດຍັງເປັນຄົນລາວພຽງຄົນດຽວທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນນີ້.

ໃນປີ 2010 ສູນອີດສຕ໌-ເວດສຕ໌ ໄດ້ຍອມຮັບການເຮັດວຽກເພື່ອສັງຄົມຂອງເພີ່ນຜ່ານການເຜີຍແຜ່ 50 ປີ 50 ເຣື່ອງ  ໃນປີ 2011 ເພີ່ນຍັງໄດ້ກ່າວສຸນທອນພົດຢູ່ກອງປະຊຸມເຊີງປະຕິບັດການລະດັບພູມິພາກ ເອພີໄອ ເທື່ອທີ່ 10; ເອພີໄອ ແມ່ນເຄືອຂ່າຍຂອງປັນຍາຊົນສາທາລະນະແຫ່ງອາຊີໂດຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນທືນຈາກມູນນິທິນິບປອນ ໃນປີ 2012 ເພີ່ນຍັງໄດ້ກ່າວສຸນທອນພົດໃນກອງປະຊຸມເວທີປະຊາຊົນອາຊີ-ຍຸຣົບ ເທື່ອທີ່ 9 ຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຄະນະກຳມາການຈັດການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງປະເທດຂອງ ເອອີພີເອຟ ໄດ້ກ່າວວ່າທ່ານສົມບັດແມ່ນ ໜື່ງໃນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຫຼາຍທີ່ສຸດແລະມີອິດທິພົນລະຍະຍາວສຳລັບປະຊາຊົນ ເປັນສູນກາງແລະໄດ້ພັດທະນາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມໃນປະເທດລາວ.

ການຫາຍຕົວໄປແລະການຕອບສະໜອງ 

ທ່ານສົມບັດຖືກລັກພາຕົວໄປໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໃນຊຸມແລງຂອງມື້ທີ່ 15 ທັນວາ 2012 ກ້ອງວົງຈອນປິດ ໄດ້ສະແດງພາບທີ່ມີຕຳຫຼວດຮຽກເພີ່ນລົງມາຈາກລົດແລະນຳເພີ່ນຂື້ນລົດປິ໊ກອັບໄປລັດຖະບານລາວໄດ້ປະຕິເສດການຮັບຜິດຊອບຂອງການຫາຍຕົວໄປຂອງເພີ່ນທັນທີ.

ການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນສ້າງຄວາມກັງວົນໃຫ້ກັບຄົນແລະລັດຖະບານທົ່ວໂລກ ຜູ້ແທນລະດັບສູງຂອງສະຫະພາບຍຸຣົບດ້ານການຕ່າງປະເທດ, ສຳນັກງານຂ້າຫຼວງໃຫຍ່ເພື່ອສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແຫ່ງສະຫະປະຊາຊົນ, ສະມາຊິກສະພາຈາກອາຊີແລະຍຸຣົບ ອົງກອນພັດທະນາເອກກະຊົນລະຫວ່າງປະເທດ (ເອັນຈີໂອ) ແລະອີກຫຼາຍໆອົງກອນ ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວດຳເນີນການທີ່ຄວນຈຳເປັນ ເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈໃນການປ່ອຍຕົວຢ່າງປອດໄພຂອງເພີ່ນ ເດດມອນ ຕູຕູ ບິຊອບແຫ່ງອາຟິກາໃຕ້ ໄດ້ຂຽນຈົດໝາຍໄປຍັງ ທ່ານທອງສິງ ທຳມະວົງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີລາວ ໃຫ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການກວດສອບຢ່າງຟ້າວດ່ວນ ແຕ່ວ່າບໍ່ມີການຕອບສະໜອງຫຍັງເລີຍຈາກລັດຖະບານລາວ.

ໃນເດືອນມັງກອນ 2013 ອົງການນິລະໂທດສະກຳສາກົນ ຮຽກຮ້ອງລັດຖະບານໃຫ້ດຳເນີນການກ່ຽວກັບເຣື່ອງນີ້ໂດຍດ່ວນ ຕາມມາດ້ວຍການເຜີຍແຜ່ເອກະສານສະຫຼຸບການບັນຍາ 26 ໜ້າເຣື່ອງ ລາວ ຈັບຈາກກ້ອງ ການບັງຄັບການຫາຍຕົວຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ (Laos: Caught on Camera - the enforced disappearance of Sombath Somphone).

ສູນວິເຄາະນະໂຍບາຍສາທາລະນະໃນ ວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ. ແລະເຂດພູມິພາກອາຊີຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້, ອົງກອນວິໄຈນະໂຍບາຍສາທາລະນະເອກກະຊົນ (ເອັນຈີໂອ) ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວແລະໜ່ວຍຄວາມປອດໄພປ່ອຍຕົວທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ສູນວິເຄາະນະໂຍບາຍສາທາລະນະຍັງຍົກປະເດັນທ່ານສົມບັດ ສົມພອນວ່າເປັນການລະເມີດສິດທິ ມະນຸດສະຍະຊົນທີ່ຮຸນແຮງຄືກັບທີ່ເຄີຍເກີດຂື້ນກັບການຂ້າລ້າງຊາວລາວແລະຊາວມົ້ງແລະຄວາມຂັດແຍ້ງທາງສາດສະໜາໃນລາວ.

ໜື່ງເດືອນຫຼັງການຫາຍຕົວໄປຂອງເພີ່ນ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງຕ່າງປະເທດ ຮິນລາຣີ ຄລິນຕັນ ອອກຖະແຫຼງການຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວ ກວດສອບຄວາມໂປ່ງໃສຂອງເຫດການທີ່ເກີດຂື້ນນີ້ແລະເຮັດທຸກຢ່າງໃນອຳນາດຂອງຕົນເພື່ອທີ່ຈະດຳເນີນການເຣື່ອງທັນທີແລະປ່ອຍຕົວທ່ານສົມບັດກັບບ້ານໄປຫາຄອບຄົວເພີ່ນ ມື້ທີ່ 24 ມີນາ, ຈອນ ແຄຣີ ລັດຖະມົນຕີວ່າການກະຊວງການຕ່າງປະເທດຄົນໃໝ່ ໄດ້ອອກຖະແຫຼງການໃນມື້ຄົບຮອບ 100 ມື້ການຫາຍຕົວໄປວ່າ ເປັນເຣື່ອງທີ່ເປັນຕາເສຍໃຈຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ການຫາຍຕົວໄປຢ່າງອະທິບາຍບໍ່ໄດ້ຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ຜູ້ທີ່ເຊີ່ງໄດ້ຮັບການນັບຖືຢ່າງກວ້າງຂວາງແລະສ້າງແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ພົນລະເມືອງລາວເຊີ່ງໄດ້ສ້າງຄຸນນະປະໂຫຍດຢ່າງຫຼາຍຂື້ນໃນປະເທດຂອງເຂົາ ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄຳຖາມກ່ຽວກັບການເຮັດຜິດຂອງລັດຖະບານລາວໃນການໃຊ້ກົດໝາຍແລະການມີສ່ວນຮ່ວມຮັບຜິດຊອບກັບໂລກນີ້.

ສາມຄະນະຜູ້ແທນຂອງສະມາຊິກລັດຖະສະພາຈາກອາຊີແລະຍຸຣົບເດີນທາງມາຍັງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນປີ 2013 ເພື່ອຫາລືກ່ຽວກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດກັບລັດຖະບານລາວ ການຢ້ຽມຢາມເທື່ອທຳອິດໃນເດືອນມັງກອນ ວັນເດນ ເບນໂລ ສະມາຊິກສະພາຄອງເກຣດຈາກຟິລິບປິນແລະຜູ້ສ້າງຕັ້ງ ໂຟກັດອອນເດິໂກບອນເຊາທ໌ (Focus on the Global South) ກ່າວວ່າ ເຮາຢູ່ໄກຈາກຄວາມພໍໃຈຈາກຄຳຕອບທີ່ໄດ້ ວຸດທິສະພາດັດຊ໌ ທູ ເອວຊິຟາ ກ່າວຫຼັງຈາກການໄປຢ້ຽມຢາມໃນເດືອນມີນາ ຖ້າເຈົ້າໜ້າທີ່ລາວຄິດວ່າບັນຫາການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດຈະເຮັດໃຫ້ບັນຫາໝົດໄປ ເຂົາເຈົ້າຄິດຜິດໃນເດືອນກັນຍາ 3 ຄະນະຜູ້ແທນ ປະກອບດ້ວຍຜູ້ແທນຈາກເດນມາກແລະເບວຢຽມ ໄດ້ຂໍ້ສະຫຼຸບວ່າ ທາງການລາວເບີ່ງໄກແລະບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມໃຫ້ເຫັນເຖີງຄວາມຕັ້ງໃຈຫຼືຄວາມສາມາດພຽງພໍທີ່ຈະຫາທາງອອກກັບກໍລະນີນີ້ແລະໄດ້ປະຕິເສດຂໍ້ສະເໜີການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອທາງເຕັກນິກໃດໆເພື່ອກວດສອບເຣື່ອງນີ້.

ລະຫວ່າງກອງປະຊຸມລະດັບສູງກັບລັດຖະບານລາວທີ່ຈັດຂື້ນຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໃນເດືອນພືດສະຈິກ ປີ 2013 ຈຳນວນຂອງຜູ້ບໍລິຈາກຕ່າງປະເທດສະແດງຄວາມກັງວົນຂອງພວກເຂົາກ່ຽວກັບການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດ ຄຳສັ່ງຈາກອົງການພັດທະນາຍຸຣົບຮຽກຮ້ອງໃຫ້ລັດຖະບານລາວ ດຳເນີນການກວດສອບຢ່າງຄອບຄຸມແລະໃຫ້ມີຄວາມໂປ່ງໃສຂອງຄະດີນີ້ຢ່າງເຕັມທີ່ແລະໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືກັບໜ່ວຍງານຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ເຊັ່ນ ຄະນະທີ່ເຮັດວຽກກ່ຽວກັບການບັງຄັບຄົນໃຫ້ສູນຫາຍໃນເຈນີວາ.

ໃນມື້ທີ່ 15 ທັນວາ ປີ 2013 ຄົບຮອບໜື່ງປີຂອງການຫາຍສາບສູນຂອງທ່ານສົມບັດ ສົມພອນ ໄດ້ຖືກປະກາດໄວ້ໂດຍຖະແຫຼງການຂອງລັດຖະບານ ສະວິດເຊີແລນ,ອັງກິດ ແລະສະຫະລັດອະເມລິກາ ແລະການເດີນຂະບວນປະທ້ວງສະຖານທູດລາວໃນບາງກອກ ໂຕກຽວ ແລະແຄນເບີລາ ອົງການນິລະໂທດສະກຳສາກົນອອກມາຮຽກຮ້ອງອີກເທື່ອເພື່ອໃຫ້ມີການດຳເນີນການເຣື່ອງນີ້ ຂະນະທີ່ເອັນຈິໂອອາຊີ 62 ກຸາມ ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການສອບສວນໃໝ່ ຂະນະທີ່ ຄະນະລາຍງານພິເສດກ່ຽວກັບສິດທິເສລີພາບໃນການຊຸມນຸມໂດຍສະຫງົບແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ ໄດ້ຂໍໃຫ້ລັດຖະບານລາວ ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືເຕັມທີ່ກັບ ຄະນະມົນຕີສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ.

ສື່ນານາຊາດຍັງໄດ້ລາຍງານການຫາຍຕົວໄປຂອງທ່ານສົມບັດ ເຊັ່ນ ບີບີຊີ, ອັນ ຈາຊີຣ່າ ຟ໊ອກຊ໌ນິວສ໌, ດອຍຊ໌ ເວເລຍ໌, ເລີມງ, ເດິ ກາດຽນ, ເດິວໍສະຕີດເຈິນັລ, ເອບີຊີ ອອສເຕຣເລຍ ແລະສື່ອື່ນໆອີກຫຼາຍ.

ອ້າງອິງ

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນໆ 
 Website dedicated to the safe return of Sombath Somphone
 Website of the Training Center founded by Sombath Somphone
 Amnesty International briefing on the disappearance of Sombath Somphone
 The Centre for Public Policy Analysis, Washington, D.C.

ນັກເຄື່ອນໄຫວສັງຄົມຊາວລາວ
ຜູ້ໄດ້ຮັບລາງວັນແມັກໄຊໄຊ
ນັກສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນ
ຊາວຄຳມ່ວນ
ຜູ້ທີ່ຫາຍສາບສູນ