ວາຈາ ຊີ້ບອກບອກຄວາມດີ

ຄົນເຮົາຄວນເບິ່ງຜູ້ມີປັນຍາໃດໆ ທີ່ຄອຍຊີ້ໂທດ ຄອຍກ່າວຄຳຄະນາບ ຢູ່ສະເໝີໄປ ວ່າຄົນນັ້ນແຫຼະ ຄືຜູ້ຊີ້ຂຸມຊັບ ຄວນຄົບບັນດິດທີ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເມື່ອຄົບຫາກັບບັນດິດຊະນິດນັ້ນຢູ່ ຍ່ອມມີແຕ່ດີທ່າດຽວ ບໍ່ມີຊົ່ວເລີຍ.

ຄຳນຳ
ຫຼັກທັມຄໍາສອນ ຂອງພຣະສາສດາ ຄື ດວງປະທີບຂອງໂລກ.
ດວງຈັນປາສະຈາກມົນທິນ ລອຍໄປໃນອາກາສຍ່ອມສະຫວ່າງກວ່າໝູ່ດາວທັງປວງໃນໂລກ ດ້ວຍລັດສະໝີ ເຊັ່ນໃດ ບຸກຄົນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສີລ ມີສັດທາ ກໍເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມສູງເດັ່ນກວ່າຜູ້ຂີ້ຖີ່ທັງປວງໃນໂລກດ້ວຍຈາຄະ ( ການບໍຣິຈາກ )
ເມຄທີ່ລອຍ ໄປຕາມອາກາສ ມີແສງຟ້າມາບແມບ ມີສາຍຕັ້ງຮ້ອຍຕົກ ຫົດແຜ່ນດີນເຕັມທີ່ໂນນ ແລະ ທີ່ຫຼຸບເຊັ່ນໃດ ສາວົກຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ສົມບູນດ້ວຍທັສສະນະ ເປັນບັນດິຕກໍເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມຂົ່ມຜູ້ຂີ້ຖີ່ໄດ້ດ້ວຍຖານະ ๕ ປະການຄື ອາຍຸ ວັນະ ສຸຂ ຍົສ ແລະ ປ່ຽມດ້ວຍໂພຄະ ລະໂລກນີ້ໄປແລ້ວ ຍ່ອມບັນເທີງໃນໃນສະຫວັນ ດັ່ງນີ້.

ສຸພາສິຕວາຈາ
ພິກຂຸ ທ. ! ວາຈາອັນປະກອບດ້ວຍອົງຄ໌ ໕ ປະການ ເປັນວາຈາສຸພາສິຕ ບໍ່ເປັນວາຈາທຸບພາສິຕ ເປັນວາຈາບໍ່ມີໂທດ ແລະ ວິນຍູຊົນບໍ່ຕິຕຽນ. ອົງຄ໌ ໕ ປະການເປັນແນວໃດໜໍ? ໕ ປະການຄື:
 ໑.  ກ່າວແລ້ວຄວນແກ່ເວລາ (ກາເລນະ ພາສິຕາ ໂຫຕິ),
 ໒.  ກ່າວແລ້ວຕາມສັຈຈິງ (ສັຈຈາ ພາສິຕາ ໂຫຕິ),
 ໓.  ກ່າວແລ້ວຢ່າງອ່ອນຫວານ (ສັນຫາ ພາສິຕາ ໂຫຕິ),
 ໔.  ກ່າວແລ້ວຢ່າງປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌  (ອັຕຖະ ສັນ
      ຫິຕາ ພາສິຕາ ໂຫຕິ),
 ໕.  ກ່າວແລ້ວເມຕຕາຈິຕ (ເມຕຕະຈິຕເຕນະ ພາສິຕາ ໂຫຕິ),
ພິກຂຸ ທ. ! ວາຈາ ອັນປະກອບດ້ວຍອົງຄ໌ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ ເປັນວາຈາສຸພາສິຕ ບໍ່ເປັນວາຈາທຸບພາສິຕ ເປັນວາຈາບໍ່ມີໂທດ ແລະ ວິນຍູຊົນບໍ່ຕິຕຽນ. 
                                       - ປັນຈກ. ອັງ ໒໒/໒໗໑/໑໙໘.
2. ສຸພາສິຕວາຈາ:
 ພິກຂຸ ທ. ! ວາຈາອັນປະກອບດ້ວຍອົງຄ໌ ໔ ປະການ ເປັນວາຈາສຸພາສິຕ ບໍ່ເປັນວາຈາທຸບພາສິຕ ເປັນວາຈາບໍ່ມີໂທດ ແລະ ວິນຍູຊົນບໍ່ຕິຕຽນ. 
ອົງຄ໌ ໔ ປະການແນວໃດໜໍ ? ໔ ປະການຄື :
 ໑.  ກ່າວເປັນສຸພາສິຕທໍ່ນັ້ນ ບໍ່ກ່າວເປັນທຸບພາສິຕ ;
 ໒.  ກ່າວເປັນທັມທໍ່ນັ້ນ  ບໍ່ກ່າວເປັນອະທັມ ;
 ໓. ກ່າວວາຈາໜ້າຮັກ (ແກ່ຜູ້ຟັງ) ທໍ່ນັ້ນ ບໍ່ກ່າວວາຈາທີ່ບໍ່ໜ້າຮັກ (ແກ່ຜູ້ຟັງ) ;
 ໔.   ກ່າວວາຈາສັຈຈ໌ທໍ່ນັ້ນ ບໍ່ກ່າວວາຈາປິ້ນປ່າຍ
		ພິກຂຸ ທ. ! ວາຈາອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ ເປັນວາຈາສຸພາສິຕ ບໍ່ເປັນວາຈາທຸບພາສິຕ ເປັນວາຈາບໍ່ມີໂທດ ແລະ ວິນຍູຊົນບໍ່ຕິຕຽນ.	
                                            - ສູຕຕ  ຂຸ. ໒໕/໔໑໑/໓໕໖.

ວາຈາຂອງອະສັຕຕະບຸຣຸສ
ພິກຂຸ ທ. !  ບຸຄຄົນປະກອບດ້ວຍທັມ  ໔  ປະການເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າເປັນອະສັຕຕະບຸຣຸສ.  
ສີ່ປະການ ແນວໃດຫນໍ ? ສີ່ປະການ ຄື :-	  
ພິກຂຸ ທ. !   ອະສັຕຕະບຸຣຸສໃນກໍລະນີນີ້ ເຖີງບໍ່ມີໃຜຖາມເຖີງຄວາມບໍ່ດີຂອງບຸຄຄົນອື່ນ ກໍນໍາເອົາມາເປີດເຜີຍໃຫ້ປາກົດ  ບໍ່ຕ້ອງກ່າວ ເຖີງເມື່ອຖືກຄົນຖາມ ;  ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມ ເຖິງຄວາມບໍ່ດີ  ຂອງບຸຄຄົນອື່ນ ກໍນໍາ
ນໍາເອົາບັນຫາ ໄປເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີທາງຫຼີກລ່ຽງ ຫຼຸດໜ້ອຍ ແລ້ວກ່າວ ຄວາມບໍ່ດີຂອງຜູ້ອື່ນ  ຢ່າງເຕັມທີ່ໂດຍພິສະດານ. ພິກຂຸ  ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈື່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ້ນີ້ເປັນ ອະສັຕຕະບຸຣຸສ. 
	ພິກຂຸ ທ. !  ອະສັຕຕະບຸຣຸສຢ່າງອື່ນຍັງມີອີກຄື : ແມ່ນວ່າຖືກຄົນຖາມຢູ່ເຖີງຄວາມດີຂອງບຸຄຄົນອື່ນ ກໍ່ບໍ່ເປີດ
ເຜີຍໃຫ້ປາກົດ ບໍ່ຕ້ອງກ່າວເຖີງເມື່ອບໍ່ຖືກໃຜຖາມ;   ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມເຖີງຄວາມດີຂອງຜູ້ອື່ນ ກໍນໍາເອົາບັນ
ຫາໄປເຮັດໃຫ້ຫຼຸດໜ້ອຍໄຂວ່ເຂວ ແລ້ວກ່າວຄວາມດີຂອງຜູ້ອື່ນ ຢ່າງບໍ່ພິສະດານເຕັມທີ່.  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈື່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ້ນີ້ເປັນ ອະສັຕຕະບຸຣຸສ.
	ພິກຂຸ ທ. !  ອະສັຕຕະບຸຣຸສຢ່າງອື່ນຍັງມີອີກຄື :  ແມ່ນວ່າຖືກຄົນຖາມເຖີງຄວາມບໍ່ດີຂອງຕົນ ກໍປົກປິດບໍ່ເປີດ
ເຜີຍໃຫ້ປາກົດ ບໍ່ຕ້ອງກ່າວເຖີງເມື່ອບໍ່ຖືກໃຜຖາມ ;  ກໍເມື່ອ ຖືກຄົນຖາມ ເຖີງຄວາມບໍ່ດີຂອງຕົນ  ກໍນໍາເອົາບັນຫາໄປເຮັດໃຫ້ຫຼຸດໜ້ອຍໄຂວ່ເຂວ ແລ້ວກ່າວຄວາມບໍ່ດີຂອງຕົນ ຢ່າງບໍ່ພິສະດານເຕັມທີ່.  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈົ່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ່ນີ້ເປັນ ອະສັຕຕະບຸຣຸສ. 	  
    ພິກຂຸ ທ. !  ອະສັຕຕະບຸຣຸສຢ່າງອື່ນຍັງມີອີກຄື : ແມ່ນວ່າບໍ່ຖືກໃຜຖາມເຖີງ ຄວາມດີຂອງຕົນ ກໍເອົາມາໂອ້ອວດເປີດເຜີຍ ຈະຕ້ອງກ່າວເຖີງຫຍັງເມື່ອຖືກຄົນຖາມ ;  ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມເຖີງຄວາມດີຂອງຕົນ  ກໍນໍາເອົາບັນຫາໄປເຮັດໃຫ້ບໍ່ຫຼຸດໜ້ອຍຫຼີກລ້ຽງ,  ກ່າວຄວາມດີຂອງຕົນ ຢ່າງເຕັມທີ່ໂດຍພິສະດານ.  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈົ່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ້ນີ້ເປັນ ອະສັຕຕະບຸຣຸສ.
	ພິກຂຸ ທ. !  ບຸຄຄົນຜູ່ປະກອບດ້ວຍທັມ ໔  ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ ເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າເປັນ ອະສັຕຕບຸຣຸສ.

ວາຈາຂອງສັຕຕະບຸຣຸສ
  ພິກຂຸ  ທ.  !  ບຸຄຄົນປະກອບດ້ວຍທັມ  ໔  ປະການ   ເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າເປັນສັຕຕະບຸຣຸສ. ສີ່ປະການ ແນວໃດຫນໍ ?   
ສີ່ປະການ ຄື :-	
  ພິກຂຸ ທ. !  ສັຕຕະບຸຣຸສໃນກໍລະນີນີ້  ເຖີງມີຄົນຖາມເຖີງຄວາມບໍ່ດີ  ຂອງບຸຄຄົນອື່ນ ກໍບໍ່ເປີດເຜີຍໃຫ້ປາກົດ ຈະຕ້ອງກ່າວເຖີງຫຍັງເມື່ອບໍ່ຖືກຄົນຖາມ ; ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມເຖິງຄວາມບໍ່ດີຂອງບຸຄຄົນອື່ນ   ກໍນໍາເອົາບັນຫາໄປເຮັດໃຫ້ຫຼີກລ້ຽງຫຼຸດໜ້ອຍ ແລ້ວກ່າວຄວາມບໍ່ດີຂອງຜູ້ອື່ນຢ່າງບໍ່ພິສະດານເຕັມທີ່. ພິກຂຸ  ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈື່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ້ນີ້ເປັນ ສັຕຕະບຸຣຸສ. 
  ພິກຂຸ ທ. ! ສັຕຕະບຸຣຸສຢ່າງອື່ນຍັງມີອີກຄື : ແມ່ນບໍ່ມີໃຜຖາມເຖີງຄວາມດີ ຂອງບຸຄຄົນອື່ນ ກໍ່ຍັງນໍາມາເປີດເຜີຍໃຫ້ປາກົດ ຈະຕ້ອງກ່າວເຖີງຫຍັງເມື່ອຖືກຄົນຖາມ
   ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມເຖີງຄວາມດີ ຂອງຜູ້ອື່ນ ກໍນໍາເອົາບັນຫາ ໄປເຮັດໃຫ້ບໍ່ຫຼີກລ້ຽງ ຫຼຸດໜ້ອຍ ແລ້ວກ່າວຄວາມດີຂອງຜູ້ອື່ນ ຢ່າງພິສະດານເຕັມທີ່.  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈື່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ້ນີ້ເປັນ ສັຕຕະບຸຣຸສ.
ພິກຂຸ  ທ. !  ສັຕຕະບຸຣຸສຢ່າງອື່ນຍັງມີອີກຄື :  ແມ່ນວ່າບໍ່ມີໃຜຖາມເຖີງຄວາມບໍ່ດີຂອງຕົນ ກໍຍັງນໍາມາເປີດ
ເຜີຍໃຫ້ປາກົດ ຈະຕ້ອງກ່າວເຖີງເຮັດຫຍັງເມື່ອຖືກຄົນຖາມ ;  ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມເຖີງຄວາມບໍ່ດີຂອງຕົນ  ກໍນໍາເອົາບັນຫາ ໄປເຮັດໃຫ້ຫຼຸດໜ້ອຍບິດບ້ຽວ ແລ້ວກ່າວຄວາມບໍ່ດີຂອງຕົນ ຢ່າງພິສະດານເຕັມທີ່.  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈົ່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ່ນີ້ເປັນ ສັຕຕະບຸຣຸສ. 	  
   ພິກຂຸ  ທ. !  ສັຕຕະບຸຣຸສຢ່າງອື່ນຍັງມີອີກຄື : ແມ່ນວ່າມີຄົນຖາມເຖີງຄວາມດີຂອງຕົນ ກໍບໍ່ນໍາມາເປີດເຜີຍໃຫ້ປາກົດ ຈະຕ້ອງກ່າວເຖີງຫຍັງເມື່ອບໍ່ຖືກໃຜຖາມ ;  ກໍເມື່ອຖືກຄົນຖາມເຖີງ ຄວາມດີຂອງຕົນ  ກໍນໍາເອົາບັນຫາໄປເຮັດໃຫ້ຫຼຸດໜ້ອຍຫຼີກລ້ຽງ,  ກ່າວຄວາມດີຂອງຕົນ ຢ່າງບໍ່ພິສະດານເຕັມທີ່.  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ຈົ່ງຮູ້ກັນເທີ້ນວ່າ ຄົນຜູ້ນີ້ເປັນ ສັຕຕະບຸຣຸສ.
ພິກຂຸ  ທ. !  ບຸຄຄົນຜູ່ປະກອບດ້ວຍທັມ ໔  ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ ເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າເປັນ ສັຕຕບຸຣຸສ.

ວາຈາລູກສະໄພ້ໄໝ່
  ພິກຂຸ  ທ. !  ປຽບເໝືອນຍິງສະໃພ້ໃຫມ່  ອັນເຂົາຫາກໍເອົາມາດ້າມຄືນດ້າມວັນ ຕະຫຼອດເວລາທໍ່ນັ້ນກໍຍັງມີຄວາມລະອາຍ ແລະ ຄວາມຢ້ານ ທີ່ດໍາຣົງໄວ້ຢ່າງເຂັ້ມແຂງ ໃນແມ່ຜົວແດ່ ໃນພໍ່ຜົວແດ່ ແມ່ນທີ່ສຸດແຕ່ໃນທາສ ກັມມະກອນ ຄົນໃຊ້.
  ເມື່ອຜ່ານໄປໂດຍສະໄຫມອື່ນ ເພາະອາໄສຄວາມຄຸ້ນເຄີຍກັນ ຍິງສະໃພ້ນັ້ນ ກໍຮ້ອງໃສ່ທັງແມ່ຜົວແດ່ ພໍ່ຜົວແດ່ ແມ່ນແຕ່ສາມີວ່າ “ຫຼີກໄປໆ ພວກສູຈະຮູ້ຫຍັງ” ດັ່ງນີ້, ນີ້ເຊັ່ນໃດ ;
	  ພິກຂຸ ທ. !  ຂໍ້ນີ້ກໍເຊັ່ນນັ້ນ ;  ພິກຂຸບາງອົງຄ໌ໃນທັມວິນັຍນີ້ ອອກບວດຈາກເຮືອນ ເປັນຜູ່ບໍ່ມີເຮືອນໃນດ້າມນີ້ດ້າມຄືນ ຕະຫຼອດເວລາພຽງທໍ່ນັ້ນ ຫິຣິ ແລະ ໂອຕຕັປປະ ຂອງເຂົານັ້ນຍັງດໍາຣົງຢູ່ຢ່າງເຂັ້ມແຂງໃນ ພິກຂຸ ພິກຂຸນີ ໃນອຸປາສົກ ໃນອຸປາສິກາ ແມ່ນທີ່ສຸດແຕ່ໃນຄົນວັດ ແລະ ສາມະເນຣ.
	ເມື່ອຜ່ານໄປ ໂດຍສະໄໝອື່ນ  ເພາະອາໄສຄວາມຄຸ້ນເຄີຍກັນ  ເຂົາກໍກ່າວທັ່ງໃສ່ອາຈາຣຍ໌ແດ່ ອຸປັຊຊາແດ່ ວ່າ “ຫຼີກໄປໆ ພວກທ່ານຈະຮູ້ຫຍັງ” ດັ່ງນີ້.
	ພິກຂຸ ທ. !  ເພາະເຫຕນັ້ນໃນເລື່ອງນີ້ ເຈົ້າທັງຫຼາຍຈົ່ງເຮັດການສຶກສາ ສໍານຶກ ເຊັ່ນນີ້ວ່າ : “ເຮົາຈະຢູ່ຢ່າງມີຈິຕສະເໝີກັນກັບ  ຍິງສະໃພ້ໃໝ່ ຜູ່ມາແລ້ວບໍ່ດົນ”  ດັ່ງນີ້. 
	ພິກຂຸ  ທ. !  ພວກເຈົ້າທັງຫຼາຍຈົ່ງເຮັດການສຶກສາ ສໍານຶກດັ່ງນີ້ແລ.                                                                                                           
                                       - ຈຕຸກກ. ອັງ. ໒໑/໑໐໐/໗໓.

ບຸຄຄົນມີຢູ່ໃນໂລກ
ໂປຕະລິຢະ  !  ບຸຄຄົນ ໔ ຈໍາພວກເຫຼົ່ານີ້ ມີຢູ່ ຫາໄດ້ຢູ່ໃນໂລກ. ສີ່ຈໍາພວກເຫຼົ່າໃດໜໍ ? ສີ່ຈໍາພວກຄື : 	              
  ໂປຕະລິຍະ  !  ບຸຄຄົນບາງຄົນໃນກໍລະນີນີ້ ກ່າວຕິຕຽນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນຕິຕຽນຕາມຄວາມເປັນຈິງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ແຕ່ບໍ່ກ່າວສັນລະເສີນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນຕາມທີ່ເປັນຈິງໂດຍກາລອັນຄວນ.
  ໂປຕະລິຍະ !  ບຸຄຄົນບາງຄົນໃນກໍລະນີນີ້  ກ່າວສັນລະເສີນ  ບຸຄຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນ ຕາມທີ່ເປັນຈີງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ແຕ່ບໍ່ກ່າວຕິຕຽນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນຕິຕຽນ ຕາມທີ່ເປັນຈິງໂດຍກາລອັນຄວນ.	   
  ໂປຕະລິຍະ ! ບຸຄຄົນບາງຄົນໃນກໍລະນີນີ້ ບໍ່ກ່າວຕິຕຽນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນຕິຕຽນ ຕາມທີ່ເປັນຈີງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ແລະ ບໍ່ກ່າວສັນລະເສີນ ບຸກຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນ ຕາມທີ່ເປັນຈີງໂດຍກາລອັນຄວນ.
	ໂປຕະລິຍະ ! ບຸຄຄົນບາງຄົນໃນກໍລະນີນີ້ ກ່າວຕິຕຽນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນຕິຕຽນ ຕາມທີ່ເປັນຈິງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ແລະ ກ່າວສັນລະເສີນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນ ຕາມທີ່ເປັນຈິງໂດຍກາລອັນຄວນ.
	ໂປຕະລິຍະ !  ບຸຄຄົນສີ່ຈໍາພວກເຫຼົ່ານີ້ແລ ມີຢູ່ ຫາໄດ້ຢູ່ໃນໂລກ. ໂປຕະລິຍະເອີຍ ! ໃນບັນດາບຸຄຄົນສີ່ຈໍາພວກນີ້ ບຸຄຄົນຈໍາພວກໃດ  ຄວນຈະເປັນບຸຄຄົນທີ່ງົດງາມກວ່າ  ປານີຕກວ່າ
ສໍາລັບທ່ານ.	  “ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄດົມຜູ່ຈະເຣີນ ! ໃນບັນດາບຸຄຄົນສີ່ຈໍາພວກເຫຼົ່ານັ້ນ ບຸຄຄົນຈໍາພວກທີ່ບໍ່ກ່າວຕິຕຽນບຸຄຄົນທີ່ຄວນຕິຕຽນ ຕາມເປັນຈິງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ແລະ ບໍ່ກ່າວສັນລະເສີນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນ ຕາມທີ່ເປັນຈິງ ໂດຍກາລອັນຄວນ, ບຸຄຄົນຈໍາພວກນີ້ແລ ຄວນຈະເປັນບຸຄຄົນທີ່ງົດງາມກວ່າ ທີ່ປະນີຕກວ່າ ສໍາຫຼັບຂ້ານ້ອຍ. ຂໍ້ນັ້ນເພາະເຫຕໃດໜໍ ?  ເພາະເຫຕວ່ານັ້ນ ງົດງາມຍີ່ງດ້ວຍອຸເປກຂາ”.
	ໂປຕະລິຍະ  ! ໃນບັນດາບຸຄຄົນສີ່ຈໍາພວກເຫຼົ່ານັ້ນ ບຸຄຄົນຈໍາພວກໃດ ກ່າວຕິຕຽນບຸຄຄົນທີ່ຄວນຕິຕຽນ ຕາມເປັນຈິງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ແລະ ກ່າວສັນລະເສີນ ບຸຄຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນ ຕາມເປັນເປັນຈິງ ໂດຍກາລອັນຄວນ ; ບຸຄຄົນຈໍາພວກນີ້ເປັນບຸຄຄົນພວກທີ່ງົດງາມກວ່າ ປະນີຕກວ່າ ໃນບັນດາບຸຄຄົນສີ່ຈໍາພວກເຫຼົ່ານັ້ນ ຂໍ້ນັ້ນເພາະເຫຕໃດໜໍ  ?  ໂປຕະລິຍະ  !  ນັ້ນ  ງົດງາມເພາະຄວາມເປັນຜູ໋ຮູ້ກາລະ  ໃນກໍລະນີນັ້ນໆ. 
                                    - ຈະຕຸກກ. ອັງ. ໒໑/໑໓໑/໑໐໐.

ວາຈາທີ່ຖືກຕ້ອງ 
ເວົ້າ ມີຄໍາເວົ້າທີ່ຄວນເຊື່ອຖືໄດ້ ບໍ່ແກ້ງກ່າວໃຫ້ຜິດຕໍ່ໂລກ.
( ອະປິສຸນະວາດະ ) ເຂົານັ້ນ ລະຄໍາສັບສໍ່  ເວັ້ນຂາດຈາກຄໍາສັບສໍ່ ໄດ້ຟັງຈາກຝ່າຍນີ້ແລ້ວ ບໍ່ເກັບໄປບອກແກ່ຝ່າຍນັ້ນ ເພື່ອແຕກຈາກຝ່າຍນີ້ ຫຼື ໄດ້ຟັງຈາກຝ່າຍນັ້ນແລ້ວ ບໍ່ເກັບມາບອກແກ່ຝ່າຍນີ້ ເພື່ອແຕກຈາກຝ່າຍນັ້ນ ; ແຕ່ຈະສະໝານຄົນທີ່ແຕກກັນແລ້ວ  ໃຫ້ກັບມາພ້ອມພຽງກັນ ອຸດໜຸນຄົນທີ່ພ້ອມພຽງກັນຢູ່  ໃຫ້ພ້ອມພຽງກັນຍິ່ງຂື້ນ ; ເປັນຄົນມັກໃນການພ້ອມພຽງ ເປັນຄົນຍີນດີໃນການພ້ອມພຽງ ເປັນຄົນພໍໃຈ ໃນການພ້ອມພຽງກ່າວແຕ່ວາຈາ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພ້ອມພຽງກັນ. 
	( ອະຜະຣຸສະວາດະ ) ເຂົານັ້ນ ລະການກ່າວຄໍາຫຍາບເສຍ ເວັ້ນຂາດຈາກການກ່າວຄໍາຫຍາບ ກ່າວແຕ່ວາຈາທີ່ບໍ່ມີໂທດ ມ່ວນໂສຕະ ໃຫ້ເກີດຄວາມຮັກ ເປັນຄໍາຟູໃຈເປັນຄໍາສຸພາບ  ທີ່ຊາວເມືອງເຂົາເວົ້າກັນ   ເປັນທີ່ຮັກໄຄ່ທີ່ພໍໃຈ
ຂອງມະຫາຊົນ ກ່າວແຕ່ວາຈາເຊັ່ນນັ້ນຢູ່. 
	( ອະສັມຜັປປະລາປະວາດະ ) ເຂົານັ້ນ ລະຄໍາເວົ້າໂລເລ  ເວັ້ນຂາດຈາກຄໍາເວົ້າໂລເລ ກ່າວແຕ່ໃນເວລາອັນສົມຄວນ ກ່າວແຕ່ຄວາມຈິງ ເປັນປະໂຍຊນ໌ ເປັນທັມເປັນວິນັຍ ກ່າວແຕ່ວາຈາມີທີ່ຕັ້ງ ມີຫຼັກຖານທີ່ອ້າງອີກ ມີເວລາຈົບ ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ສົມຄວນແກ່ເວລາ.

ວາຈາພຣະພຸດທະເຈົ້າ
    ຣາຊະກຸມາຣ ! ຕະຖາຄົດຮູ້ແຈ້ງຊື່ໆ ວາຈາໃດ ອັນບໍ່ຈິງ ບໍ່ແທ້ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ແລະ ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ່ອື່ນ ຕະຖາຄົຕຍ່ອມ ບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ.     . 
	ຕະຖາຄົຕຮູ້ແຈ້ງຊື່ໆ ວາຈາໃດ ອັນຈິງ ອັນແທ້ ແຕ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ແລະ ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ່ອື່ນ ຕະຖາຄົຕຍ່ອມ ບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. 
    ຕະຖາຄົຕຮູ້ແຈ້ງຊື່ໆ ວາຈາໃດ ອັນຈິງ ອັນແທ້ ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ແຕ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ່ອື່ນ ຕະຖາຄົຕຍ່ອມ ເລືອກໃຫ້ເຫມາະກາລ ເພື່ອກ່າວວາຈານັ້ນ.
	ຕະຖາຄົຕຮູ້ແຈ້ງຊື່ໆ ວາຈາໃດອັນບໍ່ຈິງ ບໍ່ແທ້ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ແຕ່ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ່ອື່ນ ຕະຖາຄົຕ ຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ.
ຕະຖາຄົຕຮູ້ແຈ້ງຊື່ໆ ວາຈາໃດ ອັນຈິງ ອັນແທ້ ແຕ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ແຕ່ກໍ່ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ່ອື່ນ ຕະຖາຄົຕ ຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ.
ຕະຖາຄົຕຮູ້ແຈ້ງຊື່ໆ ວາຈາໃດ ອັນຈິງ ອັນແທ້ ປະກອບດ້ວຍປະໂຍຊນ໌ ເເລະ ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ່ອື່ນ ຕະຖາຄົຕ ຍ່ອມເປັນຜູ່ ຮູ້ຈັກກາລະທີ່ເໝາະ ເພື່ອກ່າວວາຈານັ້ນ.
                                                  - ມ. ມ. ໑໓/໙໑/໙໕.

ວາຈາທີ່ບໍ່ຜິດກັບໃຜໆ
ທັນທະປານີສັກກະ ໄດ້ທູນຖາມພຣະຜູ່ມີພຣະພາຄເຈົ້າວ່າ “ພຣະສະມະນະ ມີຖ້ອຍຄໍາແນວໃດ ມີການກ່າວແນວໃດ ຢູ່ເປັນປະຈໍາ ?”.  ສະຫາຍເອີ້ຍ ! ຄົນເຮົາມີການກ່າວແນວໃດແລ້ວ ບໍ່ເກີດການທະເລາະວິວາດກັບໃຜໆ ໃນໂລກ ພ້ອມທັງເທວະໂລກ ມາຣໂລກ ພຣົມມະໂລກ ໃນໝູ່ສັຕພ້ອມທັງສະມະນະພຣາມ ພ້ອມທັງເທວະດາ ແລະ ມະນຸສສ໌ຢູ່ກໍ່ດີ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄົນເຮົາມີປົກກະຕິ ກ່າວແນວໃດແລ້ວ ສັນຍາ (ເລື່ອງລາວກ່ອນໆ) ບໍ່ມາຕິດຕາມຢູ່ໃນໃຈຜູ່ນັ້ນ ຊື່ງ (ບັດນີ້)  ເປັນຜູ້ໝົດບາບ ບໍ່ປະກອບຕົນຢູ່ດ້ວຍກາມ ບໍ່ຕ້ອງກ່າວດ້ວຍຄວາມສົງໄສວ່າ ອັນໃດເປັນແນວໃດອີກຕໍ່ໄປ ມີຄວາມລໍາຄານທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ ອັນຕົນຕັດຂາດແລ້ວ ປາຈະສາກຕັນຫາໃນພົບໃດໆ ຢູ່ກໍດີ ; ສະຫາຍເອີຍ ! ເຮົາມີຖ້ອຍຄໍາເຊັ່ນນີ້ ມີການກ່າວເຊັ່ນນີ້ ຢູ່ເປັນປະຈໍາ, ດັ່ງນີ້.                                                                                                                                                                                                
                                           - ມ. ມ. ໑໒/໒໒໐/໒໔໓.

ສັມມາວາຈາ
          ພິກຂຸ ທ. !  ສັມມາວາຈາ ເປັນແນວໃດໜໍ ? ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງເວັ້ນຈາກການເວົ້າບໍ່ຈິງ ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງເວັ້ນຈາກການເວົ້າສັບສໍ່ ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງເວັ້ນຈາກການເວົ້າຄໍາຫຍາບ ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງເວັ້ນຈາກການເວົ້າໂລເລ. ພິກຂຸ ທ. ! ອັນນີ້ເຮົາເອື້ນວ່າ ສັມມາວາຈາ.
                                          - ມຫາ. ທີ. ໖໐/໓໔໘/໒໙໙.

ໂວຫາຣບໍ່ປະເສີດ ແລະ ປະເສີດ
    ພິກຂຸ ທ. ! ອະນະຣິຍະໂວຫາຣ (ໂວຫາຣເວົ້າທີ່ບໍ່ແມ່ນອະຣິຍະ ແຕ່ເປັນຂອງຄົນພາລ) ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ມີຢູ່. ແປດປະການແນວໃດໜໍ ? ແປດປະການຄື :-   
   ໑.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ    ໄດ້ເຫັນໃນສີ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຫັນ ;
   ໒.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ    ໄດ້ຟັງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຟັງ ;
   ໓.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ໄດ້ຮູ້ສຶກໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮູ້ສຶກ ;
   ໔.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງ ;
   ໕.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ເຫັນໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ເຫັນ ;
   ໖.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ຟັງໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຟັງ ;
   ໗.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ຮູ້ສຶກໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮູ້ສຶກ ;
   ໘.  ຄວມມັກກ່າວວ່າ     ບໍ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງ.
         
         ພິກຂຸ ທ. ! ອະນະຣິຍະໂວຫາຣ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ.
         ພິກຂຸ ທ. !  ອະຣິຍະໂວຫາຣ (ໂວຫາຣເວົ້າທີ່ເປັນອະຣິຍະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນພາລ) ປະການ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່. 
         ໘ ປະການແນວໃດໜໍ ? ແປດປະການ ຄື :-     
   ໑.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ເຫັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຫັນ ;
   ໒.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ຟັງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຟັງ ;
   ໓.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ຮູ້ສຶກໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮູ້ສຶກ ;
   ໔.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ບໍ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງ ;
   ໕.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ໄດ້ເຫັນໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ເຫັນ ;
   ໖.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ໄດ້ຟັງໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຟັງ ;
   ໗.  ຄວາມມັກກ່າວວ່າ   ໄດ້ຮູ້ສຶກໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮູ້ສຶກ ;
   ໘.  ຄວມມັກກ່າວວ່າ     ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງ.
	    ພິກຂຸ ທ. ! ອະຣິຍະໂວຫາຣ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ.                                                                                                                                       
                              - ອັຕຖກ. ອັງ. ໒໓/໓໑໖/໑໖໕ - ໑໖໕.

ວາຈາມີສອງສ່ວນ
  ພິກຂຸ ທ. ! ສັມມາວາຈາ ເປັນແນວໃດໜໍ ? ພິກຂຸ ທ. ! ເຮົາກ່າວເຖິງ ແມ່ນສັມມາວາຈາວ່າມີໂດຍສ່ວນສອງຄື : ສັມມາວາຈາທີ່ຍັງເປັນໄປດ້ວຍອາສະວະ (ສາສະວະ) ເປັນສ່ວນແຫ່ງບຸນຍ໌ (ປຸນຍະພາຄິຍະ) ມີອຸປະຖິເປັນວິບາກ (ອຸປະທິເວປັກກະ) ກໍມີຢູ່ ; ສັມມາວາຈາອັນເປັນອະຣິຍະ (ອະຣິ
ຢະ) ບໍ່ມີອາສະວະ (ອະນາສະວະ) ເປັນໂລກຸຕຕະຣະ (ໂລກຸຕຕະຣະ) ເປັນອົງຄ໌ແຫ່ງມັຄຄ໌ (ມັຄຄັງຄະ) ກໍມີຢູ່.
	ພິກຂຸ  ທ. ! ສັມມາວາຈາທີ່ຍັງເປັນໄປກັບດ້ວຍອາສະວະ ເປັນສ່ວນແຫ່ງບຸນຍ໌ ມີອຸປະທິເປັນວິບາກ ນັ້ນເປັນແນວໃດໜໍ ? ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງງົດເວັ້ນຈາກມຸສາວາດ (ຄໍາບໍ່ຈິງ) ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງງົດເວັ້ນຈາກປີສຸນະວາດ (ຄໍາສັບສໍ່) ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງງົດເວັ້ນຈາກຜະຣຸສະວາດ (ຄໍາຫຍາບ) ເຈຕະ
ນາເປັນເຄື່ອງງົດເວັ້ນຈາກສັມຜັປປະລາປະວາດ (ຄໍາໂລເລ) ພິກຂຸ ທ. ! ນີ້ຄືສັມມາວາຈາທີ່ຍັງເປັນໄປກັບດ້ວຍອາສະວະ ເປັນສ່ວນແຫ່ງບຸນຍ໌ ມີອຸປະທິເປັນວິບາກ.
	ພິກຂຸ  ທ. ! ສັມມາວາຈາອັນເປັນອະຣິຍະ ບໍ່ມີອາສະວະ ເປັນໂລກຸຕຕະຣະ ເປັນອົງຄ໌ແຫ່ງມັຄຄ໌ ນັ້ນເປັນແນວໃດໜໍ ? ຄືການງົດ (ອະຣະຕິ) ການເວັ້ນ (ວິຣະຕິ) ການເວັ້ນຂາດ (ປະຕິວິຣະຕິ) ແລະ ເຈຕະນາເປັນເຄື່ອງເວັ້ນ (ເວຣະມະນີ) ຈາກວະຈີທຸຈະຣິຕທັງສີ່ (ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວຂ້າງເທິງ) ຂອງຜູ່ມີອະຣິຍະຈິຕ  ຂອງຜູ່ມີອະນາສະວະຈິຕ ຂອງຜູ່ເປັນອະຣິຍະມັຄຄ໌ຄະສະມັງຄີ ຜູ່ຈະເຣີນຢູ່ຊື່ງອະຣິຍະມັຄຄ໌. ພິກຂຸ ທ. ! ນີ້ຄືສັມມາວາຈາອັນເປັນອະຣິຍະ  ບໍ່ມີອະສະວະ  ເປັນໂລກຸຕຕະຣະ  ເປັນອົງຄ໌ແຫ່ງມັຄຄະ.       
                               - ອຸປຣິ. ມ. ໑໕/໑໘໓-໑໘໕/໒໖໖-໒໖໘.

ພິຈາຣະນາວາຈາ
   ຣາຫຸລະ ! ຖ້າເຈົ້າພິຈາຣະນາຮູ້ສຶກດັ່ງນີ້ວ່າ “ວະຈີກັມທີ່ເຮົາຢາກຈະເຮັດນີ້ ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຕົນເອງແດ່ ບຽດບຽນຜູ້ອື່ນແດ່ ບຽດບຽນທັງສອງຝ່າຍ ເປັນວະຈີກັມທີ່ເປັນອະກຸສົລ ມີທຸກຂ໌ເປັນກໍາໄລ ມີທຸກຂ໌ເປັນວິບາກ ຫຼືບໍ່ໜໍ ?” ດັ່ງນີ້, ຣາຫຸລະ ! ຖ້າເຈົ້າພິຈາລະນາຮູ້ສຶກໄດ້ຢູ່ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ເຈົ້າບໍ່ຄວນເຮັດວະຈີກັມຊະນິດນີ້ນັ້ນໂດຍຝ່າຍດຽວ. 
   ຣາຫຸລະ ! ຖ້າເຈົ້າພິຈາຣະນາຮູ້ສຶກດັ່ງນີ້ວ່າ “ວະຈີກັມທີ່ເຮົາຢາກຈະເຮັດນີ້ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຕົນເອງແດ່  ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຜູ່ອື່ນແດ່ ບໍ່ເປັນໄປເທື່ອບຽດບຽນທັງສອງຝ່າຍແດ່  ເປັນວະຈີກັມທີ່ເປັນກຸສົລ  ມີສຸຂເປັນກໍາໄລ  ມີສຸຂເປັນກໍາໄລ ມີສຸຂເປັນວິບາກ” ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ຣາຫຸລະ ! ເຈົ້າ ຈົ່ງເຮັດວະຈີກັມຊະນິດນັ້ນ.
   ຣາຫຸລະ  !  ເມື່ອເຈົ້າເຮັດກັມໃດດ້ວຍວາຈາຢູ່ ຄວລພິຈາຣະນາກັມນັ້ນວ່າ “ວະຈີກັມທີ່ເຮົາກໍາລັງເຮັດຢູ່ນີ້  ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນ ຕົນເອງແດ່ ບຽດບຽນຜູ້ອື່ນແດ່ ບຽດບຽນ
ທັງສອງຝ່າຍແນ່  ເປັນວະຈີກັມທີ່ເປັນອະກຸສົລ  ມີທຸກຂ໌ເປັນກໍາໄລ  ມີທຸກຂ໌ເປັນວິບາກ ຫຼື ບໍ່ໜໍ ?” ດັ່ງນີ້, ຣາຫຸລະ ! ຖ້າເຈົ້າພິຈາລະນາຮູ້ສຶກໄດ້ຢູ່ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ເຈົ້າ ຄວນຢຸດວະຈີກັມຊະ
ນິດນັ້ນເສຍ.         
   ຣາຫຸລະ  !  ຖ້າເຈົ້າພິຈາລະນາຮູ້ສຶກຢູ່ດັ່ງນີ້ວ່າ  “ວະຈີກັມທີ່ເຮົາກໍາລັງເຮັດຢູ່ນີ້ ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຕົນເອງແດ່ ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຜູ້ອື່ນແດ່ ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນທັງສອງຝ່າຍແດ່ ເປັນວະຈີກັມທີ່ເປັນກຸສົລ ມີສຸຂເປັນກໍາໄລ ມີສຸກເປັນວິ
ບາກ” ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ເຈົ້າຄວນຮີບເລັ່ງການເຮັດວະຈີກັມຊະນິດນັ້ນ.
   ຣາຫຸລະ ! ເມື່ອເຈົ້າເຮັດກັມໃດ ດ້ວຍວາຈາແລ້ວ ຄວນ
ພິຈາຣະນາກັມນັ້ນວ່າ “ວະຈີກັມທີ່ເຮົາເຮັດແລ້ວນີ້ ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຕົນເອງແດ່ ບຽດບຽນຜູ້ອື່ນແດ່ ບຽດບຽນທັງສອງຝ່າຍແດ່ ເປັນວະຈີກັມທີ່ເປັນອະກຸສົລ ມີທຸກຂ໌ເປັນກໍາໄລ ມີທຸກຂ໌ເປັນວິບາກ ຫຼືບໍ່ໜໍ ?” ດັ່ງນີ້, ຣາຫຸລະ ! ຖ້າເຈົ້າພິຈາຣະນາຮູ້ສຶກໄດ້ຢູ່ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ເຈົ້າ ເຈົ້າຈົ່ງສະແດງ ຈົ່ງເປີດເຜີຍ  ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຫງາຍຊຶ່ງວະຈີກັມນັ້ນ  ໃນພຣະສາສດາ  ຫຼື ໃນເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີ  ຜູ່ເປັນວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍ  ເມື່ອສະແດງ ເມື່ອເປີດເຜີຍ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຫງາຍແລ້ວຈົ່ງເຖິງຊຶ່ງຄວາມລະວັງສັງວອຣຕໍ່ໄປ.
   ຣາຫຸລະ ! ຖ້າເຈົ້າພິຈາຣະນາ ຮູ້ສຶກຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ “ວະຈີກັມທີ່ເຮົາເຮັດແລ້ວນີ້ ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຕົນເອງແດ່  ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອບຽດບຽນຜູ້ອື່ນແດ່ ບໍ່ເປັັນໄປເພື່ອບຽດບຽນ ທັງສອງຝ່າຍແດ່  ເປັນວະຈີກັມທີ່ເປັນກຸສົລ  ມີສຸຂເປັນກໍາໄລ  ມີສຸຂເປັນວິບາກ” ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ຣາຫຸລະ ! ເຈົ້າຈົ່ງຢູ່ດ້ວຍປິຕິ ແລະ ປາໂມທຍ໌ ຕາມສຶກສາ ໃນກຸສົລທັມທັງຫຼາຍຢູ່ ທັງກາງແລະ ກາງຄືນເທີ້ນ.
                                                   -ມ. ມ. ໑໓/໑໒໘/໑໓໐.

ອຸທາຍີສູຕ
  ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພຣະອຸທາຍີ ຜູ້ທີ່ຄະຣຶຫັດ ບໍລິສັດໝູ່ໃຫຍ່ແວດລ້ອມແລ້ວນັ່ງສະແດງທັມຢູ່.
	ດູຣາ ອານົນ ການສະແດງທັມແກ່ຜູ້ອື່ນ ບໍ່ແມ່ນທໍາໄດ້ງ່າຍ ພິກຂຸເມື່ອສະແດງທັມແກ່ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມຕັ້ງທັມ ໕ ປະການໄວ້ພາຍໃນ ແລ້ວຈື່ງສະແດງທັມແກ່ຜູ້ອື່ນ ໕ ປະການເປັນຢ່າງໃດຄື : ພິກຂຸຍ່ອມຕັ້ງໃຈວ່າ  ໑. ເຮົາຈະສະແດງທໍາໄປຕາມລໍາດັບ,  ໒. ເຮົາຈະສະແດງ ອ້າງເຫດຜົນ,  ໓. ເຮົາຈະສະແດງທັມອາໃສຄວາມເມຕຕາ,  ໔. ເຮົາຈະສະແດງທັມບໍ່ເຫັນແກ່ອາມິດ,  ໕. ເຮົາຈະສະແດງທັມບໍ່ກະທົບຕົນເອງ ແລະ ຜູ້ອື່ນ, ແລ້ວຈື່ງສະແດງທັມແກ່ຜູ້ອື່ນ.	              
    ດູຣາ ອານົນ ການສະແດງທັມ ແກ່ຜູ້ອື່ນ ບໍ່ແມ່ນທໍາໄດ້ງ່າຍ. ພິກຂຸເມື່ອຈະສະແດງທັມແກ່ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມຕັ້ງທັມ ໕ ປະການນີ້ໄວ້ໃນພາຍໃນແລ້ວຈື່ງສະແດງທັມແກ່ຜູ້ອື່ນ.
ເຫຼັ້ມ ໒໒. ຂໍ້ ໑໕໙. ໜ້າ ໑໖໖.

ປັນຫາສູຕ
         ດູຣາພິກຂຸທັງຫຼາຍ ປັນຫາພະຍາກອນ ໔ ຢ່າງນີ້ ໔ ຢ່າງ
ເປັນແນວໃດ ? 
         ໑.    ປັນຫາຕອບໂດຍສ່ວນດຽວມີຢູ່,    
         ໒.    ປັນຫາທີ່ຍ່ອມຈໍາແນກຕອບມີຢູ່, 
         ໓.    ປັນຫາທີ່ຕ້ອງສອບຖາມແລ້ວຕອບກໍ່ມີຢູ່, 
         ໔.    ປັນຫາທີ່ຄວນງົດມີຢູ່.
	    ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ປັນຫາພະຍາກອນ ໔ ຢ່າງນີ້ແລ. 
                                         ເຫຼັ້ມ ໒໑. ຂໍ້ ໔໒. ໜ້າ ໔໕.

ຕັ້ງໄວ້ນະຣົກ ຫຼື ສະຫວັນ
   [๑๑๙ ] ດູກ່ອນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມ ໕ ປະການ ເໝືອນຖືກນໍາມາວາງໄວ້ໃນນະຣົກ  ທັມ ໕ ປະການເປັນແນວໃດໜໍ ? ທັມ ໕ ປະການຄື:  (໑) ພິກຂຸນີບໍ່ໄຄ່ຄວນໃຫ້ລະອຽດເສຍກ່ອນ ແລ້ວສັນລະເສີນບຸຄຄົນທີ່ບໍ່ຄວນຕິ
ຕຽນ, (໒) ບໍ່ໄຄ່ຄວນໃຫ້ລະອຽດເສຍກ່ອນ ໄປຕິຕຽນບຸຄຄົນທີ່ຄວນສັນລະເສີນ, (໓) ມີວາຈາຜິດ, (໔) ມີການງານຜິດ, (໕) ເຮັດສັທທາທານ ຂອງຍາດໂຍມໃຫ້ຕົກຫຼົ່ນ,  ດູກ່ອນພິກຂຸທັງ
ຫຼາຍພິກຂຸນີ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມ ໕ ປະການນີ້ແລ ເໝືອນຖືກນໍາມາວາງໄວ້ໃນນະຣົກໆ.
   ດູກ່ອນ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມ ໕ ປະການ ເໝືອນຖືກເຊີນມາວາງໄວ້ໃນສະຫວັນ  ທັມ ໕ ປະການເປັນແນວໃດໜໍ ? ທັມ ໕ ປະການຄື: 
໑. ພິກຂຸນີໄຄ່ຄວນໃຫ້ລະອຽດເສຍກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຕິຕຽນຜູ້ທີ່ຄວນຕິຕຽນ, 
໒. ໄຄ່ຄວນໃຫ້ລະອຽດເສຍກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງສັນລະເສີນຜູ່ທີ່ຄວນສັນລະເສີນ, 
໓. ມີວາຈາຊອບ, ໔. ມີການງານຊອບ, 
໕. ບໍ່ເຮັດສັທທາທານ ຂອງຍາດໂຍມໃຫ້ຕົກຫຼົ່ນ, 
ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມ ໕ ປະການນີ້ເເລ ເໝືອນຖືກເຊີນມາວາງໄວ້ໃນສະຫວັນໆ.