ປະເທດຊອກຊີ

ປະເທດຊອກຊີ ຈໍເຈັຽ (ຊອກຊີ: საქართველო, romanized: sakartvelo; IPA: [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ]) ເປັນປະເທດໃນພາກພື້ນຄໍເຄຊັດກົງຈຸດຕັດລະຫວ່າງເອີຣົບຕາເວັນອອກ ແລະ ອາຊີຕາເວັນຕົກ ມີຂົງເຂດຕິດກັບທະເລດຳທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບລັດເຊຍ ທິດໃຕ້ຕິດກັບຕວັກກີ ແລະ ອາກເມນີ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບອາແຊກໄບຊານ ເມືອງຫຼວງ ແລະ ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຄື ທະບິລິຊີ ຊອກຊີມີພື້ນທີ່ທັງໝົດ 69,700 ຕາລາງກິໂລແມັດ (26,911 ຕາລາງໄມລ໌) ມີປະຊາກອນປະມານ 3.718 ລ້ານຄົນ ຊອກຊີເປັນປະເທດສາທາລະນະລັດບບລັດຖະສະພາ ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງຜ່ານລະບອບປະຊາທິປະໄຕແບບຕົວແທນ

ຊອກຊີເປັນປະເທດໜິ່ງທີ່ຜະລິດໄວນ໌ທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຂອງໂລກ ປະເພນີທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ເອກະລັກປະຈຳຊາດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບໄວນ໌  ແລະໄດ້ຮັບການຂຶ້ນທະເບີຍນເປັນມໍລະດົກໂລກທາງວັດຖະນະທຳທີ່ຈັບຕ້ອງບໍ່ໄດ້ຈາກ UNESCO  ໃນຊ່ວງຍຸກຄລາດສິກອານາຈັກອິດສະຫຼະຫຼາຍແຫ່ງໄດ້ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນຊອກຊີ ເຊັ່ນ: Colchis ແລະ Iberia ຊາວຊອກຊີຍອມຮັບສາດສະໜາຄຣິດຢ່າງເປັນທາງການໃນຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 4 ຄິດຕະຈັກອໍໂທດອກຂອງຊອກຊີມີສ່ວນຮວມໃນການລວມກັນທາງຈິດວິນຍານ ແລະ ການເມືອງໃນຊ່ວງຍຸກທຳອິດໃນຍຸກກາງລາຊະອານາຈັກຊອກຊີໄດ້ກຳເນີດຂຶ້ນ ແລະ ມາເຖິງຍຸກທີ່ຮຸ່ງເຮືອງສະໄໝຂອງກະສັດເດວິດເຊິ່ງເປັນຜູ້ສ້າງ ແລະ ລາຊິນີທາມາຣ໌ໃນສັດຕະວັດທີ 12 ແລະ ຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 13 ຫຼັງຈາກນັ້ນອຳນາດຂອງອານາຈັກຄ່ອຍ ໆ ຫຼຸດລົງ ແລະ ແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທີ່ສຸດ ບັນດາແຄວ້ນເລັກແຄວ້ນນ້ອຍໄດ້ຕົກໄປຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງອານາຈັກມອງໂກ ອານາຈັກອອດໂຕມັນ ແລະອານາຈັກເປີເຊຍ ຕາມລຳດັບ ໃນປີ 1783 ອານາຈັກຊອກຊີໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມເປັນພິນທະມິດກັບຈັກກະວັດລັດເຊຍ ແລະ ລວມດິນແດນຂອງຊອກຊີເຂົ້າດ້ວຍກັນໃນສັດຕະວັດທີ 19.

ຫຼັງຈາກການປະຕິວັດປີ 1917 ຊອກຊີໄດ້ກາຍເປັນປະເທດສາທາລະນະລັດເອກະລາດ ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງເຢຍລະມັນ ຫຼັງຈາກເຢຍລະມັນໄດ້ແພ້ສົງຄາມໂລກຄົ້ງທີ 1 ຊອກຊີຖືກບອນເຊວິກລັດເຊຍຮຸກຮານສົ່ງຜົນໃຫ້ປະເທດລວມຕົວເປັນສະຫະພາບໂຊວຽດໃນປີ 1922 ໃນຊ່ວງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ຊາວຊອກຊີ 700,000 ຄົນຕໍ່ສູ້ກັບກອງທັບແດງກັບເຢຍລະມັນໃນທົດສະວັດ 1980 ການເອີ້ນຮ້ອງເອກະລາດໄດ້ຂະຫຍາຍໄປສູ່ການແຍກຕົວຂອງຊອກຊີອອກຈາກສະຫະພາບໂຊວຽດໃນເດືອນເມສາ ປີ 1991 ໃນຊ່ວງທົດສະວັດຕໍ່ມາພາຍຫຼັງແຍກຕົວອອກຈາກໂຊວຽດ ຊອກຊີໄດ້ເກີດວິກິດທາງເສດຖະກິດ ສົງຄາມກາງເມືອງ ແລະ ສົງຄາມແບ່ງແຍກດິນແດນຂອງອັບຮາເຊຍ ແລະ ເຊົ້າອອດຊີເຊຍ ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ເກີດການປະຕິວັດກຸຫຼາບປາດສະຈາກເລືອດໃນປີ 2003 ຊອກຊີໄດ້ດຳເນີນນະໂຍບາຍທີ່ສະໜັບສະໜູນການເຊື່ອມສັມພັນກັບຕາເວັນຕົກເປັນຜົນໃຫ້ມີການປະຕິຮູບປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ເສດຖະກິດທີ່ມີເປົ້າໝາຍມຸ່ງໄປລວມກຸ່ມກັບນາໂຕ້ ແລະ ເອີຣົບ ການວາງແນວທາງທີ່ມຸ່ງໄປຫາຕາເວັນຕົກເຮັດໃຫ້ຄວາມສຳພັນກັບລັດເຊຍຕົກຕ່ຳລົງຈົນເຮັດໃຫ້ເກີດສົງຄວາມໄລຍະສັ້ນຂຶ້ນເມື່ອບໍ່ກີ່ປີທີ່ຜ່ານມາ

ປະຫວັດຊື່ປະເທດ 

ເມື່ອເວົ້າເຖີງຊື່ຄັ້ງທຳອິດທີ່ສະກົດວ່າ “ຈໍເຈຍ” ເປັນພາສາອິຕາລີ່ໃນຄຳວ່າ mappa mundi ຂອງ Pietro Vesconte ປີ ຄ.ສ. 1320  ໃນຊ່ວງທຳອິດຂອງການປາກົດຕົວໃນໂລກລະຕິນບໍ່ໄດ້ຂຽນທັບສັບແບບດຽວກັນສະເໝີໄປ ແລະພະຍັນຊະນະຕົວທຳອິດສະກົດດ້ວຍ J ເປັນ "Jorgia". "ຈໍເຈຍ" ອາດຈະມາຈາກການກຳໜົດພາສາເປີເຊຍຂອງຊາວຊອກຊີ - gurğān ໃນສັດຕະວັດທີ່ 11 ແລະ 12 ດ້ວຍການດັດແປງຜ່ານ Syriac gurz-ān / gurz-iyān ແລະພາສາອາຫຼັບ ĵurĵan / ĵurzan ທິດສະດີຕາມຕຳນານໄດ້ຮັບຈາກການເດີນທາງຂອງ Jacques de Vitry ຜູ້ທີ່ອະທະບາຍທີ່ມາຂອງຊື່ຕາມຄວາມນິຍົມຂອງ St. George ໃນກລຸ່ມຊາວຊອກຊີ  ໃນຂະນະ Jean Chardin ທີ່ເປັນນັກເດີນທາງຄິດວ່າ "ຈໍເຈຍ" ມາຈາກພາສາເກຣັກ γεωργός ("tiller of the land "). ໃນຂະນະທີ່ສາດຕາຈານ Alexander Mikaberidze ໄດ້ເສີມຄຳອະທິບາຍຂອງຈໍເຈຍ/ຈໍຈຽນ ວ່າໃນສັດຕະວັດນີ້ຖືກປະຕິເສດຈາກກຸ່ມນັກວິຊາການທີ່ຊີ້ເປົ້າໄປທີ່ຄຳມາພາສາເປີເຊຍ gurğ/gurğān, ເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງຄຳວ່າ gurğ/gurğān ທີ່ຖືກນຳໄປໃຊ້ໃນພາສາອື່ນ ໆ ອີກຫຼາຍພາສາລວມທັງພາສາສະລາບແລະພາສາເອີລົບຕາເວັນຕົກ ຄຳນີ້ອາດຖືກກຳໜົດຂຶ້ນໂດຍໃຊ້ຄຳເອີ້ນຂານຂອງອິຫຼ່ານບູຮານໃນບໍລິເວນໃກ້ກັບທະເລສາບແຄດປ້ຽນ ເຊີ່ງເອີ້ນກັນວ່າ ກໍແກນ

ຊື່ພື້ນເມືອງຄື Sakartvelo (საქართველო; "land of Kartvelians") ເຊີ່ງໄດ້ມາຈາກພຸມິພາກຊອກຊີຕອນກາງຂອງ Kartli ທີ່ໄດ້ບັນທຶກໄວ້ໃນສັດຕະວັດທີ່ 9 ແລະໃນການໃຊ້ງານເພີ່ມຕື່ມໝາຍເຖີງ ລາດຊະອານາຈັກຊອກຊີໃນຍຸກກາງທັງໝົດໃນສັດຕະວັດທີ່ 13 ການກຳໜັດຕົວເອງຂອງຊາວຊອກຊີໃຊ້ຄື Kartvelebi (ქართველებიคือ "Kartvelians")

ພົງສາວະດານຊອກຊີໃນຍຸກກາງໄດ້ບອກເຖີງບັນພະບຸລຸດໃນຕຳນານ Kartvelians, Kartlos ເຊີ່ງເປັນເຫຼນຂອງ Japheth ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມນັກວິຊາການຍອມຮັບວ່າ Karts ເຊີ່ງເປັນຊົນເຜົ່າ proto-Georgian ທີ່ກາຍເປັນກຸ່ມທີ່ມີອຳນາດເໜືກວ່າໃນສະໄໝບູຮານ ຊື່ Sakartvelo (საქართველო) ປະກອບດ້ວຍສອງສ່ວນຄື kartvel-i (ქართველ-ი) ລະບຸຜູ້ທີ່ຢູ່ອາໄສໃນບໍລະເວນຕອນກາງຂອງຊອກຊີຕາເວັນອອກຂອງ Kartli ຫຼື Iberia ຕາມທີ່ຮູ້ຈັກິນໃນແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງອານາຈັກໂລມັນຕາເວັນອອກບູຮານ  ຊາວເກຣັກ (Strabo, Herodotus, Plutarch, Homer ແລະອື່ນໆ ) ແລະຊາວໂລມັນ (Titus Livius, Tacitus ແລະອື່ນໆ) ເອີ້ນຊາວຊອກຊີທາງຕາເວັນຕົກວ່າ Colchians ແລະຊາວຊອກຊີຕາເວັນອອກວ່າ Iberia

ປັດຈຸບັນຊື່ຢ່າງເປັນທາງການຂອງປະເທດຄື ຊອກຊີ ຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນລັດຖະທຳມະນູນຂອງປະເທດຄຶ "ຊອກຊີ" ຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນລັດຖະທຳມະນູນຂອງຊອກຊີເຊີ່ງອ່ານວ່າ "ສາທາລະນະລັດຊອກຊີ"

ປະຫວັດສາດ 

ປະເທດຊອກຊີ (ຊອກຊີ: საქართველო sakartvelo) ລວມເປັນອານາຈັກດຽວພາຍໃຕ້ລາດຊະວົງ Bagrationi ມີກະສັດ Bagrat ທີ່ 3 ໃນຊ່ວງສັດຕະວັດທີ່ 11 ເຊີ່ງເກີດຂຶ້ນຈາກບັນພະບຸລຸດບູຮານ Colchis ແລະ Iberia ລາດຊະອານາຈັກຊອກຊີຮຸ່ງເຮືອງໃນຊ່ວງສັດຕະວັດທີ່ 10 - 12 ພາຍໃຕ້ກະສັດ David IV ແລະ ພະລາຊິນີ Tamar ແລະອຳນາດໄດ້ຫຼຸດລົງຈາກການຮຸກຮານຂອງຊາວມອງໂກໃນປີ 1243 ຫຼັງຈາກການລວມຕົວກັນໄດ້ບໍ່ດົນພາຍໃຕ້ກະສັດ George V ໃນປີ ຄ.ສ. 1490 ຊອກຊີໄດ້ຖືກແບ່ງແຍກເປັນອານາຈັກນ້ອຍໆ ຫຼາຍອານາຈັກ ເຊີ່ງຕະຫຼອດຍຸກສະໄໝໃໝ່ພະຍາຍາມທີ່ຈະຮັກສາເອກະລາດຂອງຕົວເອງຕະຫຼອດມາຈາກກະຖືກປັກຄອງຈາກອານາຈັກອອດໂຕມັນແລະເປີເຊຍ (Safavid, Afsharid ແລະ Qajar) ຈົນກະທັ້ງຊອກຊີຖືກລວມກັບຈັກກະຫວັດລັດເຊຍໃນສັດຕະວັດທີ່ 19 ຫຼັງຈາກນັ້ນໄດ້ມີການສະເໜີເພື່ອຂໍແຍກຕົວເປັນອິດສະລະໃນຊື່ ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕຊອກຊີ ໃນປີ 1918 - 1921 ຊອກຊີໄດ້ຖືກລວມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫະພັນສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມທຣານຄໍເຄຊ່ຽນ ໃນປີ 1922 - 1936 ຈາກນັ້ນໄດ້ສ້າງຕັ້ງເປັນ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຊອກຊີ ຈົນເຖີງສະຫະພາບໂຊວຽດລົ້ມສະລາຍ

ສາທາລະນະລັດຊອກຊີໄດ້ປະກາດອິດສະລະພາບໃນປີ 1991 ມີປະທານປະເທດຄົນທຳອິດຄື ທ່ານ Zviad Gamsakhurdia ເຊີ່ງໄດ້ມີການປຸກກະແສຊາດນິຍົມຂອງຊອກຊີແລະສາບານວ່າຢືນຢັດໝັ່ນຄົງອຳນາດເໜືອອັບຮາເຊຍ ແລະເຊົ້າ ອອດເຊເຊຍ ສ່ວນ Gamsakhurdia ໄດ້ຖືກປົດໃນການປະຕິວັດລັດຖະປະການໃນປີດຽວກັນ ແລະປະເທດໄດ້ຕົກຢູ່ໃນສົງຄາມກາງເມືອງຈົນເຖີງປີ 1995 ອັບຮາເຊຍ ແລະເຊົ້າ ອອດເຊເຊຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຈາກລັດເຊຍເຊີ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ໄດ້ຮັບເອກະລາດໂດຍພຶດຕິໄນ ການປະຕິວັດກຸຫຼາບປາດສະຈາກເລືອດບັງຄັບໃຫ້ Eduard Shevardnadze ລາອອກໃນປີ 2003 ລັດຖະບານໃໝ່ພາຍໃຕ້ Mikheil Saakashvili ໄດ້ມີນະໂບາຍປ້ອງກັຍການແຍກຕົວອອກເປັນສາມສາທາລະນະລັດໃນວິກິດ Adjara ປີ 2004 ແຕ່ຄວາມຂັດແຍ້ງຂອງອັບຮາເຊຍ ແລະເຊົ້າ ອອດເຊເຊຍ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດສົງຄາມລັດເຊຍ - ຊອກຊີ ປີ 2008 ແລະຄວາມຕຶງຄຽດຍັງຄົງດຳເນີນມາເຖີງປັດຈຸບັນ

ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ

ອ້າງອີງ

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ