ແຂວງຊົນບູຣີ

ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ຫຼື ເມືອງຊົນ(ໄທ:  จังหวัดชลบุรี ຈັງຫວັດຊົລບຸຣີ)ແມ່ນຊື່ຈັງຫວັດທີ່ຕິດນຳອ່າວໄທແຫ່ງໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກຂອງປະເທດໄທ ເຊີ່ງມີບ່ອນທ່ອງທ່ຽງທີ່ມີຊື່ສຽງຫຼາຍແຫ່ງຂອງປະເທດໄທຕັ້ງຢູ່ ນອກແຕ່ດ້ານອຸດສາຫະກຳການທ່ອງທ່ຽວແລ້ວ ໃນຂະໜະດຽວກັນນັ້ນຍັງຖືແມ່ນຈັງຫວັດທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທາງເສດຖະກິດເປັນຢ່າງຫຼາຍທີ່ສຸດ ຊີ່ງລອງແຕ່ບາງກອກ ທັ້ງໃນດ້ານພານິຊະຍະກຳແລະອຸດສາຫະກຳຕ່າງໆ ຂອງປະເທດແຫ່ງໜຶ່ງດ້ວຍໃນອະດີດຈັງຫວັດຊົນບຸລີນັ້ນເຄີຍແມ່ນແຫຼ່ງທີ່ຕັ້ງຂອງເມືອງທ່າທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ ແມ້ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນນີ້ກໍຍັງຄົງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງທ່າເຮືອທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຂອງປະເທດລອງແຕ່ທ່າເຮືອບາງກອກ ນັ່ນກໍຄືທ່າເຮືອແຫຼມສະບັງ ເນື່ອງແຕ່ມີທຳເລທີ່ຕັ້ງເໝາະສົມ ຈັງຫວັດຊົນບຸລີນັ້ນມີອານາເຂດຕິດນຳຈັງຫວັດສະເຊີງເຊົາ ຈັງຫວັດລະຍອງ ແລະຈັງຫວັດຈັນທະບຸລີ

ປະຫວັດສາດ 
ຈັງຫວັດຊັນບຸລີນັ້ນເຄີຍແມ່ນຊຸມຊົນບູຮານທີເຄີຍມີມະນຸດຍຸກຫິນໃໝ່ອາໄສຢູ່ມາແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດແລ້ວ ເພາະວ່າເຄີຍມີການຂຸດຄົ້ນດ້ານບູຮານຄະດີແລ້ວພໍ້ລ່ອງລອຍຂອງຊຸມຊົນບູຮານກ່ອນປະຫວັດສາດກົງແຖວບ່ອນລາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳພານທອງຊຶ່ງຢູ່ໃນບໍລິເວນວັດໂຄກພະນົມດີ ຕຳບົນທ່າຂ້າມ ອຳເພີພະນັດນິຄົມ
ຊຶ່ງແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທີ່ຄົ້ນພົບໃນເທື່ອຫັ້ນໄດ້ພໍ້ສິ່ງມີຄຸນຄ່າທາງບູຮານຄະດີຫຼາຍຢ່າງ ຄື ຂວານຫິນຂັດ ເຄື່ອງປະດັບຈຳພວກກຳໄລ ລູກປັດ ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ ແນວໃຊ້ເຊືອກທາບ ແລະໄດ້ພໍ້ຊາກຂອງອາຫານທະເລຕື່ມນຳ ຈຶງເຮັດໃຫ້ຊາບວ່າບໍລິເວນນີ້ຢູ່ໃກ້ຊາຍຝັ່ງທະເລຫຼາຍກວ່າປັດຈຸບັນຫຼາຍ ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີທີ່ກ່າວອ້າງທັງໝົດທາງຕັ້ນຫັ້ນຈຶງແມ່ນຫຼັກຖານຢືນຢັນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນຮອດຄວາມເປັນມາອັນແສນດົນຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ອະດີດເຄີຍແມ່ນບ່ອນທີ່ຕັ້ງເມືອງບູຮານທີ່ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເຖີງ ໓ ເມືອງຄື ເມືອງພະລົດ ເມືອງສີພະໂລ ແລະເມືອງພະຍາແລ່ ໂດຍອານາເຂດຂອງ ໓ ເມືອງນີ້ໂຮມກັນເປັນຈັງຫວັດຊົນບຸລີໃນປັດຈຸບັນ

ເມືອງພະລົດ
ໃນສະໄໝທະວາລະວະດີນຳສະໄໝລົບບຸລີ ປະມານ ໑,໔໐໐-໗໐໐ ປີກ່ອນ ບໍລິເວນຕຳບົນໜ້າພະທາດ ອຳເພີພະນັດນິຄົມໃນປັດຈຸບັນ ມີຮ່ອງຮອຍເມືອງໃຫຍ່ຊື່ "ເມືອງພະລົດ" ຕັ້ງຢູ່ໃນຮາບລຸ່ມຊຶ່ງແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍໄຫຼມາບັນຈົບກັນເປັນແມ່ນ້ຳພານທອງ ໂດຍສາມາດໃຊ້ແມ່ນ້ຳສາຍນີ້ເປັນທາງຄະມະນາຄົມຕິດຕໍ່ນຳເມືອງສີມະໂຫສົດໃນຈັງຫວັດປາຈີນບຸລີ (ປັດຈຸບັນຄືບໍລິເວນສະມະເຂືອ ບ້ານໂຄກວັດ ແລະບ້ານໜອງສະແກ ອຳເພີສີມະໂຫສົດ)  ຈົນໄປຮອດອຳອະລັນປະເທດໄດ້ ຕື່ມທັ້ງຍັງມີເສັ້ນທາງຍ່າງຕີນເຊື່ອມໄປຮອດຈັງຫວັດລະຢອງແລະຈັນທະບຸລີ ກາຍເມືອງພະຍາເລ່ອັນແມ່ນເມືອງສຳຄັນຕື່ມບ່ອນໜຶ່ງຂອງຊົນບຸລີ ເມືອງພະລົດຈຶງກາຍເປັນສູນກາງການຄະມະນາຄົມຂອງຊົນບຸລີໃນຍຸກນັ້ນ 
ນອກຈາກນີ້  ນັກບູຮານຄະດີຍັງສຳລວດພໍ້ວ່າ ເມືອງພະລົດແມ່ນເມືອງຍຸກບູຮານດຽວນຳເມືອງສີພະໂລ ຫຼືເກົ່າກວ່າເລັກໜ້ອຍ ເນື່ອງຈາກປາກົດວ່າ ມີທາງຍ່າງບູລານເຊື່ອມຕໍ່ສອງເມືອງນີ້ໃນໄລຍະທາງປະມານ ໒໐ ກິໂລແມັດ

ເມືອງສີພະໂລ
ເມືອງສີພະໂລ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນບ້ານອູ່ຕະເພົາ ຕຳບົນໜອງໄມ້ແດງ ອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ ໜ້າເມືອງມີອານາເຂດຈົດຕຳບົນບາງຊາຍໃນປັດຈຸບັນ ເຄີຍມີຜູ້ຂຸດພໍ້ບູຮານວັດຖຸຫຼາຍຢ່າງ ຄືພະພຸດທະຮູບທອງຄຳ ສຳລິດ ແກ້ວຜະຫຼຶກ ຂັນທອງຄຳ ຈອກຊາມສັງຄະໂຫຼກຄ້າຍຂອງສຸໂຂໄທ ຈະເຂ້ປູນ ແລະກ້ອນສິລາມີລອຍຕີນໜາ ເປັນຕົ້ນ ນັກບູຮານຄະດີສັນນິຖານວ່າ ເມືອງສີພະໂລແມ່ນເນືອງສະໄໝຂອມເລືອງອຳນາດແຫ່ງພາກອຸສາຄະເນ ແລະອາດຊິມີອາຍຸໂຮມສະໄໝນຳລົບບຸລີອັນຢູ່ຫຼັງອູ່ທອງ ແລະກ່ອນຍຸກອະຍຸດທະຍາຄືປະມານປີ ຄ.ສ. ໑໐໕໗-໑໓໕໗
 
ຈາກການຂຸດຄ້ນທາງບູຮານຄະດີເຮັດໃຫ້ຊາບວ່າ ຕົວເມືອງສີພະໂລຕັ້ງຢູ່ໃກ້ນຳປາກນ້ຳບາງປະກົງ ໂດຍເມື່ອປະມານ ໖໐໐ ປີກ່ອນໃນສະໄໝສຸໂຂໄທ ເມືອງນີ້ມີຖານະເປັນເມື່ອງທ່າຊາຍທະເລທີມັ່ນຄັ່ງ ເປີດຮັບເຮືອສຳເພົາແຕ່ຈີນ ກຳປູເຈຍ ແລະຫວຽດນາມ ໃຫ້ມາຈອດພັກກ່ອນເດີນທາງຕໍ່ໄປຍັງປາກນ້ຳເຈົ້າພະຍາ (ແມ່ນທີ່ນ່າເສຍດາຍວ່າ ກຳແພງເມືອງສີພະໂລໄດ້ຖືກທຳລາຍໄປໝົດສິ້ນຈາກການກໍ່ສ້າງຖະໜົນສຸຂຸນວິດ ຈຶງບໍ່ເຫຼືອຮ່ອງຮອຍທາງບູຮານຄະດີໄວ້ໃຫ້ສຶກສາ)  ຕໍ່ມາໃນສະໄໝອະຍຸດທະຍາເມືອງສີພະໂລກໍ້ຄ່ອຍໆ ໝົດຄວາມສຳຄັນລົງ ອາດເພາະແມ່ນ້ຳຕີ້ນເຂີນຈາກການພັດພາສະສົມຂອງຕະກອນຈຳນວນມະຫາສານ ປະຊາຊົນຈຶງຍ້າຍຖິ່ນຖານລົງມາສ້າງເມືອງໃໝ່ທີ "ບາງປາສ້ອຍ" ຊຶ່ງກໍ້ຄື "ເມືອງຊົນບຸລີ" ໃນປັດຈຸບັນ (ວັດໃຫຍ່ອິນທາລາມໃນເມືອງຊົນບຸລີປັດຈຸບັນ ຍັງປາກົດພາບຈິດຕະກຳຝາຜະໜັງການຄ້າຂາຍລະຫວ່າງຄົນໄທ ຈີນ ແລະຝະຫຼັ່ງ ບົ່ງບອກຮອດບັນຍາກາດການຄ້າຂາຍອັນຄຶກຄັກຂອງອະດີດ)

ເມືອງພະຍາເລ່
ເມືອງພະຍາເລ່ ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດບໍ່ທອງ ຕຳບົນບໍ່ທອງ ແມ່ນເມືອງຍຸກທະວາລະວະດີເຊັ່ນດຽວນຳເມືອງພະລົດ ເມືອງນີ້ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດທີ່ສູງ ຫ່າງແຕ່ເມືອງພະລົດປະມານ ໓໒ ກິໂລແມັດ ລັກສະໜະຜັງເມືອງແມ່ນຮູບວົງລີ ໒ ຊັ້ນ ຊັ້ນຕົ້ນມີເສັ່ນຜ່າສູນກາງ ໑,໑໐໐ ແມັດ ສ່ວນຊັ້ນໃນປະມານ ໖໐໐ ແມັດ ໂດຍຄູເມືອງແລະຄັນດິນຂອງຕົວເມືອງຊັ້ນນອກດ້ານເໜືອຍັງຄົງປາກົດເຫັນໄດ້ຄັກໃນປັດຈຸບັນ 
ເມືອງພະຍາເລ່ມີຕິດຕໍ່ນຳເມືອງພະລົດເນືອງໆ ໂດຍໃຊ້ຄອງຫຼວງເປັນເສັ້ນທາງສັນຈອນ ປັດຈຸບັນລຳຄອງນີ້ຍັງຄົງຢູ່ ໂດຍແມ່ນຄອງສາຍສຳຄັນແລະມີຄວາມຍາວກວ່າໝູ່ຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ທຸກເວັນນີ້ການເຮັດນາໃນອຳເພີພະນັດນິຄົມແລະອຳເພີພານທອງ ຍັງຄົງອາໄສນ້ຳແຕ່ຄອງນີ້ ເນືອງຈາກມີແຄວຫຼາຍສາຍແຕກສາຂາອອກໄປ ແຄວໃຫຍ່ກວ່າໝູ່ຄື ແຄວທີ່ເກີດແຕ່ທິວເຂົາປ່າແດງ

ສະໄໝກຸງສີອະຍຸດທະຍາ
ເມືອງຊົນບຸລີປາກົດແມ່ນຫຼັກຖານໃນທຳນຽບສັກດິນາຫົວເມືອງ ກາເມື່ອ ຄ.ສ. ໑໓໗໖ ມີຖານະແມ່ນເມືອງຈັດຕະວາ ຜູ້ຮັກສາເມືອງຄື “ອອກເມືອງຊົນບຸລີສີມະຫາສະໝຸດ” ສັກດິນາ ໒,໔໐໐ ໄຮ່ ສົ່ງສ່ວຍໄມ້ແດງໃນລັດຊະການສົມເດັດພະບະລົມມະລາຊາທິລາດ (ຂຸນຫຼວງພະງົ່ວ) ໃນປີ ຄ.ສ. ໑໗໖໖ ຂະໜະທີ່ກຸງສີອະຍຸດທະຍາໂດນທັບພະມ້າລ້ອມຢູ່ນັ້ນ ກົມໝື່ນພິພິດຜູ້ເປັນພະເຈົ້າລູກຍາເທີອົງໜຶ່ງໃນພະບາດສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບະລົມມະໂກດ ແຕ່ໂດນເນລະເທດໄປລັງກາ ໄດ້ເມື່ອມາເກ້ຍກ່ອມຮວບໂຮມຊາຍສະກັນທາງຫົວເມືອງພາກຕາເວັນອອກ ຄື ຈັນທະບຸລີ ລະຢອງ ບາງລະມຸງ ຊົນບຸລີ ແລະປາຈີນບຸລີ ເຂົ້າຮ່ວມກອງທັບ  ອ້າງວ່າຊີຍົກໄປຊ່ວຍກຸງສີອະຍຸດທະຍາລົບພະມ້າ ໃນເທື່ອນັ້ນຊາວຊົນບຸລີໄດ້ໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນເຂົ້າຮ່ວມທັບແມ່ນຈຳນວນຫຼາຍ ຈົນກະທັ່ງເມືອງຊົນບຸລີແທບຊີກາຍແມ່ນເມືອງຮ້າງ

ເມື່ອກົມໝື່ນເທບພິພິດຍົກໄພ່ພົນໄປຕັ້ງມັ່ນທີ່ປາຈີນບຸລີແລ້ວ  ຈຶງມີໜັງສືກາບບັງຄົມທູນພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເອກກະທັດ ນະ ກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ຂໍອາສາຊ່ວຍປ້ອງກັນພະນະຄອນ ແຕ່ພະເຈົ້າຢູ່ຫົວເອກກະທັດຊົງພະລາດຊະດຳລິວ່າ ກົມໝື່ນເທບພິພິດແມ່ນຄົນມັກໃຫຍ່ໄຝ່ສູງຈົນໂດນເນລະເທດມາແລ້ວເທື່ອໜຶ່ງ ການທີ່ມາຮຽກລະດົມຜູ້ຄົນເຂົ້າແມ່ນກອງທັບໂດຍພົນການເທື່ອນີ້ກໍ້ແມ່ນການເຮັດຜິດກົດມົນເທຍລະບານ ຈຶງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ຍົກກອງທັບແຕ່ກຸງສີອະຍຸດທະຍາໄປປາບກົມໝື່ນເທບພິພິດຈົນບອບຊ້ຳ ແຕ່ນັ້ນພະມ້າຍັງໄດ້ສົ່ງກອງທັບເຂົ້າໂຈມຕີກອງທັບກົມໝື່ນພິພິດຈົນແຕກພ່າຍ  ຈົນກະທັ່ງກຸງສີອະຍຸດທະຍາເສຍແກ່ພະມ້າເມື່ອ ຄ.ສ. ໑໗໖໗ ຊາວຊົນບຸລີໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືນຳສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດໃນການກອບກູ້ອິດສະລະພາບຢ່າງໃກ້ຊິດ  ຈົນສາມາດກອບກູ້ເອກກະລາດເມື່ອຄືນມາໄດ້ສຳເລັດ

ສະໄໝກຸງລັດຕະນະໂກສິນ

ສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະນັ່ງເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ່ ໓ ພະອິນທະອາສາຊາວເມືອງວຽງຈັນ  ໄດ້ພາຊາວລາວຈຳນວນໜຶ່ງອົບພະຍົບເຂົ້າມາຂໍພຶ່ງພະບໍລົມມະໂພທິສົມມະພານ ພະອົງຈຶງຊົງໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ໄປຕັ້ງຖິ່ນອາໄສຢູ່ລະຫວ່າງເມືອງຊົນບຸລີແລะສะເຊີງເຊົາ (ບໍລິເວນເມືອງພະນັດນິຄົມໃນປັດຈຸບັນ)  ເມື່ອຕໍ່ມາສະໄໝລັດຊະການທີ່ ໔-໖  ພະມະຫາກະສັດແລะພະບໍລົມມະວົງສານຸວົງຂອງສະຫຍາມ  ໄດ້ສະເດັດປະພາດຊົນບຸລີຫຼາຍເທື່ອ ເນື່ອງຈາກຊົນບຸລີແມ່ນເມືອງຊາຍທะເລທີ່ມີທັດສະນີຍະພາບງົດງາມ  ເໝາะແກ່ການພັກຜ່ອນຫຍ່ອນໃຈ  ອີກທັ້ງບໍ່ໄກຈາກບາງກອກຫຼາຍເຕີບ

ຈົນຮອດປີ ຄ.ສ. ໑໘໐໗ ພະສຸນທອນໂວຫານ (ສຸນທອນພູ່)  ລັດຕະນະກະວີຂອງໄທ ໄດ້ຍ່າງທາງແຕ່ບາງກອກ ໄປຢາມບິດາທີ່ເມືອງແກງ ຈັງຫວັດລະຍອງໄດ້ຂຽນໄວ້ໃນນິລາດເມືອງແກງກ່າວຮອດເມືອງຕ່າງໆ ເມື່ອເຂົ້າຮອດເຂດຈັງຫວັດຊົນບຸລີຕາມລຳດັບແຕ່ເໜືອຫາໃຕ້  ຄື ບາງປາສ້ອຍ  ໜອງມົນ  ບ້ານໄຮ່  ບາງພະ  ບາງລะມຸງ  ນາເກືອ  ພັດທະຍາ  ນາຈອມທຽນ  ຫ້ວຍຂວາງ  ແລะໜອງຊะແງ້ວ (ປັດຈຸບັນເອີ້ນບ້ານຊາກແງ້ວ ຢູ່ໃນເຂຕອຳເພີບາງລะມຸງ ຊຶ່ງແມ່ນທາງທີ່ຊິໄປອຳເພີແກງ ຈັງຫວັດລะຍອງໄດ້) 

ໃນຊ່ວງ ຄ.ສ. ໑໘໙໔ ລັດສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະຈຸນລະຈອມເກ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລັດຊະການທີ່ ໕ ໄດ້ຊົງປ່ຽນແປງລะບົບການປົກຄອງລາດຊະອານາຈັກທີ່ແມ່ນຫົວເມືອງນ້ອຍໆແບບບູຮານ ຍຸບໂຮມເຂົ້າດ້ວຍກັນ ໃຫ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ບັງຄັບບັນຊາຂອງກະຊວງມະຫາດໄທໜ່ວຍງານດຽວ  ດັງມີບັນທຶກວ່າ “ໂຮມຫົວເມືອງທາງລຳນ້ຳບາງປะກົງ ຄື ເມືອງປາຈີນບຸລີ ໑ ເມືອງນະຄອນນາຍົກ ໑ ເມືອງພະນົມມະສາລະຄາມ ໑ ເມືອງສะເຊີງເຊົາ ໑ ໂຮມ ໔ ຫົວເມືອງ ແມ່ນເມືອງມົນທົນ ໑ ເອີ້ນວ່າ ມົນທົນປາຈີນ” ຕັ້ງທີ່ວ່າການມົນທົນ ນະ ເມືອງປາຈີນ ຕໍ່ເມື່ອໂອນຫົວເມືອງໃນກົມມະທ່າມາຂຶ້ນກະຊວງມະຫາດໄທ ຈຶງຍ້າຍທີ່ເຮັດການມົນທົນລົງມາຕັ້ງທີ່ເມືອງສะເຊີງເຊົາ ເພາะຂະຫຍາຍອານາເຂດມົນທົນຕໍ່ລງໄປທາງຊາຍທะເລ ໂຮມເມືອງພະນັດນິຄົມ ເມືອງຊົນບຸລີ  ແລะເມືອງບາງລะມຸງ  ເພີ່ມໃຫ້ຕື່ມ ໓ ໂຮມແມ່ນ ໗ ເມືອງດ້ວຍກັນ ແຕ່ຄົງເອີ້ນຊື່ວ່າມົນທົນປາຈີນຢູ່ຕາມເດີມ  

ເມື່ອຮອດຊ່ວງປີ ຄ.ສ. ໑໙໑໕ ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ ໖ ໄດ້ຊົງໂຮມມົນທົນຈັດຕັ້ງຂຶ້ນແມ່ນ “ພາກ” ໂດຍມີອຸບປະລາດເປັນຜູ້ປົກຄອງ  ມີອຳນາດເໜືອສະໝຸຫະເທສາພິບານ ມີດ້ວຍ ກັນ ໔ ພາກ ຄື ພາກພາຍັບ ພາກປັກໃຕ້ ພາກອີສານ ແລะພາກຕາເວັນຕົກ ສຳຫຼັບພາກກາງໃຫ້ຄົງແມ່ນມົນທົນຢູ່ຢ່າງເດີມ ເອີ້ນວ່າມົນທົນອະຍຸດທະຍາ ມີອຸບປະລາດປົກຄรອງແທນສະໝຸຫະເທສາພິບານ ການປົກຄรອງຫົວເມືອງແບບແບ່ງແມ່ນພາກແລะມີຕຳແໜ່ງອຸບປະລາດເຊົ່ນນີ້ຍົກເລີກເມື່ອມື້ອທີ່ ໓໑ ມີນາ  ຄ.ສ. ໑໙໒໕ ໃນສະໄໝລັດຊະການທີ່ ໗ ໂດຍເມື່ອໄປໃຊ້ໃນລັກສະໜะແມ່ນມົນທົນຢ່າງເດີມ ໃນລັກສະໜะທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍຮອດ ໒໐ ມົນທົນ ແລะພາຍໃນ ໑໐ ປີຕໍ່ມາ ຄືກ່ອນ ຄ.ສ. ໑໙໓໒ ໄດ້ຍຸບລົງເຫຼືອພຽງ ໑໐ ມົນທົນແມ່ນເທື່ອສຸດທ້າຍ

ໜ່ວຍການປົກຄອງ 
ການປົກຄອງແບ່ງອອກແມ່ນ ໑໑ ອຳເພີ ໙໒ ຕຳບົນ ໖໘໗ ໝູ່ບ້ານ

ບ່ອນສຶກສາ

ມະຫາວິທະຍາໄລ 
 ມະຫາວິທະຍາໄລກະເສດສາດ ວິດທະຍາຂົງເຂດສີລາຊາ
 ມະຫາວິທະຍາໄລເທັກໂນໂລຢີລາດຊະມົງຄົນຕະວັນອອກ ວິດທະຍາຂົງເຂດບາງພະ
 ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ສູນພັດທະຍາ
 ມະຫາວິທະຍາໄລບູລະພາ ວິດທະຍາຂົງເຂດບາງແສນ
 ມະຫາວິທະຍາໄລມະຫາມະກຸດລາດຊະມະຫາວິທະຍາໄລ ສູນການສຶກສາຊົນບຸລີ
 ມະຫາວິທະຍາໄລສີປະທຸມ ວິດທະຍາຂົງເຂດຊົນບຸລີ
 ມະຫາວິທະຍາໄລເອຊຽນ

ສະຖາບັນແລະວິທະຍາໄລ 
 ສະຖາບັນການພະລະສຶກສາ ວິດທະຍາຂົງເຂດຊົນບຸລີ
 ວິທະຍາໄລການສາທາລະນະສຸກສິລິນທອນ ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ
 ວິທະຍາໄລພະຍາບານບໍລົມມະລາດຊະຊົນນະນີ ຊົນບຸລີ
 ວິທະຍາໄລມະຫາດໄທ  
 ວິທະຍາໄລເທັກນິກສັດຕະຫີບ
 ເທກໂນໂລຢີພາກຕະວັນອອກ(ອີ.ເທກ)

ໂຮງຮຽນ 
 ເບີ່ງ ລາຍຊື່ໂຮງຮຽນໃນຈັງຫວັດຊົນບຸລີ

ການເດີນທາງສູ່ຈັງຫວັດຊົນບຸລີ 

ຈັງຫວັດຊົນບຸລີແມ່ນຈັງຫວັດທີ່ມີເສ້ນທາງຄະມະນາຄົມດີກວ່າໝູ່ຈັງຫວັດໜຶ່ງຂອງປະເທດໄທ ໂດຍມີລະບົບການຄະມະນາຄົມຂົນສົ່ງທົ່ວເຖິງແລະສະດວກໃນທຸກດ້ານ ທັງການຂົນສົ່ງທາງບົກ ທາງເຮືອ ແລະທາງອາກາດ ໂຮມທັງມີການຂົນສົ່ງທາງທໍ່ສຳຫຼັບສິນຄ້າເຫຼວ ໄດ້ແກ່ ນ້ຳມັນແລະສານເຄມີ ການຄະມະນາຄົມແລະຂົນສົ່ງຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີໃນປັດຈຸບັນອາໄສທາງບົກເປັນຫຼັກ ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີການຂົນສົ່ງທ່າເຮືອແລະທາງອາກາດ ຊຶ່ງສາມາດພັດທະນາກສັກກະຍະພາບໃຫ້ເພີ່ມຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ

ທາງອາກາດ 
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີມີທ່າອາກາດຍານ ໒ ແຫ່ງຄື ທ່າອາກາດຍານບາງພະ ນຳ ທ່າອາກາດຍານນານາຊາດອູ່ຕະເພົາ  ໂດຍທ່າອາກາດຍານບາງພະຕັ້ງຢູ່ໃນ ອຳເພີສິລາຊາ ແມ່ນສະໜາມເຝິກຝົນສຳຫຼັບເຮືອບິນລຳໜ້ອຍ ຈຶງບໍ່ໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການພານິດທົ່ວໄປ

ລາຍຊື່ສາຍການບິນ

ສາຍການບິນລະຫວ່າງປະເທດ 
 ໂຄລຽນແອຣ໌ - (ໂຊນ-ອິນຊອນ) (ເຮັດການບິນສະເພາະລະດູໜາວ)

ສາຍການບິນພາຍໃນປະເທດ 
 ບາງກອກແອຣ໌ເວ - (ເກາະສະໝຸຍ, ພູເກັດ)
 ແຮບປີ້ແອຣ໌ - (ພູເກັດ)

ທາງນ້ຳ 
ເນື່ອງຈາກຈັງຫວັດຊົນບຸລີມີສະພາບພູມິສາດເອື້ອອຳນວຍຕໍ່ການຂົນສົ່ງທາງທະເລ ກ່າວຄືດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງຈັງຫວັດແມ່ນຊາຍຝັ່ງທີ່ມີແນວຍາວໄລຍະທາງຫຼາຍຮ້ອຍກິໂລແມັດ ໂດຍຫຼາຍແຫ່ງແມ່ນຊາຍຫາດທີ່ງົດງາມ ແລະລາງບ່ອນເໝາະຊິແມ່ນທ່າຈອດເຮືອ  ສົ່ງພົນໃຫ້ຊາຍຝັ່ງທະເລຂອງຈັງຫວັດມີທ່າທຽບເຮືອປະມົງນຳທ່າທຽບເຮືອສິນຄ້າ ທັງທີ່ແມ່ນທ່າທຽບເຮືອຂອງເອກກະຊົນນຳທ່າທຽບເຮືອພານິດສຳຫຼັບຂົນສົ່ງສິນຄ້າລຽບຕາມຊາຍຝັ່ງທະເລຕາເວັນອອກເຂົ້າສູ່ທ່າເຮືອບາງກອກ

ທາງລົດໄຟ 
ການຂົນສົ່ງທາງລົດໄຟຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີອາໄສເສ້ນທາງລົດໄຟສາຍຕາເວັນອອກ ໂດຍເລິ່ມຕ້ນແຕ່ບາງກອກ-ສະເຊີງເຊົາ-ອຳເພີສີລາຊາ ເມື່ອລັດຖະບານມີໂຄງການພັດທະນາພື້ນທີ່ບໍລິເວນຊາຍຝັ່ງທະເລຕາເວັນອອກ ການລົດໄຟແຫ່ງປະເທດໄທຈຶງດຳເນີນການກໍ່ສ້າງທາງລົດໄຟສາຍນີ້ຂຶ້ນ ເພື່ອຮອງຮັບການຂົນສົ່ງສິນຄ້າແຕ່ທ່າເຮືອນ້ຳລຶກສັດຕະຫີບ ທ່າເຮືອນ້ຳລຶກນິຄົມອຸດສາຫະກຳແຫຼມສະບັງ ນຳທ່າເຮືອນ້ຳລຶກນິຄົມອຸດສາຫະກຳມາບຕາພຸດ

ທາງລົດຈັກ 
ການຂົນສົ່ງທາງລົດຈັກແມ່ນລະບົບການຄະມະນາຄົມສຳຄັນກວ່າຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ ແລະມີບົດບາດຫຼາຍຂຶ້ນເລື່ອຍໆໃນປັດຈຸບັນ ໂຄງຂ່າຍນີ້ຢູ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງກົມຫຼວງ ໂດຍປັດຈຸບັນມີຖະໜົນທີ່ສ້າງເສັດແລ້ວເປັນໄລຍະທາງ ໗໔໕.໔໙໗  ກິໂລແມັດ ແມ່ນທາງຫຼວງແຜ່ນດິນໂຮມໄລຍະທາງ ໗໔໕.໔໙໗  ກິໂລແມັດ ແລະໄລຍະທາງຕໍ່ ໒ ຊ່ອງຈະລາຈອນຄຶດເປັນໄລຍະທາງ ໑,໑໙໑.໔໐໘ ກິໂລແມັດ

ກິລາ 
ຈັງຫວັດຊົນບຸລີທີທີມເຕະບານອາຊີບອັນມີຊື່ສຽງ ແລະ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນຫຼິ້ນຢູ່ໃນໄທຍ໌ແລນດ໌ພຣີເມຍຣ໌ລີກ3 ທີມ ຄື ສະໂມສອນຟຸດບອນຊົນບຸລີ ເຊິ່ງແມ່ນທີມໃນອຳເພີເມືອງຊົນບຸລີ. ປັດຈຸບັນຫຼິ້ນຢູ່ໃນໄທຍ໌ແລນດ໌ພຣີເມຍຣ໌ລີກ. ມີຜົນງານໄດ້ເປັນແຊມປະເທດໄທນຶ່ງສະໄໝໃນປີ ຄ.ສ. 2007 ແລະ ແມ່ນໂຕແທນໄປແຂ່ງໃນເຂດອາຊີໃນເອເອຟຊີແຊມປຽນສ໌ລີກ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີທີມສະໂມສອນຟຸດບອນພັດທະຍາຢູໄນເຕັດ ໃນ ເມືອງພັດທະຍາ ແລະ ສະໂມສອນຟຸດບອນສີລາຊາ-ສັນນິບາດຯ ໃນເທດສະບານເມືອງສີລາຊາ ອຳເພີສີລາຊາ. ສຳຫຼັບການແຂ່ງຂັນກິລາໃນມະຫາວິດທະຍາໄລພາກຕະເວັນອອກໃນຊື່ ກິລາມະຫາວິດທະຍາໄລພາກຕະເວັນອອກ.

ອ້າງອິງ

 "ประวัติเมืองชล." จังหวัดชลบุรี. ພຸດ ໑໒ ພະຈິກ ຄ.ສ. ໒໐໑໐. <http://www.chonburi.go.th/สวสดเมองชล/ประวตเมองชล/tabid/60/language/th-TH/Default.aspx?PageContentID=5 >.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
 ເວັບໄຊຕ໌ຢ່າງເປັນທາງການຂອງຈັງຫວັດຊົນບຸລີ  (ພາສາໄທ)
 ເວັບໄຊຕ໌ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຈັງຫວັດຊົນບຸລີ  (ພາສາໄທ)
 ຊົນບຸລີ  Chonburi Talk (ພາສາໄທ)

ປະເທດໄທ