ស៊ុន យ៉ាតសេន

ស៊ុន យ៉ាតសេន (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះផ្សេងទៀតជាច្រើន ; ថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៦៦ ដល់ថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩២៥)    គឺជារដ្ឋបុរសជនជាតិចិន គ្រូពេទ្យ និងជាទស្សនវិទូនយោបាយ ដែលបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីបណ្តោះអាសន្នទីមួយនៃសាធារណរដ្ឋចិន និងជាមេដឹកនាំទីមួយនៃបក្សគួមីនតាង (គណបក្សជាតិនិយមនៃចិន)។ គាត់ត្រូវបានគេហៅថា " បិតានៃប្រជាជាតិ " នៅក្នុងសាធារណៈរដ្ឋចិន និង "អ្នកនាំមុខនៃបដិវត្តន៍" នៅក្នុងសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សម្រាប់តួនាទីសំខាន់របស់គាត់ក្នុងការផ្តួលរំលំរាជវង្សឈីង ក្នុងអំឡុងពេលបដិវត្តស៊ីនហៃ ។ ស៊ុន គឺមានតែមួយគត់ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំចិនសតវត្សទី២០ ដែលត្រូវបានគោរពយ៉ាងទូលំទូលាយដោយទាំងបក្សកុម្មុយនិស្តនៅចិនដីគោក និងគណបក្សជាតិនិយមនៅតៃវ៉ាន់ ។ 

លោកស៊ុន ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមេដឹកនាំដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃប្រទេសចិនសម័យទំនើប ប៉ុន្តែជីវិតនយោបាយរបស់គាត់គឺជាការតស៊ូឥតឈប់ឈរ និងការនិរទេសជាញឹកញាប់។ បន្ទាប់ពីជោគជ័យនៃបដិវត្តន៍នៅឆ្នាំ១៩១១ លោកបានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋដែលទើបបង្កើតថ្មីនៃប្រទេសចិន ហើយបានលះបង់តំណែងទៅ យ័ន ស៊ីកៃ ។ មិនយូរប៉ុន្មានគាត់បានទៅនិរទេសខ្លួននៅប្រទេសជប៉ុនដើម្បីសុវត្ថិភាព ប៉ុន្តែបានវិលត្រឡប់មករករដ្ឋាភិបាលបដិវត្តនៅភាគខាងត្បូង ដែលជាបញ្ហាប្រឈមចំពោះ ពួកមេទ័ពដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសភាគច្រើន។ នៅឆ្នាំ១៩២៣ គាត់បានអញ្ជើញតំណាងនៃកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ ទៅកាន់ទីក្រុងខេនតុន ( ក្វាងចូវ ) ដើម្បីរៀបចំគណបក្សរបស់លោកឡើងវិញ ហើយបានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពដ៏ផុយស្រួយជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ។ លោកមិនបានរស់នៅដើម្បីឃើញគណបក្សរបស់គាត់​បង្រួប​បង្រួម​ប្រទេស​ក្រោម​ការ​ស្នង​តំណែង​របស់​លោកគឺឈៀង កៃ​សេក នៅ​ក្នុង​បេសកកម្ម​ភាគ​ខាងជើង ។ លោកបានស្លាប់នៅទីក្រុងបុីជីន ( ប៉េកាំង ) ដោយជំងឺមហារីកថង់ទឹកប្រមាត់ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩២៥ 

កេរដំណែលសំខាន់របស់ស៊ុនគឺជាទស្សនវិជ្ជានយោបាយរបស់គាត់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាគោលការណ៍បីនៃប្រជាជន : Mínzú (民族主義, Mínzúzhǔyì) ឬ ជាតិនិយម (ឯករាជ្យពីការត្រួតត្រារបស់បរទេស), Mínquán (民權主義, Mínquánzhǔyì) ឬ "ពេលវេលាត្រឹមត្រូវនៃប្រជាជន) ។ "លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ") និង Mínshēng (民生主義, Mínshēngzhǔyì) ឬជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន (ជួនកាលត្រូវបានបកប្រែជា "លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត" ឬ "សុខុមាលភាព") ។

ឯកសារយោង 

ប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋចិន
អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន
Articles containing Japanese-language text