នីហ្សេ

នីហ្សេ មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋនីហ្សេ (ភាសាបារាំង: République du Niger) គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកខាងលិច។  នីហ្សេជារដ្ឋឯកត្តជនដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសលីប៊ីនៅភាគឦសាន ប្រទេសឆាដនៅភាគខាងកើត ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ានៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសបេនីន និងប៊ូគីណាហ្វាសូនៅភាគនិរតី ប្រទេសម៉ាលីនៅភាគខាងលិច និងអាល់ហ្សេរីនៅភាគពាយ័ព្យ។ ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីជិត ១,២៧០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រធំបំផុតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ប្រហែលជាង៨០% នៃផ្ទៃដីរបស់ប្រទេសនេះស្ថិតនៅក្នុងវាលខ្សាច់សាហារ៉ា។  ប្រជាជនម៉ូស្លីមភាគច្រើនបំផុតរបស់វាប្រហែល២៥លាននាក់ រស់នៅភាគច្រើនជាក្រុមនៅភាគខាងត្បូង និងខាងលិចនៃប្រទេស។ រដ្ឋធានីនីអាមី មានទីតាំងនៅជ្រុងនិរតីរបស់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។ការរីករាលដាលនៃសាសនាឥស្លាមទៅកាន់តំបន់នោះ នីហ្សេស្ថិតនៅជាប់ព្រំដែននៃរដ្ឋមួយចំនួន រួមទាំងចក្រភពខាណេម-ព័រនូ និងចក្រភពម៉ាលី មុនពេលផ្នែកសំខាន់ៗនៃទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងរដ្ឋដូចជា ស៊ុលតង់អាហ្គាដេស និងចក្រភពសង់ហៃ ហើយប្រទេសមួយនេះត្រូវបានធ្វើអាណានិគមដោយប្រទេសបារាំងក្នុងអំឡុងពេលការដណ្តើមយកទ្វីបអាហ្រ្វិក ដែលជាផ្នែកមួយនៃអាហ្វ្រិកខាងលិចរបស់បារាំង ក្លាយជាអាណានិគមដាច់ដោយឡែកនៅឆ្នាំ១៩២២។ ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៦០ ប្រទេសនីហ្សេមានបទពិសោធន៍ធ្វើរដ្ឋប្រហារចំនួន៥ដង និងរយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងយោធាចំនួន៤។  រដ្ឋធម្មនុញ្ញទីប្រាំពីរ និងថ្មីបំផុតរបស់នីហ្សេរីយ៉ាត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដោយបង្កើតប្រព័ន្ធពហុបក្ស និងឯកតាពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយបំផុតក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសនេះជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្រោមរបបយោធា។  

សង្គមរបស់វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះដែលទាញចេញពីប្រវត្តិសាស្ត្រឯករាជ្យនៃក្រុមជនជាតិភាគតិច និងតំបន់មួយចំនួន និងរយៈពេលរបស់ពួកគេរស់នៅក្នុងរដ្ឋតែមួយ។  ជនជាតិហ្វាសា គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេស ដែលបង្កើតបានច្រើនជាងពាក់កណ្តាលនៃចំនួនប្រជាជន។ ភាសាបារាំងគឺជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេស ហើយភាសាជនជាតិដើមភាគតិចដប់មានឋានៈស្មើជាភាសាជាតិ។ 

យោងតាមរបាយការណ៍សន្ទស្សន៍ភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ (MPI) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ២០២៣ ជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅលើពិភពលោក។ផ្នែកខ្លះមិនមែនជាវាលខ្សាច់នៃប្រទេសនេះទទួលរងនូវគ្រោះរាំងស្ងួត និងវាលខ្សាច់តាមកាលកំណត់។ សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានប្រមូលផ្តុំជុំវិញវិស័យកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ជាមួយនឹងកសិកម្មនាំចេញមួយចំនួននៅភាគខាងត្បូងដែលមិនសូវស្ងួត ហើយការនាំចេញវត្ថុធាតុដើម រួមទាំងរ៉ែអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមផងដែរនឹងប្រឈមនឹងបញ្ហាប្រឈមចំពោះការអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារទីតាំងគ្មានផ្លូវសមុទ្រ ដីជាវាលខ្សាច់ អត្រាអក្ខរកម្មទាប ការបះបោររបស់ជីហាដ និងអត្រាមានកូនខ្ពស់បំផុតរបស់ពិភពលោក ដោយសារការគ្រប់គ្រងកំណើតមិនត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ និងជាលទ្ធផលកំណើនប្រជាជនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ភូមិសាស្ត្រ

លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ 

នីហ្សេ គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រទេដែលស្ថិតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលមានទីតាំងនៅតាមព្រំដែនរវាងតំបន់សាហារ៉ា និងអនុសាហារ៉ា មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា និងបេនីននៅភាគខាងត្បូង ប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូ និងម៉ាលីនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអាល់ហ្សេរី និងលីប៊ីនៅភាគខាងជើង និងប្រទេសឆាដនៅភាគខាងកើត។ នីហ្សេស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង១១° និង ២៤°N និងបណ្តោយ ០° និង ១៦°E។  តំបន់របស់វាមានទំហំ ១,២៦៧,០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៤៨៩,១៩១ម៉ាយ៍) ដែលក្នុងនោះ ៣០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េជាផ្ទៃទឹក។ នេះធ្វើឱ្យប្រទេសនេះតិចជាងពីរដងនៃទំហំរបស់ប្រទេសបារាំង និងជាប្រទេសធំជាងគេទី២១ របស់ពិភពលោក។ នីហ្សេ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសចំនួនប្រាំពីរ និងមានបរិវេណសរុប ៥៦៩៧គីឡូម៉ែត្រ។  ព្រំដែនវែងជាងគេបំផុតគឺជាមួយ នីហ្សេរីយ៉ា ទៅខាងត្បូង (១,៤៩៧គីឡូម៉ែត្រ) និងត្រូវបានបន្តដោយប្រទេសឆាដទៅខាងកើត នៅចម្ងាយ ១,១៧៥គីឡូម៉ែត្រ ប្រទេសអាល់ហ្សេរីទៅភាគខាងជើង-ពាយ័ព្យ (៩៥៩គីឡូម៉ែត្រ) និងម៉ាលីនៅចម្ងាយ៨២១គីឡូម៉ែត្រ។  ប្រទេសនីហ្សេ មានព្រំប្រទល់ជាប់នៅភាគនិរតីរបស់វាជាមួយប្រទេសប៊ូគីណាហ្វាសូ នៅ៦២៨គីឡូម៉ែត្រ និង បេនីននៅ ២៦៦គីឡូម៉ែត្រ និងទៅភាគខាងជើង-ឦសាន ប្រទេសលីប៊ី នៅ៣៥៤គីឡូម៉ែត្រ។ ផ្ទៃដីរបស់នីហ្សេភាគច្រើនជាវាលទំនាបវាលខ្សាច់ និងវាលខ្សាច់ ជាមួយនឹងផ្ទះល្វែងរហូតដល់វាលស្រែវាលស្មៅនៅភាគខាងត្បូង និងភ្នំនៅភាគខាងជើង។ ចំណុចទាបបំផុតនៅនីហ្សេ គឺ ទន្លេនីហ្សេ ដែលមានកម្ពស់២០០ម៉ែត្រ (៦៥៦ហ្វីត) ។  ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺ ម៉ូតអ៊ីដោដាល-អេន-តេកេស (Mont Idoukal-n-Taghès) នៅលើភ្នំអែ៊ក (Aïr) នៅកម្ពស់២,០២២ ម៉ែត្រ។

រដ្ឋបាល 

ប្រទេសនីហ្សេត្រូវបានបែងចែកជា៧តំបន់ និងមួយរដ្ឋធានី។ តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៣៦នាយកដ្ឋាន។ បច្ចុប្បន្ននាយកដ្ឋានទាំង ៣៦ត្រូវបានបែងចែកទៅជាឃុំនៃប្រភេទផ្សេងៗគ្នា។ គិតត្រឹមដំណាក់ឆ្នាំ២០០៦ មានឃុំចំនួន២៦៥ រួមទាំងឃុំ/សង្កាត់ (សង្កាត់ក្រុង៖ ជាផ្នែករងនៃទីក្រុងធំៗ) ឃុំជនបទ នៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនតិច និងប្រកាសរដ្ឋបាល សម្រាប់តំបន់វាលខ្សាច់ដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ ឬតំបន់យោធា។ឃុំជនបទ អាចមានភូមិ និង ការតាំងទីលំនៅជាផ្លូវការ ចំណែកឃុំ/ក្រុងត្រូវបានបែងចែកជាត្រីមាស។ អនុផ្នែកនីហ្សេត្រូវបានប្តូរឈ្មោះនៅឆ្នាំ២០០២ ក្នុងការអនុវត្តគម្រោងវិមជ្ឈការ ដែលបានចាប់ផ្តើមដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។ ពីមុននីហ្សេត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៧នាយកដ្ឋាន ៣៦ខណ្ឌ និងឃុំ។  ផ្នែករងទាំងនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមន្ត្រីដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលជាតិ។ ការិយាល័យទាំងនេះនឹងត្រូវបានជំនួសនៅពេលអនាគតដោយក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្រិតនីមួយៗ។ នាយកដ្ឋានមុនឆ្នាំ២០០២ (ប្តូរឈ្មោះជាតំបន់) និងស្រុករដ្ឋធានីគឺ:

• នីអាមី ជាស្រុករដ្ឋធានី (Niamey)

• តំបន់អាហ្គាដេស (Agadez Region)

• តំបន់ឌីហ្វា (Diffa Region)

• តំបន់ដូស្សូ (Dosso Region)

• តំបន់ម៉ារ៉ាឌី (Maradi Region)

• តំបន់ធីឡាបេរី (Tillabéri Region)

• តំបន់ហ្ស៊ីនដឺ (Zinder Region)

• តំបន់តាហូអា (Tahoua Region)

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២៣ 
នាថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ រដ្ឋប្រហារមួយត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយផ្នែកនៃកងទ័ព។ ប្រធានាធិបតី ម៉ូហាមេដ បាហ្សូម ត្រូវបានបណ្តេញចេញ ហើយស្ថាប័ននយោបាយត្រូវបានព្យួរ។ ក្រុមប្រឹក្សាជាតិសម្រាប់ការការពារមាតុភូមិបានកាន់អំណាច។ ឧត្តមសេនីយ អាប់ដុលរ៉ាហាម៉េដ ជីអានី អតីតប្រមុខឆ្មាំប្រធានាធិបតីតាំងពីឆ្នាំ២០១១ គឺជាប្រមុខរដ្ឋបច្ចុប្បន្ន។ មេដឹកនាំនៃសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចនៃរដ្ឋអាហ្រ្វិកខាងលិចបានជួបគ្នានៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា នៅទីក្រុងអាប៊ូចា ក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសមួយបានថ្លែងឱសានវាទរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ទៅកាន់ពួកភុតស្ឆីស (putschists) ក្នុងប្រទេសនីហ្សេ ដើម្បីស្ដារឡើងវិញនូវសណ្តាប់ធ្នាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយបញ្ជាក់ថាមិនលុបចោល "ការប្រើប្រាស់កម្លាំង" ។ ការផ្អាក "រាល់ប្រតិបត្តិការពាណិជ្ជកម្ម និងហិរញ្ញវត្ថុ" ក៏ត្រូវបានសម្រេចផងដែរ។

ឯកសារយោង