ភពណិបទូន

ភពណិបទូន គឺជាភពព្រះអាទិត្យទីប្រាំបី និងឆ្ងាយបំផុត ពី ព្រះអាទិត្យ ។ នៅក្នុង ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ វាគឺជាភពធំជាងគេទីបួនដែលមានអង្កត់ផ្ចិត ជាភពដ៏ធំបំផុតទីបី និងជា ភពយក្ស ដែលក្រាស់ជាងគេ ។ វាមានទំហំធំជាង ផែនដី ១៧ ដង ហើយធំជាង អ៊ុយរ៉ានុស ជិតភ្លោះរបស់វាបន្តិច ។ ណេបទូនគឺក្រាស់ និងតូចជាងភពអ៊ុយរ៉ានុស ដោយសារម៉ាស់របស់វាកាន់តែធំ បណ្តាលឱ្យមានការបង្រួមទំនាញកាន់តែច្រើននៃបរិយាកាសរបស់វា។ វាត្រូវបានគេសំដៅថាជា ភពមួយក្នុងចំណោមភព យក្សទឹកកក ពីរនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ (មួយទៀតគឺនៅជិត Uranus ភ្លោះរបស់វា)។

ដោយត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងនៃឧស្ម័ន និងអង្គធាតុរាវ វាមិនមាន "ផ្ទៃរឹង" ដែលបានកំណត់យ៉ាងច្បាស់នោះទេ។ ភពផែនដីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យម្តងរៀងរាល់ 164.8  ឆ្នាំ ក្នុងចម្ងាយជាមធ្យម 30.1  AU (4.5 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ; 2.8 ពាន់លាន mi) ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម ​ព្រះ​រ៉ូម៉ាំង​នៃ​សមុទ្រ ហើយ​មាន ​និមិត្តសញ្ញា​តារាសាស្ត្រ  ដែល​តំណាង​ឱ្យ​ត្រីកោណ​របស់​ភពណិបទូ ន ។ 

Neptune មិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកដែលមើលមិនឃើញ ហើយជាភពតែមួយគត់នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយការទស្សន៍ទាយតាមគណិតវិទ្យា ជាជាងដោយ ការសង្កេតជាក់ស្តែង ។ ការផ្លាស់ប្តូរដែលមិននឹកស្មានដល់នៅក្នុងគន្លងរបស់ Uranus បាននាំឱ្យ Alexis Bouvard សន្និដ្ឋានថាគន្លងរបស់វាទទួលរងការ រំខាន ទំនាញ ដោយភពមិនស្គាល់មួយ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ Bouvard ទីតាំងរបស់ Neptune ត្រូវបានព្យាករណ៍ពីការសង្កេតរបស់គាត់ដោយឯករាជ្យដោយ John Couch Adams និង Urbain Le Verrier ។ Neptune ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនឹងកែវយឺតនៅថ្ងៃទី 23 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1846  ដោយ Johann Galle ក្នុង កម្រិត មួយ នៃទីតាំងដែលព្យាករណ៍ដោយ Le Verrier ។ ព្រះច័ន្ទធំបំផុតរបស់វាគឺ Tritonត្រូវបានគេរកឃើញមិនយូរប៉ុន្មានទេ ទោះបីជាគ្មានព្រះច័ន្ទចំនួន 13 ផ្សេងទៀតនៃភពផែនដីដែលគេស្គាល់ថា ត្រូវ បានគេដាក់តាមកែវយឹតរហូតដល់សតវត្សទី 20 ក៏ដោយ។ ចម្ងាយរបស់ភពផែនដីពីផែនដីផ្តល់ឱ្យវានូវទំហំជាក់ស្តែងតូចបំផុត ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការសិក្សាដោយប្រើតេឡេស្កុបដែលមានមូលដ្ឋានលើផែនដី។ Neptune ត្រូវបានទៅទស្សនាដោយ យាន Voyager 2 នៅពេលដែលវា ហោះហើរដោយ ភពផែនដីនៅថ្ងៃទី 25 ខែសីហា ឆ្នាំ 1989 ។ យាន Voyager 2 នៅតែជាយានអវកាសតែមួយគត់ដែលបានទៅទស្សនាភពណិបទូន។  ការមកដល់នៃ តេឡេស្កុបអវកាស Hubble និង តេឡេស្កុប ដែលមានមូលដ្ឋានលើដី ដ៏ធំដែល មាន អុបទិកប្រែប្រួល ថ្មីៗនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យមានការសង្កេតលម្អិតបន្ថែមពីចម្ងាយ។

ដូចភពព្រហស្បតិ៍ និងភពសៅរ៍ បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងនៃ អ៊ីដ្រូសែន និង អេលីយ៉ូម រួមជាមួយនឹងដាននៃ អ៊ីដ្រូកាបូន និងអាចជា អាសូត ទោះបីជាវាមានសមាមាត្រខ្ពស់ជាងនៃ "ទឹកកក" ដូចជាទឹក អាម៉ូញាក់ និង មេតាន ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្រដៀងទៅនឹង Uranus ផ្ទៃខាងក្នុងរបស់វាត្រូវបានផ្សំឡើងជាចម្បងដោយទឹកកក និងថ្ម។  Uranus និង Neptune ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា " យក្សទឹកកក " ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពខុសគ្នានេះ។  ដាននៃមេតាននៅក្នុងតំបន់ខាងក្រៅបំផុតក្នុងផ្នែកមួយសម្រាប់រូបរាងពណ៌ខៀវរបស់ភពផែនដី ទោះបីជាសមាសធាតុមិនស្គាល់មួយត្រូវបានគេជឿថាពណ៌ Neptune ពណ៌ខៀវខ្លាំងជាងបើប្រៀបធៀបទៅនឹង Uranus ។ 

ផ្ទុយទៅនឹងបរិយាកាសអ័ព្ទ ដែលមិនមានលក្ខណៈពិសេសរបស់អ៊ុយរ៉ានុស បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនមានលំនាំអាកាសធាតុសកម្ម និងអាចមើលឃើញ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅពេល យាន Voyager 2 ហោះហើរក្នុងឆ្នាំ 1989 អឌ្ឍគោលខាងត្បូងរបស់ភពផែនដីមាន ចំណុចងងឹតដ៏អស្ចារ្យ ប្រៀបធៀបទៅនឹង ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ នៅលើភពព្រហស្បតិ៍។ ថ្មីៗនេះ នៅឆ្នាំ 2018 ចំណុចងងឹតសំខាន់ថ្មីជាង និងចំណុចងងឹតតូចជាង ត្រូវបានគេកំណត់ និងសិក្សា។  លើសពីនេះទៀត គំរូអាកាសធាតុទាំងនេះត្រូវបានជំរុញដោយខ្យល់បក់ខ្លាំងបំផុតនៃភពណាមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងល្បឿនខ្យល់ដែលបានកត់ត្រាទុករហូតដល់ 2,100 គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង (580 m/s; 1,300 mph)។ ដោយសារតែចម្ងាយដ៏អស្ចារ្យរបស់វាពីព្រះអាទិត្យ បរិយាកាសខាងក្រៅរបស់ណិបទូន គឺជាកន្លែងត្រជាក់បំផុតមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពនលើកំពូលពពករបស់វាខិតជិត 55  K (−218  °C ; −361  °F ) ។ សីតុណ្ហភាពនៅកណ្តាលនៃភពផែនដីគឺប្រហែល 5,400 K (5,100 °C; 9,300 °F) ។  Neptune មាន ប្រព័ន្ធរោទិ៍ ខ្សោយ និងបែកខ្ញែក (ដាក់ស្លាកថា "arcs") ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1984 បន្ទាប់មកក្រោយមកត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ Voyager 2 ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការរកឃើញ 
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ការរកឃើញភពណិបទូន
Galileo Galilei
ការសង្កេតដែលបានកត់ត្រាដំបូងបំផុតមួយចំនួនដែលមិនធ្លាប់មានតាមរយៈ តេឡេស្កុប គំនូរ របស់ Galileo នៅថ្ងៃទី 28 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1612 និងថ្ងៃទី 27 ខែមករា ឆ្នាំ 1613 មានចំណុចដែលបានគ្រោងទុកដែលត្រូវនឹងអ្វីដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងរបស់ Neptune ។ ក្នុងឱកាសទាំងពីរនេះ Galileo ហាក់ដូចជាបានយល់ច្រឡំលើភពណិបទូនសម្រាប់ ផ្កាយថេរមួយ នៅពេលដែលវាលេចឡើងនៅជិត - នៅក្នុង ការភ្ជាប់ - ទៅ Jupiter នៅ លើមេឃពេលយប់ ។  អាស្រ័យហេតុនេះ គាត់មិនត្រូវបានគេសន្មត់ថានឹងរកឃើញរបស់ណិបទូនទេ។ នៅឯការសង្កេតលើកដំបូងរបស់គាត់ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ 1612 ណិបទូនស្ទើរតែឈរនៅលើមេឃ ព្រោះវាទើបតែបានប្រែទៅជា ថយក្រោយ ។ថ្ងៃ​នោះ។ ចលនាថយក្រោយជាក់ស្តែងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលគន្លងរបស់ផែនដីនាំវាឆ្លងកាត់ភពខាងក្រៅ ដោយសារតែភពណិបទូនទើបតែចាប់ផ្តើមវដ្តនៃការវិលថយក្រោយប្រចាំឆ្នាំរបស់វា ចលនារបស់ភពនេះគឺតូចពេកដែលមិនអាចរកឃើញជាមួយនឹងកែវយឺតតូចរបស់ Galileo ។  ក្នុងឆ្នាំ 2009 ការសិក្សាមួយបានណែនាំថា ហ្គាលីលេយ៉ាងហោចណាស់បានដឹងថា "ផ្កាយ" ដែលគាត់បានសង្កេតឃើញបានផ្លាស់ទីទាក់ទងទៅនឹង ផ្កាយថេរ ។ 

នៅឆ្នាំ 1821 Alexis Bouvard បានបោះពុម្ពតារាងតារាសាស្ត្រនៃ គន្លង របស់ Uranus ដែលជាអ្នកជិតខាងរបស់ Neptune ។  ការសង្កេតជាបន្តបន្ទាប់បានបង្ហាញពីគម្លាតយ៉ាងច្រើនពីតារាង ដែលនាំឱ្យ Bouvard សន្មត់ថារាងកាយមិនស្គាល់មួយកំពុង រំខាន គន្លងតាមរយៈ អន្តរកម្ម ទំនាញ ។  នៅឆ្នាំ 1843 លោក John Couch Adams បានចាប់ផ្តើមធ្វើការលើគន្លងរបស់ Uranus ដោយប្រើទិន្នន័យដែលគាត់មាន។ គាត់បានស្នើសុំទិន្នន័យបន្ថែមពីលោក Sir George Airy ដែលជា តារាវិទូ Royal ដែលបានផ្គត់ផ្គង់វានៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 1844 ។ Adams បានបន្តធ្វើការនៅឆ្នាំ 1845-1846 ហើយបានបង្កើតការប៉ាន់ប្រមាណខុសៗគ្នាជាច្រើននៃភពថ្មីមួយ។ 
Urbain Le Verrier
នៅឆ្នាំ 1845-1846 Urbain Le Verrier ឯករាជ្យពី Adams បានបង្កើតការគណនាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ប៉ុន្តែមិនមានការរំភើបចិត្តចំពោះជនរួមជាតិរបស់គាត់ទេ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 1846 នៅពេលដែលបានឃើញការប៉ាន់ប្រមាណដែលបានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងរបស់ Le Verrier អំពីរយៈបណ្តោយរបស់ភពផែនដី និងភាពស្រដៀងគ្នារបស់វាទៅនឹងការប៉ាន់ស្មានរបស់ Adams Airy បានបញ្ចុះបញ្ចូល James Challis ឱ្យស្វែងរកភពផែនដី។ Challis បានបោកបក់លើមេឃដោយឥតប្រយោជន៍ពេញមួយខែសីហា និងខែកញ្ញា។  តាមពិត Challis បានសង្កេតមើលភពណិបទូន មួយឆ្នាំមុនពេលអ្នករកឃើញភពបន្ទាប់គឺ Johann Gottfried Galleហើយក្នុងឱកាសពីរគឺ ថ្ងៃទី 4 និង 12 ខែសីហា ឆ្នាំ 1845។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ផែនទីផ្កាយដែលហួសសម័យរបស់គាត់ និងបច្ចេកទេសសង្កេតមិនល្អ មានន័យថាគាត់មិនបានទទួលស្គាល់ការសង្កេតបែបនេះទេ រហូតដល់គាត់បានធ្វើការវិភាគនៅពេលក្រោយ។ Challis ពោរពេញដោយវិប្បដិសារី ប៉ុន្តែបានស្តីបន្ទោសការធ្វេសប្រហែសរបស់គាត់លើផែនទីរបស់គាត់ និងការពិតដែលថាគាត់ត្រូវបានរំខានដោយការងារដំណាលគ្នារបស់គាត់លើការសង្កេតផ្កាយដុះកន្ទុយ។ 

ទន្ទឹមនឹងនេះ លោក Le Verrier បានផ្ញើលិខិតមួយច្បាប់ និងបានជំរុញឱ្យ អ្នកសង្កេតការណ៍តារាវិទូប៊ែរឡាំង Galle ស្វែងរកជាមួយនឹងឧបករណ៍ ចំណាំងផ្លាត របស់ឧបករណ៍អង្កេត ។ Heinrich d'Arrest និស្សិតនៅក្រុមសង្កេតការណ៍បានស្នើទៅ Galle ថាពួកគេអាចប្រៀបធៀបតារាងដែលគូរនាពេលថ្មីៗនេះនៃមេឃនៅក្នុងតំបន់នៃទីតាំងព្យាករណ៍របស់ Le Verrier ជាមួយនឹងមេឃបច្ចុប្បន្នដើម្បីស្វែងរកលក្ខណៈផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ ភពមួយ ដែលផ្ទុយទៅនឹង ផ្កាយថេរ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី 23 ខែកញ្ញាឆ្នាំ 1846 ជាថ្ងៃដែល Galle បានទទួលសំបុត្រនោះ គាត់បានរកឃើញ Neptune នៅភាគឦសាននៃ Iota Aquarii , 1° ពីទីតាំង " ប្រាំដឺក្រេខាងកើតនៃ Delta Capricorn " ទីតាំង Le Verrier បានទាយថាវាជា ប្រហែល 12° ពីការទស្សន៍ទាយរបស់អ័ដាម និងនៅតាមព្រំដែននៃ Aquarius និង Capricornus យោងទៅតាម ព្រំដែន តារានិករ IAU សម័យទំនើប ។

បន្ទាប់ពីការរកឃើញនេះ មានការប្រកួតប្រជែងជាតិនិយមដ៏ក្តៅគគុករវាងជនជាតិបារាំង និងជនជាតិអង់គ្លេស លើអ្នកដែលសមនឹងទទួលបានកិត្តិយសសម្រាប់ការរកឃើញនេះ។ នៅទីបំផុត ការយល់ស្របជាអន្តរជាតិបានលេចចេញមកថា Le Verrier និង Adams សមនឹងទទួលបានឥណទានរួម។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1966 លោក Dennis Rawlins បានចោទសួរអំពីភាពជឿជាក់នៃការអះអាងរបស់ Adams ចំពោះការរកឃើញរួមគ្នា ហើយបញ្ហានេះត្រូវបានវាយតម្លៃឡើងវិញដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តជាមួយនឹងការត្រឡប់មកវិញក្នុងឆ្នាំ 1998 នៃ "Neptune papers" (ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ) ទៅកាន់ Royal Observatory, Greenwich ។

ការដាក់ឈ្មោះ 
មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីការរកឃើញរបស់វា ណិបទូនត្រូវបានគេសំដៅយ៉ាងសាមញ្ញថាជា "ភពខាងក្រៅនៃអ៊ុយរ៉ានុស" ឬជា "ភព Le Verrier" ។ សំណើដំបូងសម្រាប់ឈ្មោះមួយបានមកពី Galle ដែលបានស្នើឈ្មោះ Janus ។ នៅប្រទេសអង់គ្លេស Challis បានដាក់ឈ្មោះថា Oceanus ។ 

ដោយទាមទារសិទ្ធិក្នុងការដាក់ឈ្មោះការរកឃើញរបស់គាត់ Le Verrier បានស្នើយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវឈ្មោះ Neptune សម្រាប់ភពថ្មីនេះ ទោះបីជាមានការអះអាងមិនពិតថា នេះត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការដោយ ការិយាល័យបារាំង des Longitudes ក៏ដោយ។  នៅក្នុងខែតុលា គាត់បានស្វែងរកឈ្មោះភពផែនដី Le Verrier បន្ទាប់ពីខ្លួនគាត់ ហើយគាត់មានការគាំទ្រដ៏ស្មោះត្រង់ក្នុងរឿងនេះពីនាយកអង្កេតគឺ François Arago ។ ការ​ស្នើ​នេះ​បាន​ជួប​នឹង​ការ​តស៊ូ​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​បារាំង។  អាល់ម៉ាណាក បារាំងបានណែនាំឈ្មោះ Herschel ឡើងវិញភ្លាមៗ សម្រាប់ភព Uranus បន្ទាប់ពីអ្នករកឃើញភពនោះ Sir  William Herschel និង Leverrier សម្រាប់ភពថ្មី។ 

Struve បានចេញមុខដើម្បីដាក់ឈ្មោះ Neptune នៅថ្ងៃទី 29 ខែធ្នូឆ្នាំ 1846 ទៅកាន់ Saint Petersburg Academy of Sciences ។  មិនយូរប៉ុន្មាន Neptune បានក្លាយជាឈ្មោះដែលទទួលយកជាអន្តរជាតិ។ នៅក្នុង ទេវកថារ៉ូម៉ាំង Neptune គឺជា ព្រះនៃសមុទ្រ ដែលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយក្រិក Poseidon ។ តម្រូវការសម្រាប់ឈ្មោះទេវកថាហាក់ដូចជាស្របនឹងនាមត្រកូលនៃភពផ្សេងទៀត ដែលទាំងអស់នោះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះសម្រាប់អាទិទេពនៅក្នុង ទេវកថា ក្រិក និងរ៉ូម៉ាំង។ 

ភាសាភាគច្រើននាពេលបច្ចុប្បន្ននេះប្រើបំរែបំរួលមួយចំនួននៃឈ្មោះ "Neptune" សម្រាប់ភពផែនដី; ជាការពិតណាស់ នៅក្នុងភាសាចិន វៀតណាម ជប៉ុន និងកូរ៉េ ឈ្មោះរបស់ភពផែនដីត្រូវបានបកប្រែជា "តារាស្តេចសមុទ្រ" (海王星)។  នៅក្នុង ម៉ុងហ្គោលី ណិបទូនត្រូវបានគេហៅថា Dalain van ( Далайн ван ) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតួនាទីរបស់ព្រះក្នុងនាមជាអ្នកគ្រប់គ្រងសមុទ្រ។ នៅក្នុង ភាសាក្រិច សម័យទំនើប ភពនេះត្រូវបានគេហៅថា Poseidon ( Ποσειδώνας , Poseidonas ) ដែលជាសមភាគីក្រិកនៃភពណិបទូន។  ជា ភាសាហេព្រើរ រ៉ា ហាប ( រ៉ា ហា ប ) មកពី សត្វចម្លែកសមុទ្រក្នុងព្រះគម្ពីរដែលបានរៀបរាប់នៅក្នុង សៀវភៅទំនុកតម្កើង ត្រូវបានជ្រើសរើសនៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលគ្រប់គ្រងដោយ បណ្ឌិត្យសភាភាសាហេព្រើរ ក្នុងឆ្នាំ 2009 ជាឈ្មោះផ្លូវការសម្រាប់ភពផែនដី ទោះបីជាពាក្យឡាតាំងដែលមានស្រាប់ ណេ បតុន ( ណេបតុន ) ត្រូវបានគេប្រើជាទូទៅក៏ដោយ។  នៅ Māori ភពនេះត្រូវបានគេហៅថា Tangaroa បានដាក់ឈ្មោះតាម ព្រះ Maori នៃសមុទ្រ ។  ម្នាល អានន្ទ ភពនោះ ឈ្មោះថា ត ថា ឡុកកិលិឡិ មានឈ្មោះថា ព្រះភ្លៀងថា លាឡក ។  នៅក្នុង ភាសាថៃ ណិបទូន ត្រូវបានសំដៅដោយឈ្មោះបស្ចិមប្រទេសDao Nepjun (ดาวเนปจูน ) ប៉ុន្តែត្រូវបានគេហៅថា Dao Ketu (ดาวเกตุ ,ពន្លឺ " តារា Ketu " ) បន្ទាប់ពី Ketu ( केतु ) ដែលជា ថ្នាំងតាមច័ន្ទគតិ ដែលដើរតួនាទីនៅក្នុង ហោរាសាស្រ្តហិណ្ឌូ ។ នៅក្នុង ភាសាម៉ាឡេ ឈ្មោះ Waruna បន្ទាប់ពី ព្រះហិណ្ឌូនៃសមុទ្រ ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅឆ្ងាយដូចជាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតត្រូវបានជំនួសដោយសមមូលឡាតាំង Neptun (ជាភាសា ម៉ាឡេស៊ី  ) ឬ Neptunus (ជាភាសា ឥណ្ឌូនេស៊ី  )  

ទម្រង់គុណនាមធម្មតាគឺ Neptunian ។ ទម្រង់ nonce Poseidean ( / p ə ˈ s aɪ d i ən / ) ពី Poseidon ត្រូវបានគេប្រើផងដែរ  ទោះបីជាទម្រង់គុណនាមធម្មតារបស់ Poseidon គឺ Poseidonian ( / ˌ p ɒ s aɪ ˈ d oʊ n i ən / ).

ស្ថានភាព 
ចាប់តាំងពីការរកឃើញរបស់វានៅឆ្នាំ 1846 រហូតដល់ការ រកឃើញភពភ្លុយតូ ក្នុងឆ្នាំ 1930 ភពណិបទូនគឺជាភពឆ្ងាយបំផុតដែលគេស្គាល់។ នៅពេលដែលភពភ្លុយតូត្រូវបានរកឃើញ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាភពមួយ ហើយភពណិបទូនបានក្លាយទៅជាភពទីពីរដែលស្គាល់ឆ្ងាយបំផុត លើកលែងតែរយៈពេល 20 ឆ្នាំរវាងឆ្នាំ 1979 និង 1999 នៅពេលដែលគន្លងរាងអេលីបរបស់ Pluto បាននាំវាមកជិតជាងភពណិបទូនទៅព្រះអាទិត្យ។  ការរកឃើញ ខ្សែក្រវាត់ Kuiper ក្នុងឆ្នាំ 1992 បាននាំឱ្យតារាវិទូជាច្រើនជជែកគ្នាថាតើ Pluto គួរតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភពមួយ ឬជាផ្នែកមួយនៃខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper ។  ក្នុងឆ្នាំ 2006 សហភាពតារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ បានកំណត់ពាក្យ "ភព" ជាលើកដំបូង ដោយចាត់ថ្នាក់ Pluto ឡើងវិញជា " ភពតឿ ។" និងធ្វើឱ្យភពណិបទូនក្លាយជាភពខាងក្រៅដែលគេស្គាល់បំផុតក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។

លក្ខណៈរូបវន្ត 
ការប្រៀបធៀបទំហំនៃភពណិបទូន និងផែនដី
ម៉ាស់ណេបទូន 1.0243 × 1026  គីឡូក្រាម គឺជាកម្រិតមធ្យមរវាងផែនដី និង យក្សឧស្ម័នធំ : វាមាន 17 ដងនៃផែនដី ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជា 1/19 នៃ ភពព្រហស្បតិ៍ ។  ទំនាញ របស់វានៅ 1 bar គឺ 11.15 m/s 2 , 1.14 ដងនៃ ទំនាញ ផ្ទៃផែនដី ហើយលើសតែ Jupiter ប៉ុណ្ណោះ។  កាំ អេក្វាទ័រ របស់ណេបទូន24,764 គីឡូម៉ែត្រ គឺជិតបួនដងនៃផែនដី។ ភពណិបទូន ដូចជា Uranus គឺជាភព ទឹកកក ដែលជាក្រុមរងនៃ ភពយក្ស ព្រោះវាមានទំហំតូចជាង និងមានកំហាប់ខ្ពស់ជាង។ប្រែប្រួល ជាងភពព្រហស្បតិ៍ និង សៅរ៍ ។  ក្នុងការស្វែងរក ភព exoplanet ណេបទូនត្រូវបានគេប្រើជា ពាក្យ Metonym : សាកសពដែលបានរកឃើញមានម៉ាស់ស្រដៀងគ្នាជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា "Neptunes",  ដូចគ្នានឹងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសំដៅទៅលើសាកសព extrasolar ជាច្រើនដូចជា "Jupiters" ដែរ។

រចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុង 
សូមមើលផងដែរ៖ ពេជ្រក្រៅភព

រចនាសម្ព័នខាងក្នុងរបស់ Neptune ប្រហាក់ប្រហែលនឹង Uranus ។ បរិយាកាសរបស់វាបង្កើតបានប្រហែល 5 ទៅ 10% នៃម៉ាស់របស់វា ហើយលាតសន្ធឹងប្រហែល 10 ទៅ 20% នៃផ្លូវឆ្ពោះទៅរកស្នូល ដែលវាឈានដល់សម្ពាធប្រហែល 10  GPa ឬប្រហែល 100,000 ដងនៃបរិយាកាសរបស់ផែនដី។ ការបង្កើនកំហាប់នៃ មេតាន អា ម៉ូញាក់ និងទឹកត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ខាងក្រោមនៃបរិយាកាស។ 
រចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុងនៃភពណិបទូន៖

 បរិយាកាសខាងលើ ពពកខាងលើ
 បរិយាកាសមានអ៊ីដ្រូសែន អេលីយ៉ូម និងឧស្ម័នមេតាន
 អាវទ្រនាប់មានទឹក អាម៉ូញាក់ និងទឹកកកមេតាន
 ស្នូលមានថ្ម (ស៊ីលីកេត និងនីកែល-ដែក)

អាវធំនេះស្មើនឹងម៉ាស់ផែនដីពី 10 ទៅ 15 ហើយសម្បូរដោយទឹក អាម៉ូញាក់ និងមេតាន។  ដូចទម្លាប់ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រភព ល្បាយនេះត្រូវបានគេហៅថា ទឹកកក ទោះបីជាវាជាវត្ថុរាវក្តៅ និងក្រាស់ក៏ដោយ។ វត្ថុរាវនេះដែលមានចរន្តអគ្គិសនីខ្ពស់ ជួនកាលគេហៅថា ទឹក-អាម៉ូញាក់ មហាសមុទ្រ។  អាវទ្រនាប់អាចមានស្រទាប់នៃទឹកអ៊ីយ៉ុងដែលម៉ូលេគុលទឹកបំបែកទៅជាស៊ុបនៃអ៊ីដ្រូសែន និង អ៊ីយ៉ុងអុកស៊ីហ៊្សែ ន ហើយកាន់តែជ្រៅទៅ ក្នុង ទឹក superionic ដែលអុកស៊ីហ៊្សែនគ្រីស្តាល់ ប៉ុន្តែ អ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រូសែន អណ្តែតជុំវិញដោយសេរីនៅក្នុងបន្ទះអុកស៊ីដ . នៅជម្រៅ 7,000 គីឡូម៉ែត្រ លក្ខខណ្ឌអាចមានលក្ខណៈដូចថា មេតានរលាយទៅជាគ្រីស្តាល់ពេជ្រ ដែលភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកដូចភ្លៀងធ្លាក់។  អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏ជឿថា ភ្លៀងពេជ្រប្រភេទនេះកើតឡើងនៅលើ ភព ព្រហស្បតិ៍ សៅរ៍ និង អ៊ុយរ៉ានុស ។  ការពិសោធន៍ដែលមានសម្ពាធខ្ពស់នៅ មន្ទីរពិសោធន៍ជាតិ Lawrence Livermore បានបង្ហាញថាផ្នែកខាងលើនៃអាវធំអាចជាមហាសមុទ្រនៃកាបូនរាវដែលមាន 'ពេជ្រ' រឹងអណ្តែត។ 

ស្នូល នៃ ភពណិបទូន ទំនងជាផ្សំឡើងពីជាតិដែក នីកែល និង ស៊ីលីកេត ជាមួយនឹងគំរូខាងក្នុងផ្តល់នូវម៉ាស់ប្រហែល 1.2 ដងនៃផែនដី។  សម្ពាធនៅកណ្តាលគឺ 7  Mbar (700 GPa) ប្រហែលពីរដងខ្ពស់ជាងនៅកណ្តាលផែនដី ហើយសីតុណ្ហភាពអាចមានដល់ 5,400 K។

បរិយាកាស 
ពណ៌ចម្រុះ និងរូបភាពជិត អ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ នៃភពណិបទូន ដែលបង្ហាញពីក្រុមនៃ មេតាន នៅក្នុង បរិយាកាស របស់វា និង ព្រះច័ន្ទ ចំនួនបួន គឺ Proteus , Larissa , Galatea និង Despina
វីដេអូតាមពេលវេលានៃភពណិបទូន និងព្រះច័ន្ទរបស់វា។

នៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនមាន អ៊ីដ្រូសែន ៨០% និង អេលីយ៉ូម ១៩% ។  ចំនួនដាននៃមេតានក៏មានវត្តមានដែរ។ ក្រុមស្រូបយកមេតានលេចធ្លោមាននៅចម្ងាយរលកលើសពី 600 nm នៅក្នុងផ្នែកក្រហម និងអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដនៃវិសាលគម។ ដូចទៅនឹងអ៊ុយរ៉ានុសដែរ ការស្រូបពន្លឺក្រហមដោយ ឧស្ម័នមេតានបរិយាកាស គឺជាផ្នែកមួយនៃអ្វីដែលផ្តល់ឱ្យភពណិបទូននូវពណ៌ខៀវរបស់វា  ទោះបីជា azure រស់រវើករបស់ណុបtune ខុសពី ពណ៌ខៀវ ស្រាលរបស់ Uranus ក៏ដោយ។ ដោយសារតែមាតិកានៃឧស្ម័នមេតានបរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនគឺស្រដៀងទៅនឹងភពអ៊ុយរ៉ានុស ធាតុផ្សំបរិយាកាសដែលមិនស្គាល់មួយចំនួនត្រូវបានគេគិតថានឹងរួមចំណែកដល់ពណ៌របស់ភពណិបទូន។ 

បរិយាកាសរបស់ភពណិបទូនត្រូវបានបែងចែកទៅជាតំបន់សំខាន់ៗចំនួនពីរ៖ តំបន់ ត្រូពិច ខាងក្រោម ដែលសីតុណ្ហភាពថយចុះតាមរយៈកម្ពស់ និង stratosphere ដែលសីតុណ្ហភាពកើនឡើងតាមរយៈកម្ពស់។ ព្រំដែនរវាងទាំងពីរ ត្រូប៉ូប៉ូ ស ស្ថិតនៅសម្ពាធ 0.1 បារ (10 kPa) ។  បន្ទាប់មក stratosphere ផ្តល់ផ្លូវទៅកាន់ thermosphere នៅសម្ពាធទាបជាង 10 −5 ទៅ 10 −4 bars (1 ដល់ 10 Pa)។  ទែម៉ូស្វ៊ែរផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តង ៗ ទៅកាន់ផ្នែក ខាងក្រៅ ។
ក្រុម​ពពក​ដែលមាន​កម្ពស់​ខ្ពស់​បញ្ចេញ​ស្រមោល​លើ​ផ្ទៃ​ពពក​ខាងក្រោម​របស់​ភព​ណិបទូន។
គំរូណែនាំថា troposphere របស់ Neptune ត្រូវបានប្រមូលផ្តុំដោយពពកនៃសមាសភាពផ្សេងៗគ្នាអាស្រ័យលើកម្ពស់។ ពពក​កម្រិត​ខាងលើ​ស្ថិត​នៅ​សម្ពាធ​ខាងក្រោម​របារ​មួយ ដែល​សីតុណ្ហភាព​សមរម្យ​សម្រាប់​មេតាន​ដើម្បី​បង្រួម​។ សម្រាប់សម្ពាធរវាងរបារមួយ និងប្រាំ (100 និង 500 kPa) ពពកអាម៉ូញាក់ និង អ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត ត្រូវបានគេគិតថាបង្កើតបាន។ លើសពីសម្ពាធនៃរបារប្រាំ ពពកអាចមានអាម៉ូញាក់ អាម៉ូ ញ៉ូមស៊ុលហ្វីត អ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត និងទឹក។ ពពកទឹកកកទឹកជ្រៅគួរត្រូវបានរកឃើញនៅសម្ពាធប្រហែល 50 bars (5.0 MPa) ដែលសីតុណ្ហភាពឡើងដល់ 273 K (0 °C)។ នៅក្រោមពពកនៃអាម៉ូញាក់ និងអ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីតអាចត្រូវបានរកឃើញ។ 

ពពកដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៅលើភពណិបទូន ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញមានស្រមោលលើផ្ទៃពពកស្រអាប់ខាងក្រោម។ វាក៏មានក្រុមពពកដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ដែលរុំជុំវិញភពផែនដីនៅរយៈទទឹងថេរ។ រង្វង់មូលទាំងនេះមានទទឹង 50-150 គីឡូម៉ែត្រ និងស្ថិតនៅប្រហែល 50-110 គីឡូម៉ែត្រពីលើផ្ទៃពពក។  ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ នេះឯង ក្នុងស្រទាប់ណា ដែលអាកាសធាតុកើតឡើង ឧត្តរ។ អាកាសធាតុមិនកើតឡើងនៅក្នុង stratosphere ឬ thermosphere ខ្ពស់ជាងនេះទេ។

វិសាលគម របស់ភពណិបទូន បង្ហាញថា stratosphere ខាងក្រោមរបស់វាមានសភាពអាប់អួរ ដោយសារតែការខាប់នៃផលិតផលនៃកាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេ នៃ សារធាតុមេតាន ដូចជា អេ តាន និង អេទីនី ។  stratosphere ក៏ជាកន្លែងសម្រាប់តាមដានបរិមាណ កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីត និង អ៊ីដ្រូសែន cyanide ផងដែរ។  stratosphere នៃ Neptune គឺក្តៅជាង Uranus ដោយសារតែកំហាប់ខ្ពស់នៃអ៊ីដ្រូកាបូន។ 

សម្រាប់ហេតុផលដែលនៅតែមិនច្បាស់លាស់ ទែម៉ូស្ពែររបស់ភពផែនដីមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់មិនធម្មតាប្រហែល 750 K។  ភពផែនដីនៅឆ្ងាយពីព្រះអាទិត្យពេកសម្រាប់កំដៅនេះដែលត្រូវបានបង្កើតដោយ កាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេ ។ បេក្ខជនម្នាក់សម្រាប់យន្តការកំដៅគឺអន្តរកម្មបរិយាកាសជាមួយអ៊ីយ៉ុងនៅក្នុង ដែនម៉ាញេទិក របស់ភពផែនដី ។ បេក្ខជនផ្សេងទៀតគឺជា រលកទំនាញ ពីខាងក្នុងដែលរលាយក្នុងបរិយាកាស។ thermosphere មានដាននៃ កាបូនឌីអុកស៊ីត និងទឹក ដែលអាចត្រូវបានគេដាក់ចេញពីប្រភពខាងក្រៅ ដូចជា អាចម៍ផ្កាយ និងធូលី។

ម៉ាញេទិក 
Neptune ប្រហាក់ប្រហែលនឹង Uranus នៅក្នុង ដែនម៉ាញេទិច របស់វា ជាមួយនឹង វាលម៉ាញេទិក លំអៀងយ៉ាងខ្លាំងទាក់ទងទៅនឹង អ័ក្ស រង្វិល របស់ វានៅ 47° និងប៉ះប៉ូវយ៉ាងហោចណាស់ 0.55 កាំ ឬប្រហែល 13,500 គីឡូម៉ែត្រពីមជ្ឈមណ្ឌលរូបវិទ្យារបស់ភពផែនដី។ មុនពេល យាន Voyager 2 មកដល់ភពណិ ប ទូន វាត្រូវបានគេសន្មត់ថា ដែនម៉ាញេទិកលំអៀងរបស់ Uranus គឺជាលទ្ធផលនៃការបង្វិលចំហៀងរបស់វា។ នៅក្នុងការប្រៀបធៀបដែនម៉ាញេទិចនៃភពទាំងពីរនេះ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រគិតថា ការតំរង់ទិសខ្លាំងអាចជាលក្ខណៈនៃលំហូរនៅក្នុងផ្នែកខាងក្នុងរបស់ភព។ វាលនេះអាចត្រូវបានបង្កើតដោយ ចលនាវត្ថុរាវ convective នៅក្នុងសែលស្វ៊ែរស្តើងនៃ វត្ថុរាវ ដែលធ្វើចរន្តអគ្គិសនី (ប្រហែលជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃអាម៉ូញាក់ មេតាន និងទឹក) លទ្ធផល​នៃ ​សកម្មភាព ​ឌីណាម៉ូ ។ 

សមាសធាតុ dipole នៃដែនម៉ាញេទិកនៅអេក្វាទ័រម៉ាញេទិកនៃភពណិបទូនគឺប្រហែល 14  microteslas (0.14  G ) ។  ពេលម៉ាញេទិច dipole នៃភពណិបទូនគឺប្រហែល 2.2 × 10 17  T·m 3 (14 μT· R N 3 ដែល R N ជាកាំនៃណេបtune)។ ដែនម៉ាញេទិករបស់ណិបទូនមានធរណីមាត្រស្មុគ្រស្មាញដែលរួមបញ្ចូលការរួមចំណែកធំទាក់ទងគ្នាពីសមាសធាតុដែលមិនមែនជាឌីប៉ូឡា រួមទាំង ពេលវេលា quadrupole ខ្លាំង ដែលអាចលើសពី ពេលឌីប៉ូល ។នៅក្នុងកម្លាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ ផែនដី ភពព្រហស្បតិ៍ និងសៅរ៍ មានតែពេលបួនជ្រុងតូចប៉ុណ្ណោះ ហើយវាលរបស់ពួកគេមិនមានភាពលំអៀងពីអ័ក្សប៉ូលទេ។ ពេលបួនជ្រុងធំនៃភពណិបទូនអាចជាលទ្ធផលនៃអុហ្វសិតពីចំណុចកណ្តាលរបស់ភពផែនដី និងឧបសគ្គធរណីមាត្រនៃម៉ាស៊ីនភ្លើងឌីណាម៉ូរបស់វាល។ 

ការ ឆក់ធ្នូ របស់ណិបទូន ជាកន្លែងដែលម៉ាញេទិកចាប់ផ្តើមបន្ថយល្បឿន ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ កើតឡើងនៅចម្ងាយ ៣៤.៩ ដងនៃកាំនៃភពផែនដី។ Magnetopause ដែល សម្ពាធនៃដែនម៉ាញេទិកទប់លំនឹងខ្យល់ព្រះអាទិត្យ ស្ថិតនៅចម្ងាយពី 23-26.5 ដងនៃកាំនៃណេបទូន។ កន្ទុយនៃដែនម៉ាញ៉េទិចលាតសន្ធឹងយ៉ាងតិច 72 ដងនៃកាំនៃណេបទូន ហើយទំនងជាឆ្ងាយជាងនេះ។

អាកាសធាតុ 
ចំណុច ងងឹតដ៏អស្ចារ្យ (កំពូល) ម៉ូតូស្កូតឺ (ពពកពណ៌សកណ្តាល)  និង ចំណុចងងឹតតូច (ខាងក្រោម) ដោយមានការបំផ្លើសកម្រិតពណ៌។
អាកាសធាតុរបស់ភពណិបទូនត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយប្រព័ន្ធព្យុះដែលមានថាមពលខ្លាំង ជាមួយនឹងខ្យល់បក់ក្នុងល្បឿនជិត 600 m/s (2,200 km/h; 1,300 mph) — ជិតឈានដល់ លំហូរ supersonic ។  ជាធម្មតា តាមរយៈការតាមដានចលនានៃពពកជាប់លាប់ ល្បឿនខ្យល់ត្រូវបានបង្ហាញថាប្រែប្រួលពី 20 m/s ក្នុងទិសដៅខាងកើតទៅ 325 m/s ខាងលិច។  នៅលើកំពូលពពក ខ្យល់បក់បោកក្នុងល្បឿនពី 400 m/s តាមខ្សែអេក្វាទ័រ ដល់ 250 m/s នៅបង្គោល។  ខ្យល់ភាគច្រើននៅលើភពណិបទូនផ្លាស់ទីក្នុងទិសដៅមួយទល់មុខនឹងការបង្វិលរបស់ភពផែនដី។ គំរូទូទៅនៃខ្យល់បានបង្ហាញពីការបង្វិលបន្តនៅរយៈទទឹងខ្ពស់ធៀបនឹងការបង្វិលថយក្រោយនៅរយៈទទឹងទាប។ ភាពខុសគ្នានៃទិសដៅលំហូរត្រូវបានគេគិតថាជា "ឥទ្ធិពលស្បែក" ហើយមិនមែនដោយសារតែដំណើរការបរិយាកាសកាន់តែជ្រៅនោះទេ។  នៅរយៈទទឹង 70°S យន្តហោះដែលមានល្បឿនលឿនធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿន 300 m/s ។ 

Neptune ខុសពី Uranus ក្នុងកម្រិតធម្មតានៃសកម្មភាពឧតុនិយមរបស់វា។ យាន Voyager 2 បានសង្កេតមើលបាតុភូតអាកាសធាតុនៅលើភពណិបទូនក្នុងអំឡុងពេលហោះហើរនៅឆ្នាំ 1989 របស់វា  ប៉ុន្តែមិនមានបាតុភូតដែលអាចប្រៀបធៀបបាននៅលើភពអ៊ុយរ៉ានុសក្នុងអំឡុងពេលហោះហើរនៅឆ្នាំ 1986 របស់វា។

ភាពសម្បូរបែបនៃមេតាន អេតាន និង អាសេទីលែន នៅអេក្វាទ័ររបស់ណិបទូន គឺធំជាងនៅប៉ូល ១០-១០០ ដង។ នេះត្រូវបានបកស្រាយថាជាភ័ស្តុតាងសម្រាប់ការកើនឡើងនៅខ្សែអេក្វាទ័រ និងទំនាបនៅជិតប៉ូល ពីព្រោះ photochemistry មិនអាចរាប់បញ្ចូលការចែកចាយដោយគ្មានចរាចរ meridional ។ 

ក្នុងឆ្នាំ 2007 វាត្រូវបានគេរកឃើញថា troposphere ខាងលើនៃប៉ូលខាងត្បូងរបស់ Neptune គឺប្រហែល 10 K ក្តៅជាងបរិយាកាសដែលនៅសល់របស់វា ដែលជាមធ្យមប្រហែល 73 K (−200 °C) ។ ឌីផេរ៉ង់ស្យែលសីតុណ្ហភាពគឺគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យមេតានដែលនៅកន្លែងផ្សេងទៀតត្រូវបានកកក្នុង troposphere គេចចូលទៅក្នុង stratosphere នៅជិតបង្គោល។  "ចំណុចក្តៅ" ដែលទាក់ទងគឺដោយសារការ លំអៀងអ័ក្ស របស់ណុបតុ ន ដែលបានលាតត្រដាងប៉ូលខាងត្បូងទៅនឹង ព្រះអាទិត្យ សម្រាប់ត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំរបស់ភពណិបទូន ឬប្រហែល 40 ឆ្នាំនៃផែនដី។ នៅពេលដែលភពណិបទូនផ្លាស់ទីយឺតៗឆ្ពោះទៅកាន់ជ្រុងម្ខាងនៃព្រះអាទិត្យ ប៉ូលខាងត្បូងនឹងងងឹត ហើយប៉ូលខាងជើងបានបំភ្លឺ ដែលបណ្តាលឱ្យការបញ្ចេញមេតានផ្លាស់ប្តូរទៅប៉ូលខាងជើង។ 

ដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូរតាមរដូវ បណ្តុំពពកនៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូងនៃភពណិបទូនត្រូវបានគេសង្កេតឃើញមានការកើនឡើងទំហំ និង អាល់បេដូ ។ និន្នាការនេះត្រូវបានគេមើលឃើញជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ 1980 ។ រយៈកាលគន្លងដ៏វែងនៃភពណិបទូន បណ្តាលឱ្យមានរដូវដែលមានរយៈពេលសែសិបឆ្នាំ។

ព្យុះ 
នៅឆ្នាំ 1989 ចំណុចងងឹតដ៏អស្ចារ្យ ដែលជា ប្រព័ន្ធព្យុះ ប្រឆាំងស៊ីក្លូន ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃ 13,000 គីឡូម៉ែត្រ × 6,600 គីឡូម៉ែត្រ (8,100 mi × 4,100 mi)  ត្រូវបានរកឃើញដោយ យានអវកាស Voyager 2 របស់ NASA ។ ព្យុះនេះស្រដៀងនឹង ចំណុចក្រហមដ៏អស្ចារ្យ នៃភពព្រហស្បតិ៍។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក នៅថ្ងៃទី 2 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1994 កែវយឺតអវកាស Hubble មិនបានឃើញចំណុចងងឹតដ៏អស្ចារ្យនៅលើភពផែនដីទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្យុះថ្មីមួយដែលស្រដៀងនឹង Great Dark Spot ត្រូវបានរកឃើញនៅអឌ្ឍគោលខាងជើងរបស់ណេបទូន។ 

នេះ។ស្កូតឺ គឺជាព្យុះមួយទៀត ដែលជាក្រុមពពកពណ៌ស ដែលនៅឆ្ងាយទៅភាគខាងត្បូងជាង ចំណុចងងឹតដ៏អស្ចារ្យ។ ឈ្មោះហៅក្រៅនេះបានកើតឡើងដំបូងក្នុងកំឡុងខែដែលនាំទៅដល់ការ ជួប Voyager 2 ក្នុងឆ្នាំ 1989 នៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានគេសង្កេតឃើញមានចលនាក្នុងល្បឿនលឿនជាង Great Dark Spot (ហើយរូបភាពដែលទទួលបាននៅពេលក្រោយនឹងបង្ហាញពីវត្តមានរបស់ពពកដែលផ្លាស់ទីលឿនជាងអ្វីដែលមានពីមុនមក។ ត្រូវបានរកឃើញដោយ យាន Voyager 2 ) ។  ចំណុច ងងឹតតូច គឺជាព្យុះស៊ីក្លូនភាគខាងត្បូង ដែលជាព្យុះខ្លាំងបំផុតទីពីរដែលត្រូវបានគេសង្កេតឃើញក្នុងអំឡុងពេលការជួបគ្នាឆ្នាំ 1989 ។ ដំបូងឡើយ វាងងឹតទាំងស្រុង ប៉ុន្តែដូចជា យាន Voyager 2ខិតទៅជិតភពផែនដី ដែលជាស្នូលភ្លឺដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងអាចមើលឃើញនៅក្នុងរូបភាពដែលមានគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់បំផុត។  ថ្មីៗនេះ ក្នុងឆ្នាំ 2018 ចំណុចងងឹតសំខាន់ថ្មីជាង និងចំណុចងងឹតតូចជាងត្រូវបានគេកំណត់ និងសិក្សា។ 

ចំណុចងងឹតរបស់ភពណិបទូន ត្រូវបានគេគិតថា កើតឡើងនៅក្នុង troposphere នៅរយៈកម្ពស់ទាបជាងលក្ខណៈពពកភ្លឺជាង  ដូច្នេះពួកវាលេចឡើងជារន្ធនៅក្នុងស្រទាប់ពពកខាងលើ។ ដោយសារពួកវាជាលក្ខណៈពិសេសដែលមានស្ថេរភាពដែលអាចបន្តកើតមានជាច្រើនខែ ពួកគេត្រូវបានគេគិតថាជា រចនាសម្ព័ន្ធ vortex ។  ជាញឹកញាប់ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងចំណុចងងឹតគឺភ្លឺជាង, ពពកមេតានជាប់លាប់ដែលបង្កើតនៅជុំវិញ ស្រទាប់ tropopause ។  ការជាប់លាប់នៃពពកដៃគូបង្ហាញថា អតីតចំណុចងងឹតមួយចំនួនអាចបន្តកើតមានជាព្យុះស៊ីក្លូន ទោះបីជាពួកវាលែងមើលឃើញជាលក្ខណៈងងឹតក៏ដោយ។ ចំណុចងងឹតអាចរលាយបាត់នៅពេលដែលពួកវាធ្វើចំណាកស្រុកជិតពេកទៅនឹងខ្សែអេក្វាទ័រ ឬអាចតាមរយៈយន្តការផ្សេងទៀតដែលមិនស្គាល់។

កំដៅខាងក្នុង 
រូបភាពចំនួនបួនដែលថតបានពីរបីម៉ោងដាច់ពីគ្នាជាមួយនឹង កាមេរ៉ា Wide Field 3 របស់ NASA/ESA Hubble Space Telescope 
អាកាសធាតុប្រែប្រួលច្រើនជាងរបស់ភពណិបទូន បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអ៊ុយរ៉ានុស គឺដោយសារតែផ្នែកខ្លះនៃ កំដៅខាងក្នុង របស់វាខ្ពស់ជាង ។ តំបន់ខាងលើនៃ troposphere របស់ Neptune ឈានដល់សីតុណ្ហភាពទាប 51.8 K (−221.3 °C) ។ នៅជម្រៅដែល សម្ពាធបរិយាកាស ស្មើនឹង 1  bar (100  kPa ) សីតុណ្ហភាពគឺ 72.00 K (−201.15 °C) ។  កាន់តែជ្រៅទៅក្នុងស្រទាប់ឧស្ម័ន សីតុណ្ហភាពកើនឡើងជាលំដាប់។ ដូចទៅនឹងអ៊ុយរ៉ានុសដែរ ប្រភពនៃកំដៅនេះមិនត្រូវបានគេដឹងនោះទេ ប៉ុន្តែភាពខុសគ្នាគឺធំជាងនេះ៖ អ៊ុយរ៉ានុសបញ្ចេញថាមពលត្រឹមតែ 1.1 ដងប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលវាទទួលបានពីព្រះអាទិត្យ។  ខណៈពេលដែលណេបទូនបញ្ចេញថាមពលប្រហែល 2.61 ដងច្រើនដូចដែលវាទទួលបានពីព្រះអាទិត្យ។ Neptune គឺជាភពដែលនៅឆ្ងាយបំផុតពីព្រះអាទិត្យ ហើយស្ថិតនៅចម្ងាយជាង 50% ពីព្រះអាទិត្យជាងអ៊ុយរ៉ានុស ហើយទទួលបានពន្លឺថ្ងៃត្រឹមតែ 40% ប៉ុណ្ណោះ  ប៉ុន្តែថាមពលខាងក្នុងរបស់វាគឺគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីជំរុញឱ្យមានខ្យល់បក់លឿនបំផុតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ។ ប្រព័ន្ធ។ អាស្រ័យលើលក្ខណៈកម្ដៅនៃផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា កំដៅដែលនៅសល់ពីការកកើតរបស់ភពណិបទូនអាចគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីពន្យល់ពីលំហូរកំដៅបច្ចុប្បន្នរបស់វា ទោះបីជាវាពិបាកជាងក្នុងការពន្យល់ក្នុងពេលដំណាលគ្នាអំពី កង្វះកំដៅខាងក្នុងរបស់ Uranus ខណៈពេលដែលរក្សាភាពស្រដៀងគ្នាជាក់ស្តែងរវាងភពទាំងពីរ។ .

គន្លងនិងការបង្វិល 
Neptune (ធ្នូក្រហម) បញ្ចប់គន្លងមួយជុំវិញព្រះអាទិត្យ (កណ្តាល) សម្រាប់គ្រប់គន្លង 164.79 នៃផែនដី។ វត្ថុពណ៌ខៀវស្រាលតំណាងឱ្យភពអ៊ុយរ៉ានុស។
ចម្ងាយជាមធ្យមរវាងភពណិបទូន និងព្រះអាទិត្យគឺ 4.5 ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ (ប្រហែល 30.1  ឯកតាតារាសាស្ត្រ (AU)) ហើយវាបញ្ចប់គន្លងជាមធ្យមរៀងរាល់ 164.79 ឆ្នាំម្តង ដោយអាស្រ័យលើភាពប្រែប្រួលប្រហែល ± 0.1 ឆ្នាំ។ ចម្ងាយ perihelion គឺ 29.81 AU; ចម្ងាយ aphelion គឺ 30.33 AU ។ 

នៅថ្ងៃទី 11 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2011 ភពណិបទូនបានបញ្ចប់ គន្លង ធរណីមាត្រ ពេញលេញជាលើកដំបូង ចាប់តាំងពីការរកឃើញរបស់វានៅឆ្នាំ 1846  ទោះបីជាវាមិនបានបង្ហាញនៅទីតាំងនៃការរកឃើញពិតប្រាកដរបស់វានៅលើមេឃក៏ដោយ ដោយសារតែផែនដីស្ថិតនៅទីតាំងផ្សេងគ្នានៅក្នុងគន្លងរបស់វា 365.26 ថ្ងៃ . ដោយសារតែចលនារបស់ព្រះអាទិត្យទាក់ទងទៅនឹង barycentre នៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ នៅថ្ងៃទី 11 ខែកក្កដា Neptune ក៏មិនមែនជាទីតាំងនៃការរកឃើញពិតប្រាកដរបស់វាទាក់ទងនឹងព្រះអាទិត្យដែរ។ ប្រសិនបើប្រព័ន្ធកូអរដោនេ heliocentric ទូទៅ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ នោះរយៈបណ្តោយនៃការរកឃើញត្រូវបានឈានដល់នៅថ្ងៃទី 12 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2011។ 

គន្លងរាងអេលីបនៃភពណិបទូនមានទំនោរទៅ 1.77° បើប្រៀបធៀបទៅនឹងផែនដី។

ទំនោរអ័ក្សនៃភពណិបទូនគឺ 28.32°,  ដែលស្រដៀងទៅនឹងទំនោរនៃផែនដី (23°) និង Mars (25°)។ ជាលទ្ធផល ភពណិបទូន ជួបប្រទះការផ្លាស់ប្តូរតាមរដូវស្រដៀងគ្នាទៅនឹងផែនដី។ រយៈពេលគន្លងដ៏វែងនៃភពណិបទូន មានន័យថា រដូវមានរយៈពេលសែសិបឆ្នាំផែនដី។  រយៈពេលបង្វិលចំហៀងរបស់វា (ថ្ងៃ) គឺប្រហែល 16.11 ម៉ោង។  ដោយសារតែភាពលំអៀងអ័ក្សរបស់វាអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងផែនដី ការប្រែប្រួលនៃរយៈពេលនៃថ្ងៃរបស់វាក្នុងរយៈពេលនៃឆ្នាំដ៏វែងរបស់វាគឺមិនខ្លាំងជាងនេះទេ។

ដោយសារភពណិបទូនមិនមែនជារាងកាយរឹង បរិយាកាសរបស់វាឆ្លងកាត់ ការបង្វិលឌីផេរ៉ង់ស្យែល ។ តំបន់អេក្វាទ័រធំទូលាយបង្វិលជាមួយរយៈពេលប្រហែល 18 ម៉ោង ដែលយឺតជាងការបង្វិល 16.1 ម៉ោងនៃដែនម៉ាញេទិចរបស់ភពផែនដី។ ផ្ទុយទៅវិញ ការបញ្ច្រាសគឺជាការពិតសម្រាប់តំបន់ប៉ូល ដែលរយៈពេលបង្វិលគឺ 12 ម៉ោង។ ការបង្វិលឌីផេរ៉ង់ស្យែលនេះគឺជាការប្រកាសច្បាស់បំផុតនៃភពណាមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ  ហើយវាបណ្តាលឱ្យមានខ្យល់បក់តាមឡាទីឌីនខ្លាំង។

សន្ទុះគន្លង 
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ខ្សែ ក្រ វ៉ាត់ Kuiper វត្ថុ trans-Neptunian resonant និង Neptune trojan
ដ្យាក្រាមដែលបង្ហាញពីការអនុលោមតាមគន្លងសំខាន់ៗនៅក្នុង ខ្សែក្រវាត់ Kuiper ដែល បង្កឡើងដោយភពណិបទូន៖ តំបន់ដែលបានបន្លិចគឺ 2:3 resonance (plutinos) ដែលជា "ខ្សែក្រវាត់បុរាណ" ដែលមិនមានសំឡេង (cubewanos) និង 1:2 resonance ( twotinos )។
គន្លង​របស់​ភពណិបទូន​មាន​ឥទ្ធិពល​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​តំបន់​នេះ​ដោយ​ផ្ទាល់​ហួស​ពី​វា ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ​ខ្សែក្រវាត់ Kuiper ។ ខ្សែក្រវាត់ Kuiper គឺជារង្វង់នៃពិភពទឹកកកតូចៗ ស្រដៀងនឹង ខ្សែក្រវាត់អាចម៍ផ្កាយ ប៉ុន្តែមានទំហំធំជាង ដោយលាតសន្ធឹងពីគន្លងរបស់ភពណិបទូននៅចម្ងាយ 30 AU ដល់ប្រហែល 55 AU ពីព្រះអាទិត្យ។  ដូចគ្នាដែរ ដែលទំនាញរបស់ភពព្រហស្បតិ៍ គ្របដណ្ដប់លើខ្សែក្រវាត់អាចម៍ផ្កាយ បង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វា ដូច្នេះទំនាញរបស់ភពណិបទូន គ្របដណ្ដប់លើខ្សែក្រវាត់ Kuiper ។ លើសពីអាយុនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ តំបន់មួយចំនួននៃខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper បានក្លាយជាអស្ថិរភាពដោយទំនាញរបស់ភពណិបទូន ដែលបង្កើតឱ្យមានចន្លោះប្រហោងនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វា។ តំបន់ចន្លោះពី 40 និង 42 AU គឺជាឧទាហរណ៍មួយ។ 

មានគន្លងគោចរនៅក្នុងតំបន់ទទេទាំងនេះ ដែលវត្ថុអាចរស់បានសម្រាប់អាយុនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ភាពប្រែប្រួល ទាំងនេះ កើតឡើងនៅពេលដែលរយៈពេលគន្លងរបស់ភពណិបទូនគឺជាប្រភាគជាក់លាក់នៃវត្ថុដូចជា 1:2 ឬ 3:4។ បើនិយាយថា វត្ថុមួយគោចរជុំវិញព្រះអាទិត្យម្តង រាល់គន្លង Neptune ពីរ វានឹងបញ្ចប់ត្រឹមតែពាក់កណ្តាលគន្លងប៉ុណ្ណោះ នៅពេលដែលភពណិបទូនត្រឡប់ទៅទីតាំងដើមវិញ។ សំឡេងរោទ៍ដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅក្នុងខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper ជាមួយនឹងវត្ថុដែលគេស្គាល់ជាង 200  គឺ 2: 3 resonance ។ វត្ថុនៅក្នុង resonance នេះបានបញ្ចប់គន្លងចំនួន 2 សម្រាប់រាល់ 3 នៃភពណិបទូន ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា plutinos ដោយសារតែវត្ថុធំបំផុតនៃខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper ដែលគេស្គាល់គឺ Pluto គឺស្ថិតក្នុងចំណោមវត្ថុទាំងនោះ។ ទោះបីជាភពភ្លុយតូឆ្លងកាត់គន្លងរបស់ភពណិបទូនជាទៀងទាត់ក៏ដោយ ក៏សំឡេង 2:3 ធានាថាពួកគេមិនអាចប៉ះទង្គិចគ្នាបានឡើយ។  សំឡេងរោទ៍ 3:4, 3:5, 4:7 និង 2:5 មានប្រជាជនតិច។ 

Neptune មាន វត្ថុ Trojan ដែលគេស្គាល់ជាច្រើន ដែលកាន់កាប់ទាំង ព្រះអាទិត្យ -Neptune L 4 និង L 5 Lagrangian ចំណុច - តំបន់ទំនាញទំនាញដែលនាំមុខនិងតាមពីក្រោយ Neptune ក្នុងគន្លងរបស់វារៀងគ្នា។  Neptune trojans អាចត្រូវបានគេមើលឃើញថានៅក្នុង 1: 1 resonance ជាមួយ Neptune ។ តេរ៉ូនណិបទូនខ្លះមានស្ថេរភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងគន្លងរបស់វា ហើយទំនងជាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅជាប់នឹងភពណិបទូន ជាជាងការចាប់យក។ វត្ថុទីមួយដែលត្រូវបានគេកំណត់ថាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹង ចំណុច L 5 Lagrangian របស់ណេបទូនគឺ ឆ្នាំ 2008 LC 18 ។  នេបតិន ក៏មាន បច្ច័យដែរ។quasi-satellite , (309239) 2007 RW 10 .  វត្ថុនោះជាផ្កាយរណបមួយរបស់ណិបទូន ប្រហែល ១២.៥០០ ឆ្នាំ ហើយវានឹងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពថាមវន្តនោះសម្រាប់រយៈពេល ១២.៥០០ ឆ្នាំទៀត។

ការបង្កើតនិងការធ្វើចំណាកស្រុក 
អត្ថបទសំខាន់ៗ៖ ការបង្កើត និងការវិវត្តន៍នៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ និង គំរូល្អ
ការក្លែងធ្វើដែលបង្ហាញពីភពខាងក្រៅ និងខ្សែក្រវាត់ Kuiper៖ ក) មុនពេលភពព្រហស្បតិ៍ និងសៅរ៍បានឈានដល់កម្រិតសំឡេង 2:1; ខ) បន្ទាប់ពីការខ្ចាត់ខ្ចាយខាងក្នុងនៃវត្ថុខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរគន្លងនៃភពណិបទូន។ គ) បន្ទាប់ពីការច្រានចោលសាកសពខ្សែក្រវាត់ Kuiper ដែលនៅរាយប៉ាយដោយភពព្រហស្បតិ៍
ការកកើតនៃមហាយក្សទឹកកក Neptune និង Uranus បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីការលំបាកក្នុងការយកគំរូតាមយ៉ាងជាក់លាក់។ គំរូបច្ចុប្បន្នបានបង្ហាញថាដង់ស៊ីតេនៃបញ្ហានៅក្នុងតំបន់ខាងក្រៅនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមានកម្រិតទាបពេកក្នុងការគណនានៃការបង្កើតអង្គធាតុធំបែបនេះពីវិធីសាស្រ្តនៃការទទួលយកស្នូលជាប្រពៃណី ហើយ សម្មតិកម្មផ្សេងៗត្រូវបានជឿនលឿនដើម្បីពន្យល់ពីការបង្កើតរបស់វា។ មួយគឺថា យក្សទឹកកកមិនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការបង្កើតស្នូលទេ ប៉ុន្តែមកពីអស្ថិរភាពនៅក្នុង ឌីស protoplanetary ដើម ហើយក្រោយមកមានបរិយាកាសរបស់ពួកគេបានផ្ទុះឡើងដោយវិទ្យុសកម្មពី ផ្កាយ OB ដ៏ធំនៅក្បែរនោះ ។ 

គំនិតជំនួសមួយគឺថា ពួកវាបង្កើតបានកាន់តែជិតទៅនឹងព្រះអាទិត្យ ដែលដង់ស៊ីតេនៃសារធាតុគឺខ្ពស់ជាង ហើយបន្ទាប់មកបាន ធ្វើចំណាកស្រុក ជាបន្តបន្ទាប់ ទៅកាន់គន្លងបច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគេ បន្ទាប់ពីការយកចេញនៃឌីស protoplanetary ឧស្ម័ន។  សម្មតិកម្មនៃការធ្វើចំណាកស្រុកបន្ទាប់ពីការបង្កើតគឺត្រូវបានពេញចិត្តដោយសារតែសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការពន្យល់បានប្រសើរជាងការកាន់កាប់នៃចំនួនប្រជាជននៃវត្ថុតូចៗដែលបានសង្កេតនៅក្នុងតំបន់ trans-Neptunian ។  យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ  ការពន្យល់លម្អិតនៃសម្មតិកម្មនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា គំរូ Nice ដែលស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលនៃការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ Neptune និងភពយក្សផ្សេងទៀតនៅលើរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ Kuiper ។ ខ្សែក្រវាត់។

ព្រះច័ន្ទ 
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ព្រះច័ន្ទនៃភពណិបទូន

សម្រាប់ការកំណត់ពេលវេលានៃកាលបរិច្ឆេទនៃការរកឃើញ សូមមើល បន្ទាត់ពេលវេលានៃការរកឃើញនៃភពប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទរបស់ពួកគេ ។
ទិដ្ឋភាពពណ៌ធម្មជាតិនៃភពណិបទូនជាមួយ Proteus (ខាងលើ) Larissa (ខាងស្តាំក្រោម) និង Despina (ឆ្វេង) ពី កែវយឺតអវកាស Hubble
Neptune មាន ព្រះច័ន្ទ ចំនួន 14 ដែលគេស្គាល់ ។  Triton គឺជាព្រះច័ន្ទដ៏ធំបំផុតរបស់ Neptunian ដែលមានច្រើនជាង 99.5% នៃម៉ាស់នៅក្នុងគន្លងជុំវិញភពណិបទូន  ហើយវាគឺជាព្រះច័ន្ទតែមួយគត់ដែលមានទំហំធំល្មមដែលអាចមាន រាងស្វ៊ែរ ។ Triton ត្រូវបានរកឃើញដោយ William Lassell ត្រឹមតែ 17 ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការរកឃើញរបស់ Neptune ខ្លួនឯង។ មិនដូចព្រះច័ន្ទភពធំផ្សេងទៀតទាំងអស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យទេ ទ្រីតុនមាន គន្លងថយក្រោយ ដែលបង្ហាញថាវាត្រូវបានចាប់យកជាជាងបង្កើតនៅនឹងកន្លែង។ វាប្រហែលជាធ្លាប់ជា ភពមនុស្សតឿ នៅក្នុងខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper ។  ជិតដល់ភពណិបទូន ដែលត្រូវចាក់សោរ ក្នុងការ បង្វិលសមកាលកម្ម ។ហើយ​វា​កំពុង​រំកិល​ចូល​យឺតៗ​ដោយ​សារ​តែ ​ល្បឿន​នៃ​ជំនោរ ។ នៅទីបំផុតវានឹងដាច់ចេញពីគ្នាក្នុងរយៈពេលប្រហែល 3.6 ពាន់លានឆ្នាំ នៅពេលដែលវាឈានដល់ ដែនកំណត់ Roche ។  ក្នុងឆ្នាំ 1989 ទ្រីតុនគឺជាវត្ថុត្រជាក់បំផុតដែលមិនទាន់ត្រូវបានវាស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ  ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពប៉ាន់ស្មាននៃ 38 K (−235 °C) ។ 

ផ្កាយរណបដែលគេស្គាល់ទីពីររបស់ Neptune (តាមលំដាប់នៃការរកឃើញ) ព្រះច័ន្ទមិនទៀងទាត់ Nereid មានគន្លងដ៏ចម្លែកបំផុតមួយនៃផ្កាយរណបនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ភាពចម្លែកនៃ 0.7512 ផ្តល់ឱ្យវានូវ apoapsis ដែលមាន ចម្ងាយ 7 ដងនៃ periapsis របស់វាពីណេបទូន។ 
ព្រះច័ន្ទ Proteus របស់ Neptune
រូបភាព Hubble ចម្រុះបង្ហាញពី Hippocamp ជាមួយព្រះច័ន្ទខាងក្នុងផ្សេងទៀតដែលបានរកឃើញពីមុននៅក្នុងប្រព័ន្ធរង្វង់របស់ Neptune

ចាប់ពីខែកក្កដាដល់ខែកញ្ញាឆ្នាំ 1989 យាន Voyager 2 បានរកឃើញព្រះច័ន្ទចំនួនប្រាំមួយនៃភពណិបទូន។  ក្នុងចំណោមនោះ Proteus ដែលមានរាងមិនទៀងទាត់ គួរឱ្យកត់សម្គាល់ថាមានទំហំធំដូចរាងកាយនៃដង់ស៊ីតេរបស់វា ដោយមិនត្រូវបានគេទាញចូលទៅក្នុងរាងស្វ៊ែរដោយទំនាញរបស់វាផ្ទាល់។  ទោះបីជាព្រះច័ន្ទ Neptunian ដ៏ធំបំផុតទីពីរក៏ដោយ វាមានត្រឹមតែ 0.25% នៃម៉ាស់ Triton ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះច័ន្ទទាំងបួនខាងក្នុងបំផុតរបស់ណិបទូន - ណៃអា ដ ថា ឡា សា ដេ ស្ភី ណា និង កា ឡាតេ ា - គោចរជិតល្មមនៅក្នុងរង្វង់របស់ណេបទូន។ ភពបន្ទាប់ដែលឆ្ងាយបំផុត Larissa ត្រូវបានរកឃើញដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1981 នៅពេលដែលវាបានចាប់យកផ្កាយមួយ។ occultation នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​គុណ​លក្ខណៈ​ទៅ​នឹង​ធ្នូ​ចិញ្ចៀន​, ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេល​ដែល​យាន Voyager 2 បានសង្កេតមើលភពណិបទូនក្នុងឆ្នាំ 1989 ហើយ Larissa ត្រូវបានរកឃើញថាបានបង្កវា។  ថ្មី ចំនួន 5 ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅចន្លោះឆ្នាំ 2002 និង 2003 ត្រូវបានប្រកាសនៅឆ្នាំ 2004 ។  ដោយសារនេបទូនជាព្រះនៃសមុទ្ររ៉ូម៉ាំង ទើបព្រះច័ន្ទរបស់ណិបទូន ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមព្រះសមុទ្រតិចជាង។

ចិញ្ចៀនរបស់ភព 
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ចិញ្ចៀននៃភពណិបទូន
ចិញ្ចៀនរបស់ណេបតុន
ណុបទូនមាន ប្រព័ន្ធ រង្វង់ភព ទោះបីជាវាមិនសូវសំខាន់ជាង ភពសៅរ៍ ក៏ដោយ។ ចិញ្ចៀនអាចមានភាគល្អិតទឹកកកស្រោបដោយសារធាតុ silicates ឬសារធាតុកាបូន ដែលទំនងជាផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវពណ៌លាំក្រហម។  ចិញ្ចៀនសំខាន់ទាំងបីគឺ ចិញ្ចៀនអ័ដាមតូចចង្អៀត ចម្ងាយ ៦៣.០០០ គីឡូម៉ែត្រពីកណ្តាលនៃណេបតុន, ចិញ្ចៀនឡឺវេរីរី នៅចម្ងាយ ៥៣.០០០ គីឡូម៉ែត្រ និងចិញ្ចៀន Galle ធំទូលាយជាង នៅចម្ងាយ ៤២.០០០ គីឡូម៉ែត្រ។ ផ្នែកបន្ថែមខាងក្រៅខ្សោយទៅ Le Verrier Ring ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា Lassell; វាត្រូវបានចងនៅគែមខាងក្រៅរបស់វាដោយ Arago Ring នៅចម្ងាយ 57,000 គីឡូម៉ែត្រ។ 

រង្វង់​ភព​ដំបូង​គេ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1968 ដោយ​ក្រុម​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ Edward Guinan ។  នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ការវិភាគនៃទិន្នន័យនេះ រួមជាមួយនឹងការសង្កេតថ្មីៗបាននាំឱ្យមានសម្មតិកម្មថា ចិញ្ចៀននេះអាចមិនពេញលេញ។  ភ័ស្តុតាងដែលថាចិញ្ចៀនអាចមានចន្លោះប្រហោងដំបូងបានកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលនៃការចាប់យកផ្កាយ នៅ ឆ្នាំ 1984 នៅពេលដែលចិញ្ចៀនបានបិទបាំងផ្កាយមួយនៅលើការជ្រមុជទឹកប៉ុន្តែមិននៅលើ emersion ។  រូបភាពពី យាន Voyager 2 ក្នុងឆ្នាំ 1989 បានដោះស្រាយបញ្ហាដោយបង្ហាញចិញ្ចៀនខ្សោយជាច្រើន។

ចិញ្ចៀនខាងក្រៅបំផុត Adams មានធ្នូលេចធ្លោចំនួនប្រាំដែលឥឡូវនេះមានឈ្មោះ Courage , Liberté , Egalité 1 , Egalité 2 និង Fraternité (ភាពក្លាហាន សេរីភាព សមភាព និងភាតរភាព)។  អត្ថិភាពនៃធ្នូ ពិបាកពន្យល់ ព្រោះច្បាប់នៃចលនានឹងព្យាករណ៍ថា ធ្នូនឹងលាតសន្ធឹងទៅជារង្វង់ឯកសណ្ឋានក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ឥឡូវនេះ ក្រុមតារាវិទូបានប៉ាន់ប្រមាណថា ធ្នូត្រូវបានបង្គត់ចូលទៅក្នុងទម្រង់បច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគេដោយឥទ្ធិពលទំនាញរបស់ Galatea ដែលជាព្រះច័ន្ទដែលទើបតែចូលពីរង្វង់។ 

ការសង្កេតនៅលើផែនដីដែលបានប្រកាសក្នុងឆ្នាំ 2005 ហាក់ដូចជាបង្ហាញថា ចិញ្ចៀនរបស់ភពណិបទូនគឺមិនស្ថិតស្ថេរជាងការគិតពីមុន។ រូបភាពដែលថតបានពី WM Keck Observatory ក្នុងឆ្នាំ 2002 និង 2003 បង្ហាញពីការពុកផុយយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងចិញ្ចៀន បើប្រៀបធៀបទៅនឹងរូបភាពរបស់ Voyager 2 ។ ជាពិសេស វាហាក់ដូចជាថា ធ្នូ Liberté អាចនឹងបាត់ទៅវិញក្នុងរយៈពេលមួយសតវត្ស។

ការសង្កេត 
នៅឆ្នាំ 2018 ក្រុម អ្នកសង្កេតការណ៍អឺរ៉ុបខាងត្បូង បានបង្កើតវិធីសាស្ត្រដែលមានមូលដ្ឋានលើឡាស៊ែរ ដើម្បីទទួលបានរូបភាពច្បាស់ និងគុណភាពបង្ហាញខ្ពស់នៃភពណិបទូនពីផ្ទៃផែនដី។
ណេបទូនបានភ្លឺប្រហែល 10% ចន្លោះឆ្នាំ 1980 និង 2000 ភាគច្រើនដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូររដូវ។  Neptune អាចបន្តភ្លឺនៅពេលដែលវាខិតជិត perihelion ក្នុងឆ្នាំ 2042។ រ៉ិចទ័រជាក់ស្តែង បច្ចុប្បន្នមានចាប់ពី 7.67 ដល់ 7.89 ជាមួយនឹងមធ្យមនៃ 7.78 និងគម្លាតស្តង់ដារ 0.06 ។  មុនឆ្នាំ 1980 ភពផែនដីបានធ្លាក់ចុះដូចជា 8.0 រ៉ិចទ័រ។  ណេបតុន​ខ្សោយ​ពេក​មិន​អាច​មើល​ឃើញ ​ដោយ​ភ្នែក​ទទេ ។ វាអាចភ្លឺខ្លាំងដោយ ព្រះច័ន្ទ Galilean របស់ Jupiter , ភពមនុស្សតឿ Ceres និង អាចម៍ផ្កាយ 4 Vesta , 2 Pallas , 7 Iris , 3 Juno និង៦ ហេបេ ។  តេឡេស្កុប ឬកែវយឹតដ៏ខ្លាំង នឹងដោះស្រាយភពណិបទូន ជាថាសពណ៌ខៀវតូចមួយ ដែលមានរូបរាងស្រដៀងនឹងអ៊ុយរ៉ានុស។ 

ដោយសារតែចម្ងាយនៃភពណិបទូនពីផែនដី អង្កត់ផ្ចិតជ្រុង របស់វា មានត្រឹមតែពី 2.2 ទៅ 2.4  arcseconds ,  ដែលជាភពតូចបំផុតនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ ទំហំតូចជាក់ស្តែងរបស់វាធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការសិក្សាដោយមើលឃើញ។ ទិន្នន័យកែវយឹតភាគច្រើនត្រូវបានកំណត់យ៉ាងត្រឹមត្រូវរហូតដល់ការមកដល់នៃ កែវយឺតអវកាស Hubble និងកែវយឹតដែលមានមូលដ្ឋានលើដីដ៏ធំជាមួយនឹង អុបទិកអាដាប់ធ័រ (AO)។  ការសង្កេតដ៏មានសារៈប្រយោជន៍តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រដំបូងនៃភពណិបទូន ពីតេឡេស្កុបនៅលើដីដោយប្រើអុបទិកប្រែប្រួលត្រូវបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1997 ពីកោះហាវ៉ៃ។ បច្ចុប្បន្ននេបទូនកំពុងឈានចូលដល់រដូវនិទាឃរដូវ និងរដូវក្តៅ ហើយត្រូវបានបង្ហាញថាកំពុងឡើងកំដៅ ដោយមានការកើនឡើងនូវសកម្មភាពបរិយាកាស និងពន្លឺជាលទ្ធផល។ គួបផ្សំនឹងភាពជឿនលឿននៃបច្ចេកវិទ្យា តេឡេស្កុបដែលមានមូលដ្ឋានលើដីជាមួយនឹងអុបទិកអាចថតចម្លងរូបភាពកាន់តែលម្អិតរបស់វា។ ទាំង Hubble និងកែវយឺតអាដាប់ធ័រ-អុបទិកនៅលើផែនដី បានបង្កើតរបកគំហើញថ្មីជាច្រើននៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ជាមួយនឹងការកើនឡើងយ៉ាងច្រើននៃចំនួនផ្កាយរណប និងព្រះច័ន្ទនៅជុំវិញភពផែនដីខាងក្រៅ។ នៅឆ្នាំ 2004 និង 2005 ផ្កាយរណបតូចៗថ្មីចំនួន 5 នៃភពណិបទូនដែលមានអង្កត់ផ្ចិតចន្លោះពី 38 ទៅ 61 គីឡូម៉ែត្រត្រូវបានគេរកឃើញ។ 

ពីផែនដី Neptune ឆ្លងកាត់ ចលនាថយក្រោយជាក់ស្តែង រៀងរាល់ 367 ថ្ងៃ ដែលបណ្តាលឱ្យមានចលនារង្វិលជុំប្រឆាំងនឹងផ្កាយផ្ទៃខាងក្រោយក្នុងអំឡុងពេល ប្រឆាំង នីមួយៗ ។ រង្វិលជុំទាំងនេះបានអនុវត្តវានៅជិតកូអរដោនេនៃការរកឃើញឆ្នាំ 1846 នៅក្នុងខែមេសា និងខែកក្កដា ឆ្នាំ 2010 ហើយម្តងទៀតនៅក្នុងខែតុលា និង ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2011។ 

រយៈពេលគន្លង 164 ឆ្នាំរបស់ Neptune មានន័យថាភពផែនដីត្រូវចំណាយពេលជាមធ្យម 13 ឆ្នាំដើម្បីផ្លាស់ទីតាមក្រុមតារានិករនីមួយៗ។ ក្នុងឆ្នាំ 2011 វាបានបញ្ចប់គន្លងពេញលេញដំបូងនៃព្រះអាទិត្យចាប់តាំងពីត្រូវបានគេរកឃើញ ហើយត្រលប់ទៅកន្លែងដែលវាត្រូវបានគេប្រទះឃើញជាលើកដំបូងនៅភាគឦសាននៃ Iota Aquarii ។ 

ការសង្កេតលើភពណិបទូននៅក្នុងក្រុមវិទ្យុ ហ្វ្រេកង់ បង្ហាញថាវាជាប្រភពនៃការបញ្ចេញទាំងការបន្ត និងការផ្ទុះមិនទៀងទាត់។ ប្រភពទាំងពីរត្រូវបានគេគិតថាមានប្រភពចេញពីដែនម៉ាញេទិចបង្វិលរបស់វា។  នៅក្នុង ផ្នែក អ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ នៃវិសាលគម ព្យុះរបស់ណិបទូនលេចឡើងភ្លឺប្រឆាំងនឹងផ្ទៃខាងក្រោយដែលត្រជាក់ជាង ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទំហំ និងរូបរាងនៃលក្ខណៈពិសេសទាំងនេះត្រូវបានតាមដានយ៉ាងងាយស្រួល។

ការរុករក 
អត្ថបទដើមចម្បង៖ ការរុករកភពណិបទូន
រូបចម្លាក់ Voyager 2 mosaic របស់ Triton

យាន Voyager 2 គឺជាយានអវកាសតែមួយគត់ដែលបានទៅដល់ភពណិបទូន។ ការខិតជិតបំផុត របស់ យានអវកាសទៅកាន់ភពផែនដីបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី 25 ខែសីហា ឆ្នាំ 1989។ ដោយសារតែនេះគឺជាភពដ៏សំខាន់ចុងក្រោយដែលយានអវកាសអាចទៅទស្សនា វាត្រូវបានគេសម្រេចចិត្តធ្វើការហោះហើរជិតព្រះច័ន្ទ Triton ដោយមិនគិតពីផលវិបាកនៃគន្លង ស្រដៀងគ្នាទៅនឹង អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​សម្រាប់ ​ការ​ជួប​ប្រទះ ​របស់ Voyager 1 ជាមួយ Saturn និង​ព្រះច័ន្ទ Titan ។ រូបភាពដែលបានបញ្ជូនត្រឡប់មកផែនដីវិញពី យាន Voyager 2 បានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃពេញមួយយប់របស់ PBS ឆ្នាំ 1989 គឺ Neptune All Night ។ 

ក្នុងអំឡុងពេលជួបគ្នា សញ្ញាពីយានអវកាសត្រូវការពេល 246 នាទីដើម្បីទៅដល់ផែនដី។ ដូច្នេះហើយ សម្រាប់ផ្នែកភាគច្រើន បេសកកម្ម របស់ យាន Voyager 2 ពឹងផ្អែកលើពាក្យបញ្ជាដែលបានផ្ទុកជាមុនសម្រាប់ការជួបគ្នានៅភពណិបទូន។ យានអវកាសនេះបានធ្វើការនៅជិតនឹងការជួបជាមួយព្រះច័ន្ទ Nereid មុនពេលវាមកក្នុងចម្ងាយ 4,400 គីឡូម៉ែត្រពីបរិយាកាសរបស់ Neptune នៅថ្ងៃទី 25 ខែសីហា បន្ទាប់មកបានឆ្លងកាត់ជិតព្រះច័ន្ទ Triton ដ៏ធំបំផុតរបស់ភពផែនដីនៅ ពេលក្រោយនៅថ្ងៃដដែល។ 

យានអវកាសបានផ្ទៀងផ្ទាត់អត្ថិភាពនៃដែនម៉ាញេទិកជុំវិញភពផែនដី ហើយបានរកឃើញថា វាលនេះត្រូវបានទូទាត់ពីកណ្តាល ហើយផ្អៀងក្នុងលក្ខណៈស្រដៀងនឹងវាលជុំវិញ Uranus ។ រយៈពេលបង្វិលរបស់ Neptune ត្រូវបានកំណត់ដោយប្រើការវាស់វែងនៃការបំភាយវិទ្យុ ហើយ យាន Voyager 2 ក៏បានបង្ហាញថា ណិបទូនមានប្រព័ន្ធអាកាសធាតុដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយ។ ព្រះច័ន្ទថ្មីចំនួនប្រាំមួយត្រូវបានរកឃើញ ហើយភពនេះត្រូវបានបង្ហាញថាមានរង្វង់ច្រើនជាងមួយ។ 

flyby ក៏បានផ្តល់នូវការវាស់វែងត្រឹមត្រូវដំបូងនៃម៉ាស់របស់ Neptune ដែលត្រូវបានគេរកឃើញថាមាន 0.5 ភាគរយតិចជាងការគណនាពីមុន។ តួលេខថ្មីនេះបានបដិសេធការសន្មត់ថា Planet X ដែលមិនបានរកឃើញ បានធ្វើសកម្មភាពនៅលើគន្លងរបស់ Neptune និង Uranus ។ 

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2018 មក រដ្ឋបាលអវកាសជាតិចិន បាននឹងកំពុងសិក្សាពីគោលគំនិតមួយសម្រាប់ ការស៊ើបអង្កេតរវាងផ្កាយដូច Voyager ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Interstellar Express ឬ Interstellar Heliosphere Probe ។  ការស៊ើបអង្កេតទាំងពីរនឹងត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការក្នុងពេលដំណាលគ្នាក្នុងឆ្នាំ 2024 ហើយដើរលើផ្លូវផ្សេងគ្នាដើម្បីស្វែងរកចុងម្ខាងនៃ heliosphere ។ ការស៊ើបអង្កេតទីពីរ IHP-2 នឹងហោះហើរដោយភពណិបទូនក្នុងខែមករា ឆ្នាំ 2038 ដោយឆ្លងកាត់ចម្ងាយត្រឹមតែ 1,000 គីឡូម៉ែត្រពីលើកំពូលពពក ហើយអាចមានសក្តានុពលផ្ទុកនូវឧបករណ៍ប៉ះពាល់បរិយាកាសដែលត្រូវបានបញ្ចេញក្នុងអំឡុងពេលខិតជិតរបស់វា។  ក្រោយមក វានឹងបន្តបេសកកម្មរបស់ខ្លួននៅទូទាំងខ្សែក្រវាត់ Kuiper ឆ្ពោះទៅកាន់កន្ទុយនៃ heliosphere រហូតមកដល់ពេលនេះមិនទាន់បានរុករកនៅឡើយ។

បន្ទាប់ពី ការហោះហើរ របស់ Voyager 2 និង IHP-2 ជំហានបន្ទាប់ក្នុងការរុករកតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រព័ន្ធ Neptunian ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបេសកកម្មគន្លង។ សំណើភាគច្រើនគឺដោយ NASA ដែលភាគច្រើនបំផុតសម្រាប់ យាន Flagship orbiter។  បេសកកម្មសម្មតិកម្មបែបនេះត្រូវបានគេស្រមៃថាអាចធ្វើទៅបាននៅចុងឆ្នាំ 2020 ឬដើមឆ្នាំ 2030 ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មានការពិភាក្សាដើម្បីចាប់ផ្តើមបេសកកម្មរបស់ភពណិបទូន ឱ្យបានឆាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ 2003 មានសំណើមួយនៅក្នុង "Vision Missions Studies" របស់ NASA សម្រាប់បេសកកម្ម " Neptune Orbiter with Probes " ដែលធ្វើ វិទ្យាសាស្ត្រកម្រិត Cassini ។  សំណើថ្មីមួយទៀតគឺសម្រាប់ Argoយានអវកាស flyby នឹងត្រូវបាញ់បង្ហោះនៅឆ្នាំ 2019 ដែលនឹងទៅទស្សនា ភពព្រហស្បតិ៍ ភព សៅរ៍ ភព ណិបទូន និង វត្ថុខ្សែក្រវ៉ាត់ Kuiper ។ ការផ្តោតសំខាន់នឹងផ្តោតលើភពណិបទូន និងព្រះច័ន្ទ Triton ដ៏ធំបំផុតរបស់វា ដែលត្រូវស៊ើបអង្កេតជុំវិញឆ្នាំ 2029។ New Horizons 2 ដែល បានស្នើឡើង (ដែលក្រោយមកត្រូវបានលុបចោល) ក៏ប្រហែលជាបានធ្វើការហោះហើរយ៉ាងជិតស្និទ្ធនៃប្រព័ន្ធ Neptunian ផងដែរ។ បច្ចុប្បន្នជាសំណើដែលមិនទាន់សម្រេចសម្រាប់ កម្មវិធី Discovery , Trident នឹងធ្វើការហោះហើររបស់ Neptune និង Triton ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បេសកកម្មមិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ Discovery 15 ឬ 16. Neptune Odysseyគឺជាគោលគំនិតបេសកកម្មបច្ចុប្បន្នសម្រាប់យានអវកាស Neptune និងយានស៊ើបអង្កេតបរិយាកាសដែលកំពុងត្រូវបានសិក្សាជា បេសកកម្មវិទ្យាសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំ មួយដែលអាចធ្វើទៅបាន ដោយ NASA ដែលនឹងចាប់ផ្តើមនៅចន្លោះឆ្នាំ 2031 និងឆ្នាំ 2033 និងមកដល់ភពណិបទូននៅឆ្នាំ 2049។

__លិបិក្រម__
__លាក់មាតិកា__
__ស្ថិតិទំព័របញ្ជូនបន្ត__