ម៉ូណាកូ

ប្រទេសម៉ូណាកូ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ក្សត្របុរីម៉ូណាកូ (ភាសាបារាំង៖ Principauté de Monaco និងម៉ុងណេហ្កាស្ក៍៖ Prinçipatu de Mu̍negu) គឺជារដ្ឋបុរីអធិបតេយ្យមួយស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងលិច។ វាមានព្រំដែនជាប់ជាមួយប្រទេសបារាំងនៅភាគខាងជើង ខាងកើត និងខាងលិច និងសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងត្បូង។ រដ្ឋនេះមានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៣៨,៦៨២ នាក់  ហើយក្នុងនោះមាន ៩​,៤៨៦ ជាជនជាតិម៉ុងណេហ្កាស្ក៍។ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកន្លែងថ្លៃបំផុត និងមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្តម្ភច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋនេះគឺ ភាសាបារាំង។ លើសពីនេះ គ្រាមភាសាម៉ុងណេហ្កាស្ក៍ ភាសាអ៊ីតាលី និងភាសាអង់គ្លេស ត្រូវបាននិយាយ និងប្រើប្រាស់ដោយអ្នកស្រុកជាច្រើន។

ភូមិសាស្រ្ត 
ផ្ទៃដីម៉ូណាកូស្ម់ើនិង ២,១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានន័យថាវាជារដ្ឋអធិបតេយ្យដែលតូចជាងគេទី ២ នៅលើពិភពលោក បន្ទាប់ពី ទីក្រុងវ៉ាទីកង់ ។ មានប្រជាជន ១៩​០០៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឲ្យព្រទេសមូណាកូ មានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុត នៅលើពិភពលោក។ ម៉ូណាកូមានព្រំប្រទល់ដី ៥,៤៧ គីឡូម៉ែត្រ និងឆ្នេរសមុទ្រ ប្រមាណ ៣,៨៣ គីឡូម៉ែត្រ ខ្លីបំផុតនៃពិភពលោក ;  វាមានទទឹងដែលប្រែប្រួលចន្លោះពី ១៧០០ និង ៣៤៩ ម៉ែត្រ ។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងរដ្ឋគឺជាផ្លូវតូចចង្អៀតនៅលើជម្រាលភ្នំ (១៦១​ ម៉ែត្រ)។

នយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាល 
របបដឹកនាំគ្រប់គ្រងក្រោមទម្រង់នៃ រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយមាន ព្រះអង្គម្ចាស់ អាល់បឺតទី២ ជា ប្រមុខរដ្ឋ ដែលកាន់អំណាចនយោបាយយ៉ាងសម្បើម ទោះបីមានឋានៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏ដោយ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលជា ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល អាចជាជនជាតិ មូណាកូ ឬជាពលរដ្ឋបារាំង។ ព្រះមហាក្សត្រ​ពិគ្រោះ​ជាមួយ ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង ​មុន​ការ​តែងតាំង សមាជិកសំខាន់ៗនៃតុលាការ។នៅម៉ូណាកូត្រូវបានផ្តាច់ខ្លួន  ចៅក្រមបារាំង។ មានព្រះរាជវង្សតែមួយគត់ដែលបានគ្រប់គ្រង មូណាកូ ដោយមានការរំខានយ៉ាងខ្លី ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១២៩៧។  អធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយ សន្ធិសញ្ញា បារាំង-មូណាកូ ឆ្នាំ ១៨៦១។ មូណាកូ ក្លាយជាសមាជិកពេញសិទ្ធិ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ ទោះបី មូណាកូ ឯករាជ្យ និងគោលនយោបាយការបរទេសដាច់ដោយឡែកក៏ដោយ ការការពាររបស់ខ្លួនគឺជាការទទួលខុសត្រូវរបស់បារាំង។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ មូណាកូ រក្សា អង្គភាពយោធា តូចៗចំនួនពីរ។

សេដ្ឋកិច្ច 
ការអភិវឌ្ឍន៍ខាងសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានជំរុញនៅចុងសតវត្សទី ១៩ ដោយសារកត្តាទាំងពីរ គឺទីមួយ ការបើកកាស៊ីណូដំបូងរបស់រដ្ឋ  និងទីពីរ  ការ តភ្ជាប់ផ្លូវដែក ទៅកាន់ទីក្រុងប៉ារីស។  ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អាកាសធាតុស្រាល ទេសភាព និងកន្លែងលេងល្បែងរបស់ម៉ូណាកូបានចូលរួមចំណែកក្នុងឋានៈរបស់រដ្ឋជាគោលដៅទេសចរណ៍ និងមជ្ឈមណ្ឌលកម្សាន្តសម្រាប់អ្នកមាន។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ម៉ូណាកូបានក្លាយជា មជ្ឈមណ្ឌលធនាគារ ដ៏សំខាន់មួយ ហើយបានស្វែងរកការធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនទៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម និងឧស្សាហកម្មតូចៗ ដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ និងមិនបំពុល។ ម៉ូណាកូមានភាពល្បីល្បាញជា ជម្រកពន្ធ ៖ នាយកសាលាមិន មានពន្ធលើប្រាក់ចំណូល ផ្ទាល់ខ្លួន និង ពន្ធអាជីវកម្មទាប ។ ជាង ៣០% នៃអ្នកស្រុកគឺជា មហាសេដ្ឋី  ជាមួយនឹងតម្លៃអចលនទ្រព្យឈានដល់ ១ ​សែន អឺរ៉ូ (១១៦​ ៣៧៤ ដុល្លារ) ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ។

កិច្ចការ​អន្តរជាតិ 
មូណាកូ មិន​មែន​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​សហភាព ​អឺរ៉ុប​ជា​ផ្លូវ​ការ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា ​ចូល​រួម​ក្នុង​គោល​នយោបាយ​របស់​សហភាព​អឺរ៉ុប ​មួយ​ចំនួន រួម​ទាំង​ការ​គ្រប់គ្រង​គយ និង​ព្រំដែន។ តាមរយៈទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសបារាំង ម៉ូណាកូប្រើប្រាស់ ប្រាក់អឺរ៉ូ ជារូបិយប័ណ្ណតែមួយគត់របស់ខ្លួន។ ពីមុនវាប្រើ ហ្វ្រង់បារាំង ។ ម៉ូណាកូបានចូលជា សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ ហើយជាសមាជិកនៃ អង្គការអន្តរជាតិដឺឡាហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) ។

វប្បធម៌ និងកីឡា 
វាក៏ជាម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រណាំងម៉ូតូតាមដងផ្លូវប្រចាំឆ្នាំ Monaco Grand Prix ដែលជាកម្មវិធីប្រណាំង ដើមនៃ Formula One ។ នាយកសាលាមានក្លឹបបាល់ទាត់មួយគឺ AS Monaco ដែលប្រកួតប្រជែងនៅ លីគកំពូលបារាំង ហើយបានក្លាយជា ជើងឯកបារាំង ជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ ម៉ូណាកូគឺជាជម្រកនៃជម្រកសត្វសមុទ្រដែលត្រូវបានការពារដំបូងគេរបស់ពិភពលោក ដែលមានមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវលើ ការអភិរក្សសមុទ្រ  និងសារមន្ទីរមហាសមុទ្រ។ លើសពីនេះ ក៏មានមន្ទីរពិសោធន៍បរិស្ថានទីភ្នាក់ងារថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ ដែលជា មន្ទីរពិសោធន៍សមុទ្រ តែមួយគត់នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ។

ឯកសារយោង 

 
រដ្ឋបុរី
ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
ធានីនៅទ្វីបអឺរ៉ុប
រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប
រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង
រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ
រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច