ការបះបោររបស់ប្រទេសថៃភាគខាងត្បូង

ការបះបោររបស់ប្រទេសថៃភាគខាងត្បូង (    ;    ) ជា​ជម្លោះ​ដែល​កំពុង​កើត​មាន​នៅ ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ថៃ ។ វាមានដើមកំណើតនៅក្នុងឆ្នាំ 1948  ជា ការបះបោរ ផ្តាច់ខ្លួន ជនជាតិភាគតិច និងសាសនានៅក្នុងតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាឡេ តំបន់ប៉ាតានី បង្កើតឡើងដោយខេត្តភាគខាងត្បូងបំផុតទាំងបីនៃប្រទេសថៃ និងផ្នែកនៃទីបួន ប៉ុន្តែកាន់តែស្មុគស្មាញ និងកាន់តែមានអំពើហិង្សាចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 ពីក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន បណ្តាញរត់ពន្ធប្រេង និង ហើយជួនកាលការវាយឆ្មក់របស់ចោរសមុទ្រ ។

ដែលបង្កើតឡើងដោយខេត្តភាគខាងត្បូងបំផុតទាំងបីនៃ ប្រទេសថៃ និងផ្នែកនៃទីបួន ប៉ុន្តែបានក្លាយទៅជាស្មុគ្រស្មាញ និងអំពើហិង្សាកាន់តែខ្លាំងឡើងចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2000 ពី គ្រឿងញៀន ។ ក្រុមជួញដូរ,   បណ្តាញរត់ពន្ធប្រេង,   និងពេលខ្លះការវាយឆ្មក់របស់ ចោរសមុទ្រ ។  

អតីត ស្តេចស៊ុលតង់នៃប៉ាតានី ដែលរួមមានខេត្ត ប៉ាតានី  ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ យ៉ាឡា  ណារ៉ាធីវ៉ាត់  ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាខេត្តព្រំដែនភាគខាងត្បូងទាំងបី (SBP)   ក៏ដូចជាផ្នែកជិតខាងនៃ ខេត្តសុងក្លា  និងផ្នែកឦសាននៃ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ( កេឡានតាន ) ត្រូវបានដណ្តើមកាន់កាប់ដោយព្រះរាជាណាចក្រសៀមក្នុងឆ្នាំ 1785 ហើយលើកលែងតែខេត្ត កេឡានតាន ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសថៃចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

ថ្វីបើអំពើហឹង្សាបំបែកខ្លួនកម្រិតទាបបានកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ យុទ្ធនាការនេះបានកើនឡើងបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2001 ដោយមាន ការរើឡើងវិញ នៅឆ្នាំ 2004 ហើយបានរីករាលដាលម្តងម្កាលទៅកាន់ខេត្តផ្សេងទៀត។  ឧប្បត្តិហេតុដែលត្រូវបានស្តីបន្ទោសទៅលើក្រុមបះបោរភាគខាងត្បូងបានកើតឡើងនៅទីក្រុងបាងកក និងភូកេត។ 

នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី តាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា បានកាន់អំណាចក្នុងគ្រាអាសន្នយ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីដោះស្រាយជាមួយអំពើហិង្សាភាគខាងត្បូង ប៉ុន្តែការបះបោរបានកើនឡើងបន្ថែមទៀត។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០០៦ របប​យោធា​មួយ​បាន​ទម្លាក់​លោក តាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា ក្នុង​រដ្ឋប្រហារ ។ របបយោធាបានអនុវត្តការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយដ៏សំខាន់មួយដោយជំនួសវិធីសាស្រ្តមុនរបស់ថាក់ស៊ីនជាមួយនឹងយុទ្ធនាការដើម្បីឈ្នះលើ "ចិត្ត និងគំនិត" នៃពួកបះបោរ។  ទោះបីជាមានការរីកចម្រើនតិចតួចក្នុងការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក៏ដោយ ក៏របបយោធាបានប្រកាសថាសន្តិសុខកំពុងប្រសើរឡើង ហើយសន្តិភាពនឹងមកដល់តំបន់នៅឆ្នាំ 2008។  ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយមកដល់ខែមីនាឆ្នាំ 2008 ចំនួនអ្នកស្លាប់បានលើសពី 3,000 ។ 

ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ របស់លោក អភិសិទ្ធិ វេជ្ធាជីវ៉ា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស កាសិទ្ធិ ពីរ៉ូមយ៉ា បានកត់សម្គាល់ពី "អារម្មណ៍សុទិដ្ឋិនិយម" ហើយបាននិយាយថាគាត់មានទំនុកចិត្តក្នុងការនាំយកសន្តិភាពដល់តំបន់ក្នុងឆ្នាំ 2010 ។  ប៉ុន្តែនៅចុងឆ្នាំ 2010 អំពើហឹង្សាដែលទាក់ទងនឹងការបះបោរបានកើនឡើង ដោយធ្វើឱ្យមានការភាន់ច្រឡំដល់សុទិដ្ឋិនិយមរបស់រដ្ឋាភិបាល។  ទីបំផុតនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០១១ រដ្ឋាភិបាលបានទទួលស្គាល់ថា អំពើហឹង្សាកំពុងកើនឡើង ហើយមិនអាចដោះស្រាយបានក្នុងរយៈពេលពីរបីខែ។ 

មេដឹកនាំក្នុងតំបន់បានទាមទារយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវកម្រិតស្វ័យភាពពីប្រទេសថៃសម្រាប់តំបន់ប៉ាតានី ហើយចលនាបះបោរផ្តាច់ខ្លួនមួយចំនួនបានធ្វើការទាមទារជាបន្តបន្ទាប់សម្រាប់ការចរចាសន្តិភាព និងការចរចា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមទាំងនេះត្រូវបានដកចេញពីក្រុម បដិវត្តន៍ជាតិប៉ារីសាន  - ការសម្របសម្រួល (BRN-C) ដែលជាក្រុមដែលដឹកនាំការបះបោរនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ វា​មើល​ឃើញ​ថា​គ្មាន​ហេតុផល​សម្រាប់​ការ​ចរចា និង​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ចរចា​ជាមួយ​ក្រុម​បះបោរ​ផ្សេង​ទៀត។ BRN-C មានគោលបំណងភ្លាមៗដើម្បីធ្វើឱ្យប្រទេសថៃភាគខាងត្បូងមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ហើយវាបានទទួលជោគជ័យយ៉ាងច្រើន។ 

ការប៉ាន់ប្រមាណនៃកម្លាំងនៃការបះបោរប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៤ ឧត្តមសេនីយ ប៉ាល់ឡុប ពីនម៉ានី  បាន​អះអាង​ថា មាន​ក្រុម​ជីហាដ​រឹងរូស​តែ ៥០០ នាក់​ប៉ុណ្ណោះ។ ការ​ប៉ាន់​ស្មាន​ផ្សេង​ទៀត​និយាយ​ថា មាន​ក្រុម​បះបោរ​ប្រដាប់​អាវុធ​ដល់​ទៅ ១៥.០០០​នាក់។ ប្រហែលឆ្នាំ 2004 អ្នកវិភាគថៃមួយចំនួនជឿថា ក្រុមភេរវករ ឥស្លាមបរទេសកំពុងជ្រៀតចូលទៅក្នុងតំបន់នេះ ហើយថា មូលនិធិ និងអាវុធរបស់បរទេសកំពុងត្រូវបាននាំយកមក បើទោះបីជាជាថ្មីម្តងទៀត ការអះអាងបែបនេះត្រូវបានធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពដោយស្ថាប័នដែលមានមតិធំស្មើគ្នា ដែលបង្ហាញថានេះនៅតែជាជម្លោះក្នុងតំបន់ជាក់លាក់។

មនុស្សជាង 6,500 នាក់បានស្លាប់ និងជិត 12,000 នាក់បានរងរបួសក្នុងចន្លោះឆ្នាំ 2004 និង 2015 នៅក្នុងចលនាបះបោររបស់អតីតក្រុម ផ្តាច់ខ្លួន ជនជាតិភាគតិច ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកាន់កាប់ដោយក្រុម ជីហាដរឹងរូស ហើយបានទម្លាក់ពួកគេប្រឆាំងនឹងទាំងជនជាតិភាគតិចដែលនិយាយព្រះពុទ្ធសាសនាថៃ និងមូស្លីមក្នុងស្រុកដែលមានវិធីសាស្រ្តមធ្យម។ ឬអ្នកដែលគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលថៃ។