ជនជាតិលាវ

ជនជាតិលាវ ឬ ជនជាតិឡាវ គឺជាក្រុមជនជាតិតៃដែលមានដើមកំណើតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល​និយាយ​ភាសារបស់ក្រុម​ភាសា​ថៃកៈដៃ មានដើមកំណើតមកពីប្រទេសចិនភាគខាងត្បូងនាពេលបច្ចុប្បន្ន ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​ភាគតិច​របស់ប្រទេស​ឡាវ ៥៣.២% របស់ចំនួនប្រជាជនសរុប ជនជាតិឡាវភាគច្រើនគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ពួក​គេ​មាន​ទំនាក់​ទំនង​យ៉ាង​ជិត​ស្និទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​ជនជាតិ​តៃ​ផ្សេង​ទៀត ជាពិសេស (ឬមានន័យដូច) ជាមួយជនជាតិឦសាន ដែលជាអ្នកនិយាយភាសាឡាវផងដែរ ប៉ុន្តែមានដើមកំណើតនៅប្រទេសថៃជិតខាង

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលោកខាងលិច ពាក្យ​ Lao people និង Laotian (ជនជាតិលាវ) មានអត្ថន័យធូររលុង ពាក្យទាំងពីរនេះត្រូវបានអនុវត្តមិនទៀងទាត់ទាំងចំពោះជនជាតិដើមទាំងអស់របស់ប្រទេសឡាវជាទូទៅ​ ក្រៅ​ពី​ឬ​នៅ​ជាមួយ​ជនជាតិ​ឡាវ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ផ្សេង​គ្នា​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ចាប់តាំងពីការបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងនៅប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ពាក្យ​ Lao ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​តែ​ចំពោះ​ក្រុម​ជនជាតិ​ភាគតិច​ប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​ជនជាតិ​ឡាវ​សំដៅ​ទៅ​លើ​ពលរដ្ឋ​ឡាវ​ណា​មួយ​ដោយ​មិន​គិត​ពី​អត្តសញ្ញាណ​ជនជាតិ​របស់​ពួកគេ​ឡើយ ប្រទេសមួយចំនួននៅតែបង្រួបបង្រួមលក្ខខណ្ឌនៅក្នុងស្ថិតិរបស់ពួកគេ។ ជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសឡាវរួមមាន ហ្មុង ឃ្មុ ភូតៃ លួ និងក្រុមតូចៗជាច្រើនទៀត។  ថ្វីត្បិតតែមានជនជាតិភាគតិចផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនឡាវមានភាសាសាមញ្ញមួយដែរ គឺភាសាឡាវ។ ប្រទេសឡាវក៏ជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសផងដែរ។  ប្រជាជនឡាវភាគច្រើនអនុវត្តគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងវប្បធម៌របស់ប្រជាជនឡាវ។  ហើយជនជាតិឡាវក៏គោរពសាសនាផ្សេងទៀតដូចជា គ្រិស្តសាសនា ឥស្លាម និងសាសនាក៏ត្រូវបានប្រជាជនឡាវអនុវត្តផងដែរ។

ឈ្មោះ

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រជាជនលាវអាចត្រូវបានគេសម្គាល់នៅសតវត្សរ៍ទី១៣ នាពេលដែលអាណាចក្រខ្មែរថយចុះឥទ្ធិពលនៅពេលនោះស្តេចហ្វាង៉ុម ព្រះមហាក្សត្រនៃលាវបានបង្កើតរាជាណាចក្រឡានសាង មានការរីកចម្រើនជាច្រើនសតវត្សមកហើយ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់វប្បធម៌ សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មដ៏សម្បូរបែបរបស់ខ្លួន។ នាសតវត្សទី១៧ រាជាណាចក្រឡានសាង ត្រូវបានចុះខ្សោយដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន និងទទួលរងសម្ពាធពីនគរជិតខាង(សៀម,អណ្ណាម,ភូមា)។  នៅទីបំផុត រាជាអាណាចក្រនេះបានបំបែកទៅជានគរបីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា គឺហ្លួងព្រះបាង វៀងចន្ទន៍ និងចម្ប៉ាសាក់ ។ ក្នុងកំឡុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសលាវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណានិគមនិយមបារាំង។  បារាំងបានបង្កើតអាណាព្យាបាលលើប្រទេសឡាវនៅឆ្នាំ១៨៩៣ ហើយបានគ្រប់គ្រងនៅលើទឹកដីនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ ។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង ឡាវត្រូវបានធ្វើទំនើបកម្ម ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានអភិវឌ្ឍ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះក៏ជួបប្រទះការកេងប្រវ័ញ្ច និងការជិះជាន់ផងដែរ។ បន្ទាប់ពីឡាវបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំងមក ប្រទេសនេះត្រូវបានធ្លាក់ចូលនៅក្នុងជម្លោះនៃសង្រ្គាមវៀតណាម។  សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ ដោយ​បាន​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​ប្រឆាំង​នឹង​កម្លាំង​កុម្មុយនិស្ត។  ជម្លោះ​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​បាន​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​ខូចខាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​ដល់​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេសយ៉ាងខ្លាំង។  នៅឆ្នាំ១៩៧៥ កម្លាំងកុម្មុយនិស្តប៉ៈថេតឡាវបានផ្តួលរំលំរាជរដ្ឋាភិបាលរាជានិយមឡាវ ហើយបានបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ។  រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​បាន​អនុវត្ត​គោលនយោបាយ​សង្គមនិយម ហើយ​បាន​តម្រឹម​ខ្លួន​ជាមួយ​សហភាព​សូវៀត និង​ប្រទេស​កុម្មុយនិស្ត​ដទៃទៀត។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០មក ប្រទេសឡាវបានអនុវត្តកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងបើកចំហចំពោះការវិនិយោគពីបរទេស ដែលបណ្តាលឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចគួរឱ្យកត់សម្គាល់។  ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រទេសនេះនៅតែជាប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាមួយនឹងបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនក្នុងវិស័យដូចជា ការអប់រំ ការថែទាំសុខភាព និងសិទ្ធិមនុស្ស។

វប្បធម៌ 
វប្បធម៌ឡាវមានភាពសម្បូរបែប ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏យូរលង់នៃអន្តរកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង ដូចជាប្រទេសថៃ វៀតណាម ចិន និងកម្ពុជា។ ជាលក្ខណៈ​ពិសេស​មួយ​នៃ​វប្បធម៌​ឡាវ​គឺ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ដែលជាសាសនាលេចធ្លោក្នុងប្រទេសលាវអស់​រយៈពេល​ជាច្រើន​សតវត្ស​មកហើយ។ ដែលបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតសង្គមជាតិរបស់ឡាវ រួមទាំងសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសិល្ប៍ និងទំនៀមទម្លាប់។ ភ្លេងតន្ត្រីនិងរបាំប្រពៃណីរបស់ឡាវក៏ជាការបង្ហាញវប្បធម៌ដ៏សំខាន់ផងដែរ ដោយឧបករណ៍ជាតិគឺ គែន ដែលជាប្រភេទឧបករណ៍ផ្លុំំដោយមាត់កាន់ជាប់នឹងឬស្សី។  ប្រទេសនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរសម្រាប់វាយនភណ្ឌប្រពៃណីរបស់ខ្លួន ជាពិសេសការតម្បាញសូត្រ។ បេតិកភណ្ឌជាតិឡាវ សំដៅលើទីតាំងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ វត្ថុបុរាណ និងការអនុវត្តនានា ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមានតម្លៃយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជាតិឡាវដ៏ល្បីបំផុតមួយនៃបេតិកភណ្ឌជាតិឡាវ គឺទីក្រុងហ្លួងព្រះបាង ដែលត្រូវបានចាត់ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ដោយសារស្ថាបត្យកម្មដែលបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងការបញ្ចូលគ្នាតែមួយគត់នៃឥទ្ធិពលអាណានិគមឡាវ និងបារាំង។គួរឱ្យកត់សម្គាល់ផ្សេងទៀតនៃបេតិកភណ្ឌជាតិឡាវរួមមាន ក្រឡពាស ដែលជាបណ្តុំនៃពាងថ្មបុរាណដ៏អាថ៌កំបាំងដែលរាយប៉ាយពាសពេញទីជនបទ និងប្រាសាទវត្តភូនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី៥ ដែលជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកន្លែងដ៏សំខាន់បំផុតមួយ។  ទីតាំងបុរាណវិទ្យានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ឯកសារយោង 

ប្រទេសឡាវ
ជនជាតិតៃ
ក្រុមជនជាតិនៅវៀតណាម