គណបក្ស​ប្រជាជន​ថៃ

គគណបក្សប្រជាជន ឬ គណៈរាស្ត្រ ( ,  ) គឺជាក្រុមយោធានិងមន្ត្រីស៊ីវិលរបស់សៀម ហើយក្រោយមកជាគណបក្សនយោបាយដែលបានធ្វើបដិវត្តន៍បង្ហូរឈាម ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រប្រជាធិផុក និងបានផ្លាស់ប្តូររបបរាជានិយមផ្តាច់ការរបស់ប្រទេសទៅជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៣២។

ផ្ទៃខាងក្នុង្្ 

នុងនៅឆ្នាំ១៩២៧  ព្រះរាជាណាចក្រសៀមនៅសម័យរតនកោសិន្ទ្រ៍ (១៧៨២-១៩៣២) ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងបែបផ្តាច់ការនៃរាជវង្សចក្រី ក្រោមព្រះបាទប្រជាធិផុក (រាមាទី៧) ។ នៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ទ្រង់ ប្រជាជាតិបានជួបប្រទះនឹងបញ្ហាដែលកើតចេញពីរដ្ឋាភិបាលបុរាណដែលប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីបរទេសចក្រភពអង់គ្លេស និងបារាំង ។ ប្រទេស​នេះ​ក៏​កំពុង​ជួប​ប្រទះ​នឹង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​សង្គម​យ៉ាង​ខ្លាំង​ផង​ដែរ ខណៈ​ក្រុម​អ្នក​ទីក្រុង និង​វណ្ណៈ​កណ្តាល​នៃ ​ទីក្រុង​បាងកក ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​រីក​ចម្រើន ដោយ​យឺតៗ​ទាមទារ​សិទ្ធិ​កាន់​តែ​ច្រើន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ពួក​គេ ដោយ​រិះគន់​ថា​មិន​មាន​ប្រសិទ្ធភាព។ ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះភាគច្រើនត្រូវបានដឹកនាំដោយបុរសជនស៊ីវិល និងយោធា ដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាឬធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេស។ ពួកគេ​ចង់​ប្រែក្លាយ​សៀម​ឱ្យ​ទៅជា​ប្រទេស​ទំនើប​មួយ​តាម​បន្ទាត់​នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ​លោកខាងលិច។

នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២៧ និស្សិតសៀមមួយក្រុមមានគ្នាប្រាំពីរនាក់ ដែលក្រោយមកគេស្គាល់ថាជា "អ្នកផ្សព្វផ្សាយ"  បានជួបគ្នានៅសណ្ឋាគារមួយនៅលើវិថីមួយនៅក្នុងទីក្រុងប៉ារីស ហើយបានបង្កើតអ្វីដែលនឹងក្លាយជាបក្សប្រជាជន។ អស់រយៈពេលប្រាំថ្ងៃដែលពួកគេបានជួប និងបានស្នើឡើងនូវអំណះអំណាងសម្រាប់ និងប្រឆាំងនឹងទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃចលនា។

គោលការណ៍ប្រាំមួយ។ 

បដិវត្តន៍​បាន​តែងតាំង​លោក​ព្រីឌី ប៉ាណូមយ៉ុង​ជា​ប្រធានរបស់​ពួកគេ ហើយ​បាន​ហៅ​ខ្លួន​ពួកគេ​ថា​ជា «អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ» ( )។ គណបក្ស​បាន​កំណត់​គោល​ដៅ​ប្រាំមួយ​ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា "គោលការណ៍​ទាំង​ប្រាំមួយ" ( ) ដូចតទៅ៖

 ១. ដើម្បីរក្សាអំណាចកំពូល របស់ប្រជាជនថៃ។
 ២. ដើម្បីរក្សាសន្តិសុខជាតិ ។
 ៣. ដើម្បីរក្សាសុខុមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជនថៃ ស្របតាមគម្រោងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
 ៤. ដើម្បីការពារសមភាពរបស់ប្រជាជនថៃ។
 ៥. ដើម្បី​រក្សាសិទ្ធិនិង​សេរីភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឲ្យ​បាន​ដិតដល់ ព្រោះ​មិន​ស្រប​តាម​គោលការណ៍​ណា​មួយ​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ខាង​លើ។
 ៦. ដើម្បីផ្តល់ការអប់រំសាធារណៈដល់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។

ដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅទាំងនេះ គណបក្សបានកំណត់ថាពួកគេត្រូវតែផ្តួលរំលំ ដោយប្រើកម្លាំងប្រសិនបើចាំបាច់រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្ន និងរបបរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ ហើយប្រែក្លាយព្រះរាជាណាចក្រ អាស៊ី ទៅជារាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ទំនើប។ សមាជិក​ភាគ​ច្រើន​ជា​និស្សិត​ដែល​បាន​សិក្សា​នៅ​បរទេស ភាគ​ច្រើន​នៅ ​ចក្រភព​អង់គ្លេស និង ​ប្រទេស​បារាំង ។

ពេល​ក្រុម​នេះ​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​សៀម​វិញ ពួក​គេ​បាន​ចុះ​បញ្ជី​សមាជិក​ពី​ក្នុង​ចំណោម ​កងទ័ព និង​ទ័ព​ជើង ​ទឹក វណ្ណៈ​ពាណិជ្ជករ មន្ត្រី​រាជការ និង​អ្នក​ដទៃ​ទៀត។ សមាជិកភាពរបស់ពួកគេនៅទីបំផុតបានឈានដល់ ១០២ ដោយបានបំបែកជាបួនសាខាសំខាន់ៗ។ ជន ទាំង នោះ រួម បញ្ចូល ទាំង ជន ស៊ីវិល ដែល ដឹក នាំ ដោយ លោក ប្រីដី ព្នមង្ស៍ ; កងទ័ពជើងទឹក ដឹកនាំដោយ ហ្លួង ស៊ិនធូសុងខេមឆៃ ; នាយទាហានវ័យក្មេង ដឹកនាំដោយ ឧត្តមសេនីយ ពិបូលសង្គ្រាម ; ហើយចុងក្រោយមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដឹកនាំដោយលោកវរសេនីយ៍ឯក ផត ផាហុនយោធិន ។

កេរដំណែល

សមាជិក

បក្សពួកយោធា

បក្សពួក

បក្សពួកទ័ពជើងទឹក

បក្សពួកស៊ីវិល

ឯកសារយោង