ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង

ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង (   ) គឺជាតំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមនៅក្នុងខេត្តក្វាងនិញ ប្រទេសវៀតណាម ។ ឈ្មោះហាឡុង មានន័យថា "នាគចុះមក"។ រដ្ឋបាល ឈូងសមុទ្រជាកម្មសិទ្ធិរបស់ទីក្រុងហាឡុង ទីក្រុងខាំផានិងជាផ្នែកមួយនៃស្រុកវ៉ាន់ដុន ។ ឆ្នេរសមុទ្រមានកំបោរថ្មកំបោរនិងកោះរាប់ពាន់ក្នុងរាង និងទំហំផ្សេងៗ។ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃតំបន់ធំមួយដែលរួមមាន ឆ្នេរសមុទ្រប៉ៃតូឡុង នៅភាគឦសាននិងកោះខាត់ប៉ានៅភាគនិរតី។ តំបន់ធំៗទាំងនេះចែករំលែកលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ ភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុនិងវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នា។

ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុងមានផ្ទៃដីប្រហែល    រួមទាំងកូនកោះចំនួន 1,960-2,000 ដែលភាគច្រើនជាថ្មកំបោរ។ ស្នូលនៃឈូងសមុទ្រមានផ្ទៃដី    ដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់នៃកោះចំនួន 775 ។  ថ្មកំបោរនៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះបានឆ្លងកាត់ 500 លានឆ្នាំនៃការបង្កើតនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនិងបរិស្ថានផ្សេងគ្នា។ ការវិវត្តន៍នៃ karst នៅក្នុងឈូងសមុទ្រនេះបានចំណាយពេល 20 លានឆ្នាំក្រោមឥទ្ធិពលនៃអាកាសធាតុសើមត្រូពិច។  ភាពចម្រុះនៃភូមិសាស្ត្រនៃបរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់នេះបានបង្កើតឱ្យមាន ជីវចម្រុះរួមទាំង ប្រព័ន្ធជីវចម្រុះ ត្រូពិច បរិស្ថានសមុទ្រ និងសមុទ្រ។  ឈូងសមុទ្រ ហាឡុង ជាជម្រកនៃប្រភេទផ្កា 14 ប្រភេទ  និង 60 ប្រភេទសត្វព្រៃ។ 

ការស្ទង់មតិស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញវត្តមានរបស់មនុស្សបុរេប្រវត្តិនៅក្នុងតំបន់នេះរាប់ម៉ឺនឆ្នាំមុន។ វប្បធម៌បុរាណបន្តបន្ទាប់គ្នាគឺវប្បធម៌សយនូ ប្រហែល ១៨០០០-៧០០០ មុនគ.ស, វប្បធម៌ខៃប៉ែ ៧០០០-៥០០០ មុនគ.ស  និងវប្បធម៌ហាឡុង៥០០០-៣៥០០ ឆ្នាំមុន។  ឆ្នេរសមុទ្រហាឡុង ក៏បានកត់សម្គាល់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមដោយវត្ថុបុរាណជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅភ្នំប៉ៃថូ ល្អាងដុយហ្គូនិងប៉ៃឆៃយ ។ 

កាលពី៥០០ឆ្នាំមុន លោកង្វៀន ត្រៃ បានសរសើរភាពស្រស់ស្អាតនៃឆ្នេរសមុទ្រហាឡុងនៅក្នុងខគម្ពីរលោញាបវ៉ាន់ដុន ដែលគាត់បានហៅវាថា "អច្ឆរិយៈថ្មនៅលើមេឃ"។  នៅឆ្នាំ១៩៦២ ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍វៀតណាមខាងជើងបានចុះបញ្ជីឆ្នេរសមុទ្រ ហាឡុង នៅក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយសារីរិកធាតុ និងទេសភាពជាតិ។  ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ តំបន់ស្នូលនៃឆ្នេរសមុទ្រ ហាឡុងត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកក្រោមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យទី៧ ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជីជាលើកទីពីរក្រោមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យទី៨ ។

ឯកសារយោង