ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន

ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន  គឺជាឧបករណ៍ធាតុផ្សំនៃ សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន)។ វាត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី១៣ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧។ 

គោលបំណងនៃសេចក្តីព្រាងធម្មនុញ្ញនេះត្រូវបានស្នើឡើងជាផ្លូវការនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន លើកទី១១ ដែលបានប្រារព្ធឡើងក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៥ នៅ ទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ។ មេដឹកនាំអាស៊ានទាំងដប់ ដែលម្នាក់មកពីរដ្ឋសមាជិកនីមួយៗ ហៅថា ក្រុមបុគ្គលលេចធ្លោអាស៊ាន (EPG) ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យបង្កើតអនុសាសន៍សម្រាប់ការតាក់តែងធម្មនុញ្ញ។

នៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី១២ ដែលធ្វើឡើងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៧ នៅទីក្រុងសេប៊ូ ប្រទេសហ្វីលីពីន សំណើជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ។ មេដឹកនាំអាស៊ានបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងអំឡុងកិច្ចប្រជុំកំពូលដើម្បីបង្កើត "ក្រុមការងារកម្រិតខ្ពស់លើការព្រាងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន" ដែលមានសមាសភាពមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលជាន់ខ្ពស់ចំនួនដប់រូបមកពីប្រទេសសមាជិកទាំងដប់។ បន្ទាប់មកក្រុមការងារបានបើកកិច្ចប្រជុំចំនួន១៣ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ២០០៧។

ធម្មនុញ្ញ 
គោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញរួមមាន៖

 ការសង្កត់ធ្ងន់លើភាពជាកណ្តាលរបស់អាស៊ានក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់។
 គោរពគោលការណ៍ បូរណភាពទឹកដី អធិបតេយ្យភាព ការមិនជ្រៀតជ្រែក និងអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់សមាជិកអាស៊ាន។
 ការលើកកម្ពស់សន្តិភាព និងអត្តសញ្ញាណក្នុងតំបន់ ការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធីតាមរយៈការសន្ទនា និងការពិគ្រោះយោបល់ និងការលះបង់ការឈ្លានពាន។
 គោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយគោរព សិទ្ធិមនុស្ស យុត្តិធម៌សង្គម និងពាណិជ្ជកម្មពហុភាគី។
 ជំរុញសមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់។
 ការតែងតាំង អគ្គលេខាធិការ និង តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ របស់អាស៊ាន។
 បង្កើត​ស្ថាប័ន​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​យន្តការ​ជម្លោះ​ដែល​មិន​អាច​ដោះស្រាយ​បាន ដើម្បី​ធ្វើ​ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន ។
 ការអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងមិត្តភាពខាងក្រៅ និងជំហរជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិ (ដូច សហភាពអឺរ៉ុប )
 បង្កើន​ចំនួន​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន​ដល់​ពីរ​ដង​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ និង​លទ្ធភាព​កោះប្រជុំ​សម្រាប់​ភាពអាសន្ន។
 ការរំលឹកឡើងវិញនូវការប្រើប្រាស់ ទង់ជាតិអាស៊ាន ភ្លេងជាតិ និមិត្តសញ្ញា និង ទិវាជាតិអាស៊ាន នៅថ្ងៃទី ៨ ខែសីហា។

ការអនុម័ត 
ធម្មនុញ្ញនេះបានចូលជាធរមាននៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ គឺសាមសិបថ្ងៃបន្ទាប់ពីការផ្តល់សច្ចាប័នឧបករណ៍ចុងក្រោយរបស់ប្រទេសថៃ។ តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់ប្រទេសថៃប្រចាំនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ឯកអគ្គរដ្ឋទូត ដន ប្រម័ត្ថវិន័យ បានដាក់ឯកសារនេះជាមួយអគ្គលេខាធិការអាស៊ានសុរិន្ទ្រ៍ ពិសសុវណ្ណ នៅបេសកកម្មថៃនៅទីក្រុងញូវយ៉កកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែវិច្ឆិកា។ លោក​បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​មួយ​ដោយ​និយាយ​ថា “នេះ​ពិត​ជា​ឱកាស​មួយ​ដើម្បី​អបអរ​សម្រាប់​ប្រជាជន​អាស៊ាន​ចំនួន ៥៧០ លាន​នាក់។ នេះ​មាន​ន័យ​ថា នៅ​ពេល​មេដឹកនាំ​អាស៊ាន​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​នៅ​ពាក់​កណ្តាល​ខែ​ធ្នូ ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន​នឹង​ចូល​ជា​ធរមាន»។ លោក​បាន​សំដៅ​ទៅ​លើ​ធម្មនុញ្ញ​ដែល​ចូល​ជា​ធរមាន​បន្ទាប់​ពី​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​លើក​ទី១៤ នៅ​ខេត្ត​ឈៀងម៉ៃ ប្រទេស​ថៃ ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី១៣ ដល់ ១៨ ខែ​ធ្នូ។ ក្នុងការធ្វើដូច្នេះ លោកបានបន្ថែមថា ការប្រារព្ធពិធីនឹងធ្វើឡើងមិនត្រឹមតែសម្រាប់ការផ្តល់សច្ចាប័នពេញលេញនៃធម្មនុញ្ញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការចូលជាធរមាននៃច្បាប់មូលដ្ឋានថ្មីរបស់អាស៊ានផងដែរ “វានឹងជាអង្គការផ្អែកលើច្បាប់ និងតម្រង់ទិសមនុស្ស ជាមួយនឹងបុគ្គលិកលក្ខណៈផ្លូវច្បាប់របស់ខ្លួន។ "។

បើកដំណើរការ 
នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ សមាជិកអាស៊ានបានជួបប្រជុំគ្នានៅរដ្ឋធានីហ្សាកាតា របស់ ឥណ្ឌូនេស៊ីដើម្បីចាប់ផ្តើមធម្មនុញ្ញដែលបានចុះហត្ថលេខាក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ ដោយមានគោលបំណងផ្លាស់ទីទៅជិត "សហគមន៍រចនាប័ទ្មសហភាពអឺរ៉ុប" ។   ធម្មនុញ្ញបានប្រែក្លាយអាស៊ានទៅជានីតិបុគ្គល និងមានគោលបំណងបង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីតែមួយសម្រាប់តំបន់ដែលគ្របដណ្តប់ប្រជាជនចំនួន ៦០០លាននាក់។ ប្រធានាធិបតី​ឥណ្ឌូណេស៊ី ស៊ូស៊ីឡូ បាមបាង យូដូយូណូ បាន​ថ្លែង​ថា៖ «នេះ​គឺ​ជា​ការ​អភិវឌ្ឍ​ដ៏​សំខាន់។ . . អាស៊ានកំពុងប្រែក្លាយខ្លួនទៅជាសហគមន៍។ លោកបានបន្ថែមថា វាត្រូវបានសម្រេចខណៈពេលដែលអាស៊ានស្វែងរកតួនាទីកាន់តែខ្លាំងក្លានៅក្នុងកិច្ចការអាស៊ី និងពិភពលោក នៅពេលដែលប្រព័ន្ធអន្តរជាតិកំពុងជួបប្រទះនឹងការរញ្ជួយដី” លោកបានបន្ថែមដោយសំដៅទៅលើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងចលាចលសេដ្ឋកិច្ច។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍​លែង​ជា​តំបន់​ដែល​បែកបាក់​គ្នា​យ៉ាង​ជូរចត់​ដោយ​សង្គ្រាម​ទៀត​ហើយ​ដែល​វា​មាន​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៦០ និង ១៩៧០»។

វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកលដែលកំពុងបន្ត ត្រូវបានកំណត់ថាជាការគំរាមកំហែងដល់គោលដៅដែលរំពឹងទុកដោយធម្មនុញ្ញ។  ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃធម្មនុញ្ញគឺស្ថាប័នសិទ្ធិមនុស្សដែលបានស្នើឡើង ដែលព័ត៌មានលម្អិតនឹងត្រូវដាក់ចេញនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩។ ស្ថាប័ននេះនឹងមិនមានអំណាចក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្ម ឬដាក់ទណ្ឌកម្មប្រទេសដែលរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋទេ ដូច្នេះហើយនឹងមានប្រសិទ្ធភាពមានកម្រិត នេះត្រូវបានគេនិយាយថាជាឥទ្ធិពលនៃធម្មនុញ្ញអាស៊ានដែលចែងថា វាត្រូវបានសន្មត់ថាមិនជ្រៀតជ្រែកក្នុងបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុករបស់ រដ្ឋជាសមាជិក។

ឯកសារយោង