ព្រះពុទ្ធមហាសុវណ្ណបដិមាករ

ព្រះពុទ្ធមាស មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ព្រះពុទ្ធមហាសុវណ្ណបដិមាករ (    ;    ) ដែល​គេ​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ក្នុង​ភាសា​ថៃ​ថា ព្រះសុខោទ័យត្រៃមិត្រ (    ) គឺជា​រូបសំណាក​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា​ព្រះ​បរមព្រះពុទ្ធរូបផ្ចាញ់មារមាសមួយអង្គ ​មាន​ទម្ងន់ ៥,៥ តោន (៥.៥០០ គីឡូក្រាម )។ វា​មាន​ទី​តាំង​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ត្រៃមិត្រ ក្រុង​បាងកក ប្រទេស​ថៃ ។ នៅចំណុចមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់វា រូបសំណាកនេះត្រូវបានគ្របដោយស្រទាប់នៃស៊ីម៉ង់ត៍គ្រើមៗ និងកញ្ចក់ពណ៌ដើម្បីលាក់តម្លៃពិតរបស់វា ហើយវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពនេះអស់រយៈពេលជិត២០០ឆ្នាំមកហើយ ដែលបញ្ចប់ទៅជាវត្តដែលមានសារៈសំខាន់តិចតួច។ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ផ្លាស់​ប្តូរ​រូបសំណាក​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៥៥ ម្នាងសិលា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រេះ​ចេញ ហើយ​មាស​ក៏​លេច​ចេញ​មក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
ប្រភពដើមនៃរូបសំណាកនេះគឺមិនច្បាស់លាស់។ វាត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរចនាប័ទ្មរាជវង្សសុខោទ័យ នៃសតវត្សទី១៣-១៤ ទោះបីជាវាអាចត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីពេលនោះក៏ដោយ។ ព្រះកេសរបស់រូបបដិមាមានរាងដូចស៊ុត ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ដើម​កំណើត​នៅ​សម័យ​សុខោទ័យ។ ដោយសារសិល្បៈសុខោទ័យមានឥទិ្ធពលរបស់ឥណ្ឌា  ហើយរូបចម្លាក់ធ្វើពីលោហធាតុរបស់ ព្រះពុទ្ធ ដែលធ្វើឡើងនៅប្រទេសឥណ្ឌាធ្លាប់ត្រូវបានគេយកទៅប្រទេសផ្សេងៗភាគច្រើនក្នុងសម័យប៉ាឡា។ 

អ្នកប្រាជ្ញខ្លះជឿថារូបសំណាកនេះត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងរឿងរចនារាមខាំហែង ដ៏ចម្រូងចម្រាស។ នៅក្នុងជួរទី២៣-២៧ នៃផ្ទាំងថ្មទីមួយនៃចេតិយ "ព្រះពុទ្ធរូបមាស" ត្រូវបានលើកឡើងថាមានទីតាំងនៅ "កណ្តាលក្រុងសុខោទ័យ" ដែលត្រូវបានបកស្រាយថាជាឯកសារយោងទៅកាន់ព្រះពុទ្ធមាស។ 

នៅ​ពេល​ខ្លះ រូបសំណាក​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បិទ​បាំង​ទាំងស្រុង​ដើម្បី​ការពារ​កុំ​ឱ្យ​គេ​លួច។ រូបសំណាកនេះត្រូវបានគ្របដោយស្រទាប់ក្រាស់នៃស៊ីម៉ង់ត៍គ្រើមៗ ដែលត្រូវបានលាបពណ៌និងចាក់ដោយកញ្ចក់ពណ៌។  វាត្រូវបានគេជឿថា ការរុះរើនេះធ្វើឡើងមុនពេលការបំផ្លិចបំផ្លាញនៃនគរអយុធ្យា ដោយពួកឈ្លានពានភូមានៅឆ្នាំំ១៧៦៧ ។ រូបសំណាកនេះនៅតែស្ថិតក្នុងចំណោមប្រាសាទអយុធ្យា ដោយមិនបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងនោះទេ។

នៅឆ្នាំ១៨០១ ព្រះបាទ ពុទ្ធយ៉តហ្វាចុឡាលោក (រាមាទី១) នៃសៀម បន្ទាប់ពីបានតាំងទីក្រុងបាងកកជារាជធានីថ្មីនៃព្រះរាជាណាចក្រ ហើយបន្ទាប់ពីបានសាងសង់ប្រាសាទជាច្រើនក្នុងទីក្រុងបាងកក ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យនាំយកព្រះពុទ្ធរូបចាស់ៗជាច្រើនអង្គមកទីក្រុងបាងកក។ ប្រាសាទដែលខូចនៅទូទាំងប្រទេស។ 

នៅរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាទី៣ (១៨២៤-១៨៥១) រូបសំណាកដែលនៅតែគ្របដណ្ដប់ដោយសុីម៉ង់ត៍គ្រើមៗ ត្រូវបានដំឡើងជារូបសំណាកព្រះពុទ្ធនៅក្នុងអគារសំខាន់នៃវត្តចតុនារាម (វត្តព្រះយ៉ាក្រៃ) ក្នុងទីក្រុងបាងកក។ 

នៅពេលដែលវត្តជោតនារាម ដែលមានទីតាំងនៅជិតជីនាថោន លើទីតាំងនៃអាស៊ី ទីកទំនើបបានដួលរលំ និងត្រូវបានបិទ រូបសំណាកនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅទីតាំងបច្ចុប្បន្ននៅវត្តត្រិមិតក្បែរនោះក្នុងឆ្នាំ១៩៣៥ ។  នៅពេលនោះ វត្តត្រៃមិត្រ គឺជាវត្តដែលមានសារៈសំខាន់តិចតួច (ដូចជាវត្តពុទ្ធសាសនារាប់រយផ្សេងទៀតដែលមាននៅក្នុងទីក្រុងបាងកក)។ ដោយ​សារ​ប្រាសាទ​នេះ​មិន​មាន​អគារ​ធំ​ល្មម​សម្រាប់​ដាក់​រូបសំណាក​នោះ​ទេ វា​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​អស់​រយៈពេល ២០ ឆ្នាំ​ក្រោម​ដំបូល​ស័ង្កសី​ធម្មតា។ អត្តសញ្ញាណពិតនៃរូបសំណាកនេះត្រូវបានបំភ្លេចចោលអស់រយៈពេលជិត២០០ ឆ្នាំមកហើយ។

ឯកសារយោង