ប៉ាន់ រិទ្ធី

ប៉ាន់-រិទ្ធី (ជាអក្សរឡាតាំង: Rithy Panh, កើត​នៅ​ថ្ងៃទី​ ១៨ ខែ ​មេសា​ ឆ្នាំ១៩៦៤) គឺជាអ្នកដឹកនាំ និង អ្នក​សរសេរស្គ្រីប​ ភាពយន្ត​​បែប​ឯកសារ​ជនជាតិ​ខ្មែរ​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​​គេទទួល​ស្គាល់ជាអន្តរជាតិ​​។

ខ្សែ​ភាពយន្ត​របស់​អ្នកដឹក​នាំ​ម្នាក់​នេះ ផ្តោត​លើ​ផលវិបាក​នៃ​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​កម្ពុជា។ ការងារ​របស់​លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី គឺ​បាន​មក​ពី​ទស្សនៈ​វិស័យ​បែប​អាជ្ញាធរ ដោយសារ​តែគ្រួសារ​របស់​លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​បណ្ដេញ​ចេញ​​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដោយ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម។ បន្ទាប់​ពី​មួយ​ទៅ​មួយ ឪពុក​ម្តាយ បងប្អូនស្រី និង​ក្មួយ​ប្រុស​របស់​គាត់​បាន​ស្លាប់​ដោយ​ភាព​អត់​ឃ្លាន ឬ ការ​អស់​កម្លាំង ដោយសារ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ឃុំឃាំង​នៅ​ក្នុង​ជំរំ​ការងារ​ដាច់​ស្រយាល​មួយ​នៅ​ជនបទ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។

ជីវប្រវត្តិ

ជីវិត​ដំបូង​​, ការ​គេច​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​
លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី កើតនៅ​ទីក្រុងភ្នំពេញ។ ឪពុក​របស់​លោក​ជា​គ្រូ​បង្រៀន និង​ជា​អ្នក​ត្រួត​ពិនិត្យ​ម្នាក់​នៅសាលា​បឋម​សិក្សា។ គ្រួសារ​របស់​គាត់​ព្រម​ទាំង​ប្រជាជន​ដទៃ​ទៀត​ត្រូវបាន​គេ​បណ្ដេញ​ចេញ​ពី​រាជធានី​​ដោយពួក​​ខ្មែរក្រហម​ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧៥។ គ្រួសារ​របស់​លោក​បាន​ទទួល​ការ​រងទុក្ខ​នៅក្នុង​របប​នេះ។ បន្ទាប់​ពីលោក​បាន​ឃើញ​ឪពុកម្តាយ បងប្អូន​ សាច់ញាតិ​ផ្សេងៗ​បាន​ស្លាប់​ដោយ​ការ​ធ្វើការងារ​ហួស​កម្លាំង​ និង​កង្វះ​អាហារូបត្ថម្ភ​នោះ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី បាន​រត់​គេច​ទៅ​នៅ​ជំរុំជន​ភៀស​ខ្លួន​មួយនៅ ម៉ៃរុត ក្នុងប្រទេស​ថៃ​។

ទីបំផុត លោក​​បានធ្វើ​ដំណើរ​​ទៅ​ដល់​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ ប្រទេសបារាំង។ អំឡុង​ពេល​ដែលលោក​កំពុង​សិក្សា​ផ្នែក​សិប្បកម្ម​នៅ​សាលាវិជ្ជាជីវៈ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង លោក​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធី​ជប់លៀង​មួយ ហើយ​ក៏​បាន​ទទួល​ម៉ាស៊ីនថត​វីដេអូ​មួយ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​ចាប់​អារម្មណ៍​ក្នុង​ការ​ផលិត​ខ្សែ​ភាពយន្ត។ លោក​បាន​រៀន​បន្ត​រួច​បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ពី វិទ្យាស្ថាន​សិក្សា​ភាពយន្ត​។ លោក​បាន​ត្រលប់​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០។

អាជីព​ជា​អ្នកដឹកនាំ​ភាពយន្ត​
ខ្សែ​ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដំបូង​របស់​លោក​ ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា ជំរំសាយធូ ដែល​និយាយ​អំពី​គ្រួសារ​ជនភៀសខ្លួន​នៅ​ជំរំ​នៅ​តាម​ព្រំដែន​ថៃ​-កម្ពុជា​ក្នុងឆ្នាំ​១៩៨០ បាន​ទទួល​ពាន​រង្វាន់​ធំ​ខាង​ភាពយន្ត​ឯកសារ​នៅ មហោស្រពភាពយន្តអេមាន។

រឿង​មួយ​ទៀត​របស់​លោក ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា អ្នកស្រែ  ដែល​បាន​ផលិត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៤ មាន​លក្ខណៈ​ជា​រឿង​មនោសញ្ចេតនា​ផ្អែក​លើ​រឿង​ពិត ដែល​និយាយ​អំពី​ជីរិត​តស៊ូ​ពុះពារ​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​​របស់គ្រួសារ​មួយ​នៅ​ជនបទ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ រឿង​នេះត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ក្នុង​ការ​ប្រកួតប្រជែង​​នៅ មហោស្រពភាពយន្ត កាន ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៤  ហើយ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​កម្មវិធី​ពាន​រង្វាន់​អូស្ការ​លើកទី​៦៧ សម្រាប់​ពាន​រង្វាន់​ភាពយន្ត​បរទេស​ល្អ​ជាង​គេ ហើយ​ភាពយន្ត​នេះ​ក៏​ជា​ភាពយន្ត​ខ្មែរ​ទី​មួយ​ដែល​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​អូស្ការ​ដែរ។

ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០០ មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ទឹកដីវិញ្ញាណវិលវល់ ក៏និយាយ​ពីការ​តស៊ូ​ពុះពារ​របស់​គ្រួសារ​ខ្មែរ ព្រមទាំង​បាន​បង្ហាញ​ពី​ការ​ឈាន​ចូល​ទៅរក​សម័យ​ទំនើប​របស់កម្ពុជា និង​ភាព​លំបាក​របស់​កម្មករ​ជីក​ដាក់[ខ្សែកាបអុបទិច]]​លើក​ដំបូង​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេសកម្ពុជា។

ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៣ មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ស២១ ម៉ាស៊ីនពិឃាដ និយាយ​អំពី​សារមន្ទីរ​ទួលស្លែង ការជួបជុំ​គ្នា​របស់​អតីតអ្នកទោស​រួមទាំង​វិចិត្រករ វ៉ាន់ ណាត និង​អតីត​បុគ្គលិក​នៅ ស២១ ដែល​និយាយ​រៀប​រាប់​រំឭក​ឡើង​វិញ​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ខ្លោចផ្សា។

ព្រឹត្តិការណ៍​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ជាច្រើន​ទៀត​មាន​នៅក្នុងភាពយន្ត ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ឡើងក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៥ មាន​ចំណងជើង​ថា មហោស្រពដែលឆេះ បាន​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​ក្រុម​ល្ខោន​ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​មហោស្រព​សុរាម្រឹត​ដែល​ត្រូវ​បាន​ឆេះ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៤ ហើយ​មិន​ត្រូវ​បាន​ជួសជុល​ឡើង​វិញ ។

ភាពយន្ត​ឯកសារ​ដែល​ត្រូវ​បាន​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧ របស់​លោក​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា ក្រដាសមិនអាចខ្ចប់ភ្លើង បាន​និយាយ​អំពី​ជីវិត​របស់​នារី​ពេស្យា​នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ។

ភាពយន្តឯកសារ​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២របស់លោកដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ ឌុច គ្រូលត់ដំនៅឋាននរក បាន​បង្ហាញ​អំពី​កិច្ចសម្ភាសន៍​ជាមួយ​នឹង​កាំង ហ្គេចអៀវ ហៅ​ឌុច ​ជា​អតីត​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែលត្រូវ​បាន​កាត់​ទោសឲ្យ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​៣០ឆ្នាំ ដោយ​អង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​វិសាមញ្ញ​ក្នុងតុលាការ​កម្ពុជា តែ ឌុច បាន​ជំទាស់​នឹង​សាលក្រម​នេះ។

ភាពយន្តឯកសារ​ផលិត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧​របស់លោកដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា​រូបភាពដែលបាត់បង់ ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចាំង​និង​ទទួល​បាន​ពាន​រង្វាន់​កំពូល​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក Un Certain Regard នៃ​មហោស្រព​ភាពយន្ត កាន ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣។

មជ្ឈមណ្ឌល​ធនធាន​សោតទស្សន៍​បុប្ផាណា កម្ពុជា
លោក រិទ្ធី រួមទាំ​អ្នកដឹក​នាំ​រឿងឈ្មោះ អៀវ បណ្ណាការ បាន​បង្កើត​មជ្ឈមណ្ឌល​នេះ​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​អភិរក្ស​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាពយន្ត ការថតរូប និង​តន្ត្រី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ រឿង​ល្ខោន​បែប​ឯកសារ​ដំបូង​មាន​ចំណង​ជើង​ថា បុប្ផាណា សោកនាដកម្មមួយ (Bophana: A Cambodian Tragedy) ដែល​និយាយ​ពី​យុវតី​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេធ្វើទារុណកម្ម ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់​នៅពន្ធនាគារ ស-២១។

ប្រវត្តិភាពយន្ត
 ជំរំសាយធូ (១៩៨៩]])
 Cinéma de notre temps: Souleymane Cissé (ទូរទស្សន៍​បារាំង) (១៩៩០)
 កម្ពុជា៖ ចន្លោះសង្គ្រាមនិងសន្តិភាព (Cambodia: Between War and Peace) (|១៩៩១)
 អ្នកស្រែ (១៩៩៥)
 បុប្ផាណា សោកនាដកម្មមួយ (១៩៩៦)
 រាត្រីមួយក្រោយសង្គ្រាម (១៩៩៨)
 ទឹកដីវិញ្ញាណវិលវល់ (The Land of the Wandering Souls) (២០០០)
 Que la barque se brise, que la jonque s'entrouvre  (ទូរទស្សន៍​បារាំង) (២០០១)
 ស២១ ម៉ាស៊ីនពិឃាដ (S-21: The Khmer Rouge Killing Machine)  (២០០៣)
 មនុស្សអង្គរ (២០០៣)
 មហោស្រពដែលឆេះ (២០០៥)
 ក្រដាសមិនអាចខ្ចប់ភ្លើង  (២០០៧)
 ជញ្ជាំងសមុទ្រ (The Sea Wall) (២០០៨)
 Gibier D'élevage (២០១១)
 ឌុច គ្រូលត់ដំនៅឋាននរក (២០១២)
 រូបភាពដែលបាត់បង់ (២០១៣)

មើលផងដែរ
 រោងភាពយន្តនៅកម្ពុជា
 អំ រ៉ុង
 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា

ឯកសារយោង

តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ
 
 មហោស្រព​ភាពយន្ត​ ប៉ាន់ រិទ្ធី
 ទម្រង់​សិល្បករ​ នៅ មហោស្រព​ភាពយន្ត​​ ខេន​

អ្នកដឹកនាំរឿងជនជាតិខ្មែរ