កិច្ចប្រជុំអាស៊ីបូព៌ា

កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ( EAS ) គឺជាវេទិកាថ្នាក់តំបន់ដែលធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយមេដឹកនាំនៃប្រទេសចំនួន១៦ នៅ អាស៊ីបូព៌ា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ីខាងត្បូង និង មហាសមុទ្រ ដោយផ្អែកលើយន្តការអាស៊ានបូកប្រាំមួយ ។ សមាជិកភាពបានពង្រីកដល់ ១៨ ប្រទេសរួមទាំង រុស្ស៊ី និង សហរដ្ឋអាមេរិក នៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីប្រាំមួយ ក្នុងឆ្នាំ២០១១។ ចាប់តាំងពី​បង្កើត​ឡើងអាស៊ាន ​បាន​កាន់​តួនាទី​ស្នូល និង​ភាព​ជា​អ្នកដឹកនាំ​ក្នុង​វេទិកា។ កិច្ច​ប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​បន្ទាប់​ពី​កិច្ច​ប្រជុំ​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​អាស៊ាន​ប្រចាំ​ឆ្នាំ ហើយ​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ស្ថាបត្យកម្ម​តំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ។ កិច្ចប្រជុំកំពូលលើកទីមួយបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី នៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៥។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិមុនកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាលើកទីមួយ។ 
គោលគំនិតនៃការបង្កើតក្រុមអាស៊ីបូព៌ាមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ដែលត្រលប់ទៅគំនិតដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី មហាធារ ម៉ូហាម៉េដ ។

របាយការណ៍ចុងក្រោយក្នុងឆ្នាំ២០០២ នៃក្រុមសិក្សាអាស៊ីបូព៌ា ដែលបង្កើតឡើងដោយប្រទេសអាស៊ានបូកបី គឺផ្អែកលើកិច្ចប្រជុំអាស៊ីបូព៌ា ពាក់ព័ន្ធនឹងអាស៊ានបូកបី ដូច្នេះមិនពាក់ព័ន្ធនឹង ប្រទេសអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ ឬ ឥណ្ឌាទេ ។  កិច្ចប្រជុំអាស៊ីបូព៌ា ដូច​ដែល​បាន​ស្នើ​ឡើង​គឺ​ដើម្បី​ក្លាយ​ជា​ការ​អភិវឌ្ឍ​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​អាស៊ាន ​ដោយកិច្ចប្រជុំកំពូល ​ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង ​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាគឺស្ថិតនៅលើប្រទេសណាក្រៅពីប្រទេសក្នុងអាស៊ាន ដែលកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា នឹងត្រូវពង្រីក។

ការសម្រេចចិត្តរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ត្រូវបានសម្រេចក្នុងអំឡុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានបូកបីឆ្នាំ ២០០៤ និងសមាជិក ១៦ ដំបូងដែលបានកំណត់នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីអាស៊ានបូកបីដែលបានធ្វើឡើងនៅ ប្រទេសឡាវ នៅចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៥ 

ឥណទាន​សម្រាប់​ជំរុញ​វេទិកា​ក្នុង​អំឡុង​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន​បូក​បី​ឆ្នាំ ២០០៤ ត្រូវ​បាន​កំណត់​ថា​ជា ​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី ។

កិច្ចប្រជុំកំពូលប្រចាំឆ្នាំ

កិច្ចប្រជុំកំពូលដំបូង 
មុន​កិច្ចប្រជុំ​លើក​ទី​មួយ​មានការ​ពិភាក្សា​យ៉ាង​សំខាន់​ថា តើ​ប្រទេស​ណា​គួរ​ត្រូវ​តំណាង​ឱ្យ​។  នៅពេលនោះមានការលំបាកក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងសមាជិក "បូកបី" (ឧ ជប៉ុន ចិន និងកូរ៉េខាងត្បូង) នៃ អាស៊ានបូកបី,  និងការយល់ឃើញដែលថា ឥណ្ឌា និងអូស្ត្រាលី និងក្នុងកម្រិតតិចជាង នូវែលសេឡង់មានវត្តមានដើម្បីធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពនៃអំណាចចិនដែលកំពុងកើនឡើង  ទាំងអស់មានន័យថាសមិទ្ធិផលនៃកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងត្រូវបានកំណត់។ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបង្ហាញពីចំណាប់អារម្មណ៍ដំបូងក្នុងសមាជិកភាពកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ហើយបានចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ជាលើកដំបូងក្នុងនាមជាអ្នកសង្កេតការណ៍តាមការអញ្ជើញរបស់ម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ឆ្នាំ២០០៥ ដែលម៉ាឡេស៊ី។

កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា លើកក្រោយនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៦ នៅមេត្រូសេបូ៊ ប្រទេសហ្វីលីពីន។ បន្ទាប់ពីការកសាងទំនុកចិត្តនៃការសម្ពោធកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ឆ្នាំំំំំំំំ២០០៦ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ានឹងជួយកំណត់តួនាទីនាពេលអនាគតរបស់កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយអាស៊ានបូកបី និងការចូលរួមរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅចំពោះមុខ ព្យុះទីហ្វុងត្រូពិចអូទ័រ កិច្ចប្រជុំកំពូលត្រូវបានពន្យារពេលរហូតដល់ខែមករា ឆ្នាំ២០០៧។  វាត្រូវបានកំណត់ពេលឡើងវិញនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៧ ប្រហែលមួយខែបន្ទាប់ពីកាលបរិច្ឆេទដែលបានគ្រោងទុកដំបូង។

បញ្ហាផ្ទៃក្នុង 
បញ្ហាផ្ទៃក្នុងអាស៊ាន មានសារៈសំខាន់សម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលបន្ទាប់។ បញ្ហានៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) បន្ទាប់ពីការតវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលភូមាឆ្នាំ២០០៧ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងត្រូវបានពិភាក្សានៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីបី។ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានរារាំងការពិភាក្សាផ្លូវការអំពីកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួនដោយជោគជ័យ។ 

កិច្ចប្រជុំកំពូលបានចេញសេចក្តីប្រកាសសិង្ហបុរីស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ថាមពល និងបរិស្ថាន។ 

កិច្ចប្រជុំកំពូលក៏បានឯកភាពលើការបង្កើតវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អាស៊ាន និងអាស៊ីបូព៌ា និងទទួលបានរបាយការណ៍ចុងក្រោយស្តីពីភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយសម្រាប់អាស៊ីបូព៌ា នៅ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីបួន ។ 

លទ្ធផលត្រូវបានសង្ខេបនៅក្នុង សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ប្រធាននៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាលើកទី៣ ប្រទេសសិង្ហបុរី ថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ ។   

កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីបួន ត្រូវបានពន្យារពេលយ៉ាងខ្លាំង ហើយទីតាំងរបស់វាបានផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនដង ដោយសារភាពតានតឹងផ្ទៃក្នុងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលជាប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ។ នៅ​ក្នុង​ការ​ឈាន​ទៅ​ដល់​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​នោះ មាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​តាម​ព្រំដែនជាច្រើនលើករវាងថៃ និង​កម្ពុជា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះត្រូវបានគេនិយាយថា ត្រូវបានប្រើជាឱកាសសម្រាប់ការពិភាក្សានៅខាងក្រៅរវាងមេដឹកនាំប្រទេសរៀងៗខ្លួន។  កិច្ចប្រជុំកំពូលត្រូវបានលុបចោល បន្ទាប់ពីក្រុមបាតុករចូលកាន់កាប់កន្លែងប្រជុំកំពូលនៅថ្ងៃនៃកិច្ចប្រជុំកំពូល។  វា​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ពេល​និង​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី២៥ ខែ​តុលា ឆ្នាំ២០០៩ ។ កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​នេះ​បាន​អនុម័ត​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​ស្តី​ពី​ការ​ផ្តល់​ជំនួយ​សង្គ្រោះ​គ្រោះ​មហន្តរាយ និង ​សាកលវិទ្យាល័យណាឡាន់ដា ។

ការរីកចម្រើននៃកិច្ចប្រជុំកំពូល 
បន្ទាប់ពីការត្រួតពិនិត្យរយៈពេលមួយ កិច្ចប្រជុំកំពូលបានកើនឡើងពី១៦ ទៅ១៨ ប្រទេស ដោយបន្ថែមសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីទៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូល។ ដំបូងតំណាងដោយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរបស់ពួកគេនៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទី៥ សមាជិកថ្មីទាំងពីរត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមជាផ្លូវការជាមួយកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីប្រាំមួយ។ ភាពតានតឹងរវាងសមាជិកនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលបានបន្តរារាំងសមាជិកក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធីដែលមានមហិច្ឆតាជាង។

ប្រទេសសមាជិក

ថាមពល 
នៅឯកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីពីរ សមាជិកកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា បានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសសេប៊ូ ស្តីពីសន្តិសុខថាមពលអាស៊ីបូព៌ា ដែល ជាសេចក្តីប្រកាសស្តីពីសន្តិសុខថាមពល និងជីវឥន្ធនៈ ដែលមានសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយសម្រាប់សមាជិកដើម្បីរៀបចំគោលដៅដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធ។

ពាណិជ្ជកម្ម និងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA) 
ពាណិជ្ជកម្មគឺជាការផ្តោតសំខាន់សម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូល.

ទាក់ទងនឹងពាណិជ្ជកម្ម និងសមាហរណកម្មក្នុងតំបន់ ខាងក្រោមនេះត្រូវបានកត់សម្គាល់នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ប្រធានសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាទីពីរ ៖១២. យើងបានស្វាគមន៍ចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អាស៊ានឆ្ពោះទៅរកការធ្វើសមាហរណកម្ម និងការកសាងសហគមន៍បន្ថែមទៀត ហើយបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់យើងក្នុងការធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគ្នាក្នុងការបង្រួមគម្លាតនៃការអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងតំបន់របស់យើង។ យើង​បាន​បញ្ជាក់​ជាថ្មី​អំពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​យើង​ចំពោះ​តួនាទី​របស់​អាស៊ាន​ជា​កម្លាំង​ជំរុញ​សម្រាប់​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុង​តំបន់​នេះ។ ដើម្បីធ្វើឱ្យសមាហរណកម្មកាន់តែស៊ីជម្រៅ យើងបានព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងការចាប់ផ្តើមកម្មវិធីតាមដានដើម្បីសិក្សាលើភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយសម្រាប់អាស៊ីបូព៌ា (CEPEA) ក្នុងចំណោមអ្នកចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា។ យើងបានប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យលេខាធិការដ្ឋានអាស៊ានដើម្បីរៀបចំពេលវេលាសម្រាប់ការសិក្សា និងអញ្ជើញប្រទេសរបស់យើងទាំងអស់ឱ្យតែងតាំងអ្នកចូលរួមរៀងៗខ្លួននៅក្នុងវា។

 យើងស្វាគមន៍ចំពោះសំណើរបស់ប្រទេសជប៉ុនសម្រាប់ វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អាស៊ាន និងអាស៊ីបូព៌ា (ERIA)។ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិតលេចឡើងថា ចលនាឆ្ពោះទៅរកទំនាក់ទំនងបែបនេះ គឺជាផ្លូវឆ្ងាយ។ លី ក្វាន់យូ បានប្រៀបធៀបទំនាក់ទំនងរវាង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឥណ្ឌាជាមួយនឹងសហគមន៍អ៊ឺរ៉ុប និង ប្រទេសទួរគី ហើយបានស្នើថា តំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឥណ្ឌាគឺមានរយៈពេលពី ៣០ ទៅ ៥០ ឆ្នាំ។ 

សមាជិកនៃ EAS បានយល់ព្រមសិក្សាលើសំណើរបស់ជប៉ុនដែលបានស្នើឡើង  ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA) ។ របាយការណ៍ Track Two ស្តីពី CEPEA នឹងត្រូវបញ្ចប់នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០០៨  ហើយនៅ EAS ទី 3 វាត្រូវបានព្រមព្រៀងគ្នានេះនឹងត្រូវបានពិចារណានៅ EAS ទី 4 ។

ដូចដែលបានកត់សម្គាល់ខាងលើ EAS ទីពីរបានស្វាគមន៍វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អាស៊ាននិងអាស៊ីបូព៌ា (ERIA) ។ វាត្រូវបានប្រកាសជាបន្តបន្ទាប់ថា ERIA នឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2007  ហើយត្រូវបានបញ្ជាក់នៅ Third EAS ។

សេចក្តីថ្លែងការណ៍នៃខួបលើកទីប្រាំនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាដែលបានចេញនៅឯ EAS ទីប្រាំ បានផ្តល់កិច្ចប្រជុំកំពូលបានប្រកាសថា: ៣. ដើម្បីបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីជំរុញវឌ្ឍនភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុង EAS ទៅមុខបន្ថែមទៀត រួមទាំងក្នុងវិស័យអាទិភាព និងក្នុងការជំរុញសមាហរណកម្មក្នុងតំបន់ តាមរយៈការគាំទ្រការសម្រេចបាននូវសហគមន៍អាស៊ាន និងគំនិតផ្តួចផ្តើមដូចជា ASEAN Plus FTAs និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ដ៏ធំទូលាយផ្សេងទៀតដែលមានស្រាប់។ រួមទាំងការសិក្សាអំពីតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ីបូព៌ា (EAFTA) និងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយនៅអាស៊ីបូព៌ា (CEPEA)។ឥណ្ឌា​បាន​ចាប់​ផ្តើម ​គម្រោង​តភ្ជាប់ Look-East មួយ​ចំនួន​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ចិន និង​ប្រទេស ​អាស៊ាន ។

សហគមន៍អាស៊ីបូព៌ា

ទំនាក់ទំនងជាមួយអាស៊ានបូកបី

ប្រទេសដែលចូលរួមក្នុងដំណើរការកិច្ចប្រជុំកំពូល

ឯកសារយោង