ក្រុងទេពមហានគរ (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក)

រដ្ឋបាលក្រុងបាងកក (   ) (អក្សរកាត់:BMA) គឺជារដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់នៃ ទីក្រុងបាងកក (ហៅផងដែរថា ក្រុងទេពមហានគរ ជាភាសាថៃ) ដែលរួមមានរាជធានីនៃព្រះរាជាណាចក្រថៃ ។ រដ្ឋាភិបាលមានពីរផ្នែក៖ នាយកប្រតិបត្តិ (ឬអភិបាលក្រុងបាងកក) និងនីតិបញ្ញត្តិ (ឬក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក)។ តួនាទីរបស់រដ្ឋបាលគឺបង្កើត និងអនុវត្តគោលនយោបាយដើម្បីគ្រប់គ្រងទីក្រុងបាងកក។ ភាពច្បាស់លាស់របស់វារួមមានសេវាកម្មដឹកជញ្ជូន ការរៀបចំផែនការទីក្រុង ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ លំនៅដ្ឋាន ផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវហាយវេ សេវាសន្តិសុខ និងបរិស្ថាន។ 

យោងតាមមូលនិធិអនាគតរបស់ប្រទេសថៃ ទីក្រុងបាងកកមានកម្លាំងពលកម្មចំនួន ៩៧ ០០០នាក់ រួមទាំងមន្ត្រីសាលាក្រុងចំនួន ៣ ២០០នាក់នៅក្នុងទីក្រុងបាងកក ២០០នាក់នៅក្នុងនាយកដ្ឋានអនុវត្តច្បាប់ក្នុងទីក្រុង និង ៣០០០នាក់នៅក្នុងការិយាល័យខណ្ឌ។

អភិបាលក្រុងបាងកក 

អភិបាលក្រុងទេពមហានរគ ឬ បាងកក (    គឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់នៃទីក្រុងបាងកក ។ អភិបាលក្រុងក៏ជានាយកប្រតិបត្តិនៃរដ្ឋបាលក្រុងបាងកក (BMA) ផងដែរ។ អភិបាលត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យបន្តអាណត្តិរយៈពេល ៤ឆ្នាំ ដែលបច្ចុប្បន្នវាគឺជាការិយាល័យប្រតិបត្តិមួយក្នុងចំណោមការិយាល័យប្រតិបត្តិ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ពីរនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ។ ការិយាល័យគឺអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងចៅហ្វាយក្រុង ។

ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៦ ដល់ឆ្នាំ២០២២ លោក អាស្វីន ក្វានមឿង កាន់តំណែងជាអភិបាលក្រុងបាងកក។  លោក​ត្រូវ​បាន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ប្រយុទ្ធ ច័ន្ទ្រ៍ឱជា តែងតាំង​ដោយ​ប្រើ ​មាត្រាទី៤៤ នៃ​ធម្មនុញ្ញ​បណ្តោះអាសន្ន ​ដើម្បី​ជំនួស​លោក សុខមភាន ផារីបាត្រា ។ មូលហេតុ​នៃ​ការ​បណ្តេញ​លោក​ចេញ​ពី​តំណែង​គឺ "... ដោយសារ​គាត់​ជាប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ករណី​ផ្លូវ​ច្បាប់​ជា​ច្រើន"។ 

អ្នកកាន់តំណែងបច្ចុប្បន្នគឺ ចាដឆាត ស៊ីតទីភុន ។ គាត់ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយជ័យជម្នះភ្លូកទឹកភ្លូកដីនៅក្នុង ការបោះឆ្នោតអភិបាលក្រុងបាងកកឆ្នាំ២០២២ ដោយទទួលបាន ៥២.៦៥ % (១.៣៨ លាន) នៃសន្លឹកឆ្នោតទាំងអស់ដែលបានបោះឆ្នោត ដែលជាកំណត់ត្រាខ្ពស់ថ្មីមួយ និងឈ្នះនៅក្នុងសង្កាត់ទាំង ៥០ នៃទីក្រុងបាងកក។

អំណាច និងតួនាទី 
អំណាច និងតួនាទីរបស់ការិយាល័យអភិបាលក្រុងបាងកក អនុលោមតាមច្បាប់ ព្រះរាជបញ្ញត្តិពីរបៀបបរិហាររាជការក្រុងទេពមហានគរ ឆ្នាំ១៩៨៥ (ព.ស២៥២៨) (    មានដូចខាងក្រោម៖

 បង្កើត និងអនុវត្តគោលនយោបាយសម្រាប់តំបន់ទីក្រុងបាងកក។
 ដឹកនាំរដ្ឋបាលក្រុងបាងកក។
 តែងតាំង និងដកអភិបាលរង ទីប្រឹក្សា សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាក្រុង និងមន្ត្រីរាជការ។
 សម្របសម្រួល និងអនុវត្តបទបញ្ជារបស់ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីថៃ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ និង ក្រសួងមហាផ្ទៃ ។
 ត្រួតពិនិត្យការដំណើរការដោយរលូននៃភ្នាក់ងារ និងសេវាកម្មផ្សេងៗរបស់ទីក្រុង។
 អភិបាល​ខេត្ត​ក៏​ត្រូវ​បាន​វិនិយោគ​ដោយ​មាន​អំណាច​ដូច​អភិបាល​ខេត្ត​ដទៃ​ទៀតនៃប្រទេសថៃ និង ​អភិបាល​ក្រុង ​ផ្សេង​ទៀត។
 អំណាចក្នុងការតាក់តែងច្បាប់ និងវិក័យប័ត្រសម្រាប់ទីក្រុង ដែលត្រូវយកមកពិចារណានៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៣​មក ទីក្រុង​ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​នាយក​ប្រតិបត្តិ​តែ​ម្នាក់​ដែល​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី ​ពី ​មន្ត្រី​រាជការ ​ក្រុង។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន វា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ថា​ការិយាល័យ​ប្រតិបត្តិ​គួរ​តែ​ជា​ការិយាល័យ​ដែល​គេ​ជាប់​ឆ្នោត​ពេញ​និយម​ជំនួស​វិញ។ ការអនុម័ត ព្រះរាជបញ្ញត្តិពីរបៀបបរិហាររាជការក្រុងទេពមហានគរ ឆ្នាំ១៩៧៥ (ព.ស ២៥១៨)(   បានបង្កើតទីក្រុងបាងកក ដើម្បីជំនួសខេត្តបាងកក និងបង្កើតអភិបាលជាប់ឆ្នោតដែលមានអាណត្តិបួនឆ្នាំ។

ការ​បោះ​ឆ្នោត​លើក​ដំបូង​សម្រាប់​ការិយាល័យ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១០ ខែ​សីហា ឆ្នាំ១៩៧៥ ។ ថាំមនូន ទៀនងើន ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអភិបាលក្រុងបាងកកដំបូងគេ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ជម្លោះរវាងអភិបាលក្រុងបាងកក និងក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក បានផ្ទុះឡើងយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់លោកធានិន្ទ្រ ក្រ័យវិជៀរ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសថៃ បានដករូបលោកចេញ ហើយដាក់ប្រព័ន្ធតែងតាំងឡើងវិញ។ ការ​បោះ​ឆ្នោត​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ឡើង​វិញ​ជាមួយ​នឹង​ការ​អនុម័ត ព្រះរាជបញ្ញត្តិពីរបៀបបរិហាររាជការក្រុងទេពមហានគរ ឆ្នាំ១៩៨៥ ។ ការបោះឆ្នោតបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៥ ។

ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក 
ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក ឬ BMC ឬ សភាក្រុងទេពមហានគរ (    គឺជាផ្នែកនីតិបញ្ញត្តិនៃរដ្ឋបាល។ វា​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឱ្យ​ដោយ​អំណាច​នីតិបញ្ញត្តិ​ចម្បង​ព្រមទាំង​អំណាច​ក្នុង​ការ​ពិនិត្យ​មើល​និង​ផ្តល់​យោបល់​អភិបាល​ក្រុង​។ ក្រុមប្រឹក្សានេះដឹកនាំដោយប្រធានក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក ឬ ប្រធានសភាក្រុងទេពមហានគរ (  ប្រធានបច្ចុប្បន្នតាំងពីឆ្នាំ២០១៣ គឺប្រធានក្រុម ក្រៀងសាក់ លូហាចាឡា។

ចំនួន​សមាជិក​អាស្រ័យ​លើ​ទំហំ​ប្រជាជន​ទីក្រុង​បាងកក។ សមាជិកម្នាក់តំណាងឱ្យមនុស្សមួយសែននាក់។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១ 

0 ដល់ឆ២០១៤្014 មានសមាជិកចំ៦១ 61 នាក់  ត្រូវបានជ្រើសរើសពីមណ្ឌលបោះឆ្នោតចំន៥៧ 57 (មណ្ឌលបោះឆ្នោតមួយចំនួនជ្រើសរើសសមាជិកច្រើនជាងមួយ) នៅក្នុងទីក្រុងបាងកក។ ម្នាក់ៗ​ត្រូវ​ជាប់​ឆ្នោត​ក្នុង​អាណត្តិ​បួន​ឆ្នាំ។ ការបោះឆ្នោតចុងក្រោយ បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃ២២ 22 ខែឧសភា ឆ្២០២២022។ បច្ចុប្បន្នមានសមាជិកចំនួន ៥០ នាក់ ោយ គណបក្សភថៃ មាន២០ អាសគណបក្សនៈ ចលនាឆ្ពោះទៅមុខ១៤ អាសនៈ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្ ៩ អាសនៈ គណបក្សរាជាធិបតេយ្យ ៣ អាសគណបក្សកម្លាំងប្រជារាស្ត្រrat ២ អាសនៈ និងថៃស្រ៊ាងថៃ ២ អាសនៈ។

គណៈកម្មាធិការ 
ក្រុមប្រឹក្សានេះត្រូវបានបែងចែកទៅជាគណៈកម្មាធិការទូទៅចំនួន១១ ដែលមានសមាជិកពី ៥ ទៅ ៩នាក់ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយក្រុមប្រឹក្សាខ្លួនឯង៖

 គណៈកម្មាធិការអនាម័យ និងបរិស្ថាន
 គណៈកម្មាធិកាត្រួតពិនិត្យនាទីនៃការអង្គុយ និងសម្រាប់ពិចារណាបិទនាទីនៃការអង្គុយសម្ងាត់
 គណៈកម្មាធិការសម្រាប់កិច្ចការនៃក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក
 គណៈកម្មាធិការសាធារណៈការ និងប្រើប្រាស់
 គណៈកម្មាធិការអប់រំ និងវប្បធម៌
 គណៈកម្មាធិការសុខភាព
 គណៈកម្មាធិការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ និងសុខុមាលភាពសង្គម
 គណៈ​កម្មាធិការ​រដ្ឋបាល​មូលដ្ឋាន និង​សណ្ដាប់ធ្នាប់
 គណៈកម្មាធិការសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ និងតាមដានការប្រើប្រាស់ថវិកា
 គណៈកម្មាធិការទេសចរណ៍ និងកីឡា
 គណៈកម្មាធិការចរាចរណ៍ ដឹកជញ្ជូន និងប្រព័ន្ធលូ

លេខាធិការដ្ឋាននៃក្រុមប្រឹក្សា 
លេខាធិការដ្ឋានក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក ឬ ការិយាល័យលេខានុការសភាក្រុងទេពមហានរគ (    គឺជាទីភ្នាក់ងារប្រតិបត្តិរបស់ក្រុមប្រឹក្សា។ លេខាធិការដ្ឋានជួយក្រុមប្រឹក្សាក្នុងគ្រប់តួនាទីរបស់ខ្លួន រួមទាំងការរៀបចំសេចក្តីព្រាងច្បាប់ ការរៀបចំសម័យប្រជុំ កំណត់ហេតុ និងនីតិវិធីរបស់ក្រុមប្រឹក្សា។ លេខាធិការដ្ឋាន​ក៏​ជួយ​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ដោយ​ផ្តល់​ការ​ស្រាវជ្រាវ និង​ប្រឹក្សា​ផ្នែក​ច្បាប់។ លេខាធិការដ្ឋាននេះដឹកនាំដោយលេខាធិការនៃក្រុមប្រឹក្សាក្រុងបាងកក (    លេខាបច្ចុប្បន្នគឺ ម៉ានីត តេជអភីឆុក ។ លេខាធិការដ្ឋានខ្លួនឯងត្រូវបានបែងចែកជា ៩ ផ្នែក៖

 ផ្នែករដ្ឋបាលទូទៅ
 ផ្នែកប្រជុំក្រុមប្រឹក្សា និងគណៈកម្មាធិការ
 ផ្នែកគណៈកម្មាធិការការងារ
 ផ្នែកច្បាប់
 ផ្នែកច្បាប់
 ផ្នែកកិច្ចការបរទេស
 ផ្នែកសេវាក្រុមប្រឹក្សា
 ផ្នែកសិក្សា
 ផ្នែកលេខាធិការ

នាយកដ្ឋាន 
BMA មាននាយកដ្ឋានសរុបចំនួន ៦៥ ដែលក្នុងនោះ ៥០គឺជានាយកដ្ឋានរៀងៗខ្លួនសម្រាប់ ៥០ ស្រុកនៃទីក្រុងបាងកក។ នៅសល់មាន៖ នាយកដ្ឋានយុទ្ធសាស្ត្រ និងផែនការ នាយកដ្ឋានហិរញ្ញវត្ថុ ការិយាល័យថវិកា នាយកដ្ឋានសាធារណៈការ នាយកដ្ឋានលូ និងប្រព័ន្ធលូ នាយកដ្ឋានអភិវឌ្ឍន៍សង្គម នាយកដ្ឋានបរិស្ថាន នាយកដ្ឋានវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ នាយកដ្ឋានសុខាភិបាល ការិយាល័យអប់រំក្រុងបាងកក។ នាយកដ្ឋានចរាចរណ៍ និងដឹកជញ្ជូន នាយកដ្ឋានផែនការ និងអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង ការិយាល័យបង្ការ និងកាត់បន្ថយគ្រោះមហន្តរាយ និងនាយកដ្ឋានសេវាវេជ្ជសាស្រ្ត។

នាយកដ្ឋានអនុវត្តច្បាប់ 
នាយកដ្ឋានអនុវត្តច្បាប់ទីក្រុង គឺជាអង្គភាពចម្បងសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យសន្តិសុខ និងសណ្តាប់ធ្នាប់នៃទីក្រុងបាងកក ដែលមានបុគ្គលិកគុណភាពជាង ៣០០០ នាក់។  ដែលមានភារកិច្ចសំខាន់ៗចំនួន៥ គឺការរៀបចំទីក្រុង សន្តិសុខ ការត្រួតពិនិត្យចរាចរណ៍ រដ្ឋបាលទេសចរណ៍ និងបេសកកម្មពិសេសផ្សេងទៀត។ ទទួលខុសត្រូវលើការត្រួតពិនិត្យ ស៊ើបអង្កេត ការចាប់ខ្លួន ការកាត់ទោស និងការអនុវត្តបទប្បញ្ញត្តិទីក្រុងបាងកក និងច្បាប់ផ្សេងទៀតនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចនៃទីក្រុងបាងកក រួមទាំងប្រតិបត្តិការហួសពីសមត្ថកិច្ចនៃការិយាល័យស្រុក ឬក្នុងករណីមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្សភាគច្រើន។

ឯកសារយោង