វិជ្ជា៨ប្រការ



សង្ខេប​វិជ្ជា ៨ ប្រការ

មនុស្ស​សាមញ្ញ​​​ចូលចិត្ត​បណ្ដោយ​​ការ​គិត​ពិចារណា ការ​សម្រេច​ចិត្ត ការ​និយាយ និង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​កម្រិត​ព្រំដែន​នៃ​សមត្ថភាព​របស់​រាង​កាយ​របស់​ខ្លួន ប៉ុន្ត​ែ​អច្ឆរិយជន​ ​ចូលចិត្ត​គិត​ពិចារណា​ថា ពួក​គេ​អាច​បញ្ចា​ការ​គិត ការ​សម្រេច​ចិត្ត ការ​និយាយ​ស្ដី និង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​ហួស​ពី​វិស័យ​ដែល​មនុស្ស​សាមញ្ញ​គិត ។ ការ​ហ្វឹកហាត់​ចិត្ត និង​កាយ​ឲ្យ​មាន​ជំនាញ​យ៉ាង​អស្ចារ្យ​ហួស​វិស័យ​នេះ​គឺ​ជា​សមិទ្ធផល​ដែល​បាន​បរិយាយ​នៅ​ក្នុង​វិជ្ជា ៨ ប្រការ​នេះ (The Eight Skills) ពោល​គឺ​ វិបស្សនាញាណ, មនោមយិទ្ធិ, ឥទ្ធិវិធ, ទិព្វសោត, ចេតោបរិយញ្ញាណ, បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ, ទិព្វចក្ខុ, និង អាសវក្ខយញ្ញាណ ។ វិបស្សនាញាណ គឺ​ជា​សមត្ថភាព​ខាង​វិបស្សនា, មនោមយិទ្ធិ​គឺ​ជា​អំណាច​ខាង​ចិត្ត, ឥទ្ធិវិធី គឺ​ជា​អំណាច​ខាង​កាយ​ដែល​អាច​ធ្វើការងារ​ហួស​វិស័យ​របស់​មនុស្ស​សាមញ្ញ​បាន, ទិព្វសោត គឺ​ជា​អំណាច​ខាង​​ត្រចៀក​ដែល​មាន​សមាធិ​អាច​ស្ដាប់​ឮ​សម្លេង​ដ៏​ល្អិត​សុខុម​បាន, ចេតោបរិយញ្ញាណ គឺ​អំណាច​បង្គាប់​​​ការ​គិត​និង​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​អ្នក​ដទៃ, បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ​គឺ​អំណាច​​នៃ​ការ​នឹក​គិត​ទៅ​ដល់​ជាតិ​មុនៗបាន, ទិព្វចក្ខុ​គឺ​អំណាច​ នៃ​ភ្នែក​ចិត្ត​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​ហួស​វិស័យ​របស់​មនុស្ស​សាមញ្ញ, អាសវក្ខយញ្ញាណ គឺ​អំណាច​នៃ​ចិត្ត​ដែល​​ដឹង​អំពី​ធម៌ដែល​​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​អស់​ទៅ​នៃអាសវៈ ទាំង ៤ ឬ​​គំនិត​ទាំងឡាយ​ដែល​ជា​មន្ទិល​ដល់​​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ ។ សូម​បញ្ជាក់​ថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ទ្រង់​ពោល​ដល់​អំណាច​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​មនុស្ស​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​ទ្រង់​មិន​បាន​ពោល​ដល់​អំណាច​ហួស​ពី​វិស័យ​របស់​មនុស្ស​ទេ ដូច​ជា​ការ​ហោះហើរ​បាន​ដូច​បក្សាបក្រី ឬ​ការ​ជ្រែក​ដី​​​មុជទឹក​ដូច​ដង្កូវ​ក៏​ទេ​ដែរ ។ ការ​ពោល​អួត​អំពី​អំណាច​របស់​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ដែល​ហួស​ពី​វិស័យ​ដែល​មនុស្ស​អាច​ធ្វើ​បាន​គឺ​ជា​ការ​មាក់​ងាយ​ដល់​សមត្ថភាព​ពិត​របស់​មនុស្ស ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​បង្អាក់​​ដល់​ចិត្ត​ចង់​​គិត​ពិចារណា​ ការ​សម្រេច​ចិត្ត និង​ការ​ហ្វឹកហាត់​ របស់​មនុស្ស​ច្រើន​នាក់ ។ នៅ​ទី​នេះ យើង​មិន​និយាយ​ដល់​ពាក្យ​ទេវតា ឥន្ទ ព្រហ្ម យម យក្ស ឬ​បិសាច​ទេ ព្រោះ​វា​មិន​មាន​ក្នុង​ធម្មជាតិ​ និង​មិន​មាន​ប្រយោជន៍​អ្វី​ដែល​យើង​ត្រូវ​​ចំណាយ​ពេល​គិត ឬ​និយាយ​សរសើរ​ពួក​​នោះ​ដែរ ។

សេចក្តី​ពន្យល់​លម្អិត​នៃ​វិជ្ជា ៨ ប្រការ 

១- វិបស្សនាញាណ (Vipassanā-ñāṇa, insight-knowledge) ៖ ប្រសិន​បើ​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​បាន​ហ្វឹកហាត់​​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​និង​បាន​សម្រេច​​ដល់​កំពូល​នៃ​អំណាច​នេះ គឺ​បុគ្គល​នោះ​មាន​អំណាច​​​ចិត្ត​ដែល​អាច​ពិចារណាឃើញរូបនិងនាម, ឃើញច្បាស់បញ្ចក្ខន្ធ, អាច​ញែកបញ្ចក្ខន្ធចេញជារូប​និង​​នាម​ដោយ​ចំណែកៗ, និង​​ឃើញ​ធម៌​ដែល​ជាបច្ច័យរបស់នាមនិងរូប ។

២- មនោមយិទ្ធិញាណ (Manomayiddhi, mind-made magical power) ៖ ប្រសិន​បើ​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​បាន​បង្ហាត់​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​សម្រេច​ដល់​កំពូល​នៃ​អំណាច​នេះ គាត់​​អាច​បង្គាប់​បញ្ជា​​ខ្លួន​គាត់​ក្នុង​​​​ការ​គិត​​ពិចារណា ការ​និយាយ​ស្ដី និង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​ និង​អាច​បង្គាប់​បញ្ជា​មនុស្ស​ច្រើន​រយ​ពាន់​នាក់​ទៀត​ឲ្យ​ធ្វើ​ការងារ​យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ។

៣- ឥទ្ធិវិធីញាណ (Iddhividhi, supernormal powers) សំដែងឫទ្ធិបាន។ សំដៅយកការសំដែងឫទ្ធិផ្សេងៗបាន ដែលហួសវិស័យ​របស់ជនសាមញ្ញ ដូច​យ៉ាង​មនុស្ស​ម្នាក់​អាច​និម្មិត​ឲ្យ​ទៅ​ជា​ច្រើន​នាក់​បាន​ ដើរពានកាត់គ្រឿង​បិទបាំងដូចជាជញ្ជាំងឬកំពែងក៏បាន មុជក្នុងដីដូចមុជក្នុងទឹកក៏បាន ដើរលើទឹកដូច​ដើរលើដីក៏បាន ហោះទៅលើអាកាសដូចសត្វបក្សីហើរក៏បាន ស្ទាបអង្អែលព្រះអាទិត្យព្រះចន័្ទដោយដៃក៏បាន។

៤- ទិព្វសោតញ្ញាណ (Dibba-sota, divine ear) ត្រចៀកទិព្វ។ សំដៅយកការស្តាប់សំឡេងក្នុងទីជិតឆ្ងាយបាន ទោះបីជា​សំឡេងមនុស្សឬជាសំឡេងទេវតា ជា​ត្រចៀក​កន្លង​ហួស​វិស័យ​នៃ​ត្រចៀក​សាមញ្ញជន​។

៥- ចេតោបរិយញ្ញាណ (Cetopariya-ñāṇa, penetration of the minds of others) កំណត់ដឹងចិត្តអ្នកដទៃបាន។ សំដៅយកការទាំយចិត្តគំនិតរបស់​អ្នក​ដទៃ​ដែល​ត្រិះរិះ​គិត​ទៅ​រក​ហេតុ​ណា​មួយ​ក៏​អាច​ដឹង​បានដោយការកំណត់អធិដ្ឋានចិត្តានុភាព​របស់ខ្លួនទៅស្ទាក់ដេញតាមរកចិត្តគំនិតរបស់បុគ្គលដទៃដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ របស់ខ្លួន​ដូច​មាន​សេចក្តី​ដឹង​ថា​ចិត្ត​របស់​បុគ្គល​នោះៗ​បរិសុទ្ធ​ឬ​សៅហ្មង​ជាដើម។

៦- បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ (Pubbenivāsānussati-ñāṇa, remembrance of former existences) ញាណ​គឺ​ការ​រលឹក​ឃើញ​នូវ​ខន្ធបញ្ចកៈ(ខន្ធ៥) ក្នុងជាតិមុន។​ ការដឹងនូវជាតិ គឺ​ការ​រលឹក​ឃើញ​នូវ​ខន្ធបញ្ចកៈ​ដែល​ធ្លាប់កើត ធ្លាប់​នៅ​ក្នុង​ភព​មុន​បាន គឺរលឹក​ឃើញ ជាតិថយក្រោយក្នុងកាលដែលកន្លងទៅហើយ តាំងអំពីមួយជាតិ ពីរ ជាតិ បីជាតិ​ រហូតដល់អនេកជាតិថា “ក្នុង​កាល​នោះ​អាត្មាអញបានកើតក្នុងទីនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មាន​គោត្តយ៉ាងនេះ មានវណ្ណៈយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ មាន សុខទុក្ខយ៉ាងនេះ មានអាយុ​ប៉ុណ្ណេះៗជាដើម។ លុះ​ច្យុត​អំពី​ជាតិ​នោះហើយ ក៏ទៅកើតក្នុង ទីនោះៗ លុះមកអំពីទីនោះក៏មក​កើតក្នុងទីនេះ”។ ការយល់ធ្លុះធ្លាយឃើញព្រឹត្តិការណ៍ របស់ជាតិក្នុងកាលមុនដូច្នេះ ទើបឈ្មោះ​ថា “បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ” គឺឃើញការវិល កើតវិលស្លាប់តាមយថាកម្មរបស់សត្វ។

៧- ទិព្វចក្ខុ ឬ​ចុតូប្បាតញ្ញាណ (divine eye) ញាណក្នុងការកំណត់ឃើញនូវចុតិនិងបដិសន្ធិនៃពួកសត្វ។ ការដឹងច្បាស់​នូវចុតិនិងបដិសន្ធិ គឺការឃ្លាតចាកជីវិតនិងការចាប់កំណើតបាន ដោយ​ការ​ឃើញ​ពួក​សត្វ​ដែល​​កំពុងច្យុតក៏មាន កំពុងចាប់កំណើតក៏មាន ដឹងច្បាស់ថា “ពួកសត្វទាំងនោះមានគតិផ្សេងៗគ្នា​ខ្លះថោកទាប ខ្លះខ្ពង់ខ្ពស់ តាមយថាកម្មរបស់ខ្លួនៗ ដោយ​អំណាច​ផលវិបាក​នៃ​ការប្រព្រឹត្ត​របស់​ពួកសត្វ”។ ការដឹងច្បាស់នូវចុតិនិងបដិសន្ធិនៃ ពួកសត្វដូច្នេះ ទើបឈ្មោះថា “ចុតូបបាតញ្ញាណ”។

៨- អាសវក្ខយញ្ញាណ (Āsavakkhaya-ñāṇa, knowledge of the exhaustion of mental intoxicants) ញាណក្នុងការធ្វើឲ្យអស់នូវអាសវៈ ។ ការដឹងច្បាស់នូវហេតុជាទី​អស់ទៅនៃអាសវៈនោះ បានដល់ការដឹងច្បាស់តាមពិតថា “នេះជាទុក្ខ នេះជាសមុទ័យ (ហេតុឲ្យកើតទុក្ខ) នេះជានិរោធ (ការរលត់ទុក្ខ) នេះជាមគ្គ (ផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំលត់ទុក្ខ) នេះជា​អាសវៈ នេះ​ជា​ហេតុ​ដែល​ឲ្យ​កើតអាសវៈ នេះជា​សេចក្តីប្រតិបត្តិដើម្បីឲ្យអស់អាសវៈ” កាល​ដឹងច្បាស់ដូច្នេះហើយចិត្តក៏រមែងរួចចាក អាសវៈទាំង៤ ប្រការ គឺកាមាសាវៈ ភវាសវៈ ទិដ្ឋាសវៈ​និងអវិជ្ជាសវៈ ។ ដឹង​ច្បាស់ថាជាតិ របស់អាត្មាអញអស់ហើយ​ព្រហ្មចរិយធម៌​អញ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ចប់​​ហើយ ករណីកិច្ចរបស់អញ បានសម្រេចហើយ កិច្ចដែលត្រូវចម្រើនតទៅទៀតពុំមានឡើយ”។​ ទាំង​ប្រាំបី​នេះ​ប្រការ​នេះហៅថា វិជ្ជា៨ ប្រការ។ 

(វិជ្ជា៦-៨ខាងក្រោយ បានរៀបរាប់ក្នុងវិជ្ជាបីរួចម្តងហើយ)។

ឯកសារ​យោង
ព្រះត្រៃបិដក > សុត្តន្តបិដក > ទីឃនិកាយ > បឋមភាគ > សីលក្ខន្ធវគ្គ > សាមញ្ញផលសូត្រ (សៀវភៅភាគ១៤ ទំព័រ​ទី ១១៥)

พระไตรปิฎก เล่มที่ ๙  พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑ ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค สามัญญผลสูตร

ฉบับหลวง (ไทย) เล่มที่ ๙ สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค หน้าที่ ๗๒

The Eight Skills

វិជ្ជា ៣ ប្រការ

ចរណៈ ៨

មនោមយិទ្ធិ (1973) ស្នាដៃ​និពន្ធ​របស់​លោក​ ស៊ា ប៊ុន​ភេង

วิชชาแปดประการ (1928) ผู้เขียน พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ

กำลังใจ (2008) ผู้เขียน พล.ต.หลวง วิจิตรวาทการ

สร้างชีวิต (2010) ผู้เขียน พล.ต.หลวง วิจิตรวาทการ

Le Pouvoir de la volonté: Sur soi-même, sur les autres, sur le destin, méthode pratique d'influence personelle (1973) par Paul Clement Jagot

Samaññaphala Sutta: The Fruits of the Contemplative Life (DN 2)

The Fruits of the Contemplative Life: Sāmaññaphala Sutta  (DN 2)
ព្រះពុទ្ធសាសនា