ជំងឺអុតស្វា

ជំងឺអុតស្វា ឬសរសេរបានថា អ៊ុតស្វា គឺជា មេរោគឆ្លង ដែលអាចកើតមានលើមនុស្ស និងសត្វមួយចំនួន។  រោគសញ្ញារួមមាន គ្រុនក្តៅ ហើមកូនកណ្តុរ និងកន្ទួលដែលបង្កើតជា ពងបែក ហើយបន្ទាប់មកសំបកលើ។ ពេលវេលា នៃការប៉ះពាល់ទៅនឹងការចាប់ផ្តើមនៃរោគសញ្ញា មានចាប់ពីប្រាំទៅម្ភៃមួយថ្ងៃ។ រយៈពេលនៃរោគសញ្ញាគឺជាធម្មតាពី 2 ទៅ 4 សប្តាហ៍។  វាអាចមានរោគសញ្ញាស្រាល ហើយវាអាចកើតឡើង ដោយគ្មានរោគសញ្ញាណាមួយ ត្រូវបានគេដឹង។  ការបង្ហាញបែបបុរាណនៃគ្រុនក្តៅ និង ការឈឺចាប់សាច់ដុំ អមដោយ ក្រពេញហើម ជាមួយនឹងដំបៅទាំងអស់នៅដំណាក់កាលតែមួយ មិនត្រូវបានរកឃើញថាជារឿងធម្មតាចំពោះការផ្ទុះឡើងទាំងអស់។   ករណីអាចធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសចំពោះកុមារ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ឬអ្នកដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយចុះខ្សោយ។ 

ជំងឺ​នេះ​បង្កឡើង​ដោយ ​មេរោគជំងឺអុតស្វា ​ដែលជា​មេរោគ​ ហ្សូណូទិច នៅក្នុងពូជ មេរោគអ័រសូផក់ ។ មេរោគវ៉ារីអូឡា  ដែលជាភ្នាក់ងារមូលហេតុនៃ ជំងឺអុតស្វា ក៏មាននៅក្នុងប្រភេទនេះដែរ។  ក្នុងចំណោមពីរប្រភេទចំពោះមនុស្ស ប្រភេទ អាហ្រ្វិកខាងលិចបង្កឱ្យមានជំងឺមិនសូវធ្ងន់ធ្ងរជាងប្រភេទអាហ្រ្វិកកណ្តាល (អាងកុងហ្គោ) ។  វា​អាច​ឆ្លង​ពី​សត្វ​ដែល​មាន​មេរោគ​ដោយ​ការ​គ្រប់គ្រង​សាច់​ដែល​មាន​មេរោគ ឬ​តាម​រយៈ​ការ​ខាំ ឬ​កោស។  ការឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សអាចកើតឡើងតាមរយៈការប៉ះពាល់នឹងវត្ថុរាវក្នុងរាងកាយដែលមានមេរោគ ឬ វត្ថុដែលមានមេរោគ ដោយ ដំណក់ទឹកតូចៗ និងអាចតាមរយៈ ផ្លូវអាកាស ។ មនុស្សអាចរីករាលដាលមេរោគតាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃរោគសញ្ញា រហូតដល់ដំបៅទាំងអស់មានស្នាម និងធ្លាក់ចេញ។ ជាមួយនឹងភស្តុតាងមួយចំនួននៃការរីករាលដាលអស់រយៈពេលជាងមួយសប្តាហ៍បន្ទាប់ពីដំបៅបានប្រេះ។ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យអាចត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការធ្វើតេស្តដំបៅសម្រាប់ ឌីអិនអេ របស់មេរោគ។ 

មិនមានវិធីព្យាបាលដែលគេស្គាល់ទេ។  ការសិក្សាមួយក្នុងឆ្នាំ 1988 បានរកឃើញថា វ៉ាក់សាំងជំងឺអុតស្វា មានប្រហែល 85% ការពារក្នុងការការពារការឆ្លងមេរោគក្នុងទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ និងកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ។ វ៉ាក់សាំងជំងឺអុតស្វា និងជំងឺអុតស្វាថ្មីជាងនេះដោយផ្អែកលើវ៉ាក់សាំង ដែល បានកែប្រែទីក្រុងអង់ការ៉ា ត្រូវបានអនុម័ត ប៉ុន្តែជាមួយនឹងភាពអាចរកបានមានកំណត់។  វិធានការផ្សេងទៀតរួមមានការលាងដៃជាប្រចាំ និងជៀសវាងមនុស្សឈឺ និងសត្វដទៃទៀត។  ថ្នាំប្រឆាំងវីរុស  ស៊ីដូហ្វូវីរ និងតេកូវីម៉ាត វ៉ាក់សាំងការពារ គ្លូប៊ូលីន និង ថ្នាំបង្ការជំងឺអុតស្វាយ អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងអំឡុងពេលមានការផ្ទុះឡើង។   ជំងឺនេះជាធម្មតាស្រាល ហើយភាគច្រើននៃអ្នកឆ្លងនឹងជាសះស្បើយក្នុងរយៈពេលពីរបីសប្តាហ៍ដោយគ្មានការព្យាបាល។ ការប៉ាន់ប្រមាណនៃហានិភ័យនៃការស្លាប់ប្រែប្រួលពី 1% ទៅ 10% ទោះបីជាការស្លាប់តិចតួចបំផុតដែលជាផលវិបាកនៃជំងឺស្វាត្រូវបានកត់ត្រាតាំងពីឆ្នាំ 2017 ក៏ដោយ។ 

ជំងឺអុតស្វា ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​ថា​ជា​ជំងឺ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា​ក្នុង​ឆ្នាំ 1958 ក្នុង​ចំណោម ​សត្វ​ស្វា ​មន្ទីរ​ពិសោធន៍​ក្នុង ​ទីក្រុងកូផេញ៉ាហ្គេន  ប្រទេស​ដាណឺម៉ាក។ ប្រភេទសត្វជាច្រើនត្រូវបានគេសង្ស័យថាដើរតួជាអាងស្តុកទឹកធម្មជាតិនៃមេរោគ។  ទោះបីជាវាត្រូវបានគេគិតថាជារឿងចម្លែកចំពោះមនុស្សក៏ដោយ ករណីបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 អាចជាលទ្ធផលនៃ ភាពស៊ាំ ចុះខ្សោយចាប់តាំងពីការបញ្ឈប់ការចាក់វ៉ាក់សាំងជំងឺអុតស្វាយជាប្រចាំ។  ករណីដំបូងលើមនុស្សត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ 1970 នៅ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DRC) ។  មាន​ករណី​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​អាហ្រ្វិក​កណ្តាល និង​ខាងលិច ហើយ​វា​ជា ​ជំងឺ​ឆ្លង​ក្នុង​តំបន់ DRC។ ការ រាតត្បាតនៃជំងឺស្វាឆ្នាំ 2022 តំណាងឱ្យឧប្បត្តិហេតុដំបូងនៃការ ឆ្លងសហគមន៍ដែល រីករាលដាលនៅខាងក្រៅទ្វីបអាហ្រ្វិក ដែលត្រូវបានកំណត់ដំបូងនៅ ចក្រភពអង់គ្លេស ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ 2022 ជាមួយនឹងករណីជាបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងប្រទេសយ៉ាងហោចណាស់ 74  នៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់ លើកលែងតែអង់តាក់ទិក។     នៅថ្ងៃទី 23 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2022 អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានប្រកាសពីការផ្ទុះឡើងនៃបញ្ហា សុខភាពសាធារណៈនៃការព្រួយបារម្ភអន្តរជាតិ (PHEIC)  ជាមួយនឹងករណីដែលបានរាយការណ៍ជាង 16,000 នៅក្នុងប្រទេស និងដែនដីចំនួន 75 ។

ឯកសារយោង 

ជំងឺផុក្ស
ជំងឺអុតស្វា
លក្ខខណ្ឌស្បែកដែលទាក់ទងនឹងមេរោគ
ជំងឺមេរោគសត្វ