សម្ដេចព្រះមហាឃោសានន្ទ

មហា​ឃោសានន្ទ   (ព្រះ​នាម​ពេញ សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ) ​(២៣ ឧសភា ១៩១៣ - ១២ មីនា ២០០៧)   ជា​សម្តេច​សង្ឃរាជ​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​ប្រជាជន​​កម្ពុជា​និរទេស​  ដោយ​ព្រះ​អង្គ​​បាន​​គង់​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា   ក្នុង​អំឡុង​ពេល​​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម  ​និង​សម័យ​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា ។

ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​ជា​ភាសា​បាលី   គឺ « ឃោសានន្ទ »  ដែល​មាន​ន័យ​ថា  ជា​ « អ្នក​ឃោសនា​ដោយ​រីក​រាយ »  (ឃោស ៖  សំឡេង​ប្រកូក,  សម្រែក​ខ្លាំង,  ការ​បន្លឺ​សំឡេង  +  អានន្ទ ៖  សេចក្តី​សប្បាយ,  សេចក្តី​រីក​រាយ,  សេចក្តី​សុខ​សាន្ត,  ប្រាមោទ្យ)  ។  ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត​​នៅខេត្ត​តាកែវ  នៅប្រទេសកម្ពុជានាឆ្នាំ ១៩១៣  នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​អ្នក​ស្រែ​នៅ​ទន្លេ​ចតុមុខ  ។   កាលនៅ​ពី​ក្មេង  ព្រះអង្គ​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​  និង​​បាន​ចូល​បម្រើ​ជា​ក្មេង​វត្ត  កាល​ពី​អាយុ ៨ ឆ្នាំ  ។   ​​ព្រះ​សង្ឃ​ក្នុង​វត្ត​​ស្ងើច​ក្មេង​វត្តរូប​​នោះ​ណាស់  ហើយ​នៅ​អាយុ ១៤ ឆ្នាំ  ព្រះ​អង្គ​បាន​បួស​ជា​លោក​នេន  ។   ព្រះ​អង្គ​បាន​សិក្សា​ភាសា​បាលី​នៅ​ពុទ្ធិកសាលា​ក្នុង​វត្ត  ហើយ​បន្ទាប់​មក​ទៀត  បាន​និមន្ត​ទៅ​បំពេញ​​ការ​សិក្សា​​នៅ​​ពុទ្ធិកវិទ្យាល័យ នៅ​ភ្នំ​ពេញ​និង​ខេត្ត​បាត់ដំបង  មុន​នឹង​និមន្ត​ទៅ​​ប្រទេស​ឥណ្ឌា  ដើម្បី​ស្វែង​រក​ការ​សិក្សា​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ភាសា​បាលី​នៅ​​​វិទ្យស្ថាន « នវនាលន្ទា​មហាវិហារ » ​ឯ​រដ្ឋ​ពិហារ  ប្រទេស​ឥណ្ឌា  ។

ការអប់រំ
 
ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ទទួល​ការ​ហ្វឹក​ហាត់​ពី​គ្រូ​ជា​ច្រើន​អង្គ​ក្នុង​សាសនា​ព្រះ​ពុទ្ធ  ដូច​ជា​​ព្រះ​សង្ឃ​ ១ អង្គ​ពី​ប្រទេស​ជប៉ុន ព្រះ​នាម ហ៊្វូជិអ៊ិ និឈិដាត់ស៊ឺ (藤井 日達) និង​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ ជួន ណាត  ជា​ដើម  ។

នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៥  ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  ទៅ​ភាវនា​ធម៌​នៅក្នុង​វត្ត​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ ប៉ែន ធម្មធរោ (พระอาจารย์แป้น ธมฺมธโร) គឺ​ វត្ត​ឆាយ​ណា (วัดชายนา) នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​មួយ  ​ជិត​​ទី​រួម​ខេត្ត​​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ នៅ​ភាគ​​ខាង​​ត្បូង​នៃ​​ប្រទេស​ថៃ  ។   បួន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក  ពោល​​គឺ​​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល​ព្រះ​​អង្គនៅ​តែ​​កំពុង​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ព្រៃ​​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ធម្មធរោ​នោះ  រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក  ​បាន​​ចាប់​ផ្តើម​​ទម្លាក់​​គ្រាប់​បែក​​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា  ​ក្នុង​​គោល​បំណង​​កាត់​ផ្ដាច់​​ផ្លូវ​​លំ​​ហូ​ជី​មិញ  និង​​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​វៀតណាម  ។   ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​រង​ការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ខ្ទេច​ខ្ទី  ហើយ​ប្រជាជន​ត្រូវ​បែក​ខ្ញែក​ព្រាត់​ប្រាស​គ្នា  ។

សម័យខ្មែរក្រហម

ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​​​រឹប​​អូស​​​យក​​​ប្រទេស​​ទាំង​មូល  ហើយ​​​​វាសនា​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ខ្មែរ  ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​មិន​ទៀង  ។   ប៉ុល ពត ​ដែល​ធ្លាប់​រស់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​កាល​នៅ​ក្មេង  បាន​ប្រកាស​ថា  ព្រះ​សង្ឃ  ​ជា​បញ្ញើ​ក្អែគ   ​គ្មាន​​ប្រយោជន៍​​អ្វី​នោះទេ  ហើយ​ជា​វណ្ណៈ​មួយ​ក្នុង​របប​សក្តិភូមិ​ចាស់  ។   ដោយ​សារ​ការ​ឃោសនា​​ដ៏​​គួរ​ឲ្យ​រន្ធត់​បែប​នោះ  ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​ផ្សឹក​ព្រះ​សង្ឃ​  ហើយ​បញ្ជូន​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​ដូច​ប្រជាជន​ដទៃ​ទៀត​ដែរ  ឬ​ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​លើ​ព្រះ​សង្ឃ​  ឬ​​​បញ្ជូន​ទៅ​រៀន​សូត្រ  និង​ធ្វើ​គត់​ចោល​​ទៀត​ផង ។   ព្រះ​សង្ឃ​​ខ្លះ​ទៀត  ​ត្រូវ​បាន​បង្ខំឲ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​នឹង​​វិន័យ​​របស់​ព្រះ​សង្ឃ  ដោយ​​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជង់​កាំភ្លើង  ។   ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក  រហូត​ដល់​ពេល​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ត្រូវ​រលំ  លែង​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា  ហើយ​និង​វត្ត​ជា​ច្រើន  បាន​ត្រូវ​គេ​កម្ទេច​ចោល  ។  

នៅ​​គ្រា​នោះ  មាន​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន  ​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​រត់​ចេញ​​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  ទៅ​ផ្តុំ​គ្នា​តាម​បណ្តោយ​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ  ដោយ​តំណាល​ទាំង​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​អ្នក​ក្រៅ​ ពិបាក​ជឿ  ស្តី​ពី​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ភ័យ​​រន្ធត់​នោះ  ។  

នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៨  ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស្រមបទ​ក្នុង​ព្រៃ  ហើយ​បាន​និមន្តទៅ​ដល់ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​នៅ​តាម​​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ​និង​ខ្មែរ  ​និង​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​ជួយ​ផ្គត់​ផ្គង់​​ដល់​​ជន​​ភៀស​​ខ្លួន​ដែល​រត់​មក​ប្រទេស​ថៃ​នោះ  ។   នៅ​តាម​ជំរំ​នានា   ជន​ភៀស​ខ្លួន   ដែល​ខាន​បាន​ជួប​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​មក​នោះ   ពេល​ឃើញ​មុខ​ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ   ក៏​រំភើប​ចិត្ត​យ៉ាង​ក្រៃ​លែង  ហើយ​ក៏​ស្រក់​ទឹក​ភ្នែក​ស្រែក​យំ  កាល​ណា​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​សូត្រ​មន្ត្រ   ដែល​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ធ្លាប់​ឮ​ធ្លាប់​សូត្រ​ជា​ច្រើន​ជំនាន់​ច្រើន​តំណ​មុន​ឆ្នាំ​សូន្យ​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម  ។  ព្រះ​អង្គ​បាន​ចែក​រំលែក​នូវ​អត្ថបទ​ព្រះ​ធម៌​ដល់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ជា​ធម្មទាន  សម្រាប់​ចម្រើន​ព្រះ​បរិត្ត  និង​បំផុសគំនិត​  ដើម្បី​លើក​ទឹក​ចិត្ត​របស់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ដ៏​វេទនា​ទាំង​នោះ  ។

ការស្ថាបនាឡើងវិញ

ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ជួយ​ដល់​ប្រទេស​ជាតិ​  និង​ជួយ​ឲ្យ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ខ្មែរ ​កើត​ឡើង​​វិញ  ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨០  ។   ព្រះ​អង្គ​បាន​ធ្វើ​​​ជា​អ្នក​តំណាង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ក្នុង​​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន  និង​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​និរទេស​កម្ពុជា នៅ​ឯ​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ  ។
  
នៅ​ពេល​ដែល​របប ប៉ុល ពត រលំ​នា​ឆ្នាំ ១៩៧៩  ​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  គឺ​ជា​ព្រះ​សង្ឃ​ ១ ​អង្គ  ក្នុង​ចំណោម​ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ ៣០០០ អង្គ  ដែល​បាន​ផុត​ពី​ស្លាប់​  ក្នុង​ចំណោម​​ព្រះ​សង្ឃ​ចំនួន ៦ ម៉ឺន​អង្គ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​មុន​ឆ្នាំ ១៩៧៦  ។   ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៩  នៅ​តាម​ជាយ​ដែន​ខ្មែរ-ថៃ   ព្រះ​អង្គ​បាន​កសាង​វត្ត​ក្នុង​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ទាំង​ឡាយ  ហើយ​បាន​បំបួស​ព្រះ​សង្ឃ​ជាតិ​ខ្មែរ  ទោះ​បី​ជា​​មាន​ការ​ហាម​ប្រាម​ពី​អាជ្ញាធរ​យោធា​ថៃ​ក៏​ដោយ  ។
  
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨០   ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  និង​​បព្វជិត​សាសនា​គ្រីស្ទាន ១  រូប  គឺ​គ្រូ​គង្វាល ភីធ័រ ឡរ៉ែន្ស ផនដ៍  (Peter L. Pond)  បាន​បង្កើត​  « បេសកកម្ម​អន្តរសាសនា​ដើម្បី​សន្តិភាព​នៅ​កម្ពុជា »  ។  លោក​ទាំង​ពីរ  បាន​រក​ឃើញ​អតីត​ព្រះ​សង្ឃ​និង​ដូន​ជី​ រាប់​រយ​អង្គ និង​រាប់​រយ​នាក់  ដែល​បាន​រួច​ពី​ស្លាប់  ដើម្បី​ឲ្យ​ពួក​អតីត​សង្ឃ​និង​ដូន​ជី​ទាំង​នោះ  អាច​បួស​​ឬ​កាន់​សីល​ ១០ ឡើង​វិញ  និង​កាន់​កាប់​មុខ​ងារ​​ឡើង​វិញ  ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​ខ្មែរ​ទូទាំង​ពិភព​លោក​ផង​ដែរ  ។   នៅ​ខែ​មិថុនា  ឆ្នាំ ១៩៨០   រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​សម្រេច​ចិត្ត​បង្ខំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​រាប់​ពាន់​នាក់​ឲ្យ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍  ។   លោក​គ្រូ​គង្វាល ផនដ៍ និង​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  ក៏​បាន​រៀប​ចំ​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍​ទាំង​បង្ខំ​នូវ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ពី​ជំរំ​ស្រះ​កែវ  (សាកែវ)  ។
  
នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៨  ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ​មួយ​ក្រុម  ដែល​បាន​និរទេស​ខ្លួន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា  បាន​ជ្រើស​​តាំង​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  ​​​​ជា​​សង្ឃរាជ  ។   ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​យល់​ព្រម​ទទួល​ឋានៈ​នេះ​​​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន  ដរាប​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នឹង​មាន​សន្តិភាព​ឡើង​វិញ  ។   នៅ​ជំនាន់​នោះ  គឺ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០   សម្តេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា  គឺ សម្តេច ទេព វង្ស  ដែល​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា  ក្រោម​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម  បាន​តែង​តាំង​កាល​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨១  ។

ធម្មយាត្រា

នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩២ ជា​ឆ្នាំ​ដំបូង  ដែល​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​​បាន​អនុវត្ត​សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស​នៃ​ឆ្នាំ ១៩៩១   ទើប​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​​ដឹក​នាំ​ធម្មយាត្រា​នៅ​ថ្នាក់​ជាតិ​ជា​​លើក​ដំបូង​​  សម្រាប់​​ផ្តល់​នូវ​សន្តិភាព​ដល់​ប្រទេស​ខ្មែរ​​ទាំង​មូល  ​ដើម្បី​ឲ្យ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​​មាន​សេចក្តី​សង្ឃឹម​និង​សន្តិភាព​​ឡើង​វិញ  ។   ធម្មយាត្រា​នេះ​  បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​​និង​ចំណាយ​ពេល​អស់​រយៈ​ពេល ​១៦ ​ថ្ងៃ  ​និង​ ​២០០ គ.ម.  ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​​តំបន់​ខ្មែរ​ក្រហម  ដោយ​ឆ្លង​កាត់​ដី  ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បង្កប់​គ្រាប់​មីន  ។   បន្ទាប់​​មក  ព្រះ​អង្គ​នាំ​​ធម្មយាត្រា​​ជា​ច្រើន  ​ឆ្ពោះ​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ទាំង​មូល  ជាមួយ​មនុស្ស​ចំនួន​ប្រមាណ​ ២០០ ទៅ ៣០០ នាក់​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ  (មាន​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ  ដូន​ជី  និង​ឧបាសក​ឧបាសិកា)  ។  នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥   មាន​រហូត​ដល់ ៥០០ នាក់   ដែល​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា  ។   នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥ នោះ   មាន​ពួក​ខាង​​ « បូជនីយេសចរណ៍​អន្តរជំនឿ​ដើម្បី​សន្តិភាព​និង​ជីវិត »  បាន​ទៅ​ជួប​និង​រួប​រួម​គ្នា​ជា​មួយ​ពួក​អ្នក​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា​នោះ  ។   ក្រុម​ទាំង ២  បាន​ដើរ​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា  ពី​ព្រំ​ប្រទល់​ថៃ  រហូត​ដល់​ព្រំ​ប្រទល់​វៀតណាម   ដោយ​បាន​ដើរ​កាត់​តំបន់​ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​កាន់​កាប់  អស់​រយៈ​ពេល​ច្រើន​ថ្ងៃ  ។   ដោយ​ហេតុ​តែ​បាន​បង្រៀន​នូវ​ភាព​អហិង្សា  និង​កសាង​វត្ត​អារាម​ខាង​ពុទ្ធសាសនា​ទូទាំង​ពិភព​លោក   ដើម្បី​ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​ដល់​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ  ដែល​ត្រូវ​និរទេស  ឲ្យ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​សាសនា​ប្រកប​ដោយ​សន្តិភាព​របស់​ខ្លួន​នេះ   បាន​ជា​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​  បាន​ទទួល​ « រង្វាន់​នៃ​​សេចក្តី​ក្លាហាន​និង​មនសិការ  ពី​​មូលនីធិ​ ភីស ​អាប្បេយ៍  (អាស្រមបទ​សន្តិភាព) »  (Peace Abbey Courage of Conscience Award)  ។

គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ព្រះ​អង្គ​ថា  ជា « មហាត្មៈ​គន្ធី នៃ​ប្រទស​កម្ពុជា »  ។   លោក​ស្រី ឃ្លែរប៊ន ផិល្ល  (Claiborne Pell)  ដែល​ជា​ប្រធាន​គណៈ​កម្មាធិការ​ការ​បរទេស​នៃ​ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិកាំង  បាន​ស្នើ​ឈ្មោះ​របស់​ព្រះ​អង្គ  ចំពោះ​រង្វាន់​សន្តិភាព​ណូបែល  ។   គេ​ក៏​បាន​ស្នើ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អង្គ  ចំពោះ​រង្វាន់​នេះ  នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥,  ១៩៩៦   និង  ១៩៩៧   ដោយ​យល់​ឃើញ​សកម្មភាព​របស់​ព្រះ​អង្គ​ក្នុង​ការ​នាំ​សន្តិភាព​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា  ។  ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ  ក៏​មាន​តួ​នាទី​ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ឲ្យ​​​​ « ពុទ្ធសាសនិក​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បីសន្តិភាព »  (Buddhist Peace Fellowship)  ហើយ​ព្រះ​អង្គ​គង់​ម្តង​ម្កាល​នៅ​វត្ត​អារាម​​បាលិលេយ្យ​  ដែល​កសាង​ដោយ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខ្មែរ  នៅ​ទី​ក្រុង​ហ្វ៊ីឡាឌែលហ៊្វីយ៉ា  រដ្ឋ​ផេនស៊ីលវ៉ានីញ៉ា  ស.រ.អា.  ។

សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​បាន​ទទួល​អនិច្ចធម្ម​នៅ​ក្រុង​ន័រធ៍​ហាំប៍តុន  រដ្ឋ​ម៉ាស្សាឈូសេត្តស៍  នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក  នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ ២០០៧  ៕

 
 ជីវប្រវត្តិ​សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ជា​ខេមរភាសា ៖    

អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
ព្រះពុទ្ធសាសនា
ព្រះសង្ឃខ្មែរ
ព្រះសង្ឃ
ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទក្នុងប្រទេសកម្ពុជា
ព្រះសង្ឃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ