វិធី​កម្លាយ

នៅក្នុងភាសាខ្មែរ យើងឃើញថាមានពាក្យជាច្រើនកើតចេញពីពាក្យតែមួយ ឧទា. គម្រប់ និង បង្គ្រប់ កើតចេញពីពាក្យ គ្រប់...។ ពាក្យទាំងនោះកើតឡើងដោយសារវិធីកម្លាយ។ វិធីកម្លាយមានពីរយ៉ាងគឺ កម្លាយដោយផ្នត់ដើម និងកម្លាយដោយផ្នត់ជែក។ 
បង

កម្លាយដោយផ្នត់ដើម

ទម្រង់(ព-)
ទម្រង់(ព-) មានប្រាំគឺ [ក-]  [ច-]  [ប-]  [ត-] និង [ស-]។
ឧទាហរណ៍៖
[ម-] + ងក់ → ម្ង៉ក់
[ច-] + បូត → ច្បូត
[ត-] + រៀប → ត្រៀប
[ត-] + រង → ត្រង
[ប-] + ដូរ → ប្ដូរ
[ប-] + ដឹង → ប្ដឹង
[ប-] + ដាច់ → ផ្ដាច់
[ប-] + ជុំ → ភ្ជុំ
[ស-] + កាត់ → ស្កាត់
[ស-] + កក → ស្កក

ទម្រង់(ពស-)
ទម្រង់(ពស-) ក៏មានប្រាំដូចគ្នាដែរគឺ [ក-]  [ច-]  [ប-]  [ត-] និង [ស-]។
ឧទាហរណ៍៖
[ក-] + កាយ → កកាយ
[ក-] + កូរ → កកូរ
[ច-] + ចឹក → ចចឹក
[ត-] + តះ → តតះ
[ប-] + បោស → បបោស
[ស-] + សិត → សសិត

ទម្រង់(ពសព-)
ទម្រង់(ពសព-) មានច្រើនបែបដូចជា [ក'ង-] [ក'ន-] [ក'ម-] [ប'ន-] [ប'ណ-] [ប'ញ-] [ប'ម-] [ព'ន-] [រ'ម-] … ។
ឧទាហរណ៍៖
[ក'ង-] + ធំ →
[ក'ន-] + តឿ → កន្ដឿ
[ក'ម-] + បាក់ → កំបាក់
[ក'ម-] + បាំង → កំបាំង
[ប'ន-] + ត → បន្ដ
[ប'ណ-] + ដើរ → បណ្ដើរ
[ប'ញ-] + ចេញ → បញ្ចេញ
[ប'ម-] + ពេញ → បំពេញ
[ព'ន-] + យល់ → ពន្យល់
[រ'ម-] + លេច → រំលេច
[អ'ម-] + រែក → អំរែក
[អ'ម-] + បោស → អំបោស
[ប'ង-] + គ្រប់ => បង្គ្រប់
[ប'ង-] + កើយ => បង្កើយ

ទម្រង់(ពពស-)
ទម្រង់(ពពស-)មានតែពីរគត់ គឺ [ប្រ-] និង [ស្រ-]។
ឧទាហរណ៍៖
[ប្រ-] + ដាល់ → ប្រដាល់
[ប្រ-] + ជល់ → ប្រជល់
[ប្រ-] + កាន់ → ប្រកាន់
[ស្រ-] + អាប់ → ស្រអាប់
[ស្រ-] + លះ → ស្រលះ
[ស្រ-] + ទន់ → ស្រទន់

កម្លាយដោយផ្នត់ជែក

ទម្រង់(-ព-)
ទម្រង់(-ព-)មានបីគឺ [-ម-] [-ន-] [-ប-]។
ឧទាហរណ៍៖
[-ន-] + កើយ → ខ្នើយ
[-ន-] + ជាន់ → ឈ្នាន់
[-ន-] + សែង → ស្នែង
[-ប-] + លាយ → ល្បាយ
[-ប-] + លេង → ល្បែង
[-ប-] + លឿន → ល្បឿន
[-ម-] + ជួញ → ឈ្មួញ
[-ម-] + ដើរ → ថ្មើរ
[-ម-] + ចាំ → ឆ្មាំ
[-ម-] + ខូច → ខ្មោច
[-ម-] + គោះ → ឃ្មោះ
[-ម-] + រាល → ច្រាល

ទម្រង់(-សព-)
ទម្រង់(-សព-)មាន [-អ'ង-] [-អ៊'ង-] [-អ'ម-] [-អ៊ម-] [-អ'ន-] [-អ៊'ន-]។
ឧទាហរណ៍៖
[-អ'ង-] + ខ្វះ → កង្វះ
[-អ'ង-] + ខ្វារ → កង្វារ
[-អ៊'ង-] + ព្រោះ → ពង្រោះ
[-អ៊'ង-] + ព្រាត់ → ពង្រាត់
[-អ៊'ង-] + ឃ្វាល → គង្វាល
[-អ'ម-] + ស្លាប់ → សម្លាប់
[-អ'ម-] + ខ្លាំង → កម្លាំង
[-អ៊ម-] + ឈរ → ជំហរ
[-អ'ន-] + ខ្លាស់ → កន្លាស់
[-អ៊'ន-] + កាច់

ទម្រង់(-ស/ព-)
ទម្រង់(-ស/ព-) មានពីរ គឺ [-អ៊/ន-] និង [-អ៊/ប-]។
ឧទាហរណ៍៖
[-អ៊/ន-] + រាប → រនាប
[-អ៊/ន-] + រាស់ → រនាស់
[-អ៊/ប-] + រៀប → របៀប
[-អ៊/ប-] + រាំ → របាំ

ទម្រង់(-សព/ព-)
ទម្រង់(-សព/ព)មានពីរដូចគ្នាដែរគឺ [-អ'ម/ន-] និង [-អ៊'ម/ន-]។
ឧទាហរណ៍៖
[-អ'ម/ណ-] + កើត → កំណើត 
[-អ'ម/ណ-] + ចេញ → ចំណេញ
[-អ៊'ម/ន-] + គិត → គំនិត
[-អ៊'ម/ន-] + ទិញ → ទំនិញ ៕គួរ  បង្គួរវេយ្យាករណ៍

ភាសាខ្មែរ