អាមេនី

ប្រទេសអាមេនី (ភាសាអាមេនី៖ Հայաստան) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអាមេនី គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនខាងលិចជាប់ប្រទេសតួកគី ចចជីនៅភាគខាងជើង អាស៊ែបៃសង់និងខ្សែបន្ទាត់ឡាឈីន (ក្រោមកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពរុស្ស៊ី) នៅភាគខាងកើត និងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅភាគខាងត្បូង។ យេរេវ៉ាគឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសមួយនេះ។

ប្រវត្តិសាស្រ្ត

Armenia ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបជុំវិញភ្នំគម្ពីរប៊ីបអារ៉ារ៉ាត, 
ដែលទូករបស់លោកណូអេត្រូវបានគេនិយាយថាបានមក
ដល់នៅសល់ក្រោយពីទឹកជំនន់។ (ព្រះគម្ពីរលោ 8: 4) ។ 
មានភស្តុតាងនៃអរិយធម៌របស់អាមេនីក្នុងសម័យសំរិទ្ធ
និងមុននេះមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងប្រហែល 4000 ឆ្នាំមុនគ។
ការស្ទង់មតិបុរាណវិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ 2010 និង 2011 នៅឯគុហា 
Areni-1 បានលទ្ធផលនៅក្នុងការរកឃើញស្បែកជើងរបស់ពិភព
លោកដំបូងបំផុតដែលបានស្គាល់ស្បែកសំពត់និងកន្លែងផលិត
ស្រានេះ។ប្រតិទិន Haik បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃ Navasardi 1 (គណនាទៅជាស្មើនឹង 11 សីហា) 2492 មុនគ, ពេលដែលស្ដេច Haik កម្ចាត់បាប៊ីឡូនស្ដេច BEL (Nemruth) ។ ដោយប្រពៃណីអាមេនីរំលឹកគ្រឹះរបស់ខ្លួនដើម្បីកាលបរិច្ឆេទនេះ។ រដ្ឋជាសម័យសំរិទ្ធមួយចំនួនរីកចំរើននៅក្នុងតំបន់នៃមហា Armenia រួមទាំងជនជាតិចក្រភព (នៅកម្ពស់នៃអំណាចរបស់ខ្លួន), Mitanni (ប្រវត្តិសាស្រ្តខាងត្បូងលោក
ខាងលិច Armenia) និង Hayasa-Azzi (1500-1200 មុនគ) ។ មនុស្ស Nairi (សតវត្សទី 9 ដល់ទៅ 12 មុនគស) និងព្រះរាជាណាចក្រ Urartu (1000-600 មុនគេបានបង្កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់អធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួននៅលើអាមេនីឯស្រុក។ ប្រទេសនេះបានបញ្ជាក់និងកុលសម្ព័ន្ធបាន
ចូលរួមក្នុង ethnogenesis របស់ប្រជាជនអាមេនី។ សិលាចារឹក lapidary អក្សរសម័យបូរាណដ៏ធំមួយបានរកឃើញប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុងយេរេវ៉ា បានបង្កើតឡើងដែលថារដ្ឋធានីសម័យទំនើបនៃអាមេនីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅរដូវក្តៅនៃឆ្នាំ 782 ដោយព្រះបាទ Argishti I។ ក្រុងយេរេវ៉ាគឺជាទីក្រុងចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកបានចងក្រងជាឯកសារកាលបរិច្ឆេទពិតប្រាកដនៃមូលនិធិរបស់ខ្លួន។ មនុស្សប្រហែល 600 មុនគ.ស រាជាណាចក្រអាមេនីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្រោមរាជវង្ស Orontid ។ នគរនេះបានក្លាយជារដ្ឋពេញលេញពីដែននៃឥទ្ធិពលនៃ Seleucid ចក្រភពក្នុង 190 មុនគ.ស នៅក្រោមព្រះបាទ Artaxias ខ្ញុំនិងចាប់ផ្តើមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវង្ស Artaxiad នេះ។ Armenia បានឈានដល់កម្ពស់របស់ខ្លួនរវាង 95 និង 66 មុនគ.ស នៅក្រោម Tigranes ដ៏អស្ចារ្យដែលបានក្លាយជានគរដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៃពេលវេលាភាគខាងកើតរបស់ខ្លួននៃសាធារណរដ្ឋរ៉ូម៉ាំង។ នៅសតវត្សបន្ទាប់ Armenia មាននៅក្នុងវិស័យនេះអាណាចក្រនៃឥទ្ធិពលកំឡុងរជ្ជកាល Tiridates ជាស្ថាបនិកនៃរាជវង្ស Arsacid របស់ Armenia នេះ។ នៅទូទាំងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនក្នុងព្រះរាជ្យនៃ Armenia រីករាយពេលឯករាជ្យភាពទាំងពីរ និងអំឡុងពេលនៃប្រធានបទស្វ័យភាពទៅចក្រភពសហសម័យ។ ទីតាំងជាយុទ្ធសាស្រ្តរបស់ខ្លួនក្នុងរវាងពីរទ្វីបនេះបានទទួលរងវាទៅឈ្លានពានដោយប្រជាជនជាច្រើនរួមទាំងជនជាតិអាសស៊ើរ (ក្រោម Ashurbanipal នៅជុំវិញ 669-627 មុនគ.ស ព្រំដែននៃចក្រភពអាសស៊ើរបានឈានដល់ដូចជានៅឆ្ងាយដូចជា Armenia & ភ្នំ Caucasus ដែល) ក្រិករ៉ូម, សភាព, ពួកអារ៉ាប់, ម៉ុងហ្គោល, ពែក, អូតូម៉ង់ទួនិងរុស្ស៊ី។
ដែលជាអ្នកមិនជឿអាមេនីប្រាសាទ Garni ប្រហែលជាបានសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សទី 1 នៃគ, គឺជា "ការកសាងឡើងត្រង់បាំងសាច Greco-រ៉ូម៉ាំង" តែនៅក្នុង Armenia និងទាំងមូលអតីតសហភាពសូវៀត។

សាសនានៅ Armenia បុរាណត្រូវបានទាក់ទងទៅនឹងប្រវត្តិសាស្រ្តសំណុំនៃជំនឿដែលនៅពែរ្ស, នាំឱ្យមានការកើតមាននៃការ Zoroastrianism នេះ។ វាជាពិសេសផ្តោតទៅលើការគោរពបូជានៃ Mihr (Avestan Mithras) និងក៏មានរួមបញ្ចូលទាំងការ pantheon នៃព្រះ Aryan ដើមកំណើតដូចជា Aramazd, Vahagn, Anahit, និង Astghik មួយ។ ប្រទេសនេះបានប្រើប្រតិទិន Hayk។

អាមេនីពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលមានរយៈពេល 12 ខែ។គ្រីស្ទសាសនាបានរីករាលដាលចូលទៅក្នុងប្រទេសនេះនៅដើមគ 40 ព្រះបាទ Tiridates ទី III (គ 238-314) បានធ្វើឱ្យសាសនាគ្រីស្ទសាសនារបស់រដ្ឋក្នុង 301 ក្លាយជារដ្ឋដែលជាគ្រិស្ដសាសនិកជាផ្លូវការលើកដំបូងនោះគ្រីស្ទសាសនាដប់ឆ្នាំមកហើយមុនពេលដែលចក្រភពរ៉ូមបានផ្តល់ ជាត្រាប្រណីផ្លូវការនៅក្រោម Galerius, និង 36 ឆ្នាំមុនពេលនេះត្រូវបានគេស្ទែដ៏អស្ចារ្យបានទទួលបុណ្យច្រមុជទឹក។

បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរាជាណាចក្រអាមេនីក្នុង 428 គ.ស ភាគច្រើននៃ Armenia ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាការ marzpanate ក្នុង Sassanid ចក្រភពមួយ។ បន្ទាប់ពីការបះបោរអាមេនីក្នុង 451 គគ្រីស្ទានអាមេនីរក្សាសេរីភាពសាសនារបស់ពួកគេខណៈដែល Armenia ទទួលបានស្វ័យភាព។

អាយុកាល អាមេនី
ក្រោយឆ្នាំ(៤២៨-៦៣៦),Armenia បានក្លាយជាអេមីរ៉ាតដែលជាវត្ថុដ៏សក្ដិសិទ្ធិនៃចក្រភពអារ៉ាប់,វត្ថុសក្ដិសិទ្ធិនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយព្រះអង្គម្ចាស់នៃ Armenia, និងទទួលស្គាល់ដោយ caliph និងសភាពអធិរាជ។រដ្ឋបាលរបស់ប្រទេសអាមីនេវាគឺជាផ្នែកមួយដែលបង្កើតឡើងដោយពួកអារ៉ាប់ ហើយក្នុងនោះពួកអារ៉ាប់ក៏បានបញ្ចូលGeorgia and Caucasian Albania។ នាយកសាលានៃប្រទេស អាមីនេបាននិយាយថារហូតមកដល់  ៨៨៤ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យវិញ អារ៉ាប់បានចុះខ្សោយក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះបាទ Ashot I Bagratuni។

រដ្ឋអាមេនីបានក្រោកឡើងវិញដោយលេចរូបរាងដ៏ល្អក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្ស Bagratuni និងបន្តរហូតដល់ 1045។នៅពេលដែលតំបន់ជាច្រើននៃ Bagratid Armenia បានបំបែកនគរឯករាជ្យនិងជាក្សត្រដូចជាព្រះរាជាណាចក្រ Vaspurakan គ្រប់គ្រងដោយសភា Artsruni នៅភាគខាងត្បូងនៃព្រះរាជាណាចក្រ Syunik នៅភាគខាងកើត, ឬព្រះរាជាណាចក្រ Artsakh នៅលើទឹកដីសម័យទំនើប Nagorno Karabakh  សម័យនោះក៏ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះរាជា Bagratid ដែរ។មិនយូរប៉ុន្មាអាមេនីក៏បានធ្លាក់ក្នុងស្ថានការណ៍ដូចដើម (១០៤៥)។ដើម្បីគេចផុតពីសេចក្តីស្លាប់និងការធ្វើជាខ្ញុំបំរើរបស់ពួកគេ Gagik II, ស្តេច នី(Ani) នៃរដ្ឋអាមេនីរួមជាមួយនិងលោក Roupenបានរត់ចូលទៅក្នុងជ្រោះនៃភ្នំ Taurus ហើយបន្ទាប់មកចូលទៅក្នុងក្រុងតើសុសស្រុកគីលីគា។អភិបាលបានផ្ដល់ជំរកឱ្យពួកគេ ដែលជាកន្លែងដែលព្រះរាជាណាចក្រអាមេនី ស្រុកគីលីគា ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៦ ខែមករាឆ្នាំ ១១៩៨ នៅក្រោមព្រះបាទលោក Leo ដែលជាកូនចៅរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Roupen មួយ។
ដោយបានឃើញខ្លួនឯងបានឃើញភាពជោគជ័យថ្ងៃនេះនៃគ្រិស្ដសាសនានៅភាគខាងកើតអ្នកស្រុកគីលីគាមានសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏រឹងមាំជាមួយនិងក្លិប Crusaders អឺរ៉ុប ។ សារៈសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ស្រុកគីលីគានិងរដ្ឋអាមេនីត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការផ្ទេរអាសនៈនៃ Catholicos របស់អាមេនីភូមិភាគសាសនាចក្រដែលជាមេដឹកនាំសាសនារបស់ប្រជាជនអាមេនីនៅក្នុងតំបន់នោះ។
ចក្រភព Seljuk ចាប់ផ្តើមដួលរលំ។ នៅដើមសតវត្សទី ១២,មេដឹកនាំអាមេនីនៃក្រុមគ្រួសារដ៏ថ្លៃថ្នូ Zakarid បើកឡានចេញពី Seljuk និងបានបង្កើតឡើងនូវវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិអាមេនីពាក់កណ្តាលឯករាជ្យនៅភាគខាងជើងនិងភាគខាងកើត Armenia គេស្គាល់ថាជា Zakarid Armenia, ដែលមានរយៈពេលស្ថិតក្រោមការគាំទ្ររបស់ហ្សកហ្ស៊ីកម្ពុជា។ ក្រុមគ្រួសារដ៏ថ្លៃថ្នូនៃ Orbelians ចែករំលែកត្រួតពិនិត្យ Zakarids ក្នុងផ្នែកផ្សេងគ្នានៃប្រទេសនេះជាពិសេសនៅក្នុង Syunik និង Vayots Dzor ខណៈពេលដែលក្រុមគ្រួសាររបស់លោក Hasan អាមេនីJalalians បានគ្រប់គ្រងខេត្ត Artsakh និង Utik ដែលជាព្រះរាជាណាចក្រ Artsakh ។

អាមេនីនៅដើមសម័យទំនើប 

ក្នុងអំឡុង 1230 នេះចក្រភពម៉ុងហ្គោលសញ្ជ័យ Zakaryan នាយកសាលាក៏ដូចជានៅសល់របស់ Armenia បាន។ ការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោលីត្រូវបានគេតាមដានយ៉ាងឆាប់ដោយ
អ្នកយកការនៃកុលសម្ព័ន្ធដទៃទៀតនៅអាស៊ីដូចជា (ក្រុម Kara Koyunlu, Timurid និង AK Koyunlu) ដែលបានបន្តពីសតវត្សទី 13 រហូតដល់សតវត្សទី 15 ។នៅសតវត្សទី 16 ចក្រភព Ottoman និង Safavid Persiaបានចែកក៏បាន Armenia ។

សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងសង្គ្រាមប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនី

សាធារណរដ្ឋអាមេនីទីមួយ 
បើទោះបីជា កងទ័ពរុស្ស៊ី (ខាវខេស៊ូស) Caucasus ដែលជាកងកម្លាំងអធិរាជបានបញ្ជាដោយ នីកូលៀ យូឌីនីក(Nikolai Yudenich)
និងអារមេនីក្នុងអង្គភាពស្ម័គ្រចិត្តនិងជីវពលអាមេនីដែលដឹកនាំដោយ អានដ្រានិក អូសានាន(Andranik Ozanian )និង ធូម៉ាស 
ណាសាប៊ីហ្គាន(Tovmas Nazarbekian )ទទួលជោគជ័យក្នុងភាគច្រើនបំផុតនៃអូតូម៉ង់ អាមេនី ក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី១,
ការកើនឡើងរបស់ពួកគេបានបាត់បង់ការជាមួយបុលសេវិកបដិវត្តន៍ឆ្នាំ 1917 ។ 

នៅពេលនោះប្រទេសរុស្ស៊ីដែលគ្រប់គ្រងភាគខាងកើត អាមេនី, ហ្សកហ្ស៊ី, និងអាហ្សែបែហ្សព្យាយាមភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នានៅក្នុង
ប្រជាធិបតេយ្យសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ។ទោះជារយៈពេលចុងក្រោយសហព័ន្ធនេះ មាន ចាប់ពីខែកុម្ភៈដល់ខែឧសភាតែឆ្នាំ 
1918 ក៏ដោយ នៅពេលដែលភាគីទាំងបីបានសម្រេចចិត្តដើម្បីរំលាយវាបាន។ ជាលទ្ធផលរដ្ឋាភិបាល ហ្ដាសនាកស្តូថយូន(Dashnaktsutyun)
នៃ អាមេនី ខាងកើតប្រកាសឯករាជ្យរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី 28 ខែឧសភាដែលជាសាធារណរដ្ឋដំបូងនៃអាមេនី ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្រុកស៊ីរី 
ម៉ានួកាន(Manukian) នេះ។សាធារណរដ្ឋតំបូងមានឯករាជ្យភាពរយៈពេលខ្លីរស់នៅ ដោយសារសង្រ្គាមរ ជាមួយនឹង ជម្លោះ
ទឹកដីនិងការហូរចូលដ៏ធំនៃជនភៀសខ្លួនពីអូតូម៉ង់ អាមេនី,ការនាំយកជាមួយពួកគេជំងឺនិងអត់ឃ្លាន។ 
អំណាច អ៊ីនធែន(Entente), បំភ័យដោយសកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលអូតូម៉ង់ដែលបានស្វះស្វែងដើម្បីជួយឱ្យរដ្ឋអាមេនី
ដែលបានបង្កើតឡើងសារជាថ្មីតាមរយៈមូលនិធិជំនួយសង្គ្រោះនិងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃការគាំទ្រ។
នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្រ្គាមនេះបានទទួលជ័យជំនះមានអំណាចដើម្បីចែកឡើងចក្រភព អូតូមាន(Ottoman)ចុះហត្ថលេខា
រវាងសម្ព័ន្ធមិត្តនិងសមាគមអំណាចនិងចក្រភពអូតូម៉ង់នៅថ្ងៃទី 10 ខែសីហាឆ្នាំ 1920 សន្ធិសញ្ញា សេវ៉ើ(Sèvres)
បានចុះកិច្ចសន្យាដើម្បីរក្សាបាននូវអត្ថិភាពនៃសាធារណរដ្ឋអាមេនីហើយដើម្បីភ្ជាប់អតីតទឹកដីរបស់អូតូម៉ង់ អាមេនី។ដោយសារ
តែព្រំដែនថ្មីនៃArmeniaត្រូវបានគូរដោយលោកប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិ វូដរ៉ូវ វីលសុន(Woodrow Wilson) អូតូម៉ង់
អាមេនីក៏ត្រូវបានយោងទៅតាមឈ្មោះរបស់គាត់រួចដាក់ថា ”វីលសុន អាមេនី” (Wilsonian Armenia )។ 
លើសពីនេះទៀតគ្រាន់តែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនថ្ងៃទី 5 ខែសីហាឆ្នាំ 1920 មីរេន ដាម៉ាឌៀន(Mihran Damadian )
របស់អាមេនីសហភាពជាតិដឺរដ្ឋបាលអាមេនីជាក់ស្ដែងនៅស្រុកគីលីគាបានប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់
ស្រុកគីលីគាជាសាធារណរដ្ឋស្វយ័តអាមេនីស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង។

ទោះបីជាមានការពិចារណានៃការអាចធ្វើទៅបានធ្វើឱ្យ អាមេនីអាណត្តិស្ថិតក្រោមការការពាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនេះ។ 
ទោះជាយ៉ាងណាសន្ធិសញ្ញានេះ ត្រូវបានច្រានចោលដោយចលនាជាតិប្រទេសតួកគីហើយមិនដែលបានចូលជាធរមាន។
ចលនានេះត្រូវបានគេប្រើសន្ធិសញ្ញានេះថាជាឱកាសនេះដើម្បីប្រកាសខ្លួនវាផ្ទាល់របស់រដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់របស់ប្រទេសទួកគី
ជំនួសរបបរាជានិយមដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុលដោយមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងទីក្រុងអង់ការ៉ាសាធារណរដ្ឋមួយ។
ក្នុងឆ្នាំ 1920 កងកម្លាំងជាតិនិយមតួកគីបានលុកលុយសាធារណរដ្ឋអាមេនីក្មេងខ្ចីពីទិសខាងកើត។កងកម្លាំងទួរគីនៅក្រោមការ
បញ្ជារបស់ កាស៊ីម ការ៉ាប៊ីគី(Kazim Karabekir) បានចាប់យកទឹកដីអាមេនីដែលរុស្ស៊ីបានបញ្ចូលបន្ទាប់ពី សង្គ្រាមទួរគីឆ្នាំ
1877-1878ហើយបានកាន់កាប់ទីក្រុងចាស់របស់ អាលិចសាន់ដ្រូពូល(Alexandropol) សម័យបច្ចុប្បន្នជីយូមរី (Gyumri) ។
ការប៉ះទង្គិចដោយហិង្សានៅទីបំផុតបានបញ្ចប់ដោយសន្ធិសញ្ញាអាលិចសាន់ដ្រូពូល (Alexandropol )នៅលើទី 2 ខែធ្នូឆ្នាំ 1920 ។
សន្ធិសញ្ញានេះបានបង្ខំឱ្យ អាមេនី ដកហូតអាវុធភាគច្រើននៃកងកម្លាំងយោធារបស់ខ្លួនប្រគល់អតីតទឹកដីអូតូម៉ង់ទាំងអស់
ដែលបានផ្តល់ទៅឱ្យវាដោយសន្ធិសញ្ញាសើវីស(Sèvres)និងដើម្បីផ្តល់ឱ្យឡើងទាំងអស់នេះ "(Wilsonian Armenia)" 
បានផ្ដល់ទៅវានៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាសើវីស(Sèvres)។ក្នុងពេលដំណាលគ្នានេះកងទ័ពសូវៀតទីដប់មួយក្រោមការបញ្ជារបស់ 
ហ្គ្រីហ្គូរីយ អរចនីកីដស៍(Grigoriy Ordzhonikidze) នោះបានឈ្លានពាន អាមេនីនៅ ការាវាន់សារៀ(Karavansarai)
(សម័យបច្ចុប្បន្ន អ៊ីជីវាន់(Ijevan) នៅថ្ងៃទី 29 ខែវិច្ឆិកា។ នៅថ្ងៃទី4 ខែធ្នូកងកម្លាំង អរចនីកីដស៍ (Ordzhonikidze) 
បានយាងចូលទីក្រុង យិរីវាន់(YEREVAN )និងសាធារណរដ្ឋអាមេនីដែលជារយៈពេលខ្លីបានដួលរលំ។
បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសាធារណរដ្ឋនេះជាខែកុម្ភៈបះបោរឆាប់បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ 1921 និងបាននាំឱ្យមានការបង្កើតនៃ
សាធារណរដ្ឋភ្នំ អាមេនី ដោយកងកម្លាំងអាមេនីស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់ ហ្គារីជីន (Garegin Nzhdeh) លើខែមេសា 
26 ដែលវាយប្រយុទ្ធបិទទាំងពីររំលោភបំពានសូវៀតនិងប្រទេសតួកគីនៅ ហ្សាងហ្គីហ្សូ(Zangezur) នេះ តំបន់ភាគខាងត្បូង
អាមេនី។បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងសូវៀតដើម្បីរួមបញ្ចូលនៅក្នុងខេត្ត ស៊ីយូនិក(Syunik) ស្នាក់ 
អាមេនីរបស់ការបះបោរនេះបានបញ្ចប់ហើយកងទ័ពក្រហមបានគ្រប់គ្រងតំបន់នោះនៅថ្ងៃទី 13 ខែកក្កដា។

ភូមិសាស្ត្រ

អាកាសធាតុ 
អាកាសធាតុនៅ Armenia នេះគឺជាទ្វីបគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ រដូវក្តៅស្ងួតនិងពន្លឺថ្ងៃ, យូរអង្វែងពីខែមិថុនាដល់ពាក់កណ្តាលខែកញ្ញា។ សីតុណ្ហាភាព fluctuates ចន្លោះពី 22 និង 36 ° C នេះ (72 និង 97 ° F) ។ ទោះជាយ៉ាងណា, កម្រិតសំណើមទាបជួយកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ ខ្យល់ល្ងាចបក់ចុះពីលើភ្នំផ្ដល់នូវឥទ្ធិពលស្រស់និងត្រជាក់ស្វាគមន៍។ និទាឃរដូវគឺមានរយៈពេលខ្លីខណៈពេលដែលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះគឺមានរយៈពេលយូរ។ រដូវស្លឹកឈើជ្រុះស្លឹកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារស់រវើកនិងមានពណ៌ធម្មជាតិរបស់ពួកគេ។

រដូវរងាមានជំងឺផ្តាសាយណាស់ជាមួយនឹងបានើននៃព្រិលជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពចាប់ពីរវាង -10 និង -5 ° C នេះ (14 និង 23 ° F) ។ កីឡារដូវរងារីករាយ យ៉ាងអន្ទះអន្ទែងនឹងជិះស្គីចុះភ្នំនៃ Tsakhkadzor មានទីតាំងនៅខាងក្រៅទីក្រុង YEREVAN និងមានរយះពេលសាមសិបនាទី។ បឹង Sevan, nestled ឡើងនៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបអាមេនីនេះគឺជាបឹងធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោកទាក់ទង
ទៅនឹងកម្ពស់របស់ខ្លួននៅ 1.900 ម៉ែត្រ (6,234 ហ្វីត) លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។

រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ 

នយោបាយរបស់ Armeniaកើតឡើងនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ
ប្រធានាធិបតីតំណាង។ នេះបើយោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ Armeniaលោកប្រធានាធិបតីនេះគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនិងប្រព័ន្ធពហុបក្សនេះ។ អំណាចប្រតិបត្តិគឺត្រូវបានអនុវត្តដោយរដ្ឋាភិបាល។អំណាចនីតិបញ្ញត្តិត្រូវបានផ្តល់ទាំងនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលនិងរដ្ឋសភា។ សភា unicameral (ហៅ Azgayin Zhoghov ឬរដ្ឋសភាជាតិ) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមចម្រុះរបស់គណបក្សនយោបាយចំនួនបួន: គណបក្សអភិរក្សគណបក្សសាធារណរដ្ឋដែលជាគណបក្ស Armenia រុងរឿងក្បួនរបស់គណបក្សច្បាប់និងសហព័ន្ធបដិវត្តន៍អាមេនី។ គណបក្សប្រឆាំងដ៏សំខាន់គឺគណបក្ស Raffi Hovannisianរបស់បេតិកភ័ណ្ឌដែលបានជួយឱ្យសមាជិកអាមេនីយថាហេតុនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប
និងអង្គការណាតូ។គោលដៅរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេនីបានថ្លែងថាគឺដើម្បីកសាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ
សភាបែបលោកខាងលិចដែលជាមូលដ្ឋាននៃសំណុំបែបបទរបស់រដ្ឋាភិបាល។ វាមាននៅខាងលើមានអាយុដប់ប្រាំបីដែលបានការបោះឆ្នោតជាសកល។អ្នកសង្កេតការណ៍អន្ដរជាតិនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបនិងក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបានចោទសួរភាពយុត្តិធម៌នៃការបោះឆ្នោតសភានិង
ប្រធានាធិបតី Armenia និងការធ្វើប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1995 
ដោយលើកឡើងពីកង្វះបោះឆ្នោតកង្វះនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដោយគណៈកម្មការបោះឆ្នោតនិងការថែទាំជនក្រីក្រនៃបញ្ជីបោះឆ្នោត
និងកន្លែងបោះឆ្នោត។អង្គការ Freedom House ប្រភេទ Armenia នៅក្នុងរបាយការណ៍ឆ្នាំ 2008 របស់ខ្លួនថាជា "របបផ្តាច់ការពាក់កណ្តាល
បានរួមបញ្ចូលគ្នា" (រួមជាមួយ Moldova,កូសូវ៉ូ, កៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថាននិងរុស្ស៊ី) និងលំដាប់ទី 20 ក្នុងចំណោម 29 Armenia ប្រទេសនៅក្នុងការផ្លាស់
ប្តូរដោយមានពិន្ទុប្រជាធិបតេយ្យនៃ 5,21 ចេញពី 7 (7 តំណាងឱ្យការរីកចំរើនតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យទាបបំផុត) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1999 ពិន្ទុ
ប្រជាធិបតេយ្យអង្គការ Freedom House សម្រាប់ Armenia បានក្លាយជា
លំដាប់នៅលើការធ្លាក់ចុះ (ពី 4,79 ទៅ 5,21) ។] លើសពីនេះទៀតអង្គការ Freedom House ចំណាត់ Armenia ជា "ដោយឥតគិតថ្លៃមួយផ្នែក" 
នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួនពីឆ្នាំ 2007 បើទោះបីជាវាមិនបានប្រភេទ Armenia ជា "ធិបតេយ្យការបោះឆ្នោត"ដោយបង្ហាញការអវត្ដមាននៃ
ការបោះឆ្នោតដោយសេរីនិងប្រកួតប្រជែងដោយទំនាក់ទំនងមួយ។ទោះបីយ៉ាងណាការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងហាក់ដូចជាត្រូវបានធ្វើនិងការ
បោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអាមេនីឆ្នាំ 2008 ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រជាធិបតេយ្យភាគច្រើនដោយ OSCE និងម៉ូនីទ័រលោកខាងលិច។

យោធា 
នេះគឺជាកងទ័ពអាកាសរបស់ប្រទេសអាមេនី,យោធាអាមេនីត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1991 ហើយជាមួយនឹងការបង្កើតឡើងនៃក្រសួងការពារជាតិក្នុងឆ្នាំ 1992 នេះមេបញ្ជាការនៅក្នុងប្រធានយោធាជាប្រធាន អាមេនី, Serzh Sargsyan ។ ក្រសួងការពារជាតិស្ថិតនៅក្នុងបន្ទុកនៃការដឹកនាំនយោបាយបច្ចុប្បន្ននេះដែលដឹកនាំដោយលោកវរសេនីយ៍ឯក Seyran Ohanyan ខណៈពេលដែលការបញ្ជាយោធានៅតែមាននៅក្នុងដៃរបស់អគ្គសេនាធិការដែលដឹកនាំដោយប្រធានបុគ្គលិកបច្ចុប្បន្នដែលជាវរសេនីយ៍ឯកលោក Yuri Khatchaturov ។

កងកម្លាំងសកម្មបច្ចុប្បន្ននេះមានចំនួនប្រមាណជា 81.000 នាក់ ដោយមានទុកបម្រុងបន្ថែមនៃកងទ័ពចំនួន 32,000 ។ ឆ្មាំព្រំដែនអាមេនីគឺនៅក្នុងបន្ទុកនៃការយាមល្បាតព្រំដែនរបស់ប្រទេសជាមួយ Georgia និងអាហ្សែបែហ្សខណៈដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្តការឃ្លាំមើលព្រំដែនរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសអ៊ីរ៉ង់និងតួកគី។ នៅក្នុងករណីនៃការវាយប្រហារមួយ, អាមេនី គឺអាចប្រមូលផ្តុំបុរសដែលមានរាងកាយមាំមួនហើយមានអាយុពី 15 និង 59 សម្រាប់ការត្រៀមខ្លួនជាយោធាយោធា។

សន្ធិសញ្ញាសាមញ្ញមួយស្តីពីកងទ័ពនៅអឺរ៉ុបដែលបានបង្កើតដែនកំណត់ដ៏ទូលំទូលាយស្តីពីប្រភេទដ៏សំខាន់នៃគ្រឿងបរិក្ខាយោធាដែលត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័នដោយសភាអាមេនីក្នុងខែកក្កដាឆ្នាំ 1992។ក្នុងខែមីនាឆ្នាំ 1993 អាមេនី បានចុះហត្ថលេខាលើពហុភាគីអាវុធគីមីអនុសញ្ញានេះបានអំពាវនាវឱ្យមានការលុបបំបាត់នៃការផលិតអាវុធគីមី។ អាមេនី ចូលជាសមាជិកនៃសន្ធិសញ្ញាមិនសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ដែលបានចុះក្នុងសន្ធិសញ្ញានៅក្នុង ខែកក្កដាឆ្នាំ 1993 ។

អាមេនី ជាសមាជិកនៃអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព (CSTO) រួមជាមួយនឹងប្រទេសបេឡារុសកាហ្សាក់ស្ថានកៀហ្ស៊ីស៊ីស្ថានរុស្ស៊ីតាជីគីស្ថាននិងអ៊ូបេគីស្ថាន។ បានចូលរួមក្នុងភាពជាដៃគូរបស់អង្គការណាតូសម្រាប់កម្មវិធីសន្តិភាព (PIP) និងជាសមាជិកនៅក្នុងអង្គការណាតូហើយបានហៅថាក្រុមប្រឹក្សាភាពដៃគូ-អឺរ៉ូអាត្លង់ទិ (EAPC) ។អាមេនី បានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពនៅកូសូវ៉ូដែលជាផ្នែកមួយនៃកងទ័ព KFOR ដែលមិនមែនជារបស់អង្គការណាតូតែវាស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់ក្រិច។ អាមេនី ក៏មានសមាជិកនៃកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាព យោធារបស់ខ្លួនដែលជាផ្នែកមួយនៃកងកម្លាំងចម្រុះ ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់រហូតដល់ខែតុលាឆ្នាំ 2008។

បំណែងចែករដ្ឋបាល 
អាមេនី ត្រូវបានបែងចែកជាខេត្តចំនួនដប់ ដោយមានទីក្រុងឈ្មោះថា YEREVAN (Երեւան)ជារដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសនេះ។ នាយកប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសនេះមានជំនួនដប់ នៃបណ្តាខេត្តទាំងដប់ (អភិបាល) បានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលនៃ អាមេនី។ ប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុង YEREVAN នាយកប្រតិបត្តិគឺជាអភិបាលក្រុងនេះបានតែងតាំងដោយលោកប្រធានាធិបតី។

ក្នុងខេត្តនីមួយបែងចែកជាសហគមន៍។ សហគមន៍នីមួយៗគឺគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងនិងមានការតាំងទីលំនៅ មួយឬច្រើន។  ក្នុងឆ្នាំ 2007 អាមេនី មានរួមបញ្ចូលទាំង 915 សហគមន៍ដែលត្រូវបានចាត់ទុក 49 ទីក្រុងនិង 866 ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជនបទ។ រដ្ឋធានីទីក្រុង YEREVAN, ក៏មានស្ថានភាពដូចជាសហគមន៍មួយដែរ។ បន្ថែមលើនេះទៀតទីក្រុង YEREVAN ត្រូវបានបែងចែកជា ១២ ស្រុកថែមទៀត។

ទំនាក់ទំនងបរទេស
បច្ចុប្បន្នអាមេនី(Armenia)រក្សាការទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសនៅលើពិភពលោកដោយមានករណីលើកលែងធំចំនួនពីរត្រូវបានប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនជាបន្ទាន់ 
តួកគីនិងអាហ្សែបែហ្ស។ភាពតានតឹងត្រូវបានគេកំពុងរត់ការខ្ពស់រវាងអាមេនី (Armenia) និង អាសើបាចានី ក្នុងអំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនៃសហភាពសូវៀត។
នេះ Nagorno-Karabakh សង្គ្រាមត្រួតត្រានយោបាយរបស់តំបន់នេះនៅទូទាំងព្រំដែនឆ្នាំ ១៩៩០ រវាងប្រទេសទាំងពីរនៅតែជាគូប្រជែងហើយបានបិទរហូតដល់ថ្ងៃនេះ
ហើយជាដំណោះស្រាយអចិន្ត្រៃយ៍សម្រាប់ជម្លោះនេះមិនត្រូវបានឈានទៅដល់បើទោះបីស្រមុះស្រមួលបានផ្តល់ដោយអង្គការដូចជា OSCE។ប្រទេសអាមេនី(Armenia)
ជាសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិជាង ៤០ រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិមួយក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី សមាគមរដ្ឋឯករាជ្យ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក! 
អង្គការគយពិភពលោក!អង្គការនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចសមុទ្រខ្មៅ និង ប្រទេសឡានិយាយភាសាបារាំង។វាគឺជាសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធា CSTO មួយហើយ
ក៏បានចូលរួមក្នុងភាពជាដៃគូរបស់អង្គការណាតូសម្រាប់កម្មវិធីសន្តិភាព។ប្រទេសទួកគីក៏មានប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏យូរហើយក្រីក្រនៃការទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសអាមេនី(Armenia)
ហើយការបដិសេធរបស់ខ្លួនដើម្បីទទួលស្គាល់អំពើប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនី(Armenia)នេះ។ ប្រទេសតួកគីគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដំបូងដែលទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋ 
Armenia (សាធារណរដ្ឋទី 3) បន្ទាប់ពីឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនពីសហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១។បើទោះបីជាសតវត្សទី 20 និងដើមសតវត្សរ៍ទី 21 ទំនាក់ទំនងនៅតែតានតឹងហើយ
មិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការរវាងប្រទេសទាំងពីរដោយសារតែការបដិសេធរបស់តួកគីក្នុងការបង្កើតពួកគេសម្រាប់ហេតុផលជាច្រើន។ ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាម Nagorno-Karabakh 
និង លើកឡើងពីវាជាហេតុផលនេះប្រទេសទួកគីបានបិទដីរបស់ខ្លួនដោយខុសច្បាប់ព្រំដែនជាមួយអាមេនី(Armenia)អត្ថបទជាអក្សរដិតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ វាមិនបានលើកការបិទផ្លូវរបស់ខ្លួនដោយមានការ
សម្ពាធពីអ្នកបញ្ចុះបញ្ចូលអាជីវកម្មទួរគីដ៏មានឥទ្ធិពលហើយមានចំណាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងទីផ្សារអាមេនី(Armenia)។ 
នៅថ្ងៃទី ១០ ខែតុលាឆ្នាំ ២០០៩ប្រទេសអាមេនី (Armenia) និង ប្រទេសតួកគីបានចុះហត្ថលេខាលើពិធីសារស្តីពីដែលស្តីពីប្រក្រតីនៃការទំនាក់ទំនងដែលបានកំណត់លើ
កាលវិភាគសម្រាប់ការស្ដារឡើងវិញនូវទំនាក់ទំនងការទូតនិងការបើកព្រំដែនរួមគ្នារបស់ពួកគេ។ការផ្តល់សច្ចាប័ននៃអ្នកដែលបានត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសភាជាតិ នៅក្នុងប្រទេសអាមេនី(Armenia)វាបានឆ្លងកាត់ការទាមទារដោយច្បាប់អនុម័តនៃតុលាការធម្មនុញ្ញនិងត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់រដ្ឋសភាសម្រាប់ការផ្តល់សច្ចាប័នចុងក្រោយ។លោកប្រធានាធិបតីបានប្រកាស
ជាសាធារណៈថាជាមេដឹកនាំនៃនយោបាយរបស់ Armenia ភាគច្រើនដែលគាត់បានធានាផ្តល់សច្ចាប័នពិធីការបានទាំងនៅក្នុងប្រទេស និង ក្រៅប្រទេស Armenia ប្រសិនបើប្រទេស
ទួកគីបានផ្តល់សច្ចាប័នពួកគេ។ បើទោះបីដំណើរការនេះឈប់បន្តទៀតថាជាប្រទេសតួកគីដែលជាបុរេលក្ខខណ្ឌបន្ថែមទៀតដើម្បីផ្តល់សច្ចាប័នរបស់ខ្លួននិងការ«ពន្យាពេលវាហួសពីការណាមួយរយៈពេលសមហេតុសមផល»។ដោយសារតែជំហររបស់ខ្លួនរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរមិនរាក់ទាក់ Armenia ហើយមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសន្តិសុខរុស្ស៊ី។
តាមសំណើរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេនីរុស្ស៊ីរក្សាមូលដ្ឋានយោធាមួយនៅភាគពាយ័ព្យនៃទីក្រុងអាមេនី(Armenia)ហើយមិនហ៊ានប្រឆាំងនឹងប្រទេសតួកគី Gyumrias មួយ។បើទោះបីArmenia 
ក៏ត្រូវបានគេកំពុងសម្លឹងមើលទៅរករចនាសម្ព័ន្ធ-អឺរ៉ូអាត្លង់ទិចនៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ វាបានរក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកពិសេសតាមរយៈក្រុម diaspora អាមេនី
របស់ខ្លួន។ នេះបើយោងតាមការិយាល័យជំរឿនរបស់អាមេរិកនៅមាន ៤២៧.៨២២ អាមេនីដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសនេះ។ដោយសារតែការរាំងស្ទះដោយអាហ្សែបែហ្សនិងប្រទេសតួកគី
បាន Armeniaនៅតែបន្តការទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំជាមួយនឹងប្រទេសជិតខាងនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ គម្រោងបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នមួយដែលសេដ្ឋកិច្ច
នឹងមកពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ទៅឱ្យ Armenia បែបនេះគឺនៅក្នុងពេលដែលកំពុងត្រូវបានបង្កើតឡើង។ប្រទេសអាមេនី(Armenia)ជាមានសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបផងដែរហើយការរក្សាទំនាក់
ទំនងជាមិត្តជាមួយសហភាពអឺរ៉ុបជាពិសេសប្រទេសដែលជាសមាជិករបស់ខ្លួនដូចជាប្រទេសបារាំងនិងក្រិក។ការអង្កេតឆ្នាំ ២០០៥ បានរាយការណ៍ថា ៦៤% នៃចំនួនប្រជាជន អាមេនី 
នឹង មាននៅក្នុងការពេញចិត្តនៃការចូលរួមរបស់សហភាពអឺរ៉ុបនេះ។លោកមន្ត្រីអាមេនីមួយចំនួនបានសម្តែងនូវបំណងប្រាថ្នាផងដែរសម្រាប់ប្រទេសរបស់ពួកគេទៅទីបំផុតបានក្លាយទៅ
ជារដ្ឋជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបមួយចំនួនបានទស្សទាយនឹងធ្វើការដេញថ្លៃជាផ្លូវការជាសមាជិកនៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំមកនេះ។ នៅឆ្នាំ ២០០៤ កងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានចូលរួម KFOR ដែលជា
កម្លាំងអន្ដរជាតិដែលដឹកនាំដោយណាតូនៅកូសូវ៉ូ។ វាក៏ជាសមាជិកអ្នកសង្កេតការណ៍នៃសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ច Eurasian និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។អតីតសាធារណរដ្ឋនៃសហភាព
សូវៀតអាមេនីជាធិបតេយ្យដែលកំពុងរីកចម្រើនក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ត្រូវបានគេចរចាជាមួយសហភាពអឺរ៉ុបដើម្បីក្លាយជាដៃគូរងដែលនិយាយដោយស្របច្បាប់នេះវាបានសិទ្ធិក្នុងការចាត់ទុក
ជាសមាជិករបស់សហភាពអឺរ៉ុបបានផ្តល់បានជួបវានាពេលអនាគតស្ដង់ដារនិងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យបែបផែនការចាំបាច់ទោះបីជាផ្លូវការមិនមាននៅក្នុងទីក្រុងព្រុចសែលរដ្ឋាភិបាល Armenia 
ទោះជាមានបំណងចូលរួមជាមួយសហភាពគយបេឡារុស កាហ្សាក់ស្ថាននិងរុស្ស៊ីហើយក្លាយជាសមាជិកចុងក្រោយរបស់សហភាព Eurasianអត្ថបទជាអក្សរដិត ដែលបានស្នើឡើង។ 
ប្រទេសអាមេនី(Armenia)ត្រូវបានរួមបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយរបស់សហភាពអឺរ៉ុបនៅអឺរ៉ុបជាតំបន់ជិតខាង (ENP) ដែលមានគោលបំណងនៅក្នុងការនាំយកសហភាពអឺរ៉ុបនិងប្រទេស
ជិតខាងរបស់ខ្លួនកាន់តែជិត។

សិទ្ធិមនុស្ស 

សិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសអាមេនី(Armenia)គឺល្អប្រសើរជាងអ្នកដែលនៅក្នុងអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀតនិងបានគូរកាន់តែខិតជិតទៅតាមស្តង់ដាដែលអាចទទួលយកជាពិសេសសេដ្ឋកិច្ចនៅតែមានបញ្ហាជាច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ សរុបមកកំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សរបស់ប្រទេសអាមេនី( Armenia)គឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងរដ្ឋហ្សកហ្ស៊ី(Georgia)។ អាមេនី(Armenia)ត្រូវបានដាក់ស្លាកថាជា "ដោយឥតគិតថ្លៃមួយផ្នែក" ដោយអង្គការ Freedom House ។

សេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានពឹងផ្អែកទំាងស្រុកទៅលើការវិនយោគ និងជំនួយពីក្រៅប្រទេសអាមេនី។
ពីមុនជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចឯករាជ្យ ពឹងផ្អែកទៅឧស្សាហកម្មផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជា ឧស្សាហកម្មគីមី អេឡិចត្រូនិច ម៉ាស៊ីន ផលិតអាហារ  កៅស៊ូសំយោគ វាយនភណ្ឌ និង ពឹងផ្នែក យ៉ាងខ្លំាងពីធនធានពីក្រៅ។ ផ្គត់ផ្គង់ឧបករណ៍ម៉ាស៊ីនវាយនភ័ណ្ឌ, និងទំនិញផលិតផ្សេងទៀតដើម្បីពង្រឹងសាធារណរដ្ឋក្នុងការផ្លាស់ប្តូរសម្រាប់វត្ថុធាតុដើម និងថាមពល។
ថ្មីៗនេះសហប្រតិបត្តិការអ៊ិនថែលព្រមព្រៀង បើកមជ្ឍមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនៅសាធារណៈរដ្ឋអាមេនី ម្យ៉ាងទៀតដើម្បីផ្តល់ជាសញ្ញាដល់ក្រុមហ៊ុន បច្ចេកវិទ្យាផ្សេងទៀតឲ្យបានដឹពីការរីកលូតលាស់របស់ឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យានៃសាធារណៈរដ្ឋអាមេនី។ វិស័យកសិកម្មទទួលផលសរុបតិចជាង ២០%ទំាងពីរ នៃចំនួនផលិតផលសរុបនិង ចំនួនកាងារសរុប មុនការរំលាយ សហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ១៩៩១។ បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ ផលរបស់កសិកម្ម ជួយដល់សដ្ឋកិច្ចឲ្យរីកចំរើនគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ភាគហ៊ុនរបស់ខ្លួនដែលមាននៅចុងឆ្នាំ១៩៩០ឡើងដល់ ៣០%នៃចំនួនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប និង៤០ភាគរយនៃចំនួនការងារសរុប។ 
ការកើនឡើងពីសារៈសំខាន់នៃកសិកម្មនេះគឺមកពីតម្រូវការសន្តិសុខស្បៀងនៃចំនួនប្រជាជនក្នុងការប្រឈមមុខនឹងភាពមិនប្រាកដប្រជានៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃការផ្លាស់ប្តូរនិងការដួលរលំនៃវិស័យមិនមែនកសិកម្មនៃសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ។ ខណៈពេលដែលស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានស្ថិរភាពនិងកំណើនបន្តចំណែកនៃវិស័យកសិកម្មក្នុងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបានធ្លាក់ចុះដល់ទៅបន្តិចជាង ២០% (ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០០៦), បើទោះបីជាចំណែកនៃវិស័យកសិកម្មក្នុងការងារនៅតែមានជាង ៤០% ។
ធនធានរ៉ែរបស់អាមេនី ផលិតបានដូចជា ស័ង្កសី សំណ មាស់ និងទង់ដែង។ ថាមពលដែលសំខាន់ជាងគេផលិតអំពី ប្រេងដែលនំាចូលពីប្រទេសរុស្សី រួមជាមួយ ឧស្មន័ធម្មជាតិ និង 
ឥន្ធះនុយគ្លេអ៊ែ(សំរាប់រោងចក្រនុយគ្លេអ៊ែមួយរបស់ខ្លួន)។ ប្រភពថាមពលនៅក្នុងស្រុក គឺវារីអគ្គសនី។ មានស្រទាប់រ៉ែតូចៗដូចជា៖ ធ្យូងថ្ម ឧស្មន័ធម្មជាតិ ប្រេងកាត ប៉ុន្តែមិនទាន់បានធ្វើការអភវឌ្ឍន៍នៅឡើយទេ។
ដូចជារដ្ឋឯករាជ្យថ្មីផ្សេងទៀតនៃអតីតសហភាពសូវៀតសេដ្ឋកិច្ចអាមេនី បានទទួលរងពីកេរដំណែលនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលបានគ្រោងទុកកណ្តាលនិងជាការវិភាគគំរូពាណិជ្ជកម្មរបស់អតីត សូវៀត។ ការវិនិយោគនិងការគាំទ្រសូវៀតក្នុងឧស្សាហកម្មអាមេនីបានបាត់ស្ទើរតែដូច្នេះសហគ្រាសធំពីរបីគឺនៅតែអាចដំណើរការបាន។ លើសពីនេះទៅទៀតឥទ្ធិពលនៃការរញ្ជួយដី       ស្ពីតាក់ឆ្នាំ ១៩៩៨ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សជាង ២៥,០០០ នាក់និងបានធ្វើឱ្យគ្មានផ្ទះសម្បែង ៥០០,០០០ នេះនៅតែត្រូវបានមានអារម្មណ៍។ ជម្លោះរវាងជាមួយអាហ្សែបែហ្សជនជាតិនឹង (Azerbaijan) ទៅលើជនជាតិណាហ្កូរណូ ការ៉ាបាក់(Nagorno-Karabakh )មិនត្រូវបានដោះស្រាយ។ ការបិទព្រំដែនប្រទេសអាហ្សែបែហ្សនីនិងតួកគីបានបំផ្លិចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចដោយសារតែ អាមេនី អាស្រ័យលើការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលនិងខាងក្រៅនៃវត្ថុធាតុដើមច្រើនបំផុត។ ផ្លូវដីតាម តំបន់ហ្កេអូហ្គា(Georgia) និងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់មានមិនគ្រប់គ្រាន់ឬមិនគួរទុកចិត្ត។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបានធ្លាក់ចុះជិត៦០% នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៩ និងឆ្នាំ ១៩៩៣ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកបានបន្តកំណើនដ៏រឹងមាំ។  រូបិយប័ណ្ណជាតិ ត្រាម នេះបានរងនូវអតិផរណាសម្រាប់ឆ្នាំដំបូងបន្ទាប់ពីសេចក្តីណែនាំរបស់ខ្លួននៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។
 

យ៉ាងណាក៏ដោយរដ្ឋាភិបាលអាចធ្វើ កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចឱ្យទូលំទូលាយដែលបានបង់ថ្លៃនៅក្នុងអតិផរណាទាបជាងយ៉ាងខ្លាំងនិងកំណើនជាលំដាប់។ បទឈប់បាញ់ឆ្នាំ១៩៩៤ ក្នុងជម្លោះណាហ្គូរណូ ការ៉ាបាក់( Nagorno-Karabakh )ក៏បានជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ច។ អាមេនី មានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្លាំងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៥ មកការកសាងនៅលើការស្ទុះងើបវិញដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីឆ្នាំមុន, និងអតិផរណាបានជាសេចក្តីធ្វេសប្រហែសសម្រាប់ពេលប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងនេះ។ វិស័យថ្មី, ដូចជាដំណើរការ ថ្មមានតម្លៃ និងការធ្វើគ្រឿងអលង្ការ, ពត៌មាននិង      បច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនងនិងសូម្បីតែវិស័យទេសចរណ៍កំពុងចាប់ផ្តើមបន្ថែមវិស័យជាប្រពៃណីជាច្រើនទៀតនៃសេដ្ឋកិច្ចដូចជាវិស័យកសិកម្ម។
ការរីកចំរើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចមានស្ថិរភាពនេះបានទទួលការគាំទ្រការបង្កើន អាមេនី មកពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ។ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ អាយអិម អេហ្វ(IMF), ធនាគារពិភពលោក, ធនាគារអឺរ៉ុបសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញនិងអភិវឌ្ឍន៍ (EBRD) និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (អាយអេហ្វអាយ) និងបណ្តាប្រទេសបរទេសកំពុងពង្រីកជំនួយនិងប្រាក់កម្ចីសន្ធឹកសន្ធាប់។ ផ្តល់ឥណទានជូន អាមេនី ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៣ លើសពី ១,១ពាន់លានដុល្លារ។ ការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីទាំងនេះត្រូវបានកំណត់គោលដៅកាត់បន្ថយឱនភាពថវិកានិងការរក្សារូបិយប័ណ្ណ ការអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មឯកជន ថាមពល កសិកម្ម ការកែច្នៃម្ហូបអាហារ ការដឹកជញ្ជូន វិស័យសុខាភិបាលនិងអប់រំ និងការស្តារនីតិសម្បទាដែលកំពុងបន្តនៅក្នុងតំបន់គ្រោះរញ្ជួយដីនេះ។ រដ្ឋាភិបាលបានចូលរួមក្នុងអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកនៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈឆ្នាំ២០០៣ ប៉ុន្ដែផ្នែកមួយនៃប្រភពដ៏សំខាន់នៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសនៅតែជាមនុស្សនៅក្រៅប្រទេសអាមេនីដែលថវិកាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៃការកសាងឡើងវិញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនិងគម្រោងសាធារណៈផ្សេងទៀត។ ក្នុងនាមជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យមួយដែលរីកលូតលាស់, អាមេនី ក៏សង្ឃឹមថានឹងទទួលបានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុបន្ថែមទៀតពី
ពិភពលោកខាងលិច។

ច្បាប់វិនិយោគបរទេសមួយសេរីត្រូវបានអនុម័តនៅខែមិថុនាឆ្នាំ ១៩៩៤ និងច្បាប់ស្តីពីឯកជនមួយត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ក៏ដូចជាកម្មវិធីនៃការឯកជនភាវូបនីយកម្មទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ។ ការរីកចំរើនបន្តទៀតនឹងអាស្រ័យលើសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការពង្រឹងការគ្រប់គ្រងម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនរួមទាំងការបង្កើនការប្រមូលចំណូលការកែលម្អបរិយាកាសវិនិយោគនិងការធ្វើឱ្យបោះជំហានប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ។ ទោះជាយ៉ាងណា, ភាពអត់ការងារធ្វើដែលបច្ចុប្បន្នឈរនៅជុំវិញ ១៥% នៅតែនៅតែជាបញ្ហាដ៏ធំមួយដោយសារការហូរចូលនៃជនភៀសខ្លួនរាប់ពាន់នាក់មកពីជម្លោះ ការ៉ាបាក់ ។
អាមេនី លំដាប់ទី 78 នៅលើសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០១០ របស់ UNDP ដែលជាកម្រិតទាបបំផុតក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋត្យានស្កូវកាស្យ៉ា (Transcaucasia) នេះ។  នៅឆ្នាំ ២០០៧ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិចំណាត់ថ្នាក់សន្ទស្សន៍អំពើពុករលួយ (CPI) បាន, អាមេនី ចំណាត់ថ្នាក់ 99 នៃបណ្តាប្រទេស ១៧៩ ។  នៅឆ្នាំ ២០០៨ សន្ទស្សន៍សេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច , អាមេនី ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៨ដោយនាំមុខនៃបណ្តាប្រទេសដូចជាប្រទេសអូទ្រីស, ប្រទេសបារាំង, ព័រទុយហ្គាល់និងអ៊ីតាលី។

​ប្រជាសាស្រ្ត 
អាមេនី មានប្រជាជន 3.238.000 មួយ (ឆ្នាំ 2008 ប៉ាន់ស្មាន។ ) និងជាប្រទេសទីពីរដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀត។ មានបញ្ហានៃប្រជាជនថយដល់កម្រិតខ្ពស់នៃការធេវីអន្ដោរបវេសន៍បន្ទាប់ពីការបំបែកឡើងនៃសហភាពសូវៀត។ ​ទោះយ៉ាងណានៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមកនេះកម្រិតការធេវីអន្ដោរបវេសន៍បានតាមស្មើនិងមានកំណើនប្រជាជនមានស្ថិរភាព។

ទីក្រុង 

 ទីក្រុងធំជាងគេនៅអាមេនី

ក្រុមឌាស្ពូរា(Diaspora) 
ទំនាក់ទំនងអាមេនីមានសហគមន៍ជនភៀសខ្លួនដ៍ធំមួយ(ប្រាំបីលាននាក់)ដោយរួមមានទាំងមិត្តឆ្ងាយច្រើនជាង(បីលាននាក់)របស់ខ្លួនពួកគេផ្ទាល់។ពួកគេមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិងសហគមន៍ដែលមានស្រាប់នៅលើពិភពលោក។សហគមន៍អាមេនីដ៍ធំបំផុតនៅក្រៅអាមេនីត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងប្រទេស រុស្សុី បារាំង អុីរ៉ង សហរដ្ធអាមេរិក រដ្ធហ្សកហ្ស៊ី សុីរី លីបង់ អាហ្សង់ទីន អូស្រ្តាលី កាណាដា ប្រទេសក្រិចស៊ី អ៊ីស្រាអែល ប៉ូឡូញនិងអ៊ុយក្រែន។៤០០០០  ទៅ​  ៧០០០០ អាមេនីនៅតែរស់នៅក្នុងប្រទេសតួកគី (ភាគច្រើននៅក្នុង និង ជុំវិញទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល)។ដូចគ្នានេះផងដែរប្រជាជនអាមេនី ១០០០​ នាក់នៅតែរស់នៅក្នុងត្រីមាសក្នុងទីក្រុងចាស់របស់ក្រុងយេរូសាឡឹមសំណល់នៃសហគមន៍ដ៍ធំមួយ។ប្រទេសអុីតាលីគឺជាផ្ទះ San Lazzaro degli Armeni របសើកោះ Venetian ដែលស្តិតនៅក្នុងទឹកស្អុយមួយទាំងស្រុងដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយវត្តមួយដែលដំណើរការដោយ Mechitarists ដែលជាក្រុមជំនុំកាតូលិកអាមេនី។លើសពីនេះជនជាតិអាមេនីប្រមាណ ១៣៩០០០ រស់នៅជាក់ស្ដែងនៅក្នុងប្រទេស​ Nagorno-Karabakh ដែលជាកន្លែងដែលពួកគេភាគច្រើនបានបង្កើត។

កាអប់រំ  

នៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួនអាមេនី បានធ្វើឱ្យមានការរីកចំរើនមិនស្មើគ្នាក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធមួយដើម្បីបំពេញតាមតម្រូវការថ្នាក់ជាតិរបស់ខ្លួននៅក្នុងការផ្តល់សេវាសង្គម។ អប់រំប្រារព្ធឡើងនៅក្នុងការជឿជាក់លើពិសេសក្នុងវប្បធម៌អាមេនី, ផ្លាស់ប្តូរលឿនបំផុតនៃការផ្តល់សេវាសង្គមក្នុងខណៈពេលដែលសេវាសុខភាពនិងសុខុមាលភាពព្យាយាមដើម្បីរក្សារចនាសម្ព័ន្ធដែលបានគ្រោងទុករបស់រដ្ឋជាមូលដ្ឋាននៃសម័យសូវៀត។ អត្រាអក្ខរកម្ម100% ត្រូវបានគេរាយការណ៍នៅដើមឆ្នាំ 1960 ។ នៅក្នុងយុគសម័យកុម្មុយនិស្តអប់រំអាមេនីតាមបែបសូវៀតស្តង់ដានៃការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋពេញលេញ (ពីទីក្រុងម៉ូស្គូ) នៃវិធីសាស្រ្តកម្មវិធីសិក្សានិងការបង្រៀននិងការធ្វើសមាហរណកម្មយ៉ាងជិតស្និទ្ធនៃសកម្មភាពអប់រំដោយមានទិដ្ឋភាពផ្សេងទៀតនៃសង្គមដូចជាវិស័យនយោបាយវប្បធម៌និងសេដ្ឋកិច្ច។ ដូចជានៅក្នុងរយៈពេលសូវៀតការអប់រំបឋមសិក្សានិងមធ្យមសិក្សានៅប្រទេស អាមេនី ដោយឥតគិតថ្លៃនិងការបញ្ចប់នៃសាលាអនុវិទ្យាល័យគឺកំហិត។ [126]នៅក្នុងឆ្នាំសិក្សា 1988-89, និស្សិត ចំនួន301និង ប្រជាជន 10,000 នាក់នៅក្នុងវិស័យអប់រំមធ្យមសិក្សាឬខ្ពស់ជាងឯកទេសតួលេខទាបជាងមធ្យមសូវៀតបន្តិច។ [126] នៅឆ្នាំ 1989 មានចំនួន 58% នៃប្រទេសអាមេនីមានអាយុដប់ប្រាំជាងបានបញ្ចប់មធ្យមសិក្សារបស់ខ្លួននិង 14% មានការអប់រំខ្ពស់។ [126]នៅក្នុងឆ្នាំសិក្សា 1990-បានប៉ាន់ប្រមាណថាសាលាបឋមសិក្សានិងអនុវិទ្យាល័យ 1307 ត្រូវបានចូលរួមដោយនិស្សិត 608.800 នាក់។ [126]ស្ថាប័នមធ្យមសិក្សាឯកទេសចំនួន70មានសិស្សនិស្សិត 45.900នាក់ និង 68.400 នាក់ត្រូវបានចុះឈ្មោះចូលរៀនសិស្សនិស្សិតសរុបនៃស្ថាប័នក្រោយមធ្យមសិក្សាចំនួន10ដែលរួមមាននៅសាកលវិទ្យាល័យមួយ។ [126] លើសពីនេះទៅទៀតដល់ 35% នៃកុមារមានសិទ្ធិចូលរៀននៅ ក្នុងសាលាមត្តេយ្យ។

ក្នុងឆ្នាំ 1992 ស្ថាប័នដ៏ធំបំផុត លោកអាមេនីបានរៀនខ្ពស់ជាងគេនៅសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋទីក្រុង YEREVAN មាននាយកដ្ឋានដប់ប្រាំបីដែលរួមទាំងពួកអ្នកដែលសម្រាប់សង្គមវិទ្យាសាស្រ្ត, វិទ្យាសាស្រ្ត, ច្បាប់និង។ [126]មហាវិទ្យាល័យរបស់ខ្លួនដែលមានចំនួនប្រមាណជា 1.300 នាក់គ្រូនិងសិស្សរបស់ខ្លួនដែលមានប្រជាជនប្រហែល 10,000 នាក់។ [126] នេះទីក្រុង YEREVAN ស្ថាបត្យកម្មនិងវិទ្យាស្ថានវិស្វកម្មសំណង់ស៊ីវិលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1989 [126]នៅក្នុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 បានធ្វើការផ្លាស់ប្តូរច្រើន របស់អាមេនីទៅប្រព័ន្ធសូវៀតកណ្តាលនិងកងវរសេនាធំ។ [126] ដោយសារតែមាន សិស្សនិស្សិតនៅឧត្តមសិក្សា98% ត្រូវបានអារមេនី, បានចាប់ផ្តើមដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រវត្តិសាស្រ្តនិងវប្បធម៌របស់អាមេនី។ [126]អារមេនីបានក្លាយជាភាសាដែលលេចធ្លោនៃការបង្រៀននិងសាលារៀនជាច្រើនដែលបានបង្រៀននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីបានបិទទ្វារនៅចុងឆ្នាំ 1991 [126]ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅតែត្រូវបានបង្រៀនយ៉ាងទូលំទូលាយទោះជាយ៉ាងណាជាភាសាទីពីរ។ 
នៅលើមូលដ្ឋាននៃការពង្រីកនិងការអភិវឌ្ឍនៃសាកលវិទ្យាល័យទីក្រុង YEREVAN រដ្ឋមួយចំនួននៃស្ថាប័នឯករាជ្យមានការអប់រំខ្ពស់ជាងមុនត្រូវបានបង្កើតឡើងរួមទាំងវិទ្យាស្ថានវេជ្ជសាស្ត្របានបំបែកនៅឆ្នាំ 1930 ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើមូលដ្ឋាននៃមហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្ត។ក្នុងឆ្នាំ 1980 សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្រ្តទីក្រុង YEREVAN រដ្ឋបានទទួលរង្វាន់មួយក្នុងចំណោមរង្វាន់សំខាន់នៃអតីតសហភាពសូវៀត - លំដាប់នៃការការងារសម្រាប់បដាពណ៌ក្រហមបណ្តុះបណ្តាអ្នកជំនាញដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការថែទាំសុខភាពនិងសេវាដ៏មានតម្លៃក្នុងការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្រ្តវេជ្ជសាស្រ្តនេះ។នៅក្នុងឆ្នាំ 1995 YSMI ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា YSMU ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1989 វាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាម Mkhitar Heratsi ដែលជាគ្រូពេទ្យដ៏ល្បីល្បាញមជ្ឈិមសម័យ។Mkhitar Heratsi ជាស្ថាបនិកនៃសាលាវេជ្ជសាស្រ្តអាមេនីក្នុង Cilician អាមីនី។

វេជ្ជបណ្ឌិតដ៏អស្ចារ្យបានដើរតួនាទីដូចគ្នានៅក្នុងវិទ្យាសាស្រ្តវេជ្ជសាស្រ្តអាមេនីដែលជា Hippocrates បានក្នុងលោកខាងលិច, Galen នៅរ៉ូម៉ាំង Ibn ស៊ីណាក្នុងការថាំពទ្យភាសាអារ៉ាប់។
នាយកដ្ឋាននិស្សិតបរទេសសម្រាប់ក្រុម diaspora អាមេនីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1957 ក្រោយមកត្រូវបានពង្រីកនិងការចុះឈ្មោះចូលរៀនរបស់សិស្សបរទេសបានចាប់ផ្តើម។ សព្វថ្ងៃ YSMU គឺជាស្ថាប័នវេជ្ជសាស្ត្រដែលត្រូវគ្នានឹងតម្រូវការអន្ដរជាតិបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកពេទ្យមិនមែនសម្រាប់តែ Armenia និងបណ្តាប្រទេសជិតខាងពោលគឺប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ស៊ីរី, លីបង់, រដ្ឋ Georgia, ប៉ុន្តែក៏មានបណ្តាប្រទេសនាំមុខគេជាច្រើនផ្សេងទៀតនៅទូទាំងពិភពលោក។ចំនួនដ៏ធំនៃនិស្សិតបរទេសមកពីប្រទេសឥណ្ឌានេប៉ាល់ស្រីលង្កាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហព័ន្ធរុស្ស៊ីការសិក្សារួមគ្នាជាមួយសិស្សអាមេនី។សព្វថ្ងៃនេះសាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវបានចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោមស្ថាប័នវេជ្ជសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញខ្ពស់និងកើតឡើងកិត្តិយសរបស់ខ្លួននៅក្នុងការថតពិភពលោកនៃសាលាវេជ្ជសាស្ត្រដែលចេញផ្សាយដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោកបាន។
ស្ថាប័នអប់រំផ្សេងទៀតនៅក្នុង Armenia រួមមានសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក Armenia និងសាលា QSI អន្តរជាតិទីក្រុង YEREVAN ។ សាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក Armenia មានកម្មវិធីបញ្ចប់ការសិក្សាក្នុងមុខជំនួញនិងច្បាប់, ក្នុងចំណោមអ្នកដទៃទៀត។ស្ថាប័ននេះបានជំពាក់អត្ថិភាពរបស់ខ្លួនទៅនឹងការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលរួមបញ្ចូលគ្នានៃការ Armenia នេះអាមេនីទូទៅសហភាពសប្បុរសធម៌ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកសំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិនិងសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ា។ កម្មវិធីផ្នែកបន្ថែមនិងបណ្ណាល័យនៅអេយូអេបង្កើតបានជាចំណុចប្រសព្វថ្មីសម្រាប់ភាសាអង់គ្លេសជីវិតរបស់បញ្ញានៅក្នុងទីក្រុង។
អាមេនី រៀបចំការដាក់ពង្រាយរបស់ OLPC - Laptopschool មួយក្នុងមួយកុមារអ៊ិចអូសាលារៀនកុំព្យូទ័រយួរដៃ-កុំព្យូទ័របន្ទះ [127] បន្ថែមទៀត។ OLPC នៅសាធារណរដ្ឋ Nagorno

ក្រុមជនជាតិ

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Armenian_childrens.jpg
ក្រុមកុមារអាមេនីនៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិអុកការនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ជនជាតិភាគតិចអាមេនីកើនឡើងរហូតដល់ ៩៧,៩% នៃចំនួនប្រជាជន។Yazidis​​ កើនឡើនរហូតដល់ ១.៣% និង រូស្សុី ០.៥% ជនជាតិផ្សេងទៀតរួមមានស្រុកអាស្ស៊ីរី អ៊ុយក្រែន​ ផុនតិច ក្រិក(នៅទីនេះជាធម្មតាយើងហៅ Caucasus ក្រិក), ជនជាតិឃឺដ, ហ្សកហ្ស៊ី, និងបេឡារុស។ដូចគ្នានេះផងដែរក៏មានសហគមន៍តូច Vlachs, Mordvins, Ossetians, Udis និង Tats ។ជនជាតិភាគតិចនៃបង្គោលភ្លើងនិង Caucasus អាល្លឺម៉ង់មានផងដែរបើទោះបីជាពួកគេមាន Russified យ៉ាងខ្លាំង
ក្នុងអំឡុងពេលសម័យសូវៀតដែលជាជនជាតិអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តបាននិយាយថានេះជាលើកទីពីរហើយដែលមានប្រជាជនច្រើននៅក្នុងប្រទេស(អំពីការកើនឡើង ២.៥% ក្នុងឆ្នាំ​ ១៩៨៩)។ទោះជាយ៉ាងណាដោយសារតែមានជម្លោះនៅលើ Nagorno-Karabakh នោះស្ទើរតែទាំងអស់នៃពួកគេបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍មកពី អាមេនី ទៅឱ្យអាហ្សែបែហ្ស។ផ្ទុយទៅវិញអាមេនី ទទួលការហូរចូលដ៏ធំនៃជនភៀសខ្លួនអាមេនីពីអាហ្សែបែហ្សគ្រាន់តែដូច្នេះការផ្តល់ អាមេនី តួអក្សរដូចគ្នាច្រើន។

ភាសា 
ប្រទេសអាមេនី មានភាសាជាផ្លូវការមួយ។ តែដោយកន្លងមកនេះ ភាសសារបស់សូវៀត និង រុស្ស៊ីនៅតែប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយនៅ ប្រទេសអាមេនី ដូច្នេះអាចចាត់ទុកជាភាសាទីពីរបាន។ បើយោងតាមការស្ទង់មតិឆ្នាំ 2013, 95% នៃប្រជាជនអាមេនីបាននិយាយថា ពួកគេបានស្គាល់ពីចំណេះដឹងមួយចំនួនរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី (24% កំរិតខ្ពស់, 59% កំរិតមធ្យម) ធៀបទៅនឹង40% ទៀតដែលនិយាយថាពួកគេបានស្គាល់ពីប្រទេសអង់គ្លេស (4% កំរិតខ្ពស់, 16% កំរិតមធ្យម, 20% កំរិតទាប)។ ទោះជាយ៉ាងណា មនុស្សពេញវ័យជាច្រើន(50%) គិតថាភាសាអង់គ្លេសគួរតែត្រូវបានបង្រៀនជាសាធារណះនៅតាមសាលាមធ្យមសិក្សា ជាងភាសារុស្ស៊ី (44%)។

សុខភាព 
នៅក្នុងឆ្នាំ 2006 អាយុកាលជាមធ្យមសម្រាប់បុរស 70 ឆ្នាំ និង សម្រាប់ស្រ្តី 76 ឆ្នាំ។ ការចំណាយទៅលើសុខភាពប្រហែល 5.6% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបនៅឆ្នាំ 2004។ ភាគច្រើននៃរឿងនេះគឺនៅក្រៅវិស័យឯកជន។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅលើសុខភាព គឺ 112$ ក្នុងមនុស្សម្នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2006។

​​ តន្ត្រីនិងរបាំ 
តន្ត្រីអាមេនីជាល្បាយនៃតន្ត្រីប្រជាប្រិយជនជាតិដើមភាគតិចមួយប្រហែលជាល្អបំផុតដែលបានតំណាងដោយតន្ត្រី Djivan Gasparyan របស់ល្បី duduk ក៏ដូចជាពន្លឺប៉ុប, និងទូលំទូលាយ
តន្ត្រីគ្រីស្ទាន។ឧបករណ៍ដូច dudukdholនេះzurna,និងkanunត្រូវបានរកឃើញជាទូទៅនៅក្នុងតន្ត្រីស្រុកស្រែអាមេនីសិល្បះករសិល្បះការិនីដូចជា Sayat Nova មានដ៏ល្បីល្បាញដោយសារតែឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅក្នុងការអភិវឌ្ឍនៃតន្ត្រីប្រជាប្រិយអាមេនីនេះ។មួយនៃប្រភេទចាស់បំផុតនៃតន្រ្តីអាមេនីគឺសូត្រធម៌អារមេនីដែលជាប្រភេទទូទៅបំផុតនៃតន្រ្តីសាសនានៅក្នុង Armenia។ មនុស្សជាច្រើននៃដទៃទៀតទាំងនេះគឺជាបុរាណនៅក្នុងប្រភពដើមលាតសន្ធឹងដងមុនគ្រីស្ទានខណៈពេលដែលអ្នកផ្សេងទៀតគឺទំនាក់ទំនងសម័យទំនើបរួមទាំងការជាច្រើនតែងដោយលោក Saint Mesrop Mashtots, បង្កើតអក្ខរក្រមអាមេនីនេះ។ ខណៈដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សូវៀតតែងតន្ត្រីអាមេនីបុរាណស្រុកស៊ីរី Khatchaturian បានក្លាយជាអន្តរជាតិដែលគេស្គាល់យ៉ាងល្អសម្រាប់តន្ត្រីរបស់លោកសម្រាប់ការរាំរបាំបាឡេនានានិង Sabre របាំពីការតែងនិពន្ធរបស់លោកសម្រាប់ការរាំរបាំបាឡេ Gayane នេះ។នេះជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនីបណ្តាលមកពីការធេវីអន្ដោរបវេសន៍រីករាលដាលដែលនាំឱ្យមានការទូទាត់នៃការអាមេនីនៅក្នុងប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក។ អារមេនីបានរក្សាប្រពៃណីរបស់ខ្លួននិង diasporans មួយចំនួនបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមជាមួយតន្ត្រីរបស់ពួកគេ។នៅក្នុងសហគមន៍អាមេនីក្រោយអំពើប្រល័យពូជសាសន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិច, "Kef" រចនាប័ទ្មតន្រ្តីអាមេនីរាំដែលគេហៅថាការប្រើអាមេនីនិងមជ្ឈឹមបូព៌ាឧបករណ៍ប្រជាប្រិយ(electrified ជាញឹកញាប់ / ពង្រីកឱ្យធំ) និងឧបករណ៍មួយចំនួនភាគខាងលិចជាការពេញនិយម។ រចនាប័ទ្មនេះបានបម្រុងទុកដែលបទចម្រៀងស្រុកស្រែនិងការរាំរបស់លោក

ខាងលិច Armenia,និងសិល្បករជាច្រើនក៏លេងបទចម្រៀងពេញនិយមបច្ចុប្បន្ននៃប្រទេសតួកគីនិងប្រទេសផ្សេងទៀតមកពីមជ្ឈិមបូព៌ាដែលបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ដែលអាមេនី។លោក Richard Hagopian គឺប្រហែលជាសិល្បករដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃ "Kef" រចនាប័ទ្មបែបបុរាណនិង Vosbikian ក្រុមតន្រ្តីត្រូវបានគេគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងឆ្នាំ 1940 និង 1950 សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍរបស់ពួកគេផ្ទាល់

tyle នៃ "តន្ត្រី Kef" ឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយក្រុមតន្រ្តីហ្សាសពេញនិយមធំរបស់អាមេរិកនៃពេលវេលា។ ក្រោយមកទៀត, ផ្តើមពីក្រុម diaspora អាមេនីមជ្ឈិមបូព៌ានិងទ្វីបអឺរ៉ុបបានជះឥទ្ធិពលដោយតន្ត្រីប៉ុប (ជាពិសេសភាសាបារាំង), ប្រភេនិង Harout Pamboukjian សម្តែងទៅកាន់ក្រុម diaspora អាមេនីនិង Armenia; ជាមួយសិល្បករសិល្បការិនីដូចជា Sirusho, ការសម្តែងតន្ត្រីចម្រៀងរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយតន្ត្រីប្រជាប្រិយអាមេនីក្នុងវិស័យសិល្បៈនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ diasporans អាមេនីដទៃទៀតដែលបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមនៅក្នុងរង្វង់បុរាណឬអន្ដរជាតិតន្ត្រីគឺជាតារាចម្រៀងល្បីល្បាញក្នុងពិភពលោកបារាំងអាមេនីនិងកម្មវិធីតែងឆា Aznavour, លេងព្យ៉ាណូ Sahan Arzruni, soprano ល្ខោនអូប៉េរ៉ាដ៏លេចធ្លោដូចជា Hasmik Papian និងច្រើនបច្ចុប្បន្ននេះ Isabel Bayrakdarian និងទតន្ត្រីប៉ុបដែលបានកើនឡើងដល់កិត្តិនាមអាមេនីក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ជាមួយអ្នកសិល្បៈដូចជា Adiss Harmandianអាណា Kasyan ។ អារមេនីមួយចំនួនបានដោះស្រាយច្រៀងបទដែលមិនមែនជាអាមេនីដូចជាប្រព័ន្ធក្រុមភ្លេងលោហៈធ្ងន់នៃចុះក្រោមមួយ (ដែលផ្ទុយជាញឹកញាប់រួមបញ្ចូលភ្លេងអាមេនីប្រពៃណីនិងរចនាប័ទ្មចូលទៅក្នុងបទចម្រៀងរបស់ពួកគេ) ឬតារាចម្រៀងចោល។ ក្នុងក្រុម diaspora អារមេនីដែលជាបទចម្រៀងបដិវត្តន៍អាមេនីគឺមានការពេញនិយមជាមួយយុវជន។ បទចម្រៀងទាំងនេះលើកទឹកចិត្តស្នេហាជាតិអាមេនីនិងជាទូទៅអំពីប្រវត្តិសាស្រ្តអាមេនីនិងវីរបុរសជាតិ។

សិល្បៈ 
ទីក្រុង YEREVAN Vernissage គឺជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំនៃទីផ្សារ ស្ថិតនៅក្បែរសាធារណរដ្ឋ​ Square ដែលមានមនុស្សរាប់រយនាក់បានលក់ និង ផលិតប្រភេទនៃគ្រឿងសង្ហារិមដែលជាសិប្បកម្មមួយ។ ទីផ្សារនេះផលិតនូវវត្ថុបុរាណ និង ចរាចរណ៍ព្រំរោមចៀម ដែលអ្នកជំនាញបានផលិតឡើងសម្រាប់លក់។

កីឡា 
ការរៀបចំកីឡាដ៏ធំទូលាយមួយនៃកីឡានៅក្នុងប្រទេសអាមេនី(Armenia) ដោយមានការពេញនិយមបំផុតរបស់កីឡាដែលមានដូចជា៖ កីឡាចំបាប់ ទម្ងន់ យូដូ បាល់ទាត់ អុកនិងការប្រដាល់
ហើយចំពោះដីភ្នំនៅអាមេនី (Armenia)បានផ្ដល់ឱកាសដ៏អស្ចារ្យមួយសម្រាប់ការអនុវត្តន៍នៃកីឡាដូចជាការជិះស្គីនិងការឡើងកន្លែងនោះ។ក្នុងនាមជាប្រទេសមួយដែលមិនជាប់សមុទ្រ​ កីឡាក្នុងទឹកអាចត្រូវបានអនុវត្ដន៍តែនៅលើបឹងតែប៉ណ្ណោះជាពិសេសបឹងសិវាន (Sevan) ។ ចំពោះការប្រកួតប្រជែងអាមេនី(Armenia)បានទទួលជោគជ័យក្នុងការអុកទម្ងន់និងកីឡាចំបាប់នៅថ្នាក់អន្តរជាតិទៀតផង។អាមេនី(Armenia)ក៏ជាសមាជិកសកម្មនៃសហគមន៍កីឡាអន្ដរជាតិដោយមានភាពជាសមាជិកពេញលេញនៅក្នុងសហភាពសមាគមន៍កីឡាបាល់ទាត់អឺរ៉ុប (UEFA) និងសហព័ន្ធកីឡាហុកឃីទឹកកក(Ice Hockey)អន្តរជាតិ (IIHF) ។ វាក៏ម្ចាស់ផ្ទះនៃហ្គេម(Pan-Armenia)។មុនពេលឆ្នាំ ១៩៩២​ អាមេនី(Armenia)នឹងចូលរួមនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិកតំណាងឱ្យសហភាពសូវៀតនេះ។ ជាផ្នែកមួយនៃសហភាពសូវៀតអាមេនី(Armenia) ទទួឡបានជោគជ័យយ៉ាងខ្លាំងដោយឈ្នះមេដាយឱ្យបានច្រើននិងជួយសហភាពសូវៀតឈ្នះលើតារាងមេដាយនៅអូឡាំពិកជាច្រើនដង។នេះជាមេដាយដំបូងដែលបានឈ្នះដោយអាមេនីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តកីឡាអូឡាំពិកទំនើបគឺដោយ Hrant Shahinyan (ជួនកាលសរសេរថាជាជំនួយ Shaginyan) ដែលបានឈ្នះមេដាយមាសចំនួនពីរដងនិងប្រាក់ចំនួនពីរដែលធ្វើអំពីប្រាក់នៅកាយសម្ព័ន្ធនៅក្នុងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ១៩៥២ នៅទីក្រុងហីលស៊ីនគី (Helsinki)។ដើម្បីបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃភាពជោគជ័យរបស់ប្រជាជនអាមេនីក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិកនេះបាន Shahinyan ត្រូវបានគេដកស្រង់សម្តីដែលនិយាយថា:
"កីឡាករអាមេនីធ្វើបានល្អជាងគូប្រកួតរបស់ពួកគេដោយស្នាមរន្ធច្រើនសម្រាប់បាញ់នៅកំពុងត្រូវបានទទួលយកចូលទៅក្នុងក្រុមរបស់សូវៀតណាមួយ។ ប៉ុន្តែការលំបាកទាំងនោះទោះជា៩០ភាគរយនៃក្រុមអត្តពលិកអូឡាំពិកនៅលើអាមេនី(Armenia)សូវៀតបានត្រឡប់មកវិញជាមួយនឹងមេដាយ។អាមេនី(Armenia) បានចូលរួមជាលើកដំបូងនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅនៅឆ្នាំ ១៩៩២ នៅទីក្រុង Barcelona នៅក្រោមក្រុមឯករាជ្យភាពដែលជាកន្លែងដែលវាជាការទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងខ្លាំងដោយឈ្នះមេដាយទាំងបីនិងប្រាក់មួយនៅក្នុងកីឡាអុកទម្ងន់និងចំបាប់និងការបាញ់ប្រហារយ៉ាងខ្លាំងបើទោះបីជាមានតែមានអត្តពលិក 5 ។ ចាប់តាំងពីការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវរងានៅឆ្នាំ ១៩៩៤ នៅ Lillehammerនៃប្រទេសអាមេនី (Armenia) បានចូលរួមជាប្រទេសឯករាជ្យមួយ។អាមេនី(Armenia)បានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅនៅក្នុងការប្រដាល់, ចំបាប់, ទម្ងន់, យូដូ, កាយសម្ព័ន្ធបទនិងវាលមុជទឹក ហែលទឹកនិងការបាញ់ប្រហារយ៉ាងខ្លាំង។ វាក៏បានចូលរួមនៅក្នុងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវរងាក្នុងដើមឈើជិះស្គី ជិះស្គីឆ្លងប្រទេសនិងកីឡាករប៉ាតំាតួលេខ។

ម្ហូបអាហារ

ឯកសារយោង

 
ប្រទេស
ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត
ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច
ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ
រដ្ឋសមាជិកនៃសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ
រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប
រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង
សាធារណរដ្ឋ
រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ប្រទេសឆ្លងទ្វីប
ប្រទេសនៅអាស៊ី
ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប
ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប