ឌិត ប្រន

ឌិត ប្រន (ថ្ងៃទី២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤២-ថ្ងៃ​ទី​៣០ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០០៨​) ដែល​ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​ម្នាក់​ ​ហើយ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ ​និង​ជា​អ្នក​ដែល​នៅ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​ពី​​ការ​សម្លាប់​រង្គាល។ ​លោក​ជា​ប្រធានបទ​​នៃ​​រឿង​(វាល​ពិឃាត)ដែល​បាន​ទទួល​ ​ពាន​រង្វាន់​ Academy Award ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​​១៩៨៤។ លោកត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ក្នុង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​នេះ តាម​រយៈ​​តួ​សម្តែង​ លោក​ ង៉ោ ហាំង សំណាង Haing Ngo ( ១៩៤០-១៩៩៦) ដែល​ទើប​ចូលសំដែង​ភាព​យន្ត​ជាលើក​ដំបូង និង ទទួល​បាន​ ពាន​រង្វាន់​តួ​រង​សំដែង​បាន​ល្អ​បំផុត​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ ។

ខ្សែ​ជីវិត​ដំបូង 
លោក ឌិត ប្រន បាន​កើត​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាម ប្រទេស​កម្ពុជា នៅ​ក្បែរ​ប្រាសាទ​អង្គវត្ត​។ ឪពុក​របស់​លោក​ជា​មន្ត្រី​ការងារ​សាធារណៈ​។​ លោកឌិតប្រនបាន​សិក្សា​ភាសា​បារាំង​នៅ​ឯ​សាលា​ តែបាន​រៀន​ភាសា​អង់គ្លេស​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​។ ទាហាន​អាមេរិក​បាន​ជួល​លោក​អោយ​ធ្វើ​ជា​អ្នក​បក​ប្រែភាសា​អោយ​ពួក​គេ​ ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់​ពី​ចំណង​មិត្តភាពរ​បស់​លោក​ជា​មួយ​នឹង​សហរដ្ឋអាមេរិច​កាន់​តែ​មាន​ភាព​ជិត​ស្និត​នោះ ​លោក​ប្រន​ បាន​ដើរ​តួ​សំដែង​ធ្វើ​ជា​កម្មករ​នាវា​ជា​មួយ​ខ្សែ​ភាពយន្ត​អង់គ្លេស បន្ទាប់​មក​​ក៏​បាន​ធ្វើ​ជា​អ្នក​ទទួល​ភ្ញៀវ​ក្នុង​សណ្ឋាគារ​ ។

សម័យ​បដិវត្តន៍ 
ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៥ លោក​ប្រន​ហើយ​នឹង​លោក ស៊ីដនី សែនបឺហ្គ (Sydney Schanberg) ដែល​ជា​អ្នក​រាយការណ៍​របស់​កាសែត​ញូយ៉ក​ថែម បាន​តាម​ដាន​ស្ថានការណ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចំពោះ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​របស់​រដ្ឋធានី​ភ្នំពេញ​ចូល​ក្នុង​របប​កុំមុយនីស​ខ្មែរក្រហម​។​ លោក​ ស៊ីដនី សែនបឺហ្គ (Sydney Schanberg)​និង​អ្នក​រាយការណ៍​បរទេស​ផ្សេង​ទៀត​ត្រូវ​បាន​អនុញ្ញាតិ់​អោយ​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​ លើក​លែង​តែ​លោក​ឌិតប្រនម្នាក់ ​។​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​សង្កត់​សង្កិន​ផ្នែក​ចំណេះ​ដឹង​ក្នុង​របប​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​ ​លោកក៏ត្រូវ​បិទបាំង​ការ​ពិត​នៃ​ចំណេះដឹង​របស់​លោក និងការដែលបាន​ស្គាល់​គ្នាជាមួយជន​ជាតិ​អាមេរិកាំង​ ​ដោយភូតអង្គការខ្មែរក្រហម ថា​ជា​អ្នក​បើក​បរ​តាក់ស៊ី​។ នៅ​ពេល​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទាំង​អស់​បាន​បង្ខំ​អោយ​ធ្វើ​ការ​ក្នុង​ជំរុំ​ទាសករ  លោក​ប្រន​បាន​ស៊ូ​ទ្រាំរស់នៅ​អត់​ឃ្លាន​ រង​ការ​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​អស់​រយៈ​ពេល​ជិត ៤​ឆ្នាំ​មុន​ពេល​ដែល​ទាហាន​វៀតណាម​វាយ​ផ្ដួល​រំលំ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ក្នុង​ ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​១៩៧៨​។ លោក​ប្រន​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​សម័យ​នោះ​ថា ​(វាល​ពិឃាដ​ "Killing Fields" ​សំដៅ​ទៅ​លើ​គំនរ​សាក​សព​ ​និងឆ្អឹង​ជា​ច្រើន​របស់​ជន​រង​គ្រោះ​ខ្មែរទាំងឡាយ​ ​ដែល​លោកបានដើរ​ឆ្លង​គេចរ​វាង​ចំងាយ​ ៤០ ម៉ាយ(40miles)​។​ បង​ប្អូន​ប្រុស​បី​ ​និង​ស្រី​មួយ​នាក់​របស់​លោក​ប្រន​ត្រូវ​បាន​គេសម្លាប់​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ​។ ​លោក​ប្រន ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រលប់​ទៅ​ខេត្ត​សៀមរាប​​ ហើយបានទទួលដំណឹង​ថា​សមាជិក​គ្រួសារ​របស់​លោក​ ជាង​៥០នាក់​បាន​ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត​។ ជន​ជាតិ​វៀតណាម ​បាន​លើកលោកអោយ​ធ្វើ​ជា​មេ​ភូមិ​ ​ប៉ុន្តែ​លោកបាន​បដិសេធ​និង​គេច​ខ្លួន​ទៅ​ប្រទេស​ថៃ ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៣​ ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​១៩៧៩ បន្តាប់​ពី​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ពួក​គេ​ដឹង​ពី​ចំណង​មិត្តភាព​របស់​លោក​ជា​មួយ​នឹង​អាមេរិក។

ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨០​ ​លោក​ប្រន​ ​បាន​ធ្វើ​ការ​ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ផ្នែក​ខាង​ថតរូប​ជា​មួយ​កាសែតញូយ៉ក​ថែម ​ក្នុង​សហរដ្ឋអាមេរិក។

ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន 
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ លោកបានចូលសញ្ជាតិអាមេរិកជាមួយប្រពន្ធឈ្មោះ សែ មឿន ​(Ser Moeun Dith) ដែលបានលែងលះគ្នា គ្រាបន្ទាប់មកទៀត។ បន្ទាប់មក លោកបានរៀបការជាមួយគិម ដឺផល(Kim DePaul) ប៉ុន្តែក៏បានលែងលះគ្នាសាជាថ្មីទៀត។ លោកធ្លាប់បានឃោសនាបញ្ចុះបញ្ចូល អោយគេស្គាល់ពីជនរងគ្រោះក្នុងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ ជាពិសេសអ្នកស្រាវជ្រាវ និងជាប្រធាននៃគំរោង(The Dith Pran Holocaust Awareness Project)។ លោកក៏ជាអ្នកដែលទទូលនូវមេដាយកិត្តិយស Ellis Island ឆ្នាំ១៩៩៨ និងពានរង្វាន់ដ៏ថ្លៃថ្លាខ្ពង់ខ្ពស់នៃមជ្ឍមមណ្ឌលអន្តរជាតិ(The International Center)។

មរណៈភាព
លោក ប្រន បានស្លាប់នៅ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣០ ខែមីនា​ ឆ្នាំ២០០៨ នៅក្រុងញូប្រនស្វីគ, រដ្ឋញូជើស្ស៊ី, នៅអាយុ៦៥ឆ្នាំ ដោយសាររោគមហារីកលំពែង។

ឯកសារយោង

ភ្ជាប់សម្ព័ន្ធខាងក្រៅ

 Dith Pran at Findagrave
 
 The Dith Pran Holocaust Awareness Project at the Internet Archive
 The Last Word of Dith Pran New York Times. March 30, 2008. Video Interview of Dith Pran.

Obituaries:
The Times, 31 March 2008
The Daily Telegraph, 1 April 2008
The Independent, 1 April 2008
The Guardian, 1 April 2008

អ្នកកាសែតខ្មែរ
អ្នកសារព័ត៌មានអាស៊ី