កូរ៉េខាងត្បូង

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ហៅក្រៅផ្លូវការថា ប្រទេសកូរ៉េ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា ប៉ែកខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។ ព្រំដែនភាគខាងលិចរបស់ប្រទេសនេះគឺជាប់នឹងសមុទ្រលឿង រីឯព្រំដែនខាងកើតជាប់នឹងសមុទ្រជប៉ុន។ កូរ៉េខាងត្បូងមានប្រជាជនសរុប ៥១ លាននាក់ ហើយក្នុងនោះមានប្រជាជនប្រហែល ២៥ លាននាក់ (ជិតពាក់កណ្តាលប្រជាជនសរុប) រស់នៅក្នុងតំបន់រដ្ឋធានីសេអ៊ូល។

ក្នុងភាសាកូរ៉េ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងមានឈ្មោះហៅថា "ឌែហាន់ មីនគុក" (អក្សរហាន់ហ្គឺលៈ 대한민국 អក្សរហាន់ចាៈ 大韓民國) ហៅខ្លីៗថា ហាន់គុក (한국) សំដៅលើជនជាតិ “ហាន់” ឬ ជនជាតិកូរ៉េ ពេលខ្លះប្រើពាក្យថា “ណាំហាន់” (남한) សំដៅលើជនជាតិ “ហាន់ភាគខាងត្បូង” ចំនែកជនជាតិកូរ៉េខាងជើងតែងតែហៅប្រជាជនកូរ៉េខាងត្បូងថា ណាំឆូសន (남조선) ដែលមានន័យថា “ឆូសនខាងត្បូង”។

ឧបទ្វីបកូរ៉េមានប្រវត្តិជាងមួយលានឆ្នាំ ដោយការចាប់ផ្តើមរបស់មនុស្សដែលរស់នៅក្នុងយុគសម័យថ្មចាស់ដំបូង ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងកំណត់ត្រាចិននៅដើមសតវត្សទី៧ បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមបីព្រះរាជាណាចក្រកូរ៉េឡើងវិញនៅចុងសតវត្សទី៧ កូរ៉េត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សកូរ្យ៉ (គ.ស. ៩១៨–១៣៩២) និងរាជវង្សចូសន់ (គ.ស. ១៣៩២–១៨៩៧)  ចក្រភពកូរ៉េត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពជប៉ុននៅឆ្នាំ១៩១០ ហើយការ​គ្រប់គ្រង​របស់​ជប៉ុន​នៅ​កូរ៉េ​បាន​បញ្ចប់​បន្ទាប់​ពី​ការ​បរាជ័យ​របស់​មហាអំណាច​អ័ក្ស​ក្នុង​សង្គ្សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក្រោយ​មក ប្រទេស​កូរ៉េ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ពីរ​ផ្នែកគឺ តំបន់ភាគខាងជើងកាន់កាប់ដោយសហភាពសូវៀតនិងភាគខាងត្បូងកាន់កាប់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងបន្ទាប់ពីការចរចារបង្រួបបង្រួមប្រទេសបរាជ័យ ទឹកដីភាគខាងត្បូងបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋកូរ៉េនៅខែសីហាឆ្នាំ១៩៤៨​ ខណៈពេលដែលទឹកដីដើមបានក្លាយជាប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។

ក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ការ​ឈ្លានពាន​របស់​កូរ៉េ​ខាងជើង​បង្ក​ឱ្យ​មាន​សង្គ្រាម​កូរ៉េ នាំទៅរកអន្តរាគមន៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលគាំទ្រកូរ៉េខាងត្បូង ខណៈពេលដែលកូរ៉េខាងជើងត្រូវបានគាំទ្រដោយប្រទេសចិន និងសហភាពសូវៀត បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៥៣ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចាប់ផ្តើមងើបឡើងវិញ ដោយត្រូវបានកត់ត្រាថាប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ជាមធ្យមកំណើនលឿនបំផុតរបស់ពិភពលោករវាងឆ្នាំ១៩៨០-១៩៩០ ហើយកូរ៉េខាងត្បូងបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿនបំផុតមួយនៅអាស៊ី​ ក៏ផ្តល់នូវកម្រិតខ្ពស់របស់សេរីភាពសារព័ត៌មានផងដែរ​ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ អំពើពុករលួយនយោបាយនៅតែជាបញ្ហាចម្បងនៅក្នុងប្រទេស អតីត​ប្រធានាធិបតី​ដែល​នៅ​រស់​ចំនួន ៤ ​នាក់​ត្រូវ​បាន​កាត់​ទោស​ឱ្យ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​ពី​បទ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ផ្សេងៗ​ ពី​ការ​រំលោភ​អំណាច​ទៅ​ជា​ការ​ស៊ីសំណូកនិង​ការ​បន្លំ ដែល​ ២ នាក់​ក្នុង​ចំណោម​ ៤ នាក់​នៅ​តែ​ត្រូវ​ទទួល​ទោស​រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ

កូរ៉េខាងត្បូង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​មួយ​និង​ជាប់​ចំណាត់​ថ្នាក់​លេខ៧ របស់សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សក្នុងតំបន់អាស៊ីនិងអូសេអានី មានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី១០ នៅលើពិភពលោកដោយជីឌីភី(GDP) ហើយ​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ល្បឿន​អ៊ីនធឺណិត​លឿន​បំផុត​មួយ​ក្នុង​ពិភពលោក ដូចជាមានបណ្តាញដឹកជញ្ជូនសាធារណៈដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងគឺជាប្រទេសនាំចេញធំជាងគេទី៥ និងអ្នកនាំចូលធំជាងគេទី៨ នៅលើពិភពលោក ចាប់តាំងពីសតវត្សទី២១ កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ល្បី​ខាង​វប្បធម៌​ប៉ុប​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​ពាសពេញ​ពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យតន្ត្រីខេ-ប៉ុប(K-POP) ល្ខោនស៊េរីទូរទស្សន៍ និងភាពយន្ត ដែលជាបាតុភូតដែលគេស្គាល់ថាជាចរន្តរបស់កូរ៉េ កូរ៉េខាងត្បូងគឺជាប្រទេសសមាជិករបស់អង្គការសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច (OECD) និងក្រុម​ ២០

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​

សម័យកូរ៉េបុរាណ 

ឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានមនុស្សរស់នៅតាំងពីដើមយុគសម័យប៉ាឡេអូលីតក្រោម​ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កូរ៉េ​ចាប់​ផ្ដើម​ពី​ការ​បង្កើតរបស់ចូសន់ (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា "កូចូសន់", ឬ ចូសុនសម័យចាស់, ដើម្បីបែងចែកវាជាមួយរាជវង្សសតវត្សទី១៤) នៅសម័យឆ្នាំ២៣៣៣ មុនគ្រិស្ដសករាជដោយស្តេចដាន់ គុននេះ​បើ​តាម​ទេវកថា​គ្រឹះ​របស់​កូរ៉េ កូចូសន់ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​សម្គាល់​នៅ​ក្នុង​កំណត់ត្រា​របស់​ចិន​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី៧ កូចូសន់បានពង្រីករហូតដល់គ្រប់គ្រងឧបទ្វីបកូរ៉េភាគខាងជើងនិងផ្នែកខ្លះរបស់ម៉ានជូរៀ គីចាចូសន់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី១២ មុន​សម័យ​សករាជ ប៉ុន្តែអត្ថិភាព និងតួនាទីរបស់វាមានភាពចម្រូងចម្រាសក្នុងសម័យទំនើប នៅឆ្នាំ១០៨ មុន​សម័យ​សករាជ រាជវង្សហាន់បានចាញ់វីម៉ាន់ចូសន់និងដាក់បញ្ជាការចំនួនបួននៅឧបទ្វីបកូរ៉េភាគខាងជើង​ អ្នកបញ្ជាការបីបានធ្លាក់ចុះឬដកថយទៅទិសខាងលិចក្នុងរយៈពេលពីរបីទសវត្សរ៍​ ដូចដែលបញ្ជាការអាណាចក្រណាក់រ៉ាំងត្រូវបានបំផ្លាញ​និងសាងសង់ឡើងវិញនៅពេលនេះ កន្លែងនេះបានផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តង ៗ ឆ្ពោះទៅលៀវតុង ដូច្នេះកម្លាំងរបស់វាត្រូវបានថយចុះនិងគ្រាន់តែជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មរហូតដល់វាត្រូវបានសញ្ជ័យដោយកូគូរ្យ៉រនៅឆ្នាំ៣១៣

សម័យបីអាណាចក្រ 
ក្នុងអំឡុងពេលដែលគេស្គាល់ថាជា ប្រូតូ–បីអាណាចក្រនៃកូរ៉េ​​​ រដ្ឋរបស់អាណាចក្រប៊ូយ៉រ អុកចរ ដុងយេ និងសាំហាន់បានកាន់កាប់ឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូលនិងម៉ាន់ជូរីខាងត្បូង ពីកូគូរ្យ៉រ ប៊ែកជេ និងស៊ីល្លាបានលេចចេញដើម្បីគ្រប់គ្រងឧបទ្វីបជាបីអាណាចក្រនៃកូរ៉េ កូគូរ្យ៉រគឺធំជាងគេនិងមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងចំណោម ជារដ្ឋយោធានិយមខ្លាំង ហើយបានប្រកួតប្រជែងជាមួយរាជវង្សចិនផ្សេងៗក្នុងអំឡុង ៧០០ឆ្នាំនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន​ កូគូរ្យ៉របាន​ជួប​ប្រទះ​សម័យ​កាល​មាស​ក្រោមស្តេចក្វាំងគែថូមហារាជនិងចាំងស៊ូ ព្រះឱរសរបស់ព្រះអង្គ​ ដែលទាំងពីរបានបង្ក្រាបប៊ែកជេនិងស៊ីល្លាក្នុងសម័យរបស់ពួកគេ សម្រេចបាននូវការបង្រួបបង្រួមសង្ខេបបីអាណាចក្រនៃកូរ៉េ និងក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​ខ្លាំង​បំផុត​នៅ​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រជែង​ដណ្តើម​គ្រប់គ្រង​ឧបទ្វីប​កូរ៉េ​ កូគូរ្យ៉រមានជម្លោះយោធាជាច្រើនជាមួយរាជវង្សចិនផ្សេងៗ លេចធ្លោជាងគេគឺសង្គ្រាមកូគូរ្យ៉រ-ស៊ុយ ក្នុង​នោះ​កូគូរ្យ៉រ​បាន​កម្ចាត់​កម្លាំង​ដ៏​ធំ​មួយ​ដែល​និយាយ​ថា​មាន​ចំនួន​បុរស​ជាង​មួយ​លាន​នាក់ ប៊ែកជេគឺជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រ​ ជំនាញដែនសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាហ្វីនីស៊ីនៃអាស៊ីបូព៌ា​ ជាឧបករណ៍ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាទូទាំងអាស៊ីបូព៌ានិងវប្បធម៌ទ្វីបទៅកាន់ជប៉ុន​ ប៊ែកជេធ្លាប់ជាមហាអំណាចយោធានៅឧបទ្វីបកូរ៉េ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលរបស់ព្រះម្ចាស់គឹនឆូកូ​ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បានស្តេចក្វាំងគែថូមហារាជ​វាយ​ឈ្នះ​យ៉ាង​ខ្លាំងនិងបដិសេធ​ ស៊ីល្លាគឺតូចបំផុត និងខ្សោយបំផុតក្នុងចំណោមបី​ ប៉ុន្តែបានប្រើមធ្យោបាយការទូតដ៏មានល្បិចដើម្បីបង្កើតកតិកាសញ្ញាឱកាសនិយមនិងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអាណាចក្រកូរ៉េដែលមានអំណាចជាង​ ហើយទីបំផុតរាជវង្សថាងដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ដ៏អស្ចារ្យ

ការបង្រួបបង្រួមរបស់បីអាណាចក្រដោយអាណាចក្រស៊ីល្លាក្នុងឆ្នាំ៦៧៦ បាននាំទៅដល់សម័យកាលនៃរដ្ឋខាងជើងខាងត្បូង ដែលភាគច្រើននៃឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយ ខណៈពេលដែលអាណាចក្របាល់ហែគ្រប់គ្រងផ្នែកខាងជើង​ បាល់ហែបានបង្កើតឡើងដោយឧត្តមសេនីយ៍កូគូរ្យ៉រ និងត្រូវបានបង្កើតឡើងជារដ្ឋស្នងតំណែងរបស់កូគូរ្យ៉រ កំឡុងពេលកំពស់ បាល់ហែបានគ្រប់គ្រងភាគច្រើនរបស់ម៉ានជូរីនិងផ្នែករបស់ចុងបូព៌ារបស់រុស្ស៊ី ហើយត្រូវបានគេហៅថា​​ "ប្រទេសរុងរឿងនៅបូព៌ា" អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយគឺជាយុគសម័យមាសនៃសិល្បៈ និងវប្បធម៌ ដូចដែលបានបង្ហាញដោយហ្វាំងរ្យ៉ុងសា សក់គូរ៉ាំ និងកណ្ដឹងអេមីល ទំនាក់​ទំនង​រវាង​កូរ៉េ​និង​ចិន​នៅ​តែ​មាន​សន្តិភាព​គួរសម​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នេះ អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយបានអនុវត្តលើសមិទ្ធិផលសមុទ្ររបស់អាណាចក្រប៊ែកជេ​​ ដែលដើរតួដូចជាហ្វីនីស៊ីរបស់អាស៊ីបូព៌ាមជ្ឈិមសម័យ​ ហើយក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​ ៨ និង​ទី​ ៩ បាន​ត្រួតត្រា​សមុទ្រ​នៃ​អាស៊ី​បូព៌ានិងពាណិជ្ជកម្មរវាងចិន កូរ៉េ​ និងជប៉ុន គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតក្នុងអំឡុងពេលចាំង បូកូ លើស​ពី​នេះ​ទៀតជនជាតិស៊ីល្លាបង្កើតសហគមន៍នៅបរទេសក្នុងចិននៅលើឧបទ្វីបសានតុងនិងមាត់ទន្លេយ៉ាងហ្ស៊ី អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយជា​ប្រទេស​ដែល​រីក​ចម្រើននិង​សម្បូរ​បែប និង​រាជធានីគ្យុងជូ​ ជាទីក្រុងធំជាងគេទី៤ នៅលើពិភពលោក ពុទ្ធសាសនា​រីក​ចម្រើន​ក្នុង​សម័យ​នេះ ហើយពុទ្ធសាសនិកកូរ៉េជាច្រើនបានទទួលកិត្តិនាមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមពុទ្ធសាសនិកជនចិន និងបានរួមចំណែកដល់ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន រួមទាំង: វ៉ុនឈឹក, វ៉ុនហ្យូ, អ៊ឹយសាំង, មូសាំង និង គីម ក្យូកាក់ ហើយព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីល្លាដែលឥទ្ធិពលរបស់វាបានធ្វើឱ្យភ្នំជីវហួ ភ្នំពិសិដ្ឋមួយក្នុងចំណោមភ្នំទាំងបួននៃព្រះពុទ្ធសាសនាចិន អាណាចក្រស៊ីល្លាក្រោយចុះខ្សោយនៅក្រោមជម្លោះផ្ទៃក្នុងនិងការរស់ឡើងវិញរបស់អាណាចក្រប៊ែកជេនិងកូគូរ្យ៉រ ដែលនាំទៅដល់សម័យបីអាណាចក្រក្រោយនៅចុងសតវត្សទី 9

រាជវង្សបង្រួបបង្រួម 

នៅឆ្នាំ៩៣៦ បីក្រោយអាណាចក្រត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដោយវ៉ាំងកន់ កូនចៅរបស់អភិជនកូគូរ្យ៉ ដែលបានបង្កើតកូរ្យ៉ជារដ្ឋស្នងតំណែងរបស់កូគូរ្យ៉ អាណាចក្របាល់ហែបានធ្លាក់ទៅអាណាចក្រឃីតាន់ក្នុងឆ្នាំ៩២៦ ហើយមួយទស្សវត្សរ៍ក្រោយមក មកុដរាជកុមារបាល់ហែចុងក្រោយបានភៀសខ្លួនទៅកូរ្យ៉ ដែលជាកន្លែងដែលទ្រង់ត្រូវបានស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្តៅនិងរួមបញ្ចូលនៅក្នុងគ្រួសារគ្រប់គ្រងដោយវ៉ាំងកន់ដូច្នេះការបង្រួបបង្រួមប្រទេសស្នងតំណែងទាំងពីររបស់កូគូរ្យ៉ ដូចជាស៊ីល្លា កូរ្យ៉គឺជារដ្ឋដែលមានវប្បធម៌ខ្ពស់ និងបានបង្កើតរោងពុម្ពប្រភេទដែកដែលអាចចល័តបាន ក្រោយ​ឈ្នះ​អាណាចក្រឃីតាន់ ដែលជាអាណាចក្រដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅសម័យរបស់វា ក្នុងសង្គ្រាមកូរ្យ៉–ឃីតាន់ កូរ្យ៉បានឆ្លងកាត់យុគសម័យមាសដែលមានរយៈពេលមួយសតវត្រ ក្នុងអំឡុងពេលដែលព្រះត្រៃបិដកកូរ៉េត្រូវបានបញ្ចប់និងមានការវិវឌ្ឍន៍ដ៏អស្ចារ្យក្នុងការបោះពុម្ព និងការផ្សាយ លើកកម្ពស់ការរៀនសូត្រនិងការចែកចាយចំណេះដឹងលើទស្សនវិជ្ជា អក្សរសាស្ត្រ សាសនា និងវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយឆ្នាំ១១០០ មានសាកលវិទ្យាល័យចំនួន១២ ដែលបង្កើតអ្នកប្រាជ្ញ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលនៅសតវត្សទី១៣ បានធ្វើឱ្យអាណាចក្រចុះខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង កូរ្យ៉មិនដែលត្រូវបានសញ្ជ័យដោយម៉ុងហ្គោលទេ ប៉ុន្តែហត់នឿយបន្ទាប់ពីបីទសវត្សរ៍នៃការប្រយុទ្ធ តុលាការកូរ៉េបានបញ្ជូនព្រះអង្គម្ចាស់មកុដរបស់ខ្លួនទៅកាន់រាជធានីរាជវង្សយួនដើម្បីស្បថភក្ដីភាពជាមួយគុបឡៃ ខាន ដែល​បាន​ទទួល​យក និង​បាន​រៀប​ការ​ជា​មួយ​នឹង​បុត្រី​របស់​ព្រះអង្គ​ជាមួយ​នឹង​រាជទាយាទ​កូរ៉េ ចាប់ពីពេលនេះតទៅ កូរ្យ៉បន្តគ្រប់គ្រងប្រទេសកូរ៉េ ទោះ​បី​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដៃ​ទន្លេ​របស់​ម៉ុងហ្គោល​ក្នុង​រយៈ​ពេល ៨៦ ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ក៏​ដោយ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ប្រជាជាតិទាំងពីរបានជាប់ទាក់ទងគ្នា នៅពេលដែលស្តេចកូរ៉េបន្តបន្ទាប់ទាំងអស់បានរៀបការជាមួយព្រះនាងម៉ុងហ្គោល ហើយអធិរាជនីចុងក្រោយនៃរាជវង្សយួនគឺជាព្រះនាងកូរ៉េ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៤ កូរ្យ៉​បាន​បណ្ដេញ​ម៉ុងហ្គោល​ចេញ​ដើម្បី​ដណ្តើម​យក​ទឹកដី​ភាគ​ខាង​ជើង​របស់​ខ្លួន​ឡើង​វិញ វាយលុកលៀវយ៉ាងយ៉ាងខ្លី និងកម្ចាត់ការលុកលុយដោយក្រុមជូតឈ្នួតក្រហម ទោះយ៉ាងណានៅឆ្នាំ១៩៣២ ឧត្តមសេនីយ៍យី សុងក្យែ ដែលត្រូវបានបញ្ជាឱ្យវាយប្រហារប្រទេសចិន បានបង្វែរកងទ័ពរបស់គាត់ហើយធ្វើរដ្ឋប្រហារ

យី សុងក្យែបាន​ប្រកាស​ឈ្មោះ​ថ្មី​របស់​ប្រទេស​កូរ៉េ​ថា ចូសន់ ដោយយោងទៅលើកូចូសន់ ហើយបានផ្លាស់ប្តូររាជធានីទៅហាន់សង់ (ឈ្មោះចាស់មួយនៃទីក្រុងសេអ៊ូល) ២០០ឆ្នាំដំបូងនៃរាជវង្សចូសន់ត្រូវបានសម្គាល់ដោយសន្តិភាព​ ហើយបានឃើញការរីកចំរើនដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងការអប់រំ ក៏ដូចជាការបង្កើតអក្សរហាន់ហ្គឹលដោយស្តេចសេចុងមហារាជដើម្បីលើកកម្ពស់អក្ខរកម្មក្នុងចំណោមប្រជាជនសាមញ្ញ មនោគមវិជ្ជានៅសម័យនោះគឺលទ្ធិខុងជឺនិយម ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយថ្នាក់សុនប៊ី អភិជន​ដែល​បាន​ឡើង​កាន់​តំណែង​នៃ​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង​អំណាច​ដើម្បី​ដឹកនាំ​ជីវិត​នៃ​ការ​សិក្សា​និង​សុចរិតភាព ចន្លោះឆ្នាំ១៥៩២ ដល់ ១៥៩៨ ថូយ៉ូតូមី ហ៊ីដេយ៉ុស៊ី​ បានចាប់ផ្តើមការលុកលុយប្រទេសកូរ៉េ ប៉ុន្តែការឈានទៅមុខរបស់គាត់ត្រូវបានរារាំងដោយកងកម្លាំងកូរ៉េ (ជាពិសេសគឺកងទ័ពជើងទឹកចូសន់ដឹកនាំដោយឧត្តមនាវីឯក យី ស៊ុនស៊ីន និង "កប៉ាល់អណ្តើក" ដ៏ល្បីល្បាញរបស់គាត់) ដោយ​មាន​ជំនួយ​ពី​កងជីវពល​ទ័ព​សុចរិត​ដែល​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ជន​ស៊ីវិល​កូរ៉េ និងកងទ័ពចិនរាជវង្សមីង តាមរយៈសមរភូមិជោគជ័យជាបន្តបន្ទាប់ នៅទីបំផុត កងកម្លាំងជប៉ុនត្រូវបានបង្ខំឱ្យដកខ្លួនចេញ ហើយទំនាក់ទំនងរវាងភាគីទាំងអស់បានក្លាយជាធម្មតា យ៉ាងណាក៏ដោយ ម៉ាន់ជូបានទាញយកប្រយោជន៍ពីរដ្ឋដែលខ្សោយសង្រ្គាមចូសន់ហើយបានឈ្លានពាននៅឆ្នាំ១៦២៧ និង ១៦៣៧ រួច​បន្ត​ទៅ​ច្បាំង​ដណ្តើម​រាជវង្ស​មីង​ដែល​មាន​អស្ថិរភាព បន្ទាប់ពីការធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងធម្មតាជាមួយរាជវង្សឈីងថ្មី ចូសន់មានបទពិសោធន៍ជិត ២០០ ឆ្នាំនៃសន្តិភាព ស្តេចយ៉ុងចូនិងចុងចូជាពិសេសបានដឹកនាំការបង្កើតឡើងវិញថ្មីនៃរាជវង្សចូសន់ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៨ នៅសតវត្សទី១៩ រាជវង្សក្មេកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាល នាំឱ្យមានអំពើពុករលួយដ៏ធំនិងធ្វើឱ្យរដ្ឋចុះខ្សោយ ហើយភាពក្រីក្រធ្ងន់ធ្ងរនិងការបះបោររបស់កសិករនៅទូទាំងប្រទេស​ ជាងនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាលចូសន់បានអនុម័តគោលនយោបាយឯកោនិយមយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ទទួលបានរហស្សនាមថា "នគរឥសី" ប៉ុន្តែទីបំផុតបានបរាជ័យក្នុងការការពារខ្លួនប្រឆាំងនឹងចក្រពត្តិនិយម ហើយត្រូវបានបង្ខំឱ្យបើកព្រំដែនរបស់ខ្លួន បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ និងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន កូរ៉េត្រូវបានបញ្ចូលដោយជប៉ុន (ឆ្នាំ១៩១០-១៩៤៥) ឆ្ពោះទៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្នើឱ្យបែងចែកឧបទ្វីបកូរ៉េជាតំបន់កាន់កាប់ពីរ (សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសូវៀតមួយ) ឌីន រ៉ាកស៍ និង ឆាលស៍ អេចបូនស្ទីលទី៣ បានស្នើរប៉ារ៉ាឡែលទី៣៨ ជាបន្ទាត់បែងចែក​ ដូចដែលវាបានដាក់ទីក្រុងសេអ៊ូលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចំពោះការភ្ញាក់ផ្អើលរបស់រ៉ាកស៍និងបូនស្ទីល​ សូវៀតបានទទួលយកសំណើរបស់ពួកគេ ហើយយល់ព្រមបែងចែកកូរ៉េ

ប្រវត្តិសាស្រ្តទំនើប 

ទោះបីជាមានផែនការដំបូងរបស់ប្រទេសកូរ៉េបង្រួបបង្រួមនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទីក្រុងគែរឆ្នាំ១៩៤៣ ក៏ដោយ​ ការកើនឡើងរបស់ជម្លោះសង្រ្គាមត្រជាក់រវាងសហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅទីបំផុតបាននាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដាច់ដោយឡែក​ ម្នាក់ៗមានមនោគមវិជ្ជារៀងៗខ្លួន ឈាន​ដល់​ការ​បែង​ចែក​ប្រទេស​កូរ៉េ​ជា​ពីរ​អង្គភាព​នយោបាយ​នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៨ នៅ​ភាគ​ខាងត្បូង អ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់ ដែលជាគូប្រជែងរបស់លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដែលត្រូវបានគាំទ្រ និងតែងតាំងដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នបានឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីដំបូងរបស់សាធារណរដ្ឋកូរ៉េដែលទើបនឹងប្រកាសកាលពីខែឧសភា នៅ​ភាគ​ខាងជើង ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ អតីតទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុន និងជាសកម្មជនកុម្មុយនិស្ត គីម អ៊ីលស៊ុងត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េក្នុងខែកញ្ញា
នៅខែតុលា សហភាពសូវៀតបានប្រកាសរដ្ឋាភិបាលរបស់គីម អ៊ីលស៊ុងជាអធិបតេយ្យភាពលើផ្នែកទាំងពីរ​ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសថាលោកអ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់ជារដ្ឋាភិបាលជា​ "រដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ដែលមានការគ្រប់គ្រង និងយុត្តាធិការប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពលើផ្នែកនោះរបស់ប្រទេសកូរ៉េ ដែលគណៈកម្មាធិការបណ្តោះអាសន្នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកកូរ៉េអាចសង្កេត និងពិគ្រោះ" និងរដ្ឋាភិបាល "ផ្អែកលើការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានសង្កេតឃើញដោយគណៈកម្មការបណ្ដោះអាសន្ន" បន្ថែមពីលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថា "នេះគឺជារដ្ឋាភិបាលតែមួយគត់នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េ" មេដឹកនាំទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមការគាបសង្កត់ផ្តាច់ការលើគូប្រជែងនយោបាយរបស់ពួកគេនៅក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ ស្វែងរកការបង្រួបបង្រួមកូរ៉េក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ ខណៈ​ដែល​សំណើ​សុំ​ជំនួយ​ផ្នែក​យោធា​របស់​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង​ត្រូវ​បាន​អាមេរិក​បដិសេធ យោធារបស់កូរ៉េខាងជើងត្រូវបានពង្រឹងយ៉ាងខ្លាំងដោយសហភាពសូវៀត

សង្គ្រាមកូរ៉េ 
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥០ កូរ៉េខាងជើងឈ្លានពានកូរ៉េខាងត្បូង បញ្ឆេះសង្គ្រាមកូរ៉េ ជម្លោះធំដំបូងរបស់សង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ នៅពេលនោះ សហភាពសូវៀតបានធ្វើពហិការអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ដូច្នេះហើយបានបាត់បង់សិទ្ធិវេតូរបស់ពួកគេ ប្រការនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល នៅពេលដែលវាលេចចេញជារូបរាងថា កងកម្លាំងកំពូលកូរ៉េខាងជើងនឹងបង្រួបបង្រួមប្រទេសទាំងមូល សហភាពសូវៀត និងចិនបានគាំទ្រកូរ៉េខាងជើង ដោយមានការចូលរួមពីកងទ័ពចិនរាប់លាននាក់នៅពេលក្រោយ បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ និង​លំហូរ​ដែល​ឃើញ​ភាគី​ទាំង​សង​ខាង​ប្រឈម​នឹង​ការ​ចាញ់​ដោយ​ការ​ខាត​បង់​យ៉ាង​ច្រើន​ក្នុង​ចំណោម​ជន​ស៊ីវិល​កូរ៉េ​ទាំង​ខាង​ជើង និង​ខាង​ត្បូង សង្គ្រាម​បាន​ឈាន​ដល់​ការ​ជាប់គាំង ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម គណបក្សរបស់អ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់បានផ្សព្វផ្សាយគោលការណ៍ប្រជាជនតែមួយ (ដោយផ្អែកលើមនោគមវិជ្ជារបស់អាល្លឺម៉ង់របស់​ Herrenvolk)​ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីកសាងពលរដ្ឋដែលស្តាប់បង្គាប់តាមរយៈភាពដូចគ្នារបស់ជនជាតិភាគតិច និងផ្តាច់ការអំពាវនាវដល់ជាតិនិយម

ការសប់សឹកក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ មិនដែលចុះហត្ថលេខាដោយកូរ៉េខាងត្បូងទេ​ បំបែក​ឧបទ្វីប​តាម​បណ្តោយ​តំបន់​គ្មាន​យោធា​ក្បែរ​បន្ទាត់​ព្រំដែន​ដើម គ្មាន​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​ទេ ជា​លទ្ធផល​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នៅ​សល់​បច្ចេកទេស​ក្នុង​សង្គ្រាម មនុស្សប្រហែល ៣លាននាក់បានស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ ជាមួយនឹងចំនួនអ្នកស្លាប់ស៊ីវិលសមាមាត្រខ្ពស់ជាងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ឬសង្រ្គាមវៀតណាម ធ្វើឱ្យវាប្រហែលជាជម្លោះដ៏សាហាវបំផុតនៃសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ លើសពីនេះ ស្ទើរតែគ្រប់ទីក្រុងសំខាន់ៗរបស់ប្រទេសកូរ៉េត្រូវបានបំផ្លាញដោយសង្រ្គាម

ក្រោយសង្គ្រាមកូរ៉េ (ឆ្នាំ១៩៦០–១៩៩០) 

នៅឆ្នាំ១៩៦០ ការបះបោររបស់និស្សិត (បដិវត្តន៍ខែមេសា១៩) នាំទៅដល់ការលាលែងពីតំណែងរបស់ប្រធានាធិបតី អ៊ី ស៊ឹងម៉ាន់ ស្វ័យធិបតេយ្យ នេះត្រូវបានបន្តដោយអស្ថិរភាពនយោបាយរយៈពេល ១៣ ខែ ខណៈដែលកូរ៉េខាងត្បូងត្រូវបានដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលទន់ខ្សោយ និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព អស្ថិរភាពនេះត្រូវបានបំបែកដោយរដ្ឋប្រហារ ១៦ ឧសភា ១៩៦១ ដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ ផាក​ ចងហ៊ី ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី លោកផាក​បាន​មើល​ការ​ខុស​ត្រូវ​រយៈ​ពេល​របស់​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ដឹក​នាំ​ដោយ​ការ​នាំ​ចេញ​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័សដោយការគាបសង្កត់នយោបាយ

លោកផាក​ត្រូវ​បាន​គេ​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ថា​ជា​មេដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ​យោធា​គ្មាន​មេត្តា ដែលនៅឆ្នាំ១៩៧២ បានពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ដោយបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដែលផ្តល់ឱ្យប្រធានាធិបតីបោសសំអាតអំណាច (ស្ទើរតែផ្តាច់ការ) និងបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ឈរឈ្មោះដោយគ្មានកំណត់ចំនួនប្រាំមួយអាណត្តិ សេដ្ឋកិច្ច​កូរ៉េ​បាន​អភិវឌ្ឍ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កាន់​តំណែង​របស់​លោកផាក​ រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតប្រព័ន្ធផ្លូវល្បឿនលឿនទូទាំងប្រទេស ប្រព័ន្ធរថភ្លើងក្រោមដីទីក្រុងសេអ៊ូល និង​បាន​ដាក់​គ្រឹះ​សម្រាប់​ការ​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កាន់​តំណែង ១៧ ឆ្នាំ​របស់​គាត់ ដែលបានបញ្ចប់ជាមួយនឹងការធ្វើឃាតរបស់គាត់នៅឆ្នាំ១៩៧៩

ប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការធ្វើឃាតរបស់លោកផាកចងហ៊ីត្រូវបានកត់សម្គាល់ម្តងទៀតដោយភាពចលាចលនយោបាយ ខណៈ​ដែល​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ប្រឆាំង​ដែល​ធ្លាប់​បាន​គាប​សង្កត់​កន្លង​មក​សុទ្ធ​តែ​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​ដើម្បី​ឈរ​ឈ្មោះ​ជា​ប្រធានា​ធិបតី​ក្នុង​ភាព​ជាប់​គាំង​នយោបាយ​ភ្លាមៗ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ ឧត្តមសេនីយ៍ ឆន ឌូហ្វាន់ បានដឹកនាំរដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ១២ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ ឆនឌូហ្វាន់គ្រោងនឹងឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈវិធានការជាច្រើន នៅថ្ងៃទី១៧ ឧសភា ឆនឌូហ្វាន់បានបង្ខំឱ្យគណៈរដ្ឋមន្ត្រីពង្រីកច្បាប់អាជ្ញាសឹកដល់ប្រជាជាតិទាំងមូល ដែលពីមុនមិនបានអនុវត្តទៅកោះជេជូ ច្បាប់អាជ្ញាសឹកដែលបានពង្រីកបានបិទសាកលវិទ្យាល័យ សកម្មភាពនយោបាយត្រូវបានហាមឃាត់ និង​រឹត​បន្តឹង​សារព័ត៌មាន ការ​សន្មត់​របស់​លោកឆនឌូហ្វាន់ឡើង​កាន់​តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី​តាមរយៈ​ព្រឹត្តិការណ៍​នៃ​ថ្ងៃ​ទី ១៧ ខែ​ឧសភា បាន​បង្ក​ឱ្យ​មាន​ការ​តវ៉ា​ទូទាំង​ប្រទេស​ទាមទារ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការតវ៉ាទាំងនេះត្រូវបានផ្តោតជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុងក្វាងជូ ដែល​លោកឆនឌូហ្វាន់បាន​បញ្ជូន​កងកម្លាំង​ពិសេស​ទៅ​បង្ក្រាប​ចលនា​ប្រជាធិបតេយ្យក្វាងជូ

ក្រោយមកលោកឆនបានបង្កើតគណៈកម្មាធិការគោលនយោបាយការពារជាតិសង្គ្រោះបន្ទាន់ ហើយបានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីតាមផែនការនយោបាយរបស់លោក លោកឆន់និងរដ្ឋាភិបាលរបស់គាត់បានកាន់កាប់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដែលប្រកាន់ពូជសាសន៍រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៨៧ នៅពេលដែលនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យជាតិសេអ៊ូល ផាក ចងឆល ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្មរហូតដល់ស្លាប់ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា សមាគមបូជាចារ្យកាតូលិកដើម្បីយុត្តិធម៌ បានបង្ហាញហេតុការណ៍ បញ្ឆេះចលនាប្រជាធិបតេយ្យខែមិថុនា នៅទូទាំងប្រទេស នៅទីបំផុត គណបក្សរបស់លោកឆន គណបក្សយុត្តិធម៌ប្រជាធិបតេយ្យ និងលោករ៉ូ ថែអ៊ូ អ្នកដឹកនាំរបស់លោក សេចក្តីប្រកាស ២៩ ខែមិថុនា ដែលរួមបញ្ចូលការបោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ពីប្រធានាធិបតី លោករ៉ូថែអ៊ូបាន​បន្ត​ឈ្នះ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​កម្រិត​តូច​ចង្អៀត​ប្រឆាំង​នឹង​មេ​ដឹក​នាំ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​សំខាន់​ពីរ​គឺលោកគីម ឌែជុង និងគីម យ៉ងសាម ទីក្រុងសេអ៊ូលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាអូឡាំពិកក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជោគជ័យ និងការជំរុញដ៏សំខាន់សម្រាប់មុខមាត់ និងសេដ្ឋកិច្ចសកលរបស់កូរ៉េខាងត្បូង

South Korea was formally invited to become a member of the United Nations in 1991. The transition of Korea from autocracy to modern democracy was marked in 1997 by the election of Kim Dae-jung, who was sworn in as the eighth president of South Korea, on 25 February 1998. His election was significant given that he had in earlier years been a political prisoner sentenced to death (later commuted to exile). He won against the backdrop of the 1997 Asian Financial Crisis, where he took IMF advice to restructure the economy and the nation soon recovered its economic growth, albeit at a slower pace.

កូរ៉េខាងត្បូងសហសម័យ 

In June 2000, as part of president Kim Dae-jung's "Sunshine Policy" of engagement, a North–South summit took place in Pyongyang, the capital of North Korea. Later that year, Kim received the Nobel Peace Prize "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular". However, because of discontent among the population for fruitless approaches to the North under the previous administrations and, amid North Korean provocations, a conservative government was elected in 2007 led by President Lee Myung-bak, former mayor of Seoul. Meanwhile, South Korea and Japan jointly co-hosted the 2002 FIFA World Cup. However, South Korean and Japanese relations later soured because of conflicting claims of sovereignty over the Liancourt Rocks.

In 2010, there was an escalation in attacks by North Korea. In March 2010 the South Korean warship ROKS Cheonan was sunk leading to the death of 46 South Korean sailors, allegedly by a North Korean submarine. In November 2010 Yeonpyeong island was attacked by a significant North Korean artillery barrage, with 4 people dying. The lack of a strong response to these attacks from both South Korea and the international community (the official UN report declined to explicitly name North Korea as the perpetrator for the Cheonan sinking) caused significant anger with the South Korean public.

South Korea saw another milestone in 2012 with the first ever female president Park Geun-hye elected and assuming office. Daughter of another former president, Park Chung-hee, she carried on a conservative brand of politics. President Park Geun-hye's administration was formally accused of corruption, bribery, and influence-peddling for the involvement of close friend Choi Soon-sil in state affairs. There followed a series of massive public demonstrations from November 2016 and she was removed from office. After the fallout of President Park's impeachment and dismissal, new elections were held and Moon Jae-in of the Democratic party won the presidency, assuming office on 10 May 2017. His tenure so far has seen an improving political relationship with North Korea, some increasing divergence in the military alliance with the United States, and the successful hosting of the Winter Olympics in Pyeongchang. The COVID-19 pandemic affected the nation since 2020. That same year, South Korea recorded more deaths than births, resulting in a population decline for the first time on record.

ការបែងតំបន់រដ្ឋបាល 
ផ្នែករដ្ឋបាលសំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងមាន 8 ខេត្ត (도), 1 ខេត្តគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងពិសេស (특별자치도), 6 ទីក្រុងធំ (광역시) (ទីក្រុងគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ដែលមិនមែនជាផ្នែកនៃខេត្តណាមួយឡើយ), 1 ទីក្រុងពិសេស (특별시) និង 1 ទីក្រុងគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងពិសេស (특별자치)

នយោបាយ និង ការគ្រប់គ្រងប្រទេស 

បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមលោកលើកទី 2 បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1948 ឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកដោយខ្សែស្របទី 38 ខាងជើង ដោយមានសហភាពសូវៀតគ្រប់គ្រងកូរ៉េខាងជើងអនុវត្តតាមលទ្ធិសង្គមនិយម រីឯកូរ៉េខាងត្បូងគ្រប់គ្រងដោយសហរដ្ឋអាមេរិក អនុវត្តតាមបែបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ (កូរ៉េខាងត្បូង) មានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងតាមបែបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ មានប្រធានាធិបតីជាប្រមុខ ដោយមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ពីប្រជាជន ដើម្បីធ្វើជាមេដឹកនាំក្នុងស្ថាប័ននិតិប្រតិបត្តិ។នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយប្រធានាធិបតេយ្យ ឆ្លងកាត់មតិគាំទ្រក្នុងសភាជាតិ។រដ្ឋសភាជាអង្គការនិតិបញ្ញត្តិ រីឯតុលាការមានតួនាទីជាអង្គការតុលាការ។ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង បានបែងចែកតំបន់គ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនជា 9 ខេត្ត និង 6 តំបន់ (សេអ៊ូល ពូសាន អ៊ិនឈន ទែឈូ ក្វាងជូ និង ទែឈន)។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញ

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានប្រកាសប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងរបស់ខ្លួន នៅថ្ងៃទី 17 កក្កដា ឆ្នាំ 1948 ដោយមានការកែប្រែជាប់រហូតមកចំនួន 9 លើក។ការកែទំរង់លើកចុងក្រោយ បានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ 1987។ក្នុងពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតី លោកឈូ ឌូវ៉ាន ត្រូវប្រឈមនឹងការញុះញង់ពីគណបក្សនយោបាយផ្សេងៗដើម្បីអោយមានការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្នុងគោលបំណងអោយមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ពីសំណាក់ប្រជាជន។ ទីបំផុត លោកឈូ ឌូវ៉ាន ក៏យល់ព្រមអោយមានការបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តកែទំរង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីអោយមានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ មានអាណតិ្តតែមួយឆ្នាំគត់ (រយៈពេល 5 ឆ្នាំ) ហើយរៀបចំអោយមានអំណាចគ្រប់គ្រងឯករាជ្យថ្នាក់កណ្តាលលើកដំបូងក្នុងរយៈពេល 30 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីបានបង្កើតរដ្ឋមក។ក្រៅពីនេះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលទទួលបានការកែប្រែនោះ បានលប់ចោលអំនាចរំលាយសភារបស់ប្រធានាធិបតី ដោយតំរូវអោយរដ្ឋសភាជាអ្នកត្រួតពិនិត្រតាមដានការងាររបស់រដ្ឋាភិបាល និង បានបញ្ជាក់ផងដែរថា ផ្នែកយោធាត្រូវមានភាពអព្យាក្រឹត្យយក្នុងឆាកនយោបាយ។

អំណាចនិតិបញ្ញត្តិ

ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ តំរូវអោយរដ្ឋសភាជាតិ (National Assembly) មានអំនាចនិតិបញ្ញត្តិ។រដ្ឋសភារបស់កូរ៉េខាងត្បូង មានសមាជិក ចំនួន 299 រូប ដោយសមាជិក 2ភាគ3 ជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់តាមរយៈការបោះឆ្នោតទូទៅ ចំនែកចំនួនដែលនៅសល់ជ្រើសរើសតាមរយៈការតែងតាំងដោយផ្អែកលើភាគរយនៃសំលេងគាំទ្រគណបក្សនយោបាយដែលទទួលបាន។សមាជិករដ្ឋសភាមានអាណាតិ្ត 4 ឆ្នាំ (មានការរៀបចំការបោះឆ្នោតចុងក្រោយនៅ ឆ្នាំ 2004) ក្រោយមកសមាជិកទាំងអស់នឹងបោះឆ្នោតជ្រើសរើស ប្រធានរដ្ឋសភា 1 រូប និង អនុប្រធាន 2 រូប។
អំណាចតូនាទីរបស់រដ្ឋសភា ត្រូវបានចែងយ៉ាងច្បាស់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថា អាចប្រជុំសំរេចដកតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និង ប្រធានាធិបតីបាន ប្រសិនបើមានសំណើរពីសមាជិក 1ភាគ3 ចំណែកសមាជិកដែលនៅសល់ 2ភាគ3 ទៀតត្រូវតែយល់ព្រមតាមសំណើរ ប៉ុន្តែក្នុងករណីដកតំណែងប្រធានាធិបតីត្រូវមានមតិគាំទ្រភាគច្រើនពីសមាជិកដែលនៅសល់ 2ភាគ3 នេះ ដើម្បីទទួលបានសំលេង 2ភាគ3 នៃសមាជិកទាំងអស់។

អំណាចនិតិប្រតិបត្តិ

 ប្រធានាធិបតី

ជាប្រមុខដឹកនាំ ក្នុងស្ថាប័ននិតិប្រតិបត្តិ ជ្រើសរើសតាមរយៈការបោះឆ្នោត មានអាណាតិ្ត 5 ឆ្នាំ ដោយមិនអាចឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជាលើកទី 2 បានទៀតឡើយ ដើម្បីជៀសវាងការពង្រីកអំណាច។ប្រធានាធិបតីត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋ ជាអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ព និង ជាអ្នកមានអំណាចប្រកាសច្បាប់អយ្យការសឹក និង ច្បាប់ផ្សេងៗក្នុងស្ថានភាពអាសន្ន។ក្រៅពីនេះ ប្រធានាធិបតី មានសិទ្ធិស្នើរអោយមានការព្រៀងច្បាប់ទៅរដ្ឋសភាបានផងដែរ ប៉ុន្តែមិនមានអំណាចក្នុងការរំលាយសភាបានទេ។

 គណៈរដ្ឋមន្ត្រី

រួមមាននាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រី ដែលមានការតែងតាំងដោយផ្ទាល់ពីប្រធានាធិបតី ឆ្លងកាត់សំលេងគាំទ្រសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី មានតួនាទីជាជំនួយការប្រធានាធិបតីក្នុងកិច្ចការដឹកនាំប្រទេស រួមទាំងអំនាចក្នុងការចូលរួមពិភាក្សាក្នុងកិច្ចការនយោបាយផ្សេងៗក្នុងប្រទេស និងការចូលរួមប្រជុំក្នុងរដ្ឋសភាផងដែរ។គណៈរដ្ឋមន្ត្រីមានទាំងអស់ ចំនួន 20 រូប។ ក្នុងស្ថាប័ននិតិប្រតិបត្តិ រួមមានតំណែងសំខាន់មួយចំនួនទៀត ដូចជា ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាបង្រួបបង្រួមជាតិ ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ចជាតិ គណៈកម្មាការផែនការនិងថវិកា គណៈកម្មាការសិទ្ធិនារី ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា គណៈកម្មាធិការអាជីវកម្មខ្នាតតូចនិងមធ្យម   គណៈកម្មាការត្រួតពិនិត្យការងារអង្គភាពផ្សេងៗរបស់រដ្ឋាភិបាល និង រដ្ឋបាលប្រមូលពត៌មានជាតិ។ ប្រធាននៃអង្គភាពនីមួយៗ ត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី មានតួនាតីជាទីប្រឹក្សានិងផ្តល់ការណែនាំដល់រដ្ឋាភិបាល។

 អំណាចតុលាការ

រួមមាន សាលាដំបូង សាលាឧទ្ទរណ៍ និង តុលាការកំពូល។ ប្រធានាធិបតីជាអ្នកតែងតាំងប្រធានតុលាការកំពូលដោយឆ្លងកាត់ការយល់ព្រមពីសភា។ ការកាត់ក្តីត្រូវបានកំណត់អោយមានការបើកទូលាយទៅកាន់សាធារណៈជនទូទៅ លើកលែងក្នុងករណីដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាពសង្គម ឬ អាចបង្កជាបញ្ហានាំអោយកើតមានអស្ថេរភាពនិងសណ្តាប់ធ្នាបរបៀបរៀបរយក្នុងសង្គម ដែលសេចក្តីសំរេចត្រូវបានលាក់បាំងជាការសំងាត់។ ក្រៅពីនេះនៅមានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ (តុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) ដែលមានតួនាទីក្នុងការពិចារណាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយផ្តល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានដល់ប្រជាជន ហើយក៏មានអំណាចក្នុងការពិចារណាផងដែរនូវរាល់ច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលផ្ទុយពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយសំរេចចាត់ទុកជាមោឃៈ (ដោយមានជំហានក្នុងការដំណើរការពីក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬ តុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលទទួលពាក្យបណ្តឹងពីសាលាដំបូងឬបុគ្គលក្រុមណាមួយដែលបានស្នើរអោយសាលាដំបូងពិចារណាច្បាប់ណាមួយ។ម៉្យាងវិញទៀតក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ គឺជាស្ថាប័នដែលមានសិទ្ធិសំរេចសេចក្តីនូវភាពត្រឹមត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ ករណីមានការដកតំណែងបុគ្គលជាន់ខ្ពស់ណាមួយក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ដូចជា ប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្រ្តី ចៅក្រម ជាដើម។ក្រៅពីនេះ ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញ មានសិទ្ធិក្នុងការរំលាយគណបក្សនយោបាយណាមួយចោលបានតាមសំណើររបស់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស ករណីមានការត្រួតពិនិត្យឃើញថាគណបក្សនោះប្រព្រឹត្តិខុសនឹងនិតិរដ្ឋ។

 គណបក្សនយោបាយ

ក្នុងខែ ធ្នូ ឆ្នាំ 1995 គណបក្សនយោបាយធំៗចំនួនបីបានរួមបញ្ចូលគ្នាតែមួយគឺ
1.	គណបក្ស Democratic Justice Party-DJP
2.	គណបក្ស Reunification Democratic Party-RDP 
3.	គណបក្ស New Democratic Republican Party-NDRP ដោយមានបង្កើតជាគណបក្សថ្មីមានឈ្មោះថា New Korean Party-NKP
មុនការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី នៅឆ្នាំ 1997 មានគណបក្សថ្មីមួយចំនួនត្រូវបានបង្កើតឡើងគឺ
1.	គណបក្ស Grand National Party -GNP (ជាការចូលរួមគ្នារវាងគណបក្ស NKP ជាមួយនឹងគណបក្ស New Party by the People)
2.	គណបក្ស Millennium Democratic Party-MDP មាន លោកគីម ឌែជុង ជាប្រធាន
3.	គណបក្ស United Liberal Democrats-ULD មាន លោកគីម ចងភីល ជាប្រធាន
គណបក្ស MDP និង គណបក្ស ULD បានចូលរួមបង្កើតគណបក្សតែមួយគាំទ្រអោយ លោកគីម ឌែជុង ឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតី ដោយទទួលបានជ័យជំនេះលើរូប លោកគីម ចងភីល ដែលត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ក្រោយមកគណបក្ស ULD បានសុំដកខ្លួនចេញពីរដ្ឋាភិបាល។បច្ចុប្បន្ន គណបក្ស Grand National Party-GNP ជាគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំបំផុតក្នុងឆាកនយោបាយរបស់កូរ៉េខាងត្បូងដែលមានសំលេងប្រឆាំងច្រើនជាងគេរហូតដល់ 139 អសនៈ។
នៅថ្ងៃទី 15 មេសា ឆ្នាំ 2004 មានការរៀបចំបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកសភាកូរ៉េខាងត្បូងអាណត្តិទី 17 មានចំនួន 299 អសនៈ ដែលបែងចែកជាការបោះដោយផ្ទាល់ចំនួន 243 អសនៈ និងចែកអសនៈតាមចំនួនច្រើនទៅតិចរបស់គណបក្សនីមួយ ចំនួន 56 អសនៈ ផ្សេងទៀត។ ក្រោយពីការរាប់សន្លឹកឆ្នោត គណបក្ស Uri ទទួលបានជ័យជនៈក្លាយជាគណបក្សដែលមានសំលេងប្រឆាំងច្រើនជាងគេក្នុងសភា តែក្រោយមកគណបក្ស Uri ទទួលបរាជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតសាកល្បង 6 លើក នៅខែមេសា ឆ្នាំ 2005 ហើយថែមទាំងទទួលបរាជ័យជាលើកទីពីរក្នុងការបោះឆ្នោតសាកល្បងនៅខែតុលា ឆ្នាំដដែល ដែលធ្វើអោយកូរ៉េខាងត្បូងបាត់ស្ថេរភាពផ្នែកនយោបាយ។

 ស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានប្រកាសស្តារព្រះកិតិ្តនាមស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រឡើងវិញនៅឆ្នាំ 2006 តែគ្រាន់តែជានិមិត្តរូបរបស់ប្រជាជនតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាប្រមុខរដ្ឋឡើយ ដោយសារប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបច្ចុប្បន្ន មានការគ្រប់គ្រងប្រទេសតាមរបបសាធារណរដ្ឋ មានប្រធានាធិបតីជាប្រមុខ។ព្រះចៅអធិរាជ្យនៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង មានព្រះរាជសកម្មភាពតែនៅក្នុងពិធីតាមបែបសាសនាឬពិធីផ្លូវការសំខាន់ៗមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ។
ប្រទេកូរ៉េ មានព្រះមហាក្សត្រដែលជានិមិត្តរូបរបស់ប្រជាជនតាំងពីសម័យជានគរចំនុះរបស់ចក្រភពជប៉ុន រហូតព្រះអង្គម្ចាស់ “គូ” សោយទីវង្គត ហើយដោយសារព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះពុំមានព្រះរាជរង្សសោយរាជ្យបន្ត ទើបធ្វើអោយ រាជវង្សលី បញ្ចប់ទៅនៅឆ្នាំ 2005។
ក្រោយមកនៅថ្ងៃទី 29 កញ្ញា ឆ្នាំ 2006 ម្ចាស់ក្សត្រី ហេវ៉ន ជាព្រះរាជបុត្រីទី 2 របស់ព្រះអង្គម្ចាស់កាំង ព្រះរាជបុត្រាទី 5 របស់ព្រះចៅកូជុង នៃនគរខ្វាងមូ របស់ចក្រភពកូរ៉េ ត្រូវបានរៀបចំរាជាភិសេកជាព្រះរាជានីនៃប្រទេសកូរ៉េ ក្នុងថានៈជាប្រមុខនៃរាជវង្សកូរ៉េសោយរាជ្យបន្ត។ 
ទាំងនៅអនាគត និង បច្ចុប្បន្ន កូរ៉េមានគោលបំណងស្តារព្រះកិត្តិនាមនៃស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រឡើងវិញ តែត្រូវរង់ចាំអោយមានការបង្រួបបង្រួមជាតិកូរ៉េទាំងពីរជាមុនសិនក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កូរ៉េខាងត្បូង។

ឯកសារយោង

តំណភ្ជាប់ក្រៅ
Guidebook for Living in Korea for Foreigners - Cambodian  - Government of South Korea

 
ប្រទេសអាស៊ីខាងកើត
ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ
កូរ៉េ
រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ
ប្រទេសអាស៊ីខាងជើង
សាធារណរដ្ឋ
អតីតអាណានិគមជប៉ុន