ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម

ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម ឬ ជនជាតិយួន សំដៅលើជនជាតិភាគតិចវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជា ឬជនជាតិវៀតណាមដែលមានដើមកំណើតខ្មែរ ពេញលេញ ឬដោយផ្នែក។ តាម​ប្រភព​កម្ពុជា​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ប្រមាណ ១៥.០០០​នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ប្រភព​វៀតណាម​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា មាន​មនុស្ស ១៥៦.០០០ នាក់​កំពុង​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា  ខណៈ​ចំនួន​ពិត​ប្រាកដ​អាច​មាន​ចន្លោះ​ពី ៤០០.០០០ ទៅ ១ លាន​នាក់ នេះ​បើ​តាម​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ឯករាជ្យ។  ពួក​គេ​ភាគ​ច្រើន​រស់​នៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាប់​ព្រំដែន​ប្រទេស​វៀតណាម ឬ ​តាមទូក ​ក្នុង ​បឹង​ទន្លេសាប និង​ទនទន្លេ្លេ ​មេគង្គ ។ ជនជាតិវៀតណាមដំបូងបានចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម័យទំនើបចាប់ពីដើមសតវត្សទី១៩ ក្នុងសម័យរាជវង្សង្វៀន ហើយជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនបានចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យរដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង និងរដ្ឋបាល សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ។ ក្នុង របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរនិងរដ្ឋាភិបាលខ្មែរក្រហម ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំំំំ១៩៧០ ជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅនៃការប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏ធំ។ ជនជាតិ​វៀតណាម​រាប់​ពាន់​នាក់​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​បាន​ស្វែង​រក​ការ​ជ្រកកោន​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម។ ទំនាក់ទំនងជាតិសាសន៍រវាង ប្រជាជនកម្ពុជា និងវៀតណាមមានភាពក្រីក្រ ហើយជនជាតិវៀតណាមគឺជាគោលដៅចម្បងនៃការវាយប្រហារដោយជនភៀសខ្លួនពីគណបក្សនយោបាយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ។ ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅដោយគ្មានរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាលទ្ធផលពួកគេប្រឈមនឹងការលំបាកក្នុងការទទួលបានការអប់រំ ការងារ និងលំនៅដ្ឋាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមតាំងទីលំនៅក្នុងសម័យកូសាំងស៊ីន(ដែនដីកម្ពុជាក្រោម) និង ទីក្រុងព្រៃនរគ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៦២០ តទៅ។ ចំពោះ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ទឹកដី​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជាកម្ពុជាក្រោម និង​ជា​ប្រពៃណី​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់អាណាចក្រខ្មែរ ។ ចាប់ពី​សម័យព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២មក ពួក​គេ​បាន​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់ ​រាជវង្សង្វៀន ។  នៅឆ្នាំ១៨១៣ ព្រះចៅអធិរាជ យ៉ាឡុង បានបញ្ជូនកងទ័ពវៀតណាមចំនួន ១០ ០០០ នាក់មកទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយសមាជិកនៃរាជវង្សខ្មែរមួយចំនួនបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រាជវាំងប្រជាជនវៀតណាម។  រាជវង្សង្វៀនបានដាក់ទំនៀមទម្លាប់វៀតណាមមកលើ​ប្រជាជន​កម្ពុជា ហើយ​ឈ្មោះ​ក្រុង និង​ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ប្តូរ​ទៅ​ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម។ អ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយឯកសារផ្លូវការពីរាជវាំងវៀតណាមបានកត់ត្រាជាមធ្យមអ្នកតាំងលំនៅវៀតណាមចំនួន ៥ ០០០ នាក់ចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៣០។  គោលនយោបាយដែលដាក់ដោយរាជវង្សង្វៀនបានធ្វើឱ្យមានការអាក់អន់ចិត្តក្នុងចំណោមប្រជាជនកម្ពុជា និងបង្កឱ្យមានការបះបោរម្ដងម្កាល។ 

នៅឆ្នាំ១៨៨០រដ្ឋបាលអាណានិគមបារាំង ដើម្បីផ្តល់ឋានៈជាកម្មវត្ថុ ដល់ប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា។ ក្នុង​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ​បន្ទាប់ ជនជាតិ​វៀតណាម​ជាច្រើន​បាន​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​មក​កម្ពុជា។  ជំរឿនប្រជាជនដែលធ្វើឡើងដោយជនជាតិបារាំងបានកត់ត្រាការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនវៀតណាមពីប្រហែល ៤៥០០ នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ជិត ២០០ ០០០ នាក់ នៅចុងបញ្ចប់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ។  នៅពេលដែល ជប៉ុនឈ្លានពានឥណ្ឌូចិន នៅឆ្នាំ១៩៤០ អ្នកជាតិនិយមវៀតណាមនៅកម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមការប៉ុនប៉ងខ្លីមួយប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដើម្បីវាយប្រហារអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគមបារាំង។  នៅឆ្នាំ១៩៥៤ ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិត្រូវបានអនុម័តដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃចំណេះដឹងជាភាសាខ្មែរ និងដើមកំណើតជាតិ ហើយបានដកចេញយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនូវជនជាតិខ្មែរ វៀតណាម និង ចិន ភាគច្រើន។  នៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន វៀតណាម​ក៏​បាន​ប្រឈម​នឹង​ករណី​នៃ​ការ​បំភិត​បំភ័យ​ដោយ​ហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ម្តងម្កាល។ ក្នុងមហាសន្និបាតសង្គមរាស្ត្រនិយម ឆ្នាំ ១៩៦២ អ្នកនយោបាយបានជជែកពិភាក្សាគ្នាអំពីបញ្ហាសញ្ជាតិលើជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា ហើយដំណោះស្រាយមួយត្រូវបានអនុម័តមិនឱ្យផ្តល់សញ្ជាតិវៀតណាមឱ្យចូលសញ្ជាតិ។ 

នៅពេលដែលលោកលន់នល់ ឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៧០ រដ្ឋាភិបាលសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការឃោសនាដើម្បីបង្ហាញជនជាតិវៀតណាមជាភ្នាក់ងាររបស់ វៀតកុង ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រហែល ៣០ ០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងសម្លាប់នៅក្នុងពន្ធនាគារ ខណៈដែលមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ទៀតបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសវៀតណាម។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៧៥ ជនជាតិវៀតណាមតិចជាង ៨០ ០០០ នាក់បានបន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅពេលដែលខ្មែរក្រហម បានដណ្តើមអំណាច។ ជិត​បី​ភាគ​បួន​នៃ​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​បណ្ដេញ​ទៅ​ប្រទេស​វៀតណាម ហើយ​អ្នក​ដែល​នៅ​សេសសល់​ចំនួន ២០ ០០០ នាក់​ទៀត​គឺជា​អ្នក​ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ​និង​វៀតណាម។ អ្នកដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបប។  នៅ​ពេល​ដែលកងទ័ពវៀតណាមចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រជាជន​វៀតណាម​ស្ទើរតែ​ទាំងអស់​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ទីលំនៅ ឬ​ត្រូវ​បាន​សម្លាប់។  វៀតណាមបានបង្កើតរបបថ្មីមួយដែលគេស្គាល់ថាជា សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា (ស.ប.ក.) ហើយទីប្រឹក្សាវៀតណាមត្រូវបានតែងតាំងនៅក្នុងរដ្ឋបាលរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ រដ្ឋាភិបាល ស.ប.ក. បានបង្កើតគោលនយោបាយផ្លូវការមួយ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់អតីតអ្នករស់នៅវៀតណាមនៅកម្ពុជា ឱ្យវិលត្រឡប់មកតាំងទីលំនៅវិញ។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលមិនមានទំនាក់ទំនងគ្រួសារមកកម្ពុជាក៏ចូលមកតាំងទីលំនៅក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ ដោយសារមានការគ្រប់គ្រងព្រំដែនតិចតួចក្នុងការកំណត់ជនចំណាកស្រុកវៀតណាមមិនឱ្យចូលប្រទេស។  ជនជាតិវៀតណាមត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាជនជាតិភាគតិចជាផ្លូវការនៅក្រោមរបបស.ប.ក. ហើយសមាគមវៀតណាមនៅក្រៅប្រទេសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលមានចំនួនប្រជាជនវៀតណាមច្រើន។  រដ្ឋាភិបាលស.ប.ក.ក៏បានផ្តល់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដល់ពួកគេរហូតដល់ការដកទ័ពវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៩០។ 

ពលករ​ចំណាក​ស្រុក​វៀតណាម​បាន​ចាប់​ផ្តើម​មក​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩២​មក​ដោយ​សារ​ការ​បង្កើត​ឱកាស​ការងារ​ថ្មី​ដោយ​រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់ ។  ជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការិយាល័យនយោបាយ និងគណបក្សនយោបាយដូចជា ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្សប្រជាធិតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនា បានចាប់ផ្តើមឃោសនានូវមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមក្នុងចំណោមប្រជាជន ដើម្បីគាំទ្រអ្នកបោះឆ្នោតនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ១៩៩៣ ។  នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២ ខ្មែរក្រហមដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដើម្បីកំណត់គោលដៅសម្លាប់ទាហាន និងជនស៊ីវិលវៀតណាមជាប្រព័ន្ធ។  ការវាយប្រហារបែបទ័ពព្រៃលើកដំបូងដោយខ្មែរក្រហមទៅលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩២ ហើយទាហានខ្មែរក្រហមបានបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការសម្លាប់ដោយអះអាងថាជនស៊ីវិលមួយចំនួនជាទាហានវៀតណាមក្នុងការក្លែងបន្លំ។  ជម្លោះនៃការសម្លាប់ដោយខ្មែរក្រហមបានជំរុញឱ្យជនជាតិវៀតណាមប្រមាណ ២១ ០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនទៅប្រទេសវៀតណាមក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ 

នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៤ រដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានដាក់ចេញនូវច្បាប់ស្តីពីអន្តោប្រវេសន៍ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការនិរទេសជនអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់។ ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន យល់ឃើញថា ច្បាប់នេះកំណត់គោលដៅជនចំណាកស្រុកវៀតណាមនៅកម្ពុជា ហើយក្រោយមករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានឈានជើងចូលដើម្បីធានាថាគ្មានការនិរទេសជនភៀសខ្លួនវៀតណាមយ៉ាងច្រើននឹងត្រូវអនុវត្ត។ ខ្មែរក្រហម​បាន​បន្ត​ធ្វើ​ការ​វាយ​ប្រហារ​ជា​បន្តបន្ទាប់​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម​រហូត​ដល់​ពួកគេ​ចុះចាញ់​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩៩។ ជនជាតិវៀតណាមបន្តប្រឈមមុខនឹងការរើសអើងពីសង្គមកម្ពុជា ហើយជួបប្រទះនឹងការបំភិតបំភ័យផ្នែករាងកាយពីសង្គម និងអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតសកល ឬនៅពេលជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមកើតឡើង។

ប្រជាសាស្រ្ត

ចំនួនប្រជាជន 
ជនជាតិវៀតណាមជាទូទៅប្រមូលផ្តុំនៅតាមច្រាំងទន្លេនៃបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គដែលព័ទ្ធជុំវិញខេត្ត សៀមរាប កំពង់ឆ្នាំង និង ពោធិ៍សាត់ ។  ចំនួនប្រជាជនតិចតួចអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ក៏ដូចជាខេត្តភាគអាគ្នេយ៍ជាប់ព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម ដូចជា ព្រៃវែង ស្វាយរៀង  កំពត កណ្តាល ក្រចេះ  និង តាកែវ ។  ចំនួនប្រជាជនវៀតណាមមានចំនួនច្រើនជាងគេនៅឆ្នាំ១៩៦២ នៅពេលដែលជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញថាពួកគេជាជនជាតិភាគតិចធំបំផុតរបស់ប្រទេស ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពី ៣.៨% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ប្រទេស។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រជាសាស្រ្តបានត្រឡប់មកវិញនូវចំនួនប៉ាន់ស្មានជនជាតិវៀតណាមខ្ពស់ជាងជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលឆ្លុះបញ្ចាំង។ ជាឧទាហរណ៍ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ចំនួនជនជាតិវៀតណាមដែលស្នាក់នៅអាចមានច្រើនរហូតដល់ ៤០០ ០០០  ខណៈពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិខ្មែរម្នាក់ទៀតគឺលោក ម៉ៃឃើល វីកឃឺរី បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាជនវៀតណាមស្នាក់នៅចន្លោះពី ២០០ ០០០ ទៅ ៣០០ ០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ។ ម៉្យាងវិញទៀត ជំរឿនរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានដាក់តួលេខមិនលើសពី ៦០ ០០០ នាក់។  តួលេខ​ប្រជាជន​ខាងក្រោម​បង្ហាញ​ពី​ចំនួន​ប្រជាជន​ជនជាតិ​វៀតណាម​ដោយ​ផ្អែក​លើ​តួលេខ​ដែល​បាន​មក​ពី​ជំរឿន​របស់​រដ្ឋាភិបាល៖

សាសនា 

ជនជាតិវៀតណាមកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងថាជាអ្នកកាន់ សាសនាព្រះពុទ្ធមហាយាន តាវដាយ ឬ ព្រះសហគមន៍កាតូលិក ។ ពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញក្នុងចំណោមសហគមន៍ក្រីក្រដែលរស់នៅក្នុងបឹងទន្លេសាប ឬតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយសារពុទ្ធសាសនិកជនវៀតណាមទទួលបានគោលលទ្ធិ និងជំនឿសាសនាពី សាសនាប្រជាប្រិយចិន ពួកគេចូលរួមក្នុងពិធីសាសនាដែលរៀបចំដោយជនជាតិខ្មែរក្នុងរដូវបុណ្យ។  សហគមន៍​វៀតណាម​ដែល​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ទទួល​យក​ការ​ប្រតិបត្តិ ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ​របស់​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន។  ជនជាតិវៀតណាមដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសាសនារ៉ូម៉ាំងកាតូលិកមានកូនចៅរបស់ជនភៀសខ្លួនដែលបានភៀសខ្លួនពីការបៀតបៀនសាសនាក្នុងរជ្ជកាល ទូ ដុក ។ ពួកគេត្រូវបានបំបែករវាងអ្នករស់នៅទីក្រុងដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងភ្នំពេញ  និងសហគមន៍នេសាទដែលមានមូលដ្ឋាននៅបឹងទន្លេសាប។  អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកវៀតណាមមានប្រហែល ៩០% នៃ សហគមន៍រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក របស់កម្ពុជា ហើយនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ពួកគេមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល ៦៥ ០០០នាក់ នៅក្នុងប្រទេស។ ភាគច្រើននៃពួកកាតូលិកវៀតណាមត្រូវបាននិរទេសទៅប្រទេសវៀតណាម ឬត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ 1970  ហើយមានតែនៅក្នុងឆ្នាំ 1990 ប៉ុណ្ណោះដែលព្រះវិហារកាតូលិកត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៥ មាន​អ្នក​កាន់​សាសនា​កាតូលិក​ប្រមាណ ២៥.០០០ នាក់​ក្នុង​ប្រទេស។ 

ជនជាតិភាគតិចវៀតណាមក៏ជាអ្នកកាន់តាមជំនឿ តាវដាយ ដែលត្រូវបានណែនាំនៅឆ្នាំ 1927 ។ ជំនឿតាវដាយ បានទាក់ទាញទាំងអ្នកកាន់សាសនាវៀតណាម និងកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូងនៃការបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែព្រះរាជក្រឹត្យដែលហាមឃាត់សាសនា និងការខិតខំរបស់អ្នកជាតិនិយមខ្មែរដើម្បីកាត់ទោសអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ខ្មែរបាននាំឱ្យ Cao Dai ត្រូវបានសង្កេតឃើញតែដោយជនជាតិវៀតណាមចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 តទៅ។  ប្រាសាទតាយដាយ ត្រូវបានសាងសង់នៅមហាវិថីម៉ៅសេទុងក្នុងឆ្នាំ 1937 ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 មានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 70,000 នាក់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តាយដាយ ត្រូវបានដាក់នៅក្រៅច្បាប់ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ និងរបបខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ 1985 និងមានអ្នកកាន់សាសនាប្រហែល 2,000 នាក់នៅឆ្នាំ 2000។

ភាសា 
ជនជាតិវៀតណាមទាំងមូលបង្ហាញកម្រិតនៃភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុង ភាសាខ្មែរ និង ភាសាវៀតណាមផ្សេងៗ គ្នា។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍នេសាទដោយខ្លួនឯងតាមបឹងទន្លេសាបប្រើប្រាស់ភាសាវៀតណាមក្នុងការសន្ទនាប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ ហើយមានបុគ្គលដែលមានកម្រិតជំនាញភាសាខ្មែរ  និងអ្នកដែលចេះពីរភាសា។  ម្យ៉ាងវិញទៀត ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅក្នុងសង្កាត់ដែលភាគច្រើននិយាយភាសាខ្មែរបានបញ្ជូនកូនរបស់ពួកគេទៅសាលារដ្ឋ ហើយជាលទ្ធផល កុមារអាចនិយាយភាសាខ្មែរបានយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ប៉ុន្តែបង្ហាញការយល់ដឹងអំពីភាសាវៀតណាមនៅមានកម្រិត។

ការអប់រំ 
ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយក្រុម ជនជាតិភាគតិច ដូចជា Stefan EhrentrautStefan Ehrentraut បង្ហាញថា មានតែកុមារវៀតណាមមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលចូលរៀននៅសាលារដ្ឋ ដោយតួលេខប្រែប្រួលតាមខេត្តផ្សេងៗគ្នា។ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង និង​សៀមរាប ដែល​ជនជាតិ​វៀតណាម​រស់នៅ​តាម​មាត់​ទន្លេ ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​ចូល​រៀន​នៅ​សាលា​រដ្ឋ​មាន​អត្រា​ទាប​ជាង ១០% ចំណែក​ឯ​ខេត្ត​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា​កំពត និង​ក្រចេះ សមាមាត្រ​មាន​ច្រើន​ជាង។  ដោយសារ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគច្រើន​មិន​មាន​ឯកសារ​សញ្ជាតិ ពួកគេ​មិន​អាច​ចុះឈ្មោះ​កូន​ចូល​សាលា​រដ្ឋ​បាន​។  សម្រាប់អ្នកដែលបញ្ជូនកូនទៅសាលារៀន ភាគច្រើនពួកគេចូលរៀនបានតែប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ហើយកម្រនឹងបញ្ចប់ ថ្នាក់ទី១២ ដោយសារឪពុកម្តាយជាជនជាតិវៀតណាមមិនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសាលា។ សិស្សវៀតណាមក៏ប្រឈមមុខនឹងការលំបាកក្នុងការងារសិក្សា ដោយសារថ្នាក់រៀនត្រូវបានបង្រៀនជាភាសាខ្មែរទាំងស្រុង ហើយកុមារវៀតណាមដែលធំឡើងនិយាយភាសាវៀតណាមនៅផ្ទះមានកម្រិតសមត្ថភាពភាសាខ្មែរ។  នៅក្នុងសហគមន៍វៀតណាមមួយចំនួនដែលមានមូលដ្ឋាននៅទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ មានសាលាឯកជនដែលគ្រប់គ្រងដោយសមាគមសហគមន៍វៀតណាម និងអង្គការសាសនាគ្រឹស្ត។ សាលាឯកជនផ្តល់ការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ហើយភាគច្រើនត្រូវបានចូលរួមដោយកុមារនៃគ្រួសារក្រីក្រ។

សេដ្ឋកិច្ច 
ក្នុង​របប​អាណានិគម​បារាំង ជនជាតិ​វៀតណាម​ដែល​មាន​ការ​អប់រំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ការងារ​ក្នុង​រដ្ឋបាល​មុខងារ​ស៊ីវិល​ជា​លេខា ស្មៀន និង​ការិយាធិបតេយ្យ។ នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ 1953 រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយព្រះសីហនុបានបញ្ឈប់មន្ត្រីរាជការវៀតណាមភាគច្រើនជាមួយប្រជាជនកម្ពុជា ហើយពួកគេបានស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងធនាគារ និងសហគ្រាសពាណិជ្ជកម្មជាលេខាធិការ និងមុខតំណែងផ្សេងទៀតដែលមានការិយាល័យ។ ក្នុងទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ 1960 ជនជាតិវៀតណាមរស់នៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រវត្តិអប់រំទាបក៏បានធ្វើការជាមេកានិកក្នុងការជួសជុលរថយន្ត និងហាងលក់ម៉ាស៊ីនដែលគ្រប់គ្រងដោយពាណិជ្ជករចិន។ ជនអន្តោប្រវេសន៍វៀតណាមដែលតាំងទីលំនៅជនបទធ្វើការជាអ្នកនេសាទតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ  ហើយក៏ជាកម្មករចម្ការកៅស៊ូក្នុងខេត្តកំពង់ចាម និងខេត្តក្រចេះផងដែរ។ 

ដោយសារជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើនជាអ្នករស់នៅគ្មានរដ្ឋ ពួកគេស្វែងរកការរស់នៅតាមឧស្សាហ៍កម្មផ្សេងៗដូចជា សំណង់ កែឆ្នៃ និងឧស្សាហកម្មពេស្យាចារ ឬជាអ្នកឈ្នាន់តាមដងផ្លូវ។ ជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅតាមបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ គឺជាអ្នកនេសាទចិញ្ចឹមជីវិត។  ចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៃជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋទាំងនេះមានជនចំណាកស្រុកដែលបានចូលមកប្រទេសកម្ពុជាចន្លោះឆ្នាំ 1992 និង 1993 ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋបាលអ៊ុនតាក់។  ជនជាតិវៀតណាមភាគច្រើននៅតែរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ  ទោះបីជាជនជាតិវៀតណាមមួយចំនួនតូចត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា។ ឧទាហរណ៍​មួយ​គឺ​លោក សុខ គង់ ជា​ប្រធាន​ក្រុមហ៊ុន​អាជីវកម្ម ​សូគីម៉ិច ដែល​ជា​ម្ចាស់​សម្បទាន​រដ្ឋ​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​ប្រេង ទេសចរណ៍ និង​សហគ្រាស​ក្នុង​ប្រទេស។

ទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ និងសង្គម 
ស្ទើរតែ 90% នៃជនជាតិដើមភាគតិចវៀតណាម គឺជាអ្នកគ្មានសញ្ជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយមិនកាន់ឯកសារសញ្ជាតិដូចជាអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬសំបុត្រកំណើត។  ច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិកម្ពុជាឆ្នាំ 1996 អនុញ្ញាតឲ្យជនជាតិវៀតណាមដែលកើតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានសញ្ជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមមុខនឹងការប្រឆាំងពីមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃថ្នាក់កណ្តាល ដែលជាទូទៅបដិសេធមិនចុះឈ្មោះជនជាតិវៀតណាម ដោយសារបារម្ភពីផលប៉ះពាល់នយោបាយពីគណបក្សប្រឆាំង ប្រសិនបើត្រូវផ្តល់សញ្ជាតិ។ .  ជនជាតិភាគតិចនៃជនជាតិវៀតណាមអាចទទួលបានសញ្ជាតិបានលុះត្រាតែបង់ប្រាក់សំណូកដល់មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឬបានរៀបការជាមួយប្តីប្រពន្ធខ្មែរ។  ជនជាតិ​វៀតណាម​ភាគតិច​ដែល​កាន់​សញ្ជាតិ​បាន​រាយការណ៍​ពី​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ដែល​រឹបអូស​ឯកសារ​សញ្ជាតិ​របស់​ពួកគេ។  ជាលទ្ធផល ជនជាតិវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹងផ្លូវច្បាប់ពីការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាពសាធារណៈ ការអប់រំ ការងារ និងការទិញដីសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ដោយសារភាគច្រើនមិនមានសញ្ជាតិកម្ពុជា។ ជនជាតិ​វៀតណាម​គ្មាន​សញ្ជាតិ​បាន​សាងសង់​លំនៅឋាន​បណ្តែត​ទឹក​ជំនួស​ការ​ទិញ​លំនៅឋាន​ដី​ដែល​ទាមទារ​ឯកសារ​សញ្ជាតិ។  យោងតាមការស្រាវជ្រាវតាមតំបន់ដែលធ្វើឡើងដោយអង្គការសិទ្ធិជនជាតិភាគតិចរបស់កម្ពុជា មន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃនឹងប្រឈមមុខនឹងអ្នកនេសាទវៀតណាមនៅបឹងទន្លេសាប និងទាមទារសំណូកដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេធ្វើនេសាទ។

ទំនាក់ទំនងអន្តរជនជាតិ 
ជនជាតិខ្មែរមានការយល់ឃើញមិនល្អចំពោះសហគមន៍វៀតណាម ដោយសារតែអារម្មណ៍មិនស៊ីសង្វាក់គ្នារវាងសហគមន៍ពីអតីតកាលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា។  នៅឆ្នាំ 1958 ការស្ទង់មតិមួយដែលធ្វើឡើងដោយលោក William Willmott លើសិស្សវិទ្យាល័យក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ បានបង្ហាញថា ទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិចិនជាទូទៅត្រូវបានគេវាយតម្លៃថាជាមិត្តភាព ចំណែកសិស្សខ្មែរបានមើលមិត្តរួមថ្នាក់វៀតណាមរបស់ពួកគេដោយមានការសង្ស័យ។  ទំនាក់ទំនងរវាងជនជាតិវៀតណាម និងចិនមានភាពល្អប្រសើរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារជនជាតិទាំងពីរមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ជិតស្និទ្ធ។  ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការស្រាវជ្រាវតាមវាលដែលធ្វើឡើងដោយ Ehrentraut ក្នុងឆ្នាំ 2013 បានបង្ហាញថា ទំនាក់ទំនងជនជាតិភាគតិចរវាងជនជាតិវៀតណាមបានកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនមិនត្រឹមតែជាមួយជនជាតិខ្មែរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មាន ជនជាតិចាម និងជនជាតិចិនផងដែរ។ 

ជន​ជាតិ​វៀតណាម​ភាគ​ច្រើន​មិន​មាន​តំណាង​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ប្រឹក្សា ​ឃុំ​សង្កាត់ ​កម្ពុជា ដោយសារ​ពួក​គេ​ខ្វះ​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ។  យោងតាមអ្នកឆ្លើយតបពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ Ehrentraut មេឃុំ និងមន្ត្រីកម្ពុជាភាគច្រើនបង្ហាញការគាំទ្រក្នុងការមិនរាប់បញ្ចូលតំណាងវៀតណាមពីការទទួលបានសញ្ជាតិ និងចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ និងកិច្ចប្រជុំដោយសារតែការមើលងាយ។  ជនជាតិវៀតណាមតែងតាំងមេភូមិរបស់ពួកគេ ហើយបង្ហាញសហគមន៍អំពីកង្វល់របស់សមាគមសហគមន៍វៀតណាម ( វៀតណាម ៖ Tổng hội người Campuchia gốc Việt) ដែលបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ សមាគមសហគមន៍កាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិមានកម្រិត និងទទួលបានមូលនិធិពីថ្លៃសមាជិកភាព អំណោយពីស្ថានទូតវៀតណាមប្រចាំនៅកម្ពុជា និងការលក់ដីបញ្ចុះសពពីសហគមន៍វៀតណាម។  ថវិកាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីដោះស្រាយកង្វល់សហគមន៍វៀតណាម ដែលរួមមានការគាំទ្រកន្លែងគោរពបូជាសាសនា និងការបង្រៀនភាសាវៀតណាម ក៏ដូចជាការផ្តល់ជំនួយដល់គ្រួសារជួបការលំបាក។ ខណៈពេលដែលសមាគមសហគមន៍មានការគាំទ្រយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសហគមន៍វៀតណាម ភាគច្រើនមិនទទួលយកសមាជិកភាពទេ ដោយសារខ្លាចទទួលបានការមាក់ងាយពីសង្គមពីសង្គមកម្ពុជា។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2013 សាខានៃសមាគមទាំងនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន 19 ក្នុងចំណោម 23 ខេត្តទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។

នយោបាយ 
បញ្ហា​វត្តមាន​វៀតណាម​នៅ​កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​គណបក្ស​នយោបាយ​យក​មក​ធ្វើជា​ប្រធាន​បទ​ដើម្បី​គាំទ្រ​អ្នកបោះឆ្នោត​តាំងពី​ការបោះឆ្នោត​សកល​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​។ គណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ រួមមាន ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច BLDP និង ម៉ូ លីណាកា ហើយពួកគេបានផ្សព្វផ្សាយលើប្រធានបទទាក់ទងនឹងវត្តមានប្រជាជនវៀតណាមនៅកម្ពុជា និងការយល់ឃើញរបស់វៀតណាមជ្រៀតជ្រែកក្នុងរដ្ឋាភិបាលអំឡុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។ គណបក្សនយោបាយទាំងនេះក៏បានចោទប្រកាន់ថា វត្តមានជនជាតិវៀតណាមក្នុងប្រទេសជាមូលហេតុធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចបរាជ័យ ហើយសន្យាថានឹងបណ្ដេញជនជាតិវៀតណាមក្នុងស្ថានភាពដែលខ្លួនឈ្នះការបោះឆ្នោត។  ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ ខ្មែរក្រហមដែលពីមុនបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតក៏បានបង្កើតមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមស្រដៀងគ្នាជាមួយគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗ ទោះបីជាមានទម្រង់ជ្រុលនិយមក៏ដោយ។ ខ្មែរក្រហមនឹងចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងការផ្សាយតាមវិទ្យុដោយចោទប្រកាន់អ៊ុនតាក់ថាបានសហការជាមួយវៀតណាម ហើយបានអំពាវនាវឱ្យបណ្តេញប្រជាជនវៀតណាមតាមរយៈកម្លាំង។ ពួក​គេ​នឹង​តាម​ដាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​ជន​ស៊ីវិល​វៀតណាម ដែល​បាន​បន្ត​បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៩៣ ចប់។ 

នៅពេលដែលការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 1998 ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង គណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង គណបក្ស សម រង្ស៊ី ដែលទើបបង្កើតថ្មីបានប្រើវោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមម្តងទៀតនៅក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ពួកគេ។ មេដឹកនាំគណបក្សទាំងពីរនេះ នរោត្តម រណឫទ្ធិ និងលោក សម រ ង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់ថា ជនជាតិវៀតណាមគ្មានរដ្ឋមួយចំនួនបានសូកប៉ាន់មន្ត្រីរដ្ឋដើម្បីទទួលបានសញ្ជាតិ ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនៅតែរក្សាឥទ្ធិពលនយោបាយលើគណបក្សកាន់អំណាច គឺ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ។  ទន្ទឹមនឹងនេះចំនួននៃឧប្បត្តិហេតុ  នៃការវាយប្រហារដោយហិង្សាលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានកើនឡើង ដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយទាំងសំណល់ខ្មែរក្រហម និងជនស៊ីវិលកម្ពុជាដូចគ្នា។  ចំនួននៃអំពើហឹង្សាដោយចេតនានយោបាយលើជនស៊ីវិលវៀតណាមបានថយចុះបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ហើយនៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2003 និង 2008 ជាបន្តបន្ទាប់ គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រប្រឆាំងវៀតណាមក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយផងដែរ។  កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០០៩ លោក សម រង្ស៊ី បានចោទប្រកាន់វៀតណាមពីបទទន្ទ្រានទឹកដីកម្ពុជាក្នុងសមយុទ្ធបោះបង្គោលព្រំដែន ហើយបានដឹកនាំសកម្មជនមួយក្រុមទៅដកតម្រុយបង្គោលព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាមក្នុងខេត្តស្វាយរៀង។ ទោះបីជាលោក សម រង្ស៊ី ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារកំបាំងមុខជុំវិញឧប្បត្តិហេតុនេះក៏ដោយ  ឧបទ្ទវហេតុនេះបានក្លាយជាការផ្តោតសំខាន់នៅក្នុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតដោយ គណបក្ស សង្គ្រោះជាតិសម្រាប់ ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ 2013 ។ មេដឹកនាំគណបក្សសង្រ្គោះជាតិក៏បានធ្វើឱ្យមានការទាមទារលើទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ កម្ពុជាក្រោម ហើយនាំឱ្យមានការប្រឆាំងវៀតណាមកាន់តែច្រើនឡើងក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។   នៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិបានចាញ់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 2013 យ៉ាងចង្អៀត ពួកគេបានបើកការ តវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់រវាងឆ្នាំ 2013-2014 ដែលបណ្តាលឱ្យមានឧប្បត្តិហេតុហាងវៀតណាមនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញត្រូវបានរុះរើ។ 

ប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើនគាំទ្រគណបក្សប្រជាជន ហើយអ្នកដែលកាន់សញ្ជាតិខ្មែរនឹងបោះឆ្នោតឱ្យគណបក្ស។ ការ​គាំទ្រ​វៀតណាម​ចំពោះ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ភាគ​ច្រើន​បាន​ជំរុញ​ដោយ​មនោសញ្ចេតនា​ប្រឆាំង​វៀតណាម​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ផ្សេង​ទៀត។ ទោះបីជាសមាជិកជាច្រើនក្នុងឋានៈ និងឯកសាររបស់ CPP ចែករំលែកមនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាមជាមួយគណបក្សនយោបាយផ្សេងទៀតក៏ដោយ គណបក្សប្រជាជននៅតែរក្សាជំហរអព្យាក្រឹតបើកចំហចំពោះសហគមន៍វៀតណាម។ យោងតាមលោក Ehrentraut ជំហរអព្យាក្រឹតរបស់ CPP គឺជាតុល្យភាពរវាងការមិនផ្តល់ការគាំទ្រដោយបើកចំហសម្រាប់សហគមន៍វៀតណាម ដែលនឹងមានឥទ្ធិពលសក្តានុពលនៃការបាត់បង់សន្លឹកឆ្នោតទៅគណបក្សនយោបាយផ្សេងទៀត ស្របពេលជាមួយគ្នានោះការរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមដែល គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៩។  ជនជាតិវៀតណាមដែលកាន់សញ្ជាតិកម្ពុជាក៏បានសម្តែងការភ័យខ្លាចចំពោះអសន្តិសុខរាងកាយក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោត ដែលជាក់ស្តែងបំផុតក្នុងអំឡុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ 1993 និង 2013 នៅពេលដែលជនស៊ីវិលវៀតណាមប្រឈមមុខនឹងការបំភិតបំភ័យរាងកាយពីខ្មែរក្រហម  និងអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរៀងៗខ្លួន ហើយបានបដិសេធមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត។ .

ឯកសារយោង 

ជនជាតិ ភាគតិច ក្នុង ប្រទេស កម្ពុជា