កែវ ច័ន្ទបូរណ៍

អ្នកស្រី កែវ-ច័ន្ទបូរណ៍  (៦ មករា ឆ្នាំ ១៩៥៣-បច្ចុប្បន្ន) គឺជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរមួយរូបដែលទទួលបានការគាំទ្រនិងកោតសរសើរប្រវតិ្ត អ្នកស្រីក៏មានគេហទំព័ររបស់ខ្លួនដែរ ៖ ChanboKeo.com, Khmer Author Chanbo Keo, English-Khmer.com

​ជីវប្រវត្តិ​

ជីវិតនៅស្រុកខ្មែរ 

អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ មានកំណើតនៅរាត្រីថ្ងៃច័ន្ទ មានខែរះពេញបូរមី បាំងឆ័ត្របីជាន់ ក្នុងផ្ទះខ្ទមសសរឬស្សី ប្រក់ស្បូវភ្លាំង សង់ជាប់របងវត្ត ភូមិ ត្រពាំងថ្ម ឃុំ ប៉ោយចារ​ ស្រុក ភ្នំស្រុក ខេត្ត បាត់ដំបង (សព្វថ្ងៃនេះ គេបានផ្លាស់ប្តូរ កាត់ភូមិភាគនេះ ទៅជាខេត្ត បន្ទាយមានជ័យ )។ ឈ្មោះកំណើតដើម របស់អ្នកស្រីគឺ ច័ន្ទបូរមី ក្រោយមកបានត្រូវទទួល ពិធីឧបកិច្ចពិសេសមួយ ដើម្បីប្រគល់ទារកតូច នាមច័ន្ទបូរមីនេះ អោយទៅឪពុកម្តាយធម៌ យកទៅចិញ្ចឹមវិញ។ ទារកនេះ បានទទួលប្រតិស្ឋនាមថ្មី មួយទៀតថា ច័ន្ទបូរណ៍ ដោយ ព្រះគ្រូសង្ឃរាជ ចៅអធិការវត្ត ប្រចាំភូមិ ត្បិតកាលនោះ អ្នកស្រី មានជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃ តាំងពីពេលប្រសូត្រភ្លាមមក ដែលជាជម្ងឺ បណ្តាលមកពី ម្តាយអ្នកស្រីបរិភោគ ស្រាថ្នាំព្យាបាលសរសៃខ្ចី ពេលនៅបំបៅដោះកូននៅឡើយ ទើបបណ្តាល អោយមានជាតិស្រាប៉ះពាល់ដល់ សុខភាពប្រព័ន្ធសរសៃខួរក្បាល របស់ទារក។ កូនទីមួយ (ដែលជាបងស្រី របស់អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍) បានធ្វើមរណកាលទៅ នៅក្នុងវ៍យ៩ខែ ដោយសារផលវិបាក នៃការបរិភោគ ស្រាថ្នាំសរសៃខ្ចី របស់លោកជាម្តាយ ក្នុងពេលដែលលោក នៅបំបៅដោះកូនខ្ចី នៅឡើយ។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះដែរ លោកឪពុក របស់អ្នកស្រីច័ន្ទបូរណ៍ បានធ្វើដំណើរឃ្លាតឆ្ងាយ ពីក្រុមគ្រួសារ ទៅបន្តការសិក្សាជាន់ខ្ពស់ ឯទីក្រុង អស់ជាច្រើនឆ្នាំ។ លោកត្រឡប់ មកលេងផ្ទះវិញ ម្តងមួយកាល ប្រមាណ ៥ឬ៦ខែម្តង ម៉្លោះហើយ ការរស់នៅ របស់ក្រុមគ្រួសារអ្នកស្រី ឯស្រុកកំណើត ពិតជាអត្តខាត់ណាស់ គឺពឹងផ្អែក ទៅលើញាតិជិតខាង (ដែលស្ទើរតែគ្មាន ការសិក្សា និងចំណេះវិជ្ជាអ្វីសោះ) ដែលតែងតែជួយហុចដៃ ជួយជានិច្ច ពេលមានកង្វះខាត ឬមានអាសន្នអន់ក្រ ម្តងៗ ពេលលោកឪពុកមិននៅ។ ដូច្នេះហើយ ទើបក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្រី ត្រូវបាត់បង់សមាជិក ខ្លះៗ ដោយសារការខ្វះខាត ចំណេះចេះដឹង ផ្នែកវិជ្ជាពេទ្យ និងការសិក្សាជាទូទៅ នោះឯង។

កាលជំនាន់នោះ ភូមិ ត្រពាំងថ្ម ជាភូមិជនបទ ដាច់ស្រយាល ធ្វើដំណើរទៅណាមកណា ដោយជើង កង់ សេះ និងរទេះគោ។ នៅទីនោះ មានគ្រួសារខ្មែរ ប្រហែល២០គ្រួ និងគ្រួសារជាជនជាតិកួយ ប្រហែល២០គ្រួទៀត ដែររស់នៅរាយប៉ាយ ឆ្ងាយៗគ្នា ដោយសារគម្លាតផ្ទៃដី ដាំដំណាំនិងធ្វើស្រែ ម៉្យាងដោយខ្វះខាតទឹក សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព ប្រចាំថ្ងៃផង ជាពិសេស គឺនៅរដូវប្រាំង។ អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ ច្រើនមានមុខរបរ រកស៊ីធ្វើស្រែ ដាំដំណាំអំពៅ ដំឡូង និងត្បាញសូត្រ បែប ផាមួងលាត ផាមួងបន្តក់ អន្លូញ សារុងសូត្រ ចរបាប់ និង ស៊ឹង។ អ្នកស្រុកនៅតំបន់នេះ មិនសូវមានការសិក្សាទេ ក្រៅតែពីទៅបួស រៀនអក្សរនិងធម៌អាឋ៌ នៅវត្តតូចមួយ​ ឈ្មោះថា វត្ត ត្រពាំងថ្ម។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៦ សាលាបថមសិក្សា តូចមួយ មានចំនួន បួនថ្នាក់បានត្រូវបង្កើតឡើង ដោយក្រសួងសិក្សាធិការ នៃសង្គមរាស្ត្រនិយម ពីកម្រិតកុមារដ្ឋាន (ថ្នាក់ទី១) ដល់មជ្ឈឹមដ្ឋានទីមួយ (ថ្នាក់ទី៤)។ ក្រោយមក អ្នកស្រីបានមករស់នៅ ជួបជុំជាមួយក្រុមគ្រួសារ នៅក្រុង បាត់ដំបង បានបន្តការសិក្សា នៅ ទក្ខិណសាលា និងនៅវិទ្យាល័យ អ៊ាបឃុត នេតយ៉ង់។ កាលមកដល់ក្រុង បាត់ដំបង លើកដំបូង អ្នកស្រីជាសិស្ស ដែលរៀន ខ្សោយជាងគេបំផុត នៅក្នុងថ្នាក់រៀន ម៉្យាងដោយសារ ជម្ងឺរ៉ាំរ៉ៃពីកុមារភាព ពីរដោយសារ ភាពខ្វះខាត ក្នុងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួន បីដោយសារ សង្គមរស់នៅ ក្នុងទីក្រុង រួមទាំងសង្គមសិក្សា មិនសូវលើក កម្លាំងចិត្តក្មេង មកពីជនបទ ដែលមាន សំដីនិងភាសា រដឺនៗប្លែកៗ ទាំងនោះឡើយ។ តែអ្នកស្រីមិនលះបង់ ការចង់ចេះចង់ដឹង និងការចង់ផ្លាស់ប្តូរខ្លួន អោយប្រសើររុងរឿងនោះដែរ។ ដោយសារមូលហេតុនេះហើយ ទើបអ្នកស្រីនាំខ្លួន ចូលជាសមាជិក ពុទ្ធិកសមាគមប្រាជ្ញាខ្មែរ នៅ វត្តពោធិវាល បាត់ដំបង ដោយមានសម្តេចសង្ឃរាជ ប៉ុន សុម្ភាចន៍ ជាមេគណប្រចាំខេត្ត ហើយបានចូលរៀន ជាសិស្សផ្ទាល់ ជាមួយ ព្រះសង្ឃរាជ ជាគ្រូច្រើនព្រះអង្គទៀត ដូចជា នៅវត្តកំផែង វត្តគរ វត្តធម្មយុត្តិ វត្តដំរីស និងវត្តសង្កែ ក្នុងការបណ្តុះបណ្តាល ផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ ផ្នែកកម្រងកែវ ក្បាច់កាព្យ ក្បាច់ទំនុកច្រៀងប្រជាប្រិយ ក្បាច់ចម្រៀងគ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ ក្បាច់ប្រឡែងបរិវារស័ព្ទខ្មែរ ក្បាច់និពន្ធបង្កសន្ទេហវិធី ពូតអារម្មណ៍អ្នកអាន បណ្តុះការចេះដឹង​ និងទេពកោសល្យរបស់ខ្លួន អោយមានជំនាញ កាន់តែប្រសើរជាងមុន ល្អឡើងៗ​ ជាលំដាប់។ ដោយសារតែមានការគាំទ្រ និងលើកទឹកចិត្ត​ពី លោកឪពុករបស់អ្នកស្រី ដែលជាអ្នកមានទេពកោសល្យ ខាងបទភ្លេង និងសំនួនវោហារកម្រងកែវ យ៉ាងចំណានផង អ្នកស្រីបានដុះខាត់ ស្នាដៃរបស់ខ្លួន ផ្នែកនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ ទាំងសំណេរអត្ថបទ ទាំងទំនុកច្រៀងនិងបទភ្លេង កាន់តែភ្លឺថ្លាពណ្ណរាយ បន្ថែមទៀត។

ជីវិតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក 

អ្នកស្រីបានរស់នៅឆ្លងកាត់ សម័យប៉ុលពត តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៥​ដល់១៩៧៩។ អ្នកស្រីបានទទួលរង គ្រោះទោសទណ្ឌ របស់ខ្មែរក្រហម នៅវត្តឯកភ្នំ បាត់ដំបង បានភៀសខ្លួន រួចរស់ជីវិត ទាំងប្រផិតប្រផីយ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ តែបានត្រូវខ្មែរក្រហម កៀរកេណ្ឌម្តងទៀត​ទៅភ្នំឆ័ត្រ នៅឆ្នាំ១៩៧៩។​ អ្នកស្រី បានភៀសខ្លួនសាជាថ្មី ហើយបានទទួល ការសង្គ្រោះ ពីក្រុមកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៩ ក្រោយមកក៏បាន ទទួលការអនុញ្ញាតិ ចូលទៅរស់នៅ សហរដ្ឋអាមេរិក នៅខែមិថុនាឆ្នាំ១៩៨១។ បន្ទាប់ពី អ្នកស្រីទទួល ការវះកាត់ព្យាបាលខ្លួន នៅមន្ទីរពេទ្យនៅឆ្នាំ១៩៨១នោះ អ្នកស្រីក៏វិលត្រឡប់ ចូលបន្ថែមការសិក្សា នៅសកលវិទ្យាល័យ NDSU រដ្ឋ North Dakota  បន្ទាប់មក នៅសកលវិទ្យាល័យ U of M រដ្ឋ Minnesota ។ ដោយការខិតខំ ដ៏ស្វិតស្វាញ អ្នកស្រី​បានទទួល អាហារូបករណ៍ រៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីបន្ថែមវិជ្ជា និងការស្រាវជ្រាវ ផ្នែកចិត្តវិទ្យា​ សតិវិទ្យា និងគ្រួសារវិទ្យា។ សព្វថ្ងៃ អ្នកស្រីទទួលមុខនាទីការងារ ជាបុគ្គលិកក្រសួងយុត្តិធម៌ ផ្នែកការពារ សិទ្ធិកុមារនិងយុវជន ហើយបានបម្រើ ការងារនេះ តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៩ បន្ទាប់ពីបានទទួល បណ្ឌិតបរិញ្ញា ខាងចិត្តវិធីព្យាបាល និងគ្រួសារវិទ្យា។

ជីវិតគ្រួសារ 

អ្នកស្រីបានរៀបការ ជាមួយស្វាមី នាម មេង សួង សុវណ្ណធី ជាអតីតសាស្រ្តាចារ្យ នៅសកលវិទ្យាល័យ វិចិត្រសិល្បៈ ផ្នែករបាំបុរាណ និងមានបុត្រីមួយរូប នាម សុវណ្ណធី ធម្មិកា បារមីបុណ្យ។ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ បានទទួលចិញ្ចឹម បីបាច់ថែរក្សាកូនខ្មែរ ចំនួនច្រើននាក់ទៀត ដែលកំព្រាឪពុកម្តាយ ដោយសារសង្គ្រាម ខ្មែរក្រហម និងសង្គ្រាមវៀតណាម រហូតដល់ពួកគេ បានទទួលចំណេះវិជ្ជា អាចទ្រទ្រង់ ជីវិតរបស់ខ្លួនឯង យ៉ាងរឹងប៉ឹងមាំមួន។

ប្រវត្តិទេពកោសល្យនិពន្ធ

ប្រវត្តិនិពន្ធមុនឆ្នាំ១៩៧៥ 
អ្នកស្រីជាកូនទីពីរ របស់លោក ប៊ុន ថង អតីតអគ្គានុរក្ស វិទ្យាល័យអ៊ាបឃុត បាត់ដំបង និងជាតារាល្បីល្បាញប្រចាំខេត្ត ខាងភាសា កម្រងកែវ កំប្លែងស្ងួត ខាងអប់រំ បំបែកភាសិត និងពាក្យប្រដៅខ្មែរ ព្រមទាំងចម្រៀង ប្រើភាសា គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ផង។ ម្តាយបង្កើតរបស់អ្នកស្រី ជាមនុស្សដែលធ្លាប់មាន ទេពកោសល្យខ្ពស់ ខាងច្រៀងចម្រៀងខ្មែរ និងខាងរបាំប្រជាប្រិយណាស់ តែលោកជាមនុស្សស្ងាត់ស្ងៀម មិនសូវចេញមុខមាត់ ក្នុងសង្គមប៉ុន្មានឡើយ ម៉្លោះហើយ ទេពកោសល្យរបស់លោក ក៏ត្រូវបាត់បង់ទៅវិញ ដោយមិនបានយកមកប្រើ ដុសខាត់ជាប្រយោជន័។ ចំណែក លោក ប៊ុន ថងពូកែវាយស្គរ ច្រៀងប្រដេញប្រាជ្ញា និងដេញចាប៉ីផ្លែសាច់ភ្លេង ព្រោះនោះជា ចំណូលចិត្តរបស់លោក ប្រចាំថ្ងៃ។ នៅក្នុងភូមិដែលលោករស់នៅ លោក ប៊ុន ថង ធ្លាប់ជាគ្រូបង្រៀន ខាងកម្រងកែវ ទំនុកវោហារ ទំនុកចម្រៀង និងបទភ្លេង របស់ រស់ សិរីសុទ្ធា ឬ រស់សេរីសុទ្ធា(និងប្អូនៗ) ប៉ែន រ៉ន (និងប្អូនស្រីបីនាក់ ជាអ្នកចម្រៀងដែរ) ហួយ មាស និង អ៊ឹម សុងសឺម។ ថ្វីបើ អ្នកស្រីច័ន្ទបូរណ៍ បានរស់នៅ ឯស្រុកកំណើត បែកពីលោកឪពុក ក្នុងឧិកាសដែលលោក ចេញចាកឆ្ងាយក្រុមគ្រួសារ ទៅបំពេញវិជ្ជាសិក្សាជាន់ខ្ពស់ អស់ជាច្រើនឆ្នាំ តែអ្នកស្រី ជាកូនតែមួយគត់ ដែលចម្លងសម្បទា និងទេពកោសល្យ ផ្នែកភាសាកម្រងកែវ បានច្រើនជាងគេ ពីលោកឪពុករបស់អ្នកស្រី ជាពិសេស ខាងផ្នែកនិពន្ធកម្រងកែវ ពាក្យចួន ពាក្យកាព្យ ទំនុកច្រៀង​​គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ និងបំណកស្រាយភាសិត បែបសុទដ្ឋិនិយម។ កាលនោះ អ្នកស្រីបានហាត់រៀន ទេពកោសល្យ ប្រើសម្លេង ក្នុងការអានកម្រងកែវ ទំនុកវោហារ សម្រាប់វិទ្យុជាតិ ប្រចាំខេត្ត ជាមួយអ្នកស្រី ហួយ មាស និងសិស្សប្រុសស្រី ជាច្រើនរូបទៀត។ បួនឆ្នាំបន្ទាប់ពី អ្នកស្រី ហួយ មាស បានទទួល រហស្សនាមប្រជាប្រិយថា មាស មេត្រី ចំពោះទេពកោសល្យ ក្នុងការប្រើថ្វីមាត់ សូត្រកំណាព្យបុរាណខ្មែរ យ៉ាងល្បីប្រចាំខេត្ត អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍​ ក៏បានទទួល រហស្សនាមប្រជាប្រិយ មួយដែរ គឺ មិត្ត មេត្រី ចំពោះទេពកោសល្យ អានកំណាព្យ និពន្ធកំណាព្យ និងនិពន្ធទំនុកច្រៀង ពាក្យ គ្រលាស់គាត់គ្រលាត់គាស់ បែបកំប្លែងស្ងួត សម្រាប់អប់រំ ដូចជាបំណកស្រាយភាសិត និងពាក្យស្លោកខ្មែរ ជាដើម។

បទចម្រៀង ដែលអ្នកស្រី និពន្ធដំបូងបង្អស់ គឺបទ មេអំបៅក្នុងសួន ដោយប្រើមេសំនួនកាព្យ បែបកាកគតិ តាំងពីមិនទាន់ចេះអាន ចេះសរសេរនៅឡើយ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ អ្នកស្រីបាននិពន្ធ រឿងកំប្លែងមួយ ជាលើកដំបូង មានឈ្មោះថា យក្សធាត់យក្សស្គម និពន្ធដំបូង ជារឿងនិទានដោយមាត់ សម្រាប់បងប្អូន និងញាតិមិត្តជិតខាង ស្តាប់កំសាន្តលេង ក្នុងភូមិ។ ដោយសាររឿងនេះ មានប្រជាប្រិយភាព នាំមនុស្សអោយសើចសប្បាយ ក្អាកក្អាយ ពេលបានស្តាប់ម្តងៗ អ្នកស្រីបានយករឿងនេះ ទៅសរសេរដោយដៃ ចងក្រងជាសៀវភៅ ហើយយកទៅដាក់ជួល នៅតូបផ្សារក្រោម បាត់ដំបង បានមួយអាទិត្យ ប្រាំកាក់ ចែកគ្នាពាក់កណ្តាលម្នាក់ ជាមួយម្ចាស់តូប ជួនកាលទៀត ក៏បានប្រាក់កម្រៃឈ្នួលច្រើនជាងនោះ។ តរៀងបន្ទាប់មក អ្នកស្រីបាននិពន្ធរឿងខ្លីៗ បែបកំសាន្តខ្លះ បែបអប់រំខ្លះ សម្រាប់ដាក់ជួល នៅទីផ្សារ មានដូចជារឿង ភូមិបព្វតាសម្ព័ន្ធ នភាមណី វិស្សមកាលនៅភូមិដ្ឋានមេធ្មប់ សន្យា៤៩ថ្ងៃ យំដើម្បីឈប់យំ (ជារឿងពិតប្រឌិតផ្សំ) និងរឿង ចំណងបុព្វនិស្ស័យ ជាដើម។ ចំពោះ រឿងចំណងបុព្វនិស្ស័យនេះ បាននិពន្ធឡើង នៅឆ្នាំ១៩៧៤ មានចំនួន ៩០ទំព័រ បានចេញផ្សាយ ប្រមាណ៨ខែ មុនប្រទេសខ្មែរ ធ្លាក់ចូល របបកុំមុយនិស្តប៉ុលពត នៅខែមេសាឆ្នាំ១៩៧៥។ នៅឆ្នាំ១៩៨០ ពេលអ្នកស្រីស្នាក់នៅ ជំរំជនភៀសខ្លួន​ ឈ្មោះខៅអ៊ីដាង អ្នកស្រីបានចងក្រង រឿងនេះសាជាថ្មី ដោយប្រតិស្ឋនាមថ្មី អោយរឿងនេះថា និស្ស័យស្នេហ៍ មានចំនួន១៧០ទំព័រ។ ប៉ុន្តែ រឿងដដែលនេះ បានត្រូវសម្រួលម្តងទៀត អោយខ្លី នៅត្រឹម១៣០ទំព័រ ហើយបានបោះពុម្ពផ្សាយ នៅប្រទេសខ្មែរ ជាទូទៅ នៅឆ្នាំ២០០៤ ហើយបានទទួលប្រិយភាព យ៉ាងខ្ពស់ខ្ពស់បំផុត​ ពីសំណាក់អ្នកអាន រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ អ្នកស្រីបានចាប់ផ្តើម និពន្ធកម្រងកែវ ទំនុកច្រៀង និងបទភ្លេងចង្វាក់ប្រជាប្រិយ ចង្វាក់សម័យ បែបមនោសញ្ចេតនា ជាច្រើនបទ ដែលត្រូវបានលោក ពៅ ស៊ីផូ លោក ម៉ា ឡៅពី និងលោក ម៊ែរ ប៊ុន យកទៅសម្រួល ជាបទចម្រៀង អោយអ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា ហួយ មាស ប៉ែន រ៉ន និង អ៊ឹម សុងសឺម ច្រៀងផ្ញើជាចំណងដៃ ដល់អ្នកស្រុក បាត់ដំបង វិញ។ បទចម្រៀងដែលអ្នកស្រីនិពន្ធ បានទទួលនូវប្រិយភាពខ្ពស់ជាងគេបង្អស់ គឺបទ សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី ហួយ មាស និងបទ ស្តាយវ័យកុមារ ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី រស់ សេរីសុទ្ធា។

ទេពកោសល្យពិសេស និងចំណុចខ្វះខាត ក្នុងឋានៈជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរ រស់នៅបរទេស

អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍ មានថ្វីដៃចំណាន ខាងគូរគំនូរខ្មៅដៃវាស គំនូរផាត់ជក់ និងឆ្លាក់អក្សរ។ កន្លងមក អ្នកស្រីជាអ្នកនិពន្ធខ្មែរទីមួយ ដែលវាយអក្សរពុម្ព ចងក្រង សំណៅរឿងទាំងឡាយ ជាសៀវភៅដោយខ្លួនឯង ព្រមទាំងបានគូរគំនូរ រចនាក្របសៀវភៅរបស់អ្នកស្រី គ្រប់សំណៅ ដែលបានបោះពុម្ព ចេញផ្សាយនានា ទាំងនៅក្នុងស្រុក និងក្រៅប្រទេស។ អ្នកស្រីបានទទួលរហស្សនាម នៅឆ្នាំ២០០៧ ពីសមាគមអក្សរសិល្ប៍នូហាច នៅពុទ្ធិសាសនបណ្ឌិត្យភ្នំពេញ ថាជា អ្នកនិពន្ធខ្យល់ព្យុះ ដោយព្រោះអ្នកស្រី អាចប្រឌិតសាច់រឿងអប់រំមួយ ហើយអាចវាយអក្សរពុម្ព ចងក្រងជាសំណៅ ដោយខ្លួនឯង ចំនួនជាង២០០ទំព័រ ក្នុងរយៈពេលបួនថ្ងៃគត់​ គឹរឿង អំបែងអណ្តែត ដោយមានសាស្រ្តាចារ្យ យូ សុភា អតីតនាយក កម្មវិធីអក្សរសិល្ប៍ ​PEN នៅកម្ពុជា ជាសាក្សី នៅក្នុងការចងក្រង សៀវភៅមួយក្បាលនោះ។ ដោយសារ ការរស់នៅប្រទេសគេ មានការខ្វះខាត ផ្នែកជំនួយ ពិនិត្យអក្ខរាវិរុទ្ធ ទើបយើងទាំងឡាយ បានប្រទះឃើញ ស្នាដៃរបស់អ្នកស្រី ច្រើនមាន កំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ ដោយអន្លើ។

ម៉្យាងទៀត ដោយសារទេពកោសល្យនិពន្ធ យ៉ាងពូកែ ខាងកំណាព្យ កម្រងកែវ ចម្រៀង ល្ខោននិយាយផ្នែកអប់រំ និងទេពកោសល្យ ប្រើសំនួនវោហារ តាមរយៈសំដី ដ៏ទន់ភ្លន់ មានទឹកដមផ្អែមពិរោះ អ្នកស្រីបានត្រូវ សហគមន៍ខ្មែរ នៅរដ្ឋមីនីសូតា ធ្វើសំណូមពរ ជ្រើសរើសអ្នកស្រី អោយចូលខ្លួនជា បុគ្គលិកស្ម័គ្រចិត្ត បម្រើវិទ្យុជាតិ រដ្ឋមីនីសូតា ផ្នែកវប្បធម៌ និងការសិក្សាអប់រំ ផ្សាយបន្តផ្ទាល់ តាមរលកអាកាស រៀងរាល់សប្តាហ៍ ជាភាសាខ្មែរ ចំនួន១១ឆ្នាំ មុននឹងអ្នកស្រីចូលនិវត្តន៍ ដើម្បីទៅបម្រើ សហគមន៍ អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ នៅកម្ពុជា តាមរយៈអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល មជ្ឈមណ្ឌលគរុកោសល្យ សមូហកម្មអក្សរសិល្ប៍នូហាច នៅឆ្នាំ២០០៥។

ចំណែកឯស្នាដៃ ផ្នែកកំណាព្យអប់រំ របស់អ្នកស្រីដទៃទៀត ជាច្រើនរាប់មិនអស់ ក៏បានទទួលការគាំទ្រ យ៉ាងខ្លាំង ពីសំណាក់មហាជនអនុជនខ្មែរជាទូទៅ ទាំងនៅក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេស ដោយមានការចេញផ្សាយ ជាប្រចាំ ដូចជា នៅក្នុងទស្សនាវដ្តីទស្សនៈខ្មែរ ដែលមានដំកល់នូវ បណ្ណាល័យសភាសហរដ្ឋ ទស្សនាវដ្តីខ្មែរ កាសែតខ្មែរ ក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។

ពិការភាព និងស្មារតីមនសិការ

ប្រសិទ្ធភាពនៃស្នាដែនិពន្ធ

ស្នាដៃនិពន្ធទាំងឡាយ 

ស្នាដៃរបស់អ្នកស្រីកែវច័ន្ទបូរណ៍ មានបូករួមទាំង ការនិពន្ធសៀវភៅនិងអត្ថបទសិក្សាអប់រំ កំណាព្យសិក្សាអប់រំ ប្រលោមលោកមនោសញ្ចេតនាបែបអប់រំ ខ្នាតខ្លីនិងខ្នាតវែង ប្រលោមលោកមនោសញ្ចេតនាបែបកំសាន្តនិងកំប្លែង ភាសិត ពាក្យបណ្តៅ  ការនិពន្ធបទភ្លេងនិងទំនុកច្រៀង សិល្បៈគំនូរ គំនូរវាសម្រេងភ្លើង (ម្លប់និងស្រមោល) និងគំនូររចនាក្របសៀវភៅ សិល្បៈប៉ាក់ស្បៃនិងសម្លៀករបាំព្រះរាជទ្រព្យ និងកម្រងកែវផ្សេង។

អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ
អ្នកនិពន្ធ
អ្នកនិពន្ធខ្មែរ
អ្នកនិពន្ធល្បី
អ្នកនិពន្ធនាសតវត្សទី២០
អ្នកអប់រំ

សៀវភៅសិក្សាអប់រំ 
English-Khmer.com សព្វានុក្រមខ្មែរ
វិបសៃ អ្នកស្រី កែវ ច័ន្ទបូរណ៍, 
Khmer Author Chanbo Keo ទំព័របណ្តុះគំនិតវិជ្ជមាន
សិល្ប៍វិធីនិពន្ធដោយប្រើវិញ្ញាណ១០ វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ១
វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ក្នុងកម្រងកែវខ្មែរ (វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ២) 
ឧទ្យានកំណាព្យភាគ១ 
ឧទ្យានកំណាព្យភាគ២ 
ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៣ 
ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៤ 
ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៥ 
ឧទ្យានកំណាព្យភាគ៦ (ស្មារតីខ្មែរ)
ពាក្យបណ្តៅខ្មែរ
វិន័យកូនខ្មែរ
ប្រាជ្ញាប្រសិទ្ធ
វិភាគភាសិតខ្មែរ
មូលដ្ឋានសុភមង្គល
ប្រជុំពាក្យបណ្ដៅ

អត្ថបទសិក្សាអប់រំ 
ជំនឿមិនដាំចេកក្បែរផ្ទះ ចុចអាន
ប្រពៃណីប្រជុំបិណ្ឌ និង ការបោះបាយបិណ្ឌ ចុចអាន
ការសិក្សាអំពីសុភាវធម៌ខ្មែរ ចុចអាន
ខ្លួនទាបប្រើបង្អោង ដៃខ្លីប្រើទំពក់ឈោង ជើងមានឈានជាន់ឡើងអោយខ្ពស់ ចុចអាន
គប្បីហ៊ានពត់ស្រឡៅ គប្បីហ៊ានប្រដៅមនុស្សខូច ចុចអាន
សត្វទាមិនមែនទាបគ្រប់ពូជ ចុចអាន
កង្កែបបាតអណ្តូង តែឃើញមេឃទូលាយ ចុចអាន
ប្រវត្តិខេមរយានកម្ម ចុចអាន
និយមន័យ ខៀវស្រងាត់ ចុចអាន
ការប្រៀបធៀប ដើម្បីវាស់កម្រិតប្រសើរ ចុចអាន
ខែរះឆ្លងផ្លូវ កូនកើតមុនឪ ពតាដើរលេង ចុចអាន
ឆព័ណ្ណរង្សីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចុចអាន
ការវិភាគអំពីទឹកសមុទ្ទ ចុចអាន
បើក្រ កុំក្រអោយទាល់គ្រប បើវ័ណ្ឌកន្ទប កុំវ័ណ្ឌអោយហៀរដល់កែង ចុចអាន
អត្ថន័យអំបោះចំណងដៃ ភាគ១ ចុចអាន
តើយក្សមានកំណើតមកពីណា? ចុចអាន
អត្ថន័យអំបោះចំណងដៃ ភាគ២ ចុចអាន

កំណាព្យសិក្សា 
សូមពិចារណ៍...
ស្មារតីកសាង
ជុំជើងផឹកតែ
 វិញ្ញាណ១០
កុសលបួន
ស្រដីអោយមានបួន
ចិត្តម៉ែ
ពាក្យពោល
ម្រាមដប់សាមគ្គី
ពេលមេឃភ្លឺម្តងទៀត
សំនៀងខ្សែដៀវ
សាទរផលស្រូវថ្មី
ជីវិតជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុប
ដើរអោយមានបី
ទឹកជន់ទឹកចិត្ត
សំដី
រឿងគំនិតប្រសិទ្ធ
រឿងអណ្តើកទៅស៊ីការស្វា
រឿងនារីពិការភ្នែក ភាគមួយ
រឿងនារីពិការភ្នែក ភាគពីរ

រឿងប្រលោមលោកអប់រំ ខ្នាតវែង
មួយខែក្បែរមច្ចុរាជ
ស្នាមញញឹម
បើសិននៅមានថ្ងៃស្អែក
កុលាបស្ទឹងខៀវ
ចរណៃដួងទ័យា
ទារុណដួងចិត្ត
សារណីយមាតា
សំនៀងស្នេហ៍កវី
ស្អែកចាកផុតទៅ
តន្ត្រីបេះដូង
អំបែងអណ្តែត
លិខិតមរតកសម្ងាត់
ក្លិនផ្កាមាលតី
លំអងផ្កាស្នេហ៍
បំណុលជីវិត
ផ្កាយវង្វេងមេឃ
បទុមបឹងបិសាច
អធ្រាតថ្ងៃរះ
ត្រៃមិត្ររតន៍នារី
ខ្នើយវាសនា
មួយពាន់ទំព័រ
អាមេរិកដែនដីមាស
មេឃដ៏សក្តិសិទ្ធិ
លីវបុរេកាល
បក្សីសួនសុបិន
ផ្ការីកក្រៅសួន
អនង្គលាភា
ពណ្ណរាយពេជ្រ
បើអាចបង្វិលផែនដី
រាត្រីសន្យា
ផ្ការាជបឹងរាំង
ថ្វីបើជើងមេឃនៅឆ្ងាយ
មេឃរងា
ទិវាដួងចិត្ត
ពិជេដ្ឋភានុមា
មន្តស្នេហ៍ស្រីខ្មៅ
សារិកា
ស្រីនាថភួងមាលា
វាយោដួងចិត្ត

រឿងកំប្លែងនិងរឿងមនោសញ្ចេតនាទូទៅ 
និស្ស័យស្នេហ៍
អប្សរា
បីនាក់ស្វែងសំណាង
យក្សធាត់យក្សស្គម
នភាមណី
វិស្សមកាលនៅភូមិឋានមេធ្មប់
យំដើម្បីឈប់យំ
ភូមិបព្វតាសម្ព័ន្ធ
សន្យា៤៩ថ្ងៃ
កុំងាប់មុនស្លាប់
 សេដ្ឋីខ្វះអំបែង
ស្រែមាស

រឿងប្រលោមលោកអប់រំ ខ្នាតខ្លី
រឿង ផ្កាព្រៃតូច  អាន
រឿង តាចាស់ស្មូមទាន   អាន
រឿង យុវជនជាងឡាន  អាន
រឿង អំណាចគុណធម៌  រឿង អាន
រឿង ជម្រើសជីវិត  អាន
រឿង ពូត្រុំមេកន្ទ្រាញ  អាន
រឿង សំណង់ចុងក្រោយ អាន
រឿង ត្រឡោកបាយ អាន
រឿង អ្នកភូមិនិងធុងទឹក  អាន
រឿង ពិធីដង្ហែអ្នកតាទៅវត្ត  អាន
រឿង ពិតរបស់ខ្ញុំ ភាគ២ ​ អាន
រឿង ទង្វើជាគម្រូ  អាន
រឿង នរកនិងសួគ៌  អាន
រឿង ពូសុខបាត់ពូថៅ  អាន
រឿង ទឹកបឹងកករ  អាន

បទចម្រៀងប្រជាប្រិយ 
សុំត្រឹមសុបិនឃើញបង ច្រៀងដោយ សួន ចន្ថា
ភូមិខ្មែរ  ច្រៀងដោយណួយ វណ្ណេត
ទេវីខេមរា   ច្រៀងដោយ  ណួយ វណ្ណេត
ឧិសថប្រោសចិន្តា  ច្រៀងដោយ  សួន ចន្ថា
ចូកកំពឹសរួមគ្នា​  ច្រៀងដោយ សុះ ម៉ាច និង ឆោម ឆពុំ 
ជំនោរមេសា  ច្រៀងដោយ អៀង ស៊ីធុល
នឹកម្ចាស់ឧិរា  ច្រៀងដោយ ជិន សិរិយ៉ា
ជីវិតស្រុកស្រែ ច្រៀងដោយ មិត្ត វណ្ណា
គុណ ច្រៀងដោយ សួស សងវាចា 
ឧិផ្ការំចេក  ច្រៀងដោយ ឡេង ប៊ុនណាត និង មាស សុខសោភា
សាទរឆ្នាំថ្មី  ច្រៀងដោយ  ឈឿន ឧត្តម និង មាស សុខសោភា
លួចស្នេហ៍ថ្ពាល់ខួច  ច្រៀងដោយ សួស សងវាចា និង មាស សុខសោភា

បទចម្រៀងមនោសញ្ចេតនា 
ស្តាយវ័យកុមារ ច្រៀងដោយ រស់ សិរីសុទ្ធា
ស្ទឹងខៀវ ច្រៀងដោយ រស់ សិរីសុទ្ធា
ចម្រៀងរាត្រី  ច្រៀងដោយ  ហួយ មាស [ចុចស្តាប់]
សំនៀងដួងចិត្តក្រមុំ   ច្រៀងដោយ ហួយ មាស ចុចស្តាប់
នាវាលាច្រាំង  ច្រៀងដោយ  អឿន ស្រីមុំ
ចិត្តស្នេហ៍ផ្ញើច័ន្ទ  ច្រៀងដោយ ឈឿន ឧត្តម
សំនៀងស្នេហ៍កវី  ច្រៀងដោយ  រិន សាវេត
ភ្លៀងរមនា  ច្រៀងដោយ សុះ ម៉ាច
ភ្លៀងរមនា  ច្រៀងដោយ  យន់ សុភាព
ស្ទឹងដួងចិត្ត  ច្រៀងដោយអ៊ិត ស្រីពីន
ភិរម្យស្នេហា(ចម្រៀងស្រី)  ច្រៀងដោយ  អ៊ិតស្រីពីន
ភិរម្យស្នេហា(ចម្រៀងប្រុស) ច្រៀងដោយ ឈឿន ឧត្តម
ស្បថថ្វាយភ្លេងការ  ច្រៀងដោយ សួស សងវាចា
អនុភាពផ្កាយព្រះច័ន្ទ   ច្រៀងដោយ  យន់ សុភាព និង ឈួន សុវណ្ណឆៃ
ញញឹមអប្សរា  
ភិសម័យស្នេហ៍ 
ចិត្តស្នេហ៍មួយនិងមួយ  
ថ្ងៃណាក៏នឹកអូន

កម្រងកែវមនោសញ្ចេតនា 
មន្តផ្កាចំប៉ី 
រាត្រីទារុណ
ល្វតល្វន់
ទិវាដួងចិត្ត Valentine's Day
បាត់ដំបងអនុស្សា
ស្ទឹងអនុស្សា
ដែនរមណីយ៍
កម្រងកែវផ្សេងៗទៀត

ស្នាដៃផ្នែកគំនូរនិងរចនាក្របសៀវភៅរបស់អ្នកស្រី 
វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ១
វិញ្ញាសាវិញ្ញាណ១០ ភាគ២
សុភមង្គល
និស្ស័យស្នេហ៍
ក្លិនផ្កាមាលតី
អប្សរា
ផ្កាយវង្វេងមេឃ
លិខិតមរតកសម្ងាត់
លំអងផ្កាស្នេហ៍
បំណុលជីវិត
សំនៀងស្នេហ៍កវី
ចរណៃដួងទ៍យា
កុលាបស្ទឹងខៀវ
ស្នាមញញឹម
បើសិននៅមានថ្ងៃស្អែក
អំបែងអណ្តែត
ទារុណដួងចិត្ត
តន្ត្រីបេះដូង
សារាណីយមាតា
ស្អែកចាកផុតទៅ
មួយខែក្បែរមច្ចុរាជ
បទុមបឹងបិសាច

ព្រះគ្រូ សាស្ត្រាចារ្យ រៀមច្បង និង សហការី ផ្នែក អក្សរសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងបទភ្លេង 
លោក ប៊ុន ថង
សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ប៉ុន សុម្ភាចន៍
សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ហួត តាត
ព្រះគ្រូសង្ឃរាជ មឹង សាង
ព្រះគ្រូ គិម សុវត្ថី
ព្រះភិក្ខុនី ប៉ាន់ រ៉ឺណេ
លោក ប៉ាន់ សុធី
បណ្ឌិត ឃូ គិមទូយ
នៅ សារីម
រស់ សាន់ 
គង្គ ប៊ុនឈឿន 
ឯល ប៊ុណ្ណា
ពៅ​ ស៊ីផូ
ម៉ា ឡៅពី
អ៊ឹម សុងសឺម 
ហួយ មាស ហៅ មាស មេត្រី, 
រស់ សេរីសុទ្ធា
ប៉ែន រ៉ន
មេង សុវណ្ណធី
François Sisowath-kikabhay
ឡមឡាច ជា ម្ចាស់វិបសៃ ចំប៉ាបាត់ដំបង
យី ឆេងអ៊ួ
នភ ហង្សផលា
ឡឹក ជំនោរ
សួង អរុណ ដេវិដ
ខូ តារាឬទ្ធិ
មៀច សុខារី
លី តាយហុង
ងួន ប៉ាច
គិម មាសកូយ
អួន នឿង
អ៊ឹង មេងគ្រុយ
អៀង ម៉ាឡា
អ៊ីវ ហួត
វ៉ែន សុន
យ៉ាន់ បូរិន
ឆាយា អមរា
ព្រឿង ប្រណីត
ប៉ិច សង្វារវ៉ាន
ប៉ែន សេដ្ឋារិន
អ៊ូច ភិរម្យ
យូ សុភា
ខឹម ច័ន្ទសុអហំ
សុខគិមហេង
កែវ វាសនា (បុរស)
កែវ វាសនា (ស្ត្រី)
សួង មករា ហៅម៉ាក់
ចាន់​ សំណាង
សុខ ចាន់ផល
ខាន់ ច័ន្ទ វិរៈ
មេងសេរីរចនា
ហេង ឧត្តម
ប្រាង្គ អង្គារ៉ា
លិម ផាន់ណា
វ៉ាន់ ពិសិដ្ឋ
ម៉ា ច័ន្ទបញ្ញា
ជ័យ មង្គល
ទេព សុវិចិត្រ
ថាច់ សុវត្ថិ
ច័ន្ទ សម្បត្តិ
នៅមានត...

ឯកសារពិគ្រោះ 
ChanboKeo.com
សព្វានុក្រមខ្មែរ
Khmer Author Chanbo Keo
Angkorwat.com 
ទូរទស្សន៍អាស៊ីអាគ្នេយ៍
អ្នកនិពន្ធប៉ិចសង្វាវ៉ាន
អ្នកនិពន្ធសុខចាន់ផល
សមូហកម្មអក្សរសិល្ប៍នូហាច
ទំព័រស្ត្រីខ្មែរ
វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ
វិទ្យុសម្លេងសហរដ្ឋអាមេរិក
សមាគមនិស្សិតឧត្តរមានជ័យ
Rath Series
ហួងសីលា
Braving a new world
Bunthoeun
youtube
phnompenh.com 
MetPhone
Cambodia Information Update Center
Eventful
shetoldme.com
phnompenh.com 
Khmercity.net
Osify
The Boston Phoenix
SangSelapak.org 
Brown University
Cambodia Academic Researchers
Jinja Apsara
Khy Hay
Cooking Directory 
Sabay News Online 
ទំព័រកំណាព្យ កែវសេរី
ស្មារតីខ្មែរ នៅហ្វេសប៊ុក
ដែនដីសុវណ្ណភូមិ
ខ្មែរអង្គរវត្ត
រស់សិរីសុទ្ធា ក្នុងក្រាំងវិគីភីឌា
ហួយមាស ក្នុងក្រាំងវិគីភីឌា
ប្រជុំបទកំណាព្យខ្មែរ
អាចម៍ផ្កាយ
ខ្មែរជួយខ្មែរ
កំណត់ហេតុបុត្រាខ្មែរ
ទំព័រសុខលី
ពីនេះពីនោះ
សមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរនៅបរទេស
ឡុងលីណា
ទំព័រប្រលោមលោក
វង់ខេងហុង
ស្នាមញញឹម
ស្រីរតនៈ
អ្នកជំនួញ
ហេង ឧត្តម
Soursdei.com 
Blog Ekhmer
សម្ភាសន៍រឿងផ្កាយវង្វេងមេឃ 
អ្នកស្រុកខ្ញុំ
Cambodia Blog
News Blog
ទំព័រកំណាព្យ
Hello from Bin Keen
សំណាង២០១០
រត្នប៊ុនហុង 
ហ៊ុយវាសនា
Cambodia Exhibition
អត្ថបទចម្រៀងខ្មែរ
នុតលក្ខណ៍
Khmer Idol
បញ្ចពណ៌
ភិក្ខុ ថាច់ ប្រីជា គឿន (សុធម្មប្បញ្ញោ)
Pich Pov
Khmer 4Life
Share 4 Khmer
រៀនដើម្បីខ្មែរ