គណៈសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា

គណៈសង្ឃព្រះពុទ្ធសាសនានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបែងចែកទៅជាពីរក្រុម ឬពីរគណៈធំៗ គឺ៖ គណៈសង្ឃមហានិកាយ និង គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយ ។ យោងតាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រសួងធម្មការ និងសាសនានៅក្នុងឆ្នាំ ស្ដីពីចំនួនវត្តអារាម និងព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាទាំងពីរគណៈក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅដើមឆ្នាំ ២០២៣ នេះ វត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាមានចំនួន ៥១៣៣ (វត្តមហានិកាយ ៤៨៦៦ និងវត្តធម្មយុត្តិកនិកាយ ២៦៧) និងព្រះសង្ឃមានចំនួន ៦៨៩៦៧ (មហានិកាយចំនួន ៦៦៦០៩ អង្គ និងធម្មយុត្តិកនិកាយចំនួន ២៣៥៨ អង្គ)។ គណៈសង្ឃទាំងពីរក្រុមនេះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកដែលជាប្រមុខសង្ឃទាំងពីរគណៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺ៖​ ក) គណៈសង្ឃមហានិកាយគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី សង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយ និង ខ)គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយគ្រប់គ្រងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី សង្ឃនាយកនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។ សម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកទាំងពីរគណៈគ្រប់គ្រង់គណៈសង្ឃពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា ដោយមានការជួយសម្រួលការងារដោយក្រុមព្រះរាជាគណៈ ដែលជាក្រុមមន្ត្រីសង្ឃជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា។ រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃពុទ្ធសាសនាខ្មែរមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។ ចំពោះព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ឯក ត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យធ្វើជាគណៈសង្ឃនាយក (តួនាទីមានចែងក្នុងគណៈសង្ឃនាយក)។  ដោយឡែក រាជាគណៈក្នុងតំណែង ៣ ទៀតគឺ ទោ ត្រី ចត្វា ព្រមទាំងរាជាគណៈកិត្តិយស តោងមានតួនាទីនិងភារកិច្ចដូចគ្នា។  នៅក្នុងសម័យបុរាណរហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៤៨ គណៈសង្ឃជាន់ខ្ពស់ មានសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកបានរៀបចំឱ្យព្រះរាជាគណៈ បំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនដោយចាត់ទៅតាមបណ្ដាខេត្ត/ក្រុងនីមួយៗ មានប៉ុន្មានអង្គៗ ទៅតាមទំហំការងារនៃខេត្ត/ក្រុងនីមួយៗ។ ការងារដែលមន្ត្រីសង្ឃរាជាគណៈគ្រប់ថ្នាក់ត្រូវបំពេញរួមមាន៖

 ជាសេនាធិការរបស់សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក។
 បំពេញតួនាទីជាមន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់កណ្ដាល និងមានភារៈចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធី ជាប្រពៃណីរបស់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនិងក្រៅរាជវាំងតាមលំអានពីបុរាណ។
ការត្រួតមើលការងារគ្រប់គ្រងរបស់មន្ត្រីសង្ឃ និងឧបជ្ឈាយ៍ខេត្ត/ក្រុង អនុវត្តការងារដែលសង្ឃសន្និបាតប្រចាំឆ្នាំបានដាក់ចុះកាលពីឆ្នាំកន្លងមក។
ជួយតម្រង់ទិសដៅការងារមន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋានឱ្យត្រូវតាមទិសដៅ។
ស្រង់យកលទ្ធផលការងាររបស់ខ្លួន និងធ្វើរបាយការណ៍ស្តីពីការងាររបស់មន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋាន និងវាយតម្លៃទៅលើលទ្ធផលការងារក្នុងខេត្ត/ក្រុង របស់ខ្លួនទទួលបន្ទុក ហើយរាយការណ៍ទូលថ្វាយ សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក។
ចុះតាមមូលដ្ឋានខេត្ត/ក្រុង ដើម្បីពិនិត្យទៅលើវិស័យពុទ្ធិកសិក្សា ដោយសិក្សាទៅលើចំណុចរីកចម្រើន និងចំណុចមិនរីកចម្រើន ព្រមទាំងចំណុចខ្សោយនិងចំណុចខ្លាំង។
ដឹកនាំព្រះមេគណខេត្ត/ក្រុងដែលខ្លួនទទួលបន្ទុក ចូលគាល់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយករៀងរាល់ឆ្នាំតាមប្រពៃណីដែលហៅថា «ឡើងគណ» ដោយរាយការណ៍ទៅលើចំណុចរីកចម្រើន និងចំណុចមិនរីកចម្រើន ព្រមទាំងចំណុចខ្វះខាតនិងចំណុចគ្រប់គ្រាន់។
ចូលរួមប្រជុំអនុសំវច្ឆរសន្និបាតមន្ត្រីសង្ឃទូទាំងប្រទេសប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីផ្ដល់យោបល់កែលម្អលើកយកចំណុចខ្វះខាត ដែលខ្លួនជួបប្រទះក្នុងខេត្ត/ក្រុងរបស់ខ្លួនទទួលបន្ទុកដាក់ក្នុងមហាសន្និបាតប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីឱ្យអង្គសន្និបាតជួយដោះស្រាយ និងផ្ដល់អនុសាសន៍ជាមួយអង្គមហាសន្និបាតសំដៅលើកទិសដៅទៅឆ្នាំខាងមុខ។

គណៈសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ
គណៈសង្ឃនាយកនៃព្រះរាជាណាកម្ពុជាមានតួនាទីមានគ្រប់គ្រង់ និងដឹកនាំរដ្ឋបាលសង្ឃទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ គណៈសង្ឃនាយកបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជក្រឹត តាមរយៈសំណើររបស់នាយករដ្ឋមន្រ្តី។ គណៈសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី សង្ឃនាយក គណៈមហានិកាយ។

រាជាគណៈខាងគណៈមហានិកាយ
ព្រះរាជាគណៈ ជាក្រុមមន្ត្រីសង្ឃជាន់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា។ រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃគណៈមហានិកាយមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។

ក) រាជាគណៈថ្នាក់ឯក
រាជាគណៈថ្នាក់ឯកមានគោរមងារជាសម្ដេចរួមមាន ៣ រូបគឺ៖ 
 ព្រះធម្មលិខិត (ព្រះសង្ឃនាយករងទី​ ១)
 ព្រះពោធិវ័ង្ស (ព្រះសង្ឃនាយករងទី​ ២)
 ព្រះវ័នរ័ត (ព្រះសង្ឃនាយករងទី ៣)

ខ) រាជាគណៈថ្នាក់ទោ
រាជាគណៈថ្នាក់ទោមាន ៦ រូបគឺ៖
 ព្រះមហាវិមលធម្ម
 ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ
 ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ
 ព្រះឃោសធម្ម
 ព្រះសាសនមុនី
 ព្រះមុនីកោសល

គ) រាជាគណៈថ្នាក់ត្រី
រាជាគណថ្នាក់ត្រីមាន ៦ រូបគឺ៖ 
 ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស
 ព្រះពុទ្ធវង្ស
 ព្រះសាក្យវង្ស
 ព្រះឧបាលិវង្ស
 ព្រះញាណវង្ស
 ព្រះសុមេធវង្ស

ឃ) រាជាគណៈថ្នាក់ចត្វា
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ចត្វាមាន ២០ រូបគឺ៖​
 ព្រះធម្មវិបស្សនា
 ព្រះសមាធិធម្ម
 ព្រះញាណកោសល
 ព្រះសិរីសង្គាមមុនី
 ព្រះសិសីវិសុទ្ធិ
 ព្រះធម្មវង្សា
 ព្រះញាណសំវរៈ
 ព្រះវិន័យសំវរៈ
 ព្រះឥន្ទមុនី
 ព្រះទេពមុនី
 ព្រះវិន័យមុនី
 ព្រះទេពសត្ថ
 ព្រះសីលសំវរៈ
 ព្រះគម្ពីរថេរៈ
 ព្រះអរិយមគ្គញ្ញាណ
 ព្រះវិភទ្ទញ្ញាណ
 ព្រះបវរសត្ថា
 ព្រះញាណវិសុទ្ធិវង្ស
 ព្រះធម្មវិសុទ្ធិវង្ស
 ព្រះបិដកធម្ម

គណៈសង្ឃនាយកគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
គណៈសង្ឃធម្មយុត្តិកនិកាយគ្រប់គ្រងដោយព្រះសង្ឃនាយក ដែលមានឋានន្តរៈជា សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី សង្ឃនាយកនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។

រាជាគណៈខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
រាជាគណៈនៅក្នុងគណៈសង្ឃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយមាន ៤ ថ្នាក់គឺ៖​ ក) ថ្នាក់ឯក ខ) ថ្នាក់ទោ គ) ថ្នាក់ត្រី ឃ) ថ្នាក់ចត្វា។

ក) រាជាគណៈថ្នាក់ឯក
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ឯកមានគោរមងារជាសម្ដេចរួមមាន ២ រូបគឺ៖ 
 ព្រះមង្គលទេព្វាចារ្យ
 ព្រះពុទ្ធាចារ្យ

ខ) រាជាគណៈថ្នាក់ទោ 
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ទោមាន ៣ រូបគឺ៖​
 ព្រះមហាព្រហ្មមុនី
 ព្រះធម្មឧត្តម
 ព្រះអរិយកស្សប

គ) រាជាគណៈថ្នាក់ត្រី 
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ត្រីមាន ៤ រូបគឺ៖​
 ព្រះអរិយវង្ស
 ព្រះធម្មកវីវង្ស
 ព្រះញាណវង្សី
 ព្រះមហាវីរវង្សាចារ្យ

ឃ) រាជាគណៈថ្នាក់ចត្វា 
ព្រះរាជាគណៈថ្នាក់ចត្វាមាន ១២ រូបគឺ៖ 
 ព្រះបុទុមវង្សា
 ព្រះធម្មមុនី
 ព្រះវជិរមេធា
 ព្រះអរិយមុនី
 ព្រះទេពមោលី
 ព្រះធម្មតេ្ថរ
 ព្រះអមរាភិរក្ខិត
 ព្រះមហារាជធម្ម
 ព្រះរតនមុនី
 ព្រះធម្មត្រ័យលោកាចារ្យ
 ព្រះធម្មវរោត្តម
 ព្រះញាណវីរិយ

សមណស័ក្ដិថ្នាក់កិត្តិយស
សមណស័ក្ដិថ្នាក់កិត្តិយសរួមមាន៖​ សម្ដេចកិត្តិយស និង រាជាគណៈថ្នាក់កិត្តិយស។

សម្ដេចកិត្តិយស
សម្ដេចកិត្តិយសមិនមានចំនួនកំណត់នៅក្នុងគណៈសង្ឃទាំងពីរនិកាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

រាជាគណៈកិត្តិយស
រាជាគណៈថ្នាក់កិត្តិយសមិនមានចំនួនកំណត់ឡើយនៅក្នុងគណៈសង្ឃទាំងពីរនិកាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

គណៈសង្ឃថ្នាក់ខេត្ត
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់ខេត្តរួមមាន៖
 ព្រះមេគណ
 ព្រះបាឡាត់គណ
 ព្រះសមុហ៍គណ
 ព្រះវិន័យធរគណ
 ព្រះធម្មធរគណ
 ព្រះលេខាធិការគណ

គណៈសង្ឃថ្នាក់ស្រុក
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់ស្រុករួមមាន៖
 ព្រះអនុគណ
 ព្រះវិន័យធរអនុគណ
 ព្រះធម្មធរអនុគណ
 ព្រះលេខាអនុគណ

គណៈសង្ឃវត្ត
គណៈសង្ឃសម្រាប់គ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃថ្នាក់មូលដ្ឋានរួមមាន៖
 ព្រះគ្រូចៅអធិការ
 ព្រះគ្រូសូត្រស្ដាំ
 ព្រះគ្រូសូត្រឆ្វេង