ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-សហរដ្ឋអាមេរិក

ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី រវាង សហរដ្ឋអាមេរិក និង កម្ពុជា ខណៈពេលដែលមានភាពតានតឹងពេញមួយសង្រ្គាមត្រជាក់ បានពង្រឹងយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ។ សហរដ្ឋអាមេរិកគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើភេរវកម្ម កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស ជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ សម្រេចបាននូវគណនេយ្យភាពពេញលេញបំផុតសម្រាប់ជនជាតិអាមេរិកដែលបាត់ខ្លួនពីសម័យសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន និងដើម្បីកាត់ទោសអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ ការរំលោភលើច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ដែលប្រព្រឹត្តឡើងក្រោម របបខ្មែរក្រហម ។

យោងតាមការស្ទង់មតិរបស់Gallup ឆ្នាំ២០១១ ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ៦៨% បានយល់ព្រមលើការអនុវត្តការងាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អូបាម៉ា ដោយ ៧% មិនយល់ព្រម ដែលជាមតិអំណោយផលបំផុតសម្រាប់ប្រជាជាតិអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលបានស្ទង់មតិណាមួយ។  នៅក្នុងការស្ទង់មតិGallup ឆ្នាំ២០១២ ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ៦២% បានយល់ព្រមលើការដឹកនាំរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយ ៨% មិនយល់ព្រម។  ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតីបារ៉ាក់ អូបាម៉ា មករាជធានីភ្នំពេញ ​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ បាន​បង្កើត​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ដំបូង​របស់​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​មក​កម្ពុជា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 

រវាងឆ្នាំ១៩៥៥ និង ១៩៦៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចចំនួន ៤០៩.៦ លានដុល្លារ និងជំនួយផ្នែកយោធាចំនួន ៨៣.៧ លានដុល្លារ។ បានប្រើប្រាស់ជាចម្បងដើម្បីជួសជុលការខូចខាតដែលបណ្តាលមកពីសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន ដើម្បីជួយដល់កម្លាំងសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង និងសម្រាប់ការសាងសង់ផ្លូវគ្រប់អាកាសធាតុទៅកាន់កំពង់ផែសមុទ្រខេត្តព្រះសីហនុ ដែលផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យកម្ពុជាទៅកាន់សមុទ្រដោយផ្ទាល់ជាលើកដំបូង។ និងការចូលទៅកាន់តំបន់ភាគនិរតី។ ទំនាក់ទំនងកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺននៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ។ ទំនាក់ទំនងការទូតត្រូវបានបំបែកដោយប្រទេសកម្ពុជានៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៥ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញនៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៩ ។ ទំនាក់ទំនងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្តបន្ទាប់ពីការបង្កើតសាធារណរដ្ឋខ្មែរ រហូតដល់បេសកកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានជម្លៀស ក្នុងអំឡុងពេលដួលរលំនៃទីក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំំ១៩៧៥ ។

ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមឆ្នាំ១៩៧០-៧៥ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកយោធាចំនួន ១.១៨ ពាន់លានដុល្លារដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិខ្មែរ ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងខ្មែរក្រហម ព្រមទាំងជំនួយសេដ្ឋកិច្ចចំនួន ៥០៣ លានដុល្លារផងដែរ។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ថ្កោលទោស​ចរិត​ឃោរឃៅ​របស់​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩។ ទំនាក់ទំនងកាន់តែអាក្រក់ឡើងបន្ទាប់ពីឧប្បត្តិហេតុម៉ាយ៉ាហ្គេស នៅពេលដែល កងទ័ពជើងទឹករំដោះកម្ពុជា ចាប់បាន SS ម៉ាយ៉ាហ្គេស ហើយ កងម៉ារីនអាមេរិក បានឆ្លើយតបដោយការវាយឆ្មក់លើកោះតាង ។  ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិតដែលថារបបនេះត្រូវបានផ្តួលរំលំនៅក្នុងសង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម ដោយវៀតណាម ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកថាជាមហាអំណាចអរិភាព បាននាំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកថ្កោលទោសចំពោះការឈ្លានពានរបស់វៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (ដែលរួមបញ្ចូលខ្មែរក្រហម) ជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់របស់កម្ពុជា។  បេន គៀរណាន បាន​អះអាង​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​ជា​សម្ភារៈ​ដល់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បន្ទាប់​ពី​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​វៀតណាម ។  ប្រភពផ្សេងទៀតបានជំទាស់នឹងការអះអាងទាំងនេះ  ហើយបានពិពណ៌នាអំពីការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយរវាងកងកម្លាំងគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៃរណសិរ្សរំដោះជាតិខ្មែរ និងខ្មែរក្រហម។ 

ស្របពេលជាមួយនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ អាស៊ាន ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដើម្បីសម្រេចបាននូវដំណោះស្រាយនយោបាយនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា ដែលនឹងរួមបញ្ចូលខ្មែរក្រហមនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។ នេះត្រូវបានសម្រេចនៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ នៅពេលដែលសន្និសីទទីក្រុងប៉ារីស បានកោះប្រជុំឡើងវិញដើម្បីចុះហត្ថលេខាលើដំណោះស្រាយទូលំទូលាយ។

បេសកកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកនៅភ្នំពេញ បានបើកនៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលដឹកនាំដោយអ្នកការទូតអាជីព ឆាលស៍ ហ. ត្វីននីង ,ជរ. ដែលត្រូវបានតែងតាំងជាតំណាងពិសេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំ SNC ។  នៅថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកការហាមប្រាមរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងកម្ពុជា ដូច្នេះធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយប្រទេសនេះមានលក្ខណៈធម្មតា។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក៏​បាន​បញ្ចប់​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ផ្តល់​កម្ចី​ដល់​កម្ពុជា​ដោយ​ស្ថាប័ន​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ។ នៅពេលដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជាប់ឆ្នោតដោយសេរីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣ សហរដ្ឋអាមេរិក និងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញភ្លាមៗ។ បេសកកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាស្ថានទូតអាមេរិក ហើយនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៤ លោកត្វីនីង បានក្លាយជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិក។ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធគ្នារវាងបក្សពួកក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ និងយន្តការផ្លូវច្បាប់របស់ ហ៊ុន សែន ដើម្បីទម្លាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រីទី១ នរោត្តម រណឫទ្ធិ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្អាកជំនួយទ្វេភាគីដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ ជាមួយគ្នានេះ ពលរដ្ឋអាមេរិក និងជនបរទេសផ្សេងទៀតជាច្រើននាក់ ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ហើយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ និងខែបន្តបន្ទាប់ជនភៀសខ្លួន កម្ពុជាជាង៤០,០០០នាក់ បានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសថៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៩៩៧ ក៏បានបន្សល់ទុកនូវបញ្ជីវែងឆ្ងាយនៃការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សដែលមិនមានការស៊ើបអង្កេត រួមទាំងការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការរាប់សិប។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧ រហូតមកដល់ពេលថ្មីៗនេះ ជំនួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដល់ប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវបានផ្តល់ជាចម្បងតាមរយៈអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ដែលរីកដុះដាលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន 
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំងឡើងក្រោមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យបញ្ឈប់នូវអ្វីដែលខ្លួននិយាយថាជាការដើរថយក្រោយតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងទំនាក់ទំនងយោធាកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ។  យោងតាមក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ការបង្រ្កាបរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាលើអ្នកសារព័ត៌មានសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និង ក្រុមប្រឆាំងនយោបាយ បានប្រែក្លាយប្រទេសពី លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ រួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ ទៅជា " បក្សតែមួយ - និងផ្តាច់ការ កាន់តែខ្លាំងឡើង - រដ្ឋមិនអត់ឱនចំពោះការមិនយល់ស្រប។ "  កាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានហាមឃាត់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលជាគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះខ្វះការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០១៨ ដោយបានបើកផ្លូវឱ្យគណបក្សអំណាចខ្មែរ ( CPP ) ដែលជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក ដាក់ទណ្ឌកម្ម​លើ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​កម្ពុជា​ក្នុង​ក្តី​សង្ឃឹម​ក្នុង​ការ​បង្វែរ​តំណពូជ​ជាក់ស្តែង​របស់​ជាតិ​ទៅ​ជារបបផ្តាច់ការ ។ 

ពីការព្រួយបារម្ភបន្ថែមទៀតចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក កម្ពុជាបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវភាពជាដៃគូយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងយោធារបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសចិន។ ក្នុង​ឆ្នាំ២០១៧ កម្ពុជា​បាន​ផ្អាក​រាល់​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​រួម​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហើយ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ហ្វឹកហ្វឺន​ជាមួយ​កងទ័ព​រំដោះ​ប្រជាជន​ចិន ( PLA )។  ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ កាសែត Wall Street Journal បានបោះពុម្ពផ្សាយរបាយការណ៍ដែលរៀបរាប់លម្អិតអំពីកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់រវាង ទីក្រុងប៉េកាំង និង ទីក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានទីតាំងកងទ័ពកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន នៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ។  នៅឆ្នាំ២០២០ កម្ពុជាបានកម្ទេចទីស្នាក់ការកលល្បិចរបស់កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា ដែលផ្តល់មូលនិធិ និងសាងសង់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបន្ទាប់ពីបានបើកការដ្ឋានសាងសង់មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាមថ្មី ដែលផ្តល់មូលនិធិដោយទីក្រុងប៉េកាំង។ នៅក្នុងពិធីបើកការដ្ឋានសាងសង់ វ៉ាង វេនតៃន ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា បានប្រកាសថា គម្រោងនេះនឹងធ្វើឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅនូវ "ភាពជាដៃគូដែលធ្វើពីដែក" រវាងយោធានៃប្រទេសទាំងពីរ។   ទំនាក់ទំនងយោធា និងនយោបាយដ៏ជូរចត់ជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវទំនាក់ទំនងជាមួយទីក្រុងប៉េកាំង បានធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនសន្មត់ថាកម្ពុជាចាត់ទុកប្រទេសចិនជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធជាង។

វិចិត្រសាល

មន្ត្រីសំខាន់ៗរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក

បេសកកម្មការទូត 
ស្ថានទូតអាមេរិកមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ ជិត វត្តភ្នំ ។ វា​ជា​ស្ថានទូត​ធំ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ វាមានទីតាំងនៅលើទីតាំងអតីតរង្វង់កីឡា (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ក្លឹបកីឡាខ្មែរ) ហើយបន្ទាប់ពីការដណ្តើមយកទីក្រុងភ្នំពេញដោយខ្មែរក្រហម នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ គឺជាកន្លែងនៃការប្រហារជីវិតមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនរបស់ខ្មែរ។ សាធារណរដ្ឋរួមមាន លន់ នុន ឡុង បូរ៉េត និង ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ ។

សូម​មើល​ផង​ដែរ

ឯកសារយោង