សទ្ធិន្ទ្រិយ



អត្ថន័យ

ពាក្យ​ថា ឥន្ទ្រិយ (indriya) គឺ​ជា​អំពើ​នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង ឬ ត្រួតត្រា ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​មេដឹកនាំ ។ ពាក្យ​ថា "ការ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​មេដឹកនាំ​"​មាន​ន័យ​ថា គ្មាន​មនុស្ស​ណា​ម្នាក់​ងើប​ប្រឆាំង​នឹង​មេដឹកនាំ​នោះ​ឡើយ ។

ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​សាសនា​ព្រាហ្ម

ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​​​ខាង​ផ្នែក​ថេរវាទ

តាម​ទ្រឹស្តី​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ ពាក្យ​ថា ឥន្ទ្រិយ ឬ ការ​គ្រប់គ្រង ឬ ការ​ត្រួួតត្រា មាន​ន័យ​ថា បុគ្គល​ម្នាក់​​ៗ​ប្រើ​អំណាច​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ឯង ។ ឥន្ទ្រិយ មាន​សរុប​ទាំង​អស់​ចំនួន ៥ យ៉ាង ពោល​គឺ ៖

១.​ សទ្ធិន្ទ្រិយ (Saddhindriya) គឺ សេចក្តី​ជំនឿ (faith, faculty of conviction)
២. វីរិយិន្ទ្រិយ (Vīriyindriya) គឺ ថាមពល (energy) ឬ​ សេចក្តី​ព្យាយាម
៣. សតិន្ទ្រិយ (Satindriya) គឺ សតិ (mindfulness) ឬ ការ​រលឹក ឬ សេចក្តី​រលឹក (រឭក) ឬ ដំណើរ​ភ្ញាក់​ស្មារតី
៤. សមាធិន្ទ្រិយ​  (Samādhindriya) គឺ សមាធិ (concentration) ឬ ការ​ផ្ចង់​ផ្តោ​តចិត្ត
៥. បញ្ញិន្ទ្រិយ (Paññindriya) គឺ បញ្ញា​​ (wisdom)

ការ​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​​ខាង​ផ្នែក​មហានិកាយ​

ឯកសារ​យោង