រាជវង្សង្វៀន

រាជវង្សង្វៀន ( Chữ Nôm : 茹阮   ; Chữ Hán : 阮朝   ) គឺជារាជវង្សវៀតណាមចុងក្រោយដែលគ្រប់គ្រងរដ្ឋវៀតណាមបង្រួបបង្រួមដោយឯករាជ្យពីឆ្នាំ១៨០២ ដល់ឆ្នាំ១៨៨៤ ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃអត្ថិភាពរបស់ខ្លួនចក្រភពនេះបានពង្រីកវាតទីទៅភាគខាងត្បូងសម័យទំនើបនៃប្រទេសវៀតណាម កម្ពុជានិងឡាវ តាមរយៈការបន្តនៃសង្គ្រាមណាំទៀងនិងសៀម-វៀតណាម អស់ជាច្រើនសតវត្ស។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៨៨៤ អធិរាជង្វៀនបានគ្រប់គ្រងដោយតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋនៃ អាណាព្យាបាលបារាំង អាណ្ណាម និង តុងកឹង រហូតដល់ខែចុងក្រោយនៃសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ក្រោយមកពួកគេបានគ្រប់គ្រងអាណាចក្រវៀតណាមរហូតដល់បដិវត្តន៍ខែសីហា ។ រាជវង្សង្វៀនភុកបានបង្កើតការគ្រប់គ្រងដោយសក្តិភូមិលើទឹកដីដ៏ច្រើនជា ម្ចាស់ង្វៀននៅសតវត្សទី១៦ មុនពេលកម្ចាត់រាជវង្សតៃសឺន និងបង្កើតការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រពត្តិនិយមរបស់ពួកគេនៅសតវត្សទី១៩ ។ ការគ្រប់គ្រងរាជវង្សបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងស្តេចយ៉ាឡុងឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ១៨០២ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់រាជវង្សតៃសឺន មុននេះ។  រាជវង្សង្វៀន ត្រូវ​បាន​បារាំង​ស្រូប​យក​ជា​បណ្តើរៗ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​ក្នុង​ពាក់​កណ្តាល​ចុង​នៃ​សតវត្ស​ទី១៩ ដោយ​ចាប់​ផ្តើម​ដោយ​យុទ្ធនាការ​កូសាំងស៊ីន(កម្ពុជាក្រោម)ក្នុង​ឆ្នាំ១៨៥៨ ដែល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​កាន់កាប់​តំបន់​ភាគ​ខាង​ត្បូង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម។  ស៊េរីនៃសន្ធិសញ្ញាមិនស្មើគ្នាបានធ្វើតាម ទឹកដីដែលកាន់កាប់បានក្លាយទៅជាអាណានិគមរបស់បារាំង កូសាំងស៊ីននៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាសៃហ្គនឆ្នាំ១៨៦២ ហើយសន្ធិសញ្ញាហឺ ឆ្នាំ ១៨៦៣ បានផ្តល់ឱ្យបារាំងនូវលទ្ធភាពចូលទៅកាន់កំពង់ផែវៀតណាម និងបង្កើនការគ្រប់គ្រងលើកិច្ចការបរទេសរបស់ខ្លួន។  ទីបំផុតសន្ធិសញ្ញា១៨៨៣ និង១៨៨៤ របស់ហឺ បានបែងចែកទឹកដីវៀតណាមដែលនៅសេសសល់ទៅជាអាណាព្យាបាលរបស់អណ្ណាម និងតុងកឹង ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ រាជវង្សង្វៀនភុក។  នៅឆ្នាំ១៨៨៧ កូសាំងស៊ីន(កម្ពុជាក្រោម) អាណ្ណាម តុងកឹង និងអាណាព្យាបាលបារាំងនៃកម្ពុជាត្រូវបានប្រមូលផ្តុំគ្នាបង្កើតជាឥណ្ឌូចិនបារាំង។ 

រាជវង្សង្វៀននៅតែជាអធិរាជផ្លូវការរបស់អាណ្ណាម និងតុងកឹងក្នុងឥណ្ឌូចិនរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។  ជប៉ុន​បាន​កាន់កាប់​ឥណ្ឌូចិន​ជាមួយ​នឹង​ការ​សហការ​របស់​បារាំង​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤០ ប៉ុន្តែដោយសារសង្រ្គាមហាក់​ដូចជា​កាន់តែ​បាត់បង់​នោះ​បាន​ផ្តួលរំលំ​រដ្ឋបាល​បារាំង​នៅ​ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយ​បាន​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​សម្រាប់​ប្រទេស​ដែល​មាន​សមាសភាព។  ចក្រភព​វៀតណាម​ក្រោម​អធិរាជ បាវដាយ ជា​រដ្ឋ​អាយ៉ង​ជប៉ុន​ឯករាជ្យ​មួយ​ក្នុង​អំឡុង​ខែ​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សង្រ្គាម។  វាបានបញ្ចប់ជាមួយនឹងការដាក់រាជ្យរបស់ស្តេចបាវដាយ បន្ទាប់ពីការចុះចាញ់របស់ប្រទេសជប៉ុន និងបដិវត្តខែសីហា ដោយការប្រឆាំងអាណានិគមវៀតមិញក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥។ នេះបានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរយៈពេល ១៤៣ ឆ្នាំនៃរាជវង្សង្វៀន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ 
TNguyễn dynasty
TNguyễn dynasty

ឯកសារយោង