សម្បជញ្ញៈ



សម្បជញ្ញៈ
(ភាសា​អង់គ្លេស៖  Clear Comprehension, សំស្រ្កឹត៖  សំប្រជ្ញ,  សំប្រជ្ញា, សម្ប្រជ្ញ)
សម្បជញ្ញៈ (Sampajañña) ជា​ពាក្យ​បាលី  មាន​ន័យ​ថា  សេចក្តី​យល់​ច្បាស់  សេចក្តី​ដឹង​ច្បាស់  ជាប់​ជា​និច្ច​ក្នុង​ការ​យល់​ដឹង  អំពី​សេចក្តី​មិន​ទៀង (អនិច្ចំ)  មាន​ស្មារតី​រលឹក ឬ​ដឹង​ខ្លួន​ពេញ​លេញ  ព្រម​ទាំង​សេចក្តី​ប្រយ័ត្ន  សេចក្តី​សង្កេត​ពិនិត្យ  សេចក្តី​វិនិច្ឆ័យ​  សេចក្តី​យល់  សេចក្តី​ប្រុង​ប្រៀប​ខ្លួន ។
សម្បជញ្ញៈ​ ជា​ពាក្យ​បាលី  ប្រើ​នៅ​ក្នុង​សូត្រ​ផ្នែក​ថេរវាទ ។  ពាក្យសំស្រ្កឹត សំប្រជ្ញ  ឃើញ​មាន​ប្រើ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​សំស្រ្កឹត  ដែល​ប្រើ​ប្រាស់  (ក្នុង​ការ​បក​ប្រែ)  ដោយ​ពួក​គ្រូ​បង្ហាត់​សមាធិ​ផ្សេងៗ  ដូច​ជា ព្រះ​គ្រូ​និកាយ​ហ្សេន (និកាយ​ធ្យាន) នាម ធិច (= ព្រះ​តេជគុណ) ញ៉ឹត​ហាញ (Thích Nhất Hạnh)  ព្រះ​សង្ឃ​ជាតិ​វៀតណាម  ហើយ​និង​ក្នុង​ប្រពៃណី​ប្រទេស​​ទីបេ ។

ពីបិដកបាលី
សេចក្តី​យល់​ច្បាស់  ជា​ពាក្យ​ដែល​ព្រះ​ពុទ្ធ​សម្តែង​ជា​រឿយៗ  ជាប់​ពី​ក្រោយ​ការ​ចម្រើន​សតិ  ក្នុង​សតិប្បដ្ឋានសូត្រ៖
ក្នុង​ទី​នេះ  (ក្នុង​ការ​បង្រៀន​នេះ)  ភិក្ខុ​រស់​នៅ​  ដោយ​ពិនិត្យ​កាយ  ក្នុង​កាយ  ក្លៀវ​ក្លា​ដោយ​យល់​ច្បាស់  ហើយ​មាន​សតិ​រលឹក  ឈ្នះ​អភិជ្ឈា​និង​ទោមនស្ស​ក្នុង​លោក​នេះ ។  ភិក្ខុ​នោះរស់​នៅ  ដោយ​ពិនិត្យ​វេទនា  ក្នុង​វេទនា  ក្លៀវ​ក្លា  ដោយ​យល់​ច្បាស់  ហើយ​មាន​សតិ​រលឹក  ឈ្នះ​អភិជ្ឈា​និង​ទោមនស្ស​ក្នុង​លោក​នេះ ។
ភិក្ខុ​នោះ​រស់​នៅ  ដោយ​ពិនិត្យ​ចិត្ត  ក្នុង​ចិត្ត  ក្លៀវ​ក្លា  ដោយ​យល់​ច្បាស់  ហើយ​មាន​សតិ​រលឹក  ឈ្នះ​អភិជ្ឈា​និង​ទោមនស្ស​ក្នុង​លោក​នេះ ។
ភិក្ខុ​នោះ​រស់​នៅ  ដោយ​ពិនិត្យ​ធម្មារម្មណ៍  ក្នុង​ធម្មារម្មណ៍  ក្លៀវ​ក្លា  ដោយ​យល់​ច្បាស់  ហើយ​មាន​សតិ​រលឹក  ឈ្នះ​អភិជ្ឈា​និង​ទោមនស្ស​ក្នុង​លោក​នេះ ។
សេចក្តី​យល់​ច្បាស់  កើត​ឡើង  អំពី​អានាបាណស្សតិ  ហើយ​បន្ទាប់​មក  ក៏កើតឡើង​ជាប់​ពី​ក្រោយ​ការ​ចម្រើន​សតិ​នៃ​សតិប្បដ្ឋាន​ទាំង ៤ ។

សេចក្តី​ពន្យល់​បិដក
ខណៈ​ដែល​និកាយ​ទាំង​ឡាយ  (និកាយ = ប្រជុំ​ធម៌​ជា​ក្រុម)  មិន​បាន​ពន្យល់​ពាក្យ​សម្បជញៈ ថា  តើ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ចង់​មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ថា​ដូច​ម្តេច  អដ្ឋកថា​បាលី​បាន​វែក​ញែក ក្នុង​ន័យ​នៃ​អត្ថបទ​ទាំង ៤  ដើម្បី​ឲ្យ​យល់​ថា៖
បំណង  (សាត្ថកៈ)  គឺ​វៀរ​ចាក​អំពើ  ដែល​មិន​ទាក់​ទង​នឹង​មគ្គ
ភាព​សម​រម្យ  (សប្បាយៈ)  គឺ​តាម​រក​អំពើ​ថ្លៃ​ថ្នូរ  និង​ដោយ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន
ដែន​ត្រួត​ត្រា  (គោចរៈ)  គឺ​រក្សា​ការ​វៀរ​ចាក​កាម  ដែល​ស្ថិត​ស្ថេរ​នឹង​សតិ
គ្មាន​ភាព​ល្ងិត​ល្ងង់  (អសម្មោហៈ)  គឺ​ឃើញ​ធម្មជាតិ​ពិត  ទៅ​តាម​សច្ចធម៌  (ត្រៃលក្ខណ៍) ។

អដ្ឋកថា​សហសម័យ
ក្នុង​ការ​ឆ្លង​ឆ្លើយ​  រវាង​ភិក្ខុ​ពោធិ  និង​លោក ប៊ី. អាឡាន់ វ៉ល្ល៉េស (B. Alan Wallace),  ភិក្ខុ​ពោធិ​បាន​ពញ្ញាក់​អំពី​ទស្សនៈ​របស់​ព្រះ​​ញាណបោនិកថេរ (Nyanaponika Thera)  ចំពោះ​សម្មាសតិ​និង​សម្បជញ្ញៈ  ​ដូច​ត​ទៅ៖
...ខ្ញុំ​គួរ​បន្ថែម​ថា  ព្រះ​ថេរៈ ញាណបោនិក ផ្ទាល់​ខ្លួន  មិន​ឃើញ​ថា  ការ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​តែ​ម្យ៉ាង  ថា  ជា​ការ​យក​បាន​នូវ​​ខ្លឹម​សារ​នៃ​សម្បជញ្ញៈ​ពេញ​បរិបូណ៌​ទេ  ប៉ុន្តែ​គ្រាន់​តែ​ជា​ដំណាក់​កាល​ដំបូង  ក្នុង​ការ​ចម្រើន​សម្មាសតិសមាធិ ។  ព្រះ​អង្គ​គាំ​ទ្រ​ថា  ក្នុង​ការ​ចម្រើន​សម្មាសតិ​ត្រឹម​ត្រូវ  សតិ​ត្រូវ​តែ​រួម​បញ្ចូល​គ្នា  ជាមួយ​សម្បជញ្ញៈ  សេចក្តី​យល់​ដឹង​ច្បាស់  ហើយ​មាន​តែ​ពេល​ណា  ដែល​របស់​ទាំង​ពីរ​នេះ  ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​គ្នា​ទេ  ដែល​សម្មាសតិអាច​បំពេញ​បំណង​បាន ។

ថ្ងៃ​និង​យប់  (ញ៉ឹត ហាញ)
ព្រះ​គ្រូ  និកាយ​ហ្សេន (ធ្យាន)  ធិច ញ៉ឹត​ហាញ  ជាតិ​វៀតណាម  បាន​សរសេរ​ចំពោះ​វគ្គ​នៃ​សតិប្បដ្ឋានសូត្រ​ខាង​លើ  អំពី​សម្បជញ្ញៈ ដូច​ត​ទៅ៖
លំហាត់​នេះ  គឺ​ជា​ការ​ពិនិត្យ​មើល  និង​ការ​ដឹង​  នូវ​សកម្មភាព​របស់​កាយ  គឺ​ជា​ការ​បដិបត្តិ​ដ៏​សំខាន់​របស់​ភិក្ខុ ។  ពេល​ដែល​អាត្មា​បួស​នេន​ជាដំបូង ៤៨ ឆ្នាំ​កន្លង​មក  សៀវភៅ​ទី ១ ដែល​លោក​គ្រូ​ឲ្យ​អាត្មា​យក​ទៅ​រៀន​ឲ្យ​ចាំ  គឺ​សៀវភៅ​គាថា  ដើម្បី​ហាត់​នៅ​ពេល​លាង​ដៃ  ដុស​ធ្មេញ  លាង​មុខ  គ្រង​ស្បង់​ចីវរ  បោស​សំរាមទី​ធ្លា  សម្រាក​កាយ  ងូត​ទឹក ។ល។
... កាល​ណា​នេន​បាន​ដាក់​ខ្លួន​ឯង  ដើម្បី​ហាត់​រៀន​ហើយ  នេន​នោះ​នឹង​ឃើញ​ថា  សកម្មភាព​របស់​ខ្លួន​រាល់​ថ្ងៃ  ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​ស្រុះ​ស្រួល​ចិត្ត  អំណរ​គុណ  និង​គំនិត​ល្អិត​ល្អន់ ។  សតិ​រលឹក​ទៅ​ជា​ឃើញ​ច្បាស់​លាស់  ក្នុង​សកម្មភាព  តាម​ផ្លូវ​កាយ​និង​វាចា ។ 
កាល​ណា​សកម្មភាព​ណាមួយ  បាន​ដាក់​ចុះ​ក្រោម​ពន្លឺ​នៃ​សតិ​ហើយ  កាយ​និង​ចិត្ត​ទៅ​ជា​ស្ងប់  ប្រកប​ដោយ​សន្តិភាព  និង​ពេញ​ទៅ​ដោយ​សេចក្តី​រីក​រាយ ។  នេះ​គឺ​ជា​លំហាត់​មួយ  ដែល​ត្រូវ​យក​មក​ប្រើ​ថ្ងៃ​និង​យប់  រហូត​អស់​មួយ​ជីវិត ...។

ឯកសារយោង 
ព្រះត្រៃបិដក  > សុត្តន្តបិដក > អង្គុត្តរនិកាយ > អដ្ឋកនិបាត > បណ្ណាសកាសង្គហិតវគ្គ > សតិវគ្គ > សតិសម្បជញ្ញសូត្រ (សៀវភៅភាគ ៤៨ ទំព័រ​ទី ៣៤៨)

ព្រះពុទ្ធសាសនា
គន្ថធុរៈ