វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កាពីឆ្នាំ ២០១៩-បច្ចុប្បន្ន

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កា  គឺជាវិបត្តិដែលកំពុងបន្តនៅក្នុងរដ្ឋកោះនៃ ប្រទេសស្រីលង្កា ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០១៩។  វាជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏អាក្រក់បំផុតរបស់ប្រទេសចាប់តាំងពី ទទួលបានឯករាជ្យ នៅឆ្នាំ ១៩៤៨។  វាបាននាំឱ្យមានកម្រិតអតិផរណាដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ជិតការថយចុះនៃ ទុនបំរុងប្តូរប្រាក់បរទេស កង្វះការផ្គត់ផ្គង់វេជ្ជសាស្រ្ត និងការកើនឡើងនៃតម្លៃទំនិញមូលដ្ឋាន។  វិបត្តិនេះត្រូវបានគេនិយាយថាបានចាប់ផ្តើមដោយសារតែកត្តាចម្រុះជាច្រើនដូចជា ការកាត់ពន្ធ  ការបង្កើតប្រាក់ គោលនយោបាយទូទាំងប្រទេសដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទៅរកកសិកម្មសរីរាង្គ ឬជីវសាស្រ្ត ការ ទម្លាក់គ្រាប់បែក អ៊ីស្ទើរ នៅស្រីលង្កាឆ្នាំ ២០១៩ និងផលប៉ះពាល់នៃ ជំងឺរាតត្បាត កូវីដ-១៩ នៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា ។ ភាព​លំបាក​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​បាន​បណ្តាល​ឱ្យ​មាន ​ការ​តវ៉ា​នៅ​ស្រីលង្កា​ឆ្នាំ​២០២២ ។

ប្រទេសស្រីលង្កាត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ការលុបចោល អធិបតេយ្យភាព ដោយសារទុនបម្រុងរូបិយប័ណ្ណបរទេសដែលនៅសល់ចំនួន ១.៩ ពាន់លានដុល្លារគិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ ២០២២ នឹងមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទូទាត់កាតព្វកិច្ចបំណុលបរទេសរបស់ប្រទេសនេះសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២២ ដែលមានចំនួន ៤ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដែលត្រូវសងវិញ។  ការទូទាត់សងមូលបត្របំណុលអន្តរជាតិចំនួន ១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកនឹងត្រូវបង់ដោយរដ្ឋាភិបាលក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២។ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានប៊្លូមបឺរ បានរាយការណ៍ថា ប្រទេសស្រីលង្កាមានទឹកប្រាក់សរុបចំនួន ៨.៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងការសងបំណុលនៅឆ្នាំ ២០២២ រួមទាំងបំណុលក្នុងស្រុក និងបំណុលបរទេស។   នៅខែមេសា ឆ្នាំ  ២០២២ រដ្ឋាភិបាលស្រីលង្កាបានប្រកាសថា ខ្លួនមានអធិបតេយ្យភាព ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាអធិបតេយ្យភាពដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រស្រីលង្កា ចាប់តាំងពីទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ និងជារដ្ឋដំបូងគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកដែលចូលទៅក្នុងអធិបតេយ្យភាពក្នុងសតវត្សទី ២១ ។  

នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២២ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រ៉ានីល វីឆ្រេមេសិង្ហហេ បាននិយាយនៅក្នុងសភាថា សេដ្ឋកិច្ចបានដួលរលំ ដែលធ្វើឲ្យវាមិនអាចចំណាយលើសម្ភារៈសំខាន់ៗបាន។

បាតុកម្ម 

នៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០២២ ការតវ៉ាដោយឯកឯង និងរៀបចំដោយគណបក្សនយោបាយ និងក្រុមមិនលម្អៀងជុំវិញការប្រព្រឹត្តិខុសរបស់រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានរាយការណ៍ពីតំបន់ជាច្រើន។ ការតវ៉ាជាច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងដោយក្រុមប្រឆាំងនយោបាយទាមទារឱ្យ រដ្ឋបាល បច្ចុប្បន្នដោះស្រាយ វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ និងឱ្យលាលែងពីតំណែងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែទូលំទូលាយ។  

អ្នកគាំទ្ររាប់ម៉ឺននាក់នៃគណបក្សប្រឆាំង កម្លាំងប្រជាជនរួបរួម ដឹកនាំដោយលោក សាជីត ព្រីម៉ាដាសា បានធ្វើបាតុកម្មនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែមីនានៅមុខការិយាល័យប្រធានាធិបតីទាមទារឱ្យប្រធានាធិបតីលាលែងពីតំណែង។  នៅថ្ងៃទី 30 ខែមីនា នៅពេលដែល ណាម៉ាល់ រាជប៉ក្សា មកដល់សម្រាប់ពិធីបើកទីលានកីឡាក្នុង ប៉ានដារ៉ាវេឡា អ្នកស្រុកដែលមានកំហឹងបានបិទផ្លូវដើម្បីទាមទារប្រេង ដែលបណ្តាលឱ្យ ណាម៉ាល់ រាជប៉ក្សា ជៀសវាងតំបន់នោះ ហើយទីលានត្រូវបានបើកដោយអភិបាលក្រុងជំនួសវិញ។ 

នៅថ្ងៃទី ៣១ ខែមីនា ក្រុមដ៏ធំមួយបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញលំនៅដ្ឋានរបស់ កុដតាព្យា រាជប៉ក្សា ក្នុង មីរីហាណា ដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានឈានដល់ជាង ១២ ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។   ការតវ៉ានេះដំបូងឡើយ មានការតវ៉ាដោយសន្តិវិធីពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋ រហូតដល់ប៉ូលិសបានវាយប្រហារលើបាតុករដោយឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក និងកាណុងបាញ់ទឹក ហើយក្រុមបាតុករបានដុតឡានក្រុងដែលដឹកទាហានគ្រប់គ្រងកុប្បកម្ម។ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្រកាស​បម្រាម​គោចរ​នៅ​កូឡុំបូ។   ការតវ៉ាដំណាលគ្នាក៏ត្រូវបានគេរាយការណ៍ផងដែរនៅលើផ្លូវ កាន់ឌី-កូឡុំបូ ដែលត្រូវបានរារាំងដោយក្រុមបាតុករ។  រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចោទប្រកាន់​បាតុករ​ថា​ជា​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​ជ្រុលនិយម ហើយ​ចាប់​ផ្តើម​ចាប់​ខ្លួន​ពួកគេ​។  ការ​តវ៉ា​ភ្លើង​ទៀន ​ក៏​កំពុង​បន្ត​នៅ​ក្នុង​តំបន់​មួយ​ចំនួន​ខណៈ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​ប្រើ​ស្នែង​រថយន្ត​ក៏​ត្រូវ​បាន​រាយការណ៍​ផង​ដែរ​។ 

នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២ ផ្ទះរបស់គ្រួសារ រាជប៉ក្សា ត្រូវបានដុតដោយក្រុមអ្នកតវ៉ា។  ចំពេលមានការតវ៉ា លោក ម៉ាហ៊ីនដា រាជប៉ក្សា បានលាលែងពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២២ ប៉ុន្តែ លោក ហ្គោតាបាយ៉ា រាជប៉ក្សា បានបដិសេធមិនព្រមលាលែងពីតំណែងប្រធានាធិបតី ហើយការតវ៉ានៅតែបន្ត។ 

នៅថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២ លោក រាជប៉ក្សា បានភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានផ្លូវការរបស់គាត់ក្នុងទីក្រុង កូឡុំបូ មុនពេលក្រុមបាតុករទម្លុះរបាំងរបស់ប៉ូលីស និងចូលទៅក្នុងបរិវេណនោះ។  បាតុករ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​កាន់កាប់​វិមាន​នេះ សូម្បី​តែ​ហែល​ទឹក​ក្នុង​អាង​របស់​ប្រធានាធិបតី​ក៏​ដោយ។  នៅល្ងាចនោះ ប្រធានសភា បានបញ្ជាក់ថា ប្រធានាធិបតីនឹងលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២២។  កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១១ ខែ​កក្កដា ការិយាល័យ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ឡើង​វិញ​ដែរ។  នៅថ្ងៃទី ៩ និង ១០ ខែកក្កដា ទីកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ រាជប៉ក្សា មិនត្រូវបានគេដឹងជាសាធារណៈឡើយ រហូតដល់ប្រភពយោធាស្រីលង្កាបានប្រាប់ សារជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអង់គ្លេស (BBC) នៅថ្ងៃទី ១១ ខែកក្កដា ថាលោកប្រធានាធិបតីកំពុងនៅលើកប៉ាល់កងទ័ពជើងទឹកក្នុងដែនទឹកស្រីលង្កា។    នៅថ្ងៃនោះ ប្រធានសភាបានប្រកាសថា ប្រធានាធិបតីនៅតែស្ថិតក្នុងប្រទេស។  ក្រោយមកវាត្រូវបានគេបង្ហាញថា រាជប៉ក្សា និងភរិយារបស់គាត់ហើយបានជម្លៀសចេញពីផ្ទះប្រធានាធិបតីនៅព្រឹកថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដាដោយកងទ័ពជើងទឹកហើយបានឡើងជិះលើ SLNS ហ្គោចាប៉ាហ៊ូ ដែលបន្ទាប់មកចាកចេញពី ទីក្រុងកំពង់ផែកូឡុំបូ  ហើយបានជិះទូកក្នុងដែនទឹកស្រីលង្កាដែលអនុញ្ញាតឱ្យ រាជប៉ក្សា រក្សាទំនាក់ទំនង។

ឯកសារយោង