គាល់កូថា

គាល់កូថា (អង់គ្លេស: Golgotha) ជាភាសាអើរ៉ាម មានន័ថា លលាដ៍ក្បាល។ គាល់កូថាជាឈ្មោះទីកន្លែងដែលព្រះយេស៊ូវត្រូវគេឆ្កាង។ 

យោងតាមព្រះគម្ពីរដំណឹងល្អ គាល់កូថាគឺជាកន្លែងមួយ នៅខាងក្រៅកំពែងក្រុងយេរូសាឡឹម ហើយនៅជិតក្រុងយេរូសាឡឹម។។ ពាក្យ «គាល់កូថា» នេះ ភាសាឡាតាំងហៅថា Calvariæ Locus ហើយក្លាយមកជាភាសាអង់គ្លេសគឺ កាល់វ៉ារី។

ឯកសារយោងខាងព្រះគម្ពីរ និងដើមកំណើតពាក្យ 

នៅក្នុងសំណេរជាច្រើនកាលពីដើម គាល់កូថាគឺសំដៅទៅលើកូនភ្នំមួយ ដែលមានរាងដូចលលាដ៍ក្បាល ហើយវាស្ថិតនៅក្បែរច្រកចូលទៅក្នុងក្រុងយេរូសាឡឹម។

ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៦ គាល់កូថាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាទីតាំងនៃភ្នំមួយ និងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកូនភ្នំតូចមួយចាប់តាំងពីឆ្នាំ៣៣៣។  ព្រះគម្ពីរដំណឹងល្អបានប្រាប់យើងឲ្យដឹងថា វាជាកន្លែងមួយដែលនៅជិតក្រុងយេរូសាឡឹម ល្មមនឹងអាចឲ្យអ្នកដែលធ្វើដំណើរចេញ ចូលក្រុងនោះ អាចអានចំណារដែលសរសេរថា "ព្រះយេស៊ូវនៃណាសារ៉ែត – ស្ដេចរបស់យូដា"។ នៅពេលច្បាប់បកប្រែ King James Version ត្រូវបានសរសេរឡើង ពួកអ្នកបកប្រែបានប្រើច្បាប់បកប្រែដែលយកលំនាំតាមភាសាអង់គ្លេស (anglicized version) គឺគេបានប្រើរពាក្យ «កាល់វ៉ារី» ដែលពាក្យក្លាយមកពីភាសាឡាតាំង Calvariæ) ដើម្បីសំដៅទៅលើពាក្យ «គាល់កូថា» នៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរដំណឹងល្អរបស់លូកា។ ទីកន្លែងនេះមានលើកយកមកនិយាយនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរដំណឹងល្អទាំង៤:
 ម៉ាកុស: ពួកគេ​នាំ​ព្រះអង្គ​ទៅ​កន្លែង​មួយហៅថា “គាល់កូថា” ដែលមានអត្ថន័យ​ប្រែ​ថា “ទី​លលាដ៍ក្បាល”។
 ម៉ាថាយ: លុះមក​ដល់​កន្លែង​មួយ​ដែលគេ​ហៅ​ថា “​គាល់កូថា​” ដែលមានអត្ថន័យ​ប្រែ​ថា “​ទីលលាដ៍ក្បាល”។
 លូកា: នៅ​ពេល​មក​ដល់​កន្លែង​មួយដែលគេហៅ​ថា​ “លលាដ៍ក្បាល” ពួកគេ​ក៏​ឆ្កាង​ព្រះយេស៊ូវ​នៅ​ទីនោះ ព្រមទាំងឧក្រិដ្ឋជន​ទាំងនោះផង ម្នាក់​នៅ​ខាងស្ដាំ ​ម្នាក់​​នៅ​ខាងឆ្វេង​។
 យ៉ូហាន: ដូច្នេះពួកគេក៏​យក​ព្រះ​យេស៊ូ​ទៅ​ ហើយព្រះអង្គ​យាង​ចេញ​ទៅ​ទាំង​លី​ឈើឆ្កាង​ដោយ​អង្គ​ទ្រង់​ ឆ្ពោះទៅ​កន្លែងមួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា​ “ទីលលាដ៍ក្បាល​” ដែល​ភាសាហេព្រើរ​ហៅ​ថា​ “គាល់កូថា​”។
នៅក្នុងច្បាប់បកប្រែរបស់រ៉ូមាំងកាតូលិច លូកា ២៣:៣៣ មានសរសេេរថា:នៅ​ពេល​មក​ដល់​កន្លែង​មួយដែលគេហៅ​ថា​ “កាល់វ៉ារី” ពួកគេ​ក៏​ឆ្កាង​ព្រះយេស៊ូវ​នៅ​ទីនោះ ព្រមទាំងឧក្រិដ្ឋជន​ទាំងនោះផង ម្នាក់​នៅ​ខាងស្ដាំ ​ម្នាក់​​នៅ​ខាងឆ្វេង​។ពាក្យ "ទីលលាដ៍ក្បាល" (ភាសាអើរ៉ាម: gagûltâ ܓܓܘܠܬܐ)  មានការពន្យល់ជាច្រើនអំពីឈ្មោះនេះ។ ទីកន្លែងនេះត្រូវបានគេអះអាងថាឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់វាជាភាសាអើរ៉ាមគឺ Gol Goatha, ដែលមានន័យថាភ្នំនៃការប្រហារជីវិត ហើយវាប្រហែលជាកន្លែងតែមួយជាមួយនឹងGoatha ដែលត្រូវបាននិយាយនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរយេរេមា ដែលពិពណ៌អំពីទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់ក្រុងយេរូសាឡឹម។ មានការពន្យល់មួយផ្សេងទៀតថា  វាជាកន្លែងប្រហារជីវិតជាសាធារណៈ ហើយឈ្មោះនោះសំដៅទៅលើលលាដ៍ក្បាលដែលត្រូវបានបោះចោលនៅទីនោះ ឬថាជាកន្លែងមួយដែលនៅក្បែរទីស្មសាន ហើយឈ្មោះនោះសំដៅទៅលើឆ្អឹងដែលគេកប់នៅទីនោះ។

នៅក្នុងគ្រីស្ទានមួយចំនួន និងទំនៀមទម្លាប់យូដា ឈ្មោះ Golgotha សំដៅទៅលើទីលលាដ៍ក្បាលរបស់អ័រដាម។ មានវើហ្សិនធម្មតាមួយ អះអាងថាសឹម និងម៉ិលគីស្សាដែក បានធ្វើដំណើរទៅកន្លែងដែលទូកណូអេឈប់ យកសពអ័រដាមពីទីនោះ ហើយត្រូវបានទូតសួគ៌នាំទៅគាល់កូថា–ដែលគេពិពណ៌នាថាជាកូនភ្នំដែលមានរាងដូចលលាដ៍ក្បាល ជាចំណុចកណ្ដាលនៃផែនដី ហើយក៏ជាកន្លែងដែលក្បាលរបស់ពស់ត្រូវបានកម្ទេច ក្រោយពីមនុស្សបានធ្លាក់ក្នុងអំពើបាប។

អត្ថន័យផ្សេងៗទៀត 
 កាល់វ៉ារី ក៏អាចមានន័យថាជាបណ្ដំនៃអាគារសាសនា ដែលចម្លងតាមក្រុងយេរូសាឡឹម ហើយជាធម្មតាត្រូវបានសាងសង់ភ្នំតូចៗ។ វាមានមុខងារជាទីបរិសុទ្ធនៃសេចក្ដីមេត្តារបស់ព្រះគ្រីស្ទ ជាកន្លែងសម្រាប់សម្ដែងរឿងផ្សេងៗនៅក្នុងព្រះគម្ពីរ នៅមុនបុណ្យអ៊ីស្ទើរ ហើយតែងតែមានរូបភាពដ៏អស្ចារ្យស្ដីអំពីស្ត្រីនៃទុក្ខព្រួយ ហើយជួនកាលមានវត្ថុបុរាណនៃឈើឆ្កាងដ៏ពិត។ កន្លែងសក្ការៈបែបនេះមានប្រជាប្រិយភាពណាស់ ជាពិសេសនៅសម័យ Baroque គឺនៅពេលដែលទឺកដីដ៏វិសុទ្ធបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងពួកទួគី និងនៅពេលដែលមានការលំបាកក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់កាល់វ៉ារី នៅយេរូសាឡឹម។
 ឈ្មោះ កាល់វ៉ារី ជាធម្មតាសំដៅទៅលើរូបចម្លាក់ ឬរូបភាព តំណាងឲ្យទិដ្ឋភាពនៃការឆ្កាងព្រះយេស៊ូវ។
 ព្រះវិហារជាច្រើន នៅក្នុងនិកាយគ្រីស្ទានផ្សេងៗ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា កាល់វ៉ារី។ ឈ្មោះនេះជួនកាលក៏ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ដាក់ឈ្មោះឲ្យកន្លែងកប់សពដែរ ជាពិសេសខាងក្រុមជំនុំរ៉ូម៉ាំងកាតូលិច។ 
 នៅសតវត្សទី១៨ និងដើមសតវត្សទី១៩ នៅសាកលវិទ្យាល័យ Oxford និង Cambridge បន្ទប់របស់សាកលវិទ្យាធិការ និងសាលប្រជុំជាច្រើន ត្រូវបានដាក់ងារថា គាល់កូថា។ វាមិនមែនមានន័យថាទីលលាដ៍ក្បាលទេ ប៉ុន្តែវាមានន័យថាជាបន្ទប់ សម្រាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មសិស្ស។
 នៅក្នុងក្រុមជំនុំ Orthodox គាល់កូថា គឺតំណាងឲ្យរូបចម្លាក់ព្រះយេស៊ូវដែលត្រូវគេឆ្កាង ហើយតែងតែមានរូបម្ដាយព្រះយេស៊ូវ និងសាវ័កយ៉ូហានឈរនៅក្បែរ។

ឯកសារយោង