Lech Wałęsa

Lech Wałęsa  (Kocap: /lèh wawèngsa/; Polandiyan:; lair 29 September 1943) iku pulitisi saka Polandiya lan tilas aktivis trade union lan hak tahas manungsa. Wałęsa minangka salah siji sing ngadegaké sarékat buruh Solidaritas (Solidarność), siji sarékat buruh indhepèndhen pisanan ing blok wétan, menangaké Bebungah Nobel ing taun 1983, lan dadi Présidhèn Polen wiwit taun 1990 nganti 1995.

Biografi 
Wałęsa lair ing Popowo, Polen, tanggal 29 September 1943, minangka putrané tukang kayu. Sinau ing Sekolah dhasar lan sekolah ketrampilan sadurungé lumebu Lenin Shipyard ing Gdańsk (Stocznia Gdańska im. Lenina, saiki Stocznia Gdańska) minangka ahli tèhnik listrik ing taun 1970. Ing taun 1969 Wałęsa krama karo Danuta Gołoś, lan peputra wolu. Putra lanangé Jarosław Wałęsa dadi anggota parlemèn Polen Sejm (DPR). Lech Wałęsa nganut agama Katulik Roma, lan ngakoni yèn kaprecayané iki mbantu nalika mangsa-mangsa perjuangan Solidaritas.

Solidaritas 
Wałęsa iku anggota siji komité mogok ora sah ing pabrik kapal Gdańsk Shipyard ing taun 1970 (Démo Polen 1970). Ing taun 1976, Wałęsa kélangan pegawéyané ing Gdańsk Shipyard.

Ing sasi Juni 1978 Wałęsa nggabung sajeroning siji organisasi gelap Free Trade Unions of the Coast (Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża), sing dipanggedhèni déning Bogdan Borusewicz, Andrzej Gwiazda, Krzysztof Wyszkowski, Lech Kaczyński, Anna Walentynowicz, Antoni Sokołowski, lan liya-liyané.

Tanggal 14 Agustus 1980, sawisé mogok wiwitan ing Lenin Shipyard ing Gdańsk, Wałęsa dadi pamimpin aksi mogok mau. Aksi mogok mau kanthi spontan banjur dadi panutan, wiwitané ing Gdańsk, banjur sumrambah saindhenging Polen.

Ing sasi September taun mau, pamaréntah kuminis Stanisław Kania napakastani pasetujon karo komité koordinasi aksi mogok kanggo ngisinaké anané organisasi sing resmi, nanging dudu sarékat buruh bébas sing sakbeneré. Komite koordinasi aksi mogok banjur ngresmèkaké dhiri dadi National Coordination Committee of Solidarność (Solidarity) Free Trade Union, lan Wałęsa kapilih dadi ketua komite mau.

Wałęsa mengku kalungguhan mau nganti 13 Dhésèmber 1981, nalika Wałęsa dicekel. Jenderal Wojciech Jaruzelski nyatakaké kaanan darurat perang ing Polen ing tanggal 13 Dhésèmber. Wałęsa dikunjara sajeroning 11 sasi ing Polen sisih wétan ing sawatara désa (Chylice, Otwock lan Arłamów cedhak tapel wates karo Soviet) nganti 14 November 1982.

Ing taun 1983, Wałęsa nglamar pagawéan ing Gdańsk Shipyard manèh minangka tukang listrik. Taun 1983 uga Wałęsa dianugerahi Bebungah Nobel. Wałęsa ora bisa nampa bebungah mau kanthi pribadi, kuwatir manawa pamaréntah bakal ora ngidinaké lumebu Polen manèh. Garwané, Danuta Wałęsa, sing makili nampa bebungah mau.

Wiwit 1987 nganti 1990 Wałęsa minangka lan mimpin, organisasi " Temporary Executive Committee of Solidarity Trade Union sing setengah resmi. Ing taun 1988 Wałęsa nganakaké aksi mogok ing Gdańsk Shipyard, mung nyuwun supaya organisasi Solidarity Trade Union dilegalisasi manèh. Sawisé wolungpuluh dina, pamaréntah wusanané setuju rembugan ing sasi September. Wałęsa minangka pamimpin ora resmi saka pihak non pamaréntah sajeroning parembugan mau. Wusanané pamaréntah setuju napakastani legalisasi organisasi Solidarity Trade Union lan nganakaké pamilihan "setengah bébas" ing parlemèn Polen.

Réferènsi

Pranala njaba

Film lan video 
 Signing of the Gdansk Agreement
 Presidential Inauguration

Liya 
 New Statesman interview with Lech Walesa by Mark Seddon
 The Nobel Peace Prize 1983
 Wałęsa speech -mp3
 Lech Walesa – Nobel Lecture
 BBC interview with Lech Walesa on the 25th anniversary of the founding of Solidarity
 Interview on WTTW
 Lech Wałęsa Institute
 The Shaming of Lech Walesa: Why the defeater of communism finds himself defeated by ex-communists--and why he and the American public haven't noticed  Agnieszka Tennant, Books & Culture magazine, 2002

Lair 1943
Présidhèn Polen
Pamenang bebungah Nobel