Temu ireng

Temu ireng (Curcuma aeruginosa) asalé saka Burma, Kamboja, Indocina, lan nyebar nganti tekan Jawa.
Tuwuhan iki bisa urip ing plataran lan ing tegalan, temu ireng uga akèh tinemu ing alas jati, ing suket-suket, utawa ing sawah, lan ing dataran cendhèk kang dhuwuré 400-750 mèter sandhuwuré banyu sagara. Temu ireng duwé sipat kimiawi lan efek farmakologis: rasané pahit, lan sifaté anget. Temu ireng iki kagolong analgetik (ngurangi lara), lan mbuyarake getih kang mbeku utawa obat peninggi badan .

Temu ireng iku salah siji tuwuhan semak. Tuwuhan iki bisa ditandur kanthi cara umbi.
Jeneng liyané: temu erang (Melayu); koneng hideung (Sunda); temu ireng (Jawa); temo ereng (Madura); tamu leteng (Makassar); temu lotong (Bugis).

Carané nandur temu ireng 
Pilih umbi kang wis tuwa lan nduwéni tunas. Umbi iki bisa langsung ditandur ing plataran, tegalan lan sapanunggalané. Bagean kang minangka usada iku rimpang utawa umbiné. Carané rimpang diumbah, banjur dikethoki, banjur diangin-anginké supaya kandhungan lenga asiriné ora ilang.

Wujud Fisik 
Wité semu, dhuwuré 50 cm warnané ijo. Godhonge siji, tangkaine dawa, 2-9 helai. Helai godhonge wujudé bunder, ndawa. Werna kulit njaba kuning lan mengkilap, pucuke jambon. Balung godhonge nyirip, warnané ijo tuwa. Godhongé ora ana wuluné, ukurané 90 x 30 cm, warnané ijo.

Kasiat Temu Ireng 
Temu ireng akèh kasiaté kaya ta:
 nyuburaké kandhutan
 cacingan
 ambéien
 lara haid
 lelara kulit kaya ta korèng, kudis, borok
 sariawan
 Ngobati watuk lan asma, carané:temu ireng (25 g) diumbah, banjur dikethoki tipis-tipis. Digodhog nganggo banyu rong gelas suwéné 20 menit. Sawisé iku, banjur diumbarké adhem, disaring. Kanggo wong kang lara asma diombé ésuk lan soré.
 Nambah nafsu mangan, carané: temu ireng saukuran jempol, dikumbah resik, diiris tipis-tipis. digodhog nganggo rong gelas banyu putih nganti asat sisa sagelas. Diadhemke, banjur disaring. Diombe sadina kaping pindho, ésuk lan sore sadurungé madhang.
 Nétralké racun ing jero awak, carané: 25 gram temu ireng, 30 gram takokak digodhog karo 600 cc banyu nganti sisa 200 cc banjur disaring lan diombé nalika isih anget.
 Temu ireng uga asring minangka ibu-ibu kang nglairaké kanggo nambah stamina.
 Saliyané iku uga bisa dienggo ngresiki sabubaré nglairaké, kanthi cara: temu ireng(rong driji) diumbah resik, banjur dioncèki. Bubar dioncèki diuleg nganti lembut, tambahaké setengah cingkir banyu panas, banjur diudhek nganti rata. Yèn wis adhem disaring banjur diombé. Dilakoni telung dina sabubaré nglaéraké.

Cathetan suku 

Tetuwuhan jamu lan bumbu
Bumbon crakèn