Fosfor

Fosfor iku unsur kimia sing lambangé P kanthi nomer atom 15. Fosfor wujud nonlogam, kanthi valènsi akèh, kalebu golongan nitrogen, akèh ditemoni ing waton fosfat anorganik lan sajeroning kabèh sel urip nanging ora tau ditemoni ing wangun unsur bébasé. Fosfor reaktif banget, mancaraké pendhar cahya sing lemah nalika nggabung karo oksigèn, tinemu ing manéka bentuk, lan wujud unsur wigati sajeroning makluk urip. Kagunaan fosfor sing paling wigati yaiku sajeroning panggawéyan lemi, lan kanthi wiyar dipigunakaké ing bahan panjeblug, rèk, mbang api, pestisida, odhol, lan dhéterjèn.

Sajarah 
Unsur iki tinemu déning Hannig Brand taun 1669 ing Hamburg,Jerman. Panjenengané nemu unsur iki kanthi cara 'nyuling' banyu urin liwat prosès panguapan lan sawisé panjenengané nguapaké 50 ember banyu urin, panjenengané lagi nemu unsur sing dikarepaké. Jeneng asalé saka basa Latin yaiku phosphoros sing tegesé 'panggawa padhang' amarga kaunikané yaiku sumunar sajeroning peteng (glow-in-the dark).

Sifat-sipat khas 
Lumrahé fosfor mbentuk padhetan putih sing pliket lan ambuné ora énak nanging nalika murni dadi ora ana wernané lan transparan. Nonlogam iki ora larut ing air, nanging larut ing karbon disulfida. Fosfor murni kobong kanthi spontan ing udara mbentuk fosfor pentoksida.

Wujud 
Fosfor bisa ada ing patang wujud utawa luwih alotrop: putih (utawa kuning), abang, lan ireng (utawa ungu). Sing paling umum yaiku fosfor abang lan putih, kaloroné nglompok ing papat atom sing dhapuré tetrahedral. Fosfor putih kobong nalika sentuhan karo udara lan bis amalih dadi fosfor abang nalika kena panas utawa cahya. Fosfor putih uga bisa ana ing kaanan alfa lan beta sing dipisahaké déning suhu transisi -3,8 °C. Fosfor abang rélatif luwih stabil lan nyublim ing suhu 170 °C lan tekanan uwab 1 atm, nanging kobong amarga tumbukan utawa gèsèkan. Alotrop fosfor ireng duwé struktur kaya grafit – atom-atom kasusun ing lapisan-lapisan heksagonal sing nglantaraké listrik.

Mupangat 
 Donalan sing sumunar ing petengan
 Sumber lampu radhioaktif
 LED warna putih
 Cathode Ray Tubes
 Lampu Fluorescent
 Sabun kanggo umbah-umbah

Unsur kimia
Nonlogam