Tembung krama-ngoko

Ing basa Jawa, tembung krama-ngoko (utawa tembung ngoko-krama) iku tembung ngoko kang ora ana padhan ing tembung krama. Amarga iku, tembung ngoko mau banjur bisa kaanggo ing kabèh tataran basa Jawa, kalebu basa krama.

Tembung krama-ngoko kang dikramakaké aran tembung krama enggon-enggonan lan kalebu tembung kang ora baku. Cacahing tembung krama-ngoko iku akèh dhéwé ing basa Jawa, nanging mung pérangan cilik kang duwé padhan tembung krama inggil. 

Ing bausastra-bausastra Jawa, tembung-tembung krama-ngoko tinengeran kn utawa KN.

Conto 
Tembung krama-ngoko iki cacah akèh dhéwé ing basa Jawa. Conto tembung krama-ngoko kang ora ana padhan ing tembung krama inggil: angin, anyep, awu, bakar, bapa, biyung, bumi, gapura, godhog, gorèng, guru, hawa, jagat, jaman, jangan, jangkrik, kampung, kantor, kucing, kuwung, lawuh, méga, murid, oyod, pedhes, pedhut, pit, ramé, sekolah, singa, srengéngé, tandha, tenger, térong, umob, unta, wédang, wit, lan woh.

Ing sor iki conto tembung krama-ngoko (kandel) lan padhané ing tembung krama inggilé.

Panganggoning tembung 
Tembung krama-ngoko bisa kaanggo ing kabèh tataran basa Jawa: basa ngoko lan basa krama. Ing ngisor iki conto panganggoning tembung krama-ngoko ing basa ngoko lugu lan basa krama lugu lumantar tembung kuwung lan lambé kang tinengeran kn ing Bausastra Jawa.

Basa ngoko lugu

 Lambéné dibèngèsi abang.
Bubar udan, kuwung katon ing langit.

Basa krama lugu

 Lambénipun dipunbèngèsi abrit.
Bibar jawah, kuwung katingal ing langit.

Sapérangan tembung krama-ngoko duwé padhan tembung krama inggil. Tembung-tembung mangkono salin dadi tembung krama inggil ing basa ngoko alus lan basa krama alus. Contoné iku tembung lambé kang duwé padhan tembung krama inggil lathi (digarisi sor), déné kuwung ora duwé padhan tembung krama inggil.

Basa ngoko alus

 Lathiné dibèngèsi abang.
Bubar udan, kuwung katon ing langit.

Basa krama alus

 Lathinipun dipunbèngèsi abrit.
Bibar jawah, kuwung katingal ing langit.

Tembung kuwung ing ukara-ukara 2 ora ngalami owah-owahan ing kabèh tataran basa amarga ora duwé padhan ing tembung krama inggil. Jalaran iku, ora ana béda antaraning ukara 2 ing basa ngoko lugu lan basa ngoko alus lan ukara 2 ing basa krama lugu lan ing basa krama alus.

Cathetan sikil

Rujukan 
 
 

Unggah-ungguh basa Jawa
Tembung Jawa
Basa Jawa
Linguistik