Sujarah wong Kurdhi

Wong Kurdhi iku golongan bangsa etno-linguistik kang ana ing Iran lan ing sujarahé dumunung ana ing pagunungan sadawané bang Lor Ranu Van lan Ranu Urmia, wewengkon géografis kang kanthi kolektif dirujuk minangka Kurdhistan. Akèh-akèhé wong Kurdhi celathu nganggo dhialèk Kurmanji utawa Sorani, kang kaloroné kalebu Basa Kurdhi.

Ana manéka warna hipotesis kang ngrujuk marang leluriné Bangsa Kurdhi, kaya ta Carduchoi saka Purwakala Klasik. Wangsa Kurdhi kang paling kawitan ing sajeroning wewengkon pamaréntahan Islam (saka abad angka 10 nganti abad angka 12) ya iku para Hasanwayhids, para Marwanids, para Rawadids, para Shaddadids, dilanjutaké déning Wangsa Ayyubiyyah kang diwiwiti déning Shalahuddin al Ayyubi. Pancakara Chaldiran taun 1514 kuwi minangka sawijining titik balik kang wigati ing sujarah bangsa Kurdhi, mratandhani sekaitan antarané Bangsa Kurdhi lan Kamaharajan Ottoman. Carita Sharafnameh taun 1597 minangka carita babagan sujarah bangsa Kurdhi kang kawitan. Sajarah bangsa Kurdhi ing abad angka 20 ditandhai karo tumuwuhé rasa kabangsan bangsa Kurdhi kang nyungku marang ancasé kanggo nggayuh Kurdhistan kang swatantra kaya kang dirancang addhédhasar Kasarujukan Sèvres ing taun 1920. Swatantra sapérangan kasil digayuh déning Kurdhistan Abang (1923–1926) lan déning Kurdhistan Irak (wiwit taun 1991), déné mligi ing Kurdhistan Turki, carukan mawa gaman antarané kelompok kraman wong Kurdhi lan wadya Turki agegaman kadadéan saka 1984 nganti 1999, lan wewengkon kuwi panggah ora tentrem kanthi anané kawirotan anyar ana ing taun 2000-nan.

Jeneng 
Étnonim Kurd (Basa Jawa:Kurdhi) purwané saka toponim kuna ing lembah kali Tigris udhik. Miturut sawenèh ancangan, kuwi asal mulané saka in Pérsian Tengah minangka kwrt-, istilah kanggo "nomad; tent-dweller" (nomadhik).
 Sawisé panaklukan Pérsi déning Muslim, istilah iki dijupuk dadi istilah Arabik minangka kurd-, lan digunakaké kusus kanggo wong-wong nomadhik.
Kanggoné Pérsian Tengah tembung nomina kwrt- kang asal mulané saka toponim kuna, jeneng iki uga ana kang matara manawa purwané mèmper toponimé Qardu ing Jaman Prunggu,Ǧūdī, (dianggo ing basa Kurdhi dadi Cûdî).
 Jeneng iku bakalé panggah digunakaké ing kala kawuri klasik minangka èlemèn pratama ing toponim Corduene, lan panduduké, kang disebutaké karo Xenophon minangka wong-wong Carduchoi kang nentang mundhuré para Sepuluh Ewu liwat pagunungan ing sisih lor Mésopotamia. Pandengan iki dijurung déning sawenèh sumber akadhémis kang nganggep Corduene minangka wewengkon proto-Kurdhi. Saliyané, kwrt- purwané uga bisa saka jeneng wong-wong Cyrtii.

Miturut sawenèh sumber, nganti abad angka 16, sajak ana parkembangan jatidhiri bangsa kang ditandhai déning istilah Kurd (Kurdhi) ing antarané kelompok-kelompok Irania Lor-Kulon, tanpa anané rujukan marang basa Irania kang kusus.

Sujana Kurdhi Mehrdad Izady mratélakaké yèn sembarang golongan nomadhik kang dijuluki kurdhi nalika jaman Arab tengahan iku dianggep "wong ètnis Kurdhi asli", lan sawaliké, kang banjur dijuluki dudu Kurdhi iku turunané wong-wong nomadhik kuwi nanging "wis misah jatidhiri ètnis kawit pungkasan jaman tengahan."

Sherefxan Bidlisi ing abad angka 16 nyatakaké yèn pambagéyan "Kurdhi" iku cacahé ana papat: Kurmanj, Lur, Kalhor lan Guran, kang nduwé dhialék utawa warna basa kang béda-béda. Paul (2008) medhar yèn panganggoning tembung Kurd ing abad angka 16 miturut cathetaning Bidlisi bokmenawa wis mèmper karo jatidhiri ètnis "Kurdhi" minangka panunggalan suku Kurmanj, Kalhur, lan Guran ing Iran Lor-Kulon kang nembé cinipta, tanpa minangkani panggolonging bangsa miturut basa.
Some links in Eastern Europe and other areas of the Near East and Mideast are also evident from t Sawenèh sekakel ing Éropah Timur lan wewengkon liyané ing Wétan Cedhak lan Wétan Tengah uga cetha asalé saka kala kawitan. Og, kancané Moses, ayaké minangka Kahn Agung kang kawitan. Jeneng kaya kulawarga Okur utawa Okurowski utawa Ogrosky lan Kurman uga ana sambung rapeté karo para Kurdhi lan Kamaharajan Kurdhi Kuna. Para Okuralti utawa Mongolia Kuralti uga nduwé manéka gegayutan marang para Kurdhi.

Cathetan

Rujukan 

Wong Kurdhi
Artikel Wiki Mrebawani