Diyarbakır

Diyarbakır () iku salah sawijining kutha kang paling gedhé ing Turki Kidul-Wétan. Kutha iki dumunung ana ing pinggiring Kali Tigris, lan mujudaké kutha krajan administratifé Provinsi Diyarbakır. Kanthi gunggung cacah jjiwa kang diwatara ngancik 930.000 wong, kutha kasebut mujudaké kutha kaloro kang paling Wewengkon Anatolia Kidul-Wetané Turki, sawisé Gaziantep.

Diyarbakir dianggep minangkka kutha krajan kang ora resmi saka Kurdhistan Turki. Kutha kasebut wis dadi punjeré konflik antarané pamaréntah Turki karo ontran-ontran Kurdhi.

Jeneng lan étimologi 
Jeneng Diyarbakir (arab دیار بکر "Diyaru Bakr kang tegesé tanahé Bakir; ; ; ;  Diyâr-ı Bekr; ) katulis minangka Amid ing sarungé pedhang saka jaman Assyria, lan jeneng kang padha uga digunakaké ing karya-karya Suriah lan Arab kontèmporèr. Wong Rum lan Byzantin nyebut kutha kuwi Amida. Istilah liyané ing jaman tengahan kanggo istilah Amit ditemokaké ing dhokumèn resmi saka Kakaisaran Trebizond ing 1358. Kanggoné wangsa Artukid lan Akkoyunlu istilah kasebut dikenal minangka "Black Amid" (Kara Amid) amarga wernané tèmbok kang peteng, déné ing Zafername, utawa pidhato pamuji marang kamenangan militèr, istilah iku karan "Black Fortress" (Kara Kale). Ing Kitab Dede Korkut lan sawenèh karya Turki liyané istilah kasebut katulis minangka Kara Hamid.

Sawisé panelukan Arab ing abad ka-7, golonganing warga Bakr saka Arab manggon ing wewengkon iki, saéngga wewengkon kasebut dijuluki Diyar Bakar ("pamukimané golonganing warga Bakr", ing basa arab: ديار بكر Diyar Bakar). Ing taun 1937, Atatürk nekani Diyarbekir. Sawise ngandhakaké rasa ranguné marang étimologi saka kutha kasebut, dhèwèké ngongkon supaya kutha kuwi salin jeneng dadi "Diyarbakır", kang tegesé "tanahing tembaga" ing basa Turki ditemokaké sumber daya alam tembaga ing sakupengé kutha kasebut.

Ulah raga 
Klub bal-balan kang paling kondhang ya iku Amed SK.

Klub bal-balan wadon Amed SFK diundhakaké ing pungkasaning Liga Bal-balan Wanita Turki 2 taun 2016-2017 dadi Liga Bal-balan Wanita Turki 1.

Ékonomi 
Diyarbakır iku mujudaké papan budidaya gandum lan wijèn. Wong-wong bakal nyimpen gandumé ing gudhang, lan bakal ditutupi nganggo damèn karo pang saka wit Glycyrrhiza glabra. Kanthi cara mangkéné, gandum bisa disimpen nganti 10 taun. Ing pungkasaning abad ka-19 lan kawitané abad ka-20, Diyarbakır bisa èkspor kismis, kacang almond, lan apricot marang Éropah. Wedhus Anggora uga diingu, saéngga ngasilaké wol lan mohair, banjur dièkspor saka Diyarbakır. Para sudagar uga bakal teka saka Mesir, Istanbul, lan Suriah, saperlu tuku wedhus lan wedhus gèmbèl. Madu uga dibudidaya ing wewengkon iki, nanging ora akèh dièkspor, nanging dipigunakaké déning wong lokal. Prodhuksi sutra uga akèh dilakokaké ana ing wewengkon iki.

Sadurungé Perang Donya I, Diyarbakır duwé siji indhustri tembaga kang aktif, kanthi enem tambang. Ana telung tambang kang aktif, rong tambang diduwèni wong lokal, lan tambang sijiné diduwèni pamaréntah Turki. Jinis tembaga kang paling utama nalika ditambang ya iku Tenorite kang ditambang dhéwé déning wong Kurdhi. Akèh-akèhé hasile dièkspor menyang Inggris. Ing wewengkon kuwi uga akèh prodhuksi wesi, gypsum, batu bara, kapur, jeruk, jet, lan kwarsa, nanging mligi kanggo kabutuhan enggonan.

Démografi

Sajarah démografiné 
Nalika lumebu abad ka-19, populasiné wong Kristen ing kutha iki akèh-akèhé dumadi saka wong Armenia lan wong Kristen Ortodok Suriah. Wong Armenia ndunungi kutha iki wiwit abad ka-8, déné wong Suryani dianggep minangka katurunan saka wong Araméan. Uga ana bebrayan Yahudi cilik ing kono.
 Jaman saiki
Ana sawenèh désa Alevi Turkoman ing kutha lawasé Diyarbakır, nanging ana data spésifik kang ngrujuk marang bab iki.

Budaya 
Jogèd rakyat nganggo iringan drum lan zurna (pipa) mujudaké salah sawijining pérangané lan pèngetan ing wewengkon iki.

Olah-olahan 
Diyarbakır kondhang awit olah-olahan wedhusé kang akèh migunakaké bumbon crakèn kaya ta mrica ireng, sumac lan ketumbar; beras, bulgur lan mertega. Olah-olahan saka Diyarbakır kang paling kondhang jenengé Meftune kang digawé saka daging wedhus lan sayuran nganggo bawang lan sumac. Olah-olahan liyané ya iku Kaburga Dolması iga wedhus kang dipanggang, diisi sega, lan manéka warna bumbon crakèn. Diyarbakır uga kondhang awit saka budidaya semangka kang dièkspor ing jagat internasional.

Rujukan 

Turki