Carita Purnawijaya

Carita Purnawijaya utawa ing basa Walanda Poernawidjaja’s hellevaart of de volledige verlossing iku sawijining karya sastra ing basa Sundha Kuna. Carita iki ya iku ngenani panglelanan sang paraga baku utawa protagonis carita, Purnawijaya menyang naraka.

Naskah tèks 
Carita iki kawarisaké ing rong naskah manuskrip godhong palem kang ditulisi mawa aksara Sundha Kuna lan saiki disinggahaké ing Kapustakan Nasional RI; kropak 413 lan kropak 423. Rong naskah godhong palem iki diprakirakaké asalé saka abad kaping 17 Masehi lan saiki kondisiné mrihatinaké banget.

Kropak 413 iku sawijining naskah cilik kang ukurané 14 x 2 cm lan cacahé 39 lempir. Naskah rontal iki bokmanawa jaman mbiyèn tau dienggo dadi jimat. Naskah iki luwih lawas lan kondisiné luwih becik tinimbang naskah sijiné.

Banjur kropak 423 iku sawijining naskah nipah kang ukurané 30 x 3,5 cm lan cacahé 35 lempir. Naskah nipah iki kondisiné wis mrihatinaké banget. Akèh lempir kang wis rusak, bolong utawa bolèng. Tèksé uga akèh kang korup utawa rusak. Naskah iki luwih anom tinimbang naskah sijiné.

Pleyte celathu yèn naskah kang luwih tuwa, ya iku kropak 413 ditulis déning sawijining siswa Kyai Raga. Tokoh iki misuwur minangka pesirah kabuyutan utawa patapan ing ngendi naskah-naskah iki tinemu. Kabuyutan Kyai Raga iku papané ana ing lèrènging gunung Sri Manganti utawa saiki diarani Cikuray ing tlatah Garut. Gunung iki papané ana ing sisih wétan tlatah kabudayan Sundha.

Isi tèks 
Tèks iki nyritakaké prakara panglelanan Purnawijaya, sang protagonis, menyang naraka. Banjur Purnawijaya ing carita iki diajari mawa dawa déning sang Déwa Utama ngenani pagawéyan ala. Sawisé iku sang Purnawijaya diajak mara menyang naraka lan ndeleng kepriyé wong-wong dosa disiksa. Banjur Purnawijaya takon marang Yamadipati, sang nyepeng naraka, kepriyé carané mungkasi panyiksan iki. Banjur Yamadipati ngendika yèn wong-wong iku kabèh padha ing kéné déné mbiyèn tumindhak ala lan bisa nitis manèh ing panguripan sabanjuré. Kajaba iku Purnawijaya uga olèh pangajaran.

Gandhèngané karo tèks liyané 
Carita Purnawijaya iku sawijining gubahan tèks Jawa Kuna kang ajudhul Kuñjarakarna. Carita iki prakara Kuñjarakarna, sawijining yaksa (sajenis raksesa) kang agentur tapa amarga péngin nebus dosané. Carita Sundha Kuna iki wis séjé saka carita Jawa Kuna iki. Ing carita Jawa Kuna iki, alur carita kasusun saka rong pérangan lan iku sawijining carita agama Buda. Nanging karakter Buddhis ing carita Sunda Kuna iki wis ilang babar belas. Banjur carita Sunda iki namung kasusun saka sapérangan waé.

Rong pérangan carita Kuñjarakarna iki ya iku panglelanan sang Kuñjarakarna menyang naraka. Kuñjarakarna anggentur tapa lan olèh berkah saka Wairocana utawa sang Buda supaya bisa ndeleng naraka. Ing kana dhèwèké weruh wong-wong dosa kang disiksa. Banjur dhèwèké weruh sawijining panci gedhé kanggo nggodhog wong-wong adosa. Sawisé iku Kuñjarakarna weruh ana panca anyar kang lagi ditata kanggo Purnawijaya. Purnawijaya iku kanca akrabé Kuñjarakarna. Banjur dhèwèké kagèt lan nyuwun marang sang Buda supaya pareng ngèlikaké kancané iku. Sang Buda marengaké Kuñjarakarna lunga menyang kancané. Pérangan kapindho iku caritané sang Purnawijaya.

Yèn tèks Sundha Kuna iki nduwé gegandhèngan eret karo tèks Jawa Kuna Kuñjarakarna iku dudu kebetulan. Awit naskah Kuñjarakarna kang lawas dhéwé lan ngamot tèks Jawa iki lan saiki disinggahaké ing Kapustakan Univèrsitas Leiden minangka Naskah Leiden Codex Orientalis 2266, diprakirakaké asalé saka Jawa Kulon.

Prabandhingan tèks Sundha Kuna-Jawa Kuna 

Ora bisa dipungkiri yèn tèks Sundha iki dhedhasar tèks Jawa Kuna. Ing sawatara fragmèn, tèks Sundha iki mèmper karo tèks Jawa, malahan ing tingkat tetembungan. Ing ngisor iki tèks Sundha Kuna dijèjèraké karo tèks Jawa Kuna.

Rujukan 

Sastra Sundha