Anyakrawati

Sri Susuhunan Adiprabu Hanyakrawati Sénapati ing Alaga Mataram (Hanacaraka: ꦯꦸꦱꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀​ꦄꦢꦶꦦꦿꦨꦸꦲꦚꦏꦿꦮꦠꦶꦯꦺꦤꦥꦠꦶꦲꦶꦁꦔꦭꦒꦩꦠꦫꦩ꧀; miyos: Kuthagedhé, Ngayogyakarta, ? - seda: Krapyak, Bantul, 1613) yaiku raja kaping pindho Kasultanan Mataram sing mréntah taun 1601-1613.  Sawisé sédané, panjenengané uga asring kasebat kanthi sesebatan Panembahan Séda ing Krapyak. Raja iku ramané Sultan Agung, ratu paling ageng ana ing Mataram.

Silsilah kulawarga 
Prabu Hanyakrawati asma asliné Radèn Mas Jolang, minangka putra saka pasangan Panembahan Sénapati lan Ratu Mas Waskitajawi kang putriné Ki Ageng Penjawi panguwasa Pathi.

Prabu Hanyakrawati nikah sing pisanan karo Ratu Tulungayu putri saka Panaraga, lan peputran Radèn Mas Wuryah utawa Adipati Martapura. Banjur nikah manèh karo Ratu Mas Hadi utawa Dyah Banowati, putri Pangéran Benawa ratu Pajang, lan peputran Radèn Mas Rangsang utawa Sultan Agung lan adiné Ratu Wandansari.

Mangsa pamaréntahan 
Prabu Hanyakrawati akèh ngalami pambrontakan lan paprangan sajeroning 12 taun mangsa pamaréntahané.

Antara taun 1601-1604, Demak nglancaraké pambrontakan sing dipanggedhèni déning Pangéran Puger utawa Radèn Mas Kentol Kejuron, ya iku putra kaloro Panembahan Sénapati kang lair saka garwa selir anama Nyai Adisara. Ing taun 1607, genti Panaraga ngadakaké pambrontakan sing dipanggedhèni déning Pangéran Jayaraga utawa Radèn Mas Bethothot, kang ora liya adhiné Prabu Hanyakrawati dhéwé.

Taun 1612, Surabaya banjur bangkit, lan terus nglawan kakuwasaan Mataram nganti sawisé Prabu Hanyakrawati séda taun 1613. Surabaya dipanggedhèni déning Pangéran Jayalengkara lan putrané Pangéran Pekik. Nembé taun 1625 Sultan Agung bisa kasil tuntas ngatasi pambrontakan Surabaya sarta sekuthu-sekuthuné.

Prabu Hanyakrawati uga ratu Mataram kang pisanan sing njalin gegayutan pulitik karo Kumpeni Walanda, mungkin minangka upaya ngadhepi Surabaya. Ing taun 1613, panjenengané ngirim duta menyang Gubernur-Jéndral Pieter Both ing Maluku, lan sawisé Kumpeni mbukak pos dagang ing palabuhan Jepara.

Cathetan sikil

Wacanan 

Kasultanan Mataram