Setatsiyun Sala Balapan

Setatsiyun Sala Balapan (SLO) utawa misuwur kanthi jeneng Setatsiyun Balapan  iku setatsiyun sepur kelas gedhé jinis A sing ana ing Kalurahan Kestalan lan Gilingan, Kacamatan Banjarsari, Surakarta. Setatsiyun sing dumunung ing dhuwur +93 meter iki kalebu ing Daerah Operasi VI Yogyakarta.

Jeneng "Balapan" dijupuk saka jeneng kampung sing ana ing sisih lor komplèks setatsiyun. Setatsiyun iki ana ing jalur sepur sing hubungaké Kutha Bandung, Jakarta, Surabaya lan Semarang. Setatsiyun iki setatsiyun sepur paling gedhé ing Surakarta lan Jawa Tengah sisih kidul. Setatsiyun iki nglayani sepur kelas èksekutif, bisnis, sajumlah ékonomi, lan sepur lokal/komuter. Sepur saka arah wétan sing menyang sisih lor (Semarang) lan sewalike dilayani ing Setatsiyun Sala Jèbrès, déné kelas ékonomi jalur kidul (Yogyakarta, Bandung, Purwakerta, lan Jakarta) lan lokal/komuter (Yogyakarta lan Kutoarjo) dilayani ing Setatsiyun Purwasari.

Sajarah 
Setatsiyun Sala Balapan minangka salah sawijining setatsiyun utama sing tuwa ing Indonesia (sawise Samarang NIS ). Pambangunan stasiun iki ditindakaké dening perusahaan sepur kapisan Hindia-Walanda, Nederlandsch-Indische Spoorweg Maatschappij (NIS) ing abad kaping 19, ya iku nalika pamaréntahané Mangkunegara IV lan mapan ing wilayah Kadipatèn Mangkunagaran. Setatsiyun utama ing Surakarta kanggo wilayah Surakarta lan Staatsspoorwegen ya iku Setatsiyun Sala Jèbrès.

Lokasi sing digunakaké ya iku lapangan ing papan balap jaran Mangkunagaran. Sawetawis gantiné, Mangkunagaran nampa lahan ing Manahan saka Kasunanan kanggo mbangun fasilitas balap jaran lan kagiyatan olah raga liyané.

Paletakaning watu kapisan dilangsungké ing taun 1864, dimeriahaké dening upacara sing dirawuhi Mangkunegara IV lan ngundhang Gubernur Jenderal Hindia Walanda, Baron van de Beele. Setatsiyun iki dibukak tanggal 10 Februari 1870 bebarengan karo pambukaan sègmèn Kedungjati–Gundih–Solo, saka sadurungé sègmèn Gundih-Solo direncanakaké dibukak tanggal 1 September 1869. Sègmèn sabanjure, Ceper - Solo, dibukak tanggal 27 Maret 1871. Pambangunan kabèh jalur sepur rancana NIS, Samarang–Vorstenlanden lan Kedungjati–Ambarawa rampung lan diresmikaké ing 21 Mei 1873.

Ing taun 1927, diwangun wangunan ing sisih kidul setatsiyun kanthi arsitèktur sing dipengaruhi budaya Jawa kanthi atap tajuk tiga. Iki uga selaras karo konstruksi jalur gandha Staatsspoorwegen sing sejajar karo jalur sepur NIS Solo–Yogyakarta. Konstruksi wangunan setatsiyun sisih kidul iki dirancang dening Herman Thomas Karsten, arsitèk kondhang pangaliran Indisch.

Setatsiyun iki minangka setatsiyun sepur kaloro ing Indonésia sing nggunakaké sistem pasinyalan èlèktrik sawise Setatsiyun Bandung, kanthi tepaté diaktifaké taun 1972. Sinyal kasebut diprodhuksi dening Siemens lan diwènèhi seri DrS60.

Wangunan lan tata letak 

Setatsiyun Sala Balapan awalé nduwéni rolas jalur sepur sing dipérang dadi rong èmplasemèn: sisih lor lan kidul. Èmplasemèn sisih kidul nduwé lima jalur kanthi jalur 5 dadi sepur lurusé. Sasampunipun pambangunan lintasan jalur gandha ing lintas Solo-Yogyakarta rampung ing taun 2007, jalur 4 didadèkaké sepur lurus jalur gandha arah hulu (saka Yogyakarta) lan jalur 5 minangka sepur lurus arah hilir (menyang Yogyakarta) sakaligus sepur raya jalur tunggal menyang Madiun. Èmplasemèn sisih lor duwé pitun jalur kanthi jalur 7 minangka sepur lurus jalur tunggal menyang lan saka Semarang. Èmplasemèn kidul umumé digunakaké kanggo layanan sepur panumpang, ing jarak adhoh, jarak manengah, lan lokal/komuter, déné èmplasemèn sisih lor iku kanggo layanan sepur barang lan uga pamangkatan Sepur Senja Utama Sala lan Lodaya. Ing sisih wétan, ana rong rute jalur ril: sisih lor menyang Semarang lan sisih wétan menyang Surabaya. Èmplasemèn sisih lor nduwéni fasilitas panurunan angkutan semèn. Èmplasemèn sisih kidul lan lor ora nduwé peron sing dhuwur; peron dhuwur mung ing sisih lor jalur 5 lan sisih kidul jalur 1. Iki disebabake sempité peron.

Ing sisih wétan setatsiyun ana segitiga pambalik sing mungkinaké rangkèan sepur balik arah saluruhé kanthi nggunakaké prinsip langsir. Sisi-sisi segitiga pambalik iki uga mungkinaké sepur saka arah wétan (saka Setatsiyun Sala Jèbrès) langsung lumebu sisih lor (Semarang) tanpa lumebu ing Setatsiyun Sala Balapan lan sawaliké. Ing cedhak segitiga pambalik iki ana Depo BBM Pertamina, sing ril lumebuné saka siji sisi segitiga pambalik iki. Ing sisih kulon setatsiyun uga ana kompleks dipo lokomotif lan dipo sepur. 

Setatsiyun iki saiki uga dilengkapi jambatan panyebrangan penumpang (<i id="mwYg">skybridge</i>) sing wis langsung nyambung ing dalan sakiteré Terminal Tirtonadi. Skybridge sing ana ing sisih wétan setatsiyun iki fungsiné minangka panghubung antaramoda, saéngga para panumpang sepur bisa nerusake perjalanan kanthi bus utawa kosok baléné.

Sasampunipun rampung pambangunan jalur sepur anyar menyang Papan Anggegana Internasional Adisoemarmo saka setatsiyun iki, setatsiyun ngalami parombakan ing peron sisih lor. Ing masterplan sing digawé PT KAI lan dirilis ing media siber Jawa Pos, jalur 9 eksisting setatsiyun sing ana dibongkar lan diwangun wangunan anyar ing dhuwuré papan kasebut sing fungsiné minangka ruang tunggu uga peron. Wangunan anyar kanggo layanan sepur bandara kanthi luasé 200 m² nduwéni rong lantai; lan isa nampung 200 penumpang, sarta diintegrasikaké karo skybridge sing wis ana. Kanthi otomatis, kathahing jalur ing setatsiyun iki saiki wis ngurang dadi sewelas. Tanggal 29 Desember 2019, ruang tunggu sepur papan anggegana rasmi dadi operasional sawisé rute menyang bandara rampung.

Gegayuhan karo konstruksi lintasan jalur gandha ing lintas kidul Jawa, tata letak jalur ing setatsiyun iki bakal diubah kanthi gedhèn-gedhènan. Ing cara berangsur-angsur, jalur gandha sègmèn setatsiyun iki sing menyang Setatsiyun Kutoarjo sing wis aktif wiwit taun 2007 bakal disambungké karo jalur gandha sègmèn Sala Jèbrès-Jombang sing wis aktif wiwit akhir November 2019, sing bakal diterusaké pambangunané nganti Setatsiyun Wanakrama, Surabaya. Kajaba iku, sistem pasinyalan èlèktrik eksisting ing setatsiyun iki bakal diganti karo sinyal èlèktrik paling anyar sing diprodhuksi dening PT Len Industri.

Ing budaya populer 
Setatsiyun iki dadi inspirasi kanggo salah sawijining lagu congdut sing paling populer ing taun 1990-an saka Didi Kempot: Setasiun Balapan. Kanggo karyane ing stasiun iki, PT KAI resmi milih Didi Kempot minangka duta Karèta Api Indonésia sawisé klompok musik pop Melayu ST 12 .

Layanan sepur

Penumpang

Kelas èksekutif 
 Argo Wilis, menyang Jakarta liwat Yogyakarta-Bandung lan menyang Surabaya liwat Madiun-Jombang
 Argo Lawu (règulèr lan fakultatif), saking lan menyang Jakarta liwat Yogyakarta-Purwokerto (wonten karèta èksekutif jinis luxury ing jadwal règulèr)
 Argo Dwipangga (règulèr lan fakultatif), saking lan menyang Jakarta liwat Yogyakarta-Purwokerto (wonten karèta èksekutif jinis luxury ing jadwal règulèr)
 Gajayana (règulèr lan tambahan), menyang Jakarta liwat Yogyakarta-Purwokerto lan menyang Malang liwat Madiun-Blitar (wonten karèta èksekutif jinis luxury ing jadwal reguler)
 Bima, menyang Jakarta liwat Yogyakarta-Purwokerto lan menyang Surabaya liwat Madiun-Jombang
 Turangga, menyang Bandung liwat Yogyakarta lan menyang Surabaya liwat Madiun-Jombang

Kelas campuran 
 Ranggajati, menyang Cirebon lan menyang Surabaya bersambung Jember (èksekutif-bisnis)
 Wijayakusuma, menyang Cilacap lan menyang Surabaya bersambung Banyuwangi (èksekutif-ékonomi prèmium)
 Malabar, menyang Bandung lan menyang Malang liwat Madiun-Blitar (èksekutif-bisnis-ékonomi)
 Bangunkarta, menyang Jakarta  lan menyang Jombang (èksekutif-ékonomi plus)
 Mutiara Kidul, menyang Bandung lan menyang Surabaya (èksekutif-ékonomi prèmium)
 Senja/Fajar Utama Sala, saking lan menyang Jakarta (èksekutif-ékonomi prèmium)
 Mataram, saking lan menyang Jakarta (èksekutif-ekonomi premium)
 Lodaya, saking lan menyang Bandung (èksekutif-ékonomi prèmium)
 Sancaka Lor, menyang Yogyakarta lan menyang Gambringan bersambung Surabaya liwat Gundih-Cepu-Bojanegara (èksekutif-bisnis)
 Malioboro Ekspres, menyang Yogyakarta lan menyang Malang liwat Madiun-Blitar (èksekutif-ékonomi plus)
 Sancaka, menyang Yogyakarta lan menyang Surabaya liwat Madiun-Jombang (èksekutif-ékonomi prèmium)
 Mutiara Wetan menyang Yogyakarta lan menyang Surabaya bersambung Banyuwangi (èksekutif-ékonomi premium)
 Kertanegara, menyang Purwakerta lan menyang Setatsiyun Malang (èksekutif-ékonomi premium)
 Joglosemarkerto, KA looping Jawa Tengah lan Yogyakarta kelas èksekutif-ékonomi plus:
 menyang Tegal bersambung Solo-Semarang liwat Gundih-Semarang Tawang-Purwakerta-Yogyakarta
 menyang Tegal bersambung Solo-Yogyakarta liwat Yogyakarta-Purwakerta-Semarang-Gundih
 saking Purwakerta bersambung Tegal liwat Semarang
 saking Yogyakarta

Kelas ékonomi prèmium 
Jayakarta, menyang Jakarta liwat Yogyakarta-Purwokerto lan menyang Surabaya liwat Madiun-Jombang

Kereta papan anggegana 
KA BIAS, saking lan menyang Klaten maupun Papan Anggegana Adisumarmo (èksekutif papan anggegana)

KRL Commuter Line 
Yogyakarta Line, dari dan tujuan Yogyakarta

Barang 
 KA ketel/angkutan BBM, menyang Rewulu lan menyang Madiun
 KA Semèn Tiga Roda, menyang Brambanan lan menyang Nambo
 KA Semèn Arjawinangun, menyang Brambanan lan menyang Arjawinangun
 KA Semèn Dynamix, saking lan menyang Karangtalun serta menyang Sragen atau Brumbung

Jadwal sepur 
Ing sor iki jadwal sepur panumpang sing mandheg ing Setatsiyun Sala Balapan per 2 April 2021 (revisi Gapeka 2021).
 Sepur antarkutha reguler

Katerangan: jeneng sepur sing ana tanda lintang (*) klebu sepur aglomerasi.

 Sepur antarkota tambahan (beroperasi pada masa lebaran dan natal-tahun baru; terkadang juga pada hari libur nasional atau akhir pekan tertentu)

KA BIAS

 Yogyakarta Line

Insidhen 
Ing tanggal 11 Januari 2019, tembok panel kaca lan bagéyan rangka baja skybridge sing nyambungaké karo Terminal Tirtonadi lan Setatsiyun Sala Balapan pecah amarga udan deres lan angin kenceng ing Kutha Solo. Ora ana korban jiwa ing kedadéyan iki, nanging skybridge ora isa digunakaké kanggo ngganti moda penumpang nganti ésuk dinané.

Antarmoda pandhukung

Gladri

Galeri

Cathetan suku

Pranala njaba 
 Situs rasmi KAI lan jadwal sepur taun 2019

Banjarsari, Kutha Surakarta
Kutha Surakarta
Koordhinat ana ing Wikidata
Setatsiyun sepur ing Kutha Surakarta
Setatsiyun sepur ing Jawa Tengah