Wedhus

Wedhus (Basa krama: ménda; Latin: Capra aegagrus hircus) iku subspésies saka wedhus alasan (alasan) ingkang jalaran alami kasebar ing Asia Kidul-kulon (laladan "Bulan sabit yang subur" lan Turki) lan Éropa. Wedhus minangka kéwan memamah biak kang ukurané sedheng. Wedhus alasan lanang utawa wadon duwé sungu sêpasang, nanging sungu ing wèdhus lanang|[[lanang] luwih gêdhé. Lumrahé, wedhus duwé jénggot, bathuk cêmbung, buntut rada munggah, lan akèh-akèhé duwé wulu kasar.

Jinis

Wedhus kacang 
Wedhus kacang yaiku wedhus saka ras unggulan kang sêpisanan dikembangaké ing Indonésia. Wedhus jinis iki awaké cilik. Dhuwuré gumba utawa jénggot ing wedhus lanang kurang luwih 60 cm nganti 65 cm, nanging yèn wedhus wédok mung 56 cm. Boboté wedhus lanang bisa nganti 25 kilogram, nanging wedhus wédok mung 20 kg. Wedhus iki kupingé têgak, wuluné lurus lan cêkak. Wedhus lanang lan wedhus wédok padha-padha nduwé sungu kang cacahé loro.

Wedhus Étawa 
Wedhus Étawa kalêbu wedhus kang asalé saka India kang diarani wedhus Jamnapari. Awaké gêdhé, dhuwuré gumba nganti 90 cm nganti tekan 127 cm ing wedhus lanang, nanging wedhus wédok mung 92 cm. Boboté wedhus lanang nganti 91 kilogram, lan wedhus wédok 63 kilogram.
Wedhus iki duwé kuping dawa lan madhep mengisor. Bathuk lan irungé duwé wujud cembung. Wedhus lanang apa déné wedhus wédok duwé sungu kang cekak. Wedhus jinis iki bisa ngasilaké susu nganti telung liter saben dina. Keturunan silangan utawa hibrida wedhus etawa lan wedhus lokal diarani wedhus peranakan etawa utawa PE. Wedhus PE ukurané méh padha karo wedhus étawa nanging luwih bisa adhaptasi ing lingkungan lokal Indonésia.
Salah sijiné kunci suksés saka peternakan wedhus étawa yaiku kabisan kanggo ngawinaké wedhus ing wayah kang pas saéngga asilé bakal rikat ntuk anakan utawa kang diarani cempé. Wedhus étawa wadon wis bisa dikawinake nalika umuré 6 sasi.

Wedhus Jawarandu 
Wedhus Jawarandu yaiku wedhus asil persilangan antarané wedhus Étawa karo wedhus kacang. Wedhus iki duwé ciri separo mirib wedhus wtawa lan separo mirib wedhus kacang. Wedhus Jawarandu bisa ngasilaké susu kang akéhé 1,5 liter saben dina.

Wedhus Saenen 
Wedhus Saenen yaiku wedhus kang asalé saka Saenen, Switserlan. Wedhus lanang lan wadon saka jinis iki leloroné ora nduwé sungu. Wuluné awerna putih utawa krem pucet. Irung lan kupingé wedhus Saenen duwé warna belang ireng. Bathuké amba, nanging kupingé duwé ukuran kang ora patiya gedhé lan ora patiya cilik, kupingé duwé wujud tegak mendhuwur. Wedhus iki kalebu jinis wedhus kang bisa ngasilaké susu.

Wedhus Kacukan 
Wedhus kacukan yaiku wedhus asil saka perkawinan wedhus kacang lan baka-baka saka jaban rangkah kaya ta Anglo Nubian, Jamnapari lan uga kacukan karo baka-baka kang bisa ngasilaké susu kaya ta Saanen,Toggenburg lan British Alpine. Wedhus kang lumrahé ana ing kampung-kampung yaiku wedhus kacukan. Rupané wedhus iki mirib kaya induké, lan boboté kurang-luwih 23 nganti 35 kg yèn umuré wis setaun. Wedhus kacukan kang diwasa uga duwé bobot kang luwih tinimbang wedhus kacang. Nalika lair boboté kurang luwih 2 kg nganti 2,5 kg saben wedhus.

Wedhus Boer 
Wedhus boer kalebu wedhus pedaging kang paling moncèr ing Indonésia. Wedhus jinis iki rikat banget gedhé lan duwé kualitas kang apik. Kajaba iku wedhus Boer uga duwé daging kang cendhèk kolésterol, ora gampang kaserang lelara, lan gampang anggoné adhaptasi ing iklim lan sistem pemeliharaan.

Wedhus Boer asalé saka [Afrika Selatan]]. Tembung Boer tegesé wong tani. Wedhus boer kalebu wedhus pedaging kang rikat banget gedhé. Boboté wedhus bisa nganti 35-45 kg nalika umuré lima nganti enem sasi. Daging wedhus boer luwih akèh tinimbang wedhus lokal. Dagingé kurang luwih nganti 40%-50% saka bobot awaké.

Wedhus boer gampang dikenali, ciriné yaiku awaké dawa, amba, wuluné putih, sikilé cendhak, irungé cembung, kupingé dawa lan nggantung. Sirahé wernané coklat rada abang utawa coklat enom, ana uga kang coklat tuwa. Ana uga wedhus boer kang duwé garis putih mengisor ing rainé. Kulité wernané coklat, iki kang bisa njaga saka kanker kulit kang disebabaké saka cahya srengéngé. Wedhus boer senengané ndhédhé ing wayah awan.

Kajaba iku, uga ana jinis kéwan liya kang diarani wedhus gembel kang saemper karo wedhus.

Daging 
Saka peternakan wedhus kang dijupuk asilé yaiku daging wedhus, daging wedhus lumrahé di dol kiloan ing pasar. Daging wedhus bisa diolah dadi masakan. Masakan kang nganggo bahan dhasar daging wedhus yaiku, semur, satè wedhus, empal, sega pindhang, sega gandhul lan akèh manèh liyané.

Kanggo wong kang lara sroke lan hiperténsi utawa blegudreg, kudu-ati-ati yèn mangan daging wedhus. Daging wedhus ngandhut kadar lemak kang akèh. Mulané yèn kakèhan mangan daging wedhus bakal nganggu kaséhatan.
Yén kepéngin mangan daging wedhus nanging tetep bisa njaga kaséhatan carané kudu milih daging wedhus saka wedhus kang wis diwasa. Aja masak olahan saka daging wedhus kanthi rasa kang asin lan kentel. Kajaba iku bisa ngombinaséké olahan daging wedhus karo sayuran, woh-wohan lan banyu putih kang cukup.

Susu 
Susu wedhus' iku bisa kanggo obat keséhatan. Kaya ta asma, bronchitis, TBC, lan liya-liyané. Asiling susu wedhus iku mau sawisé diolah bisa digawé:
 karamel
 kaprina
 susu bubuk
 dodol susu

Deleng uga 
wedhus gembel

Cathetan suku 

Mamalia
Kéwan kuku ganep
Kéwan memamah biak
Kéwan ingon-ingon
Sato kéwan

ar:ماعز
az:Keçi
bar:Goaß
bcl:Kanding
bg:Домашна коза
bm:Ba
bn:ছাগল
br:Gavr (loen)
bs:Koza
ca:Cabra domèstica
cs:Koza domácí
csb:Domôcô kòza
cv:Качака (выльăх)
cy:Gafr
da:Ged
de:Hausziege
el:Κατσίκα
eml:Chèvra
en:Goat
eo:Hejma kapro
es:Capra aegagrus hircus
eu:Ahuntz
fa:بز
fi:Vuohi
fr:Chèvre
ga:Gabhar
gn:Kavara
he:עז הבית
hi:बकरी
hr:Domaća koza
ht:Bouk
hu:Házikecske
ia:Capra
id:Kambing
io:Kapro
it:Capra hircus
ja:ヤギ
ka:თხა
ko:염소 (동물)
ku:Bizin
la:Capra
li:Hoesgeit
ln:Ntaba
lt:Naminė ožka
lv:Kaza
mk:Коза
ml:ആട്
mn:Ямаа
ms:Kambing
nds-nl:Sik
nl:Geit
nn:Geit
no:Geit
nrm:Biche
nv:Tłʼízí
oc:Cabra
pam:Kambing
pl:Koza domowa
pt:Cabra
qu:Kawra
ro:Capră
ru:Коза домашняя
rw:Ihene
sc:Craba
scn:Crapa
sco:Gait
simple:Domestic goat
sk:Koza domáca
sl:Domača koza
sq:Dhia shtëpiake
sr:Домаћа коза
stq:Huussääge
sv:Tamget
sw:Mbuzi
ta:ஆடு
te:మేక
th:แพะ
tl:Kambing
tr:Keçi
ug:Öçke
uk:Свійський козел
vi:Dê
yi:ציג
zh:家山羊