Situs Mantup

-7.815658|110.4176415

Situs Mantup utawa Candhi Mantup iku situs arkéologi wujud pacandhèn ing Désa Baturetna ing Kabupatèn Bantul. Situs iki ingaran Situs Mantup awit pernahé ana ing Dhusun Mantup.

Rerincèn 
Situs Mantup kapernah ing Dhusun Mantup, Désa Baturetna, Kacamatan Banguntapan, Kabupatèn Bantul, ing Daerah Istimewa Yogyakarta. Pernahé ana ing lebak (dataran rendah) Kabupatèn Bantul, 81 m ing ndhuwur lumahing sagara. Situs iki ngadeg 450 m sawétané Kali Semarangan lan 400 m sakuloné Kali Mruwé. Situs-situs liyané kapernah udakara 1 km saka situs iki, kaya ta: Situs Tegalsari, Sampangan, Klodangan (lor-wétan), lan Situs Watu Gilang (kidul). Papan Situs Mantup 0,5 km saloré Dalan Yogyakarta-Wanasari.

Situs iki ditemu ing wulan Juli 1991 nalika pangedhuking lemah pasawahan murih bisané kena ilèn-ilèn. Rikala samana, lumahé pasawahan kono luwih dhuwur tinimbang kalèn ilèn-ilèné. Saka pangedhuk mau kalingkab yèn ana sawatara yasan kang kapendhem 1,4 m ing njero lemah; yasan kidul minangka yasan pisanan kang ditemu. Saka lapisaning lemah, juru stratigrafi njlèntrèhaké yèn ana lapisan awu gunung geni ing situs mau, kang mratandhani bokmanawa situs iki tau kena wlahar Gunung Merapi ing kala kapungkur.

Ing situs iki, ana telung yasan kang ditemu lan kabèh madhep ngulon. Telung yasan mau ukurané cilik lan jèjèr saka lor mangidul. Yasan lor gedhéné 1,25 m2, yasan tengah gedhéné 1,20 m2, déné yasan kidul gedhéné 1,25 m2. Saka kabèh yasan mau, mung pérangan landhesané waé kang katilas, déné pérangan awakan lan payoné wis ilang. Watu-watuning yeyasan telu iki adhapur polosan lan wutuhé bokmanawa tanpa ukiran.

Saka kéblaté lan bahané, telung yasan iki ora saèmper. Iringé yasan saka kutub lor béda saben yasané: yasan lor 270°, yasan tengah 275°, déné yasan kidul 279°. Yasan lor digawé saka bata mawa lawangan kang tanpa landhesan, utawa saka awakan langsung notog ing lemah. Yasan tengah digawé saka watu putih, mawa lawangan kang mawa landhesan, kaya lumrahé candhi nanging tanpa undhakan. Yasan kidul uga digawé saka watu putih. Yasan kidul iki mung kari landhesan lan sikilan.

Reca Kalyanasundaramurti 
Reca Kalyanasundaramurti gedhéné 70 cm x 35 cm x 20 cm saka watu andhésit tinemu ing yasan tengah. Reca iki adhapur wong lanang lan wadon jèjèr gandhèngan tangan, kanthi tangan-tangan kang ora gandhèngan padha nyekel barang wujud endhog. Tetemon iki ora kaya adaté awit lumrahé Siwah lan Parwati ora jèjèr. Diwatara, gambar iki nglambangaké dhaupé Siwah lan Parwati. Lumantar tetemon iki, Candhi Mantup diwatara minangka papan panyuwunan pangèstu mungguh dhaupé wong-wong Jawa Kuna supaya sesomahané padha lestari mèmper Siwah lan Parwati. Tetemon reca sarta sumuran ing Situs Mantup iki mratandhani yasan iki minangka yasan Hindhu, mligi minangka pamujan Siwah. Reca iki disinggahaké ing Balai Pelestarian Cagar Budaya Yogyakarta.

Cathetan sikil

Réferènsi 

 
 
 
 
 

Banguntapan, Bantul
Candhi ing Ngayogyakarta