Eris (planit)

Eris (nama resmi: 136199 Eris; sadèrèngipun kakenal mawi 2003 UB313 lan ugi Xena; simbol: ) punika setunggiling planit katai ingkang katemoaken ing dinten Jumat, 29 Juli 2005 déning tiga astronom saking Amérikah Sarékat, Profesor Mike Brown lan koleganipun saking Institut Teknologi California (Caltech), ingkang ugi nemoaken sapérangan obyék-obyék mèmper planit ing aréa Sabuk Kuiper.

Awalipun kaklaim déning panemunipun dados setunggiling planit (nanging status "planit katai" salajengipun katampi), Eris asrep sanget, kathah watunipun lan langkung ageng tinimbang Pluto. Eris dipunmangertos gadhah setunggil bulan, Dysnomia, ingkang katemoaken 10 September 2005.

Langkung ageng tinimbang Pluto 
Eris gadhah dhiameter kirang langkung 3.000 kilomèter, saéngga wujud obyék paling ageng ingkang katemoaken ing tata surya sasampunipun Neptunus kadhetéksi taun 1846. Eris ugi langkung ageng tinimbang Pluto, tilas planit paling alit ingkang katemoken taun 1930. Eris letipun méh 15 miliar kilomèter (sangang miliar mil) utawi kirang langkung kaping tiganipun let Pluto saking srengéngé. Kabandhingaken Bumi, letipun 97 ping let Bumi-Srengéngé.

Eris punika bandha paling tebih ingkang naté dipunmangertos kanggé ngiteri ing sadaya Srengéngé. Ukuranipun mungkin satunggal setengah langkung ageng saking Pluto. Obyék akasa punika katon sepisanan taun 2003. Eris katon mawi teleskop Samuel Oschin ing Observatorium Palomar lan teleskop 8m Gemini ing Mauna Kea, Hawaii. Sepisanan katon tanggal 21 Oktober 2003, nanging para astronom boten mirsani malih ngantos 15 wulan salajengipun. Saweg tanggal 8 Januari 2005 Eris katon malih. Sasanèsipun Brown, panemu sanèsé inggih punika Chad Trujillo saking Observatorium Gemini ing Hawaii, lan David Rabinowitz saking Univérsitas Yale.

Eris katon langkung redup tinimbang Pluto amargi letipun kaping tiga langkung tebih. Manawi Eris wonten ing panggénanipun Pluto, Eris badhé katon langkung terang. Wiwit katemoaken, sebatan obyék punika sebagai planit menjadi perdebatan.

Planit katai 
Ing tanggal 24 Agustus 2006, para ilmuwan Persatuan Astronomi Internasional pungkasanipun mutusaken statusipun dados "planit katai" (dwarf planit). Sadèrèngipun golongan astronom sanès ugi sampun ngumumaken panemon obyék 2003 EL61, ingkang ukuranipun kirang langkung agengipun sami kaliyan Pluto. Planit énnggal punika muteri bumi sepindhah saben 560 taun lan sapunika wujud obyék paling tebih saking Bumi.

Ing wekdal 280 taun, letipun tumuju Bumi badhé sacelak Neptunus. Kados Pluto, lumah Eris kakinten dipundhominasi déning metana. Eris ugi kapitados wujud péranganing Sabuk Kuiper (Kuiper Belt), kawasan ing sistem solar njulur saking orbit Neptunus.

Dipunkinten wonten kirang langkung 100.000 obyék ingkang kakenal mawi obyék Sabuk Kuiper, salah setunggilipun inggih punika Pluto, saéngga sapérangan ilmuwan ugi langkung nganggep status Eris dados obyék Sabuk Kuiper katimbang satunggiling planit. Nanging amargi ukuranipun ingkang ageng, dhiamateripun dugi 3.000 kilomèter, wekdal katemoaken Brown wantun ngualifikasi obyék akasa punika planit. "Kula ngajeng-ngajeng punika boten kontroversial sanget, kados tiyang mitadosi Pluto punika planit," ngendikanipun. (sumber: National Geographic News, Detikcom, Kompas)

Ugi pirsani 
 Astronomi
 Galaksi
 Planit

Cathetan suku 

Objek trans-Neptunus
Artikel mawa basa krama
Planit Cilik