Wong Pèrsi

Pérsi atawa Pèrsi, Parsi, Farsi, Persia ya iku salah siji bebrayan kang kegolong bangsa Iran. Kabudayan wong Pérsi uga ana gayutané karo suku-bebrayan Iran séjéné. Wong lan kebudayan Pérsi iki ngupai pengaruhé ning nagara-nagara sekubangané Iran, kaya déné Turki, Irak, Azerbaijan, Afghanistan, Turkménistan, Tajikistan, Pakistan, lan India.

Sajarah 
Bangsa Pérsi iki turunané bangsa Arya kang ijrah atawa ngalih kang Asia Tengah marang Iran ning waktu sedurungé Maséhi. Bangsa Médian lan Parthia ya iku bangsa sadulur Pérsia kang wis ana nalika jaman Iran kuna lan uga ngadegaken karajan gedé ning Iran kuna. Wewengkon Pérsi kuna iku amba nemen, lewih amba kang Iran sekién kang sekien dadi daérah Asia Tengah, Irak, Turki, Azebaijan, lan sekitaré. Ning jaman Pérsi kuna (pra-Islam), wong Pérsi wis ana karajan déwék ya iku Akhaemenid, Parthia lan Sasaniya. Nalika Pérsia agamaé Islam, uga karajan-karajan Pérsia Islam ya iku Safafid lan Qajar nganti taun 1970an. Sekién wewengkon Pérsi diarani Iran.

Agama 
Nalika jaman Pérsi kuna, wong Pérsi akèh nganut agama Zoroaster ning karajan Akhaemenid lan Sasania. Nganti akhiré Karajan Sasaniya kalah karo pasuka Islam Arab kang kabawah klhalifah Rasyidin lan ana akèh perang karo karajan tanggané (Bizantin). Ning jaman Islam nalika iku, Zoroaster uga karan Majusi. Nganti sekién masih ana penganut agama iku nanging cacahé setitik lan nyebar ning nagara-nagara donya kaya déné India lan Ruslan. Sekién, wong Pérsi akèh nganut agama Syi'ah, ana uga kang nganut Islam Sunni lan Kristen.

Basa 
Basa Pérsi kegolong basa Indo-Éropa lan manjing kelompok basa-basa Iran. Basa iki kelanjutané kang Basa Pérsi kuna ditulis nganggo huruf kang dhapuré kaya paku lan basa Pérsi tengah kang ditulis kanggo huruf Pahlavi. Basa Pérsi modern dadi basa resmi ning telung nagara ya iku Iran, Afghanistan, lan Tajikistan. Sebutané basa Pérsi ning saban nagara kesebut séjén-séjén, ya iku
 Iran karan Basa Pèrsi
 Afghanistan karan Basa Dari
 Tajikistan karan Basa Tajik
Uga ana kelompok-kelompok sukubangsa kang nuturaken basa dialék Pérsia, ya iku:
 Hazaragi ning Afghanistan
 Aimaq ning Afghanistan
 Yahudi Bukhoro atawa Yahudi Tajik ning Israèl
 Dehwari ning Pakistan
 Dzhidi (Yahudi Pérsi) ning Israél
 Pahlavani ning Afghanistan

Rujukan