Wong Kurdhi

Para Kurdhi (Kurdish: کورد‎ Kurd) uga karan wong-wong Kurdhi (Kurdish: گەلێ کوردی‎ Gelê Kurdî) iku siji bebrayan ing Wétan Tengah, akèh-akèhé ndunungi laladan sing watesan, nyrambahi pérangan Wétan lan Kidul-Wétané Turki (Kurdhistan Lor), Iran Kulon (Wétan utawa Kurdhistan Irania), Irak (Kidul utawa Kurdhistan Irak), lan Suriah Lor (Kurdhistan Kulon utawa Rojava). Wong-wong Kurdhi budayané lan basané caket gegandhèngané karo wong-wong Irania  lan uga nduwé tanggalan sing tanggalé saka 612 sadurungé Masèhi, nalika Medes neluk Nineveh, kutha krajané Assyria. Pangakuan minangka turunan saka Median ana ing lagu kabangsan Kurdhi: "awakdhèwè anak turuné Medes lan Kai Khosrow ". Basa Kurdhi wujud siji subkelompoking basa-basa Irania Lor-Kulon.

Bangsa Kurdhi, ing sakurebing langit, ana watara 30–32 yuta, bokmenawa nganti 37 yuta, kanthi mayoritas dedunung ana ing Asia Kulon; nanging ana masarakat diaspora Kurdhi sing cukup akèh ana ing kutha-kutha ing Turki Kulon, mligi Istanbul. Sawijining diaspora Kurdhi uga ngembang ana ing nagara-nagara Kulon, kususé ing Jerman. Bangsa Kurdhi iku minangka cacah jiwa mayoritas ana ing wewengkon swatantraning Kurdhistan Irak, lan ing wewengkon swatantraning Rojava, sarta minangka golongan minoritas sing gatèn ing nagara tangga Turki lan Iran, papané obahan nasionalis Kurdhi ngupadi swatantra lan hak-hak kabudayan.

Dhialèk Mukri dienggo ing kutha-kutha Piranshahr lan Mahabad. Piranshahr lan Mahabad loro kutha utama Mukrian.

Basa 

Basa Kurdhi (Kurdish: Kurdî or کوردی) ngrujuk marang sawenèh dhialèk sing dituturaké déning para Kurdhi. Basa kuwi akèh dituturaké ing Iran, Irak, Suriah, lan Turki sing wujud Kurdhistan. Basa Kurdhi nduwé status sing resmi minangka basa kabangsan bebarengan karo basa Arab, ing Iran minangka basa dhaèrah, lan ing Armenia minangka basa minoritas.

Basa Kurdhi kalebu ing sub-kelompoking basa Irania Lor-Kulon, sing kalebu ing basa Indo-Irania saka kulawarga basa Indo-Éropah.

Akèh-akèhé wong Kurdhi nuturaké rong basa utawa sawenèh basa, nuturaké basa kabangsan nagara asalé, kaya déne basa Arab, basa Pérsi, lan basa Turki, minangka basa kaloro bebarengan karo basa asliné, ya iku basa Kurdhi, déné ing masarakat diaspora, asring nuturaké telung utawa punjul telung basa.

Cacah jiwa
Gunggungé wong Kurdhi sing ndunungi wewengkon Asia Kidul-kulon diwatara ngancik 30 yuta, kanthi sak yuta nganti rong yuta dadi péranganing diaspora. Wong Kurdi sumebar ana saindengé Turki kanthi presèntase 18% nganti 20%, bokmenawa uga ngancik 25%; 15 nganti 20% ing Irak; 10% ing Iran; lan 9% ing Suriah. Wong Kurdhi uga dadi cacah jiwa mayoritas ana ing sawenèh papan, ya iku ing Kurdistan Turki, Kurdistan Irak, Kurdistan Iran lan Kurdistan Suriah. Wong Kurdi minangka golongan ètnis ing Asia Kulon kanthi cacah jiwa paling akèh sawisé wong Arab, wong Pèrsi, lan wong Turki.

Gunggung cacah jiwané wong Kurdhi ing taun 1991 nyandhak 22,5 yuta, kanthi 48% wongé manggon ana Turki, 18% ing Irak, 24% ing Iran, lan 4% ing Suriah.

Rujukan 

Golongan ètnik ing Iran
Golongan ètnik ing Irak
Golongan ètnik ing Suriah
Golongan ètnik ing Turki
Wong Kurdhi
Artikel Wiki Mrebawani