Hilaria del Rosario de Aguinaldo

Ni Hilaria del Rosario de Aguinaldo (nayanak a kas ni Hilaria del Rosario y Reyes, 17 Pebrero 1877 – 6 Marso 1921) ket isu idi ti immuna nga asawa ni Heneral Emilio Aguinaldo, ti immuna a Presidente ti Filipinas.

Biag 
Nayanak ni Hilaria del Rosario idi Pebrero 17, 1877 idiay Tinabunan (itan ket Pag-asa) iti Imus, Cavite kada Guillermo del Rosario y Bautista ken Cristina Reyes y Flores. Nabunyagan isuna kalapasan ti uppat nga aldaw babaen daydi Andrés Galdeano iti Simbaan ti Imus.

Inasawa isuna ni Emilio Aguinaldo idi Baro a Tawen, 1896–ti isu met laeng nga aldaw idi timmipon ni Aguinaldo iti Katipunan, ti nalimed a kagimongan a mangiruginto iti Yaalsa ti Filipino iti dayta a tawen. Uray no saan a naus-usar ti titulo nga "Umuna a Balasang" (Espaniol: Primera Dama), ken saan a mangibagbaga iti asawa ti Presidente ti Filipinas (naus-usar laeng a mangibagbaga kadagiti asawa dagiti Amerikano a gobernador heneral) iti dayta a panawen, isuna ita nga aldaw ket naikeddeng a ti immuna nga Umuna a Balasang ti Filipinas.

Nangkomplemento isuna kadagiti kompania ti militar ni Emilio babaen ti panagay-aywan kadagiti nasugatan a soldado ken dagiti pamiliada. Idi 1899, kas asawa ti presidente, nangbangon isuna ti Hijas de la Revolución (Annak a Babbai ti Rebolusion) a kanungpalan a nagbalin a kas Asociación de la Cruz Roja (Gunglo ti Nalabbasit a Krus). Ti gunglo ket naikeddeng a nagrugian ti agdama a Nailian a Nalabbasit a Krus ti Filipinas, ken para iti daytoy nagurnong isuna kadagiti pundo para kadagiti agas ken dagiti pay sabali a kaaramatan ti mediko. Natiliw isuna babaen dagiti tropa ti Amerikano idi 1900 ken naidenna manen iti asawana kalpasan ti pannakatiliwna babaen dagiti Amerikano idi 1901.

Natay ni Del Rosario idiMarso6, 1921 kalpasan ti panagsagaba manipud iti pulmonario a daig. Naitabon isuna iti simmaruno nga aldaw.

Iti nadayeg a kultura 
 Inladawan babaen ni Cristine Reyes iti pelikula idi 2012 iti El Presidente.
 Inladawan babaen ni Che Ramos iti pelikula idi 2018 iti Goyo: Ang Batang Heneral.

Dagiti nagibasaran 

1877 a pannakaipasngay
1921 nga ipupusay
Tattao ti Yaalsa ti Filipino