Departamento ti Vaupés

Ti Vaupés ket deparatmento ti Colombia idiay naabungotan ti kabakiran a Rehion ti Amasona. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a daya a paset ti pagilian, a bineddengan babaen ti Brasil iti daya, dagiti departamento ti Amazonas iti abagatan, Caquetá iti laud, ken Guaviare, ken Guainía iti amianan; daytoy ket mangsakop ti dagup a kalawa iti 54,135 km². Ti kapitoliona ket ti ili ti Mitú.

Pakasaritaan 
Idi las-ud ti kolonisasion babaen dagiti Kastila ken dagiti immuna nga aldaw ti immuna a republika, ti teritorio ti Vaupes ket paset idi ti Probinsia ti Popayán, idi las-ud ti Nalatak a Colombia.  Kalpasan ti pannakawaya manipud iti Espania idi baetan ti 1821 ken 1830 daytoy ket nagbalin a paset ti immuna a bersion ti Departamento ti Boyacá. Idi nagbaetan ti 1831 ken 1857 ti teritorio ket nagbalin a paset ti Nailian a Teritorio ti Caquetá a kanungpalan met a nagbalin a Naturay nga estado ti Cauca.  Idi 1886 daytoy ket nagbalin a paset idi ti kabarbaro a napartuat a Departamento ti Cauca.

Iti panagdur-as ti industria ti goma ken ti industrial a rebulosion, ti panagsukimat para iti goma ket nakaabot iti lugar ken nangiyeg kadagiti agkolkolonia a nangbaliw ken kadagiti dadduma a kaso daytoy ken gapuanan ti pannakaawan dagiti kaaduan nga indehenio a populasion.

Ti teritorio ket immuna idi a naaramid a teritorial a dibision idi 1910 ken nagrebbeng a kas Komisaria iti uneg ti ili ti  Calamar a kas kapitolio (mabirukan tatta nga aldaw idiay Guaviare) ngem kanungpalan met a naiyakar idiay ili ti Mitú tapno maaramid ti maysa a "tignay ti kaadda" idiay asideg ti pagbeddengan ti Brasil.  Idi 1963 ti Guainía ket simmina manipud iti Vaupes ken nagbalin daytoy a komisaria. Idi 1977, ti Guaviare ket simmurot met ti kastoy a waya.

Ti Departamento ket napartuat babaen ti Batay-linteg ti Colombia ti 1991 a nangibangon daytoy a kas Departamento ti Colombia idi Hulio 4, 1991.

Ekonomia 
Ti kangrunaan nga aktibidad ti ekonomia ti departamento ket ti panagtarikayo ken panagkalap, ken kaaduan ti eksportasion iti kaarubana a Brasil.

Demograpia 
kaaduan ti populasionna ket dagiti agtataeng nga indehenio.

Transportasion 
Gapu ti lokasionna idiay bakir ti Amasona, dagiti kalsadana a mangikapet kadagiti sabali a paset ti pagilian wenno iti kaunegan manipud kadagiti nadumaduma a pagtataengan, komersio ken ti pannakaiyasidegna ti ruar a lubong ket malak-am babaen ti panagbiahe iti igid dagiti karayan ken babaen ti panagpatayab a panagbiahe. Adda met dagiti dadduma a babassit a pagtaengan nga addaan iti bassit a pagpatayaban nga addaan iti serbiso idiay kapitolio ti departamento, ti Mitú, ken manipud idiay kadagiti sabali a paset ti pagilian.

Administratibo a pannakabingbingay 
Gapu ti bassit a populasionna ken ken kadu ti sakup ti dagana,ti Vaupés ket addaan laeng kadagiti tallo a munisipalidad. Dagiti sabali a paset ti Departamento ket naidasig idi a kas maysa nga espesial a kita ti Koregimiento, nga addaan iti sabali a kita dagiti annong manipud iti munisipalidad ken koregimiento.

Dagiti munisipalidad 
 Caruru
 Mitú
 Taraira

Dagiti departamento a Koregimiento 
 Pacoa
 Papunahua
 Yavarate

Dagiti munisipal a Koregimiento 
 Acaricuara
 Villa Fátima

Dagiti nota

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

 

 
Dagiti departamento ti Colombia
Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1991