Pagsasao a Mori

Iti nalawa a kapanunotanna, ti pagsasao a Mori ket ti termino a pangsakup a kolektibo a mangibaga kadagiti dua a pagsasao ti Tengnga a Sulawesi: ti Mori Bawah ken Mori Atas.  Sagpaminsan pay a mairamraman iti maikatlo a pagsasao ti Padoe.

Pakasaritaan ti termino 

Iti kasisigud ti termino a 'Mori' ket mangibaga laeng kadagiti sangkaputotan nga agtataeng iti akinngato a kurso ti Karayan Laa idiay Tengnga a Sulawesi, nga ita nga aldawen ket ti tattao a Mori Atas wenno 'Akinngato a Mori'.  Kalpasan ti turay ti Olandes idi nasapa a maikaduapulo a siglo, naipadakkel ti nagan tapno mairaman dagiti tattao nga agtataeng iti agpadaya nga igid ti akinbaba a kurso ti Laa ken iti labneng ti Tambalako (itan ket ti Mori Bawah wenno 'Akinbaba a Mori'), ken dagiti agpaabagatan a tattao iti likmut ti Danaw Matano (mairaman ti Padoe).  Uray no dagiti pagsasao kadagitoy a lugar ket sabalida, dagiti tattao ket makibinningayda iti agpapada a kultura, ken iti dayta a panawen naikaykaysada pay babaen ti nabileg nga agturturay a ni Marundu.

Iti agdama nga aldaw, nabaliktad ti kasasaad.  Ita nga aldaw ti 'Mori' iti akikid a kaipanunotanna ket kangrunaan a mangibaga iti pagsasao a Mori Bawah, ken naipangpangruna pay iti dialekto a Tinompo iti dayta a pagsasao, nga inpatal-o dagiti kolonial nga agturturay a kas ti pagalagadan iti amin a paset iti lugar.

Pannakaidasig ken panagtumpong 

Iti panagusar ti historikal-komparatibo a pamay-an ti lingguistika, impakita ni Mead nga adda maysa a taga-ugma a panagbingay ti pagsasao nga adda iti amin a paset ti lugar ti Mori.  Ti Mori Atas ken Padoe ket as-asidegda a kabagian ti pagsasao a Tolaki ngem isuda iti Mori Bawah, bayata t i Mori Bawah ket makibinningay kadagiti kaasitgan a gupitna iti lingguistika iti Bungku ken dagiti sabali a pagsasao iti akindaya nga aplaya ti Sulawesi, a kas iti Wawonii ken Kulisusu.  Dagitoy a duog a pannakaigimong ket nalawagda kadagiti tabas iti pannakibingay iti panagbaliw ti uni, ken makitada pay kadagiti agasmang ti pangsandi.

Kas pagarigan, ti sumaganad a tabla ket ilistana dagiti nawaya a pangsandi kadagiti lima a pagsasao. Makita manipud iti daytoy a tabla a dagiti nawaya a pangsandi ti Mori Bawah ket asideg a maipada kadagiti pangsandi ti Bungku, bayat a dagiti pangsandi ti Mori Atas ken Padoe ket as-asidegda kadagiti pangsandi ti Tolaki.

Dagiti nagibasaran 

Sasao a Bungku–Tolaki