Bantay Bulusan

Ti Bantay Bulusan, wenno Bulkan Bulusan, ket isu ti akin-abagatan unay a bulkan ti Isla ti Luzon iti Filipinas. Daytoy ket mabirukan idiay probinsia ti Sorsogon rehion ti Bicol,  akin-abagatan a daya ti Bulkan Mayon ken agarup a  akin-abagatan a daya ti Manila.

Daytoy ket maysa kadagiti aktibo a bulkan iti Filipinas.

Dagiti pisikal a langa 
Ti Bulusan ket indasig babaen dagiti bulkanologo a kas maysa nga estratobulkan (wenno komposito a kono)  ken sakupenna ti amianan a daya a ngarab ti kaldera ti Irosin a naporma idi agarup a 40,000 a tawtawen. Ti pantokna ket addaan iti kangato iti  ti ngato ti lessaad ti baybay ket diametro ti baba iti .

Ti mabirukan ti lawlaw ti bantay ket dagiti uppat nga abut ti bulkan ken dagiti uppat a napudot nga ubbog. Ti abut ti bulkan Blng. 1, ket tinawtawagan ti Danaw Blackbird, daytoy ket  iti diametrona ken  ti kadalemna. Ti immitlog nga abut ti bulkan Blng. 2 ket  ken . Ti abut ti bulkan Blng. 3 ket agarup a  iti diametrona ken  ti kaunegna ken ti abut ti bulkan Blng. 4, nga asideg idiay amianan a daya a ngarab ket nalukatan idi las-ud ti panagbettak idi 1981. Adda pay ti  a butbut nga agrukod ti  a kalawa iti baba ti abut ti bulkan Blng. 4.

Dagiti napudot nga ubbogna ket ti Ub-ubbog ti San Benon, Ub-ubbog ti Mapaso, Ub-ubbog ti San Vicente Springs, ken Ub-ubbog ti Masacrot.

Dagiti asideg iti daytoy a sanguanan ti bulkan ket ti Bantay Homahan, Bantay Binitacan, Bantay Batuan, Bantay Calungalan, Bantay Calaunan, Bantay Tabon-Tabon, Bantay Juban, ken Bantay Jormajan.

Dagiti panagbettak 
Ti Bulusan ket sapasap a naamammuan kadagiti kellaat a preatiko a panagbettak. Daytoy ket bimtaken kadagiti 15 a beses manipud idi 1885 ken naikeddeng nga isu daytoy ti maika-4 a kaaktibuan a bulkan idiay Filipinas kalpasan ti Mayon, Taal, ken Kanlaon.

Dagiti kinaudi nga aktibidad

Marso – Hunio, 2006 
Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket nagideklara ti Alerto Agpang 1 idi Marso 19, 2006 kalpasan ti panangirehistrona ti immad-adu a seismiko nga aktibidad. Idi Hunio 8, 2006, dagiti bulkanoloho ket inpangatoda ti Alerto Agpang 2 kalpasan idi nagipugsaw ti dapo. Idi Hunio 9, ti nagresultaan nga ulep ti dapo ket nangdadael kadagiti adu a bilang ti balay idiay asideg nga ili ti Casiguran,  nga amianan ti bulkan, ken naabutanna ti Siudad ti Sorsogon, iti agarup a  nga amianan ti Bulusan.

Idi Hunio 13, 2006, dagiti bulkanologo ket inbagbagada nga adda dagiti napartuat a baro nga abut ti bulkan babaen dagiti nakapsut a panagbettak idiay Bantay Bulusan. Malaksid kadagiti baro nga abut ti bulkan, dua kadagiti uppat nga abut ti bulkan ket naipagtitiponda ken adda pay rengngat a nagparang a nakitkita idiay akinlaud a bangir ti pantok. Adda pay sabali a panagbettak a napasamak idi Abril 8, 2007

Hulio – Oktubre, 2007 

Kalpasan ti panagsursurot kadagiti senial ti aktibidad ti bulkan, idi agsapa ti Hulio 31, 2007, 9.37 AM (lokal nga oras), adda idi ti napigsa a panagbettak nga impalpalawag dagiti agtataeng a kasla bimtak a bomba. Pimsuak ti ulep ti alibingubong ken dapo manipud iti Bantay Bulusan ti kangato iti , ken nangideposito pay kadagiti kaarrubayanna nga away. Ti panagbettak ket nagpaut iti 20 minutos.

Idi Oktubre 4, 2007, napasamak dagiti dua nga episoda a panagbettak ti dapo ket napasamak a kas inrehistro babaen ti seismiko a network.  Dagiti panagbettak ket saan a nakitkita a napalpaliiw gapu kadagiti napuskol nga ulep a nangabbong ti pantok ti bulkan. Dagitoy a pasamak ket nairehistro a kas panagbettak a kita dagiti gingined idi bigat ti 1:34 ken bigat ti 1:39.  Ti seismiko a network ket nangirehistro kadagiti 40 bulkaniko a gingined ken 8 a nabiit ti pautna a harmoniko a panagdaranudor iti las-ud  dagiti napalabas a 24 nga oras. Dagiti panagsukimat ti panagbalbaliw ti porma ti daga iti igid ti dalumpina s a linia ti Inlagadia idiay amianan a daya a bakras ket nangipakpakita ti bassit nga idadakkel ti sanguanan ti bulkan. Ti naaramid a panagsukimat iti lugar ket nangipakpakita ti tugot ti bassit a panagtinnag ti dapo a napasamak kadagiti baranggay ti San Roque, San Rafael, Sitio Tawog ti Porog, Porog ken ili ti Bulusan, amin dagitoy ket ili ti Bulusan.

Dagiti dapo a  panagbettak idi Oktubre 2007 ti Bulkan Bulusan ket sinaruno dagiti sumagmamano nga ariwekwek dagiti bassit ken saan unay a napigsa a panagingined, ken nangrugrugi dagitoy a napasamak idi naudi a lawas ti Septiembre 2007.  Napasamak met dagiti ebakuasion idi las-ud dagiti aktibidad ti Hulio–Agosto.

Nobiembre, 2010 
Idi Nobiembre 7, 2010, ti PHIVOLCS ket nangirehistro ti immadi nga aktibidad ti Bulkan Bulusan, 24 nga oras kalpasan a nagpussuak ti aktibo a bulkan iti  kolum ti dapo ken ti kolor dapao nga alibungubong idi Nobiembre 5, 2010. Dagiti bulkanologo ket nangibagbagada kadagit isaan a basbassit a 10 a bulkanolohiko a gingined ken dagiti uppat a panagbettak a nadukomentuan a sinaruno ti panagpussuak ti dapo ken alibungubong idi 8  bigat ti Sabado (5 Nobiembre 2010). Inbagbaga pay ti PHIVOLCS a ti alibungubong nga aktibidad ket naidasig a napigsa babaen ti panagsengnaw ti napigsa a kolum ti puraw nga alibungubong a nakaabot ti kangato iti 200 metro iti ngato ti ngarab ti abut ti bulkan. Binallaaganna ti publiko tapno saanda a sumrek iti uppat a kilometro a sona ti pakadangran manipud iti bulkan. Dagiti tao nga agtataeng idiay asideg ti ginget ken dagiti alog ket naballaganda pay a "agsiputda" kadagiti addaan iti sedimento a panagayus ti alog no agtudo ti napigsa.
Adu pay ti panagpussuak ti dapo a naireporta idi Nobiembre 8–9, 2010 a nagtinnag dagiti dapo kadagiti ili ti Juban ken Irosin idiay probinsia ti Sorsogon. Ti pablaak ti PHIVOLCS idi Nobiembre 9, 2010 ket nangibagbaga a  nakairehistro ti panagpaliiw dagiti 8 a bulkaniko a gingined manipud iti bulkan kadagiti napalabas a 24 nga oras ken ti nakapsut ket saan unay a makaro a panagpussuak iti dapo. Ti PHIVOLCS ket binallagann apay dagiti agtataeng kadagiti asideg ti ginget ken dagiti alog kadagiti addaan iti sedimento a panagayus ti alog no agtudo ti napigsa.

Pebrero, 2011 
Kalpasan dagiti bulan ti bassit nga aktibidad, ti bulkan ket kellaat a bimtak ken nangipatulod ti dapo a nagngato iti ,kalpasan idi naabutan ti danum ti napudot a magma. Ti PHIVOLCS ket inbagbaga a dagiti kasta a panagbettak ket mabalin nga agtuloyto kadagiti sumaganad a lawas. Iti immuna, ginasut kadagiti nagtataeng ti pimmanaw iti ilida, ngem ti gobierno ket timmulong a nagpapanaw kadagiti rinibo pay, ken nangikeddeng ti  a panagiparit ti panagbanniaga iti lawlaw ti abut ti bulkan. Insingasingda pay a dagiti eroplano ket liklikanda ti asideg a perimetro gapu dagiti dapo ket rugit iti angin.

Kitaen pay 
Masna a Parke ti Bulkan Bulusan
Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
Bulkan
Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano: Bulusan 
Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Bulkan Bulusan 
Photos of Bulusan volcano (Geographic.org)

Dagiti estratobulkan
Dagiti bulkan ti Luzon
Banbantay ti Filipinas
Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
Dagiti aktibo a bulkan