Sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai

Ti sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai, Akin-abagatan a laud a Thai wenno Thais ket ti maysa a naitakder a sanga ti sasao a Tai ti Abagatan a daya nga Asia. Mangiramanda ti Siames (Tengnga a Tailandes), Lao, Shan kdpy.

Pannakaidasig 
Ti ukin-uneg a pannakaidasig ti sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai ket saan pay laeng a nasayaat a nagtutunosan.

Chamberlain (1975) 
Bingbingayen n  Chamberlain (1975) ti Akin-abagatan a laud a Tai kadagiti 4 a sanga.

Inbatay ni Chamberlain ti panangidasigna kadagiti sumaganad a tabas ti ponolohia. (Nota: Para iti maysa a panangipalawag ti sistema ti notasion para kadagiti aweng ti Tai, kitaen ti Pagsasao a Proto-Tai#Dagiti aweng.)
/p/ vs. /ph/
aweng batong ti panagsina/panagtipon ti tabas ti *A 
aweng batong ti panagsina/panagtipon ti tabas ti *BCD
B-DL paaweng a panagtipon

Proto-Akin-abagatan a laud a Tai
Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: /p/
Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: *A 1-23-4
Tse Fang
Tai Mao
Muang Ka
Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: *ABCD 123-4; B=DL
Nangisit a Tai
Nalabbasit a Tai
Puraw a Tai
Lue
Shan
Yuan
Ahom
Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: /ph/ (*A 1-23-4)
Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: *BCD 123-4
Siames
Phu Tai
Nuea
Phuan
Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: *BCD 1-23-4; B≠DL
Lao
Akin-abagatan a Tailandes

Ti Tai Muong Vat ti Yen Chau, Bietnam ke maysa a PH-tipo apagsasao akas ti Lao, uray no daytoy ket heograpiko a napalikmutan babaen ti Nangisit a Tai (Theraphan 2003; Chamberlain 1984).

Edmondson & Solnit (1997) 
Bingayen ni Edmondson & Solnit (1997) tisasao nga Akin-abagatan a laud a Tai kadagiti dua a nagruna a subgrupo. Segun ti daytoy a panangidasig, ti Dehong Tai ken Khamti ket isu dagiti umuna a pagsasao a simmina iti sanga nga Akin-abagatan a laud a Tai.

Akin-amianan: Tai Nua = Shan-Tayok (Insik a Shan), Khamti
Akin-abagatan: Burman a Shan ("maitutop a Shan"), amin a sabali nga Akin-abagatan a laud a Tai

Ti maysa a sona ti transision a pagbaetan dagitigrupo ti Akin-amianan ken Akin-abagatan ket mapasamak kadagtii sasao a Tai (mairaman ti Tai Mau) iti likmut ti rehion a pagbeddengan ti Burma-Tsina iti Mangshi, Namhkam, ken Mu-se near Ruili.

Daytoy dua parte a pannakabigbingay ti Akin-abagatan a laud an Tai ket insupsuppiatan babaen ni Edward Robinson iti papelna nga "Features of Proto-Nüa-Khamti" (1994). Dagiti sumaganad a langa ket mangirugi iti grupo ti Nüa-Khamti manipud kadagiti amin a sabali a sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai.
Labialisado a velar a panagsasardeng ket nagbalinen a dagiti velar a panagsasardeng.
Tallo parte a panagsisina iti aweng A ti A1-23-4
Panagtition ti A23 ken B4
Dagiti ababa a bokal ti /ɛ/ ken /ɔ/ ket naitipondan iti /e/ ken /o/.
*ʔb > m

Luo (2001) 
Bigbigen pay ni Luo Yongxian (2001) ti pannakaidumduma ti Dehong Tai (Tai Nuea), ngem amngisuppiat a nasken koma amaikabil iti sabali sanga ti Akin-amianan a laud a Tai a karaman ti Akin-abagatan a laud a Tai a kaskabasat a sanga. Tuntunen ni Luo a ti sanga ti Akin-amianan a laud a Tai ket addaan kadagiti adu a langa ti Akin-amianan a Tai ken Tengnga a Tai a saan a mabirukan iti Akin-abagatan a laud a Tai. Ti naisingasing a kayona iti sanga a Tai ket kas dagiti sumaganad.
Tai
Akin-amianan
Tengnga
Akin-abagatan a laud
Akin-amianan a laud

Pittayaporn (2009) 

Segun kenni Pittayaporn (2009:301), ti Akin-abagatan a laud a Tai (ti subgrupona Q) ket naipalawag babaen ti ponolohiko a panagakar iti *kr- → *ʰr-.

Isingasing pay ni Pittayaporn (2014) Akin-abagatan a laud a Tai ket nangrugrugi nga agpaabagatan a naiwarwaras kalpasan ti maika-7 a siglo C.E. ngem sakbay ti maika-11 a siglo C.E. (iti baetan ti 700 ken 1000 C.E., idi las-ud tinaladaw a Tang a Dinastia wenno nasapa a Song a Dinastia), kas naebidensiaan babaen dagiti binulod a balikas manipud iti Naladaw  Tengnga nga Insik.

Bigbigen ni Pittayaporn (2018) dagiti dua a sanga iti kaunegan ti Akin-abagatan a laud a Tai, ti agnagan iti Akindaya ken Akinlaud. Buklen ti Akindaya a sanga dagiti asideg a kabagian a pagsasao ti Nangisit a Tai, Puraw a Tai, ke nti Nalabbasit a Tai, bayat a ti Akinlaud a sanga ket ad-adu nga akin-uneg nga agdumaduma. Aglaon pay ti Akinlaud a sanga iti maysa nga Akin-abagatan a grupo a buklen ti Tailandes ken Lao.
Akin-abagatan a laud a Tai
Akindaya a sanga: Nangisit a Tai, Puraw a Tai, Nalabbasit a Tai
Akinlaud a sanga: dagiti karuay ti Shan ,Lue, Yuan, Lao, Tailandes (mangipalawag nga inobasion: *kʰr- > kʰ-)
Akin-abagatan a sub-sanga: Tailandes, Lao, kdpy. (dagiti mangipalawag nga inobasion: *ɓl- > ɗ- and *ʰr > h-)

Ipalagip ni Pittayaporn, et al. (2018) dagiti sumaganad a panagbaliw iti uni manipud iti Proto-Akin-abagatan a laud a Tai (PSWT) kadagiti karuay ti Tai a nairepresenta kadagiti inskripsion ti Sukhothai ken Ayutthaya, ken mangipatungpal a dagiti inskripsion ti the Sukhothai ken Ayutthaya ket pudnoda a mangirepresenta ti isu met laeng a pagsasao.
dagiti panagtitipon ti dorsal nga obstruent
ti panagtition ti PSWT *aɯ ken *aj
ti panagtitipon ti PSWT *ɲ-, *j- ken *ʔj-
ti pannakapukaw ti pannakaiduma ti panangibitla kadagiti sonorant
*ɓl- > d-
*kʰr- > kʰ-
*ʰr- > h-

Dagiti pagsasao 
Ti Akin-abagatan a Tailandes (Pak Thai) ket masansan a maipagarup a pudno a kangrunaan a panagbaliw; daytoy kasla makatalinaay kadagiti kadawyan a repleks kadagiti nasapa a panagrang-ay iti aweng a nalappedan kadagiti sabali a  (Tengnga–Akindaya) pagsasao. Ti nakonstrukto manen a pagsasao ket tinawtawagan iti Proto-Thai; cf. Proto-Tai, nga isu ti tinaudan dagiti amin a sasao a Tai.

Ti sumaganad a kayo ket surotenna ti Ethnologue.

 Akin-abagatan a Tailandes (Pak Thai) (Tailandia)
 Sasao a Chiang Saen (10)
 Tai Dam (Nangisit a Tai; Bietnam, Tailandia, Laos)
 Akin-amianan a Tailandes (Lanna, Tai Yuan; Tailadia, Laos, Burma)
 Lue (Lue, Tai Lue; Tsina, Bietnam, Tailandia, Laos, Burma)
 Phuan (Tailandia)
 Thai Song (Tailandia)
 Siames (Tengnga/Pagalagadan a Tailandes; Tailandia)
 Tai Dón (Puraw a Tai, Tai Kao; Bietnam, Tsina)
 Tai Daeng (Bietnam)
 Tay Tac (Bietnam)
 Thu Lao (Bietnam)
 Sasao a Lao–Phutai(4)
 Lao (Laos)
 Lao Nyo (Cambodia, Tailandia)
 Phu Thai (Tailandia)
 Isan (Akin-amianan a day a Tailandes; Tailandia, Laos)
 Kaloeng (Tailandia, Laos)
 Sasao nga Akin-amianan a laud a Tai (9)
 Ahom (Assam – awanen. Ti moderno nga Asames ket Indo-Europeano.)
 Khamti (Assam, Burma)
 Tai Laing (Tai Lai; Burma)
 Khün (Kuen; Burma)
 Khamyang (Assam)
 Shan (Tai Shan, Dehong; Burma)
 Tai Aiton (Assam)
 Tai Nuea (Tsina, Bietnam, Tailandia, Laos)
 Tai Phake (Assam)
 Turung (Assam)

Segun iti Ethnologue, dagiti sabali a sasao nga Akin-abagatan a laud ket ti Tai Ya (Tsina), Pu Ko (Laos), Pa Di (Tsina), Tai Thanh (Bietnam), Tai Long (Laos), Tai Hongjin (Tsina), Yong (Tailandia). Daytoy ket saan a nalawag iti pakaitagikuaanda iti pannakaidasig dita ngato. Ilista pay ti Ethnologue iti baba ti Tai, nga awanan iti adu a pannakaidasig, ti Kuan (Laos), Tai Do (Biet Nam), Tai Pao (Laos), ken Tay Khang (Laos). Iti heograpia amin dagitoy ket agparang a kas Akin-abagatan a laud.

Iraman pay ti Ethnologue ti Tày Sa Pa (Sapa) ti Bietnam, nga ilaksid ni Pittayaporn manipud iti Akin-abagatan a laud a Tai ngem idasigna kas ti kaasitgan a kabagian a pagsasao iti ruar iti dayta a grupo. Iraman pay ni Pittayaporn ti Yoy, nga idasig ti Ethnologue a kas maysa a pagsasao nga Akin-amianan a Tai.

Adu pay a mabasbasa 
Miyake, Marc. 2014. Is Thai yuan 'Vietnamese' a loanword from Lao?
Miyake, Marc. 2014. Black and white evidence for Vietnamese phonological history.
Miyake, Marc. 2014. D-ou-b-led letters in Tai Viet.
Miyake, Marc. 2014. *(C).r-usters in Black Tai and Bao Yen.
Miyake, Marc. 2014.  S-implificaition in Black Tai and Bao Yen.
Miyake, Marc. 2010. Brown's (1979) "Vowel length in Thai".
Miyake, Marc. 2010. Lao x ex … ?

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 
http://sealang.net/sala/archives/pdf8/wanna1992classification.pdf
http://sealang.net/sala/archives/pdf8/chamberlain1975new.pdf
http://sealang.net/sala/archives/pdf8/pranee1998linguistic.pdf
http://sealang.net/sala/archives/pdf8/luo2001hypothesis.pdf

Dagiti pagsasao ti Abagatan a daya nga Asia
Sasao a Tai