Sasao a Kalatakan nga Awyu

Ti sasao a Kalatakan nga Awyu, ammo iti nasapsapa ken kadagiti ad-adu a limitado a pannakaidasig a kas Awyu–Dumut wenno Awyu–Ndumut, ket mabalin a pamilia ti sangadosena a sasao a Trans–Baro a Guinea a naisasao idiay akindaya a Laud a Papua. Innem kadagiti pagsasao ket naanayana a panasingkedan para iti batayan a panangipalawag; daytoy ket saan analawag no mano kadagiti maipatinayon a nagan (iti parentesis dita baba) ket mabalin a dagiti sabali a pagsasao.

Pannakaidasig 
Ti pannakaidasig dita baba ket naibatay kenni de Vries et al. (2012), nga isu ket nagusar kadagiti morpolohiko nga inobasion tapno maikeddeng dagiti pannakikabagian, ken mabalin a dagitoy ket saan a malawagan babaen dagiti panagbulod. Ti pannakaurnos ti sasao Awyu ket naipangpangruna a tentatibo.

Awyu–Dumut
 Sanga nga Awyu (Avio, Auyu): Aghu (Jair), Shiaxa (Jenimu, Edera), Pisa (Asuwe)
 Sanga a Dumut (Ndumut): Mandobo (Kaeti), Wambon
Ndeiram: Kombai–Wanggom
? Sawi (Sawuy)
Becking–Dawi
Komyandaret–Tsaukambo
Korowai

Naidasig ti Sawi iti datos a pronominal, gapu ta saan a magun-od ti marpolohiko a datos a nausar kadagiti nabati a pamilia.  Dagityi pangsandi ti sanga nga Awyu–Dumut ket dagiti sumaganad:

{|
! !!sg!!pl
|-
!1
|*nu-p||*na-gu-p
|-
!2
|*gu-p||*ga-gu-p
|-
!3
|*e-p, *[n]ege-p, *yu-p||*ya-gu-p
|}
Ti suldong a *-p ken ti panagbaliw ti kamaudian a Trans–Baro a Guinea a paaweng ti *a iti *u ket saan nga agparang kadagiti pangtagikua a pangsandi: *na, *ga, *ya/wa, *na-ga, *ga-ga, *ya-ga.

Dagiti nadumaduma a sabali a pagsasao ket mabalin a mabirukan iti literatura. Ti Ario (Sumagaxe) ket nailista iti Wurm, Foley, kdpy., ngem saan nga adda iti panagsukisok ti Unibersidad ti Amsterdam ken inikkat babaen ti Ethnologue. Ilista ti Ethnologue iti maysa a 'Tengnga nga Awyu', ngem daytoy ket saan anapasingkedan a kas naisangayan a pagsasao (U. Amsterdam). Iti sapasap, dagiti nagan iti Ethnologue ket makaallilawda, ken dagiti nadadaan nga edison ket mangibagbaga kadagiti nagan manipud iti Wurm (1982), a kas ti Mapi, Kia, Akinngato a Digul, Akinngato a Kaeme, ken dagitoy ket dagiti nagan dagiti panagsukisok ti pagsasao kadagiti igid ti karayan dagiti a naganagan, ken mabalinda a mangibagan iti sasao nga Ok imbes nga iti Awyu.

Ti Bayono-Awbono ket mabalin nga isu pay ket Kalatakan nga Awyu, wenno mabalin nga Ok.

Pakasaritaan 
Ti pamilia ti Awyu ken Awyu–Dumut ket inpalawag babaen ni Peter Drabbe kadagidi tawen ti 1950.

Inraman idi ni Voorhoeve iti insingasingna a grupo a Tengnga ken Abagatan a Baro a Guinea.  Kas parte tiTengnga ken Abagatan a Baro a Guinea, mangpormada it iparte ti kassigud a singasing para iti Trans–Baro a Guinea.

Dagiti nota

Dagiti akinruar a silpo 
Ti sasao nga Awyu–Ndumut iti kontekstoda iti lingguistika ken kultura (Unibersidad ti Amsterdam) ket addaan iti kabarbaro a pakaammo iti sasao nga Awyu–Dumut

Dagiti nagibasaran 
 

Dagiti pagsasao ti Indonesia