Angalo

Ni Angalo ket ti maysa a naisalaysayan a higante a mammarsua manipud iti  mitolohia nga Ilokano nga addaan kadagiti taudan iti kasakbayan ti Kastila iti rehion ti Ilocos iti Filipinas. Immuna idi a lalaki ni Angalo, ken ti anak a lalaki iti panagbangon. Sinag-id iti langit ti ulo ni Angalo ken nalakana a mapagna manipud iti Rehion ti Ilocos aginggana idiay Manila iti maysa nga addang. Babaen dagiti tignay ni Angalo, sinukogna dagiti turod ken dagiti bantay ti  Luzon, binukelna dagiti taaw, ken inkabilna ti langit, init, bulan ken dagiti bituen.Dagiti tattao nga Ilokano iti kasakbayan ti Kastila ket ingupitda ti uni ti gurruod a kas ti timek ni Angalo, dagiti gingined a kas dagiti panaggunayna, ken dagiti bullalayaw ket ti nakabitin a baagna.Saan nga agmaymaysa ni Angalo, adda asawana nga agnagan iti Aran ken adda tallo nga annakda a babai a nakaputotan ti tattao nga Ilokano, Aeta ken Igorot.

Mitolohia iti ladawan ti daga ni Angalo 
Iti amin a parte ti Rehion ti Ilocos, Abra ken Benguet, adu kadagiti nakabuklan a langa ti heolohia ket naigupitda kenni Angalo ken ti pamiliana. Dagiti bassit a ginget ken dagiti raw-ang iti kabambantayan ti Kordiliera Sentral ket masansan a naibagbaga kas dagiti tugot ni Angalo a kas dagiti mabirukan idiay Sudipen, La Union ken San Quintin, Abra.  Iti pay maipatinayon, dagiti dakkel a kueba iti Rehion ti Ilocos ken Abra ket masansanda a mailanad a kas dagiti dati a paglinongan para iti asawa ken annak a babai ni Angalo.

Idiay Santa Maria, Ilocos Sur, dagiti dakkel nga abut ken dagiti alog iti likmut ti Dissuor ti Pinsal ket naibagbaga a pinartuat kano ni Angalo idi nagparintumeng ken imminum manipud iti dissuor.

Idiay Santa, Ilocos Sur ti Buang ti Banaoang, ti maysa a buang ti danum a pagbuongan ti Karayan Abra iti kabambantayan ti Ilocos, ken nakunkuna a pinartuat babaen ni Angalo.  Idi ugma, ti rehion ti Abra iti daya ti kabambantayan ti Ilocos ket maysa  idi a danaw. Iti maysa a rabii, naturog ni Angalo iti igid ti aplaya ti danaw, ken idi matmaturog, kinugtaranna ti kabambantayan ti Ilocos ken gapu iti dayta binuanganna ti danaw ken pinartuatna ti Buang ti Banaoang.

Dagiti ababa a sarita ni Angalo

Ti asin iti baybay 
Iti maysa nga aldaw, dinamag ni Angalo ti pamiliana a mangala kadagiti bay-on nga addaan kadagiti muton ti asin nga inapitna kadagiti adayo a daga tapno ipanda idiay Manila. Idi magmagnada kadagiti baybay, nga iti dayta a panawen ket saan a naapgad, naitublak dagiti annakna a babai ket natnag idiay baybay dagiti dakkel a muton ti asin. Natunaw dagiti muton ti asin idi natnagda iti danum ken nakapartuat iti kaapgad ti baybay.

Ti ababaw a baybay 
Iti maysa  a napudot unay nga aldaw, dagiti annak a babai ni Angalo ket nagkeddengda nga aglangoy nga itan ket ti Baybay Abagatan Tsina. Ti baybay ket naadalem idi iti daytoy a panawen, ken dagiti annakna a babai ket saanda a nalaing nga aglangoy.  Idi ti maysa nga anakna a babai ket nangrugrugi a malmes, intaneb ni Angalo ti paraypay ti bay-onna wenno ti baagna iti baybay ken nangsagepsep iti adu a danum ken nangpakabael a makatakder manen ti anakna a babai.

Ti turod ti Aplaya ti Suso 
Iti maysa nga aldaw, ni Angalo ken ti asawana a ni Aran ket addada  iti makunkuna ita nga aldawen a kas ti Aplaya ti Suso idiay Santa Maria, Ilocos Sur. Bayat nga adda iti aplaya, nagbunton ni Angalo iti batbato, bassit a mulmula, ken darat tapno mangbukel iti turod. Idi nasaludsod iti pinartuatna, inbagana iti asawana a nagaramid isuna iti turod a kaarngi dagiti susona. Aginggana ita nga aldaw, ti turod iti akin-abagatan  a bangir ti Aplaya ti Suso ket naibagbaga nga isu dayta ti turod.

Dagiti nagibasaran 

Rehion ti Ilocos