Dagiti pagsasao ti Vanuatu

Ti Vanuatu ket addaan kadagiti tallo nga opisial a pagsasao, ti Ingles, Pranses, ken Bislama, ti pagsasao a kreol a naibatay iti Ingles. Ti Bislama ket ti umuna a pagsasao kadagiti adu nga urbano a ni-Vanuatu, dagiti residente ti Puerto Vila ken Luganville. Daytoy ti kadawyan a maikadua a pagsasao kadagiti sabali a lugar iti is-isla ti Vanuatu. Daytoy ket kapada ti Tok Pisin ti Papua Baro a Guinea, ken dagiti dadduma nga asideg a kreol.

Itipay maipatinayon, adda dagiti sumurok a sangagasut a lokal a pagsasao a naiwarwaras kadagiti purpuro. Ti Vanuatu ket ti pagilian nga addaan iti kapusekan dagiti pagsasao iti tunggal maysa a tao iti lubong: daytoy ket agdama a mangipakita iti maysa nga agpakatengnga iti agarup a 1760 nga agsasao para iti tunggal maysa nga indihenio a pagsasao, ken napan iti historikal a kababa iti 565;ti laeng Papua Baro a Guinea  ti makaasideg. Adda dagitoy a pagsasao ket nakaro a naisagmak, ken addaan laeng dagitoy kadagiti sangkabassit nga agsasao, ken adda metten dagiti nadumaduma nga awanen kadagiti kaudian a panawen. Nupay kasta, uray iti ababa a bilang para kadagiti kaaduan nga indihenio a pagsasao, saanda a naikeddeng a madanar a maawan.

Kadagiti kaudian a panawen, ti panagusar ti Bislama a kas umuna a pagsasao ket nakaro a nangapektar dagiti indehenio a pagsasao, a ti panagusar iti populasion ket bimmassiten manipud iti 73.1 aginggana iti 63.2 a porsiento idi baetan ti 1999 ken 2009.

Kadagiti tallo nga opisial a pagsasao, ti Bislama ti kaaduan a naisasao idiay Vanuatu, sarunuen babaen ti Ingles, ken maudi ti Pranses.

Dagiti indihenio a pagsasao 
Ti Vanuatu ket ayan ti ad-adu ngem sangagasut nga indihenio a pagsasao: ti naudi a panagbilang ket mangilista iti 138. Kadagitoy, tallo ti nagbalin nga awanen kadagiti kaudian a dekada.  Adu kadagitoy ket nanaganan manipud iti isla  nakaisasauanda,nge madda met dagiti dakdakkelnga isla nga addaan kadagiti nadumaduma a pagsasao. Ti Espiritu Santo ken Malakula ket isuda ti kaaduan ti pagsasao, nga addaan kadagiti agarup a a dua dosena iti tunggal maysa.

Adda met dagiti nagan ti pagsasao a mangibaga kadagiti network ti dialekto imbes a dagiti nagkaykaysa a pagsasao. Kas pagarigan ti Uripiv, ket ti lugar ti dialekto a naisasao iti ballasiw dagiti nadumaduma nga isla iti Probinsia ti Malampa.Kadagitoy a kaso, ti keddeng no mano a pagsasao ti maibilang ket narigat unay, ken sagpaminsan a ti banag ket kontrobersial. Ti bilang a 112 a nailista dita baba ket mabalin a maigiddiat manipud kadagiti bilang a naisingasing iti literatura, a sangkabassit nga agdepdepende kadagiti  a panagrigrigat.

Amin dagiti indihenio a pagsasao ti Vanuatu ket Oceaniko. Tallo ket sasao a Polinesio iti grupo ti Futuniko: ti Emae, Mele-Fila ken Futuna-Aniwa. Dagiti nabati apagsasao ket maitagikua kadagiti nadumaduma a sanga ti Akin-abagatan nga Oceaniko a sanga ti Oceaniko.

Listaan 
Ti adda dita baba ket ti listaan iti kaaduan nga indihenio pagsasao ti Vanuatu, nga agdama pay laeng a naisasao wenno iti nabiit a kaudian. Daytoy ket mangited kadagiti maitunos a silpo iti Ethnologue ken dagiti listaan ti rekurso ti midia ti OLAC iti pagsasao.

TTulong: Pinduten ti batong ti titulo tapno baaliwan ti pannakaurnos.

Dagiti nota

Dagiti nagibasaran 
 
.
 .
 Lynch, John; Crowley, Terry (2001). Languages of Vanuatu: A new survey and bibliography. Research School of Pacific and Asian Studies.

Dagiti akinruar a silpo 
Reporta ti Ethnologue para iti Vanuatu, mairaman dagiti mapa
Ti kasasaad ti pagsasao idiay Vanuatu babaen ni Terry Crowley