Bantay Apo

Ti Bantay Apo ket dakkel a solpatariko, a mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket addaan iti kangato iti  iti ngato ti lessaad ti baybay, daytoy ti kangatuan a bantay iti pagilian a mabirukan idiay nagbaetan ti Siudad ti Davao ken probinsia ti Davao del Sur ti Rehion XI ken probinsia ti Cotabato ti Rehion XII. Ti pantok ket tanawenna ti Siudad ti Davao iti  ti amianan a daya, ti Siudad ti Digos iti  ti abagatan a daya, ken Siudad ti Kidapawan iti  ti laud.

Ti Bantay Apo ket nadalumpinas ti tuktokna a bantay nga addaan kadagiti tallo a pantok a natuktokan ti  nga abut ti bulkan nga aglaon ti bassit nga abut ti bulkan a danaw. Ti petsa ti kinaudi a panagbettakna ket di ammo, ken awan ti nakeddengan iti naipakasaritaan a panpanawen.

Ti bulkan ket maysa kadagiti kadayegan papanan dagiti agkalkalay-at ti bantay idiay Filipinas a ti pantokna, iti natimbeng, ket masapul ti dua nga aldaw tapno maabaot. Ti immuna a nairehistro a panagkalay-at ket idi Oktubre 10, 1880, babaen ti partido nga indaoluan babaen ni Joaquin Rajal, ti Kastila a gobernador ti Davao.

Konserbasion

Masna a Parke ti Bantay Apo 
Idi Mayo 9, 1936, ti Bantay Apo ket nairangarang a kas nailian a parke babaen ti Proklamasion Blng. 59 babaen ni Presidente Manuel L. Quezon, ken sinaruno met daytoy ti Proklamasion Blng. 35 ti Mayo 8, 1966 kalpasanna ti Proklamasion Blng. 882 ti Septiembre 24, 1996. Idi Pebrero 3, 2004, thi pannakaaprobar ti Republika Tignay Blng. 9237 ket nangibangon ti Bantay Apo a kas nasalakniban a lugar babaen ti kategoria ti masna a parke nga addaan iti kalawa iti ; nga adda met dagiti dua a kaaripingna a lugar iti  ken  a kas dagiti paglappedan a sona, a pakaitedan ti pannakataripatona ken dagiti dadduma pay a panggep.

Urayno daytoy ket nairangaran a Masna a Parke, dagiti agdam a a pagkalay-atan a dalan ket nakaro a nawaraan kadagiti basura babaen dagiti awan responsible nga agkalkalay-at, dayto ket manglukat ti waya para iti panagnurunor ti daga iti ballasiw ti kalbon a bakrasna. Adda met dagiti bantay ken sosial a grupo dagiti agkalkalay-at ket sumangsang-atda kalapasan ti Nasantuan a Lawas/Paskua ti Panagungar, ti kaaduan a paset ti panawen a panagkalay-at, a mapmapan tapno agdalus kadagiti naapektaran a luglugar.

Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO 
Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (DENR) ket insingasingda ti Bantay Apo idi Disembre 12, 2009 para iti pannakairamanna iti listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO. Ti bantay ket inkeddeng babaen ti DENR a kas ti sentro ti endemismo idiay Mindanao. Daytoy ket addaan iti kaaduan a dibersidad ti naibatay ti daga a biolohia iti termino ti flora ken fauna ti lugar ti tunggal maysa. Daytoy ket addaan iti tallo a naisangayan a pormasion ti bakir, manipud iti ababa a tropikal a katuduan a bakir, aginggana ti tengnga ti banbantay a kabakiran, ken iti kanungpalan aginggana ti nangato a banbantay a kabakiran.

Flora ken Fauna 
Ti bantay ket pagtaengan dagiti sumurok a 272 a sebbangan dagiti billit, a 111 kadagitoy ket endemiko iti daytoy a lugar. Daytoy ket ammo pay a pagtaengan ti maysa kadagiti kadakkelan nga agila iti lubong, ti nakaro a naisagmak nga Agila ti Filipinas, ken isu daytoy ti nailian a billit ti pagilian.

Heotermal nga enerhia 
Ti Bantay Apo ket maysa a nasayaat a taudan ti heotermal nga enerhiay. Mabirukan daytoy idiay Baranggay Ilomavis, Siudad ti Kidapawan, Amianan a Cotabato, ti Mindanao Geothermal Production Field nga addaan iti maiparuar a bileg iti 106 MW, ket isu laeng ti agdama a kastoy nga estasion ti elektrisidad idiay Mindanao.

Indihenio a tattao 
Adda met dagiti innem a grupo ti indehenio a tattao nga agtataeng idiay lugar ti Bantay Apo, dagiti Manobo, Bagobo, Ubos, Atas, K’Iagans ken Tagacaolo. Isuda ket nangikeddeng a ti bantay ket sagrado a lugar ken lugar a pagraraeman. Adda met dagiti bilang dagiti henelohia dagiti daulo ti Lumad idiay Abagatan a Tengnga ti Mindanao a mangtugot kadagiti ramutda idiay Bantay Apo. Para kadagiti Lumad, ti termino nga Apo ket naala manipud iti nagan ti apongda a ni Apo Sandawa.

Aktibidad ti pannagna 

Iti kangato iti , ti Bantay Apo ket isu ti kangatuan a bantay iti Filipinas. Daytoy napintas a pantok ket isu ti kadayegan a pagkalay-atan a destinasion iti pagilian.

Adda met dagiti nadumaduma a dalan a tumurong iti pantokna, mangrugi kadagiti probinsia ti Amianan a Cotabato ken Davao. Ti kalakaan a dalan a mapan iti Nailian a Parke ket babaen idiay Siudad ti Kidapawan nga addaan iti natimbeng a pannagna iti 3–4 nga aldaw ti ipapan ken panagsubli. Iti sistema a panangidasig baben ti website PinoyMountaineer.com, ti karigat ti panagkalay-at ket 7 manipud iti 9. Adda met dagiti nadumaduma a mabuya iti dalan a mapan a mairaman ti Danaw Venado, maysa kadagiti kangatuan a danaw iti Filipinas, dagiti solpatara ken dagiti duog nga abut ti bulkan iti asideg ti pantok. Ti bantay ket mabalin a makalay-at iti amin a paset ti tawen wenno mabalin ti agrehistro ken tumipon iti Kalgaw a Panagkalay-at ti siudad wenno ti Tinawen a Pannagna/Panagkalay-at ti Oktubre.

Dagiti ladawan

Kitaen pay 
Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

 Programa ti Global a BUlkanismo: Apo 
 Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Bantay Apo 
 PinoyMountaineer: Dalan ti Bantay Apo Kidapawan-Magpet
 PinoyMountaineer: Pagkalayatan a dalan ti Bantay Apo Kapatagan-Kidapawan
 Ti Bantay Apo iti Summitpost
 Tentatibo a Listaan ti Tawid ti Lubong ti UNESCO

Dagiti estratobulkan
Banbantay ti Filipinas
Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
Dagiti masna a parke ti Filipinas