Kamantiris

Ti kamantiris wenno damortis (Pithecellobium dulce) ket sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Pisum sativum, Fabaceae, a patneng iti Aplaya ti Pasipiko ken asideg kadagiti banbantay ti Mehiko, Tengnga nga Amerika, ken akin-amianan nga Abagatan nga Amerika. Daytoy ket maysa a naipayam-ammo a sebbangan ken kaaduan a naturalisado idiay Karibe, Florida, Guam ken idiay pay India, Bengal ken ti Filipinas. Daytoy ket naikeddeng a kas maysa a makapagraut a sebbangan idiay Hawaii.

Deskripsion 

Ti kamantiris ket kayo a makaabot iti katayag iti agarup a . Ti puonna ket nasiitan ken dagiti bulongna ket agsusumbangir. Ti bulongna ket paris iti immitlog a babassit a bulong nga agarup iti  iti kaatiddog. Dagiti sabong sabong kasla berde-puraw, nabanglo, agtubo kadagiti sanga ken makaabot iti agarup a  iti kaatiddog, ngem agparang dagitoy a kas basbassit gapu ti panagkutkutikot. Dagiti sabong ket agpataud kadagiti rimpuook ti bunga, nga agbalin a derosas no maluom ken aglukat a mangipakita iti makan lasag. Ti lasag ket aglaon ti nasileng a bukbukel a nagtimbukel ken nadalumpinas.

Ti bukel ket maiwaras babaen dagiti billit a mangmangan kadagiti nasam-it a lasag. Ti kayo ket natibker iti igaaw ken mabalin nga agbiag kadagiti namaga a daga manipud iti pantar ti baybay iti kangato iti , a makaaramid iti daytoy a nasayaat nga imuyongan a kas kayo ti kalsada.

Dagiti usar

Kas makan 

Dagiti bunga ket aglaon iti nasam-it ken naalsem a lasag nga idiay Mehiko ken dadduma pay a lugar ket makmakan a naata ken rekado kadagiti nadumaduma a luto ti karne ken inus-usar pay a laok kadagiti mainum iti asukar ken danum (agua de huamuche). Makan pay dagiti bukel ken mapapino a maiyaon iti lana, ken maidagup iti 10% iti kadasenda. Aglaon pay dagitoy iti 28% iti protina.

Kas agas 

Ti ukis ti kayona ken lasag ket astrinhente ken hemoestatiko. Dagiti indihenio a tattao iti Mesoamerika ket us-usarenda ti lasag ken ukis ti kayo a pannggagas kadagiti sakit ti gugot, sakit ti ngipen ken dagiti pagpadara. Ti yaon ti ukis ti kayo ket maus-usar pay para iti sika, kroniko a buris ken daig. Ti yaon dagiti bulong ket inus-usar para kadagiti sakit ti apro ken ti panagatipa iti pannakaalis. Ti binegbeg a bukel ken inus-usar a panagdalus kadagiti ulsera.

Ekolohia 

Ti kamantiris ket mangsangaili a mula kadagiti alimbubudo iti nabeddengan iti nalabbasit a pixie (Melanis pixe), tallo-putik a ruot duyaw (Eurema blanda) ken dagiti dadduma pay a burbur.

Dagiti kapada a nagan 

Depende iti rehion iti nakaimulaan ti kamantiris ket naam-ammuan met kadagiti nadumaduma a nagan. Idiay patnengna a Mehiko, ti kayo ket naam-ammuan a kas ti huamuche, guamuche / huamúchil/ guamúchil / cuamúchil / a naala manipud iti naganna iti Nahuatl a cuauhmochitl. Iti kaaduan a rehion daytoy ket tinawtawagan pay iti  "pinzán"', wenno guamá americano (Puerto Rico).

Daytoy ket tinawtawagan iti "seema chintakaya" idiay Telugu. Ti nagan a "monkeypod" ket kadawyan nga inus-usar para iti tudo a kayo iti (Albizia saman). Dagiti sabali pay a nagan ket blackbead, nasam-it nga Inga, ផ្លែអំពិលទឹក(Plaeh umpel tek) (Khmer), Makham thet ,ʻopiuma''' (Hawayano), kamachile (Filipino), கொர்கலிக்காய்/ கோணக்காய்/ கோன புளியங்கா/ கொடுக்காப்புளி kodukkappuli (Tamil), ದೊರ ಹುಣಸೆ/ಸೀಮೆ ಹುಣಸೆ dora hunase wenno seeme hunase (Kanares), વિલાયતી આંબલી vilayati ambli (Gujarati), जंगल जलेबी jungle jalebi wenno ganga imli (Hindi), তেঁতুল tetul (Bengali), seeme hunase (Kanares), विलायती चिंच vilayati chinch (Marathi)  ken సీమ చింత seema chinta (Telugu).

Idiay India daytoy ket tinawtawagan iti "siit ti Madras", urayno daytoy ket saan a patneng iti Madras. Ti nagan a "Salamagi ti Manila" ket makallilaw pay daytoy, gapu ta daytoy ket saan met nga asideg a kabagian ti  salamagi, wenno patneng iti Manila.

Daytoy a mula ket ammo kadagiti nadumaduma nga ub-ubing a sinonimo:
 Acacia obliquifolia M.Martens & Galeotti
 Day man " شجرة الديمان " Yemen, Adenاليمن, عدن
 Albizia dulcis (Roxb.) F.Muell.
 Feuilleea dulcis (Roxb.) Kuntze
 Inga camatchili Perr.
 Inga dulcis (Roxb.) Willd.
 Inga javana DC.
 Inga javanica DC.
 Inga lanceolata sensu BlancoInga lanceolata Willd. ket Pithecellobium lanceolatum Inga leucantha C.Presl
 Inga pungens Willd.
 Mimosa dulcis Roxb.
 Mimosa edulis Gagnep.
 Mimosa pungens (Willd.) Poir.
 Mimosa unguis-cati BlancoMimosa unguis-cati L. ket Pithecellobium unguis-cati Pithecellobium littorale Record
 Pithecollobium dulce'' (Roxb.) Benth. (lapsus)

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

Bariweswes dagiti mula ti USDA: Pithecellobium dulce
Kamatsile: Pithecellobium dulce
Dagiti sebbangan ti PIER: Pithecellobium dulce
Manila Tamarind: Pithecellobium dulce
Komision para iti Pakaammo ken ti Usar ti Biodibersidad ti Mehiko: Pithecellobium dulce

dulce