Mustafa Kemal Atatürk

Ni Mustafa Kemal Atatürk (; 19 Mayo 1881 (Sapasap) – 10 Nobiembre 1938) ket maysa idi nga Otomano ken Turko nga opisial ti buyot, rebolusionario nga estadista, mannurat, ken ti immuna a Presidente ti Turkia. Isu ket naipammadayawan a kas ti nangibangon ti Republika ti Turkia. Ti apelyidona, nga Atatürk (a kayatna a sawen ket "Ama dagiti Turko"), ket naited idi kaniana (ken maiparit ti usaren ti siasinoman a tao) idi 1934 babaen ti Turko a parlamento.

Ni Atatürk ket maysa idi nga opisial ti militar idi las-ud ti Umuna a Sangalubongan a Gubat. Kalpasan ti panakaabak ti Otomano nga Imperio iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, isu ket nangidaulo ti Nailian a Tignay ti Turkia iti Turko a Gubat ti Panagwayawayas. Idi nakabangon ti probisional a gobierno idiay Ankara, inabakna dagiti puersa nga impatulod babaen dagiti Aliado. Dagiti militar a kampaniana ket nakagun-odan ti pannakawayawaya ti Turkia. Ni Atatürk ket nangirugi kadagiti programa ti politiko, ekonomiko, ken dagiti kultural a reporma, a nagsuksukimat a mangbalbaliw ti dati nga Otomano nga Imperio iti maysa a moderno, a naibatay ti laud ken sekular a pagilian nga estado. Babaen ti panangidaulona, adda dagiti rinibu  a pagadalan ti naipatakder, ti kangrunaan nga edukasion ket naaramid idi nga awan bayadna ken kapilitan, bayat a dagiti panagbayad ti buis dagiti agtaltalon ket naipabassit. Dagiti pamunganayan a reporma ni Atatürk, a puonan ti pannakabangon ti moderno a Turkia, ket naitudtudo a kas ti Kemalismo.

Nasapa a biag 

Ni Mustafa Kemal Atatürk ket naipasngay kadagidi nasapa a bulan iti 1881, a mabalin nga idiay kaarrubaan ti Ahmed Subaşı wenno idiay Kalsada Islahhane (tatta nga aldaw iti Kalsada Apostolou Pavlou) idiay Kaarrubaan iti Koca Kasım Pasha (daytoy a balay tattan ket maysa a museo) idiay Salonica (tatta nga aldawen ket ti Thessaloniki), iti Otomano nga Imperio, iti inana ani Zübeyde Hanım (maysa a mangibalblay) ken ti amana a ni Ali Rıza Efendi (maysa a opisial ti militar, kleriko ti kasuratan ti titulo ket agtagtagilako ti tarikayo). Maysa laeng kadagiti kakabsat ni Mustafa, ti maysa kasatna a babai nga agnagan ti Makbule (Atadan) ti nagbiag iti kinaubing; daytoy a kabsatna ket pimmusay idi 1956. Segun ken ni Andrew Mango, isuna ket naipasngay iti  maysa a pamilia nga idi ket Muslim, ti agsasao ti Turko ken gangani ti tengnga a klase. Segun tiEncyclopaedia Judaica, maysa a naiyunayunay a sapasap nga inararamid idi dagiti adu a Hudio iti Salonika ket ni Atatürk idi ket maysa a Doenmeh (kripto-Hudio) a tinaudan.Adu kadagiti relihioso a kasuppiat ni Atatürk ket kinaykayatda daytoy a panirigan. Ti amana a ni Ali Rıza ket naipanpanunotan dagiti dadduma nga isu ket maysa nga Albanes a tinaudan; nupay kasta, segun ken ni Falih Rıfkı Atay, dagiti kaputotan ni Ali Rıza ket dagidi Turko, a dimtenga a nagtaud manipud iti Söke idiay Probinsia ti Aydın iti Anatolia. Ti inana a ni Zübeyde ket naipanpanunotan nga isuna ket Turko a tinaudan ken segun ken ni Şevket Süreyya Aydemir, isuna idi ket Yörük a kaputotan. Adda pay dagiti naisingsingasing a maipanggep ti bassit nga Eslabo a tinaudanna.

Isuna ket naipasngay a kas ni Mustafa, ken ti maikadua a naganna a Kemal (kayatna a sawen ket Kalibnos wenno Kinalakay) ket naited idi kaniana babaen ti nagsursuro kaniana iti matematika, a ni Kapitan Üsküplü Mustafa Efendi, segun ken ni Afet Inan iti panagraraem iti kalaingna ken kinalakay, ken segun ken ni Ali Fuat Cebesoy, gapu ta ti manursuro a ni Mustafa Efendi ket kinayatna a maisalumina ti estudiantena a kanagnaganna, urayno ti biograpona a ni Andrew Mango ket nangisingsingasing nga isuna met laeng ti nagpili ti nagan a kas ti pamamdayaw ti nailian a mannaniw a ni Namık Kemal. Kadagiti nasap a tawtawenna, ti inana ket nagawawis ken ni Mustafa Kemal a mapan kadagiti relihioso a pagadalan, nga isuketnagkedked ken nabiit laeng a napan. Kalpasanna, isuna ket napan iti Eskuela Şemsi Efendi (ti maysa a pribado nga eskuela nga adda ti ad-adu a sekular a kurikulo) iti panagiturturong iti amana. Dagiti nagannak kaniana ket kinaykayatda nga isu ket makaadal kadagiti panagtagilako, ngen ti awan a panagkonsulta kaniada, ni Mustafa Kemal ket nangala ti panagserrek nga esksaminasion para iti Eskuela ti Milisia ti Salonica (Selanik Askeri Rüştiyesi ) idi 1893. Idi 1896, isu ket simrek idiay Nangato a Pagadalan ti Milisia ti Monastir. Idi 14 Marso 1899,
isu ket simrek idiay Milisia nga Akedemia ti Otomano idiay kaarubaan iti Pangaltı iti kaunegan ti Şişli a distrito ti Otomano a kapitolio a siudad ti Konstantinopla (moderno nga Istanbul idiay Turkia) ken nagturpos idi 1902. Kalpasanna isu ket nagturpos manipud idiay Milisia a Kolehio ti Otomano idiay Konstantinopla idi 11 Enero 1905.

Dagiti nota

Dagiti akinruar a silpo 

 
1881 a pannakaipasngay
1938 nga ipupusay
Dagiti presidente ti Turkia
Dagiti nasionalista
Nangruna nga artikulo