Sasao a Filipino

Iti lingguistika, ti sasao a Filipino ket ti insingasing idi 1991 babaen ni Robert Blust nga amin dagiti pagsasao ti Filipinas ken akin-amianan a Sulawesi—malaksid ti Sama–Bajaw (sasao dagiti "Dagiti Sitano ti Baybay") ken dagiti sumagmamano a pagsasao ti Palawan—ket mangporma ti subpamilia ti sasao nga Austronesio. Urayno ti Filipinas ket asideg iti sentro ti Austronesio a panagpadakkel manipud iti Formosa, adda laeng bassit a linguistiko a pagdumadumaan dagiti agarup a 150 a pagsasao ti Filipinas, a mangisingasing a ti nasapsapa a dibersidad ket napunasen babaen ti pannakaiwaras ti puonan ti moderno a sasao a Filipino.
Ti sasao a Filipino ket mangbukel ti kaduogan a saan a sasao a Formosano iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, nga agraman kadagiti nadumaduma a pagsasao a mangpreserba ti proto-Austronesio a schwa ken asonante ti d–r a napukaw iti sasao a Sunda–Sulawesi.

Pannakaidasig 
Manipud iti agarup nga amianan agingga iti abagatan, da Adelaar ken Himmelmann (2005) ket bingayenda dagiti sasao a Filipino kadagiti sumaganad a grupo:

Sasao nga Akin-amianan a Filipino
Sasao a Bataniko (dagiti 4 a pagsasao iti pagbaetan ti Luzon ken Formosa)
Sasao nga Akin-amianan a Luzon (dagiti 40 a pagsasao, mairaman ti Ilokano)
Sasao a Tengnga a Luzon (dagiti 5 a pagsasao, mairaman ti Kapampangan)
Sasao nga Akin-amianan a Mindoro (wenno Amianan a Mangyan; dagiti 3 a pagsasao)

Sasao nga Akin-abagatan a Mindoro (dagiti 3 a pagsasao)
Sasao a Tengnga a Filipino (dagiti 40 a pagsasao, mairaman ti Tagalog ken Cebuano)
Sasao a Palawan (dagiti 3 a pagsasao)
Sasao a Mindanao (dagiti 20 a pagsasao)
Sasao a Gorontalo–Mongondow (dagiti 9 a pagsasao ti Gorontalo ken Amianan a Sulawesi)
Sasao a Kalamian (dagiti 2 a pagsasao ti akin-amianan a Palawan)
Sasao nga Abagatan a Mindanao (dagiti 5 a pagsasao)
Sasao a Sangiriko (dagiti 4 a pagsasao ti Sangir ken Is-isla Talaud)
Sasao a Minahasan (dagiti 5 a pagsasao ti Amianan a Sulawesi)

Iti pay maipatinayon, dagiti pagsasao ti Umiray Dumaget, Manide ken Inagta Alabat ket saanda a naidasig iti kaunegan ti pamilia ti sasao a Filipino.

Panangiyasping iti bokabulario 
Ti tsart ti panangiyasping a pagbaetan dagiti nadumaduma a sasao a Filipino manipud iti amianan agingga iti abagatan nga umuna ti Proto-Austronesio para iti panangiyasping.

Dagiti pagsasao ti Negrito ti Filipinas 
Dagiti tattao a Negrito ti Filipinas ket agsasaoda kadagiti nadumaduma pagsasao. Addaanda iti ad-adu a pannakaipada kadagiti kaarruba a pagsasao ngem iti tunggal maysa kaniada, ken nailista laeng ditoy a kas maysa a katulong iti pananginagan.

Lobel (2013) 
Ni Lobel (2013) ket ilistana dagiti sumaganad nga etnolingguistiko a grupo ti Nangisit a Filipino (kas dagiti Negrito ti Filipinas).

Akin-amianan a Luzon
Umiray Dumaget
Remontado Dumagat
Alta, Akin-amianan
Alta, Akin-abagatan
Arta
Agta ti Casiguran
Agta ti Nagtipunan
Agta ti Dinapigue
Agta ti Tengnga a Cagayan
Pahanan (Agta)
Agta ti Dupaningan
Atta (dagiti 3-4 a pagsasao)

(Ni Lobel (2010) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito a naisasao idiay akindaya nga aplaya ti Isla ti Luzon, nailista manipud iti amianan angingga iti abagatan.)

Agta ti Dupaningan (sanga ti Akin-amianan a Luzon)
Agta ti Pahanan
Agta ti Casiguran
Umiray Dumaget
Agta Remontado
Inagta Alabat
Manide (di naidasig)
Inagta Partido
Inagta Rinconada
Iti pay maipatinayon, da Robinson ken Lobel (2013) ket isuppiatda a ti Agta ti Dupaningan, Agta ti Pahanan, Agta ti Casiguran, Agta ti Nagtipunan, Agta ti Dinapigue, ken ti Paranan ket saan a tagikua ti sanga ti Akin-amianan a Kordiliera, ngem imbes ket a ti baro a sanga a tinawtawaganda iti Akin-amianan a daya a Luzon, nga inkeddengda a kangrunaan a sanga ti grupo ti Akin-amianan a Luzon (Kordiliera).

Banbantay ti Zambales
Ayta Mag-indi
Ayta Mag-anchi
Ayta Abellen
Ayta Ambala
Ayta Bataan ( Ayta Magbukun)

Akin-abagatan a Luzon
Inagta Rinconada
Inagta Partido
Manide
Inagta Alabat (ken Inagta Lopez)

Akin-abagatan a Filipinas
Inata (mabalin a dagiti 2 a dialekto)
Inati (Inete) (dagiti 2 a dialekto?)
Mamanwa
Batak (dagiti 5-8 a dialekto)
Iraya (Mangyan)
Ata/Tigwa/Matigsalug Manobo

Dagiti karuay nga awanen
Agta ti Bantay Iraya ( Daya a Danaw Buhi Agta)
Inagta Alabat
Agta ti Dicamay: naisasao idiay Karayan Dicamay idiay akinlaud a bangir ti Sierra Madre idiay asideg ti Jones, Isabela; naireporta a pinaawan dagiti nagtataeng nga Ilokano idi baetan ti 1957 ken 1974 (Headland 2003:7)
Villa Viciosa Agta

Reid (1994) 
Ni Reid (1994) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito.
Amianan nga Agta
Arta – dagiti 12 a nabati nga agsasao idiay Aglipay, Quirino, idi 1990
Alta
Amianan nga Alta – naisasao idiay Aurora
Abagatan nga Alta (Kabuluen) – naisasao kadagiti probinsia ti Nueva Ecija ken Bulacan 
Sentral Agta – naisasao idiay akindaya a Luzon; mairaman ti Umiray
Abagatan nga Agta
Camarines Norte
Camarines Sur
Sinauna
Ayta – dagiti 6 a nadumaduma a pagsasao a naisasao idiay Banbantay ti Zambales segun kenni Wimbel (1986):
Abelen
Aberlen
Magganchi
Maggindi
Ambala
Magbeken Ayta

Dagiti dadduma pay a pagsasao dagiti Negrito ti Filipinas
Ata Manobo – naisasao idiay Mansalinao, Davao
Batak – naisasao idiay Palawan
Inati
Mamanwa – naisasao idiay Agusan

Ti Ethnologue ket manginayon iti awanen ken di naidasig a Katabaga iti Akin-abagatan a Luzon.

Kitaen pay
Taga-ugma a sinursuratan a Filipino
Ortograpia a Filipino
Alpabeto a Filipino
Alpabeto nga Abakada
Pagsasao a Filipino
Komisyon sa Wikang Filipino
Literatura ti Filipinas
Dagiti pagsasao ti Filipinas

Dagiti nagibasaran 

Fay Wouk and Malcolm Ross (ed.), The history and typology of western Austronesian voice systems. Australian National University, 2002.
K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, The Austronesian languages of Asia and Madagascar. Routledge, 2005.
Austronesian Basic Vocabulary Database, 2008.

Dagiti silpo ti ruar 
Dagiti komparatibo a bokabulario ti Filipinas ken dagiti sabali a pagsasao ti nga Austronesio (Wiktionary)

 01
Dagiti pagsasao ti Indonesia
Dagiti pagsasao ti Malaysia