Ehipto

Ti Ehipto, { ,  ,  ), opisial a ti Arabo a Republika iti Ehipto, Arabiko: , ket maysa a pagilian a nangruna idiay Amianan nga Aprika, nga adda iti Sinai a Peninsula a mangbukel ti maysa a daga a rangtay idiay Abagatan a laud nga Asia. Ti Ehipto ngarud ket maysa a transkontinental a pagilian, ken maysa a nangruna a bileg idiay Aprika, ti Mediteraneo a Labneng, ti Tengnga a Daya ken ti Muslim a lubong. Mangsakop daytoy ti kalawa iti agarup a , ti Ehipto ket nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Gaza Strip ken Israel iti amianan a daya, ti Baybay Nalabbaga iti daya, ti Sudan iti abagatan ken ti Libya iti laud.

Ti Ehipto ket maysa kadagiti kaaduan ti populasion a pagilian idiay Aprika ken ti Tengnga a Daya. Kaaduan kadagiti agarup a 81 a riwriw a tattaona ket agtaeng iti igid iti Karayan Nilo, iti kalawa ti agarup a , a daytoy laeng ti mabirukan a mataltalon a daga. Dagiti dakkel a lugar iti Desierto ti Sahara ket bassit laeng dagiti agtaeng. Agarup a kagudua kadagiti agtaeng iti Ehipto ket adda kadagiti urbano a luglugar, a kaaduan ket maiwarwaras iti ballasiw kadagiti napusek ti populasion a sentro iti kalatakan a Cairo, Alexandria ken dagiti daduma pay a kangrunaan a siudad idiay Nile a Delta.

Dagiti momumento idiay Ehipto a kas ti Giza a piramida a patakder ken ti bukodna a Nalatak nga Espinghe ket pinatakder babaen ti bukodna a taga-ugma a sibilisasion. Dagiti bukodna a taga-ugma a nadadael, a kas dagiti Memphis, Thebes, ken Karnak ken ti Tanap dagiti Ari iti ruar ti Luxor, ket naimudingan a pakipatengngaan iti arkeolohiko a panagadadal. Ti turismo nga industria ken ti Baybay Nalabbaga a Riviera ket pagtrabahuan dagiti agarup a 12% nga Ehipsio.

Ti ekonomia ti Ehipto ket maysa  kadagiti nakadumduma iti Tengnga a Daya, nga adda kadagiti paset a kas ti turismo, agrikultura, industria ken serbisio a gangani nga agpapada ti lessaad dagiti pinataudan.

Idi kasapaan ti 2011, ti Ehipto ken napan iti maysa a rebolusion, a nagbanagan ti pannakaikkat ni Presidente Hosni Mubarak kalpasan ti gangani a 30 tawtawen a nagturay.

Ti panagbutos ti Presidente ket naiskediul iti Mayo 2012.

Nagnagan 
Ti nagan nga Ehipto ket naala manipud ti taga-ugma a Griego  (), babaen ti Tengnga a Pranses nga Egypte ken Latin . Daytoy ket naipakita iti nasapa a Griego a Linear B a tabtableta a kas ti 𐁁𐀓𐀠𐀴𐀍 a-ku-pi-ti-yo. Ti panaginagan nga aigýpti-, aigýptios ket binulod idi ti Koptiko a kas ti  , , ken manipud diay iti Arabiko a kas ti  , a naipasubli a naporma iti  , nga iti Ingles a Copt. Dagiti Griego a porma ket binulod manipud ti  Naladaw nga Ehipto (Amarna) Hikuptah "Memphis", ti pannakadadael ti nasapsapa a Ehipsio a nagan a Hwt-ka-Ptah (), a kayatna a sawen ket "pagtaengan ti ka (kararua) ni Ptah", ti nagan ti templo iti dios a ni Ptah idiay Memphis. Ni Strabo ket nangibaga ti nagtaudan ti nagan manipud ti folk nga etimolohia nga iti  () ket nagbalin a kas ti kompuesto manipud ti  (), a kayatna a sawen ket "ti baab ti Egeo".

Ti  () ket isu ti Literario nga Arabiko ken ti moderno nga opisial a nagan ti Ehipto, bayat a ti  () ket isu ti sapasap a pannakabalikas iti Ehipsio nga Arabiko. Ti nagan ket manipud ti Semitiko a punganayan, a dagus a kognado kadagiti sabali a Semitiko a balikas para iti Ehipto a kas ti Hebreo  (), a literal a kayatna a saoen ket "dagiti dua nga ilet" (ti pannakaibasar ti dinastiko a panagsinsina ti ngato ken baba nga Ehipto). Ti balikas ket kasisigud a nangibagbaga ti "metropolis" wenno "sibilisasion" ket ti kayatna a sawen ket "pagilian", wenno "prontera-daga".

Ti taga-ugma nga Ehipsio a nagan ti pagilian ket Kemet () ⟨𓆎𓅓𓏏𓊖⟩, a kayatna a sawen ket "nangisit a daga", a mangibagbaga ti nalames a nangisit a dagdaga ti nalayusan a tanap ti Nilo, a naisalsalunina manipud ti deshret (), wenno "nalabbasit a daga" iti desierto. Ti nagan ket naibagbaga a kas ti  ken iti Koptiko a paset ti pagsasao nga Ehipsio, ken nagparang idi nasapa a Griego a kas  (). Ti sabali pay a nagan idi ket  "daga ti igid ti karayan". Dagiti nagan ti Akinngato ken Akinbaba nga Ehipto ket dagidi Ta-Sheme'aw () "sedgeland" ken Ta-Mehew () "amianan a daga".

Dagiti nota

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

Gobierno
 Portal ti Serbisio ti Gobierno ti Ehipto  (Arabiko, Ingles)
 Portal ti Pakaammo ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
 Sentro a Suporta ti Pakaammo ken Panagikeddeng ti Ehipto (Arabiko, Ingles)
 Dagiti Serbisio ti Estado ti Ehipto (Arabiko, Ingles, Pranses)

Ehipto
Dagiti pagilian idiay Aprika
Dagiti Arabo a republika
Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Arabiko
Dagiti adda ti dua a kontinente a pagilian
Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Nalabbasit
Dagiti pagilian ti Baybay Mediteraneo
Dagiti pagilian ti Daya a Mediteraneo
Pagpagilian ti G15
Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
Dagiti estado a kameng ti Liga ti Arabo
Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
Dagiti estado a kameng ti Kappon para iti Mediteraneo
Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
Dagiti pagilian ti Tengnga a Daya
Amianan nga Aprika
Dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika
Akinlaud nga Asia
Nangruna nga artikulo