Imperio a Gupta

Ti Imperio a Gupta (, ) ket maysa idi a taga-ugma nga Indiano nga imperio nga adda idi agarup a 320 aginggana idi 550 CE ken nangsakup ti kaaduan ti Indiano a Subkontinente. Daytoy ket binangon babaen ni Maharaja Sri Gupta, ti dinastia ket modelo ti maysa a klasiko a sibilisasion. Ti kappia ken kinarang-ay a napartuat babaen ti panangidaulo dagiti Gupta ket nangpakabael ti panagsukimat kadagiti sientipiko ken artistiko a gangandat. Daytoy a paset ti panawen ket tinawtawagan a kas ti Nabalitokan a Panawen ti India ket namarkaan daytoy idi babaen ti adu a inbension ken naduktalan iti siensia, teknolohia, inhennieria, arte, dialektiko, literatura, lohika, matematika, astronomia, relihion ken pilosopia a nagpasingked dagiti elemento a sapasap ng ammo a kas ti Hindu a kultura. Chandra Gupta I, Samudra Gupta ti Natan-ok, ken Chandra Gupta II ti Natan-okt ket isu dagitoy idi kadagiti kalatakan a nagturturay ti Gupta a dinastia. Ti maika-4 a siglo CE a daniw ti Sanskrito a Kalidasa, ket nangpadayaw kadagiti Gupta a nagparukma kadagiti agarup a duapulo ket maysa a pagarian, iti uneg ken ruar ti India, a mairaman ti pagarian dagiti Parasika (Persiano), dagiti Huna, dagiti tribu ti Kambojas a mabirukan idiay laud ken daya dagiti Oxus a ginget, dagiti Kinnaras, Kirata ken dadduma pay.

Ti kangatuana puntos daytoy a kultural a kreatibidad ket dagiti napintas nga arkitekto, eskultura ken pinintaan. Ti Gupta a paset ti panawen ket nagpataud kadagiti eskolar a kas ni Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, Vishnu Sharma ken Vatsyayana a nakaaramid kadagiti adu a panagrang-ay kadagiti adu nga akademiko a lugar a pagobraan. Ti siensia ken politikal nga administrasion ket nakaabot ti kinangato idi las-ud ti Gupta a panawen. Ti napigsa a panakaibedbed ti panaglaklako ket nangpakabael ti rehion a kas maysa a nangruna a sentro ti kultura ket nangidisso ti rehion a kas ti kuartel a nangimpluensia kadagiti asideg a pagarian ken dagiti rehion idiay Burma, Sri Lanka, ken Abagatan a daya nga Asia.

Dagiti kasapaan a magun-od  nga Indiano nga epiko ket naipagpagarup a naisursurat iti lawlaw ti daytoy a paset ti panawen. Ti imperio ket nagin-inut a naapday gapu kadagiti nadumaduma a banag a kas ti kaadu a pannakapukaw ti teritorio ken imperial a turay a gapuanan babaen ti kabukbukodanda a pannakiringringgor ken panagraut babaen dagiti tattao a Huna manipud idiay Tengnga nga Asia. Kalpasan ti panakarebba ti Imperio a Gupta idi maika-6 a siglo, ti India idi ket tinurayan manen babaen dagiti nadumaduma a rehional a pagarian. Ti bassit a linia ti Gupta a sangkaputotan a nagtultuloy a nagturay ti Magadha kalpasan ti pannakadadael ti imperio. Dagitoy a Gupta ket dimteng nga inikkat baben ti nagturay ti Vardhana a niHarsha Vardhana, nga isu ti nangbangon ti maysa nga imperio iti umuna agudua ti maika-7 a siglo.

Taudan dagiti Gupta 

Segun kadagiti adu a historiador, ti Imperio a Gupta ket maysa idi a Vaisia a dinastia. Ti historiador a ni Ram Sharan Sharma ket nangiyunay-unay a dagiti Vaisia a Gupta "ket nagparang a kas maysa a reaksion kadagiti mangirurumen nga agturturay". A.S. Altekar, ti maysa a historiador ken arkeologo, a nagsursurat kadagiti adu a libro iti Gupta a sensilio, Ken naikedkeddeng pay a ti kasta kadagiti Gupta a kas Vaisia iti batayan ti taga-ugma nga Indiano a teksto iti linteg, a nangibagbaga ti nagan a nangipatpatingga iti Gupta para iti kameng iti Vaisia a kasta. SEgun ti historiador a ni Michael C. Brannigan, ti ibabangon ti Imperio a Gupta ket maysa kadagiti kadayegan a panaglabsing iti kasta a sistema iti taga-ugma nga India.

Ni Fa Xian ket isu idi ti immuna kadagiti Insik a peregrino a nangbisista ti India idi las-ud ti panagturay ti Gupta nga emperador a ni Chandragupta II. Isu ket nangrugrugi ti panagbanniagana manipud idiay Tsina idi 399 CE ken naabutna ti India isi 405 CE. Idi las-ud ti panaggianna idiay India aginggana idi 411 CE, isu idi ket nagperegrino idiay Mathura, Kanauj, Kapilavastu, Kushinagar, Vaishali, Pataliputra, Kashi ken Rajgriha ken nangararamid kadagiti naannad a panagpalpaliiw a maipanggep kadagiti kasasaad ti imperio. Ni Fa Xian ket naay-ayatan idi gapu ti kinaalumaymay ti administrasion. Ti Panagdusa a Kodigo idi ket naalumaymay ken dagiti panagbasol ket dinusa babaen ti laeng ti multa. Manipud kadagiti panaglaglagipna, ti Imperio a Gupta ket narang-ay idi a paset ti panawen, aginggana idi nadadael ti Roma-Tsina nga aksis ti pagtagilakuan idi natuang ti Han a dinastia, dagiti Gupta ket agpayso a nagrang-ayda idi.

Dagiti nota

Dagiti nagibasaran 

 Harle, J.C., The Art and Architecture of the Indian Subcontinent, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, 
Majumdar, R.C. (1977). Ancient India, New Delhi:Motilal Banarsidass, 
Raychaudhuri, H.C. (1972). Political History of Ancient India, Calcutta: University of Calcutta 
Shiv Chhatrapati 14 Pebrero2013 @ 5:43 pm

Adu pay a mabasbasa 
Andrea Berens Karls & Mounir A. Farah. World History The Human Experience.

Dagiti akinruar a silpo 

 Frontline nga Artikulo iti Arte ti  Gupta a Paset ti Panawen
 Regents Prep:Sangalubongan a Pakasaritaan: Nabalitokan a Panpanawen:Imperio a Gupta 
 Sinursuratan dagiti Gupta ken dagiti kontemporarioda 
 Dagiti Sensilio ti Imperio a Gupta 

Dagiti naipakasaritaan nga imperio ti Hindu
Dagiti imperio ken pagarian ti India
Taga-ugma nga India
Pakasaritaan ti Banglades
Pakasaritaan ti Bengal
Pakasaritaan ti Pakistan
Dagiti dinastia ti India
Dagiti dati nga imperio
Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi maika-3 a siglo
 
Nangruna nga artikulo