Masna a Parke ti Akin-amianan a Sierra Madre

Ti Masna a Parke ti Akin-amianan a Sierra Madre ket ti kadakkelan a nasalakniban a lugar iti Filipinas a mangsakop iti akin-amianan a kabambantayan iti Sierra Madre iti akindaya a Luzon. Mabirukan ti parke iti akindaya a parte ti probinsia ti  Isabela iti Tanap ti Cagayan (Rehion II) nga aglaon iti dagup a . Daytoy ket immuna a nairangarang a reserba ti kaatapan a mangsakop iti kalawa iti kaunegan ti rayus iti  iti Punto ti Palanan nga ammo a kas ti Lugar ti Kaatapan ti Palanan babaen ti Surat dagiti Instruksion Blng. 917-A a pinirmaan babaen ni Presidente Ferdinand Marcos idi Septiembre 7, 1979. Idi Marso 10, 1997, ti lugar ket nabaliwan a kas masna a parke babaen ti panagpirma iti Proklamasion Blng. 978 babaen ni Presidente Fidel Ramos.

Naikeddeng ti parke akas ti kabaknangan kadagiti termino iti henetiko, dagiti sebbangan ken dibersidad ti habitat iti Filipinas. Daytoy ket maysa kadagiti sangapulo a prioridad a nasalakniban a lugar iti pagilian a tinaripato babaen ti bukodna nga Opisina ti Pannagtaripato iti Nasalakniban a Lugar nga indauluan babaen ti Rehional nga Ehukutibo Direktor ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso para iti Rehion II babaen kadagiti tarabay iti Artikulo III ti Tignay ti Republika 9125, nga ammo pay a kas ti Tignay ti Masna a Parke ti Akin-amianan a Sierra Madre (NSMNP) ti 2001. Idi 2006, nainayon ti nasalakniban a lugar iti tentatibo a listaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO.

Heograpia 

Mabirukan ti Masna a Parke ti Akin-amianan a Sierra Madre iti tengnga a parte ti kabambantayan ti Sierra Madre a gumay-at manipud iti probinsia ti Aurora aginggana iti Cagayan. Daytoy ket buklen ti kalawa ti daga iti  ken kalawa ti aplaya iti  a heograpiko a maitunos kadagiti ili ti Isabela iti Palanan, Divilacan ken Maconacon, ken dagiti pay paset ti San Mariano, Dinapigue, San Pablo, Cabagan, Tumauini ken ti siudad ti Ilagan. Daytoy ket mabeddengan iti amianan babaen ti Karayan Dikatayan, iti abagatan babaen ti Karayan Disabungan, iti laud babaen ti Tanap ti Cagayan, ken iti daya babaen ti Baybay Filipinas.

Ti parke ket maiduma babaen dagiti natayag a bantay nga addaan kadagiti napadsok a bakras iti tengnga a paset ti kabambantayan ken kaaduan a moderado a dagiti napadsok a bakras iti turong ti aplaya. Ti Bantay Cresta iti akinlaud a bangir ti Sierra Madre ket ti kangatuan a pantok iti parke iti elebasion iti . Ti maikadua a kangatuan a bantay ket ti Divilacan iti elebasion iti  a mabirukan iti akindaya a sikiganna.

Maayusan ti Akin-amianan a Sierra Madre babaen dagiti 14 a nangruna a sistema dagiti karayan, 11 kadagitoy ket agatian iti Baybay Filipinas ken 3 ti agayus iti Rio Grande de Cagayan a kas dagiti tributario ti Karayan Ilagan. Ti Karayan Palanan, nga addaan iti lugar a pagayusan iti  wenno 29% iti daguo a kalawa ti parke, ket isu ti kadakkelan, sarunuen babaen ti Karayan Abuan ken Karayan Catalangan.

Biodibersidad 

Ti Masna a Parke ti Akin-amianan a Sierra Madre ket adda iti kaunegan ti Sona ti Bioheograpiko ti Sierra Madre a mabirukan iti igid ti akindaya a bangir ti Tengnga a Luzon. Daytoy ket naikeddeng a kas maysa kadagiti kangrunaan a sistema dagiti nalasakniban a lugar iti Filipinas gapu  kadagiti nadumaduma a sebbangan dagiti karnarna a sebbangan iti suportarannna a flora ken fauna. Mairaman dagitoy ti agila ti Filipinas, giant golden-crowned flying fox, agila-kullaaw ti Filipinas, kiaw ti Isabela, berde a pawikan, [[loggerhead a pawikan], hawksbill a pawikan, buaya ti Filipinas ken dugong. Daytoy ket pagtaengan pay ti green-faced parrotfinch ken ti Northern Sierra Madre forest monitor.

Ti parke ket habitat pay dagiti adu nga endemiko a sebbangan dagiti mula a mairaman dagiti nadumaduma a sebbangan ti natayag, nalinteg ken nakuttong a kayo iti pamilia ti Dipterocarpaceae a kas ti Shorea spp. ken Hopea spp.; dagiti nadumaduma nga orkidia a kas ti Dendrobium aclinia; ti mula a millettia; ken dagiti sebbangan ti citrus a mula iti Aurantioideae.

Mangabungot iti kakaykayoan ti kadakkelan a paset ti parke ken sarunuen babaen dagiti daga ti talon ken karuotan. Dagiti adda iti igid ti baybay nga ili ti Palanan ken Maconacon a kaaduan a pakabirukan kadagiti daga ti talon, dagiti kaaduan nga apit ket ti pagay, niog, mais, mani, pinia ken dagiti dadduma pay nga apit ti nateng. Kaaduan a mabirukan dagiti karuotan ken dagiti lugar ti bassit a kayo iti abagatan-akindaya a parte ti parke a pagtubuan dagiti pan-aw ken talahib.

Kitaen pay 
 Nailian a Parke dagiti Ubbog ti Fuyot

Dagiti nagibasaran 

Dagiti masna a parke ti Filipinas