Nailian a Santuario ti Bantay Samat

Ti Nailian a Santuario ti Bantay Samat () wenno Dambana ng Kagitingan (Santuario ti Kinatured) ket ti maysa a naipakasaritaan a santuario a mabirukan  iti asideg ti pantok ti Bantay Samat iti ili ti Pilar, Probinsia ti Bataan, iti Republika ti Filipinas. Ti kompleks ti panglaglagip a santuario ket nabangon idi pammadayaw ken panglaglagip dagiti kinatured dagiti soldado a Filipino ken Amerikano a nakilaban kadagiti Imperial a Buyot ti Hapon iti las-ud ti Sangalubongan a Gubat II.

Buklen ti maysa a Kolumnata ken ti dakkel a Panglaplagip a Krus, nakomision ti parke idi 1966 babaen ti dati a Presidente a ni Ferdinand Marcos, para iti maika-25 nga Anibersario ti Gubat ti Sangalubongan II. Nakatakder ti puraw a Panglaglagip a Krus a kas maysa a panglaglagip kadagiti soldado a nakilaban ken nakapukaw kadagiti baigada iti Bakalan ti Bataan. Mangiraman pay t kompleks ti santuario iti maysa a museo ti gubat nga agraman kadagiti nadumaduma nga urnong manipud kadagiti pinintaan kadagiti bannuar a Filipino, aginggana kadagiti armas nga inusar babaen dagiti puersa ti Filipino, Amerikano ken Hapon iti las-ud ti bakalan.

Manipud iti kolumnata ken ti krus, adda maysa a panoramiko a buya ti Bataan, ti Isla Corregidor ken iti maysa  nalawag nga aldaw, ti siudad ti Manila a mabirukan iti agarup a  iti ballasiw ti Luek Manila.

Pakasaritaan 
No maikuyog ti nasammakedan nga isla ti Corregidor, ti Bantay Samat ket isu idi ti lugar ti karanggasan a bakalan a panagsuppiat iti Imperial a Buyot ti Hapon idi 1942 iti las-ud ti Bakalan ti Bataan. Nakasagsagaba kadagiti nakaro a pannakaabak manipud kadagiti Hapon iti amin a paset ti Luzon, nagatras dagiti soldado ti Filipino ken Amerikano idiay Peninsula ti Bataan tapno aguurnongda manen para iti maysa a maudi a naingel a barengbareng a pannakilaban. Daytoy a panagatras idiay Bataan ket paset ti maysa nga estratehia ti Estados Unidos nga ammo a kas War Plan Orange.

Natnag ti Bataan kalpasan dagiti tallo a bulan a panaglalaban idi dagiti nabanbanog unay a 78,000, nagsaksakit ken nabisbisinan a lallaki babaen ni Major Heneral Edward P. King ket nagsukoda kadagiti Hapon idi 9 Abril 1942. Daytoy ti bugbugtong a kadakkelan a panagsuko iti pakasaritaan dagiti soldado ti Estados Unidos. Kakuyogda met dagiti soldado a Filipino, naiturongda idi iti Martsa iti Patay ti Bataan.

Ti senario iti kaudian a nagsammakedanda iti Bantay Samat, ti lugar ti Dambana ng Kagitingan. Naaramid ti santuario a kas maysa a maitunos a panglaglagip dagiti situtured a panagsagsagaba  dagiti soldado a nakilaban ken natay iti dayta a naipakasaritaan a sarikedked ti wayawaya.

Nairugi ti kompleks ti panglaglagip a santuario babaen ti panangisaad ti bato a pasuli babaen ni Presidente Marcos idi Abril 14, 1966. Gapu ti kaawan dagiti pundo, saan a nalpas ti panagbangon iti maika-25 nga anibersario ti Pannakatnag ti Bataan idi 1967. Nakompleto ti santurio ken naisibbo idi 1970, apag-isu a naitiempo iti maika-25 nag anibersario ti patingga ti Sangalubongan a Gubat II.

Dagiti langa  maipapan iti arkitektura 
Mabirukan iti maysa a lugar nga agarup a , buklen ti parke ti Kolumnata ken iti pantok ti bantay, ti Panglaglagip a Krus. Dinisenio ti sanatuario babaen ni Lorenzo del Castillo ken hinardinan babaen ni Dolly Quimbo-Perez.

Kolumnada 
Manipud iti lugar a pagparkingan, ti maysa a nalawa a tallo nga agdan nga umakikid iti ngato ket mangiturong kadagiti agbisbisita iti poste ti wagayway nga agtengngel iti wagayway ti Filipinas. Dagiti maudi a serye dagiti agdan ti agpang ti kolumnada ket beddengan dagiti dua a bangir babaen dagiti dua a pedestal a natuktokan kadagiti bronse nga urno a mangisimbolo iti agnanayon nga apuy.

Ti Kolumnada ket ti maysa a naabbongan iti marmol nga estruktura a palikmutan babaen ti maysa nga esplanada, a napalikmutan met kadagiti naabbongan iti marmol a parapeto. Naabbongan ti akinruar a bangir kadagiti 19 a nangato a riliebo nga eskututa babaen ni Nailian nga Artista Napoleon Abueva, ken dagiti agsisinnublat a depiksion ti gubat nga agraman kadagiti  18 a bronse nga insignia dagiti yunit ti Dibision ti USAFFE babaen da Talleres de Maximo Vicente, Leonides Valdez, ken da Angel Sampra ken Anak a Lallaki. Ti tunggal maysa nga insignia a bronse ket addaan iti poste ti wagayway para kadagiti wagayway ti tunggal maysa a dibision.

Iti tengnga ti Kolumnada ket ti altar, iti likudan ket dagiti tallo a relihioso a mural ti dekolor a sarming a dinisenio babaen ni Cenon Rivera ken inaramid babaen ni Vetrate D'Arte Giuliani ti Roma, Italia. Adda dagiti uppat a dakkel a bronse a kandeleria a nakabitinin iti bobida, bayat a naisurat iti marmol kadagiti dua a letral a diding ket ti naratibo ti “Bakalan ti Bataan”.

Ti maysa a dalan a mangiturong iti baba ti Paglaglagip a Krus ke mangrugi iti likudan ti Kolumnada. Ti 14 nga addang nga agdan, nga agsiko-sikko a dalan iti bakras ti bantay ket nasimiento kadagiti maris dara a bato manipud iti Isla Corregidor. Ti maysa pay a sabali a kalsada ket mangiturong kadagiti agbisbisita iti baba ti Paglaglagipan a Krus.

Paglaglagipan a Krus 

Ti Paglaglagipan a Krus ket ti maysa a natayag nga estruktura iti kangatuan a punto ti Bantay Samat,  iti ngato ti pantar ti baybay. Narmid ti monumento iti landok ken napapigsa a konkreto nga agraman iti maysa a pagawitan ken pagbuyaan a galeria kadagiti ima ti Krus. Ti maysa nga agdan ket mangiturong pay iti galeria kadagiti payak. Ti katayag ti Krus ket  manipud iti baba; ti katayag dagiti ima ket  manipud iti baba, ti tunggal ima ket agrukod iti  ( iti tunggal bangir), a mangaramid daytoy iti maikadua a kadakkelan a krus iti lubong. Ti pagbuyaan a galeria ket , nga agraman iti  nga espasio.

Ti ruar ti Krus ket pinalpas iti napedaso a granolitiko a marmaol. Ti baba aginggana iti  nga agpang ket natuktokan kadagiti nakitikitan a kuadro ken riliebo a natituluan iti Nabiag Na Bato babaen pay ni Abueva, a mamgibagbaga kadagiti nangruna a naipakasaritaan a pigura ken dagiti pasamak a kas ti panagpatay ken ni Jose Rizal, Lapu-Lapu ken Antonio Luna.

Dagiti ladawan

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

Dambana ng Kagitingan/Santuario ti Kinarured
Dagiti retrato ti Bantay Samat
Santuario ti Bantay Samat iti Bataan

Dagiti Nailian a Santuario ti Filipinas