Diabetes

Ti Diabetes mellitus, wenno kadawyan nga ammo laeng a kas diabetes, ket maysa a grupo iti metaboliko a sakit a ti maysa a tao ket addaan iti nangato nga asukar ti dara, no gapu ti bagi ket saan nga agpataud ti makaanay nga insulina, wenno gapu dagiti sellula ket saanda a sumungbat iti napataud nga insulina. Daytoy a nangato nga asukar ti dara ket agpataud iti klasiko a sintoma iti poliuria (kanayon a makaisbo), polpdipsia (pakaaduan a pannakawaw) ken polipahia (pakaaduan a mabisin).

Adda dagiti tallo a nangruna a kita iti diabetes mellitus (DM). Ti Kita 1 DM ket pagbanagan ti pannakapaay ti bagi nga agpataud iti insulina, ken agdama a makasapul ti tao a mangisumpit ti insulina wenno agusar iti insulina a bomba. Daytoy a porma ket dati a nakunkuna a kas ti "nakasapsapul iti insulina a diabetes mellitus" (IDDM) wenno "diabetes ti ubbing". Ti Kita 2 DM ket nagbanagan manipud iti resistansia ti insulina, ti maysa akasaadan a dagiti sellula ket mapaayda ti husto a panagusar ti insulina, a sagpaminsan a nairamraman ti patingga a panagkurang ti insulina. Daytoy a porma ket dati a nakunkuna a kas ti saan a makasapulan ti insulina a diabetes mellitus (NIDDM) wenno "manakman a panakaada ti diabetes". Ti maikatlo a nagruna a porma, ket ti gestasional a diabetes ket mapasamak no ti masikog a babbai nga awan kadagiti dati a panagsukimat ti puon ti sakit iti diabetes ket makaparan-ay ti nangato nga agpang ti glukos iti dara. Daytoy ket mabalin a sarunuen ti panagrang-ay ti kita a 2 DM.

Dagiti sabali pay a porma ti diabetes mellitus ket mairaman ti naikaisigud a diabetes, a daytoy ket gapu ti henetiko a depekto a panagtubbog ti insulina, ti cystic fibrosis-a mainaig ti diabetes, esteroide a diabetes a gapuanan babaen ti nangato  a gatad iti glucocorticoids, ken dagiti nadumaduma a porma iti monogenika a diabetes.

Amin a porma ti diabetes ket mabalinen a maagasan manipud idi ti insulina ket nagbalin a magun-od idi 1921, ken ti kita a 2 a diabetes ket mabalin a matengngel babaen ti medikasion.  Ti kita 1 ken kita 2 ken kroniko a kasasaad a saan a maagasan.  Dagiti transplante ti pankreas ket napadasen nga adda laeng ti limitado a pannakaballigi iti kita 1 DM; ti gastriko a panagiballasiw a pagaoperar ket nagballigi kadagiti adu nga adda ti nakaro ti panaglukmegda ken ti kita 2 DM. Ti gestasional a diabetes ket kadawyan a malaingan kalpasan ti panagiyak. Ti diabetes nga awan ti husto a pannakaagasna ket maikagapuana kadagiti komplikasion. Dagiti nakaro komplikasion ket mairaman ti hypoglycemia, diabetiko a ketoacidosis, wenno nonketotic hyperosmolar coma. Ti nakaro napaut a komplikasion ket mairaman ti sakit ti puso ket ururat ti dara, nakaro a sakit ti biel, ken diabetiko retinopatia (panakadadael ti retina).  Ti nasayaat a panangagas iti diabetes ket nasken a nagruna, ken ti panagtengngel ti presion ti dara ken ti estilo ti biag a kas ti panagsardeng iti panagsigarilio ken ti panagtaripatu ti nasalun-at a kadagsen ti bagi.

Manipud idi 2019, nakarkulo nga adda dagiti 463 a riwriw a tattao nga addaan iti diabetes iti sangalubongan (8.8% iti populasion ti manakman), nga addaan iti tipo 2 a diabetes a mangaramid iti agarup a 90% kadagiti kaso.

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo