Kamerun

Ti Kamerun (), opisial a ti Republika ti Kamerun (, ), ket ti maysa a pagilian iti laud-tengnga nga Aprika. Dytoy ket beddengan babaen ti Nigeria iti laud ken iti amianan; ti Chad iti amianan a daya; ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti daya; ken ti Guinea Ekuatorial, Gabon ken ti Republika ti Kongo iti abagatan. Mabirukan ti aplayana iti Golpo ti Biafra, parte ti Golpo ti Guinea ken ti Taaw Atlantiko. Ti pagilian ket sagpaminsan a mailaslasin a kas Laud nga Aprika ken sagpaminsan pay a mailaslasin a kas Tengnga nga Aprika, gapu ti estratehiko a puesto kadagiti pagtutumpongan a pagbaetan ti Laud ken Tengnga nga Aprika. Dagiti ganggani  25 a riwriw a tattaona aket agsasaoda kadagiti 250 a patneng a pagsasao.

Dagiti nasapa a nagtagtagitao iti teritorio ket mairaman ti sibilisasion ti Sao iti likmut ti Danaw Chad, ken dagiti agan-anup agburburas a Baka iti abagatan akindaya a katuduan a bakir. Naabot dagiti Portuges nga eksplorador ti aplaya idi maika-15 a siglo ken ninagananda ti lugar iti Rio dos Camarões (Karayan Pasayan), a nagbalin a Cameroon iti Ingles. Pinundar dagiti soldado a Fulani ti Emirato ti Adamawa iti amianan idi naladaw a maika-19 a siglo, ken dagiti nadumaduma a grupo ti etniko iti laud ken amianan a laud nangbangonda iti nabileg a lugar nga idauluan dagiti hepe ken dagiti lugar nga idauluan dagiti fon. Nagbalin a kolonia ti Alemania ti Kamerun idi 1884 nga ammo a kas Kamerun. Kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan I, nabingbingay daytoy iti pagbaetan ti Pranses ken Reino Unido a kas dagiti bilin ti Liga ti Pagpagilian. Ti partido ti politiko ti Union des Populations du Cameroun (UPC) ket nagitalta-o iti wayawaya, ngem imparit met babaen ti Pransia kadagiti tawen idi 1950, a nakairugian ti Gubat ti Bamileke a nagbaetan a naglabanan ti Pranses ken dagiti puersa ti militante ti UPC aginggan idi nasapa a 1971. Idi 1960, nagbalin a nawaya ti inadministro ti Pranses a parte ti Kamerun, kas ti Republika ti Kamerun, babaen ni Presidente Ahmadou Ahidjo. Ti akin-abagatan a parte dagaiti Kamerun ti Britaniko ket nagpederado iti daytoy idi 1961 tapno mangbukel iti Pederal a Republika ti Kamerun. Napanawan ti pederasion idi 1972. Nanaganan manen ti pagilian iti Nagkaykaysa a Republika ti Kamerun idi 1972 ken ti Republika ti Kamerun idi 1984. Ni Paul Biya, ti agdama a presidente, ket indauluanna ti pagilian manipud idi 1982 kalpasan ti panagikkat ni Ahidjo; dati isuna a nagtengngel iti opisina a kas kangrunaaan a ministro manipud idi 1975 aginggana iti agdama. Maturayan ti Kamerun a kas maysa nga Unitario a presidensial a republika.

Dagiti opisial a pagsasao ti Kamerun ket Pranses ken Ingles, dagiti opisial a pagsasao dagiti dati a Kamerun ti Pranses ken Kamerun ti Britaniko. Ti relihion ti populasionna ket kaaduan aKristiano, nga addaan met kadagiti minoridad nga agsansanay iti Islam, ken dagiti dadduam nga agraraem kadagiti tradisional a pammati. Nakasanay daytoy kadagiti parikut manipud kadagiti teritorio nga agsasao iti Ingles, a dagiti politiko ket agitaltal-oda iti ad-adu a disentralisasion ken ti pay kompleto a pannakaisina wenno wayawaya (kas iti Nailian a Konseho dagiti Akin-abagatan a Kamerun). Isi 2017, dagiti parikut a maipanggep iti pannakapartuat iti maysa a Ambazoniano nga estado kadagiti agsasao iti Ingles a teritorio ket kimmaro iti nawayang a pannakigubat.

Adda dagiti adu a bilang dagiti Kameruniano ket agbibiagda kadagiti taltalonenda. Masansan a maibagbaga ti pagilian a kas ti "Aprika iti bassit a kita" gapu ti dibersidad a maipapan iti heolohia, linggusitika ken kultura. Dagiti masna a langana  ket mairaman dagiti aplaya,  desierto, banbantay, katuduan a bakir, ken dagiti sabana. Ti kangatuaan a puntona, iti ganggani a , ket ti Bantay Kamerun iti Abagatan a laud a Rehion. Dagiti siudadna nga agraman kadagiti kaaduan a populasion ket ti  Douala iti Karayan Wouri, ken ti kapitolio ti ekonomia ken nangruna a puerto ti baybay; Yaoundé, ti politikal a kapitoliona; ken Garoua. Kaaduan nga ammo ti Kamerun para kadagiti patneng nga estilo ti samiweng, a naipangparuna ti Makossa ken Bikutsi, ken para iti naballigi a nailain a timpuyogan ti putbol. Daytoy ket maysa a kaameng nga estado ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpaglian, ti Mankomunidad ti Pagpagilian, Di Nailinia a Tignay ken ti Gunglo ti Islamiko a Pagtitinnulongan.

Etimolohia 
Iti ksaisigud, ti Kamerun ket maysa idi nga eksonimo nga inted babaen dagiti Portuges iti Karayan Wouri, a tinawtawaganda iti Rio dos Camarões—"karayan dagiti pasayan" wenno "karayan pasayan", a mangibagbaga ti kaadu dagiti al-alia a pasayan ti Kamerun. Ita nga aldaw ti nagna ti pagilian iti Portuges ket agbatbati a kas Camarões.

Dagiti nagibasaran

Dagiti akinruar a silpo 

 
 

 
Dagiti pagilian idiay Aprika
Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko
Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles
Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Pranses
Dagiti estado a kameng ti La Francophonie
Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika
Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian
Dagiti estado a kameng ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan
Dagiti republika
Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi  1960
Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
Dagiti mankomunidad a republika