Siudad ti Batikano

Ti Siudad ti Batikano wenno Estado ti Siudad ti Batikano, iti Italiano opisial a ti Stato della Città del Vaticano (), ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga siudad-estado a ti teritoriona ket buklen iti nadidingan nga enclave ti kaunegan ti siudad ti Roma, Italia. Adda daytoy ti kalawa ti agarup a , ken ti populasion iti sumorok a 800. Daytoy ket mangaramid ti Siudad ti Batikano ti kabassitan a naturay nga estado iti lubong babaen ti kalawa ken populasion.

Ti Estado ti Siudad ti Batikano ket nabangon idi 1929 babaen ti Laterano a Tulag, a pinirmaan babaen ti Sekretario Kardinal ti Estado a ni Pietro Gasparri, para ken ni Papa Pio XI ken babaen ti Kangrunaan a Ministro ken Daulo ti Gobierno a ni Benito Mussolini para ken ni Ari Victor Emmanuel III ti Italia. Ti Estado ti Siudad ti Batikano ket naisangsangyan manipud iti Santa Sede, a napetsaan daytoy manipud idi nasapa a Kristianidad ken isu ti kangrunaan a episkopal a sede dagiti 1.2 bilion a Latin ken ti Dumaya a Katoliko a kumapkappon iti sangalubongan. Dagiti bilin iti Siudad ti Batikano ket naipablaakda iti Italiano; dagiti opisial a dokumento iti Santa Sede ket kangrunaan a maited iti Latin. Dagitoy dua nga entidad ket adada dagiti naisangsangyan a pasaporte: ti Santa Sede, a saan a maysa a pagilian, ket agitited laeng iti diplomatiko ken serbisio a pasaporte, a ti Estado ti Siudad ti batikano ket agitited iti kadawyan a pasaporte. Nga iti tunggal maysa a kaso ket agitited laeng iti bassit a pasaporte.

Ti Laterano a Tulag idi 1929, a nangisangpet ti irurumsua ti siudad-estado, ket mangisao a ka kas ti baro a panakapartuat (Pangyuna ken Artikulo III), a saan a pakakitaan dagiti dakdakkel a Papa nga Estado (756–1870) a sigud idi a nagsakup ti kaaduan iti tengnga nga Italia. Kaaduan kadagityo a teritorio ket nasagepsep iti Pagarian ti Italia idi 1860, ken ti maudi a paset, ti siudad iti Roma nga adda ti Lazio, kalpasan ti sangapulo a tawen, idi 1870.

Ti Siudad ti Batikano ket maysa a eklesiastiko wenno saserdote-a monarkiko nga estado, a tinurayan babaen ti Obispo iti Roma—a ti Papa. Dagiti kangatuan nga opisio ti estado ket dagiti Katoliko a klerigo a nagtaud kadagiti nadumaduma a pagilian. Daytoy ket naturay a teritorio iti Santa Sede (Sancta Sedes) ken ti lokasion ti pagtaengan ti Papa, a matawtawagana ti Apostoliko a Palasio.

Dagiti Papa ket kadawyan a nagtaengda iti daytoy a lugar nga idi 1929 ket nagbalin a ti Siudad ti Batikano manipud idi pannakaisubli manipud iti Abinion idi 1377, ngem nagtaengda pay kadagiti napalabas a panawen idiay Quirinal a Palasio idiay Roma ken sabsabali pay a lugar. Kasisigudda, a nagtaeng idiay Laterano a Palasio idiay Turod ti Caelian idiay adayo a bangir iti Roma manipud iti Batikano. Ni Emperador Konstantino ket nangited iti daytoy a lugar ken ni Papa Miltiades idi 313. Ti pannakapirma dagiti nagtultulagan a nangibangon ti baro nga estado ket naaramid dita naudi a patakder, a nangited ti panakaipangato ti nagan iti Laterano a Tulag, a babaen ti pannakaaammo dagitoy.

Heograpia 

Ti klima ti Batikano ket kapadpada ti Roma; a kalalaiganna, a Mediteraneo a klima nga adda ti nalanay, a panagtutudo iti kalamiisan a tiempo manipud iti Septiembre aginggana ti tengnga ti Mayo ken napudot, a namaga a kalgaw manipud iti Mayo aginggana ti Agosto. Adda pay dagiti lokal a langlanga, a naipangpangruna ti angep ken linnaaw, a pinataud babaen ti naisangsangayan a kinadakkel ti Basilika ni San Pedro, ti kangato, dagiti burayok ken ti kadakkel ti nasimiento a kuadrado.

Ti Siudad ti Batikano ket isu ti kabassitan nga estado, a daytoy ket agarup laeng a .

Idi Hulio 2007, ti Batikano ket immannurot nga agbalin ti immuna a karbon nga agmangngamangnga nga estado. Planoda a magun-od daytoy babaen ti panagtangdanan ti panagipugso ti karbona dioksido nga adda ti panakapartuat iti Kabakiran a Klima ti Batikano idiay Hungria.

Paammo

Dagiti nagibasaran 

 
Dagiti kapitolio iti Europa
Dagiti siudad-estado
Dagiti pagilian idiay Europa
Dagiti nasantuan a siudad
Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Italiano
Dagiti naserraan ti daga a pagilian
Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi  1929
Nangruna nga artikulo