Ramadan

Ramadan (bahasa lo Arabiliyo رمضان,) hulala otiyoliyo to delomo almanak Hijriyah.  To hulalo ramadan, umati Isilamu ngowanggubu dunia wajibu mopuasa nguhula wawu sunati motabiya tarawe. To hulala botiya olo wakutu pilopotuhuta mayi lo Allah ayati bungaliyo lo kuru'ani, wawu wanto-wantohe huyi tuwali tanggula lailatul qadar. Hulalo Ramadan biyasaliyo ngohilaya'o u 29-30 huyi, wawu tumulaliyo monto huyi lo yimelu mosuhuru bungaliyo. Molantu huyi bungaliyo lo Ramadan mohulata tongeyamo moto totombuluwa wawu baate momunggumo mopo'ota mayi huyi lo yimelu.

Puasa Ramadan lowali tala tuwawu lo rukun Isilamu. Wajibu mopuasa to hulalo ramadan botiya pilopotatapuliyo to to hulalo Sabani, taawunu oluwoliyo to'u lapato umati Isilamu hijrah lonto Makkah ode Madina. Nga'amila umati Isilamu aqil balik wajibu mopuasa ngopohiya olabuto odelo mongongoto, na'o-na'o molamingo, maa panggola, omboda'a, hemotonggala'o ta kiki'o, wawu meyalo mongo buwa ilodungga lodulahu.

Etimologi 
Ramadan asaliliyo lonto tahe ر - م - ض, maanaliyo patu mo'ololabu. Bangusa Babilonia to tilayo lo Jazirah Arabi hemopohuna almanak suryacandra (morekeni taawunu dudu-dudu'a to hulalo wawu mato lo dulahu). Hulalo otiyoliyo layito hemotuhatawa wolo sembo lo patu wawu polodulahe mohengu. Monto dumodupo sambe lolango, botu-botuwalo lo hu'idu wawu hungayo to gurun mololabu hetinela lo patu lo dulahu. Medungga u huyi patu lo botu wawu hungayo moole mota ngope'e, dabo diipo mohuhulo pooli maa odungga lo'u dumodupo wawu mohulonu. Odito timi'idu dulahu, sambe patuliyo botiya odelo maa mo'opobu. Uwitolo u tilanggulaliyo hulalo Ramadan, hulalo wolo pato mololabu wawu mo'opobu.

Umati Isilamu to towoliliyo ma'o ma lopohuna almanak dudu-dudu'a to hulalo, mopula tuwawu lo huyi limbu-limbu'o monto almanak u dudu-dudu'a to mato lo dulahu, hulalo Ramadan didu layito motuhatawa wolo sembo lo patu wawu polodulahe. Patu to hulalo Ramadan hema'analiyo lo kiasan. Sababu to hulala botiya tawu hepuasawa sambe orasawa patu to bunggohu.

Hulalo Ramadan to almanak Masehi 
Botiya daputari tanggal 1 Ramadan to almanak Masehi monto taawunu 1928 sambe 2034:

Almanak taawunu Hijriah limbu-limnu'o 11 huyi lonto almanak taawunu Masehi, 1 Ramadan mowali po'oluwo to'u ngotaawunu, odelo to taawunu 1965 wawu 1997, wawu maa medungga po'oluwo poli to taawunu 2030, 2063, 2095, 2128, 2160, 2193, 2225, 2258, 2290, wawu 2323 (layito mowali po'oluwo to delomo u ngotaawunu Masehi timi'idu 32 meyalo 33 taawunu).

Referensi 

Isilamu