Heyograpiya

Ang heyograpiya mao ang pagtuon sa lokasyonal ug spatial nga baryasyon sa natural ug tawhanong penomena sa kalibotan. Ang pulong nagagikan sa Griyegong mga pulong γη kun γεια ("kalibotan") ug γραφειν ("pagsaysay" ug "pagsulat").

Ang modernong heyograpiya usa ka koleksiyon sa nagkadaiyang mga disiplina. Kini may kalabotan sa daghang mga natad sa kahibalo sa tawo. Ang mga heyograpo migamit sa ubang disiplina sumala sa ilang panginahanglan niini. Samtang ang mga sabdyek sama sa biyolohiya ug ekonomiks may dakong impluwensiya, aduna usay mga heyograpo nga nagagamit sa mga konsepto gikan sa mga sabdyek sama sa sosyolohiya, saykolohiya, ug pagtuon sa paugnat sa kusog kun sports science.

Istruktura sa heyograpiya 
Si William Hughes, usa ka magtutudlo sa heyograpiya sa mga Balaang Yuta sa King's College London, mihatag og depinisyon sa heyograpiya sa tuig 1863: Ing heyograpiya usa ka siyensiya, usa ka butang dili lamang sa mga ngalan, apan sa argumento ug pangrason, sa hinungdan ug epekto.

Kini usa ka espisipikong pagsalikway nga ang heyograpiya usa lamang ka deskriptib nga disiplina. Ang heyograpiya milakip usab sa pisikal nga kalibotan sa tawhanong aspeto niini. Sa sulod sa disiplina, hinuon, may daghang natad sa espesyalisasyon. Ang mga heyograpo karon miespesyalays sa usa sa mga dagkong sanga niini.

Pisikal nga heyograpiya 
Ang pisikal nga heyograpiya nagpokus sa heyograpiya isip usa ka siyensiya sa kalibotan (Earth science). Ang katuyoan niini mao ang pagsabot sa pisikal nga layout sa kalibotan, ang iyang lakat sa panahon (weather), ug ang kalibotanong pattern sa mga tanom ug mananap. Daghang bahin sa pisikal nga heyograpiya ang nagagamit sa heyolohiya, labaw na sa pagtuon sa weathering, ug paglihok sa sedimento.

Ang pisikal nga heyograpiya mahimong mabahin ning mosunod nga mga sanga:

 Heyomorpolohiya
 Haydrolohiya
 Glasyolohiya
 Bayoheyograpiya
 Pagtuon sa panahon (climatology)
 Pedolohiya (pedology kun pagtuon sa yuta - soil)
 Heyograpiya kostal
 Geodesy
 Paleyoheyograpiya
 Enbayronmental nga heyograpiya ug ang pagdumala sa kalikopan
 Landscape ecology

Ang tatawng dibisyon niining maong mga natad malisod sa paghimo. Usahay ang osyanograpiya ibutang sa sulod sa pisikal nga heyograpiya, apan karon giila kini nga sabdyek sa iyang kaugalingon.

Mga may kalabotang tumong: Atmospera - Arkipelago - Dagat - Disyerto - Ekolohiya - Heyostatistika - Kadagatan - Kontinente - Lanaw - Osyanograpiya - Pulo - Sapa - Yuta

Makitawhanong heyograpiya 
Ang makitawhanong heyograpiya mao ang sanga sa heyograpiya nga nagpukos sa pagtuon sa mga pattern ug mga proseso nga naghulma sa interaskiyon sa tawo sa lain-laing kalikopan. Kini naglakip sa mga aspetong tawohanon, politikal, kultural, katilingbanon, ug ekonomikanhon. Samtang ang medyor nga pokus sa makitawhanong heyograpiya dili ang pisikal nga landscape sa kalibotan (tan-awa ang pisikal nga heyograpiya), duol sa imposible ang paghisgot sa makitawhanong heyograpiya nga dili magreper ngadto sa pisikal nga landscape diin ang mga kalihokan sa tawo nahitabo, ug ang enbayronmental nga heyograpiya inanayng mitumaw isip sumpay sa duha ka sanga sa heyograpiya.
  
Ang makitawhanong heyograpiya mahimong mabahin ning mosunod nga mga kategoriya:
 Ekonomikanhong heyograpiya
 Heyograpiya sa kaugmaran
 Demograpiya
 Heyograpiya urban
 Katilingbanong heyograpiya
 Batasanong heyograpiya
 Kulturanhong heyograpiya
 Politikanhong heyograpiya, lakip na ang heyopolitika
 Historikal nga heyograpiya
 Rehiyonal nga siyensiya
 Heyograpiya sa stratehiya militar
 Heyograpiya sa militarya
 Peministang heyograpiya

Mga may kalabotang tumong: Talaan sa mga nasod sa kalibotan - Nasod - Nasyon - Estado - Probinsiya - Dakbayan - Lungsod - Barangay

Sosyo-enbayromental nga heyograpiya 
 Ang heyograpiya mipokus sa interaksiyon sa tawo sa natyural nga enbayronment.
 Ang sosyo-enbayronmental nga heyograpiya may duha ka sanga:
 kultural ug politikal nga ekolohiya (cultural and political ecology kun CAPE)
 Carl O. Sauer
 Michael Watts
 risk hazards research
 Gilbert F. White

Heyograpiya historikal 
 Carl O. Sauer

Kaagi sa heyograpiya 
Tan-awa ang Kaagi sa heyograpiya

 mga Griyego
 mga Romano
 Tunga-tungang Panahon: mga Arabo sama ni Idrisi, Ibn Batutta, ug Ibn Khaldun
 Marco Polo
 pagsulod sa mga unibersidad
 siglo 20

Mga teknik sa heyograpiya 
 Kartograpiya - paghimo og mapa
 GIS - Geographic Information Systems
 Geographic quantitative methods

Mga sumpay sa gawas

 Association of American Geographers
 GISuser.com
 PopulationData.net
 Free Maps Germany
 Using Literature To Teach Geography in High Schools. ERIC Digest. 
 Teaching Geography at School and Home. ERIC Digest. 
 The National Geography Content Standards. ERIC Digest. 
 Geo-Guide
 Geopium: Geopolitics of Illicit Drugs in Asia
 National Geographic Online
 Royal Geographical Society
 Royal Canadian Geographical Society
 Canadian Geographic
 Hypergeo : Geographical Encyclopedia
 Antique and Rare Maps - Art Source International 

Mga sabdyek sa tulunghaan