Wikipedya

Ang Wikipedya mao'y usa ka multilingguwal gambalayan-ong gawasnong ensiklopedya. Gisulat kini sa mga bolunter pinaagi sa programa sa kompyuter nga ginatawag og wiki, nga naghatag kapabilidad sa matag gumagamit nga momugna ug mosulat og mga artikulo. Ang proyekto gisugdan sa ika-15 sa Enero 2001 isip komplemento sa sinulat sa mga batid nga Nupedia, ug karon gidumala sa Wikimedia Foundation nga nakabase sa Florida, Tinipong Bansa. Ang Iningles nga bersiyon sa Wikipedya may kapin 6,400,000 ka artikulo sa kasamtangan. Niadtong Hunyo 22, 2005, ang Sinugboanong Wikipedya namugna. Kini karon aduna'y  ka mga artikulo.

Ang ngalang Wikipedya usa ka pagsagol sa mga pulong nga wiki (ang teknolohiya sa pagmugna'g websayt nga kolaboratibo) ug ensiklopedya. Ang kapin 10 ka milyon nga mga artikulo sa Wikipedya gisulat sa mga  bolunter sa tibuok kalibotan, ug hapit tanang artikulo mahimong usbon ni bisan kinsa nga dunay pagsulod sa websayt sa Wikipedya. Gilansar kini nila Jimmy Wales ug Larry Sanger niadtong 2001, kini sa kasamtangan ang labing dako ug labing popular nga reperensyang heneral sa Internet.

Ang mga kritiko sa Wikipedya mipunterya sa sistemikong bayas ug sa mga inkonsistensi ug sa mga palisiya paghatag og pabor sa konsenso labaw sa kredensyal sa prosesong pag-edit. Isyu usab ang pagkasaligan ug pagkasakto sa Wikipedya.  Ang ubang kritisimo nasentro sa suseptibilidad niini sa bandalismo ug sa pagdugang og way klaro o wa ma-verify nga impormasyon. Scholarly work suggests that vandalism is generally short-lived.

Ang mga artikulo sa Iningles nga Wikipedya regular nga gikutlo sa medya ug sa akademiya, kinsa midayeg niini tungod sa libreng distribusyon, pag-usab, ug halapad nga coverage. Ang mga editor gidasig sa pagsunod sa palisiya sa "neyutral nga panlantaw" diin ang tanang notableng perspektibo gisumariya sa walay paninguha nga makab-ot ang usa ka obhetibong kamatuoran.

Sa dihang ang Time nga magasin miila "Nimo" isip Person of the Year 2006, nga midayeg sa hataas nga kalamboan sa kolaborasyon nga onlayn ug interaksiyon sa minilyon ka tiggamit sa tibuok kalibotan, ang Wikipedya ang unang partikular nga serbisyong "Web 2.0" nga namensiyon, gisundan sa YouTube ug MySpace.

Wikipedya sa Sinugboanon

Ang Wikipedya sa Sinugboanon mao ang hubad sa Wikipedya ngadto sa Sinugboanon. Sa karon, kini ang labing kinadak-ang Wikipedia sa mga pinulongang Pilipino, ug kini aduna may tabok sa 6.12 milyon ka bisan-bisang mga artikulo, kadaghanan niini gipang-mugna sa Lsjbot. Gitukod kini sukad 'niadtong Hunyo 2005. Sugod niadtong Enero 2006, 1000 ka mga artikulo ang namugna, samtang niadtong Nobiyembre 2006 adunay 1400 ka mga artikulo. Sa katapusan sa 2006 ug 2007, ang mga bot nakamugna og mga napulo ka daghang mga artikulo bahin sa mga munisipyo sa Pransiya. 

Sa kataposan sa tuig 2012, ang gidaghanon sa mga artikulo miuswag ngadto sa mga 30,000. Niadtong Disyembre 2012, nagsugod ang Lsjbot paghimo'g mga artikulo. Ang resulta, ang gidaghanon sa mga artikulo miuswag pag-ayo niadtong 2013, ug gikan sa Pebrero hangtod sa Disyembre 2013, ang gidaghanon sa mga artikulo miuswag ug siyam ang kadaghanan. Sa katapusan sa 2015, mga 99% sa 1.4 ka yukot nga mga artikulo kaniadto ang namugna sa mga bot, lakip ang mga 25,000 nga mga artikulo bahin sa mga lokalidad ug ang nahabilin nga mga artikulo bahin sa mga buhing binuhat gikan sa Lsjbot.

Niadtong 16 Hulyo 2014, ang Sinugboanong Wikipedia naglangkob sa usa ka yukot nga mga artikulo, ang namugna niining ikanapulog-duha nga kinadak-ang Wikipedia. Pagkahuman maapsan ang hinubad ngadto sa Kinatsila, Inatalyano, Rinuso, Pranses, Inolandés ug Aleman sa sulod sa usa ug tunga ka tuig, niadtong Pebrero 2016 nakaabot kini sa duha ka mga yukot. Human sa mga tunga sa tuig, gisundan sa ika-tulong yukot, laing tunga sa tuig sa ulahi, ang ika-upatang yukot. Niadtong Agosto 2017, ika-limang yukot nga mga artikulo ang namugna niini. Mao kini ang ika-duhang kinadak-an sa Wikipedya.

Kasaysayan 

Ang Wikipedia nagsugod isip komplementaryo nga proyekto sa Nupedia, usa ka libreng onlayn nga Iningles nga ensiklopedya kansang ang mga artikulo gisulat sa mga eksperto ug miagi sa pormal nga proseso sa pagrebyu. Ang Nupedia napundar sa Marso 9, 2000, ubos sa panag-iya sa Bomis, Inc, usa ka kompanya sa web portal. 

Sila Larry Sanger ug Jimmy Wales ang nagtukod sa Wikipedya. Si Wales ang gitaag kredit sa paghimo sa tinguhang paghimo og pampublikong ensiklopedya nga pwede mausab, si Sanger ang gitaag kredit sa estratehiya sa paggamit og wiki aron maabot ang maong tinguha. Ang Wikipedya pormal nga nalansar sa Enero 15, 2001, isip nag-inusarang edisyon sa Iningles sa websayt nga www.wikipedia.com, ug gianunsyar ni Sanger sa mailing list sa Nupedia. Ang palisiya sa Wikipedya nga "neyutral nga paglantaw" nakodipikar sa unang mga buwan, ug pareho sa palisiya nga "way bayas" sa Nupedia. Wala kaayoy mga palisiya sa pagsugod sa Wikipedya ug kini napadagan gawas sa Nupedia.

Ang Wikipedya mitubo ngadto sa 20,000 ka mga artikulo, ug 18 nga mga edisyon sa lainlaing pinulongan, sa hinapos sa tuig 2001. Sa hinapos sa 2002 aduna kiniy 26 ka edisyon, 46 sa hinapos sa 2003, ug 161 sa hinapos sa 2004. Ang mga serbidor sa Nupedia permanenteng gitangtang sa tuig 2003, ug giinkorporar ang mga teksto niini ngadto sa Wikipedya. Ang Iningles nga Wikipedya milapas sa 2 milyones ka mga artikulo sa Septiyembre 9, 2007, nga mipahimo niini isip labing dako nga ensiklopedya sa tanang panahon, mieklipse sa bisag sa Yongle Encyclopedia (1407), nga maoy nanag-iya sa rekord sa 600  ka tuig.

Sa ulahing bahin sa tuig 2002, si Wales miingon nga ang Wikipedia dili magpakita og mga anunsyong komersyal (advertisements), ug gibalhin ang websayt sa wikipedia.org. Ubay-ubay nga mga proyekto ang milahi gikan sa Wikipedia. Ang Wikinfo wala nanginahanglag neyutral nga paglantaw ug gitugtan usab ang orihinal nga panukiduki. Ang mga bag-ohayng proyekto nga maingong naimpluwensyahan sa Wikipedia — sama sa Citizendium, Scholarpedia, Conservapedia, ug ang sa Google nga Knol — gisugdan tungod sa persepsyon sa mga limitasyon sa Wikipedya, sama sa mga palisiya sa peer review, orihinal nga panukiduki, ug komersyal nga anunsyo.

Ang Wikimedia Foundation namugna gikan sa Wikipedia ug Nupedia sa Hunyo 20, 2003. Miaplay kini sa United States Patent and Trademark Office para himoong marka sa negosyo ang Wikipedia. Misunod ang pagparehistro sa Hapon ug sa Unyong Uropeyo. Sa teknikal usa kini ka marka sa serbisyo kun service mark, ang gingsakopan sa marka mao ang: "Probisyon sa impormasyon sa natad sa heneral nga ensiklopedikong kaalam pinaagi sa Internet." May mga plano nga ilisensiyar ang paggamit sa Wikipedia trademark sa mga produktong sama sa libro o DVD.

Mga edisyon sa Wikipedya 
May dili mokubos 260 ka edisyon sa Wikipedya sa lain-laing pinulongan. Ang kinadak-an niini mao kining mosunod: Iningles, Aleman, Prinanses, Hinapon, Polako, Italyano, Swedish, Inolandes, Pinortuges, ug Kinatsila.

Sa Pilipinas, may pito na ka Wikipedya sa lumadnon tang mga pinulongan. Kini ang mosunod (segun sa pagkahimo): Tinagalog, Binisayang Sinugboanon, Kapampangan/Pampango,  Binisayang Waraynon, Ilokano, Chabacano, ug Binikol.

Mga pakisayran

Wikipedya