Lalawigan (Pilipinas)

Ang lalawigan usa ka yunit sa lokal nga pangagamhanan sa Pilipinas. May 79 ka lalawigan sa nasod. Ang matag lalawigan gitibuok sa mga dakbayan ug mga lungsod. Ang Nasodnong Ulohan nga Bungto, nga naglakip sa kaulohan nga dakbayan (Dakbayan sa Manila), wala giorganisa ngadto sa mga lalawigan.

Ang mga lalawigan gipundok ngadto sa 17 ka mga bungto base sa heyograpikal, kultural, ug etnolohikal nga mga karakteristik. Ang napulog upat ning maong mga rehiyon gihatag numero sumala sa ilang pagkasunod-sunod gikan sa amihanang bahin sa nasod ngadto sa habagatan. Ang tulo nga walay kaiphan mao ang Nasodnong Ulohan nga Bungto, Administratibong Bungto sa Kordilyera, ug ang Awtonomong Bungto sa Muslim Mindanao.

Alang sa katuyoan sa representasyon sa Kongreso, ang lalawigan nabahin ngadto sa mga distrito kongresiyonal. Ang matag dakbayan ug lungsod nahisakop sa usa ning maong mga distrito. Ang usa ka kongresman morepresentar sa iyang distrito didto sa Ubos nga Balay-Balaoranan.

Kagamhanan sa lalawigan
Ang kagamhanan sa lalawigan may mga sangang ehekutibo ug lehislatibo. Ang mga korte sa usa ka lalawigan adto manubag sa Kahitas-ang Hukomanan ug dili sa lalawigan mismo.

Ehekutibo
Ang kagamhanan sa lalawigan gipamunoan sa gobernador. Ubos sa gobernador anaa ang lain-laing alintaga sa lalawigan.

Ang gobernador pilion alang sa termino nga mokabat og tulo ka tuig. Ang usa ka tawo mahimong mapili nga gobernador sulod lamang sa tulo ka sunod-sunod nga higayon.

Ang ehekutibong sanga sa kagamhanan sa lalawigan may koordinasyon sa Pamuno Nasod sa Republika pinaagi sa nasodnong Alintaga sa Interyor ug Lokal nga Pangagamhanan.

Lehislatibo
Ang matag distrito kongresiyonal sa lalawigan may duha ka tinugyanan sa hunta probinsiyal. Ang hunta probinsiyal may ex-officio usab nga mga miyembro: ang pamuno sa Asosasyon sa mga Kapitan sa Baranggay, ang pamuno sa lalawigan sa Liga sa mga Konsehal sa Pilipinas, ug ang pamuno sa Pederasyon sa mga Konseho sa Kabatan-onan.

Ang mga tinugyanan gikan sa matag distrito botaran sa mga pumipili sa lalawigan, samtang ang mga miyembrong ex-officio pinaagi sa ilang kaugaling mga organisasyon.

Mga ngalan sa lalawigan
Daghan sa mga lalawigan ginganlan base sa mga heyograpikong karakteristik sama sa mga sapa ug mga pulo, samtang may pipila usab nga gingalan alang sa mga tawo o indibiduwal.

 Etnikong mga grupo: Apayao, Ifugao, Kalinga, Maguindanao, Negros, Zambales
 Pamuno Nasod sa Pilipinas: Quirino, Quezon
 Mga bayani sa Pilipinas: Rizal, Sultan Kudarat
 Mga iladong tawo: Aurora, Isabela
Mga sapa: Agusan, Aklan, Iloilo, Pampanga, Tarlac
 Mga lanaw: Laguna, Lanao
 Uban pang porma sa tubig: Albay, Ilocos
 Mga pulo: Basilan, Batanes, Biliran, Bohol, Catanduanes, Cebu, Guimaras Leyte, Masbate, Negros, Romblon, Samar, Siquijor
Mga peninsula: Bataan, Cavite, Zamboanga
 Uban pang porma sa yuta: Mountain Province
 Prominenteng mga dakbayan ug mga lungsod sa lalawigan: Batangas, Cavite, Cotabato, Zamboanga
 Mga rehiyon sa Espanya: Nueva Ecija, Nueva Vizcaya
 Mga ngalan sa tanom ug mananap: Antique (gikan sa mga pulang hulmigas nga ang lokal nga ngalan lantik-lantik), Batangas, Bulacan, Pangasinan

May mga lalawigan usab nga may Kinatsila o Iningles nga direksiyon sa ilang ngalan: Negros Occidental ug Negros Oriental, Northern Leyte ug Southern Leyte.

Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas

 Niadtong Pebrero 20, 1995, milusot ang usa ka balaodon nga nagbuak sa Isabela ngadto sa Isabela del Norte ug Isabela del Sur, apan ang maong pagbahin wala gayod mahitabo.
 Niadtong Enero 3, 1986, natibuok ang Negros del Norte gikan sa Negros Occidental. Ang pagkahimo niini gideklarang dili pinasubay sa konstitusyon niadtong Hulyo 11, 1986, ug kini giwagtang pagka Agosto 18, 1986.

Tan-awa usab
 Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas
 Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas diin gitabi ang Binisayang Sinugboanon
 Selyo sa mga lalawigan sa Pilipinas
 ISO 3166-2:PH

Mga reperensiya
  Philippine Standard Geographic Code Interactive , Nasodnong Hunta sa Koordinasyon sa Estadistika
  Total Population, Number of Households, Average Household Size, Population Growth Rate and Population Density by Region, Province and Highly Urbanized City: as of May 1, 2000 , Census 2000 Final Counts, Nasodnong Opisina sa Estadistika, Republika sa Pilipinas
  The Local Government Code of the Philippines , Departamento sa Interyor ug Lokal nga Pangagamhanan, Republika sa Pilipinas
  Government system based on US and Spanish models under review, Andrew Stevens, Local government in The Philippines (Lokal nga Pangagamhanan sa Pilipinas), City Mayors

Mga sumpay sa gawas
  League of Provinces of the Philippines 
  Flags of the World - Philippines Provincial Flags