Pandemya

An pandemya o damat (Ingles: pandemic) (gikan sa taramong Griyego na , , "gabos" asin , , "lokal na tawo" an 'surusuan') iyo sarong epidemya nin sarong nakakaulakit na kahelangan na naglakop sa dakulang rehiyon, halimbawa sa dakulon na kontinente o sa bilog na kinaban, na nakaapektar nin substantong numero nin katawohan. An lakop na endemikong kahelangan na igwang pusog na numero nin naulakitang tawo iyo bako sarong pandemya. An lakop na endemikong kahelangan na may pusog na numero nin naulakitang tawo arug kan pagbalik liwat nin pana-panahong influenza iyo heneral na dae pigbabali bilang pandemya huli ta nangyayari sinda nin sarabay-sabay sa darakulang rehiyon imbes na luminakop sa bilog na kinaban.

Sa kabilugan nin uusipon kan katawohan, igwa na nin bilang kan pandemya nin mga kahelangan arug kan smallpox asin tuberkulosis. An pinakamalain na pandemya sa nairekord na uusipon iyo an "Itom na Pagkagadan" (bistado man bilang The Plague), na guminadan nin estimadong 75–200 na milyong tawo sa ika-14 na siglo. An termino iyo dae ginagamit kaidto pero iyo na sa suminunod na pandemya arug kan 1918 influenza na pandemya (Spanish flu). An mga presenteng pandemya iyo kabali an COVID-19 (SARS-CoV-2) asin an HIV/AIDS.

Hilingon man 

 Birus
 COVID-19
 Mikroorganismo

Panluwas na takod 

 WHO | World Health Organization
 Past pandemics that ravaged Europe
 Pandemic Influenza at Centers for Disease Control and Prevention
 European Centre for Disease Prevention and Control
 TED-Education video How pandemics spread.

Toltolan 

Medisina