Tataramon na Dargwa

An Dargwa (, dargan mez) iyo an sarong Amihanan-Subangan na Kawkasyano na pigtataram kan Darginon sa republika kan Rusya na Dagestan. Ito an panliteratura asin panginot na diyalekto kan dialect continuum na minabilog sa Mga tataramon na Dargin.
An apat na iba pang mga tataramon sa dialect continuum na ini iyo an (Kajtak, Kubachi, Itsari, asin Chirag) na minsan pigkokonsiderar na mga baryant kan Dargwa. Napagdesisyunan ni Korjakov (2012) na an Habagatan-Sulnopan na Dargwa, urog na harani sa Kajtak kisa sa Amihanan-Katahawan na Dargwa.

Naggagamit an Dargwa nin Iskriturang Siriliko.

Susog sa 2002 Census, igwa nin 429,347 na parataram kan Sentrong Dargwa sa Dagestan, 7,188 sa kataid kaining Kalmykia, 1,620 sa Khanty–Mansi AO, 680 sa Chechnya, asin dakol pa sa gatos sa iba pang mga parte kan  Rusya. Mga numero para sa diyalektong Lakh na ipigtataram sa katahawan na Dagestan, maabot sa 142,523 sa Dagestan, 1,504 sa Kabardino-Balkaria, 708 sa Khanty–Mansi.

Sitwasyon nin linggwistika 

An Dargin o Dargwa iyo an pangaduwang pinakakaraniwang tataramon sa Dagestan asin marhay na itinutugdas sa pang-araaldaw na buhay. Ini an tataramon kan eskwelahan asin igwa man na mga pahayagan, libro asin mga programa sa radyo sa tataramon na ini. Arog pa man kaito, pinagsuway-suway ini sa sarong serye nin mga diyalekto na masakit masabutan sa lambang saro, na binabanga pa ngani kan pirang parasaligsig sa apat na grupo na igwang kagsarong independiyenteng tataramon (kabali an, halimbawa, Cubachin ); nakasusog qn nakasurat na tataramon sa diyalektong Akushin, na pigtataram sa palibot kan baryo nin Akuscha.

Pagsurat 
Nakabase an pagsusurat bago an 1928 sa Arabic (bagaman kadtong 1860s asin 70s, igwang mga pagpupurbar na gamiton an  Cyrillic), kadtong 1928–1938 sa Latin, poon 1938 base sa mga graphiko na Ruso gamit an sarong kadagdagan na sign  I asin kadakol na digrapo tanganing tukduon an mga partikular na ponema kan mga tataramon kan Dagestan.

Palatanugan

Mga katanog 

 An mga ponema na naka-bulawan, yaon sa estandarteng panliteratura na diyalekto kan Dargwa alagad mayo sa ibang (mga) diyalekto.
 An mga ponema na naka-pink, yaon sa pirang (mga) diyalekto kan Dargwa alagad mayo sa estandarteng panliteratura na diyalekto.
 Medyo malibog an pinaghalian sa paggamit kaini kan terminong "laryngeal" para sa sarong ipinapabugtak na kolum kan mga katanog na kinakabalihan kan parehas na "voiced" asin "glottalized" plosive. Dai pwedeng gamiton an sarong tingog na glottal plosive, nin huli ta dahil kaipuhan na isara an glottis, asin nangangaipuhan nin pagsasarado an sarong ejective consonant sa itaas kan vocal tract. Nakabinbin an paglilinaw, an row na ini, na-transcribe dgdi bilang sarong epiglottal column asin sarong glottal stop, na parehas na madudukayan sa kadakol pang iba na mga tataramon na Subangan na Kawkasyano.

Mga patanog 
Nagpapahiling an tataramon na Dargwa nin limang patanog na tanog /i, e, ə, a, u/. An mga patanog na /i, u, a/ pwedeng i-pharyngealize bilang /iˤ, uˤ, aˤ/. Pwedeng igwa man na pharyngealized mid-back na patanog [oˤ] bilang pagsasagibo kan /uˤ/, na nangyayari sa diyalektong Megeb.

Ortograpiya

An sa ngunyan na alpabeto nin Dargwa nakabase sa Siriliko arog kan minasunod:

Gramatika

Panhiro

TAM

Mga pormang asertibo (may kasagkudan)

Litegaturang Dargwa 
An sarong bilang nin mga parasurat asin makata na nagsurat nin panliteratura na tataramon na Dargin:
 Abdullaev, Saygid Nukhkadievich (1903-1952)
 Abu-Bakar, Akhmedkhan Abakarovich (real family Abakarov) (1931-1991)
 Aliev, Khabib Mikailovich (1940-1992)
 Bagandov, Gazimbeg Kurbanovich (1941-1994)
 Vagidov, Abdulla Magomedovich (1940)
 Gazi, Amir Radjabovich (real family name Gazimagomedov) (1940)
 Gamidov, Magomed Halimbekovich (1930)
 Hasanov, Ilyas Gadzhimagomedovich (1934)
 Iminagaev, Aziz (1892—1944)
 Rasulov, Magomed-Rasul Rasulovich (1936)
 Mungi, Ahmed (1843—1915)
 Nurov, Rabadan (1889—1942)
 Rabadanov, Suleiman Rabadanovich (1932)
 Rashidov, Rashid Medzhidovich (1928)
 Blind Sacrifice (1848—1922)
 Shapieva, Umurahil Magomedovna (1924)
  Yusupov Gazimagomed Jabrailovich (1941—2015)

Mga pinagkuanan

Mga panluwas na takod 
 An online dictionary of Sanzhi Dargwa (in Dictionaria), by Diana Forker
 Appendix:Cyrillic script
 tataramon na Dargin (sa Ruso
Consonant System ng North-East Caucasian Languages
 Dargwa basic lexicon sa Global Lexicostatistic Database

 
Mga tataramon na Amihanan-Subangan na Kawkasyano
Mga tataramon kan Rusya
Dagestan