Sayotes

An sayotes o sayote (Ingles: chayote; Sechium edule) sarong tinanom na an bunga asin dahon kaini ginagamit berdura sa mga luto. Ini napipisan sa pamilya Cucurbitaceae, arog kan kalabasa, patola asin tangkwa. Ini nakaabot sa Europa (Lumang Kinaban) huli sa mga biyahe nagsurunod pakadukay ni Columbos kan Amerika. Manta, hale man sa Mehiko, an tinanom na ini naglakop naman sa ibang parte kan Amerika na ultimamente nagin nang parte kan mga giso asin luto sa mga nasyon kan Latin Amerika.

An sayote kinakakan parati linuto na asin dapat dai malu'nok ta an siram kaini yaon sa pagkamaragamo' niya Sinasalak man ini sa mga salad asin salsa, na parati nahoom sa suwa o lemonsito o tagok kan lime. Totoo ngane medyo malabsay sa namit asin makubol sa kagat. An sayote nakukuan nin bitamina C.

An gabos na kabtang kan sayote pwedeng kakanon: an gamot, paklang, pisog asin dahon. An duma kaini kinakakan garo arog kan kamote o patatas. An ogbos man kinakaag sa mga salad o ensalada.

Etimolohiya

An komun na arapodan kaini sa Bikol asin ibang lenggwahe sa Filipinas, asin sa Ingles man ngane, hale mansana sa Espanyol na kataga', chayote na ini kinua man sa tataramon na Nahuatl, chayohtli (sinasayod, [t͡ʃaˈjoʔt͡ɬi]).

Deskripsyon

An bunga kaini pormang garo peras, gurobot, may mga gudol-gudol asin mga kali-kali. Nalaba ini nin poon 10 sen abot 20 sen. May ubak ining mahimpis asin an laman nagbuburu-berdeng malamuti na may lapnad na balodbod sa tanga'. Ibang barayti kaini medyo may tunok-tunok. An laman malabsay sa namit asin sa kagat nakaagid sa pepino asin singkamas.

An sayote nagkakamang, nagbabalagon asin  nagsasapot sa kun arin man na pwede niyang poropotan asin narambong pawarak kun igwang mga sala-sala na saiyang tataluboan. Kun sa kudal na halangkaw pwede siyang umabot 12 metro sa taas. An mga dahon mala-puso' hitsura, 10-25 sen lakbang asin may mga panoropot sa mga paklang kaini. An tinanom na ini may lalakeng burak na namorangot asin solo-solong bababeng burak. An bunga matilaba' na garo peras porma, gudol-gudol na may mga luru-li'gi' patilaba sa kahawakan kaini.

Medisinal asin nutrisyon

An bunga dai na kaipohan ubakan o girison kun pipritoson. May matabang na lasa ini. Siniserbi ini na may panlahid arog kan mantikilya, asin o paminta ngane magnamit. Pwede man berdura sa ibang giso na may kairiba siyang ibang mga dahon-dahon asin pigsalakan pang-namit arog kan sampalok o suka. Pwede man ining la'bonan, runoton o galpongon isoksok sa ibang giso, pritoson, o inatsara, o isalak sa lutong eskabitse. Parehas an pisog asin bunga mayaman sa amino acid asin bitamina C. An sayote pwede man girison patilaba' asin idotdot sa sarsa/pikpikan. An laman kaini(duma) mapulot asin pwedeng kakanon na prinitos. Inuusar man ining pambahog sa mga orig o baka.
An dahon kun gina'ga' na siring sa tsa, pampa-ihi, asin pampakupos mga gatok-gatok asin nagagamit man na bulong laban sa alta-presyon, arteriosclerosis asin pampatunaw sa mga gapo' sa bato.

Kataytayan nin mga ladawan

Toltolan 

Mga tinanom
Sechium edule