Tanhaga

An tanhaga' inaapod man na tiral (hale sa Espanyol: telar; tanaga, habulan) iyo an kasangkapan na ginagamit sa paghabol nin mga awat nin abaka, jusi, cotton, asin iba pang awat hale sa mga tinanom o mga awat man na sintetiko. An habolan na ini parati gibo sana sa kahoy. Igwa na totoong mga modernong tanhaga ngonyan na an nagpapa'andar iyo an motor na de elektrisidad.

Aksyon nin paghabol
An paghabol nangyayari sa pagsulok pabalagbag kan pugawa (Ingles, weft) sa lindog (Ingles, warp), an mga nakahotay na torsidong tindido sa habolan.

Mayor na mga piyesa kan habolan
An mga piyesa kan simpleng tanhaga iyo an tampong o angkob, sorod, sikwan o lansadera (inaapod man na baroto), poronan, siton, kugon, tongtongan, ligid'ligid. An mga gamit na torsido o awat iyo an  hina'nay na panlindog, asin an torsidong pampugawa. An huri ikinakarga sa sikwan. An bilog na porma kan tiral hinaman sa pormang rektangulo kun saen diyan nakakarabit an mga iba-ibang piyesa asin mga parte, maliban sa siton ta rapot na kasangkapan ini sa tilar.

An pampugawa naghahale sa sino'got na abaka- kumbaga an hinahabol abaka (an maputing maputi klasipikadong kinabite) na parati pinapabakal sa pormang tinagak ngane dai maggoromon. An pampugawa iyo idtong pigsusulok paborobalagbag kan sikwan sa lindog kun naghahabol.

Pasabot manongod kan mga parte kan tanhaga'

An tampong o angkob iyo an kinakaagan asin nagpupugol kan sorod. Iyo ini an pigkakabig sa pagdusok kan pugawa.

An sorod iyo an nagtataong sukol kan  pagkarintok o pagkahaghag kan lindog.

An sikwan (o, siko'an) na hitsurang baroto iyo an kinakaagan kan torsidong pampugawa.

An poronan iyo an sinasabodan kan haman nang hinabol

An siton iyo an rweda na pigpoporonan kan torsido sa paggibo nin pampugawa.  

An kugon iyo an nagbabaton kan lindog, pag'orooltan  ngane makasulok an sikwan

An tongtongan iyo an nagkokontrol kan pagtaas pagbaba kan kugon na parati duwa.

An ligid'ligid iyo idtong nakabalagbag na (parati kawayan) na naglilitong'litong sa aksyon na pagbaba pagtaas kan duwang  kugon.(hilnga, Pig. 2)

An hina'nay iyo an paghutay kan mga torsidong panlindog.(hilnga: {Pig. 1)

Mga termino gamit sa paghabol
 
 pugi',an pagpoon paghabol pakaandam kan mga karabuhaton  siring kan pagha'nay kan lindog, pagpuron kan pugawa sa sikwan, aip.
 harukhok, paghabol na iba an kolor/arok kan awat sa pugawa sa pagtaong desenyo.
 su'got, pagsumpay o pagtakod-takod kan mga awat na pinili na gamiton sa paghabol.
 garas, pagputol o pagtabas kan telang nahabol na sa laba' na ginugusto, halimbawa 3 o 4 na yarda.
 tinagak, an pinalikon na sinugot ngani ini dai magkagurumon.

Hablondawani
Sa Bikol, an katagang "hablondawani" ginuno sa duwang tataramon habol, asin dawani. Susog ki Lisboa ini may istoryang soanoy. Si mga gugurang daang Bikolnon igwang pig'oosipon na kan mga lumang panahon igwang mahusay nanggad na parahabol, sarong babaeng nagngangaran Dawani. Kaya an pagtubod kan mga gugurang basta may hablondawani sa langit, ini sarong gibong hinabol ni Dawani.

An paghabol nababanggit man sa epikong Ibalong, na saro sa kabatiran asin paghanapbuhay na nano'dan kan mga antigong Bikolnon.

Mga panluwas na takod
 Tanhagang Jacquard naimbento
 Mga Montanang tanhaga 
 Mga termino sa paghabol

Mga piyesa/hitsura kan tanhaga

Ginonoan

 Mga retrato kan ibang tiral pigtampok igdi pinitik sa Butingting Woven Products, Bgy Lourdes, Buhi, Camarines Sur, Filipinas. An ibang mga tanhaga naretrato asin namomogtak sa Las Pinas City.