COVID-19

An COVID-19 (coronavirus disease 2019) o helang sa koronabirus 2019 na dating bistado bilang 2019-nCoV acute respiratory disease, iyo sarong nakakaulakit na helang dara nin SARS-CoV-2, sarong birus na relatibo sa SARS-CoV. Nairekord an mga enot na kaso kaini sa Wuhan, kapitolyo kan probinsya nin Hubei, sa Tsina kaidtong Disyembre 2019, sagkod poon kaidto iyo naglakop sa bilog na kinaban, na uminabot sa nagpapadagos na pandemya nin koronabirus 2019–20. 

Kaidtong pagbungkaras nin Enero 28, 2021, dae mababa sa 101 milyong kaso nin COVID-19 an nairekord sa harus 200 nasyun asin teritoryo, na nagresulta sa kagadanan nin harus sa 2,180,000. Dae mababa sa 55,900,000 katawo an nakarekover na.

Mga sintomas 
Kabale sa mga sintomas kaini an kalintura, abo, sagkod an kadipisilan sa paghangos. Kabale sa mga iba pang sintomas an kulog sa kalamnan, pagnu'nu', pag-udo-udo, paggatok nin halanuhan, pagkawara nin pang-parong asin pang-namit, saka kulog tulak. Habang nagreresulta an kadaklan nin kaso sa mga bakong grabe na sintomas, pupuwedeng magdara an pira sa pulmonya sagkod pagkaraot nin nagkapirang salak.

Paglakop 
Harus naipapasa an helang sa mga ibang tawo sa haranihang pakikiulay, kadaklan sa paagi nin mga sadit na patak kapag nag-aabo, naghahatsing, asin nagtataram. Harus, nahuhulog an mga patak sa salog o sa mga ibabaw imbes na maglayog sa duros sa hararayong distansiya. Bakong harus, pupuwedeng maulakitan an sarong tawo kun kakapotan niya an sarong kontiminadong bagay sagkod pagkatapos kaini iyo kakapotan niya an saiyang lalawgon. Pinakanakakaulakit ini sa enot na ikatolong aldaw sa pagkatapos nin paglataw nin sintomas, pero pupuwedeng makaulakit bago maglataw an mga sintomas, asin hale sa mga tawong mayong sintomas.

Paglikay

Diyagnosis 

An istandardong paagi nin diyagnosis iyo sa paagi nin real-time reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR) gikan sa pamahid sa nasoparinks (nasopharyngeal swab). Makatatabang man an Chest CT para sa pagririkonosi nin mga indibidwal kun sain may halangkaw na paghona nin impeksyon base sa mga sintomas asin risk sa panganib; pero dae inirerekumenda nin mga awtoridad an paggamit sa CT imaging para sa rutinang pag-iskrin.

Pag-ulakit 
Kabale sa mga inirerekumendang lakdang ngarig malikayan an pagkaulakit iyo an piripirming paghuhugas nin kamot, sosyedad na pagdidistansya (mantinidong pisikal na distansya gikan sa ibang tawo, urog na sa mga may sintomas), pagtakop nin mga abo asin hatsing kan tisyu o panlaog na siko, asin pagrayo nin maating kamot hale sa lalawgon. Inirerekumenda an paggamit nin mga mask sa mga nagsususpetsa na may birus sinda sagkod sa saindang tagapag-ataman. Manlainlain an mga rekomendasyon sa paggamit nin mask sa publiko. Dae nirerekumenda kan nagkapira an saindang paggamit, nirerekumenda man kan nagkapira ang paggamit, sagkod isinabatas nin mga iba pa an paggamit. Sa ngunyan, may pirang mga naglataw na na mga bakuna o maski anong bulong panlaban sa birus para sa COVID-19. Kabale sa pagmanehar kaini an pagbulong nin mga sintomas, pag-aalalay, isolasyon, asin eksperimentong paagi.

Pandemya 
Kaidtong 30 Enero 2020, indineklara nin Pankinabang Organisasyon sa Salud (WHO) an paglakop nin koronabirus kan 2019–20 bilang sarong Public Health Emergency of International Concern (PHEIC) sagkod bilang pandemya kaidtong 11 Marso 2020. Nairekord an lokal na transmisyon nin helang sa dakul na nasyun sa gabos nin anom na rehiyon nin WHO.

Kataytayan nin mga ladawan

Hilingon man 

 Pandemya nin COVID-19
 Birus
Pandemya

Iba pang babasahon

Mga panluwas na takod

Pangsalud na mga ahensya
 Coronavirus disease (COVID-19) FACTS nin World Health Organization (WHO)
 Coronavirus 2019 (COVID-19) nin US Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
 Coronavirus (COVID-19) nin UK National Health Service (NHS)

Mga direktorya
 Coronavirus Resource Center nin Center for Inquiry
 
 COVID-19 Resource Directory on OpenMD

Pangmedisinang mga journal
 Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) nin JAMA
 BMJ's Coronavirus (covid-19) Hub nin BMJ
 Novel Coronavirus Information Center nin Elsevier
 COVID-19 Resource Centre nin The Lancet
 SARS-CoV-2 and COVID-19 nin Nature
 Coronavirus (Covid-19) nin The New England Journal of Medicine
 Covid-19: Novel Coronavirus nin Wiley Publishing

Mga pag-alalay sa pagtrato

Toltolan 

Medisina