Pagdesisyon-sa-sadiri

An karapatan nin sarong tawo na pagdesisyon-sa-sadiri (Ingles: self-determination) sarong panginot na prinsipyo sa presenteng internasyunal na batas (na binibisto bilang jus cogens na panundon), na nag-oobliga sa United Nations bilang awtoritatibong interpretasyon sa mga pamantayan kan Charter. Sinasabi kaini na an mga tawo, basado sa paggalang sa prinsipyo nin pantay-pantay na karapatan asin patas na pagkapantay sa oportunidad, igwa nin karapatan na bwelong pilion an saindang soberaniya asin internasyunal na politikal na kamugtakan na mayo nin ulang. 

An konsepto inot na ipinahayag kan taon 1860, asin marikas na naglakop pakatapos.  Durante asin pakatapos kan Inot na Gera Mundyal, an prinsipyo pigparigon kan Sobyet na Premier na si Vladimir Lenin asin Presidente kan US na si Woodrow Wilson. Matapos na ianunsyar an saiyang Katorseng Punto kan 8 Enero 1918, kan 11 Pebrero 1918 si Wilson nagsabi: "National aspirations must be respected; people may now be dominated and governed only by their own consent. 'Self determination' is not a mere phrase; it is an imperative principle of action."

Durante kan Ikaduwang Gera Mundyal, an prinsipyo iniba sa Atlantic Charter, na idineklarar kan 14 Agosto 1941, ni Franklin D. Roosevelt, Presidente kan Estados Unidos, asin si Winston Churchill, Prime Minister kan United Kingdom, na pinanugaan an Walong Prinsipal na punto kan Charter. Ini minimidbid bilang internasyunal na legal na karapatan pakatapos na iyan malinaw na nalista bilang karapatan sa UN Charter.

Dai sinasabi kan prinsipyo kun pano gigibuhon an desisyon, ni kun ano an maninigong magin resulta, baga man iyan independensya, pederasyon, proteksyon, sarong klase nin awtonomiya o lubos na asimilasyon. Ni sinasabi man kaiyan kun ano an maninigong magin salang paniniwala nin mga banwaan o kun ano an banwaan. Igwa nin nagkokorontrahan na mga pakahulugan asin legal na basehan para sa pagdeterminar kun arin na mga grupo an pwedeng lehitimong maghingako kan karapatan sa pagdesisyon-sa-sadiri. 

Sa pankagabsan, an terminong pagdesisyon-sa-sadiri manunungod man sa libreng pagpili kan sadiring mga hiro na mayo nin panluwas na pamimirit.

Susugan 

WikiForHumanRights
WikiParaSaKarapatanPantawo
WPSKP2022