{{Wiccionaire|Ostraleye}}
L' '''Ostraleye''', c' est on [[dislaxhî payis]], el pus grand d' l' [[Oceyaneye]].

[[Categoreye:France]]
[[Categoreye:rilomés indjenieurs]]
[[Categoreye:Bas Payis espagnols]]
[[Image:Vauban.jpg|thumb|left|(pondeure dandjreus da Hyacinthe Rigaud]]
'''Vauban''', si vraiy no, c' esteut '''Sébastien Le Prestre''' (li [[priyesse]]). Il esteut signeur di [[Sint-Ldjî-Våban]]. Il î a skepyî e [[1633]]. Si a-t i morou a [[Paris]] li [[30 di måss]] [[1707]].

e [[rfondou walon]] po les Fiesses del Walonreye [[1997]], li seule anêye k' on ndè fjha ene pareye]]
Les '''fiesses del Walonreye''' (u : '''fiesses di Waloneye'''), c' est totès [[fiesse]]s ki s' pasnut totavå l' [[Walonreye]] diviè l' [[15 di setimbe]].

{{Wiccionaire}}
{{po=}}
[[File:Bocrê tchote.jpg|thumb|bocrê a ene båshele]]
On '''bocrê''' (on dit eto : on '''[[boton d' five]]''', on '''[[boton d' sori]]'''), c' est on setch boton k' on-z atrape so les [[lepe]]s, cwand on-z a del [[five]] u k' on-z est [[Wikt:strinde|strindou]].

Li '''Setswana''', c' est on lingaedje d' [[Afrike nonnrece]] djåzé pa a pô près cénk miyons d' djins.

Li '''revintreye siryinne di 2011''', c' est ene [[revintreye]] do peupe di [[Sireye]] k' a cmincî li [[25 di måss]] [[2011]]. Ci fourit l' céncwinme des [[revintreyes arabes di 2011]], après les cenes d' [[Revintreye tunizyinne|di Tunizeye]], d' [[revintreye edjipsyinne|Edjipe]], di [[guere civile libyinne|Libeye]] et do [[revintreye yemenresse|Yemen]].

{{po|murguet|murguet (discramiaedje)}}
{{po|yebe di poirfi|yebe di poirfi (discramiaedje)}}
Li '''såvadje murguet'''<ref>sâvadje muguèt [[E9]], sanvadge muguèt [[E165]]</ref>u '''yebe di poirfi'''<ref>po tos les nos rascodous dins les motîs walons, loukîz a  [[G100]] a « sceau de Salomon »</ref> c’ est ene plante k’ a des blankès fleurs metowes  a rîlêye cåzu roydicirmint.

{{Wiccionaire}}
 pa [[Octave Servais]] (1924)]]
Ene '''biyografeye''', c' est on [[scrijhaedje]] ki raconte li vicåreye d' ene [[rilomêye djin]]. Dabôrd, c' est del [[prôze nén racontrece]]. 

{{Wiccionaire}}
Li '''nåcionalisse''', c' est ene idêyolodjeye ki dene ene tote grande plaece al [[nåcion]] la k' les shuvant dimeurnut. Cisse nåcion la pout esse on [[dislaxhî payis]] u nén.

[[Categoreye:Insekes]]
[[File:Tenebrio molitor.jpg|thumb|]]
Li '''molon d' farene''' (on dit eto: [[mônî (discramiaedje)|mônî]]), c' est [[molon]] del '''schaerbote di farene'''.

'''Rafael José Orozco Maestre''' a skepyî li [[24 di måss]] [[1954]] a Becerril et mori li [[11 di djun]] [[1992]] a Barranquilla. I fourit [[tchanteu]] d' [[Colombeye]].

Li '''decatlon''' ou '''dijhespôrt'''<ref>Calcaedje di l' almand "zehnkampf", [[noûmot do walon|noûmot]] askepyî so [[Wikipedia walon|Wikipedia]] e 2016</ref>, c' est on [[spôrt]] avou dijh diferinnès diciplenes.

{{po|cofrereye|cofrereye (discramiaedje)}}
Ene '''cofrereye''' (pol [[bén-magnî]]), c' est ene [[soce]] di djins d' ene [[veye]] u d' on [[viyaedje]] ki rprezintèt leu payis avou on mousmint d' ceremoneye dins ene ôte veye, tot mostrant deus aboeres u [[amagnî]]s u [[abwesson]]s tipikes. 

[[File:Первоцветы - First Spring Flowers - Tussilago farfara.jpg|thumb]]
Li '''pate-di-polin''' (ou '''pa-d'-ågne''', '''taconet'''<ref>[[C89]] l° 752, ... .</ref>, ou '''pî-d'-ågne''', '''pas-d'-bådet''', '''foye Sint-Djôzef''', '''yebe di sint Djôzef''', '''fleur Sint-z-Antoenne''', '''tchapea-d'-aiwe'''<ref>[[FE1]] a "pas-d'-âne"</ref><ref>po tos les nos rascodous dins les motîs walons, loukîz a  [[G100]] a « tussilage pas-d’-âne »</ref>), c' est ene [[plante]] ki florixh dins les prumires å [[bontins]] (e moes d' måss el [[Walonreye]]).

{{Wiccionaire|Levant}}
 ki mostere li pôzicion do Levant (lete E)]]
Li '''Levant'''<ref>purade avou ene [[grande lete]] a môde inglesse, come no prôpe, mins eto avou [[pitite lete]], a môde francesse.</ref> u l' '''Ess'''<ref>On dit ossu, pacô, l' '''Oriyant''')</ref>, c' est l' [[cwate costés del Daegne|pont cardinå]] wice ki l' [[solea]] si leve å matén. C' est la k' aparexhèt les [[aireurs do djoû]], pu li [[pikete do djoû]].

{{djermon}}

{{Wiccionaire}}
{{po=}}
[[File:Stack of Copy Paper.jpg|thumb]]
Li '''papî''', c' est ene matire fwaite avou del pape di bwès, po scrire dissu.

{{djermon}}
Ene '''rinflêye cossoune''', c' est ene [[cossoune]] ki s' prononce avou on grand trô dins l' boke.

{{Wiccionaire}}
Ene ou ene '''poirtåve éndjole''' u ene '''copiutrece axhlåve''' (pus coourtinnmint : on '''poirtåve'''<ref> Li mot "[[axhlåve]]" tot court, c' est purade pol [[telefone axhlåve]]</ref>, c' est [[copiutrece]] a pô près del gogne d' on [[live po lére]], k' on pout poirter la k' on vout.

{{Wiccionaire}}
)]]

[[categoreye:Mousseures]]
[[Categoreye:Moirt]]
Ene '''ranse''' (on dit eto: ene '''crepe'''), c' est ene noere [[nålete]] k' on mete åtoû do tchapea u do hintche bresse, et k' on poite ås etermints, u cwand on est d' [[doû]].

L' '''imidocar''' ([[riwalnijhaedje]]<ref>[[Displouctaedje des trokes di cossounes å coron]] «-rb» => «r»</ref> do no tchimike '''''imidocarb'''''), c' est ene [[drouke d' apoteke|drouke]] k' on s' è sieve [[årtisyince|dins les biesses]] po médyî les [[rodjès aiwes (maladeye)|rodjès aiwes]] (avou [[djaenisse]]) cåzêye pa on [[protozowaire]] do [[sonk]] lomé «[[Babezia]]» (''[[Babesia spp.]]'').

{{po=}}
L' '''adrovaedje''', dins on [[live (po lére)|live]], c' est l' prumî boket, ene u kékes pådje, ki shût li pådje di tite divintrinne. 

On '''micoplasse''' (dinltins on djheut eto on '''PPLO''', po '''''Pleuro-Pneumoniae-Like-Organism'''''), c' est on mo ptit [[microbiyolodjeye|microbe]], sins [[paroeze]], ki s' sait mopliyî tot seu, come les ôtès [[bactereye]]s mins ki pout eto moussî dins ene [[celule]] do coir (come les [[virûsse]]s).

{{po|Sint-Nicolai|Sint-Nicolai}}
[[File:Sint-Nicolai.jpg|thumb]]
[[File:Sint-Nicolai pitite båshele mame.jpg|thumb]]
[[File:Sint-Nicolai valet schoûtant.jpg|thumb]]
Li '''Sint-Nicolai''', c' est ene [[fiesse]] des efants el [[Beldjike]] ki s' passe li [[6 di decimbe]], li djoû k' on dit ki l' vraiy [[sint Nicolai]] a morou.

Li '''soteriolodjeye''' (do grek ''sotêria'', "[[schapaedje]]", et ''logos'', "parole, divize"), c' est ene pårteye del [[teyolodjeye]], del coxhe del [[teyolodjeye sistinmatike]] et [[teyolodjeye dogmatike|dogmatike]]. Li soteriolodjeye voet les pondants et les djondants do [[schapaedje]].

{{djermon biesse}}
{{Wiccionaire}}
Les '''biesses å Bon Diu''' (on dit eto : '''costirete''', '''mårtén''', '''mårtén-salé''' et co plins d' ôtes nos)<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 130.</ref>, c' est des [[inseke]]s foirt kinoxhous a cåze del [[Biesse å Bon Diu ordinaire]] k' a des rodjès aiyes avou set noers ponts dsu.

{{Wiccionaire}}
On '''sustantif''' ou '''cmon no''', c' est on [[mot]] ki mostere ene sacwè, ene sakî, on sintimint, k' end a bråmint des pareys.

{{Wiccionaire|discalotaedje}}
Li '''discalotaedje'''<ref>[[C9]]</ref> u '''dischafiaedje'''<ref>[[DTW]]</ref><ref>On eploye eto on setch calcaedje do francès «circoncizion» (dins [[FO4]], mins nén dins [[FE1]].</ref>, c' est l' [[côpaedje-evoye]] del pitite pea ki rascove li gland (li dbout do [[vé]]) d' ene omrinne djin.

Li '''foye di coixheure''', c' est ene plante des bwès avou des ptitès blankinassès fleurs a [[xhilete (fleur)|xhilete]], et a raecinêye avou des gros nucrês avou ene måke, ki fwaiynut pinser a on catchet. 

{{Wiccionaire}}

Li '''maladeye farineuse des roejhéns''', c' est ene [[maladeye (plante)|maladeye]] des [[vegne]]s cåzêye pa ene [[tchamosseure (fitiatreye)|tchamosseure]] lomêye ''[[Uncinula necator]]'' (''[[Erysiphe necator]]''), do djinre [[Oyidiom]] (lomé ossu ''[[Oidium tuckeri]]'').

[[Categoreye:Lidje]]
{{djermon}}
[[File:Léck-Pont-des-Arches-1850--.jpg|thumb|e 1850]]
Li '''Pont ds Åtches''', c' est l' pus rlomé [[pont (so l' aiwe)|pont]] d' [[Lidje (veye)|Lidje]].

[[File:Pormoennåde troufreye Djowele filmêye3.jpg|thumb|Filmaedje po on fime di rascegne]]
On '''fime di racsegnes''' ou '''documintåre''', c' est on [[fime]], nén trop lon, ki vout racsegnî so ene sacwè, et nén conter ene sipoûle, come les ôtes fimes.

Li '''pårtixhaedje''' u '''divizion''', e [[matematike]], c' est ene des [[cwate operåcions]].

{{Wiccionaire|Estoneye}}
L' '''Estoneye''', lomêye eto li '''Republike d' Estoneye''', c' est on [[dislaxhî payis]] di l' [[Urope levantrece]] eyet ene ancyinne republike di l' [[URSS]].

di 1898 po les fiesses po les ans di l' [[Wiyåme II d' Prûsse|Impreur Wiyåme II]])]]
Ene '''riclame''', c' est ene sacwè k' on k' on vindeu vout fé vey u etinde ås djins, por zels atchter ene martchandijhe u on siervice.

'''Corinte''', c' est ene [[veye]] di [[Grece]].

Li '''ploråde så''' u '''så ploråde''' (u: '''så ploreuse'''; u: '''ploråd'''), c' est ene [[så]] ki vént come èn emîtrin [[åbe]], ki ses finès [[coxhe]]s ritoumèt foirt bas totåtoû.

{{Djermon}}, tins d' on matche. I djouwéve po s'-n' ekipe d' asteure.]]
'''Murilo Endres''', c' est on djouweu d' [[Volebal|volè]] [[braezilyin]]. Il a nexhou li [[3 d' may]] [[1981]], a [[Passo Fundo]].<ref>https://www.factsnippet.com/site/facts-about-murilo-endres.html</ref>

Ene '''dimeye bole''' u ene '''emisfere''', c' est on mitan del [[Daegne]], côpêye inte les deus [[pôle]]s. 

{{po|Djan|Djan (discramiaedje)}}
{{po|Mådi|Mådi (discramiaedje)}}
'''Djan d' Mådi''' (''Djihan d' Mådi'', '''''Djan d' Mâdi'''''), c' est ene rilomêye [[fåve do vî vî tins|fåve]] do [[payis gåmet]].

Les '''fiyaires''', c' est des ptits [[rond vier|ronds viers]] ki vikèt ådvins des tissus do coir. I sont stitchîs divintrinnmint pa des [[poirtant inseke|poirtants]] [[inseke]]s.

Li '''Vitamene A''', u '''retinol''', c' est ene [[vitamene]] dismantchåve dins l' ôle.

[[Categoreye:Diyacritikes]]
:''[[pont|Discramiaedje des årtikes avou "pont"]]
Li '''pont sol roye''',  c' est on [[pont (linwince)|pont]] ki s' mete inte deus [[cossoune]]s u deus [[voyale]]s po mostrer ki li lijhaedje des [[son å dobès letes|sons å dobès letes]] doet esse fwait divant et après l' pont (et nén tot loyant les deus cossounes ki l' pont est metou inte di zeles).

[[File:Coûtchî solea Sara.JPG|thumb|Coûtchî d' solo e dezert]]
Li '''coûtchî do solea''' ou '''coûtchî do slo''', c' est cwand l' [[solea]] disparexhe dirî [[roye do cir]], å [[Coûtchant (costé del Daegne)|Coûtchant]], a l' fén del [[vesprêye]], kiminçmint d' l' [[anuti]].

{{Dizo-tite|''Padrî l'fènièsse''}}
{{po|finiesse|finiesse (discramiaedje)}}
'''Padrî l' finiesse''' (''Padrî l'fènièsse''), c' est ene [[sitroete plake]] avou des [[tecses powetikes]], ey ene muzike di fond, prodûte pa [[Jean Goffart]] ki dit lu-minme ses tecses.

{{Wiccionaire|etroclaedje}}
L' '''etroclaedje''', el [[linwince]], c' est li scrijhaedje en on mot di deus ou sacwants mots. Li mot d' etroclaedje divént on [[djivion]].

{{po|morete|morete (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|morete}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Condoleyances Djôzef Dokir.jpg|thumb|Lete di condoleyances e walon]]
On '''prezinte ses condoleyances''' a ene sakî ki vént d’ [[moirt|piede]] on parint, on soçon.

{{Wiccionaire}}
Ene '''sitoelreye'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] askepyî diviè 2005 cial sol [[wikipedia walon]] (pårteye «Motî»).</ref>, c' est on troclet di [[stoele]]s, sovint ki croylèt ene imådje e [[stoelî]]. 

[[Categoreye:Rilomés Arabes]]
[[Categoreye:Croejhådes]]
'''Ben el-Qalanissi''', c' esteut on [[cronikeu]] arabe ki dmoréve a [[Damasse]]. 

Ene '''Soce nén recwårlante''' (kel sigue, c' est '''S.N.R.'''), c' est ene trope di djins ki s' metnut a [[soce]], mins nén po wangnî des cwårs.

L' '''incipite''' d' on [[Belès Letes|scrît boket]], c' est les prumîs mots di l' ouve.

{{Wiccionaire|vå}}
[[File:Walonreye Mouze.jpg|thumb|Vås d' Mouze (brune et rodje clair)]]
Les '''vås d' ene aiwe''' (on dit eto li '''bassin d' ene corante aiwe'''), c' est tote li stindowe di payis, la k' li dierinne gote di plouve ki tome va-st ariver, al fén, dins ciste [[corante aiwe|aiwe]] la.

{{po=}}
)]]

{{djermon}}
'''Moya Brennan''', di s' veur no '''Máire Ní Bhraonáin''', est ene tchanteuse k' a skepî li [[4 d' awousse]] [[1952]].

[[File:Galium odoratum 1 (Corse).JPG|thumb]]
Li '''rinne-des-bwès''' (ou rinne des bos)<ref>mot siervou pa [[Andrée Bacq]] ki dmoréve e payis d' Årlon al [[tåve di rcåzeus di l' Årdene nonnrece]] diviè 1998 (kécfeye pa assaetchance del [[rinne des prés]]</ref>, c' est ene [[plante ås grossès fleurs|fleur]] ki vént el [[Gåme]] et k' on fwait do [[maitrank]] avou.

[[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|upright=0.5|EN ([[ISO 639]]-1)]]

Ene '''sipitante aiwe''' u ene '''aiwe ki spite''', c' est ene [[aiwe po boere]] avou do [[gåz]] divins.  

[[File:Moflon ås mantchetes tiesse 3 cwårts.JPG|thumb]]
Li '''moflon ås hozetes''', c' est on [[moflon]] d' [[Afrike bijhrece]] ki dmeure (ou dmoréve) so les pus hôtès [[montinne]]s, metans li [[Grand Atlasse]] [[Marok|marokin]].

Li '''corêyin''', c' est l' [[lingaedje oficir]] del [[Corêye nonnrece]], mins eto del [[Corêye bijhrece]].

'''L' ouve powetike e walon da Henri Bragard''', kel vraiy no, e francès, c' est "''L'oeuvre poétique wallonne de Henri Bragard''", c' est on [[live (po lére)|live]] avou ene [[ramexhnêye d' arimés]] da [[Hinri Bragard]]. Il ont stî relîs pa [[Renée Sedyn]], et eplaidîs al [[SLLW]] e [[2008]].

'''L' avoz vs veyou passer ?''', c' est on [[cråmignon]] scrît pa [[Nicolas Defrecheux]] so ene [[air di muzike|air]] d' ene tchanson francesse «''Ha ! ha ! ha ! l’amour, que vous me tourmentez !''» 

[[Categoreye:Pasmints d' tins]]
[[Categoreye:Spôrts]]
{{djermon}}
L' '''ADEPS''', po « '''Ad'''ministration de l''''É'''ducation '''p'''hysique, du '''S'''port et de la Vie en Plein Air » e francès, est on siervice administratif do Ministere del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] ki fwait l' promotion do spôrt dins l' kiminålté francesse di Beldjike.

[[File:Pork chops 167541218.jpg|thumb|Coisses bounes a mindjî]]
Ene '''coisse di pourcea''', c' est ene [[coisse (tchå)|coisse]] ki provént d' on [[cushet]] touwé po-z esse magnî.

{{Wiccionaire}}
[[File:Nûlêye åbe Abråm.JPG|thumb|Dobe åbe Abråm]]
[[File:Cir Landes taesseas.jpg|thumb|[[Wikt:taessea|taesseas]]]]
[[File:Vedje virga al vesprêye.jpg|thumb]]

On '''tins do passé''', el [[linwince]], c' est on [[tins d' codjowaedje]] k' a-st a vey avou des accions ki sont ddja fineyes.

. Il est rindou tchaeke [[27 di djanvî]], dispu [[2002]].]]
Li '''moude di Benjamin Labaran Hermansen''', c' est on moude [[raecisse]] d' on djonne [[Norvedje|norvedjin]] di cwénze ans. E [[norvedjin]], on-z el lome eto[[Song to Benjamin|&nbsp;]]: «[[Song to Benjamin|&nbsp;]]'''Li moude d' Holmlia'''[[Song to Benjamin|&nbsp;]]». Holmlia, c' est l' no do coron do ban d' [[Oslo]], ewou çki '''Benjamin Hermansen''' a stî touwé.<ref>https://www.openstreetmap.org/node/1144240752#map=12/59.8308/10.8207</ref>

{{Po|Payis d' Tchålerwè|Payis d' Tchålerwè (discramiaedje)}}
Li '''payis d' Tchålerwè''' u '''Noer Payis''', c' est tos les [[viyaedje]]s ki sont-st åtoû del [[veye]] di [[Tchålerwè]], a pô près come l' [[arondixhmint]] do minme no.

'''Gliese 581-c''' est ene [[bole]] k' est foû do [[sistinme solrece]] et ki toûne åtoû d' ene [[rodje ninte]] lomêye [[Gliese 581]], a 20,40 annêyes loumires di nosse solea. Il avize ki Gliese 581-c si trouve lon assez eyet près assez di s' [[sitoele]] pol veye sikepyî: li timperateure sol [[daegne]] (inte 0&nbsp;°C eyet 40&nbsp;°C) pôreut esse comufåt po k' i gn åye del corante aiwe.

[[Categoreye:Mousseures]]
{{djermon}}
:''[[texhou|Discramiaedje des sinses do mot "texhou"]]
On '''texhou''' (on dit eto: '''pulôve''', '''tricot''', '''vareuse'''), c'&nbsp;est on [[mousmint]] k'&nbsp;on-z a [[texhaedje ås aweyes|texhou]] avou del [[linne]] metou dizeu li [[tchimijhe]], ki rascove li dzeu do coir, disk' a l'&nbsp;[[céngue]]. 

'''Taywane''' (on djheut davance '''Formôze''', oficirmint: '''Republike di Chine'''), c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Azeye]]. 

[[Categoreye:Catolicisse]]
[[File:Beauraing.JPG|thumb|Posteure di Notru-Dame di Biarin a Biarin]]
On '''raparexhaedje di l' Aviedje''' u ene '''aparucion del sinte Viedje''', c' est ene creyance di sacwants [[catolike]]s come cwè l' [[Aviedje Mareye]] åreut raparexhou a des djins (todi des efants {{?}}), aprume al fén do [[19inme sieke]], kiminçmint do [[20inme sieke]].

{{Wiccionaire}}
[[File:P52 recto.jpg|thumb|174px|right|<center>]]
Ene '''Evandjîle''' ([[djinre (croejhete)|purade femrin e walon)]], po les [[crustin]]s, c' est:
* li boune novele ki l' [[Djezus-Cri]] a vnou å monde po schaper les djins;
* l' anonçaedje del moirt et do ravicaedje da Djezus-Cri pås crustins;
* 4 [[sints lives]] des crustins, ki racontnut li vicåreye, les pretchaedjes eyet l' moirt da Djezus-Cri;
* on live ki comprind les 4 evandjîles.

On '''berwetaedje éndjolike''', c' est l' voyaedje d' on [[fitchî éndjolike]] d' ene [[copiutrece]] a l' ôte pal voye del [[Daegntoele]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Albert Mahin hårkea.jpg|thumb|150px|hårkea po poirter l'&nbsp;laecea al laitreye (Walonreye, diviè 1948)]]
On '''hårkea''' (on dit eto : '''gorea''', '''lamea''', '''coube'''), c' est on travayî bwès, on bon mete long, k'&nbsp;on poite so les spales, dizo l' [[hanete]], et k'&nbsp;gn a deus saeyeas u deus djusses ki pindèt après, so les deus costés do poirteu (del poirteuse).

{{Wiccionaire}}
[[File:Dicåçtaedje Francard po Mahin.jpg|thumb|[[Dicåçtaedje|Dicåçtaedje]] di [[Live Francård sol walon et l' picård|s' live]] pa [[Michel Francard|Michel Francard]] a [[Lucyin Mahin|Lucyin Mahin]] mostrant k' i croet ki l' linwe-ehåyaedje do walon est possibe]]
Li '''linwe-ehåyaedje''', c' est c' est tot çou k' est fwait totavå po fé rmonter li statut d' on metou [[lingaedje]].

Li '''flamenco''', c' est ene danse [[Espagne|espagnole]], la k' el danseuse u l' danseu clatche a daegne avou ses talons.

On '''lingaedje oficir''', po on [[dislaxhî payis]], c' est l' [[lingaedje]] k' il est rekis d' eployî dins l' administråcion eyet l' djustice et dins totes sôres di sitouwåcions et d' institucions do payis. Metans, li [[siermint]] des djins k' ont stî lomés [[scabin]]s, [[mayeur]]s, [[pårlumintî]]s, [[minisse]]s, evnd.

{{Elementbox_header | number=86 | symbol=Rn | name=radon | left=[[astate]] | right=[[franciom]] | above=- | below=[[ununoctiom|ununoctiom]] | color1=#c0ffff | color2=black }}
|}

{{Wiccionaire}}
On '''rcinsmint''', c' est l' contaedje des djins li vicnut e-n on metou [[payis]].

[[File:Mannixhance air oujhenes Espagne.jpg|thumb|oujhenes a Aldjezirasse (Espagne)]]
Li '''mannixhance''' (on dit eto '''polouwaedje'''), c' est cwand on tape evoye des '''mannestés''' (on dit eto des '''nichtés''' u des '''måssîstés''') pattavå. 

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Li '''stoumak''', c' est ene potche ki rçût l' amagnî cwand il avént djus do [[buzea d' avala]].

{{Wiccionaire}}
{{po=}}
L' '''eritaedje''' ou '''eritance''', c' est tos les béns (mins eto les desses) k' ene djin rçût d' on [[parint]] ki vént d' [[mori]].

{{po|djama|djama (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|djama}}
On '''djama''', c' est ene grande fiesse rilidjeuse, tantea k' on a on deujhinme djoû d' condjî, li [[londi d' fiesse|londi]] del fiesse. Li no e walon vént did la ([[bodje etimolodjike|bodje]] [[latén]] «''geminaculum''».

{{po|crikion|crikion (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Acheta-domestica-1.jpg|thumb]]

{{po|divize|divize (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|divize}}
Ene '''divize''', c' est ene coûte fråze ki mostere l' idêye d' ene djin, d' ene contrêye, d' on [[payis]].

{{Wiccionaire}}
, e moes d' awousse 2008]]

{{Dizo-tite|Dèl Ruwane au Bwès Djilèt}}

{{Wiccionaire|shoflete}}
{{po|shoflete|shoflete (discramiaedje)}}
[[File:Shoflete 2 mwins.jpg|thumb|pitite shoflete simpe]]
Ene '''shoflete''', c' est ene usteye po shofler sol [[feu]] ([[feu e l' aisse]] ou [[stouve]]) pol fé rprinde.

{{djermon}}

[[File:Ghanaian Radiotherapists at work.jpg|thumb|Radioterapeye, [[Gana]], 2017]]
Li '''radioterapeye''', c' est [[médyince|médyî]] on [[magnant må]] avou des [[rais X]].

{{Dizo-tite|''Rwèyål Cåveau Lîdjwès''}}

{{po|B|B (discramiaedje)}}
Li '''son B''', c' est l' son del [[cossoune leprinne]] vuzlêye.

[[Categoreye:Årtisyince]]
[[Categoreye:Medcene]]
[[Categoreye:Epweznaedjes]]
{{djermon}}
Li '''fluworôze''', c' est ene [[maladeye]] des [[medcene|djins]] et des [[årtisyince|biesses]] a cåze do magnaedje di dpus d' [[fluwôr]] k' i n' elzî fåt.

{{Wiccionaire}}
On '''gurzea''', c’ est ene gote di [[plouve]] k' a [[edjalaedje|edjalé]] e l' [[air (gåz)|air]] et ki toume a [[walêye]].

{{po|Sarazin|Sarazin (discramiaedje)}}
'''Pådje do mot "Sarazin" et ses parints el toponimeye del Walonreye'''

{{po|flamind|flamind}}
[[djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[lingaedjes djermanikes|tîxhon]] &gt; [[bas almand]] &gt; [[neyerlandès]] ; '''wess-flamind'''

Li '''hosse-cou d' aiwe''', c' est on [[hosse-cou]] ki vike tot do long des [[corantès aiwes]].

{{Wiccionaire}}
{{po=}}
[[File:A lamprey being measured.jpg|thumb]]
Les '''lamproyes''' u '''anweyes ås set trôs''', c' est des ptits [[pexhon]]s foirt simpes.

On '''timbe del posse''', c' est ene pitite etikete k' on plake so ene [[Lete (po-z evoyî)|lete]] u on [[colis]], et ki respond ås costindjes payeyes al [[Posse (institucion)|Posse]] po tcheryî ci evoyaedje la disk' amon l' riçuveu (li ci ki dveut awè l' lete u l' colis).

Li '''hôte fenaesse'''<ref>[[Noûmot do walon]] atåvlé sol Wikipedia e 2021. Manke dins [[G100]], k' a raspepyî bråmint des ôtes motîs, motoit paski c' est l' pus corante et l' pus grande des fenaesses (setchès waides).</ref>, c' est ene [[fenaesse]] ki vént bén disca 1 mete 20 hôte.

{{Wiccionaire}}
[[File:Parsnips-1.jpg|thumb]]
Ene '''pastinåke''' u '''panåjhe''', c' est ene sôre di [[verdeure]], k' on ahiveut po les biesses, mins k' a rivnou al môde come amagnî po les djins dins les [[anêyes 2000]], avou l' ervinowe des "rtrovés legumes".

{{po|afiyaedje|afiyaedje (discramiaedje)}}
{{po|adopcion|adopcion (discramiaedje)}}
L' '''afiyaedje''' ou '''adopcion''' ou co '''adoptaedje d' efant''', c' est cwand èn efant (sovint orfulin) divént l' fi u l' feye d' ene sakî d' ôte ki ses parints d' sonk.

{{Wiccionaire}}
On '''sint''', ene '''sinte''', c' est ene djin k' a beacôp fwait do bén dins s' veye, et k' est ricnoxhowe come tele pås djins d' avår la.

{{Wiccionaire}}
[[File:Chevesne.JPG|thumb|]]
El '''tchivene''' (li '''tchvene'''), c' est on [[pexhon]] des [[doûcès aiwes]].

On '''contrusonnant'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] askepyî pa [[Lucien Mahin]] e 2018 sol modele des [[Wikt:Categoreye:Sustantifs do walon avou l' betchete contru-|sustantifs do walon avou l' betchete contru-]]; nén dins l' [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]] 2016 sol medcene.</ref>, c' est ene [[drouke d' apoteke]] ki rastrind les [[sonnmint]]s. 

{{Wiccionaire|Tossint}}
[[File:Fijhaedje des tombes divant Tossint1.jpg|thumb|Fijhaedje des tombes pol Tossint]]
Li '''Tossint''' c' est ene [[fiesse]] [[crustin]]ne ki rvént tos les [[1î d' nôvimbe]], mon les [[catolike]]s. Dins les payis istoricmint catolike, c' est on [[fiesse-djoû]].

[[Categoreye:Linwince]]
[[Categoreye:Lingaedjes]]
Èn etroclant lingaedje, c' est on lingaedje ki pout fé des grands [[etroclés mots]] avou totes sôres di [[morfinme]]s et [[croejhion]]s.

'''Malgrat de Mar''' c' est ene [[comene]] del [[Catalogne]], e l' [[Espagne]].

Ene '''evayixhante indje''', c' est ene [[indje (biyolodjeye)|indje]] di [[plante]], di [[biesse]] ou d' ene ôte [[vicante sacwè]] otonome (nén les [[formagnant]]s ou les [[microbe]]s) ki rexhe di si spårdaedje djeyografike kinoxhou, et si vént [[mopliyaedje (biyolodjeye)|mopliyî]] e-n ene ôte [[biyonaxhe]], la k' ele dizindjnêye les ôtes plantes ou biesses do payis.

On '''medcén''', ene '''comere-medcén''' (on djheut eto on '''méde'''; asteure, c' est purade on '''docteur''', ene '''doctoresse'''), c' est ene djin, ki sogne les [[malåde]]s tot trovant li [[maladeye]] k' il ont, et cachî l' moyén d' les [[riwerixhaedje|rweri]].

{{Wiccionaire|schiråde}}
[[File:Schiråde0.jpg|thumb|pitite båshele zouplant ådzeu d' on ptit feu]] 
Li '''schiråde'''<ref>coinreçmint [[Wikt:chiråde|chirôde]], [[Wikt:chiråde|chirâde]], Loukîz a l' [[ALW]] 3 p. </ref> (on dit eto: '''pitit feu''', '''schirêye'''), c' est on feu k' on fwait å [[crås mårdi]] (la k' on-z a magnî a s' fé schirer), copurade e [[Condroz]], [[Fåmene]] et [[Årdene]] djondant. Ça pout esse on seul feu pa viyaedje, mins nén si grand kel [[grand feu]] ki vént djusse après. On pout eto fé sacwants ptits feus, onk pa coulot, djusse avou des boteas di strins u des hopeas d' fetchires.

{{po|gåz|gåz (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|resserant gåz}}
On '''resserant gåz'''<ref>noûmot eplaidî pol prumî côp li 15 di fevrî 2006 sol pådje [[diyocside di carbone]] do Wikipedia.</ref> u '''gåz a efet di stouve'''<ref>atåvlé cial li 11 di decimbe 2018, pa assaetchance di l' alomåcion e portuguès «''Gases do efeito estufa''».</ref>, c' est on [[gåz]] ki, metou dins l' [[air (gåz)|air]], va fé come ene coviete åtoû del [[Daegne]], ki va insi wårder pus lontins li tcholeur do [[solea]].

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Walonreye]]
L'&nbsp;'''Afitcha''' (ou l'&nbsp;'''Manifesse''') '''pol Walonreye esse mwaisse di s'&nbsp;tuzance, di ses scoles et di ses sincieusès rcwerances''' est on manifesse, siné pa kékès 175 citweyins walons, ki fourit prezinté dvant l'&nbsp;[[pårlumint walon]] li [[15 di setimbe]] [[2003]], po dmander åzès pårlumintîs di fé åk pol Walonreye prinde les copetinces sol culteure et l'&nbsp;acsegnmint.

[[File:Tissot Jael Shows to Barak, Sisera Lying Dead.jpg|thumb]]
'''Yaèle'''<ref>Ortografeye meyeuse ki ''[[Ya-el]]'' u ''[[Yaël]]'' (faflotaedje nén rprins e rfondou); li scrijha "è" permete di n' nén prononcî "ae" a môde do [[betchfessî ae]]; mot foû-rîle pol ristopaedje di l' [[ahiket]]; coron femrin -e come [[Wikt:Djowele|]] u «[[Nowele]]».</ref>, c' est ene kimere del [[Bibe]], dins l' [[live des djudjes]].

Li '''flamind d' Brussele''' (insi lomé pa ses cåzeus et rcwereus: '''''Brussels vloms'''''<ref>[[Jean-Jacques De Gheyndt]], lomaedje riprins dins l' papî [[Philippe Boula]] & [[Lucyin Mahin]], «''Les parlers romans dans l’atlas sonore des langues et dialectes de Belgique''», ''Bien Dire et Bien Aprandre'' l° 35, [[Lîle]], 2020, p 87.</ref><ref>Mågré ki, linwisticmint, ci n' est nén on pårler [[flamind]] (come li [[wess-flamind]] et l' ci del [[Flande levantrece]].</ref>), pus spepieuzmint '''[[tîxhwès braibançon]]''' (insi ricnoxhou dins l' [[Decret Valmy Féaux]]<ref>dizo alomåcion e francès, ''thiois brabançon'')</ref>), c' est on [[lingaedje coinrece]] djåzé a [[Brussele]], del famile des pårlers braibançons tîxhons.

]]
[[File:Cåziyea rotchå di Calpé pålmî.jpg|thumb|on cåziyea rotchå (Calpé, Alicante, Espagne)]]
On '''cåziyon''', c’ est ene grande sitindowe di tere avou di l’ aiwe cåzu did tot åtoû, mins avou ene binde di tere ki l’ raloye å [[continint]].

[[Categoreye:Belès-letes]]
On '''scrijheu redjonalisse''', c' est on [[scrijheu]] d' [[roman]]s ki plaece ses persounaedjes dins on metou payis, sovint on viyaedje. Et ndè profiter po djåzer del vicåreye dins les campagnes, foirt diferinne do vicaedje estandård k' on trouve dins les ôtes romans, ki s' pasnut å pus sovint dins l' monde des veyes.

{{po|gåz|gåz (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|resserant gåz}}
On '''resserant gåz'''<ref>noûmot eplaidî pol prumî côp li 15 di fevrî 2006 sol pådje [[diyocside di carbone]] do Wikipedia.</ref> u '''gåz a efet di stouve'''<ref>atåvlé cial li 11 di decimbe 2018, pa assaetchance di l' alomåcion e portuguès «''Gases do efeito estufa''».</ref>, c' est on [[gåz]] ki, metou dins l' [[air (gåz)|air]], va fé come ene coviete åtoû del [[Daegne]], ki va insi wårder pus lontins li tcholeur do [[solea]].

Li '''nazisse''', c' esteut on mouvmint d' idêyes poirtant on pårti politike (li [[pårti nåcionå socialisse]]) k' amoenna [[Adofe Hitler]] å povwer e l' Almagne e 1935.

{{Wiccionaire}} 

{{Wiccionaire}}
Ene '''celule''', c' est li pus ptite unité d' adjinçnaedje des vicantès sacwès, åré des [[virûsse]]s.

]] 
)]] 
Ene '''eglijhe''' (e [[scrîta|vî walon]], on djheut ene '''gléjhe'''), c' est on bastimint la k' les [[crustin]]s [[catolike]]s et [[ortodosse]]s si rashonnèt po messe, et po les ôtes ofices, u î aler tot seus po-z î dire ses priyires.

On '''rossea''', ene '''rossete''', c' est ene djin k' a des rosse tchiveas.

{{Wiccionaire}}
[[File:Pieter Bruegel d. Ä. 011.jpg|thumb|Noices pondowes di Breuguel]]
Ene '''noice''' ou '''des noices''', c' est l' fiesse k' on-z adjinçnêye a l' ocåzion d' on [[mariaedje]].

{{Taxobox biesse   | Coirnaye | Krähe_65(loz).JPG | '''Corvus corone corone - coirnaye''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirvidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''corone corone'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Corvus corone corone }}
{{Taxobox fén}}
{{Wiccionaire}}
Li '''coirnaye''' (pus spepieuzmint, li '''noere coirnaye'''), c' est on [[oujhea]] del [[famile ås coirbås]] mo conoxhowe e l' [[Walonreye]].

[[File:QWERTZ swiss.jpg|thumb|di machene a scrire]]
[[File:CeBIT 2011 Samstag PD 24.JPG|thumb|di copiutrece]]
Ene '''taprece''', c' est l' pîce d' ene [[machene a scrire]] ou d' ene [[copiutrece]] avou tote des tapes po tchaeke lete (ou chife).

{{po|gurnadî|gurnadî (discramiaedje)}}

Li '''kicongo''', c' est on lingaedje do [[Congo-Kinshasa|Congo]] (ki s' cåze dins l' [[Bas-Congo]]) di l' [[Angola]], et do [[Congo-Brazaveye]] .

Ene '''seur catolike''' '''masseur''' ou '''macherseur''' (sorpoli) ou '''[[beguene]]''' (ene miete moens poli), c' est ene rilidjeuse [[catolike]].

Li '''Live Doutrepont-Delbouille so les noyés walons''', ki l' tite e francès, c' est '''''Les Noëls Wallons''''', c' est on [[live (po lére)|live]] sicrît pa [[Maurice Delbouille]], ki s' a rashiou so l' ovraedje fwait dvant lu pa [[Auguste Doutrepont]], et ki rashonne 46 tecses di [[noyés walons]].

Li '''conteye di Lô''', c' est est onk des ût payis do [[13inme sieke]] k'&nbsp;aléve diner des bokets a çou k'&nbsp;a divnou l'&nbsp;[[Walonreye]].
Come li [[Conteye del Braibant]] eyet l'&nbsp;[[Dutcheye do Limbork]], li Conteye di Lô aveut eto bråmint des teres e çou k'&nbsp;aléve divni l'&nbsp;[[Flande]]. 

{{Wiccionaire|sinonimeye}}
[[File:Tåvlea scolrece sinonimes.jpg|thumb|sacwants sinonimes]]
Des '''sinonimes''' u des '''Piron-pareys'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] atåvlé pa [[Jeannine Lemaître]] dins li rvuwe ''[[Li Walone (gazete)|La Wallonne]]'' diviè 2005.</ref>, c' est des mots ki vlèt dire djusse, u a pô près, parey.

'''''Pasteurella multocida''''', c' est ene bactereye [[coloraedje di Gram|Gram moens]], ki cåze ene peclêye di maladeyes, tote seule u avou des ôtes, [[medcene|ås djins]] et ås [[aclevåvès biesses]].

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Maulbeerbaum Karbach, 4.jpg|thumb|ombion d' l' åbe]]
[[File:Unbekannte Frucht 2.JPG|thumb|foyes et fruts]]
Les '''åbes al soye'''<ref>[[noûmot do walon]] atåvlé pa [[Georges Sfasie]] {{Ran}} 79, erî-såjhon 2016.</ref>, c' est on [[djinre (biyolodjeye)|djinre]] di beas grands [[åbe]]s ki les foyes siervèt a nouri les [[viers al soye]]. Ses magnåves fruts si lomèt '''toûtifraijhes'''<ref>[[noûmot do walon]] amoenné pa [[Georges Sfasie]], pu rarindjî avou l' bodje «[[fraijhe]]» dins l' [[cou-coviete]] del {{Ran}} 79, erî-såjhon 2016.</ref>

Les [[unité di mzeure|unités di mzeure]] shuvantes sont-st eployeyes po des grandeurs éndjolikes, pol grandeur del memwere d'&nbsp;ene [[copiutrece]], pol plaece k'&nbsp;on pout scrire so on sopoirt come ene [[deure plake]] ou ene [[plake lazer]], li grandeur d'&nbsp;on [[fitchî]], evnd.

{{Wiccionaire}}

Li '''wolof''', c' est on [[lingaedje]] k' est djåzé e [[Senegal]]. C' est l' lingaedje natif des [[Wolof (peupe)|do peupe do minme no]]. 

[[Categoreye:antroponimeye]]
[[Categoreye:Braezi]]
Sacwants '''nos d' famile do Braezi shonnnut vni del Walonreye'''. 

{{Wiccionaire}}
On '''morfinme''' u '''abocta''', c' est l' pus ptit boket d' mot k' a do sinse, dins ene [[fråze]].

{{Dizo-tite|''Dictionnaire français-lorrain, patois de la Gaume''}}
{{Wiccionaire-motîs|Motî francès gåmès da Themelin}}

{{Wiccionaire|Djulé}}

[[Categoreye:Djeus]]
[[Categoreye:Dicåces]]
On '''tirlibibi''', c' est on [[djeu]] d' [[dicåce]], di [[fôre]], di [[cazino]], k' on wangne (ou piede) d' [[astcheyance]] et nén d' [[adierçaedje]].

Li '''matchurea des tchvås''', c' est ene maladeye des [[tchvå]]s cwand i fwait froed. 

'''Fé abtinince''' , c' est si spani lu-minme d' ene sacwè k' on magne u k' on boet voltî, udonbén k' on fwait voltî.

Ene '''sillabe al miere cossoune''', c' est ene [[sillabe]] ki n' a pont d' [[voyale]].

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Lidje]]
Li cwårtî d’ '''Piereuse''' a [[Lidje (veye)|Lidje]] prind padrî l' Palås des Princes-Evekes et monte sol [[Citadele di Lidje|Citadele]].

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Braezi]]
[[File:Faunaexoticamsnpucminas.jpg|thumb|right|255px|<center> PUC-MG </center>]] 

, el [[Nonne-Afrike]].]]
Li '''BRICS''', c' est ene troke politike di cénk payis&nbsp;: el [[Braezi]], el [[Chine]], l' [[Inde]], el [[Nonne-Afrike]] ey el [[Rûsseye]]. Mins nerén, el [[Nonne-Afrike]] a ridjondou ciste troke ci k' e [[2010]]. Adon, e [[2009]], anêye d' ès-n' askepiance, eyet li vnowe d' èç payis la, li '''BRICS''' si loméve seulmint '''BRIC'''.<ref name=":0">https://www.levif.be/international/voici-les-6-pays-qui-rejoindront-les-brics-en-2024/</ref> Li mot «&nbsp;'''BRICS'''&nbsp;», c' est l' racourtixhaedje des nos des cénk payis e-n [[Inglès|inglès&nbsp;]]: ''Brazil'', ''Russia'', ''India'', ''China'' eyet ''South Africa''.<ref>https://moderndiplomacy.eu/2023/07/02/brics-at-a-historical-turning-point-unexpected-challenges/</ref>

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Deszcz, wrzesień 2008.jpg|thumb]]
[[File:Thunder.ogg|thumb|Brouyî do l'plouve.]]
Li '''plouve''', c' est d' l' [[aiwe]] ki tchait djus des [[nûlêye]]s.

{{Wiccionaire|sarde}}
[[File:Padre Nostro sardo.jpg|thumb|[[påter]] e sarde]]
[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; '''sarde'''
----
Li '''sarde''' ou '''sardignwès''' (''sardu'' dins leu lingaedje), c' est est on [[lingaedje roman]] k' on dvize dins l' ile di [[Sardegne]] eyet dé les imigrés sardes.

Li '''teyolodjeye''', c' est ene syince ki corwaite les [[Rilidjon|rlidjons]]. 

: motoit li prumire ramexhnêye d' arimés e walon]]
Ene '''ramexhnêye d' arimés e walon''', c' est on [[live e walon|live]] avou [[ramexhnêye d' arimés|rén k' des arimés]] tot scrîts e [[walon]].

[[Categoreye:France]]
[[Categoreye:Vijhnaedje del Walonreye]]
Lintchamp (F. ''Linchamps''), c' est on viyaedje di [[France]], dins l' [[dipårtumint des Årdenes]], metou djusse astok del frontire bedje, djondant [[li Ptite Louwate]]

{{Wiccionaire}}
[[File:Molinia.jpg|thumb|]]
Li '''fenaesse di fagne''' ou '''waide di boû''' ou '''waide di torea''' ou '''pouf'''<ref>[[Joseph Bastin]], [[E9]] p. 137.</ref>, c' est l' [[fenaesse]] li pus corante dins les [[fagne]]s.

[[Categoreye:Fiziolodjeye]]
Li '''fwin''', c' est l' estance d' ene [[djin]] ou d' ene [[biesse]] ki n' a nén a [[magnî]] assez.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
On '''couperou''' (on dit eto : '''cou-d'-poerî''', '''cou-boteye''', '''cumulet''', '''cutroumea''', '''cou-d'-roussea'''), c' est on potchaedje a tere, tot s' coûtchant sol tiesse, et hiner ses djambes å hôt, po si rtrover coûtchî so s' dos, dins l' ôte sinse.

{{Wiccionaire}}
On '''referandom''', c' est on vôtaedje la k' on dmande ås djins di responde simplumint (sovint pa "oyi" ou "nonna") a ene kesse foirt consecwante po on metou payis.

{{Wiccionaire}}
[[File:Tropenmuseum Royal Tropical Institute Objectnumber 10019522 Portret van een Marron met kapmes.jpg|thumb|left|On Congolès avou s' matchete]]
Ene '''matchete''', c' est on longou [[coutea]], spès come on [[findrê]], come ene pitite [[sipeye]], eployî e l' [[Afrike]] u e l' [[Azeye]] po-z afroyî des [[voye]]s dins les [[bwès]], ou po touwer eyet discôper les innmis.

{{Wiccionaire}}
[[File:Big Red Smokey - Great American Ballpark, Cincinnati (2009-07-05 by Navin75).jpg|thumb]]
On '''tchôd-tchén''', c' est ene [[avizance (amagnî)|avizance]] a môde d' [[Estats Unis|Amerike]], fwaite d'&nbsp;on [[pistolet (amagnî)|pistolet]] avou ene [[såcisse]] divins. Sovint avou del [[moståde]].

{{po|gåz|gåz (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|resserant gåz}}
On '''resserant gåz'''<ref>noûmot eplaidî pol prumî côp li 15 di fevrî 2006 sol pådje [[diyocside di carbone]] do Wikipedia.</ref> u '''gåz a efet di stouve'''<ref>atåvlé cial li 11 di decimbe 2018, pa assaetchance di l' alomåcion e portuguès «''Gases do efeito estufa''».</ref>, c' est on [[gåz]] ki, metou dins l' [[air (gåz)|air]], va fé come ene coviete åtoû del [[Daegne]], ki va insi wårder pus lontins li tcholeur do [[solea]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Forearm2.jpg|thumb|]]
Li '''dvant-bresse'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] ratournant li francès «avant-bras».</ref> ou li '''dzo do bresse'''<ref>[[R10]] a «dizo»</ref>, c' est l' pårteye do [[bresse]] metowe inte li [[pougnet]] et l' [[keusse]].

[[Categoreye:Pordjets]]
[[Categoreye:Waibes e walon|*]]
[[Categoreye:Djivêyes]]
'''Waibe-pådje des waibes e walon et les cenes sol walon'''

L' '''Itåleye''', c' est on payis d' l' [[Urope nonnrece]], sol [[Mîtrinne Mer]]. Elle a l' cogne d' ene bote, eyet l' [[Sicile]] est veyou come on balon k' on pite didins.

Li '''tiyoû ås ptitès foyes''', c' est ene sôre di [[tiyoû]] avou des ptitès [[foye]]s.

L' '''abondroet d' oteur''', c' est l' [[abondroet]] ki les fjheus d' les ouves årtistike, edvincions, modeles, end. ont, did pa les alantès lwès.

L' '''antibiyo-edurance''', c' est cwand ene sôre di [[bactereye]] n' est pus touwêye pa on metou [[antibiyotike]]. On dit k' elle [[Wikt:edeure|edeure]] l' antibiyotike; ça n' lyi fwait pus rén.

Li '''Setswana''', c' est on lingaedje d' [[Afrike nonnrece]] djåzé pa a pô près cénk miyons d' djins.

Li '''djindåmreye''', c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes. Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils.

[[Categoreye:Micolodjeye]]
Li '''bleu tchampion''', c' est on bea pitit [[magnåve tchampion|magnåve]] [[tchampion-åbusson|tchampion]] des bwès. 
<!--
eployaedje: {{tåvlea tchampion|1|2|3|4|5|6|7|8|9|10}}
1î paramete: no e walon do tchampion
2inme: Sôre; 3inme: Classe; 4inme: Dizo-classe
5inme: Ôre; 6inme: Famile; 7inme: Djinre; 8inme: Espece
9inme: no d' l' imådje; 10inme: tecse po l' imådje
sicrijhoz l' tot so ene seule roye
-->
{{tåvlea tchampion|Bleu tchampion |Basidiomycota|Homobasidiomycetes|Agaricromycetideae|Tricholomatales|Tricholomatacea|Laccaria|amethystina|Laccaria amethystina 2004.jpg|Bleus tchampions <SMALL>(Foto:  Jean-Pol Grandmont</SMALL>}}

On '''doyén''' (des côps ossu, on '''mwaisse curé'''), c' est on [[curé]] ki moenne ene troke di [[pårotche]]s (motoit ene dijhinne) rashonnêyes dins on '''[[doyinî]]'''.

[[Categoreye:Ciclisse]]

{{Wiccionaire|chleu}}
[[File:Amz-achkid.jpeg|thumb|"achkid" (vén, vinoz), mot chleu corant tipike, e caracteres laténs et arabes, come no d' restorant]]
Li '''chleu''' ou '''techelheyt''' ou '''lingaedje echleu''', c' est on [[lingaedje]] [[amazir]] del [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]] do [[Marok]].

{{Wiccionaire}}
On '''noûmot''' ou '''novea mot''', c' est on [[mot]] k' ene sakî dit u scrît pol prumî côp, et ki s' sipåde dins tot on lingaedje. 

{{po|Noyé|Noyé (discramiaedje)}}
[[File:Foster Bible Pictures 0021-2.jpg|thumb]]
'''Noyé''', c' est on påtriyåtche del [[Bibe]].

[[Categoreye:Coleccion d' lives e walon|Lidje]]
[[Categoreye:Lidje]]
'''Disfinse et Metaedje e Valeur do Lingaedje do Payis d' Lidje''' ('''''Disfinse èt Mètèdje è Valeûr dè Linguèdje dè Payis d' Lîdje'''''), sortitrêye eto e francès (''Défense et illustration de la langue du Pays de Liège'', D.I.L.P.L.), c' est l' tite d' ene [[coleccion d' lives e walon]] k' a stî enondêye e diviè 1977 pa [[Albert Lovegnée]], et k' a roté disk' e 1984.

{{po|Walonreye|Walonreye (discramiaedje)}}
Li '''Walonreye oficirmint francès-cåzante''', c' est li stindêye del [[Walonreye]] la kel lingaedje oficir, c' est l' [[francès]].

[[Categoreye:Fotbale]]
[[Categoreye:Spôrts]]
[[File:Skagerak Arena turf.jpg|thumb|Yebe articiele (côpe)]]
El '''yebe rtificiele''' ou '''fåsse yebe''' ou '''fåsse waide''', c' est on rascovraedje di plastike po replaecî li vraiye [[yebe]] po fé l' [[rimouye]] d' on [[terén d' fotbale]]. Ey eto so les ôtes teréns di spôrt ([[tenisse]], evnd.).

{{Wiccionaire}}
Li '''crås mårdi''', c' est l' djoû di dvant l' [[cwareme]] (ki cmince li londmwin, [[mierkidi des cindes]].

[[File:Rei-Momo-Rio-de-Janeiro-2004.jpg|thumb|right|180px|Wagner Jorge Monteiro, Rwè Momo do cwarmea d' [[Riyo d' Djaneyiro]] e [[2004]].]]
[[File:Rei.momo.waldemar.1988.JPG|thumb|right|180px|[[Waldemar Esteves da Cunha]], Rwè Momo d' [[Santos]], avou l' royinne Mira, al [[mascaråde]] di [[1988]].]]

{{Wiccionaire-motîs|Inkete Bruneau}}
Les '''Inketes Bruneau so les patwès d' Årdene''', c' est des rcwerances da [[Tchåle Bruneau]] so les [[mancî lingaedje|lingaedjes diléreces]] del Bijhe do dpårtumint des [[Årdenes francesses]], k'&nbsp;i lome les “patwès d'&nbsp;Årdene” et del Nonne del Walonreye (Payis di [[Smwès]], [[bote di Djivet]], [[bote do Hinnot]], dizo del [[Gåme]]).

[[Categoreye:Terorisse]]
[[Categoreye:Rascråwes uminnes]]

Li '''lete tifinare yad''' ([[ⵣ]]), c' est l' cene ki rprezinte li [[son Z]] ordinaire dins l' [[alfabet tifinar]].

Li '''Påpe''', pus spepieuzmint, li '''Påpe di Rome''', c' est l' tchîf di l' [[Eglijhe catolike rominne]]. Il est eto [[eveke]] di [[Rome]] et tchîf d' estat do [[Vatican]].

[[Categoreye:Moyinådje]]
[[Categoreye:Croejhådes]]

[[Categoreye:Linwince]]
[[Categoreye:Cawetes et betchetes]]
Ene '''dobe betchete''', c' est cwand deus [[betchete (linwince)|betchetes]] si shuvnut so on metou [[mot]].

{{djermon}}
Li '''djaponès''', c' est l' [[lingaedje oficire]] do [[Djapon]].

Li '''Cara Pils''', c' est ene ledjire bire blonde metowe sol mårtchî pa [[Colruyt]] (avou ès marke : Everyday)

{{Wiccionaire}}

L' '''istwere del Beldjike''', come [[dislaxhî payis]], ni cmince k' e [[1830]]. 

{{Wiccionaire}}

{{Riscrire e rfondou}}
L' '''Esportigne di Tchålerwè''', ubén d' ès veur ratourné e walon "'''Royå Tchålerwè Esportigne Club'''" (Abredjî adon e : '''R.T.E.C.'''), c' est ene ekipe do fotbale walon ki djowe e Divizion-1-A. E francès, el '''R.T.E.C.''' si lome : '''''Royal Charleroi Sporting Club''''' (Abredjî e : '''''R.C.S.C''.'''). Èç club ci djowe a Tcharlerwè, å [[ståde do Mambour|ståde do Mambor]].    

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Fotbale]]
On '''woligane''', c' est on sopoirteu d' [[fotbale]] ki fwait do damadje dins li ståde u ådfoû, et s' margayî crapuleuzmint avou les sopoirteus des ôtès ekipes. Et bouxhî totafwait djus so leu voye.

Li '''grande vintche''', c' est l' pus hôte des [[vintche]]s (eneviè li [[ptite vintche]]).

[[file:Idioma sueco.png|frameless|right|upright]]
[[File:Wikimedia Sverige deltar på Hack For Sweden.webm|thumb|Èn eredjistrumint videyo d' èn ome ki cåze e '''suwedwés'''.]]
[[File:Podcast- Ka ndisar.ogg|thumb|Èn odio avou do '''suwedwès''' ddins.]]
Li '''suwedès''', c' est l' [[lingaedje oficire]] del [[Suwede]]. On l' djåze eto å [[Coûtchant (costé del Daegne)|Coûtchant]] del [[Finlande]].

[[Categoreye:Atôtchance]]
[[Categoreye:Imprimreye]]
[[Categoreye:Reclames]]
[[File:Rassenfosse-affiche.jpg|thumb|150px|left|Pordjet d'afitche da [[Armand Rassenfosse]] avou on tecse e walon]]

{{Aiwe|Ufrate||2.780||||Turkeye|[[Gofe Piersike]]|Sireye, Irak}}
L'&nbsp;Aiwe d'&nbsp;'''Ufrate''' (en [[arabe]] ''Forate'' (الفرات), e [[trouk (lingaedje)|trouk]] ''Firat'') est ene [[mouze (aiwe el mer)|mouze]] do [[Moyén Levant]], 2.780 kilometes longue, ki prind sourd el [[Tourkeye]], cori el [[Sireye]], po rdjonde li [[Tigue (aiwe)|Tigue]] e l'&nbsp;[[Irak]], et si rlomer ''[[Tchate el Arabe]]'', divant d'&nbsp;s'&nbsp;egoler dins l'&nbsp;[[Gofe Piersike]], sol cotoû d' [[Bassora]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Båshele vere di té.jpeg|thumb]]
Li '''bouneur''' (u: l' '''awureusté'''<ref>[[E170]]</ref>), c' est on [[sintimint]] d' parfond plaijhi d' viker.

[[Categoreye:Protestantisse]]
{{djermon}}
Li '''Refôme protestante''', c' est on candjmint dins les pratikes del rilidjon crustinne, atåvlé di [[Martin Luther]].

{{Wiccionaire}}

L' '''antroponimeye''', c' est l' coxhe del [[linwince]] ki fwait åtoû des nos des djins.

Li '''boudisse''', c' est ene manire di moenner s' veye (on l' lome [[rilidjon]] u [[filozofeye]]) ki shût les acsegnmints då [[Bouda]]. 

{{Wiccionaire}}
 po s' mestî]]Ene '''cwåte di vizite''', c' est ene pitite cwåte, sovint 9 so 5,5 cm lådje et hôte, k' ene djin k' est e [[comiece|handele]] u dins ene [[SNR]] dene a ses [[cande]]s u ses cousses por zels li poleur [[atôtchance|atôtchî]] pus åjheymint.

{{Wiccionaire}}
[[File:Celery.jpg|thumb]]
Li '''celeri''', c' est ene [[yerbêye]] foirt eployeye dins l' [[amagnî]], foiravant dins les [[sope]]s et et les [[såce]]s.

{{Djermon}}

Les '''Djurassikes''', c' est ene rîlêye di fimes vinant d' on roman da [[Michael Crichton]] di 1990, k' a stî metou å cinema pa [[Steven Spielberg]] e 1993.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
 di troes coleurs, do [[waeyén-tins]]]]
Ene '''foye''', c' est on vert boket, tot plat, ki vént so li stipe d' ene [[plante]] u so les coxhes d' èn [[åbe]].

'''Zimtêye di boute-boutes''' (''Zimtèye di boute-boutes''), c' est on live di [[ricete di coujhnåjhe|rcete]]s so des plats a fé avou l' [[cwaye]] ([[boute-boute (cwaye)|boute-boute]]), sicrît pa [[Joël Thiry]].

Li '''cint-fouyeas''', c' est l' troejhinme potche del [[Pansreye (anatomike)|pansreye]] des [[roemiants]], la k' gn a tos des fouyeas come on live di messe.

[[Categoreye:Plantes]]
[[Categoreye:Biyotchimeye]]
Li '''clorofile''' (do grek ''xhlôros'', "vete", et ''fullon'', "foye"), c' est ene sustance organike complecse ki dene leu vete coleur åzès bokets des [[plante]]s et ki fwait l' [[fotossinteze]] (produjhaedje d' [[ocsidjinne]] a pårti do [[gaz carbonike]] eyet del loumire do solea).

{{Wiccionaire|Amerike}}
{{po=}}
[[File:The Most Recent and Most Accurate Description of All of America WDL172.png|thumb|Viye mape di l' Amerike]]
L' '''Amerike''', c' est l' [[continint]] metou inte l' [[Oceyan Atlantike]] eyet l' [[Påjhûle Oceyan]].

[[Categoreye:Antibiyotikes]]
[[File:Tylosin structure.png|thumb|Fôrmule tchimike]]
Li '''tilozene''', c' est èn [[antibiyotike]] del famille des [[macrolides]], eployî djusse [[Årtisyince|po les biesses]].

Li '''cervoejhe'''<ref>[[noûmot do walon]] atåvlé sol {{Ran}} l° 105, bontins 2023, p. 7.</ref> u l' '''cervwesse'''<ref>Calcaedje pus setch do minme mot francès.</ref>, c' esteut ene [[abwesson]] fwaite pa les [[gålwès]] avou do [[oidje]] u do [[frumint]] djårné (dedja lomé [[brå (birreye)|brå]]).

{{Wiccionaire|mite}}
[[File:Mite då Sint-Nicolai.jpg|thumb|mite då [[Sint-Nicolai (fiesse)|Sint-Nicolai]]]]
Li '''mite''', c' est on tchapea d' [[eveke]] u d' èn abé (tchîf d' on [[moustî]]).

Ene '''ecråxhe tchimike''' u '''ingrais tchimike''', c' est on [[prodût tchimike]] ki les [[cinsî]]s semèt so leus teres, po replaecî l' [[ansene]] u les ecråxhes natureles (gwano) u industriyeles ([[scoreyes potassikes]]).

Li '''biyet d' deus cints Uro''' si ståre dispoy [[2002]], dins l' [[Urozone]]. On '''biyet di deus cints Uro''' våleut 8.067,98 [[Franc bedje]], å kiminçmint del anêye [[2002]].

[[Categoreye:Tchéns]]
[[Categoreye:Maladeyes des tchéns|*]]
Pådje moennrece so '''les maladeyes des tchéns'''.

{{Wiccionaire|Tchår Pôcet}}
[[File:Maury Geography 005B dipper.jpg|thumb|Tchår Pôcet et Stoele di Bijhe]]
Li '''Tchår Pôcet''' (on dit eto : l' '''Atelêye Pôcet''', li '''Grand Tchår''', li '''Grand Tcheriot''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''3''' 19.</ref>, c' est ene [[sitoelreye]] ki rshonne a on tchår.

Li '''Tchili''', c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Amerike nonnrece]].

e francès ey e [[lussimbordjwès]] : "Nodidjo ! dj' a co rovyî m' saetch ralouwåve !"]]
On '''saetchot d'&nbsp;plastike''', c'&nbsp;est on saetchot fwait avou do fén [[plastike]] ki sieve a mete ses comissions, po lzès ramoenner al måjhon, pu après k'&nbsp;on hene evoye.

{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">'''Vooruit'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Prezintaedje'''
|-
|Askepiance
|1978
|-
|Politike coleur
|[[Rodje]]
|-
|Prezidint
|[[Conner Rousseau]]
|-
|Payîs/
Redjons
|{{BEL-d}} [[Beldjike]]
- {{VLA-d}} [[Flande]]

{{Lka}} [[Noyé walon]]
{{po|heye|heye}}
{{po|tchanson d' Noyé|tchanson d' Noyé}}

Ene '''cintråle nawearinne''', u '''cintråle atomike''', c' est ene oujhene ki s' sieve di l' [[enerdjeye nawearinne]] po produre do [[corant electrike]].

{{po|djupsyin|Djupsyin (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|djupsyin}}

[[File:Carbon-dioxide-2D-dimensions.png|right|thumb|200px|Diyocside di carbone]]
Li '''diyocside di carbone''' (on dot eto: '''gaz carbonike''' ou '''anidride carbonike'''), c' est on [[gåz]], di formule tchimike '''CO<sub>2</sub>''', ki vént do metaedje-eshonne do [[carbone]] avou l' [[ocsidjinne]].

'''Sinte Djulene di Rtene'''<ref>{{fr}} Sainte Julienne de Retinne dins l' [[live Colignon]]</ref> u '''Sinte Djulene di Coirnion'''<ref>sinte Djuliène di Cwègnon, po [[Bernard Louis]] dins [[Les sints e leus viyaedjes (xhilteas)|Les sints e leus viyaedjes</ref>, c' est ene [[sinte fiesteye el Walonreye]] k' a skepyî a [[Rtene]] e [[1173]]. 

]]
Li '''hosmint d' tere do Hawse'''<ref>Paski l' miercorin et les pus gros damadjes estént dins l' [[province do Hawse]] (sicrît e francès do Marok «''Haouz''») .</ref> (e-n [[amazir]] ⴰⵏⴷⵓⴷⵉ ⵏ ⵍⵃⵓⵣ, andodi n lḥoz) ou li '''stombixhmint d' tere Marakech-Asfi'''<ref>Lomaedje so les [[Cmons d' Wikipedia]].</ref>, c' est on [[tronnmint d' tere]] k' a-st avnou li [[8 di setimbe]] [[2023]] on pô après 11 eures al nute dins l' [[Grand Atlasse]] ([[Marok]]).

'''Ben Xhaldoun''' (en arabe ابن خلدون, Ibn Khaldun), kel no etir, c' est '''Abderahman Ibn Mohammed Ibn Khaldun''', c' esteut on [[scrijheu]] en [[arabe]]. Et on [[filozofe]] et èn [[istwere|istoryin]]. Il est eto rwaitî come li pere del [[sociolodjeye]].

{{po|ewoeye|ewoeye (discramiaedje)}}
L' '''ewoeye del Tossint'''<ref>noûmot askepyî e 2018 so Wikipedia, po aveur on no pår walon pol calcaedje [[Alowine]], on noûmot dedja la dispu les [[anêyes 2000]]. C' est l' ratournaedje mot po mot di l' inglès (All Hallow Eve); li mot "[[Wikt:ewoeye|ewoeye]]" egzistêye e walon dizo disfondowe "[[:wa:èveûye|èveûye]]" po ene fiesse ki s' passe eto li shijhe divant l' djoû do sint (ewoeye del Sint-Mårtén).</ref>, classicmint l' '''Alowine''', lomêye eto '''shijhe ås [[grigne-dints]]''' u '''fiesse ås grigne-dints''', c' est ene [[fiesse]] po les [[efant]]s k' etervént tins del [[shijhe]] do [[31 d' octôbe]], dj' ô bén, li woeye del [[Tossint]].

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Braezi]]
[[Image:Universidadeestadualdefeiradesantana.JPG|right|thumb|380px]]
L' '''Universidade Estadual de Feira de Santama''', c' est [[univiersité]] d' [[Feira de Santana]], [[Braezi]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Ene '''vatchresse''' u '''vatchelresse''', c' est ene kimere ki tént des [[vatche]]s. On '''vatchî''' u '''vatchlî''', c' est èn ome ki fwait parey.

[[Categoreye:Gueres]]
Li '''Guere d' Espagne da Napoleyon''', c' est cwand [[Napoleyon Bonapåre]] evayixha l' [[Espagne]], swè-dijhant po fé evoluwer les djins erirés dizo on redjime di rwès wårdiveus.

[[Categoreye:Aboeres]]
[[Categoreye:Hongreye]]
'''Tocåy''' (e [[hongue]] ''Tokaj''), c' est ene veye et ene contrêye di [[Hongreye]], kinoxhowe po s' [[vén]].

a [[900.000 Walons]] (2008)]]

Li '''Redjon d’ Brussele''' u '''Grand Brussele''' (u '''Grande Brussele'''), c’ est ene des troes redjons del Beldjike, avou l’ [[Flande]] eyet l’ [[Walonreye]].

[[Image:Íngrid Betancourt in Pisa.jpg|200px|thumb|right]]
'''Ingrid Betancourt''', c' est ene politicresse [[Colombeye|Colombyinne]], sikepieye e [[1961]].

Ene '''maladeye di nexhance''', c' est ene maladeye k' on-z a ddja tot vnant å monde.

{{po|rampioûle|rampioûle (discramiaedje)}}
Li '''broûlante rampioûle''' <ref>[[noûmot do walon|noûmot]], calcaedje del tcherpinte di l' almand «Brennende Waldrebe»</ref> u '''rampioûle-blamete'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]], calcaedje del tcherpinte do francès «clématite flammette»</ref>, c' est ene pitite [[rampioûle]] ki vént dins les [[payis del Mîtrinne Mer]] ([[Urope nonnrece]] ey [[Afrike bijhrece]]).

[[Categoreye:Istwere del Beldjike]]
[[Categoreye:France]]
[[Categoreye:Istwere del Walonreye]]
[[Categoreye:Istwere di l' Urope]]
Li '''vî redjime''' ou '''Ancyin Redjime''', c' esteut l' sistinme politike, avou totes les lwès et dujhances sociåles k' i gn aveut el [[France]] do [[15inme sieke|15inme]] å [[18inme sieke]]. 

'''Hoûlmont''' (F. ''Houdemont''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Habâ]], el [[province do Lussimbork]].

{{Wiccionaire|Stoele do bierdjî}}

{{Djermon}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Continents by colour.png|thumb]]
Dins l' [[djeyografeye]], on '''continint''' (do latén ''continere'', tini eshonne), c' est ene masse di tere ki tént eshonne. Li [[Tere (bole)|Tere]] a cénk continints:

Li '''bwès d' poye''' u '''bos d' poye''' u '''ayåbe des tchamps''', c' est èn [[åbe]] do djinre des [[oyåbe]]s avou do deur bwès, et des fruts avou des aiyetes.

Li '''bagn Mareye''' ou '''bagn-mareye''', c' est on sistinme di [[tchåfaedje]] a 100 [[digrés Celsiusse]]. 

[[File:Cow disc 5201.jpg|thumb]]
On '''trô-båkete el panse''', c' est ene ahesse k' on mete, pa operaedje, sol [[panse (roemiants)|panse]] des [[roemiant]]s po studyî åjheymint, tot ås dilong do tins, çou k' gn a dins l' estomak d' ene biesse.

'''Sacrifiaedje''', c' est l' fwait d' sacrifyî u li rzultat. Tcherpetaedje: Li latén ''sanguis'', "sonk", a dné li no d' on diè romin Sancus, mins eto li viebe ''sancire'' (pårticipe ''sanctus''), "fé cori do sonk", "sacrifyî", k' a diné ''sacer'', "sint", et l' viebe ''fari'', "fé".

{{Wiccionaire|Ostraleye}}
L' '''Ostraleye''', c' est on [[dislaxhî payis]], el pus grand d' l' [[Oceyaneye]].

{{Wiccionaire}}
Ene '''minêye daegnrece''' u '''parminêye'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] 2020, atåvlé dins {{Ran}} l° 95 et reployî pa des lijheus</ref>, c' est ene [[minêye]] ki racsût les djins totavå l' [[Daegne]].

{{Wiccionaire}}
Li '''latén''', c' est on [[moirt lingaedje]] k' a dné totes les [[langues romanes]], inte di zeles, li [[walon]]. C' esteut l' lingaedje oficir di l' [[Impire Romin]].

{{Wiccionaire|portuguès}}
[[file:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|thumb|upright=1.5]]
Li '''portuguès''', c' est on [[lingaedje roman]] k' est l' [[lingaedje oficire]] do [[Portugal]] et di sacwants ôtes payis, colnijhîs des Portuguès ([[Braezi]], [[Mozambike]], [[Angola]], [[Vert Cap]], [[Sao Tomé et Principe]]).

{{po|tchetoere|tchetoere (discramiaedje)}}
On '''tchapea d' solea''' u '''tchapea d' esté''' u '''tchapea di strin''' u '''tchetoere''', c' est on ledjir [[tchapea]] di [[strin]] u d' [[hårdêye (di plante)|hårdêyes]], avou on lådje boird, po espaitchî l' tchôd [[solea]] d' [[esté]] d' avinde li [[vizaedje]] et l' [[hatrea]].

{{po|ovroe|ovroe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|ovroe}}
Èn '''ovroe di dvizaedjes''', c' est on rapoûlaedje di djins d' mestî ki cåzèt so on metou sudjet, sovint foirt sipepieus. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Stol_från_Kempes_vångin_vid_kornhamnstorg._Inlån_till_utställningen_-_Hallwylska_museet_-_86748.tif|thumb|150px|left]]
Ene '''tcheyire''' ou '''tchereye'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] ''''''' 72.</ref>, c' est on meube avou cwate pates et ene dossire, po s' ashir dissu.

Li '''crijhe di Souwesse'''<ref>Riscrijhaedje li pus près do prononçaedje e walon di l' arabe «السويس», as-souwîss.</ref> (u '''Crijhe di Suwez'''), k' on lome ossu el '''deujhinme guere inte Arabes et Israyel''', u l' '''Abrocaedje del troejhinne''' (dins les Payis arabes, e-n arabe «العدوان الثلاثي», al-3adouwân ath-thoulâthî, les troes innmis), uco '''li guere do Sinayî''' (e-n Israyel), c' est ene guere la k' [[Israyel (payis)|Israyel]], avou li [[France]] eyet l' [[Grande Burtaegne]] abrokît houte del [[wastene]] do [[Sinayî]] aviè l' [[tchenå d' Souwesse]]. C' esteut fén [[1956]].

{{Wiccionaire}}
On '''ratourneu'''<ref>[[no d' fijheu]] do viebe «ratourner» dins l' sinse di «mete d' on lingaedje a l' ôte», mot dedja eplaidî dins [[R9]] (2000-2004)</ref> u on '''tradujheu''', ene '''ratourneuse''', ene '''tradujheuse'''<ref>[[no d' fijheu]] do viebe «[[Wikt:tradure|tradure]]»; li mot est co sovint calké direk do francès (''traducteûr'', [[FC99]])</ref>, c' est ene djin ki, di s' [[mestî]] ou di s' [[pasmint d' tins]], fwait passer des scrîts tecses d' on [[lingaedje]] a èn ôte, çou k' on lome on [[ratournaedje (langue)|ratournaedje]] u [[tradujhaedje]]. 

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Li '''rôzî''', c' est on [[djinre (biyolodjeye)|djinre]] di ptit [[bouxhon]] avou des mo pondantès [[spene]]s, mins ki dene des belès [[fleur]]s lomêyes '''rôzes'''.

{{po|djalêye|djalêye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Djivronde fis ås ronxhes (poyowe djalêye).jpg|thumb|poyowe djalêye so on fi d' ronxhes]]

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

Li '''Djermale''', e-n [[asterlodjeye]], c' est l' [[planete (asterlodjeye)|planete]] des cis (cenes) k' ont skepyî inte li [[21 di may]] eyet l' [[21 di djun]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Striped skirt jimmy choos 3.jpg|thumb|left|150px]]
On '''cotrê''' ou '''djupe''', c' est on mousmint d' comere (mins padecô ossu des omes) ki s' tént al [[cingue|cingue]], et rascove les djambes — foirt ou waire sorlon l' môde do moumint.

[[Categoreye:Årtisses]]
[[Categoreye:Mestîs]]
{{po|pondeu|pondeu (discramiaedje)}}
[[File:Marie-Louise Mertz pondeure.jpg|thumb|ene mwaisse pondresse et si ouve]]
On '''mwaisse pondeu''', ene '''mwaisse pondresse''' (on dit eto on '''pinte''', ene '''pinte''', èn '''årtisse pinte'''), c' est djin ki pond des toeles ([[pondeure]]s).

{{Wiccionaire}}
{{po|oû|oû (discramiaedje)}}
{{po|Påke|Påke (discramiaedje)}}
Les '''oûs d' Påke''' u '''cocognes''', c' est des [[oûs cûts deurs]] k' on a tindou u gåyoté divant l' dimegne di Påke, et k' on mucheye dins les cortis li dimegne di Påke å matén, et leyî ls efants cweri après.

{{po|sapén|sapén (discramiaedje)}}
'''Li sapén''', c' est on [[floriconte]] sicrît pa [[Hans Christian Andersen]], dizo l' mwaisse tite «''Grantræet''».<ref>Li sapén.</ref>

Li '''Corêye bijhrece''', c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Azeye levantrece]].

{{po|Voye Sint-Djåke & Voye a Sint-Djåke|Voye Sint-Djåke (discramiaedje)}}
[[File:Plake tchimin Sint-Djåke.JPG|thumb|plake so tos les tchmins d' Espagne]]
Li '''Voye a Sint-Djåke-el-Galice''', c' est on [[perlinaedje]] ki s' fwait a pårti di tos les payis catolikes, eviè l' tombe di [[Sint Djåke li Grand]] k' åreut stî trovêye å 11inme sieke e l' [[Galice]], e-n on louwé ki va divni l' [[veye (djeyografeye)|veye]] di [[Sint-Djåke-el-Galice]].

'''Pekin''' (e chinoes 北京 ; [[pinyin]] : ''běijīng'', litteralemint « mwaisse veye del Bijhe ») est li mwaisse veye del Republike populaire di [[Chine]]. Situweye el bijhe do pays, li ban di Pekin (北京市, racoûti en 京), d'ene sitindeye di 16 800 km², boirde li province do Hebei eyet li ban di Tianjin. Pekin est voeyowe come li cinte politike e culturel del Chine, adon ki Hong Kong e Shangai dominèt å livea economike.

[[Categoreye:Boledjreye-påstedjreye]]
 
[[Image:Petrin_501590_fh000008.jpg|thumb|150px|Prustixheuse industriyele]]
Li '''mwaiye'''(on djheut eto : on '''prustin'''), c' est ene ahesse des femes di manaedjes et des boledjîs la k' i [[prustixhaedje|prustixhént]] l' påsse po fé do [[pwin]]. 

[[Categoreye:enerdjeye]]
[[Categoreye:Agro-industreye]]
[[Categoreye:Ecolodjeye]]

[[Categoreye:Fiziolodjeye]]
[[Categoreye:Sintimints]]

'''Da Nang''' c' est ene veye do [[Vietnam]], so l' aiwe di Hán eyet l' [[mer di Chine]], e miermitan do payis.
Dispoy 1997 li veye eyet l' redjon åtoû ont stî rsaetchîs del province da Quang Nam po divni ene novele province otonome.
}

Li '''calindrî republikin''' (ou calindrî revolucionaire francès), c' est on [[calindrî solrece]] askepyî tins del [[Revolucion francesse]] di [[1789]]. I&nbsp;fourit oficirmint eployî el [[France]] do [[24 di nôvimbe]] [[1793]] disk'&nbsp;å [[31 di decimbe]] [[1806]] (10 di nivôse di l'&nbsp;an XIV) a meynute.
Il a stî reployî eto tins del [[Comene di Paris]] e [[1871]].

[[File:Abscess cheek.jpg|thumb|Udinme åtou d' l' ouy di cåze d' on gåté [[gros dint]]]]
Èn '''udinme''', c' est èn houzaedje (infleure) d' on [[texhou (biyolodjeye)|texhou]] avou d' l' aiwe nén ratroclêye, ki n' sûne nén foû.

{{Wiccionaire}}
Èn '''ônea'''<ref>l' åbe n' est nén studyî dins l' [[ALW]] 6 so les åbes.</ref>, c' est on grand åbe ki crexhe voltî so les boirds des [[ri]]s.

Ene '''cropante biesse''' u on '''cropant''' u on '''reptile''', c' est ene [[biesse ås cronzoxhs]] ki bodje tot cropant sol [[daegne]]. 

[[Categoreye:Islam]]
[[Categoreye:Rilomés muzulmans|*]]

Les '''loumires di hosmint d' tere''', c' est des droles di [[loumire]]s k' aparexhnut dins l' [[cir]] assoçnêyes a on [[hosmint d' tere]]. Mins nén dins tos les cas. 

{{Djermon}}

{{po|Voye Sint-Djåke & Voye a Sint-Djåke|Voye Sint-Djåke (discramiaedje)}}
[[File:Plake tchimin Sint-Djåke.JPG|thumb|plake so tos les tchmins d' Espagne]]
Li '''Voye a Sint-Djåke-el-Galice''', c' est on [[perlinaedje]] ki s' fwait a pårti di tos les payis catolikes, eviè l' tombe di [[Sint Djåke li Grand]] k' åreut stî trovêye å 11inme sieke e l' [[Galice]], e-n on louwé ki va divni l' [[veye (djeyografeye)|veye]] di [[Sint-Djåke-el-Galice]].

sol sudjet (sicrît diviè 1983)]]

{{Wiccionaire}}
Les '''picrons''' (on dit eto : '''cozins''', '''zinzins''', '''plukete''',<ref>Po tos les nos walons, loukîz a l' ALW '''8'''. Li mot "picron", c' est l' lomaedje, foirt corant, do [[Coûtchant walon]].</ref> '''maringwin'''<ref>mot des [[Walons del Wisconsene]])</ref>), c' est des ptits [[inseke]]s ås deus aiyes, ki vicnut pus voltî tot l' long des [[aiwe]]s, et ki hagnèt les biesses et les djins, po sucî leu [[sonk]].

[[File:Black-headed wagtail.jpg|thumb|]]
[[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.44.jpg|thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla flava'']]
Li '''djaene hosse-cou''' (ou '''djaene hosse-cawe''', ou '''[[djaenisse]]'''), c' est on [[hosse-cou]] avou on djaene ploumaedje . 

[[Categoreye:Oujheas]]
[[Categoreye:Oujheas magneus d' tchå]]
Èn '''aigue''', c' est on foirt grand [[oujhea d' proye]]. 

Ene '''tombale''', c' est ene tombe d' on [[Celes|Cele]], avou on hopea d' tere et d' pires ådzeu.

{{Dizo-tite|''G'nawa''}}

{{djermon}}
Li '''maladeye des sotès vatches''', c' est ene maladeye do [[cervea]] et del [[miyôle]] des [[vatche]]s, lomêye sincieuzmint, '''Ecefalopateye Spondjixheuse Bovrinne''', e francès '''E.S.B.'''

{{po|miyôle|miyôle (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|miyôle}}
Li '''miyôle nierveuse''', c' est tos les [[texhou (biyolodjeye)|texhous]] nierveus ki sont eshonne, dj' ô bén, nén stramés dins des ôtes texhous.

'''Santos''' (e walon, si riscrireut "Santosse"), c' est ene [[veye (djeyografeye)|veye]] do [[Braezi]] avou 433.966 dimorants (e [[2015]]).

'''Xham''' (חם, ''xham'' en [[ebreu]]) esteut, sorlon li live del [[Djeneze]], li deujhinme valet da [[Noyé (påtriyåtche)|Noyé]].

<!-- {{Elementbox_header | number=79 | symbol=Au | name=ôr | left= [[Platene (elemint)|Pt]] | right= [[Mierkeure (elemint)|Hg]] | above= [[Årdjint|Ag]] | below= [[Unununiom|Uuu]] | color1=#a0ffa0 | color2=black }}
|}-->
{{Wiccionaire}}
Li '''stin''', c' est èn [[elemint tchimike|elemint]] do [[tåvlea Mendeleyev]], del troke des [[metå]]s, kinoxhou dizo l' [[essegne atomike]] '''Sn''' <!--, li [[limero atomike]] 79, et l' [[pwès atomike]] 196,9666.-->

Li '''Noere Mer''', c' est ene [[mer]] cåzu tote divintrinne, a pårt si raloyaedje al [[Mîtrinne Mer]] e l' [[sitroeteure do Bosfôre]].

Èn '''åboretom'''<ref>calcaedje d' on noûmot do francès, fwait a môde do [[latén]]. Li prumî eployaedje a stî ortografyî e Feller: ''arborétom’'' pa [[Joëlle Spierkel]].</ref> u '''åboe'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] fwait sol [[bodje (linwince)|bodje]] «åbe» (leyî té ké, come dins [[Wikt:åbî|åbî]]) avou l' [[cawete -oe]] (come dins «[[tchenoe]]», «[[ônoe]]», «[[frinnoe]]», «[[tchårnoe]]», des mots foirt sipårdous dins les nos d' plaece del Walonreye).</ref>, c' est on grand [[corti]] avou totes sôres d' [[åbe]]s diferins. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Fleur tcherdon d' Notru-Dame.JPG|thumb|Fleurs]]
Li '''tcherdon Notru-Dame'''<ref>''tchèrdon d'Notrè-Dame'' : [[C89]] p. 133.</ref> ou '''tcherdon Nosse-Dame''' ou '''laecea Sinte-Mareye'''<ref>''tchèrdon d'Notrè-Dame'' : [[C89]] p. 70.</ref>, c' est on grand hôt [[tcherdon]] avou des måvès fleurs, sins plomion.

{{po|åwe|åwe}}
[[File:Åwes å noer cô.jpg|thumb|Åwes å noer cô el Beldjike]]
[[File:Branta canadensis MHNT.ZOO.2010.11.13.6.jpg|thumb| ''Branta canadensis'']]

[[Categoreye:enerdjeye]]
[[Categoreye:Agro-industreye]]
[[Categoreye:Ecolodjeye]]

{{Wiccionaire|Crowaceye}}

[[Categoreye:Roumaneye]]
[[Categoreye:Djivêyes]]
Vochal li djivêye des [[distriks del Roumaneye]], relîs pa ôre crexhant di leu populåcion.
Les valixhances di populåcion sont di l'&nbsp;anêye [[2001]].

Les '''såvadjès biesses et såvadjès plantes'''<ref>Li ratourneure "såvadje veye", come e francès ey e-n inglès n' a måy sitî eployeye dins les scrijhaedjes e walon.</ref>, c' est les [[biesse]]s ki n' sont nén [[aclevaedje|aclevêyes]], et les plantes ki n' sont nén [[coûtivaedje|ahivêyes]] pa les djins. Et co des ôtès sfwaitès [[vicantès sacwès]], ki n' sont ni plantes ni biesses, come les [[tchampions-åbussons]], [[protozowaire]]s, [[bactereyes]] evnd. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Ulcus cruris in secondary Sjögren's syndrome.JPG|thumb]]
On '''cåvlant må''', c' est on pitit rond må ki vént so ene [[pea]] ou so ene [[frexhe pea]], et ki cåvele ene plaece dins les [[texhou (biyolodjeye)|texhous]] dzotrins.

[[Categoreye:Roumaneye]]
<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Teleorman'''</font><br>'''(distrik di Teleorman)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Alegzandreye (Roumaneye)|Alegzandreye]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Walakeye]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>TL</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br>&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 19inme]] <br> 5.790&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]<br>&nbsp;- Totå ([[2001]])<br>&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 21inme]]<br>465.053 dmorants<br>80&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>

Ene '''olyinne'''<ref>[[Noûmot do walon|Noûmot]] etindou pa Mady Dorchymont a [[Bive]] e 2009 dizo l' [[disfondowe]] ''olyène'' ey eplaidî dins [[Li Rantoele (gazete)|Li Rantoele]] l° 52, ivier 2009-2010.</ref> (u, dit ene miete po rire, '''tournikete å corant'''), c' est on hôt montant avou des pales ki tournèt a l' air et produre di l' [[electrike]].

{{po|coûteure|Coûteure (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|coûteure}}
Ene '''coûteure''', c' est ene plaece la k' i gn a tchamps la k' on ahive des plantes.

[[Categoreye:Biyotchimeye]]
[[Categoreye:Nourixhince]]
Li '''torene''', c’ est ene molecule près-parint des [[aminés seurs]]. I contént del [[shoufe]].

{{Wiccionaire}}
]]
Ene '''licoine''' {{odio|Wa licoine.ogg|lang=wa}}<ref>[[noûmot do walon]] calké sol francès «licorne»</ref>, c' est ene [[forveyowe biesse]], riprezintêye pa on ptit [[tchvå]] avou ene [[coine (antomeye)|coine]] so s' front.

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; 
[[Lingaedjes ostronezyins|ostronezyins]] &gt; ostronezyin ponantrece &gt; 
[[polinezyin]] &gt; '''tongyin'''
----

[[File:One eclair.jpg|thumb]]
{{po|aloumire|aloumire (discramiaedje)}}
Ene '''aloumire di boledjî'''<ref>[[noûmot do walon|Noûmot]] atåvlé e 2018 pa [[Christian Thirion]]</ref> u '''eclair å tchocolåt'''<ref>Calcaedje do francès «éclair au chocolat»</ref>, c' est ene glote påstadjreye, avou do [[pudingue]] didins et do [[tchocolåt]] dsu.

{{Po|discramiaedje|discramiaedje}}
Li '''discramiaedje des sinses d' on mot''', c' est ene manire di poleur espliker tchaeke a pårt diferins sinses d' on minme [[mot]]. 

{{po|cinse|cinse}}
{{Wiccionaire|cinse}}

{{djermon Afrike}}
[[File:Central Africa countries (strict).png|thumb|Mape del Mîtrinne Afrike (rastrindou relijha)]]

{{Wiccionaire}}
Ene '''assaye''', c' est on [[scrijhaedje]] di [[prôze]] ki vout dimostrer ene idêye disfindowe pa li scrijheu.

[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Dansgroep uit de Midden-Atlas tijdens het Nationaal Folkore Festival te Marrakech TMnr 20017658.jpg|thumb|e rîlêye, èn ome djondant ene kimere]]
[[File:Ahidous.jpg|thumb]]
[[File:A7idos.jpg|thumb|Dessén del danse avou si no e-n [[amazir]], dins l' [[alfabet tifinar]]]]
L' '''ahidousse''' (e [[cmon amazir marokin]] «[[Wikt:ⴰⵃⵉⴷⵓⵙ|ⴰⵃⵉⴷⵓⵙ]]»), c' est ene [[danse]] [[foclorike]] do [[Mîtrin Atlasse]] (payis [[Tamazir do Mîtrin Atlasse|tamazir-cåzant]], [[Marok]]).

{{djermon}}

Ene '''voye rominne''', c' est ene [[voye]] k' a stî basteye do tins di l' [[Impire romin]]. 

{{djermon}}
Li '''bossa nova''' (u ''boucha nouvia''
<ref>Sorlon [[André Gauditiaubois]] k' a metou e rfondou les paroles di "I ploût sol veye", tot scrijhant "Li prumî "''boucha nouvia''" è rfondou".</ref>), c' est ene muzike do [[Braezi]], bén ritmêye. On [[danse]] voltî dsu.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Ene '''bråye-di-tchet''' u '''clédiè'''<ref>Po mo des nos e walon, et leus accints, loukîz so [[G100]] a «''primevère officinale''».</ref>, c' est ene fleur ki vént ene des prumires å [[bontins]], et k' a ene longue colrete come si c' sereut ene [[bråye]] po [[refaxhî]].

'''Youssef I d' Gurnåde''' ('''Youssef prumî d' Gurnåde'''), lomé eto '''Youssef Aboul Haguigue'''<ref>«Yousef Abul Hagig», ortografiaedje da [[Djôzef Mignolet]] dins s' roman «[[L' amour a l' Alambra (roman)|L' amour a l' Alambra]]».</ref>, e-n [[arabe classike]], أبو الحجاج يوسف بن إسماعيل (abou l-Hajjâj yousef ibn ismâ3îl)<ref>Li passaedje do «j» arabe (Ha'''jj'''â'''j''') å «g» [[amazir]] (Hâ'''gu'''î'''gu'''e) si rescontere sovint e l' arabe marokin, dandjreus foirt vijhén di l' arabe di Gurnåde e ç' trevén la.</ref>, c' esteut l' setinme [[rweyåme di Gurnåde|rwè d' Gurnåde]] del dinasteye des Nazarîs

Li '''påsse po-z assaetchî les pexhons''' u '''påsse ås pexhons''', c' est ene sôre di [[:Wikt:påsse|påsse]], k' on fwait avou del foite tere, des amagnîs (farene di tchå), kécfeye des [[vier]]s u des [[molon]]s. On ndè fwait des pezantès boles, come ene bale di [[tenisse]].

{{Wiccionaire}}
Li '''Sireye''' (sovint prononcî ''Sîrîye''), c' est on [[dislaxhî payis]] do [[Moyén Levant]], metou sol [[Mîtrinne Mer]].

{{po=}}

[[Categoreye:Noyé]]
[[Categoreye:viyès uzances del Walonreye]]
Li '''heyaedje''' (on dit eto: '''heye''', u '''porcache'''), c' est ene tournêye do viyaedje ki les efants fjhèt po ene dringuele, shuvant ene viye dujhance.

Ene '''rime ås disti''' (eto: on '''rimea''', on '''disti-rima'''), c' est ene compôzucion foirt simpe, a môde di [[powinme]], la k’ on dene on cåzaedje da ene sakî, shuvou di « dit-st i / dit-st ele », pu l’ no del djin k' el dit.

Les '''Pirenêyes''', c' est ene [[tchinne di montinnes]] metowe inte li [[France]] et l' [[Espagne]].

[[File:Comunidades autónomas de España.svg|thumb]]
Les '''cminåltés otonomes d' Espagne''', c' est des [[frankès contrêyes]], e l' [[Espagne]], k' ont toplin des droets administratifs, come on [[prezidint]] et on [[pårlumint]].

[[Categoreye:Roumaneye]]
<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Vrancea'''</font><br>'''(distrik di Vrancea)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Focşani]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Moldaveye]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>VN</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br>&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 31inme]] <br> 4.857&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]<br>&nbsp;- Totå ([[2001]])<br>&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 29inme]]<br>391.263 dmorants<br>81&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>

{{Djermon}}

{{Wiccionaire|Donostia}}
'''Donostia''' (parey e [[basse|basse (lingaedje)]] u '''Sint-Bastén''' (e-n [[espagnol]], '''''San Sebastian'''''), c' est ene [[veye (djeyografeye)|veye]] do [[Payis basse otonome espagnol]].

[[Categoreye:Ebagance]]
L' '''ebagance so les veyes''', c' est cwand les djins des [[viyaedje]]s endè vont dmorer ezès [[veye (djeyografeye)|veyes]].

[[Categoreye:Antibiyotikes]]
[[Categoreye:Årtisyince]]
Li '''florfenicol''', c' est èn [[antibiyotike]] del [[famile d' antibiyotikes|famile]] des [[fenicolî]]s, siervou aprume [[årtisyince|po médyî les biesses]].

{{po=}}
{{Wiccionaire|mambor}}
On '''mambor''' (on dit eto: on '''manadjer''', èn '''adjint'''), ene '''mamborresse''', c' est onk u ene ki rprezinte on [[bocseu]], on [[fotbalisse]], èn [[acteur]] di cinema, on [[scrijheu]], on [[tchanteu]], evnd., cwand c' est po fé martchî avou ene ekipe di fotbal, on produjheu d' fimes, èn eplaidreye, ene societé d' plakes…

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{djermon}}

{{Taxobox biesse   | Coirbå | Corvus_corax_(FWS).jpg | '''Corvus corax''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' ([[coirbidîs]]) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''corax''}}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox fén}}

{{djermon}}
'''Sint Luk''', c' est onk des [[doze apoisses]] da [[Djezus-Cri]] ey onk des cwate [[Evandjîle|evandjilîs]].

[[File:Fleur avri clôse.jpg|thumb|co clôse]]
[[File:Fleur d' avri bwès.jpg|thumb|divins les bwès]]
Ene '''fleur d’ avri''' ou '''cacaye d’ avri''' ou '''tchabårêye''' ou '''godet''', c' est ene djaene fleur ki [[fleur (pårteye di plante)|florit]] e [[moes d' avri]].

{{Elementbox_header | number=2 | symbol=He | name=eliom | left=[[idrodjinne]] | right=[[litiom]] | above=- | below=[[neyon|neyon]] | color1=#c0ffff | color2=black }}
|}

Li '''tchilouba''' (''tshiluba'', ''chiluba''), c' est on lingaedje do [[Congo-Kinshasa|Congo]].

L' '''Antolodjeye « Scrire »''', c' est èn [[antolodjeye]] des [[sicrijheus e walon|scrijheus]] d' [[prôze]] et d' [[powezeye]] e [[walon]], [[gåmès]] et [[picård]] del [[Walonreye]] di 1970 a 1990.

{{Dizo-tite|''Li Novia Tèstamint è walon''}}
{{po|Novea Testamint|Novea Testamint (discramiaedje)}}

[[Categoreye:Antolodjeyes]]
'''Moti<ref>E walon classike, li mot "[[Wikt:moti|moti]]" est todi metou dins ene fråze di [[noyaedje]] (èn nén moti, evnd.); l' eployaedje cial pout esse loukî come on [[noûmot]].</ref>, scrît, tchanté åtoû d' Derbu''', c' est ene [[antolodjeye di scrijheus e walon]] do payis d' [[Derbu]]. 

On '''speculôsse,''' u on '''bonzome''' ; sortoit cwand l' '''speculôsse''' a on [[Sint-Nicolai]] dzeu ; c' est ene [[biscûte]] ki vént del [[Flande]] eyet des [[Bas Payis]]. 

Li '''djivêye UCW des nos d' veyes et viyaedjes del Walonreye''', c' est ene djivêye di nos coinreces des [[ancyins ptits bans]] del [[Walonreye]], et des novelès [[rebanêyès comenes]] dins les [[pårlers do payis]], dj' ô bén : li [[walon]], [[picård]], [[gåmès]], [[tchampnwès]], [[lussimbordjwès]] et [[ripouwaryin]].

Li '''CROMBEL''', ki l' no oficir e francès, c' est ''Comité roman du Comité belge du Bureau européen pour les langues moins répandues'', c' est ene soce astaplêye a [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]]. Si prezidint, c' est [[Jean-Luc Fauconnier]].

Li '''Côsse''' u l' '''Iye corsike'''<ref>On va ôre purade on calcaedje do francès: '''''li Corse'''''.</ref>, c' est ene [[iye]] metowe el [[Mîtrinne Mer]] [[coûtchantrece]]. C' est on boket del [[France]] dispu l' mitant do 18inme sieke.

Ene '''bire di manaedje''', c' est ene [[bire]] k' on fwait por lu, e s' [[måjhone]].

Li '''lipion'''<ref>''le̊pion'' [[C61]]</ref> (eto: '''pepion'''<ref>''pèpion'' [[FE1]] a «clitoris»</ref>, '''caclindje'''<ref>[[FC99]] a «clitoris»</ref>, boton<ref>''bouton'' [[FO4]], boton [[FE1]] a «clitoris»</ref>, poes<ref>''peû'' (FE1)</ref>), c' est on ptit organe, come on boton metou dins l' [[nateure (antomeye)|nateure]] des kimere et des frumeles des [[biesses ås tetes]].

Li '''ralonguixhaedje replaeçrece''', c' est cwand ene [[voyale]] divént longue, pask' ele replaece ene u deus cossounes etimolodjikes metowes padrî.

Les '''Avéns''', c' est l' termene des shijh u cwate samwinnes divant l’ [[Noyé]]. Dabôrd, les Avéns si stårèt so les moes d' [[nôvimbe]] eyet [[decimbe]].

{{Wiccionaire}}
On '''toitche-linwe''' c' est ene coûte [[fråze]] målåjheye a dire, paski des sons vijhéns rivnèt onk après l' ôte, mins motoit nén dins l' minme shuvaedje. 

{{Po=}}
[[File:Cropecinde.jpg|thumb]]
Des '''cropecindes''' (on dit eto : des '''andîs''', des '''tchiminås''', des '''tchiminons''', des '''djantîs''', des '''cropeteres''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''5''' 4.</ref>, c' est deus gros blokeas di [[scroufier]], on dmey-mete long et dijh cwénze cintimetes hôt, sovint avou ene posturete å dbout, metou dins on [[feu e l' aisse]] po rashir les [[schene]]s dissu.

{{Wiccionaire}}

Li '''fotbale''', c' est on [[spôrt]] ki onze djins pitèt eshonne dins ene [[bale]], siconte ene ôte ekipe di onze, avou des [[tchmijhe]]s d' ene ôte coleur.  

{{Wiccionaire}}

[[File:Ecefalite d' esté tchivå pestelaedje tiesse.jpg|thumb|tchivå al difén d' ene ecefalite]]
Ene '''ecefalite''', c' est l' [[efouwaedje (medcene)|efouwaedje]] di l' [[ecefale]] ([[cervea]] et organes djondant). Sovint eto, les [[menindje]]s. Did la, li lomaedje corant [[menindjecefelite]].

{{djermon tchimeye}}
{{Elementbox_header | number=19 | symbol=K | name=potassiom | left=[[årgon]] | right=[[calciom]] | above=[[sodiom|Na]] | below=[[rubidiom|Rb]] | color1=#ff6666 | color2=black }}
|}
Li '''potassiom''' obén li '''kaliom''', c' est èn [[elemint tchimike]] del troke des [[alcalin]]s, d' essegne atomike '''K''', limero atomike 19 eyet masse atomike 39,0983.

{{Wiccionaire|faro}}
[[File:Timmermans faro.jpg|thumb]]
{{po|faro & Faro|Faro (discramiaedje)}}
Li '''faro''', c' est ene soucrêye [[bire]] k' est fabrikêye dispu l' [[Mîtrinne Ådje]] a [[Brussele]].

Li '''maladeye farineuse des roejhéns''', c' est ene [[maladeye (plante)|maladeye]] des [[vegne]]s cåzêye pa ene [[tchamosseure (fitiatreye)|tchamosseure]] lomêye ''[[Uncinula necator]]'' (''[[Erysiphe necator]]''), do djinre [[Oyidiom]] (lomé ossu ''[[Oidium tuckeri]]'').

{{Wiccionaire}}
Li '''såvadje rôzî''' u '''tchapnî'''<ref>[[O4]], «''cap'nîⁿ» so [[O3]].</ref> u '''årglatî'''<ref>[[G152]] a «églantier».</ref><ref>Po tos les mots walons rilévés dins les motîs, loukîz a [[G100]] a «rosier de chien »</ref>, c' est come ene [[ronxhe]] ki florit come ene pitite [[rôze]], et ki dene des fruts lomés «cous-d'-tchén».

{{Wiccionaire}}
 po s' mestî]]Ene '''cwåte di vizite''', c' est ene pitite cwåte, sovint 9 so 5,5 cm lådje et hôte, k' ene djin k' est e [[comiece|handele]] u dins ene [[SNR]] dene a ses [[cande]]s u ses cousses por zels li poleur [[atôtchance|atôtchî]] pus åjheymint.

{{po|tchirou|tchirou (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|tchirou}}

Ene '''diclinåjhon''', c' est on candjmint do coron d' on mot (aprume les [[sustantif]]s et mots aloyîs) sorlon si fonccion d' [[croejhete (linwince)|croejhete]].

Li '''Revintreye ås djalofrenes''' (on dit cobén '''Revolucion des djalofrenes''', e [[portuguès (lingaedje)|portuguès]] ''Revolução dos cravos''), c' est ene doûce [[revintreye]] ki s' a passé å [[Portugal]] e moes d' [[avri]] [[1974]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Arcadia, California. A ping pong game on a home-made table occupies the attention of these young ev . . . - NARA - 537449.jpg|thumb]]
Li '''Tenisse di tåve''' ou '''pign-ponk''', c' est on djeu come li [[tenisse]], mins ki s' djowe e pus ptit, so ene [[tåve]]. 

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
 ([[Dolimbreu]])]]
Ene '''tchanteure'''<ref>mot walon avou l' [[cawete -eure]], acertinêye pal [[disfondowe]] ''tchantore'' et l' [[vî scrijha]] ''chanteur'', dandjreus metou po ''tchanteûre'', [[G206]] p. 54) k' a dné li [[francès d' Walonreye|francijhaedje]] «chantoire», divnou omrin «chantoir», ki s' a spårdou e 20inme sieke, et ridner les rfrancijhas walons ''tchantwêr'' et ''tchantwêre''.</ref>, u èn '''egolina''', on '''pousse''', èn '''edujhoe''', èn '''egoloe''', c' est ene plaece la  k' ene [[corante aiwe]] disparexhe dins tere, e-n on payis [[castinne|castinnixheus]].

{{Wiccionaire}}
[[Image:Logging oregon.jpg|thumb|200px|Des bokions e l' Oregon diviè 1905]]
On '''bokion''' u '''boskiyon''' (on dit eto: '''bwejhleu''', '''bwejhlî''' u '''abateu d' bwès''', '''ovrî d' bwès'''), c' est onk ki boute dins les bwès po-z [[abataedje d' èn åbe|abate les åbes]] et ndè fé do [[bwès d' tchåfaedje|bwès po s' tchåfer]] u po vinde.

{{Wiccionaire|flaxhaedje}}
[[Image:Flaxhaedje.jpg|thumb|Flaxhaedje do frumint å long strin]]
Li '''flaxhaedje des grins''' u l' '''avadjaedje des dinrêyes''' u l' '''ploncaedje des dveres'''<ref>sorlon [[Wikt:plonker|plonker]], [[C65]].</ref>, c' est cwand les [[dinrêyes d' awousse]] (ou do hôt [[four]]) si coûtchèt dins les tchamps, divant l' [[awousse des dinrêyes|awousse]].

{{djermon}}
Li '''Club Social y Deportivo Colo-Colo''' (''Colo-Colo'') c' est l' club di [[fotbale]] di [[Santiago do Tchili|Santiago]], [[Tchili]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire|bele-dame}}

[[Categoreye:Telefoneye]]
Li '''pormoennance''', dins les tecnolodjeyes des [[telefones axhlåves]] (et, dabôrd, les [[sûtifone]]s), c' est l' åjhmince ki l' abouné (abounêye) a di wårder si raloyaedje cwand i (ele) si pormoenne foû payis.

Li '''pasteke''', c' est ene [[cawoûtacêye]] ki dene o gros pezant frut, foirt aiwixheus.

'''Refaxhî on påpåd''', c' est lyi mete ene [[:Wikt:faxhe|faxhe]] (u des [[:Wikt:bråye|bråyes]]) inte les djambes, et, s' il astchait, tos les rabindlaedjes po lzès fé dmorer e plaece.

{{djermon}}
]]
:''[[Rodje Croes|Discramiaedje des årtikes "Rodje Croes" et "rodje-croes"]]''
Li '''Rodje Croes''', c' est ene institucion ki s' ocupe di solåcyî les malådes, les prijhnîs, les ressåvés, pattavå l'[[Daegne]]. Elle a stî metowe so pås so fotches a [[Djineve (Swisse)|Djneve]] e [[1863]]

[[Categoreye:Rilomés Walons|*]]
[[Categoreye:Walonreye]]
[[categoreye:Rilomêyès djins|Walons]]
On '''rlomé Walon''', ene '''rilomêye Walone''', c' est ene djin k' est cnoxhowe lon et lådje, purade après 1830, et ki provént del [[Walonreye]] d' asteure.

{{djermon}}
[[Categoreye:Walonreye]]

[[File:Paskeye sidje Wîne colone1.jpg|thumb|Kimince del paskeye]] 
Li '''Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Wîne''', ki l' vraiy tite, c' est ''Paskeille sur le veritable détail du siege et dessiegement de la genereuse Vienne'', c' est ene [[paskeye]] sicrîte e walon pa on Walon d' après Lidje, ki n' l' a nén siné, et ki raconte sipepieuzmint çou ki s' a la passé tins do [[deujhinme sidje di Wîne pås Otomans]]. Elle a stî imprimêye a [[Wîne]] do cô après l' victwere, dj' ô bén, el fén d' l' anêye [[1683]].

{{Wiccionaire|waerbea}}
 
Ene '''moxhe ås waerbeas'''<ref>Po tos les nos e walon do waerbea et del moxhe, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 134.</ref>, c' est ene cafloreye [[moxhe]] [[moxhe ås deus aiyes|ås deus aiyes]] ki prodût des '''waerbeas''' ou '''waerbåds'''.

'''Simferopol''' (e [[rûsse (lingaedje)|rûsse]] Симферополь, e [[oucrinwès (lingaedje)|oucrinnwès]] Сімферополь, e [[tatår di Crimêye (lingaedje)|tatår di Crimêye]] Aqmescit), c' est l' [[mwaisse veye]] di [[Crimêye]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Tchesse]]
Del '''verdjale''' ou del '''glou'''<ref>Po l' dispårdaedje des viyaedjes la k' on djheut "verdjale" ou "glou" å 20inme sieke, et les accints di ç' dierin mot la, loukîz al mape [[ALW]] '''8''' 96.</ref>, c' est ene [[cole]] fwaite avou des plantes, aprume do [[hoûssea (bouxhon)|hoûssea]], mins eto des petches di [[canistea]], ou di l' [[ôle]] di [[lin]].

[[Categoreye:Bibe]]

[[Categoreye:Volcans]]
[[File:Cindes volcanikes.jpg|thumb|scrabeyes volcanike e l' Efel]]
Les '''scrabeyes volcanikes''', c' est des grossès cenes d' on [[volcan]] ki siervèt come [[escrabeye]]s (coûtche dizo les voyes, les pavêyes po ls assouwer).

{{po|dråwe|dråwe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|dråwe}}

{{Wiccionaire|Dampîcoû}}
'''Dampîcoû''' (la-minme e gåmès, ''Dampîcou''; F. ''Dampicourt''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Rouvroe]], e l' [[province do Lussimbork]].

Li '''bwesson'''<ref>Cåzu li seule manire di djåzer di ciste [[acdinance]] la e walon</ref> (l' '''alcolisse'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] atåvlé cial sol Wikipedia e 2021; li mot n' est nén ratourné dins [[FE1]], [[FC99]] ni [[FO4]].</ref>), c' est l' bevaedje [[acdinancieus]] d' [[aboere]]s avou d' l' [[alcol]] divins.

Li '''Galaceye''', c' esteut on payis d' l' [[Antikité]] metou dins l' [[Tourkeye]] d' asteure.

{{po=}}
Li '''rwè des Bedjes''', c' est l' tite oficire diné pal [[mwaisse lwè]] di 1831 å sovrin del [[Beldjike]] ki vneut di skepyî adon come [[dislaxhî payis]].

{{Wiccionaire}}

{{Riscrire e rfondou}}
L' '''Esportigne di Tchålerwè''', ubén d' ès veur ratourné e walon "'''Royå Tchålerwè Esportigne Club'''" (Abredjî adon e : '''R.T.E.C.'''), c' est ene ekipe do fotbale walon ki djowe e Divizion-1-A. E francès, el '''R.T.E.C.''' si lome : '''''Royal Charleroi Sporting Club''''' (Abredjî e : '''''R.C.S.C''.'''). Èç club ci djowe a Tcharlerwè, å [[ståde do Mambour|ståde do Mambor]].    

{{Wiccionaire}}
Li [[sonk]], c' est on [[likide]] ki toûne dins l' coir di bråmint des [[biesse]]s et, come di djusse, dås [[djin (biyolodjeye)|djins]]. 

"]] 
Li '''Motî etimolodjike von Wartburg''', e l' almand '''''Französisches Etymologisches Wörterbuch''''', pus cnoxhou dizo l' acourtixha '''''F.E.W.''''', c' est on [[motî etimolodjike]] ki corwaite tos les [[etimolodjeye|sourdants des mots]] do [[francès]] et des ôtes [[pitits lingaedjes]] do [[payis galiroman]]. 

{{Wiccionaire}}
]]
On '''tiyoû'''<ref>Po tos les accints do mot, loukîz al notule [[ALW]] '''6'''.81.</ref>, c' est èn [[åbe]] des timperés payis d' [[Urope]].

{{Wiccionaire|disdjune}}
]]
]]
Li '''fiesse del disdjune''' ou '''fiesse del fén do cwareme''' (e-n arabe : ''3eîd el-fiTer'', عيد الفطر, [[ralfabetijhî]] e francès ''aïd el-fitr'', e-n inglès ''Eid ul-fitr''), c' est l' [[fiesse]] po les [[muzulman]]s li prumî djoû do moes ki shût li [[ramada]].

[[Categoreye:Moyinådje]]
[[Categoreye:Croejhådes]]

Li '''coirbå å rodje betch''' (u '''coirbå ås rodjès pates'''), c' est on [[coirbå]] dins l' lingaedje corant, mins ci n' est nén èn oujhea do djinre ''Corvus'' come les ôtes coirbås et [[coirnaye]]s di [[Walonreye]].

{{Wiccionaire}}

On '''roman d' amour''', c' est on [[roman]] la ki les eros s' voeynut voltî. Tote l' istwere est waiteye avou ses ouys da ene (onk) des deus, ou des ambedeus. Come di djusse i vont aveur toplin des rujhes po s' poleur maryî. 

{{Wiccionaire}}
[[File:TA ZOO orna Pict0135.jpg|thumb|Canård ki doime]]
Li '''soumey''' ou '''doirmaedje''' ou '''soctaedje''', c' est èn estance des [[djin (biyolodjeye)|djins]] et di sacwants [[biesse]]s, la ki l' [[cervea]] (et l' restant do coir) si rpoize. On dit k' el djin ou l' biesse '''doime''' ou '''soctêye'''.

]]
Li '''boutaedje des efants''', c' est cwand des [[efant]]s ki n' ont nén 14 ans ni vont nén a scole, et diveur ovrer po des liårds k' i rindèt å pus sovint a leus parints ki sont pôves.

.]]
Li '''BN Light Rail Vehicle''', racourti e '''BN LRV''', c' est ene rame po les rantoeles di trams eyet di ledjirs metros. Ci rame ci ont stî askepieye på société ki s' lome [[La Brugeoise et la Nivelloise]].

L'&nbsp;'''Aldjereye''', c' est on [[payis]] d'&nbsp;[[Afrike bijhrece]], avou ene coisse sol [[Mîtrinne Mer]] å Nôr, eyet des frontires avou l'&nbsp;[[Tunizeye]] å Nôr-Ess, li [[Libeye]] a l'&nbsp;Ess, li [[Nidjer]] å Sud-Ess, li [[Mali]] eyet li [[Moritanreye]] å Sud-Ouwess, eyet li [[Marok]] a l'&nbsp;Ouwess.

{{Wiccionaire|vey les setès croes}}
Les '''setès croes''' ou '''set croes''', c' est 7 mehins k' årént les caléns leu-n [[åme]] etur li [[moirt]] et l' [[dierin djudjmint]]. 

Li '''pôsse''', c' est l' mouvmint do passaedje do sonk dins ene artere metowe djusse dizo l' pea, ki les [[méde]]s sintnut po djudjî l' ovraedje do cour et des [[sonk-waxhea]]s. 

[[Categoreye:Linwince]]
[[Categoreye:Etimolodjeye]]
Èn '''erî-rfwait mot''', c' est on mot d' on [[moirt lingaedje]], k' on n' a måy trové scrît so des vîs papîs ou scrijhaedjes, mins k' on a rbasti tot loucant tos ses [[dischindance (linwince)|dischindants]]. 

{{Po|œ et oe|œ}}
Li '''scrijha œ''', c' est on scrijha tipografike fwait pa l' aplacaedje del [[lete O]] et del [[lete E]].

Ene '''halcrosse lete''', e-n on sistinme ortografike, c' est ene lete k' on scrît mins k' on n' prononce nén.

{{Dizo-tite|''La guerre 14-18 dans la littérature dialectale''}}
'''El guere 14-18 dins les belès-letes e walon''' (lomé eto ''' antolodjeye Paillet des scrijheus walons e l' guere di 14'''), ki l' tite e francès, c' est ''La guerre 14-18 dans la littérature dialectale'', c' est ene pitite [[antolodjeye]] so sacwants [[scrijheus e walon]] k' ont toirtchî des bokets sol [[guere 14-18]].

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Roumaneye]]
[[Categoreye:Djivêyes]]
Vochal li djivêye des 41 [[distriks del Roumaneye]] k'&nbsp;egzistèt-st e [[2003]], relîs pa ôre crexhant di leu stindêye.

[[Categoreye:Infôrmatike]]
L' '''eterface''', c' est li tcherpinte éndjolike d' on [[sistinme d' operance]] ki mostere sol [[waitroûle]] les scrijhaedjes et les imådjetes ki permetnut di fé aler les [[programe éndjolike|programes]].

{{Wiccionaire|ribetchfessaedje}}
On '''rbetchfessaedje di lete''' (u '''metateze'''), c' est cwand deus letes (avou å pus sovint li [[lete R]]) candjnut d' plaece dins on mot, eneviè li bodje etimolodjike, u on mot del minme famile.
* [[Wikt:crener|crener]] <> [[Wikt:kernaxhe|kernaxhe]]

L' '''Oucrinnwès''', c' est l' lingaedje di l' [[Oucrinne]] k' a divnou [[lingaedje oficir|oficir]] après l' [[disrashonnaedje di l' URSS]].

{{Wiccionaire}}
L' '''ahiket''', c' est on mot d' [[linwincieus]] ki mostere li shuvaedje, dins on mot u inte deus mots, di deus [[son]]s riprezintés pa des [[voyale]]s u [[naziåle]]s.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Moitès Aiwes tchivås d' bwès.jpg|thumb|On vî modele di tchvås d' bwès]]
[[File:Tchivås d' bwès Sidi Smayil.jpg|thumb|ôte vî modele]]
Des '''tchvås d' bwès''' (on dit eto : des '''tchvås-godets''', on '''tourniket''', on '''caroussel'''), c' est on djeu d' [[dicåce]] avou des tchvås d' bwès, u des ôtès biesses, ki les efants s' adjokèt dsu, et ki toûne so lu-minme.

{{Wiccionaire}}

Li '''Revolucion francesse''' u '''revintreye francesse di 1789''', c' est ene [[revintreye]] ki s' a passé e l' [[France]] e [[1789]], k' a ståré li [[rwè]] [[Louwis XVI]].

{{djermon}}
{{Wiccionaire}}
L' '''eredjistrumint''' u '''eredjistraedje''', c' est l' prindaedje di sons avou èn [[eredjistreu]].

{{Dizo-tite|''j'han qui ploë ou Limette Makaye''}}
'''Djhan-ki-ploye et Linete Makêye''' (mwaisse sicrijhaedje: ''j'han qui ploë ou Limette Makaye''), c' est on [[diyaloke]] inte deus djonnès djins, li galant vinant rcweri l' båshele.

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; occitano-catalan &gt; '''catalan'''
----

{{Wiccionaire|påne}}
Del '''påne''', k' on dit co des '''dints-d'-tchins'''<ref>po tos les nos rascodous dins les motîs walons, et leus accints, loukîz a  [[G100]] a « chiendent rampant »</ref>, c' est on [[crouwå]], foirt målåjhey a råyî.

[[Categoreye:Amagnîs et aboeres walons]]
[[Categoreye:Boledjreye-påstedjreye]]
[[File:Goza.JPG|thumb|250 px|Bokets d'Gozåd]]
Li '''gozåd''', c' est ene [[påstedjreye]] avou deus coûtches di påsse, et des spotchîs fruts (u do [[poudingue]]) å mitan. 

{{djermon Urope}}

[[Categoreye:Medcene]]
[[Image:Actinomycosis PHIL 2856 lores.jpg|thumb|On malåde avou d' l' actinomicôze sol droete djwexhe]]
L' '''actinomicôze''', c' est ene maladeye cåzêye pa des [[bactereye]]s di l' indje des ''[[Actinomyces]]''. Elle arive assez rålmint ås djins, a cåze di ''Actinomyces israelii'' et padecô ''A. gerencseriae''.

Li '''peuplåcion''', k' on lome eto kécfeye «&nbsp;'''populåcion'''&nbsp;», c' est l' eshonna des djins ki dmeurnut eyet vicnut a èn edroet. Do moens, sorlon l' definixha demografike.<ref>https://iussp.org/fr/quest-ce-que-la-demographie</ref>

Li '''republike d' Afrike do Sud''' u '''republike di Nonne-Afrike''' (''Afrika borwa'' e [[zoulou]], ''Zuid-Afrika'' e-n [[africanse]], ''South Africa'' e-n [[inglès]]), c' est on payis metou al [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]] di l' [[Afrike]].

Ene '''sipitante aiwe''' u ene '''aiwe ki spite''', c' est ene [[aiwe po boere]] avou do [[gåz]] divins.  

[[File:Glass eyes 1870-1920.jpg|thumb]]
{{po|ouy|ouy (discramiaedje)}}
Èn '''ouy di veule''' (èn '''ouy di vere''', èn '''iy di vere'''), c' est ene bole di veule u d' plastike k' on mete estô d' èn [[ouy]] k' a stî råyî dins èn [[accidint]], ou [[côpé-evoye]] e [[cérudjeye]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Afta foto.jpg|thumb]]
Èn '''afe''', c' est on bocrê ki fwait ene plokete, u ene bouyete, pu on cåvlaedje des tchås. 

[[File:He scrijhaedje åté Swira.jpg|thumb|Sicrijhaedje e-n ebreu, sinagoke di [[Swira]], å Marok]]
L' '''ebreu''', c' est on [[lingaedje semitike]]. 

{{Wiccionaire|ratournaedje}}
 (do francès å walon pa).]]

{{Wiccionaire}}
[[File:Grand Atlasse Demnate-Warzazate anuti.JPG|thumb]]
Ene '''montinne''' ou '''montagne''', c' est on grand hôt [[tiene]], dipus d' 500 metes [[hôteur (dizeu l' livea del mer)|hôt (dizeu l' livea del mer)]], do moens po les djonnès montinnes.

[[Categoreye:Meteyo]]
{{djermon}}
[[Image:Canicule Europe 2003.jpg|thumb|Adire inte les timperateures tins do waernu di 2003 et les tcholeurs normåles li monme moes.]]
Li '''waernu''' u les '''canicules''', c' est ene termene k' il î fwait stof, e l' [[esté]].

Ene '''rime ås disti''' (eto: on '''rimea''', on '''disti-rima'''), c' est ene compôzucion foirt simpe, a môde di [[powinme]], la k’ on dene on cåzaedje da ene sakî, shuvou di « dit-st i / dit-st ele », pu l’ no del djin k' el dit.

== Discrijhaedje ==
{{Information
| description = Acrostitche sicrît pa [[Émile Pècheur]] e 2004
| source      = papîscrît diné på scrijheu a [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]]
| date        = 2004
| author      = [[Émile Pècheur]]
| Permission  = Permission from [[Émile Pècheur]] in 2004.
{{Grandfathered old file}}
}}

{{Wiccionaire}}
L' '''aprindaedje''' ou '''apurdaedje''', c' est l' moumint k' ene sakî (ou ene biesse) aprind ene sacwè.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
On '''hawea''' (di cotlî, di cinsî), c' est ene usteye al mwin, avou on lådje fier, sovint arondi, ki côpe di scwere avou l' sinse do bouxhaedje (årvier des [[hepe]]s), emantcheye so on mantche, pus court u pus long.

'''Li cinsî et ses efants'''<ref>tite do ratournaedje da [[André Lamborelle]], [[Coutcouloudjoû]] l° 119-120 (2005), p. 13-14.</ref>, c' est ene rilomêye [[fåve di djåzantès biesses|fåve]] riscrîte e francès pa [[Jean de La Fontaine]].

{{Wiccionaire}}
Li '''roviance''', c' est cwand on roveye toplin des sacwès, dabôrd k' on s' è dvreut rsovni.

[[File:Mycose inguinale.jpg|thumb|Diermifitôze e l' ayinne del djambe]]
Ene '''diermifitôze'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] ehåyî e [[2013]], sol parintêye etimolodjike diele / derme (did la li [[diftongaedje]] "iè", et li halcrosse voyale "i" come dins "borgu'''i'''mwaisse (did la dierm'''i'''fitôze); les ôtes bokets sont calkés a môde des sfwaits sincieus mots dins les ôtes lingaedjes</ref>, c' est ene [[micôze]] del [[pea]] cåzêye pa on [[tchampion microscopike]] del sôre des [[tchamosseures del pea]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Medical diagnosis for the student and practitioner (1922) (14784112402).jpg|thumb|sûnante plurizeye (a droete å dzo)]]
[[File:Ledjire colibacilôze areyosaetchite fritche.JPG|thumb|plurizeye fibrineuse dins l' [[colibacilôze]] des polets]]
[[File:Bedot peumoneye plurizeye fritches.jpg|thumb|setche plurizeye dins l' [[peumoneye inzotike]] des bedots (les atnances ås coisses sont mostrêyes pa des fritches)]]
Li '''plurizeye''', c' est l' [[efouwaedje (medcene)|efouwaedje]] del [[pleve]] (fene pea di rascovraedje do peumon et del [[cadje coistrece]]).

'''Derik-Wiyåme prumî''' u '''Frederik-Guiyåme I''', c' esteut on rwè d' [[Prûsse]].

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Administråcion]]
:''[[Idintité|Discramiaedje des årtikes avou "idintité"]]
:''[[Cwåte|Discramiaedje des årtikes avou "cwåte"]]
Ene '''cwåte d' idintité'', c' est on papî ki totes les prumirès racsegnes so ene djin, si no, si ptit no, si adresse, si date di skepiaedje, si portrait.

Pådje moennrece so '''les maladeyes des pexhons'''.

[[File:Un-rwanda.png|thumb|]]
Li '''Rwanda''', c' est on ptit payis del [[Mîtrinne Afrike]].

'''L' avoz vs veyou passer ?''', c' est on [[cråmignon]] scrît pa [[Nicolas Defrecheux]] so ene [[air di muzike|air]] d' ene tchanson francesse «''Ha ! ha ! ha ! l’amour, que vous me tourmentez !''» 

{{Dizo-tite|''Parti Socialiste''}}
{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">{{wa icon}} '''Pårti Socialisse'''<br />{{fr icon}} '''Parti Socialiste'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Prezintaedje'''
|-
|Askepiances
|1945 (dismantchaedje do [[POB]])
1978 (pårti nåcionå divnou redjonå)
|-
|Coleur politike
|[[Rodje]]
|-
|Prezidint
|[[Paul Magnette]]
|-
|Vice-prezidint
|[[Philippe Close]]
[[Willy Demeyer]]

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:SATUREJA ALPINA - BÒFIA - IB-407 (Calament alpí).JPG|thumb|''Satureja alpina'']]
Li '''såriete''', c' est on djinre di plantes k' on s' è sieve coranmint come [[yerbêye]]s.

Li '''sistinme Feller'''<ref>I våt mî n' nén dire «ortografeye Feller», ca ci n' est nén vormint on sistinme ortografike (on mot, on scrijha).</ref>, c' est on sistinme di rashidaedje des [[Beldjike romande|lingaedjes romans del Walonreye]], eplaidî pa si edvinteu, [[Jules Feller]], dins l' [[Bultén di l' SLLW]] e [[1901]] (tome 41, prumire pårteye, 1-235).

{{po|Walonreye|Walonreye (discramiaedje)}}
Li '''Beldjike romande''' u '''Beldjike romane''' u '''Walonreye romande''', c' est l' boket del [[Walonreye]] la k' les vîs lingaedjes do payis estént di stok [[lingaedje roman|roman]].

{{po|djote|djote (discramiaedje)}}

'''Phan Thiet''' c' est ene comene del Redjon d' [[Nam Trung Bo]], e l' [[Vietnam]]. Area is 206 km2, population is 350.000 ([[2011]]).

{{Wiccionaire}}
Èn '''arinnoe''', c' est on boket d' fråze, bén distaetcheye des ôtes trokes di mots dins l' cåzaedje, et ki shonne arinner li djin k' on djåze avou leye. On l' rotrovrè don aprume dins les fråzes di dmande et di sclameure.

{{Wiccionaire}}
[[File:Canårds-rac.jpg|thumb|canårds amazirs blancs et noers]]
On '''canård''', c' est èn [[oujhea]] ki vike so les doûcès aiwes, nén si gros k' les åwes.

{{Wiccionaire}}
Li '''tinroxh''' (u '''tinroxhea''') ou '''gruzion''' (u '''gruziant''' u '''gruzia'''), c' est on [[texhou (biyolodjeye)|texhou]] come di l' [[oxh (texhou)|oxh]], mins pus tinre, et å pus sovint loyî a èn [[oxhea]].

{{Listen|filename=Ary tekchbila تكشبيلة.oga|title="tikchbila"|description=}}
'''Tekchbila''' u '''Tekchbila tiyouliyoula''', c' est on [[rime-rame d' efant]] e l' [[arabe marokin]] k' est tchanté so ene air monotone, pa deus efants ki tournèt so zels-minmes, tot si tnant pa les [[bresse]]s.

{{djermon biesse}}
Ene '''rinne côrrece''' (on dit eto : '''rinne côrete''', '''côrete''', '''rinne côrasse'''), c' est ene pitite [[rinne (gurmouye)|rinne]] tote vete, ki vike dins les åbes, copurade les [[côrî]]s. 

{{Djermon}}

{{po|boû|boû (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}

[[File:Acacia drepanolobium MHNT.BOT.2011.3.97.jpg|thumb|''Acacia drepanolobium'']]
[[File:Acacia sp. MHNT.BOT.2009.13.18.jpg|thumb|''Acacia sp.'']]

'''Djivêye di rlomêyès [[tchanson e walon]]'''

{{djermon}}

On '''bwès ås toumantès foyes des payis timperés''', c' est on [[bwès (d' åbes)|bwès]] d' [[åbes ås foyes]] k' on rescontere e l' [[Amerike bijhrece]], l' [[Urope]] eyet li [[Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] di l' [[Azeye]].

Li '''Cazaxhistan''' (k' on pout eto scrire dinsi : '''Kazaxhistan'''), c' est on payis del [[Mîtrinne Azeye]].

'''Li gros laid cani'''<ref>Tite del modêye Hendschel; li modêye Thomsin copeye li tite francès « on vilin ptit canård ».</ref>, c' est on [[floriconte]] da [[Hans Christian Andersen]].

Les '''amanites''', c' est ene famile di [[tchampion-åbusson|tchampions]], la k' on trouve les pus [[epweznant tchampion|epweznantès sôres]].

Ene '''dobe rifondowe''', c' est, dins les tecnikes di [[rfondaedje do walon]], on mot k' on a ritnou deus rfondaedjes, diferins assez, mins ki c' est mågré tot l' minme tcherpinte.
 
== Estratedjeye des dobès rfondowes ==
Les dobès rfondowes sont ahivêyes po "fé plaijhi" a sacwants coines do payis, k' ont, po des mots foirt corants, des prononçaedjes diferins del prumire rifondowe, et eto nén rshonnants å [[spotchant lingaedje]].
On saye k' i gn åye li pus waire possibe di dobès rfondowes, ca c' est contråve ås såmes do rfondaedje.
 
== Des dobès rfondowes el croejhete ==
* Dobe prono pårtixhrê: [[Wikt:è|è]]; [[Wikt:endè|
endè]].
* etroclêyès dvancetes: [[Wikt:azès|azès; åzès]]; a les. [[Wikt:pås|pås]], pa les. 
== Des dobès rfondowes ezès codjowaedjes ==
* Les [[riwaitant|rwaitants]] di l' indicatif prezintrece ([[cawetes -nut & -èt]]) et do suddjonctif prezintrece.
* Les dobes pårticipes erireces.
* sacwants codjowaedjes coinreces tipikes do viebe "esse": il ere, il ît (il esteut); il erént (il estént).

{{po=}}
Li '''moståde''', c' est ene [[såçreye]] ki s' prezinte come ene brune sipesse såce.

[[File:Dessén novelan amz-wa-ar-ary.jpg|thumb|400px|Dessinaedje d' efant pol novelan amazir dins 4 lingaedjes: [[walon]], [[kimon amazir marokin]] (2 scrijhas [[tifinar]]s), [[arabe marokin]] (a hintche) ey [[arabe]] classike]]
Li '''novelan amazir''', c' est l' prumî djoû di l' anêye do [[calindrî amazir]], ki respond å [[13 di djanvî]].

[[File:Weiße Elfe Skulptur.JPG|thumb|Posteure d' ene efe]]
Ene '''efe''', c' est on ptit [[tolu]], di sacwants cintimetes, avou des [[aiye]]s.

{{po|moståde|moståde (discramiaedje)}}
Les '''ahivêyès mostådes''', c' est des plantes des [[djinre (biyolodjeye)|djinres]] ''[[Sinapis]]'' u ''[[Brassica]]'', semêyes po leus [[grinne]]s ki sievnut a fé del [[moståde (såçreye)|moståde (li såçreye)]].

{{Wiccionaire}}
{{Taxobox biesse   | Agaesse | Сорока (Pica pica), Калининград.jpg | '''agaesse''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirbidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Pica'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Pica pica }}
{{Taxobox fén}}
[[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|''Pica pica pica'']]

'''Rodje Capucete''', c' est on [[floriconte]] kinoxhou long e lådje e l' [[Urope]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{po|åwe|åwe}}

[[Categoreye:Micolodjeye]]
L' '''boloe odant l' ramonasse''' est on pitit [[tchampion]] foirt comun ki vént dins totes les sôres di bwès et d' teréns. 

On '''viebe å prono''', c' est on [[viebe]] todi metou avou on [[prono d' djin]], et del minme [[djin (croejhete)|djin]] k' el sudjet.

Li '''bichnoupriya''' lomé eto '''bichnoupriya manipouri''', c' est on [[lingaedje indo-uropeyin]] cåzé dins sacwants estats d' l' [[Inde]], ene coine do [[Bingladech]], et del [[Birmaneye]]. 

{{po|Afrike nonnrece et Nonne-Afrike|Nonne di l' Afrike (discramiaedje)}}

On '''scrijheu''', ene '''sicrijheuse''', c' est ene djin ki s' mestî u s' mwaisse [[pasmint d' tins]], c' est di [[scrijhaedje|scrire des sacwès]] ki seront eplaideyes ene sawice. 

Li '''tins d' rawårdance''', c' est les [[djoû]]s k' i fåt ratinde divant d' boere li [[laecea]] ou magnî del [[tchå]] d' ene [[biesse di cinse]] k' a stî [[médeye]] avou des prodûts tchimikes. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Plake-tot-seu walon cåzer.jpg|thumb|left|avou l' fråze "walon, et fir del cåzer"]]

{{po|houfêye|houfêye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|houfêye}}

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Braezi]]
[[Image:Universidade_Federal_do_Recôncavo_da_Bahia.jpg|right|thumb|380px]]
L' '''Universidade Federal do Recôncavo da Bahia''' ('''UFRB'''), c' est [[univiersité]] d' [[Cruz das Almas]], [[Braezi]].

[[Image:Wézelvå plake.jpg|thumb|Plake "Wézelvå" a [[Viyance]] ki mostere les deus mots walons "[[Wikt:wé|wé]]" et "[[Wikt:vå|vå]]"; li dataedje si pout fé dins les [[vîs papîs]]]]
" dins des vîs tecses e francès]]
[[File:Prumî aparexhaedje mot neyerlandès.jpg|thumb|Onk des prumîs aparexhaedje mot "neyerlandès" dins on tecse e walon, diviè 1985 (ordinairmint, on djheut "flamind")]]
Li '''dataedje d' on mot''' u '''datåcion d' on mot''', c' est di decider cwand çk' el [[mot]] aparexhe pol prumî côp dins on metou [[lingaedje]].

{{Djermon}}[[File:Idioma lituano.PNG|thumb|Mape ki mostere les edroets wice k' on cåze e '''litwanyin'''.]]
[[File:WIKITONGUES- Erika speaking Lithuanian.webm|thumb|Ene comere ki cåze dins ç' lingaedje ci.]]
El '''litwanyin''', c' est li [[lingaedje]] k' on cåze e [[Litwaneye]].

[[File:Tiesse volcan.JPG|thumb|tiesse d' on vî volcan dins l' [[Efel]]]]
On '''volcan''', c' est on rexhowe di bolante tere, li låve, ki vént do corin del [[Daegne]], pa ene fouwire (tchiminêye) ki finixh â copale avou on trô ådzeu, li trô do volcan.

Li '''tropike do Gadot''', c' est ene forveyowe roye metowe come on [[ceke (djeyografeye)|ceke]] sol [[Bole daegnrece]], et ki mostere la ki l' solea lût di scwere avou l' tere li [[21 di setimbe]]. C' est l' kiminçmint d' l' [[esté]] sol [[Dimeye-Bole nonnrece]].

[[Categoreye:Islam]]
Les '''mouhaddites''', c' est les sincieus [[muzulmans]] k' ont rashonnés les [[dijhêye da Mawoumet|djhaedjes do profete Mawoumet (hadites)]], tot ls acertinant, et lzî dner on gré di ricnoxhance.

Les '''protostrongues''', c' est des ptits viers microscopikes, ki [[formagnant|formagnèt]] les [[bedot]]s, tot lzî fjhant des damadjes ezès [[peumon]]s.

{{Dizo-tite|''Service des Langues régionales endogènes''}}

{{po|Noveye|Noveye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Noveye}}
'''Noveye-dilé-Bwès''' (po '''Noveye-dilé-l'-Bwès'''; on djheut dinltins '''Noveye-les-Francs-Omes'''; on dit cobén, asteure, ene miete po s' fote, '''Noveye-les-Coxhes'''; F. ''Noville-les-Bois'', so plaece, asteure, ''Novîye-les-Bwès''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Ferneamont]], el [[province di Nameur]].

Li '''souwaedje-evoye des credits''', c' est ene estance economike, cwand les [[banke]]s ni sont waire tchôdes po [[prustaedje|pruster]] des [[cwårs]].

<nowiki>[[Categoreye:Diyacritikes]]</nowiki>
Li '''cedile''' (do [[francès]] ''cédille'', lu-minme do [[castiyan]] ''cedilla'', ki vout dire «pitite ''z''») est on [[diyacritike]] di l' [[alfabet latén]]. Istoricmint, li cedile espagnole (et, pa spårdaedje, e  [[portuguès]] eyet [[catalan]], poy e [[francès]]), ni s' meteut ki pa dzo ene lete ''c'' ki vneut d' on ''c'' do [[latén]] (lingaedje kel prononcive ''[[son K|k]]) k' aveut stî ''[[palåtijhaedje|palåtijhî]] (prononcî /ts/); ça fwait ki, å cmince, li lete '''''ç''''' («''c'' cedile») si prononcive /ts/ poy çoula a divnou l' [[son S|son /s/]] k' on lyi cnoxhe asteure dins les lingaedjes romans.

[[Categoreye:Formagnance]]
[[Categoreye:Micolodjeye]]
Ene '''micôze''', c' est ene [[maladeye]] metowe a ene djin, ene biesse ou minme ene plante pa on [[tchampion microscopike]].

Li '''fotsåle'''<ref>[[spotchî aplacaedje]] di « fotbale di såle »; [[noûmot do walon|noûmot]] eplaidî pol prumî côp cial sol [[Wikipedia walon]] e 2020.</ref> u '''foutsale'''<ref>[[calcaedje (linwince)|calcaedje]] di «''futsal''» on maxhaedje d’ [[espagnol]] et d’ [[portuguès]]; li son del lete «u» do portuguès u d' l' espagnol est rindou pa «ou» e walon; [[noûmot do walon|noûmot]] eplaidî pol prumî côp e 2023 e l' [[Rantoele-gazete]].</ref>, lomé ossu '''minifotbale''', pus coûtmint '''minifoute'''<ref>Rimetaedje e scrijha walon di s' no corant e [[francès d' Walonreye]] «minifoot».</ref>, c' est ene sôre di [[fotbale]] ki s' djowe dins ene såle di spôrt.

{{po|texhou|texhou (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|texhou}}
On '''texhou''', el [[biyolodjeye]], c' est èn ashonna di [[celule]]s, tertotes les minmes ou di diferinnès sôres, ki fômnut onk des bokets ou des léts d' on metou organe d' ene [[plante]] ou d' ene [[biesse]].

Li ROC Flémåle (en francès ''Royal Olymic Club Flémalle''), c' est ene ekipe di handbale walone di [[Flémåle]]. Po çou k' est des tites di tchampion (11) et des copes di Beldjike (3).
== histwêre ==
En 1924, Joseph Demaret fè li ROC Flémåle adon en 2009, li ROC Flémåle fè un ekipe avou il [[HC Hesta Lîdge]], il [[HC Hersta-Flémåle ROC]].

[[Categoreye:Mariaedje]]
{{djermon}}
[[Image:Order-cuckoldry-ca1815-French-satire.jpg|thumb|Li fiesse di l' ôre des wiyinmes]]
On '''wiyinme''' (on dit eto : on '''coirnåd'''), c' est onk ki s' [[mariaedje|feme]] va [[rilåcion secsuwele|coûtchî]] avou èn ôte. On dit k' i '''poite des coines'''.

{{Wiccionaire|si mete a fén}}
[[File:Edouard_Manet_-_Le_Suicid%C3%A9.jpg|thumb|250px]]
Li '''metaedje a fén d' lu-minme''', lomé eto '''sucide''', c' est cwand ene sakî si towe leye-minme, di s' prôpe volté.

(a [[Djamblene]])]]
)]]
 e l' [[Otriche]]]]
)]]

, e 2003]]