{{Wiccionaire}}

Li '''biyet d' cénkante Uro''' si ståre dispoy [[2002]], dins l' [[Urozone]]. On '''biyet d' cénkante Uro''' våleut 2.016,995 [[Franc bedje]], å kiminçmint del anêye [[2002]].

'''Facebook''' (flotchreçmint ratourné e francès på, "live des vizaedjes", vout dire "trombinoskope" eyet "foto di troke")<ref>https://dictionnaire.reverso.net/francais-anglais/trombinoscope</ref>, sipoté '''[[Fesse-bok]]''' ([[bok]] ås fesses), c' est l' pus rlomêye des [[rantoeles di soçnaedje]].

, c' esteut possibe di payî åk e [[Bitcoin]], dins on cabåret di [[Delft]], e l' [[Neyerlande]].]]
Ene '''criptomanoye''', c' est ene sôre di manoye k' est djusse sopoirtêye pa des [[waibes infôrmatikes]].

[[File:Oujhea ås vatches ezès maraexhes.jpg|thumb|divins ene maraexhe]]
Li '''héron ås vatches''' u '''oujhea ås vatches''', c' est on blanc [[héron]] foirt corant dins les [[payis del Mîtrinne Mer]].

Li '''biyet di dijh Uro''' si ståre dispoy [[2002]], dins l' [[Urozone]]. On '''biyet di dijh Uro''' våleut 403,399 [[Franc bedje]], å kiminçmint del anêye [[2002]].

Ene '''maladeye di nexhance''', c' est ene maladeye k' on-z a ddja tot vnant å monde.

{{djermon}} 
[[Categoreye:Moyinådje]]
[[Categoreye:Djustice]]
On '''djubet''' (on dit eto: ene '''potince'''), c' esteut, el [[Moyinådje]]…

{{Wiccionaire}}

{{po|boûkete|boûkete (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|boûkete}}

{{Wiccionaire}}

L' '''eslovinne''' u  li '''slovinne''', c' est on [[lingaedje]] [[eslåve]] djåzé e [[Sloveneye]], la k' c' est l' lingaedje oficir.

{{Wiccionaire}}
]]
Ene '''aite''' u ene '''cimintire''', c' est ene plaece la k' on [[etermint|etere les moirts]], et lezî fé fé ene [[tombe]].

[[Categoreye:Medcene]]
[[Categoreye:Årtisyince]]
[[Categoreye:Virolodjeye]]
{{po|porea|porea}}
[[File:Porea doet djin wi.jpg|thumb|Porea sol pôce]]
On '''porea''', c' est ene  [[maladeye]] del [[pea]] des [[djin]]s, mins eto des [[biesse]]s.

{{po=}}
{{Listen|filename=Tchant des Walons.ogg|title="Li tchant des Walons"|description=([[emey tchapele]] pa ene båshele di 8 ans)}}

]]
On '''molén å vint''', c' est on [[molén]] ki rote avou l' foice do [[vint]] ki fwait tourner ses aiyes.

{{Wiccionaire}}
[[File:Myrrhis odorata flowers.jpg|thumb|Flormint]]
Li '''cierfouy di pidjon''', c' est ene [[plante]] ki ode bon, k' on trouve dins les [[håye]]s et les [[tchamp]]s.

Ene '''ecråxhe tchimike''' u '''ingrais tchimike''', c' est on [[prodût tchimike]] ki les [[cinsî]]s semèt so leus teres, po replaecî l' [[ansene]] u les ecråxhes natureles (gwano) u industriyeles ([[scoreyes potassikes]]).

Li '''gagåz''', c' est on [[lingaedje troucrece]] djåzé på [[Gagåz (peupe)|peupe do minme no]] di [[Moldaveye]], [[Oucrinne]], [[Rûsseye]] et [[Tourkeye]].

Li '''bichnoupriya''' lomé eto '''bichnoupriya manipouri''', c' est on [[lingaedje indo-uropeyin]] cåzé dins sacwants estats d' l' [[Inde]], ene coine do [[Bingladech]], et del [[Birmaneye]]. 

[[Categoreye:Fosses et cårires]]
[[Categoreye:Toponimeye]]
 avou s' plake e walon]]
Ene '''pirreye''' u ene '''pirire''', c' est ene  [[cårire]] k' on î saetche ås pires.

[[Categoreye:Volcans]]
[[File:Cindes volcanikes.jpg|thumb|scrabeyes volcanike e l' Efel]]
Les '''scrabeyes volcanikes''', c' est des grossès cenes d' on [[volcan]] ki siervèt come [[escrabeye]]s (coûtche dizo les voyes, les pavêyes po ls assouwer).

Li '''cofe coistrece''' u '''cadje ås coices'''<ref>Calcaedje do francès «'''''cage''''' thoracique».</ref> u , li '''cofe'''), pus courtinnmint li '''coistrece'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] pa [[stindaedje do sinse]] di [[coistrece (peme)|coistrece]], sôre di peme «k' a des coisses».</ref>, c' est l' pårteye do [[bodje do coir]] inte li vinte et l' tiesse, la k' gn a l' cour et les peumons.

{{djermon}}

{{po|pectî|pectî (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}

{{po|Sarazin|Sarazin (discramiaedje)}}
'''Pådje do mot "Sarazin" et ses parints el toponimeye del Walonreye'''

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

Ene '''voye rominne''', c' est ene [[voye]] k' a stî basteye do tins di l' [[Impire romin]]. 

{{Wiccionaire}}
[[File:A Wild Rabbit at Lossiemouth - geograph.org.uk - 1441920.jpg|thumb]]

{{Dizo-tite|''La guerre 14-18 dans la littérature dialectale''}}
'''El guere 14-18 dins les belès-letes e walon''' (lomé eto ''' antolodjeye Paillet des scrijheus walons e l' guere di 14'''), ki l' tite e francès, c' est ''La guerre 14-18 dans la littérature dialectale'', c' est ene pitite [[antolodjeye]] so sacwants [[scrijheus e walon]] k' ont toirtchî des bokets sol [[guere 14-18]].

{{po|gade|gade (discramiaedje)}}
Li '''gade di fier''', c' est ene teribe [[gade]] ki sereut dins les cåves, et ki vénreut coridjî les efants k' ont stî må-schoûtants.

Li '''nazisse''', c' esteut on mouvmint d' idêyes poirtant on pårti politike (li [[pårti nåcionå socialisse]]) k' amoenna [[Adofe Hitler]] å povwer e l' Almagne e 1935.

Ene '''betchete d' Oûte''', c' est on [[batea]] avou l' pléte foirt betchowe (did la leu no).

'''Mixhail Sergeyevitch Gorbatchyov''' (Михаил Сергеевич Горбачёв) ([[2 d' måss]] [[1931]]), politikî eyet diridjant do pårti comunisse sovietike.
I diridja l'&nbsp;[[Union Sovietike]] inte [[1985]] eyet [[1991]], eyet fjha des rfômes k'&nbsp;ont moenné al fén del [[Froede Guere]], mins eto, sins l'&nbsp;voleur, al fén del moennance politike do pårti comunisse eyet di l'&nbsp;Union Sovietike leye minme.

{{po|Ståve|Ståve (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|ståve}}
On '''ståve''', c' est l' pårteye del [[cinse]] la k' on tént les [[vatche]]s, les veas ou les [[tchvå]]s ou eto des ôtès sôres di biesses.

{{po|plaene|plaene (discramiaedje)}}

{{Dizo-tite|''La langue gauloise''}}

]]
[[File:Cåziyea rotchå di Calpé pålmî.jpg|thumb|on cåziyea rotchå (Calpé, Alicante, Espagne)]]
On '''cåziyon''', c’ est ene grande sitindowe di tere avou di l’ aiwe cåzu did tot åtoû, mins avou ene binde di tere ki l’ raloye å [[continint]].

{{Lka}} «[[Moyinådje]]»
{{dal}}
{|align=right style="margin: 0 0 1em 1em;"
|-
|style="color: #black; background-color: #f8eaba;" align="center"|<big>'''Mîtrinne ådje (eternåcionålmint)'''</big>
|-
!style="color: #black; font-size: 100%" align="center" colspan="2"|Prumire Mîtrinne Ådje
|-
|
<gallery>
File:Yan Vyshatich and pagans.jpg|Kiviersaedje å [[crustinnisse]] e l' [[Urope]] 
File:Maome.jpg|Pretchaedje da [[Mawoumet]]
</gallery>
|-
|
<gallery>
File:Leshan Buddha Statue View.JPG|Posteure da [[Bouda]]
File:Djingareiber cour.jpg|Moskêye a Tombouctou
</gallery>
|-
!style="color: #black; font-size: 100%" align="center" colspan="2" |Plinne Mîtrinne Ådje
|-
|
[[File:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 13-54-14.jpg|thumb|center|305px|Moskêye di Cordowe]]
|-
|
<gallery>
File:CouncilofClermont.jpg|[[Concile di Clermont-el-France]]
File:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|[[Djindjisse Xhan]]
</gallery>
|-
!style="color: #black; font-size: 100%" align="center" colspan="2" |Dierinne Mîtrinne Ådje
|-
|
[[File:DiezAlbumsArmedRiders I.jpg|thumb|center|305px|Guerîs mongols]]
|-
|
<gallery>
File:Awatcornertower01.JPG|[[Timpe]] d' Ancor ([[Cambodje]])
File:Sun stone detail.JPG|[[Calindrî]] [[asteke]]
</gallery>
|}

[[Categoreye:Canada]]

'''Djivêye des [[nos di dmorants]] des viyaedjes di Walonreye'''

{{Wiccionaire}}
{{po=}}
Li '''tournisse''', c' est ene sinsåcion ki totafait toûne åtoû d' vos.

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Braezi]]
[[Image:LogoUFG.jpg|right|thumb|220px]]
L' '''Universidade Federal de Goiás''', c' est l' [[univiersité]] d' [[Goiânia]], e [[Braezi]].

{{Wiccionaire}}
On '''toitche-linwe''' c' est ene coûte [[fråze]] målåjheye a dire, paski des sons vijhéns rivnèt onk après l' ôte, mins motoit nén dins l' minme shuvaedje. 

{{djermon}}
{{po|Ourougway|Ourougway (discramiaedje}}
{{Wiccionaire|Ourougway}}
L' '''Ourougway''', c' est on [[mouze (fleuve)]] di l' [[Amerike nonnrece]], 1.580 km long, metou inte l' [[Årdjintene]] a l' [[Ess]] et l' [[Ourougway]] et l' [[Braezi]] a l' [[Ouwess]].

{{djermon biesse}}

[[Categoreye:Atôtchance]]
[[Categoreye:Tourisse]]
[[File:Libramont gare 1900.jpg|thumb|Cwåte poståle avou l' [[gåre (di trén)|gåre]] di [[Libråmont]]]]
[[File:Cwåte Crowaceye.jpg|thumb|Ene cwåte poståle evoyeye di [[Crowaceye]] å [[Marok]] et scrîte e walon]]
:''[[Cwåte|Discramiaedje di tos les årtikes avou "cwåte"]]
Ene '''cwåte poståle''', c' est ene cwåte di [[papî]] [[cwårton|cwårtoné]], a pô près 10 x 15 cm hôte et lådje, k' on evoye pal [[posse]] sins l' sititchî dins ene [[ewalpeure]].

{{Wiccionaire|toetea}}
Li '''toetea''' u '''tchapea''', c' est on sene diyacritike, k' on mete so ene lete, et k' endè candje li valeur.

{{djermon Urope}}
[[File:Europe North-European countries map.png|thumb]]
L' '''Urope bijhrece''', c' est les payis metous al [[Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] d' l' [[Urope]].

[[Categoreye:Pasmints d' tins]]
[[Categoreye:Spôrts]]
{{djermon}}
L' '''ADEPS''', po « '''Ad'''ministration de l''''É'''ducation '''p'''hysique, du '''S'''port et de la Vie en Plein Air » e francès, est on siervice administratif do Ministere del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] ki fwait l' promotion do spôrt dins l' kiminålté francesse di Beldjike.

{{Wiccionaire}}
[[File:Charleroi - Bicentenaire de la bataille de Waterloo - 65.jpg|thumb|Mayeur avou si etcherpe noere-djaene-rodje]]
On '''mayeur''' (on dit pus rålmint '''mwaire'''<ref>e 20inme sieke, djusse  so l' [[Årdene nonnrece]] ([[Palijhoû]], [[Bouyon]], [[Vresse]]) et sacwants viyaedjes del [[Walonreye di France]] (mais "mayeur" a [[Fromlene]], [[Rancene]], [[Vireu]] et [[Landritchamp]] [[G152]]).</ref>) ou '''borguimwaisse'''<ref>''borguimêsse'', on vî mot e [[Payis d' Lidje]].</ref>; ene '''mayoresse''' ou (pus rålmint) ene '''borguimwaistresse''', ene '''mwairesse''', c' est l' tchîf (tchîftinne) d' ene [[comene]].

{{Wiccionaire}}
Li '''Sireye''' (sovint prononcî ''Sîrîye''), c' est on [[dislaxhî payis]] do [[Moyén Levant]], metou sol [[Mîtrinne Mer]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}

Li '''rawia'''<ref>sorlon [[Raymond Mouzon]], dins on pretchmint d' ene [[messe e walon]] a [[Libråmont]]; nén dins [[S24]]; nén rprins dins l' [[live Doppagne so les tolus del Walonreye]].</ref>, c' est on [[crodjambot]] ki dmeure dins les cåves.

Ene '''ristitcheye voyale''', c' est ene voyale ki si rmete inte deus cossounes, å pus sovint po shuve li [[rîle des troes cossounes]].

Ene '''licince di libe documintåcion GNU''', c' est ene licince d' [[eplaidaedje]] ki permete di rcandjî ene ouve po l' amidrer.

{{po|flamind|flamind}}
[[djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[lingaedjes djermanikes|tîxhon]] &gt; [[bas almand]] &gt; [[neyerlandès]] ; '''wess-flamind'''

{{Wiccionaire|djaenea}}

{{djermon}}
L' '''osmôze a l' evier''' u '''evierosmôze''', c' est ene tecnike di dissalaedje di l' aiwe di mer foirt målåjheye a mwaistri mins mo spårgnante.

Li '''rifin''' u '''tarifîte''' (e-n [[amazir]]: [[Wikt:ⵜⴰⵔⵉⴼⵉⵜ|ⵜⴰⵔⵉⴼⵉⵜ]])<ref>Mins ses cåzeus el lomnut tot bounmint [[Wikt:ⵜⵎⴰⵣⵉⵖⵜ|ⵜⵎⴰⵣⵉⵖⵜ]] (tmazight, amazir).</ref>, c' est on [[lingaedje]] [[amazir]] djåzé dins les [[montinne]]s do [[Rif (montinnes)|Rif]], d' [[Alhoceyma]] a [[Nador]].
== Djeyografeye ==
Å [[Levant]], les payis rifin-djåzant vont a stok des [[Jbala]] arabe-cåzants. 

[[Categoreye:Antolodjeyes]]
'''Eshonne''' (''Acheune''), c' est ene [[Antolodjeye di scrijheus e walon|antolodjeye]] di [[scrijheu e walon|scrijheus]] des [[soce di scrijheus|soces]] di [[Flipveye]] eyet [[Ôlwè]].

'''Rafael José Orozco Maestre''' a skepyî li [[24 di måss]] [[1954]] a Becerril et mori li [[11 di djun]] [[1992]] a Barranquilla. I fourit [[tchanteu]] d' [[Colombeye]].

{{po|Gama-coûte|Gama-coûte (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire-lives|LMJS}}

{{po|trûte|trûte (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|trûte}}

[[Categoreye:Plantes]]
[[Categoreye:Crouwås]]
{{po=}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Mercurialis annua female male plant IMG 5402.jpg|thumb|schitroûle]]
Li '''schitroûle''', c' est ene plante des tchamps, come ene ourteye ki n' pike nén.

{{Wiccionaire}}
[[File:Křížaly s housenkami (3).jpg|thumb]]
Des '''orayes-di-beguenes''' (on dit ossu : des '''tchitches''', des '''tchitchons''', des '''caetches''', des '''ficotes'''), c'&nbsp;est des bokets d'&nbsp;[[peme]] k'&nbsp;on-z afeye après ene fiyeye et k'&nbsp;on mete souwer.

[[Categoreye:Roumaneye]]
<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Prahova'''</font><br>'''(distrik di Prahova)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Ploieşti]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Walakeye]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>PH</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br>&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 33inme]] <br> 4.716&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]<br>&nbsp;- Totå ([[2001]])<br>&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 1î]]<br>862.457 dimorants<br>183&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>

{{Wiccionaire}}
[[File:Limozenes et francesse.jpg|thumb|vatches di sacwants coleurs]]
[[File:Foyes faw sacwants coleurs.jpg|thumb|Foyes di faw di sacwants coleurs]]
Li '''coleur''' d' ene sacwè k' on rwaite, c' est l' sinsåsion kel cervea rçût a pårti des ouys, ki provént del [[Wikt:wachlire|wachlire]] del loumire ki rispite foû di ç' sacwè la. Les sôres di coleurs vont do rodje (avou l' pus grande longueur di wachlire, å violé (avou li pus ptite), et on les pout vey totes, par ôre, dins l' [[airdiè]].

sol sudjet (sicrît diviè 1983)]]

{{Wiccionaire|brokes}}
Les '''brokes''' u '''emoroyites''', c' est ene [[maladeye]] di l' [[anusse]], di cåze di [[voenne]]s ki s' ritournèt et briker ådfoû.

[[File:Banneux Maagd der armen.jpg|thumb|Posteure di Mareye a [[Baneu]]]]
'''Mareye''' (les crustins dijhnut eto l' '''Aviedje''', '''Notru-Dame'''), c' est l' mame da [[Djezu-Cri]].

{{Wiccionaire|Tossint}}
[[File:Fijhaedje des tombes divant Tossint1.jpg|thumb|Fijhaedje des tombes pol Tossint]]
Li '''Tossint''' c' est ene [[fiesse]] [[crustin]]ne ki rvént tos les [[1î d' nôvimbe]], mon les [[catolike]]s. Dins les payis istoricmint catolike, c' est on [[fiesse-djoû]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire|Bon Diu}}
{{Wiccionaire|Ala}}

{{Wiccionaire}}

{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">'''Damso'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Idintité'''
|-
|Veur no
|[[William Kalubi Mwamba]]
|-
|Nexhance
| - [[10 di may]] [[1992]]
- [[Kinchassa]] ([[Zayire]])
|-
|Nåcionalité
|{{BEL-d}} [[Beldjike|Beldje]]
|}
'''Damso''' (kécfeye lomé eto, d' es sobricot : '''Dems'''), c' est on [[Rappigne|rappeu]] bedje del [[redjon d' Brussele]], k' aveut nexhou el [[Zayire]] (ancyin [[Congo-Kinchassa]]).

[[Categoreye:Tchesse]]
Del '''verdjale''' ou del '''glou'''<ref>Po l' dispårdaedje des viyaedjes la k' on djheut "verdjale" ou "glou" å 20inme sieke, et les accints di ç' dierin mot la, loukîz al mape [[ALW]] '''8''' 96.</ref>, c' est ene [[cole]] fwaite avou des plantes, aprume do [[hoûssea (bouxhon)|hoûssea]], mins eto des petches di [[canistea]], ou di l' [[ôle]] di [[lin]].

[[Categoreye:Francès]]
{{djermon}}
Li '''cawete -eau''' do [[francès]] provént del [[cawete latene -ellus]].

[[Categoreye:Rilomés Arabes]]
[[Categoreye:Croejhådes]]
'''Ben el-Qalanissi''', c' esteut on [[cronikeu]] arabe ki dmoréve a [[Damasse]]. 

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Ene '''fadêye''' (on dit eto: ene '''tåte''', ene '''tårtene'''), c' est èn amagnî fwait d' deus pîces di [[pwin]], avou ene sacwè inte les deus.

{{po|fleur|fleur (discramiaedje)}}

{{Wiccionaire|boufletes}}
[[File:Mumps.jpg|thumb]]
Les '''boufletes''', u les '''mawetes''', u co les '''mofletes''', c' est ene [[maladeye d' efant]], sins griyeusté, la k' les [[glandes oriyreces]] sont-st houzêyes.

{{Dizo-tite|''Aconitum napellus''}}
{{po|tchapea-d'-djindåre|tchapea-d'-djindåre (discramiaedje)}}
.]]
Li '''cou-d'-tchåsse-d'-Almand''', c' est ene plante avou des bleusès fleurs. 

{{po=}}
{{Wiccionaire|mambor}}
On '''mambor''' (on dit eto: on '''manadjer''', èn '''adjint'''), ene '''mamborresse''', c' est onk u ene ki rprezinte on [[bocseu]], on [[fotbalisse]], èn [[acteur]] di cinema, on [[scrijheu]], on [[tchanteu]], evnd., cwand c' est po fé martchî avou ene ekipe di fotbal, on produjheu d' fimes, èn eplaidreye, ene societé d' plakes…

{{Wiccionaire|lussimbordjwès}}
[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt;
[[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt;
tîxhon coûtchantrece &gt; hôt-almand &gt;
moyén-almand &gt; '''lussimbordjwès'''
----
, 2005)]]

{{Wiccionaire}}
Ene '''schåfe d' oû''' u ene '''eschafiote d' oû''', c' est l' coûtche difoûtrinne d' èn [[oû al schåfe|oû]] d' [[oujhea]] et d' [[cropante biesse]]

[[File:Priyire muzulmande taexhon Asfi.jpg|thumb|pôzucion dressêye, les mwins levêyes]]
[[File:Priyire muzulmande måjhon efant.jpg|thumb|pôzucion dressêye (efant)]]
[[File:Feliks Michał Wygrzywalski Orientalen im Gebet.jpg|thumb|Abaxhmint]]
[[File:Sedzda.png|thumb|Aduzaedje del tere avou l' front]]
[[File:Salat نماز جماعت 02.jpg|thumb|pôzucion adjnolêye, dos plat, el moskêye]]
[[File:An elderly woman praying in a mosque in Delhi.jpg|thumb|Priyeuse adjnolêye, mwins rtournêyes]]
[[File:Otto Pilny Morning Prayers.jpg|thumb|priyire di l' åmatén, divant l' ouxh, mwins viè l' cir (fén del priyire)]]
[[File:Laylat al-Qadr, 21st of Ramadan 1438 AH, Artists Park of Tehran (13960326000247636331867679275254 25419).jpg|thumb|lijhaedje di l' Alcoran tot etir (nute del destinêye)]]
Li '''priyire muzulmande''', c' est ene ene [[priyire]] ki les [[muzulman]]s fwaiynut cénk côps par djoû. 

{{po|scawaedje|scawaedje (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|scawaedje}}
Li '''scawaedje''', el [[linwince]], c'est l' rissaetchaedje del cawe d' on [[mot]], po-z askepyî on [[novea mot]] (naturelmint ou pal voye d' on [[linwe-ehåyaedje]]).

Li '''republike d' Afrike do Sud''' u '''republike di Nonne-Afrike''' (''Afrika borwa'' e [[zoulou]], ''Zuid-Afrika'' e-n [[africanse]], ''South Africa'' e-n [[inglès]]), c' est on payis metou al [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]] di l' [[Afrike]].

L' '''emacralé reyalisse''', c' est on mouvmint literaire ey artistike k' est ene response a l' epoke après l' [[Deujhinme guere daegnrece]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Stockente beisst in zehe.JPG|thumb|]]
Ene '''hagneure''' (ou '''hagnaedje'''), c' est ene [[coixheure]] di cåze des [[dint]]s d' ene [[biesse]] ou d' ene [[djin (biyolodjeye)|djin]] k' ont trevåtchî l' [[pea]] et moussî dins les tchås et les [[texhou (biyolodjeye)|texhous]].

{{Wiccionaire|Levant}}
 ki mostere li pôzicion do Levant (lete E)]]
Li '''Levant'''<ref>purade avou ene [[grande lete]] a môde inglesse, come no prôpe, mins eto avou [[pitite lete]], a môde francesse.</ref> u l' '''Ess'''<ref>On dit ossu, pacô, l' '''Oriyant''')</ref>, c' est l' [[cwate costés del Daegne|pont cardinå]] wice ki l' [[solea]] si leve å matén. C' est la k' aparexhèt les [[aireurs do djoû]], pu li [[pikete do djoû]].

Li '''corone des Avéns''', c' est ene [[uzance]] k' a ataké e l' [[Almagne]] e [[19inme sieke]], et si spåde après.

{{Wiccionaire}}

Les '''Druzes''', c' est des djins do [[Liban]], di Sireye et d' Israyel, ki shuvnut ene [[Islam|rilidjon muzulmande]], mins ki s' a houwé evoye di l' [[Islam chiyite]] e 11inme sieke, po shuve li voye des [[Ismayelisse|Ismayelîs]], bråmint pus lådje d' idêye, et pus filozofike.
 
Les Druzes do Liban fijhèt a pô près 250.000 djins. C' est ene foice politike, kel moenneu d' asteure, c' est Walid Djoumblate.

[[Image:Lucien Mahin untypical diaporama.jpg|thumb|[[Lucyin Mahin]] ki dene ene conferince sol walon a [[Tchåmont-Djistou]] dismetant kel pordjecteur ni va nén]]
Ene '''conferince''', c' est on rapoûlaedje la k' ene djin, li '''cåzeu(se)''' (on dit eto : li '''pretcheu(se)''', li '''conferincî''' u '''conferincire''') vént cåzer a des ôtes djins, ki vnèt s' i vlèt bén, po les mostrer so on metou sudjet, et k' on lome les '''schoûteus(es)'''.

Li '''sistinme Feller-Fauconnier''', c' est ene variante do [[sistinme Feller]] askepieye pa [[Jean-Luc Fauconnier]] ey eplaideye dispu les [[anêyes 1990]].

{{po|gåz|gåz (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|resserant gåz}}
On '''resserant gåz'''<ref>noûmot eplaidî pol prumî côp li 15 di fevrî 2006 sol pådje [[diyocside di carbone]] do Wikipedia.</ref> u '''gåz a efet di stouve'''<ref>atåvlé cial li 11 di decimbe 2018, pa assaetchance di l' alomåcion e portuguès «''Gases do efeito estufa''».</ref>, c' est on [[gåz]] ki, metou dins l' [[air (gåz)|air]], va fé come ene coviete åtoû del [[Daegne]], ki va insi wårder pus lontins li tcholeur do [[solea]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Benz_auto.jpg|thumb|Ene des prumirès otos (1886)]]
Ene '''oto''' (on dit eto ene '''vweteure'''), c' est èn éndjin ås cwate rowes et å moteur ki rôle tot seu, et [[transpoirt|berweter]] les djins d' ene plaece a l' ôte.

L' '''antibiyo-edurance''', c' est cwand ene sôre di [[bactereye]] n' est pus touwêye pa on metou [[antibiyotike]]. On dit k' elle [[Wikt:edeure|edeure]] l' antibiyotike; ça n' lyi fwait pus rén.

On '''picsel''', c' est li pus ptite unité d' ene imådje limerike.
Li mot provént d' l' inglès '''''pict'''ure '''el'''ement'' (elemint d'&nbsp;imådje).

'''Youtube''' (dandjreus po ''your tube'', çou ki vôreut dire, e-n inglès, '''vosse tchanson å grand succès''', rispoté e walon '''''VoBuze'''''<ref>noûmot trové pa [[José Schoovaerts]], [[aplacaedje]] di [[Wikt:vo|vo]] (vosse) et [[Wikt:buze|buze]], sovint rprins dins l' Aberteke del gazete «{{Ran}}».</ref>), c' est ene [[waibe (Daegntoele)|waibe]] la wice ki tertos pout [[eberweter]] des [[videyo]]s.

{{po|djiniesse|djiniesse (discramiaedje)}}

{{Wiccionaire}}
Li '''roviance''', c' est cwand on roveye toplin des sacwès, dabôrd k' on s' è dvreut rsovni.

{{Wiccionaire|Tchandleuse}}
[[File:0946 Das Fest Mariä Lichtmeß am 2. Februar in Sanok.JPG|thumb|Messe del Tchandleuse]]
[[File:Crêpe en train de cuire.jpg|thumb|Grosse vôte]]
Li '''Tchandleuse''' ou '''les Tchandeles''' u li '''tchandleur'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''3''' 191.</ref>, c' est ene [[fiesse]] [[catolike]] ki s' djoû, c' est l' [[2 d' fevrî]], dj' ô bén, 40 djoûs après l' [[Noyé]].

[[Categoreye:Transpoirt]]
[[Categoreye:Djouwets]]
[[Image:Velo ås troes rowes.jpg|thumb|vî velo ås troes rowes a môde di tchvå d' bwès ("Vî Gurnî", [[Bietris (veye)|Bietris]])]]
[[Image:Bayliss Thomas Tricycle 1885.jpg|thumb|vî velo d' ome ås troes rowes]]

Li '''noer ônea'''<ref>Ratournaedje del tcherpinte do flamins «zwarte els», çou ki l' diferinceye do «blanc ônea» ''Alnus incana''.</ref> u '''noer bwès''' <ref>[[S117]] a «nwâr bwès».</ref>u l' '''ônea ordinaire'''<ref>paski c' est l' ci l' pus corant</ref>, c' est l' sôre d' [[ônea]]s k' i gn a el [[Walonreye]].

[[File:Mannixhance air oujhenes Espagne.jpg|thumb|oujhenes a Aldjezirasse (Espagne)]]
Li '''mannixhance''' (on dit eto '''polouwaedje'''), c' est cwand on tape evoye des '''mannestés''' (on dit eto des '''nichtés''' u des '''måssîstés''') pattavå. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Bagues lård.JPG|thumb|des bagues di lård]]
Li '''lård''', c' est del [[cråxhe]] di [[pourcea]].

[[File:Map Crusader states 1135-en.svg|thumb|djeyografeye politike do Moyén Levant diviè 1135]] 
[[File:Nur ad-Din Zangi.jpg|thumb|Noreddine Zengui, k' aveut rprins Edesse]]
Li '''deujhinme croejhåde''', c' est ene [[croejhåde]] ki fourit dmandêye på [[påpe]] [[Udjinne III]] e [[1145]] a cåze do rprindaedje d' [[Edesse]] pa les [[Trouk (peupes)|Trouks]] da [[Zengui]] e [[1144]]. Li [[conteye d' Edesse]], c' esteut li prumî estat catolike ahivé tins del [[prumire croejhåde]]. Adon, c' esteut, rissintiveuzmint, ene grande piete po les catolikes.

[[File:Pitizeye peumon vatche.jpg|thumb|gros [[clå (maladeye)|clå]] froumadjrece e peumon]]
Li '''ptizêye ås vatches''', c' est l' [[tuberculôze]] ki les [[vatche]]s atrapnut.

{{Wiccionaire|peticion}}
Ene '''peticion'''<ref>On a eto atåvlé come sinonime «ene plindance»</ref>, c' est ene dimande d' ene peclêye di djins, ki rclamnut ene sacwè a on povwer politike u ene institucion publike. Å pus sovint, i sinèt tertos ådzo d' on tecse.

Èn '''åboretom'''<ref>calcaedje d' on noûmot do francès, fwait a môde do [[latén]]. Li prumî eployaedje a stî ortografyî e Feller: ''arborétom’'' pa [[Joëlle Spierkel]].</ref> u '''åboe'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] fwait sol [[bodje (linwince)|bodje]] «åbe» (leyî té ké, come dins [[Wikt:åbî|åbî]]) avou l' [[cawete -oe]] (come dins «[[tchenoe]]», «[[ônoe]]», «[[frinnoe]]», «[[tchårnoe]]», des mots foirt sipårdous dins les nos d' plaece del Walonreye).</ref>, c' est on grand [[corti]] avou totes sôres d' [[åbe]]s diferins. 

{{Wiccionaire}}
]]
On '''labrin''', c' est ene plaece avou des colidôrs avou des hôts meurs meurs ki vont d' tos les costés, et k' on n' è sait rexhe foû ki foirt målåjheymint.

{{Wiccionaire}}
Li '''teyî''', c' est èn ahivé [[bouxhon]] k' on cod ses foyes po fé do [[té (abwesson do teyî)|té]].

{{po|Fayi et fayi|Fayi (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|fayi}}
s, onk abatou padvant]]
On '''fayi''', c' est on [[bwès d' åbes|bwès]] avou bråmint des [[hesse]]s (des [[faw]]s).

[[File:Palmitic acid.png|thumb|Li seur di pålmî, on crås seur bôré]]
On '''crås seur bôré''' c' est on [[seur di cråxhe]] ki tos les loyaedjes di ses atômes di [[carbone]] sont prins pa des ôtes atômes.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Chondrostoma nasus (aka).jpg|thumb|]]
Li '''hôtitche''' (''hôtîtche'', ''hôtike'') ou '''hôtu''' (''ôtu'', ''oûtu'')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 112.</ref>, c' est on [[pexhon]] des [[doûcès aiwes]].

{{Wiccionaire}}

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Li '''memwere''' ou '''ritna''', c' est l' ådjeu do [[cervea]] di s' sovni d' etrevéns passés.

L' '''etimolodjeye do walon''', c' est tos les sourdants des mots [[walon]]s.

[[File:Satureja hortensis Prague 2011 2.jpg|left|thumb]]
Li '''såriete des cortis''' ou '''såriete ordinaire''', c' est ene [[såriete]] k' on ahive ezès [[corti]]s come [[yerbêye]].

[[File:Poster for immigration from Ethiopia (1981).JPG|thumb|Afitche po bouter les Falachas a-z ebaguer e-n Israyel (1981)]]
L' '''ebagance des Falachas eviè Israyel''', c' est cwand les [[djwifs etiopyins]] ont cwité a zels toplin l' [[Etiopeye]] po-z [[ebagance|ebaguer]] eviè [[Israyel (estat)|Israyel]].

{{Wiccionaire-motîs|Live so les plantes da Bastin}}

Li '''noeråsse palivole ås ourteyes''', c' est on [[påwion]] d' djoû foirt corant e l' Walonreye.

[[Categoreye:Economeye]]
[[Categoreye:Ovraedje]]
:''[[Traitmint|Discramiaedje des årtikes avou "traitmint"]]
Li '''traitmint''' (po les fonccionaires) u li '''salåre''' (po les ovrîs), c' est les [[cwårs]] ki les cis (cenes) k' ovrèt wangnèt po leu boutaedje.

{{Wiccionaire}}
Ene '''manoye''' d' on payis, c' est totes les sôres di pîces ki sont batowes et d' biyets ki sont-st imprimés dins ç' payis la, e-n on metou trevén. C' est les [[cwårs]] d' on [[dislaxhî payis|metou payis]], djans !
 
== Motlî ==
N a des '''[[discandjåve manoye|discandjåvès manoyes]]''' et des cenes ki nel sont nén.

{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">'''Vooruit'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Prezintaedje'''
|-
|Askepiance
|1978
|-
|Politike coleur
|[[Rodje]]
|-
|Prezidint
|[[Conner Rousseau]]
|-
|Payîs/
Redjons
|{{BEL-d}} [[Beldjike]]
- {{VLA-d}} [[Flande]]

[[Categoreye:Loumaedje]]
[[File:Kénket.JPG|thumb|Modele corant el Walonreye e 20inme sieke]]
On '''kénket''', c' est ene lampe al petrole avou on vere ki waeranti l' blame.

Li '''serere''', c' est on [[lingaedje]] do [[Senegal]], cåzé på [[Serere (peupe)|peupe do minme no]].

[[File:Pepin2.jpg|thumb|]]
'''Pepin l' Peuket''', c' esteut l' pere da [[Tchårlumagne]]. I skepia a [[Djoupeye]].

{{Wiccionaire|Stoele do bierdjî}}

{{Wiccionaire}}
Li '''skelvisse'''<ref>''sikelviss'' [[E203]], riprins dins [[FE1]] (a "merlan").</ref>, c' est on magnåve [[pexhon d' mer]], foirt sawoureus.

{{po|pegnon|pegnon}}
]]
On '''pegnon d' rotche''', c' est ene grosse [[rotche]] ki rexhe foû d' ene [[montinne]], et ki s' vént sketer tote nete, mostrant ene [[falijhe]].

Les '''contes do bon vî tins''' (''contes dè bon vî tins''), c' est on [[live d' imådjes e walon]] avou 10 [[floriconte]]s foirt kinoxhous, riscrîts pa [[På-Hinri Tomsin]], ey enimådjîs pa [[Françwès Walterî]].

[[Categoreye:Antroponimeye walone]]
[[Categoreye:Foclore del Walonreye]]
[[Categoreye:Dicåces]]
On '''bragård''' (on djheut ossu on '''mwaisse djonnome'''), c' esteut on djonnome k' esteut lomé tchîf del djonnesse. C' esteut lu li mwaisse adjinçneu des fiesses tins d' ene [[dicåce]] ([[fiesse del pårotche]]). 

{{Djermon}}, tins d' on matche. I djouwéve po s'-n' ekipe d' asteure.]]
'''Murilo Endres''', c' est on djouweu d' [[Volebal|volè]] [[braezilyin]]. Il a nexhou li [[3 d' may]] [[1981]], a [[Passo Fundo]].<ref>https://www.factsnippet.com/site/facts-about-murilo-endres.html</ref>

On '''berwetaedje éndjolike''', c' est l' voyaedje d' on [[fitchî éndjolike]] d' ene [[copiutrece]] a l' ôte pal voye del [[Daegntoele]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Li '''mame''' ou '''mere''', c' est ene [[comere]] k' a [[metou å monde]] èn [[efant]].

On '''marén''', ene '''marinresse''', c' est ene djin ki boute so on [[batea]] d' [[mer]].

[[File:Raploû Lile faflotaedje FEW.jpg|thumb|faflotes pol fonetike dins l' [[FEW]]]]
On sene '''diyacritike''' (on dit eto ene '''faflote''' ou èn '''accint'''), c' est on sene ki s' mete å pus sovint å dzeu, å dzo ou åd triviè d' ene lete po ndè fé ene lete diferinne (ou on prononçaedje diferin).

[[Categoreye:Mousseures]]
{{djermon}}
:''[[texhou|Discramiaedje des sinses do mot "texhou"]]
On '''texhou''' (on dit eto: '''pulôve''', '''tricot''', '''vareuse'''), c'&nbsp;est on [[mousmint]] k'&nbsp;on-z a [[texhaedje ås aweyes|texhou]] avou del [[linne]] metou dizeu li [[tchimijhe]], ki rascove li dzeu do coir, disk' a l'&nbsp;[[céngue]]. 

On '''djivion''' ou '''leme''', c' est ene intrêye d' on [[motî|live di mots]].

{{Wiccionaire|amazir}}
{{Lka}} «[[tifinar]]»

{{po|mape|mape (discramiaedje)}}
[[File:Linguistic_map_of_Wallonia.png|thumb|Mape del Walonreye]]
{{Wiccionaire|mape}}

[[Categoreye:Maladeyes des bedots et des gades]]
[[Categoreye:Formagnance]]
Li '''tournisse des berbis''', c' est ene [[maladeye des berbis]] ki cmince belotmint, pa on ptit toirdaedje do cô, ki fwait kel biesse ni tént pus s' tiesse bén droete.

{{Wiccionaire|Efel}}
[[File:Tiesse volcan.JPG|thumb|Tiesse d' on vî volcan]]
L' '''Efel''' (almand «Eifel»), c' est en contrêye naturele di l' [[Almagne]].

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[gayel]] &gt; [[britonike]] &gt; '''walès'''
----

Li '''lingala''', c' est on [[lingaedje]] do [[Congo-Kinchassa]] et do [[Congo-Braza]].

Li '''pôsse''', c' est l' mouvmint do passaedje do sonk dins ene artere metowe djusse dizo l' pea, ki les [[méde]]s sintnut po djudjî l' ovraedje do cour et des [[sonk-waxhea]]s. 

{{po|dråwe|dråwe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|dråwe}}

{{Djermon tchimeye}}
, li gris po l' [[carbone]], li vete po li [[clôre]] eyet li djaene pol [[shoufe]].]]
L' '''îperite''', c' est on likide uzé pindant les gueres. L' '''îperite''' est cnoxhowe po-z årder l' pea e parfondeur.

[[file:Idioma sueco.png|frameless|right|upright]]
[[File:Wikimedia Sverige deltar på Hack For Sweden.webm|thumb|Èn eredjistrumint videyo d' èn ome ki cåze e '''suwedwés'''.]]
[[File:Podcast- Ka ndisar.ogg|thumb|Èn odio avou do '''suwedwès''' ddins.]]
Li '''suwedès''', c' est l' [[lingaedje oficire]] del [[Suwede]]. On l' djåze eto å [[Coûtchant (costé del Daegne)|Coûtchant]] del [[Finlande]].

{{po|vey voltî|vey voltî (discramiaedje)}}
'''Vey voltî''' (''veûy voltî''), c' est ene [[antolodjeye di scrijheus e walon|antolodjeye]] di tecses so l' [[amour]] et l' amisté di [[scrijheus e walon]] do payis d' [[Djodogne]] et d' [[Perwé]].

{{po|Afrike nonnrece et Nonne-Afrike|Nonne di l' Afrike (discramiaedje)}}

[[Image:Herchies JPG06b.jpg|thumb|Esvotos après l' tchinne [[Sint-Antoenne di Padowe]] a [[Erciye]]]]
Èn '''esvoto''', c' est ene plakete ahavtêye a on meur d' ene eglijhe u d' ene tchapele, ene posteure, ene imådje u tolminme kéne ôte sacwè metowe a ene plaece k’ on î dmande des gråces a on [[sint]] (dins l' [[catolicisse]]) u a on [[diè]] (dins les viyès rlidjons) pol rimerciyî d’ aveur egzocî on veu.

{{po|rewoeyon|rewoeyon (discramiaedje)}}
{{po|novelan|novelan (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|rewoeyon}}
 pol novelan a [[Oslo]]]]
Li '''rewoeyon d' novelan''', c' est l' [[shijhe]] do [[31 di decimbe]], la k' on rawåde li [[novele anêye]].

Li '''gåmès''' u '''patwès<ref>L' uzaedje do mot [[patwès (discramiaedje)|patwès]] n' est nén veyou d' on mwais costé pås [[Gåmet]]s zels-minmes.</ref> gåmès''', c' est ene sôre di [[lorin (lingaedje)|lorin]] k' est djåzé e l' [[Gåme]].

Li '''rfondaedje ortografike eternåcionå di l' almand di 1996''', c' est on [[rifondaedje d' ene langue|rfondaedje]] di l' [[ortografeye]] di l' [[almand (lingaedje)|almand]] ki s' a passé e [[1996]]. 

{{djermon}}
{{Wiccionaire}}

{{Aiwe|Irtish||4370| | |1643|[[Mongoleye]]|[[Ob (aiwe)|Ob]]| | }}

[[Categoreye:Viyès mzeures]]
[[Categoreye:Dutcheye di Bouyon]]
[[Categoreye:Manoyes]]
Li [[Dutcheye di Bouyon]] fijha pårteye del [[principåté d' Lidje]] poy esse ene Dutcheye indepindante dizo l' mambornance del [[France]]; ça fwait ki les [[viyès mzeures]] eployeyes el Dutcheye djusk' al fén do 18inme sieke vont esse des mzeures lidjwesses et francesses.

Li '''såvadje mariolinne''' (on dit eto: l' '''oreke'''), c' est ene plante come li [[mariolinne]], mins ki crexhe dins les tchamps, ezès payis del [[Mîtrinne Mer]].
 
Ele sieve come [[yebe ås maladeyes]] et come [[yerbêye]].
 
No e sincieus latén : "<span lang=la>''Origanum vulgare''</span>".
 
''Alez s' vey e [[splitchant motî]] po des linwincieusès racsegnes so les mots "[[:Wikt:mariolinne|mariolinne]]" et "[[:Wikt:oreke|oreke]]"''
 
== No dins des ôtes lingaedjes ==
(lingaedjes ki n' sont nén co sol Wiki)
* [[arabe marokin]] : ''z3atar'', ''z3itra'', (''zaatar'', ''zaaytra''), minme no kel [[pilé (plante)|pilé]]
* [[amazir]] : (techelheyt) ''azoukni''.

{{Wiccionaire|bôrea}}
[[File:Poland - executioner in Torture Museum.jpg|thumb]]
On '''bôrea''', di s' mestî, do trevén del [[Mîtrinne ådje]] ou d' l' [[Ancyin Redjime]], c' esteut èn ome ki touwéve les codånés a moirt.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
On '''noûmot''' ou '''novea mot''', c' est on [[mot]] k' ene sakî dit u scrît pol prumî côp, et ki s' sipåde dins tot on lingaedje. 

{{Wiccionaire|tamazir}}
[[File:A7idos.jpg|thumb|"aHidos", mot tipike do tamazir do Mîtrin Atlasse]]
Li '''tamazir do Mîtrin Atlasse''' ou pus simpmint '''tamazir''', c' est on lingaedje [[amazir]] do Mitan do Marok, dins l' [[Mîtrin Atlasse]], mins eto les payis Zayane et Zemmour (Xhemissete, Tiflete). A Bijhe, i va disk' a [[Taza]].

[[Categoreye:Pexhe]]
{{Wiccionaire|fonne}}
Ene '''fonne po pexhî''', c' est ene sôre di [[fonne]] avou des ptits acrins so l' dibout des dints, et on longou mantche, k' on s' sieve po pexhî å [[brotchet]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Les '''colons''',  ou '''pidjons''', c' est des [[aclevåve]]s [[oujhea]]s, di grandeur emîtrinne.

[[Categoreye:Årtisyince]]
[[Categoreye:Medcene]]
[[Categoreye:Epweznaedjes]]
{{djermon}}
Li '''fluworôze''', c' est ene [[maladeye]] des [[medcene|djins]] et des [[årtisyince|biesses]] a cåze do magnaedje di dpus d' [[fluwôr]] k' i n' elzî fåt.

{{djermon Urope}}

{{Wiccionaire|moulete}}
{{po|moulete / molete|moulete (discramiaedje)}}
Li '''moulete''' (sincieuzmint, l' '''abomazom'''), c' est l' cwatrinme potche del [[pansreye (anatomike)|pansreye]] des [[roemiant]]s.

{{Listen|filename=Wa dj' a m' tabeur pzc.ogg|title="Dj' a m' tabeur"|description=(emey tchapele, [[prononçaedje zero-cnoxheu]])}}
«'''Dj' a m' tabeur'''» udon, pus longuinnmint,  «'''Dj' a m' tabeur, mes clikes et mes clakes'''», c' est on vî [[cråmignon lidjwès]].

L' '''ufôre al hårpixhe'''<ref>[[Noûmot do walon]], calcaedje do francès «''Euphorbe résinifère''»; betchete u- respondant al betchete eu- (come Urope, ucaliptusse); [[ralonguixhaedje replaeçrece]] do "ô" (replaeçant -rb-); [[Displouctaedje des trokes di cossounes å coron|displouctaedje]] do shuvion -rbe a môde lidjwesse (wårdaedje del prumire cossoune, come dins [[Wikt:sôre|sôre]]; al [[hårpixhe (botanike)|hårpixhe]] ratoûne «résinifère».</ref>, c' est ene plante ki vént dins sacwants taetches ezès bassès [[montinne]]s do [[Marok]] ([[Grand Atlasse|Grand]] et [[Ptit Atlasse]]).

{{Wiccionaire}}
Li [[sonk]], c' est on [[likide]] ki toûne dins l' coir di bråmint des [[biesse]]s et, come di djusse, dås [[djin (biyolodjeye)|djins]]. 

{| border="1" cellspacing="0" align="right" cellpadding="2"
|-----
! bgcolor="lightgreen" | Tchinne-lidje
|-----
|align="center" |
|-----
! bgcolor="lightgreen" | [[Classifiaedje syintifike]]
|-----
|
{| align="center"
|-----
| ''{{Regnum}}:'' || [[Plante]]
|-----
| ''{{Divisio}}'': || [[Magnoliophyta]]
|-----
| ''{{Classis}}:'' || [[Magnoliopsida]]
|-----
| ''{{Ordo}}:'' || [[Fagales]]
|-----
| ''{{Familia}}:'' || [[Fagaceae]]
|-----
| ''{{Genus}}'': || [[Tchinne]] (''Quercus'')
|-----
| ''Espece'': || Tchinne-lidje (''Q. suber'')
|}
|}
{{Wiccionaire}}
Li '''tchinne-lidje''', c' est ene sôre di [[tchinne]] ki vént dins les payis del [[Mîtrinne Mer]]. On lyi pele si schoice djus, cwand il a ddja bén crexhou, po fé do [[lidje (schoice)|lidje]].

Li '''påsse po-z assaetchî les pexhons''' u '''påsse ås pexhons''', c' est ene sôre di [[:Wikt:påsse|påsse]], k' on fwait avou del foite tere, des amagnîs (farene di tchå), kécfeye des [[vier]]s u des [[molon]]s. On ndè fwait des pezantès boles, come ene bale di [[tenisse]].

Li '''spinoke''', c' est on ptit pexhon, 5 a 8 cm long, k' on voet pattavå l' [[Walonreye]], la k' i gn a des clairès aiwes

Li '''Sloveneye''' ou l' '''Esloveneye''' (e [[slovinne]] '''Slovenija'''), c' est on [[Estat]] d' [[Urope]] eyou çk' on cåze [[eslovinne (lingaedje)|eslovinne]]. 

{{Wiccionaire}}
 del famile des [[tcheutche]]s ([[frindjilidîs]]), k' a des verdåssès [[plome]]s sol vinte, ey ene djaenåsse [[cawe]].

{{po|Crantche|Crantche}}
{{Wiccionaire|crantche}}

Li '''palivole ås cabus''', c' est on blanc [[påwion]] ki pond ses oûs so les foyes des [[cabu]]s.

{{Wiccionaire}}
Ene '''botroûlite'''<ref>[[Noûmot do walon|noûmot]] askepyî diviè 1997 dizo cogne «boudlite» sol bodje «boudene» ([[S117]]).</ref>, c' est l' [[efouwaedje (medcene)|efouwaedje]] del [[botroûle]] (pus spepieuzmint: do [[coirdea d' botroûle]]), ås påpåds [[novea-nés]], u ås djonnes di biesse djusse sikepyîs.

[[Categoreye:Walonreye]]
[[Categoreye:Flande]]
[[Categoreye:Lussimbork]]
{{djermon}}
Pådje po rashonner les dnêyes Wiki so les '''veyes et viyaedjes metous ådfoû del del Walonreye, mins djusse astok'''.

Li '''blanke kixhåde''' u '''blanke ourteye''', c' est ene plante avou des [[foye]]s come ene [[ourteye]], mins avou des blankès [[fleur]]s.

{{Wiccionaire}}
Li '''catarake''', c' est l' brouymint del [[vuwe]] a cåze d' ene pea ki s' vént fôrmer sol [[lintile di l' ouy]] ([[custalin]]).

Li '''borguignon''' (e borguignon : ''le bregognon'') c’ est on lingaedje del famiye dès lingaedjes d’oui k’ est cåzé e [[Borgogne]] e [[France]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Diaper_Contents_after_user.jpg|thumb|On pamperse avou del [[schite]] divins]]
Ene '''faxhe-coulote''' ou on '''pamperse''' ou ene '''coûtche-coulote''', c' est ene [[faxhete]] ([[bråye]]) a taper evoye, k' on n' doet pus aveur rén d' ôte avou, po [[refaxhaedje|refaxhî]] les påpåds (u d' ene grande djin k' end a dandjî). 

{{Wiccionaire-motîs|Live Gaziaux so les bovrins}}

{{Wiccionaire}}
Li '''grizou''' u '''feu griyeu''', c' est on [[gåz]] ki s'  fwait tot seu dins les [[houyire]]s. 

{{Wiccionaire}}
[[File:SATUREJA ALPINA - BÒFIA - IB-407 (Calament alpí).JPG|thumb|''Satureja alpina'']]
Li '''såriete''', c' est on djinre di plantes k' on s' è sieve coranmint come [[yerbêye]]s.

[[File:Randa Kamel Egyptian Bellydancer 2007 1.jpg|thumb]]
Li '''danse do vinte''' (pus fôrmelmint, '''danse levantrece'''), c' est ene [[danse]] foirt [[erotike]] di danseuses di mestî des [[payis arabes]], aprume l' [[Edjipe]].

'''Xharkiv'''<ref>scrijha ki shût li rbatijhaedje e-n [[oucrinnwès]] (anêyes 2000).</ref> u '''Carcof'''<ref>Scrijha moennant a on prononçaedje pus simpe ki shût l' ancien lomaedje e [[rûsse]], et les uzances les pus corantes e l' [[fonolodjeye]] [[walon]]e.</ref>, c' est ene [[veye]] d' Oucrinne, å Levant, nén lon del frontire rûsse.

[[Categoreye:Micolodjeye]]
Li '''tricolome odant l' savon''' est on [[tchampion]] ki pout aveur bråmint di diferinnès coleurs. On l' trouve e ptits tropeas dins tos les bwès.  

{{Dizo-tite|''Li saga dè radon''}}
{{Wiccionaire-lives|WVDSr}}

{{po|djîsse|djîsse}}
Ene '''djîsse''' ou '''levî''', c' est on bwès u ene båre di fier, bén droete, k' on stitche ene sadju (li [[Wikt:djîsse|djîsse]] k' a dné l' no a l' usteye) po fé bodjî ene pezante sacwè.

'''Cwè, vla ddja nos volontaires''' (''qwè, v’la dèdja nos volontaîres''), c' est ene [[tchanson]] di cénk [[estrofe]]s k' on pinse sicrîte pa [[Nicolas-Joseph Grisar]] e [[1790]].

{{Wiccionaire}}
On '''sustantif''' ou '''cmon no''', c' est on [[mot]] ki mostere ene sacwè, ene sakî, on sintimint, k' end a bråmint des pareys.

{{djermon plante}}
[[Categoreye:Fetchires]]
{{Taxobox_begin | color = lightgreen| name = ''Osmondes''}}
{{Taxobox_image | image = [[Image:OsmundaRegalis.jpg|240px|Royal fern]] | caption = [[Royal fern]] (''Osmunda regalis'')}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen}}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plant]]ae}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Pteridophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Osmundopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Osmundales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Osmundaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = ''Osmunda''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_subdivision | color = lightgreen| tite = Especes}}
*''[[Osmunda cinnamomea]]''
*''[[Osmunda claytoniana]]''
*''[[Osmunda japonica]]''
*''[[Royåle osmonde|Osmunda regalis]]''
{{Taxobox_end}}

{{Wiccionaire|etroclaedje}}
L' '''etroclaedje''', el [[linwince]], c' est li scrijhaedje en on mot di deus ou sacwants mots. Li mot d' etroclaedje divént on [[djivion]].

{{Wiccionaire}}
On '''fî''', c' est, dins l' adjinçnaedje del [[Moyinådje]], ene tere k' on [[signeur]] aveut dné a s' [[waslet]], po l' payî di vni fé l' [[guere]] avou lu.

[[File:Oteurs walons annouwaire1934-rac.jpg|thumb|Annouwaire des "Oteurs walons", 1934]]
Èn '''annouwaire''' u ene '''annouwaire''' d' ene [[soce di scrijheus]], c' est on [[live (po lére)|live]] ki rexhe tos les ans, avou des [[scrijhaedje]] des soçons.

Li '''magnåve rinne''' u '''vete gurnouye''', c' est l' [[rine (biesse)|rinne]] k' i gn a l' pus el Walonreye.

{{Wiccionaire|Musson}}
Li '''Grand Mson'''<ref>Lomaedje corant di totes les comenes di Walonreye après 1977, po fé l' diferince avou l' [[ancyin ptit ban]].</ref> (å pus sovint, dins ene fråze: a '''Mson'''; F. ''Musson''; lussimbordjwès ''Ëmsong''), c' est ene [[rebanêye comene]] del [[Walonreye]], el [[province do Lussimbork]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Jeneverbes.jpg|thumb|On franc pectî ezès [[Bas Payis]], ki mostere bén li stoclaedje d' on bouxhon]]
Li '''franc pectî''' ou '''djneuve''' ou '''peton'''<ref>Po tos les prononçaedjes do mot, et les sinonimes, loukîz a l' [[ALW]] '''6''', notule 132 (pp 346-352)</ref>, c' est on [[pectî]] k' on trouve co e sacwants plaeces el Walonreye, mins k' on n' pout pus [[abataedje (åbe)|abate]].

[[Categoreye:Politike]]
On '''rweyåme''' ou '''royåme''', c' est on payis la kel mwaisse, c' est on '''rwè''' ('''roy''') u ene '''[[royinne]]''' ('''[[rinne]]''').

Li '''yebe Sint-Cwelin'''<ref>po tos les nos rascodous dins les motîs walons, loukîz a  [[G100]] a « bugle rampante »</ref>, c’ est ene pitite [[fleur des tchamps]] ki crexhe a môde di [[rampe]].

{{Wiccionaire}}
Li '''doûcete''' u '''[[oraye-di-live]]''' u el '''[[salåde di blé]]''', c' est plante k' on ahive dins les [[corti]]s po magnî come [[vete salåde|salåde]], et ki dmeure boune et vete disk' å moes d' decimbe (el [[Walonreye]]).

{{djermon}}
Li '''Club de Gimnasia y Esgrima La Plata''' c' est l' club di [[fotbale]] di [[La Plata]], [[Årdjintene]].

[[Categoreye:Infôrmatike]]
{{po|sori|sori (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|sori}}
Ene '''sori''', e-n [[éndjolike]], c' est ene pitite ahesse des [[copiutrece]]s, k' on bodje avou s' mwin et l' fé rider so si scriftôr, et ki fwait bodjî ene fritche sol [[waitroûle]], po tchoezi dins les [[purnea]]s [[å lådje]] èn ovraedje a fé fé a l' [[éndjole]].

{{po|gurnadî|gurnadî (discramiaedje)}}

[[Categoreye:Transpoirt]]
[[Categoreye:Djouwets]]
[[Image:Velo ås troes rowes.jpg|thumb|vî velo ås troes rowes a môde di tchvå d' bwès ("Vî Gurnî", [[Bietris (veye)|Bietris]])]]
[[Image:Bayliss Thomas Tricycle 1885.jpg|thumb|vî velo d' ome ås troes rowes]]

{{Wiccionaire|schiråde}}
[[File:Schiråde0.jpg|thumb|pitite båshele zouplant ådzeu d' on ptit feu]] 
Li '''schiråde'''<ref>coinreçmint [[Wikt:chiråde|chirôde]], [[Wikt:chiråde|chirâde]], Loukîz a l' [[ALW]] 3 p. </ref> (on dit eto: '''pitit feu''', '''schirêye'''), c' est on feu k' on fwait å [[crås mårdi]] (la k' on-z a magnî a s' fé schirer), copurade e [[Condroz]], [[Fåmene]] et [[Årdene]] djondant. Ça pout esse on seul feu pa viyaedje, mins nén si grand kel [[grand feu]] ki vént djusse après. On pout eto fé sacwants ptits feus, onk pa coulot, djusse avou des boteas di strins u des hopeas d' fetchires.

{{Wiccionaire}}

{{po|verzelin|verzelin (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|verzelin}}

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Linwince]]
[[Categoreye:Croejhete]]
{{Wiccionaire}}
On '''mot-brut''', c' est on mot ki rprezinte on metou [[brut]]s.

[[File:Tåvlea scolrece pronos droets coplemints.jpg|thumb]]
On '''prono d' djin''', c' est on [[prono]] ki replaece ene kinoxhowe djin.

, prinjhe di [[Xhofrai]]]]

'''Copenhågue''', c' est l' [[mwaisse veye]] di [[Daenmåtche]].

Les '''Djurassikes''', c' est ene rîlêye di fimes vinant d' on roman da [[Michael Crichton]] di 1990, k' a stî metou å cinema pa [[Steven Spielberg]] e 1993.

Del '''bire''', c' est ene abwesson avou 2 a 12 digrés d' alcol divins, fwaite avou do [[oidje]] (et kécfeye des ôtès dinrêyes), sovint divnou do [[brå]], do souke, do [[houbion]], et des [[yesse]]s.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Ene '''eclipe'''<ref>Ossu, coinreçmint, ene '''clipse'''</ref>, c' est l' passaedje del [[lune]] divant l' [[solea]], plin djoû. 

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes Nidjer-Congo|Nidjer-Congo]] &gt; [[lingaedjes bantous|bantou]] &gt; '''suwahili'''
----

Li '''wandion ordinaire''' u '''leuvrin''' (eto, plaijhanmint, '''bec-d'-acî''' u '''bec di fier''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 145.</ref>, c' est l' [[punåjhe]] li pus corante dins les [[payis ni tchôds ni froeds]].

{{po|Congo|Congo (discramiaedje)}}

L' '''angliche''' ([EN] ''Anglish''), k' est pus oficirmint lomé «&nbsp;'''purisse linwistike di l' inglès'''&nbsp;» ([EN] ''Linguistic purism in English''). Li mot «&nbsp;'''angliche'''&nbsp;», ubén s' parey e-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]], vént di [[Paul Jennings]], ki l' a askepyî e [[1966]].<ref name=":0">https://andreracicot.ca/anglish/</ref>

{{po|Djan|Djan (discramiaedje)}}
{{po|Mådi|Mådi (discramiaedje)}}
'''Djan d' Mådi''' (''Djihan d' Mådi'', '''''Djan d' Mâdi'''''), c' est ene rilomêye [[fåve do vî vî tins|fåve]] do [[payis gåmet]].

{{Wiccionaire|calistinne}}
Li tere a '''calistinne''', c' est ene tere [[croyixheuse]], k' on trouve dins [[Calistinne (contrêye)|l' contrêye do minme no]]. 

L' '''Urovuzion''', c' est ene bate di tchansons inte les payis d' [[Urope]], avou eto [[Israyel]].

Li '''djivêye UCW des nos d' veyes et viyaedjes del Walonreye''', c' est ene djivêye di nos coinreces des [[ancyins ptits bans]] del [[Walonreye]], et des novelès [[rebanêyès comenes]] dins les [[pårlers do payis]], dj' ô bén : li [[walon]], [[picård]], [[gåmès]], [[tchampnwès]], [[lussimbordjwès]] et [[ripouwaryin]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
On '''sordjoû''', e [[fotografeye]], c' est on portrait saetchî cwand ene loumire loume did pa padrî so çou k' on vout fotografyî, dismetant ki l' [[aparey]] (u l' [[fimrece]]) riwaite li sourdant del loumire. Ça fwait ki çou k' on vout prinde e portrait est metou inte les deus. Dabôrd, i va rexhe come ene ombrire.

{{djermon}}

{{Djermon}}

{{po|cropecinde|cropecinde (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Cropecinde}}
[[File:John Everett Millais - Cinderella.jpg|thumb]]
'''Cropecinde''' (pus sovint dizo [[calcaedje (linwince)|calcaedje]] setch do francès, «''Cendrillon''», riscrijhåve e [[sistinme Feller]] '''''Çandriyon'''''), c' est on [[floriconte]] foirt kinoxhou, la ki ene pôve [[båshele]], mambornêye pa s' måråsse, va parvini a maryî li prince do [[payis]], avou l' aidance d' ene [[blanke dame]].

{{Wiccionaire}}

On '''beyemicse''', obén scrî come dins brånmint d' ôtes lingaedjes, '''BMX''', est ene sôre di [[velo]] k' on pout fé des figueures avou (figueures obén ''freestyle'', come on lome e-n [[Inglès (lingaedje)|Inglès]]). 

Li '''Grande Notru-Dame''' (on dit eto : li '''Notru-Dame d' emey l' awousse''', li '''Notru-Dame d' awousse''', li '''Nosse-dame d' awousse''', li '''Cwénze d' awousse''', li '''Sompcion''')<ref>Po tote les alomåcions e walon del Grande Notru-Dame, alez s’ vey so l’ [[ALW]] '''3.''' p. 339 (notule 201).</ref>, c' est l' pus grande des fiesses a l' [[Aviedje Mareye]] dins l' rilidjon [[catolike]]. Ele si passe li [[15 d' awousse]]. Ele fiestixh li montaedje å cir di l' Aviedje.

{{Wiccionaire|proteyene}}
Ene '''proteyene'''<ref>Calcaedje do francès, lu-minme edvinté d' on [[tayon-bodje]] [[vî grek|grek]].</ref> (eto on '''blandoû'''<ref>Calcaedje do contnou del tcherpinte di l' almand «[[Wikt:Eiweiss|Eiweiss]]» u do neyerlandès «[[Wikt:eiwit|eiwit]]», mins l' mot n' a waire sitî eployî spontanêymint.</ref>), c' est ene [[molecule]] biyolodjike fwaite di sacwants [[seurs aminés]].

{{Wiccionaire}}

{{djermon}}
Ene '''Soce nén loyeye a on govienmint''' ('''SNLG'''), c' est ene grosse [[Soce Nén Recwårlante]] ki boute pol diswalpaedje, dins l' payis u foû payis.

Li '''diccionairaedje'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] atåvlé so l' [https://moti.walon.org/dicc_esplicantD_DA.html#DIC l' esplicant motî] eplaidî do [[L' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]] (inte 2000 et 2003)</ref> u '''lecsicografeye'''<ref>calcaedje do mot eternåcionå.</ref>, c' est li scrijhaedje di [[motî]]s ou di [[motlî]]s bén ahessîs.

[[Categoreye:Biesses]]
[[Categoreye:Ovraedje]]
[[Categoreye:Viyès tecnikes]]
]]
Ene '''ovrante biesse''', c' est ene biesse ki boute, soeye-t i :
* po [[saetchaedje pa des biesses|saetchî des ekipaedjes]]
* [[tcherwer]]
* saetchî des éndjolreyes ki saetchèt d' l' aiwe foû d' on [[pousse]], u fé tourner des machines  ([[manedje]]).

{{djermon Afrike}}
Li '''Sara''', c' est on grand dezert metou so tote li lårdjeur di l' [[Afrike]], a [[Afrike bijhrece|Bijhe]]. 
== Payis k' ont on boket d' leu teritwere e Sara ==
=== å dzeu do tropike do Cancer ===
* [[Sara Coûtchantrece]]: teritwere ki, po si statut, c' est co kihigne kihagne.
* [[Marok]], [[Aldjereye]], [[Tunizeye]], [[Libeye]], [[Edjipe]]
=== sol Tropike do Cancer ===
* [[Moritanreye]]
=== Dizo l' tropike do Cancer ===

Ene '''ridjetante plante''', c' est ene [[plante]] ki vike dipus d' èn an. Si on l' côpe, ele rdjete tos ls ans, di ses [[raecinêye]]s.

[[File:Huang Xianfan's Graduation Photo.jpg|thumb|Huang Xianfan 1932]]

{{po|Savoye|Savoye (discramiaedje)}}

{{Wiccionaire}}
On '''bibiotekî''', ene '''bibiotecresse''', c' est ene djin ki tént ene [[bibioteke]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Celery.jpg|thumb]]
Li '''celeri''', c' est ene [[yerbêye]] foirt eployeye dins l' [[amagnî]], foiravant dins les [[sope]]s et et les [[såce]]s.

On '''contrusonnant'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] askepyî pa [[Lucien Mahin]] e 2018 sol modele des [[Wikt:Categoreye:Sustantifs do walon avou l' betchete contru-|sustantifs do walon avou l' betchete contru-]]; nén dins l' [[bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons]] 2016 sol medcene.</ref>, c' est ene [[drouke d' apoteke]] ki rastrind les [[sonnmint]]s. 

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[gayel]] &gt; '''goydelike'''
----

{{Djermon}}

Les '''åwinîs''', c' est ene dizo-famile des [[åwidîs]], ki rashonne les åwes vraiyes (nén les [[cégne]]s, metans).

{{Wiccionaire|bistocaedje}}
On '''bistocaedje''' u '''buskintaedje''', c' est ene [[fiesse]] la k' on fiestixh ene djin [[fiesse des ans|k' a ses ans]], u ene cope si aniversaire di mariaedje aprume des [[noices d' årdjint]], [[noices d' ôr|d' ôr]], u ds ôtes. 

{{po|afiyaedje|afiyaedje (discramiaedje)}}
{{po|adopcion|adopcion (discramiaedje)}}
L' '''afiyaedje''' ou '''adopcion''' ou co '''adoptaedje d' efant''', c' est cwand èn efant (sovint orfulin) divént l' fi u l' feye d' ene sakî d' ôte ki ses parints d' sonk.

{{Wiccionaire}}

El '''dislaxhaedje walon''', c' est on mouvmint politike ki vént do [[mouvmint walon]] eyet ki vout l' indepindance walone del [[Beldjike]] (ôtrumint dit, del [[Flande]] et del [[Brussele (redjon)|Redjon d' Brussele]]). El prumî pordjet d' ene Walonreye indepindante a sti atåvlé pal "[[Rassemblement démocratique et socialiste wallon]]", e 1942.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%A9pendantisme_wallon</ref>

{{po|sapén|sapén (discramiaedje)}}
'''Li sapén''', c' est on [[floriconte]] sicrît pa [[Hans Christian Andersen]], dizo l' mwaisse tite «''Grantræet''».<ref>Li sapén.</ref>

'''Andrea Anastasi''', c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li [[8 di djanvî]] [[1960]] e-n [[Itåleye]].

{{Wiccionaire|boyea}}
[[File:Digestive appareil-fr.svg|thumb|boyeas des djins]]

[[File:Kamishibai.jpg|thumb]]
Li '''camichibay''' (djaponès 紙芝居, çou ki vout dire «[[pîce di teyåte]] so [[papî]]»), c' est on [[spectåke di rowe]] po ls [[efant]]s k' esteut corant e [[Djapon]] disk' al deujhinme mitan do 20inme sieke.

{{Wiccionaire|vey les setès croes}}
Les '''setès croes''' ou '''set croes''', c' est 7 mehins k' årént les caléns leu-n [[åme]] etur li [[moirt]] et l' [[dierin djudjmint]]. 

{{Wiccionaire}}

Li '''Comité flamind di France''', ki l' no oficir e francès, c' est '''Comité flamand de France''', c' est ene sincieuse soce francèsse. On l' lome cobén, etur [[Wess-flamind|flaminds]], li '''Vlaemsch Comiteit van Vrankryk'''.<ref>Prudens van Duyse (1853) Annales du Comité flamand de France. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5505422q/f92 Aen ’t Vlaemsch Comiteit van Vrankryk], p. 88</ref> Li soce si consake å studiaedje, al disfinse et å metaedje e valeur del tuzance flaminde ezès Flande francèsse, avou bråmint d' l' agrès pol [[lingaedje]], les [[belès-letes]] eyet l' [[istwere]]. Elle a stî metowe so pîd a [[Dongléjhe]] pa Edmond de Coussemaker li 10 d' avri 1853,<ref>Raymond de Bertrand (1859). Mémoires de la Société dunkerquoise pour l'encouragement des sciences, des lettres et des arts. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57298476/f340 Monographie de la rue David d'Angers à Dunkerque – Comité Flamand de France], pp. 310–316.</ref> et egzistêye co pol djoû d' ouy. Vola come cwè c' est ene des pus viyès sincieusès soces d' [[France]].

[[Categoreye:Ovraedje]]
Li '''pwintaedje des foû-posse''' (u '''tchômeus'''), c' esteut l'obligåcion po les [[tchômaedje|foû-posse]], di s' prezinter dins leu buro d' pwintaedje po mete on catchet so leu '''cwåte di pwintaedje'''.

[[Categoreye:Plantes]]
{{djermon}}
Li '''yantinme''', c' est ene plante avou des belès fleurs, k' i gn dipus di 110 indjes daegnreçmint.

On '''côp d' estat'''<ref>calcaedje del tcherpinte do francès «coup d'état»</ref>, c' est cwand des [[mwaisses sôdårds]] (des [[djenerå]]s, des [[coronel]]s, pacô on simpe [[captinne (årmêye)|captinne]]) disdjocnut on [[prezidint]] (ou on [[rwè]]) d' on [[dislaxhî payis]]. 

{{djermon}}
[[File:Madonna on Medellin MTV premiere (cropped2).png|thumb|Madonna, 2019]]
'''Madonna''', di s' vraiy no '''Madonna Louise Ciccone''', c' est ene tchanteuse k' a skepî li [[16 d' awousse]] [[1958]].

L' '''axh-låte''', c' est on son ki s' prononce tot rasserant l' air cwand ele passe divins l' [[gozî]]. On pôk come cwand on vout ndè fé rexhe on [[raetchon]]. 

come [[Professeur Titôrvå (binde d' imådjes)|Professeur Titôrvå]]]]
On '''spiroutî'''<ref>[[noûmot do walon]], askepyî diviè 2005, a pårti del rilomêye [[binde d' imådjes]] avou on no walon, [[Spirou (binde d' imådjes)]].</ref>, c' est ene djin ki fwait des [[bindes d' imådjes]].

Les '''loumires di hosmint d' tere''', c' est des droles di [[loumire]]s k' aparexhnut dins l' [[cir]] assoçnêyes a on [[hosmint d' tere]]. Mins nén dins tos les cas. 

'''Bassora''' u '''Basra''', c' est ene veye do Sud di l' [[Irak]], metowe sol [[Tchate el Arabe]], avou on gros [[pôrt]] po-z espôrter l' [[petrole]].

On '''foninme''' (pacô èn '''oyon'''), c' est l' pus ptite boket d' cåzaedje ki pout fé l' diferince inte deus mots dins on metou [[lingaedje]].

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Lives]]
{{Wiccionaire|sillabusse}}
:''[[sillabusse (discramiaedje)|Discramiaedje des sinses do mot "sillabusse"]]
On '''sillabusse''', c' est des notes di cours d' [[univ]] riloyeyes al cole u avou ene riloyeure di plastik.

{{Wiccionaire}}
[[File:Cougnet.jpg|thumb|cougne dins ene pitite role di faw]]
On '''cougn''' ou '''cougnet''', c' est ene [[usteye]] di fier u d'&nbsp;bwès k'&nbsp;on stitche dins les roles d' [[åbe]]s abatou et rcepés, po les finde a schenes ou schinetes. 

{{Taxobox biesse   | Coirbå | Corvus_corax_(FWS).jpg | '''Corvus corax''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' ([[coirbidîs]]) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''corax''}}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox fén}}

On '''slam''', èn '''eslam''', c' est on dijhaedje d' [[arimé]] so del [[muzike]] bén tiptapêye. 

{{djermon biesse}}
{{Wiccionaire}}
Les '''biesses å Bon Diu''' (on dit eto : '''costirete''', '''mårtén''', '''mårtén-salé''' et co plins d' ôtes nos)<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 130.</ref>, c' est des [[inseke]]s foirt kinoxhous a cåze del [[Biesse å Bon Diu ordinaire]] k' a des rodjès aiyes avou set noers ponts dsu.

{{po|lak|lak}}
[[File:Northeast_Caucasian_languages.png|thumb|500px|e bleuse coleur]]
Li '''lak'''(e rûsse : лакку маз), c' est on [[ptit lingaedje]] cåzé pa ene kiminålté a pårt do Dagestan. Il est rprins dins les shijh [[lingaedjes oficires]] di cisse [[republike otonome]] [[Rûsseye|rûsse]] la.

On '''probiyotike''', c' est boune [[bactereye]] ou ene [[yesse]] k' on dene dins les paxhons po les biesses di cinse å miersitoumak ([[poye]]s et [[pourcea]]s) po-z espaitchî les mwais microbes, copurade les [[colibacile]]s, di s' mopliyî dins les [[boyea]]s et cåzer des [[maladeye]]s.

{{po|murguet|murguet (discramiaedje)}}
{{po|yebe di poirfi|yebe di poirfi (discramiaedje)}}
Li '''såvadje murguet'''<ref>sâvadje muguèt [[E9]], sanvadge muguèt [[E165]]</ref>u '''yebe di poirfi'''<ref>po tos les nos rascodous dins les motîs walons, loukîz a  [[G100]] a « sceau de Salomon »</ref> c’ est ene plante k’ a des blankès fleurs metowes  a rîlêye cåzu roydicirmint.

Li '''Grande Dutcheye do Lussimbork'''<ref>Pont d' loyeure dins les nos d' plaece inte des addjectifs metou a leu plaece normåle (come e [[Nouve Zelande]] ([[Esplicant motî do walon]], 2001).</ref> (on dit eto, pus simpmint li '''Grande Dutcheye''', u li '''Lussimbork'''), c' est on [[dislaxhî]] payis d' [[Urope]]. 

{{Wiccionaire|pîxhe}}
 
 

{{Wiccionaire}}

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
, a [[Wåmont]]]] 
]]
{{Wiccionaire}}
On '''tomboe'''<ref>e l' toponimeye, ''tombeû'' u ''tombwè''; eto ''tombû'' u ''tombwa'' ([[Betchfessî oe]])</ref>, c' est ene grosse bosse padzeu tere, metowe  dzeu d' ene tombe. 

Li '''fiesse des loumires''' ou '''Hanouca''', c' est ene [[fiesse]] [[djwive]]. 

[[File:Erythromycin 3d structure.png|thumb|tcherpinte dins l' espåce]]
L' '''eritromicene''', c' est èn [[antibiyotike]] del [[famile d' antibiyotikes|famile]] des [[macrolide]]s.

On '''speculôsse,''' u on '''bonzome''' ; sortoit cwand l' '''speculôsse''' a on [[Sint-Nicolai]] dzeu ; c' est ene [[biscûte]] ki vént del [[Flande]] eyet des [[Bas Payis]]. 

{{po|boû|boû (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Li '''fîflinne''', c' esteut ene [[maladeye]] des [[efant]]s, aprume inte troes et shijh ans, ki n' a måy sitî rmetowe a on sincieus diyagnostik, mins ki moennéve a totes sôres di [[passe-méde]], sovint avou des [[priyires]].

[[Categoreye:Antibiyotikes]]
[[Categoreye:Årtisyince]]
Li '''florfenicol''', c' est èn [[antibiyotike]] del [[famile d' antibiyotikes|famile]] des [[fenicolî]]s, siervou aprume [[årtisyince|po médyî les biesses]].

Li '''fiesse des mames''', c' est li deujhinme [[dimegne]] do moes d' [[may]], la k' on [[bistocaedje|bistoke]] les mames.

[[File:Caractère latin d'écriture, J j.png|250px|thumb|Grand et ptit J (scrijhaedje al mwin)]]
Li '''lete J''' (prononceye '''ji'''), c' est l' dijhinme [[lete]] eyet l' 7inme [[cossoune]] di l' [[alfabet latén]].

[[File:Tåvlea scolrece infinitif-wi.jpg|thumb|Egzimpe des cénk trokes di viebes]]
[[File:Wa-trokes infinitif aidants viebes.jpg|thumb|minme sacwè avou les [[aidants viebes]] retourés]]
Les '''trokes da Hendschel''', c' est on novea assonraedje des [[viebe]]s, po leu [[codjowaedje]], k' a stî atåvlé pa [[Lorint Hendschel]] dins l' prumî pordjet tecnike pol [[rifondaedje do walon]] e 1992.

[[Categoreye:Tchesse]]
On '''djibî''', c' est ene [[såvadje biesse]] k' on [[tchesse]] (ou k' on [[bracnaedje|bracnêye]]) po magnî.

{{po|rai|rai (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|rai}}
{{djermon}}
Les '''rais X''', c' est des [[waches electromagnetikes]] ki siervèt bråmint el [[medcene]] po fé des [[radio (medcene)|radios]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Blausen 0686 Osteoporosis 01.png|thumb]]
L' '''oxhitrawôze'''<ref>[[Noûmot do walon]] atåvlé sol [[Wikipedia walon]] e 2017, basti so "oxhåtrô", avou l' cawete des maladeyes distrujhreces [[-ôze]], et li rloyaedje di l' [[aplacaedje tîxhon]] a môde di borguimwaisse.</ref> u '''osteyoporôze'''<ref>[[Calcaedje (linwince)|Calcaedje]] do mot basti so des bodjes greks et laténs, et passé dins sacwants lingaedjes uropeyins.</ref>, c' est ene [[maladeye]] la k' les [[oxhea]]s si vudnut di leus minerås.

{{po|purnea|purnea (discramiaedje)}}
{{po|tchitche|tchitche (discramiaedje)}}
{{po|pronne|pronne (discramiaedje)}}
Ene '''souwêye pronne''' ou ene '''tchitche di pronne''' ou on '''purnea''' ou pus courtinnmint ene '''pronne''', c' est ene [[biyoke]] k' a stî souwêye et k' est siervowe dins les amagnîs.

{{djermon}}
Li '''batreye di Ðiện Biên Phủ''' (prononcîz ''Dien Bien Fou''), c' est l' dierinne [[batreye (guere)|batreye]], k' a duré cåzu deus moes, del prumire guere d' Indochine; do 13 di måss å 7 di may 1954, dins l' Tonkin Sovrin (Hôt Tonkin).
 
L' årmêye [[France|francesse]], kimandêye på djenerå Navarre, a stî rtaenêye pås sôdårds [[Vietnam|vietnamyins]] do djenerå [[Võ Nguyên Giáp]].
 
Adon, les Francès ont leyî å raeze li colnijhaedje di l' Indochine.

On '''dinozôre''' (çou ki vout dire on '''foirt oujhea''', did la li noûmot '''foitoujhea'''<ref>atåvlé so Wikipedia dizo cogne «foirtoujhea» e 2019.</ref>), c' esteut ene sôre di [[biesse ås cronzoxhs]] ki poneut des [[oû]]s, et k' aveut å pus sovint des [[plome]]s, des [[coine]]s, et des houpetes a môde di coines sol dos. 

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; occitano-catalan &gt; '''catalan'''
----

[[File:Mycose inguinale.jpg|thumb|Diermifitôze e l' ayinne del djambe]]
Ene '''diermifitôze'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] ehåyî e [[2013]], sol parintêye etimolodjike diele / derme (did la li [[diftongaedje]] "iè", et li halcrosse voyale "i" come dins "borgu'''i'''mwaisse (did la dierm'''i'''fitôze); les ôtes bokets sont calkés a môde des sfwaits sincieus mots dins les ôtes lingaedjes</ref>, c' est ene [[micôze]] del [[pea]] cåzêye pa on [[tchampion microscopike]] del sôre des [[tchamosseures del pea]].

{{po|djupsyin|Djupsyin (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|djupsyin}}

{{Wiccionaire|toirdaedje}}
On '''toirdaedje di djonteure''' (on dit eto: '''toirtchaedje''', '''stoirtcheure''', '''foleure''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''15''' 102.</ref>, c' est cwand ene [[djonteure]] si toid.

{{po|Crantche|Crantche}}
{{Wiccionaire|Crantche}}
Li '''tropike del Crantche''', c' est forveyowe roye, a môde di [[ceke (djeyografeye)|ceke]] ki côpe li [[Dmeye Bole bijhrece]] e deus. 

{{Wiccionaire}}
L' '''åbon''' ou '''blanc bwès'''<ref>On dit eto:  tinre bwès, fås bwès, moirt bwès, prumî bwès [[FG100]] a "aubier"</ref>, c' est ene coûtche di tinre bwès metou inte li [[schoice]], eyet l' deur bwès.

{{Omonimeye}}
{{po|ourteye|Ourteye (discramiaedje)}}
les '''palivoles ås ourteyes''', c' est deus sôres di [[påwion]]s d' djoû ki leus [[halene]]s vinèt so les [[ourteye]]s
* [[rodjåsse palivole ås ourteyes]], avou bråmint dpus d' rodje, sol boird des aiyes) (''[[Aglais urticae]]'')
* [[noeråsse palivole ås ourteyes]], avou ene grosse noeråsse taetche sol mitan des aiyes) (''[[Vanessa atalanta]]'')

{{Wiccionaire}}
Li '''vuzion''', c' est li rcuvaedje påzès [[ouy]]s di des [[waches electromagnetikes]] del [[loumire]].

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Les '''plaiyofs''', dins on [[tchampionat]] d' [[fotbale]] (mins on l' pout fé dins des ôtes [[espôrt]]s), c' est on sistinme po fé rdjouwer inte di zeles les meyeusès ekipes del divizion onk al difén del såjhon classike (faze normåle). 

Li '''francès d' Brussele''' u '''brusselwès''' u '''brusler''' u co '''francès Beulemans''', c' est l' [[francès d' Beldjike]] come il esteut djåzé a [[Brussele (veye)|Brussele]], et k' i l' est co dins sacwants fiesses foclorikes.

{{Lka}} ''[[Ramexhnêye d' arimés e walon]].''
{{Wiccionaire|ramexhnêye}}
 [[Jules Vigneron]]) lijhåves a pårti del pådje 19 do scanaedje]]
Ene '''ramexhnêye d' arimés''' (on dit eto ene '''schorseye d' arimés''', on '''mexhon d' arimés''', ene '''schôtlêye di powinmes''', on '''cwåtron d' powinmes''', on '''rcoy do powezeyes'''), c' est on [[live (po lére)|live]] avou tos [[arimé]]s, do minme [[sicrijheu]].

{{po|pitite gazete|Pitite gazete (discramiaedje)}}
]] 

Li '''sidje di Damasse al deujhinme croejhåde''', c' esteut li såme decidé pol [[deujhinme croejhåde]] å concile d' Åke. C' esteut e moes d' djulete e [[1148]].

{{po|minousse|minousse (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|minousse}}

{{po|porea|porea}}
{{Wiccionaire|porea}}
Li '''porea''' u '''porete''' u '''poret'''<ref>po vey li spårdaedje, e 20inme sieke, di ces troes mots la, loukîz al mape [[PALW]] '''2''' 6.</ref>, c' est ene [[verdeure]] foirt corante dins les [[corti ås verdeures|cortis]].

On '''tins do passé''', el [[linwince]], c' est on [[tins d' codjowaedje]] k' a-st a vey avou des accions ki sont ddja fineyes.

Li '''waswådaedje''' u '''efoumaedje''', c' est l' souwaedje al foumire, del [[tchå]] ([[djambon]]), mins purade des [[pexhon]]s.

{{Wiccionaire}}

'''Belgica''' c' est l' no di deus bateas di rcweraedje [[Beldjike|bedjes]], li no ''Belgica'' c' est l' latén po ''Beldjike''.

Li '''boudisse''', c' est ene manire di moenner s' veye (on l' lome [[rilidjon]] u [[filozofeye]]) ki shût les acsegnmints då [[Bouda]]. 

{{Djermon}}

{{Wiccionaire}}
Li '''scolyince''' ou '''pedagodjeye''', c' est l' [[syince]] ki mostere les piceures po bén [[scole]]r les [[efant]]s (u les ôtes sicolîs).

{{Wiccionaire}}
Ene '''sitoelreye'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] askepyî diviè 2005 cial sol [[wikipedia walon]] (pårteye «Motî»).</ref>, c' est on troclet di [[stoele]]s, sovint ki croylèt ene imådje e [[stoelî]]. 

{{po|dråwe|dråwe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|dråwe}}

]]
Li '''hosmint d' tere do Hawse'''<ref>Paski l' miercorin et les pus gros damadjes estént dins l' [[province do Hawse]] (sicrît e francès do Marok «''Haouz''») .</ref> (e-n [[amazir]] ⴰⵏⴷⵓⴷⵉ ⵏ ⵍⵃⵓⵣ, andodi n lḥoz) ou li '''stombixhmint d' tere Marakech-Asfi'''<ref>Lomaedje so les [[Cmons d' Wikipedia]].</ref>, c' est on [[tronnmint d' tere]] k' a-st avnou li [[8 di setimbe]] [[2023]] on pô après 11 eures al nute dins l' [[Grand Atlasse]] ([[Marok]]).

[[Categoreye:Etraidance eternåcionåle]]
[[Categoreye:Roumaneye]]
L' '''operåcion viyaedjes roumins''', ci fourit ene operåcion d' aidance ås djins des [[viyaedje]]s del [[Roumaneye]], po k' i n' cwiténxhe nén leu coine, et s' aler retasler dins des grandès veyes.

'''L' avoz vs veyou passer ?''', c' est on [[cråmignon]] scrît pa [[Nicolas Defrecheux]] so ene [[air di muzike|air]] d' ene tchanson francesse «''Ha ! ha ! ha ! l’amour, que vous me tourmentez !''» 

[[Categoreye:Rûsseye]]
[[Categoreye:Lingaedjes]]
Li [[transliteraedje]] c'&nbsp;est l'&nbsp;manire di riscrire des mots ou on tecse sicrits dins èn alfabet diferin.

{{Aiwe|Ufrate||2.780||||Turkeye|[[Gofe Piersike]]|Sireye, Irak}}
L'&nbsp;Aiwe d'&nbsp;'''Ufrate''' (en [[arabe]] ''Forate'' (الفرات), e [[trouk (lingaedje)|trouk]] ''Firat'') est ene [[mouze (aiwe el mer)|mouze]] do [[Moyén Levant]], 2.780 kilometes longue, ki prind sourd el [[Tourkeye]], cori el [[Sireye]], po rdjonde li [[Tigue (aiwe)|Tigue]] e l'&nbsp;[[Irak]], et si rlomer ''[[Tchate el Arabe]]'', divant d'&nbsp;s'&nbsp;egoler dins l'&nbsp;[[Gofe Piersike]], sol cotoû d' [[Bassora]].

Li '''milet''', c' est ene sôre di plante ki dene des ptitès grinnes k' on sogne les moxhons d' gayole avou.

{{djermon Urope}}
'''Sint Petersbork''' ([[Rûsse]]: Санкт-Петербург, ''Sankt-Peterbourg''; elle a stî eto lomêye '''Petrograd''' (Петроград) di 1914 a 1924, eyet '''Leningrad''' (Ленинград) di 1924 a 1991) c' est li mwaisse-veye touristike del [[Rûsseye]].

[[File:Lever solea Sara1.JPG|thumb|Lever d' solo e dezert]]
Li '''lever do solea''' ou '''lever do slo''', c' est cwand l' [[solea]] aparexhe sol [[roye do cir]], å [[Levant (costé del Daegne)|Levant]], al [[pikete do djoû]], et apoirter li [[loumire]] so tere.

{{Wiccionaire}}

Ene '''bire di manaedje''', c' est ene [[bire]] k' on fwait por lu, e s' [[måjhone]].

]]
Li '''Cosmodrome di Baykonour''' (e [[rûsse]]: Космодром Байконур) est li cinte [[Rûsseye|rûsse]] d'&nbsp;enondaedje sipåciå.
I&nbsp;s'&nbsp;trouve e [[Kazaxhtan]], a pô près a 200&nbsp;km a l'&nbsp;ess del [[Mer d'&nbsp;Aral]], sol droete rive (å nôress) di l'&nbsp;Aiwe di [[Syr Darya]].

{{Lka}} [[Noice]]
{{Wiccionaire}}
[[File:Mariaedje comene.jpg|thumb|mariaedje civil bedje]]
Li '''mariaedje''', c' est èn assoçnaedje di deus grandès djins, classicmint èn ome et ene comere, ricnoxhou pal societé (estat u rlidjon u ambedeus). Ces deus djins la si metnut d' acoird po dmorer eshonne, et, å pus sovint, fé des efants et ls aclever.

{{djermon}}
L' '''Eglijhe catolike''' (on dit eto: li '''catolocisse'''), c' est ene coxhe do [[crustinnisse]] ki ricnoxhe l' otorité do [[Påpe]] di Rome so tos les creyants.

Li '''Djermale''', e-n [[asterlodjeye]], c' est l' [[planete (asterlodjeye)|planete]] des cis (cenes) k' ont skepyî inte li [[21 di may]] eyet l' [[21 di djun]].

{{Wiccionaire}}
[[File:LeuciscusLeuciscusSerpeling20.JPG|thumb|ene vindwesse dins l' aiwe]]
Li '''vindwesse''' u '''[[regnon]]'''<ref>[[ALW]] '''6''' p. 259.</ref> u '''[[raezoe]]'''<ref>[[S117]], d' on temoen pexheu di [[Bouyon]], dizo disfondowe "razoû".</ref> u '''[[grande dame]]''' u '''[[mônî]] årdjinté''', c' est on ptit [[pexhon]] des [[corantès aiwes]].

{{po|voye Sint-Djåke|voye Sint-Djåke (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Voye Sint-Djåke}}

Ene '''zonôze''', c' est ene maladeye ki les djins polèt atraper des biesses.

{{Wiccionaire}}
Ene '''sustantivire''', c' est ene [[troke di mots]] ki djouwnut el sintake del fråze come on [[sustantif]]. Par egzimpe pa [[sustantivaedje]] d' ene fråzlete. Ou pa [[aplacaedje]], pacô pa [[aplacaedje tîxhon]].

On '''sconte-siyonisse''', ene '''siconte-siyonisse''' (on dit eto : on, ene '''antissiyonisse''', c' est ene djin k' est disconte les idêyes do [[siyonisse]]. Dj' ô bén : ki les Djwifs soeyexhe rashonnés el [[Palestene (contrêye)|Palestene]] et åyexhe èn estat, todi e margaye avou ses vijhéns [[payis arabe|arabes]].

[[Categoreye:Walonreye]]
[[Categoreye:Flande]]
[[Categoreye:Lussimbork]]
{{djermon}}
Pådje po rashonner les dnêyes Wiki so les '''veyes et viyaedjes metous ådfoû del del Walonreye, mins djusse astok'''.

{{Wiccionaire|fouyton}}
On '''fouyton tévé'''<ref>Mot eployî dins les [[anêyes 1960]], dizo prononçaedje francès ''fëyton'', ''feuyton'' ([[S0]]), feuyeton ([[C106]]), pa stindaedje des [[fouyton]]s ki passént dins les [[gazete]]s; cist årtike cial do [[Wikipedia walon]] a stî ahivé e 2007 sol tite «fouyton al tévé».</ref> u on '''rîlêye-fime'''<ref>noûmot askepyî sol Wikipedia walon e 2019, po l' årtike «[[Modiene famile]]», po-z aconter li novea lomaedje e francès, dispu les [[anêyes 1980]] «''série''», lu-minme vinant kécfeye di l' inglès.</ref>, est on [[fime]] k' est mostré al [[tévé]] so sacwants bokets, et minme so sacwantès [[Rîlêye (fime)|rîlêyes]].

{{po|dint|dint (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|dint}}
[[File:Cross sections of teeth intl.svg|thumb|300px|(2) emay; (3) ivwere; (4) tchå dintrece; (23) oxhea dintrece]]
On '''dint''' po ene [[djin (biyolodjeye)|djin]], c' est l' [[dint|minme organe]] ki po les ôtès biesses.

{{Wiccionaire}}
[[File:Fotbalresse.jpg|thumb|djonnes fotbalisses po leu plaijhis]]
On, ene '''fotbalisse''', c' est ene djin ki djowe å [[fotbal]]. Gn a bråmint dpus d' omes ki d' comeres.

[[Categoreye:Istwere del Walonreye]]
[[Categoreye:Gueres]]
[[Categoreye:Principåté d' Lidje]]
[[File:Durnale Plake guere del vatche.JPG|thumb|Plake "guere del vatche" a [[Durnale]]]]
Li '''guere del vatche''', c' est come ça k' on-z a lomé ene [[guere]] des [[Walonreye|Walons]] inte zels, k' a ravadjî l' [[Condroz]] inte [[1275]] eyet [[1278]].

{{po|åwe|åwe}}

Li '''finwès'''<ref>purade ki «[[finlandès (lingaedje)|finlandès]]».</ref>, e finwès: '''''suomi'''''<ref>avou ene pitite lete, paski «Suomi» avou ene grande lete vout dire «[[Finlande]]».</ref>, c' est l' [[lingaedje oficir]] del [[Finlande]].<ref>avou l' [[suwedwès (lingaedje)|suwedwès]].</ref>

Li '''tcherbon d' fåde''' u '''tcherbon d' bwès''' u '''fåjhî'''<ref>[[C8]], [[G152]] tôme I p. 150.</ref>, c' est do bwès k' a ddja broûlé ene miete a houte di l' air, et ki rpout esse esprindou, tot dnant ene tcholeur come li [[hoye]]. 

[[Categoreye:Linwince]]
[[Categoreye:Lingaedjes]]
Èn etroclant lingaedje, c' est on lingaedje ki pout fé des grands [[etroclés mots]] avou totes sôres di [[morfinme]]s et [[croejhion]]s.

Èn '''apacse'''<ref>calcaedje di l' inglès «hapax», [[noûmot]] edvinté pa on lomé John Trapp e 1654 divins s' live «''Annotations upon the Old and New Testament''»; c' est ene [[scawaedje (linwince)|scawaedje]] do grek «ἅπαξ λεγόμενον» (''hápax legómenon'', volant dire «dit on seu côp»); vinou å walon pal voye d' on reployaedje do minme mot e francès</ref><ref>Riscrijhaedje sins H, come ci n' est nén on [[H prumrece]], et c' est on halcrosse H e francès; coron sins [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron|displouctaedje del troke di cossounes «KS»]], po wårder l' xhiltance do mwaisse mot et mete di l' adire avou «[[Wikt:passe|passe]]» et «[[Wikt:pake|pake]]», a môde di «[[Wikt:tecse|]]» u «[[Wikt:ficse|]]»; [[halcrosse E]] å coron pa dujhance ortografike eritêye do francès pal voye do [[sistinme Feller]].</ref><ref> atåvlé cial so Wikipedia e 2023, dedja trovåve dins {{Ran}} e 2022.</ref>, c' est on [[mot]] ki n' rivént k' on mier côp, aprume dins des [[vîs scrijhas]].

Li '''diccionairaedje'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] atåvlé so l' [https://moti.walon.org/dicc_esplicantD_DA.html#DIC l' esplicant motî] eplaidî do [[L' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]] (inte 2000 et 2003)</ref> u '''lecsicografeye'''<ref>calcaedje do mot eternåcionå.</ref>, c' est li scrijhaedje di [[motî]]s ou di [[motlî]]s bén ahessîs.

{{po|crikion|crikion (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Acheta-domestica-1.jpg|thumb]]

{{Wiccionaire}}

[[File:Dessén novelan amz-wa-ar-ary.jpg|thumb|400px|Dessinaedje d' efant pol novelan amazir dins 4 lingaedjes: [[walon]], [[kimon amazir marokin]] (2 scrijhas [[tifinar]]s), [[arabe marokin]] (a hintche) ey [[arabe]] classike]]
Li '''novelan amazir''', c' est l' prumî djoû di l' anêye do [[calindrî amazir]], ki respond å [[13 di djanvî]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
]]
Ene '''åvrûle''', c' est ene hôte [[håye]] ki mete ene [[måjhon]] et ses ahesses al coete do [[vint]].

{{Wiccionaire}}

'''Osasco''' c' est ene comene [[Braezi|braezilenne]] les 718.646 dimorants ([[2009]]).

{{Wiccionaire}}

{{Djermon}}
On '''djeu videyo''', c' est on [[djeu]] ki s' djowe sol [[waitroûle (éndjolike)|waitroûle]] d' ene [[copiutrece]], u d' ene tévé esprès avou ene djîsse-manote (''joystick''), oucobén sol [[waitroûlete]] d' on [[sûtifone]] u d' ene [[tåvlete éndjolike]].

{{Wiccionaire}}

{{dizo-tite|''Arnica montana''}}
{{Po|toubak|toubak (discramiaedje)}}
{{Po|ouy-di-boû|ouy-di-boû (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Arnica montana Atlas Alpenflora.jpg|thumb|Dessén del plante]]
[[File:Arnica montana MHNT.BOT.2011.18.5.jpg|thumb|''Arnica montana'']]

{{Wiccionaire}}
, e moes d' awousse 2008]]

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Medcene]]
[[Categoreye:Årtisyince]]
Li '''tchôcaedje di l' avala''', c' est cwand ene ene grosse biesse ([[tchivalidîs]] ou [[roemiant]]s) a-st avalé ene sacwè ki dmeure astok e mitan do [[buzea d' avala]].

Ene '''cintråle nawearinne''', u '''cintråle atomike''', c' est ene oujhene ki s' sieve di l' [[enerdjeye nawearinne]] po produre do [[corant electrike]].

<br clear="all" />
<div align="center">
{| id="toc" style="margin-top: 1em; width: 95%;" 
| 
! align="center" style="background: #ffd814; font-size: 95%; width: 100%;" | <div style="float:left;width:50px;">&nbsp;</div> '''[[Coisse Bedje]]'''
| style="border-collapse:collapse;" | 
|-
| align="center" style="background: #ffe560; font-size: 85%;" colspan="3"|
'''[[Rebanêye comene|Comene]]:''' | [[Li Panne]] | [[Koksijde]] | [[Noû-Pôrt]] | [[Middelkerke]] | [[Ostinde]] | [[Bredene]] | [[Li Cok]] | [[Blankenberge]] | [[Brudje]] | [[Knokke-Heist]]  <br />
'''[[Pitits Rebanaedjes|Pitits bans]]:''' <br /> [[Li Panne (pitit ban)|Li Panne]] <br /> [[Sint-Idesbald]] | [[Koksijde (pitit ban)|Koksijde]] | [[Ostdinkerke]] <br /> [[Noû-Pôrt (pitit ban)|Noû-Pôrt]] <br /> [[Lombarsijde]] | [[Westinde]] | [[Middelkerke (pitit ban)|Middelkerke]] <br /> [[Raversijde]] | [[Mariakerke]] | [[Ostinde (pitit ban)|Ostinde]] <br /> [[Bredene (pitit ban)|Bredene]] <br /> [[Vosseslag]] | [[Klemskerke]] | [[Li Cok (Hamtea d' Klemskerke eyet d' Vlissegem)|Li Cok]] | [[Vlissegem]] | [[Wenduine]] <br /> [[Blankenberge (pitit ban)|Blankenberge]] <br /> [[Zeebrudje]] <br /> [[Heist]] | [[Duinbergen]] | [[Alberstrand]] | [[Knokke]] | [[Li Zoute]] <br />
|-
|}
</div>
<includeonly>
</includeonly>
<noinclude>
</noinclude>
[[Categoreye:Flande]]

Li '''djeriès''', c' est èn accint do [[normand (lingaedje)|normand]] cåzé dins l' [[Iye di Djeri]].

{{djermon}}
Les '''Maronites''', c' est des [[crustinnisse|crustins]] ki sont purade e [[Liban]] et k' on cmincî a esse ene kiminålté diviè l' 7inme sieke. Leu no vént d' sint Maron, on [[moustî]] metou a Nonne d' Antioche, e Liban. 
Les Maronites s' ont raloyî ås [[catolike]]s romins XIIinme sieke. 
 
L' eglijhe maronite est moennêye pa on patriyåtche ki dmeure e Liban.

On rtrouve les mots '''[[:Wikt:tombe|tombe]]''', '''[[tomboe]]''' et '''[[tombale]]''' dins mwints [[toponimeye do walon|nos d' plaeces del Walonreye]]. 

[[File:Rei-Momo-Rio-de-Janeiro-2004.jpg|thumb|right|180px|Wagner Jorge Monteiro, Rwè Momo do cwarmea d' [[Riyo d' Djaneyiro]] e [[2004]].]]
[[File:Rei.momo.waldemar.1988.JPG|thumb|right|180px|[[Waldemar Esteves da Cunha]], Rwè Momo d' [[Santos]], avou l' royinne Mira, al [[mascaråde]] di [[1988]].]]

{{Wiccionaire}}
{{po=}}
[[File:Bocrê tchote.jpg|thumb|bocrê a ene båshele]]
On '''bocrê''' (on dit eto : on '''[[boton d' five]]''', on '''[[boton d' sori]]'''), c' est on setch boton k' on-z atrape so les [[lepe]]s, cwand on-z a del [[five]] u k' on-z est [[Wikt:strinde|strindou]].

{{Wiccionaire|Mondjoye}}
'''Mondjoye''' (e-n almand, dispu 1918, "''Monschau''", francès "''Montjoie''", coinreçmint e [[plat almand|plat]] ([[ripouwaryin]] {{?}}) "''Montche''"), c' est ene veye d' [[Almagne]], nén lon del [[Walonreye]], di l' ôte costé del [[Fagne]].

{{po|poytreye|poytreye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|poytreye}}
[[File:Årtisse tinaedje-astok poye poytreye.JPG|thumb]]
[[File:Poyete relijhaedje.jpg|thumb]]
L' alevaedje di poytreyes, c' est cand on tént des poyes, des dînes, des canårds ou des ôtes [[poytreye (sacwants oujheas)|poytreyes]].

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Li '''ramessaedje'''<ref>''ramèssèdje'' [[E1]], ''ramessihèdje'' [[E21]].</ref> u el '''ralaedje a messe'''<ref>''ralâtche a mèsse'', dins [[O98]] p. 10.</ref> u les '''rlevaedjes'''<ref>''r'luvadjes'', [[Cassetes Lucyin Mahin]], {{l°|5b}}, 1994; ''r'le̊vayes'', [[C61]] p. 778.</ref>, c' est ene ceremoneye [[crustin]]ne la ki l' [[payelinne]] (l' [[acoûtcheye]]), loukeye come impeure, si rapeure po poleur raler a [[messe]] avou les ôtès djins.

{{Wiccionaire|aclevåve}}
Ene '''aclevåve biesse''', c' est ene [[biesse]] k' on pout [[aclevaedje|aprovijhî eyet wårder]] dilé les djins po produre di l' amagnî u aidî a l' ovraedje u po amuzmint. 

{{po|djama|djama (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|djama}}
On '''djama''', c' est ene grande fiesse rilidjeuse, tantea k' on a on deujhinme djoû d' condjî, li [[londi d' fiesse|londi]] del fiesse. Li no e walon vént did la ([[bodje etimolodjike|bodje]] [[latén]] «''geminaculum''».

Li '''Pordjet d' antolodjeye des scrijheus e walon do Payis d' Hu''', come di djusse, c' est on pordjet d' [[antolodjeye]] des [[scrijheus e walon]] do payis d' [[Hu]], metou en alaedje pa [[Jean-Pierre Dumont]] e [[2006]]. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Syringe2.jpg|thumb|sirinke di plastike di 10 cécés]]
Ene '''sirinke''', c' est èn instrumint des [[docteur]]s ou des [[årtisse (vetrinaire)|årtisses]], k' on pike houte del [[pea]], po fé moussî ene [[drouke di farmacyin|drouke]] dins l' coir d' on malåde.

Les '''Druzes''', c' est des djins do [[Liban]], di Sireye et d' Israyel, ki shuvnut ene [[Islam|rilidjon muzulmande]], mins ki s' a houwé evoye di l' [[Islam chiyite]] e 11inme sieke, po shuve li voye des [[Ismayelisse|Ismayelîs]], bråmint pus lådje d' idêye, et pus filozofike.
 
Les Druzes do Liban fijhèt a pô près 250.000 djins. C' est ene foice politike, kel moenneu d' asteure, c' est Walid Djoumblate.

{{Djermon}}

Ene '''civilizåcion''', c' est l' eshonna di totes les dujhances et des ovraedjes d' ene metowe societé.

{{Wiccionaire}}

Li '''djindåmreye''', c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes. Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils.

{{Wiccionaire}}
[[File:ZNF691 Relative Protein Folding.png|thumb]]
Li '''biyotchimeye''', c' est l' [[syince]] ki studeye les [[reyaccions tchimikes]] ådvins des [[vicantès sacwès]]. 

[[Categoreye:Åres sins poure]]
[[Categoreye:Åres]]
[[File:Modern replica of a Swiss dagger.jpg|thumb|Pougnård swisse]]
On '''pougnård''', c' est on long coutea (a pô près 20 centimètres) ki côpe des deus costés.

Djivêye des 262 [[rebanêye comene|intités rebanêyes]] di Walonreye; avou les ancyins ptits bans k' elzès compôzèt metous adlé.

Li '''Guinêye-Conacri'''<ref>sifwaitmint lomêye po fé l' diferince avou l' [[Guinêye-Bissaw]] eyet l' [[Guinêye ecwatoriåle]]</ref> (pus courtinnmint, li '''Guinêye''', copuvite dins les ôtes lingaedjes), c' est on [[dislaxhî payis]] del [[Mîtrinne Afrike]].

[[Categoreye:Mousseures]]
[[Categoreye:Sitofes|*]]
Ene '''sitofe''', c' est on texhaedje di fis ki fwaiynut ene fene [[toele]], bråmint po fé des [[mousmint]]s.

L' '''adjinçaedje del fråze''' u '''sintake''' u '''emantchåjhe'''<ref>noûmot fwait sol [[cawete -åjhe]], 2017.</ref>, c' est on boket del [[linwince]] ki rwaite u ki dene des rîles po comint çki les [[mot]]s divnut esse metous onk padrî l' ôte, dins ene [[fråze]] u ene [[fråzlete]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Islam]]
[[Categoreye:Rilomés muzulmans|*]]

{{Djermon}}
 ey e-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]].]]
El '''tiki-taka''', c' est l' no d' ene tactike do [[fotbale]]. Li mot la a stî askepyî al mitan del [[Anêyes 2000|dijhnêye 2000]]<ref name=":0">https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Chili-hongrie-espagne-l-identite-de-jeu-existe-bien-en-football/811887</ref>, mins il a divnou peuprece tins d' el [[Anêyes 2010|dijhnêye shuvante]].<ref>https://books.google.com/ngrams/graph?content=tiki-taka&year_start=1800&year_end=2019&corpus=es-2019&smoothing=3</ref>

Les '''Contes des meye nutes et l' nute'''<ref>Manire di ratourner calké del tcherpinte arabe «الف ليلة و ليلة» (meye nutes ey ene nute); li tradujhaedje pa «meye ey ene» sereut [[må djhant]].</ref><ref>«Lès 1001 nûts d' Chè-èt-Razåde» ([[José Schoovaerts]]).</ref>, c' est on [[live (po lére)|live]] sicrît e-n [[arabe]] ki raconte les [[nute]]s d' ene sûtêye kimere lomêye Charazåde, ki parvént a wårder e-n alinne (dipus d' meye côps) on prince di [[Bagdet]] ki touwéve totes les cmeres ki [[coûtchént avou]] lu, al fén del [[nutêye]]. Kimint ? Tot lyi racontant des [[fåves do vî vî tins]] et les fé durer po k' ele ni soeyexhe nén foû ås [[aireurs]].

{{Wiccionaire}}
[[File:20130429Beinwell Horststuecker4.jpg|thumb]]
Li '''yebe di coixheure''' (u '''cråsse raecene'''; u '''orayes-d'-ågne''' u '''oraye-di-bådet''', u '''linwe-di-vatche'''<ref>Po mo des nos e walon, et leus accints, loukîz so [[G100]] a «''consoude officinale''».</ref>, c' est ene [[yebe ås maladeyes]], ki médeye les [[coixheure]]s.

[[File:Mannestés Tlita Od Hamdan.JPG|thumb|tapaedje-evoye di plastike dins on ptit bwès]]
Li '''mannixhance del nateure''' (on dit eto '''anichtance'''), c' est cwand on hene des [[mannixhance|mannestés]] dins les veyes, les bwès, les campagnes, les [[montinne]]s.

{{Wiccionaire}}
{{Taxobox biesse   | Agaesse | Сорока (Pica pica), Калининград.jpg | '''agaesse''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirbidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Pica'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Pica pica }}
{{Taxobox fén}}
[[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|''Pica pica pica'']]

[[File:Messe des Cendres Saint-Pierre-le-Jeune Strasbourg 5 mars 2014 03.jpg|thumb]]
Li '''mierkidi des cindes''' ou '''mierkidi maigue''', c' est l' prumî djoû do [[cwareme]] [[crustin]].

Li '''Setswana''', c' est on lingaedje d' [[Afrike nonnrece]] djåzé pa a pô près cénk miyons d' djins.

{{po|Tanganica|Tanganica (discramiaedje)}}
 
Li '''laetche Tanganica''', c' est ene [[laetche|grande basse]] di l' [[Afrike levantrece]] metowe inte cwate payis: li [[Tanzaneye]] å [[Levant]], li [[Zambeye]] a [[Nonne]], li [[Congo-Kinchassa]] å [[Coûtchant]] eyet l' [[Bouroundi]] å [[Nôr-ess]].

{{Wiccionaire|rampioûle}}
{{po|rampioûle|rampioûle (discramiaedje)}}

[[Categoreye:Ahesses di manaedje]]
[[Categoreye:Sitofes]]
{{po=}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Lys, Karin Beate Nosterud.jpg|thumb|Gordene]]
[[File:Man in Old Cochin - Kochi - India.JPG|thumb|gordene ki catche li purnea do dzeu leyî å lådje]]
Ene '''gordene'''<ref>les sinonimes '''ridea''' (''ridô''), '''tinteure''' (''tanture''), '''galreye''' (''galrîye'') shonnèt esse des [[calcaedjes do francès]]; li mot "gordene" est metou come vî dins l' [[motî Haust]], mins [[Marcel Slangen]] s' è rsieve dins ses tecses des [[anêyes 2010]]. Il foirt vicant eto do costé [[del Lovire]] (escrijhaedjes da [[Christian Quinet]]).</ref>, c' est ene bele grande [[toele]] ki pind padvant les [[fniesse]]s (veyou d' ådvins), po catchî l' ådvins et wårni ene [[måjhone]].

Ene '''divancete''' u '''prepôzucion''', c' est ene sôre di ptit [[mot]], ki s' mete pa dvant on [[sustantif|no]], on [[prono]], et minme èn [[adviebe]] u on viebe a l' [[infinitif]], u eto divant ene troclete di mots, et ki mostrèt li sôre di [[coplemint]] k' c' est.

Èn '''abdjade''' c' est on sistinme di scrijhaedje wice k' on note fok les [[cossoune]]s (al diferince d' èn [[alfabet]] wice k' on note eto les [[voyale]]s); les pus cnoxhous estant l' [[alfabet arabe]] eyet [[alfabet ebreu|ebreu]].
Li no ''abdjade'' (u ''abjad'') vént do vî ôre des letes do scrijhaedje arabe: alef, ba, jim, dal,...

[[Categoreye:Fenaesses]]
[[Categoreye:Toponimeye]]
{{Wiccionaire}}
Li '''reton''', c' est ene plante des [[fagne]]s, ene sôre di [[djonkea]].

[[File:Zacherlfabrik-IMG 0691.JPG|thumb]]
On '''boton al loumire''', u '''boton d' electrike'''<ref>boton d' l'élèctrique dins [[E170]] a «boton»</ref> pus coûtmint: on '''boton'''<ref>rastrindou uzaedje di «boton» ([[S0]])</ref> (on dit eto, setch calcaedje do francès, èn '''interupteur'''<ref>aveuri pa [[FC99]] & [[S0]]</ref>), c' est on ptit boton k' on tchôke dissu (des côps d' on costé pu d' l' ôte, kécfeye tot l' fijhant tourner) po esprinde u distinde ene [[loumire (lampe)|loumire]] u èn [[aparey electrike]].

{{Wiccionaire}}
[[File:1858 les émigrants du globe.jpg|thumb|Mape del bagance e 1858]]
[[File:Inmigrantes en el mundo número.jpg|thumb|Nombe di bagants so tote li Daegne di 1960 a 2010]]
Li '''bagance''' ou l' '''ebagance / abagance del djin'''<ref>[[Noûmots do walon]], 2007.</ref>, c' est cwand tote ene trope di djins endè va, eshonne et so les minmes trevéns, eviè èn ôte [[payis]].

{{po|air|air (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|air}}

{{djermon}}
{{Wiccionaire}}
Èn '''avocåt''' u on '''pårlî''', ene '''avocåte''' u ene '''pårlêyresse''', c' est ene djin ki di s' [[mestî]], disfind les ametous divins les [[tribunå]]s.

{{djermon}}
Ene '''dimeye cossoune''' ou '''dimeye voyale''', c' est des letes come [[w]] et [[y]] ([[son yod]]) e walon.

{{Wiccionaire}}
 po s' mestî]]Ene '''cwåte di vizite''', c' est ene pitite cwåte, sovint 9 so 5,5 cm lådje et hôte, k' ene djin k' est e [[comiece|handele]] u dins ene [[SNR]] dene a ses [[cande]]s u ses cousses por zels li poleur [[atôtchance|atôtchî]] pus åjheymint.

'''Yalta''' (sicrît parey e [[tatår di Crimêye]], [[ralfabetijhî]] e [[rûsse (lingaedje)|rûsse]] ey e-n [[oucrinnwès]], "Ялта"), c' est l' ene grande veye [[touristike]] del [[Crimêye]], sol [[Noere Mer]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Chevesne.JPG|thumb|]]
El '''tchivene''' (li '''tchvene'''), c' est on [[pexhon]] des [[doûcès aiwes]].

{{Wiccionaire|djuråd}}
{{Taxobox biesse   | Ritchåd u Djuråd | Garrulus glandarius 1 Luc Viatour.jpg | '''Garrulus glandarius - ritchå ou djirå''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirbidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Garrulus'' }}
{{Taxobox espece   | ''glandarius'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Garrulus glandarius L. }}
{{Taxobox fén}}
[[File:Garrulus glandarius rufitergum MHNT 232 Weymouth.jpg |thumb|'' Garrulus glandarius '']]

[[Categoreye:Politike]]
[[Categoreye:Administråcion]]
{{djermon}}
Ene '''tåvlotêye''' (on dit eto : ene '''comission'''), c' est ene troplete di djins ki s' atåvlèt po studyî ene pitite sacwè, bén aroyeye, k' on lzî a dmandé. Kî çki lzî a dmandé ? Ene [[SNR]], mins eto : on ministere, on govienmint (adon, on les lome voltî "[[Adjince do govienmint]]"). 

Li '''Licince di documintåcion libe di GNU''' (''GNU Free Documentation License'') u '''GFDL''', c' est ene [[abondroet|licince]] a môde di ''[[copyleft]]'' po fé do [[contnou å lådje]]. 

Ene plante diyoyike, c' est ene plante la k' les organe måye sont so on stok et les organes frumeles so èn ôte.

'''Pôve moxhe''', c' est ene viye [[tchanson e walon]], a môde di [[cråmignon]].

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
On '''såcloe''', c' est ene pitite [[usteye]] po såcler les [[crouwå]]s.

{{Wiccionaire}}
[[File:Thumbup.jpg|thumb|]]
Li '''pôce''', c' est l' [[doet]] del [[mwin]] k' et l' pus gros, et metou divintrinnmint.

Li '''tropike do Gadot''', c' est ene forveyowe roye metowe come on [[ceke (djeyografeye)|ceke]] sol [[Bole daegnrece]], et ki mostere la ki l' solea lût di scwere avou l' tere li [[21 di setimbe]]. C' est l' kiminçmint d' l' [[esté]] sol [[Dimeye-Bole nonnrece]].

[[Categoreye:Antibiyotikes]]
[[Categoreye:Årtisyince]]
Li '''florfenicol''', c' est èn [[antibiyotike]] del [[famile d' antibiyotikes|famile]] des [[fenicolî]]s, siervou aprume [[årtisyince|po médyî les biesses]].

{{Wiccionaire|borgogne}}

{{po|Cwåreu|Cwåreu (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Fonds d’ Cwåreu}}

{{djermon plante}}
Ene '''tomate''' u '''peme d' amour''', c' est on rodje [[frut]] ki vént d' ene plante do minme no. Mins, dins les amagnîs, li tomate est loukeye come [[verdeure]].

[[File:Tåvlea scolrece contråves.jpg|thumb|sacwants contråves (addjectifs & viebes)]]
On '''contråve''' u '''contraire''', el [[linwince]], c' est on [[mot]] k' a on sinse pår diferin do mot k' on ndè cåze.

{{Wiccionaire}}
[[File:300lx.jpg|thumb|left|rimetowe a on croyon-bik]]
Ene '''éndjolete''', c' est tote pitite [[copiutrece]] ki tént divins ene mwin.

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Médyince]]
On '''vî rméde''', c' est on [[rméde]] ki les djins fjhént dvinltins, avou des prodûts naturels.

Li '''corone des Avéns''', c' est ene [[uzance]] k' a ataké e l' [[Almagne]] e [[19inme sieke]], et si spåde après.

Ene '''tchanson d' Noyé''' (on dit eto ene '''[[Heye (discramiaedje)|heye]]''', c' est ene [[tchanson]] k' on tchante sol cotoû d' [[Noyé]], aprume tins del [[messe e meynute]].

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; '''aragonès'''
----

Li '''Perou''', c' est on payis d' [[Amerike nonnrece]].

Li '''Grande Notru-Dame''' (on dit eto : li '''Notru-Dame d' emey l' awousse''', li '''Notru-Dame d' awousse''', li '''Nosse-dame d' awousse''', li '''Cwénze d' awousse''', li '''Sompcion''')<ref>Po tote les alomåcions e walon del Grande Notru-Dame, alez s’ vey so l’ [[ALW]] '''3.''' p. 339 (notule 201).</ref>, c' est l' pus grande des fiesses a l' [[Aviedje Mareye]] dins l' rilidjon [[catolike]]. Ele si passe li [[15 d' awousse]]. Ele fiestixh li montaedje å cir di l' Aviedje.

{{po|houfêye|houfêye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|houfêye}}

[[File:Amnion.jpg|thumb|Inspectaedje di l' erî-fa d' ene djin]]
{{Wiccionaire}}
{{Wiccionaire|netieure}}
{{Wiccionaire|pureure}}
L' '''erî-fa''', c' est les ewalpeures di l' efant dins l' vinte di l' mere, ki vnèt foû après l' acoûtchmint. L' erî-fa, c' est ene pårteye do [[placinta]], avou les ôtes ewalpeures.

{{Wiccionaire}}
]]
[[File:Alauda arvensis - Eurasian Skylark XC482777.mp3|thumb]]
[[File: Alauda arvensis MHNT.jpg|thumb|'' Alauda arvensis '']]
L’ '''aloye''' (on dit eto : '''alôre''', '''ålouwete''')<ref>Po vey tos les nos e walon d’ l’ aloye, et la wice k’ on les djheut e 20inme sieke, alez s’ vey al mape [[A.L.W.]] '''8.'''32 ey el notule '''8.'''57.</ref>, c’ est on ptit [[oujhea]] ki tchante e montant å cir.

'''Laozi''' ('''Lao-tseu''', come transcrit e francès pa l' [[EFEO]]; e [[pinyin]] '''Lǎo Zi'''; e [[Chinwès (lingaedje)|chinwès]], '''老子''' çou ki vout dire "vî efant", "vî mwaisse" ou "mwaisse Lao", ou co '''Li Eul''', oudonbén '''Lao Tan'''), c' esteut on [[filozofe]] [[chinwès]] k' åreut viké 200 ans vî, eviè l’ [[6inme sieke divant Dj.-C.]] et acsegnî l’ djonne [[Confuciusse]].

Li '''sindrome d' ayenåcion parintrece''' ou '''di tapaedje a l' abat d' on parint''' ou '''di spanixhaedje d' on parint pa l' efant'''<ref>dji pinse ki "spanixhaedje" ni va nén; spani c' est ene sacwè d' normåle, di haiteye, on parint doet voleur ki ses efants si spanixhexhe eyet divni otonomes, l' ayenaedje c' est ene ôte sacwè : c' est nén naturel, c' est må-haitî, c' est ene patolodjeye ([[Pablo Sarachaga]], [http://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=792 so djåspinreye Berdelaedje])</ref>, c' est cwand èn [[efant]] d' on [[mariaedje|manaedje]] ki va a schîfesse, ou d' ene cope k' a [[divoirçaedje|divoircî]] espaitche a onk des parints del vey voltî, a cåze d' on tapaedje a l' abat do rbouté parint (ou parint tapé a l' abat) pa l' ôte (li stombiant ou mescoyant parint).

[[Categoreye:Amagnîs et aboeres walons]]
[[Categoreye:Boledjreye-påstedjreye]]
[[File:Goza.JPG|thumb|250 px|Bokets d'Gozåd]]
Li '''gozåd''', c' est ene [[påstedjreye]] avou deus coûtches di påsse, et des spotchîs fruts (u do [[poudingue]]) å mitan. 

[[File:Logo Renewable Energy by Melanie Maecker-Tursun V1 4c.svg|right|frameless]]
Le '''todi-poujhåve enerdjeye''' u l' '''nén spoujhåve enerdjeye''', u co '''ranouvlåve exhowe''', c' est ene [[enerdjeye]] ki n' si [[Wikt:spoujhî|spoujhe]] nén.

{{Wiccionaire}}
]]

On '''polipôre''', c' est on grand veyåve [[tchampion]] ki vént so les åbes malådes u crévés.

{{djermon}}
'''Moya Brennan''', di s' veur no '''Máire Ní Bhraonáin''', est ene tchanteuse k' a skepî li [[4 d' awousse]] [[1952]].

[[Categoreye:Codjowaedjes]]
[[Categoreye:Diyalectolodjeye walone]]
El '''riwaitant''' u li '''rwaitante''', ezès [[codjowaedjes do walon]], c' est l' 3inme djin do [[singulî]]. 

Li '''semaedje''', c' est l' metaedje di grinnes e tere, por zeles produre des dinrêyes di [[cinse]] u d' [[corti]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Walloon Parliament main entrance.jpg|thumb|Pårlumint del Walonreye, veyou del  citadele, avou [[Mouze]] padrî]]
On '''pårlumint''', c' est ene assimblêye di djins relîs do peupe e-n etir, ou d' ene pårteye des djins, k' ont des droets a pårt po çoula.

Èn '''antibiyotike aidant d' crexhance''', c' est èn [[antibiyotike]] metou dins les paxhons po les biesses di cinse, et k' [[aidant d' crexhance (biesses di cinse)|amidere leu crexhance]].

'''Vierton''' (la-minme ''Vîrton'', pus a Bijhe sol Gåme: ''Vièrtån'', ''Viértan''; fr: ''Virton''), c' est ene [[rebanêye comene]] di Walonreye, e payis gåmès.

Li '''Trokion''' u l' '''Cekion''' u li '''Poye''' u purade li «poye et ses poyons»<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz l' [[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=50 notule '''3''' 20]</ref>, c' est ene [[sitoelreye]] avou totès stoeles fijhant come ene troke.

{{Wiccionaire}}
 
Èn '''addjectif''', c' est on mot ki mostere ene sacwè so on no k' i va avou.

Li '''redjime di Vichy''', c' est on govienmint [[France|francès]] ki fjheut avou ls Almands tins del [[guere 1940-1945|guere di 40]].

{{Wiccionaire}}
On '''hôt-pårleu''' (on dit eto on '''baf'''), c' est ene usteye ki rafoircixh les sons.

{{Wiccionaire|Tchandleuse}}
[[File:0946 Das Fest Mariä Lichtmeß am 2. Februar in Sanok.JPG|thumb|Messe del Tchandleuse]]
[[File:Crêpe en train de cuire.jpg|thumb|Grosse vôte]]
Li '''Tchandleuse''' ou '''les Tchandeles''' u li '''tchandleur'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''3''' 191.</ref>, c' est ene [[fiesse]] [[catolike]] ki s' djoû, c' est l' [[2 d' fevrî]], dj' ô bén, 40 djoûs après l' [[Noyé]].

{{Wiccionaire|buk}}
{{po|buk|buk (discramiaedje)}}
{{po|bodje|bodje (discramiaedje)}}
{{po|beur|beur (discramiaedje)}}
Li '''buk''' u '''bodje''' u '''beur''' d' èn [[åbe]]<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''6''' 58.</ref>, c' est l' boket d' l' åbe ki va do [[stok (åbe)|stok]] al prumire [[coxhe (åbe)|coxhe]].

Li '''Marok''' (e-n arabe [[Wikt:المَغْرِب|المَغْرِب]], al-marhrib; , e [[cmon amazir marokin]], [[Wikt:ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ|ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ]], lmerhrib), c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Afrike bijhrece]] (li ci l' pus å [[Coûtchant]], did la si no<ref>e-n [[arabe]], «al-marhrib», ça vout dire «Li Coûtchant».</ref>). 

{{Wiccionaire}}
[[File:Man consults with pharmacist.jpg|thumb]]
On '''farmacyin''', ene '''farmacyinne''' (davance èn '''apoticåre'''), c' est ene djin ki vind des [[drouke di farmaçreye|medicamints]], et motoit ls aprester lu-minme.

Li '''mildiou del vegne''', c' est on [[mildiou]] k' acsût les [[vegne]]s.

{{po=}}
[[File:Belgium national football team World Cup 2018.jpg|thumb|Ekipe del cope daegnrece 2018]]
Les '''Rodjes Diåles''', c' est li [[Såvadje no|spot]] di l' ekipe nåcionåle di [[fotbale]] del [[Beldjike]]. Ç' est ossi li spot dès djouweus d' [[Manchester United FC]] (''[EN] Red Devils''). 

{{Dizo-tite|''Les Héros du gazon''}}

Li '''Sloveneye''' ou l' '''Esloveneye''' (e [[slovinne]] '''Slovenija'''), c' est on [[Estat]] d' [[Urope]] eyou çk' on cåze [[eslovinne (lingaedje)|eslovinne]]. 

Li '''påpire''', c' est ene [[pea]] ki vént rcovri les ouys totes les sacwants [[sgonde]]s, et les frexhi. 

Li '''vintche''', c' est ene plante des bwès, avou des bleuw-måvès fleurs, ås cénk [[petale (fleur)|petales]]. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Hillview Farms red peppers.jpg|thumb|rodje sôre]]
Li '''poevron''', c' est ene sôre di [[verdeure]] k' on cotaeye dins totès sôres di plats po ls assåjhner.

{{Wiccionaire|feri}}
On '''feri''', c' est on [[batea]] ki pout tcherdjî des [[oto]]s et des [[camion]]s.

Li '''fotsåle'''<ref>[[spotchî aplacaedje]] di « fotbale di såle »; [[noûmot do walon|noûmot]] eplaidî pol prumî côp cial sol [[Wikipedia walon]] e 2020.</ref> u '''foutsale'''<ref>[[calcaedje (linwince)|calcaedje]] di «''futsal''» on maxhaedje d’ [[espagnol]] et d’ [[portuguès]]; li son del lete «u» do portuguès u d' l' espagnol est rindou pa «ou» e walon; [[noûmot do walon|noûmot]] eplaidî pol prumî côp e 2023 e l' [[Rantoele-gazete]].</ref>, lomé ossu '''minifotbale''', pus coûtmint '''minifoute'''<ref>Rimetaedje e scrijha walon di s' no corant e [[francès d' Walonreye]] «minifoot».</ref>, c' est ene sôre di [[fotbale]] ki s' djowe dins ene såle di spôrt.

{{po=}}
'''Tchantchès''' (ki si scrijheut ''Chanchès'' u ''Chanchet'' [[sistinme di dvant Feller|disk' å cminçmint do 20inme sieke]]), Prince di [[Djudla Mouze]], c' est ene [[popinete di bwès]], ki rprezinte li [[Lidje|Lidjwès]].

On '''ploncaedje''' (on dit pus spepieuzmint '''ploncaedje e l' opinion'''), c' est ene [[inkete]] atuzlêye sincieuzmint, wice k' on dmande åzès djins leus idêyes, et ndè rsaetchî les frecwinces des responses.

{{Lka}} [[Croejhete di l' arabe marokin]]
 
 

[[Categoreye:Islam]]
Les '''mouhaddites''', c' est les sincieus [[muzulmans]] k' ont rashonnés les [[dijhêye da Mawoumet|djhaedjes do profete Mawoumet (hadites)]], tot ls acertinant, et lzî dner on gré di ricnoxhance.

{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">'''Christen-Democratisch & Vlaams'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Prezintaedje'''
|-
|Askepiance
|2001
|-
|Politike coleur
|[[Orandje]]
|-
|Prezidint
|[[Joachim Coens]]
|-
|Payîs/
Redjons
|{{BEL-d}} [[Beldjike]]
- {{VLA-d}} [[Flande]]

On '''patrimoenne nén aduzåve''', c' est ene pîce del [[tuzance]]u del [[vicance]] d' on metou peupe u d' ene dinêye kiminålté, et k' on n' pout nén mostrer dins on [[muzêye]] (k' on n' pout nén aduzer, djonde avou ses mwins).

{{Wiccionaire}}
[[File:Pieter Bruegel d. Ä. 011.jpg|thumb|Noices pondowes di Breuguel]]
Ene '''noice''' ou '''des noices''', c' est l' fiesse k' on-z adjinçnêye a l' ocåzion d' on [[mariaedje]].

On djåze di '''dominne publik''' po les [[abondroets d' oteur]] cwand ces-ci disparexhnut pår, et k' tolminme kî si pout siervi d' ene metowe ouve d' årtisse, come ça lyi plait.

'''Betleyem''', c' est ene veye di [[Palestene]], 10 km lon, a [[Nonne (costé del Daegne|Nonne]] di [[Djeruzalem]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
{{Lka}} «[[poytreye (discramiaedje)]]»

{{Wiccionaire|Braezi}}
Li '''Braezi''', c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Amerike nonnrece]].

Do '''tchåssî floyon'''<ref>«floyon tchåssî» [[E34]].</ref> u del '''dorêye å pudingue''', c' est do [[pudingue]] prezinté so del påsse ås [[dorêye]]s.

Li '''tiyoû ås ptitès foyes''', c' est ene sôre di [[tiyoû]] avou des ptitès [[foye]]s.

[[File:Brusthaare.JPG|thumb|Poyaedje del pwetrene]]
On '''poyaedje''' ou '''pwel''' ou '''poy''', c' est on fistou d' [[keratene]] ki crexhe sol pea des djins et des [[biesses ås tetes]]. On [[tchvea]] est conté come on poyaedje.

Li '''cervoejhe'''<ref>[[noûmot do walon]] atåvlé sol {{Ran}} l° 105, bontins 2023, p. 7.</ref> u l' '''cervwesse'''<ref>Calcaedje pus setch do minme mot francès.</ref>, c' esteut ene [[abwesson]] fwaite pa les [[gålwès]] avou do [[oidje]] u do [[frumint]] djårné (dedja lomé [[brå (birreye)|brå]]).

[[Categoreye:Toponimeye]]
{{djermon}}
'''Pådje do mot "tchene" et ses parints el toponimeye del Walonreye'''

Ene '''peticion so les fis''', c' est ene [[peticion]] ki les [[cibernaivieu]]s vegnnut siner so ene [[waibe (Daegntoele)|waibe]] fwaite esprès po çoula.

Ene '''gazete éndjolike''', c' est ene gazete ki parexhe sol [[Daegntoele]].

L' '''Alambra''' {{odio|Wa l' Alambra.ogg|lang=wa}}, c' est on rlomé [[tchestea]] d' [[Gurnåde (Espagne)|Gurnåde]] (e l' [[Espagne]]), k' a siervou d' fôrturesse et d' palå ås [[emirat d' Gurnåde|rwès d' Gurnåde]].

On '''cascagnî''', c' est èn [[åbe]], nén foirt corant el [[Walonreye]], ki dene des '''cascagnes''', bounes a magnî.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{po|Walonreye|Walonreye (discramiaedje)}}
Li '''Beldjike romande''' u '''Beldjike romane''' u '''Walonreye romande''', c' est l' boket del [[Walonreye]] la k' les vîs lingaedjes do payis estént di stok [[lingaedje roman|roman]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Belgium volleyball women national team 02 - FIVB World Championship European Qualification Women Łódź January 2014.jpg|thumb|ene ekipe di Beldjike di cmeres e 2002]]
Li '''volebale''' ou '''volebal''' ou '''volè''', c' est on [[spôrt]] ki s' djowe deus ekipes di shijh djouweu(se)s ene conte l' ôte, avou on filet tinkyî deus metes hôt inte les deus.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Usteyes]]
[[Categoreye:Bedots]]
[[File:Foixhes tancea mwin.jpg|thumb|foixhes tinowes e tancea del mwin]]
Des '''foixhes''', c' est ene grande [[cizete]], avou ene binde d' acî inte les deus lames, ki fwait rsôrt, po [[tondaedje des berbis|tonde]] les [[berbis]].

[[Categoreye:Walonreye]]
[[Categoreye:Flande]]
[[Categoreye:Lussimbork]]
{{djermon}}
Pådje po rashonner les dnêyes Wiki so les '''veyes et viyaedjes metous ådfoû del del Walonreye, mins djusse astok'''.

Li '''rascråwance''', el [[minêyolodjince]], c' est l' nombe totå di [[malåde]]s a on metou moumint, u so ene metowe termene, rimetou å nombe totå di djins u d' biesses so on aroyaedje diné (comene, province, payis, Daegne etire; po les biesses: sitåve, pouytreye, waidiant tropea).

'''Vierton''' (la-minme ''Viertån'' fr: ''Virton''), c' est ene [[veye]] di Walonreye, k' a divnou ene [[Vierton|rebanêye comene do minme no]], e payis gåmès.

{{Wiccionaire|clå}}
{{po=}}

Li '''decatlon''' ou '''dijhespôrt'''<ref>Calcaedje di l' almand "zehnkampf", [[noûmot do walon|noûmot]] askepyî so [[Wikipedia walon|Wikipedia]] e 2016</ref>, c' est on [[spôrt]] avou dijh diferinnès diciplenes.

[[Categoreye:Årtisyince]]
[[Categoreye:Protozowaires]]
[[File:Cocsidiôze boigne boyea2.jpg|thumb|Cocsidiôze do boigne boyea (polets)]]
Les '''Coccidiôzes''', c' est des maladeyes cåzêyes pa des [[protozowaire]]s k' on lome '''coccideyes'''.

On '''teleferike''', c' est on sistinme di rmontêye et di ridschindaedje des djins et d' ledjirès ahesses inte deus ponts metous a deus hôteurs foirt diferinnes.

Li '''Federåcion d' Rûsseye''' ([RU] Российская Федерация, ''Rossiyskaya Federatsiya'' {{Prononçaedje|Ru-Rossiyskaya_Federatsiya_Rossiya.ogg}}), ou '''Rûsseye''' ([RU] ''Россия'', ''Rossiya''), c' est on payis d' [[Urope]] et d' [[Azeye]].

:''Loukîz eto a [[Djivêye des nos di dmorants des viyaedjes del Walonreye]].
Li '''no di dmorant''' (on dit eto : '''no di dmanant'''), c' est l' no des djins ki dmorèt dins on [[hamtea]], on [[viyaedje]], ene [[veye]], ene [[contrêye]], on [[payis]], on [[continint]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Dessén viebes.jpg|thumb]]
Li '''viebe'''<ref>Riwalnijhaedje do francès «verbe» siervant on [[diftongaedje]] foirt corant el [[fonolodjeye]] do walon</ref>, c' est l' [[mot]] k' est l' soûmint d' ene [[fråze]] u d' ene [[fråzlete]]. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Alpispa (Motacilla cinerea canariensis)♂.jpg|thumb|]]
On '''hosse-cou''' ou ene '''hosse-cawe''', c' est on [[moxhon]] avou ene longue cawe, k' i hosse tofer cwand il est a tere.

Li '''Årdjintene''', c' est on payis d' [[Amerike nonnrece]].