[[Categoreye:Terorisse]]
[[Categoreye:Rascråwes uminnes]]

[[File:Kessim praying.jpg|thumb|[[Curés falachas]] d' Israyel ki djhèt leu priyires po les Falachas moirts e Soudan, sol voye di l' egzôde]]
[[File:Ethiopie-falasha.jpg|thumb|Sipårdaedje des Falachas e l' Etiopeye (vete coleur)]]
On '''Falacha''', c' est on [[djwif]] d' [[Etiopeye]]. 

Ene '''perifråze''', c' est ene manire di dire on mot compliké, sovint tecnike u [[absitroet]], tot l' esplicant avou des [[mot]]s pus simpes.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}

{{djermon Afrike}}

On '''posse di tévé''' u ene '''televuzion''' u ene '''tévé''' ([[camaerådreçmint]] ossu: ene '''boesse ås imådjes''' u ene '''bawete'''), c' est ene aparey po rwaitî l' [[televuzion]].

Li '''flamenco''', c' est ene danse [[Espagne|espagnole]], la k' el danseuse u l' danseu clatche a daegne avou ses talons.

{{Lka}} [[tins (croejhete)]]
:''[[Tins|Discramiaedje des årtikes avou l' mot "tins"]]
On '''tins d' codjowaedje''', c' est ene sôre di '''ridant''', la k' on rindje les '''[[codjowaedje|codjowas]]''' d' on metou [[viebe]], a totes les [[djin (croejhete)|djins]], mins a on metou [[môde (codjowaedje)|môde]], on metou [[tins (croejhete)|tins]] ey ene metowe [[vwès (codjowaedje)|vwès]].

{{Dizo-tite|''Atlas sonore des langues régionales de France''}}
{{po|Atlasse des lingaedjes di France|Atlasse des lingaedjes di France (discramiaedje)}}
Li '''Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' pattavå'''<ref>Å cmince, cwand gn aveut k' el France et les payis vijhéns, c' esteut «Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' '''avår la'''»</ref> — sovint pus courtinnmint, li '''Djåzant Atlasse''', ucobén: li '''Dvizant Atlasse''' —, ki s' no e francès, c' est '''''Atlas sonore des langues régionales de France''''', c' est ene [[waibe (Daegntoele)|waibe]] la k' on a metou dipus d' cint céncwante ponts del France et des payis totåtoû (inte di zels li [[Beldjike]], [[Walonreye]] et [[Flande]]). 

{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">'''Damso'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Idintité'''
|-
|Veur no
|[[William Kalubi Mwamba]]
|-
|Nexhance
| - [[10 di may]] [[1992]]
- [[Kinchassa]] ([[Zayire]])
|-
|Nåcionalité
|{{BEL-d}} [[Beldjike|Beldje]]
|}
'''Damso''' (kécfeye lomé eto, d' es sobricot : '''Dems'''), c' est on [[Rappigne|rappeu]] bedje del [[redjon d' Brussele]], k' aveut nexhou el [[Zayire]] (ancyin [[Congo-Kinchassa]]).

[[Categoreye:Tcheriaedjes]] 
[[Categoreye:Areyonotike]]

{{Wiccionaire|ezès}}
'''Pådje del divancete "ezès" et ses disfondowes el toponimeye do walon'''

{{po|raecene|raecene (discramiaedje)}}
{{po|carote|carote (discramiaedje)}}

{{Djermon}}

[[File:Fasciola hepatica.jpg|thumb|dewe maweure]]
Li '''grande dewe do foete''', c' est on [[formagnant]] k' atake li [[foete]] des [[roemiant]]s (aprume, les [[bedots]], mins eto les [[vatche]]s), et ki s' pout atraper des [[djin (biyolodjeye)|djins]].

{{po|salåde|salåde (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|salåde}}

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Braezi]]
[[Image:LogoUFG.jpg|right|thumb|220px]]
L' '''Universidade Federal de Goiás''', c' est l' [[univiersité]] d' [[Goiânia]], e [[Braezi]].

{{po=}}
{{Wiccionaire|Rome}}

{{Wiccionaire}}

'''Sibiu''' (en [[almand]] '''Hermannstadt''', e [[hongrwès]] Nagy-''Szeben'') est ene veye del [[Roumaneye]], mwaise-veye do distrik di [[Sibiu (distrik roumin)|minme no]], el redjon del [[Transilvaneye]].
E [[1992]] elle a-st ene populåcion di 169.696 dimorants (3% d'&nbsp;almands)

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

Li '''tropike do Gadot''', c' est ene forveyowe roye metowe come on [[ceke (djeyografeye)|ceke]] sol [[Bole daegnrece]], et ki mostere la ki l' solea lût di scwere avou l' tere li [[21 di setimbe]]. C' est l' kiminçmint d' l' [[esté]] sol [[Dimeye-Bole nonnrece]].

{{Wiccionaire}}
]]
 di [[Rotchfoirt]]]]
Ene '''couyonåde''' (on dit eto: ene '''[[fåve]]''', ene '''boûde''', ene coye, ene crake, ene [[paskeye]], ene rirêye, ene minte), c' est ene istwere po rire, k' on raconte pattavå dins on on payis. 

[[File:Pesse bedots souwêye nåze.jpg|thumb|Souwêye nåze ki ristope les narenes]]
:''[[pesse|Discramiaedje di tos les eployaedjes do mot "pesse"]]
Li '''pesse des bedots et des gades''', udonbén '''pesse des ptits roemiants''', c' est ene maladeye k' acsût les [[bedots]] et les [[gade]]s e l' Afrike (inte les [[tropike]]s) eyet li [[Moyén-Levant]], disk' a l' [[Inde]]. Portant, e 2008, elle a stî declarêye pol prumî côp houte do [[Tropike del Crantche]], so l' [[Afrike bijhrece]] (å [[Marok]])<ref>http://www.oie.int/wahid-prod/reports/en_imm_0000007212_20080723_152013.pdf.</ref>.

L' [[oraye di Djuda]] est on magnåve tchampion [[saprofite]] ki vént tot do long di l' anêye so les bwès moirts ou les bwès vicants ki flåwixhèt. 

Li '''rawia'''<ref>sorlon [[Raymond Mouzon]], dins on pretchmint d' ene [[messe e walon]] a [[Libråmont]]; nén dins [[S24]]; nén rprins dins l' [[live Doppagne so les tolus del Walonreye]].</ref>, c' est on [[crodjambot]] ki dmeure dins les cåves.

Li '''Setswana''', c' est on lingaedje d' [[Afrike nonnrece]] djåzé pa a pô près cénk miyons d' djins.

{{Wiccionaire}}
[[File:Syringe2.jpg|thumb|sirinke di plastike di 10 cécés]]
Ene '''sirinke''', c' est èn instrumint des [[docteur]]s ou des [[årtisse (vetrinaire)|årtisses]], k' on pike houte del [[pea]], po fé moussî ene [[drouke di farmacyin|drouke]] dins l' coir d' on malåde.

{{po|Les Troes Rwès|Les Troes Rwès (discramiaedje)}}

[[Categoreye:Atôtchance]]
[[Categoreye:Imprimreye]]
[[Categoreye:Reclames]]
[[File:Rassenfosse-affiche.jpg|thumb|150px|left|Pordjet d'afitche da [[Armand Rassenfosse]] avou on tecse e walon]]

{{po|braket|braket (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|braket}}

On '''sindrome''', c' est ene troclêye di [[sene (medcene)|senes]] et di dnêyes [[minêyolodjike]]s ki vont todi eshonne, et ki permetnut di defini ene novele [[maladeye]], sovint k' on n' kinoxhe nén bén s' cåze, å cminçmint, todi.

On '''dodobe mot''', c' est on mot la k' on rdobele li prumire [[sillabe]]. End a bråmint e walon.
 
Les dodobes mots provnèt sovint do [[motlî d' efant]].
 
Des ôtes côps, il ont ene rafoircixhante idêye, mais sovint fotante. 
 
Les dodobes mots rishonnnut å [[rafoircixhant repetaedje d' on mot]].
 
On dodobe mot n' est nén l' minme k' ene [[ridoblete]], la kel minme mot est repeté, mins dins deus lingaedjes diferints, u dins deus liveas d' evolucion diferins do minme lingaedje.
 
== Sacwants dodobes mots d' efants ==
* [[Wikt:meumeure|meumeure]]
* [[Wikt:cacafougna|cacafougna]]
* [[Wikt:moman|moman]], [[Wikt:popa|popa]]
* [[Wikt:djodjowe|djodjowe]]
* [[Wikt:doûdoûce|doûdoûce]]
* [[Wikt:beabea|beabea]]

{{Wiccionaire-lives|JMtdt}}

{{po|Congo|Congo (discramiaedje)}}

{{Wiccionaire}}
On '''ride-cou''' u '''ride-so-s'-cou''' (eto: on '''tobogan'''), c' est on [[djeu]] d' [[efant]] la k' djouweus montnut so ene pitite schåle, po-z avni so èn apas, pu s' leyî rider, so leu cou, tot do long d' ene plantche avou des boirds po les waeranti.

{{po=}}
{{Wiccionaire|fritche}}
[[File:Fries with mayonnaise.jpg|thumb|left|fritches di restorant abeye-abeye]]
[[File:Frituur fries frikandel mayo curry ketchup (cropped).jpg|thumb|Cahote di fritches avou ene såcisse]]
Des '''fritches''' ou '''frites''', c' est des ptits bastons d' [[crompire]]s cûts dins del [[cråxhe]] ou dins d' l' [[Ôle po magnî|ôle]].

{{Listen|filename=Wa Bondjoû vijhene.ogg|title="Bondjoû vijhene"|description=(prumî coplet, [[prononçaedje zero-cnoxheu]])}}

[[File:Black-headed wagtail.jpg|thumb|]]
[[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.44.jpg|thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla flava'']]
Li '''djaene hosse-cou''' (ou '''djaene hosse-cawe''', ou '''[[djaenisse]]'''), c' est on [[hosse-cou]] avou on djaene ploumaedje . 

Li '''djindåmreye''', c' est ene institucion k' est tcherdjeye di fé respecter li lwè avå les voyes. Elle n' a l' droet d' aduzer ki les civils.

{{Wiccionaire}}
[[File:Mante rilidjeuse.JPG|thumb|ene mante rilidjeuse, presse a crever, ki s' a vnou rabate so èn ouxh di fier]]
Li '''mante rilidjeuse''', c' est èn [[inseke]] ki djond ses pates di dvant, a môde d' ene djin ki [[priyire|preye]].

[[Categoreye:ONU]]
{{djermon}}
L' '''Assimblêye djeneråle di l' ONU''' oubonbén '''mwaisse raploû d' l' ONU''', c' est on raploû des rprezintants a l' [[Organizåcion des Nåcions uneyes|ONU]] di tos les payis mimbes.

[[Categoreye:Administråcion]]
[[Categoreye:Bastimints]]
[[Categoreye:Beldjike]]
[[File:Plake Hesta.JPG|thumb|Plake e walon sol måjhon-comene di Hesta]]
Li '''måjhon-comene''', c' est on [[bastimint]] la k' gn a l' administråcion del [[comene]] (el [[Beldjike]], les [[ancyins ptits bans]] pu, après 1977, les [[rebanêyès comenes]]).

]]
On '''motî walon so les fis''', c' est on [[motî walon]], aprume on [[motî walon-francès]], k' on pout aler loukî dsu [[motî so les fis|sol Daegntoele]].

Li '''sorpwès''', c' est cwand ene djin peze dipus k' ene ni divreut.

[[Categoreye:Rilomés Walons|*]]
[[Categoreye:Walonreye]]
[[categoreye:Rilomêyès djins|Walons]]
On '''rlomé Walon''', ene '''rilomêye Walone''', c' est ene djin k' est cnoxhowe lon et lådje, purade après 1830, et ki provént del [[Walonreye]] d' asteure.

[[Categoreye:Usteyes]]
[[Categoreye:Bedots]]
[[File:Foixhes tancea mwin.jpg|thumb|foixhes tinowes e tancea del mwin]]
Des '''foixhes''', c' est ene grande [[cizete]], avou ene binde d' acî inte les deus lames, ki fwait rsôrt, po [[tondaedje des berbis|tonde]] les [[berbis]].

{{Wiccionaire|prandjloe}}

[[File:Logo Renewable Energy by Melanie Maecker-Tursun V1 4c.svg|right|frameless]]
Le '''todi-poujhåve enerdjeye''' u l' '''nén spoujhåve enerdjeye''', u co '''ranouvlåve exhowe''', c' est ene [[enerdjeye]] ki n' si [[Wikt:spoujhî|spoujhe]] nén.

{{Wiccionaire|Bôdrindje}}
'''Bôdrindje''' (F. ''Botrange'', almand ''Bodrange''), c' est on [[hamtea]] del [[Rubiveye]].

[[Categoreye:France]]
{{po|Tieraxhe|Tieraxhe (discramiaedje)}}
[[File:Thiérache localization.jpg|thumb|Eplaeçmint el Grande Tieraxhe el France]]
Li '''Grande Tieraxhe''', c' est on boket naturel del [[France]], metou å dbout del [[Tieraxhe (Walonreye)|contrêye do minme no]] el [[Walonreye]].

[[File:Oteurs walons annouwaire1934-rac.jpg|thumb|Annouwaire des "Oteurs walons", 1934]]
Èn '''annouwaire''' u ene '''annouwaire''' d' ene [[soce di scrijheus]], c' est on [[live (po lére)|live]] ki rexhe tos les ans, avou des [[scrijhaedje]] des soçons.

Li '''påsse po-z assaetchî les pexhons''' u '''påsse ås pexhons''', c' est ene sôre di [[:Wikt:påsse|påsse]], k' on fwait avou del foite tere, des amagnîs (farene di tchå), kécfeye des [[vier]]s u des [[molon]]s. On ndè fwait des pezantès boles, come ene bale di [[tenisse]].

L' '''Oucrinnwès''', c' est l' lingaedje di l' [[Oucrinne]] k' a divnou [[lingaedje oficir|oficir]] après l' [[disrashonnaedje di l' URSS]].

'''Pådje so l' istwere del bire'''

[[Categoreye:Mousseures]]
On '''vantrin''' (on dit eto : on '''dvantrin''', on '''cindrén''', on '''schô''', on '''schorsoe''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''5''' 94.</ref>, c' est ene [[mousseure]] k' on mete padvant, dissu les ôtes po n' les nén manni tot-z [[ovraedje|ovrant]].

{{po|Noyé|Noyé (discramiaedje)}}
{{po|Sint-Nicolai|Sint-Nicolai}}

:''[[Rivuwe (discramiaedje)|Discramiaedje des sinses do mot "rivuwe"]]

On '''ronxhî''', on '''ronxhi''', on '''ronxhisse''' ou ene '''ronxhire''', c'est ene plaece la k' i gn a toplin des [[ronxhe]]s, ki c' est å pus sovint des [[meuronî]]s. 

{{Wiccionaire|bele-dame}}

[[Categoreye:Carolindjins]]
[[Categoreye:Rilomés sôdårds]]
[[File:Carolus-Martell.jpg|thumb|]]
'''Tchåle al Mayote''', c' esteut on [[mwaire do palå]] des [[rwès flairants]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Os de Chagrin Passepied.jpg|thumb]]
Li '''passe-pî''', c' est ene sôre di viye [[danse]] di l' l' [[Årdene]].

{{po=}}
'''Rodje Bounete''' u '''''Rodje Bonete''''' (on dit ossu '''Rodje Bounet''' u ''Rodje Bonet''), c' est on [[crodjambot]] del [[Fåmene]] ki dmeurreut purade dilé les aiwes, come l' [[Ome å havet]]. Mins on l' pout eto rtrover ôte pårt, metans dins li spexheur come li [[Spetin]].

Les '''Sunites''', c' est ene coxhe di l' [[islam]] ki, houte di l' [[Alcoran]], croet al "Sunna", ene ramexhnêye di paroles, d' acsegnmints u d' faitindjes do profete [[Mawoumet]].

{{po=}}
[[File:Belgium national football team World Cup 2018.jpg|thumb|Ekipe del cope daegnrece 2018]]
Les '''Rodjes Diåles''', c' est li [[Såvadje no|spot]] di l' ekipe nåcionåle di [[fotbale]] del [[Beldjike]]. Ç' est ossi li spot dès djouweus d' [[Manchester United FC]] (''[EN] Red Devils''). 

{{Djermon}}

[[File:Zefzof fleurs foyes 3eyn Tamelest.JPG|thumb|blåwès foyes, fleurs et fruts]]
Li '''blåw toubak''', c' est ene plante ki crexhe come on ptit [[åbe]], disk' a sacwants metes hôt, mins so on seu stok, nén a môde di [[bouxhon]].

[[File:Olympic schedule (Competitions) ancient Pentathlon.svg|thumb|essegne do pintatlon vî-grek]]
Li '''pintatlon''' ou '''cénkespôrt'''<ref>Calcaedje di l' almand "fünfkampf", [[noûmot do walon|noûmot]] askepyî so [[Wikipedia walon|Wikipedia]] e 2016</ref>, c' est on [[spôrt]] avou cénk diferinnès diciplenes.

'''Bévurcé''' (fr: ''Bevercé''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Måmdey]].

[[File:Idioma siciliano.PNG|thumb|Mape avou les edroets ewou çk' el '''sicilyin''' est cåzé.]]
[[File:WIKITONGUES- Paola speaking Italian and Sicilian.webm|thumb|Ene videyo d' ene comere ki djåze e '''sicilyin'''.]]
[[File:WIKITONGUES- Steven speaking Sicilian.webm|thumb|Èn estazunyin ki dvize èç lingaedje la.]]

{{Wiccionaire}}
Li '''minêyolodjince''', c' est ene syince ki studeye les [[minêye]]s.

Li '''NOS''' (ki nd' a rén awè avou l' mot walon : ''nos'') u '''Nederlandse Omroep Stichting''' (''Organizaedje dal odiovuzion neyerlandès'') est li televuzion publike neyerlandès-cåzante, come li '''RTBF''' e Walonreye ubén li VRT e Flande. Li '''NOS''' apårtént ål [[Neyerlande|Estat Neyerlandès]].

{{Wiccionaire|Espagne}}
L' '''Espagne''' (dirî ene voyale, on pout eto dire "'''Spagne'''"), c' est on payis d' [[Urope nonnrece]].

{{Wiccionaire}}
Ene '''eclipe'''<ref>Ossu, coinreçmint, ene '''clipse'''</ref>, c' est l' passaedje del [[lune]] divant l' [[solea]], plin djoû. 

{{po|dråwe|dråwe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|dråwe}}

Li '''cofe coistrece''' u '''cadje ås coices'''<ref>Calcaedje do francès «'''''cage''''' thoracique».</ref> u , li '''cofe'''), pus courtinnmint li '''coistrece'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] pa [[stindaedje do sinse]] di [[coistrece (peme)|coistrece]], sôre di peme «k' a des coisses».</ref>, c' est l' pårteye do [[bodje do coir]] inte li vinte et l' tiesse, la k' gn a l' cour et les peumons.

Li '''kitouba''', c' est on [[lingaedje d' atôtchance]] (''lingua franca'') cåzé pa l' mitan del djin do [[Congo-Braza]], a [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]], inte [[Brazaveye]] et [[Noere Ponte (veye)|Noere Ponte]]. 

[[Categoreye:Bresreye]]
[[Categoreye:Dinrêyes]]
:''[[Brå|Discramiaedje des årtike avou "brå" et "Brå"]]
Li '''brå''', c' est do [[oidje]], del [[sipeate]] ou ene ôte dinrêye k' a djårné ene miete, pu esse souwêye, pu rmaxheye a l' aiwe et [[bressaedje|bresseye]] po fé del [[bire]].

{{Wiccionaire}}
Ene '''nûle''', c' esteut ene osteye nén consacrêye ki les efants k' alént [[heyî]] stitchént dins l' mwin azès djins po-z aveur ene [[çanse]].

Li '''noer ônea'''<ref>Ratournaedje del tcherpinte do flamins «zwarte els», çou ki l' diferinceye do «blanc ônea» ''Alnus incana''.</ref> u '''noer bwès''' <ref>[[S117]] a «nwâr bwès».</ref>u l' '''ônea ordinaire'''<ref>paski c' est l' ci l' pus corant</ref>, c' est l' sôre d' [[ônea]]s k' i gn a el [[Walonreye]].

Li '''sida''', c' est ene maladeye des [[djin]]s [[ki s' prind]], spårdowe pattavå l' [[Daegne]]. A dipus d' 40 miyons d' djins rascråwés.

, c' esteut possibe di payî åk e [[Bitcoin]], dins on cabåret di [[Delft]], e l' [[Neyerlande]].]]
Ene '''criptomanoye''', c' est ene sôre di manoye k' est djusse sopoirtêye pa des [[waibes infôrmatikes]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Timpesse Transene råyeye hesse.jpg|thumb|Faw råyî d' ene timpesse]]
Ene '''timpesse''', c' est on foirt [[vint]] ki pout råyî les [[åbe]]s et fé des ôtes damadjes.

Li '''tîxhwès nonnafrikin''' ou '''africanse''' (''[AF] Afrikaans ; [NL] Afrikaans''), c' esteut li deujhinme [[lingaedje oficir]] di l' [[Nonne-Afrike]] disk' e [[1994]], cwand èç payîs est divnou ene democraceye. Asteure, il est li troejhinme lingaedje li pus cåzé rola ey on des 11 oficîre lingaedje. On l' djåze eto e [[Namibeye]]. C' est on lingaedje di minme soûmint ki l' [[neyerlandès]], mins [[rifondaedje (langue)|rifondou]] d' ene ôte manire. A 's askepiance, c' esteut soulmint on pidjin, k' est divnou on creyole pus k' est divnou on lingaedje come ç' est 'l core li cas asteure.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Lathen - Hafenstraße + DEK+Ems + Hopfen 01 ies.jpg|thumb|sol dilé d' on vevî, ki s' a agritchî å drî d' ene plake]]
Li '''houbion''', c' est ene plante ki crexhe dins les [[håye]]s ou k' est ahivêye esprès po vinde ås [[bresseu]]s.

{{Wiccionaire|hosmint}}

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
 nén pouverijheye]]
Li '''fleur di tonire''' (ou '''tonire''' ou '''tonoere''') ou '''pavoe''' ou '''cloket''' ou '''colåd''', c' est ene rodje fleur ki vneut voltî dins les dinrêyes divant les [[pouverijhaedje]]s.

Li '''fåcon amazir'''<ref>L' addjectif «amazir» (come li [[amazir|no do lingaedje]]) est pus [[politicmint comifåt]] ki l' no e francès «''de Barbarie''»</ref>, c' est on ptit [[fåcon]], [[aclevåve]].

{{Wiccionaire}}

{{djermon}}

[[Categoreye:Fenaesses]]
[[Categoreye:Crouwås]]

{{Wiccionaire|Flande}}
Li '''Flande''', c' est ene des troes redjons economikes del Beldjike, avou li [[Walonreye]] eyet [[Brussele (redjon)|Brussele]]. C' est l'  cene metowe al [[Bijhe]] do payis.

[[Categoreye:Atôtchance]]
[[Categoreye:Tourisse]]
[[File:Libramont gare 1900.jpg|thumb|Cwåte poståle avou l' [[gåre (di trén)|gåre]] di [[Libråmont]]]]
[[File:Cwåte Crowaceye.jpg|thumb|Ene cwåte poståle evoyeye di [[Crowaceye]] å [[Marok]] et scrîte e walon]]
:''[[Cwåte|Discramiaedje di tos les årtikes avou "cwåte"]]
Ene '''cwåte poståle''', c' est ene cwåte di [[papî]] [[cwårton|cwårtoné]], a pô près 10 x 15 cm hôte et lådje, k' on evoye pal [[posse]] sins l' sititchî dins ene [[ewalpeure]].

{{po|båze|båze (discramiaedje)}}
Ene '''båze''', c' est an coir tchimike  k' a ene fonccion OH-.

{{djermon Afrike}}

[[Categoreye:Walonreye]]
[[Categoreye:Flande]]
[[Categoreye:Lussimbork]]
{{djermon}}
Pådje po rashonner les dnêyes Wiki so les '''veyes et viyaedjes metous ådfoû del del Walonreye, mins djusse astok'''.

{{Wiccionaire}}
[[Image:Logging oregon.jpg|thumb|200px|Des bokions e l' Oregon diviè 1905]]
On '''bokion''' u '''boskiyon''' (on dit eto: '''bwejhleu''', '''bwejhlî''' u '''abateu d' bwès''', '''ovrî d' bwès'''), c' est onk ki boute dins les bwès po-z [[abataedje d' èn åbe|abate les åbes]] et ndè fé do [[bwès d' tchåfaedje|bwès po s' tchåfer]] u po vinde.

{{po|så|så (discramiaedje)}}
'''Pådje do mot "så" et ses parints el toponimeye del Walonreye'''

Li '''francès d' Brussele''' u '''brusselwès''' u '''brusler''' u co '''francès Beulemans''', c' est l' [[francès d' Beldjike]] come il esteut djåzé a [[Brussele (veye)|Brussele]], et k' i l' est co dins sacwants fiesses foclorikes.

{{Dizo-tite|''Padrî l'fènièsse''}}
{{po|finiesse|finiesse (discramiaedje)}}
'''Padrî l' finiesse''' (''Padrî l'fènièsse''), c' est ene [[sitroete plake]] avou des [[tecses powetikes]], ey ene muzike di fond, prodûte pa [[Jean Goffart]] ki dit lu-minme ses tecses.

[[Categoreye:Daegntoele]]
Ene '''lisse d' emilaedje''', on dit co ene '''djåspinreye''', c' est on sistinme di cossemaedje di [[emile|messaedjes]] so l' [[Daegntoele]], a ene lisse di djins abounés, sovint so on minme tinme.

Ene '''rådisse''', c' est ene sôre di ptit rond [[navea]] k' on magne crou come [[verdeure]]

[[Categoreye:Belès-letes]]
On '''scrijheu redjonalisse''', c' est on [[scrijheu]] d' [[roman]]s ki plaece ses persounaedjes dins on metou payis, sovint on viyaedje. Et ndè profiter po djåzer del vicåreye dins les campagnes, foirt diferinne do vicaedje estandård k' on trouve dins les ôtes romans, ki s' pasnut å pus sovint dins l' monde des veyes.

[[Categoreye:Micolodjeye]]
Li '''tricolome odant l' savon''' est on [[tchampion]] ki pout aveur bråmint di diferinnès coleurs. On l' trouve e ptits tropeas dins tos les bwès.  

{{po=}}
Li '''rwè des Bedjes''', c' est l' tite oficire diné pal [[mwaisse lwè]] di 1831 å sovrin del [[Beldjike]] ki vneut di skepyî adon come [[dislaxhî payis]].

{{djermon}}

{{Wiccionaire}}
On '''facteur''', ene '''factoresse''' (davance : on '''messaedjî'''), c' est ene djin ki fwait l' toû des måjhons po-z apoirter des [[lete (po-z evoyî)|letes]] u des colis, et motoit fé des ôtès bouyes (payî les pinsions, metans, divinltins).

Li '''Republike d' Irlande''' u, po fé pus court, l' Irlande ([[irlandès (lingaedje)|irlandès]]: Éire), c' est on payis d' [[Urope]] metou so l' [[iye d' Irlande]]. 

Li '''milet''', c' est ene sôre di plante ki dene des ptitès grinnes k' on sogne les moxhons d' gayole avou.

Li '''fiesse des mames''', c' est li deujhinme [[dimegne]] do moes d' [[may]], la k' on [[bistocaedje|bistoke]] les mames.

{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big><big>'''{{PAGENAME}}'''</big></big><br />''Rosenstadt Uetersen''
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" | 
| align="center" width="140px" | 
|}
|-
| align=center colspan=2 | 
|}

{{po|cingue|cingue (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|cingues}}
Les '''cingues'''<ref>Po tos les nos walons del maladeye, alez s' vey so l' [[ALW]] 15, notule 128.</ref>, c' est ene [[maladeye]] des djins, k' el cåze, c' est on [[virûsse]], et k' on-z atrape des des rodjeurs sol mitan do coir, a môde di [[cingue]].

{{po|tinaedje astok|tinaedje astok (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|tinaedje astok}}

{{po|Abråm|Abråm (discramiaedje)}}
[[File:Tel Aviv-Yafo 16278 (11806773146).jpg|thumb|Ofrixhaedje d' Izåk]]
'''Abråm''' ou '''Abraham'''<ref>Po tos les prononçaedjes e walon, loukîz so l' [[ALW]] '''3''' pådjes 43, 45, 48 et 82.</ref>, c' est on påtriyåtche del [[Bibe]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
On '''cwåré''', c' est ene [[figueure djeyometrike]] ås cwate costés les minmes, et ki sont [[di scwere]] (ki fwaiynut èn [[ingue]] di 90 digrés) onk avou l' ôte.

{{po|axhlåve|axhlåve}}
{{Wiccionaire|axhlåve}}
{{Lka}} «[[sûtifone]]»
On '''telefone axhlåve''' (on dit eto : èn '''axhlåve'''<ref>[[spès noûmot]], mins spårdou pa les [[rfondeus]] po reployî ene bele famile di mots walons (Loukîz a : [[:Wikt:axhlete|axhlete]], [[Wikt:axhlêye|axhlêye]], evnd.; i vôreut dire : «k' on pôreut poirter dizo l' [[axhele]] si on vôreut».</ref>, on '''mobilofone'''<ref>prumî lomaedje di l’ éndjin ([[Composs Binde]], diviè 1995), mins k’ a ddja motoit divnou on vî mot.</ref>, on '''djeyessem''' u '''GSM''', ene '''schoûtrece'''<ref>noûmot spårdou do costé d’ [[Nameur]], voltî eployî dins l' gazete [[Li Chwès (gazete)|Li Chwès]].</ref>, on '''wizesse'''<ref>Di « wice ess ? », li cåzaedje classike d’ onk ki cåze avou ène ôte po s’ rescontrer ; atåvlé dins li rvuwe « [[Cotcorico (gazete)|Cotcorico]] » pa [[Raymond Dambly]].</ref>), c' est on '''ptit telefone''' k' on poite sor lu, et ki rote totavå la k' i gn a ene rantoele telefonike k' on-z est abouné avou.

{{Wiccionaire}}
[[File:Blausen 0686 Osteoporosis 01.png|thumb]]
L' '''oxhitrawôze'''<ref>[[Noûmot do walon]] atåvlé sol [[Wikipedia walon]] e 2017, basti so "oxhåtrô", avou l' cawete des maladeyes distrujhreces [[-ôze]], et li rloyaedje di l' [[aplacaedje tîxhon]] a môde di borguimwaisse.</ref> u '''osteyoporôze'''<ref>[[Calcaedje (linwince)|Calcaedje]] do mot basti so des bodjes greks et laténs, et passé dins sacwants lingaedjes uropeyins.</ref>, c' est ene [[maladeye]] la k' les [[oxhea]]s si vudnut di leus minerås.

[[File:Comunidades autónomas de España.svg|thumb]]
Les '''cminåltés otonomes d' Espagne''', c' est des [[frankès contrêyes]], e l' [[Espagne]], k' ont toplin des droets administratifs, come on [[prezidint]] et on [[pårlumint]].

{{Wiccionaire}}
Del '''pôrçulinne''', c' est on materio po fé totes sôres di belès [[schielreye]]s, foirt tchires et mo cazuweles.

[[File:Tales from far and near - history stories of other lands (1915) (14779875142).jpg|thumb]]
[[File:Tales from far and near - history stories of other lands (1915) (14593555969).jpg|thumb]]
[[File:Wojtkiewicz Krucjata dziecieca.jpg|thumb]]
[[File:Boyce Joanna The Departure.jpg|thumb]]
[[File:Gustave dore crusades the childrens crusade.jpg|thumb]]
Les deus '''croejhådes d' efants''', c' est deus convoyes di djonnès djins, nén scolés po les [[guere]]s, ki s' metnut e-n erote eviè l' [[Palestene]], afîsse d' aler dlivrer li [[Sinte Tere]] des [[muzulman]]s.

{{Dizo-tite|''G'nawa''}}

[[File:Pazea pectî ecinse.jpg|thumb|on pazea do Grand Atlasse avou l' nive so les cresses]]
[[File:Grand Atlasse Demnate-Warzazate.JPG|thumb|Voye Demnate Warzazate, passåjhe di Fedrate]]
Li '''Grand Atlasse'''<ref>di l'arabe الاطلس الكبير (Atlasse el-kebir), purade ki "Hôt Atlasse", do francès Haut-Atlas</ref>, c' est ene [[tchinne di montinnes]] metowe å mitan do [[Marok]].

[[File:Weiße Elfe Skulptur.JPG|thumb|Posteure d' ene efe]]
Ene '''efe''', c' est on ptit [[tolu]], di sacwants cintimetes, avou des [[aiye]]s.

{{Wiccionaire}}
[[File:Lautrec_in_bed_1893.jpg|thumb|Henri de Toulouse-Lautrec (1893)]]

{{Wiccionaire|reschandixhaedje}}
Li '''reschandixhaedje del Daegne''' u l' '''restchåfmint do climat''' u l' '''ertchåfmint del planete''', c' est on clintcha foirt awiyant di montaedje del timperateure emîtrinne del [[Daegne]] k' a cmincî avou l' trevén industriyel ([[18inme sieke]]), mins ki s' a ewaeré e [[20inme sieke]]. 

[[File:Bishop Francis R. Reiss, Preaching 2012.jpg|thumb|pretchmint el pirlodje]]
On '''pretchmint''', '''pretchaedje''' ou '''siermon''', c' est on cåzaedje do [[priyesse]] al mitan del [[messe]]. Sovint po-z acsegnî les djins so on metou pont di rlidjon.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Ene '''vatchresse''' u '''vatchelresse''', c' est ene kimere ki tént des [[vatche]]s. On '''vatchî''' u '''vatchlî''', c' est èn ome ki fwait parey.

{{Wiccionaire|djuri}}
{{po|djuri|djuri}}
[[File:Wine jury.jpg|thumb|Djuri di sayeus d' vén el Roumaneye]]
On '''djuri''', foû des [[djuri (djustice)|cis del djustice]], c' est ene troclete di djins ki decidnut eshonne do rzultat d' ene bate (concours), esportive ou nén, d' èn egzamin, evnd.

Les '''amonites''', c' est des [[molusse]]s a l' eschafiote [[fossile]]s.

Li '''gagåz''', c' est on [[lingaedje troucrece]] djåzé på [[Gagåz (peupe)|peupe do minme no]] di [[Moldaveye]], [[Oucrinne]], [[Rûsseye]] et [[Tourkeye]].

{{po|ni et Ni|ni et Ni (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|ni}}
]]
On '''ni'''<ref>Ortografeye sins halcrosse D å coron (cogne francesse), come sicrît pa [[Jean Haust]] ([[E1]], [[S24]]), ca i n' rispite måy divins l' parintaedje e walon</ref> pus rålmint on '''nik'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz l' [[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=34 notule '''8''' 14].</ref>, c' est ene plaece bén rassonrêye, sovint maçnêye, la k' èn [[oujhea]] va [[acover]].

[[Categoreye:Linwince]]
Li '''ridaedje''', el [[linwince]], c' est cwand, dins l' minme mot prononcî di seus costés, on son divént èn ôte son.

{{Taxobox biesse   | Coirnaye | Krähe_65(loz).JPG | '''Corvus corone corone - coirnaye''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirvidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''corone corone'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Corvus corone corone }}
{{Taxobox fén}}
{{Wiccionaire}}
Li '''coirnaye''' (pus spepieuzmint, li '''noere coirnaye'''), c' est on [[oujhea]] del [[famile ås coirbås]] mo conoxhowe e l' [[Walonreye]].

'''Sint Matî''' (e-n [[ebreu]]: מתי ''Mattay'' u מתתיהו ''Mattithyahu''), ci fourit onk des doze [[apoisse]]s da [[Djezus-Cri]], ki scrijha eto onk des cwate ricnoxhous [[evandjîle]]s.

{{Lka}} «[[Moyinådje]]»
{{dal}}
{|align=right style="margin: 0 0 1em 1em;"
|-
|style="color: #black; background-color: #f8eaba;" align="center"|<big>'''Mîtrinne ådje (eternåcionålmint)'''</big>
|-
!style="color: #black; font-size: 100%" align="center" colspan="2"|Prumire Mîtrinne Ådje
|-
|
<gallery>
File:Yan Vyshatich and pagans.jpg|Kiviersaedje å [[crustinnisse]] e l' [[Urope]] 
File:Maome.jpg|Pretchaedje da [[Mawoumet]]
</gallery>
|-
|
<gallery>
File:Leshan Buddha Statue View.JPG|Posteure da [[Bouda]]
File:Djingareiber cour.jpg|Moskêye a Tombouctou
</gallery>
|-
!style="color: #black; font-size: 100%" align="center" colspan="2" |Plinne Mîtrinne Ådje
|-
|
[[File:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 13-54-14.jpg|thumb|center|305px|Moskêye di Cordowe]]
|-
|
<gallery>
File:CouncilofClermont.jpg|[[Concile di Clermont-el-France]]
File:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|[[Djindjisse Xhan]]
</gallery>
|-
!style="color: #black; font-size: 100%" align="center" colspan="2" |Dierinne Mîtrinne Ådje
|-
|
[[File:DiezAlbumsArmedRiders I.jpg|thumb|center|305px|Guerîs mongols]]
|-
|
<gallery>
File:Awatcornertower01.JPG|[[Timpe]] d' Ancor ([[Cambodje]])
File:Sun stone detail.JPG|[[Calindrî]] [[asteke]]
</gallery>
|}

{{Wiccionaire|blawete}}
{{po|blawete|blawete (discramiaedje)}}
{{po|flaminete|flaminete (discramiaedje)}}
{{po|flaminete|flaminouche (discramiaedje)}}
[[File:Ranunculus flammula 1a.jpg|thumb|plante a fleur]]
Li '''blawete'''<ref>[[C23]]</ref> (on dit eto: '''[[flaminete]]-ranonke''', '''[[linwe-di-tchet]]'''), c' est ene [[ranonke]] ås ptitès djaenès fleurs, ki crexhe aprume come ene rampe, pu si rastampe, 20 a 40 cm hôt. 

Ene '''dimeye bole''' u ene '''emisfere''', c' est on mitan del [[Daegne]], côpêye inte les deus [[pôle]]s. 

{{djermon Urope}}

Ene '''orkite''' (on dit eto, camaerådreçmint, ene '''grosse coye'''), c' est l' [[efouwaedje (medcene)|efouwaedje]] des [[tiesticule]]s.

'''Baykonour''' (Байконур) est ene veye do [[Cazaxhistan]] adminstrêye pal [[Rûsseye]], constrûte po siervi li [[Cosmodrome di Baykonour]].

[[File:Botulism1and2.JPG|thumb|pacyin 14 ans vî avou do botulisse]]
Li '''botulisse''', c' est ene griyeuse maladeye des niers des djins et des biesses, cåzêye på pwezon d' ene [[bactereye]] ki vike dins les frexhès plaeces, ''[[Clostridium botulinum]]''.

{{Djermon}}

{{Wiccionaire}}
Ene '''oendeure''' u '''poumåde''', c' est on crås prodût k' on stind sol [[pea]] po rweri on må.

[[Categoreye:Ouzbekistan]]
'''Samarcande''', c' est deujhinme veye di l' [[Ouzbekistan]].

L’ '''accint tonike''', c’ est li [[sillabe]] d’ on [[mot]] (k’ end a bén deus) k’ on prononce pus foirt ki ls ôtes.

Li '''[[drapea]] di [[Bulgareye]]''' a troes bindes di coûtchî, di minme lårdjeu tchaekene, li prumire (å dzeu) est blanke, poy vete et rodje å coron.

{{djermon}}
L' '''atletisse''', c' est tos les [[spôrt]]s prumioûles, come les [[coûsses a pî]], les [[potchaedje (spôrt)|potchaedjes]] evnd.

{{Wiccionaire}}
[[File:Orobantche Djebel Xheder råyeye.JPG|thumb|Orobantche d' ene såvadje plante (råyeye)]]
Ene '''ôribantche''', c' est on [[djinre (biyolodjeye)|djinre]] de [[plante]]s sins [[clorofile]] ki crexhèt so les raecinêyes d' ôtès plantes.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Ene '''tchapele''', c' est on ptit bastimint la k' on preye (sovint dicåçtêye a on sint). Dins li [[rlidjon catolike]], todi

Li '''tchårnea ordinaire''' u '''tchårnale kimene'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz l' [[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=6&alw_page=421 notule '''6''' 159].</ref>, c' est l' [[tchårnale]] li pus corante e l' [[Urope]].

{{Wiccionaire|bråme}}
[[File:Abramis brama Prague Vltava 1.jpg|thumb]] 
{{po|bråme|bråme (discramiaedje)}}
Li '''bråme''' u '''bråme ordinaire''', c' est on plat [[pexhon]] des [[doûcès aiwes]] di tote l' [[Urope]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
[[File:Plake-tot-seu walon cåzer.jpg|thumb|left|avou l' fråze "walon, et fir del cåzer"]]

]]
On '''motî walon so les fis''', c' est on [[motî walon]], aprume on [[motî walon-francès]], k' on pout aler loukî dsu [[motî so les fis|sol Daegntoele]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Fleur tcherdon d' Notru-Dame.JPG|thumb|Fleurs]]
Li '''tcherdon Notru-Dame'''<ref>''tchèrdon d'Notrè-Dame'' : [[C89]] p. 133.</ref> ou '''tcherdon Nosse-Dame''' ou '''laecea Sinte-Mareye'''<ref>''tchèrdon d'Notrè-Dame'' : [[C89]] p. 70.</ref>, c' est on grand hôt [[tcherdon]] avou des måvès fleurs, sins plomion.

{{po=}}
On '''problinme''', c'&nbsp;est ene atuze filozofike la k' ene sacwè vént mete ene aroke a çou ki vos avîz l' epinse di fé. 

'''Taywane''' (on djheut davance '''Formôze''', oficirmint: '''Republike di Chine'''), c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Azeye]]. 

[[Categoreye:Soumey]]
[[Categoreye:Sicolodjeye]]
{{djermon}}
[[File:Forces returning 2.jpg|thumb|left]]
[[File:Johann Heinrich Füssli 053.jpg|thumb|left]]
On (ene) '''tchôcmwår''' (on dit eto: ene '''tchôde-marke''', on '''tchôke-[[moirt]]''', ene '''marke''', ene '''tchôke'''), c' est on mwais [[sondje]] k' on fwait tot doirmant, et ki fwait awè peu. I s' djoke cwand on s' [[dispiertaedje|dispiete]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
 di troes coleurs, do [[waeyén-tins]]]]
Ene '''foye''', c' est on vert boket, tot plat, ki vént so li stipe d' ene [[plante]] u so les coxhes d' èn [[åbe]].

{{Wiccionaire|sarde}}
[[File:Padre Nostro sardo.jpg|thumb|[[påter]] e sarde]]
[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; '''sarde'''
----
Li '''sarde''' ou '''sardignwès''' (''sardu'' dins leu lingaedje), c' est est on [[lingaedje roman]] k' on dvize dins l' ile di [[Sardegne]] eyet dé les imigrés sardes.

On '''roman d' cåzantès biesses''' ou '''roman d' djåzantès biesses''', c' est on [[roman]] la ki l' mwaisse persounaedje, c' est ene [[biesse]]. 

{{po|djinre|djinre (discramiaedje)}}
Li '''djinre des mots''', c' est on rmetaedje di sacwants sôres di mots ([[sustantif|nos]], [[prono]]s, [[addjectif]]s, [[årtike]]) å seke des [[biesse]]s et des [[plante]]s, soeye-t i [[Wikt:omrin|omrin]], soeye-t i [[Wikt:femrin|femrin]].

[[Categoreye:Walonreye]]
[[Categoreye:Beldjike]]
[[Categoreye:Årdene]]
[[Categoreye:Province di Lidje]]
[[File:1031346 Botrange 700m.jpg|thumb|Pont a 700 m]]
Li '''Tour di Bôdrindje''' (la-minme ''al Tôr''), c' est ene hôte tour ki sieve po les telecominicåcions, metowe a [[Bôdrindje]].

Li '''pôsse''', c' est l' mouvmint do passaedje do sonk dins ene artere metowe djusse dizo l' pea, ki les [[méde]]s sintnut po djudjî l' ovraedje do cour et des [[sonk-waxhea]]s. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Groenlof (Cichorium intybus var foliosum).jpg|thumb]]
Ene '''indive'''<ref>indîve ([[O0]], [[O4]], [[C106]]), an'dîve ([[E1]], [[S0]], [[E165]])</ref>, c' est ene sôre di [[salåde]], ki si on l' plante dins l' noer, dene les [[tchicon]]s (båbes di capucins).

[[Categoreye:Male]]
[[Categoreye:Drapeas del Daegne|Male]]
 
Li '''drapea d' [[Male]]''' est on drapea a deus coleurs, rodje et blanc, dispårteyes d' astampé, avou l' blanc do costé d' l' astele (a hintche) eyet l' rodje do costé do vint (a droete). 
Ces deus coleurs rodje e blanc vnèt des åres del viye mwaisse veye do payis, Mdina.

Li '''paxhnåde ås boute-foû''', c' est ene sôre di [[paxhnåde (discramiaedje)|paxhnåde]] des [[payis del Mîtrinne Mer]] ki ses souwêyès tiesses siervèt come [[boute-foû (dints)|boute-foû]] naturels.

{{Wiccionaire|vey les setès croes}}
Les '''setès croes''' ou '''set croes''', c' est 7 mehins k' årént les caléns leu-n [[åme]] etur li [[moirt]] et l' [[dierin djudjmint]]. 

{{po|tinaedje astok|tinaedje astok (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|tinaedje astok}}

{{po|gripe|gripe (discramiaedje)}}
Li '''virûsse del gripe''' (on dit eto '''virûsse Inflouwenza''' u '''ortomicsovirûsse'''), c' est on [[virûsse a ARN]], ki cåze des maladeyes do sistinme respiratwere dins toplin d' especes di [[biesses ås tetes]] et d' [[oujhea]]s.

{{djermon}}
Li '''cérudjeye rabelixhante''', c' est totes les operåcions d' cérudjeye ki n' ont nén come såme di médyî, mins di rabeazi l' coir, sorlon les môdes do moumint.

Li '''waswådaedje''' u '''efoumaedje''', c' est l' souwaedje al foumire, del [[tchå]] ([[djambon]]), mins purade des [[pexhon]]s.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
[[File:ArdennerPferd.JPG|thumb]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-1988-0810-301, Berlin, Ausbildung von Hufschmieden.jpg|thumb]]
[[File:Czechy Kowal kucie gwozdzia 5.jpg|thumb]]
On '''marixhå''', c' esteut èn [[ome di mestî]] k' aveut ene [[foidje]], et ferer les [[tchvå]]s.

d' [[Wévurcé]] planté al fén del guere di trinte ans]]
Li '''guere di trinte ans''', c' esteut ene [[guere]] inte des estats [[protestant]]s et des estats [[catolike]]s.

{{po=}}
{| border="1" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" id="toc" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+ <span style="font-size:large;">'''Republike populaire di Chine'''<br />
'''Renmin Zhongguo'''<br /></span>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center; width:100%;"
|-
| 
|}
|-
| align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Compter so ses propès foices ''</font>
|-
| align=center colspan=2|
|-
|[[Lingaedje oficir]] || [[mandarin|chinwès mandarin]], [[chinwès cantonais]], [[ôtes lingaedjes minoritaires]]
|-
|[[Mwaisse veye]] || [[Pekin]]
|-
|[[Djivêye des prezidints del Chine|Prezidint]] || [[Xi Jinping]]
|-
|[[Djivêye des prumîs minisses del Chine|Prumî minisse]] || [[Li Qiang]]
|-
|[[Sitindêye]]
&nbsp;- Totåle <br />
&nbsp;- % aiwe
|[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 3inme]]
9.596.960&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br />
6,20%
|-
|[[Populåcion]]
&nbsp;- Totåle ([[2005]]) <br />
&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]
|[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 1i]]
1.338.613.000&nbsp;dimorants <br />
137 &nbsp;djins/km² 
|-

Li '''schåle di Richter''', c' est ene schåle ki mzeure li foice des [[seyisse]]s. Ele va di 3.5 a 8.

{{Wiccionaire}}

{{Dizo-tite|''Qué bia bouquèt!''}}

{{po=}}
L' '''izolmint''' (on dit eto : '''izolaedje''', '''izolåcion'''), c' est l' metaedje d' ene racoûtche di materios esprès, lomés '''izolants''', po-z espaitchî les discandjes di [[tcholeur]] ou d' [[electricité]].

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[lingaedjes eslåves|eslåve]] &gt; famile coûtchantrece &gt; '''tcheke'''
----
{{po=}}
Li '''tcheke''' (''česky'') est on [[lingaedje eslåve]] coûtchantrece cåzé el [[Tchekeye]].

Li '''radiocérudjeye''', c' est li touwaedje, come on [[côpaedje-evoye]] å coutea, d' on [[nucrê]] canceriveus ([[magnant må]] bén ramassé) metou parfond e [[cervea]].

{{djermon}}
Li '''bossa nova''' (u ''boucha nouvia''
<ref>Sorlon [[André Gauditiaubois]] k' a metou e rfondou les paroles di "I ploût sol veye", tot scrijhant "Li prumî "''boucha nouvia''" è rfondou".</ref>), c' est ene muzike do [[Braezi]], bén ritmêye. On [[danse]] voltî dsu.

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; occitano-catalan &gt; '''occitan'''
----
" a l' intrêye des [[Moitès-Aiwes]]]]
" a l' intrêye di [[Sete]]]]
" "[[Wikt:treillat|treillat]]"]]

{{Wiccionaire}}
[[File:Maulbeerbaum Karbach, 4.jpg|thumb|ombion d' l' åbe]]
[[File:Unbekannte Frucht 2.JPG|thumb|foyes et fruts]]
Les '''åbes al soye'''<ref>[[noûmot do walon]] atåvlé pa [[Georges Sfasie]] {{Ran}} 79, erî-såjhon 2016.</ref>, c' est on [[djinre (biyolodjeye)|djinre]] di beas grands [[åbe]]s ki les foyes siervèt a nouri les [[viers al soye]]. Ses magnåves fruts si lomèt '''toûtifraijhes'''<ref>[[noûmot do walon]] amoenné pa [[Georges Sfasie]], pu rarindjî avou l' bodje «[[fraijhe]]» dins l' [[cou-coviete]] del {{Ran}} 79, erî-såjhon 2016.</ref>

[[Categoreye:Tchesse]]
Del '''verdjale''' ou del '''glou'''<ref>Po l' dispårdaedje des viyaedjes la k' on djheut "verdjale" ou "glou" å 20inme sieke, et les accints di ç' dierin mot la, loukîz al mape [[ALW]] '''8''' 96.</ref>, c' est ene [[cole]] fwaite avou des plantes, aprume do [[hoûssea (bouxhon)|hoûssea]], mins eto des petches di [[canistea]], ou di l' [[ôle]] di [[lin]].

[[Categoreye:Politike]]
[[Categoreye:Administråcion]]
{{djermon}}
Ene '''tåvlotêye''' (on dit eto : ene '''comission'''), c' est ene troplete di djins ki s' atåvlèt po studyî ene pitite sacwè, bén aroyeye, k' on lzî a dmandé. Kî çki lzî a dmandé ? Ene [[SNR]], mins eto : on ministere, on govienmint (adon, on les lome voltî "[[Adjince do govienmint]]"). 

[[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|upright=0.5|EN ([[ISO 639]]-1)]]

{{Wiccionaire|feri}}
On '''feri''', c' est on [[batea]] ki pout tcherdjî des [[oto]]s et des [[camion]]s.

{{po|cizete|cizete et cizea (discramiaedje)}}
[[File:IMG Sécateur de taille.JPG|thumb]]
Ene '''cizete d' åbe''', c' est ene usteyes des djårdinîs po côper des coxhes d' åbe a leu poirtêye.

Ene '''contene''', c' est on [[rime-rame d' efant]] po-z aprinde les [[chife]]s et les [[nombe]]s. 

{{Omonimeye}}
{{Wiccionaire|Tchampion}}
{{Wiccionaire|Tchimpion}}
Tos les [[viyaedje]]s u [[hamtea]]s lomés '''Tchampion''' ou '''Tchimpion''', leu no vént do latén ''campus'' ([[tchamp]]) avou ene raptitixhante cawete ''-lio'', ''-lon''(eto, ça vout dire pitit tchamp).
* [[Tchimpion-Årdene]]
* [[Wahå|Tchimpion-Fåmene (Wahå)]]
* [[Tchampion-dlé-Nameur]]
* [[Emtene-dilé-Hamwè|Tchampion (Emtene)]]
*  [[Tchampion-el-Wisconsene]] ([[Tchampion-e-Wisconsin]])

[[Categoreye:Antibiyotikes]]
[[Categoreye:Årtisyince]]
Li '''florfenicol''', c' est èn [[antibiyotike]] del [[famile d' antibiyotikes|famile]] des [[fenicolî]]s, siervou aprume [[årtisyince|po médyî les biesses]].

{{Wiccionaire}}
{{Wiccionaire|melêye}}

On '''gåz nier-epweznant''', c' est on [[gåz]] ki s' ritape so les [[nier]]s.

[[File:Brusthaare.JPG|thumb|Poyaedje del pwetrene]]
On '''poyaedje''' ou '''pwel''' ou '''poy''', c' est on fistou d' [[keratene]] ki crexhe sol pea des djins et des [[biesses ås tetes]]. On [[tchvea]] est conté come on poyaedje.

{{Wiccionaire}}

[[File:Asio flammeus flammeus MHNT.ZOO.2010.11.155.1.jpg|thumb|''Asio flammeus flammeus'']]
A n' nén maxhî avou [[Bwès do Duk]]. 

'''Baxhtchissaray''' (e [[rûsse (lingaedje)|rûsse]], "Бахчисарай"; e [[tatår di Crimêye (lingaedje)|tatår di Crimêye]] Bağçasaray, ''Bakhchisaray'' e-n [[inglès]]), c’ est l’ [[mwaisse veye]] istorike del [[Crimêye]], metowe å mitan do payis. 

'''Waasmunster''' (çou ki vout dire e walon ''[[Moustî]]-ezès-[[broûs]]''<ref>Li [[no d' plaece]] «''waas, waes''» respond å francès  «''vase''» volant dire [[Wikt:broûs|broûs]], [[Wikt:briyak|briyak]], [[Wikt:bôjhe|bôjhe]]</ref>), c' est ene [[rebanêye comene]] del [[Flande levantrece]].

Li '''soteriolodjeye''' (do grek ''sotêria'', "[[schapaedje]]", et ''logos'', "parole, divize"), c' est ene pårteye del [[teyolodjeye]], del coxhe del [[teyolodjeye sistinmatike]] et [[teyolodjeye dogmatike|dogmatike]]. Li soteriolodjeye voet les pondants et les djondants do [[schapaedje]].

{{po|matire|matire}}
{{Wiccionaire|matire}}
[[File:Clås ås djnos matire.JPG|thumb|matire k' a vnou foû d' èn abcès å djno d' on vea]]
Li '''matire''' (pus spepieuzmint: '''matire di clå'''; on dit eto '''oumeur''' ou '''pus''' k' est on [[rfrancijha]])<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''15''' 18.</ref>, el [[medcene]], c' est çou ki rexhe d' on [[clå (maladeye)|clå]] k' on trawe.

{{po=}}
{{Wiccionaire|Diåle}}
 satirike dis no 19inme sieke ki rprézinte l' Diåle qui adouçêye [[Napoleyon Bonapåre]].]]
Li '''Diåle''' (ou '''[[Satan]]''', '''Noer Tatiche''' u '''Pitit Zidôre'''), c' est, dins les rlidjons [[crustin]]ne, [[islam]]ike et [[djwive]], li grand rprezintant do [[Må (filozofeye)|må]], eneviè l' [[Bon Diu]] unike, riprezintant do bén.

{{po|Fayi et fayi|Fayi (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|fayi}}
s, onk abatou padvant]]
On '''fayi''', c' est on [[bwès d' åbes|bwès]] avou bråmint des [[hesse]]s (des [[faw]]s).

{{Djermon}}[[File:Idioma lituano.PNG|thumb|Mape ki mostere les edroets wice k' on cåze e '''litwanyin'''.]]
[[File:WIKITONGUES- Erika speaking Lithuanian.webm|thumb|Ene comere ki cåze dins ç' lingaedje ci.]]
El '''litwanyin''', c' est li [[lingaedje]] k' on cåze e [[Litwaneye]].

a ene boukinreye]]
 dins ene livreye d' on [[grand botike]] a Stråssen ([[Grande Dutcheye]])]]
]]
Ene '''livreye''', c' est on [[botike]] (u ene pårteye d' on [[grand botike]]) la k' on vind des [[live (po lére)|lives]]. Li ci (cene) kel tént si lome on '''livrî''', ene '''livrire'''.

'''Andrea Giani''', c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li [[22 d' djanvî]] [[1970]] e [[Naples]] (e-n [[Itåleye]]).

{{Wiccionaire|Ratchcoû}}
'''Ratchcoû''' {{odio|Wa lorg Ratchcoû.ogg|lang=wa}} (la-minme e [[gåmès]]: ''Ratchcou''; F. ''Chantemerle'', [[lussimbordjwès]]: ''Réissech'', ''Reissich'', almand ''Ressig''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]], rebané avou [[Ebindje]] ([[Éibeng]]), el [[province do Lussimbork]].

{{po|lak|lak}}
[[File:Northeast_Caucasian_languages.png|thumb|500px|e bleuse coleur]]
Li '''lak'''(e rûsse : лакку маз), c' est on [[ptit lingaedje]] cåzé pa ene kiminålté a pårt do Dagestan. Il est rprins dins les shijh [[lingaedjes oficires]] di cisse [[republike otonome]] [[Rûsseye|rûsse]] la.

{{djermon tchimeye}}

El '''NRK''' u '''Norsk rikskringkasting''' (''Societé norvedjinne d' radiyodifûzion'') est li televuzion publike norvedjinne, dins l' mimne djinre k' el '''RTBF''', e [[Walonreye]].

Ene '''blanke dame''' u '''blanke feme''' (pus rålmint, ene '''fêye'''<ref>li no n' egzistéve e 20inme sieke ki so les aschates walon-gåmès ([[Bietris]]), ey adon, dins tote li Gåme.</ref>), c' est ene binamêye djin ki vént sovint schaper les efants u les pôvès djins ki sont må prins.

{{Wiccionaire}}
Li '''teleboutaedje''', c' est d' l' [[ovraedje]] ki les [[eployî]]s et les mwaisses polnut fé e leu måjhon pol conte d' ene [[eterprijhe]] u d' ene [[administråcion]], pal voye d' ene [[copiutrece]] et del [[Daegntoele]].

Li '''clostrideye do botulisse''', c' est l' microbe del famile des [[clostrideye]]s ki cåze li [[botulisse]] des djins et des biesses.

{{Wiccionaire}}
[[File:Chênée - Tous les pouvoirs.jpg|thumb|Les prumirès constitucions el Walonreye ont stî ahivêyes dins l' payis d' Lidje dins les anêyes 1780 (cial rimimbrance so on monumint a [[Tchêynêye]]]]
Li '''mwaisse lwè''' (on dit eto ene '''constitucion'''), c' est ene rîlêye di [[lwè]]s k' èn [[estat]] [[democratike]] est rashiou dsu. Nole ôte lwè ou réglumint ni pout aler conte.

Ene '''evayixhante plante''' (ou '''plante evayixhante'''), c' est ene [[plante]] ki n' est nén do payis, k' î est apoirtêye, pu ki si spåde témint bén k' ele towe les ôtès plantes k' i gn a dins ene metowe [[biyonaxhe]] (et kécfeye les [[biesse]]s ki vicnut tot paxhant ces plantes la).

[[Categoreye:Åbes]]
{{Wiccionaire}}
[[File:Så bwès foyes1.jpg|thumb|schoice, bwès et foyes d' ene sôre di så]]
Ene '''så''' ou '''såcî''', c' est èn [[åbe]] ki crexhe dins les frexhès plaeces, do [[djinre (biyolodjeye)|djinre]] '''Salix'''.

Li '''Rweyåme crustin d' Djeruzalem''', c' esteut on [[rweyåme]] [[catolike]] k' aveut-st askepyî el [[Palestene]] (ey å [[Liban]] d' asteure) après l' fén del [[prumire croejhåde]]. 

Li [[transliteraedje]] c' est l' manire di riscrire des mots ou on tecse sicrits dins èn alfabet diferin.

Ene '''tchampinne''' u ene '''gréve''', c' est èn [[oujhea]], sovint d' passaedje (e l' Walonreye), ki s' rabate e volêye dins les tchamps.

L' '''Areyopôrt di Gochliye''', pus oficirmint «&nbsp;'''Areyopôrt di Tchålerwè Brussele-Nonne'''&nbsp;» ([EN] ''Brussels South Charleroi Airport''), c' est l' pus rlomé des [[areyopôrt]]s del [[Walonreye]]. C' est l' seu d' zels k' a on trafik di passaedjîs.

{{Wiccionaire|compôzeu}}
[[File:Buste de Grétry de Henri-Joseph Rutxhiel.jpg|thumb|Posteure da Gretri]]
On '''compôzeu d' muzike''' (on rascroutixh å pus sovint et dire on '''compôzeu'''), c' est ene sakî ki scrît del [[muzike]].

{{Wiccionaire|Bon Diu}}
{{Wiccionaire|Ala}}

On '''tcheriant éndjin''' ou '''tcherwè''', c' est èn éndjin ki pout tcheryî des djins ou des martchandeyes d' ene plaece a l' ôte.

{{Elementbox_header|number=10|symbol=Ne|name=neyon|left=[[fluwôr]]|right=[[natriom]]|above=[[eliom]]|below=[[årgon]]|color1=#c0ffff|color2=black}}
|}
Li '''neyon''' (/nɛjɔ/), c' est èn [[elemint tchimike|elemint]] do [[tåvlea Mendeleyev]], del troke des [[gåz nôbe]]s, kinoxhou dizo l' [[essegne atomike]] '''Ne''', li [[limero atomike]] 10, et l' [[pwès atomike]] 20,183.

[[Categoreye:Crustinnisse]]
[[Categoreye:Protestantisse]]
[[File:Anduze eglijhe advintisse.jpg|thumb|Eglijhe advintisse do setinme djoû a Anduze, dins les [[Cevenes]], el France]]
Les '''Advintisses''', c' est des [[crustin]]s [[protestant]]s foirt wårdiveus.

{{Wiccionaire}}
[[File:Charleroi - Bicentenaire de la bataille de Waterloo - 65.jpg|thumb|Mayeur avou si etcherpe noere-djaene-rodje]]
On '''mayeur''' (on dit pus rålmint '''mwaire'''<ref>e 20inme sieke, djusse  so l' [[Årdene nonnrece]] ([[Palijhoû]], [[Bouyon]], [[Vresse]]) et sacwants viyaedjes del [[Walonreye di France]] (mais "mayeur" a [[Fromlene]], [[Rancene]], [[Vireu]] et [[Landritchamp]] [[G152]]).</ref>) ou '''borguimwaisse'''<ref>''borguimêsse'', on vî mot e [[Payis d' Lidje]].</ref>; ene '''mayoresse''' ou (pus rålmint) ene '''borguimwaistresse''', ene '''mwairesse''', c' est l' tchîf (tchîftinne) d' ene [[comene]].

{{po|moude|moude (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire-lives|LMtch}}

{{Wiccionaire}}
Li '''teleboutaedje''', c' est d' l' [[ovraedje]] ki les [[eployî]]s et les mwaisses polnut fé e leu måjhon pol conte d' ene [[eterprijhe]] u d' ene [[administråcion]], pal voye d' ene [[copiutrece]] et del [[Daegntoele]].

{{djermon plante}}
Ene '''tomate''' u '''peme d' amour''', c' est on rodje [[frut]] ki vént d' ene plante do minme no. Mins, dins les amagnîs, li tomate est loukeye come [[verdeure]].

{{po|fonnet|fonnet (discramiaedje)}}
{{po|fotchrê|fotchrê (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|fonnet}}
[[File:Fonnet-ric.jpg|thumb|fonnet so do [[sedom]]]]
On '''fonnet d' Urope''' u '''fonnet uropeyin'''  (on dit eto : '''wesse di tchvå''', '''fotchrê''', '''inglès''', '''ordiyon''')<ref>e 20inme sieke et dvant, "fonnet" n' esteut spårdou ki dins l' Basse Årdene mins mostere bén li dobe dår a môde di ptite fotche, come "fotchrê"; "wesse di tchvå" u ''wesse di bourike'' pask' il est gros k' ene wesse ordinaire; inglès" pask' i "file a l' inglesse"; ''ordiyon'' pask' i vole tot candjant d' direccion tofer; po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 125.</ref>, c' est ene mo grosse [[wesse (inseke)|wesse]].

'''Gochliye Forbot d' Brussele''', c' est ene eståcion del lene [[M3 (Ledjir metro d' Tchålerwè)|M3]] do ledjir metro d' [[Tchålerwè]], ki s' trouve so l' [[ancyin ptit ban]] d' [[Gochliye]].

[[File:Alfabet ebreu minme son arabe.jpg|thumb|Letes di l' ebreu, tapêyes et scrîtes al mwin, avou les letes arabes ki rindèt l' minme son]]
L' '''alfabet ebreu''', c' est l' [[alfabet]] po scrire l' [[ebreu]].

{{po|cofrereye|cofrereye (discramiaedje)}}
Ene '''cofrereye''' (pol [[bén-magnî]]), c' est ene [[soce]] di djins d' ene [[veye]] u d' on [[viyaedje]] ki rprezintèt leu payis avou on mousmint d' ceremoneye dins ene ôte veye, tot mostrant deus aboeres u [[amagnî]]s u [[abwesson]]s tipikes. 

Les '''Walons d' Suwede''' c' est les Walons k' ont [[ebagance des djins|bagué]] après l' [[Suwede]] al fén do [[16inme sieke]] eyet l' kimince do [[17inme sieke]], po-z î diswalper les foidjes eyet modiernijhî l' payis.

{{Wiccionaire}}
[[File:Arcadia, California. A ping pong game on a home-made table occupies the attention of these young ev . . . - NARA - 537449.jpg|thumb]]
Li '''Tenisse di tåve''' ou '''pign-ponk''', c' est on djeu come li [[tenisse]], mins ki s' djowe e pus ptit, so ene [[tåve]]. 

{{Wiccionaire|påne}}
Del '''påne''', k' on dit co des '''dints-d'-tchins'''<ref>po tos les nos rascodous dins les motîs walons, et leus accints, loukîz a  [[G100]] a « chiendent rampant »</ref>, c' est on [[crouwå]], foirt målåjhey a råyî.

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
]]

Li '''Mont Evresse''' ([[tibetin]]: '''Chomolungma'''; nepalès: '''Sagarmatha'''), c' est l' pus hôte [[montinne]] do [[monde]]. 

{{Wiccionaire|fåcnidî}}
[[File:Wôteu ås colons waitant d' cresse.JPG|thumb|]]
Les '''fåcnidîs''', c' est l' [[famile (sistematike)|famile]] des [[fåcon]]s.

[[Categoreye:Pologne]]

[[File:Dental cavity2.jpg|thumb|pouri dint råyî]]
Li '''gåtaedje d' on dint''' u '''pourixhaedje dintrece''', c' est cwand on [[dint (ås djins)|dint]] kimince a trawer pa l' emay, et l' pourixheure wangnî totes les parfondès pårteyes.

Li '''ridaedje R/L''', c' est l' [[ridaedje (linwince)|candjmint d' son]] do [[son L]] eviè li [[son R]], u årvierdimint.

[[Categoreye:Fotbale]]
On '''woligane''', c' est on sopoirteu d' [[fotbale]] ki fwait do damadje dins li ståde u ådfoû, et s' margayî crapuleuzmint avou les sopoirteus des ôtès ekipes. Et bouxhî totafwait djus so leu voye.

{{po|cropecinde|cropecinde (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Cropecinde}}
[[File:John Everett Millais - Cinderella.jpg|thumb]]
'''Cropecinde''' (pus sovint dizo [[calcaedje (linwince)|calcaedje]] setch do francès, «''Cendrillon''», riscrijhåve e [[sistinme Feller]] '''''Çandriyon'''''), c' est on [[floriconte]] foirt kinoxhou, la ki ene pôve [[båshele]], mambornêye pa s' måråsse, va parvini a maryî li prince do [[payis]], avou l' aidance d' ene [[blanke dame]].

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

On '''tins do passé''', el [[linwince]], c' est on [[tins d' codjowaedje]] k' a-st a vey avou des accions ki sont ddja fineyes.

{{Wiccionaire}}

Li '''crås sonk''', c’ est ene [[medcene|atuze di docteur]] come cwè, cwand on va fé ene [[prijhe di sonk]], et k’ on a do [[colesterol]] dins l’ [[sonk]] k’ est trop hôt, c’ est k’ on magne trop crås. 

{{Wiccionaire|discalotaedje}}
Li '''discalotaedje'''<ref>[[C9]]</ref> u '''dischafiaedje'''<ref>[[DTW]]</ref><ref>On eploye eto on setch calcaedje do francès «circoncizion» (dins [[FO4]], mins nén dins [[FE1]].</ref>, c' est l' [[côpaedje-evoye]] del pitite pea ki rascove li gland (li dbout do [[vé]]) d' ene omrinne djin.

{{po|djiniesse|djiniesse (discramiaedje)}}

[[Categoreye:Fiziolodjeye]]
[[Categoreye:Sintimints]]

, li [[13 di decimbe]] [[2018]].]]
Ene '''ceclêye''', c' est l' ceke di loumire åtoû d' èn asse. Di no costé del galacseye, les '''ceclêyes''', c' est l' muroetmint ey el rinoymint del loumire do [[Solea]].<ref name=":0">https://meprises-du-ciel.fr/sources-naturelles/effets-doptiques/halo-lunaire/</ref>

{{Wiccionaire}}
[[File:Fotbalresse.jpg|thumb|djonnes fotbalisses po leu plaijhis]]
On, ene '''fotbalisse''', c' est ene djin ki djowe å [[fotbal]]. Gn a bråmint dpus d' omes ki d' comeres.

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; [[Lingaedjes romans|italike]] &gt; occitano-catalan &gt; '''occitan'''
----
" a l' intrêye des [[Moitès-Aiwes]]]]
" a l' intrêye di [[Sete]]]]
" "[[Wikt:treillat|treillat]]"]]

Les 24 letes di l'&nbsp;alfabet grek

Des '''paronimes''', c' est des mots k' ont on sinse mo diferin mins ki si rshonnèt foirt, soeye-t i å lijhaedje, soeye-t i å schoûtaedje.

On '''verdjon''' (sinsieuzmint, ene «''[[virga]]''»), c' est ene colone di [[plouve]] k' on voet dischinde d' ene [[nûlêye]], mins ki n' arive nén a djonde tere.

{{po=}}
Li '''Savoye''', c' est ene contrêye naturele del [[France]].

{{po|dråwe|dråwe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|dråwe}}

El '''Yebe Sint-Lorint'''<ref>''yèbe sint Lorint'' [[G100]]</ref>, c' est ene plante del famile des [[minte (plante)|mintes]] ki sieve come [[yerbêye]] et come [[yebe ås maladeyes]].

[[Categoreye:Motîs]]
[[Categoreye:Francès]]
{{Wiccionaire-motîs|Motî des beldjicisses da Francard et aidants}}
Li '''Motî des beldjicisses da Francard et aidants''', ki l' tite e francès, c' est '''''Dictionnaire des belgicismes''''', c' est on [[motî]] do [[francès d' Beldjike]], copurade li [[francès d' Walonreye]].

{{Wiccionaire}}
.]]
Ene '''tulipe''', c' est ene fleur di [[djårdén]], foirt ricwerowe, ki l' mwaisse coleur est [[rodje]]. Totfeye, gn a eto des blankes et di totès sôres di tons.

[[Categoreye:Roumaneye]]
<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Covasna'''</font><br>'''(distrik di Covasna)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Sfântu Gheorghe]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Transilvaneye]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>CV</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br>&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 39inme]] <br> 3.710&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]<br>&nbsp;- Totå ([[2001]])<br>&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 40inme]]<br>231.172 dimorants<br>62&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>

{{Lka}} «[[ôle d' argane]]»
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
 da [[Vincent Van Gogh]]]]
Ene '''hosseuse''', c' est ene [[tchanson]] po-z [[soumey|edoirmi]] les [[efant]]s.

Li '''Memwere so les spots namurwès''', ki s' vraiy no, e francès, c' est «'''''La parémiologie namuroise'''''», c' est on [[memwere]] sicrît pa Maurice Flament po-z awè l' gråde di licincyî d' romanes di l' [[Univiersité d' Lidje]] e [[1968]]. L' acvierneu do memwere, c' esteut [[Elisée Legros]].

[[Categoreye:Catolicisse]]
[[File:B Gregor IX2.jpg|thumb|Li Påpe Grigwere IX discomuniant]]
Li '''discomuniaedje''', e li [[rlidjon catolike]],c' est l' "fotaedje a l'ouxh" di l' [[eglijhe (institucion)|Eglijhe]] d' on [[crustin]] (catolike) k' a fwait on grand [[petchî]] ou k' a fwait do toirt å catolicisse.

Ene '''andje'''<ref>Mot d' [[djinre]] femrin e walon.</ref>, c' est, dins les rlidjons [[djudayisse|djwive]], [[crustinnisse|crustinne]] et [[islam|muzulmande]], on [[tolu]] k' apoite des messaedjes do [[Bon Diu]] ås djins.

[[File:Battle_of_Caporetto.jpg|thumb|Mape del batreye]]
Li '''batreye di Caporetto''' (lomêye eto batreye di Karfreit ou dozinme batreye di l' Isonzo) si passa do [[24 d' octôbe]] å [[9 di nôvimbe]] [[1917]].

{{po|fondaedje|Fondaedje (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|fondaedje}}

Li '''live d' Urope''', c' est on [[live (biesse)|live]] ki vike e l' [[Urope]] ey e l' [[Afrike bijhrece]], [[Moyén Levant]] et [[Mîtrinne Azeye]]. Mins end a pont e l' Irlande.

Ene '''Måjhon do Peupe''' (e [[payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|lidjwès]] '''''Mohone dè peûpe'''''), c' est on bastimint la k' les ptitès djins, di clintcha [[socialisse]], si polént rashonner. 

Li '''bwès d' tchåfaedje''' u '''bos d' rasse'''<ref>[[O3]] a «ras´».</ref>, c' est des [[åbe]]s k' on-z abate dins les [[taeye (di bwès)|taeyes]], et k' on rcepe sovint a bokets d' on mete,  pu rfinde a [[Wikt:schene|schenes]]. Les pus ptitès coxhes ki n' sont nén rfindowes si lomnut les rondins.

«&nbsp;''Brave New World&nbsp;''», scrît pa [[Aldous Huxley]], c' est ene distopeye li pus peuprece sol Daegne. ]]
Ene '''distopeye''', c' est ene sôre di [[Belès-letes|prôze racontrece]].

[[File:Gaulwes_moti.jpg|thumb|]]
Li '''motî Degavre do gålwès''', ki s' tite e francès, c' est '''''Lexique gaulois (recueil de mots attestés, transmis ou restitués et de leurs interprétations''''', c' est on [[motî]], foirt tecnike so les mots [[gålwès]] k' ont stî rtrovs håre et hote dins sacwants scrijhaedjes (normåldimint, li gålwès ni si scrijheut nén, po des råjhons d' [[creyance rilidjeuse]]). 

{{po|Abråm|Abråm (discramiaedje)}}
[[File:Tel Aviv-Yafo 16278 (11806773146).jpg|thumb|Ofrixhaedje d' Izåk]]
'''Abråm''' ou '''Abraham'''<ref>Po tos les prononçaedjes e walon, loukîz so l' [[ALW]] '''3''' pådjes 43, 45, 48 et 82.</ref>, c' est on påtriyåtche del [[Bibe]].

[[Categoreye:Loumaedje]]
[[File:Lantiene et kénket.JPG|thumb|Deus lampes did dinltins : lantiene (a hintche) et kénket (a droete)]]
Ene '''lampe''', c' est ene ahesse ki dene del loumire k' on pout mwaistri. Li feu dnéve del loumire eto, mins esteut pus målåjhey a esprinde ey a distinde.

{{Wiccionaire|filé d’ l’ Aviedje}}
Des '''filés d' l' Aviedje''' u des '''filés Notru-Dame''' u des '''filés''', c' est des féns [[filé]]s texhîs pa des [[araegne]]s des tchamps inte deus plantes.

Li '''guepard''' est ene biesse a tete magneuse di tchå del famile des [[tchetidî]]s ki vike e l'&nbsp;Afrike, e sincieus latén ''acionynx jubatus''.

{{djermon}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
 dilé ene bele tiesse di cier]]
]]
On '''gåre di bwès''' u '''foistî'''; ene '''gåre di bwès''' u '''foistresse''', c' est ene djin d' mestî ki louke si les bwès sont bén etertinous come i s' doet.

{{Djermon}}

{{Wiccionaire|bôrea}}
[[File:Poland - executioner in Torture Museum.jpg|thumb]]
On '''bôrea''', di s' mestî, do trevén del [[Mîtrinne ådje]] ou d' l' [[Ancyin Redjime]], c' esteut èn ome ki touwéve les codånés a moirt.

Li '''boloe bén moussî'''c' est on magnåve [[tchampion-åbusson|tchampion]] k' on rescontere todi ås pîs des [[meleze]]s. 

[[File:Blason Brest(29).svg|thumbnail|right|150px]] 
[[File:Bourg-la-Reine (la mairie).JPG |thumb|300px|Bourg-la-Reine.]] 
'''Bourg-la-Reine''' est ene veye di [[France]], el dipårtumint de Hauts-de-Seine. Ele si trouve inte [[Paris]] et [[Antony]]. 

Li '''Vî Testamint''' ou '''Ancyin Testamint''', po les [[crustins]], c' est les scrîts del [[Bibe]] di dvant l' arivêye da [[Djezus-Cri]]. 

{{Omonimeye}}
Les '''porpîs'''<ref>[[Noûmot do walon|noûmot]] atåvlé cial dissu Wikipedia e 2023 (tuzé pa deus waloneus tot loucant l' no dins diferins ôtes lingaedje).</ref><ref>Li mot vént do latén ''pulli pes'' ([[poye]]-[[pî]], pî d' poye).</ref>, c' est des [[plante]]s di diferinnès [[indje (biyolodjeye)|indjes]]:
* li [[porpî ordinaire]] (''Portulaca oleracea'')
* li [[porpî ås grandès fleurs]] (''Portulaca grandiflora'')
* li [[porpî d' ivier]] (''Claytonia perfoliata'')
* les porpîs d' mer (''Atriplex halimus'', ''Honckenya peploides'' et ''Sesuvium portulacastrum'')
* li [[porpî d' fagne]] (''Lythrum portula'')

{{Wiccionaire}}
On '''papîscrît''', c' est on documint scrît al mwin, ou tapé al machene (purade lomé adon '''[[tapuscrît]]'''), et ki n' egzistêye k' a èn egzimplaire. Ou adon, avou ene u deus copeyes.

{{Wiccionaire}}
On '''coutea''', c' est ene usteye des [[botchî]]s, et di ds ôtes [[mestî]]s, po côper avou.

Li '''creyole meuricyin''', c' est l' mwaisse [[lingaedje]] d' atôtchance di l' [[Iye Meurice]].

{{po|stoele|stoele (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|stoele a cawe}}

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
 nén pouverijheye]]
Li '''fleur di tonire''' (ou '''tonire''' ou '''tonoere''') ou '''pavoe''' ou '''cloket''' ou '''colåd''', c' est ene rodje fleur ki vneut voltî dins les dinrêyes divant les [[pouverijhaedje]]s.

{{Wiccionaire}}
]]

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
Li '''memwere''' ou '''ritna''', c' est l' ådjeu do [[cervea]] di s' sovni d' etrevéns passés.

[[File:Pormoennåde troufreye Djowele filmêye3.jpg|thumb|Filmaedje po on fime di rascegne]]
On '''fime di racsegnes''' ou '''documintåre''', c' est on [[fime]], nén trop lon, ki vout racsegnî so ene sacwè, et nén conter ene sipoûle, come les ôtes fimes.

[[File:Haifa City 2011-08-by-RaBoe-02.jpg|thumb|]]
L’ '''exhowe solrinne loumire-tcholeur''' ou '''enerdjeye termosolrinne''', c’ est ene [[enerdjeye solrinne]] ki tchåfe di l’ aiwe ou èn ôte likide.

[[Categoreye:Fotbale]]
[[Categoreye:Spôrts]]
[[File:Skagerak Arena turf.jpg|thumb|Yebe articiele (côpe)]]
El '''yebe rtificiele''' ou '''fåsse yebe''' ou '''fåsse waide''', c' est on rascovraedje di plastike po replaecî li vraiye [[yebe]] po fé l' [[rimouye]] d' on [[terén d' fotbale]]. Ey eto so les ôtes teréns di spôrt ([[tenisse]], evnd.).

On '''pårti catolike''' ou '''democraçreye crustinne''', c' est on [[pårti politike]] ki shût les idêyes do [[catolicisse]].

{{po|aloyance|Aloyance (discramiaedje)}}
L' '''aloyance des tins''', c' est ene rîle d' [[emantchåjhe]] do [[walon]] (et di des ôtes [[lingaedjes romans]]) ki dmande d' aconter li [[tins d' codjowaedje|tins]] del mwaisse [[fråzlete]], po tchoezi l' tins del fråzlete aloyeye

{{po|voenne|voenne (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|voenne}}
Ene '''voenne'''<ref>Po tos les prononçaedjes do mot, riscrîts e [[sistinme Feller]], loukîz al notule [[ALW]] '''1''' 97; e [[rfondou walon]], i sont rindous rashonnés e [[betchfessî oen]].</ref>, c' est èn [[ecdût]] ki ramoenne li [[sonk]] des [[texhou (biyolodjeye)|texhou]]s aviè l' [[cour]].

Ene '''sipitante aiwe''' u ene '''aiwe ki spite''', c' est ene [[aiwe po boere]] avou do [[gåz]] divins.  

{{Wiccionaire}}

[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt; [[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; '''gayel'''
----

[[Categoreye:Viyès mzeures]]
[[Categoreye:Dutcheye di Bouyon]]
[[Categoreye:Manoyes]]
Li [[Dutcheye di Bouyon]] fijha pårteye del [[principåté d' Lidje]] poy esse ene Dutcheye indepindante dizo l' mambornance del [[France]]; ça fwait ki les [[viyès mzeures]] eployeyes el Dutcheye djusk' al fén do 18inme sieke vont esse des mzeures lidjwesses et francesses.

Li '''glifozate''' (pus cnoxhou dizo l' [[no d' marke]] '''Roundupe'''<ref>[[Marke di fabrike divnowe on ptit no]].</ref>, ''Roundup''©), c' est on [[discrouwådant]] mo rlomé. 

{{po|stron d' pourcea|stron d' pourcea (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|stron-d'-pourcea}}
[[File:Bruchsal, Dustdevil, Kleintrombe.jpg|thumb|stoubion so on tchamp d' four]]
[[File:Dust Devil (3811771725).jpg|thumb|e-n ene wastinne]]
On '''stron-d'-pourcea'''<ref>Li [[Livea sociolinwistike d' on mot|livea måhonteus]] des deus mots aplakés shonne awè disparexhou cwand on djåze do fenominne meteyo.</ref> (on dit eto ene '''damabonde''', on '''toubion''', on '''stoubion''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''3''' 75.</ref>, c' est on mouvmint do vint ki toûne so lu-minme a pårti d' tere, et k' epoite dins les airs des ledjirès sacwès k' i gn a al tere ([[poûssire]], [[såvlon]], fistous di [[strin]] u d' [[four]]).

{{Wiccionaire|shoflete}}
{{po|shoflete|shoflete (discramiaedje)}}
[[File:Shoflete 2 mwins.jpg|thumb|pitite shoflete simpe]]
Ene '''shoflete''', c' est ene usteye po shofler sol [[feu]] ([[feu e l' aisse]] ou [[stouve]]) pol fé rprinde.

{{Dizo-tite|''Amours wallonnes''}}
{{Wiccionaire-motîs|Amours walones (lives)}}

{{Wiccionaire}}
Ene '''fraite''' (on dit eto ene '''fraiteure'''), c' est on terén ki dischind douçmint aviè ene aiwe, dabôrd kel restant est a tiene.  Ene plaece la k' i gn a ene fraite, si lome on '''fraiti'''.

{{Wiccionaire}}
[[File:Petroleum cm05.jpg|thumb|]]
Li '''petrole''', c' est on likide k' i gn a dins tere, k' on poujhe, et rapurer po fé d' l' [[essince]] et do [[mazoute]].

<!-- {{Elementbox_header | number=79 | symbol=Au | name=ôr | left= [[Platene (elemint)|Pt]] | right= [[Mierkeure (elemint)|Hg]] | above= [[Årdjint|Ag]] | below= [[Unununiom|Uuu]] | color1=#a0ffa0 | color2=black }}
|}-->
{{Wiccionaire}}
Li '''stin''', c' est èn [[elemint tchimike|elemint]] do [[tåvlea Mendeleyev]], del troke des [[metå]]s, kinoxhou dizo l' [[essegne atomike]] '''Sn''' <!--, li [[limero atomike]] 79, et l' [[pwès atomike]] 196,9666.-->

Li '''djeu do tchestea d' pougn''' ou '''djeu d' astaplaedje des pougns''', c' est on [[djeu]] inte des efants et des grandès djins, k' on mete on pougn di tchaeke djouweu onk so l' ôte, tot djhant ene contene al fén.

<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Cluj'''</font><br />'''(distrik di Cluj)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Cluj-Napoca]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Transilvaneye]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>CJ</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br />&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 12inme]] <br /> 6.674&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]<br />&nbsp;- Totå ([[2001]])<br />&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 6inme]]<br />724.605 dimorants<br />109&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>

E l' [[teyolodjeye]], on djåze do '''schapaedje''' ou '''rischoyaedje''' po dire:
* esse schapé d' ene sacwè d' mwais, des rascråwes, des rujhes (adon c' est l' minme ki esse rischoyou);
* ariver e l' veye ki dmorreut po todi.

[[Categoreye:Djeus]]
[[Categoreye:Dicåces]]
On '''tirlibibi''', c' est on [[djeu]] d' [[dicåce]], di [[fôre]], di [[cazino]], k' on wangne (ou piede) d' [[astcheyance]] et nén d' [[adierçaedje]].

{{djermon}}
'''Enya''', di s' veur no '''Eithne Ni Bhraonain''', est ene tchanteuse k' a skepî li [[17 di may]] [[1961]].

On '''persounaedje istorike''', c' est ene [[djin (biyolodjeye)|djin]] k' a viké.

{{Wiccionaire}}
On '''schård e sacramint''' ou on '''schård dins l' contrat''', c' est cwand ene [[djin marieye]] va [[fé l' amour|coûtchî]] avou èn ôte feme ou ome ki l' sinne.

Li '''Leffe''', c' est ene bire d' abeye walone ki vént d' [[Dinant]].<ref>https://www.abbaye-de-leffe.be/fr/biere/</ref> D' ayeur, Leffe, ç' est ossu l' no d' èn hamtea al Bijhe di Dinant. Mins nerén, ele n' est pus bresseye dins l' moustî.<ref name=":0">https://fr.businessam.be/leffe-nest-brassee-moines-abbaye-consommateur-americain-porte-plainte/</ref>

[[Categoreye:Linwince]]
{{Lka}} "[[Raptitixhante cawete]]"
On '''raptitixhant mot''' u '''raptitixha''', c' est on [[mot]] ki mostere ene pus ptite sacwè (ene pus ptite biesse, ene pus ptite djin) ki l' cene mostrêye på mwaisse mot.

{{Wiccionaire}}
Ene '''rapoitroûle''' u ene '''racontroûle''', c' est ene pitite istwere ki s' a passé podbon, u pretindowe téle, et k' est loukeye tipike assez po-z esse rapoirtêye sacwants côps e-n erote, et esse ridite pås schoûteus.

[[File:Caractère latin d'écriture, J j.png|250px|thumb|Grand et ptit J (scrijhaedje al mwin)]]
Li '''lete J''' (prononceye '''ji'''), c' est l' dijhinme [[lete]] eyet l' 7inme [[cossoune]] di l' [[alfabet latén]].

Les '''påsses itålyinnes''' u '''påsses alimintreces''', pus courtinnmint '''påsses''', c' est des [[amagnî]]s fwaits avou des bokets d' påsse di [[deur frumint]].

{{Wiccionaire|prandjloe}}

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
Li '''ramessaedje'''<ref>''ramèssèdje'' [[E1]], ''ramessihèdje'' [[E21]].</ref> u el '''ralaedje a messe'''<ref>''ralâtche a mèsse'', dins [[O98]] p. 10.</ref> u les '''rlevaedjes'''<ref>''r'luvadjes'', [[Cassetes Lucyin Mahin]], {{l°|5b}}, 1994; ''r'le̊vayes'', [[C61]] p. 778.</ref>, c' est ene ceremoneye [[crustin]]ne la ki l' [[payelinne]] (l' [[acoûtcheye]]), loukeye come impeure, si rapeure po poleur raler a [[messe]] avou les ôtès djins.

Li '''Dzogchen''', c' est ene sicole di [[filozofeye]] des [[boudisse]]s [[tibetin]]s.

Li '''schoirçaedje des tcheneas''' u '''pelaedje des tcheneas''', c' esteut ene ovraedje k' on fjheut troes cwate samwinnes å long, dispu l' fén do moes d' [[avri]] disk' e moes d' [[may]] et li cminçmint do moes d' [[djun]], divant li fnå. C' est a ç' moumint la k' i gn a l' pus di [[seuve]] et k' li [[schoice]] si disclape li mî. Mins i fåt ene djournêye k' i fwait bon vint. Cwand i bijhe, on leye des ptitès nuketes di schoice après l' blanc bwès (on djheut k' les åbes avént des [[pû]]s). <ref>[[L. Mahin]], [[Ene båke so les bwès d' l' Årdene (lives)| Ene båke so les bwès d' l' Årdene]].</ref>

{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire-motîs|Inkete Bruneau}}
Les '''Inketes Bruneau so les patwès d' Årdene''', c' est des rcwerances da [[Tchåle Bruneau]] so les [[mancî lingaedje|lingaedjes diléreces]] del Bijhe do dpårtumint des [[Årdenes francesses]], k'&nbsp;i lome les “patwès d'&nbsp;Årdene” et del Nonne del Walonreye (Payis di [[Smwès]], [[bote di Djivet]], [[bote do Hinnot]], dizo del [[Gåme]]).

{{po=}}
{{Wiccionaire}}

{{po|ewoeye|ewoeye (discramiaedje)}}
L' '''ewoeye del Tossint'''<ref>noûmot askepyî e 2018 so Wikipedia, po aveur on no pår walon pol calcaedje [[Alowine]], on noûmot dedja la dispu les [[anêyes 2000]]. C' est l' ratournaedje mot po mot di l' inglès (All Hallow Eve); li mot "[[Wikt:ewoeye|ewoeye]]" egzistêye e walon dizo disfondowe "[[:wa:èveûye|èveûye]]" po ene fiesse ki s' passe eto li shijhe divant l' djoû do sint (ewoeye del Sint-Mårtén).</ref>, classicmint l' '''Alowine''', lomêye eto '''shijhe ås [[grigne-dints]]''' u '''fiesse ås grigne-dints''', c' est ene [[fiesse]] po les [[efant]]s k' etervént tins del [[shijhe]] do [[31 d' octôbe]], dj' ô bén, li woeye del [[Tossint]].

{{djermon}}
Li '''toumaedje des tchveas''' (on dit eto, '''tcheyaedje des tchveas''' u, ene miete po rire: '''disploumaedje'''), c' est cwand les djins divnèt '''pelakes''' (on dit eto: '''pelêyes''', '''tchenowes''', '''disploumêyes''').

[[File:Mycose inguinale.jpg|thumb|Diermifitôze e l' ayinne del djambe]]
Ene '''diermifitôze'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] ehåyî e [[2013]], sol parintêye etimolodjike diele / derme (did la li [[diftongaedje]] "iè", et li halcrosse voyale "i" come dins "borgu'''i'''mwaisse (did la dierm'''i'''fitôze); les ôtes bokets sont calkés a môde des sfwaits sincieus mots dins les ôtes lingaedjes</ref>, c' est ene [[micôze]] del [[pea]] cåzêye pa on [[tchampion microscopike]] del sôre des [[tchamosseures del pea]].

[[Categoreye:Motîs]]
[[Categoreye:Francès]]
{{Wiccionaire-motîs|Motî des beldjicisses da Francard et aidants}}
Li '''Motî des beldjicisses da Francard et aidants''', ki l' tite e francès, c' est '''''Dictionnaire des belgicismes''''', c' est on [[motî]] do [[francès d' Beldjike]], copurade li [[francès d' Walonreye]].

[[Categoreye:Djustice]]
{{djermon}}
Li '''prouve''', el djustice, c' et tot çou ki pout dmostrer k' èn [[ametou]] est coupåbe. 

[[File:Tåvlea scolrece contråves.jpg|thumb|sacwants contråves (addjectifs & viebes)]]
On '''contråve''' u '''contraire''', el [[linwince]], c' est on [[mot]] k' a on sinse pår diferin do mot k' on ndè cåze.

{{Wiccionaire|rapoirtaedje}}
On '''rapoirtaedje gaztrece''' ou '''rpôrtaedje''', c' est on [[papî d' gazete]], ou on cåzaedje [[radio]], ou on [[filmaedje]] pol [[tévé]], ki cåze d' èn etrevén ki s' passe ene sadju, ki l' [[gaztî]] rapoirteu î esteut, et k' i ndè vout rapoirter les pondants et les djondants azès lijheus(es), schoûteus(es) ou waiteus(es).

{{po=}}
'''Tchantchès''' (ki si scrijheut ''Chanchès'' u ''Chanchet'' [[sistinme di dvant Feller|disk' å cminçmint do 20inme sieke]]), Prince di [[Djudla Mouze]], c' est ene [[popinete di bwès]], ki rprezinte li [[Lidje|Lidjwès]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Djindjipe.JPG|thumb]]
Li '''djindjipe''', c' est ene [[plante]] ki vént d' [[Azeye]] et k' on eploye li [[rampe (plante)|rampe]] come [[yerbêye]], dins les [[såce]]s ou dins les [[dessert]]s. Eto dins les [[sope]]s.

{{Wiccionaire|tripe}}
[[Image:Vete tripe.jpg|thumb|del vete tripe d' [[Oû-l'-Pitit]]]]
Del '''tripe''' (on dit eto : do '''bodén'''), c' est ene [[tchårcutreye]] fwaite avou do sonk et des dispouyes di pourcea, metowe, å cmince, dins ses [[boyea]]s. Adonpwis, dins des boyeas d' fén plastike.

{{Djermon}}

[[Categoreye:Belès-letes]]
On '''scrijheu redjonalisse''', c' est on [[scrijheu]] d' [[roman]]s ki plaece ses persounaedjes dins on metou payis, sovint on viyaedje. Et ndè profiter po djåzer del vicåreye dins les campagnes, foirt diferinne do vicaedje estandård k' on trouve dins les ôtes romans, ki s' pasnut å pus sovint dins l' monde des veyes.

{{po|Israyel|Israyel}}L' '''estat d' Israyel''', c' est èn [[estat]] do [[Moyén Levant]] askepyî e [[1948]] pa les [[Djwif]]s [[siyonisse]]s, avou l' acoird des Inglès ki colnijhént li [[Palestene (contrêye)|Palestene]]. 

{{po|Crantche|Crantche}}
{{Wiccionaire|Crantche}}
Li '''tropike del Crantche''', c' est forveyowe roye, a môde di [[ceke (djeyografeye)|ceke]] ki côpe li [[Dmeye Bole bijhrece]] e deus. 

{{djermon Urope}}
'''Siligo''' c' est ene veye d' [[Itåleye]], el region di [[Sardegne]].

{{po|purnea|purnea (discramiaedje)}}
{{po|tchitche|tchitche (discramiaedje)}}
{{po|pronne|pronne (discramiaedje)}}
Ene '''souwêye pronne''' ou ene '''tchitche di pronne''' ou on '''purnea''' ou pus courtinnmint ene '''pronne''', c' est ene [[biyoke]] k' a stî souwêye et k' est siervowe dins les amagnîs.

{{djermon}}

{{Wiccionaire|flaxhaedje}}
[[Image:Flaxhaedje.jpg|thumb|Flaxhaedje do frumint å long strin]]
Li '''flaxhaedje des grins''' u l' '''avadjaedje des dinrêyes''' u l' '''ploncaedje des dveres'''<ref>sorlon [[Wikt:plonker|plonker]], [[C65]].</ref>, c' est cwand les [[dinrêyes d' awousse]] (ou do hôt [[four]]) si coûtchèt dins les tchamps, divant l' [[awousse des dinrêyes|awousse]].

{{po|djote|djote (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}

{{po=}}
)]]

Li '''linet å djaene betch''' u '''lignroû d' montinne''' u '''tchetchè''', c'&nbsp;est ene sôre di ptit [[oujhea passant]], k'&nbsp;on voet cobén tins d'&nbsp;l'&nbsp;ivier el Walonreye.

[[File:Brussels suspects CCTV.jpg|thumb|Foto prinjhe d' ene [[fimrece guigne-djin]] des troes ametous di l' atake di Zaventem]]
L' '''atacaedje terorisse di Brussele''', c' est des petaedjes di deus [[bombe (åre)|bombes]] metowes pa des [[terorisse]]s ki s' ont passé li [[22 d' måss]] [[2016]] a [[Brussele]] et [[Zaventem]].

Li '''revintreye tunizyinne''' u '''revintreye ås djasmins''', c' est ene [[revintreye]] do peupe di [[Tunizeye]] k' a cmincî li [[17 di decimbe]] [[2010]] a [[Sidi Bouzid (Tunizeye)|Sidi Bouzid]], et tcheryî so les prumîs moes d' [[2011]].

{{Dizo-tite|Come dès gayes su on baston et autres poèmes}}

Li '''lipion'''<ref>''le̊pion'' [[C61]]</ref> (eto: '''pepion'''<ref>''pèpion'' [[FE1]] a «clitoris»</ref>, '''caclindje'''<ref>[[FC99]] a «clitoris»</ref>, boton<ref>''bouton'' [[FO4]], boton [[FE1]] a «clitoris»</ref>, poes<ref>''peû'' (FE1)</ref>), c' est on ptit organe, come on boton metou dins l' [[nateure (antomeye)|nateure]] des kimere et des frumeles des [[biesses ås tetes]].

{{po|Congo|Congo (discramiaedje)}}

'''Al Djazira''' (الجزيرة en [[arabe]], çou ki vout dire ''l'&nbsp;iye'', sovint scrît d'&nbsp;après li [[transliteraedje]] inglès: ''Al Jazeera''), c’&nbsp;est ene tchinne di televuzion arabe-cåzante ki evoye 24 eures so 24 pa tévéspoutnik a pårti do [[Qatar]].

{{Wiccionaire}}

{{po|crikion|crikion (discramiaedje)}}
On '''crikion''' (on dit eto: '''cricri''', '''tchantrê''', '''crînon'''), c'&nbsp;est on ptit pitit [[potcha]], sovint brun u noer, ki tchante e l'&nbsp;[[esté]] ou la k' i fwait bén tchôd (murea des [[feu e l' aisse]]). 

{{Omonimeye}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}
{{Taxobox biesse   | Agaesse | Сорока (Pica pica), Калининград.jpg | '''agaesse''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirbidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Pica'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Pica pica }}
{{Taxobox fén}}
[[File:Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|thumb|''Pica pica pica'']]

Ene '''sope''', c' est èn [[amagnî]] foirt likide (on l' pôreut lomer «[[aboere]]») fwait avou totes sôtes di [[verdeure]]s, et pacô on boket d' [[tchå]].

L' '''afwaire Dutroux''', c' est ene afwaire d' apiçaedje et d' [[moude]] di cwate pititès [[båshele]]s, dijh onze ans viyes, aprume kinoxhowes pa leus ptits nos: Djuliye (''Julie'') et Melissa, di [[Gråce-Hologne]], eyet An et Eefje, deus ptitès [[Flande|Flamindjes]].

Les '''fiyaires''', c' est des ptits [[rond vier|ronds viers]] ki vikèt ådvins des tissus do coir. I sont stitchîs divintrinnmint pa des [[poirtant inseke|poirtants]] [[inseke]]s.

{{Wiccionaire}}
[[File:Molinia.jpg|thumb|]]
Li '''fenaesse di fagne''' ou '''waide di boû''' ou '''waide di torea''' ou '''pouf'''<ref>[[Joseph Bastin]], [[E9]] p. 137.</ref>, c' est l' [[fenaesse]] li pus corante dins les [[fagne]]s.

{{Wiccionaire|Bårçulone}}
[[File:Bårçulone Rambla.jpg|thumb|Li mwaisse avnowe di Bårçulone (li "[[Wikt:rambla|Rambla]]")]]
'''Bårçulone''', c' est l' [[mwaisse veye]] del [[Catalogne]].

{{po=}}

[[Categoreye:Antomeye]]
{{po|Djambe & djambe|Djambe (discramiaedje)}}
[[File:Lust - The Seven Deadly Sins 01.jpg|thumb|Djambe di comere]]
Li '''djambe''', c' est l' pårteye do [[mimbe dizotrin]] (mimbe dirîtrin po les [[cwate-pates]]) ki va do [[djno]] disk' al [[tchiveye]]. Ådzeu, c' est l' [[coxhe (antomeye)|coxhe]]; pus lon, c' est l' [[pî (antomeye)|pî]].

[[Categoreye:Antomeye]]
Li '''boigne boyea''', c' est on boket des [[boyea]]s ki n' a pont d' rexhowe : si coron est on cou-d'-saetch.

On '''speculôsse,''' u on '''bonzome''' ; sortoit cwand l' '''speculôsse''' a on [[Sint-Nicolai]] dzeu ; c' est ene [[biscûte]] ki vént del [[Flande]] eyet des [[Bas Payis]]. 

{{po|coisse|coisse (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|coisse}}

[[Categoreye:Mestîs]]
{{Omonimeye}}
{{Wiccionaire|contåbe}}
* onk, ene ki tént l' [[Contåbilté]] (les contes d' ene eterprijhe).
* djin d' mestî ki fwait d' l' [[acontance]] (studiaedje des afwaires di çanses d' ene eterprijhe, d' ene ritche mierdjin, d' on govienmint, evnd.)

{{Wiccionaire}}
[[File:Hôt djivå wårni.jpg|thumb|djivå avou deus bondius et totes sôres d' ôtes agayons]]
Li '''djivå''' ou '''cimådje'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''4''' 49.</ref>, c' est l' ecådrumint d' bwès del [[tchiminêye]] divins les [[måjhon]]s did dinltins, ådzeu do [[feu e l' aisse]], djusse dizo l' plafond. Si prumî role, c' est d' sotni li hote del tchiminêye. Mins elle a divnou ene mwaisse ahesse pol gåyotaedje del måjhon (plaece ki sierveut d' [[coujhene]] at s' [[såle a magnî]]).

{{Dizo-tite|''À ipe''}}
{{Wiccionaire|a schipe}}

[[Categoreye:Cortis ås verdeures]]
[[Categoreye:Plantes]]

Ene '''schayete USB'''<ref>[[noûmot do walon|Noûmot]] atåvlé pa [[René Brialmont]] al bate di [[noûmot]]s del [[fiesse ås lingaedjes walons]] 2015, dizo cogne [[Wikt:haye|haye-a-stitchî]], nén ritnou dins les 10 meyeus.</ref> obén, på rfrancizaedje, '''clé USB'''<ref>Calcaedje do francès.</ref>, c' est ene pitite plate sôre di [[deure plake]] k' on pout stitchî dins ene [[éndjole (infôrmatike)|éndjole]] po eredjistrer u vir des dnêyes éndjolijheyes.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
On '''hawea''' (di cotlî, di cinsî), c' est ene usteye al mwin, avou on lådje fier, sovint arondi, ki côpe di scwere avou l' sinse do bouxhaedje (årvier des [[hepe]]s), emantcheye so on mantche, pus court u pus long.

{{Wiccionaire}}
Ene '''coridjrece''' (on dit eto: ene '''ricoridjrece''', on '''coridjoe'''), c' est on [[programe infôrmatike]] ki [[ortografeye|coridje les tecses]] dins on metou [[lingaedje]].

{{Wiccionaire|hourlea}}
[[File:Nive ki-ratind hourleas.jpg|thumb|300px|Nive ki dmeure dins les hourleas]]
On '''hourlea''' ou '''tera''', c' est ene pitite [[Wikt:hourêye|hourêye]] metowe inte deus tchamps. 

[[Image:Animhorse.gif|right|thumb|200px|On tchvå ki bodje pa rotoscopaedje]]

[[File:Poster for immigration from Ethiopia (1981).JPG|thumb|Afitche po bouter les Falachas a-z ebaguer e-n Israyel (1981)]]
L' '''ebagance des Falachas eviè Israyel''', c' est cwand les [[djwifs etiopyins]] ont cwité a zels toplin l' [[Etiopeye]] po-z [[ebagance|ebaguer]] eviè [[Israyel (estat)|Israyel]].

<br clear="all" />
<div align="center">
{| id="toc" style="margin-top: 1em; width: 95%;" 
| 
! align="center" style="background: #ffd814; font-size: 95%; width: 100%;" | <div style="float:left;width:50px;">&nbsp;</div> '''[[Coisse Bedje]]'''
| style="border-collapse:collapse;" | 
|-
| align="center" style="background: #ffe560; font-size: 85%;" colspan="3"|
'''[[Rebanêye comene|Comene]]:''' | [[Li Panne]] | [[Koksijde]] | [[Noû-Pôrt]] | [[Middelkerke]] | [[Ostinde]] | [[Bredene]] | [[Li Cok]] | [[Blankenberge]] | [[Brudje]] | [[Knokke-Heist]]  <br />
'''[[Pitits Rebanaedjes|Pitits bans]]:''' <br /> [[Li Panne (pitit ban)|Li Panne]] <br /> [[Sint-Idesbald]] | [[Koksijde (pitit ban)|Koksijde]] | [[Ostdinkerke]] <br /> [[Noû-Pôrt (pitit ban)|Noû-Pôrt]] <br /> [[Lombarsijde]] | [[Westinde]] | [[Middelkerke (pitit ban)|Middelkerke]] <br /> [[Raversijde]] | [[Mariakerke]] | [[Ostinde (pitit ban)|Ostinde]] <br /> [[Bredene (pitit ban)|Bredene]] <br /> [[Vosseslag]] | [[Klemskerke]] | [[Li Cok (Hamtea d' Klemskerke eyet d' Vlissegem)|Li Cok]] | [[Vlissegem]] | [[Wenduine]] <br /> [[Blankenberge (pitit ban)|Blankenberge]] <br /> [[Zeebrudje]] <br /> [[Heist]] | [[Duinbergen]] | [[Alberstrand]] | [[Knokke]] | [[Li Zoute]] <br />
|-
|}
</div>
<includeonly>
</includeonly>
<noinclude>
</noinclude>
[[Categoreye:Flande]]

{{Wiccionaire}}
Ene '''djelaba'''  (arabe [[Wikt:جلّابة|جلّابة]], prononcî «jellaba» /ʒᵊl.'læ.ba/ å Marok {{odio|Ary jellaba جلّابة.ogg|lang=ary}} et «djellaba» /ʤᵊl.'læ.ba/ e l' Aldjereye, ci-la ricalké e francès dizo scrijhaedje «djellaba» /ʤɛ.la.'ba/, mins tot pierdant l' [[djermalance]] do «[[l]]»), c' est ene grande cote ki les omes et le cmeres metèt po rexhe ådfoû, avou å pus sovint ene pondante bounete taeyeye dins l' minme sitofe.

{{djermon}}
'''Końskowola''', c' est ene pitite veye metowe sol sud-ess del [[Pologne]].

'''Basshunter''', d' ès veur no '''Jonas Erik Altberg''' (skepyî li [[22 d' decimbe]] [[1984]] a [[Halmstad]]), c' est on [[tchanteu]], [[réalisateur artistique]] et [[DJ]] d' [[Suwede]].

Li '''VRT''' u '''Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie''' (''Organizaedje dal radio ey dal televuzion Flaminde'') est li televuzion publike beldge e Neyerlandès-cåzante. Come li '''RTBF''', ele apårtént å [[Beldjike|Estat Beldge]].

{{Wiccionaire}}
Ene '''minêye daegnrece''' u '''parminêye'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] 2020, atåvlé dins {{Ran}} l° 95 et reployî pa des lijheus</ref>, c' est ene [[minêye]] ki racsût les djins totavå l' [[Daegne]].

Li '''fotsåle'''<ref>[[spotchî aplacaedje]] di « fotbale di såle »; [[noûmot do walon|noûmot]] eplaidî pol prumî côp cial sol [[Wikipedia walon]] e 2020.</ref> u '''foutsale'''<ref>[[calcaedje (linwince)|calcaedje]] di «''futsal''» on maxhaedje d’ [[espagnol]] et d’ [[portuguès]]; li son del lete «u» do portuguès u d' l' espagnol est rindou pa «ou» e walon; [[noûmot do walon|noûmot]] eplaidî pol prumî côp e 2023 e l' [[Rantoele-gazete]].</ref>, lomé ossu '''minifotbale''', pus coûtmint '''minifoute'''<ref>Rimetaedje e scrijha walon di s' no corant e [[francès d' Walonreye]] «minifoot».</ref>, c' est ene sôre di [[fotbale]] ki s' djowe dins ene såle di spôrt.

{{Taxobox biesse   | Coirbå | Corvus_frugilegus_2.jpg | '''Corvus frugilegus''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' ([[coirbidîs]]) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''frugilegus''}}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox fén}}

[[File:Tåvlea scolrece aidants viebes.jpg|thumb]]
Èn '''aidant viebe''', c' est on viebe ki pout esse shuvou do côp d' èn ôte viebe. 

Li '''Leffe''', c' est ene bire d' abeye walone ki vént d' [[Dinant]].<ref>https://www.abbaye-de-leffe.be/fr/biere/</ref> D' ayeur, Leffe, ç' est ossu l' no d' èn hamtea al Bijhe di Dinant. Mins nerén, ele n' est pus bresseye dins l' moustî.<ref name=":0">https://fr.businessam.be/leffe-nest-brassee-moines-abbaye-consommateur-americain-porte-plainte/</ref>

Li '''courbene'''<ref>[[Noûmot do walon|noûmot]] atåvlé e 2021 so Wikipedia; calcaedje do francès «courbine» et d' l' espagnol «corvina».</ref> (/kuːʀ.'bɛn/) (eto: li '''pexhon-maigue''' <ref>Calcaedje do francès «maigre» et d' l' inglès .</ref>), c' est on magnåve [[pexhon]] di l' [[Atlantike]] <!--eyet l' [[Mîtrinne Mer]]-->.

Ene '''zonôze''', c' est ene maladeye ki les djins polèt atraper des biesses.

L' '''afwaire do touwaedje des moennes di Tiberene''', c' est on [[moude|touwaedje]] eshonne après hapaedje di set [[moennes trapisses]] [[France|francès]] ki dmorént e l' [[Aldjereye]].

{{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Le bout de la langue}}'' (fime)}}
{{Dizo-tite|Li langue åd dibout del linwe}}

'''Anderlek''' (Ny, F. ''Anderlecht''), c' est ene des 19 comenes do [[Grand Brussele]].

{{po|Rwè des Bedjes|Rwè des Bedjes (discramiaedje)}}

{{po|Walonreye|Walonreye (discramiaedje)}}
Li '''Walonreye walon-cåzante''' (on dit eto pa côps '''payis walon''', copurade tot cåzant eto di ''payis picård'', ''payis gåmès'',...), c' est les 70 åcint del [[Walonreye]], la k' on-z a todi djåzé [[walon]] (dj' ô bén, li walon walon, nén l' picård, ni l' gåmès, ni l' tchampnwès). Il î fåt radjouter li [[Walonreye di France]].

[[Categoreye:Univiersités]]
[[Categoreye:Lives]]
{{Wiccionaire|sillabusse}}
:''[[sillabusse (discramiaedje)|Discramiaedje des sinses do mot "sillabusse"]]
On '''sillabusse''', c' est des notes di cours d' [[univ]] riloyeyes al cole u avou ene riloyeure di plastik.

[[File:Echinococcus granulosus scolex.jpg|thumb|Tiesse do vier, e microscope]]
Li '''vier do kisse idatike''', c' est on formagnant [[plat vier]], del famile do [[vier solitaire]] des djins, k' epestifere les [[tchén]]s (cwand il est adule).

[[Categoreye:Fimes]]
On '''fime todi-sol-voye''' (en inglès "'''''road-movie'''''"), c' est on fime ki les [[acteur]]s sont todi sol [[voye]]. Dj' ô bén, k' i fwaiynut on grand voyaedje ki cmince et fini avou l' fime.

{{djermon biesse}}

L' '''alfabet fonetike sampa''', pus courtinnmint li '''sampa''', c' est èn alfabet fonetike ki n' eploye ki des caracteres kinoxhous des sistinmes infôrmatikes.

On '''berdouxha pås ptitès djins''' ou '''berdouxha d' payizans''', pus djivismint, ene '''djåcreye''', c' est on [[berdouxha]] metou e-n alaedje pa des [[payizan]]s ou des ôtes djins des [[bassès classses]].

.]]
Li '''ChVK Wagner''', k' on lome puvite dins les mediyas «'''&nbsp;'''li '''troke Wagner&nbsp;'''», c' est ene organizåcion al môde d' ene [[årmêye]] privêye.<ref name=":0">https://www.bbc.com/news/world-60947877</ref>

Li '''biyet d' cint Uro''' si ståre dispoy [[2002]], dins l' [[Urozone]]. On '''biyet d' cint Uro''' våleut 4.033,99 [[Franc bedje]], å kiminçmint del anêye [[2002]].

{{po|dinner|dinner (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Pieter Bruegel d. Ä. 011.jpg|thumb|gasse del campagne flamande e 17inme sieke, pa Breuguel]]
[[File:Wedding banquet, Dawson, Yukon Territory, ca 1899 (HEGG 394).jpeg|thumb|ezès Stats Unis e 1899]]
[[File:Wedding breakfast entertainment arp.jpg|thumb|å djoû d' ouy]]
Ene '''gasse'''<ref>Li mot est bén cnoxhou ezès [[accints walons do Levant]], mins a dvou esse eployî eto e [[walon d' Nonne]], poy k' on l' ritrove dins les scrîts da [[Djôzef Calozet]]. Il a l' advintaedje d' esse oridjinå et di n' nén esse veyou d' on laid costé (come li sereut "rinchinchete", boutans).</ref> ou on '''[[banket]]''' ou on '''[[grand dinner]]''', c' est ene [[eurêye]] avou bråmint des plats, a l' ocåzion d' ene [[fiesse]]. avou bråmint des priyîs, aprume li [[famile]] et les soçons.

Li '''gagåz''', c' est on [[lingaedje troucrece]] djåzé på [[Gagåz (peupe)|peupe do minme no]] di [[Moldaveye]], [[Oucrinne]], [[Rûsseye]] et [[Tourkeye]].

{{po|Moxhon d' ônea|Moxhon d' ônea (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire}}

{{Wiccionaire}}

Li '''RTBF''' ou '''Radio televuzion bedje del kiminålté francesse''' (''[FR] Radio Télévision Belge Francophone'') est li televuzion publike bedje e francès-cåzante ; dispoy li federålijhaedje del [[Beldjike]] elle a passé dizo l' viernaedje del [[kiminålté francesse di Beldjike]], dismetant ki l' televuzion e neyerlandès passéve dizo l' viernaedje del [[Flande]], dizo l' no di [[VRT]].

{{Wiccionaire|blawete}}
{{po|blawete|blawete (discramiaedje)}}
{{po|flaminete|flaminete (discramiaedje)}}
{{po|flaminete|flaminouche (discramiaedje)}}
[[File:Ranunculus flammula 1a.jpg|thumb|plante a fleur]]
Li '''blawete'''<ref>[[C23]]</ref> (on dit eto: '''[[flaminete]]-ranonke''', '''[[linwe-di-tchet]]'''), c' est ene [[ranonke]] ås ptitès djaenès fleurs, ki crexhe aprume come ene rampe, pu si rastampe, 20 a 40 cm hôt. 

{{po|Afrike nonnrece et Nonne-Afrike|Nonne di l' Afrike (discramiaedje)}}

{{po|houfêye|houfêye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|houfêye}}

{{po|pesse|pesse}}
 
Li '''minêye del [[pesse des oujheas]] å [[virûsse del gripe|virûsse H5N1]]''' (lomêye pus courtinnmint '''gripe des poyes'''), elle a cmincî a [[Honk-Kong]] e [[1997]]. 

[[File:Tåvlea scolrece pronos droets coplemints.jpg|thumb]]
On '''prono d' djin''', c' est on [[prono]] ki replaece ene kinoxhowe djin.

{{Wiccionaire}}
L' '''esté Sint-Mårtén''' u '''esté del Sint-Mårtén'''<ref>[[Louis Lagauche]], [[Prindoz vosse bordon (prôzes)]], p. 49.</ref>, c' est ene termene di bon tins k' arive padecô sol fén do moes d' [[octôbe]], kiminçmint do moes d' [[nôvimbe]], å moumint del [[sint Mårtén|Sint-Mårtén]] d' ivier ([[11 di nôvimbe]]).

{{Wiccionaire|Espagne}}
L' '''Espagne''' (dirî ene voyale, on pout eto dire "'''Spagne'''"), c' est on payis d' [[Urope nonnrece]].

Li '''diswalpaedje di l' efant''', c' est les estapes k' i va viker, dins s' coir et si tuza, del [[vinowe å monde]] disk' a l' ådje di 5 ans.

{{Wiccionaire}}

Li '''Diclaråcion des droets des djins po tos les payis do monde''' u '''diclaråcion univiersele des abondroets del djin'''<ref>Li ratourneure « droets d’ l’ ome » est eployeye eto, mins disconseye, a cåze do stroet sinse do mot «[[Wikt:ome|ome]]», et do meyeu rapåmaedje do sinse pol mot «[[Wikt:djin|djin]]».</ref>, c' est on tecse di rclamaedje po les [[abondroets]] des [[djins]] di [[Djivêye_des_payis,_d'_après_leu_stindêye|tos les payis do monde]].

{{Dizo-tite|''Dictionnaire général de la langue wallonne''}}
{{po|Diccionaire djenerå do walon|Diccionaire djenerå do walon (discramiaedje)}}
Li '''Diccionaire djenerå do lingaedje walon''' ki s' no esteut e francès: '''''Dictionnaire général de la langue wallonne''''', c' esteut on pordjet enondé pa [[Auguste Doutrepont]] et [[Jean Haust]], k' a-st atake e 1900 ey a stî porshuvou (bråmint pa [[Jules Feller]]) diski 1963, la k' il aveut-st arivé al lete Ag.

Li '''Kulturkampf''' (lûte pol tuzance, en almand), c' est ene lûte politke, relidjeuse et culturele k' i gn a yeu å cmince di l' [[Impire Almand]], askepyî e 1871.
Do pont d' vuwe walon on l' lome eto '''sipotchaedje culturel prûssyin'''.

On rtrouve les mots '''[[:Wikt:tombe|tombe]]''', '''[[tomboe]]''' et '''[[tombale]]''' dins mwints [[toponimeye do walon|nos d' plaeces del Walonreye]]. 

.]]
Li '''BN Light Rail Vehicle''', racourti e '''BN LRV''', c' est ene rame po les rantoeles di trams eyet di ledjirs metros. Ci rame ci ont stî askepieye på société ki s' lome [[La Brugeoise et la Nivelloise]].

Li '''cawete inglesse -ing''', c’ est ene [[cawete (linwince)|cawete]] di l' [[inglès]] ki sieve a fé l’ [[pårticipe prezintrece]].
:''She is sleep'''ing''' = elle est doirmant / elle est ki doime / elle est e trén d’ doirmi

{| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+<span style="font-size:large;">'''Vooruit'''</span>
| colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#caf7fa;" |'''Prezintaedje'''
|-
|Askepiance
|1978
|-
|Politike coleur
|[[Rodje]]
|-
|Prezidint
|[[Conner Rousseau]]
|-
|Payîs/
Redjons
|{{BEL-d}} [[Beldjike]]
- {{VLA-d}} [[Flande]]

{{djermon}}

{{Wiccionaire}}
 da [[Ernest Meissonier]])]]
On '''cwårdjeu''' ou '''djeu d' cwåte''', c' est on [[djeu]] avou des bokets d' papîs avou des desséns dsu (les '''cwåtes''' u '''cwårdjeus''') ki s' djowe sovint a sacwants (deus, cwate djouweus).

{{Wiccionaire}}

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Zazou the Wonder Kitty.jpg|thumb|Tchet ås courts poys]]
Li '''tchet''', c' est ene pitite [[biesse-ås-tetes]] [[magneuse di tchå]], [[aclevêye]] dispu bele ådje. 

Ene '''videyete''', c' est ene foirt coûte [[videyo]] so on miersipepieus sudjet.

[[Categoreye:Biyotchimeye]]
[[Categoreye:Nourixhince]]
Li '''torene''', c’ est ene molecule près-parint des [[aminés seurs]]. I contént del [[shoufe]].

L' '''Antikité''', c' est ene [[termene istorike]] des [[Istwere di l' Urope|Payis d' Urope]], ki va d' a pô près 3000 dv. Dj-C. a 400 après Dj-C.
[[Categoreye:Antikité| ]]

{{po|Ayites Bougmesse|Ayites Bougmesse (discramiaedje)}}
]]

{{Wiccionaire}}
[[File:CCTV Camera Philippines at Gigaworkz Technologies Inc.JPG|thumb]]
On '''guigne-djin''' (ossu '''guigne-djins''', '''riguigne-djin'''<ref>[[Noûmot]] atåvlé al bate di noûmots del [[fiesse ås lingaedjes walons]] 2015, (dizo cogne «''r'guigne djins''»).</ref>, c' est ene [[fimrece]] mucheye la k' i gn a do passaedje di djins, racoirdêye a on sistinme d' eredjistrumint, ou di waitaedje direk so ene [[waitroûle]] [[tévé]].

{{Dizo-tite|''Dictionnaire français-lorrain, patois de la Gaume''}}
{{Wiccionaire-motîs|Motî francès gåmès da Themelin}}

{{Wiccionaire|mizrete}}
{{po|mizrete|mizrete (discramiaedje)}}
[[Image:Mizretes vatche.jpg|thumb|Des mizretes di vatche; les troes ådzeu ont stî wårdêyes dins do formol]]
[[Image:Mizrete tchivau.jpg|thumb|mizrete d' ene både, ki poirtéve on moultea, rashide sol pureure]]
Li '''mizrete''' (on dit eto : li '''tchike''', li '''sucete''', li '''linwe''', li '''savon''', li '''cråxhe''', li '''[[Wikt:shû|shû]]''', li '''marinde'''), c' est come ene pitite [[misse]] ki flote dins l' [[bouye des aiwes]] des [[tchivå|cavales]], des [[ågne|bådes]] et des [[bovrins|vatches]]. Elle muzeure 10 a 15 cm. Si coleur va do blanc å brun.

{{po|Abråm|Abråm (discramiaedje)}}
[[File:Tel Aviv-Yafo 16278 (11806773146).jpg|thumb|Ofrixhaedje d' Izåk]]
'''Abråm''' ou '''Abraham'''<ref>Po tos les prononçaedjes e walon, loukîz so l' [[ALW]] '''3''' pådjes 43, 45, 48 et 82.</ref>, c' est on påtriyåtche del [[Bibe]].

{{po|Tanganica|Tanganica (discramiaedje)}}
 
Li '''laetche Tanganica''', c' est ene [[laetche|grande basse]] di l' [[Afrike levantrece]] metowe inte cwate payis: li [[Tanzaneye]] å [[Levant]], li [[Zambeye]] a [[Nonne]], li [[Congo-Kinchassa]] å [[Coûtchant]] eyet l' [[Bouroundi]] å [[Nôr-ess]].

{{Djermon Urope}}

{{po|texhou|texhou (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|texhou}}
On '''texhou''', el [[biyolodjeye]], c' est èn ashonna di [[celule]]s, tertotes les minmes ou di diferinnès sôres, ki fômnut onk des bokets ou des léts d' on metou organe d' ene [[plante]] ou d' ene [[biesse]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Jeneverbes.jpg|thumb|On franc pectî ezès [[Bas Payis]], ki mostere bén li stoclaedje d' on bouxhon]]
Li '''franc pectî''' ou '''djneuve''' ou '''peton'''<ref>Po tos les prononçaedjes do mot, et les sinonimes, loukîz a l' [[ALW]] '''6''', notule 132 (pp 346-352)</ref>, c' est on [[pectî]] k' on trouve co e sacwants plaeces el Walonreye, mins k' on n' pout pus [[abataedje (åbe)|abate]].

{{Wiccionaire}}

L' '''Univiersité d' Gant''', c' est ene [[univiersité]] d' [[estat]], metowe a [[Gant]].

{{djermon}}
Li '''vert betche-bos''' (u '''vert betche-på''', '''vert betche-fier''')<ref>Tos les nos do vert betche-bos sont so l' [[A.L.W.]] '''8.''' el mape 50 ey el notule 81.</ref>, c' est on [[spwè]] avou totès vetès plomes, ene rodje calote et des noerès lunetes.

L' '''electrimussigrafeye'''<ref>noûmot vinant d' ene [[binde d' imådjes]] da [[José Schoovaerts]], eplaidî dins l' {{Ran}} l° 96, ivier 2020-2021; p. 12; loyaedje des deus mots di l' [[aplacaedje tîxhon]] («[[musse]]» et «[[electrike]]») avou l' [[voyale i]] come dins «[[Wikt:borguimwaisse|borguimwaisse]]»</ref>, c' est èn [[egzamin medicå]] do boutaedje electrike des [[musse]]s. 

{{po|croye|croye (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|croye}}

{{po|live|live (discramiaedje)}}

[[File:Diplodus cervinus cervinus.jpg|thumb]]
Li '''sargo ås grossès lepes'''<ref>calké del tcherpinte do francès "sar à grosses lèvres".</ref> u '''bråme roylé'''<ref>calké del tcherpinte di l' inglès "zebra seabream".</ref>, c' est on pexhon foirt corant di l' [[Oceyan Atlantike]], del sôre des [[bråmes di mer]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Chênée - Tous les pouvoirs.jpg|thumb|Les prumirès constitucions el Walonreye ont stî ahivêyes dins l' payis d' Lidje dins les anêyes 1780 (cial rimimbrance so on monumint a [[Tchêynêye]]]]
Li '''mwaisse lwè''' (on dit eto ene '''constitucion'''), c' est ene rîlêye di [[lwè]]s k' èn [[estat]] [[democratike]] est rashiou dsu. Nole ôte lwè ou réglumint ni pout aler conte.

L' '''Iyreye des Cayimans''' (u: l' '''Iyreye ås cayimans''', ou co pus coranmint: les '''Iyes Cayiman'''), c' est ene [[iyreye]] des [[Carayibes]].

Li '''Comité flamind di France''', ki l' no oficir e francès, c' est '''Comité flamand de France''', c' est ene sincieuse soce francèsse. On l' lome cobén, etur [[Wess-flamind|flaminds]], li '''Vlaemsch Comiteit van Vrankryk'''.<ref>Prudens van Duyse (1853) Annales du Comité flamand de France. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5505422q/f92 Aen ’t Vlaemsch Comiteit van Vrankryk], p. 88</ref> Li soce si consake å studiaedje, al disfinse et å metaedje e valeur del tuzance flaminde ezès Flande francèsse, avou bråmint d' l' agrès pol [[lingaedje]], les [[belès-letes]] eyet l' [[istwere]]. Elle a stî metowe so pîd a [[Dongléjhe]] pa Edmond de Coussemaker li 10 d' avri 1853,<ref>Raymond de Bertrand (1859). Mémoires de la Société dunkerquoise pour l'encouragement des sciences, des lettres et des arts. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57298476/f340 Monographie de la rue David d'Angers à Dunkerque – Comité Flamand de France], pp. 310–316.</ref> et egzistêye co pol djoû d' ouy. Vola come cwè c' est ene des pus viyès sincieusès soces d' [[France]].

{{po=}}
{{Wiccionaire|Diåle}}
 satirike dis no 19inme sieke ki rprézinte l' Diåle qui adouçêye [[Napoleyon Bonapåre]].]]
Li '''Diåle''' (ou '''[[Satan]]''', '''Noer Tatiche''' u '''Pitit Zidôre'''), c' est, dins les rlidjons [[crustin]]ne, [[islam]]ike et [[djwive]], li grand rprezintant do [[Må (filozofeye)|må]], eneviè l' [[Bon Diu]] unike, riprezintant do bén.

{{Wiccionaire|Otriche}}
[[File:Austria Bundesadler.svg|right|250px]]
[[File:Flag of Austria.svg|right|250px]]
[[File:EU-Austria.svg|thumb]]
L' '''Otriche''', c' est on [[dislaxhî payis]] del [[Mîtrinne Urope]].

{{djermon}}
Li '''Club Social y Deportivo Colo-Colo''' (''Colo-Colo'') c' est l' club di [[fotbale]] di [[Santiago do Tchili|Santiago]], [[Tchili]].

{{Djermon}}
 po fé di l' '''alpinisse''', c' esteut des [[Rweyåme-Uni|Burtaenikes]].<ref>Gardien, C. (2021). ''Une histoire de l'alpinisme''. Glénat.</ref>]]
L' '''alpinisse''', c' est on spôrt di gripaedje ezès [[montinne]]s.

Li '''tropike do Gadot''', c' est ene forveyowe roye metowe come on [[ceke (djeyografeye)|ceke]] sol [[Bole daegnrece]], et ki mostere la ki l' solea lût di scwere avou l' tere li [[21 di setimbe]]. C' est l' kiminçmint d' l' [[esté]] sol [[Dimeye-Bole nonnrece]].

{{po|cropecinde|cropecinde (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Cropecinde}}
[[File:John Everett Millais - Cinderella.jpg|thumb]]
'''Cropecinde''' (pus sovint dizo [[calcaedje (linwince)|calcaedje]] setch do francès, «''Cendrillon''», riscrijhåve e [[sistinme Feller]] '''''Çandriyon'''''), c' est on [[floriconte]] foirt kinoxhou, la ki ene pôve [[båshele]], mambornêye pa s' måråsse, va parvini a maryî li prince do [[payis]], avou l' aidance d' ene [[blanke dame]].

{{Wiccionaire}}
Li '''hoye''' (on dit eto l' '''tcherbon'''), c' est ene pire k' on saetche foû des [[houyire]]s, et ki sieve pol [[tchåfaedje]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Fotbalresse.jpg|thumb|djonnes fotbalisses po leu plaijhis]]
On, ene '''fotbalisse''', c' est ene djin ki djowe å [[fotbal]]. Gn a bråmint dpus d' omes ki d' comeres.

{{po=}}
{{Wiccionaire}}
[[File:Beugelzaag hout.jpg|thumb|soyete di fier]]
Ene '''soyete''', c' est en simpe usteye avou ene lame di 60 cm a on mete, monteye so on cåde, po soyî des ptits bwès.

{{Wiccionaire|cizete}}
[[File:Cizete di waeyén fleur estamenes.jpg|thumb|ådvins del fleur]]
Li '''cizete''' (on dit eto : '''cizete do waeyén''',  '''fleur do waeyén''', '''cizrece''', '''vatche-e-vea''', '''towe-tchén''', '''coltchike''')<ref>ey eto : moirt-des-tchéns, tchén-lêye, cou-tot-nou, boû, cotchot, pés-d'-vatche, tete-di-vatche, tiesse-di-vatche, vete lisse; Loukîz a [[G100]] a "colchique d'automne".</ref>, c' est ene plante ki  fouye e [[bontins]] et florit e [[waeyén-tins]] d' ene bele bleuwe [[fleur]] ki les grandès petales rishonnèt a ene [[cizete (usteye)]]. 

[[Categoreye:Toponimeye]]
'''Pådje do mot "basse" el toponimeye del Walonreye'''

{{Wiccionaire}}
]]
:''[[doet (discramiaedje)|Discramiaedje des årtikes avou "doet"]]
On '''doet''', c' est onk des cénk sititchons metous å coron del [[mwin]] d' ene [[djin (biyolodjeye)|djin]].

[[Categoreye:Årtisyince]]
[[Categoreye:Medcene]]
[[Categoreye:Epweznaedjes]]
{{djermon}}
Li '''fluworôze''', c' est ene [[maladeye]] des [[medcene|djins]] et des [[årtisyince|biesses]] a cåze do magnaedje di dpus d' [[fluwôr]] k' i n' elzî fåt.

L' '''eslovinne''' u  li '''slovinne''', c' est on [[lingaedje]] [[eslåve]] djåzé e [[Sloveneye]], la k' c' est l' lingaedje oficir.

{{Dizo-tite|''Meldert''}}
{{Wiccionaire|Mayår}}
'''Mayår'''<ref>a [[Mélin-el-Hesbaye]], ''Mayâr'' ([[Live da Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]], p. 109).</ref> {{odio|Wa Mayår.ogg|lang=wa}} ({{nl}} ''Meldert''), c' est èn ancyin ptit ban del Flande, rebané avou [[Ougår]], e l' [[province do Braibant flamind]].

Li '''Mont Evresse''' ([[tibetin]]: '''Chomolungma'''; nepalès: '''Sagarmatha'''), c' est l' pus hôte [[montinne]] do [[monde]]. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Charleroi - Bicentenaire de la bataille de Waterloo - 65.jpg|thumb|Mayeur avou si etcherpe noere-djaene-rodje]]
On '''mayeur''' (on dit pus rålmint '''mwaire'''<ref>e 20inme sieke, djusse  so l' [[Årdene nonnrece]] ([[Palijhoû]], [[Bouyon]], [[Vresse]]) et sacwants viyaedjes del [[Walonreye di France]] (mais "mayeur" a [[Fromlene]], [[Rancene]], [[Vireu]] et [[Landritchamp]] [[G152]]).</ref>) ou '''borguimwaisse'''<ref>''borguimêsse'', on vî mot e [[Payis d' Lidje]].</ref>; ene '''mayoresse''' ou (pus rålmint) ene '''borguimwaistresse''', ene '''mwairesse''', c' est l' tchîf (tchîftinne) d' ene [[comene]].

L' '''eglijhe vî-catolike''', c' est ene [[eglijhe]] [[catolike]] ki s' a schåyî di l' otorité do [[Påpe]] e [[19inme sieke]]. Aprume a cåze do [[doke di nén-trompåvté do Påpe]] et do [[Sillabusse des ereurs]].

[[Categoreye:Fenaesses]]
[[File:462 Deschampsia caespitosa, D. flexuosa.jpg|thumb|Adjinçna del plante (a hintche)]]
Li '''waide des bwès''' (on dit eto '''[[seton]]''', '''båbe di gade'''), c' est ene pitite fene [[fenaesse]] ki vént dins les bwès.

Li '''passåjhe des Ayites Imi''' (e-n [[amazir]], ⵜⵣⵉ ⵏ ⴰⵢⵜ ⵉⵎⵉ, tizi n ayt imi, {{odio|Zgh shi tizi ayt imi ⵜⵉⵣⵉ ⴰⵢⵜ ⵉⵎⵉ.ogg|lang=zgh}}), c' est ene [[passåjhe]] po ndaler del [[vå des Ayites Bougmesse]] eviè l' [[vå do Mgoun]], dins l' Mîtrin [[Grand Atlasse]] ([[Marok]]).

[[Categoreye:Televuzion]]
[[Categoreye:Amerike]]
'''Telesur''' ('''Televisión del Sur''', ''televuzion do sud'') c' est ene tchinne di [[televuzion]] publike [[Amerike latene|latin-amerikinne]], castiyan-cåzante, ki evoye 24 eures so 24 pa tévéspoutnik a pårti d' [[Caracas]]. Ele eploye li spot ''Nuestro Norte es el Sur'' (nosse Nôr c' est å Sud).
Li tchinne a cmincî a-z evoyî li [[24 di djulete]] [[2005]].

[[Categoreye:Atôtchance]]
[[Categoreye:Imprimreye]]
[[Categoreye:Reclames]]
[[File:Rassenfosse-affiche.jpg|thumb|150px|left|Pordjet d'afitche da [[Armand Rassenfosse]] avou on tecse e walon]]

[[Categoreye:Antomeye]]
{{po|Djambe & djambe|Djambe (discramiaedje)}}
[[File:Gray827.png|thumb|Li djambe, dins l' lingaedje corant]]
Li '''djambe''', dins l' lingaedje corant, c' est tot l' [[mimbe dizotrin]] d' ene djin, apus ki les oxheas do bassin. Ele comprind don eto li [[djambe (antomeye)|djambe antomike]] ki vout dire pus stroetmint li pårteye ki va do [[djno]] al [[tchiveye]].

{{po|E (lete et sons)|e (discramiaedje)}}
Li '''son ê rinflé''' u '''mierdrovou ê''' u '''ê ålwetrin'''<ref>«''e vélaire''» diné po sacwants mots avou «ê» dins [[E34]].</ref>, c' est on son do [[walon]] respondant a des prononçaedjes coinreces do [[son ê]].

{{po|plaene|plaene (discramiaedje)}}

{{Djermon}}

'''Taywane''' (on djheut davance '''Formôze''', oficirmint: '''Republike di Chine'''), c' est on [[dislaxhî payis]] d' [[Azeye]]. 

{{Wiccionaire}}
[[File:Diaper_Contents_after_user.jpg|thumb|On pamperse avou del [[schite]] divins]]
Ene '''faxhe-coulote''' ou on '''pamperse''' ou ene '''coûtche-coulote''', c' est ene [[faxhete]] ([[bråye]]) a taper evoye, k' on n' doet pus aveur rén d' ôte avou, po [[refaxhaedje|refaxhî]] les påpåds (u d' ene grande djin k' end a dandjî). 

Li '''djivêye UCW des nos d' veyes et viyaedjes del Walonreye''', c' est ene djivêye di nos coinreces des [[ancyins ptits bans]] del [[Walonreye]], et des novelès [[rebanêyès comenes]] dins les [[pårlers do payis]], dj' ô bén : li [[walon]], [[picård]], [[gåmès]], [[tchampnwès]], [[lussimbordjwès]] et [[ripouwaryin]].

Les '''tchamosseures del pea''', c' est des maladeyes del pea des djins et des biesses, kel cåze, c' est des [[tchamosseure|tchampions microscopikes]]

'''Thai Nguyen''' c' est ene comene del Redjon d' [[Bac Bo]], e l' [[Vietnam]]. Area is 189 km2, population is 330.000 ([[2011]]).

{{Wiccionaire}}
Ene '''ôle''', c' est on crås [[likide]] (a 20°C), ki n' si maxhe nén a l' [[aiwe]].

{{Wiccionaire|hourlea}}
[[File:Nive ki-ratind hourleas.jpg|thumb|300px|Nive ki dmeure dins les hourleas]]
On '''hourlea''' ou '''tera''', c' est ene pitite [[Wikt:hourêye|hourêye]] metowe inte deus tchamps. 

[[File:Near-Death-Experience Illustration.jpg|thumb]]
Ene '''esperyince di cåzu-moraedje''' ou '''apriyesse del cåzu-moirt''', c' est çou k' ene [[djin]] a viké a on moumint k' elle esteut clinicmint moite, dj' ô bén ki s' [[cour]] et s' [[cervea]], come mostrés pa l' [[ECG (medcene)|ECG]] et l' [[EEG]] s’ avént aresté. Mins k’ ont après çoula “raviké”. Divant, on dit k' il esteut '''cåzu moirt'''

{{po|Walonreye|Walonreye (discramiaedje)}}
Li '''Walonreye oficirmint francès-cåzante''', c' est li stindêye del [[Walonreye]] la kel lingaedje oficir, c' est l' [[francès]].

{{Wiccionaire}}

[[Categoreye:Sicolodjeye]]
[[Categoreye:Tuzance]]
:''[[Idintité|Discramiaedje des årtikes so l' idintité]]
L' '''idintité''', dins l' [[tuzance]] d' on [[peupe]], d' ene [[nåcion]], end., c' est tot çou ki fwait k' i (ele) n' est nén come èn (ene) ôte.

Li '''zambra''', c' est on tchant espagnol, ki provént des trevéns di l' [[Andalouzeye arabe]], mins k' î åreut stî apoirtêye pa les [[Bowemyin]]s.<ref>Dins «[[L' amour a l' Alambra (roman)|L' amour a l' Alambra]]» (ki s' passe e 14inme sieke), elle est dansêye pa ene trope di [[Djupsyins]], k' on dit vni d' [[Madride]], et k' årént stî les prumîs a-z esse arivés e l' Espagne. Li roman avize awè stî rashiou so des lives istorikes.</ref>

{{Taxobox biesse   | Coirnaye | Krähe_65(loz).JPG | '''Corvus corone corone - coirnaye''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirvidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''corone corone'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Corvus corone corone }}
{{Taxobox fén}}
{{Wiccionaire}}
Li '''coirnaye''' (pus spepieuzmint, li '''noere coirnaye'''), c' est on [[oujhea]] del [[famile ås coirbås]] mo conoxhowe e l' [[Walonreye]].

'''Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev''' (Дмитрий Иванович Менделеев) ([[7 di fevrî]] [[1834]] - [[2 d' fevrî]] [[1907]]), c' esteut on tchimikî [[Rûsseye|rûsse]], kinoxhou come onk des deus syincieus k'&nbsp;ont fwait l'&nbsp;prumire modêye do [[tåvlea periodike des elemints]]. Mendeleyev mostra ki ls elemints estént arindjîs shuvant on dné patron, çou ki fjheut k' on pleut prédire li dujhance eyet les caracteristikes des elemints ki n'&nbsp;estént adon nén co dischovrous.

Les '''tchmins d' fier''', c' est des voyes fwaites po-z î fé aler des [[trén]]s.

{{po|djîsse|djîsse}}
Ene '''djîsse''' ou '''levî''', c' est on bwès u ene båre di fier, bén droete, k' on stitche ene sadju (li [[Wikt:djîsse|djîsse]] k' a dné l' no a l' usteye) po fé bodjî ene pezante sacwè.

Del '''lidje di boledjî''' u des '''leveures di boledjreye''', c' est ene sôre di [[yesse]] ki les [[boledjî]]s metnut po fé lever l' [[påsse]] por zels saveur fé do (hole) [[pwin]] et des ôtès [[påstedjreye]]s.

[[File:Azithromycin 3d structure.png|thumb|tcherpinte dins l' espåce]]
L' '''eritromicene''', c' est onk des prumîs [[antibiyotike]]s kinoxhous dins l' [[famile d' antibiyotikes|famile]] des [[macrolide]]s.

{{Omonimeye}}
{{Wiccionaire|Notru-Dame}}
[[Categoreye:Crustinnisse]]
* [[Mareye (mame da Djezus)|Notru-Dame, l' Aviedje]]
* [[posteure|Posteure di l' Aviedje]]
* Fiesses di l' Aviedje ([[cronolodjicmint]] dins l' anêye)
** [[Notru-Dame di fevrî]]
** [[Notru-Dame di måss]] (anonciyåcion, li 25 di måss)
** [[Notru-Dame di djulete]] ([[Notru-Dame del plovinete]], li 2 d' djulete)
** [[Notru-Dame d' awousse]] ([[Notru-Dame des iviers]], li 5 d' awousse)
** [[Grande Notru-Dame]] (fiesse di l' Assompcion, li [[15 d' awousse]])
** [[Pitite Notru-Dame]] (fiesse del Nexhance di l' Aviedje, li [[9 di setimbe]])
** [[Notru-Dame di setimbe]] 
** [[Notru-Dame di nôvimbe]] ([[Notru-Dame des Avéns]], vizitåcion, tins des [[Avéns]])
* Plantes lomêyes avou "Notru-Dame"
** [[laecea d' Notru-Dame]]

{{po|ovroe|ovroe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|ovroe}}
Èn '''ovroe di dvizaedjes''', c' est on rapoûlaedje di djins d' mestî ki cåzèt so on metou sudjet, sovint foirt sipepieus. 

[[Categoreye:Montinnes]]
[[Categoreye:Marok]]
[[File:Djebel Xhedar Xhemiss Qsiba.jpg|thumb|Veyou d' [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]]]]
Li '''Djebel Xheder''' (arabe''' جبل الاخدر '''; Fr. ''Djebel El Akhdar''; ''Jbel Lakhdar''), ki l' no vout dire "Vete Montinne", c' est ene pitite [[montinne]], 687 mete hôte al copete, k' i gn a å [[Marok]].

{{Wiccionaire}}
[[File:Måtrea epayî.jpg|thumb|Fawene epayeye]]
Li '''fawene''', c' est on grand [[bascolidî]], avou on foncé brun poyaedje.

[[Categoreye:Administråcion]]
[[Categoreye:Bastimints]]
[[Categoreye:Beldjike]]
[[File:Plake Hesta.JPG|thumb|Plake e walon sol måjhon-comene di Hesta]]
Li '''måjhon-comene''', c' est on [[bastimint]] la k' gn a l' administråcion del [[comene]] (el [[Beldjike]], les [[ancyins ptits bans]] pu, après 1977, les [[rebanêyès comenes]]).

]]
[[File:Cåziyea rotchå di Calpé pålmî.jpg|thumb|on cåziyea rotchå (Calpé, Alicante, Espagne)]]
On '''cåziyon''', c’ est ene grande sitindowe di tere avou di l’ aiwe cåzu did tot åtoû, mins avou ene binde di tere ki l’ raloye å [[continint]].

Li '''Grande Notru-Dame''' (on dit eto : li '''Notru-Dame d' emey l' awousse''', li '''Notru-Dame d' awousse''', li '''Nosse-dame d' awousse''', li '''Cwénze d' awousse''', li '''Sompcion''')<ref>Po tote les alomåcions e walon del Grande Notru-Dame, alez s’ vey so l’ [[ALW]] '''3.''' p. 339 (notule 201).</ref>, c' est l' pus grande des fiesses a l' [[Aviedje Mareye]] dins l' rilidjon [[catolike]]. Ele si passe li [[15 d' awousse]]. Ele fiestixh li montaedje å cir di l' Aviedje.

On '''zonigne d' olyinnes''' ([[rabaxhanmint]], ene '''tourniketreye'''), c' est ene ene plaece la k' gn a sacwantès [[olyinne]]s metowes ene dilé l' ôte, et moennêyes eshonne po produre do [[corant electrike]].

{{Wiccionaire|crankion}}
[[File:Crankion vegne2.jpg|thumb|crankion d' vegne]]
On '''crankion''', c' est l' dibout d' ene coxhete di sacwants gripantès plantes et [[rampioûle]]s ki s' erôlnut so des astocas, po tni l' plante bén astok.

'''Klaipėda''' (de: ''Memelburg'', pl: ''Kłajpeda'') est ene veye di 194.200 dmorants eyet l' mwaisse poirt sol [[Mer Baltike]] del [[Litwaneye]].
Klaipeda est li troejhinme veye do payis après [[Vilnius]] eyet [[Kaunas]].<br/>
Viye veye [[Hanse|hanseyatike]], elle a lontins stî cnoxhowe di s' no en almand, ''Memel''; ey esse disputêye inte li royåme di Litwaneye eyet les [[tchvalîs Teutonikes]].
Li [[Påye do lak Melno]] va ficser l' frontire inte li dutcheye di Prûsse eyet l' Litwaneye; Klaipeda va dmorer el [[Prûsse]] disk' al disfwaite almande del [[prumire guere daegnrece]].