Il-'''Ħajt il-Kbir taċ-Ċina''' (biċ-Ċiniż tradizzjonali: 萬里長城; biċ-Ċiniż issimplifikat: 万里长城; bil-pinyin: ''Wànlǐ Chángchéng'') huwa sensiela ta’ fortifikazzjonijiet li nbnew tul il-fruntieri storiċi tat-Tramuntana tal-istati antiki taċ-[[Ċina]] u taċ-Ċina Imperjali bħala protezzjoni minn diversi gruppi nomadiċi mill-Isteppa Ewroasjatika. Inbnew diversi ħitan sa mill-bidu tas-seklu 7 Q.K.<ref>''The New York Times'' with introduction by Sam Tanenhaus (2011). ''The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind''. St. Martin's Press of Macmillan Publishers. p. 1131. ISBN <bdi>978-0-312-64302-7</bdi>.</ref>, b’biċċiet selettivi li iktar ’il quddiem ġew magħquda flimkien minn [[Qin Shi Huang]] (220-206 Q.K.), l-ewwel imperatur taċ-Ċina. Ftit li xejn fadal mill-ħajt ta’ Qin Shi Huang.<ref>{{Ċita web|titlu=Great Wall of China {{!}} Definition, History, Length, Map, Location, & Facts|url=https://www.britannica.com/topic/Great-Wall-of-China|data-aċċess=2021-03-20|lingwa=en|sit=Encyclopedia Britannica}}</ref> Iktar ’il quddiem, ħafna dinastiji suċċessivi bnew diversi biċċiet tal-ħitan fil-fruntieri u wettqu l-manutenzjoni tagħhom. L-iktar biċċiet magħrufa sew tal-ħajt inbnew mid-dinastija Ming (1368-1644).

'''Casco Viejo''' (li litteralment tfisser "Kwartier Antik" jew "Distrett Storiku"), magħruf ukoll bħala '''Casco Antiguo''' jew '''San Felipe''', huwa distrett storiku tal-Belt tal-Panama, il-[[belt kapitali]] tal-[[Panama]]. Maħluq u insedjat fl-1673, id-distrett storiku nbena wara l-qerda kważi totali tal-Belt tal-Panama oriġinali, [[Panamá Viejo]], fl-1671, meta din ġiet attakkata mill-pirati. Id-distrett tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1997.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/790/|titlu=Archaeological Site of Panam&aacute; Viejo and Historic District of Panam&aacute;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-21}}</ref>

'''Borrinu'''<ref>Il-kelma ''borrinu'' daħlet fil-lessiku Malti fl-2013. {{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20161231/local/perf-pizellu-gobnuz-make-it-into-maltese-vocabulary.635226 |titlu=Perf, piżellu, ġobnuż... make it into Maltese vocabulary |isem=Sarah |kunjom=Carabott |pubblikatur=Times of Malta |data=2016-12-31 |lingwa=Ingliż}}</ref> huwa skultura antropomorfika magħmulha mill-borra, spiss magħmulha mit-tfal f'reġjuni milqutin minn biżżejjed borra. F'ħafna postijiet, borrini tipiċi jikkonsistu fi tliet blalen kbar ta' daqsijiet differenti b'xi tiżjin miżjud biex jagħti għamla ta' wiċċ u karatteristiċi oħra. Minħabba l-faċilita biex wieħed jaħdem il-borra, hemm ukoll varjetà wiesgħa ta' stili oħra. Aċċessorji komuni jtinkludu fergħat flok idejn u wiċċ rudimentali, b'karrotta bħala imnieħer. Ħwejjeġ tal-bnedmin, bħal xi kappell jew xalla, jistgħu jiġu inklużi. Ġeneralment il-borrini huma normalment abbandunati fl-elementi ladarba jitlestew.

Il-'''Foss ta' Messel''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Grube Messel'') hija barriera li ma għadhiex tintuża qrib il-villaġġ ta' [[Messel]] (Landkreis [[Darmstadt]]-[[Dieburg]], [[Hesse]]) madwar 35 kilometru (22 mil) fix-Xlokk ta' [[Frankfurt am Main]], il-[[Ġermanja]]. Ix-shale bituminuż kien jiġi estratt minn hawnhekk. Minħabba l-abbundanza ta' fossili ppreservati sew li jmorru lura għal nofs il-perjodu Eoċen, il-foss għandu importanza [[Ġeoloġija|ġeoloġika]] u [[Xjenza|xjentifika]] sinifikanti. Iktar minn 1,000 speċi ta' pjanti u ta' [[Annimal|annimali]] nstabu fis-sit. Wara li kważi s-sit kien sar miżbla, reżistenza lokali qawwija eventwalment waqqfu li l-pjanijiet li kien hemm u l-Foss ta' Messel tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fid-9 ta' Diċembru 1995.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/720/|titlu=Messel Pit Fossil Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Għadhom isiru skoperti xjentifiċi sinifikanti dwar l-[[evoluzzjoni]] bikrija tal-[[Mammiferu|mammiferi]] u tal-[[Għasfur|għasafar]] fil-Foss ta' Messel, u kulma jmur is-sit qed isir sit turistiku wkoll.

Il-'''Kavallier ta'''' '''Madara''' (bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]]: Мадарски конник, ''Madarski konnik'')<ref>Donchev, Slavi (1981). ''The Madara Horseman'' (PDF). Vol. 23–24. ICOMOS. pp. 41–46.</ref> huwa riljiev [[Medjuevu|Medjevali]] bikri kbir imnaqqax fuq il-Promontorju ta' Madara fil-Lvant ta' [[Shumen]] fil-Grigal tal-[[Bulgarija]], qrib il-villaġġ ta' Madara. Il-[[monument]] imur lura għall-aħħar nett tas-seklu 7<ref name=":0">Petkov, Kiril (2008). ''The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-Fifteenth Century: The Records of a Bygone Culture''. Brill. ISBN <bdi>9789004168312</bdi>. p. 5.</ref> jew il-bidu nett tas-seklu 8, matul ir-renju tal-mexxej Bulgaru [[Tervel]].<ref>Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). ''The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans''. Brill. pp. 151–236. ISBN <bdi>9789004163898</bdi>. p. 202.</ref> Fl-1979, il-monument tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/43/|titlu=Madara Rider|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-06-09}}</ref>

L-'''Arċipelagu ta' Vega''' (bin-Norveġiż: ''Vegaøyan'') huwa grupp ta' gżejjer fil-Baħar [[Norveġja|Norveġiż]] li bejn wieħed u ieħor jikkorrispondi għall-muniċipalità ta' Vega. L-[[arċipelagu]] tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2004.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1143/|titlu=Vega&oslash;yan &ndash; The Vega Archipelago|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-24}}</ref> Dan ir-raggruppament ta' madwar 6,500 gżira żgħira fil-kontea ta' Nordland, kemm kemm fin-Nofsinhar taċ-Ċirku Artiku, jinsab madwar il-gżira prinċipali ta' Vega u ilu abitat minn [[Neolitiku|Żmien il-Ħaġar]]. Gżejjer oħra fir-raggruppament jinkludu Igerøya, Ylvingen u Søla.

'''Miosiren''' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferu]] estint (il-baqar tal-baħar), fil-[[klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]] (il-plaċentat), fl-[[ordni]] [[Sirenia]], fil-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Trichechidae]], fis-[[sottofamilja]] [[Miosireninae]], ma' ġeneru ieħor (''[[Anomotherium]]'' estint) u b'żewġ [[speċi]] estinti.

]]
'''Tabib''' jew '''prattikant mediku''' huwa professjonist li jipprattika l-[[mediċina]], u xogħlu hu li jippromwovi u jissorvelja s-saħħa jew ifejjaq lill-pazjenti permezz tal-istudju, id-dijanjożi, il-pronjożi u t-trattament tal-mard, tal-feriti, u ta’ problemi fiżiċi u mentali oħra. It-tobba, fil-prattika tagħhom, jistgħu jiffukaw fuq ċertu kategoriji ta’ mard, tipi ta’ pazjenti, u metodi ta’ trattament—magħruf bħala speċjalizzazzjonijiet—jew jassumu r-responsabbiltà għall-għoti tal-kura medika kontinwa u komprensiva lill-individwi, lill-familji u lill-komunitajiet—magħrufa bħala prattika ġenerali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.who.int/hrh/statistics/Health_workers_classification.pdf?ua=1|titlu=Classifying health workers|kunjom=L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa}}</ref> Il-prattika medika tirrikjedi kemm għarfien dettaljat tad-dixxiplini akkademiċi, bħall-[[anatomija]] u l-[[fiżjoloġija]], il-mard sottostanti u t-trattament tiegħu—ix-[[Xjenza|''xjenza'']] tal-mediċina—kif ukoll kompetenza deċenti fil-prattika applikata tagħha—[[L-Arti|l-arti]] u s-[[sengħa]] tal-mediċina.

L'''-ofanim''' (''bl-Ebrajk:'' אוֹפַנִּים ''ʼōp̄annīm'', ; singular: {{Lang|he|אוֹפָן}} ''ʼōp̄ān''), alternattivament spelluta '''auphanim''' jew '''ofanim''', u msejjaħ ukoll '''galgalim''' (''bl-Ebrajk:''  גַּלְגַּלִּים galgallīm; singular: {{Lang|he|גַּלְגַּל}}  galgal), tirreferi għar-roti li dehru lil [[Eżekjel]] fil-viżjoni tal-karru (''bl-Ebrajk'': {{Lang|he-Latn|[[merkabah]]}}), deskritti Ezekiel 1:15–21. Wieħed mill-[[manuskritti tal-Baħar Mejjet]] (4Q405) jinterpretahom bħala anġli; sezzjonijiet lejn l-aħħar tal-[[Ktieb ta’ Ħenok|Ktieb ta' Ħenok]] (61:10, 71:7) jippreżentawhom bħala klassi ta' ħlejjaq [[Ġenna|ċelestjali]] li (flimkien mal-[[Kerubim|Kerubini]] u [[Serafini]]) qatt ma jorqdu, iżda jħarsu t-[[Tron ta’ Alla|tron ta 'Alla]]. Fl- [[anġoloġija Kristjana]], huma wieħed mill-korijiet (klassijiet) tal-anġli, u jissejħu wkoll '''Troni'''.

{{Automatic taxobox}}
L-'''Opossum bugeddum tat-Tramuntana''' (''Caenolestes convelatus''), huwa [[mammiferu]] [[marsupjal]] [[notturnu]] u solitarju, pjuttost rari, li jgħix fin-naħa ta' fuq tal-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].    

'''Söyembikä''' (spelluta wkoll ''Söyenbikä'' jew ''Sujumbike''; pronunzjata [sœˌjœmbiˈkæ]; biċ-Ċirilliku: ''Сөембикә''; twieldet fl-1516 – mietet wara l-1554) kienet mexxejja Tatara jew ''xanbikä''. Kienet reġġenti ta' [[Kazan]] meta binha kien għadu minorenni mill-1549 sal-1551.

L-'''Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] transnazzjonali tal-[[UNESCO]] magħmul minn ġabra ta' 11-il raħal kbir bi ''spa'' (jiġifieri ċentru termali) f'seba' pajjiżi [[Ewropa|Ewropej]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1613/|titlu=The Great Spa Towns of Europe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> Dawn ġew żviluppati madwar fawwara tal-ilma naturali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/2316/|titlu=Five sites in the Arab and Europe regions inscribed on UNESCO’s World Heritage List|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> Mill-bidu tas-seklu 18 sas-snin 30 tas-seklu 20, il-Punent tal-Ewropa esperjenza żieda fil-kultura tal-ispas, u din wasslet għall-kostruzzjoni ta' ċentri termali elaborati. Dawn spiss kienu jinkludu ġonna, casinos, teatri u vilel madwar il-fawwara u ċ-ċentri termali.<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1613/documents/|titlu=Dokumenti UNESCO}}</ref>

'''Sabratha''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: صبراتة, b'ittri Rumani: ''Ṣabrāta''; kif ukoll ''Sabratah'', ''Siburata''), fid-Distrett ta' Zawiya tal-[[Libja]], kienet l-iżjed belt fil-Punent mit-"tliet bliet" antiki tat-Tripolis [[Imperu Ruman|Rumana]], flimkien ma' [[Oea]] u [[Leptis Magna]]. Mill-2001 sal-2007 kienet il-[[belt kapitali]] tal-eks Distrett ta' Sabratha wa Sorman. Tinsab tul il-kosta [[Mediterran|Mediterranja]] madwar 70 kilometru (43 mil) fil-Punent ta' [[Tripli]] moderna. Is-sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] eżistenti tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1982.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/184/|titlu=Archaeological Site of Sabratha|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-31}}</ref>

L-'''oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing''' (biċ-Ċiniż issimplifikat: 明清皇家陵寝; biċ-Ċiniż tradizzjonali: 明清皇家陵寢; bil-pinyin: ''Míng Qīng Huángjiā Língqǐn'') huwa t-titlu li bih l-[[UNESCO]] ddeżinjat 14-il qabar u kumpless tad-dfin fiċ-[[Ċina]] bħala [[Sit ta’ Wirt Dinji]]. Dawn l-oqbra jmorru lura għal żmien id-dinastiji Ming u Qing.<ref name=":0">{{Ċita web|titlu=Imperial Tombs of the Ming and Qing Dynasties|url=https://whc.unesco.org/en/list/1004/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-14|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>

ll-'''Blat Imkenni ta' Bhimbetka''' huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] fl-[[Indja]] li jkopri l-perjodu Paleolitiku u l-perjodu Mesolitiku, kif ukoll il-perjodu storiku.<ref>Peter N. Peregrine; Melvin Ember (2003). ''Encyclopedia of Prehistory: Volume 8: South and Southwest Asia''. Springer Science. pp. 315–317. ISBN <bdi>978-0-306-46262-7</bdi>.</ref><ref>Javid, Ali and Javeed, Tabassum (2008), ''World Heritage Monuments and Related Edifices in India'', Algora Publishing, 2008, pp. 15–19.</ref> Fih instabu l-iżjed traċċi bikrin tal-ħajja [[Bniedem|umana]] fl-Indja u evidenza ta' [[Neolitiku|Żmien il-Ħaġar]] li beda fis-sit fil-perjodu Aċewljan.<ref>Agrawal, D.P.; Krishnamurthy, R.V.; Kusumgar, Sheela; Pant, R.K. (1978). "Chronology of Indian prehistory from the Mesolithic period to the Iron Age". ''Journal of Human Evolution''. '''7''': 37–44.</ref><ref>Kerr, Gordon (25 May 2017). ''A Short History of India: From the Earliest Civilisations to Today's Economic Powerhouse''. Oldcastle Books Ltd. p. 17. ISBN <bdi>9781843449232</bdi>.</ref><ref>Neda Hosse in Tehrani; Shahida Ansari; Kamyar Abdi (2016). "Anthropogenic Processes in Caves/Rock Shelters in Izeh Plain (Iran) and Bhimbetka Region (India)". ''Bulletin of the Deccan College Research Institute''. '''76''': 237–248.</ref> Is-sit jinsab fid-Distrett ta' Raisen fl-istat Indjan ta' Madhya Pradesh, madwar 45 kilometru (28 mil) fix-Xlokk ta' [[Bhopal]]. Huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jikkonsisti minn seba' għoljiet u iktar minn 750 blata mkennija mifruxa fuq 10 kilometri (6.2 mili).<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/925/|titlu=Rock Shelters of Bhimbetka|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-04}}</ref> Mill-inqas ftit mill-blat imkenni kien abitat iżjed minn 100,000 sena ilu. Il-blat imkenni u l-għerien jixħtu "dawl rari" fuq insedjament uman u l-[[evoluzzjoni]] [[Kultura|kulturali]] taż-żmien meta l-bniedem kien għadu jikkaċċja għall-ikel, għaż-żmien meta beda jmedd idejh għall-agrikoltura, u għaż-żmien meta beda jwettaq espressjonijiet ta' spiritwalità [[Preistorja|preistorika]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Bhimbetka-rock-shelters|titlu=Bhimbetka rock shelters {{!}} archaeological site, Madhya Pradesh, India {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-04}}</ref>

{{Taxobox
| isem = Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu kannella fl-isfar
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| awtorità_ordni = (Gill, 1872)
| familja = [[Didelphidae]]
| awtorità_familja = (Gray, 1821)
| sottofamilja = [[Didelphinae]]
| awtorità_sottofamilja = (Gray, 1821) 
| ġeneru = ''[[Thylamys]]''
| awtorità_ġeneru = (Gray,1843) 
| speċi = '''''T. venustus'''''
| binominali = ''Thylamys venustus''
| awtorità_binominali = ([[Oldfield Thomas|Thomas]], 1902)
| mappa_firxa = Buff-bellied Fat-tailed Mouse Opossum area.png
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-Opossum ġurdien ts' denbu oħxon ta' żaqqu kannella fl-isfar
}}
L-'''Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu kannella fl-isfar''', magħruf xjentifikament bħala ''Thylamys venustus'', huwa mammiferu marsupjal, tat-tribù [[Thylamyini]], fil-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ġurdien ta' denbu oħxon|opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon]] nattiv fil-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].
  
Dan l-opossum huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix mal-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl). Id-dieta tiegħu tikkonsisti minn waħda [[insettivora]], għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma inklużi fid-dieta ukoll.

L-'''Imperu Kushan''' (ċ. [[Seklu I]]–[[Seklu III]]) kien stat li fl-aqwa tiegħu, bejn l-[[105]]–[[Snin 250|250]], kien jifrex minn [[Tajikistan]] sal-[[Baħar Kaspjan]] sa l-[[Afganistan]] u l-isfel fil-wied tax-[[Xmara Ganges]]. L-imperu inħoloq mit-tribù Kushan ta' l[[Yuezhi]], li kien poplu mill-[[Xinjiang]] moderna, [[Ċina]], possibilment relatat mat-[[Tocharians]]. Kellhom kuntatti diplomatiċi ma' [[Ruma]], [[Imperu Persjan|Persja]] [[Sassanju|Sassanja]] u [[Ċina]], u għal ħafna sekli kienu fiċ-ċentru ta' skambji bejn il-Lvant u l-Punent.

'''Susa''' (pronunzjata: /ˈsuːsə/ ''SOO-sə''; bl-Elamit Nofsani: 𒀸𒋗𒊺𒂗, b'ittri Rumani: ''Šušen'';<ref>Hinz, Walther; Koch, Heidemarie (1987). ''Elamisches Wörterbuch'' [''Elamite Wordbook''] (bil-Ġermaniż). Vol. 2. Berlin, Germany: Dietrich Reimer Verlag. p. 1184.</ref> bin-Neo-Elamit u Nofsani: 𒋢𒋢𒌦, b'ittri Rumani: ''Šušun''; bin-Neo-Elamit u bl-Elamit Akemenid: 𒀸𒋗𒐼𒀭, b'ittri Rumani: ''Šušan'';<ref>Hinz, Walther; Koch, Heidemarie (1987). ''Elamisches Wörterbuch'' [''Elamite Wordbook''] (bil-Ġermaniż). Vol. 2. Berlin, Germany: Dietrich Reimer Verlag. p. 1183.</ref> bl-Elamit Akemenid: 𒀸𒋗𒐼, b'ittri Rumani: ''Šuša''; bil-Persjan: شوش ''Šuš'' [ʃuʃ]; bl-Ebrajk: שׁוּשָׁן ''Šūšān''; bil-Grieg: Σοῦσα ''Soûsa''; bis-Sirjan: ܫܘܫ ''Šuš''; bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]] Nofsani: 𐭮𐭥𐭱𐭩 ''Sūš'' or 𐭱𐭥𐭮 ''Šūs''; bil-Persjan Antik: 𐏂𐎢𐏁𐎠 ''Çūšā'') kienet belt tal-qedem fin-naħa t'isfel tal-Muntanji Zagros madwar 250 kilometru (160 mil) fil-Lvant tax-xmara [[Tigris]], bejn ix-xmajjar Karkheh u Dez fl-[[Iran]] modern. Susa kienet waħda mill-iżjed bliet importanti tal-Lvant Qarib tal-qedem u kienet il-[[belt kapitali]] ta' [[Elam]] u l-belt kapitali tax-xitwa tal-Imperu [[Akemenidi|Akemenid]], filwaqt li baqgħet ċentru strateġiku matul żmien il-[[Partiċi]] u s-[[Sassanidi]].

{{Nebbieta|letteratura}}

0.745
|poż_IŻU                     = 91
|kategorija_IŻU              = <span style="color:forestgreen;">għoli</span>
|tip_sovranità               = Indipendenza (minn [[Franza]])
|avveniment_stabbilit1       = Rikonoxxuta
|data_stabbilit1             = 3 ta' Lulju, 1962
|avveniment_stabbilit2       = Iddikjarata
|data_stabbilit2             = 5 ta' Lulju, 1962
|valuta                      = [[Dinar tal-Alġerija|Dinar]]
|kodiċi_valuta               = DZD
|żona_ħin                    = [[Ħin Ċentrali Ewropew|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = 
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.dz]], [[الجزائر.]]
|kodiċi_telefoniku           = 213
|sena_PGD_nominali           = 2022
|PGD_nominali                = $190.155 biljun
|poż_PGD_nominali            =58 
|PGD_nominali_per_capita     = $4,151
|poż_PGD_nominali_per_capita =130 
|noti                        = 
|Gini=27.6|sena_Gini=2011|kategorija_Gini=<span style="color:forestgreen;">baxx</span>}}{{Nebbieta|Ġeografija}}

Il-'''Femminiżmu tar-Rom''' huwa xejra femminista li tippromwovi l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi soċjali u d-difiża tal-integrazzjoni tan-nisa f’movimenti differenti fis-soċjetà, sabiex dawn il-proċessi jkunu kompatibbli mal-preservazzjoni tal-kultura u tal-valuri tal-poplu Rom.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://elordenmundial.com/feminismo-romani-mujer-gitana-espana/|titlu=Feminismo romaní: esbozando la nueva mujer gitana en España|data=2018-10-11|sit=El Orden Mundial - EOM|lingwa=es|data-aċċess=2021-04-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://valenciaplaza.com/feminisme-gitano-en-lluita-per-a-una-societat-inclusiva|titlu=Feminisme gitano en lluita per a una societat inclusiva|kunjom=S.L|isem=EDICIONES PLAZA|sit=Cultur Plaza|lingwa=es|data-aċċess=2021-04-26}}</ref>

Il-'''Park Nazzjonali ta' Ichkeul''' jew il-'''Lag ta' Ichkeul''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: بحيرة اشكل, b'ittri Rumani: ''Buḥayra ʾIshkul'') huwa lag fit-Tramuntana tat-[[Tuneżija]], li jinsab 15-il kilometru mit-Tramuntana ta' Mateur u 20 kilometru (12-il mil) fil-Lbiċ ta' [[Bizerte]], l-iżjed belt fit-Tramuntana tal-[[Afrika]] mal-[[Mediterran|Baħar Mediterran]]. Il-lag u l-artijiet mistagħdra tal-Park Nazzjonali ta' Ichkeul huma punt importanti fejn kull sena jieqfu jistrieħu mijiet ta' eluf ta' [[Għasfur|għasafar]] tal-passa. Xi għasafar li jżuru l-lag huma l-papri, il-wiżż, iċ-ċikonji u l-fjamingi roża. Il-kostruzzjoni ta' digi fejn ix-xmajjar li jalimentaw il-lag ipproduċew bidliet kbar fil-bilanċ [[Ekoloġija|ekoloġiku]] tal-lag u tal-artijiet mistagħdra.

{{TaxoboxIng
| name = Marmosa
| image = Marmosa robinsoni.jpg
| image_caption = Robinson's mouse opossum (''Marmosa robinsoni'').
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| infraclassis = [[Marsupialia]]
| ordo = [[Didelphimorphia]]
| familia = [[Didelphidae]]
| subfamilia = [[Didelphinae]]
| genus = '''''Marmosa'''''
| genus_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1821
| type_species = ''[[Linnaeus's Mouse Opossum|Didelphis marina]]''
| type_species_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1821
| subdivision_ranks = [[Sottoġeneri]]
| subdivision = 
* ''Marmosa''
* ''Micoureus''
}}
[[Marmosa]] huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] [[marsupjali]], eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

Il-'''Kastell ta' Wartburg''' ([ˈvaʁtbʊʁk]) huwa kastell li oriġinarjament inbena fil-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Jinsab fuq irdum għoli 410 metri fil-Lbiċ u 'l fuq mir-raħal ta' [[Eisenach]], fl-istat ta' Thüringen, il-[[Ġermanja]]. Fl-1999, l-[[UNESCO]] żiedet il-Kastell ta' Wartburg fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tagħha.<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/897/|titlu=Wartburg Castle|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-07}}</ref> Il-kastell kien ir-residenza ta' [[Santa Eliżabetta tal-Ungerija|Santa Eliżabetta]] tal-[[Ungerija]], il-post fejn [[Martin Luteru]] ttraduċa t-[[Testment il-Ġdid]] tal-[[Bibbja]] bil-Ġermaniż, is-sit tal-festival ta' Wartburg tal-1817 u l-post fejn allegatament x'aktarx seħħet is-''Sängerkrieg'' leġġendarja. Il-kastell kien ispirazzjoni importanti għal [[Ludwig II]] meta ddeċieda li jibni l-[[Kastell ta' Neuschwanstein]]. Il-Kastell ta' Wartburg huwa l-iktar attrazzjoni li jżuruha turisti f'Thüringen wara [[Weimar]]. Għalkemm il-kastell illum il-ġurnata fih strutturi oriġinali sostanzjali mis-sekli 12 sa 15, il-biċċa l-kbira tal-kastell minn ġewwa jmur lura biss għas-seklu 19.

{{Taxobox
| isem = Hyracoidea
| stampa = Cape Hyrax, Gustav Hayek, 1876.png
| deskrizzjoni_stampa = [[Iraċ ta' Kap]], ''Procavia capensis''
| daqs_stampa = 225px
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni= [[Afrotheria]]
| ordni = '''Hyracoidea'''
| awtorità_ordni = [[Thomas Henry Huxley|Huxley]], 1869
| grad_sottodiviżjoni = Ġeneri
| sottodiviżjoni = 
*''[[Procavia]]''
*''[[Heterohyrax]]''
*''[[Dendrohyrax]]''
}}
'''Hyracoidea''' hija [[ordni (bijoloġija)|ordni]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[placentat]]i, eżattament l-[[iraċi]], fil-[[klassi (bijoloġija)|klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi (bijoloġija)|sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]], fis-[[superordni]] [[Afrotheria]] u fit-[[takson]] [[Paenungulata]]. 

{{Nebbieta|Bijografija}}

'''Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale''' hija sensiela ta' disa' strutturi [[Reliġjon|reliġjużi]] u ċiviċi li jinsabu fil-kosta tat-Tramuntana ta' [[Sqallija]] u li jmorru lura għal żmien ir-Renju tan-[[Normanni|Normann]] ta' Sqallija (1130-1194): żewġ palazzi (u [[kappella]] fi ħdan wieħed minnhom), tliet knejjes, [[katidral]] u pont f'[[Palermo]], kif ukoll il-katidrali ta' [[Cefalù]] u [[Monreale]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.thethinkingtraveller.com/italy/sicily/towns-and-cities-in-sicily/https//www.thethinkingtraveller.com|titlu=The Thinking Traveller {{!}} Exclusive luxury villa holidays|sit=The Thinking Traveller|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-04}}</ref> Dawn l-istrutturi ġew iddeżinjati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2015.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1487/|titlu=Arab-Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalú and Monreale|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-04}}</ref>

tal-Hospicio Cabañas]]
Il-'''Hospicio Cabañas''' jew '''Mużew ta' Cabañas''' f'[[Guadalajara]], [[Jalisco]], il-[[Messiku]], kien wieħed mill-eqdem u mill-ikbar istituti għall-iltiema u kumplessi ta' sptar fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]] u fl-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]]. Issa li ġie kkonvertit f'[[mużew]], is-sala prinċipali tospita l-affreski kapulavur tal-pittur [[José Clemente Orozco]]. Il-Hospicio Cabañas tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1997.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/815/|titlu=Hospicio Caba&ntilde;as, Guadalajara|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-20}}</ref>

{{Nebbieta|Ġeografija}}
{{infobox city}}
'''Annaba''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: عنّابة), magħrufa formalment bħala ''Bon'', ''Bona'' u ''Bône'', hija belt b'port importanti fil-grigal tal-[[Alġerija]]. 

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Spanja]] rratifikat il-Konvenzjoni fl-4 ta' Mejju 1982, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/es|titlu=Spain - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-17}}</ref>

In-'''Netwerk tal-Libreriji tal-Punent tal-Iżvizzera''' (bil-Franċiż: Réseau des bibliothèques de Suisse occidentale; '''RERO''' ) twaqqfet minn diversi libreriji ewlenin fl-1985, fir-reġjun ta’ Romandy li jitkellem bil-Franċiż fil-punent tal-[[Żvizzera|Iżvizzera]]. RERO hija abbrevjazzjoni sillabika ta' "Réseau Romand" ("Netwerk Romand").

{{Taxobox
| isem = ''Marmosops''
| stampa = Gracilinanus microtarsus.JPG
| deskrizzjoni_stampa = ''Marmosops incanus''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Marsupialia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| familja = [[Didelphidae]]
| ġeneru = '''''Marmosops'''''
| awtorità_ġeneru = [[Paul Matschie|Matschie]], 1916
| tip_speċi = ''[[Gray Slender Opossum|Didelphis incana]]''
| awtorità_tip_speċi = [[Peter Wilhelm Lund|Lund]], 1840
}}
'''''Marmosops''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinent [[Amerika]]n. 

, ''Tarsipes rostratus'', eżempju ta' mammiferu Nektarivoru]]

{{infobox city}}
'''Český Krumlov''' (pronunzja biċ-Ċek:[ˈtʃɛskiːˈkrumlof]; bil-Ġermaniż: ''Krumau'' jew ''Böhmisch Krumau'') hija belt fir-Reġjun tan-Nofsinhar tal-[[Boemja]] taċ-[[Ċekja]]. Iċ-ċentru storiku tal-belt, iċċentrat madwar il-[[kastell]], ilu meqjus bħala [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] mill-1992 u ngħata dan l-istatus flimkien mad-distrett storiku tal-belt kapitali [[Praga]].<ref name=":0">{{Ċita web|titlu=Historic Centre of Český Krumlov|url=https://whc.unesco.org/en/list/617/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-16|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Pika ta' Sardinja
| status = 
| status_ref = 
| image = Pika ta' Sardinja (P. sardus),.jpg
| image_caption = Tpinġijja tal-[[Pika ta' Sardinja]] ''[[Prolagus sardus]]'' bi żbal żgħir għax din kienet speċi b' denb żgħir u ma jidhirx.
| image_width = 200px
| extinct = late [[1700s]]
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = ''[[Prolagidae]]''
| familia_authority = Gureev, 1964
| genus = ''[[Prolagus]]''
| genus_authority = Pomel, 1853
| species = '''''P. sardus'''''
| binomial = ''[[Prolagus sardus]]''
| binomial_authority = Wagner, 1832
}}

</ref>
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2013
|densità_popolazzjoni_km2    = 48
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 124
|poż_densità_popolazzjoni    = 162 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $1006.540 biljun<ref name="imf">{{ċita web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=47&pr.y=6&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |titlu=Repubblika Iżlamika tal-Iran |pubblikatur=Fond Monetarju Internazzjonali |data-aċċess=2012-04-18}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $13,072<ref name=imf/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2012
|IŻU                         = {{increase}} 0.629<ref name="HDI">{{ċita web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/IDN.html |titlu= Rapport tal-Iżvilupp Uman 2012|sena=2012|pubblikatur=Programm ta' Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti|data-aċċess=2012-06-05}}</ref>
|poż_IŻU                     = 121
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#fc0;">medju</span>
|tip_sovranità               = Unifikazzjoni
|avveniment_stabbilit1       = [[Imperu Medjan]]
|data_stabbilit1             = 625 QK
|avveniment_stabbilit2       = [[Imperu Achaemenid]]
|data_stabbilit2             = 550 QK
|avveniment_stabbilit3       = [[Imperu Sassanid]]
|data_stabbilit3             = 224
|avveniment_stabbilit4       = [[Imperu Safavid]]
|data_stabbilit4             = 1501
|avveniment_stabbilit5       = [[Repubblika Islamika]]
|data_stabbilit5             = 1 ta' April 1979
|avveniment_stabbilit6       = [[Kostituzzjoni tar-Repubblika Iżlamika tal-Iran|Kostituzzjoni attwali]]
|data_stabbilit6             = 24 ta' Ottubru 1979
|valuta                      = [[Rial tal-Iran|Rial]] (﷼)
|kodiċi_valuta               = IRR
|żona_ħin                    = [[Ħin Standard tal-Iran|IRST]]
|differenza_ħku              = +3:30
|żona_ħin_legali             = IRDT
|differenza_żona_ħin_legali  = +4:30
|cctld                       = [[.ir]]{{,}}[[ایران.]]
|kodiċi_telefoniku           = +98
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $496.243 biljun<ref name=imf/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $6,445<ref name=imf/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = 
}}
[[File:IranNumbered.png|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Iran map-es.svg|thumb|Mappa bl-ibliet ewlenin]]
[[File:Iran-geographic map-es.svg|thumb|Topografija tal-Iran]]
[[File:981012-Damavand-South-IMG 9861-2.jpg|thumb|Jinsabu fl-Iran, Damavand (5,675m) fil-fatt huwa vulkan rieqed. Huwa wkoll l-ogħla altitudni fl-Iran u l-ogħla vulkan fl-[[Asja]].]]
[[File:Geographic sample iran.jpg|thumb|Il-pajsaġġ Iranjan huwa fil-biċċa l-kbira muntanjuż, b'oasi ħodor kuntrastanti.Ix-xbihat ittieħdet fil-firxa tal-muntanji tan-Nofsinhar ta' Elburz qrib Firouzkuh.]]
[[File:خرمکوشک، اهواز، استان خوزستان، Iran - panoramio (2).jpg|thumb|Ahvaz ([[Għarbi]]: الأحواز‎ ahwaz / Persjan: اهواز‎ ahvāz) hija belt Iranjana, kapitali tal-provinċja ta' Khuzestan. Hija tinsab 17 m 'il fuq mil-livell tal-baħar, ħdejn ix-xatt tax-Xmara Karún, fiċ-ċentru tal-provinċja. Fid-29 ta' Ġunju 2017, it-temperatura f'Ahvaz laħqet 54 °C.]]
[[File:کرخه.jpg|thumb|Ġibjun ta' Karkheh (Persjan: Karḫeh, کرخه; [[Għarbi]]: al-Karḫa, الكرخة)]]
[[File:Iran-geographic map-es.svg|thumb|Mappa topografika tal-Iran mal-firxa tal-muntanji Zagros.]]
[[File:Hamun Wetlands - Chah nimeh Sistan Baluchistan province.jpg|thumb|Tfal jilagħbu madwar il-ġibjuni ta' Chah Nimeh, fix-Xlokk tal-lag fil-Provinċja ta' Baluchitan, 2018, Lag Hamoun. Fl-Iran, huwa magħruf ukoll bħala Hāmūn-e Helmand, Hāmūn-e Hīrmand jew Daryācheh-ye Sīstān ("Lag Sīstān").]]
[[File:Khorramabad Mosaic 2.jpg|thumb|Khorramabad (bil-Persjan خرم‌آباد Latinizzat ukoll bħala Khorramābād, Khorramabad, Khorram Abad, Khoramabad, Khurramabad jew Khur Ramābād) hija belt fl-Iran u l-kapitali tal-provinċja ta' Lorestan. Skont iċ-ċensiment tal-2006, kellha popolazzjoni ta' 328,544 abitant (b'75,945 familja). Khorramabad jinsab fil-Muntanji Zagros. L-abitanti tagħha huma prinċipalment Luros u Laq.]]
[[File:Destruction of the Elamite city of Hamanu 645-635 BCE.jpg|thumb|Elam u l-qerda ta' Khaydalu (Khorramabad) mill-Assirjani (645-635 BCE).]]
[[File:Esfahan Logo.jpg|thumb|Fuq: Pont Khaju, Pont Si-o-se Pol, Palazz Chehel Sotún. Hawn taħt: Pjazza Naqsh-e Jahan, Moskea Sheikh Lotf Allah, Moskea tal-Ġimgħa ta 'Isfahá, Isfahan jew Ispahan​ (Persjan: اصفهان, tr.: Esfahān) hija belt Iranjana importanti, kapitali tal-provinċja ta' Isfahan. Hija tinsab 406 kilometru fin-nofsinhar ta' Tehran. Isfahan għandha popolazzjoni ta' madwar 2 miljun ruħ, li tagħmilha t-tielet l-akbar belt fl-Iran wara Tehran u Mashhad, għalkemm darba kienet waħda mill-akbar bliet fid-dinja.]]
[[File:Tajcinema.jpg|thumb|Abadan Hija tinsab fuq il-gżira tal-istess isem fil-qiegħ tax-xmara Shatt al-Arab, 50 km (kilometri) mill-Golf Persjan. Abadan twaqqfet fl-1909. Iż-żejt kien ġie skopert fl-inħawi tiegħu s-sena ta' qabel.]]
[[File:Bardaskan history.JPG|thumb|Bardaskan id-distrett. Fiċ-ċensiment tal-2006, il-popolazzjoni tagħha kienet 22,211 abitant f'5,960 familja. Iċ-ċensiment li ġej fl-2011 kien jgħodd 26,107 persuna f'7,294 familja. L-aħħar ċensiment fl-2016 wera popolazzjoni ta' 28,233 persuna fi 8,570 familja.]]
[[File:Mosque damage.JPG|thumb|Jorramchar, translitterata wkoll bl-Ingliż bħala Khorramshahr u Jurramšāhr (Persjan: خرمشهر), hija belt port fil-provinċja ta' Khuzestan fil-Lbiċ tal-Iran. Huwa madwar 10 kilometri fit-tramuntana ta 'Abadan. Il-belt testendi fuq ix-xatt tal-lemin tax-Chat-el-Arab (Arvan Rud bil-Persjan) ħdejn il-konfluwenza tagħha max-Xmara Karun. L-istimi tal-popolazzjoni tagħha jvarjaw ħafna bejn 338,922 (2006) u 624,321 abitant. (2005).]]
[[File:Chateau de Morgan Castle - Shush - Southwestern Iran - 02 (7423702460).jpg|thumb|Shush (Persjan: شوش‎ ukoll romanizzat bħala Shūsh, Shoosh u bl-isem tal-belt antika ġirien, Susa) hija belt u kapitali tal-Kontea ta' Shush, provinċja ta' Khuzestan, l-Iran. Skont iċ-ċensiment tal-2016, il-popolazzjoni tagħha kienet 77,148 abitant. Il-belt tinsab ħdejn Susa tal-qedem.]]
[[File:Shop Vendor - Shush - Southwestern Iran (7423713530).jpg|thumb|Is-Suq Darwish, 2004, Shush]]
[[File:Royal City and Acropolis Tepes.jpg|thumb|Susa (Persjan: شوش Shush; Ebrajk: שׁוּשָׁן Shushān; Grieg: Σοῦσα; Sirjan: ի՘ի Shush; Persjan Qadim Çūšā) kienet belt antika tal-Proto-Elamita Iranjana, Elamita, Persjana, Ewwel u Persjana waħda mill-ibliet l-aktar importanti tal-Lvant Qarib Antik. Hija tinsab fil-parti t'isfel tal-Muntanji Zagros madwar 250 km fil-lvant tax-Xmara Tigris, bejn ix-xmajjar Karkheh u Dez, fil-Lbiċ tal-Iran tal-lum.]]
[[File:Ahvaz Karoon Bridge.jpg|thumb|Ix-Xmara Karun (Persjan: كارون; Rūd-e Kārūn; qabel Ulai jew Eulaeus) li tgħaddi mill-belt ta' Ahvaz.]]
[[File:Rudband2.jpg|thumb|Dezful (Dezh-pol, The Bridge of Dez) hija belt fil-provinċja ta' Khuzestan fil-Lbiċ tal-Iran. Fl-2016 kellha popolazzjoni stmata ta' 264,709 abitant. L-aktar struttura antika famuża fil-belt hija pont li jmur lura għall-400 AD. Jinsab fuq ix-xellug tax-Xmara Dez, 143 m 'il fuq mil-livell tal-baħar, f'qiegħ il-Muntanji Zagros.]]
[[File:اندیمشک andimeshk.jpg|thumb|Andimeshk (Persjan: انديمشك Āndīmeshḵ) hija l-kapitali tad-Distrett ta' Andimeshk, Provinċja ta' Khuzestan, Iran. Fiċ-ċensiment tal-2010, kellha 167,726 abitant.]]
[[File:Karunrivermapfinal.jpg|thumb|Dez Reservoir (دز, Āb-e Dez; qabel Coprates, Grieg: Κοπράτης jew Κοπράτας)]]
[[File:ISS-49 Lake Urmia, northwestern Iran.jpg|thumb|Lag Urmia]]
[[File:Torre del silencio, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 65.jpg|thumb|Torri tas-Silenzju Yazd, l-Iran. Il-bini m'għadux jintuża fl-9 ta' Settembru 2016.]]
[[File:Doodentoren van de Zoroastriërs.jpg|thumb|Ritratt tal-bidu tas-seklu 20 ta' Torri tas-Silenzju Iranjan.]]
[[File:Tower of Silence (Yazd) 006.jpg|thumb|Il-ħofra ċentrali tat-Torri tas-Silenzju (issa difunt) minn Yazd]]
[[File:Choqa Zanbil 3.jpg|thumb|Żiggurat f'Chogha Zanbil (32° 0′ 31,1″ N, 48° 31′ 20,81″ E), seklu 13 QK, Provinċja ta' Khuzesthan/Juzestán (kitba wkoll Xuzestan; استان خوزستان Ostān-e Xūzestān)]]
[[File:Karun river basin.png|thumb|Ix-Xmara Karún f'linja ħoxna, bid-Dez fuq il-lemin tagħha, f'linja irqaq.]]
[[File:ImamReza(A).jpg|thumb|Imam Reza shrine, Mashhad (Mašhad bl-ortografija Persjan, مشهد) hija t-tieni belt l-aktar popolata fl-Iran, kapitali tal-provinċja ta 'Khorasan Razavi. Jinsabu 850 kilometru fil-lvant ta' Tehran, fiċ-ċentru tal-provinċja ta' Khorasan Razavi, qrib il-fruntieri mal-Afganistan u t-Turkmenistan.]]
[[File:Hedayat Little Bazaar- Near Holy shrine of Imam Reza - Mashhad 01.JPG|thumb|Hedayat Little Bazaar- Near Holy shrine of Imam Reza, Mashhad (Mašhad bl-ortografija Persjan, مشهد) daughter t-tieni belt l-aktar popolata fl-Iran, kapitali tal-provinċja ta 'Khorasan Razavi. Jinsabu850 km fil-lvant ta' Tehran, dipartiment tal-provinċja ta' Khorasan Razavi, qrib il-mal-Afganistan u t-Turkmenistan.]]
[[File:Tomb of Ferdowsi in Tus, Iran 3.jpg|thumb|Qabar ta' Ferdowsi f'Tus]]
[[File:Museum of Anthropology - Mashhad 1.jpg|thumb|Mużew tal-Antropoloġija, Mashhad (Mašhad bl-ortografija Persjan, مشهد) daughter t-tieni belt l-aktar popolata fl-Iran, kapitali tal-provinċja ta 'Khorasan Razavi. Jinsabu850 km fil-lvant ta' Tehran, dipartiment tal-provinċja ta' Khorasan Razavi, qrib il-mal-Afganistan u t-Turkmenistan.]]
[[File:Mashhad at night.jpg|thumb|Mashhad (Mašhad bl-ortografija Persjan, مشهد) daughter t-tieni belt l-aktar popolata fl-Iran, kapitali tal-provinċja ta 'Khorasan Razavi. Jinsabu850 km fil-lvant ta' Tehran, dipartiment tal-provinċja ta' Khorasan Razavi, qrib il-mal-Afganistan u t-Turkmenistan.]]
[[File:Aerial View of Koohsangi street, Mashhad, Iran.png|thumb|Koohsangi Triq, Mashhad (Mašhad bl-ortografija Persjan, مشهد) daughter t-tieni belt l-aktar popolata fl-Iran, kapitali tal-provinċja ta' Khorasan Razavi. Jinsabu850 km fil-lvant ta' Tehran, dipartiment tal-provinċja ta' Khorasan Razavi, qrib il-mal-Afganistan u t-Turkmenistan.]]
[[File:Chabahar coast.jpg|thumb|Chābahār (Persjan: چابهار, Balochi: چھبار, romanizzat: čahbàr; transl. 'erba' molol' jew 'bir tan-nixxiegħa'; qabel Bandar Beheshtī) hija belt fid-Distrett Ċentrali tal-Kontea ta' Chabahar, Sistan u Baluchestan, li sservi bħala provinċja, Iran. kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett. Huwa port ħieles (żona ta' kummerċ ħieles) li jinsab fuq il-kosta tal-Golf tal-Oman, u hija l-iktar belt fin-Nofsinhar tal-Iran. Il-belt tal-port oħt ta' Gwadar fil-Balochistan, il-Pakistan, tinsab madwar 170 kilometru (110 mi) fil-lvant ta' Chabahar.]]
[[File:Panorama makou edit.jpg|thumb|Maku (Persjan: ماكو; Armenjan: ք֡֯ւ; Ażerbajġani: ماكي, romanizzat: Makı; Kurd: ماکۆ, romanizzat: Mako) kemm kontea kif ukoll distrett. Fl-2016, il-popolazzjoni tal-belt kienet 46,581 ruħ fi 13,940 familja.]]
[[File:Bandar e Anzali Irán - panoramio.jpg|thumb|Bandar-e ANZALI, Provinċja ta' Gilan, Iran, li sservi bħala l-kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett.]]
[[File:ساختمان_موزیک_بندر_انزلی_4.jpg|thumb|Bandar-e ANZALI, Provinċja ta' Gilan, Iran, li sservi bħala l-kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett.]]
[[File:کاخ میان‌پشته.jpg|thumb|Bandar-e ANZALI, Provinċja ta' Gilan, Iran, li sservi bħala l-kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett.]]
[[File:شهرداری بندرانزلی.jpg|thumb|Bandar-e ANZALI, Provinċja ta' Gilan, Iran, li sservi bħala l-kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett.]]
[[File:مناره انزلی 2.jpg|thumb|Bandar-e ANZALI, Provinċja ta' Gilan, Iran, li sservi bħala l-kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett.]]
[[File:Bandar Anzali, Gilan, Iran - panoramio.jpg|thumb|Bandar-e ANZALI, Provinċja ta' Gilan, Iran, li sservi bħala l-kapitali kemm tal-kontea kif ukoll tad-distrett.]]
L-'''Iran''' ({{awdjo|En-us-Iran.ogg|ɪˈrɑːn}}<ref>{{ċita web |url=http://oxforddictionaries.com/definition/Iran?q=iran |titlu=Definition for Iran – Oxford Dictionaries Online (World English) |pubblikatur=Oxford Dictionaries |data-aċċess=2012-04-07|lingwa=Ingliż}}</ref> jew il-'''Persja''',<ref name="Iranicaonline.org">{{ċita web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah |isem=D. N. |kunjom=Mackenzie |titlu=Ērān, Ērānšahr |pubblikatur=Encyclopaedia Iranica |sit=iranicaonline.org |data=1998-12-15 |data-aċċess=2010-08-25}}</ref> uffiċjalment ir-'''Repubblika Iżlamika tal-Iran''', hu [[pajjiż]] fl-[[Asja tal-Punent]].<ref name="BBC">{{ċita web |titlu=Iran Country Profile |pubblikatur=BBC |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14541327 |data-aċċess=2012-08-08}}</ref><ref>{{ċita web |url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html |titlu="CESWW" – Definition of Central Eurasia |editur=Cesww.fas.harvard.edu |data-aċċess=2010-08-01 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100805052739/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html |arkivju-data=2010-08-05 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://travel.nationalgeographic.com/places/countries/country_iran.html National Geographic.]</ref> Il-pajjiż huwa mdawwar fit-Tramuntana mill-[[Armenja]], [[Ażerbajġan]] u t-[[Turkmenistan]]. L-Iran huwa stat [[żona littorali|littorali]] tal-[[Baħar Kaspju]], li huwa baħar intern, il-[[Każakistan]] u r-[[Russja]] huma wkoll ġirien diretti tal-Iran lejn it-Tramuntana. L-Iran hija mdawwra mill-[[Afganistan]] u l-[[Pakistan]] fil-Lvant, fin-Nofsinhar mill-[[Golf Persjan]] u l-[[Gulf tal-Oman]], l-[[Iraq]] mill-Punent u t-[[Turkija]] mill-Majjistral.

'''Carmen de Burgos y Seguí ('''psewdonimi''', Colombine, Gabriel Luna, Perico el de los Palotes, Raquel, Honorine and Marianela;''' [[:en:Almería|Almería]], 10 ta’ Diċembru, 1867- [[:en:Madrid|Madrid]], 9 ta’ Ottubru, 1932 kienet kittieba, traduttriċi, attivista għad-drittijiet tan-nisa, u ġurnalista Spanjola. Johnson jiddeskriviha bħala kittieba “moderna”, jekk mhux “modernista.”<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Johnson|isem1=Roberta|data=|sena=2001|titlu=Carmen de Burgos and Spanish Modernism|url=https://www.jstor.org/stable/3190302?origin=crossref|rivista=South Central Review|volum=18|numru=1/2|paġni=66}}</ref> 

'''Theano Fotiou''' ( Greek Θεανώ Φωτίου ; imwieled fl-10 ta 'Mejju 1946 [[Ateni|f'Ateni]] ) hija perit [[Greċja|Griega]] u politikant tal-[[ Koalizzjoni tax-Xellug Radikali |Koalizzjoni tax-Xellug Radikali]] (Syriza). Minn Jannar 2015 ilha sservi bħala [[ Ministeru tax-Xogħol u Solidarjetà Soċjali (il-Greċja) |Ministru Alternattiv tas-Solidarjetà Soċjali]] . [[File:Theano Fotiou 2014 cropped.jpg|thumb|Theano Fotiou fl'2014 ]]

{{stub|informatika}}

{{TaxoboxIng
| name = Senġi ta' widnejh tondi tal-Karù
| image = Macroscelides. proboscideus.6869.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Senġi ta' widnejh tondi tal-Karù
| regnum = [[Annimal|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammiferu|Mammalia]]
| subcklassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Afrotheria]]
| ordo = [[Macroscelidea]]
| familia = [[Macroscelididae]]
| genus = ''[[Macroscelides]]''
| genus_authority = Smith, 1829
}}
'''Macroscelides''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] (is-[[senġi]]jiet), fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Macroscelidea]], fil-familja [[Macroscelididae]], fis-sottofamilja [[Macroscelidinae]] ma' żewġ ġeneri oħra ([[Elephantulus]] u [[Petrodromus]]). Dan il-ġeneru sa l-2013 kien meqjus bħala wieħed monotipiku iżda llum iħaddan fih tlett speċijiet estanti (ħajjin). 

L-Istat ta' [[Rajasthan]] fil-Majjistral tal-[[Indja]] fih iżjed minn mitt fortifikazzjoni fl-għoljiet u fiż-żoni muntanjużi tiegħu. Sitt '''Fortijiet fl-Għoljiet''' '''ta' Rajasthan''', mifruxa madwar l-istat ta' Rajasthan fit-Tramuntana tal-Indja, ġew raggruppati bħala sensiela u tniżżlu bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/247/|titlu=Hill Forts of Rajasthan|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-02}}</ref> Is-sit inizjalment tressaq bħala sensiela ta' ħames fortijiet tar-''Rajput'' fl-għoljiet u ż-żona muntanjuża ta' Aravalli, u nbnew u ssaħħew bejn is-sekli 5 u 18 W.K.<ref>Kohli, M.S. (2004), ''Mountains of India: Tourism, Adventure, Pilgrimage'', Indus Publishing, p. 29, ISBN 978-81-7387-135-1</ref> minn diversi rejiet Rajput ta' renji differenti. Lejn l-aħħar tal-proċess tan-nominazzjoni, fis-sensiela żdied il-Forti ta' [[Jaisalmer]]. Is-sitt fortijiet huma:<ref name=":0" />

'''Eise Jeltes Eisinga''' (twieled fil-21 ta' Frar 1744 – miet fis-27 ta' Awwissu 1828) kien astronomu dilettant li bena l-Planetarju ta' Eise Eisinga f'daru fi [[Franeker]], Friesland, in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]]. Il-planetarju għadu jeżisti u huwa l-eqdem planetarju li għadu jaħdem fid-[[Id-Dinja|dinja]].

'''El Torcal''' jew '''El Torcal de Antequera''' hija riżerva naturali fil-katina muntanjuża tas-Sierra del Torcal, li tinsab fin-Nofsinhar tar-raħal ta' [[Antequera]] fil-Provinċja ta' [[Málaga]], lil hinn mill-awtostrada A45 fl-[[Andalusija]], [[Spanja]].<ref>Gonzalez, David. Map and Guide of El Torcal. 3rd Edition. ISBN 978-84-613-9584-2.</ref> Hija magħrufa għall-formazzjonijiet tal-blat mhux tas-soltu tagħha, u titqies bħala wieħed mill-iżjed pajsaġġi karstiċi impressjonanti fl-[[Ewropa]]. Iż-żona ta' El Torcal ġiet iddeżinjata bħala Sit Naturali ta' Interess Nazzjonali f'Lulju 1929, u Riżerva u Park Naturali ta' madwar 17-il kilometru kwadru ġew maħluqa f'Ottubru 1978. Fl-2016 saret waħda mill-ħames komponenti li jsawru s-[[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] tas-[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1501/|titlu=Antequera Dolmens Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-26}}</ref>

Il-'''Birgu''' (magħruf ukoll bħala Vittoriosa) hija belt u antika, forsi daqs l-I[[mdina]]. Billi tinsab fuq ilsien li joħroġ fil-[[Port il-Kbir]], dejjem kellha rwol ewlieni fil-kummerċ u l-kuntatti ma' barra.    

Il-'''Pjanura ta’ Stari Grad''', li tagħmel parti mir-raħal ta’ [[Stari Grad]] fil-gżira ta’ [[Hvar]], il-[[Kroazja]], hija pajsaġġ agrikolu li ġie stabbilit mill-kolonjalisti tal-[[Greċja]] Antika fis-seklu 4 Q.K., u li għadu jintuża sa llum fil-forma oriġinali tagħha. 

[[File:Beijing_national_stadium.jpg|thumb|]]
{{stub|Sport}}
L-i'''Stadju Nazzjonali ta' Bejġing''' (bl-[[Ingliż]]: Beijing National Stadium), huwa mgħaruf ukoll bħala l-'''Istadju Nazzjonali''', jew ukoll bħala 'Il-Bejta ta' l-Għasfur' minħabba l-forma ta' l-arkitetura tiegħu, huwa stadju fl-Olympic Green f'[[Bejġing]], iċ-[[Ċina]] li tlesta f'Marzu 2008. L-Istadju qed josspita il-kompetizzjonijiet ta' l-[[atletika]] tal-[[Logħob Olimpiku tas-Sajf 2008]], kif ukoll iċ-ċeremonji tal-ftuħ u l-għeluq. jinsab fuq in-naħa tal-Lvant taċ-[[Ċentru Akwatiku Nazzjonali ta' Bejġing]].

{{Automatic taxobox}}
'''Muribacinus gadiyuli''' hija [[speċi]] ta' [[mammiferu]] estint, il-marsupjali karnivori (id-[[dasjuromorfju|dasjuromorfji]]), eżattament il-[[lupu marsupjal|lupi marsupjali]] tal-kontinent tal-[[Awstralja]]. 

'''L-Istazzjon tal-Ferrovija ta’ Haapsalu''' (Estonian ''Haapsalu raudteejaam'' ) huwa bini storiku li serva bħala l-istazzjon tal-ferrovija prinċipali fil-belt tal-mistrieħ ta' mal-baħar ta' Ħaapsalu, li tinsab fuq il-kosta tal-punent tal [[Estonja|-Estonja]].

{{Nebbieta|xjenza}}

"'''Ombra mai fu'''" ("Qatt ma kien hemm del"), magħrufa wkoll bħala "'''Largo minn ''Xerxes''''' " jew il-"'''Largo ta' Handel''' ", hija l- aria tal-ftuħ mill-opra ''Serse'' tal-1738 ta' George Frideric Handel.

{{Wikifikazzjoni}}

{{NPOV}}
{{stub|Edukazzjoni}}
{{wikifikazzjoni}}

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum ġurdien ta' denbu oħxon komuni''' jew l-'''opossum ta' denbu oħxon komuni''', magħruf xjentifikament bħala ''Thylamys pusillus'', huwa mammiferu marsupjal, tat-tribù [[Thylamyini]], fil-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ġurdien ta' denbu oħxon|opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon]], nattiv fil-kontinent tal-[[L-Amerika t'Isfel|Amerika t'Isfel]].

Il-'''Kastell ta’ Litomyšl''' (biċ-Ċek: ''Zámek Litomyšl'') huwa wieħed mill-ikbar kastelli [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] fir-[[Ċekja|Repubblika Ċeka]]. Huwa proprjetà tal-istat Ċek u jinsab fir-raħal ta’ Litomyšl. Il-kastell tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1999.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/901/|titlu=Litomyšl Castle|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-05}}</ref> Il-Kastell ta’ Litomyšl huwa eżempju straordinarju ta’ kastell bl-arkati, li huwa tip ta’ kastell li ġie żviluppat għall-ewwel darba fl-[[Italja]] u li ġie mmodifikat fir-Repubblika Ċeka sabiex tinħoloq forma evoluta ta’ kwalità arkitettonika speċjali. Fis-seklu 18 ġew miżjuda karatteristiċi Barokki.<ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Sváček|isem=Libor|sena=2015|titlu=UNESCO|paġni=84-91|isbn=978-80-7339-067-9}}</ref>

It-'''Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Донецький академічний обласний драматичний театр, bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Донецкий академический областной драматический театр) kien teatru f'[[Mariupol]] fin-Nofsinhar tal-[[Ukrajna]]. It-teatru modern kien inbena fl-1960 bejn wieħed u ieħor fil-post fejn qabel kien hemm il-Knisja tal-Marija Maddalena.<ref>{{Ċita web|url=https://mrpl.city/blogs/view/tserkov-sv-marii-magdaliny|titlu=Церковь св. Марии Магдалины|sit=MRPL.CITY|lingwa=ru|data-aċċess=2022-03-31}}</ref> It-teatru nqered kważi għalkollox mill-attakki mill-ajru [[Russja|Russi]] fis-16 ta' Marzu 2022.<ref>{{Ċita web|url=https://www.dw.com/en/ukraine-mariupol-city-council-claims-russia-destroys-crowded-theater-live-updates/a-61140204|titlu=Ukraine: Mariupol city council claims Russia destroys crowded theater — live updates {{!}} News {{!}} DW {{!}} 16.03.2022|data=2022-03-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220316174736/https://www.dw.com/en/ukraine-mariupol-city-council-claims-russia-destroys-crowded-theater-live-updates/a-61140204|arkivju-data=2022-03-16|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''''Theology and Philosophy of Education''''' (TAPE) huwa ġurnal elettroniku xjentifiku internazzjonali għat-[[teoloġija]] tal-edukazzjoni u l-[[filosofija]] tal-[[edukazzjoni]]. Ir-rivista hija ppubblikata mis-Sezzjoni Pedagoġika tal-Akkademja Kristjana Ċeka, u hija ppubblikata darbtejn fis-sena. Ir-rivista twaqqfet fl-20 ta’ Jannar 2022<ref>NAGY, Jakub. New Journal on Theology and Philosophy of Education. ''Church Reporter'' , 2022-02-19, Vol. 7, no. 2, p. 5–6. [http://spcp.prf.cuni.cz/CHURCH_REPORTER_2022.02.pdf Online]. [http://worldcat.org/issn/2695-012X ISSN 2695-012X]. (bl-Ingliż)</ref>. L-ewwel ħarġa ġiet ippubblikata fil-25 ta’ Mejju 2022<ref>DLOUHÁ, Jana. TAPE – it is not a tape with an already finished recording, but a new magazine for the philosophy and theology of education. ''Envigogika'' , 2022-08-15, vol. 17, no. 1. [http://worldcat.org/issn/1802-3061 ISSN 1802-3061]. DOI: [https://dx.doi.org/10.14712%2F18023061.646. 10.14712/18023061.646.] (biċ-Ċek)</ref>. Il-ħolqien tar-rivista TAPE tħabbar uffiċjalment fl-Iskola tal-Filosofija Edukattiva fl-2022 , li, bħala rivista, oriġinaw mill-wirt tal-fundatur tal-Iskola Ċeka tal-Filosofija Edukattiva, Radim Palouš , u l-ewwel mara tal-filosofija Ċeka tal-edukazzjoni, Jaroslava Pešková. TAPE jirrikonoxxi wkoll b'mod espliċitu l-wirt tat-teologu Ċek Josef Zvěřin   u ''t-Teologie Agapé tiegħu.''

L-'''Esperantoloġija''' (jew l-'''istudji tal-Esperanto''') hija studju tal-lingwistika speċjali tal-[[Esperanto]] li tistudja l-kostruzzjoni tal-kliem, l-assemblaġġ tal-kliem, l-introduzzjoni tal-kliem fil-lingwa u t-traskrizzjoni ta’ termini “umbrella” u ismijiet proprji. Il-prinċipji tal-Esperantoloġija tal-kostruzzjoni tal-kliem huma eżemplari tal-prinċipji tal-ħtieġa u tas-suffiċjenza li għandhom l-għan li joħolqu bilanċ bejn kemm kelma tkun konċiża u kemm tkun tinftiehem b’mod ċar.<ref name=":0">Wüster: Esperantologiaj principoj (E-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en E. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. KALOCSAY.</ref> Fir-rigward tal-għerq tal-kliem, l-Esperantoloġija tistabbilixxi dawn il-prinċipji:

It-'''terminoloġija''' hija ġabra jew grupp ta' kelmiet jew tifsiriet speċjalizzati marbuta ma' qasam partikolari, u hija l-istudju ta' tali termini u l-użu tagħhom. Dan l-istudju huwa magħruf ukoll bħala xjenza tat-terminoloġija. It-termini huma kelmiet inġenerali, kelmiet komposti jew espressjonijiet b'diversi kelmiet li f'kuntesti speċifiċi jingħataw tifsiriet speċifiċi — jistgħu jiddevjaw mit-tifsiriet li l-istess kelmiet ikollhom f'kuntesti oħra u fil-lingwaġġ ta' kuljum.<ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/term|titlu=Definition of TERM|data-aċċess=2021-03-01|pubblikatur=Merriam-Webster|lingwa=en}}</ref> It-terminoloġija hija dixxiplina li tistudja, fost affarijiet oħra, l-iżvilupp ta' tali termini u l-interrelazzjonijiet tagħhom ma' dominju speċjalizzat. It-terminoloġija hija differenti mil-[[lessikografija]] peress li tinvolvi l-istudju ta' kunċetti, ta' sistemi kunċettwali u t-tikketti tagħhom (it-termini), filwaqt li l-lessikografika tistudja l-kelmiet u t-tifsiriet tagħhom.

'''Martin de Porres''' (9 ta' Diċembru 1579 – 3 ta' Novembru 1639) kien ajk Dumnikan ibbeatifikat fl-1837, u ddikjarat qaddis fl-1962 minn [[Papa Ġwanni XXIII]], l-ewwel qaddis iswed tal-kontinent Amerikan, fi żmien meta l-Afro-Amerikani bdew jieħdu d-drittijiet ċivili tagħhom. Fost l-oħrajn, huwa l-qaddis patrun ta' persuni ta' razza mħallta u ta' dawk li jfittxu l-armonija bejn il-kulturi. Ħadem ħafna għall-foqra, bena orfanatrofju u sptar tat-tfal. 

{{Taxobox
| isem = ''Argyrolagus''
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| sottofajlum = [[Vertebrata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Paucituberculata]]
| awtorità_ordni = [[Florentino Ameghino|Ameghino]], 1894
| sottordni = †[[Simpsonitheria]]
| awtorità_sottordni = 
| superfamilja = †[[Argyrolagoidea]]
| awtorità_superfamilja = 
| familja = †[[Argyrolagidae]]
| awtorità_familja = 
| ġeneru = †''[[Argyrolagus]]''
| awtorità_ġeneru = [[Florentino Ameghino|Ameghino]], 1904
| grad_sottodiviżjoni = [[Speċi]]
| sottodiviżjoni = 
*†''[[Argyrolagus palmeri]]''
*†''[[Argyrolagus parodii]]''				
*†''[[Argyrolagus scagliai]]''
}}
'''''Argyrolagus''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu]] [[marsupjal]] estint, relatat mal-[[opossum ġurdien]] jew l-[[opossum far]]. Dan qiegħed ikklassifikat fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Metatheria]], fis-superordni [[Ameridelphia]], fl-ordni [[Paucituberculata]], fis-sottordni [[Polydolopimorphia]], fl-infrordni [[Simpsonitheria]], fis-superfamilja [[Argyrolagoidea]], fil-familja [[Argyrolagidae]] u bl-ebda speċi ħajja. 

{{Wikifikazzjoni}}

{{Nebbieta|Politika}}
'''John F. Marks''' ([[Isla]], 26 ta' Ġunju 1894 - [[Tas-Sliema]], 14 ta' Settembru 1954)<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Għaqda tal-Kittieba tal-Malti|isem1=|data=|titlu=John F. Marks|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/55572|rivista=|lingwa=mt}}</ref> kien wieħed mill-intellettwali ewlenin li kellu l-[[Partit Laburista]] fil-bidu tiegħu fis-snin 20, li ta sehem kbir biex Jum il-Ħaddiem fl-1 ta' Mejju jiġi ċċelebrat f’[[Malta]].

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Mammiferi
| fossil_range = Tard fit-[[Triassiku]] - Reċenti
| image = Panthera tigris sumatran subspecies.jpg
| image_width = 310px
| image_caption = [[Tigra]] (''Panthera tigris'')
| regnum = [[Annimal|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| subphylum = [[Vertebrata]]
| classis = [[Mammalia]]
| classis_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| subdivision_ranks = Ordnijiet
| subdivision =
(ordnijiet estinti esklużi) 
* Sottoklassi [[Prototheria]]
** [[Monotremata]]
* Sottoklassi [[Theria]] 
** Infraklassi [[Metatheria]]
*** [[Dasyuromorphia]]
*** [[Didelphimorphia]]
*** [[Diprotodontia]]
*** [[Microbiotheria]]
*** [[Notoryctemorphia]]
*** [[Paucituberculata]]
*** [[Peramelemorphia]]
** Infraklassi [[Eutheria]] 
*** [[Afrosoricida]]
*** [[Artiodactyla]]
*** [[Carnivora]]
*** [[Cetacea]]
*** [[Chiroptera]]
*** [[Cingulata]]
*** [[Dermoptera]]
*** [[Erinaceomorpha]]
*** [[Hyracoidea]]
*** [[Lagomorpha]]
*** [[Macroscelidea]]
*** [[Perissodactyla]]
*** [[Pholidota]]
*** [[Pilosa]]
*** [[Primate]]s
*** [[Proboscidea]]
*** [[Rodentia]]
*** [[Scandentia]]
*** [[Sirenia]]
*** [[Soricomorpha]]
*** [[Tubulidentata]]
}}
Il-'''Mammiferi''' ([[klassi]] '''Mammalia''') huma [[Klassi|klassi bijoloġika]] ta' [[annimal]]i [[vertebrat]]i, ikkaratterizzati bil-preżenza ta' glandoli tal-għaraq (inklużi dawk il-glandoli tal-għaraq li fin-nisa huma mmodifikati b'tali mod li jipproduċu l-[[ħalib]], 'l hekk imsejjħa [[glandoli mammarji]]), [[xagħar]] ([[suf]], [[pil]] jew [[fer]]), tliet għadmiet fil-widna nofsanija (li huma wżati fis-smigħ), u b'parti fil-moħħ imsejħa in-neokortiċi. 

Il-'''Maltin''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Maltese'', bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Maltesi'') huma nazzjon u grupp etniku indiġenu ta’ [[Malta]] li jitkellmu bil-[[Lingwa Maltija|Malti]], lingwa [[Semitiku|Semitika]]. Malta hija gżira f’nofs il-[[Baħar Mediterran]]. Inklużi fil-grupp etniku definit mill-Maltin hemm ukoll l-''Għawdxin'' (bl-Ingliż: ''Gozitans'', bit-Taljan: ''Gozitani'') li jgħixu fil-gżira ta’ [[Għawdex]].

'''Tian Shan''', magħrufa wkoll bħala '''Tengri Tagh'''<ref>Prichard, James (1844), ''History of the Asiatic Nations, 3rd ed., Vol.IV'', p. 281.</ref> jew '''Tengir-Too'''<ref>{{Ċita web|url=https://www.akdn.org/akmp/performance/ensemble-tengir-too|titlu=Ensemble Tengir-Too {{!}} Aga Khan Development Network|sit=www.akdn.org|data-aċċess=2021-07-03}}</ref>, (bit-Tork Antik: 𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃‎, bl-Uighur: تەڭرىتاغ, biċ-Ċiniż: 天山) jiġifieri l-“Muntanji tal-Ġenna”, hija sistema kbira ta’ ktajjen muntanjużi li tinsab fl-[[Asja]] Ċentrali. L-ogħla quċċata ta’ Tian Shan hija Jengish Chokusu, b’għoli ta’ 7,439 metru. L-iktar punt baxx tas-sistema hija d-Depressjoni ta’ Turpan, li tinsab 154 metru taħt il-livell tal-baħar.<ref name=":0">Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., eds. (1980). ''Natural Wonders of the World''. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. p. 378. ISBN <bdi>978-0-89577-087-5</bdi>.</ref>

Ir-'''Rewwixta tal-Qassisin''', magħrufa wkoll bħala r-'''Ribelljoni tal-Maltin tal-1775''' jew ir-'''Ribelljoni ta' Settembru 1775'''<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |url=http://www.hmml.org/uploads/2/1/6/0/21603598/melitensia_spring_2012.pdf |titlu=The Magna Curia Castellania |rivista=Melitensia |paġna=5 |data-aċċess=2021-02-24 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160402121849/http://www.hmml.org/uploads/2/1/6/0/21603598/melitensia_spring_2012.pdf |arkivju-data=2016-04-02 |lingwa=en}}</ref>, kienet rewwixta mmexxija mill-kleru ta' [[Malta]] kontra l-[[Ordni ta' San Ġwann]], li kellha s-sovranità fuq il-Gżejjer Maltin. Ir-rewwixta seħħet fit-8 ta' Settembru 1775, iżda l-Ordni sfaxxata fix-xejn fi ftit sigħat. Ir-ribelli nqabdu u wħud ġew ġustizzjati, eżiljati jew mitfugħa l-ħabs.

{{stub|storja}}
Il-'''Gwerer Puniċi''' kienu sensiela ta' tliet gwerer miġġielda bejn ir-[[Rumani]] u l-belt [[Feniċi|Feniċja]] ta' [[Kartaġiniżi|Kartaġni]]. Jissejħu "Puniċi" għax ir-Rumani baqgħu jirreferu għall-Kartaġiniżi bħala Feniċi, billi l-kelma bil-[[Latin]] għall-feniċju għandha l-għerq 'Puniceus'.

), Chaldoran.]]
Il-'''Kumplessi Monastiċi Armeni tal-Iran''' huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jinsab fil-provinċji tal-Punent tal-[[Ażerbajġan]] u tal-Lvant tal-Ażerbajġan fl-[[Iran]]. Is-sit huwa magħmul minn tliet gruppi ta' knejjes [[Armenja|Armeni]] li ġew stabbiliti bejn is-sekli 7 u 16 [[WK|W.K]].

{{Automatic taxobox}}
'''Eulagos''' huwa sottoġeneru ta' [[mammiferu|mammiferi]] fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], fl-ordni [[Lagomorpha]], fil-familja [[Leporidae]], fil-ġeneru [[Lepus]] ma' tmien sottoġeneri oħra b'għaxar speċi ħajjin.

'''Henri Frédéric Amiel''' (pronunzja bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ​[ɑ̃ʁi fʁedeʁik amjɛl]; twieled fis-27 ta' Settembru 1821 – miet fil-11 ta' Mejju 1881) kien filosfu morali, [[poeta]] u kritiku [[Żvizzera|Żvizzeru]].

{{TaxoboxIng
| name = Neophascogale
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Dasyuromorphia]]
| familia = [[Dasyuridae]]
| subfamilia = [[Dasyurinae]]
| tribus = [[Dasyurini]]
| genus = '''''Neophascogale'''''
| genus_authority = [[Georg H.W. Stein|Stein]], 1933
| species = '''''N. lorentzi'''''
| binomial = ''Neophascogale lorentzi''
| binomial_authority = ([[Fredericus Anna Jentink|Jentink]], 1911)
| range_map = Speckled Dasyure area.png
| range_map_caption = Speckled dasyure range
}}

Il-'''Kunvent ta' Kristu f'Tomar''' (bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Convento de Cristo/Mosteiro de Cristo em Tomar'') huwa eks kunvent [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] f'Tomar, il-[[Portugall]]. Oriġinarjament kienet fortizza tat-Templari tas-seklu 12, iżda meta l-ordni ġiet xolta fis-seklu 14, il-membri tal-fergħa Portugiża saru l-Kavallieri tal-Ordni ta' [[Ġesù|Kristu]], li iktar 'il quddiem appoġġaw l-iskoperti marittimi tal-Portugall tas-seklu 15. Il-kumpless tal-kunvent u tal-kastell huwa [[monument]] [[Storja|storiku]] u [[Kultura|kulturali]] u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1983.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/265/|titlu=Convent of Christ in Tomar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-04}}</ref>

'''Calakmul''' (/ˌkɑːlɑːkˈmuːl/; spelluta wkoll '''Kalakmul''' u b'varjanti inqas frekwenti) hija belt antika tal-[[Maja]] u sit arkeoloġiku fl-istat [[Messiku|Messikan]] ta' [[Campeche]], fil-qalba tal-ġungli tar-reġjun il-kbir tal-Baċir ta' Petén. Il-belt antika tinsab 35 kilometru (22 mil) mill-fruntiera mal-[[Gwatemala]]. Calakmul kienet waħda mill-ikbar bliet antiki fl-artijiet baxxi tal-Maja u waħda mill-iżjed setgħana li qatt ġew żvelati.

'''Julius Wagner-Jauregg''' (twieled fis-7 ta' Marzu 1857 – miet fis-27 ta' Settembru 1940) kien fiżiku [[Awstrija|Awstrijak]], li rebaħ il-[[Premju Nobel]] għall-Fiżjoloġija jew għall-[[Mediċina]] fl-1927, u huwa l-ewwel psikjatra li rebaħ dan il-premju. Il-Premju Nobel tiegħu ngħata "għall-iskoperta tal-valur terapewtiku tal-inokulazzjoni kontra l-malarja fit-trattament tad-dimenzja paralitika".<ref>{{Ċita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1927/summary/|titlu=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1927|sit=NobelPrize.org|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-09-27}}</ref>

'''Ortografija''' hija sett ta' konvenzjonijiet għall-kitba ta' lingwa, fosthom  ir-regoli ta' kif tispelli, il-kapitalizzazzjoni, u l-punteġġjatura .

. Arma tal-Istat u Bandiera ta' l-Istat tal-Ukraina" 1992]]L-i'''stemma tal-Ukrajna''' (magħrufa kominament bħala l-'''Arma tal-Ukrajna''') hija [[Skutru (araldika)|tarka]] blu b'trident tad-deheb. Hija magħrufa b'mod kolokwali bħala '''''t-tryzub''''' bl-Ukren li litteralment tfisser<span style="white-space: nowrap;">&#x2009;</span><nowiki>'</nowiki><span>trident</span>&#x27;.

L-'''Iskoll tal-Qroll tal-Belize''' huwa magħmul minn sensiela ta' skolli tal-qroll 'il barra mill-kosta tal-[[Beliże|Belize]], madwar 300 [[metru]] (980 pied) fit-Tramuntana u 40 kilometru (25 mil) fin-Nofsinhar fil-limiti territorjali tal-pajjiż. L-Iskoll tal-Qroll tal-Belize huwa sezzjoni twila 300 kilometru (190 mil) tas-Sistema Mesoamerikana tal-Iskolli tal-Qroll twila 900 kilometru (560 mil), li hija kontinwa minn [[Cancun|Cancún]] fit-tarf tal-Grigal tal-[[Peniżola]] ta' Yucatán sar-Riviera Maya, il-[[Messiku]], u 'l isfel lejn il-[[Ħonduras|Honduras]], u b'hekk hija t-tieni l-ikbar sistema ta' skolli tal-qroll fid-[[Id-Dinja|dinja]] wara l-[[Skoll il-Kbir tal-Qroll|Iskoll il-Kbir tal-Qroll]] fl-[[Awstralja]]. Huwa l-iżjed destinazzjoni turistika ewlenija tal-Belize, huwa popolari fost il-bugħaddasa u l-għawwiema, u jattira kważi nofs il-260,000 viżitatur tal-pajjiż. Huwa vitali wkoll għall-industrija tas-[[Sajjied|sajd]] tal-pajjiż.<ref>{{Ċita aħbar|data=2006-06-12|titlu=Reef at forefront of CO2 battle|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5064870.stm|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-02-28}}</ref>

{{TaxoboxIng
| name = Coccinellidae
| image = Psyllobora.vigintiduopunctata.6920.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''[[Coccinella septempunctata]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Arthropoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[beetle|Coleoptera]]
| superfamilia = [[Cucujoidea]]
| familia = '''Coccinellidae'''
| familia_authority = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1807
| subdivision_ranks = Sottofamilji
| subdivision =
*[[Chilocorinae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Coccidulinae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Coccinellinae]] <small>Latreille, 1807</small>
*[[Epilachninae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Hyperaspidinae]] <small>Duverger, 1989</small>
*[[Scymninae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Sticholotidinae]] <small>Weise, 1901</small>
}}
Il-familja Coccinellidae hija familja bijoloġika ta' [[insett]]i, magħrufa aħjar bħala dik tan-nannakoli. Fiha tiġbor 'il fuq minn 5,000 speċi ta' nannakoli minn madwar id-dinja kollha. F’Malta nsibu madwar tletin speċi. 

Is-'''Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] magħmul minn 139 ċimiterju jew mafkar tal-Front tal-Punent tal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]] fi [[Franza]] u fil-[[Belġju]]. Fl-20 ta' Settembru 2023, is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1567/|titlu=Funerary and memory sites of the First World War &#x28;Western Front&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-04}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Brussels|isem=Bruno Waterfield|data=2023-10-04|titlu=First World War killing fields get Unesco recognition|url=https://www.thetimes.co.uk/article/menin-gate-ypres-unesco-world-heritage-2023-bcsrn0ml3|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.dailysabah.com/arts/turkish-mosques-to-american-indian-earthwork-unesco-world-heritage-list/news|titlu=Turkish mosques to American Indian earthwork: UNESCO World Heritage List|kunjom=Agencies|isem=Daily Sabah with|data=2023-09-21|sit=Daily Sabah|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-10-04}}</ref>

Il-'''Moskea tal-Ġimgħa ta' Esfahan''' (bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: مسجد جامع اصفهان; ''Masjid-e-Jāmeh Isfahān''), magħruf ukoll bħala l-'''Moskea ta'''' '''Atiq''' (bil-Persjan: مسجد عتیق), hija moskea kongregazzjonali storika (''Jāmeh'') ta' [[Esfahan]], l-[[Iran]]. Il-moskea hija frott kostruzzjoni, rikostruzzjoni, żidiet u rinnovazzjonijiet kontinwi fis-sit mill-ħabta tas-771 [[WK|W.K]]. sal-aħħar tas-seklu 20. Is-Suq il-Kbir ta' Esfahan jinsab lejn in-naħa tal-Lbiċ tal-moskea. Il-moskea tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2012.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1397/|titlu=Masjed-e J&#x101;m&eacute; of Isfahan|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ir|titlu=Iran (Islamic Republic of) - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-29}}</ref> Hija wieħed mill-ikbar [[Monument|monumenti]] u fost l-iżjed importanti tal-arkitettura [[Iżlam|Iżlamika]] fl-Iran.<ref>M. Bloom, Jonathan; S. Blair, Sheila, eds. (2009). "Isfahan". ''The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture''. Oxford University Press. ISBN <bdi>9780195309911</bdi>.</ref>

Il-'''Foss ta' Messel''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Grube Messel'') hija barriera li ma għadhiex tintuża qrib il-villaġġ ta' [[Messel]] (Landkreis [[Darmstadt]]-[[Dieburg]], [[Hesse]]) madwar 35 kilometru (22 mil) fix-Xlokk ta' [[Frankfurt am Main]], il-[[Ġermanja]]. Ix-shale bituminuż kien jiġi estratt minn hawnhekk. Minħabba l-abbundanza ta' fossili ppreservati sew li jmorru lura għal nofs il-perjodu Eoċen, il-foss għandu importanza [[Ġeoloġija|ġeoloġika]] u [[Xjenza|xjentifika]] sinifikanti. Iktar minn 1,000 speċi ta' pjanti u ta' [[Annimal|annimali]] nstabu fis-sit. Wara li kważi s-sit kien sar miżbla, reżistenza lokali qawwija eventwalment waqqfu li l-pjanijiet li kien hemm u l-Foss ta' Messel tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fid-9 ta' Diċembru 1995.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/720/|titlu=Messel Pit Fossil Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Għadhom isiru skoperti xjentifiċi sinifikanti dwar l-[[evoluzzjoni]] bikrija tal-[[Mammiferu|mammiferi]] u tal-[[Għasfur|għasafar]] fil-Foss ta' Messel, u kulma jmur is-sit qed isir sit turistiku wkoll.

{{Automatic taxobox}}
Is-'''Senġi ta' widnejh tondi tal-Karù''' (''Macroscelides proboscideus'') huwa [[mammiferu]] [[plaċentat]] [[insettivoru]] ta' daqs pjuttost żgħir tal-ordni [[Macroscelidea]]. 

L-Organizzazzjoni tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) iddeżinjat 44 [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-UNESCO fix-Xlokk tal-[[Asja]], li hawnhekk tirreferi għal 11-il pajjiż/stat membru: l-[[Indoneżja|Indoneżija]], il-[[Vjetnam]], it-[[Tajlandja]], il-[[Filippini]], il-[[Malażja]], il-[[Burma|Myanmar/Burma]], il-[[Kambodja]], [[Singapor|Singapore]] u l-[[Laos]]. Il-[[Brunej|Brunei]] u [[Timor tal-Lvant|Timor Leste]] huma l-uniċi pajjiżi fir-reġjun li ma għandhom l-ebda Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Is-'''Sinagoga Antika''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Alte Synagoge'') f'[[Erfurt]], il-[[Ġermanja]], hija waħda mill-iżjed sinagogi [[Medjuevu|Medjevali]] ppreservati sew fl-[[Ewropa]], u l-iżjed partijiet antiki tagħha jmorru lura għall-aħħar tas-seklu 11. Il-biċċa l-kbira tal-partijiet tal-binja jmorru lura għall-ħabta tal-1250-1320. Minħabba l-fatt li s-saqaf tagħha għadu sħiħ, huwa maħsub li hija l-eqdem binja ta' sinagoga intatta fl-Ewropa u fid-[[dinja]].

'''Mackenyu Maeda''' (imwieled fis-16 ta' Novembru, 1996) huwa attur Ġappuniż. Huwa iben [[Sonny Chiba]] u [[Tamami Chiba]].<ref>{{Ċita web|url=https://celtalks.com/celebs/mackenyu?ID=41755|titlu=Mackenyu: Movies, Age, Photos, Family, Wife, Height, Birthday, Biography, Facts, Filmography, Upcoming Movies, TV, OTT, Social Media, Facebook, Instagram, Twitter, WhatsApp, Google YouTube & More » Celtalks|kunjom=Team|isem=Celtalks|data=2022-01-04|sit=Celtalks|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231030065212/https://celtalks.com/celebs/mackenyu?ID=41755|arkivju-data=2023-10-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.tvinsider.com/people/mackenyu/|titlu=Mackenyu - Actor|data=2023-08-30|sit=TV Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-10-31}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://myanimelist.net/people/56267/Mackenyu_Arata|titlu=Mackenyu Arata|sit=MyAnimeList.net|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-31}}</ref>

Il-'''Palazz tax-Shirvanshah''' (bl-[[Lingwa Ażerbajġana|Ażerbajġani]]: ''Şirvanşahlar Sarayı'', bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: کاخ شروان‌شاهان) huwa palazz tas-seklu 15 li nbena mix-[[Shirvanshah]] u li huwa deskritt mill-[[UNESCO]] bħala "wieħed mill-ġawhar tal-arkitettura tal-[[Ażerbajġan]]". Jinsab fiċ-ċentru storiku ta' [[Baku]], il-[[belt kapitali]] tal-Ażerbajġan<ref>{{Ċita web|url=http://azerbaijan24.com/about/azerbaijan_cities/baku/palace_of_the_shirvanshahs/|titlu=Palace of the Shirvanshahs|sit=azerbaijan24.com|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170615172826/http://azerbaijan24.com/about/azerbaijan_cities/baku/palace_of_the_shirvanshahs/|arkivju-data=2017-06-15|url-status=dead}}</ref>, u flimkien mat-[[Torri tax-Xebba (Baku)|Torri tax-Xebba]], jifforma kumpless ta' [[Monument|monumenti]] [[Storja|storiċi]] li tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/958/|titlu=Walled City of Baku with the Shirvanshah&#x27;s Palace and Maiden Tower|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Il-kumpless jinkludi l-binja prinċipali tal-palazz, id-Divanhane, il-volti funebri, il-moskea tax-''shah'' b'minaret, il-mawżolew ta' [[Seyid Yahya Bakuvi]] (l-hekk imsejjaħ "mawżolew tad-''dervish''"), fin-Nofsinhar tal-palazz, portal fil-Lvant, id-Daħla ta' Murad, ġibjun u l-fdalijiet ta' ħammam. Fl-imgħoddi kien hemm ukoll moskea antika, maġenb il-mawżolew. Għad hemm fdalijiet ta' ħammam fil-Punent tal-qabar.<ref>{{Ċita web|url=http://visions.az/en/news/159/cdc770e3/|titlu=Visions of Azerbaijan Magazine ::: The Palace of the Shirvanshahs|sit=Visions of Azerbaijan Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref>

ta' Teruel.]]
L-'''Arkitettura Mudéjar ta' Aragona''' hija xejra estetika bl-istil Mudéjar f'[[Aragona]], [[Spanja]], u fl-1986 ġiet rikonoxxuta f'għadd ta' binjiet rappreżentattivi bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|titlu=Mudejar Architecture of Aragon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-07-30}}</ref>

Il-'''Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan''' jirrappreżenta l-flora u l-fawna, il-kaċċa, l-istili ta' ħajja u l-[[kultura]] tal-[[preistorja]] u tal-[[Medjuevu|Medju Evu]] f'Gobustan, l-[[Ażerbajġan]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1076/|titlu=Gobustan Rock Art Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-11}}</ref> It-tinqix fuq il-blat juri rġiel primittivi, żfin ritwali, irġiel bil-lanez f'idejhom, [[Annimal|annimali]], ġlied tal-barrin, karovani tal-iġmla, u rappreżentazzjonijiet tax-[[xemx]] u tal-[[Stilla|istilel]]. Dan it-tinqix fuq il-blat imur lura għal 5,000-20,000 sena ilu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldheritagesite.org/list/Gobustan+Rock+Art|titlu=Gobustan Rock Art {{!}} For UNESCO World Heritage Travellers|sit=www.worldheritagesite.org|data-aċċess=2023-04-11}}</ref> Dan is-sit sar [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2007.<ref name=":0" />

Il-'''Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte''' huwa park nazzjonali li jinsab ħdejn [[Naracoorte]] fir-reġjun turistiku tal-Kosta tal-Ġebla tal-Ġir (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Limestone Coast'') fix-Xlokk tal-istat tan-Nofsinhar tal-[[Awstralja]]. Ġie rikonoxxut uffiċjalment fl-1994 għall-ġabra estensiva ta' fossili meta tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien ma' [[Riversleigh]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/698/|titlu=Australian Fossil Mammal Sites &#x28;Riversleigh &#x2f; Naracoorte&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-27}}</ref> Il-park jippreserva 6 km<sup>2</sup> ta' veġetazzjoni, bi 28 għar fi ħdan iż-żona ta' lqugħ ta' 3.05 km<sup>2</sup>. Mit-28 għar magħruf fil-park, erba' biss huma miftuħin għall-pubbliku. L-għerien l-oħra mhumiex miftuħin għall-pubbliku peress li huma importanti għar-riċerka xjentifika u anke għall-protezzjoni tal-għerien stess u tal-kontenut tagħhom. Ħafna mill-għerien fihom stalaktiti u stalagmiti spettakolari.<ref>{{Ċita web|url=https://www.naracoortecaves.sa.gov.au/plan-your-visit/about-naracoorte-caves|titlu=Naracoorte Caves {{!}} About Naracoorte Caves|sit=Naracoorte Caves|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-27}}</ref>

Il-'''Buskett''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Buskett Gardens''; bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Boschetto'') huwa waħda mill-ftit żoni bl-imsaġar f'[[Malta]], u jinsab fil-wied għammiel ta' Wied il-Luq fis-[[Siġġiewi]]. Is-sit ta' 30 ettaru jinsab fil-Punent tas-Siġġiewi (''Città Ferdinand'') u kemm kemm fil-Lvant ta' [[Ħad-Dingli]]. Il-[[Palazz Verdala]], residenza uffiċjali tal-[[President ta' Malta]], jinsab fix-xifer tal-Buskett.<ref>{{Ċita web|url=https://www.malta.com/en/attraction/culture/garden-park/buskett-garden|titlu=Buskett Garden - Rabat, Malta|sit=www.malta.com|data-aċċess=2022-03-20}}</ref>

Il-'''Muntanji Makhonjwa ta' Barberton''' jew il-'''Muntanji Makhonjwa''' huma katina ta' muntanji u għoljiet żgħar li tkopri erja ta' 120 kilometru b'60 kilometru (75 mil b'37 mil), jiġifieri madwar 80 % f'Mpumalanga, provinċja tal-[[Afrika t'Isfel]], u l-kumplament fl-[[Eswatini]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5456/|titlu=Siti indikattivi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://latitude.to:8080/articles-by-country/sz/swaziland/34476/barberton-mpumalanga|titlu=GPS coordinates of Barberton, Mpumalanga, Swaziland. Latitude: -25.7850 Longitude: 31.0518|kunjom=Latitude.to|sit=Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion.|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-23}}</ref> Jikkostitwixxu 40 % tal-Katina ta' Muntanji tal-Ġebel Aħdar ta' Barberton.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1575/|titlu=Barberton Makhonjwa Mountains|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-23}}</ref>

{{Wikifikazzjoni}}

'''Avukat''' huwa persuna li tipprattika d-[[dritt]] b'diversi rwoli bħal pereżempju avukat tad-difiża, avukat tal-akkuża, avukat prokuratur jew prokuratur legali, avukat kanonku, [[nutar]] tad-dritt ċivili, avukat konsulent, aġent eżekuttiv legali, jew uffiċjal pubbliku li jħejji, jinterpreta u japplika d-dritt, iżda mhux bħala uffiċjal paralegali jew segretarju eżekuttiv.<ref>Henry Campbell Black, ''Black's Law Dictionary'', 5th ed. (St. Paul: West Publishing Co., 1979), 799.</ref> Ix-xogħol ta' avukat jinvolvi l-applikazzjoni prattika ta' teoriji ġuridiċi u għarfien ġuridiku astratti biex jiġu solvuti problemi speċifiċi individwalizzati, jew biex javvanza l-interessi ta' dawk li jqabbdu lill-avukat jaħdem għalihom biex iwettaq servizzi ġuridiċi. Ir-rwol tal-avukat ivarja ħafna bejn il-ġurisdizzjonijiet legali differenti.<ref>Geoffrey C. Hazard, Jr. & Angelo Dondi, ''Legal Ethics: A Comparative Study'' (Stanford: Stanford University Press, 2004, <nowiki>ISBN 0-8047-4882-9</nowiki>), 20–23.</ref><ref>John Henry Merryman and Rogelio Pérez-Perdomo, ''The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America'', 3rd ed. (Stanford: Stanford University Press, 2007),102–103.</ref>

'''Teżawru''' jew '''[[dizzjunarju]] tas-sinonimi''' huwa xogħol ta' referenza għas-sejbien ta' sinonimi u xi kultant antonimi tal-kliem. Spiss teżawru jintuża mill-[[Kittieb|kittieba]] sabiex jgħinhom isibu l-aqwa kelma biex jesprimu idea.

{{infobox city}}'''Hallstatt''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]:[ˈhalʃtat]) hija raħal żgħir fid-distrett ta’ [[Gmunden]] fl-istat [[Awstrija|Awstrijaku]] tal-[[Awstrija ta' Fuq|Awstrija ta’ Fuq]]. Ir-raħal jinsab bejn ix-xatt tal-Lbiċ tal-lag 

{{infobox city}}
Il-Belt ta' '''Espoo''' tinsab viċin tal-belt kapitali Finlandiża, [[Ħelsinki]]. Ġo din il-belt hemm ukoll storja li tissejjaħ il-'Lake Bodom Murders'. Din l-istorja kienet bejn erba' żagħżagħ u kienu nstabu tlieta mejtin u l-persuna l-oħra nstabet midruba.

ta' sena dawl (l-isfera l-kbira, għandha vleġġa safra bħala raġġ) u xahar dawl (l-isfera ż-żgħira) imqabbla mat-trajettorji tal-kometa l-kbira ta' Jannar tal-1910 (linja safra) u l-kometa Hyakutake (linja oranġjo).]]

'''Elaine Feinstein''' (imwielda Elaine Cooklin; 24 ta’ Ottubru 1930 - 23 ta’ Settembru 2019)<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.nytimes.com/2019/10/04/books/elaine-feinstein-dead.html?mc_cid=5c578d716d&mc_eid=b73e319a34|titlu=Elaine Feinstein, Poet, Novelist and Biographer, Dies at 88|kunjom=Genzliger|isem=Neil|lingwa=en|data-aċċess=}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/elaine-feinstein|titlu=Elaine Feinstein|sit=British Council Literature|lingwa=en}}</ref> kienet poetessa, rumanziera, kittieba ta’ novelli, drammaturga, bijografa u traduttriċi. Hija ngħaqdet mal-Kunsill tar-[[:en:Royal_Society_of_Literature|Royal Society of Literature]] fl-2007.

'''Luigi Galvani''' (pronunzja: [luˈiːdʒi ɡalˈvaːni];<ref>{{Ċita web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Galvani|titlu=The American Heritage Dictionary entry: Galvani|kunjom=Publishers|isem=HarperCollins|sit=www.ahdictionary.com|data-aċċess=2022-09-09}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Galvani,_Luigi|titlu=Galvani, Luigi {{!}} Definition of Galvani, Luigi in US English by Oxford Dictionaries|data=2019-05-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-09-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190531144301/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Galvani,_Luigi|arkivju-data=2019-05-31|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Galvani|titlu=Definition of GALVANI|sit=www.merriam-webster.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-09-09}}</ref> bil-Latin: ''Aloysius Galvanus''; twieled fid-9 ta' Settembru 1737 – miet fl-4 ta' Diċembru 1798) kien [[tabib]], fiżiku, bijologu u filosfu Taljan, li studja l-elettriku fl-[[Annimal|annimali]]. Fl-1780, hu u martu [[Lucia Galeazzi Galvani]] skoprew li l-muskoli tas-saqajn taż-żrinġijiet mejtin kienu jiċċaqilqu meta kienu jintmessu bi sparkjatura elettrika.<ref>Whittaker, E. T. (1951), ''A History of the Theories of Aether and Electricity. Vol 1'', Nelson, [[Londra]], pp. 67-71.</ref> Dan kien l-istudju bikri tal-bijoelettriku, skont esperimenti ta' [[John Walsh]] u [[Hugh Williamson]].

{{Nebbieta|Bijografija}}

Il-'''Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi''' huwa park nazzjonali fil-Lbiċ tal-[[Uganda]]. Jagħmel parti mill-Foresta Impenetrabbli ta' Bwindi u jinsab tul il-fruntiera mar-[[Repubblika Demokratika tal-Kongo]] qrib il-[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] u t-tarf tal-Fondoq Albertin. Il-park huwa magħmul minn 321 km<sup>2</sup> (124 mil kwadru) ta' foresti muntanjużi u tal-artijiet baxxi, u huwa aċċessibbli biss bil-mixi. Il-park tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/682/|titlu=Bwindi Impenetrable National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.bwindiforestnationalpark.com/|titlu=Bwindi Impenetrable National Park Uganda, African Safari Treks & Tours|sit=Bwindi|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-01}}</ref>

Il-'''Mużew ta' Plantin-Moretus''' (bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]]: ''Plantin-Moretusmuseum'') huwa mużew tal-istampar f'[[Anversa]], il-[[Belġju]], li jiffoka fuq ix-xogħol tal-istampaturi tas-seklu 16 [[Christophe Plantin]] u [[Jan Moretus]].<ref>{{Ċita web|url=https://museumplantinmoretus.be/en/page/unesco|titlu=Unesco {{!}} Museum Plantin-Moretus|sit=museumplantinmoretus.be|data-aċċess=2022-08-19}}</ref> Il-mużew jinsab fl-eks residenza u stabbiliment tal-istampar tagħhom, l-Istamperija ta' Plantin, fil-Vrijdagmarkt (is-Suq tal-Ġimgħa) f'Anversa, u ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2005.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1185/|titlu=Plantin-Moretus House-Workshops-Museum Complex|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-19}}</ref>

{{Automatic taxobox}}
Il-'''lamantini''' huma [[mammiferu|mammiferi]] [[plaċentat]]i [[erbivoru|erbivori]] kbar tal-ilma, magħrufa wkoll bħala l-[[baqra tal-baħar|baqar tal-baħar]] jew bl-isem ta' "manati" kelma [[Lingwa Spanjola|Spanjola]] li ġejja mill-Karibew li tfisser "sider" ta' mara.

'''Merv''' (bit-Turkmen: ''Merw'', ''Мерв'', مرو; bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: مرو, ''Marv''), magħrufa wkoll bħala l-'''Oażi ta'''' '''Merve''', li qabel kienet magħrufa bħala '''Lixandra''' (bil-Grieg: Ἀλεξάνδρεια), '''Antjokja f'Marġjana''' (bil-Grieg: Ἀντιόχεια ἡ ἐν τῇ Μαργιανῇ) u '''Marw al-Shāhijān''', kienet belt [[Iran|Iranjana]] ewlenija fl-[[Asja]] Ċentrali, tul it-[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan|Toroq tal-Ħarir]] storiċi, qrib il-belt attwali ta' [[Mary]], it-[[Turkmenistan]].<ref>Yakubovskii, A.Yu.; Bosworth, C.E. (2007). Bosworth, Clifford Edmund (ed.). ''Historic Cities of the Islamic World''. Brill. p. 401. ISBN <bdi>978-9004153882</bdi>.</ref> L-insedjamenti [[Bniedem|umani]] fis-sit ta' Merv kienu jeżistu mit-tielet millenju [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-seklu 18 [[WK|W.K]]. Ir-riedni tal-belt għaddew minn id għall-oħra kemm-il darba tul l-[[Storja|istorja]]. Taħt l-Imperu Akemenida, kienet iċ-ċentru tas-satrapija ta' Marġjana. Sussegwentement tmexxiet mill-Maċedoni tal-Qedem, mill-Partiċi, mis-Sassanidi, mill-[[Għarab]], mill-Gażnavidi, mis-Seljuk, mill-Kwarażmjani u mit-Timuridi, fost oħrajn.

Iz-'''zona ekonomika esklussiva''' hi qatgħa baħar tmiss mal-ibħra territorjali li fuqha Stat tal-kosta jkollu s-sovranità għall-ġestjoni tar-riżorsi naturali, ġurisdizzjoni fi kwestjonijiet ta’ installazzjoni u użu ta’ strutturi artifiċjali jew fissi, riċerka xjentifika, protezzjon u konservazzjoni tal-ambjent tal-baħar.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Jemen]] irratifika l-Konvenzjoni fis-7 ta' Ottubru 1980, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ye|titlu=Yemen - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-05}}</ref>

Bil-frażi '''mekkanika klassika''' ġeneralment infissru, fil-[[fiżika]] u fil-[[matematika]], il-ġabra ta' [[Mekkanika (fiżika)|teoriji mekkaniċi]] (bil-formaliżmi tagħhom) żviluppati sal-1800.

L-'''Għar tas-Silġ ta'''' '''Dobšiná''' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: ''Dobšinská ľadová jaskyňa''; bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]: ''Dobsinai-jégbarlang'')<ref>Ford, Derek; Williams, Paul D. (2013). ''Karst Hydrogeology and Geomorphology''. New York: John Wiley & Sons.</ref><ref>Talalay, Pavel G. (2016). ''Mechanical Ice Drilling Technology''. Singapore: Springer. p. 120.</ref><ref>Strhan, Milan; Daniel, David P. (1994). ''Slovakia and the Slovaks: A Concise Encyclopedia''. Bratislava: Encyclopedical Institute of the Slovak Academy of Sciences. p. 148.</ref> huwa għar tas-silġ fis-[[Slovakkja]], qrib ir-raħal tal-industrija tal-estrazzjoni ta' [[Dobšiná]] fil-[[Park Nazzjonali tal-Ġenna Slovakka]]. Fis-sena 2000 l-għar tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala parti mill-Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/725/|titlu=Caves of Aggtelek Karst and Slovak Karst|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-21}}</ref>

'''Nemrut Dağı''' jew l-'''Għolja ta'''' '''Nemrut''' jew ta' '''Nemrud''' (bil-[[Lingwa Kurda|Kurd]]: Çiyayê Nemrûdê; bl-[[Lingwa Armena|Armen]]: Նեմրութ լեռ) hija għolja b'għoli ta' 2,134 metru fix-Xlokk tat-[[Turkija]], magħrufa għall-quċċata artifiċjali tagħha fejn instabu għadd ta' [[Statwa|statwi]] kbar madwar dak li x'aktarx jitqies bħala qabar irjali mis-seklu 1 Q.K. Din l-għolja hija waħda mill-ogħla qċaċet fil-Lvant tal-Muntanji Taurus.

{{Taxobox
|isem = ''Heterohyrax''
|stampa = Ein klippschliefer.jpg
|daqs_stampa = 225px
|deskrizzjoni_stampa = ''Heterohyrax brucei''
|renju = [[Annimal|Animalia]]
|fajlum = [[Chordata]]
|klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
|sottoklassi = [[Theria]]
|infraklassi = [[Eutheria]]
|ordni = [[Hyracoidea]]
|familja = [[Procaviidae]]
|binominali = ''Heterohyrax''
|awtorità_binominali = [[John Edward Gray|Gray]], 1868
}}
'''''Heterohyrax''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] fil-[[klassi (bijoloġija)|klassi]] [[Mammiferu|Mammalia]], u fil-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Procaviidae]] ma' żewġ ġeneri oħra u bi speċi waħda biss ħajja.

'''Kairouan''' (/ˌkaɪər(ʊ)ˈwɑːn/), spelluta wkoll bħala '''El Qayrawān''' jew '''Kairwan''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: ٱلْقَيْرَوَان, b'ittri Rumani: ''al-Qayrawān'' [æl qɑjrɑˈwæːn], bl-Għarbi Tuneżin: ''Qeirwān'' [qɪrˈwɛːn]), hija l-[[belt kapitali]] tal-Governorat ta' Kairouan fit-[[Tuneżija]] u [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0" /> Il-belt ġiet stabbilita mill-[[Umajjad]] għall-ħabta tas-670, matul il-perjodu tal-Kaliff Mu'awiya (li rrenja fis-661-680); f'dan iż-żmien saret ċentru importanti għall-istudjużi [[Iżlam Sunni|Iżlamiċi Sunniti]] u għat-tagħlim tal-[[Koran]],<ref>Luscombe, David; Riley-Smith, Jonathan, eds. (2004). ''The New Cambridge Medieval History, Volume 2; Volume 4''. Cambridge University Press. p. 696. ISBN <bdi>9780521414111</bdi>.</ref> u b'hekk attirat [[Iżlam|Musulmani]] minn diversi partijiet tad-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-Moskea ta' Uqba tinsab fil-belt.<ref>Europa Publications "General Survey: Holy Places" ''The Middle East and North Africa 2003'', p. 147. Routledge, 2003. <nowiki>ISBN 1-85743-132-4</nowiki>.</ref><ref>''Hutchinson Encyclopedia 1996 Edition''. Helicon Publishing Ltd, Oxford. 1996. p. 572. ISBN <bdi>1-85986-107-5</bdi>.</ref>

{{stub|ġeografija}}
''República de Angola''
|isem_komuni                 = Angola
|stampa_bandiera             = Flag of Angola.svg
|stampa_emblema              = Emblem of Angola.svg
|stampa_mappa                = Location Angola AU Africa.svg
|deskrizzjoni_mappa          =
|ħolqa_bandiera              = Bandiera ta' l-Angola
|ħolqa_emblema               = Emblema ta' l-Angola
|ħolqa_demografija           = Demografija ta' l-Angola
|mottu_nazzjonali            =<i>Virtus Unita Fortior</i> ([[Lingwa Latina|Latin]])<br><i>"Il-virtù b'saħħtu bl-għaqda"</i> 
|innu_nazzjonali             = "''[[Angola Avante]]''"
|lingwi_uffiċjali            = [[lingwa Portugiża|Portugiż]]
|gruppi_etniċi               = 37% Ovimbundu<br>25% Ambundu<br>13% Bakongo<br>21% Afrikani oħrajn
|kapitali                    = [[Luanda]]
|l-ikbar_belt                = [[Luanda]]
|tip_gvern                   = [[Repubblika]] [[Stat Unitarju |Unitarja]] [[Sistema Preżidenzjali|Presidenzjali]]
|titlu_kap1                  = [[Preżident tal-Angola|President]]
|titlu_kap2                  = [[Viċi Preżident tal-Angola|Viċi President]]
|isem_kap1                   = [[João Lourenço]]
|isem_kap2                   = [[Esperança da Costa]]
|żona_kklassifika            = 23
|poż_erja                    = 22 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 1,246,700
|erja_mi_kw                  = 481,354
|perċentwal_ilma             = negliġibbli
|sena_stima_popolazzjoni     = 2022
|stima_popolazzjoni          = 34,795,287
|poż_stima_popolazzjoni      = 42 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 25,789,024
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2014
|densità_popolazzjoni_km2    = 24.97
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 64.7
|poż_densità_popolazzjoni    = 157 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2022
|PGD_PSX                     = $245.44 biljun
|poż_PGD_PSX                 = 62
|PGD_PSX_per_capita          = $7,455 
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 129
|sena_IŻU                    = 2021
|IŻU                         = {{profitt}}0.588
|poż_IŻU                     = 146
|kategorija_IŻU              = <span style="color:orange;white-space:nowrap;">medju</span>
|tip_sovranità               = [[Gwerra Angoliża tal-Indipendenza|Indipendenza]]
|avveniment_stabbilit1       = mill-[[Portugall]]
|data_stabbilit1             = 11 ta Novembru 1975
|valuta                      = [[Kwanza Angoliża|Kwanza]]
|kodiċi_valuta               = AOA
|żona_ħin                    = [[Ħin Afrika tal-Punent|WAT]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = mhux osservati
|differenza_żona_ħin_legali  = +1
|cctld                       = [[.ao]]
|kodiċi_telefoniku           = [[+244]]
|sena_PGD_nominali           = 2022
|PGD_nominali                = $124.79 biljun
|poż_PGD_nominali            = 61
|PGD_nominali_per_capita     = $3,791
|poż_PGD_nominali_per_capita = 125
|noti                        = 
}}

, fil-kappella Scrovegni ta' [[Padova]].]]

{{infobox city}}
'''Český Krumlov''' (pronunzja biċ-Ċek:[ˈtʃɛskiːˈkrumlof]; bil-Ġermaniż: ''Krumau'' jew ''Böhmisch Krumau'') hija belt fir-Reġjun tan-Nofsinhar tal-[[Boemja]] taċ-[[Ċekja]]. Iċ-ċentru storiku tal-belt, iċċentrat madwar il-[[kastell]], ilu meqjus bħala [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] mill-1992 u ngħata dan l-istatus flimkien mad-distrett storiku tal-belt kapitali [[Praga]].<ref name=":0">{{Ċita web|titlu=Historic Centre of Český Krumlov|url=https://whc.unesco.org/en/list/617/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-16|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>

Il-'''Monasteru ta' Sopoćani''' (bis-[[Lingwa Serbjana|Serbjan]]: Манастир Сопоћани / ''Manastir Sopoćani'', pronunzjata [sǒpotɕani]), wegħda tar-Re [[Stefan Uroš I]] tas-[[Serbja]], inbena mill-1259 sal-1270, qrib il-bokka tax-xmara Raška fir-reġjun ta' Ras, iċ-ċentru tal-istat Serbjan [[Medjuevu|Medjevali]]. Ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979 flimkien ma' [[Stari Ras]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/96/|titlu=Stari Ras and Sopo&#x107;ani|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}</ref> Il-monasteru jinsab 15-il kilometru fil-Punent tar-raħal ta' [[Novi Pazar]].

</ref>
|densità_popolazzjoni_km2    = 20.6
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 53.8
|poż_densità_popolazzjoni    = 195 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2011
|PGD_PSX                     = $381.719 biljun<ref name="imf2">{{ċita web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=92&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=144&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |titlu=Żvezja |pubblikatur=Fond Monetarju Internazzjonali |data-aċċess=2012-04-22 |lingwa=en}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 32
|PGD_PSX_per_capita          = $40,393<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 13
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{profitt}} 0.916<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |pubblikatur=Nazzjonijiet Uniti |data-aċċess=2013-03-14 |lingwa=en}}</ref>
|poż_IŻU                     = 8
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = 
|avveniment_stabbilit1       = [[Konsolidazzjoni tal-Iżvezja|Konsolidazzjoni]]
|data_stabbilit1             = Medju Evu
|valuta                      = [[Krone tal-Iżvezja|Krone]]
|kodiċi_valuta               = SEK
|żona_ħin                    = [[Ħin Ewropew Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin Ewropew Ċentrali tas-Sajf|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.se]]
|kodiċi_telefoniku           = 46
|sena_PGD_nominali           = 2011
|PGD_nominali                = $538.237 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 21
|PGD_nominali_per_capita     = $56,956<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 11
|noti                        = 
}}

'''Harry Belafonte''' (imwieled '''Harold George Bellanfanti Jr.'''; twieled fl-1 ta' Marzu 1927 – miet fil-25 ta' April 2023) kien [[kantant]], attur u attivist [[Ġamajka|Ġamajkan]]-[[Stati Uniti|Amerikan]], li ppopolarizza l-[[mużika]] calypso mal-udjenzi internazzjonali fis-snin 50 tas-seklu 20. Belafonte huwa wieħed mill-ftit artisti tal-ispettaklu li ngħataw Emmy, Grammy, Oscar, u Tony (EGOT). L-iżvolta fil-karriera tiegħu waslet permezz tal-album ''Calypso'' (1956), li kien l-ewwel LP ta' artist solista li bigħ miljun kopja.

'''Dolċier''' huwa persuna li tipproduċi l-ħelu, il-pasti, u l-prodotti tal-ħelu li huma oġġetti tal-ikel mimlijin zokkor u karboidrati.<ref>International Food Information Service, ed. (2009). ''Dictionary of Food Science and Technology'' (2nd ed.). Chichester, U.K.: Wiley–Blackwell. p. 106. ISBN <bdi>9781405187404</bdi>.</ref> Ġeneralment dolċier jipproduċi żewġ tipi ta’ prodotti: il-ħelu magħmula fil-forn u l-pasti li ma jiddaħħlux fil-forn.<ref>Henri Dupin, ''Alimentation et nutrition humaines'', Paris, Esf Éditeur, coll. « Social Hors Collection », 1992, <abbr>p.</abbr> 1030. <nowiki>ISBN 978-2710108924</nowiki>.</ref><ref>Goldstein, Darra (2015). ''The Oxford Companion to Sugar and Sweets''. Oxford University Press. p. 171. ISBN <bdi>978-0-19-931339-6</bdi>.</ref>

{{Wikifikazzjoni}}

{{Automatic taxobox}}
'''Lutreolina''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

'''Rosa Judge''' [[Midalja għall-Qadi tar-Repubblika|MQR]] (née '''Micallef'''; 1919 &#x2013; 6 ta’ Settembru 2017) <ref>{{Ċita web|url=http://announcements.telegraph.co.uk/deaths/217194/judge|titlu=JUDGE - Death Announcement|data=2017|data-aċċess=2023-11-15|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180627144319/http://announcements.telegraph.co.uk/deaths/217194/judge|arkivju-data=2018-06-27|url-status=dead}}</ref> kienet [[Mużika|mużiċista]] [[Malta|Maltija]]. Irċiviet l-edukazzjoni tagħha fl-Iskola St Catherine f'Tas-[[Tas-Sliema|Sliema, Malta]].

{{stub|Mediċina}}

{{Wikifikazzjoni}}{{grammatika}}

'''Skarpan''' huwa ħaddiem tas-[[sengħa]] li jipproduċi jew issewwi ż-żraben u oġġetti oħra ġeneralment tal-ġilda bħal ċintorini, basktijiet, eċċ.<ref>{{Ċita web|url=https://ne-np.facebook.com/maltadaily.mt/videos/142687791295590/|titlu=Snajja’: Skarpan}}</ref>

{{Nebbieta|politika}}

{{stub|Letteratura}}
]]

Il-'''Kalifat Almohad''' jew '''il-Mwaħħdin''' (bl-[[Għarbi]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ jew دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ jew ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ mill-Għarbi ٱلْمُوَحِّدُونَ <small>b'ittri Rumani:</small> ''Kħilafat ul-Muwaħħidīn'', jew ''ad-Dawlat ul-Muwaħħidīn'' mill Għarbi ''al-Muwaħħidūn'', <small>litt.</small> "dawk li jistqarru t-twemmin ta' Alla wieħed"<ref>{{Ċita web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|titlu=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|sit=www.collinsdictionary.com|data-aċċess=2021-01-09}}</ref><ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Bennison|isem=Amira K.|sena=2016|titlu=Almoravid and Almohad Empires|url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ&pg=PA299|pubblikatur=Edinburgh University Press|paġni=299–300, 306|isbn=978-0-7486-4682-1}}</ref>) kien imperu [[Iżlam|Mislem]] [[Berberi|Berberu]] tat-Tramuntana tal-[[Afrika]] mwaqqaf fis-seklu 12. Fl-eqqel tiegħu, kien jikkontrolla ħafna mill-[[Peniżola]] Iberika Iżlamika (Al-Andalus) u t-Tramuntana tal-Afrika (il-[[Magreb]]).<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Almohads|title=Almohads {{!}} Berber confederation|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{cite book|kunjom=Bowering|isem=Gerhard|year=2013|title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34|lingwa=en|publisher=Princeton University Press|page=34|isbn=978-0-691-13484-0}}</ref><ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0217.xml|title=Almohads – Islamic Studies|date=6 Jan 2020|website=Oxford Bibliographies|access-date=11 Feb 2020}}</ref> Il-moviment Almohadi twaqqaf minn Ibn Tumart fost it-tribujiet Masmuda Berberi, iżda l-Kalifat tal-Almohadi u d-dinastija fit-tmun twaqqfu wara mewtu minn [[Abd al-Mu'min al-Gumi]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Abun-Nasr|isem=Jamil M.|sena=1987|titlu=A History of the Maghrib in the Islamic Period|url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC&pg=PA118|lingwa=en|pubblikatur=Cambridge University Press|paġni=87, 94, and others|isbn=978-0-521-33767-0}}</ref><ref name=":0522">{{Ċita ktieb|kunjom=Hopkins|isem=J.F.P.|sena=1986|sena-oriġinali=1971|kapitlu=Ibn Tūmart|titlu=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078|volum=3|post=|pubblikatur=Brill|paġni=958–960|isbn=978-90-04-16121-4}}</ref><ref name=":052">{{Ċita ktieb|kunjom=Lévi-Provençal|isem=Évariste|sena=1986|sena-oriġinali=1960|kapitlu='Abd al- Mu'min|titlu=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109|volum=1|post=|pubblikatur=Brill|paġni=78–80|isbn=978-90-04-16121-4}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Adamson|isem=Peter|data=|sena=2005|editur-kunjom2=|editur-isem2=|titlu=The Cambridge Companion to Arabic Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=xowm255qOzQC&pg=PA180|lingwa=en|pubblikatur=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52069-0}}</ref> Madwar l-1120, Ibn Tumart l-ewwel stabbilixxa stat Berberu f'[[Tinmel]] fil-[[Muntanji Atlas]].<ref name=":6">{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/Almohads|titlu=Almohads {{!}} Berber confederation|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-05}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.britannica.com/topic/Almohads "Almohads | Berber confederation"]. </cite></ref> Taħt Abd al-Mu'min (li rrenja mill-1130 sal-1163), il-moviment irnexxielu jwaqqa' d-dinastija [[Dinastija Almoravid|Almoravid]] li kienet tiggverna l-[[Marokk]] fl-1147, meta rebaħ [[Marrakesh|Marrakexx]] u ddikjara lilu nnifsu kaliff. Imbagħad estenda s-setgħa tiegħu fuq il-Magreb kollu sal-1159. Al-Andalus malajr segwa u safa taħt il-ħakma tal-Almohadi sal-1172.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Buresi|isem=Pascal|kunjom2=El Aallaoui|isem2=Hicham|sena=2012|titlu=Governing the Empire: Provincial Administration in the Almohad Caliphate (1224–1269)|url=https://books.google.com/books?id=Hl5_--mK8q4C|sensiela=Studies in the History and Society of the Maghrib|volum=3|post=Leiden|pubblikatur=Brill|isbn=978-90-04-23333-1}}</ref>

{{Mudell:Infobox qaddis
|stampa=Vincent de Paul.PNG
|data_twelid=24 ta' April [[1581]]
|post_twelid=Pouy ħdejn Dax, Franza
|data_mewt=27 ta’ Settembru [[1660]]
|post_mewt=Pariġi, Franza
|data_beatifikazzjoni=21 ta’ Awwissu [[1729]]
|post_beatifikazzjoni=Ruma
|beatifikat_minn=[[Papa Benedettu XIII]]
|data_kanonizzazzjoni=16 ta’ Ġunju [[1737]] 
|post_kanonizzazzjoni=Ruma
|kanonizzat_minn=[[Klement XII]]
|jum_festa=27 ta' Settembru
|l-ikbar_santwarju=Il-Kappella ta' San Vinċenz de Paul, Rue de Sèvres, Pariġi
|attribut1=
}}
'''San Vinċenz de Paul''' ([[Landes]], [[24 ta' April]] [[1581]] – [[27 ta' Settembru]] [[1660]]) kien qassis [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] iddedikat għas-servizz tal-foqra.  

Il-'''Kostituzzjoni ta’ Malta''' attwali ġiet adottata bħala ordni legali fil-21 ta’ Settembru 1964, u hija l-liġi suprema awtodikjarata tal-[[Malta|Gżejjer Maltin]]. Għalhekk, kwalunkwe liġi jew azzjoni li tikser il-Kostituzzjoni hija nulla u bla effett. Billi hija kostituzzjoni riġida, għandha bażi msejsa fuq tliet livelli sabiex issirilha kwalunkwe emenda.

{{Nebbieta|politika|bijografija}}

Il-'''Jantar Mantar''' '''ta' Jaipur''' huwa ġabra ta' 19-il strument astronomiku li nbnew mir-re Rajput [[Sawai Jai Singh II]], il-fundatur ta' [[Jaipur]] fir-[[Rajasthan]], l-[[Indja]]. Il-[[monument]] tlesta fl-1734.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www3.astronomicalheritage.net/index.php/show-entity?idunescowhc=1338|titlu=UNESCO Astronomy and World Heritage Webportal - Show entity|sit=www3.astronomicalheritage.net|data-aċċess=2021-09-06}}</ref> Jinkludi l-ikbar arloġġ tax-[[xemx]] fid-[[Id-Dinja|dinja]] magħmul bil-ġebel<ref name=":1">Smithsonian. ''Timelines of Science''. Penguin. p. 136. ISBN <bdi>978-1465414342</bdi>.</ref>, u huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1338/|titlu=The Jantar Mantar, Jaipur|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-06}}</ref> Jinsab qrib il-Palazz tal-Belt u l-[[Hawa Mahal]]. L-istrumenti jippermettu li ssir l-osservazzjoni tal-pożizzjonijiet astronomiċi b'għajnejn il-[[bniedem]]. L-osservatorju huwa eżempju tal-[[astronomija]] pożizzjonali Tolemajka li kienet kondiviża minn bosta ċivilizzazzjonijiet.<ref name=":0" /><ref name=":1" />

L-'''Alatyr''' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Ала́тырь) hija xmara fil-[[Mordovja]], ir-[[Russja]], u hija t-tributarja tax-xellug tax-xmara [[Sura]].<ref>{{Ċita web|url=http://bse.sci-lib.com/article009997.html|titlu=Алатырь (река)|sit=bse.sci-lib.com|data-aċċess=2022-04-22}}</ref> Ix-xmara Alatyr twila 296 kilometru (184 mil), u għandha baċir wiesa' 11,200 kilometru kwadru.<ref>{{Ċita web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=177538|titlu=Государственный водный реестр: река АЛАТЫРЬ|sit=textual.ru|data-aċċess=2022-04-22}}</ref> Ix-xmara tiffriża kollha f'Novembru u tibqa' solida bis-silġ sa April. L-irħula ta' [[Ardatov]] u ta' [[Alatyr (raħal)|Alatyr]] (bl-[[Erżjan]]: Ратор, b'ittri Rumani: ''Rator'') jinsabu max-xmara Alatyr.<ref>Evtuhov, Catherine (November 2011). ''Portrait of a Russian Province: Economy, Society, and Civilization in Nineteenth-century Nizhnii Novgorod''. University of Pittsburgh Pre. ISBN <bdi>9780822977452</bdi>.</ref>

{{stub|Storja}}
In-'''Normanni''' (korruzzjoni ta' l-isem "''Northmen''" jew "''Norsemen''", Poplu tan-Nofsinhar) kienu taħlita ta' Galli minn [[Franza]] u invażuri [[Vikingi]] mmexxijin minn Hrolf Ganger, li adotta l-isem Franċiż Rollo u ħalef li jservi lir-re ta' Franza (Karlu s-Sempliċi). Dawn il-Vikingi Daniżi u Norveġiżi bdew jokkupaw in-naħa ta' fuq ta' [[Franza]], illum magħrufa bħala n-Normandija, fit-tieni nofs tas-Seklu IX.  Fid-911, Karlu s-Sempliċi tagħhom art fil-wied tax-xmara Senna, li maż-żmien kibret sakemm saret id-Dukat tan-[[Normandija]].

'''Moskea tat-Tatari''' hija moskea b'minaret fuq il-bejt li hija tip komuni ta' moskea fost it-[[Tatari tal-Krimea|Tatari]] [[Iżlam|Musulmani]] u l-[[Baxkiri]] fit-Tatarstan u f'żoni oħra mal-Volga li huma popolati bit-Tatari. Okkażjonalment jinstabu f'reġjuni oħra tar-[[Russja]]. L-arkitettura [[Reliġjon|reliġjuża]] moderna tat-Tatari ġiet żviluppata fl-aħħar tas-seklu 18 u kisbet il-popolarità fl-inħawi ta' Idel-Ural fis-seklu 19.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> It-[[Turkmenistan]] irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Settembru 1994, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/tm|titlu=Turkmenistan - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-26}}</ref> It-Turkmenistan għandu ħames Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, erba' kulturali u wieħed naturali.

Il-'''Misġed il-Ħram''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: ٱَلْمَسْجِدُ ٱلْحَرَامُ, <small>rum.</small> ''al-Masġid al-Ħarām'', "Il-Moskea s-Sagra"),<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Denny|isem=Frederick M.|data=9 August 1990|editur-kunjom1=Kieckhefer|editur-isem1=Richard|editur-kunjom2=Bond|editur-isem2=George D.|titlu=Sainthood: Its Manifestations in World Religions|url=https://books.google.com/books?id=7jj4QLAN2coC&pg=PA69|url-status=live|pubblikatur=University of California Press|paġna=69|isbn=9780520071896|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210918143013/https://books.google.com/books?id=7jj4QLAN2coC&pg=PA69|arkivju-data=2021-09-18|data-aċċess=18 August 2019|df=dmy-all }}</ref> magħruf ukoll bħala l-'''Moskea s-Sagra''' jew il'''-Moskea l-Kbira tal-Mekka''',<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/Great-Mosque-of-Mecca|titlu=Great Mosque of Mecca {{!}} History, Expansion, & Facts|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2020-08-08|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191211000810/https://www.britannica.com/topic/Great-Mosque-of-Mecca|arkivju-data=2019-12-11 |df=dmy-all }}</ref> huwa moskea li tagħlaq il-viċinanza tal-[[Kagħba]] fil-[[Mekka]], fil-Provinċja tal-Mekka tal-[[Arabja Sawdija|Għarabja Sawdija]]. Huwa fost is-siti tal-pellegrinaġġ assoċjati bil-[[Ħaġġ]], li kull [[Iżlam|Mislem]] għandu jwettaq mill-inqas darba f'ħajtu jekk jista'. Huwa wkoll is-sit ewlieni għall-eżekuzzjoni tal-[[Umra]], il-pellegrinaġġ iżgħar li jista' jsir f'kull żmien tas-sena. Ir-riti taż-żewġ pellegrinaġġi jinkludu ''tawaf'' (ċirkumambulazzjoni tal-Kagħba) ġewwa l-moskea. Il-Misġed il-Ħram jinkludi siti sinifikanti oħra importanti, bħall-Ħaġra s-Sewda, il-Bir Żamżam, il-Maqam Ibrahim, u l-iġbla s-Safa u l-Marwa.

'''Carl David Anderson''' (twieled fit-3 ta' Settembru 1905 – miet fil-11 ta' Jannar 1991) kien fiżiku [[Stati Uniti|Amerikan]]. Huwa magħruf l-iktar għall-iskoperta tiegħu tal-pożitron fl-1932, kisba li għaliha ngħata l-[[Premju Nobel għall-Fiżika]] fl-1936, u tal-muon fl-1936.

'''Hampi''' jew '''Hampe''', ġieli magħruf ukoll bħala l-'''Grupp ta' Monumenti ta' Hampi''', huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jinsab fil-Belt ta' Hampi, fid-distrett ta' Vijayanagara, fil-Lvant u ċ-ċentru ta' Karnataka, l-[[Indja]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/241/|titlu=Group of Monuments at Hampi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-12}}</ref> Is-sit ta' Hampi jmur lura għal qabel l-Imperu ta' Vijayanagara; jissemma fir-''Ramayana'' u l-Purana tal-[[Ħinduiżmu|Induiżmu]] bħala Pampa Devi Tirtha Kshetra.<ref>Anila Verghese (2002). ''Hampi''. Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-565433-2</bdi>. pp. 1-18.</ref><ref>John M. Fritz; George Michell; Clare Arni (2001). ''New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara''. Marg Publications. pp. 1–7. ISBN <bdi>978-81-85026-53-4</bdi>.</ref> Hampi għadu ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]] importanti, li jospita t-Tempju ta' Virupakxa, monasteru attiv marbut ma' Adi Shankara u diversi [[Monument|monumenti]] tal-belt antika.<ref>Fritz, John M; Michell, George (2016). ''Hampi Vijayanagara''. Jaico. ISBN <bdi>978-81-8495-602-3</bdi>. pp. 11-23.</ref><ref>Joan-Pau Rubiés (2002). ''Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625''. Cambridge University Press. pp. 234–236. ISBN <bdi>978-0-521-52613-5</bdi>.</ref>

{{Nebbieta|sport}}

Il-'''Lavra tat-Trinità ta' San Serġjo''' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: ''Тро́ице-Се́ргиева ла́вра''; bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Trinity Lavra of St. Sergius'') hija l-iżjed monasteru importanti tar-[[Russja]] u ċ-ċentru spiritwali tal-[[Knisja Ortodossa Russa]]. Il-''[[lavra]]'' (tip partikolari ta' monasteru) tinsab fir-raħal ta' [[Sergiyev Posad]], madwar 70 kilometru fil-Grigal tal-[[belt kapitali]] [[Moska]] fid-direzzjoni tat-triq li twassal sa [[Yaroslavl]], u attwalment tospita iżjed minn 300 patri.

'''Adaviye Efendiyeva''' (Tatar Krimean:Adaviye Efendiyeva, Адавие Эфендиева; 1879 - 1944) kienet nassaġa prima u rakkmatriċi tat-Tatar li mietet f’Samarkanda ftit wara d-[[ Deportazzjoni tat-Tatari tal-Krimea |deportazzjoni tal-]]1944 [[ Deportazzjoni tat-Tatari tal-Krimea |tat-Tatari tal-Krimea]]. 

'''Lewn''' jew '''kulur''' huwa proprjetà tad-dawl kif jidher min-nies.

</ref>
|densità_popolazzjoni_km2    = 80.1
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 210.5
|poż_densità_popolazzjoni    = 122 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $22.147 biljun<ref name="imf2">{{ċita web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=2&pr.y=17&sy=2008&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=962&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |titlu=Maċedonja|editur=International Monetary Fund}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $10,718<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{profitt}} 0.728<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |editur=Nazzjonijiet Uniti }}</ref>
|poż_IŻU                     = 78
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]]
|nota_sovranità              = mill-[[Jugożlavja]]
|avveniment_stabbilit5       = [[Storja tar-Repubblika tal-Maċedonja#Triq għar-Repubblika|Iddikjarata]]
|data_stabbilit5             = 8 ta' Settembru 1991
|avveniment_stabbilit6       = [[Storja tar-Repubblika tal-Maċedonja#Triq għar-Repubblika|Rikonoxxuta uffiċjalment]]
|data_stabbilit6             = 8 ta' April 1993
|valuta                      = [[denar Maċedonjan]]
|kodiċi_valuta               = MKD
|żona_ħin                    = [[Ħin Ewropew Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin Ewropew Ċentrali tas-Sajf|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.mk]]
|kodiċi_telefoniku           = +389
|sena_PGD_nominali           = 2011
|PGD_nominali                = $10.198 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $4,935<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|noti                        = 
}}
[[File:Map of urban and rural municipalities of Macedonia es.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:North Macedonia location map.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:North Macedonia relief location map.jpg|thumb|Mappa Topografika tal-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq]]
[[File:GUP Skopje 2002 mal.jpg|thumb|Il-pjan ta' tqassim taż-żoni tal-pjan ġeografiku ġenerali tal-belt ta' Skopje, il-Maċedonja ta' Fuq. Iż-żoni urbani differenti taż-żoni huma rappreżentati minn kuluri differenti.]]
[[File:Korab (detail).jpg|thumb|Il-muntanja Korab (Albaniż, Maja e Korabit jew Mali i Korabit, Maċedonjan, Голем Кораб, Golem Korab) hija l-ogħla muntanja fl-[[Albanija]] u l-Maċedonja ta' Fuq, is-samit tagħha tifforma l-fruntiera bejn iż-żewġ pajjiżi. Il-Muntanja Korab hija biswit il-Muntanji Šar.]]
[[File:Panair Korab.jpg|thumb|Il-firxa tal-muntanji Korab.]]
[[File:Mk-ohri.png|thumb|Bandiera ta' Ohrid (Охрид)]]

'''Sajjied''' huwa xi ħadd li jistad u jaqbad il-ħut, il-[[frott tal-baħar]] u [[Annimal|annimali]] oħra minn korp tal-ilma.

, il-[[Piramida ta' Kafre]] u l-[[Piramida ta' Kufu|Piramida l-Kbira ta' Kufu]]. It-tliet piramidi iżgħar fit-tagħrif miksub huma strutturi sussidjarji assoċjati mal-piramida ta' Menkawre.]]
Il-'''piramidi Eġizzjani''' huma strutturi antiki tal-ġebel f'forma ta' [[Piramida (ġeometrija)|piramida]] li jinsabu fl-[[Eġittu]]. Minn Novembru 2008, is-sorsi jikkwotaw 118 jew 138 bħala n-numru ta' piramidi Eġizzjani identifikati.<ref name="shadow">{{Ċita aħbar |url=https://www.nytimes.com/2008/11/17/world/middleeast/17cairo.html |kunjom1=Slackman |isem1=Michael |titlu=In the Shadow of a Long Past, Patiently Awaiting the Future |pubblikazzjoni=The New York Times |data=2008-11-16 |lingwa=en}}</ref><ref name="complete-pyramids">{{Ċita ktieb|kunjom1=Lehner|isem1=Mark|data=2008|titlu=The Complete Pyramids|lingwa=en|pubblikatur=Thames & Hudson|isbn=9780500285473}}</ref> Ħafna nbnew bħala oqbra għall-[[Faragħun|faragħuni]] tal-pajjiż u l-konsorti tagħhom matul il-perjodi tar-Renju l-Qadim u Nofsani.<ref name="shadow" /><ref name="reuters1">{{Ċita aħbar |kunjom1=Rasmussen |isem1=Will |titlu=Egypt says has found pyramid built for ancient queen |pubblikazzjoni=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-pyramid/egypt-says-has-found-pyramid-built-for-ancient-queen-idUSTRE4AA3ID20081111 |data=2008-11-11 |lingwa=en}}</ref><ref name="Ritter2003">{{Ċita web |kunjom1=Ritter |isem1=Michael |titlu=Dating the Egyptian Pyramids: A Problem of Earth-Sun Relations |sit=University of Wisconsin Stevens Point - The Physical Environment |url=http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/connections/connections_dating_pyramids.html |data=2006 |arkivju-data=2007-02-10 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070210145939/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/geog101/textbook/connections/connections_dating_pyramids.html |lingwa=en}}</ref>

{{wikifikazzjoni}}

<br /><small>''Libertà u Ordni''</small>
|innu_nazzjonali             = ''[[¡Oh, Gloria Inmarcesible!]]''
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Spanjola|Spanjol]]<sup>1</sup>
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Bogotá|Bogotá, DC]]
|l-ikbar_belt                = [[Bogotá|Bogotá, DC]]
|latd=4 |latm=35 |lats=53 |latNS=N |lonġd=74 |lonġm=4 |lonġs=33 |lonġEW=W
|tip_gvern                   = [[Repubblika kostituzzjonali]] [[Sistema presidenzjali|presidenzjali]] [[Stat unitarju|unitarja]] 
|titlu_kap1                  = [[President tal-Kolombja|President]]
|titlu_kap2                  = [[Viċi-President tal-Kolombja|Viċi-President]]
|isem_kap1                   = [[:es:Gustavo Petro|Gustavo Petro]]
|isem_kap2                   = [[:es:Francia Márquez|Francia Márquez]]
|żona_kklassifika            = 26
|poż_erja                    = 26 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 1,141,748
|erja_mi_kw                  = 440,831
|perċentwal_ilma             = 8.8
|sena_stima_popolazzjoni     = 2012
|stima_popolazzjoni          = 47,072,915<ref name="DANE clock">{{ċita web |url=http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |titlu=Animated clock |pubblikatur=Stat Dipartiment Kolumbjan |data-aċċess=2012-02-04 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |arkivju-data=2012-01-14 |url-status=dead }}</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 27 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 42,888,592<ref name="DANE clock" />
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2005
|densità_popolazzjoni_km2    = 40.74
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 105.72
|poż_densità_popolazzjoni    = 172 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $502.874 biljun
|poż_PGD_PSX                 = 28
|PGD_PSX_per_capita          = $10,791
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{increase}} 0.719<ref>{{ċita web|url=http://hdr.undp.org/es/datos/mapa/|titlu=Indicadores Internacionales sobre Desarrollo Humano – PNUD|pubblikatur=Hdr.undp.org|data-aċċess=2012-05-14|lingwa=Spanjol}}</ref>
|poż_IŻU                     = 91
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]] {{nobold|minn [[Spanja]]}}
|avveniment_stabbilit1       = [[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza Kolumbjan|Iddikjarata]]
|data_stabbilit1             = 20 ta' Lulju, 1810
|avveniment_stabbilit2       = Rikonoxxuta
|data_stabbilit2             = 7 ta' Awwissu, 1819
|avveniment_stabbilit3       = Kostituzzjoni attwali
|data_stabbilit3             = 4 ta' Lulju, 1991
|valuta                      = [[Peso tal-Kolombja]]
|kodiċi_valuta               = COP
|żona_ħin                    = COT (Ħin fil-Kolombja)
|differenza_ħku              = -5
|żona_ħin_legali             = 
|differenza_żona_ħin_legali  = 
|cctld                       = [[.co]]
|kodiċi_telefoniku           = +57
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $366.020 biljun
|poż_PGD_nominali            = 31
|PGD_nominali_per_capita     = $7,854
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = Għalkemm il-Kostituzzjoni Kolumbjana tispeċifika l-Ispanjol bħala l-lingwa uffiċjali fit-territorju kollu tagħha, lingwi oħra huma mitkellma fil-pajjiż (madwar 68 lingwi) huma wkoll uffiċjali. L-Ingliż huwa wkoll uffiċjali ġewwa San Andrés u fil-Gżira Providencia ([http://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=2780 Consulta de la Norma]. Alcaldiabogota.gov.co. 8 ta' Ottubru 2012.)
}}

{{grammatika}}
{{wikifikazzjoni}}

Il-Professur Edward Scicluna (Rabat, 12 ta' Ottubru 1946) huwa l-Ministru tal-Finanzi tal-Gvern Laburista li rebaħ l-[[Elezzjonijiet Ġenerali 2013]]. Kien membru Parlamentari Ewropew f'isem il-[[Partit Laburista]] u Viċi-President tal-Kumitat għall-Affarijiet Ekonomiċi u Monetarji tal-Parlament. Kien elett fl-Elezzjonijiet Ġenerali tal-2013 f'isem il-Partit Laburista.<ref>http://www.europarl.europa.eu/meps/en/96671/EDWARD_SCICLUNA/history/7</ref>

L-'''Iskola ta’ Drama Nazzjonali tal-Greċja''' ([[Greece National Theatre|GNT]] Drama School) twaqqfet fl-1930, fejn ghal dawn is-snin kollha ħadmet id f’id mat-Teatru Nazzjonali tal-[[Greċja]].

'''Transnistrija''' jew '''Pridnestrovija''', magħrufa uffiċjalment bħala r-'''Repubblika Pridnestrovijana Moldavjana''' ('''PMR'''), hija [[Lista ta' stati b'rikonoxximent limitat|stat mhux rikonoxxut internazzjonalment]], rikonoxxut bħala parti mill-[[Moldova]]. It-Transnistrija tikkontrolla ħafna mill-istrixxa dejqa ta' art bejn ix-xmara [[Dniester]] u l-[[fruntiera bejn il-Moldova u l-Ukraina]], kif ukoll xi art fuq in-naħa l-oħra tax-xatt tax-xmara. Il-[[belt kapitali|il-kapitali]] u l-akbar belt tagħha hija [[Tiraspol]]. It-Transnistria [[Relazzjonijiet barranin tat-Transnistrija|kienet rikonoxxuta]] biss minn żewġ stati separati oħra mhux rikonoxxuti jew parzjalment rikonoxxuti: [[Abkażja]] u [[Ossezja t'Isfel]].<ref>[http://www.abhazia.info /property/48-2010-12-28-07-06-44/76-abkhazia-istoria.html Dwar l-Abkhazia – Abkhazia.info] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110721183523 /http://www.abhazia.info/property/48-2010-12-28-07-06-44/76-abkhazia-istoria.html |data=21 ta' Lulju 2011 }}. Traduzzjoni bl-Ingliż: [https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=ru&tl=en&u=http%3A%2F%2Fwww.abhazia.info%2Fproperty% 2F48-2010-12-28-07-06-44%2F76-abkhazia-istoria.html Google translator]. Il-link ma kinitx disponibbli/taħdem fil-21 ta' Diċembru 2014.</ref> It-Transnistrija hija ddeżinjata uffiċjalment mir-Repubblika tal-Moldova bħala l-[[Unitajiet Amministrattivi-Territorjali tax-Xatt tax-Xellug tad-Dniester]] <ref>Liġi Nru 173 mit-22 ta' Lulju 2005 "Dwar noti ewlenin dwar l-istatus legali speċjali ta' settlements tax-xellug tad-Dnestr (Transnistria)": [http://lex.justice.md/viewdoc .php?action=view&view=doc&id=313004&lang=1 Rumen], [http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=313004&lang=2 Russu]</ref> jew bħala ("Ix-Xatt tax-Xellug tad-Dniester").<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2051%20.html |websajt=CIA World Factbook |titolu=Moldova. unità territorjali: Stinga Nistrului (Transnistria) |publisher=CIA |access-date=30 ta' Ġunju 2012 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527052132/http://https/ |url-status=dead |titlu=Archive copy }}</ref><ref>{{iċċita ktieb |author=Herd, Graeme P. | awtur2=Moroney, Jennifer D. P. |titolu=Dinamika tas-Sigurtà fl-Eks Blokk Sovjetiku |sena=2003 |pubblikatur=Routledge |isbn=0-415-29732-X}}</ref><ref>{{iċċita ktieb |l-aħħar= Zielonka |l-ewwel=Jan |titolu=Konsolidazzjoni Demokratika fl-Ewropa tal-Lvant |sena=2001 |pubblikatur=Oxford University Press |isbn=0-19-924409-X}}</ref> F'Marzu 2022, l-[[Assemblea Parlamentari tal- Il-Kunsill tal-Ewropa]] adottat riżoluzzjoni li tiddefinixxi t-territorju bħala [[Preżenza militari Russa fit-Transnistria|taħt okkupazzjoni militari]] mir-[[Russja]].<ref name="Necsutu">{{cite web |url=https: //balkaninsight.com/2022/03/16/council-of-europe-designates-transnistria-russian-occupied-territory/ |titolu=Il-Kunsill tal-Ewropa Jiddenomina t-Transnistrija 'Territorju Okkupat Russu' |l-aħħar=Necșuțu |l-ewwel=Mădălin | data=16 ta' Marzu 2022 |websajt=balkaninsight.com |pubblikatur=[[Balkan Insight]] |data tal-aċċess=19 ta' Marzu 2022}}</ref>

'''Tetiana Mykolaivna Ostashchenko''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Тетяна Миколаївна Остащенко; twieldet f'Awwissu 1974) hija [[tabib]] militari, brigadier ġeneral u Kmandant Ukrena tal-Forzi Mediċi tal-Forzi Armati Ukreni (mill-2021). Hija l-ewwel mara fl-[[Storja|istorja]] tal-[[Ukrajna]] li tikkmanda fergħa militari, kif ukoll l-ewwel mara li għandha l-grad ta' brigadier ġeneral fil-pajjiż.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3304232-ukraine-army-sees-first-woman-brigadier-general.html|titlu=Ukraine Army sees first woman brigadier general|sit=www.ukrinform.net|lingwa=en|data-aċċess=2022-05-02}}</ref>

{{stub|Xjenza}}

L-'''''Index Librorum Prohibitorum''''' ("Lista ta' Kotba Projbiti") kienet lista ta' pubblikazzjonijiet meqjusa eretiċi jew kuntrarji għall-moralità mill-Kongregazzjoni Sagra tal-Indiċi (ex-Dikasterju tal-Kurja Rumana); il-[[Knisja Kattolika|Kattoliċi]] kienu projbiti li jaqrawhom.

'''Motoori Norinaga''' (本居 宣長, twieled fil-21 ta’ Ġunju 1730 – miet fil-5 ta’ Novembru 1801) kien studjuż [[Ġappun|Ġappuniż]] tal-''Kokugaku'' u kien attiv matul il-perjodu tal-Edo. Konvenzjonalment huwa kklassifikat bħala wieħed mill-Erba’ Rġiel Kbar tal-istudji (nativisti) tal-Kokugaku.<ref>{{Ċita web|url=https://dictionary.goo.ne.jp/word/%E5%9B%BD%E5%AD%A6%E3%81%AE%E5%9B%9B%E5%A4%A7%E4%BA%BA/|titlu=国学の四大人（こくがくのしたいじん）の意味 - goo国語辞書|sit=goo辞書|lingwa=ja|data-aċċess=2021-06-21}}</ref>

{{Databox}}

[[File:Helmertturm2008.JPG|daqsminuri|Helmert Tower f'Potsdam]]
'''ED50''' huwa datum ġeodetiku definit wara t-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] bil-għan li jiġu standardizzati n-netwerks ġeodetiċi ta’ diversi pajjiżi tat-Tramuntana tal-Ewropa li dak iż-żmien kienu inkompatibbli u għalhekk ikkumplikaw id-definizzjoni ta’ fruntieri rikonoxxuti reċiprokament.

'''Anton Buttigieg''', ([[Qala]], [[Għawdex]], .19 ta’ Frar [[1912]] - 5 ta' Mejju [[1983]]), [[avukat]], Viċi Prim Ministru, [[poeta]] u t-tieni [[President ta' Malta|President]] ta' [[Malta]].
==Tfulija u Żgħożija==
Buttigieg kien it-tielet tarbija ta’ Salvu u Concetta, imwielda Falzon. Ħa l-[[edukazzjoni]] tiegħu fl-iskola primarja tal-[[Qala]] (1916-1922), fis-Seminarju ta’ [[Għawdex]] (1923-1927). Issokta bl-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ ta’ San Alwiġi, f’Malta (1928-1930) u fl-[[Università ta' Malta]]. Iggradwa b’Baċellerat ta[[l-Arti]] fl-1934 u ġab Dottorat fil-[[Dritt|Liġi]] fl-1940.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> L-[[Indja]] rratifikat il-Konvenzjoni fl-14 ta' Novembru 1977, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/in|titlu=India - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-12}}</ref>

{{stub|Ġeografija}}
[[Image:Wojewodztwa.svg|thumb|right]]
[[Image:Vojvodina map02.png|thumb|right]]
'''Vojvodja''', ([[lingwa Rumena|Rumen]]: ''voievodat'', [[lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''województwo'', [[Lingwa Serba|Serb]]: ''vojvodina'' (војводина), ''vojvodstvo'' (војводство) jew ''vojvodovina'' (војводовина), [[lingwa Ungariża|Ungariż]]: ''vajdaság'') kienet forma ta' stat fewdali fir-[[Rumanija]], [[Ungarija]], [[Polonja]], [[Russja]] u fis-[[Serbja]] tal-[[Medjuevu]]. Il-vojvodija kienet tiġi maħkuma mill-Vojvod, (traduzzjoni kelma b'kelma: "dak li jmexxi il-gwerrieri"). Oriġinarjament kien kmandant militari li jmexxi flimkien ma' mexxej ieħor. Il-kelma '''vojvodja''' għadha tiġi użata għall-Vojvodji tal-[[Polonja]], li huma sittax -il reġjun amministrativi f'dan il-pajjiż. [[Vojvodina]] li titnissel mill-istess kelma hija wkoll l-isem tal-provinċja awtonoma fin-nofsinhar tas-[[Serbja]].

{{Nebbieta|ġeografija}}
'''Tessaloniki''' (''bil- Grieg modern:'' Θεσσαλονίκη -  /θe.sa.lo.ˈni.ci/) hija belt fil-[[Greċja]], kapitali tad- distrett reġjonali bl-istess isem, li tinsab fil-qiegħ tal-Golf Termajku. Hija l-[[Belt kapitali|kapitali]] attwali tal- periferija tal -Maċedonja Ċentrali fil-Maċedonja Griega u dik tad- djoċesi deċentralizzata tal- Maċedonja-Traċja. L-isem tal-belt ifisser il-“ko-kapital" b’referenza għal status storiku  ta-belt li kin tirrenja wkoll fuq l-Imperu Biżantin ma’ [[Kostantinopli]].

Il-'''Kastelli ta'''' '''Augustusburg u Falkenlust fi Brühl''' jiffurmaw kumpless ta' binjiet storiċi fi [[Brühl]], Nord Rhein-Westfalen, il-[[Ġermanja]]. Il-binjiet huma kkollegati permezz ta' ġonna spazjużi u s-siġar tax-Schlosspark. Mibnija fil-bidu tas-seklu 18, il-kastelli u l-ġonna tal-madwar jitqiesu bħala kapulavuri tal-arkitettura tar-Rokokò bikri u fl-1984 ġew iddeżinjati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/288/|titlu=Castles of Augustusburg and Falkenlust at Br&uuml;hl|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-19}}</ref> Il-[[Kastell ta' Augustusburg]] (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Schloss Augustusburg'') u l-parks tiegħu jintużaw ukoll għall-Kunċerti tal-Kastelli ta' Brühl.

{{Nebbieta|Bijografija}}<br/>Chernivtsi, Unjoni Sovjetika
|snin_attività = 2006–preżent
|URL = 
}}

{{stub|Ġeografija}}

Il-'''Kastell ta'''' '''Kroměříž''' (biċ-Ċek: ''Zámek Kroměříž'' jew ''Arcibiskupský zámek'', bil-Ġermaniż: ''Schloss Kremsier'') fil-belt ta' [[Kroměříž]], ir-[[Ċekja|Repubblika Ċeka]], kien jintuża bħala r-residenza prinċipali tal-isqfijiet ta' [[Olomouc]] fis-seklu 18 u mill-1777 bħala r-residenza tal-arċisqfijiet ta' Olomouc. Il-kastell flimkien mal-ġonna ta' Kroměříž tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1998.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/860/|titlu=Gardens and Castle at Kroměříž|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-27}}</ref>

{{Wikifikazzjoni}} 

Il-'''Monumenti Storiċi ta' Nara''' jinkludu tmien siti tal-[[belt kapitali]] antika ta' Nara fil-Prefettura ta' Nara, il-[[Ġappun]]. B'kollox hemm ħames tempji [[Buddiżmu|Buddisti]], santwarju tax-[[Xintuwiżmu]], palazz imperjali u foresta primordjali. Is-siti jinkludu 26 binja li l-Gvern Ġappuniż iddeżinja bħala Teżori Nazzjonali u 53 binja ddeżinjati bħala Siti Kulturali Importanti. Il-kumplessi kollha ġew rikonoxxuti bħala Siti Storiċi. Is-Sit tal-Palazz ta' Nara ġie ddeżinjat bħala Sit Storiku Speċjali, filwaqt li l-Foresta Primordjali ta' Kasugayama ġiet iddeżinjata bħala [[Monument]] Naturali Speċjali. Tōdai-ji, Kōfuku-ji u l-Foresta Primordjali ta' Kasugayama jinsabu lkoll fi ħdan il-Park ta' Nara, li huwa park li ġie ddeżinjat bħala wieħed mill-"Postijiet ta' Sbuħija Xenika" mill-Ministeru għall-[[Edukazzjoni]], il-[[Kultura]], l-[[Sport|Isport]], ix-[[Xjenza]] u t-[[Teknoloġija]]. Il-Monumenti Storiċi ta' Nara tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1998.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/870.pdf|titlu=Advisory Body Evaluation|kunjom=ICOMOS}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/870/|titlu=Historic Monuments of Ancient Nara|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-19}}</ref>

In-'''New Secret''' huwa jott lussuż kbir ta' 74 metru (243 pied) li ġie varat minn Amels Holland B.V. fl-2017<ref>{{Ċita web|url=https://www.superyachttimes.com/yacht-news/second-74m-amels-242-superyacht-launched|titlu=Second 74m Amels 242 superyacht launched|sit=www.superyachttimes.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-09}}</ref> fil-baċir tal-bini tal-jottijiet tagħhom f'[[Vlissingen]], in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]]. L-opra tal-baħar ġiet iddisinjata minn [[Tim Heywood]], u d-disinn intern sar minn Winch Design. In-New Secret huwa t-tieni jott minn serje ta' tlieta. L-ewwel jott tas-serje nbena fl-2016 u jismu Plvs Vltra, filwaqt li t-tielet jott tas-serje nbena fl-2018 u jismu Universe.<ref>{{Ċita web|url=https://www.superyachttimes.com/yacht-news/hatrick-amels-launches-third-242-le-superyacht-in-vlissingen|titlu=Hatrick: Amels launches third 242 LE superyacht in Vlissingen|sit=www.superyachttimes.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-09}}</ref> In-New Secret ingħata lis-sid, il-familja Lopes minn [[São Paulo]], il-[[Brażil]], f'Ġunju 2019.

'''Sana'a''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: صَنْعَاء, ''Ṣanʿāʾ'' [sˤɑnʕaːʔ], bl-Għarbi tal-[[Jemen]]: [ˈsˤɑnʕɑ]; bil-lingwa antika tan-Nofsinhar tal-Arabja: 𐩮𐩬𐩲𐩥 ''Ṣnʿw''), spelluta wkoll '''Sanaa''' jew '''Sana''', hija l-[[belt kapitali]] u l-ikbar belt tal-Jemen u l-belt kapitali tal-Governorat ta' Sana'a. Il-belt mhijiex parti mill-Governorat, iżda tifforma d-distrett amministrattiv separat ta' ''ʾAmānat al-ʿĀṣimah'' (أَمَانَة ٱلْعَاصِمَة). Skont il-kostituzzjoni tal-Jemen, Sana'a hija l-belt kapitali tal-pajjiż, għalkemm is-sede tal-gvern tal-Jemen ġiet ittrasferita lejn [[Aden]], l-eks belt kapitali tan-Nofsinhar tal-Jemen wara l-okkupazzjoni tal-[[Houthi]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.dpa-international.com/news/international/yemens-embattled-president-declares-southern-base-temporary-capital-a-44650685-img-2.html|titlu=dpa news - Yemen's embattled president declares southern base temporary capital|data=2015-07-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-12-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150711155806/http://www.dpa-international.com/news/international/yemens-embattled-president-declares-southern-base-temporary-capital-a-44650685-img-2.html|arkivju-data=2015-07-11|url-status=bot: unknown}}</ref> Aden ġiet iddikjarat bħala l-belt kapitali temporanja mill-President ta' dak iż-żmien [[Abdrabbuh Mansur Hadi]] f'Marzu 2015.<ref>{{Ċita web|url=https://www.dw.com/en/yemens-president-hadi-declares-new-temporary-capital/a-18332197|titlu=Yemen has new 'temporary capital' – DW – 03/21/2015|sit=dw.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-17}}</ref>

'''Ninu Cremona''' ([[Rabat (Għawdex)|Rabat]], [[Għawdex]], 27 ta' Mejju 1880 – 4 ta' Jannar 1972) kien [[lingwista]] u [[kittieb]] [[Malti]].

L-'''Anfiteatru ta' El Jem''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قصر الجم, b'ittri Rumani: ''Qaṣr al-Jamm'') huwa anfiteatru ovali fil-belt moderna ta' El Jem (magħrufa wkoll bħala El Djem), it-[[Tuneżija]], li qabel kienet magħrufa bħala Thysdrus fil-provinċja [[Imperu Ruman|Rumana]] tal-[[Afrika]]. Tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/38/|titlu=Amphitheatre of El Jem|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-03}}</ref>

.]]
Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Ġappun]] irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Ġunju 1992, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jp|titlu=Japan - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-18}}</ref>

, [[ESA]] u R. Massey ([[California Institute of Technology|CALTECH]])]]

'''Angkor Wat''' (/ˌæŋkɔːr ˈwɒt/; bil-[[Lingwa Khmer|Khmer]]: អង្គរវត្ត "Belt it-Tempji"<ref name=":0">Cambodian-English Dictionary by Robert K. Headley, Kylin Chhor, Lam Kheng Lim, Lim Hak Kheang, and Chen Chun (1977, Catholic University Press)</ref>) huwa kumpless ta' tempji fil-[[Kambodja]] u l-ikbar [[monument]] [[Reliġjon|reliġjuż]] fid-[[Id-Dinja|dinja]] bħala erja ta' art (1,626 km<sup>2</sup>).<ref>{{Ċita web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-religious-structure/|titlu=Largest religious structure|lingwa=en-GB|aċċess=|opra=}}</ref> L-isem jirreferi kemm għall-kumpless ta' diversi tempji kif ukoll għat-tempju ewlieni. Dan tal-aħħar, oriġinarjament inbena bħala tempju [[Induiżmu|Ħinduista]] ddedikat lil [[Vishnu]] fil-bidu tas-seklu 12<ref>{{Ċita web|url=http://www.nationalgeographic.org/photo/angkor-wat-cambodia-990/|titlu=Angkor Wat - National Geographic Society|isem=|data=2013-03-01|lingwa=en|aċċess=|opra=|data-aċċess=2021-02-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210207145213/https://www.nationalgeographic.org/photo/angkor-wat-cambodia-990/|arkivju-data=2021-02-07|url-status=dead}}</ref>, u lejn tmiem is-seklu ġie kkonvertit f'tempju [[Buddiżmu|Buddist]] u għadu hekk sa llum.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.cyark.org/news/recycling-monuments-the-hinduismbuddhism-switch-at-angkor|titlu=Recycling Monuments: The Hinduism/Buddhism Switch at Angkor. CyArk|aċċess=|opra=}}</ref>

{{infobox city}}
'''Bejrut''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: ''بيروت'') hija l-[[belt kapitali]] tal-[[Libanu]] u l-ikbar belt fil-pajjiż. Hija metropoli b'madwar 360,000 abitant fl-2011. L-agglomerazzjoni urbana għandha bejn 1.8 u 2 miljun abitant.

Ir-'''Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz''' (bil-Ġermaniż: ''Dessau-Wörlitzer Gartenreich'') huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-[[Ġermanja]], li jinsab bejn il-belt ta' [[Dessau]] u r-raħal ta' [[Wörlitz]] fiċ-ċentru tal-Ġermanja. Ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/534/|titlu=Garden Kingdom of Dessau-Wörlitz|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-19}}</ref> Huwa l-ewwel u l-ikbar park [[Renju Unit|Ingliż]] fil-Ġermanja u l-[[Ewropa]] kontinentali. Inħoloq fl-aħħar tas-seklu 18 taħt ir-reġġenza tad-Duka [[Leopold III]] ta' Anhalt-Dessau (1740-1817), wara vjaġġ twil lejn l-[[Italja]], in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]], l-Ingilterra fir-[[Renju Unit]], Franza u l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] li kien għamel ma' sieħbu l-[[arkitett]] [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]]. Influwenzati bil-kbir mill-ideali tal-[[Illuminiżmu]], huma kellhom l-għan li jitbiegħdu mill-kunċett tal-ġonna formali tal-era Barokka, favur pajsaġġ naturalistiku, bħalma kienu raw fil-Ġonna ta' Stourhead u f'Ermenonville. Illum il-ġurnata l-pajsaġġ kulturali ta' Dessau-Wörlitz jinkludi erja ta' 142 km<sup>2</sup> fi ħdan ir-Riżerva tal-Bijosfera tan-Nofs tal-Elbe fl-istat Ġermaniż ta' Sachsen-Anhalt.

Il-'''Lapponja Żvediża''' hija żona selvaġġa muntanjuża kbira fil-provinċja ta' [[Lapland]] fit-Tramuntana tal-[[Żvezja|Iżvezja]], preċiżament fil-muniċipalità ta' [[Gällivare]], fil-muniċipalità ta' [[Arjeplog]] u fil-muniċipalità ta' [[Jokkmokk]]. Hija parti mil-[[Lapponja]], magħrufa wkoll bħala ''Lappland'' jew ''Sapmi'', li hija estiża min-[[Norveġja]] sar-[[Russja]].<ref>Bourdeau, Laurent (2016). ''World Heritage Sites and Tourism''. Routledge. ISBN <bdi>1134784376</bdi>.</ref>

'''Ryhor Janavič Baradulin''' (bil-[[Lingwa Belarussa|Belarussu]]: Рыго́р Янавіч Бараду́лін; 24 ta' Frar 1935 – 2 ta' Marzu 2014) kien [[poeta]], [[kittieb]] u traduttur Belarussu.

{{stub|Ambjent}}

{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Imperu Ottoman<br />''دولت عليهٔ عثمانیه''<br />''Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye''</big>
| align="center" colspan="2"|
{| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0 style="background:#f9f9f9; text-align:center;"
|align=left width=130px| 
|align=right width=130px| 
|}
|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | <big>'''1299-1923'''</big><br /> Espansjoni tal-Imperu Ottoman bejn l-1481 u l-1683 (esklużi l-[[Alġerija Ottomana|Alġerija]], [[Eġittu Ottomana|Sudan]], [[Renju ta' Hejaz|Hejaz]], [[Asir]] u l-[[Jemen Ottomana|Jemen]])
|-
|'''Kapitali'''
|<small>[[Söğüt]] (1299–1309)<br />[[Yarhisar]] (1309-1314)<br />[[İnegöl]] (1314-1326)<br />[[Bursa]] (1326–1365)<br />[[Adrianople]] (1365–1453)<br />[[Istanbul|Kostantinopli]] (1453–1922)</small>
|-
|'''Gvern'''
|[[Monarkija assoluta]]<br /><small>(1299-1876)</small><br /><small>(1878-1908)</small><br /><small>(1918-1922)</small><br />[[Monarkija kostituzzjonali]]<br /><small>(1876-1878)</small><br /><small>(1908-1918)</small>
|-
|'''[[Erja]]'''<br />&nbsp;-1683 <br />&nbsp;-1914:
|<br />5,200,000 km² (2,007,731 mi kw)<br />1,800,000 km² (694,984 mi kw)
|-
|'''[[Popolazzjoni]]'''<br />&nbsp;-1856 est. <br />&nbsp;-1906 est. <br />&nbsp;-1912 est.
|<br />35,350,000<br />20,884,000<br />24,000,000 
|-
|'''Munita'''
|[[Akçe]], [[Para (munita)|Para]], [[Kuruş]], [[Lira Ottomana|Lira]], [[Sultani|Sultanî]]
|-
|'''Preċedut minn'''
| [[Imperu Biżantin]]<br /><small>u diversi pajjiżi oħra</small>
|-
|'''Suċċessut minn'''
| [[Gvern tal-Gran Assemblea Nazzjonali]]<br /><small>u diversi pajjiżi oħra</small>
|-
|'''Pajjiżi llum'''
|{{flag|Abkażja}} (''de facto'') <br /> {{flag|Albanija}} <br /> {{flag|Alġerija}} <br /> {{flag|Arabja Sawdija}} <br /> {{flag|Armenja}} <br /> {{flag|Ażerbajġan}} <br /> {{flag|Baħrejn}} <br /> {{flag|Bożnija u Ħerżegovina}} <br /> {{flag|Bulgarija}} <br /> {{flag|Ċipru}} <br /> {{flag|Ċipru ta' Fuq}} (''de facto'') <br /> {{flag|Eġittu}} <br /> {{flag|Emirati Għarab Magħquda}} <br /> {{flag|Eritrea}} <br />{{flag|Ġeorġja}} <br /> {{flag|Ġordan}} <br /> {{flag|Greċja}} <br /> {{flag|Iran}} <br /> {{flag|Iraq}} <br /> {{flag|Iżrael}} <br /> {{flag|Jemen}} <br /> {{flag|Kosovo}} (''de facto'') <br /> {{flag|Kroazja}} <br /> {{flag|Kuwajt}} <br /> {{flag|Libanu}} <br /> {{flag|Libja}} <br /> {{flag|Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta' Fuq}} <br /> {{flag|Moldova}} <br /> {{flag|Montenegro}} <br /> {{flag|Repubblika Nagorno-Karabakh}} (''de facto'') <br /> {{flag|Oman}} <br /> {{flag|Ossezja t'Isfel}} (''de facto'') <br /> {{flag|Palestina}} <br /> {{flag|Qatar}} <br /> {{flag|Rumanija}} <br /> {{flag|Russja}} <br /> {{flag|Serbja}} <br /> {{flag|Sirja}} <br /> {{flag|Slovakkja}} <br /> {{flag|Slovenja}} <br />{{flag|Somalja}} <br /> {{flag|Sudan}} <br /> {{flag|Tuneżija}} <br />{{flag|Transnistrija}} (''de facto'') <br /> {{flag|Turkija}} <br /> {{flag|Ukraina}} <br /> {{flag|Ungerija}}
|-
|}

{{stub|ġeografija}}
{{infobox city}}
'''Sydney''' hija l-akbar belt fl-[[Awstralja]] u l-[[Nofsinhar Ġdid Wales]].

{{stub|Antropoloġija}}

Il-'''kalkulu tal-varjazzjonijiet''' hu qasam tal-[[matematika]] li jittratta [[Funzjonijiet (matematika)|funzjonijiet]] ta’ funzjonijiet, differenti mill-[[analisi matematika|analisi]] ordinarja li tittratta funzjonijiet tan-numri. Dawn il-''[[funzjonal|funzjonali]]'' jistgħu jkunu formulati, pereżempju, bħala integrali li jinvolvu funzjoni mhux magħrufa u d-derivati tagħha. L-interess hu fil-funzjonijiet ''estremali'', jew dawk li jagħmlu l-valur tal-funzjonali massimu jew minimu. Xi problemi klassiċi fuq il-kurvi nistgħu inqegħduhom f’din il-forma: fost l-eżempji hemm il-kurva [[brakistokrona]], il-mogħdija minn punt A għal punt B, mhux fl-istess linja vertikali, li matulha partiċella tinżel fl-inqas ħin taħt il-[[forza ta’ gravità]]. Mela rridu nimminimizzaw il-funzjoni li tirrappreżenta l-ħin fuq il-kurvi kollha minn A għal B.

'''Sarah Bonnici''' (imwielda fit-30 ta’ Mejju 1998) hija kantanta Maltija. Hija se [[Malta fil-Eurovision Song Contest 2024|tirrappreżenta lil Malta]] fil-[[Eurovision Song Contest 2024]] bil-kanzunetta “Loop”. <ref>{{Ċita web|url=https://eurovision.tv/story/sarah-bonnici-heads-malta-malmo|titlu=Sarah Bonnici heads from Malta to Malmö|data=2024-02-04|sit=eurovision.tv|pubblikatur=[[European Broadcasting Union]]|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-04}}</ref>

'''Peri-Khan Sofieva''' (bl-Ażerbajġani: ''Pərixan Sofiyeva'', bil-Georgian: ფერიხან სოფიევა; twieldet fl-1884 – mietet fl-1953) kienet l-ewwel mara [[Iżlam|Musulmana]] li ġiet eletta.

It-'''''Tserkva'' ta' Santa Marija, Owczary''' hija knisja [[Gotiku|Gotika]] tal-[[injam]] tas-[[Seklu XVII|seklu 17]] li tinsab fil-villaġġ ta' [[Owczary]], il-[[Polonja]], u flimkien ma' 15-il [[Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna|''tserkva'' (knisja) tal-injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna]] oħra hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1424/|titlu=Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine|pubblikatur=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-22}}</ref>

{{stub|Ġeografija}}
)]]

'''Hatı Çırpan''' (li qabel kienet magħrufa bħala '''Satı Kadın''', twieldet fl-1890 – mietet fil-21 ta’ Marzu 1956) kienet [[politiku]] Tork, waħda mill-ewwel membri nisa tal-parlament fil-Gran Assemblea Nazzjonali tat-[[Turkija]], eletta fl-elezzjonijiet ġenerali tal-1935.

{{Automatic taxobox}}L-i'''skojjattlu tal-art ta'''' '''Tian Shan''' ('''''Spermophilus nilkaensis''''') huwa [[speċi]] ta' skojjattlu li jinsab fil-bwar tal-ħaxix tal-Punent taċ-[[Ċina]], tal-[[Każakistan]], u tal-[[Kirgiżistan]]. Huwa qrib ħafna tal-i''Spermophilus relictus'', u fl-imgħoddi kien meqjus bħala l-istess speċi. Qabel kien magħruf bħala l-i''Spermophilus ralli'', iżda issa dak l-isem huwa magħruf bħala sinonimu tal-i''Spermophilus relictus''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001778|titlu=ASM Mammal Diversity Database|sit=www.mammaldiversity.org|data-aċċess=2024-04-13}}</ref>

Il-'''Ġibjun ta'''' '''Bovilla''' (bl-[[Lingwa Albaniża|Albaniż]]: ''Ujëmbledhësi i Bovillës'') huwa ġibjun ta' 4.6 kilometri kwadri (1.8 mil kwadru) fl-[[Albanija]], li jinsab madwar disa' mili (14-il kilometru) fil-Grigal ta' [[Tirana]] u fix-Xlokk ta' [[Kruja]], fi ħdan il-Park Nazzjonali tal-Muntanja ta' Dajt. Il-ġibjun jipprovdi l-biċċa l-kbira tal-ilma tax-xorb għall-[[belt kapitali]] Tirana.<ref>Heppner, Harald (1994). ''Hauptstädte in Südosteuropa: Geschichte, Funktion, nationale Symbolkraft''. Böhlau Verlag Wien. p. 146. ISBN <bdi>978-3-205-98255-5</bdi>.</ref>

{{Wikidata Infobox}}Il-'''Mużew tas-Santwarju ta’ Ħaż-Żabbar''' (bl-Ingliż: Żabbar Sanctuary Museum) huwa l-mużew Parrokkjali ta' [[Ħaż-Żabbar]], [[Malta]], li jikkonsisti f'artifatti li jvarjaw mill-[[preistorja]] sal-lum. Il-maġġoranza tal-affarijiet fil-mużew għandhom tema reliġjuża, filwaqt li oħrajn huma sekulari. Huwa mużew mibni apposta li waqt l-ippjanar tiegħu qajjem kontroversja dwar l-istruttura ta’ barra f’qalba storika, ħdejn il-[[Knisja Parrokkjali tal-Madonna tal-Grazzji, Ħaż-Żabbar|knisja parrokkjali]].

[[File:Kuiper belt plot objects of outer solar system.png|upright=1.3|thumb|]]
{{stub|Astronomija}}
L-esitenza tal-'''Faxxa ta Kuiper''' kienet issuġġerita sa minn qabel ma ġiet osservata. Minħabba l-fatt li l-Kometi ta' perijodu qasir iduru madwar ix-Xemx fuq l-istess pjan u fl-istess direzzjoni bħall-pjaneti, huwa probabbli li huma joriġinaw mill-pjan tas-Sistema Solari.

Il-'''Bażilika ta' San Eġidju''' f'[[Bardejov]], is-[[Slovakkja]], hija binja [[Reliġjon|reliġjuża]] [[Gotiku|Gotika]] li tinsab fit-Tramuntana tal-[[pjazza]] tal-Muniċipju (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: Radničné námestie). Ir-raħal ta' Bardejov jinsab fiż-żona ikbar ta' Prešov fir-reġjun imsejjaħ Šariš.

Il-'''Fdalijiet ta' Loropéni''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Ruines de Loropéni'') huma sit ta' wirt [[Medjuevu|Medjevali]] qrib ir-raħal ta' Loropéni fin-Nofsinhar tal-[[Burkina Faso]]. Tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2009.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1225/|titlu=Ruins of Lorop&eacute;ni|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-19}}</ref> Dawn il-fdalijiet kienu l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-pajjiż. Is-sit ikopri erja ta' 1,113-il ettaru (2.75 akri) u jinkludi għadd ta' ħitan tal-ġebel li kienu jiffurmaw fortizza Medjevali, l-iżjed waħda ppreservata minn għaxra fl-inħawi. Il-fdalijiet imorru lura mill-inqas xi elf sena. L-insedjament kien okkupat mill-poplu Lohron jew Kulango u gawda perjodu ta' prosperità bis-saħħa tal-kummerċ tad-deheb trans-[[Saħara|Saħarjan]]. Laħaq il-quċċata tiegħu bejn is-sekli 14 u [[Seklu 17|17]] u mbagħad ġie abbandunat fil-bidu tas-seklu 19.<ref name=":0" />
[[File:2016.05-441-134ap_archeology,excavation_Loropéni_Ruins_nr.Loropéni(Poni_Prv.),BF_sun15may2016-1119h.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2016.05-441-134ap_archeology,excavation_Lorop%C3%A9ni_Ruins_nr.Lorop%C3%A9ni(Poni_Prv.),BF_sun15may2016-1119h.jpg|daqsminuri|L-iskavi [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] tal-fdalijiet f'Mejju 2016.]]

{{Automatic taxobox}}
'''Xenarthra''' huwa superordni ta' [[mammiferi]] [[plaċentat]]i, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], b'żewġ ordnijiet ([[Cingulata]] u [[Pilosa]]). Dan is-superordni flimkien ma' tliet superordnijiet oħra ([[Afrotheria]], [[Euarchontoglires]], u [[Laurasiatheria]]), jiffurmaw l-infraklassi [[Eutheria]].

'''San Staniżlaw Martri''' (Szczepanow, [[Polonja]], 26 ta' Lulju 1030 - [[Krakovja]], Polonja, 11 ta' April 1079) huwa qaddis tal-[[Knisja Kattolika]], ikkanonizzat mill-Papa Innoċenz IV fl-1253.

'''Figolla''' hija tip ta' ħelu [[Maltin|Malti]] b'mili qisu marżipan li tittiekel fi żmien l-[[Għid]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.m3p.com.mt/|titlu=M3P : Malta Media Memory Preservation|sit=www.m3p.com.mt|data-aċċess=2023-04-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.grouprecipes.com/66232/maltese-figolli---easter-characters.html|titlu=Maltese Figolli - Easter Characters Recipe|sit=www.grouprecipes.com|data-aċċess=2023-04-08}}</ref> Spiss il-figola tingħata forma ta' [[qalb]], salib, [[stilla]], ħuta, [[fenek]], u kwalunkwe simbolu b'rabta mal-[[Kristjaneżmu]], b'mod partikolari l-[[Knisja Kattolika|Kattoliċiżmu]], iżda dan l-aħħar saret tingħata kull tip ta' forma skont il-gosti ta' dak li jkun.

'''Alphonse Matejka''' (twieled fid-9 ta' Jannar 1902 f'[[Sankt Gallen]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] - miet fis-27 ta' Ottubru 1999 f'[[La Chaux-de-Fonds]], l-Iżvizzera) kien Oċċidentalist famuż ta' oriġini [[Ċekja|Ċeka]].<ref>{{Ċita web|url=http://cosmoglotta.narod.ru/Cg289/cg289.htm|titlu=Cosmoglotta 289|sit=cosmoglotta.narod.ru|data-aċċess=2022-09-12}}</ref>

'''Calakmul''' (/ˌkɑːlɑːkˈmuːl/; spelluta wkoll '''Kalakmul''' u b'varjanti inqas frekwenti) hija belt antika tal-[[Maja]] u sit arkeoloġiku fl-istat [[Messiku|Messikan]] ta' [[Campeche]], fil-qalba tal-ġungli tar-reġjun il-kbir tal-Baċir ta' Petén. Il-belt antika tinsab 35 kilometru (22 mil) mill-fruntiera mal-[[Gwatemala]]. Calakmul kienet waħda mill-ikbar bliet antiki fl-artijiet baxxi tal-Maja u waħda mill-iżjed setgħana li qatt ġew żvelati.

'''Abu Mena''' (spellut ukoll ''Abu Mina''; bil-Koptiku: ⲁⲃⲃⲁ ⲙⲏⲛⲁ; bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: أبو مينا, pronunzjata [æbuˈmæyːnæ]) kien raħal, kumpless monastiku u ċentru tal-pellegrinaġġi [[Kristjaneżmu|Kristjani]] fl-[[Eġittu]] Antik Aħħari, li jinsab madwar 50 kilometru (31 mil) fil-Lbiċ ta' [[Lixandra]], qrib il-belt ġdida ta' Borg El Arab. Il-fdalijiet tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979 minħabba l-importanza tas-sit fil-Kristjaneżmu bikri.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/90/|titlu=Abu Mena|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-11}}</ref> Ma tantx fadal wisq fdalijiet sħaħ, iżda l-pedamenti tal-biċċa l-kbira tal-binjiet ewlenin, bħall-bażilika l-kbira, jidhru faċilment.

'''Il-Kastell Vastseliina''' (Estonjan: ''Vastseliina piiskopilinnus'', Ġermaniż: ''Neuhausen'', Russu: 'Novgorodok'<ref>{{ċita ktieb |kunjom1=Troebst |isem1=Stefan |titlu=Handelskontrolle, "Derivation", Eindämmerung: schwedische Moskaupolitik 1617-1661 |pubblikatur=Otto Harrassowitz Verlag |data=1997 |isbn=9783447038805 |sensiela=Veröffentlichungen des Osteuropa-Instituts München: Reihe Forschungen zum Ostseeraum |paġna=128 |lingwa=de}}</ref>) kien [[kastell]] tal-[[Ordni Livonjan]], [[Isqof ta ’Dorpat|Veskovat ta' Dorpat]]. Inbena sal-1342 mill-[[Kavallieri Teutoniċi|Landmeister]] [[Burkhard von Dreileben]] bħala parti mill-fortifikazzjonijiet tal-fruntiera ta' [[Livonia l-Qadima|Livonja l-Qadima]] kontra [[Novgorod]], [[Pskov]] u iktar tard [[Moska]]. <ref>{{ċita web |titlu=14081 Vastseliina piiskopilinnus vallikraaviga, 14.-16. saj |url=http://register.muinas.ee/?menuID=monument&action=view&id=14081 |data-aċċess=2021-04-21 |sit=Kultuurimälestiste register |lingwa=et}}</ref>

Il-'''Wied ta'''' '''Loire''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Val de Loire'', pronunzjata: [val də lwaʁ]; bil-Breton: ''Traoñ al Liger''), b'tul ta' 280 kilometru (170 mil), huwa wied li jinsab fil-parti tan-nofs tax-xmara [[Loire]] fiċ-ċentru ta' [[Franza]], fiż-żewġ reġjuni amministrattivi ta' Pays de la Loire u ta' Centre-Val de Loire. Il-Wied ta' Loire għandu erja ta' madwar 800 kilometru kwadru (310 mili kwadri).<ref>Tockner, Klement; Uehlinger, Urs; Robinson, Christopher T. (2009). ''Rivers of Europe''. Academic Press. p. 183. ISBN <bdi>978-0-12-369449-2</bdi>.</ref> Ġieli ssir referenza għalih bħala n-''Nieqa tal-Franċiżi'' u l-''Ġnien ta' Franza'' minħabba l-abbundanza ta' għelieqi bid-dwieli, għelieqi bis-siġar tal-[[frott]] (bħaċ-ċirasa), u għelieqi tal-qaqoċċ u tas-spraġ, tul ix-xtut tax-xmara.<ref>Williams, Nicola; Boone, Virginie (1 May 2002). ''The Loire''. Lonely Planet. pp. 7–10. ISBN <bdi>978-1-86450-358-6</bdi>.</ref> Il-wied huwa magħruf għall-irħula storiċi, għall-arkitettura u għall-inbejjed. Il-Wied ta' Loire ilu abitat mill-Paleolitku Nofsani. Fis-sena 2000, il-parti ċentrali tal-Wied ta' Loire ġiet miżjuda fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/933/|titlu=The Loire Valley between Sully-sur-Loire and Chalonnes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-31}}</ref>

'''Su Nuraxi''' huwa sit arkeoloġiku tan-''nuraghe'' (il-bini megalitiku tal-qedem prinċipali f'[[Sardenja]], l-[[Italja]], li ġie żviluppat bejn l-1900 u s-730 [[Ante Christum natum|Q.K.]]) li jinsab f'[[Barumini]], Sardenja, l-Italja. "Su Nuraxi" tfisser sempliċement "In-Nuraghe" bid-djalett ta' Campidanese, il-varjant lingwistiku tan-Nofsinhar tal-lingwa Sarda.

Il-'''Gżejjer Galapagos''' jew '''il-Galapagos''' (magħrufa wkoll bħala ''Archipiélago de Colón'' jew ''Las Islas Galápagos)'', parti mir-Repubblika tal-[[Ekwador]], huma [[arċipelagu]] ta’ gżejjer vulkaniċi mferrxin fuq iż-żewġ naħat tal-[[ekwatur]] fl-[[Oċean Paċifiku]] qrib iċ-ċentru tal-Emisferu tal-Punent. Il-gżejjer jinsabu 906 kilometru fil-Punent tal-Ekwador kontinentali u huma magħrufa għan-numru kbir ta’ speċijiet endemiċi li ġew studjati minn [[Charles Darwin]] matul it-tieni vjaġġ tiegħu bl-[[HMS Beagle|''HMS'' ''Beagle'']]. L-osservazzjonijiet u l-kollezzjonijiet tiegħu kkontribwew għat-teorija tal-[[evoluzzjoni]] ta’ Darwin permezz tas-selezzjoni naturali.

Il-'''Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela''' huma ħdax-il knisja monolitika li jinsabu fil-Punent tal-Artijiet Għoljin [[Etjopja|Etjopjani]] qrib ir-raħal ta' Lalibela, li ngħatat dan l-isem f'ġieħ ir-Re [[Gebre Meskel Lalibela]] tad-dinastija Zagwe tal-aħħar tas-seklu 12 u l-bidu tas-seklu 13. Dan ir-re kkummissjona l-proġett enormi tal-kostruzzjoni ta' 11-il knisja mħaffra fil-blat sabiex joħloq mill-ġdid il-belt sagra ta' [[Ġerusalemm]] fir-renju tiegħu stess. Is-sit għadu jintuża mill-Knisja [[Kristjaneżmu|Kristjana]] Ortodossa Etjopjana sal-lum, u għadha post importanti ta' pellegrinaġġ għall-fidili Ortodossi Etjopjani. B'kollox il-11-il knisja mħaffra fil-blat inbnew f'24 sena.<ref>Williams, Frances M. (2016). ''Understanding Ethiopia : geology and scenery''. Cham. ISBN <bdi>9783319021805</bdi>.</ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Mawritanja|Mauritania]] rratifikat il-Konvenzjoni fit-2 ta' Marzu 1981, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mr|titlu=Mauritania - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-03}}</ref>

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Baqar tal-baħar
| fossil_range = Kmieni fl-[[Eocene]] - Reċenti
| image = Manatee with calf.PD.jpg
| image_width = 200px
| image_caption = [[Lamantin tal-Karibew]] bl-għoġol (''[[Trichechus manatus]]'') 
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Sirenia]]
| ordo_authority = [[Illiger]], [[1811]]
| subdivision_ranks = Familji
| subdivision = 
*[[Dugongidae]]
*[[Trichechidae]]
*[[Prorastomidae]] (estinta)
*[[Protosirenidae]] (estinta)
}}
]]
]]
[[Mammiferi]] [[plaċentati]] [[erbivori]] tal-baħar li jiffurmaw l-ordni [[Sirenia]], mifruxa ma' ħafna ibħra, xmajjar w estwarji, ma' tul il-kosta ta' l-[[Afrika]], l-[[Indja]], l-[[Awstralja]] u ż-żewġ kontinenti [[Amerika]]ni. Dawn il-[[mammiferi]] jiġu msejħa b'ħafna ismijiet bħal [[baqra tal-baħar|baqar tal-baħar]], [[lamantini]] u [[dugongi]] fost oħrajn. 

Il-'''Kċina Marokkina''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: المطبخ المغربي) hija l-kċina tal[[Marokk|-Marokk]], alimentata minn interazzjonijiet u skambji ma' bosta [[Kultura|kulturi]] u nazzjonijiet matul is-sekli.<ref>{{Ċita web|url=http://fescooking.com/come-cook-with-us/the-art-of-moroccan-cuisine|titlu=The Art of Moroccan Cuisine|data=10 October 2007}}</ref> Il-kċina Marokkina hija ġeneralment taħlita ta' kċejjen [[Kċina Berbera|Berberi]], tal-[[Kċina tal-Andalusija|Andalusija]], [[Kċina Mediterranja|Mediterranji]] u [[Kċina Għarbija|Għarab]], b'influwenzi minimi [[Kċina Ewropea|Ewropej]] (Franċiżi u Spanjoli) u sub-[[Saħara|Saħarjani]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Howard|isem=Herbert|data=2013-10-30|titlu=Ultimate African Travel - Morocco|url=https://books.google.com/books?id=Sb7KAQAAQBAJ|lingwa=en|pubblikatur=Herbert Howard}}</ref> Bħall-bqija tal-[[kċina Magrebina]], il-kċina Marokkina għandha aktar aspetti komuni mal-[[kċina tal-Lvant Nofsani]] milli mal-bqija tal-[[Kċina Afrikana|Afrika]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=McCann|isem=Jennifer|data=2011-01-22|titlu=Vegan Lunch Box Around the World (Large Print 16pt)|url=https://books.google.com/books?id=tbe2YLv7cU0C&pg=PA29|lingwa=en|pubblikatur=ReadHowYouWant.com|paġni=29|isbn=978-1-4596-0917-4}}</ref>

ta' sena dawl (l-isfera l-kbira, għandha vleġġa safra bħala raġġ) u xahar dawl (l-isfera ż-żgħira) imqabbla mat-trajettorji tal-kometa l-kbira ta' Jannar tal-1910 (linja safra) u l-kometa Hyakutake (linja oranġjo).]]

'''Krisztina Tóth''' (twieldet fil-5 ta' Diċembru 1967 f'[[Budapest]], l-[[Ungerija]]) hija [[Kittieb|kittieba]], [[poeta]] u [[Traduttur|traduttriċi]] Ungeriża.<ref>{{Ċita web|url=https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000030056|titlu=Krisztina Tóth - Munzinger Biographie|sit=www.munzinger.de|data-aċċess=2024-04-09}}</ref><ref>Zsuzsanna Ozsváth; Frederick Turner (2014). ''Light within the Shade: Eight Hundred Years of Hungarian Poetry''. Syracuse University Press. p. 251. ISBN <bdi>978-0-8156-5274-8</bdi>.</ref>

'''Salvatore Accardo''' ([salvaˈtoːre akˈkardo]; twieled fis-26 ta' Settembru 1941 f'[[Torino]], l-[[Italja]]) huwa vjolinist u surmast [[Taljan]], li huwa magħruf għall-interpretazzjonijiet tiegħu tax-xogħlijiet ta' [[Niccolò Paganini]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/14655|titlu=Le onorificenze della Repubblica Italiana|sit=www.quirinale.it|data-aċċess=2021-09-26}}</ref>

Il-'''Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč''' (bil-Kroat: ''Eufrazijeva bazilika'') jew il-Bażilika Katidral tat-Tlugħ is-Sema ta’ Marija hija bażilika [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] fir-raħal ta’ [[Poreč]], fin-naħa tal-[[Peniżola ta’ Istria]] li tagħmel mal-[[Kroazja]]. Il-kumpless episkopali, li jinkludi l-bażilika nnifisha, sagristija, battisterju u t-torri tal-kampnar tal-palazz tal-Arċisqof, huwa eżempju eċċellenti ta’ arkitettura [[Biżantini|Biżantina]] bikrija fir-reġjun tal-[[Baħar Mediterran|Mediterran]].

{{Automatic taxobox}}
In-'''Notoryctemorphia''' huwa ordni ta' [[mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament it-[[talpa marsupjal|talpi marsupjali]], li qiegħed ikklassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Metatheria]], fis-superordni [[Australidelphia]]. Għandu familja waħda, in-[[Notoryctidae]], u ġeneru wieħed biss, ''[[Notoryctes]]'', b'żewġ speċi ħajjin. 

"'''Ombra mai fu'''" ("Qatt ma kien hemm del"), magħrufa wkoll bħala "'''Largo minn ''Xerxes''''' " jew il-"'''Largo ta' Handel''' ", hija l- aria tal-ftuħ mill-opra ''Serse'' tal-1738 ta' George Frideric Handel.

Fix-xjenza tal-komputer, '''cohesion''' huwa l-kejl ta' kemm il-kontenut ta' module ġo programm huwa relatat. Inqas ma jkun relatat, iktar ħa jkun hemm cans li jkollok bzonn tuża parti minn dik il-module bħala biċċa indipendenti fil-programm. Għalhekk hu mixtieq li l-livell ta' cohesion jkun għoli ħafna b'hekk il-kontenut jkun relatat ħafna.

'''Dolċier''' huwa persuna li tipproduċi l-ħelu, il-pasti, u l-prodotti tal-ħelu li huma oġġetti tal-ikel mimlijin zokkor u karboidrati.<ref>International Food Information Service, ed. (2009). ''Dictionary of Food Science and Technology'' (2nd ed.). Chichester, U.K.: Wiley–Blackwell. p. 106. ISBN <bdi>9781405187404</bdi>.</ref> Ġeneralment dolċier jipproduċi żewġ tipi ta’ prodotti: il-ħelu magħmula fil-forn u l-pasti li ma jiddaħħlux fil-forn.<ref>Henri Dupin, ''Alimentation et nutrition humaines'', Paris, Esf Éditeur, coll. « Social Hors Collection », 1992, <abbr>p.</abbr> 1030. <nowiki>ISBN 978-2710108924</nowiki>.</ref><ref>Goldstein, Darra (2015). ''The Oxford Companion to Sugar and Sweets''. Oxford University Press. p. 171. ISBN <bdi>978-0-19-931339-6</bdi>.</ref>

Il-'''Fortizzi Tondi tal-Vikingi''', magħrufa wkoll bħala l-'''fortizzi tat-tip ta' Trelleborg''' jew anke '''trelleborgs''', huma tip ta' forti ċirkolari b'disinn speċjali, li nbnew fl-Iskandinavja matul Żmien il-[[Vikingi]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.arkeologiskasamfundet.se/csa/Dokument/Volumes/csa_vol_17_2009/csa_vol_17_2009_s187-204_weidhagen-hallerdt.pdf|titlu=A possible ring fort from the late Viking period in Helsingborg. Current Swedish Archaeology. 17.|kunjom=Weidhagen-Hallerdt|isem=Margareta|data=2009|data-aċċess=2023-10-05|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141019214101/http://www.arkeologiskasamfundet.se/csa/Dokument/Volumes/csa_vol_17_2009/csa_vol_17_2009_s187-204_weidhagen-hallerdt.pdf|arkivju-data=2014-10-19|url-status=dead}}</ref> Dawn il-fortizzi għandhom għamla strettament tonda, b'toroq u daħliet fl-erba' direzzjonijiet kardinali. Xi kultant mad-dawra tagħhom ikun hemm fortifikazzjonijiet avvanzati parzjali, għalkemm dawn mhux dejjem ikunu ċirkolari.

Il-'''Fortizza ta' San Nikola''' (bil-Kroat: ''Tvrđava sv. Nikole'') hija fortizza li tinsab fid-daħla tal-Fliegu ta' [[Sant'Antnin ta' Padova|Sant'Antnin]], qrib il-belt ta' [[Šibenik]] fid-Dalmazja ċentrali, il-[[Kroazja]].

It-'''Torri Mmejjel ta' [[Pisa]]''' (bit-[[Taljan]]: ''torre pendente di Pisa'') jew sempliċement it-'''Torri ta' Pisa''' (''torre di Pisa'' [ˈtorre di ˈpiːza; ˈpiːsa]<ref>{{Ċita web|url=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Pisa|titlu=DiPI Online - Dizionario di Pronuncia Italiana|pubblikatur=Dizionario di Pronuncia Italiana|lingwa=it}}</ref>) huwa t-torri tal-kampnar (mibni bħala binja għaliha) tal-[[Katidral ta' Pisa]], l-[[Italja]], magħruf mad-[[Id-Dinja|dinja]] kollha peress li huwa mmejjel bi kważi erba' gradi minħabba l-pedamenti mhux stabbli tiegħu. Il-kampnar jinsab wara l-Katidral ta' Pisa u huwa t-tielet l-iktar struttura antika fil-[[Pjazza tal-Mirakli]], wara l-katidral u l-[[Battisterju ta' Pisa]], u parti mis-[[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] mill-1987 'l hawn.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/395/|titlu=Piazza del Duomo, Pisa|pubblikatur=UNESCO|lingwa=en}}</ref>

Il-'''Femminiżmu tar-Rom''' huwa xejra femminista li tippromwovi l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi soċjali u d-difiża tal-integrazzjoni tan-nisa f’movimenti differenti fis-soċjetà, sabiex dawn il-proċessi jkunu kompatibbli mal-preservazzjoni tal-kultura u tal-valuri tal-poplu Rom.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://elordenmundial.com/feminismo-romani-mujer-gitana-espana/|titlu=Feminismo romaní: esbozando la nueva mujer gitana en España|data=2018-10-11|sit=El Orden Mundial - EOM|lingwa=es|data-aċċess=2021-04-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://valenciaplaza.com/feminisme-gitano-en-lluita-per-a-una-societat-inclusiva|titlu=Feminisme gitano en lluita per a una societat inclusiva|kunjom=S.L|isem=EDICIONES PLAZA|sit=Cultur Plaza|lingwa=es|data-aċċess=2021-04-26}}</ref>

{{nebbieta|Kultura}}
Il-'''Malta Media Memory Preservation''' huwa database multimedjali kollaborattiv għall-preservazzjoni tal-memorja fil-media [[Malti|Maltija]], operat mill-Fondazzjoni M3P.  Oriġinarjament, bejn l-2010 u l-2015 dan id-database kien imħaddem taħt l-isem '''Malta Music Memory Project''', bl-istess isem imqassar ta' '''M3P'''.

{{stub}}

]]
'''Arġentier''' '''(tad-deheb)''' huwa ħaddiem tal-metall li jaħdem l-oġġetti mid-[[deheb]] u metalli prezzjużi oħra.

{{Nebbieta|saħħa}}

{{Isma'|type=music|filename='Rule, Britannia!' (United States Army Strings).oga|title="Rule, Britannia!"|description=Interpretata mill-[[United States Army]]
|filename2=Rule, Britannia.ogg|title2="Rule, Britannia!"|description2=[[Ċilindru fonografiku]] rrekordjat  minn Albert Farrington fl-1914 għal [[Edison Records]]}}"'''Rule, Britannia!'''" hija [[Patrijottiżmu|għanja patrijottika]] Brittanika, li toriġina mill-poeżija tal-1740 "Rule, Britannia" ta' James Thomson u mużikata minn Thomas Arne fl-istess sena.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Scholes|isem=Percy A|sena=1970|titlu=[[The Oxford Companion to Music]]|edizzjoni=tenth|pubblikatur=[[Oxford University Press]]|paġni=897}}</ref> Hija l-aktar assoċjata b'mod dirett mar-[[Royal Navy]], iżda tintuża wkoll mill- Armata Brittanika.<ref>{{Ċita web|url=http://www.norfolkbc.fsnet.co.uk/rule_britannia.htm|titlu=Rule Britannia|data=2002|sit=The Britannia and Castle: Norfolk Section|data-aċċess=16 July 2015|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20091122170956/http://www.norfolkbc.fsnet.co.uk/rule_britannia.htm|arkivju-data=22 November 2009}}</ref> 

Fil-[[bijoloġija]], l-'''evoluzzjoni''' hija l-bidla fil-[[Introduzzjoni għall-ġenetika|materjal ġenetiku]] ta' popolazzjoni ta' [[organiżmu|organiżmi]] minn ġenerazzjoni għal oħra. Għalkemm il-bidliet li jsiru f'kull waħda mill-ġenerazzjonijiet huma żgħar, id-differenzi jinġemgħu ma' kull ġenerazzjoni u jistgħu, matul iż-żmien, iwettqu bidliet sostanzjali fl-organiżmi. Dan il-proċess jista' jirriżulta fil-[[speċjazzjoni|ħolqien ta' speċi ġodda]]. Tabilħaqq, ix-xebh bejn l-organiżmi jissuġġerixxi li l-[[speċi|ispeċi]] magħrufa kollha huma [[dixxendenza komuni|imnisslin minn antenat komuni]] (jew [[Introduzzjoni għall-ġenetika|patrimonju ġenetiku]] wieħed) permezz ta' dan il-proċess ta' diverġenza gradwali.<ref name="Futuyma">{{ċita ktieb |kunjom=Futuyma |isem=Douglas J. |titlu=Evolution |sena=2005 |editur=Sinauer Associates, Inc. |post=Sunderland, Massachusetts |isbn=0-87893-187-2}}</ref> 

'''Sengħa''' hija passatemp jew okkupazzjoni li tirrikjedi ħiliet u għarfien partikolari fix-xogħlijiet tas-sengħa. F’sens storiku, partikolarment fil-[[Medjuevu|Medju Evu]] u qabel, it-terminu kien jintuża l-iktar b’referenza għal nies okkupati fil-produzzjoni fuq skala żgħira tal-oġġetti, jew fil-manutenzjoni tagħhom, pereżempju l-[[Landier|landiera]]. It-terminu tradizzjoni “ħaddiem tas-sengħa” spiss illum tiġi sostitwita bit-terminu “[[artiġjan]]”.

Il-'''Fortifikazzjonijiet ta' Vauban''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] magħmul minn 12-il grupp ta' binjiet u siti ffortifikati tul il-fruntieri ta' [[Franza]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1283/|titlu=Fortifications of Vauban|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-17}}</ref> Ġew iddisinjati mill-[[arkitett]] militari rinomat [[Sébastien Le Prestre de Vauban]] (1633-1707) matul ir-renju tar-Re [[Lwiġi XIV ta' Franza|Lwiġi XIV]]. Dawn is-siti jinkludu varjetà ta' fortifikazzjonijiet, li jvarjaw minn ċittadelli, għal batteriji fil-muntanji u fortifikazzjonijiet fejn il-baħar, għal bastjuni, swar u torrijiet. Barra minn hekk, is-sit jinkludi xi bliet li nbnew mill-ġdid għalkollox minn Vauban kif ukoll torrijiet ta' komunikazzjoni. Dawn is-siti ntgħażlu peress li jirrappreżentaw ix-xogħol ta' Vauban, u huma xhieda tal-influwenza tad-disinni tiegħu fuq l-inġinerija militari u ċivili fuq skala dinjija mis-[[seklu 17]] sas-seklu 20.<ref name=":0" />

{{TaxoboxIng
| name = ''Elephantulus''
| image = Elephant shrew and colorful lizard.jpg
| image_caption = ''Elephantulus'', b'gremxula warajh
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Macroscelidea]]
| familia = [[Macroscelididae]]
| genus = '''''Elephantulus'''''
| genus_authority = Thomas and Schwann, 1906
}}
''[[Elephantulus]]'' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] ''(is-[[senġi]]jiet)'', fil-[[klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-[[ordni]] [[Macroscelidea]], fil-[[familja]] [[Macroscelididae]], fis-[[sottofamilja]] [[Macroscelidinae]] ma' bosta [[ġeneru|ġeneri]] oħra tnejn minnhom ''[[Macroscelides]]'' u ''[[Petrodromus]]'' b' rappreżentanti ħajjin. Dan il-[[ġeneru]] huwa rappreżentat bi ħdax-il [[speċi]] estanti (ħajjin)u bħala numru ta' speċijiet huwa l-aktar wieħed ta' suċċess fl-ordni [[Macroscelidea]].

'''Sevil Shhaideh''' (pronunzja Rumena<small>:</small> [ˈsevil ˈʃajde];<ref>{{Ċita web|url=https://www.antena3.ro/actualitate/primul-interviu-cu-sevil-shhaideh-393307.html|titlu=Primul interviu cu Sevil Shhaideh. Dezvăluiri despre amenințările primite|sit=www.antena3.ro|lingwa=Romanian|data-aċċess=2023-05-23}}</ref> kunjomha xebba '''Geambec''' (bit-Tatari tal-[[Krimea]]: Cambek); twieldet fl-4 ta' Diċembru 1964) hija ekonomista, uffiċjal tal-gvern u [[politiku]] [[Rumanija|Rumena]]. Fil-21 ta' Diċembru 2016, hija ġiet proposta bis-[[Soċjaliżmu Demokratiku|Soċjalisti Demokratiċi]] biex tkun il-Prim Ministru tar-Rumanija, iżda ġiet rifjutata mill-President [[Klaus Iohannis]].

Il-'''Park Nazzjonali ta' Nyungwe''' (pronunzja: /njʊŋɡweɪ/) fil-Lbiċ tar-[[Rwanda]], fil-fruntiera mal-[[Burundi]], ġie stabbilit fl-2004 u jkopri erja ta' madwar 1,019 km<sup>2</sup> (393 mil kwadru) ta' foresti tropikali, foresti tal-bambù, bwar tal-ħaxix, imraġ u artijiet imtajna. L-eqreb raħal huwa [[Cyangugu]], 54 kilometru (34 mil) lejn il-Punent. Il-Muntanja ta' Bigugu (2,921 [[metru]] (9,583 pied)) tinsab fi ħdan il-konfini tal-park. F'Ottubru 2020, il-Bord tal-Iżvilupp tar-Rwanda ffirma ftehim mal-organizzazzjoni tal-Parks [[Afrika|Afrikani]] biex jieħu f'idejh il-ġestjoni tal-Park Nazzjonali ta' Nyungwe għal perjodu inizjali ta' 20 sena. F'Settembru 2023, il-Park Nazzjonali ta' Nyungwe żdied fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1697/|titlu=Nyungwe National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-23}}</ref>

'''Arkitett''' huwa persuna li tippjana, tiddisinja u tissorvelja l-kostruzzjoni tal-binjiet.<ref>{{Ċita web|url=https://build.com.au/whats-difference-between-architect-and-building-designer|titlu=What's the difference between an architect and a building designer?|sit=BUILD|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-09}}</ref> Il-prattika tal-[[arkitettura]] tfisser li wieħed jipprovdi servizzi marbuta mad-disinn tal-binjiet u l-ispazju fi ħdan sit madwar il-binjiet li jkunu joqogħdu fihom il-bnedmin jew jintużaw minnhom prinċipalment.<ref>{{Ċita web|url=http://nslegislature.ca/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm|titlu=Architects Act|data=2011-07-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110731123641/http://nslegislature.ca/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm|arkivju-data=2011-07-31|url-status=bot: unknown}}</ref> Etimoloġikament, it-terminu “arkitett” joriġina mil-Latin ''architectus''<ref>{{Ċita web|url=https://www.archdaily.com/898648/etymology-in-architecture-tracing-the-language-of-design-to-its-roots|titlu=Etymology in Architecture: Tracing the Language of Design to its Roots|data=2018-07-30|sit=ArchDaily|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-09}}</ref>, li ġej mill-Grieg<ref>{{Ċita web|url=https://www.nedesignbuild.com/meaning-of-architect/|titlu=The Meaning of the Word Architect {{!}} The History of Design-Build|data=2019-10-24|sit=New England Design & Construction|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-09}}</ref> (''arkhi-'', kap/ewlieni + ''tekton'', bennej, jiġifieri, kap bennej jew bennej ewlieni).<ref>{{Ċita web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=architect|titlu=Online Etymology Dictionary|data=2011-04-24|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110424073152/http://www.etymonline.com/index.php?term=architect|arkivju-data=2011-04-24|url-status=bot: unknown}}</ref>

{{Nebbieta|ġeografija}}

{{stub|Ġeografija}}
{{infobox city}}
'''Uetersen''' hi belt ta' madwar 17,850 ruħ fil in [[Ġermanja]].

'''L-ewwel Konċilju ta' Niċea''' kien l-ewwel Konċilju ta' isqfijiet Kristjani li ġew imlaqqa fil-belt ta' [[Niċea]] biex jaqtgħu ċerti deċiżjonijiet dwar il-fidi Kattolika. Dan il-Konċilju ġie msejjaħ mill-Imperatur [[Kostantinu I|Kostantinu il-Kbir]] u għalih attendew madwar 318-il rappreżentant mill-[[Imperu Ruman|Imperu]] kollu. Qabel il-Konċilju, l-isqfijiet kellhom jagħmlu konċilji reġjonali, bħal ma kien eżempju l-[[Konċilju ta' Ġerusalemm]], l-ewwel Konċilju Reġjonali li nsibu tagħrif fuqu fl-[[Atti tal-Appostli]] (Atti Kap 15). Il-Konċilju Niċen kellu jagħti deċiżjoni finali fuq l-ereżija ta' [[Arju]], li kien presbiteru Libjan u Ażjatiku, u qassis ta' reġjun f'[[Lixandra]], li kien jgħallem li [[Ġesù|Kristu]] huwa l-Iben ta' Alla, li twieled minn Alla l-Missier, u huwa distint mill-Missier (għalhekk subordinat lejh), imma l-Iben huwa wkoll l-Iben ta' Alla iżda mhux ko-etern ma' Alla l-Missier. L-[[Arjaniżmu]] huwa duttrina Kristoloġika mhux trinitarja.

{{Nebbieta|sport}}

Il-bandiera tas-[[Sorbi]] għandha tliet strixxi orizzontali ugwali. L-istrixxa ta' fuq hija [[blu]], tan-nofs [[aħmar|ħamra]], u ta' isfel [[abjad|bajda]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.posol.de/serbsce/zasle_wudaca/njedzelu_26042009/serbske_banty_-_tekst|titlu=serbske banty - tekst|sit=www.posol.de|lingwa=hsb|data-aċċess=2021-05-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210508031943/http://www.posol.de/serbsce/zasle_wudaca/njedzelu_26042009/serbske_banty_-_tekst|arkivju-data=2021-05-08|url-status=dead}}</ref> Il-bandiera għandha proporzjonijiet ta' 3:5.<ref>{{Ċita web|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/de_sorbs.html|titlu=Sorb People (Brandenburg and Saxony)|sit=www.crwflags.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-08}}</ref>

fit-Tempju, f'Bârsana.]]
Il-'''Knejjes tal-Injam ta' Maramureș''' fir-reġjun ta' Maramureș fit-Tramuntana tat-Transilvanja huma grupp ta' kważi mitt knisja [[Knisja Ortodossa Russa|Ortodossa]], u okkażjonalment uħud [[Knisja Kattolika|Kattoliċi]]-[[Greċja|Griegi]], b'soluzzjonijiet arkitettoniċi differenti minn perjodi u nħawi differenti. Il-knejjes ta' Maramureș huma kostruzzjonijiet għoljin tal-[[injam]] b'torrijiet tal-kampnari karatteristiċi twal u rqaq fin-naħa tal-Punent tal-binjiet. Huma espressjoni vernakolari partikolari tal-pajsaġġ [[Kultura|kulturali]] ta' din iż-żona muntanjuża tat-Tramuntana tar-[[Rumanija]].

'''Teotihuacan''' (pronunzjata /teɪˌoʊtiːwəˈkɑːn/<ref>{{Ċita web|url=https://languages.oup.com/|titlu=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|sit=languages.oup.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2022-11-07}}</ref> u spelluta wkoll '''Teotihuacán''') hija belt antika Mesoamerikana li tinsab f'sottowied tal-Wied tal-[[Messiku]], li jinsab fl-Istat tal-Messiku, madwar 40 kilometru (25 mil) fil-Grigal tal-[[Belt tal-Messiku]] moderna. Teotihuacan illum il-ġurnata hija magħrufa bħala s-sit fejn hemm bosta mill-iżjed piramidi Mesoamerikani sinifikanti mill-puntdivista arkitettoniku li nbnew fl-Amerki pre-[[Kolombja|Kolumbjani]], fosthom il-Piramida tax-[[Xemx]] u l-Piramida tal-[[Qamar]]. Fl-aqwa tagħha, x'aktarx fl-ewwel nofs tal-ewwel millenju (1 [[WK|W.K.]] sal-500 W.K.), Teotihuacan kienet l-ikbar belt fl-Amerki, b'popolazzjoni li huwa stmat li kienet tlaħħaq il-125,000 jew iktar<ref>{{Ċita web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/teot/hd_teot.htm|titlu=MET Museum|sit=www.metmuseum.org|data-aċċess=2022-11-07}}</ref><ref>Millon, p. 18.</ref>, u b'hekk kienet mill-inqas is-sitt l-ikbar belt fid-[[Id-Dinja|dinja]] dak iż-żmien.<ref>Millon, p. 17.</ref>

u Marsyas, fil-Villa ta’ Aion, fis-sit arkeoloġiku ta’ Paphos.]]
Is-'''Sit Arkeoloġiku ta’ Paphos''', magħruf ukoll bħala l-'''Park Arkeoloġiku ta’''' '''Kato Pafos''', fih il-biċċa l-kbira tal-belt Griega u [[Imperu Ruman|Rumana]] antika u importanti ta’ [[Paphos]] u jinsab fil-Lbiċ ta’ [[Ċipru]]. Is-sit arkeoloġiku tħejja biex ikun aċċessibbli għal żjarat turistiċi fi ħdan is-sezzjoni ta’ [[Nea Paphos]] (‘Paphos Ġdida’) tal-belt kostali, għalkemm l-iskavi għadhom għaddejjin.<ref>Bryant, Sue (13 January 2009). ''Frommer's Cyprus With Your Family: From the Best Family Beaches to Mountain Villages''. John Wiley & Sons. pp. 56–. ISBN <bdi>978-0-470-72318-0</bdi>.</ref>

Il-'''Palazz Irjali ta' Caserta''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Reggia di Caserta'' [ˈrɛddʒa di kaˈzɛrta]; bin-Naplitan: ''Reggia 'e Caserta'' [ˈrɛdːʒ(ə) e kaˈsertə]) huwa eks residenza rjali f'[[Caserta]], fir-reġjun ta' [[Campania]], fin-Nofsinhar tal-[[Italja]]. Il-palazz inbena mill-familja [[Borboni]] taż-Żewġ Sqallijiet bħala r-residenza prinċipali tagħhom bħala rejiet ta' [[Napli]]. Huwa l-ikbar palazz tas-seklu 18 fl-[[Ewropa]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.reggiadicasertaunofficial.it/reggia/il-palazzo/|titlu=Il Palazzo|sit=Sito non ufficiale della Reggia di Caserta|lingwa=it-IT|data-aċċess=2021-11-30}}</ref> Fl-1997, il-palazz tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/549/|titlu=18th-Century Royal Palace at Caserta with the Park, the Aqueduct of Vanvitelli, and the San Leucio Complex|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-30}}</ref> Fid-dokument tan-nominazzjoni, is-sit jiġi deskritt bħala "l-aħħar att ta[[L-Arti|l-arti]] spettakolari tal-[[Barokk]], bil-karatteristiċi kollha meħtieġa biex jinħolqu l-illużjonijiet ta' spazju multidirezzjonali".<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/549rev.pdf|titlu=UNESCO site evaluation}}</ref> Bħala volum, il-Palazz Irjali ta' Caserta huwa l-ikbar residenza rjali fid-[[Id-Dinja|dinja]]<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Ferrand|isem=Franck|data=2013-10-24|titlu=Dictionnaire amoureux de Versailles|url=https://books.google.com/books?id=qTdlAQAAQBAJ|lingwa=fr|iktar=|pubblikatur=Place des éditeurs}}</ref> b'iżjed minn miljun metru kubu<ref>{{Ċita web|url=https://issuu.com/caponeeditore/docs/reggiadicaserta|titlu=La Reggia di Caserta by Capone Editore - Issuu|sit=issuu.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-30}}</ref> u b'erja ta' 47,000 m².<ref>{{Ċita web|url=http://www.reggiadicaserta.beniculturali.it/index.php/guida-alla-reggia.html|titlu=Il Palazzo|data=2014-10-19|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-11-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141019204401/http://www.reggiadicaserta.beniculturali.it/index.php/guida-alla-reggia.html|arkivju-data=2014-10-19|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://issuu.com/caponeeditore/docs/reggiadicaserta|titlu=La Reggia di Caserta by Capone Editore - Issuu|sit=issuu.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-30}}</ref>

Marittimu u l-Mużew Nazzjonali tal-[[Arkeoloġija]].]]
Il-'''Monasteru tal-Ġlormini''' jew il-'''Monasteru tal-Jerónimos''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Hieronymites Monastery''; bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Mosteiro dos Jerónimos'', IPA: [muʃˈtɐjɾu ðuʒ ʒɨˈɾɔnimuʃ]) huwa eks monasteru tal-Ordni ta' [[Ġlormu|San Ġlormu]] ħdejn ix-xmara [[Tagus]] fil-parroċċa ta' Belém, fil-muniċipalità ta' [[Liżbona]], il-[[Portugall]]. Sar nekropoli tad-dinastija rjali Portugiża ta' Aviz fis-seklu 16 iżda ġie sekolarizzat fit-28 ta' Diċembru 1833 b'digriet statali u s-sjieda tiegħu ġiet ittrasferita lill-istituzzjoni tal-karità, ir-Real Casa Pia de Lisboa.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|titlu=XIX century - Monastery of Jeronimos|data=2016-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-07-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|arkivju-data=2016-04-02|url-status=bot: unknown}}</ref>

Il-'''Foresti Irkanjani''' (bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: جنگل های هیرکانی; bl-Ażerbajġani: ''Hirkan meşələri'') huma żona ta' artijiet baxxi miksijin bis-siġar u bil-foresti muntanjużi u jkopru madwar 55,000 kilometru kwadru (21,000 mil kwadru) qrib ix-xtut tal-[[Baħar Kaspju]] fl-[[Iran]] u fl-[[Ażerbajġan]]. Iż-żona forestali ngħatat isem ir-reġjun antik ta' Irkanja. Il-Fond Dinji għan-Natura jirreferi għall-ekoreġjun bħala l-foresti mħallta Irkanjani tal-Kaspju. Mill-5 ta' Lulju 2019, il-Foresti Irkanjani fl-Iran saru [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]],<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://financialtribune.com/articles/travel/98765/irans-hyrcanian-forests-added-to-unesco-world-heritage-list|titlu=Iran's Hyrcanian Forests Added to UNESCO World Heritage List|kunjom=https://plus.google.com/113403756129291503583|data=2019-07-05|sit=Financial Tribune|lingwa=En|data-aċċess=2023-10-05}}</ref> u f'Settembru 2023, is-sit ġie estiż biex jinkorpora l-Foresti Irkanjani fl-Ażerbajġan.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1584/|titlu=Hyrcanian Forests|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-05}}</ref>

L-'''Imperu Kushan''' (ċ. [[Seklu I]]–[[Seklu III]]) kien stat li fl-aqwa tiegħu, bejn l-[[105]]–[[Snin 250|250]], kien jifrex minn [[Tajikistan]] sal-[[Baħar Kaspjan]] sa l-[[Afganistan]] u l-isfel fil-wied tax-[[Xmara Ganges]]. L-imperu inħoloq mit-tribù Kushan ta' l[[Yuezhi]], li kien poplu mill-[[Xinjiang]] moderna, [[Ċina]], possibilment relatat mat-[[Tocharians]]. Kellhom kuntatti diplomatiċi ma' [[Ruma]], [[Imperu Persjan|Persja]] [[Sassanju|Sassanja]] u [[Ċina]], u għal ħafna sekli kienu fiċ-ċentru ta' skambji bejn il-Lvant u l-Punent.

'''Pawl Miki''' jew '''Paulo Miki''' (bil-[[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]]: パウロ三木; [[Tounucumada]], c. 1562 – [[Nagasaki]], [[5 ta' Frar]] [[1597]]) kien seminarista, martri u qaddis [[Knisja Kattolika|Kattoliku Ruman]] [[Ġappun|Ġappuniż]]. Kien membru [[Soċjetà ta' Ġesù|Ġiżwita]] u hu wieħed mis-[[sitta u għoxrin matri tal-Ġappun]].

{{stub|Militar}}

'''Edward Sexton''' (twieled fid-9 ta' Novembru 1942 – miet fit-23 ta' Lulju 2023) kien [[ħajjat]], disinjatur tal-moda u konsulent tal-manifattura [[Renju Unit|Brittaniku]] ta' Savile Row.<ref>{{Ċita web|url=https://wwd.com/eye/people/savile-row-tailor-edward-sexton-dies-1235753928/|titlu=Savile Row Tailor Edward Sexton Dies at 80|kunjom=Mohammed|isem=Samantha Conti,Hikmat|kunjom2=Conti|isem2=Samantha|kunjom3=Mohammed|isem3=Hikmat|data=2023-07-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-07-29}}</ref> Sexton hu meqjus bħala wieħed min-nies l-aktar importanti fl-istorja ta' Savile Row.<ref>{{Ċita web|url=http://www.edwardsexton.co.uk/film.aspx|titlu=Edward Sexton|data=2011-02-17|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-07-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110217005659/http://www.edwardsexton.co.uk/film.aspx|arkivju-data=2011-02-17|url-status=dead}}</ref>

{{Nebbieta|Ekonomija}}

[http://www.pordata.pt/Portugal Pordata, "Base de Dados Portugal Contemporâneo"]. Miġjuba fis-16 ta' Diċembru 2011.</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 77 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2011
|ċensiment_popolazzjoni      = 10,562,178
|densità_popolazzjoni_km2    = 115
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 298
|poż_densità_popolazzjoni    = 96 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $246.523 biljun<ref name="imf2">{{ċita web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&pr.y=16&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=182&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |titlu=Portugal |pubblikatur=Fond Monetarju Internazzjonali |data-aċċess=2013-04-01 |lingwa=en}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $23,385<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf  |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |pubblikatur=Nazzjonijiet Uniti |data-aċċess=2013-04-14 |lingwa=en}}</ref>
|poż_IŻU                     = 43
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = [[Storja tal-Portugall|Formazzjoni]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Kontea tal-Portugall#L-ewwel kontea|Fondazzjoni]]
|data_stabbilit1             = 868
|avveniment_stabbilit2       = [[Kontea tal-Portugall#It-tieni kontea|Re-fondazzjoni]]
|data_stabbilit2             = 1095
|avveniment_stabbilit3       = [[Battalja ta' São Mamede|Sovranità]]
|data_stabbilit3             = 24 ta' Ġunju 1128
|avveniment_stabbilit4       = [[Renju tal-Portugall|Renju]]
|data_stabbilit4             = 25 ta' Lulju 1139
|avveniment_stabbilit5       = [[Trattat ta' Zamora|Rikonoxxuta]]
|data_stabbilit5             = 5 ta' Ottubru 1143
|avveniment_stabbilit6       = [[Manifestis Probatum|Rikonoxximent papali]]
|data_stabbilit6             = 23 ta' Mejju 1179
|avveniment_stabbilit7       = [[Rivoluzzjoni tal-5 ta' Ottubru 1910|Repubblika]]
|data_stabbilit7             = 5 ta' Ottubru 1910
|avveniment_stabbilit8       = [[Rivoluzzjoni tal-Qronfol|Demokrazija]]
|data_stabbilit8             = 25 ta' April 1974
|valuta                      = [[Ewro]]
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa tal-Punent|WET]]
|differenza_ħku              = +0
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tal-Ewropa tal-Punent tas-sajf|WEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +1
|cctld                       = [[.pt]]
|kodiċi_telefoniku           = +351
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $212.720 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $20,178<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = 
}}

'''Carmen de Burgos y Seguí ('''psewdonimi''', Colombine, Gabriel Luna, Perico el de los Palotes, Raquel, Honorine and Marianela;''' [[:en:Almería|Almería]], 10 ta’ Diċembru, 1867- [[:en:Madrid|Madrid]], 9 ta’ Ottubru, 1932 kienet kittieba, traduttriċi, attivista għad-drittijiet tan-nisa, u ġurnalista Spanjola. Johnson jiddeskriviha bħala kittieba “moderna”, jekk mhux “modernista.”<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Johnson|isem1=Roberta|data=|sena=2001|titlu=Carmen de Burgos and Spanish Modernism|url=https://www.jstor.org/stable/3190302?origin=crossref|rivista=South Central Review|volum=18|numru=1/2|paġni=66}}</ref> 

'''Zond 5''' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Зонд 5, litteralment "Sonda 5") kien inġenju spazjali tal-programm [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiku]] "Zond". F'Settembru 1968 sar it-tieni inġenju spazjali li vvjaġġa u dar mal-[[qamar]], u l-ewwel wieħed li reġa' lura fid-[[Id-Dinja|dinja]] qawwi u sħiħ. Zond 5 ġarr l-ewwel organiżmi terrestri qrib il-qamar, fosthom żewġ fkieren tal-art, bajd tad-dubbien tal-frott, u pjanti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/the-first-earthlings-around-the-moon-were-two-soviet-tortoises|titlu=The First Earthlings Around the Moon Were Two Soviet Tortoises|sit=Discover Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-20}}</ref> Il-fkieren tal-art ġarrbu bidliet bijoloġiċi matul it-titjira, iżda ġie konkluż li l-bidliet seħħew primarjament minħabba l-ġuħ u li ma tantx kienu affettwati mill-ivvjaġġar fl-ispazju.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1968-076A|titlu=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|sit=nssdc.gsfc.nasa.gov|data-aċċess=2021-08-20}}</ref><ref>Siddiqi, Asif A. (2018). ''Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016'' (PDF). Washington, D.C.: NASA History Program Office. p. 80. ISBN <bdi>9781626830424</bdi>. p. 80.</ref>

Il-'''Katidral ta' Aachen''' (bil-Ġermaniż: ''Aachener Dom'') huwa [[Knisja Kattolika|knisja Kattolika Rumana]] f'[[Aachen]], il-[[Ġermanja]], u s-sede tad-Djoċesi Kattolika Rumana ta' Aachen.

Il-'''Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale''' huwa park nazzjonali fl-[[Etjopja]]. Il-park jinkludi erja ta' madwar 2,150 km<sup>2</sup> (830 mil kwadru) fil-Muntanji ta' Bale u fil-Promontorju ta' Sanetti tal-Artijiet Għoljin Etjopjani.

Il-'''Kastelli u Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu fi Gwynedd''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jinsabu fi [[Gwynedd]], [[Wales]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/374/|titlu=Castles and Town Walls of King Edward in Gwynedd|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-08}}</ref> Is-sit jinkludi l-kastelli ta' Beaumaris u ta' Harlech u l-kastelli u s-swar tal-irħula ta' Caernarfon u ta' Conwy. L-UNESCO tqis li dawn il-kastelli u s-swar tal-irħula huma "l-ifjen eżempji tal-arkitettura militari tal-aħħar tas-seklu 13 u tal-bidu tas-seklu 14 fl-[[Ewropa]]".

'''Constance Clara Garnett''' (kunjomha xebba '''Black'''; 19 ta' Diċembru 1861 – 17 ta' Diċembru 1946) kienet traduttriċi [[Renju Unit|Ingliża]] tal-letteratura [[Russja|Russa]] tas-seklu dsatax. Hi kienet l-ewwel traduttriċi Ingliża li ttraduċiet numru ta' volumi mix-xogħol ta' [[Anton Chekhov]] għall-Ingliż u kienet l-ewwel persuna li traduċiet ħafna min-narrattiva ta' [[Fyodor Dostoevsky]] għall-Ingliż. Garnett ittraduċiet ukoll xogħlijiet ta' [[Ivan Turgenev]], [[Leo Tolstoy]], [[Nikolai Gogol]], [[Ivan Goncharov]], [[Alexander Ostrovsky]] u [[Alexander Herzen]]. B'kollox ittraduċiet 71 volum ta' xogħol letterarju Russu u ħafna minnhom għadhom jiġu stampati sal-lum il-ġurnata.

{{stub|militar|bijografija}}

Il-'''Ġonna ta' Hevsel''' (bit-[[Lingwa Torka|Tork]]: ''Hevsel Bahçeleri'') huma seba' mitt ettaru ta' raba' għammiel u ikkultivat ħdejn ix-xmara [[Tigris]] fil-Lvant tat-[[Turkija]], bejn il-[[Fortizza ta' Diyarbakır]] u x-xmara. Il-belt iffortifikata fl-imgħoddi kienet ikkonfinata b'sistema f'żewġ partijiet ta' swar difensivi, u l-ġonna, alimentati minn fawwariet fix-xaqliba wieqfa ta' taħthom, kellhom rwol vitali biex iwasslu l-ilma u l-provvisti lill-belt. Il-Ġonna ta' Hevsel tniżżlu fil-lista ta' siti indikattivi tal-[[UNESCO]] fl-2013<ref>{{Ċita web|url=https://www.sabah.com.tr/turizm/2013/10/25/hevsel-bahceleri-de-unescoya-aday|titlu=Hevsel Bahçeleri de UNESCO'ya aday|sit=Sabah|lingwa=tr|data-aċċess=2022-03-21}}</ref>, u saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015, flimkien mas-swar tal-Fortizza ta' [[Diyarbakır]] bħala pajsaġġ kulturali.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1488/|titlu=Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-21}}</ref>

'''Shaken Kenzhetaiuly Aimanov''' (bil-Każak: Шәкен Кенжетайұлы Айманов; imwieled '''Shahkarim Kenzhetaiuly Aimanov''', bil-Każak: Шаһкерім Кенжетайұлы Айманов;<ref>{{Ċita web|url=https://www.orexca.com/kazakhstan/culture/names.htm|titlu=Kazakh names :: Kazakh culture and national traditions|sit=www.orexca.com|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> twieled fil-15 ta' Ottubru 1914 – miet fit-23 ta' Diċembru 1970) kien attur u reġista tal-films [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiku]] mill-[[Każakistan]].<ref>Peter Rollberg (2016). ''Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema''. [[Stati Uniti|L-Istati Uniti]]: Rowman & Littlefield. pp. 33–34. ISBN <bdi>1442268425</bdi>.</ref> Huwa jitqies bħala missier iċ-ċinematografija tal-Każakistan, kif ukoll reġista u attur ikoniku tal-films.<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20190527133919/https://www.euronews.com/2014/09/18/eurasia-film-festival-celebrates-shaken-aimanov|titlu=Eurasia film festival celebrates Shaken Aimanov {{!}} Euronews|data=2019-05-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> Huwa kien ir-reġista ta' ħdax-il film bejn l-1954 u l-1970.

'''Djerba''' (/ˈdʒɜːrbə, ˈdʒɛərbə/; bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: جربة, b'ittri Rumani: ''Jirba'', IPA: [ˈʒɪrbæ]; bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Meninge, Girba''), ittrażlitterata wkoll bħala '''Jerba'''<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Jerba|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Jerba|data-aċċess=2023-12-03|volum=Volume 15}}</ref> jew '''Jarbah''',<ref>{{Ċita web|url=http://www.uconv.com/ar.htm|titlu=Converter: Arabic, ar, `alyrbiah`, العربية|sit=www.uconv.com|data-aċċess=}}</ref> hija [[gżira]] [[Tuneżija|Tuneżina]] u l-ikbar gżira tat-Tramuntana tal-[[Afrika]] b'erja ta' 514-il kilometru kwadru (198 mil kwadru), fil-Golf ta' Gabès, lil hinn mill-kosta tat-Tuneżija. Skont iċ-ċensiment tal-2004 kellha popolazzjoni ta' 139,544 ruħ, li telgħet għal 163,726 ruħ fiċ-ċensimenti tal-2014. Bis-saħħa tal-[[Storja|istorja]] twila u unika tagħha, it-Tuneżija daret lejn l-[[UNESCO]] biex tiżgura l-protezzjoni tal-gżira, u fl-2023 Djerba tniżżlet uffiċjalment fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]].<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1640/|titlu=Djerba&#x3a; Testimony to a settlement pattern in an island territory|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-03}}</ref>

f'Siega Verde.]]
'''Siega Verde''' (pronunzja bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: [ˈsjeɣa ˈβeɾðe]) huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] f'Serranillo, Villar de la Yegua, il-provinċja ta' [[Salamanca]], f'Kastilja u León, [[Spanja]], li flimkien mal-[[arti]] Paleolitika fil-[[Wied ta' Côa]] fil-[[Portugall]] huwa wieħed mis-siti prinċipali fl-[[Ewropa]] bħala konċentrazzjoni ta' inċiżjonijiet jew tinqixiet [[Preistorja|preistoriċi]] fuq il-blat. Jinkludi l-lokalitajiet ta' Villar de la Yegua, Villar de Argañán u Castillejo de Martín Viejo. Is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien mal-arti Paleolitika tal-Wied ta' Côa fl-2010.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/866/|titlu=Prehistoric Rock Art Sites in the C&ocirc;a Valley and Siega Verde|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-17}}</ref>

Dan l-artiklu jiġbor it'''-timijiet nazzjonali tal-futbol li huma champions tad-dinja tal-[[:en:FIFA|FIFA]] (''Fédération Internationale de Football Association)'''''. Iż-żewġ kompetizzjonijiet li jwasslu għat-titlu ta' champions tad-dinja huma ż-żewġ Tornej Olimpiċi tal-1924 u l-1928 (organizzati mill-Kumitat Olimpiku flimkien il-[[FIFA]]) u t-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol|Tazza tad-Dinja]] attwali tal-FIFA, mill-1930.<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.lacelesteblog.com/?p=6538|titlu=London 2012: “No doubts exist. Uruguay are four time FIFA World Champions”.|data=2013-03-15|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130315093948/http://www.lacelesteblog.com/?p=6538|arkivju-data=2013-03-15|url-status=dead}}</ref> 

'''Fotografu''' (mill-Grieg φῶς (''phos''), li tfisser "dawl", u γραφή (''graphê''), li tfisser "tpinġija, kitba"; li flimkien ifissru "it-tpinġija bid-dawl")<ref>{{Ċita web|url=https://www.etymonline.com/search?q=photography|titlu=photography {{!}} Search Online Etymology Dictionary|sit=www.etymonline.com|data-aċċess=2021-07-15}}</ref> huwa persuna li tieħu r-ritratti.

'''Arkitett''' huwa persuna li tippjana, tiddisinja u tissorvelja l-kostruzzjoni tal-binjiet.<ref>{{Ċita web|url=https://build.com.au/whats-difference-between-architect-and-building-designer|titlu=What's the difference between an architect and a building designer?|sit=BUILD|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-09}}</ref> Il-prattika tal-[[arkitettura]] tfisser li wieħed jipprovdi servizzi marbuta mad-disinn tal-binjiet u l-ispazju fi ħdan sit madwar il-binjiet li jkunu joqogħdu fihom il-bnedmin jew jintużaw minnhom prinċipalment.<ref>{{Ċita web|url=http://nslegislature.ca/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm|titlu=Architects Act|data=2011-07-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110731123641/http://nslegislature.ca/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm|arkivju-data=2011-07-31|url-status=bot: unknown}}</ref> Etimoloġikament, it-terminu “arkitett” joriġina mil-Latin ''architectus''<ref>{{Ċita web|url=https://www.archdaily.com/898648/etymology-in-architecture-tracing-the-language-of-design-to-its-roots|titlu=Etymology in Architecture: Tracing the Language of Design to its Roots|data=2018-07-30|sit=ArchDaily|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-09}}</ref>, li ġej mill-Grieg<ref>{{Ċita web|url=https://www.nedesignbuild.com/meaning-of-architect/|titlu=The Meaning of the Word Architect {{!}} The History of Design-Build|data=2019-10-24|sit=New England Design & Construction|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-09}}</ref> (''arkhi-'', kap/ewlieni + ''tekton'', bennej, jiġifieri, kap bennej jew bennej ewlieni).<ref>{{Ċita web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=architect|titlu=Online Etymology Dictionary|data=2011-04-24|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110424073152/http://www.etymonline.com/index.php?term=architect|arkivju-data=2011-04-24|url-status=bot: unknown}}</ref>

Fil-mediċina, '''kważi naturali''' huma [[mod ta' mewt]] meta l-mewta hija attribwita lil mard jew falliment intern fil-funzjonijiet tal-ġisem. 

'''Josef Hoffmann''' jew '''Hoffman''' (twieled fil-15 ta' Diċembru 1870 – miet fis-7 ta' Mejju 1956) kien [[arkitett]] u disinjatur [[Awstrija|Awstrijakk]]-Moravjan. Huwa kien fost il-fundaturi tas-[[Seċessjoni ta' Vjenna|Seċessjoni]] ta' [[Vjenna]] u stabbilixxa b'mod konġunt l-hekk imsejjaħ ''Wiener Werkstätte''. L-iżjed xogħol arkitettoniku famuż tiegħu kien il-[[Palazz ta' Stoclet]], fi [[Brussell]], il-[[Belġju]] (1905–1911), xogħol pijunier tal-Arkitettura Moderna, l-Art Deco u l-quċċata tal-arkitettura tas-Seċessjoni ta' Vjenna.

|isem_komuni                 = Ħaiti
|stampa_bandiera             = Flag of Haiti.svg
|stampa_emblema              = Coat of arms of Haiti.svg
|stampa_mappa                = Haiti (orthographic projection).svg
|deskrizzjoni_mappa          =
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tal-Ħaiti
|ħolqa_emblema               = Emblema tal-Ħaiti
|ħolqa_demografija           = Demografija tal-Ħaiti
|mottu_nazzjonali            = [[Liberté, Égalité, Fraternité]]<br /><small>Libertà, Ugwaljanza, Fraternità</small>
|innu_nazzjonali             = ''[[La Dessalinienne]]''
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Franċiża|Franċiż]]<br />[[Lingwa Ħaitjana|Ħaitjan]]
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Port-au-Prince]]
|l-ikbar_belt                = [[Port-au-Prince]]
|latd=18 |latm=32 |latNS=N |lonġd=72 |lonġm=20 |lonġEW=W
|tip_gvern                   = [[Repubblika]] [[Repubblika semi-presidenzjali|semi-presidenzjali]] [[Stat unitarju|unitarja]]
|titlu_kap1                  = [[President tal-Ħaiti|President]]
|titlu_kap2                  = [[Lista ta' Prim Ministri tal-Ħaiti|Prim Ministru]]
|isem_kap1                   = [[Claude Joseph]]
|isem_kap2                   = [[Ariel Henry]]
|żona_kklassifika            = 140
|poż_erja                    = 140 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 27,750
|erja_mi_kw                  = 10,714
|perċentwal_ilma             = 0.7
|sena_stima_popolazzjoni     = 2011
|stima_popolazzjoni          = 9,719,932
|poż_stima_popolazzjoni      = 87 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 
|densità_popolazzjoni_km2    = 350.27
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 907.22
|poż_densità_popolazzjoni    = 45 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $12.942 biljun
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $1,242
|poż_PGD_PSX_per_capita      =
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{decrease}} 0.456<ref name="UNDP_2010">{{ċita web |pubblikatur=Programm ta' Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130529235147/http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/HTI.html |arkivju-data=2013-05-29 |url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/HTI.html |titlu=International Human Development Indicators: Haiti |sena=2008 |lingwa=en |data-aċċess=2013-05-24 |url-status=dead }}</ref>
|poż_IŻU                     = 161
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#e0584e;white-space:nowrap;">bax</span>
|tip_sovranità               = [[Storja tal-Ħaiti|Formazzjoni]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Imperu kolonjali Franċiż|Kolonja Franċiża]]<br/><small>([[Trattat ta' Ryswick]])</small>
|data_stabbilit1             = 30 ta' Ottubru 1697
|avveniment_stabbilit2       = Indipendenza iddikjarata
|data_stabbilit2             = 1 ta' Jannar 1804
|avveniment_stabbilit3       = [[Rivoluzzjoni tal-Poplu fuq il-Gvern (Grenada)|Rivoluzzjoni Grenadiża]]
|data_stabbilit3             = 13 ta' Marzu 1979
|avveniment_stabbilit4       = Rikonoxxuta minn [[Franza]]
|data_stabbilit4             = 17 ta' April 1825
|valuta                      = [[Gourde tal-Ħaiti|Gourde]]
|kodiċi_valuta               = HTG
|żona_ħin                    = [[Żona tal-Ħin tal-Lvant|EST]]
|differenza_ħku              = -5
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tal-Lvant ta' Bi nhar|EDT]]
|differenza_żona_ħin_legali  = -4
|cctld                       = [[.ht]]
|kodiċi_telefoniku           = +509
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $7.902 biljun
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $758
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|noti                        = 
}}

Il-'''Penny Black''' (bil-[[Lingwa Maltija|Malti]]: is-'''Sewda tas-Sold'''), l-ewwel [[bolla postali]] adeżiva minn [[sistema postali]] pubblika, inħarġet mir-[[Renju Unit]] tal-Gran Brittannja u l-Irlanda fl-1 ta' Mejju 1840 biex tintuża mis-6 ta' Mejju ta' dik is-sena. Filwaqt li l-uffiċċji postali kollha ta' [[Londra]] rċevew kopji tal-bolol ġodda, kien hemm uffiċċji oħra madwar ir-Renju Unit li ma rċevewhomx u għaldaqstant komplew jaċċettaw ħlas bi flus għas-servizz tal-posta għal xi żmien. Uffiċċji postali f'xi lokalitajiet oħra, bħal dawk fil-belt ta' [[Bath]], bdew joffru l-bolla b'mod mhux uffiċjali wara t-2 ta' Mejju.

'''Andreas Kaplan''' (imwieled fil-5 ta' Ottubru 1977 fi [[Munich]]) huwa [[ekonomista|ekonomist]] Ġermaniż li jservi bħala l-President tal-Università tal-Loġistika ta' Kühne.<ref>Mester, Volker. [https://www.abendblatt.de/hamburg/wirtschaft/article240666138/Hamburger-Kuehne-Hochschule-plant-Standort-in-Asien.html "Hamburger Kühne Hochschule plant Hochschule in Asien"]</ref> Qabel dan, huwa kellu l-pożizzjoni ta' rettur fl-ESCP Business School.<ref>Gavin O. [https://www.fenews.co.uk/skills/andreas-kaplan-appointed-dean-of-escp-paris-campus-to-prepare-the-emergence-of-a-european-federal-governance-structure/ "Andreas Kaplan appointed Dean of ESCP Paris campus to prepare the emergence of a European federal governance structure"]</ref>

'''Júlia Sigmond''' (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi [[Ungerija|Ungeriża]]-[[Rumanija|Rumena]], u [[Kittieb|kittieba]] u editriċi bl-[[Esperanto]]. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi [[Piacenza]], l-[[Italja]], bil-marda tal-[[coronavirus]].<ref>{{Ċita web|url=https://sezonoj.ru/2020/03/nekrologo-44/|titlu=Júlia Sigmond forpasis|kunjom=redakcio|isem=La|data=2020-03-23|sit=La Ondo de Esperanto|lingwa=eo|data-aċċess=2022-04-19}}</ref>

'''Emma Lilian Todd''' (12 ta' Ġunju 1865 - 26 ta' Settembru 1937), magħrufa aktar bħala '''E. Lilian Todd''', oriġinarjament minn [[Washington, DC]] u aktar tard minn [[Belt ta' New York|New York City]], kienet inventur awtodidattiku li trabbiet b'imħabba għall-apparat mekkaniku. Fin-''New York Times'' tat-28 ta’ Novembru, 1909,{{Ċita web|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1909/11/28/106723872.pdf|titlu=The Woman Inventor Who Plans --- And Expects --- To Fly|data=28 Novembru 1909|sit=New York Times|lingwa=en|data-aċċess=20 Diċembru 2021|arkivju-url=}} hija tissemma bħala l-ewwel mara fid-dinja li ddisinjat ajruplan, fl-1906 jew qabel. Fl-1910, tar l-aħħar disinn tagħha, misjuq minn Didier Masson.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://earlyaviators.com/etodd2.htm|titlu=E. Lillian Todd|sit=earlyaviators.com|data-aċċess=2021-12-20}}</ref>

{{Automatic taxobox}}

'''Castel del Monte''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]] litteralment tfisser "Kastell tal-Għolja"; bid-djalett ta' [[Bari]]: ''Castìdde du Monte'') huwa ċittadella u kastell tas-seklu 13 li jinsab fuq għolja f'[[Andria]] fir-reġjun ta' Puglia fix-Xlokk tal-[[Italja]]. Inbena fis-snin 40 tas-seklu 13 mir-re [[Federiku II]], li kien wiret l-artijiet fejn jinsab mingħand ommu Costanza ta' [[Sqallija]]. Fis-seklu 18, l-irħam ta' ġewwa l-kastell u l-bqija tal-għamara tneħħew. Ma għandux ħandaq jew pont sad-daħla tiegħu li jogħla u jinżel; fil-fatt uħud isostnu li qatt ma kien maħsub bħala fortizza tad-difiża.<ref name=":0">Castex, Jean (2008), ''Architecture of Italy'', ABC-CLIO, ISBN 978-0-313-32086-6. p. 21.</ref> Madankollu, minn xogħol arkeoloġiku li sar ġie suġġerit li oriġinarjament kellu ħajt diviżorju madwaru.<ref name=":1">Hindley, Geoffrey (1968), ''Castles of Europe'', Great Buildings of the World, Feltham, Middlesex, England: Paul Hamlyn, p. 149, ISBN 978-0-600-01635-9.</ref> Is-sit ġie deskritt mill-''Enciclopedia Italiana'' bħala "l-iktar kastell tal-għaġeb li nbena minn Federiku II".<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/castel-del-monte_(Federiciana)|titlu=CASTEL DEL MONTE in "Federiciana"|sit=www.treccani.it|lingwa=it-IT|data-aċċess=2021-08-29}}</ref> Castel del Monte huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/398/|titlu=Castel del Monte|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-29}}</ref> Il-[[monument]] jidher ukoll fuq in-naħa ta' wara tal-verżjoni Taljana taċ-ċenteżmu tal-[[ewro]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.eurocoins.co.uk/images1cents.html|titlu=Images of Euro Coins - 1 Cent|sit=www.eurocoins.co.uk|data-aċċess=2021-08-29}}</ref>

'''Hovgården''' huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] fil-gżira ta' [[Adelsö]] tal-Lag Mälaren fil-Muniċipalità ta' Ekerö fiċ-ċentru-Lvant tal-[[Żvezja|Iżvezja]]. Matul Żmien il-[[Vikingi]], iċ-ċentru tal-Wied ta' Mälaren li kien qed jistagħna kien l-insedjament ta' [[Birka]], stabbilit f'nofs is-seklu 8 u abbandunat fl-aħħar tas-seklu 10 fil-gżira ta' [[Björkö]] ftit fin-Nofsinhar ta' Adelsö. Hovgården jingħad li kien is-sit li minnu r-rejiet u l-kapijiet irrenjaw fuq iż-żona. Hovgården u Birka saru [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1993.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/555/|titlu=Birka and Hovg&aring;rden|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-07-14}}</ref>

]]
'''Għalliem''' (ġieli magħruf ukoll formalment bħala '''edukatur''') huwa persuna li tgħin lill-istudenti jiksbu l-għarfien u l-kompetenzi.

Il-'''Kumpanija Ferrovjarja Retika''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Ferrovia Retica (FR)''; bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Rhätische Bahn (RhB)'', akronimu li jintuża fil-logo tal-kumpanija; bl-Ingliż: ''Rhaetian Railway''; u bir-[[Romansch]]: ''Viafier retica (VR)'') hija kumpanija tat-trasport [[Żvizzera]] li ġġestixxi l-ikbar network ta' operaturi ferrovjarji privati b'ferroviji ta' gejġ tal-linji dojoq (1,000 mm) fil-kanton Żvizzeru ta' Grisons.

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal
| image = Liepru tal-ġebel aħmar ta' Natal (P.crassicaudatus)..JPG
| image_width = 240px
| image_caption = Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal, ''[[Pronolagus crassicaudatus]]''
| status =
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = [[Leporidae]]
| genus = ''[[Pronolagus]]''
| species = '''''P. crassicaudatus'''''
| binomial = ''[[Pronolagus crassicaudatus]]''
| binomial_authority = I. Geoffroy, 1832
| subdivision_ranks = [[Sottospeċi]]
| subdivision =
*''[[Pronolagus crassicaudatus crassicaudatus]]'' 
*''[[Pronolagus crassicaudatus ruddi]]'' 
}}

== Innu Ewkaristiku (''T’Adoriam Ostia Divina'') ==

L-'''Għar ta' Altamira''' (/ˌæltəˈmɪərə/; bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Cueva de Altamira'' [ˈkweβa ðe altaˈmiɾa]) huwa għar li jinsab qrib ir-raħal storiku ta' [[Santillana del Mar]] f'[[Cantabria]], [[Spanja]]. Huwa rinomat għal[[L-Arti|l-arti]] [[Preistorja|preistorika]] mal-ħitan tiegħu bi tpinġijiet bil-karbonju u [[Pittura|pitturi]] polikromatiċi ta' fawna lokali kontemporanja u idejn [[Bniedem|umani]]. L-iktar pitturi bikrin saru matul il-Paleolitiku Superjuri, madwar 36,000 sena ilu.<ref name=":0">A. W. G. Pike et al., "U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain", ''Science'' 336, 1409 (2012)</ref> Is-sit ġie skopert fl-1868 minn [[Modesto Cubillas]] u sussegwentement ġie studjat minn [[Marcelino Sanz de Sautuola]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.culturaydeporte.gob.es/mnaltamira/en/cueva-altamira/descubrimiento.html|titlu=Discovery of Altamira|kunjom=Museo Nacional y Centro de Investigación de Altamira}}</ref>

Il-'''Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa''' huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] naturali transkonfinali tal-[[UNESCO]] li jinkorpora foresti fi 12-il pajjiż [[Ewropa|Ewropew]] (l-[[Albanija]], l-[[Awstrija]], il-[[Belġju]], il-[[Bulgarija]], il-[[Kroazja]], il-[[Ġermanja]], l-[[Italja]], ir-[[Rumanija]], is-[[Slovakkja]], is-[[Slovenja]], [[Spanja]] u l-[[Ukrajna]]).<ref name=":0">{{Ċita web|titlu=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|url=https://whc.unesco.org/en/list/1133/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-13|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>

'''Bajjad''' huwa ħaddiem tas-sengħa li jieħu ħsieb ibajjad il-binjiet u forsi jżejjinhom minn barra skont ir-rikjesti tal-klijenti tiegħu.<ref name=":0">Alf Fulcher (2005). ''Painting and Decorating''. Blackwell Publishing. ISBN <bdi>1-4051-1254-9</bdi>.</ref><ref name=":1">''The Modern Painter and Decorator,'' volum 1, 1921, Caxton.</ref> Ix-xogħol tal-bajjad inġenerali jkun meħtieġ biex tittejjeb id-dehra ta’ binja u biex tkun protetta minn xi ħsara minħabba l-ilma, is-sadid, l-insetti, il-moffa, il-maltemp, eċċ. Ix-xogħol tal-bajjad jista’ jkun ukoll forma ta’ espressjoni artistika u/jew kulturali bħax-xogħol ta’ Ndebele.

'''Aksum''', spelluta wkoll '''Axum''' (pronunzjata: /ˈɑːkˈsuːm/), hija belt fir-Reġjun ta' Tigray tal-[[Etjopja]] b'popolazzjoni ta' 66,900 resident (mill-2015).<ref>{{Ċita web|url=https://www.citypopulation.de/en/ethiopia/|titlu=Ethiopia: Regions, Districts, Cities, Towns - Population Statistics in Maps and Charts|sit=www.citypopulation.de|lingwa=en-us|data-aċċess=2024-01-12}}</ref> Hija s-sit tal-[[belt kapitali]] storika tal-Imperu tal-Aksumiti,<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/15/|titlu=Aksum|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Aksum-Ethiopia|titlu=Aksum {{!}} Ancient City, Stelae, Ruins, & Map {{!}} Britannica|data=2023-12-03|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-12}}</ref><ref>Phillipson, David W. (2014). ''Foundations of an African Civilisation: Aksum and the Northern Horn, 1000 BC - AD 1300''. Boydell & Brewer Ltd. p. 69. ISBN <bdi>9781847010889</bdi>.</ref> setgħa navali u kummerċjali li kellha f'idejha r-reġjun kollu flimkien ma' partijiet tal-Punent tal-[[Asja]] bħall-[[Arabja Sawdija]] u l-[[Jemen]]. L-imperu mexxa r-reġjun minn madwar l-400 [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-seklu 10 [[WK|W.K]]. Aksum tinsab fid-distrett ta' La’ilay Maychew tal-Etjopja.<ref>{{Ċita web|url=https://walkinethiopia.com/attractions/northern-ethiopia/item/39-axum#:~:text=Axum%20is%20located%20in%20the,by%20La'ilay%20Maychew%20district.|titlu=Axum - Walkin Ethiopia Tour and Travel|sit=walkinethiopia.com|data-aċċess=2024-01-12}}</ref>

'''Ġerusalemm''' (/dʒəˈruːsələm/; bl-[[Ebrajk]]: יְרוּשָׁלַיִם <small>''Yerushaláyim''</small>; bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: القُدس ''Al‑Quds'') hija belt fil-Punent tal-[[Asja]]. Tinsab fuq promontorju fil-muntanji ta' Ġudea bejn il-[[Mediterran]] u l-[[Baħar Mejjet]], u hija waħda mill-eqdem bliet fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Titqies bħala belt imqaddsa għat-tliet [[Reliġjon|reliġjonijiet]] [[Abram|Abramiċi]] ewlenin: il-[[Ġudaiżmu]], il-[[Kristjaneżmu]] u l-[[Iżlam]]. Kemm [[Iżrael]] kif ukoll il-[[Palestina]] jsostnu li Ġerusalemm hi l-[[belt kapitali]] tagħhom peress li Iżrael għandha l-istituzzjonijiet governattivi primarji hemmhekk u l-Palestina finalment tipprevediha bħala s-sede tal-poter tagħha. Minħabba dan it-tilwim, ma hemm l-ebda rikonoxximent internazzjonali wiesa' li jxaqleb lejn naħa jew oħra.

'''Glynis Margaret Payne Johns''' (5 ta’ Ottubru 1923 - 4 ta’ Jannar 2024) kienet attriċi Brittanika.

'''Miosireninae''' hija [[sottofamilja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[plaċentat]]i (il-[[baqar tal-baħar]]) estinti, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], fl-ordni [[Sirenia]], fil-familja [[Trichechidae]] ma' sottofamilja oħra ([[Trichechinae]]) bil-ġeneri kollha estinti magħrufa biss minn speċi fossili.

'''Saryarka''' (bil-[[Lingwa Każaka|Każak]]: ''saryarka'', li tfisser "wita safra") hija parti watja mir-reġjun muntanjuż tal-[[Każakistan]], b'pajsaġġ enormi ta' 450,344 ettaru magħmul minn [[Steppa|steppi]] u [[Lag|lagi]] fit-Tramuntana tal-Każakistan.<ref>{{Ċita web |url=https://www.britannica.com/place/Kazakh-Uplands|titlu=Kazakh Uplands region, Kazakhstan |data-aċċess=2021-02-26 |pubblikatur=Encyclopedia Britannica |lingwa=en}}</ref> Saryarka ġiet iddeżinjata bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-7 ta' Lulju 2008<ref>{{Ċita web |url=https://whc.unesco.org/en/news/453/ |titlu=Twenty-seven new sites inscribed |data-aċċess=2021-02-26 |pubblikatur=UNESCO World Heritage Centre |lingwa=en}}</ref> u tinkludi żewġ riżervi naturali: ir-Riżerva Naturali Statali ta' [[Naurzum]] fil-Provinċja ta' [[Kostanay]] u r-Riżerva Naturali Statali ta' [[Korgalzhyn]] fir-Reġjun ta' [[Aqmola]].<ref name=":0">{{Ċita web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1102/ |titlu=Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan |data-aċċess=2021-02-26 |pubblikatur=UNESCO World Heritage Centre |lingwa=en}}</ref>

Il-'''Park ta' Muskau''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Muskauer Park'', uffiċjalment ''Fürst-Pückler-Park Bad Muskau''; bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''Park Mużakowski'') huwa park pajsaġġistiku fir-reġjun ta' [[Oberlausitz]] fil-[[Ġermanja]] u ta' ''Łużyce Górne'' fil-[[Polonja]]. Huwa l-ikbar ġnien [[Ingliż]] fl-Ewropa Ċentrali u wieħed mill-iktar ġonna Ingliżi famużi, li huwa estiż tul iż-żewġ naħat tal-fruntiera Ġermaniża-Pollakka tul ix-xmara ''Lausitzer Neiße / Nysa Łużycka''. Il-park ġie mqassam mill-1815 'il quddiem skont l-ordnijiet tal-Prinċep [[Hermann von Pückler-Muskau]] (1785-1871), iċċentrat fuq ir-residenza tiegħu ta' Schloss Muskau (il-Kastell ta' Muskau).<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.muskauer-park.de/?lang_pref=en|titlu=Muskauer Park|lingwa=de-DE|data-aċċess=2021-05-16}}</ref><ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Parma|isem=Christian|sena=2018|titlu=Poland UNESCO World Heritage Sites|lingwa=Ingliż|pubblikatur=Parma Press|paġni=142-149|isbn=978-8377771556}}</ref>

{{Nebbieta|Bijografija}}
'''Karl Yngve Sköld''' (29 ta' April 1899 – 6 ta' Diċembru 1992) kien kompożitur, pjanista u organista [[Żvezja|Svediż]]. Minbarra li kiteb mużika orkestrali, solo u tal-kamra u li jagħti kunċerti pubbliċi, ħadem ukoll għall-industrija tal-Films Svediża.

{{Stub|ekonomija}}

[[Chacodelphys]] huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] [[marsupjali]], eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

{{stub|ġeografija}}
[[File:Niederösterreich in Austria.svg|thumb|l-Awstrija t’Isfel ġewwa l-Awstrija]]
l-'''Awstrija t’Isfel''' (IPA: ''{{IPA|ˈniːdɐˌʔøːstɐʁaɪ̯ç}}'') hija [[stat]] tal-[[Awstrija]]. l-istat għandu popolazzjoni ta' 1,670,688 (sal-2019).

{{L-ewwel bil-Malti}}
{{Wikifikazzjoni}}
'''Napuljun Tagliaferro''' (1843, [[Birgu|il-Birgu]] - 3 ta' Ottubru 1915) kien matematiku, arkeologu u awtur ta' kotba dwar l-ilsien Malti.

{{Nebbieta|sport}}

'''Angkor Wat''' (/ˌæŋkɔːr ˈwɒt/; bil-[[Lingwa Khmer|Khmer]]: អង្គរវត្ត "Belt it-Tempji"<ref name=":0">Cambodian-English Dictionary by Robert K. Headley, Kylin Chhor, Lam Kheng Lim, Lim Hak Kheang, and Chen Chun (1977, Catholic University Press)</ref>) huwa kumpless ta' tempji fil-[[Kambodja]] u l-ikbar [[monument]] [[Reliġjon|reliġjuż]] fid-[[Id-Dinja|dinja]] bħala erja ta' art (1,626 km<sup>2</sup>).<ref>{{Ċita web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-religious-structure/|titlu=Largest religious structure|lingwa=en-GB|aċċess=|opra=}}</ref> L-isem jirreferi kemm għall-kumpless ta' diversi tempji kif ukoll għat-tempju ewlieni. Dan tal-aħħar, oriġinarjament inbena bħala tempju [[Induiżmu|Ħinduista]] ddedikat lil [[Vishnu]] fil-bidu tas-seklu 12<ref>{{Ċita web|url=http://www.nationalgeographic.org/photo/angkor-wat-cambodia-990/|titlu=Angkor Wat - National Geographic Society|isem=|data=2013-03-01|lingwa=en|aċċess=|opra=|data-aċċess=2021-02-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210207145213/https://www.nationalgeographic.org/photo/angkor-wat-cambodia-990/|arkivju-data=2021-02-07|url-status=dead}}</ref>, u lejn tmiem is-seklu ġie kkonvertit f'tempju [[Buddiżmu|Buddist]] u għadu hekk sa llum.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.cyark.org/news/recycling-monuments-the-hinduismbuddhism-switch-at-angkor|titlu=Recycling Monuments: The Hinduism/Buddhism Switch at Angkor. CyArk|aċċess=|opra=}}</ref>

Il-'''Qutb Minar''', spellut ukoll '''Qutub Minar''' u '''Qutab Minar''', huwa minaret u "torri tal-vitorja" li jifforma parti mill-kumpless ta' Qutb, li jinsab fis-sit tal-eqdem belt iffortifikata ta' [[New Delhi|Delhi]], Lal Kot, stabbilita mir-Rajput ta' Tomara.<ref>{{Ċita web|url=https://www.wmf.org/publication/qutb-minar-complex-and-its-surroundings|titlu=Qutb Minar Complex and its Surroundings|sit=World Monuments Fund|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-23}}</ref> Il-kumpless tal-Qutb Minar huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-inħawi ta' Mehrauli fin-Nofsinhar ta' Delhi, l-[[Indja]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/233/|titlu=Qutb Minar and its Monuments, Delhi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-23}}</ref><ref>Singh (2010). ''Longman History & Civics ICSE 7''. Pearson Education India. p. 42. ISBN <bdi>978-81-317-2887-1</bdi>.</ref> Huwa wieħed mill-iżjed attrazzjonijiet turistiċi li jżuruh nies fil-belt, u nbena l-iktar bejn l-1199 u l-1220.<ref>{{Ċita web|url=http://qutubminardelhi.com/quwwat-ul-islam-mosque/|titlu=Quwwat-ul-Islam Mosque - Qutub Minar|data=2015-07-25|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150725164517/http://qutubminardelhi.com/quwwat-ul-islam-mosque/|arkivju-data=2015-07-25|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>Ali Javid; ʻAlī Jāvīd; Tabassum Javeed (1 July 2008). ''World Heritage Monuments and Related Edifices in India''. pp. 14, 105, 107, 130. ISBN <bdi>9780875864846</bdi>.</ref>

L-'''Antartika''' hija l-iktar kontinent fin-Nofsinhar tad-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-kontinent fih il-Pol tan-Nofsinhar ġeografiku u jinsab fir-reġjun Antartiku tal-Emisferu tan-

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum tal-Patagonja''' (''Lestodelphys halli'') huwa [[mammiferu]] [[marsupjal]] tal-[[Familja (bijoloġija)|familja]] [[Didelphidae]], nattiv tal-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].

Il-'''Palazz Irjali ta' Aranjuez''' (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Palacio Real de Aranjuez'') huwa wieħed mir-residenzi uffiċjali tal-familja rjali Spanjola. Jinsab 50 kilometru fin-Nofsinhar ta' [[Madrid]] fir-raħal ta' [[Aranjuez]], [[Spanja]].

'''L-intelliġenza artifiċjali''' ('''IA''') hija [[intelliġenza]] — li tipperċepixxi, tisintetizza, u tiddeduċi informazzjoni — murija mill-[[Magna|magni]], għall-kuntrarju tal-[[intelliġenza]] naturali murija mill-[[Konjizzjoni tal-annimali|annimali]] u [[Intelliġenza umana|bnedmin]]. Eżempji ta' kompiti li fihom jintuża IA jinkludu r-[[rikonoxximent awtomatiku tad-diskors mitkellem]], l-[[vista tal-kompjuter]], u t-[[traduzzjoni awtomatika]] bejn lingwi (naturali).

Il-'''Gżira ta'''' '''Robben''' (bl-Afrikaans: ''Robbeneiland'') hija gżira f'Table Bay, 6.9 kilometri (4.3 mili) fil-Punent tal-kosta ta' Bloubergstrand, fit-Tramuntana ta' [[Cape Town]], l-[[Afrika t'Isfel]]. Isem il-gżira joriġina mill-kelma [[Lingwa Olandiża|Olandiża]] għal foki (''robben'').

It-'''Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku''', magħruf ukoll bħala '''Arti Preistorika tal-Lvant ta' Spanja''', huwa sensiela ta' iktar minn 700 sit ta' tpittir [[Preistorja|preistoriku]] fuq il-blat li fl-1998 tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/874/|titlu=Rock Art of the Mediterranean Basin on the Iberian Peninsula|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-27}}</ref> Is-siti jinsabu kollha mxerrdin fil-Lvant ta' [[Spanja]] u fihom tpittir fuq il-blat li jmur lura għall-perjodu Paleolitiku Superjuri jew (x'aktarx) għall-perjodu Mesolitiku ta' [[Neolitiku|Żmien il-Ħaġar]]. L-[[arti]] tikkonsisti minn figuri mpittra żgħar ta' [[Bniedem|bnedmin]] u ta' [[Annimal|annimali]], li huma l-iżjed avvanzati u mifruxa li nstabu minn dan il-perjodu, ċertamenti fl-[[Ewropa]], u x'aktarx fid-[[Id-Dinja|dinja]] kollha, minn tal-inqas ix-xogħlijiet bikrin. Din is-sensiela ta' siti hija notevoli għall-għadd ta' postijiet inklużi, l-ikbar konċentrazzjoni ta' arti ta' dan it-tip fl-Ewropa. L-isem jirreferi għall-Baċir [[Mediterran]]; madankollu, filwaqt li xi siti jinsabu qrib il-baħar, ħafna minnhom jinsabu 'l ġewwa f'[[Aragona]] u f'Kastilja-La Mancha).

'''Lyubov Mykhailivna Panchenko''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Любов Михайлівна Панченко; twieldet fit-2 ta' Frar 1938 – mietet fit-30 ta' April 2022)<ref>{{Ċita web|url=https://bigkyiv.com.ua/ne-zlamav-kdb-ale-ne-perezhyla-rosijskyh-okupantiv-pomerla-vidoma-hudozhnyczya-lyubov-panchenko/|titlu=Не зламав КДБ, але не пережила російських окупантів: померла відома художниця Любов Панченко - Новини Києва {{!}} Big Kyiv|data=2022-04-30|sit=Великий Київ|lingwa=uk|data-aċċess=2023-03-26}}</ref> kienet artista viżiva u disinjatriċi tal-[[moda]] [[Ukrajna|Ukrena]].<ref>{{Ċita web|url=https://kpi.ua/1131-5|titlu=Карпатські мелодії [виставка акварелей Любові Панченко] {{!}} КПІ ім. Ігоря Сікорського|sit=kpi.ua|data-aċċess=2023-03-26}}</ref> Hija kienet membru tal-Unjin tan-Nisa Ukreni.<ref>{{Ċita web|url=https://bucha.com.ua/index.php?newsid=1151067117|titlu=Любов Панченко – жива легенда української творчості » Бучанський міський сайт|kunjom=область|isem=Бучанский сайт Буча Киевская|sit=Бучанський міський сайт|lingwa=ua|data-aċċess=2023-03-26}}</ref> Kienet parti mis-Sixtiers, grupp ta' artisti tas-snin 60 tas-seklu 20 li reġa' qanqal il-[[kultura]] Ukrena matul l-Illaxkar ta' Khrushchev.<ref>{{Ċita web|url=http://slovoprosvity.org/2010/02/15/ne-pid-chuzhu-dudku-a-pid-svoiu/|titlu=НЕ ПІД ЧУЖУ ДУДКУ, А ПІД СВОЮ – Слово Просвіти|lingwa=uk|data-aċċess=2023-03-26|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191229143652/http://slovoprosvity.org/2010/02/15/ne-pid-chuzhu-dudku-a-pid-svoiu/|arkivju-data=2019-12-29|url-status=dead}}</ref>

'''Adrien de Wignacourt''' (1618 – 4 ta' Frar 1697) kien it-63 [[Kardinal|Prinċep]] u [[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru]] tal-[[Ordni ta' San Ġwann|Ordni ta' Malta]] mill-1690 sal-1697.<ref name="orderofmalta">{{Ċita web|url=https://www.orderofmalta.int/history/the-grand-masters/|titlu=The 79 Grand Masters|isem=|awtur=|awtur-ħolqa=|data=|pubblikatur=orderofmalta.int|format=web|doi=|data-aċċess=December 26, 2017}}</ref>

'''Philipp Otto Runge''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: [ˈʁʊŋə]; twieled f'[[Wolgast]] fit-23 ta' Lulju 1777 – miet f'[[Amburgu|Hamburg]] fit-2 ta' Diċembru 1810) kien pittur Romantiku u disinjatur tekniku Ġermaniż. Għalkemm beda l-karriera tiegħu tard u miet żgħir, huwa jitqies fost l-aqwa pitturi Romantiċi Ġermaniżi.

Il-'''Marokkini''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: المغاربة, <small>trażlitterat:</small> ''al-Magħāriba'') huma ċ-ċittadini tar-[[Marokk|Renju tal-Marokk]]. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija magħmula prinċipalment minn [[Għarab]] u [[Berbers|Berberi]] (Amazigh). It-terminu japplika wkoll b'mod aktar wiesa' għal kwalunkwe persuna ta' nazzjonalità Marokkina, li tħaddan [[Kultura tal-Marokk|kultura u identità komuni]], kif ukoll dawk li jitkellmu b'mod nattiv l-[[Għarbi Marokkin]] jew [[Lingwi tal-Marokk|lingwi oħra tal-Marokk]].<ref name="CIA WF-2021">{{Ċita web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/|titlu=Morocco - The World Factbook|sit=Central Intelligence Agency|data-aċċess=2021-01-25}}</ref><ref name="peoplegroups-2022">{{Ċita web|url=https://www.peoplegroups.org/Explore/groupdetails.aspx?peid=11863|titlu=Moroccan Arabs of Morocco|sit=peoplegroups.org|data-aċċess=2022-03-18}}</ref>

{{Taxobox
| isem = Sminthopsinae 
| stampa = Ant lucp.jpg
| deskrizzjoni_stampa = ''[[Sminthopsis leucopus]]''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Marsupialia]]
| ordni = [[Dasyuromorphia]]
| familja = [[Dasyuridae]]
| sottofamilja = '''Sminthsopsinae'''
| awtorità_familja = Archer, 1982
| grad_sottodiviżjoni = [[Tribù (bijoloġija)|Tribujiet]] u [[Ġeneru|Ġeneri]]
| sottodiviżjoni = 
[[Sminthopsini]]
*''[[Antechinomys]]''
*''[[Ningaui]]''
*''[[Sminthopsis]]''
[[Planigalini]]
*''[[Planigale]]''
| mappa_firxa = Firxa ta' l-ispeċi dasjuromorfji.png
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tas-sottofamilja Sminthopsinae
}}
'''Sminthopsinae''' hija [[sottofamilja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i. Din is-sottofamilja tiġbor fiha żewġ [[tribù (bijoloġija)|tribujiet]], is-[[Sminthopsini]] u l-[[Planigalini]], u bosta [[ġeneru (tassonomija)|ġeneri]] u [[speċi]] kemm estinti kif ukoll estanti. 

L-'''Osservatorju ta' Jodrell Bank''' (/ˈdʒɒdrəl/) f'Cheshire, l-[[Renju Unit|Ingilterra]], fih għadd ta' radjuteleskopji li jiffurmaw parti miċ-Ċentru ta' Jodrell Bank għall-Astrofiżika fl-Università ta' [[Manchester]]. L-osservatorju ġie stabbilit fl-1945 minn [[Bernard Lovell]], radjuastronomu fl-università, biex jiġu investigati r-raġġi kożmiċi wara x-xogħol tiegħu fuq ir-radar f[[it-Tieni Gwerra Dinjija]]. Minn dak iż-żmien 'l hawn kellu rwol importanti fir-riċerka dwar il-meteorojdi, il-kwasari, il-pulsari, il-maseri u l-lentijiet gravitazzjonali, u kien involut ferm fit-traċċar tas-sondi spazjali fil-bidu tal-Era Spazjali.

[[Thylamyini]] hija [[tribù]] ta' [[mammiferi]] [[marsupjali]], eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

{{Wikifikazzjoni}}

It-'''trasformata ta' Fourier''' hi waħda mit-[[trasformati integrali]] l-iżjed importanti fil-[[matematika]], b'applikazzjonijiet bla għadd fix-xjenzi, (in partikulari fil-[[fiżika]], [[akustika]], [[ottika]], [[kristallografija]]), u fil-matematika stess ([[Analisi Matematika|analisi]], [[teorija ta' probabbiltà]], [[statistika]], [[teorija tan-numri]], [[ġometrija]]). Fit-[[teorija tas-sinjali]], it-''trasformata ta' Fourier'' ninterpretawha bħala rappreżentazzjoni ta' sinjal f'termini ta' [[frekwenza|frekwenzi]] u [[ampjezza|ampjezzi]] relattivi. Eżempju utli li jista' jgħin biex nifhmu aħjar dan il-kunċett hu dak tal-[[mużika]]: permezz tat-''trasformata ta' Fourier'' nistgħu nifirdu l-musika li nisimgħu (is-sinjal prominenti) f'mewġiet separati reżonanti magħmulin mill-istrumenti differenti, jiġifieri l-ħoss (bill-frekwenzi u l-ampjezzi relattivi) tat-tanbur, tal-kuntrabaxx, tal-kitarra, eċċ.

{{nebbieta|ġeografija}}
{{databox}}

{{Nebbieta|reliġjon}}
Iż-'''Żoroastrijaniżmu''' huwa [[reliġjon]] Iranjana u wieħed mill-eqdem twemmin organizzat fid-dinja, ibbażata fuq it-tagħlim tal-profeta [[Żoroastru]]. Għandu kosmoloġija duali estika tat-tajjeb u l-ħażen fi ħdan il-qafas ta ontoloġija monotejista u eskatoloġija li tbassar il-konkwista aħħarija tal-ħażen bit-tajjeb. Iż-Żoroastrijaniżmu jeżalta divinità tal-għerf mhux maħluqa u benevolenti magħrufa bħala Ahura Mazda (tr. lit. 'Sid il-Għerf') bħala l-esseri suprem tagħha. Storikament, il-karatteristiċi uniċi taż-Żoroastrijaniżmu, bħall-[[monotejiżmu]] tiegħu, [[messjaniżmu]], it-twemmin fir-rieda ħielsa u l-ġudizzju wara l-mewt, il-konċepiment tal-ġenna, l-infern, l-anġli u d-demonji, fost kunċetti oħra, setgħu influwenzaw sistemi reliġjużi u filosofiċi oħra. inklużi r-reliġjonijiet Abrahamiċi u l-Gnostiċiżmu, [[Buddiżmu]] tat-Tramuntana, u il-filosofija Griega.

Il-'''Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan''', l-[[Italja]], hija bażilika u santwarju tal-Ordni tad-Dumnikani fil-parroċċa ta' [[San Vittore al Corpo]]. L-arkitettura tat-tribuna, li nbniet bejn l-1492 u l-1493 skont ir-rieda tad-Duka ta' [[Milan]] [[Ludovico il Moro]] li xtaq [[mawżolew]] għall-familja tiegħu, hija waħda mill-aqwa binjiet tar-[[Rinaxximent]] fit-Tramuntana tal-Italja.

'''El Torcal''' jew '''El Torcal de Antequera''' hija riżerva naturali fil-katina muntanjuża tas-Sierra del Torcal, li tinsab fin-Nofsinhar tar-raħal ta' [[Antequera]] fil-Provinċja ta' [[Málaga]], lil hinn mill-awtostrada A45 fl-[[Andalusija]], [[Spanja]].<ref>Gonzalez, David. Map and Guide of El Torcal. 3rd Edition. ISBN 978-84-613-9584-2.</ref> Hija magħrufa għall-formazzjonijiet tal-blat mhux tas-soltu tagħha, u titqies bħala wieħed mill-iżjed pajsaġġi karstiċi impressjonanti fl-[[Ewropa]]. Iż-żona ta' El Torcal ġiet iddeżinjata bħala Sit Naturali ta' Interess Nazzjonali f'Lulju 1929, u Riżerva u Park Naturali ta' madwar 17-il kilometru kwadru ġew maħluqa f'Ottubru 1978. Fl-2016 saret waħda mill-ħames komponenti li jsawru s-[[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] tas-[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1501/|titlu=Antequera Dolmens Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-26}}</ref>

{{stub|ġeografija}}
[[File:Tirol in Austria.svg|thumb|It-Tirol ġewwa l-Awstrija]]
[[File:Mariahilfstraße 34 32 30 28 26 24 22 (IMG 1069).jpg|thumb|Innsbruck]]
'''It-Tirol''' (IPA: ''{{IPA|tiˈʁoːl}}'') hija [[stat]] tal-[[Awstrija]]. l-istat għandu popolazzjoni ta' 746,153 (sal-2020).

L-'''Esperantoloġija''' (jew l-'''istudji tal-Esperanto''') hija studju tal-lingwistika speċjali tal-[[Esperanto]] li tistudja l-kostruzzjoni tal-kliem, l-assemblaġġ tal-kliem, l-introduzzjoni tal-kliem fil-lingwa u t-traskrizzjoni ta’ termini “umbrella” u ismijiet proprji. Il-prinċipji tal-Esperantoloġija tal-kostruzzjoni tal-kliem huma eżemplari tal-prinċipji tal-ħtieġa u tas-suffiċjenza li għandhom l-għan li joħolqu bilanċ bejn kemm kelma tkun konċiża u kemm tkun tinftiehem b’mod ċar.<ref name=":0">Wüster: Esperantologiaj principoj (E-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en E. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. KALOCSAY.</ref> Fir-rigward tal-għerq tal-kliem, l-Esperantoloġija tistabbilixxi dawn il-prinċipji:

{{Nebbieta|teknoloġija}}
'''Space Shuttle Discovery OV-103''' hija vettura spazjali Amerikana rtirata. L-[[Ajruplani spazjali|ajruplan]] kien wieħed mill-orbiters mill-[[programm Space Shuttle]] tan-[[NASA]] u t-tielet minn ħames orbiters kompletament operattivi li kellhom jinbnew. L-ewwel missjoni tagħha, [[STS-41-D]], tellgħet mit-30 ta' Awwissu sal-5 ta' Settembru, 1984. Aktar minn 27 sena ta' servizz nediet u niżlet 39 darba, u b'hekk aggregat aktar titjiriet spazjali minn kwalunkwe vettura spazjali oħra sal-lum. Il-vettura tat-tnedija Space Shuttle kellha tliet komponenti ewlenin: l-orbiter Space Shuttle, tank tal-fjuwil ċentrali li jintuża darba, u żewġ  [[rokit boosters solidi]] li jistgħu jerġgħu jintużaw. Kważi 25,000 [[Is-sistema tal-protezzjoni termali|madum reżistenti għas-sħana]] jkopru l-orbiter biex jipproteġih minn temperaturi għoljin meta jerġa’ jidħol

Fit-18 ta’ Ġunju [[2023]], intilfet il-komunikazzjoni ma’ Titan, sommerġibbli operat minn Oceangate, f’ibħra internazzjonali fl-Oċean Atlantiku tat-Tramuntana ‘l barra mill-kosta ta’ Newfoundland, il-Kanada. Is-sottomarin, li kien fi spedizzjoni turistika biex jara t-tifrik tal-RMS Titanic b’ħames persuni abbord, tilef il-kuntatt mas-sottomarin siegħa u 45 minuta wara li għaddas lejn is-sit tal-inkaljar, u l-awtoritajiet ġew notifikati meta ma reġax deher. fil-ħin aktar tard dakinhar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/worlds-first-deep-diving-submarine-plans-tourists-see-titanic-180972179/|titlu=A Deep Dive Into the Plans to Take Tourists to the 'Titanic'|kunjom=Magazine|isem=Smithsonian|kunjom2=Perrottet|isem2=Tony|sit=Smithsonian Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2023-07-02}}</ref>

'''Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni'''<ref name="wga">[http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/m/michelan/biograph.html Web Gallery of Art, image collection, virtual museum, searchable database of European fine arts (1100–1850)]</ref> ([[Caprese]], [[6 ta' Marzu]] [[1475]] – [[Ruma]], [[18 ta' Frar]] [[1564]]), magħruf bil-Malti bħala '''Mikelanġlu''', kien [[skultur]], [[arkitett]] u [[pittur]] [[Italja|Taljan]] tar-[[Rinaxximent]], meqjus bħala wieħed mill-aqwa artisti fl-istorja kemm fl-iskultura u l-pittura kif ukoll fl-arkitettura. Il-versatilità li wera f'dawn id-dixxiplini tant kienet ta' livell għoli li ħafna nies iqisuh bħala l-bniedem arketipiku Rinaxximentali, flimkien mal-kompatrijott tiegħu [[Leonardo da Vinci]].

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum irqiq griż''' jew l-'''opossum ġurdien irqiq griż''', magħruf xjentifikament bħala ''Marmosops incanus'', huwa mammiferu marsupjal, tal-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum irqiq|opossumi irqaq]] nattiv tal-kontinent tal-[[L-Amerika t'Isfel|Amerika t'Isfel]].

{{Automatic taxobox}}L-i'''skojjattlu tal-art ta'''' '''Tian Shan''' ('''''Spermophilus nilkaensis''''') huwa [[speċi]] ta' skojjattlu li jinsab fil-bwar tal-ħaxix tal-Punent taċ-[[Ċina]], tal-[[Każakistan]], u tal-[[Kirgiżistan]]. Huwa qrib ħafna tal-i''Spermophilus relictus'', u fl-imgħoddi kien meqjus bħala l-istess speċi. Qabel kien magħruf bħala l-i''Spermophilus ralli'', iżda issa dak l-isem huwa magħruf bħala sinonimu tal-i''Spermophilus relictus''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001778|titlu=ASM Mammal Diversity Database|sit=www.mammaldiversity.org|data-aċċess=2024-04-13}}</ref>

'''Júlia Sigmond''' (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi [[Ungerija|Ungeriża]]-[[Rumanija|Rumena]], u [[Kittieb|kittieba]] u editriċi bl-[[Esperanto]]. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi [[Piacenza]], l-[[Italja]], bil-marda tal-[[coronavirus]].<ref>{{Ċita web|url=https://sezonoj.ru/2020/03/nekrologo-44/|titlu=Júlia Sigmond forpasis|kunjom=redakcio|isem=La|data=2020-03-23|sit=La Ondo de Esperanto|lingwa=eo|data-aċċess=2022-04-19}}</ref>

[[File:Thomas'_cyclically_symmetric_attractor.png|thumb|upright=1.1|Attrattur ċikliku simmetriku ta' Thomas]]
Fil-[[fiżika]], [[matematika]] u l-[[inġinerija]], u b'mod artikolari fit-[[teorija tas-sistemi]], '''sistema dinamika''' hi mudell matematiku li jirrappreżenta oġġett (sistema) b'numru finit ta' gradi ta' libetà li jevolvi fiż-żmien skont liġi deterministika; tipikament sistema dinamika tiġi rappreżentata b'ekwazzjoni differenzjali  u hi identifikata ma' vettur fl-ispazju tal-fażi, l-ispazju tal-istati tas-sistema, fejn "stat" hu terminu li jindika is-sett  tal-grandezzi fiżiċi, imsejħin varjabbli tal-istat li l-valuri effettivi tiegħu "jiddeskrivu" is-sistem f'ċertu mument.

{{Nebbieta|Reliġjon}}

Il-'''Librerija Bolivarjana''' huwa bini li jinsab fil-belt ta' [[Mérida (Veneżwela)|Mérida]], il-[[Veneżwela]], li jservi kemm bħala kamra għall-qari, sala għal wirjiet u mużewijiet. Dan huwa lok ta' laqgħa u huwa wieħed mill-punti turistiċi tal-belt.

'''Tom Holland''' (imwieled fl-1 ta' Ġunju 1996) huwa attur Brittaniku. L-akkomodazzjonijiet tiegħu jinkludu [[British Academy Film Award]] u tliet [[Saturn Awards]].<ref>[https://www.cbr.com/tom-holland-best-roles-not-spider-man/]</ref><ref>[https://www.esquire.com/entertainment/movies/a39138436/tom-holland-uncharted-review-peter-parker-spider-man/]</ref><ref>[https://www.thestatesman.com/entertainment/happy-birthday-friendly-neighborhood-1503077579.html]</ref><ref>[https://www.irishpost.com/entertainment/absolutely-amazing-place-new-spider-man-star-tom-holland-proud-irish-roots-127577]</ref>

Il-'''Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi''' (bl-Olandiż: ''Hollandsche Waterlinie'', ortografija moderna bl-Olandiż: ''Hollandse Waterlinie''), magħrufa wkoll bħala '''Linja tal-Ilma Olandiża''', kienu serje ta' linji tal-ilma difensivi maħsuba minn [[Maurice ta' Nassau]] fil-bidu tas-[[Seklu XVII|seklu 17]], u mwettqa minn ħuh tar-rispett [[Frederick Henry]]. Flimkien ma' korpi naturali tal-ilma, il-Linja tal-Ilma ntużat biex tittrasforma l-Olanda, ir-reġjun l-iktar fil-Punent tan-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]] u biswit il-[[Baħar tat-Tramuntana]], kważi fi gżira. Fis-seklu 19, il-Linji tal-Ilma Difensivi ġew estiżi biex tiġi inkluża l-belt ta' [[Utrecht]].<ref>{{Ċita web|url=https://nieuwehollandsewaterlinie.nl/|titlu=Plan jouw dagje uit in de Nieuwe Hollandse Waterlinie|sit=Nieuwe Hollandse Waterlinie|lingwa=nl-NL|data-aċċess=2021-10-15}}</ref>

{{stub|politika}}

{{Wikifikazzjoni}}

[[Kategorija:Pika]]
{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Pika ta' Gaoligong
| status = 
| status_ref =
| image = 
| image_width = 240px
| image_caption = [[Pika ta' Gaoligong]] ''[[Ochotona gaoligongensis]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = [[Ochotonidae]]
| genus = ''[[Ochotona]]''
| species = '''''O. gaoligongensis'''''
| binomial = ''[[Ochotona gaoligongensis]]''
| binomial_authority = Wang, Gong & Duan, 1988
| subdivision_ranks =
| subdivision = 
}}

L-'''Al Qal'a ta' Beni Hammad''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قلعة بني حماد), magħrufa wkoll bħala '''Qal'at Bani Hammad''', '''Qal'a Bani Hammad''' jew '''Qal'at ta' Beni Hammad''' (fost varjanti oħra),<ref>M. Bloom, Jonathan; S. Blair, Sheila, eds. (2009). "Qal῾at Bani Hammad". ''The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture''. Oxford University Press. ISBN <bdi>9780195309911</bdi>.</ref><ref>Whitcomb, Donald. "Archaeology". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). ''Encyclopaedia of Islam, Three''. ISSN 1873-9830.</ref><ref>Arnold, Felix (2017). ''Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History''. Oxford University Press. ISBN <bdi>9780190624552</bdi>.</ref><ref>Bosworth, Clifford Edmund (2004). ''The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual''. Edinburgh University Press. ISBN <bdi>9780748696482</bdi>.</ref><ref>Bloom, Jonathan M. (2020). ''Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800''. Yale University Press. ISBN <bdi>9780300218701</bdi>.</ref><ref>Ettinghausen, Richard; Grabar, Oleg; Jenkins-Madina, Marilyn (2001). ''Islamic Art and Architecture: 650–1250'' (2nd ed.). Yale University Press. p. 189. ISBN <bdi>9780300088670</bdi>.</ref> hija belt Palatina ffortifikata fl-[[Alġerija]]. Issa kulma fadal huma fdalijiet, iżda fis-seklu 11 kienet l-ewwel [[belt kapitali]] tad-dinastija tal-Ħammadidi. Tinsab fil-Muntanji ta' Hodna fil-Grigal ta' M'Sila, f'elevazzjoni ta' 1,418 metru (4,652 pied), u tirċievi abbundanza ta' ilma mill-muntanji ta' madwarha. Is-sit jinsab qrib ir-raħal ta' Maadid (magħruf ukoll bħala Maadhid), madwar 225 kilometru (140 mil) fix-Xlokk tal-[[Alġier]], fil-Magreb.

'''Sidney Webb''' (l-isem sħiħ: '''Sidney James Webb''', '''l-ewwel Baruni ta’ Passfield''', OM, PC; twieled fit-13 ta’ Lulju 1859 – miet fit-13 ta’ Ottubru 1947) kien soċjalista, ekonomista, riformista u kofundatur [[Renju Unit|Brittaniku]] tal-Iskola tax-Xjenza Ekonomika ta’ [[Londra]] (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: London School of Economics). Huwa kien wieħed mill-membri bikrin tas-Soċjetà Fabian fl-1884, li bħal [[George Bernard Shaw]] issieħeb magħha tliet xhur wara li ssawret. Flimkien ma’ martu [[Beatrice Webb]] u ma’ [[Annie Besant]], [[Graham Wallas]], [[Edward R. Pease]], [[Hubert Bland]] u [[Sydney Olivier]], Shaw u Webb biddlu s-Soċjetà Fabian fis-soċjetà politika-intellettwali preeminenti fl-Ingilterra Edwardjana. Huwa kiteb il-Klawżola IV oriġinali favur in-nazzjonalizzazzjoni għall-Partit Laburista Brittaniku.

Iż-'''żooloġija''' hija l-fergħa tal-[[bijoloġija]] li tistudja r-renju tal-[[annimal]]<nowiki/>i, inkluż l-istruttura, l-[[embrijunoloġija]], l-[[evoluzzjoni]], il-[[Klassifikazzjoni bijoloġika|klassifikazzjoni]], id-drawwiet u d-distribuzzjoni tal-annimali kollha, kemm ħajjin kif ukoll estinti, u kif jinteraġixxu mal-ekosistemi tagħhom. It-terminu joriġina mill-[[Grieg Antik]] ζῷον, ''zōion'', jiġifieri “annimal” u λόγος, ''logos'', jiġifieri “għarfien, studju”.<ref>{{Ċita web|url=https://www.etymonline.com/word/zoology|titlu=zoology {{!}} Origin and meaning of zoology by Online Etymology Dictionary|aċċess=2021-02-23|opra=www.etymonline.com|lingwa=en}}</ref>

Il-'''Knejjes tal-Moldavja''' huma tmien knejjes Ortodossi Rumeni rappreżentattivi (minn għadd ferm ikbar) li jinsabu fil-Kontea ta’ [[Suceava]], fit-Tramuntana tal-[[Moldavja]], ir-[[Rumanija]], u nbnew bejn l-1487 u l-1583. 

{{stub|Bijografija|Militar}}

{{Taxobox
| isem = Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Venezwela
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Lagomorpha]]
| familja = [[Leporidae]]
| ġeneru = ''[[Sylvilagus]]''
| speċi = '''''S. varynaensis'''''
| binominali = ''Sylvilagus varynaensis''
| awtorità_binominali = (Durant u Guevara, 2000)
| mappa_firxa = Venezuelan Lowland Rabbit area.png
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa ta' Sylvilagus varynaensis
}}
Il-'''Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela''', magħruf xjentifikament bħala ''Sylvilagus varynaensis'', huwa [[mammiferu]] [[plaċentat]] tad-[[Dinja l-Ġdida]] u membru tal-familja [[Leporidae]] (leporidu), fl-ordni [[Lagomorpha]] (lagomorfu). 

'''Willem de Sitter''' (twieled fis-6 ta' Mejju 1872 – miet fl-20 ta' Novembru 1934) kien matematiku, fiżiku u astronomu [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiż]].

<br /><small>''Sod u Ferħan għall-Unjoni''</small>
|innu_nazzjonali             = ''[[Innu Nazzjonali tal-Peru|Himno Nacional del Peru]]''<center></center>
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Spanjola|Spanjol]]
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Lima]]
|l-ikbar_belt                = [[Lima]]
|latd=12 |latm=2.6 |latNS=S |lonġd=77 |lonġm=1.7 |lonġEW=W
|tip_gvern                   = [[Sistema presidenzjali]] [[Kostituzzjoni tal-Peru|kostituzzjonali]] [[Stat unitarju|unitarja]]
|titlu_kap1                  = [[Lista ta' Presidenti tal-Perù|President]]
|titlu_kap2                  = [[Viċi President tal-Perù|Viċi President]]
|titlu_kap3                  = [[Prim Ministru tal-Perù|Prim Ministru]]
|isem_kap1                   = [[Pedro Castillo]]
|isem_kap2                   = [[Dina Boluarte]]
|isem_kap3                  = [[Guido Bellido]]
|żona_kklassifika            = 20
|poż_erja                    = 20 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 1,285,216
|erja_mi_kw                  = 496,225 
|perċentwal_ilma             = 0.41
|sena_stima_popolazzjoni     = 2013
|stima_popolazzjoni          = 30,475,144
|poż_stima_popolazzjoni      = 40 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 28,220,764
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2007
|densità_popolazzjoni_km2    = 23
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 57
|poż_densità_popolazzjoni    = 191 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2013
|PGD_PSX                     = $352.875&nbsp;biljun<ref name=imf2>{{ċita web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=52&pr1.y=3&c=273%2C228%2C233%2C293%2C238&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |titlu=Peru |editur=International Monetary Fund}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $11,403<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{increase}} 0.741<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |titlu=Rapport tal-Iżvilupp Uman 2010 |sena=2010 |editur=Nazzjonijiet Uniti}}</ref>
|poż_IŻU                     = 77
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli</span>
|tip_sovranità               = [[Gwerra tal-Indipendenza Peruvjana|Indipendenza]] {{nobold|minn [[Spanja]]}}
|avveniment_stabbilit1       = Iddikjarata
|data_stabbilit1             = 28 ta' Lulju, 1821
|avveniment_stabbilit2       = Konsolidata
|data_stabbilit2             = 9 ta' Diċembru, 1824
|avveniment_stabbilit3       = Kostituzzjoni attwali
|data_stabbilit3             = 31 ta' Diċembru, 1993
|valuta                      = [[sol ġdid tal-Perù|Sol ġdid]]
|kodiċi_valuta               = PEN
|żona_ħin                    = [[Ħin fil-Perù|PET]]
|differenza_ħku              = -5
|żona_ħin_legali             = 
|differenza_żona_ħin_legali  = 
|cctld                       = [[.pe]]
|kodiċi_telefoniku           = +51
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $220.825 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $7,135<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       =
}}
[[File:Peru - Regions and departments (labeled).svg|thumb|250px|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Mapa topográfico del Perú.png|thumb|Mappa Topografika tal-Peru]]
[[File:Regiones geográficas del Perú.png|thumb|Mappa tat-tliet reġjuni ġeografiċi tal-Perù: Kosta, Sierra u Ġungla]]
[[File:Peru Blue Marble.png|thumb|Fotografija bis-satellita tal-Perù, fejn tista 'tidentifika r-reġjuni ġeografiċi u l-kopertura tal-veġetazzjoni tagħhom: fuq il-kosta tista' tara d-deżert tal-kosta u fit-tramuntana l-foresta niexfa ta 'Tumes-Piura; Fis-Sierra, jispikkaw il-mergħat u l-għorik tal-muntanji, u l-Ġungla turi l-aħdar perenni tal-foresta umda tropikali u subtropikali.]]
[[File:Climas del Perú.png|thumb|Mappa tal-klima tal-Perù skond it-temperatura medja annwali u l-preċipitazzjoni]]
[[File:Kosñipata valley Manu.jpg|thumb|Yungas fil-Park Nazzjonali Manu]]
[[File:Ecoregion NT0153.png|thumb|Yungas (Ekożona: Neotropikali, Bijoma: Foresti tropikali, Estensjoni: 186,700 km2, Stat ta' konservazzjoni: Fil-periklu kritiku)]]
[[File:Peru sat.png|thumb|Fotografija bis-satellita tal-Perù]]
[[File:Lima2017 A.jpg|thumb|250px|Lima]]
[[File:Vista de Cusco, Perú, 2015-07-31, DD 18.JPG|thumb|250px|Cuzco]]
[[File:Centro Historico Arequipa.jpg|thumb|250px|Arequipa]]
[[File:Peru Machu Picchu Sunrise.jpg|thumb|250px| Machu Picchu, Perù]]
[[File:Realfelipe.JPG|thumb|Quddiem il-Fortizza Real Felipe. (Frente del Fuerte del Real Felipe)]]
[[File:Interiores de la fortaleza del Real Felipe.jpg|thumb|Fortizza Real Felipe. (Fuerte del Real Felipe)]]
[[File:Batalla de Ayacucho by Martín Tovar y Tovar (1827 - 1902).jpg|thumb|Pittura taż-żejt tal-battalja ta' Ayacucho, xogħol ta' Martín Tovar y Tovar]]
[[File:Capitulación de Ayacucho1.jpg|thumb|Il-kapitulazzjoni ta' Ayacucho minn Daniel Hernández Morillo.]]
[[File:La casa de Emacipacion.jpg|thumb|Id-Dar tal-Kapitulazzjoni f'Quinua, Ayacucho/The Capitulation House in Quinua, Ayacucho. (La Casa de la Capitulación en Quinua, Ayacucho.)]]
[[File:Map of the Viceroyalty of Peru.svg|thumb|Virreinato del Perú, Reino del Perú 1542-1824 Ubicación del Virreinato del Perú: territorio inicial 1542-1718 verde claro y territorio final de jure 1776-1824 verde oscuro (Viceroyalty of Peru, Kingdom of Peru 1542-1824 Location of the Viceroyalty of Peru: initial territory 1542-1718 light green and de jure final territory 1776-1824 dark green/Viċi-realtà tal-Perù, ir-Renju tal-Peru 1542-1824 Post tal-Viċi-realtà tal-Peru: territorju inizjali 1542-1718 aħdar ċar u territorju finali de jure 1776-1824 aħdar skur)]]
[[File:MapaPeruMannessonMallet1683fr.JPG|thumb|Mappa tal-Peru. 1683. Verżjoni bil-Franċiż]]
[[File:Nusta hispana 08.jpg|thumb|El santuario de Yuraq Rumi, que fue incendiado por sacerdotes españoles en 1570 (The Yuraq Rumi sanctuary, which was burnt down by Spanish priests in 1570/Is-santwarju ta’ Yuraq Rumi, li nħaraq mill-qassisin Spanjoli fl-1570) Reino de las Cuatro Partes-Estado Neo-Inca-Tawantinsuyu 1537-1572]]
[[File:Tawantinsuyu (orthographic projection).svg|thumb|El Imperio Inca en su mayor extensión cerca de 1525 (1438–1533/1572) (The Inca Empire at its greatest extent around 1525 (1438–1533/1572)/L-Imperu Inca fl-akbar firxa tiegħu madwar l-1525 (1438–1533/1572)) Tawantinsuyu]]
[[File:Map of Wari and Tiawaku.svg|thumb|Tiwanaku en su mayor extensión territorial, 950 dC (se muestran los límites actuales) (Tiwanaku at its greatest territorial extent, AD 950 (current boundaries shown)/Tiwanaku fl-akbar firxa territorjali tagħha, AD 950 (konfini attwali murija))]]
[[File:Mapa del Perú (1913).jpg|thumb|Mapa/Map/Mappa ta' 1913]]
[[File:HP inka11.jpg|thumb|Huayna Capac Imwieled f'Tumipampa (Tupac inca XI, 1493-1527), Tpinġija ta' Felipe Guaman Poma de Ayala, it-titlu b'ortografija mhux standard jaqra: El Onceno Inca Guainacapac (El Undeciomo Inca, Guayna Capac).]]
[[File:Desierto de Chimbote Ancash.jpg|thumb|Deżert ta' Chimbote, Reġjun Ancash, Provinċja ta' Santa (Desierto de Chimbote, Región de Ancash, Provicnia de Santa)]]
[[File:Tupac-inca-yupanqui-small.png|thumb|Tpinġija ta' Guaman Poma fl-1615 ta' Topa Inca Yupanqui (Sapa Inca X, 1471-1493)]]
[[File:Kantutas Cuzco.jpg|thumb|Fjura Cantuta (Cantua buxifolia), fjura nazzjonali tal-Peru]]
[[File:Vicunacrop2.jpg|thumb|Il-vicuña (Vicugna vicugna), abitant rappreżentattiv tas-Sierra Sur]]
[[File:Jaguar animal panthera onca.jpg|thumb|Il-ġaguar (Jaguar) (Panthera onca), abitant rappreżentattiv tal-Foresti Baxx]]
Il-'''Perù''' ({{awdjo|en-us-Peru.ogg|pəˈruː}} ([[Lingwa Spanjola|Spanjol]]: ''Perú''), uffiċjalment ir-'''Repubblika tal-Perù''' ([[Lingwa Spanjola|Spanjol]]: ''República del Perú''), hu pajjiż li jinsab fil-Punent tal-[[Amerika t'Isfel]]. Imiss mal-[[Ekwador]] u l-[[Kolombja]] fit-Tramuntana, mal-[[Brażil]] fil-Lvant, mal-[[Bolivja]] fil-Lbiċ, maċ-[[Ċili|Ċilì]] fin-Nofsinhar, u mal-[[Oċean Paċifiku]] fil-Punent.

{{Taxobox
| isem = ''Coccinella septempunctata''
| stampa = BIEDRONA.JPG
| stampa_daqs = 240px
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Arthropod]]a
| klassi = [[Insect]]a
| ordni = [[Beetle|Coleoptera]]
| familja = [[Coccinellidae]]
| ġeneru = ''[[Coccinella]]''
| speċi = '''''C. septempunctata'''''
| binominali = ''Coccinella septempunctata''
| awtorità_binominali = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]])
}}
In-'''nannakola tas-seba tikek''' hija bijoloġikament magħrufa bl-isem ''Coccinella septempunctata''. L-isem ''[[Coccinella]]'' ġej mill-kelma latina ''Coccineus'' li tfisser lewn [[aħmar]] filwaqt li l-isem ''septempunctata'' jirreferi għas-seba' tikek illi jisabu fuq id-dahar tal-[[insett]] <ref>{{ċita aħbar |url=http://www.uoguelph.ca/debu/lady/lady-beetles.htm|titlu= Lady Beetles of Ontario|pubblikatur=L-Università ta' Guelph |isem=S.A. |kunjom=Marshall |data=2008-08-29 |lingwa=Ingliż}}</ref>. Dan l-insett hu kklasifikat taħt il-familja [[Coccinellidae]]. Din hija familja diversa li tinkludi il-fuq minn 5,000 speċi differenti ta' [[nannakola|nannakoli]]. In-nannakola tas-seba' tikek hija komuni fil-Kampanja Maltija speċjalment fl-Istaġun tar-Rebbiegha li huwa l-istaġun ta' kopulazzjoni tan-nannakoli.

|label2=Organizzazzjonijiet reġjonali ewlenin|data2=[[Unjoni Afrikana]], [[Lega Għarbija]], [[Magreb Għarbi Unjoni]], [[COMESA]], [[Komunità Stati Saħel-Saħara]], [[Unjoni għall-Mediterran]]|label3=Populazzjoni|data3=105,095,436 (2021*)<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |titlu=COUNTRY COMPARISON :: POPULATION |websajt=[[The World Factbook]] |pubblikatur=Central Intelligence Agency |lingwa=en |data-aċċess=6 Awwissu 2018 |arkivju-data=2011-09-27 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead }}</ref>|label4=Densità tal-popolazzjoni|data4={{#expr:101095436/6045741 round 2}}/km<sup>2</sup>|label5=Erja|data5=6,045,741km<sup>2</sup>|label6=PGD PPP|data6=$1.299 triljun (2020)|label7=PGD PPP per capita|data7=$12,628 (2020)|label8=PGD nominali|data8=$382.780 biljun (2020)|label9=PGD nominali per capita|data9=$3,720 (2020)|label10=Lingwi|data10={{plainlist|
*[[Għarbi]] ([[Għarbi Magrebi]])
*[[Lingwi Berberi]]
*[[Lingwa Franċiż|Franċiż]]
*[[Lingwa Spanjol|Spanjol]]
*[[Haketia]]
*[[Korandje]]
}}|label11=Reliġjon|data11=[[Iżlam Sunni]], [[Kristjaneżmu]] u [[Ġudaiżmu]]|label12=Żoni tal-Ħin|label15=[[ISO 3166|ISO 3166 kodiċi]]|data15=}}Il-'''Magreb''' jew il-'''Magħreb''' (/ˈmaɡrəb/; [[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: المغرب, <small>rum.</small> ''al-Magħrib''), magħruf ukoll bħala l-'''Magreb l-Għarbi''' (Għarbi: المغرب العربي, <small>rum.</small> ''al-Magħrib al-Għarabi'') u l-'''Majjistral tal-Afrika''',<ref>[http://www.english-for-students.com/Northwest-Africa.html English for Students: Northwest Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721192413/http://www.english-for-students.com/Northwest-Africa.html|date=21 July 2018}} english-for-students.com</ref> hija l-parti tal-punent tad-[[dinja Għarbija]]. Ir-reġjun jinkludi l-punent u ċ-ċentru tal-[[L-Afrika ta' Fuq|Afrika ta' Fuq]], inklużi l-[[Alġerija]], il-[[Libja]], il-[[Mawritanja]], il-[[Marokk]] u t-[[Tuneżija]]. Il-Magreb jinkludi wkoll it-territorju kkontestat tas-[[Saħara tal-Punent]] (ikkontrollat l-aktar mill-Marokk u parzjalment mir-[[Repubblika Għarbija Demokratika Sahrawi|Repubblika Għarbija Saħrawija Demokratika]]). Mill-2018, ir-reġjun kellu popolazzjoni ta' aktar minn 100 miljun ruħ.

'''Kartaġni''' (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Carthago'' jew ''Karthago'', bil-[[Lingwa Griega|Grieg]]: Καρχηδών ''Karkhēdōn'', bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قرطاج ''Qarṭāj‎'', li tfisser "Belt Ġdida") huwa l-isem ta' belt antika fuq ix-xatt tal-Lvant tal-[[lag ta' Tuneż]] li ilha teżisti għal madwar 3,000 sena u li llum il-ġurnata hija subborg ta' [[Tuneż]], fit-[[Tuneżija]].<ref>{{Ċita web|url=https://pleiades.stoa.org/places/314921|titlu=Carthago: a Pleiades place resource|kunjom=Hitchner|isem=R. B.|data=2021-04-13|sit=Pleiades: a gazetteer of past places|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-22}}</ref>

Il-'''Pont ta'''' '''Vizcaya''' (bil-[[Lingwa Baska|Bask]]: ''Bizkaiko Zubia'', bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Puente de Vizcaya'') huwa pont trasportatur li jikkollega l-irħula ta' [[Portugalete]] u [[Las Arenas]] (parti minn [[Getxo]]) fil-provinċja ta' Biskajja ta' [[Spanja]], min-naħa għall-oħra tal-bokka tax-xmara [[Nervion]].

</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $21,000<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{steady}} 0.813<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |editur=United Nations |aċċessdata=14 ta' Marzu 2013}}</ref>
|poż_IŻU                     = 39
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = Formazzjoni
|avveniment_stabbilit1       = [[Kristjanizzazzjoni tal-Polonja]]
|data_stabbilit1             = 14 ta' April 966
|avveniment_stabbilit2       = [[Renju tal-Polonja (1025-1385)|Renju tal-Polonja]]
|data_stabbilit2             = 18 ta' April 1025
|avveniment_stabbilit3       = [[Konfederazzjoni Pollakko-Litwana]]
|data_stabbilit3             = 1 ta' Lulju 1569
|avveniment_stabbilit4       = [[Diviżorji tal-Polonja|Partizzjoni tal-Polonja]]
|data_stabbilit4             = 24 ta' Ottubru 1795
|avveniment_stabbilit5       = [[Dukat ta' Varsavja]]
|data_stabbilit5             = 22 ta' Lulju 1807
|avveniment_stabbilit6       = Ir-Renju tal-Kungress 
|data_stabbilit6             = 9 ta' Ġunju 1815
|avveniment_stabbilit7       = [[Storja tal-Polonja (1918-1939)|Rikostituzzjoni tal-Polonja]]
|data_stabbilit7             = 11 ta' Novembru 1918
|avveniment_stabbilit8       = [[Invażjoni tal-Polonja]], [[It-Tieni Gwerra Dinjija]]
|data_stabbilit8             = 1 ta' Settembru 1939
|avveniment_stabbilit9       = [[Repubblika Popolari tal-Polonja|Polonja Komunista]]
|data_stabbilit9             = 8 ta' April 1945
|avveniment_stabbilit10      = [[Storja tal-Polonja (1989-preżent)|Repubblika tal-Polonja]]
|data_stabbilit10            = 13 ta' Settembru 1989
|avveniment_stabbilit11      = Sħubija fl-[[Unjoni Ewropea]] 
|data_stabbilit11            = 1 ta' Mejju 2004
|valuta                      = [[Złoty Pollakk|Złoty]]
|kodiċi_valuta               = PLN
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.pl]]
|kodiċi_telefoniku           = 48
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $513.821 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $13,540<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = 
|nota2                       = 
}}

'''Giampiero Galeazzi''' (isem sħiħ: '''Gian Piero Daniele Galeazzi'''; twieled f'[[Ruma]] fit-18 ta' Mejju 1946 – miet f'Ruma fit-12 ta' Novembru 2021)<ref>{{Ċita web|url=https://roma.corriere.it/notizie/cronaca/21_novembre_12/galeazzi-morto-7440919a-43ac-11ec-a435-e4aaec2a817d.shtml|titlu=Morto Galeazzi, voce e anima del grande sport italiano|kunjom=online|isem=Ester Palma, Giuseppe Toti e Redazione|data=2021-12-11|sit=Corriere della Sera|data-aċċess=2021-11-13}}</ref> kien [[ġurnalist]] u kummentatur sportiv, preżentatur televiżiv u qaddief sportiv [[Taljan]].

Ir-'''Rewwixta tal-Qassisin''', magħrufa wkoll bħala r-'''Ribelljoni tal-Maltin tal-1775''' jew ir-'''Ribelljoni ta' Settembru 1775'''<ref>{{Ċita pubblikazzjoni |url=http://www.hmml.org/uploads/2/1/6/0/21603598/melitensia_spring_2012.pdf |titlu=The Magna Curia Castellania |rivista=Melitensia |paġna=5 |data-aċċess=2021-02-24 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160402121849/http://www.hmml.org/uploads/2/1/6/0/21603598/melitensia_spring_2012.pdf |arkivju-data=2016-04-02 |lingwa=en}}</ref>, kienet rewwixta mmexxija mill-kleru ta' [[Malta]] kontra l-[[Ordni ta' San Ġwann]], li kellha s-sovranità fuq il-Gżejjer Maltin. Ir-rewwixta seħħet fit-8 ta' Settembru 1775, iżda l-Ordni sfaxxata fix-xejn fi ftit sigħat. Ir-ribelli nqabdu u wħud ġew ġustizzjati, eżiljati jew mitfugħa l-ħabs.

Il-'''Henryk Jan Dominiak Mużew tal-Arti Professjonali Minjatura f'Tychy''' ([[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach) huwa [[mużew]] tal-arti kontemporanja li jinsab fi triq Żwakowska 8/66 f'Tychy<ref name=osoby-fizyczne>[https://web.archive.org/web/20211006104002/https://bip.mkdnis.gov.pl/media/download_gallery/20140319Muzea_utworzone_przez_osoby_fizyczne.pdf1397627824 Muzea utworzone przez osoby fizyczne s. 4, poz. 41. (2023-09-22)]</ref><ref name=bip-gov>[https://www.gov.pl/web/bip/muzeum-miniaturowej-sztuki-profesjonalnej-henryk-jan-dominiak-w-tychach Biuletyn Informacji Publicznej – Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach. (2023-09-22)]</ref><ref name=prezi-com>[https://prezi.com/zxtvbjok3kgr/muzeum-miniaturowej-sztuki-profesjonalnej-henryk-jan-dominia/ Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach. (2023-09-22)]</ref><ref name="British-Publishing-House-2017">''Dominiak Henryk Jan, Biografia Indeks według kodu Grup Zawodowych: Sztuka, kultura i muzea, [w:] ''Britishpedia, Encyklopedia Osobistości Rzeczypospolitej Polskiej'', BPH – British Publishing House Ltd, t. III., 2017, s. 245. ISBN 978-1-912100-36-1.''</ref><ref name="British-Publishing-House-2021">''Dominiak Henryk Jan, Biografia Indeks według kodu Grup Zawodowych: Sztuka, kultura i muzea, [w:] ''Britishpedia, Encyklopedia Osobistości Rzeczypospolitej Polskiej'', BPH – British Publishing House Ltd, t. VII., 2021, s. 251. ISBN 978-1-912100-46-0.''</ref><ref name="autonazwa2">[http://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/2015/12/17/bip1/ BIP Muzeum] [dostęp 2023-9-13].</ref><ref>HÜBNERS WHO IS WHO, wydanie drukowane 2013, Henryk Jan Dominiak.</ref><ref name=ulica-zwakowska>[https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/ul/ Żwakowska Ul. (2023-09-22)]</ref><ref name=ulica-zwakowska-ah>[https://dominiakah.com/wp/tychy-od-dawna-do-wspolczesnosci/ulica-zwakowska-w-tychach/ Ulica Żwakowska. (2023-09-22)]</ref> ([[belt]] tar-reġjun storiku tas-[[Silesja]] ta' Fuq) tar-reġjun amministrativ u lokali, imsejjaħ ''[[Vojvodja]] Silesjana'' minn [[1999]], fil-[[Polonja]].

{{Taxobox
| isem = Badjcinus
| firxa_fossili = Oligoċen kmieni 
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Marsupialia]]
| ordni = [[Dasyuromorphia]]
| familja = †[[Thylacinidae]]
| ġeneru = '''''Badjcinus'''''
| speċi = '''''B. turnbulli'''''
| binominali = ''Badjcinus turnbulli''
| awtorità_binominali = ([[Jeanette Muirhead|Muirhead]] & [[Stephen Wroe|Wroe]], 1998)
}}
'''''Badjcinus''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti, il-marsupjali karnivori (id-dasjuromorfji), eżattament il-[[Lupu marsupjal|Lupi marsupjali]] tal-kontinent tal-[[Awstralja]]. 

{{stub|Storja}}

'''Thimlich Ohinga''' huwa kumpless ta' fdalijiet tal-ġebel fil-Kontea ta' Migori, f'Nyanza Kenya, il-[[Kenja]], fil-Lvant tal-[[Afrika]]. Huwa l-ikbar wieħed minn 138 sit b'521 struttura tal-ġebel li nbnew madwar ir-reġjun tal-Lag ta' Victoria fil-Kenja. Dawn is-siti huma miġbura fi gruppi.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1450/|titlu=Thimlich Ohinga Archaeological Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref><ref>F. za Odede. Secrets in stone. Who built the stone settlements of Nyanza Province. Kenya Past and Present, Volume 36, Issue 1, Jan 2006, p. 67-72.</ref> L-istruttura ewlenija ta' Thimlich Ohinga għandha ħitan bi ħxuna ta' 1-3 metri (3.3-9.8 piedi), u b'għoli ta' 1-4.2 metri (3.3-13.8-il pied). L-istrutturi nbnew b'ħaġriet grezzi, blat u ġebel mingħajr l-użu ta' tkaħħil. Il-ħaġar kien jiġi ppakkjat b'mod dens u mdaħħlin f'xulxin. Huwa maħsub li s-sit imur lura għas-seklu 15 jew qabel.<ref>{{Ċita web|url=http://www.museums.or.ke/content/blogcategory/6/38|titlu=National Museums of Kenya - Thimlich Ohinga|data=2014-04-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-01-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140409144139/http://www.museums.or.ke/content/blogcategory/6/38|arkivju-data=2014-04-09|url-status=bot: unknown}}</ref>

Il-'''Kastell ta' Kronborg''' huwa kastell u fortizza fir-raħal ta' [[Helsingør]], id-[[Danimarka]]. Immortalizzat bħala '''Elsinore''' f'''Hamlet'' ta' [[William Shakespeare]], il-Kastell ta' Kronborg huwa wieħed mill-iktar kastelli [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] importanti fit-Tramuntana tal-[[Ewropa]] u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-sena 2000.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/696/|titlu=Kronborg Castle|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-26}}</ref>

Il-'''Katidral ta'''' '''Canterbury''' f'Canterbury, Kent, huwa l-waħda mill-eqdem u l-iżjed strutturi [[Kristjaneżmu|Kristjani]] famużi fl-[[Renju Unit|Ingilterra]]. Jifforma parti minn [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]]. Huwa l-[[Katidral|katridral]] tal-Arċisqof ta' Canterbury, attwalment Justin Welby, il-mexxej tal-[[Knisja tal-Ingilterra]] u l-mexxej simboliku tal-Komunità Anglikana dinjija. It-titlu formali tiegħu huwa l-'''Katidral u l-Knisja Metropolitika ta' [[Ġesù|Kristu]] f'Canterbury'''.

Il-'''Wied ta'''' '''Loire''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Val de Loire'', pronunzjata: [val də lwaʁ]; bil-Breton: ''Traoñ al Liger''), b'tul ta' 280 kilometru (170 mil), huwa wied li jinsab fil-parti tan-nofs tax-xmara [[Loire]] fiċ-ċentru ta' [[Franza]], fiż-żewġ reġjuni amministrattivi ta' Pays de la Loire u ta' Centre-Val de Loire. Il-Wied ta' Loire għandu erja ta' madwar 800 kilometru kwadru (310 mili kwadri).<ref>Tockner, Klement; Uehlinger, Urs; Robinson, Christopher T. (2009). ''Rivers of Europe''. Academic Press. p. 183. ISBN <bdi>978-0-12-369449-2</bdi>.</ref> Ġieli ssir referenza għalih bħala n-''Nieqa tal-Franċiżi'' u l-''Ġnien ta' Franza'' minħabba l-abbundanza ta' għelieqi bid-dwieli, għelieqi bis-siġar tal-[[frott]] (bħaċ-ċirasa), u għelieqi tal-qaqoċċ u tas-spraġ, tul ix-xtut tax-xmara.<ref>Williams, Nicola; Boone, Virginie (1 May 2002). ''The Loire''. Lonely Planet. pp. 7–10. ISBN <bdi>978-1-86450-358-6</bdi>.</ref> Il-wied huwa magħruf għall-irħula storiċi, għall-arkitettura u għall-inbejjed. Il-Wied ta' Loire ilu abitat mill-Paleolitku Nofsani. Fis-sena 2000, il-parti ċentrali tal-Wied ta' Loire ġiet miżjuda fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/933/|titlu=The Loire Valley between Sully-sur-Loire and Chalonnes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-31}}</ref>

Id-'''Dolmen ta' Viera''', magħruf ukoll bħala d-'''Dolmen de los Hermanos Viera''' huwa dolmen — tip ta' qabar megalitiku b'kompartiment wieħed — li jinsab fl-inħawi ta' Antequera, fil-provinċja ta' [[Málaga]], l-[[Andalusija]], [[Spanja]]. Jinsab 70 metru biss mid-[[Dolmen ta' Menga]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.nuevaacropolismalaga.org/archives/malaga/dolmenes_de_antequera.php|titlu=Dolmenes de Antequera|sit=www.nuevaacropolismalaga.org|data-aċċess=2021-09-25}}</ref> u madwar erba' kilometri mit-[[Tholos ta' El Romeral]]. Ġie skopert bejn l-1903 u l-1905 mill-aħwa [[Antonio Viera|Antonio]] u [[José Viera]] minn Antequera, li skoprew ukoll it-Tholos ta' El Romeral.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/servlet/descarga?up=34719|titlu=Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera|data=2011-06-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-09-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110615072920/http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/servlet/descarga?up=34719|arkivju-data=2011-06-15|url-status=bot: unknown}}</ref>

Il-'''Kastelli ta' Bellinzona''' huma grupp ta' fortifikazzjonijiet li jinsabu madwar ir-raħal ta' [[Bellinzona]], il-[[Belt kapitali|kapitali]] tal-kanton [[Żvizzera|Żvizzeru]] ta' Ticino. Il-grupp ta' fortifikazzjonijiet jinsabu fil-widien u fl-għoljiet ta' qabel l-[[Alpi]], u huma magħmula minn swar iffortifikati u tliet kastelli: ''Castelgrande'', ''Montebello'' u ''Sasso Corbaro''. Castelgrande jinsab fuq irdum tal-blat b'veduta panoramika tal-wied kollu, u b'sensiela ta' swar li jħarsu l-belt antika u jikkollegawh ma' Montebello. Sasso Corbaro, l-ogħla wieħed mit-tliet kastelli, jinsab fuq promontorju tal-blat iżolat lejn ix-Xlokk meta mqabbel maż-żewġ kastelli l-oħra. Il-Kastelli ta' Bellinzona bis-swar difensivi tagħhom tniżżlu fil-lista ta' [[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-sena 2000.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/884/|titlu=Three Castles, Defensive Wall and Ramparts of the Market-Town of Bellinzona|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-13}}</ref>

Il-'''Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda''' huma sit sagru tal-popli Mijikenda fl-eks Provinċja tal-Kosta tal-[[Kenja]]. ''Kaya'' (bil-plural: ''makaya'' jew ''kayas'') jitqies li huwa sors intrinsiku ta' setgħa ritwali u l-oriġini ta' identità kulturali fi ħdan il-foresti sagri;<ref>Parkin, David (2006). ''The Sacred Void: Spatial Images of Work and Ritual Among the Giriama of Kenya''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-02498-3</bdi>. p. 37.</ref><ref>Wynne-Jones, Stephanie; Laviolette, Adria, eds. (2017). ''The Swahili World''. doi:10.4324/9781315691459. ISBN <bdi>978-1-315-69145-9</bdi>.</ref> huwa wkoll post tat-talb għall-membri tal-grupp etniku tal-Mijikenda.<ref>{{Ċita web|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/sacred-groves-threatened-development-kaya-forests-kenya|titlu=Sacred Groves Threatened by Development: The Kaya Forests of Kenya {{!}} Cultural Survival|data=2010-03-25|sit=www.culturalsurvival.org|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref> L-insedjament, iċ-ċentru ritwali, u ħitan iffortifikati assoċjati mal-foresti huma wkoll parti mill-''kaya''. Attwalment, il-''kaya'' jitqies ukoll bħala unità organizzattiva tradizzjonali tal-popli Mijikenda. Ħdax mill-madwar 60 ''kaya'' separat ġew raggruppati flimkien u tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala sit wieħed.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1231/|titlu=Sacred Mijikenda Kaya Forests|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref>

Id-'''Delta ta'<nowiki/>''' '''Okavango'''<ref>Ross, Karen (1987). ''Okavango, jewel of the Kalahari''. [[Londra]]: BBC Books. ISBN <bdi>0-563-20545-8</bdi>.</ref> (jew il-'''Bur tal-Ħaxix ta'''' '''Okavango'''; li qabel kien spellut "Okovango" jew "Okovanggo") fil-[[Botswana]] hija delta interna enormi li ffurmat fejn ix-xmara [[Okavango]] tilħaq fondoq tettoniku f'altitudni ta' 930-1,000 [[metru]] fil-parti ċentrali tal-baċir endorrejku tal-[[Baċir ta' Kalahari|Kalahari]].<ref>{{Ċita web|url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BW879RISformer.pdf|titlu=Ramsar Information Sheet|data-aċċess=2023-12-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210831015705/https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/BW879RISformer.pdf|arkivju-data=2021-08-31|url-status=bot: unknown}}</ref> Hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala waħda mill-ftit sistemi ta' delta interna bi fluss tal-ilma li ma jispiċċax fil-baħar jew f'oċean, u b'sistema ta' artijiet mistagħdra li hija prattikament intatta.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/1162/|titlu=Twenty six new properties added to World Heritage List at Doha meeting|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-01}}</ref> L-ilma kollu li jasal fid-delta fl-aħħar mill-aħħar jevapora u jiskula. Kull sena, madwar 11-il kilometru kubu (2.6 mili kubi) ta' ilma jinferxu fuq erja ta' 6,000-15,000 km<sup>2</sup> (2,300-5,800 mil kwadru). Xi ilmijiet tal-għargħar jalimentaw il-[[Lag ta' Ngami]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.greatestplaces.org/notes/okavango.htm|titlu=Greatest Places: Notes: Okavango|data=2008-01-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-12-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080116102605/http://www.greatestplaces.org/notes/okavango.htm|arkivju-data=2008-01-16|url-status=bot: unknown}}</ref> Iż-żona tad-delta xi darba kienet parti mil-[[Lag ta' Makgadikgadi]], lag tal-qedem li fil-biċċa l-kbira kien nixef sal-Oloċen bikri.<ref>McCarthy, T. S. (1993). "The great inland deltas of Africa". ''Journal of African Earth Sciences''. '''17''' (3): 275–291.</ref>

{{stub|ġeografija}}
 19,398,448<ref name=>{{ċita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html|titlu=Syria — The World Factbook|pubblikatur=CIA|data-aċċess=2020-05-02|lingwa=Ingliż|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171229122345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html|arkivju-data=2017-12-29|url-status=dead}}</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 65 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 21,018,834
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2010
|densità_popolazzjoni_km2    = 118.3
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 306.4
|poż_densità_popolazzjoni    = 70 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2015
|PGD_PSX                     = $50.28 biljun<ref name="CIA">{{ċita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html|titlu=Syria|pubblikatur=Fond Monetarju Internazzjonali|lingwa=Ingliż|data-aċċess=2020-05-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171229122345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html|arkivju-data=2017-12-29|url-status=dead}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $2,900<ref name="CIA"/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2018
|IŻU                         = {{increase}} 0.549<ref name="HDI">{{ċita web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|titlu=Human Development Report 2019|lingwa=Ingliż|data=2019-12-10|pubblikatur=United Nations Development Programme|format=pdf}}</ref>
|poż_IŻU                     = 154
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#e0584e;white-space:nowrap;">bax</span>
|tip_sovranità               = Stabbiliment
|avveniment_stabbilit1       = Ir-Renju Għarbi tas-Sirja
|data_stabbilit1             = 8 ta' Marzu 1920
|avveniment_stabbilit2       = Stat tas-Sirja taħt mandat Franċiż
|data_stabbilit2             = 1 ta' Diċembru 1924
|avveniment_stabbilit3       = Ir-Repubblika Sirjana
|data_stabbilit3             = 14 ta' Mejju 1930
|avveniment_stabbilit4       = Indipendenza ''De jure''
|data_stabbilit4             = 24 ta' Ottubru 1945
|avveniment_stabbilit5       = Indipendenza ''De facto''
|data_stabbilit5             = 17 ta' April 1946
|avveniment_stabbilit6       = Ħalla r-Repubblika Għarbija Magħquda
|data_stabbilit6             = 28 ta' Settembru 1961
|avveniment_stabbilit7       = Partit Ba'ath jieħu l-poter
|data_stabbilit7             = 8 ta' Marzu 1963
|avveniment_stabbilit8       = Kostituzzjoni kurrenti
|data_stabbilit8             = 27 ta' Frar 2012
|valuta                      = [[Lira Sirjana]]
|kodiċi_valuta               = SYP
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa tal-Lvant|ĦEL]]/[[Ħin tas-Sajf Ewropew tal-Lvant|ĦSEL]]
|differenza_ħku              = +2/+3
|żona_ħin_legali             = 
|differenza_żona_ħin_legali  =
|cctld                       = .sy سوريا.
|kodiċi_telefoniku           = +963
|sena_PGD_nominali           = 2014
|PGD_nominali                = $24.6 biljun<ref name=CIA/>
|poż_PGD_nominali            = 167
|PGD_nominali_per_capita     = $831<ref name=CIA/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       
}}
[[File:Syria districts.png|daqsminuri|Organizzazzjoni territorjali (''de iure'')]]
Is-'''Sirja''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: سوريا‎ ''Sūriyā''), uffiċjalment '''Repubblika Għarbija Sirjana''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: الجمهورية العربية السورية ''al-jumhūriyya al-ʿarabiyya as-sūriyya'') huwa pajjiż fl-Asja tal-Punent bil-belt kapitali tagħha tkun Damascus. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti 19-il miljun ċittadin. Huwa l-akbar tmenin seba-il pajjiż fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 185,180 kilometru kwadru (71,500 mi kw).

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum ta' denbu qasir tat-tlett strixxi ta' Nofsinhar''', magħruf xjentifikament bħala ''Monodelphis theresa'', huwa mammiferu marsupjal tal-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ta' denbu qasir|opossumi ta' denbhom qosra]] l-inqas fost l-[[opossum|opossumi]] li huma adattati għal ħajja fis-siġar. Għandu distribuzzjoni fil-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]] u jinsab mifrux mal-foresti u l-artijiet tal-ħaxix fil-Lvant tal-[[Brażil]] u fuq l-Andi fil-[[Perù]].

'''Ludwik Lejzer Zamenhof''' (twieled fil-15 ta' Diċembru 1859 – miet fl-14 ta' April 1917) kien oftalmologu li għex il-biċċa l-kbira ta' ħajtu f'[[Varsavja]], il-[[Polonja]]. Huwa magħruf l-iktar bħala l-ħallieq tal-[[Esperanto]], l-iżjed lingwa awżiljarja internazzjonali kostruwita li tintuża b'mod mifrux.<ref>{{Ċita web|url=http://failuremag.com/feature/article/discouraging_words|titlu=The history of invented languages - Failure magazine|data=2017-01-23|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170123202016/http://failuremag.com/feature/article/discouraging_words|arkivju-data=2017-01-23|url-status=bot: unknown}}</ref>

L-'''Iskoll il-Kbir tal-Qroll''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: '''Great Barrier Reef''') huwa l-ikbar sistema ta’ skoll tal-qroll fid-[[Id-Dinja|dinja]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/wh/gbrmp.html|titlu=Protected Areas Programme -|sit=wayback.archive-it.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080511100752/http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/wh/gbrmp.html|arkivju-data=2008-05-11|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/great-barrier-reef/values.html|titlu=World Heritage places - The Great Barrier Reef, Queensland - World Heritage Values|data=2013-05-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130509112200/http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/great-barrier-reef/values.html|arkivju-data=2013-05-09|url-status=bot: unknown}}</ref> u huwa magħmul minn iktar minn 2,900 skoll tal-qroll individwali<ref>Hopley, Smithers & Parnell 2007, p. 1</ref> u 900 [[gżira]] estiżi fuq iżjed minn 2,300 kilometru b’erja ta’ madwar 344,400 kilometru kwadru.<ref>{{Ċita web|url=http://www.fodors.com/world/australia-and-the-pacific/australia/queensland/great-barrier-reef/|titlu=Great Barrier Reef Travel Guide {{!}} Fodor's Travel Guides|data=2013-05-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130514032401/http://www.fodors.com/world/australia-and-the-pacific/australia/queensland/great-barrier-reef/|arkivju-data=2013-05-14|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.deh.gov.au/coasts/publications/gbr-marine-park-act.html|titlu=Review of the Great Barrier Reef Marine Park Act 1975|data=2006-10-18|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20061018005108/http://www.deh.gov.au/coasts/publications/gbr-marine-park-act.html|arkivju-data=2006-10-18|url-status=dead}}</ref> L-iskoll tal-qroll jinsab fil-[[Baħar tal-Qroll]], lil hinn mill-kosta ta’ [[Queensland]], l-[[Awstralja]]. L-Iskoll il-Kbir tal-Qroll jidher mill-ispazju u huwa l-ikbar struttura unika fid-dinja magħmula minn organiżmi ħajjin.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ga.gov.au/media/releases/2002/1013133456_20385.jsp|titlu=Geoscience Australia: Media Releases: Great Barrier Reef: no buried treasure - 08 February 2002|data=2007-10-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071001045912/http://www.ga.gov.au/media/releases/2002/1013133456_20385.jsp|arkivju-data=2007-10-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Dan l-iskoll tal-qroll huwa magħmul minn biljuni ta’ organiżmi ċkejkin, magħrufa bħala polipi tal-qroll.<ref>{{Ċita web|url=http://archive.ph/quFj|titlu=Australia's Great Barrier REEF {{!}} Science World {{!}} Find Articles|data=2012-07-08|sit=archive.ph|data-aċċess=2021-06-25}}</ref> L-iskoll jipprovdi sostenn lil diversità wiesgħa ta’ ħlejqiet u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1981.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/154/|titlu=Great Barrier Reef|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-06-25}}</ref> Is-CNN tawh it-tikketta ta’ wieħed mis-seba’ għeġubijiet naturali tad-dinja fl-1997.<ref>{{Ċita web|url=http://www.cnn.com/TRAVEL/DESTINATIONS/9711/natural.wonders/|titlu=Destination: The Natural Wonders of the World|data=2006-07-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060721011803/http://www.cnn.com/TRAVEL/DESTINATIONS/9711/natural.wonders/|arkivju-data=2006-07-21|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-Queensland National Trust iddikjaratu ikona statali ta’ Queensland fl-2006.<ref>{{Ċita web|url=http://www.nationaltrustqld.org/qldicons.htm|titlu=National Trust Queensland|data=2006-12-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-06-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20061210082849/http://www.nationaltrustqld.org/qldicons.htm|arkivju-data=2006-12-10|url-status=dead}}</ref>

{{stub|Bijoloġija}}

'''Mackenyu Maeda''' (imwieled fis-16 ta' Novembru, 1996) huwa attur Ġappuniż. Huwa iben [[Sonny Chiba]] u [[Tamami Chiba]].<ref>{{Ċita web|url=https://celtalks.com/celebs/mackenyu?ID=41755|titlu=Mackenyu: Movies, Age, Photos, Family, Wife, Height, Birthday, Biography, Facts, Filmography, Upcoming Movies, TV, OTT, Social Media, Facebook, Instagram, Twitter, WhatsApp, Google YouTube & More » Celtalks|kunjom=Team|isem=Celtalks|data=2022-01-04|sit=Celtalks|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231030065212/https://celtalks.com/celebs/mackenyu?ID=41755|arkivju-data=2023-10-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.tvinsider.com/people/mackenyu/|titlu=Mackenyu - Actor|data=2023-08-30|sit=TV Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-10-31}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://myanimelist.net/people/56267/Mackenyu_Arata|titlu=Mackenyu Arata|sit=MyAnimeList.net|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-31}}</ref>

Ir-'''Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz''' (bil-Ġermaniż: ''Dessau-Wörlitzer Gartenreich'') huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-[[Ġermanja]], li jinsab bejn il-belt ta' [[Dessau]] u r-raħal ta' [[Wörlitz]] fiċ-ċentru tal-Ġermanja. Ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/534/|titlu=Garden Kingdom of Dessau-Wörlitz|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-19}}</ref> Huwa l-ewwel u l-ikbar park [[Renju Unit|Ingliż]] fil-Ġermanja u l-[[Ewropa]] kontinentali. Inħoloq fl-aħħar tas-seklu 18 taħt ir-reġġenza tad-Duka [[Leopold III]] ta' Anhalt-Dessau (1740-1817), wara vjaġġ twil lejn l-[[Italja]], in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]], l-Ingilterra fir-[[Renju Unit]], Franza u l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] li kien għamel ma' sieħbu l-[[arkitett]] [[Friedrich Wilhelm von Erdmannsdorff]]. Influwenzati bil-kbir mill-ideali tal-[[Illuminiżmu]], huma kellhom l-għan li jitbiegħdu mill-kunċett tal-ġonna formali tal-era Barokka, favur pajsaġġ naturalistiku, bħalma kienu raw fil-Ġonna ta' Stourhead u f'Ermenonville. Illum il-ġurnata l-pajsaġġ kulturali ta' Dessau-Wörlitz jinkludi erja ta' 142 km<sup>2</sup> fi ħdan ir-Riżerva tal-Bijosfera tan-Nofs tal-Elbe fl-istat Ġermaniż ta' Sachsen-Anhalt.

<br /> 多民族玻利维亚国 {{cn}}
|isem_komuni                 = Bolivja
|stampa_bandiera             = Flag of Bolivia.svg
|stampa_emblema              = Coat of arms of Bolivia.svg
|stampa_mappa                = Bolivia (orthographic projection).svg
|deskrizzjoni_mappa          = 
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tal-Bolivja
|ħolqa_emblema               = Emblema tal-Bolivja
|ħolqa_demografija           = Demografija tal-Bolivja
|mottu_nazzjonali            = {{es}} "''"La unión es la fuerza"''"<br />{{en}} "''"Unity is Strength!"'' <br />(traduzzjoni: ""L-Unità hija l-Qawwa!"")
|innu_nazzjonali             = [[Nazzjonali Innu tal-Bolivja|''Himno Nacional de Bolivia'']]
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Spanjola|Spanjol]]<br>[[Lingwa Keċwa|''Keċwa'']]<br>[[Lingwa Ajmara|''Ajmara'']]<br>[[Lingwa Gwarani|''Gwarani'']]<br>[[Lingwa Ċiniża|''Ċiniż'']]
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Sucre]]
|latd=17 |latm=48 |latNS=S |lonġd=10 |lonġm=63 |lonġEW=W
|l-ikbar_belt                = [[Santa Cruz de la Sierra]]
|tip_gvern                   = [[Repubblika]] [[Kostituzzjoni tal-Bolivja|kostituzzjonali]] [[Sistema presidenzjali|presidenzjali]] [[Stat Unitarju|unitarja]] 
|titlu_kap1                  = [[President tal-Bolivja|President]]
|titlu_kap2                  = [[Viċi President tal-Bolivja|Viċi President]]
|isem_kap1                   = [[Luis Arce]]
|isem_kap2                   =  [[David Choquehuanca]]
|poż_erja                    = 28 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 1,098,581
|erja_mi_kw                  = 424,163
|perċentwal_ilma             = 1.29
|sena_stima_popolazzjoni     = 2010
|stima_popolazzjoni          = {{profitt}} 10,907,778
|ċensiment_popolazzjoni      = 8,280,184
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2001
|poż_stima_popolazzjoni      = 84
|poż_ċensiment_popolazzjoni  =  <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|densità_popolazzjoni_km2    = 8.9
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 23
|poż_densità_popolazzjoni    = 220 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2011
|PGD_PSX                     = $50.904 biljun
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $4,789
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2011
|IŻU                         = {{profitt}} 0.663
|poż_IŻU                     = 108
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#fc0;">medju</span>
|tip_sovranità               = [[Gwerra Bolivjana tal-Indipendenza|Indipendenza]] {{nobold|(minn [[Spanja]])}}
|avveniment_stabbilit1       = Iddikjarata
|data_stabbilit1             = 6 t'Awissu, 1825
|avveniment_stabbilit2       = Rikonoxxuti
|data_stabbilit2             = 21 ta Lulju, 1847
|avveniment_stabbilit3       = Kostituzzjoni Kurrenta
|data_stabbilit3             = 7 ta Frar, 2009
|valuta                      = [[boliviano tal-Bolivja|Boliviano]]
|kodiċi_valuta               = BOB
|żona_ħin                    = [[UTC−4:00|BOT]]
|differenza_ħku              = -4
|cctld                       = [[.bo]]
|kodiċi_telefoniku           = +591
|sena_PGD_nominali           = 2011
|PGD_nominali                = $24.604 biljun
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $2,314
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|noti                        = 
}}
[[File:Bolivia municipalities.png|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Bolivia Departmentos con nombres.png|thumb|Dipartimenti tal-Bolivja]]
[[File:Bolivia satelite.png|thumb|Mappa Topografika tal-Bolivja]]
[[File:Bolivia regions map (es).png|thumb|Mappa tar-reġjuni tal-Bolivja delimitati f'termini turistiċi: Andina/Atiplano: La Paz, Oruro, Potosí; Sub-Andean: Cochabamba, Chuquisaca, Tarija; Pjanuri Tropikali/Pjanuri: Santa Cruz, Beni, Pando.]]
[[File:Vista general de Sucre.jpg|thumb|Sucre/Chuqichaka/Sukri]]
[[File:Edificios de la ciudad de La Paz desde Plaza Murillo 2018 (cropped).jpg|thumb|La Paz (Paċi)]]
[[File:Santa Cruz Photomontage.jpg|thumb|Santa Cruz de la Sierra (Salib Imqaddes tas-Sierra)]]
[[File:P7230322 Charagua.JPG|thumb|Knisja ta' Charagua (Iglesia de Charagua) fil-Provinċja ta' Cordillera (Provincia de Cordillera) fid-Dipartiment ta' Santa Cruz (Departamento de Santa Cruz).]]
[[File:Ciudad de Cochabamba.jpg|thumb|Cochabamba]]

'''''Anomotherium''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti (il-baqar tal-baħar), fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Sirenia]], fil-familja [[Trichechidae]], fis-sottofamilja [[Miosireninae]], ma' ġeneru ieħor estint (''[[Miosiren]]'') u bi speċi waħda biss estinta.

{{Automatic taxobox}}
Il-'''pika ta' Thomas''' (''Ochotona thomasi'') hija [[speċi]] ta' [[mammiferu]] [[plaċentat]] tal-familja [[Ochotonidae]] fl-ordni [[Lagomorpha]]. Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-[[pika tal-isteppa (grupp)|piki tal-isteppa]] li hu magħmul minn 9 speċi u miġburin fis-sottoġeneru ''[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]''. 

Il-'''Klassifika dinjija tal-FIFA''', magħrufha uffiċjalment bħala '''The FIFA/Coca-Cola World Ranking''' għal raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni, hija sistema ta' klassifikazzjoni tat-[[Lista tat-timijiet nazzjonali tal-futbol tal-irġiel|timijiet nazzjonali tal-irġiel]] tal-[[futbol]]. It-timijiet li huma membri tal-[[FIFA]], il-federazzjoni li tħares il-logħba tal-futbol madwar id-dinja, huma pożizzjonati skont ir-riżultati tal-logħob tagħhom, bit-timijiet bl-aktar suċċess ikunu fl-aktar postijiet għoljin. Introdotta f'Diċembru tal-1992, tmien timijiet waslu sal-quċċata (l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|Arġentina]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Belġju|Belġju]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Brażil|Brażil]], [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja|Ġermanja]], l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja|Italja]], in-[[Tim nazzjonali tal-futbol tan-Netherlands|Netherlands]] u [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Spanja|Spanja]]), fejn il-Brażil qatta' l-aktar żmien fl-ogħla pożizzjoni. 

{{wikifikazzjoni}}

In-Nutar '''Marie Louise Coleiro Preca''' ([[Ħal Qormi|Ħal-Qormi]], Malta, 7 ta' Diċembru 1958) kienet id-disa' [[President ta' Malta|President tar-Repubblika]], u t-tieni mara f'din l-ogħla kariga tal-pajjiż, u saret l-iżgħar President fl-età, 55 sena. Hija ħadet il-ħatra nhar l-4 ta' April 2014 wara li tlett ijiem qabel għadda vot unanimu mill-Parlament. Sa dakinhar hija kienet Ministru tal-Familja u Solidarjetà Soċjali u Deputat [[Partit Laburista (Malta)|Laburista]] fil-Parlament Malti. Il-kariga tagħha ta' President intemmet fl-4 ta' April 2019.

{{infobox city}}
'''Třebíč''' (ippronunzjat biċ-Ċek: [ˈtr̝̊ɛbiːtʃ]; bil-Ġermaniż: ''Trebitsch''; bil-Yiddish: טרייביטש Treybitsh‎) huwa raħal fil-parti Moravjana tar-Reġjun ta’ [[Vysočina]] tar-[[Ċekja|Repubblika Ċeka]]. Třebíč huwa ċentru reġjonali b’popolazzjoni ta’ kważi 36,000 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.czso.cz/csu/czso/population-of-municipalities-1-january-2019|titlu=Population of Municipalities - 1 January 2020|sit=Population of Municipalities - 1 January 2020|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-04-02}}</ref> Barra minn hekk, hija l-kapitali amministrattiva tad-Distrett ta’ Třebíč. Fil-perjodu tat-tkabbir tiegħu, ir-raħal ta’ Třebíč kien it-tielet l-iktar raħal importanti fil-[[Moravja]]. It-tkabbir fil-popolazzjoni beda wara [[It-Tieni Gwerra Dinjija|t-Tieni Gwerra Dinjija]]. Il-bidu tal-istorja tar-raħal huwa marbut mat-twaqqif ta’ monasteru [[Ordni Benedettina|Benedettin]], fejn illum hemm kastell. Il-kwartier [[Reliġjon Lhudija|Lhudi]] u l-Bażilika ta’ San Prokopju huma mniżżlin fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1078/|titlu=Jewish Quarter and St Procopius' Basilica in Třebíč|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-02}}</ref>

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Piki
| image = Ochotona princeps.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = [[Pika Amerikana]] ''[[Ochotona princeps]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = [[Ochotonidae]]
| familia_authority = Thomas, 1897
| genus = [[Ochotona]]
| genus_authority = Link, 1795
| subdivision_ranks = [[Sottoġeneru|Sottoġeneri]]
| subdivision =
* ''[[Conothoa]]''
* ''[[Ochotona (sottoġeneru)|Ochotona]]''
* ''[[Pika (sottoġeneru)|Pika]]''
}}

[[File:National Library in Valletta.jpg|thumb|upright=2|Il-Librerija Nazzjonali ta' Malta]]

'''Dizzjunarju''' huwa ġabra ta' kliem b'[[lingwa]] speċifika waħda jew iktar, li spiss tkun organizzata f'ordni alfabetika jew bir-radikali u d-daqqa tal-pinna għal-lingwi ideografiċi, u li tista' tinkludi informazzjoni dwar id-definizzjonijiet, l-użu, l-[[Etimoloġija|etimoloġiji]], il-pronunzji, it-traduzzjoni, eċċ. jew [[ktieb]] ta' kelmiet b'lingwa waħda u bl-ekwivalenti tagħhom, li xi kultant jissejjaħ [[lessiku]].<ref>Webster's New World College Dictionary, Fourth Edition, 2002.</ref> Dizzjunarju huwa referenza lessikoloġika li turi l-interrelazzjonijiet fost id-''data''.<ref>Nielsen, Sandro (2008). "The Effect of Lexicographical Information Costs on Dictionary Naming and Use". ''Lexikos''. '''18''': 170–189. ISSN 1684-4904.</ref>

''[[Dugong]]'' huwa [[ġeneru]], ta' [[mammiferi]] ''(id-[[dugongu]])'', fil-[[klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-[[ordni]] [[Sirenia]], fil-[[familja]] [[Dugongidae]], fis-[[sottofamilja]] [[Dugonginae]], bi [[speċi]] 1 biss.

[[File:Nokota_Horses_cropped.jpg|thumb|upright=1.5]]
Iż-'''żwiemel''' ilhom fid-dinja ħafna qabel l-umani. Meta il-[[Bniedem Prestoriku]] beda jgħix fl-għerien, iż-żwiemel kienu ilhom diġa fid-dinja madwar miljun sena.

{{Mudell:Infobox qaddis
|isem=San Ġlormu
|stampa='Saint Jerome in his study', painting by Filippino Lippi, c. 1493, El Paso Museum of Art.jpg
|desk_stampa=''San Ġlormu fl-istudju'', ta' [[Filippino Lippi]]. 
|data_twelid=347
|post_twelid=[[Stridon]] (forsi ''Strido Dalmatiae'', fuq il-fruntiera bejn id-Dalmazja u Pannonja
|data_mewt=420
|post_mewt=[[Betlem]], [[Ġudea]]
|data_beatifikazzjoni=
|post_beatifikazzjoni=
|beatifikat_minn=
|data_kanonizzazzjoni=
|post_kanonizzazzjoni=
|kanonizzat_minn=
|jum_festa=30 ta' Diċembru
|l-ikbar_santwarju=Bażilika ta' Santa Maria Maggiore, Ruma
|attribut1=Kurċifiss, kappell ta' Kardinal, iljun, ras ta' mewt
|patrun=arkeoloġi, bibljotekarji, tradutturi u studjużi in ġenerali
}}
'''San Ġlormu''' (347-430) kien saċerdot [[Insara|Nisrani]] u wieħed mis-Santi Padri, imsejħin Apoloġisti. Magħruf l-aktar għat-traduzzjoni tal-[[Bibbja]] għal-[[Lingwa Latina|Latin]] imsejħa il-Vulgata.

Fil-[[botanika]], il-'''frott''' (jew '''frotta''' bis-singular) jirreferi għal għadd ta’ strutturi li jipproduċu ż-[[żrieragħ]] fil-pjanti li jarmu l-fjuri (magħrufa wkoll bħala anġjospermi) li jiġu ffurmati mill-ovarju wara li l-pjanti jarmu l-fjuri. Uħud mill-frott ikollhom l-għadma (li ma tittikilx) u wħud le.

{{Wikidata Infobox}}

{{Mudell:Infobox qaddis
|isem=Santa Tereża ta' Gesù 
|stampa=Peter Paul Rubens 138.jpg
|desk_stampa=Santa Tereża ta' Gesù f'pittura ta' [[Pieter Paul Rubens]] 
|data_twelid=28 ta' Marzu 1515
|post_twelid=Ávila, Spanja
|data_mewt=15 ta' Ottobru 1582
|post_mewt=Alba de Tormes, Spanja 
|data_beatifikazzjoni=24 ta' April, 1614
|post_beatifikazzjoni=Ruma
|beatifikat_minn=Papa Pawlu V
|data_kanonizzazzjoni=12 ta' Marzu, 1622 
|post_kanonizzazzjoni=Ruma
|kanonizzat_minn=Papa Gregorju XV
|jum_festa=15 ta' Ottobru
|l-ikbar_santwarju=Bażilika ta' Santa Tereża, Alba de Tormes, Spanja
|attribut1=libsa tal-Karmelitani Skalzi, ktieb u pinna tar-rix, qalb imniffda bi vleġġa
|patrun=kittieba, nies morda,ħaddiema tal-bizzilla, orfni, nies ifittxu l-grazzja, membri tal-ordnijiet reliġjużi, nies ridikolati għad-devozzjoni tagħhom, [[Croazja]], [[Spanja]]
}}
'''Santa Tereża ta' Avila''', magħrufa wkoll bħala Santa Tereża ta' Ġesu jew Tereża l-Kbira, kienet qaddisa mistika Spanjola, soru Karmelitana, kittieba fi żmien il-Kontro-Riforma, u teologu. Riformatriċi tal-Ordni Karmelitana u flimkien ma' [[San Ġwann tas-Salib]], fundatriċi tal-Karmelitani Skalzi. 

'''Is-serendipità''' hija skoperta ffortunata mhux ippjanata.<ref>{{Ċita enċiklopedija |url=https://www.lexico.com/definition/serendipity |titlu=serendipity |data-aċċess=2020-11-22 |enċiklopedija=Lexico |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201126013437/https://www.lexico.com/definition/serendipity |arkivju-data=2020-11-26 |url-status=dead }}</ref> Is-serendipità hija xi ħaġa komuni fl-istorja tal-invenzjoni tal-prodott u l-iskoperti xjentifiċi. Is-serendipità hija meqjusa wkoll bħala bħala prinċipju ta' disinn utli għal attivitajiet onlajn li jippreżentaw firxa wiesgħa ta' informazzjoni u opinjonijiet, aktar milli jinforzaw l-opinjoni ta' utent partikolari.

'''Werrej''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Table of Contents'' jew ''TOC'') huwa lista li ġeneralment tkun tinsab fuq paġna jew iktar qabel il-bidu ta’ xogħol bil-miktub, bit-titli, bil-kapitli, bit-taqsimiet u bil-paġni fejn dawn ikunu jinsabu.<ref name=":0">Gerald J. Alred; Charles T. Brusaw; Walter E. Oliu (2003). Handbook of Technical Writing. <nowiki>ISBN 0-312-30923-6</nowiki>.</ref>

'''Frédéric Auguste Bartholdi''' (/bɑːrˈtɒldi, -ˈθɒl-/ ''bar-T(H)OL-dee''<ref>{{Ċita web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bartholdi|titlu=Bartholdi definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|sit=www.collinsdictionary.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-02}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.lexico.com/definition/bartholdi,_auguste|titlu=BARTHOLDI, AUGUSTE {{!}} Definition of BARTHOLDI, AUGUSTE by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of BARTHOLDI, AUGUSTE|sit=Lexico Dictionaries {{!}} English|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210802224951/https://www.lexico.com/definition/bartholdi,_auguste|arkivju-data=2021-08-02|url-status=dead}}</ref>, bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: [fʁedeʁik oɡyst baʁtɔldi]; twieled fit-2 ta' Awwissu 1834 – miet fl-4 ta' Ottubru 1904) kien skultur u pittur Franċiż li huwa magħruf l-iktar għad-disinn tal-[[Statwa|istatwa]] ''l-Libertà Tillumina d-Dinja'', magħrufa iktar bħala l-[[Statwa tal-Libertà|Istatwa tal-Libertà]].<ref name=":1">{{Ċita ktieb|titlu=Appletons' Cyclopædia of American Biography|url=https://en.wikisource.org/wiki/Appletons'_Cyclop%C3%A6dia_of_American_Biography/Bartholdi,_Frederic_Auguste}}</ref>

'''Røros''' (bis-Sami tan-Nofsinhar: ''Plaassja'')<ref>{{Ċita web|url=https://stadnamn.kartverket.no/fakta/254556|titlu=Stedsnamn faktaark - for søk på stedsnavn og tilhørende fakta|sit=stadnamn.kartverket.no|data-aċċess=2023-09-02}}</ref> hija muniċipalità fil-kontea ta' Trøndelag, in-[[Norveġja]]. Iċ-ċentru amministrattiv tal-muniċipalità huwa r-raħal ta' Røros. Uħud mill-villaġġi f'Røros jinkludu Brekken, Glåmos, Feragen, Galåa u Hitterdalen.

'''Muħammed''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: مُحَمَّد ٱبْن عَبْد ٱللَّٰه‎, <small>bl-ittri Rumani:</small> ''Muħammad ibn Għabd Allāh''; pronunzjat bl-Għarbi Klassiku: [muˈħammad]; pronunzjat bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] l-iktar bħala [muˈħammed] jew [moˈħammed] jekk mhux ''verbatim'' bħall-Għarbi Klassiku; twieled għall-ħabta tal-570 – miet fit-8 ta' Ġunju 632)<ref>''The End of Muhammad's Life and the Beginnings of Islam,'' p. 248, University of Pennsylvania Press, 2011.</ref> kien mexxej Għarbi reliġjuż, soċjali u [[politiku]], u fundatur tar-[[reliġjon]] dinjija tal-[[Iżlam]]. Skont it-tagħlim Iżlamiku, huwa kien profeta, imnebbaħ b'mod divin biex jipprietka u jikkonferma t-tagħlimiet monoteistiċi ta' [[Adam]], [[Abram]], [[Mosè]], [[Ġesù]], u profeti oħra.<ref>Esposito (2002b), pp. 4-5.</ref><ref>Peters, F.E. (2003). ''Islam: A Guide for Jews and Christians''. Princeton University Press. p. 9. ISBN <bdi>978-0-691-11553-5</bdi>.</ref><ref>Esposito, John (1998). ''Islam: The Straight Path (3rd ed.)''. Oxford University Press. pp. 9, 12. ISBN <bdi>978-0-19-511234-4</bdi>.</ref> Huwa l-profeta finali ta' Alla skont il-fergħat prinċipali kollha tal-Iżlam, għalkemm xi denominazzjonijiet moderni ma jaqblux ma' dan it-twemmin. Muħammed għaqqad lill-Arabja f'entità Musulmana waħda, bil-[[Koran]] kif ukoll bit-tagħlimiet u prattiki tiegħu bħala l-bażi tat-twemmin reliġjuż Iżlamiku.
]]
Muħammed twieled bejn wieħed u ieħor fil-570 (is-Sena tal-[[Iljunfant]]) fil-[[Mekka]]. Huwa kien iben [[Abdullah ibn Abd al-Muttalib]] u [[Amina bint Wahb]]. Missieru kien iben il-mexxej tribali tal-Qurajx Abd al-Muttalib ibn Hashim, u Abdullah miet ftit xhur qabel twieled Muħammed. Ommu Amina mietet meta kellu sitt snin, u ħallietu orfni.<ref>{{Ċita web|url=https://www.al-islam.org/life-muhammad-prophet-sayyid-saeed-akhtar-rizvi/early-years|titlu=Early Years|data=2012-10-18|sit=Al-Islam.org|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-03}}</ref> Huwa trabba ma' nannuh, Abd al-Muttalib, u ma' zijuh min-naħa ta' missieru, Abu Talib.<ref>Watt (1974), p. 7.</ref> Iktar 'il quddiem, huwa kien perjodikament joqgħod għalih f'għar fil-muntanji msejjaħ Hira għal diversi ljieli ta' [[talb]]. Meta kellu 40 sena, Muħammed sostna li żaru [[Gabrijel]] fl-għar<ref>Conrad, Lawrence I. (1987). "Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1". ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies''. '''50''' (2): 225–40.</ref><ref>Sherrard Beaumont Burnaby (1901). Elements of the Jewish and Muhammadan calendars: with rules and tables and explanatory notes on the Julian and Gregorian calendars. G. Bell. p. 465.</ref> u li tah l-ewwel rivelazzjoni minn [[Alla l-Missier|Alla]]. Fis-613<ref>Howarth, Stephen. ''Knights Templar.'' 1985. <nowiki>ISBN 978-0-8264-8034-7</nowiki> p. 199.</ref>, Muħammed beda jipprietka dawn ir-rivelazzjonijiet pubblikament, u beda jipproklama li tewħid (Alla hu wieħed), li s-"sottomissjoni" (iżlam) sħiħa lill-Alla kienet l-istil ġust tal-ħajja (''dīn'')<ref>{{Ċita web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102|titlu=Dīn - Oxford Islamic Studies Online|data=2017-12-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171205093241/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102|arkivju-data=2017-12-05|url-status=bot: unknown}}</ref>, u li hu kien profeta u messaġġier ta' Alla, bħal profeti oħra fl-Iżlam.<ref>F.E. Peters (2003), p. 9.</ref><ref>Esposito (1998), p. 12; (1999) p. 25; (2002) pp. 4-5.</ref><ref>Buhl, F.; Welch, A.T. (1993). "Muḥammad". ''Encyclopaedia of Islam''. '''7''' (2nd ed.). Brill. pp. 360-376. ISBN <bdi>978-90-04-09419-2</bdi>.</ref>
 Iżlamika ta' Thuluth]]
Is-segwaċi ta' Muħammed inizjalment kont tgħoddhom fuq ponot subgħajk, u esperjenzaw ostilità mill-politeisti tal-Mekka għal 13-il sena. Sabiex jaħrab il-persegwitazzjoni kontinwa, huwa bagħat lil uħud mis-segwaċi tiegħu lejn l-Abissinja fis-615, qabel ma hu u s-segwaċi tiegħu ma marrux mill-Mekka għal Medina (dak iż-żmien magħrufa bħala Jatrib) iktar 'il quddiem fis-622. Dan l-avveniment, il-''Hiġra'', jimmarka l-bidu tal-[[kalendarju Iżlamiku]], magħruf ukoll bħala l-kalendarju Hijri. F'Medina, Muħammed għaqqad it-tribujiet taħt il-Kostituzzjoni ta' Medina. F'Diċembru 629, wara tmien snin ta' ġlied intermittenti mat-tribujiet tal-Mekka, Muħammed ġabar armata ta' 10,000 ikkonvertit Musulman u assedja l-belt tal-Mekka. Il-ħakma bilkemm kienet ikkontestata u Muħammed ħataf il-belt bi ftit tixrid tad-[[demm]]. Fis-632, ftit xhur wara li rritorna mill-Pellegrinaġġ tat-Tluq, huwa marad u miet. Sal-mument ta' [[Mewt|mewtu]], il-biċċa l-kbira tal-[[Peniżola]] tal-Arabja kienet ikkonvertiet għall-Iżlam.

Il-'''Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale''' huwa park nazzjonali fl-[[Etjopja]]. Il-park jinkludi erja ta' madwar 2,150 km<sup>2</sup> (830 mil kwadru) fil-Muntanji ta' Bale u fil-Promontorju ta' Sanetti tal-Artijiet Għoljin Etjopjani.

Is-'''Sit tad-Dolmens ta' Antequera''' huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]]<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1501/|titlu=Antequera Dolmens Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-25}}</ref> fl-inħawi ta' [[Antequera]], l-[[Andalusija]], [[Spanja]]. Is-sit huwa magħmul minn tliet [[Monument|monumenti]] kulturali<ref>{{Ċita web|url=https://www.juntadeandalucia.es/boja/2009/33/32|titlu=Decreto 25/2009, de 27 de enero, por el que se inscribe en el Catálago General del Patrimonio Histórico Andaluz como Bien de Interés Cultural, con la tipología de Zona Arqueológica, el ámbito arqueológico de los Dólmenes de Antequera (Málaga).|sit=www.juntadeandalucia.es|data-aċċess=2021-09-25}}</ref>, id-[[Dolmen ta' Menga]], id-[[Dolmen ta' Viera]] u t-[[Tholos ta' El Romeral]], u żewġ elementi naturali fil-muntanji, [[Peña de los Enamorados]] u [[El Torcal]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.juntadeandalucia.es/boja/2014/8/14|titlu=Decreto 222/2013, de 5 de noviembre, por el que declaran las Zonas Especiales de Conservación Torcal de Antequera (ES0000032), Los Reales de Sierra Bermeja (ES6170004), Sierra Crestellina (ES6170005) y Desfiladero de los Gaitanes (ES6170003), se amplía el ámbito territorial del Paraje Natural Torcal de Antequera y se aprueba el Plan de Ordenación de los Recursos Naturales de los Parajes Naturales Torcal de Antequera, Los Reales de Sierra Bermeja, Sierra Crestellina y Desfiladero de los Gaitanes.|sit=www.juntadeandalucia.es|data-aċċess=2021-09-25}}</ref> L-istituzzjoni kulturali responsabbli għall-protezzjoni tas-sit hija s-CADA (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera'', bil-[[Lingwa Maltija|Malti]]: Kumpless Arkeoloġiku tad-Dolmens ta' Antequera).<ref>{{Ċita web|url=http://www.museosdeandalucia.es/web/museosdeandalucia|titlu=Inicio - Museos de Andalucía|sit=www.museosdeandalucia.es|data-aċċess=2021-09-25}}</ref>

'''Andreas Kaplan''' (imwieled fil-5 ta' Ottubru 1977 fi [[Munich]]) huwa [[ekonomista|ekonomist]] Ġermaniż li jservi bħala l-President tal-Università tal-Loġistika ta' Kühne.<ref>Mester, Volker. [https://www.abendblatt.de/hamburg/wirtschaft/article240666138/Hamburger-Kuehne-Hochschule-plant-Standort-in-Asien.html "Hamburger Kühne Hochschule plant Hochschule in Asien"]</ref> Qabel dan, huwa kellu l-pożizzjoni ta' rettur fl-ESCP Business School.<ref>Gavin O. [https://www.fenews.co.uk/skills/andreas-kaplan-appointed-dean-of-escp-paris-campus-to-prepare-the-emergence-of-a-european-federal-governance-structure/ "Andreas Kaplan appointed Dean of ESCP Paris campus to prepare the emergence of a European federal governance structure"]</ref>

Il-'''Palazz ta' Versailles''' (pronunzja: /vɛərˈsaɪ, vɜːrˈsaɪ/ ''vair-SY, vur-SY'';<ref>{{Ċita web|url=https://www.dictionary.com/browse/versailles|titlu=Definition of Versailles {{!}} Dictionary.com|sit=www.dictionary.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Château de Versailles'' [ʃɑto d(ə) vɛʁsɑj]) huwa eks residenza rjali li nbena mir-Re [[Lwiġi XIV ta' Franza|Lwiġi XIV]] u li jinsab f'[[Versailles]], madwar 12-il mil (19-il kilometru) fil-Punent ta' [[Pariġi]], [[Franza]]. Is-sjieda tal-palazz hija tar-Repubblika Franċiża u mill-1995 ġie ġestit, taħt it-tmexxija tal-Ministeru Franċiż għall-[[Kultura]], mill-Istabbiliment Pubbliku tal-Palazz tal-[[Mużew]] u l-Proprjetà Nazzjonali ta' Versailles.<ref>{{Ċita web|url=https://en.chateauversailles.fr/public-establishment|titlu=The Public Establishment|data=2016-10-31|sit=Palace of Versailles|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Kull sena, bħala medja, 15,000,000 ruħ iżuru l-palazz, il-park jew il-ġonna ta' Versailles, għaldaqstant huwa wieħed mill-iżjed attrazzjonijiet turistiċi li jżuruh nies fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=https://us.france.fr/en/paris/article/palace-versailles-chateau-versailles|titlu=Palace of Versailles (Château de Versailles)|sit=us.france.fr|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-25}}</ref> Minħabba l-[[pandemija tal-COVID-19]], l-għadd ta' viżitaturi li ħallsu l-biljett biex iżuru l-Palazz ta' Versailles naqas b'75 % minn tmien miljuni fl-2019 għal żewġ miljuni fl-2020. It-tnaqqis kien partikolarment qawwi fost il-viżitaturi barranin, li jirrappreżentaw tmenin fil-mija tal-viżitaturi li jħallsu l-biljett.<ref>{{Ċita web|url=https://chroniques.amisdeversailles.com/le-rapport-dactivite-2020-du-chateau-est-en-ligne/|titlu=Le rapport d'activité 2020 du château est en ligne|kunjom=benedicte|data=2021-07-24|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2022-08-25}}</ref>

'''Bhimrao Ramji Ambedkar''', magħruf ukoll bħala '''Dr. Babasaheb Ambedkar''' (twieled fl-14 ta' April 1891 – miet fis-6 ta' Diċembru 1956), kien ġurist, ekonomista, politiku u riformatur soċjali [[Indja]]n, li ispira l-moviment Buddista Dalit u għamel kampanja kontra d-diskriminazzjoni soċjali lejn dawk li ma jintmessux (Dalits). Huwa appoġġa wkoll id-drittijiet tan-nisa u tax-xogħol. Huwa kien l-ewwel Ministru indipendenti tal-Liġi u l-Ġustizzja tal-Indja, il-perit tal-Kostituzzjoni tal-Indja, u l-missier fundatur tar-Repubblika tal-Indja.<ref>{{ċita web |url=https://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html |titlu=Bhimrao Ambedkar |pubblikatur=Università ta' Columbia |lingwa=en}}</ref><ref>{{ċita web |url=https://indianexpress.com/article/parenting/learning/ambedkar-jayanti-2019-facts-babasaheb-for-kids-5672744/ |titlu=Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids |pubblikatur=The Indian Express |data=2019-04-14 |lingwa=en}}</ref><ref>{{ċita web |url=https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |titlu=How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues |pubblikatur=BQ Prime |isem=Shruti |kunjom=Rajagopalan |data=2020-07-09 |lingwa=en}}</ref><ref>{{ċita web |url=https://www.britannica.com/biography/Bhimrao-Ramji-Ambedkar |titlu=Bhimrao Ramji Ambedkar |pubblikatur=Britannica |lingwa=en}}</ref><ref>{{ċita web |url=https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-br-ambedkar-on-his-129th-birth-anniversary-2211747 |titlu=All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary |pubblikatur=NDTV |data=2020-04-14 |lingwa=en}}</ref><ref>{{ċita ktieb |titlu=Princeton Dictionary of Buddhism |sena=2013 |pubblikatur=Princeton University Press |isbn=9780691157863 |kunjom1=Buswell |isem1=Robert Jr |post=Princeton, NJ |paġna=34 |kunjom2=Lopez |isem2=Donald S. Jr. |lingwa=en}}</ref>

'''Ryhor Janavič Baradulin''' (bil-[[Lingwa Belarussa|Belarussu]]: Рыго́р Янавіч Бараду́лін; 24 ta' Frar 1935 – 2 ta' Marzu 2014) kien [[poeta]], [[kittieb]] u traduttur Belarussu.

{{Coord|31|47|57.22|N|34|38|31.39|E|region:IL|display=title}}
{{Nebbieta|kultura}}
Il-'''Mużew tal-Kultura Filistina'''  ('''המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - Corinne Mamane Museum of Philistine Culture''') huwa mużew arkeoloġiku f'[[Ashdod]], l-[[Iżrael]]. Fih hemm esplorazzjoni tal-kultura tal-[[Filistin]] li storikament għexu f'parti minn din l-istess belt. Dan il-mużew huwa l-uniku wieħed fid-dinja ddedikata għall-kultura Filisintina. Dan kienet l-ewwel mużew li nfetaħ f'Ashdod fl-1990.

{{TaxoboxIng
| regnum = [[Animalia]]
| color = pink
| name = Opossum ġurdien ta' denbu oħxon 
| image = Llaca.jpg
| image_caption = ''Thylamys elegans''
| image_width = 250px
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Metatheria]]
| superordo = [[Ameridelphia]]
| ordo = [[Didelphimorphia]]
| ordo_authority = (Gill,1872)
| familia = [[Didelphidae]]
| familia_authority = (Gray,1821)
| subfamilia = [[Didelphinae]]
| subfamilia_authority = (Gray,1821) 
| genus = ''[[Thylamys]]''
| genus_authority = (Gray,1843)
| subdivision_ranks = Speċi
| subdivision =
*''[[Thylamys cinderella]]'' 
*''[[Thylamys elegans]]'' 
*''[[Thylamys karimii]]'' 
*''[[Thylamys macrurus]]'' 
*''[[Thylamys pallidior]]'' 
*''[[Thylamys pusillus]]'' 
*''[[Thylamys sponsorius]]'' 
*''[[Thylamys tatei]]'' 
*''[[Thylamys velutinus]]'' 
*''[[Thylamys venustus]]'' 
}}
L-'''Opossum ġurdien ta' denbu oħxon''' jista jkun wieħed minn għaxar [[speċi]] ta' [[opossum]]i magħrufin xjentifikament bħala ''[[Thylamys sp.]]'' jew l-ispeċi kollha fil-[[ġeneru]] ''[[Thylamys]]''.  

{{Nebbieta|Letteratura}}{{titlu bil-korsiv}}
'''''Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju''''' ("Ittra kull xahar għall-edukazzjoni u divertiment") kienet l-ewwel rivista stampata bil-[[lingwa Sorbjana]] u ġiet ippubblikata fl-1790. Minħabba li ġiet ippubblikat mingħajr [[ċensura|liċenzja mingħand il-gvern]], ir-rivista kellha tieqaf wara ħarġa waħda biss. Iż-żewġ pubblikaturi, [[Jan Awgust Janka]] (1764–1833) u [[Korla Bohuchwał Šěrach]] (1764–1836; membru tal-[[Schirach (familja nobbli)|familja Schirach]]), kienu ispirati mir-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] u riedu jedukaw lill-poplu Sorbjan f'kwistjonijiet ta' [[moralità]], [[reliġjon]], u [[xjenza]]. L-awtoritajiet pprojbixxu r-rivista biex jipprevjenu li "l-poplu Sorbjan iqum kontra l-gvern tiegħu kif għamlu l-Franċiżi".<ref>{{ċita ktieb |titlu=Sorben/Serbja: Ein kleines Lexikon |pubblikatur=Domowina-Verlag |post=Bautzen, Ġermanja |data=1989 |isbn=9783742004055 |lingwa=de}}</ref>

'''Val di Noto''' jew '''Vallo di Noto'''<ref>Tommaso Fazello, "''Della Storia di Sicilia - Deche Due''", Volum 1, [[Palermo]], p. 547.</ref> (litteralment "il-Wied ta' Noto") hija żona [[Storja|storika]] u [[Ġeografija|ġeografika]] li tinkludi t-tarf tax-Xlokk tal-[[gżira]] ta' [[Sqallija]], dominata mill-promontorju tal-[[ġebla tal-ġir]] tal-għoljiet Iblei. Storikament, din iż-żona kienet waħda mit-tliet widien ta' Sqallija.

Il-'''Vulkan tat-Tajn ta'''' '''Lökbatan''' (bl-Ażerbajġani: ''Lökbatan palçıq vulkanı''), magħruf ukoll bħala l-'''Kon tat-Tajn ta'''' '''Lok-Batan''', huwa vulkan tat-tajn li jinsab fil-[[Peniżola]] ta' Absheron ħdejn l-insedjament ta' Lökbatan fir-''raion'' ta' Qaradağ ta' [[Baku]], l-[[Ażerbajġan]]. Il-vulkan tat-tajn żbroffa fl-1977 u mill-ġdid fl-10 ta' Ottubru 2001, meta pproduċa fjammi kbar għoljin ħafna għexieren ta' metri.<ref>{{Ċita aħbar|data=2001-10-29|titlu=Azeri mud volcano flares|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1626310.stm|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-04-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.volcanodiscovery.com/lokbatan.html|titlu=Lokbatan|sit=www.volcanodiscovery.com|data-aċċess=2021-04-26}}</ref> Mill-1998 'l hawn, iż-żona tressqet fil-lista tas-siti indikattivi biex fil-ġejjieni titqies biex issir [[Sit ta’ Wirt Dinji|Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1176/|titlu="Lok-Batan" Mud Cone|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-26}}</ref>

'''Júlia Sigmond''' (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi [[Ungerija|Ungeriża]]-[[Rumanija|Rumena]], u [[Kittieb|kittieba]] u editriċi bl-[[Esperanto]]. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi [[Piacenza]], l-[[Italja]], bil-marda tal-[[coronavirus]].<ref>{{Ċita web|url=https://sezonoj.ru/2020/03/nekrologo-44/|titlu=Júlia Sigmond forpasis|kunjom=redakcio|isem=La|data=2020-03-23|sit=La Ondo de Esperanto|lingwa=eo|data-aċċess=2022-04-19}}</ref>

ta' stalagmit magħrufa bħala l-''Kastell [[Abjad]]''.]]
'''Saeva Dupka''' (bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]]: Съева дупка) hija għar fit-Tramuntana tal-[[Bulgarija]] qrib il-villaġġ ta' Brestnitsa, fil-Provinċja ta' Lovech (43°2′N 24°11′E). L-għar ifforma naturalment 400 metru ta' kurituri u kompartimenti. L-għar ospita bosta spettakli mużikali ta' korijiet, bis-saħħa tal-kundizzjonijiet akustiċi eċċellenti tiegħu. L-isem Saeva Dupka oriġina minn isem żewġ aħwa, Seyu u Sae, li kienu jużaw l-għar bħala moħba waqt l-okkupazzjoni [[Imperu Ottoman|Ottomana]] tal-Bulgarija. Skavi reċenti wrew li l-għar kien abitat fi żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]]. L-għar ta' Saeva Dupka ġie elenkat bħala wieħed mill-100 Sit Turistiku tal-Bulgarija.<ref>{{Ċita web|url=http://caves.4at.info/index.php?cave_id=1246|titlu=Съева дупка :: Пещерите в България|sit=caves.4at.info|data-aċċess=2024-04-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://cherga.bg/statia.php?mysid=490&t=7&|titlu=Saeva Dupka - The Kingdom of down below|data=2007-08-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-04-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070814195157/http://cherga.bg/statia.php?mysid=490&t=7&|arkivju-data=2007-08-14|url-status=bot: unknown}}</ref>

{{stub|Storja}}
'''Amenhotep III''' (Magħruf ukoll bhala Amenophis III bil-Griek Antik); Magħruf bl-Egizzjan antik bħala '''Amāna-Ḥātpa'''; li tfisser Amun is-Sodissfatt. Huwa magħruf ukoll bħala “Amenhotep il-Magnifiku”. Huwa kien id-disa’ faragħun li rrenja fi żmien it-tmien dinastija. Skond diversi awturi, Amenhotep irrenja minn Ġunju 1386 sa Diċembru 1351 qabel Kristu. Huwa sar faragħun wara li miet missieru Thutmose IV. Amenhotep III kien iben Thutmose minn żwieġ minuri (żwieġ minuri kien żwieġ bejn il-faragħun u persuna ta’ sess feminili li ħafna drabi kienet direttament relatata mal-mara (Great Royal Wife) tal-faragħun innifsu). 
Bħala faragħun, Amenhotep III ra l-Egittu jilħaq livell ta’ prosperita’ liema bhala. L-arti fl-egittu laħqgħet l-għola livelli f’dan iż-żmien. Matul it-tmienja u tlettin jew disgħa u tlettin sena fir-rennju tiegħu, Amenhotep III miet. Ibnu sar faragħun minfloku u rrenja bħala Amenhotep IV. Wara ftit taż-żmien Amenhotep IV biddel ismu ghal Ankhenaten.
[[Kategorija:Faragħuni]]

Il-'''Wied Superjuri tar-Renu Nofsani''', magħruf ukoll bħala r-Renu Romantiku jew il-Fondoq tar-Renu, huwa sezzjoni ta' 65 kilometru tax-xmara [[Renu]] bejn [[Koblenz]] u [[Rüdesheim]] fl-istati federali ta' Rheinland-Pfalz u Hesse fil-[[Ġermanja]]. F'Ġunju 2002 din is-sezzjoni tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] minħabba s-sbuħija tagħha bħala pajsaġġ [[Kultura|kulturali]], l-importanza tagħha bħala rotta tat-trasport fl-[[Ewropa]], u l-adattamenti uniċi tal-binjiet u tar-raba' mtarraġ max-xaqlibiet weqfin tal-fondoq.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1066/|titlu=Upper Middle Rhine Valley|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-12}}</ref>

'''Mtskheta''' (bil-Georgian: მცხეთა, b'ittri Rumani: ''mtskheta'' [ˈmtsʰχetʰa]) hija belt fir-reġjun ta' Mtskheta-Mtianeti, il-[[Ġeorġja|Georgia]]. Hija waħda mill-eqdem bliet fil-Georgia kif ukoll waħda mill-eqdem bliet kontinwament abitati fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=https://agenda.ge/en/news/2014/886|titlu=Historical city Mtskheta becomes “Holy City” {{!}} AGENDA.GE|sit=agenda.ge|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-10}}</ref> Tinsab madwar 20 kilometru (12-il mil) fit-Tramuntana ta' [[Tbilisi]], fil-konfluwenza tax-xmajjar Mtkvari u Aragvi. Attwalment hija [[belt kapitali]] provinċjali żgħira, u għal kważi millenju sas-seklu 5 [[WK|W.K]]., Mtskheta kienet belt iffortifikata kbira, ċentru ekonomiku u [[Politika|politiku]] sinifikanti tar-Renju tal-Iberja.

Iż-'''Żapoteki''' (biż-Żapotek: ''Be'ena'a''; li tfisser "In-Nies"; għall-ħabta tas-700 [[Ante Christum natum|Q.K]]. sal-1521 [[WK|W.K.]]) kienu ċivilizzazzjoni pre-[[Kolombja|Kolombjana]] indiġena (imsejħa wkoll '''ċivilizzazzjoni Żapoteka''') li tkattret fil-Wied ta' [[Oaxaca]] fil-Mesoamerka. L-evidenza [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] turi li l-[[kultura]] tagħhom oriġinat mill-inqas 2,500 sena ilu. Is-sit arkeoloġiku taż-Żapoteki fil-belt antika ta' [[Monte Albán]] għandu binjiet [[Monument|monumentali]], spazji għal-logħba tradizzjonali tal-ballun, oqbra tal-għaġeb u oġġetti funebri, inkluż ġojjellerija tad-[[deheb]] maħduma b'mod mirqum. Monte Albán kienet waħda mill-ewwel bliet kbar fil-Mesoamerka. Kienet iċ-ċentru ta' stat taż-Żapoteki li ddomina l-biċċa l-kbira tat-territorju li llum il-ġurnata huwa magħruf bħala l-istat [[Messiku|Messikan]] ta' Oaxaca.

It-'''Torri ta' Londra ('''bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Tower of London''), uffiċjalment il-'''Palazz u l-Fortizza Rjali tat-Torri ta' Londra tal-Maestà Tiegħu''', huwa kastell storiku fuq ix-xatt tat-Tramuntana tax-xmara [[Tamiġi]] fiċ-ċentru ta' [[Londra]], il-[[belt kapitali]] tar-[[Renju Unit]]. Jinsab fi ħdan il-Kwartier ta' Londra tal-Irħula tat-Torri, li huwa sseparat mit-tarf tal-Lvant tal-Belt ta' Londra fl-ispazju miftuħ magħruf bħala l-Għolja tat-Torri. Ġie stabbilit lejn l-aħħar tal-1066 bħala parti mill-Konkwista [[Normanni|Normanna]]. It-Torri l-Abjad, li jagħti ismu lill-kastell kollu, inbena minn [[William il-Konkwistatur]] fl-1078 u kien simbolu tal-oppressjoni mġarbba minn Londra taħt l-elit tal-mexxejja l-ġodda. Il-kastell kien jintuża wkoll bħala ħabs mill-1100 ([[Ranulf Flambard]]) sal-1952 (it-tewmin Kray), għalkemm dik ma kinitx il-funzjoni primarja tiegħu. Kien palazz grandjuż fil-bidu tal-[[Storja|istorja]] tiegħu u mbagħad serva bħala residenza rjali. Inġenerali, it-Torri ta' Londra huwa kumpless ta' diversi binjiet stabbilit fi ħdan żewġ sensiliet konċentriċi ta' ħitan difensivi u ħandaq. Kien hemm diversi fażijiet ta' tkabbir, l-iktar taħt ir-rejiet [[Rikkardu I]], [[Enriku III]], u [[Dwardu I]] fis-sekli 12 u 13. Il-konfigurazzjoni ġenerali tiegħu li ġiet stabbilita sal-aħħar tas-seklu 13 għadha teżisti minkejja li kien hemm attività ta' kostruzzjoni iktar 'il quddiem.

'''Tallinn''' (/ˈtɑːlɪn, ˈtælɪn/;<ref>{{Ċita web|url=https://www.infoplease.com/dictionary/tallinn|titlu=Tallinn: Meaning and Definition of {{!}} Infoplease|sit=www.infoplease.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-15}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Tallinn|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Tallinn|data-aċċess=2022-04-15}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Tallinn|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Tallinn|data-aċċess=2022-04-15}}</ref> pronunzja bl-[[Lingwa Estonjana|Estonjan]]<small>:</small> [ˈtɑlʲːinː]) hija l-[[belt kapitali]]  u l-iżjed belt popolata tal-[[Estonja]]. Tinsab qrib bajja fit-Tramuntana tal-pajjiż, max-xatt tal-[[Golf tal-Finlandja]] tal-[[Baħar Baltiku]]. Tallinn għandha popolazzjoni ta' 438,341 (fl-2021)<ref>{{Ċita web|url=https://andmed.stat.ee:443/pxweb/en/stat/stat__rahvastik__rahvastikunaitajad-ja-koosseis__rahvaarv-ja-rahvastiku-koosseis/RV0240.px/|titlu=RV0240: POPULATION BY SEX, AGE AND PLACE OF RESIDENCE AFTER THE 2017 ADMINISTRATIVE REFORM, 1 JANUARY|sit=PX-Web|data-aċċess=2022-04-15}}</ref> u amministrattivament tagħmel mal-kontea jew ''maakond'' ta' Harju. Tallinn hija ċ-ċentru finanzjarju, industrijali u [[Kultura|kulturali]] ewlieni tal-Estonja. Tinsab 187 kilometru fil-Majjistral tat-tieni l-ikbar belt tal-pajjiż,  Tartu, madankollu tinsab biss 80 kilometru fin-Nofsinhar tal-belt kapitali tal-[[Finlandja]], [[Ħelsinki|Helsinki]], kif ukoll 320 kilometru fil-Punent ta' [[San Pietruburgu]], ir-[[Russja]], 300 kilometru fit-Tramuntana tal-belt kapitali tal-[[Latvja]], [[Riga]], u 380 kilometru fil-Lvant tal-belt kapitali tal-[[Żvezja|Iżvezja]], [[Stokkolma]]. Mis-seklu 13 sal-ewwel nofs tas-seklu 20, Tallinn kienet magħrufa fil-biċċa l-kbira tad-[[Id-Dinja|dinja]] b'diversi varjanti tal-isem storiku tagħha '''Reval'''.

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = ''[[Caenolestes]]''
| image = HyracodonFuliginosusWolf.jpg
| image_caption = [[Opossum bugeddum skur]], ''[[Caenolestes fuliginosus]]''
| image_width = 250px
| fossil_range = 
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Metatheria]]
| superordo = [[Ameridelphia]]
| ordo = [[Paucituberculata]]
| ordo_authority = [[Ameghino]], 1894
| familia = [[Caenolestidae]]
| familia_authority = [[Trouessart]], 1898
| genus = ''[[Caenolestes]]''
| genus_authority = [[Thomas]], 1895
| subdivision_ranks = Speċi
| subdivision = 
* ''[[Caenolestes caniventer]]''
* ''[[Caenolestes condorensis]]''
* ''[[Caenolestes convelatus]]''
* ''[[Caenolestes fuliginosus]]''
* ''[[Caenolestes sangay]]''
| range_map = Firxa tal-ġeneru Caenolestes.PNG
| range_map_caption = Firxa tal-ġeneru ''[[Caenolestes']]'' bl-aħmar
| range_map_width = 250px
}}

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Lagomorfi
| fossil_range = Kmieni ħafna fl-[[Eocene]] sa Reċenti
| image = Black-tailed Jackrabbit at the Henry Doorly Zoo.jpg
| image_width = 300px
| image_caption = [[Liebru ta' denbu iswed]], ''[[Lepus californicus]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| ordo_authority = [[Brandt]], 1855
| subdivision_ranks = [[Familja|Familji]]
| subdivision = 
[[Leporidae]]<br />
[[Ochotonidae]]<br />
[[Prolagidae]] (estint)
| range_map = Lagomorpha range.png
| range_map_caption = firxa tal-Lagomorfi
}}
'']]

Il-'''Gżira tal-Mużewijiet''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Museumsinsel'') hija kumpless ta' [[Mużew|mużewijiet]] fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-Gżira ta' Spree fil-qalba storika ta' [[Berlin]], il-[[belt kapitali]] tal-[[Ġermanja]]. Hija waħda mill-iktar attrazzjonijiet turistiċi viżitati ta' Berlin u hija wieħed mill-iktar siti importanti ta' mużewijiet fl-[[Ewropa]]. Il-kumpless inbena bejn l-1830 u l-1930 fuq l-ordni tar-rejiet tal-[[Prussja]] skont il-pjanijiet ta' ħames [[Arkitett|arkitetti]]. 

{{Taxobox
| isem = Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' Karimi
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| familja = [[Didelphidae]]
| ġeneru = ''[[Thylamys]]''
| speċi = '''''T. karimii'''''
| binominali = ''Thylamys karimii''
| awtorità_binominali = Petter, 1968
| mappa_firxa = Karimi's Fat-tailed Mouse Opossum area.png
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' Karimi
}}
L-'''Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' Karimi''', magħruf xjentifikament bħala ''Thylamys karimii'', huwa [[mammiferu]] marsupjal tat-tribù [[Thylamyini]], fil-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ġurdien ta' denbu oħxon|opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon]].
  
Dan l-opossum ġurdien ta' denbu oħxon huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix mal-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl). ''Thylamys karimii'' huwa marsupjal b' dieta primarjament [[insettivora]], għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma inklużi fid-dieta ukoll. Din l-ispeċi għandha distribuzzjoni fil-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]], mifruxa fil-[[Brażil]] u endemika ta' dan il-pajjiż.

'''Charles Robert Darwin''' ([[Shrewsbury]], [[12 ta' Frar]] [[1809]] – [[Londra]], [[19 ta' April]] [[1882]]) kien [[storja naturali|naturalista]] [[Ingilterra|Ingliż]] li x-xogħol u t-teoriji tiegħu dwar l-evoluzzjoni tal-[[Speċi|ispeċi]] ħajjin irrivoluzzjonaw profondament il-[[bijoloġija]]. Wara li kiseb il-fama fost ix-xjenzjati għal ħidma tiegħu fil-lok u r-riċerki tiegħu fl-[[ġeoloġija]], ippropona l-ipoteżi li l-ispeċi ħajjin kollha evolvew matul iż-żmien minn antenat komuni jew għadd ta' antenati komuni permezz tal-proċess tas-selezzjoni naturali. It-[[Evoluzzjoni|teorija tal-evoluzzjoni]] ġiet aċċettata mill-komunità xjentifika u l-pubbliku ġenerali matul ħajtu, filwaqt li t-teorija tiegħu tas-[[selezzjoni naturali]] kellha tistenna sas-[[snin 1930|snin tletin]] biex tkun ġeneralment meqjusa bħala l-ispjegazzjoni essenzjali tal-proċess tal-evoluzzjoni. Sas-[[seklu 21]], kienet il-bażi tat-teorija moderna tal-evoluzzjoni. Taħt forma emendata, l-iskoperta xjentifika ta' Darwin baqgħet sa issa s-sies tal-bijoloġija billi tispjega b'mod loġiku u unifikat id-diversità tal-ħajja.<ref>Dobzhansky 1973 </ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Ġermanja]] tal-Punent irratifikat il-Konvenzjoni fit-23 ta' Awwissu 1976 u l-Ġermanja tal-Lvant irratifikatha fit-12 ta' Diċembru 1988, u b'hekk is-siti storiċi tagħhom saru eliġibbli biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

{{stub|kimika}}

L-'''Irziezet Imżejnin ta' Hälsingland''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Decorated Farmhouses of Hälsingland''; bl-[[Lingwa żvediża|Iżvediż]]: ''Världsarvet Hälsingegårdar'') huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li ġie ddeżinjat fl-1 ta' Lulju 2012 bħala l-ħmistax-il Sit ta' Wirt Dinji tal-[[Żvezja|Iżvezja]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1282/|titlu=Decorated Farmhouses of H&auml;lsingland|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-09-26}}</ref> Seba' rziezet mibnija fis-seklu 19 eventwalment intgħażlu biex jirrappreżentaw l-iżjed eżempji distinti u ppreservati sew tat-tradizzjoni arkitettonika u dekorattiva lokali.<ref>{{Ċita web|url=https://www.raa.se/evenemang-och-upplevelser/upplev-kulturarvet/varldsarv-i-sverige/alla-varldsarv-i-sverige/halsingegardarna/|titlu=Hälsingegårdarna|sit=www.raa.se|lingwa=sv-SE|data-aċċess=2022-09-26}}</ref>

{{stub|Bijoloġija‎}}

'''Rosalba Carriera''' (7 ta' Ottubru, 1675 – 15 ta' April, 1757) kienet pittriċi [[Venezja]]na tal-istil [[rokokò]]. F'żgħożitha speċjalizzat fil-pittura tal-minjaturi. Aktar tard saret magħrufa għax-xogħol tagħha bil-[[pastelli]], mezz li jaqbel sewwa mal-istil rokokò. 

, waħda mill-opri famużi ta' [[Leonardo da Vinci]]]]

Is-'''Siti Arkeoloġiċi ta' Bat, Al-Khutm u Al-Ayn''' huma grupp ta' nekropoli mit-3000 [[Ante Christum natum|Q.K]]. li jinsabu qrib oażi tas-siġar tal-palm fuq in-naħa ta' ġewwa tal-[[Oman]].<ref>Christopher P. Thornton; Charlotte M. Cable; Gregory L. Possehl (2016). ''The Bronze Age Towers at Bat, Sultanate of Oman''. University of Pennsylvania Press, Inc. pp. i–vi. ISBN <bdi>978-1-9345-3607-0</bdi>.</ref> Dawn it-tliet siti [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1988.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/434/|titlu=Archaeological Sites of Bat, Al-Khutm and Al-Ayn|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-27}}</ref>

{{Nebbieta|Kultura}}

Il-'''Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro''' fil-[[Messiku]] huma ħames knejjes tal-missjoni li nbnew bejn l-1750 u l-1760. L-istabbiliment tal-missjonijiet huwa attribwit lil [[Junípero Serra]], li stabbilixxa wkoll l-iżjed missjonijiet importanti f'California. Il-ħames knejjes tal-missjoni tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2003.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1079/|titlu=Franciscan Missions in the Sierra Gorda of Quer&eacute;taro|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-15}}</ref>

'''Afrodisja''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Aphrodisias'', /æfrəˈdɪsiəs/;<ref>{{Ċita web|url=https://www.lexico.com/definition/Aphrodisias|titlu=APHRODISIAS {{!}} Meaning & Definition for UK English {{!}} Lexico.com|sit=Lexico Dictionaries {{!}} English|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-03|arkivju-data=2021-12-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211212214623/https://www.lexico.com/definition/Aphrodisias|url-status=dead}}</ref> bil-Grieg Antik: Ἀφροδισιάς, <small>b'ittri Rumani:</small> ''Aphrodisiás'') kienet belt Ellenistika Griega antika żgħira fir-reġjun [[Kultura|kulturali]] storiku ta' [[Caria]] fil-Punent tal-[[Anatolja]], it-[[Turkija]]. Tinsab ħdejn il-villaġġ modern ta' [[Geyre]], madwar 100 kilometru fil-Lvant/'il ġewwa mill-kosta tal-[[Baħar Eġew]], u 230 kilometru fix-Xlokk ta' [[İzmir]].

It-'''Teatru Ruman ta' Orange''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Théâtre antique d'Orange'') huwa teatru [[Imperu Ruman|Ruman]] li jinsab f'[[Orange]], Vaucluse, [[Franza]]. Inbena fil-bidu tas-seklu 1 W.K. L-istruttura hija ta' sjieda tal-muniċipalità ta' Orange u fis-sajf tospita l-festival tal-opri magħrufa bħala ''Chorégies d'Orange''.

{{Nebbieta|ekonomija}}

'''Krzemionki''', magħruf ukoll bħala '''Krzemionki Opatowskie''', huwa kumpless [[Neolitiku]] u ta’ Żmien il-Bronż Bikri ta’ minjieri taż-[[żnied]] għall-estrazzjoni taż-żnied bl-istrixxi tal-[[Ġurassiku]] Superjuri, li jinsabu xi tmien kilometri fil-Grigal tal-belt ta’ [[Ostrowiec Świętokrzyski]] fil-[[Polonja]]. Huwa wieħed mill-ikbar kumplessi magħrufa ta’ minjiera taż-żnied preistoriċi fl-Ewropa flimkien ma’ [[Grimes Graves]] fl-[[Renju Unit|Ingilterra]] u [[Spiennes]] fil-[[Belġju]].<ref>Sałaciński S. & Zalewski M., 1987: Krzemionki. Wydawnictwa Geologiczne, p. 9.</ref>

L-'''Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright''' hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li huwa magħmul minn tmien binjiet madwar l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] li ġew iddisinjati mill-[[arkitett]] Amerikan [[Frank Lloyd Wright]]. Dawn il-binjiet joħorġu fid-dieher il-[[filosofija]] tiegħu ta' arkitettura organika, fejn iddisinja strutturi li huma f'armonija mal-umanità u l-ambjent tal-madwar. Ix-xogħol ta' Wright kellu influwenza internazzjonali fuq l-iżvilupp tal-arkitettura fis-seklu 20.

'''Maria Dobroniega ta' Kiev''' (twieldet wara l-1012 – mietet fit-13 ta' Diċembru 1087) kienet prinċipessa ta' Rus minn [[Kiev]], l-[[Ukrajna]], tad-dinastija Rurik u biż-żwieġ saret Dukessa tal-[[Polonja]].

{{stub|Bijoloġija‎}}
Il-'''baqar''' f'razzett [[annimal]]i [[mammiferu]] żgħar organiku ma jintrabtux b'mod permanenti u lanqas jinżammu lilhinn mill-għelieqi ħodor minn fejn jieklu ikel f'mergħat naturali. Il-bdiewa li jrabbu dawn il-baqar jimxu ma' regoli biex [[jiżguraw]] li [[jinżammu]] għal kollox komdi ħalli jagħtu ħalib frisk ta' kwalità għolja. 

Is-'''Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi''' huma sensiela ta’ insedjamenti [[Preistorja|preistoriċi]] (jew djar) bil-puntali fl-[[Alpi]] jew madwar iż-żona tal-Alpi li nbnew bejn il-5000 u l-500 Q.K. fix-xtut tal-lagi u tax-xmajjar jew fl-artijiet mistagħdra. Fl-2011, 111-il sit li jinsabu mifruxin fl-[[Żvizzera|Iżvizzera]] (56), fl-[[Italja]] (19), fil-[[Ġermanja]] (18), fi Franza (11), fl-[[Awstrija]] (5), u fis-[[Slovenja]] (2) tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1363/|titlu=Prehistoric Pile Dwellings around the Alps|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-04}}</ref> Fis-Slovenja, iż-żewġ siti preistoriċi kienu l-ewwel Sit ta’ Wirt Dinji kulturali.<ref>{{Ċita web|url=http://www.washington.embassy.si/fileadmin/user_upload/dkp_51_vwa/newsletter/october_2011/Embassy_s_Newsletter__2011_-_14_-_10_finale.pdf|titlu=Maša Štiftar de Arzu, ed. (14 October 2011). "Pile-dwellings in the Ljubljansko Barje on UNESCO List" (PDF). Embassy Newsletter.}}</ref>

L-'''Istmu Kuronjan''' (bil-Litwan: ''Kuršių nerija''; bir-Russu: Ку́ршская коса́ (b’ittri Rumani: Kurshskaya kosa); bil-Ġermaniż: ''Kurische Nehrung;'' bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Curonian Spit'') huwa istmu twil 98 kilometru, irqiq u f’għamla ta’ kurva, magħmul mid-duni tar-ramel, li jissepara l-[[Laguna Kuronjana]] mill-kosta tal-[[Baħar Baltiku]]. Il-parti tan-Nofsinhar tiegħu tagħmel parti mill-Oblast ta’ [[Kaliningrad]], ir-[[Russja]], filwaqt li l-parti tat-Tramuntana tiegħu tagħmel parti mil-Lbiċ tal-Kontea ta’ [[Klaipėda]], il-[[Litwanja]]. L-istmu huwa [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] transnazzjonali, kondiviż bejn iż-żewġ pajjiżi.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/994/|titlu=Curonian Spit|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-28}}</ref>

'''Averna''' huwa [[likur]] prodott f'[[Caltanissetta]], komun ta' [[Sqallija]]. Il-kumpanija Averna ġiet akkwistata fl-2014 mill-[[Davide Campari-Milano|Grupp Campari]].<ref name="lastampa">{{Ċita web |url=http://finanza.lastampa.it/Notizie/0,616054/Campari_acquisisce_Fratelli_Averna_S_p_A.aspx |titlu=Campari acquisisce Fratelli Averna S.p.A |pubblikatur=La Stampa |data=2014-04-15 |lingwa=it}}</ref>

{{Taxobox
| isem = Opossum irqiq ta' Bishop
| stampa = 
| daqs_stampa = 
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| awtorità_ordni = (Gill, 1872)
| familja = [[Didelphidae]]
| awtorità_familja = (Gray, 1821)
| sottofamilja = [[Didelphinae]]
| awtorità_sottofamilja = (Gray, 1821) 
| ġeneru = ''[[Marmosops]]''
| awtorità_ġeneru = (Matschie, 1916)
| speċi = '''''M. bishopi'''''
| binominali = ''Marmosops bishopi''
| awtorità_binominali = (Pine, 1981)
| mappa_firxa = Firxa Marmosops bishopi.PNG
| daqs_mappa_firxa = 225px
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-opossum irqiq ta' Bishop
}}
L-'''Opossum irqiq ta' Bishop''', magħruf xjentifikament bħala ''Marmosops bishopi'', huwa mammiferu marsupjal tal-familja [[Didelphidae]], fl-ordni [[Didelphimorphia]] u huwa wieħed mill-[[opossum irqiq|opossumi irqaq]], nattiv tal-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]]. ''Marmosops parvidens bishopi'' huwa sinonimu jew l-istess bħal u jirreferi għal dan l-ispeċi.
  
Dan l-opossum irqiq arborju ġeneralment jippreferi jgħix f'abitat ta' foresti tax-xita kemm tal-artijiet baxxi kif ukoll tal-muntanji. Minħabba li huwa annimal [[omnivoru]], id-dieta prinċipali tikkonsisti minn frott u insetti.

'''Furnar''', magħruf ukoll bħala '''ħabbież''', huwa ħaddiem tas-sengħa li jaħmi u xi drabi jbigħ il-[[ħobż]] u prodotti oħra magħmula mid-[[dqiq]] billi juża [[forn]] jew sors ieħor ikkonċentrat tas-sħana. Il-post fejn jaħdem furnar jissejjaħ tal-furnar.

It-'''Tinqix fuq il-Blat f'Tanum''' (bl-Iżvediż: ''Hällristningsområdet i Tanum'') huma kollezzjoni ta' petroglifiċi ħdejn Tanumshede, Bohuslän, l-[[Żvezja|Iżvezja]], li ġew iddikjarati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1994<ref name=":0" /> minħabba l-konċentrazzjoni kbira ta' tinqix fuq il-blat.

[[Category:Pholidota]]
[[Manidae]] hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] fil-[[klassi (bijoloġija)|klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi (bijoloġija)|sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]], fl-[[ordni (bijoloġija)|ordni]] [[Pholidota]], b'żewġ sottofamilji ([[Eurotamandua]] u [[Maninae]]), b'ħames ġeneri ([[Eurotamandua]], [[Eomanis]], [[Necromanis]], [[Patriomanis]] u [[Manis]]) u bi tmien speċi estanti. Il-familja Manidae flimkien mal-familji [[Epoicotheriidae]], [[Escavadodontidae]] u [[Metacheiromyidae]] jiffurmaw l-ordni Pholidota.

ta' stalagmit magħrufa bħala l-''Kastell [[Abjad]]''.]]
'''Saeva Dupka''' (bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]]: Съева дупка) hija għar fit-Tramuntana tal-[[Bulgarija]] qrib il-villaġġ ta' Brestnitsa, fil-Provinċja ta' Lovech (43°2′N 24°11′E). L-għar ifforma naturalment 400 metru ta' kurituri u kompartimenti. L-għar ospita bosta spettakli mużikali ta' korijiet, bis-saħħa tal-kundizzjonijiet akustiċi eċċellenti tiegħu. L-isem Saeva Dupka oriġina minn isem żewġ aħwa, Seyu u Sae, li kienu jużaw l-għar bħala moħba waqt l-okkupazzjoni [[Imperu Ottoman|Ottomana]] tal-Bulgarija. Skavi reċenti wrew li l-għar kien abitat fi żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]]. L-għar ta' Saeva Dupka ġie elenkat bħala wieħed mill-100 Sit Turistiku tal-Bulgarija.<ref>{{Ċita web|url=http://caves.4at.info/index.php?cave_id=1246|titlu=Съева дупка :: Пещерите в България|sit=caves.4at.info|data-aċċess=2024-04-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://cherga.bg/statia.php?mysid=490&t=7&|titlu=Saeva Dupka - The Kingdom of down below|data=2007-08-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-04-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070814195157/http://cherga.bg/statia.php?mysid=490&t=7&|arkivju-data=2007-08-14|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Prambanan''' (bl-[[Lingwa Indoneżjana|Indoneżjan]]: '''''Candi Prambanan''''', bil-Ġavaniż: ꦫꦫꦗꦺꦴꦁꦒꦿꦁ, b'ittri Rumani<small>:</small> '''''Rara Jonggrang''''') huwa kumpless ta' tempji [[Ħinduiżmu|Induisti]] tas-seklu 9 fir-Reġjun Speċjali ta' [[Yogyakarta]], fin-Nofsinhar ta' [[Ġava]], l-[[Indoneżja]], iddedikati lit-Trimūrti, l-espressjoni ta' alla l-ħallieq (Braħma), il-preservatur (Vixnu) u l-qerried (Xiva). Il-kumpless tat-tempji jinsab madwar 17-il kilometru (11-il mil) fil-Grigal tal-belt ta' Yogyakarta fil-konfini bejn il-provinċji ta' Ġava Ċentrali u ta' Yogyakarta.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/642/|titlu=Prambanan Temple Compounds|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-24}}</ref>

Il-'''Wied tat-Tempji''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Valle dei Templi''; bl-[[Sqalli|Isqalli]]: ''Vaddi di li Tempri'') huwa sit arkeoloġiku f'[[Agrigento]] (magħrufa bħala ''Akragas'' fil-[[Greċja]] Antika), [[Sqallija]]. Huwa wieħed mill-iżjed eżempji straordinarji ta' arti u arkitettura tal-Greċja Antika, u huwa wieħed mill-attrazzjonijiet prinċipali ta' Sqallija minn mindu tniżżel bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1997.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/831/|titlu=Archaeological Area of Agrigento|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-22}}</ref> 

{{Taxobox
| isem = ''Pichipilus''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Paucituberculata]]
| awtorità_ordni = (Ameghino, 1894)
| familja = [[Caenolestidae]]
| awtorità_familja = (Trouessart, 1898)
| sottofamilja = [[Pichipilinae]]
| awtorità_sottofamilja = 
| ġeneru = '''''Pichipilus'''''
| awtorità_ġeneru = (Ameghino, 1890)
}}
'''''Pichipilus''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i estinti (dawk relatati fil-qrib mal-[[opossum bugeddum|opossumi bugdiedem]] jew l-[[opossum far|opossumi firien]]), u qiegħed ikklassifikat fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Metatheria]], fis-superordni [[Ameridelphia]], fl-ordni [[Paucituberculata]], fis-sottordni [[Caenolestoidea]], fil-familja [[Caenolestidae]], fis-sottofamilja [[Pichipilinae]] ma' ġeneri oħra estinti u mingħajr ebda rappreżentant ħaj.

'''Alphonse Matejka''' (twieled fid-9 ta' Jannar 1902 f'[[Sankt Gallen]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] - miet fis-27 ta' Ottubru 1999 f'[[La Chaux-de-Fonds]], l-Iżvizzera) kien Oċċidentalist famuż ta' oriġini [[Ċekja|Ċeka]].<ref>{{Ċita web|url=http://cosmoglotta.narod.ru/Cg289/cg289.htm|titlu=Cosmoglotta 289|sit=cosmoglotta.narod.ru|data-aċċess=2022-09-12}}</ref>

Fil-linwistika, '''kelma''' ta’ lingwa mitkellma tista’ tiġi definita bħala l-iżgħar sekwenza ta’ fonemi li wieħed jista’ jlissen b’mod iżolat b’tifsira oġġettiva jew prattika. F’ħafna lingwi, il-kelmiet jikkorrispondu wkoll għal sekwenzi ta’ grafemi ("ittri") fis-sistemi standard tal-kitba tagħhom li jkunu delimitati minn spazji usa’ mill-ispazju normali ta’ bejn l-ittri fi ħdan l-istess kelma, jew b’konvenzjonijiet grafiċi oħra.<ref name=":0">Haspelmath, Martin (2011). "The indeterminacy of word segmentation and the nature of morphology and syntax". ''Folia Linguistica''. '''45''' (1). ISSN 0165-4004.</ref> Il-kunċett ta’ "kelma" s-soltu jiġi distint minn dak ta’ morfema, li hija l-iżgħar unità ta’ kelma b’tifsira, anke jekk waħedha ma tgħoddx bħala kelma.

Il-'''Knisja tal-Qalb l-Aktar Imqaddsa tal-Mulej''' ( Czech: Kostel Nejsvětějšího Srdce Páně) hija knisja [[Knisja Kattolika|Kattolika]] [[knisja|Rumana]] fil-[[ Pjazza Jiřího z Poděbrad |Pjazza Jiřího z Poděbrad]] fid-distrett ta' [[ Vinohrady |Vinohrady]] ta' [[Praga]]. Inbniet bejn l-1929 u l-1932 u mfassla mill-perit [[Slovenja|Sloven]] [[ Jože Plečnik |Jože Plečnik]].  Plečnik sab l-ispirazzjoni għal din il-kostruzzjoni f'disinni antiki [[Kristjaneżmu|Nisranija]]. 

Is-'''Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi''' huma sensiela ta’ insedjamenti [[Preistorja|preistoriċi]] (jew djar) bil-puntali fl-[[Alpi]] jew madwar iż-żona tal-Alpi li nbnew bejn il-5000 u l-500 Q.K. fix-xtut tal-lagi u tax-xmajjar jew fl-artijiet mistagħdra. Fl-2011, 111-il sit li jinsabu mifruxin fl-[[Żvizzera|Iżvizzera]] (56), fl-[[Italja]] (19), fil-[[Ġermanja]] (18), fi Franza (11), fl-[[Awstrija]] (5), u fis-[[Slovenja]] (2) tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1363/|titlu=Prehistoric Pile Dwellings around the Alps|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-04}}</ref> Fis-Slovenja, iż-żewġ siti preistoriċi kienu l-ewwel Sit ta’ Wirt Dinji kulturali.<ref>{{Ċita web|url=http://www.washington.embassy.si/fileadmin/user_upload/dkp_51_vwa/newsletter/october_2011/Embassy_s_Newsletter__2011_-_14_-_10_finale.pdf|titlu=Maša Štiftar de Arzu, ed. (14 October 2011). "Pile-dwellings in the Ljubljansko Barje on UNESCO List" (PDF). Embassy Newsletter.}}</ref>

{{TaxoboxIng
| name = Philander
| image = Cuica verdadeira2.jpg
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| infraclassis = [[Marsupialia]]
| ordo = [[Didelphimorphia]]
| familia = [[Didelphidae]]
| subfamilia = [[Didelphinae]]
| genus = '''''Philander'''''
| genus_authority = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1762
| type_species = ''[[Gray Four-eyed Opossum|Didelphis opossum]]''
| type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| subdivision_ranks = [[Speċi]]
| subdivision = Ara t-test
}}
'''Philander''' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] [[marsupjali]]. Il-membri ta' dan il-ġeneru għandhom tikka kbira bajda fuq kull għajn u għalhekk mill-bogħod jidhru qishom għandhom erba' għajnejn. 

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> It-[[Tuneżija]] rratifikat il-Konvenzjoni fl-10 ta' Marzu 1975, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn|titlu=Tunisia - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-05}}</ref>

{{Grammatika}}

'''Tian Shan''', magħrufa wkoll bħala '''Tengri Tagh'''<ref>Prichard, James (1844), ''History of the Asiatic Nations, 3rd ed., Vol.IV'', p. 281.</ref> jew '''Tengir-Too'''<ref>{{Ċita web|url=https://www.akdn.org/akmp/performance/ensemble-tengir-too|titlu=Ensemble Tengir-Too {{!}} Aga Khan Development Network|sit=www.akdn.org|data-aċċess=2021-07-03}}</ref>, (bit-Tork Antik: 𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃‎, bl-Uighur: تەڭرىتاغ, biċ-Ċiniż: 天山) jiġifieri l-“Muntanji tal-Ġenna”, hija sistema kbira ta’ ktajjen muntanjużi li tinsab fl-[[Asja]] Ċentrali. L-ogħla quċċata ta’ Tian Shan hija Jengish Chokusu, b’għoli ta’ 7,439 metru. L-iktar punt baxx tas-sistema hija d-Depressjoni ta’ Turpan, li tinsab 154 metru taħt il-livell tal-baħar.<ref name=":0">Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., eds. (1980). ''Natural Wonders of the World''. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. p. 378. ISBN <bdi>978-0-89577-087-5</bdi>.</ref>

Il-'''ġebla tax-xewka''' hija l-ewwel ġebla stabbilita fil-kostruzzjoni ta' pedamenti ta' binja. Il-ġebel l-ieħor kollu jiġi imqiegħed b'referenza għal din il-ġebla, u b'hekk tiġi ddeterminata l-pożizzjoni tal- istruttura kollha.

{{stub|reliġjon}}
]]
In-'''Nunzjatura Appostolika''' hija l-ogħla awtortità diplomatika mibgħuta mis-[[Santa Sede]], u hi ekwivalenti għal [[ambaxxata]].

'''Sidney Webb''' (l-isem sħiħ: '''Sidney James Webb''', '''l-ewwel Baruni ta’ Passfield''', OM, PC; twieled fit-13 ta’ Lulju 1859 – miet fit-13 ta’ Ottubru 1947) kien soċjalista, ekonomista, riformista u kofundatur [[Renju Unit|Brittaniku]] tal-Iskola tax-Xjenza Ekonomika ta’ [[Londra]] (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: London School of Economics). Huwa kien wieħed mill-membri bikrin tas-Soċjetà Fabian fl-1884, li bħal [[George Bernard Shaw]] issieħeb magħha tliet xhur wara li ssawret. Flimkien ma’ martu [[Beatrice Webb]] u ma’ [[Annie Besant]], [[Graham Wallas]], [[Edward R. Pease]], [[Hubert Bland]] u [[Sydney Olivier]], Shaw u Webb biddlu s-Soċjetà Fabian fis-soċjetà politika-intellettwali preeminenti fl-Ingilterra Edwardjana. Huwa kiteb il-Klawżola IV oriġinali favur in-nazzjonalizzazzjoni għall-Partit Laburista Brittaniku.

</small><br />''Kongeriket Noreg'' <small>{{nobold|([[Nynorsk|Norveġiż Nynorsk]])}}</small><br />[[:se:Sámegielat|Davvisámegiella]]
|isem_komuni                 = Norveġja
|stampa_bandiera             = Flag of Norway.svg
|stampa_emblema              = Coat of Arms of Norway.svg
|stampa_mappa                = Europe-Norway.svg
|deskrizzjoni_mappa          = 
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tan-Norveġja
|ħolqa_emblema               = Emblema tan-Norveġja
|ħolqa_demografija           = Demografija tan-Norveġja
|mottu_nazzjonali            = "Alt for Norge"<br /><small>Kollox għan-Norveġja</small>
|innu_nazzjonali             =  <br />''[[Ja, vi elsker dette landet]] ([[de facto]])''<br />''<small>Iva, aħna nħobbu dan il-pajjiż</small><br /><center></center>
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Norveġiża|Norveġiż]] ([[Bokmål]] / [[Ninorsk]])<br />[[:se:Sámegielat|Davvisámegiella]]
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Oslo]]
|latd =59 |latm=54.78 |latNS=N |lonġd=10 |lonġm=44.41 |lonġEW=E
|l-ikbar_belt                = [[Oslo]]
|tip_gvern                   = [[Monarkija kostituzzjonali]] [[Sistema parlamentari|parlamentari]] [[Stat unitarju|unitarja]] 
|titlu_kap1                  = [[Monarkija tan-Norveġja|Re]]
|titlu_kap2                  = [[Prim Ministru tan-Norveġja|Prim Ministru]]
|titlu_kap3                  = [[Parlament tan-Norveġja|President ta' ''Storting'']]
|titlu_kap4                  = [[Qorti Suprema tan-Norveġja|Prim Imħallef]]
|titlu_kap5                  = [[Elezzjoni parlamentari Norveġiża (2019)|Koalizzjoni kurrenti]]
|isem_kap1                   = [[Harald V tan-Norveġja|Re Harald V]]
|isem_kap2                   = [[:en:Jonas Gahr Støre|Jonas Gahr Støre]] ([[Arbeiderpartiet|Ap]]) (2021–)
|isem_kap3                   = [[:en:Masud Gharahkhani|Masud Gharahkhani]] ([[:en:Arbeiderpartiet|Ap]]) <small>(2021–)</small>
|isem_kap4                   = [[Toril Marie Øie]]
|isem_kap5                   = [[Arbeiderpartiet|Ap]], [[Senterpartiet|Sp]]<ref>{{Cite web |url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/solberg/members-of-the-government-2/id543170/ |titlu=New government 14.10.2021 |data-aċċess=2021-10-14 }}</ref>
|data_sħubija_UE             = 
|żona_kklassifika            = 61
|poż_erja                    = 67<sup>1</sup> <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 385,207<ref name="kart">[https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/ Arealstatistics for Norway 2020, Kartverket, mapping directory for Norway] Accessdate=2020-03-10</ref>
|erja_mi_kw                  = 148,729
|perċentwal_ilma             = 5.7<sup>2</sup>
|sena_stima_popolazzjoni     = 2024
|stima_popolazzjoni          = 5 550 203<ref name="ssbf" />
|poż_stima_popolazzjoni      = <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 5,063,709<ref>{{ċita web |url=http://ssb.no/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2013-05-14#content |titlu=Population on 1 April 2013 |pubblikatur=Statistiċi tan-Norveġja}}</ref>
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2013
|densità_popolazzjoni_km2    = 14.3
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 37
|poż_densità_popolazzjoni    = 213
|sena_PGD_PSX                = 2017
|PGD_PSX                     = $377.1&nbsp;biljun<ref name="imf2">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=9&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=142&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= Norway, International Monetary Fund]</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 46
|PGD_PSX_per_capita          = $70,665<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 4
|sena_IŻU                    = 2022
|IŻU                         = {{steady}} 0.966<ref name="UNDP2023">[https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI 2022 Human Development Index Ranking, United Nations Development Programme 2023]Accessdate=2024-03-16|language=en</ref>
|poż_IŻU                     = 2<sup>el</sup>
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = Avvenimenti
|avveniment_stabbilit1       = [[Unifikazzjoni tan-Norveġja|Unifikazzjoni]]
|data_stabbilit1             = [[Battalja ta' Hafrsfjord|872]]
|avveniment_stabbilit2       = [[Kostituzzjoni tan-Norveġja|Kostituzzjoni]]
|data_stabbilit2             = 17 ta' Mejju 1814
|avveniment_stabbilit3       = [[Xoljiment tal-unjoni bejn in-Norveġja u l-Iżvezja fl-1905|Xoljiment]] tal-<br />[[Unjoni bejn l-Iżvezja u n-Norveġja|unjoni mal-Iżvezja]]
|data_stabbilit3             = 7 ta' Ġunju 1905
|avveniment_stabbilit4       = Restawr mill-<br />[[Reichskommissariat Norwegen|okkupazzjoni Ġermaniża]]
|data_stabbilit4             = 8 ta' Mejju 1945
|valuta                      = [[krone Norveġiż]]
|kodiċi_valuta               = NOK
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.no]]
|kodiċi_telefoniku           = +47
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $483.650 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $97,254<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = Inklużi [[Svalbard u Jan Mayen]]. (Mingħajr dawn iż-żewġ oqsma, l-erja tan-Norveġja hija 323,802 km{{smallsup|2}}, li tiġi kklasifikata is-67 post fid-dinja.<ref name="CIA, List of states for area">{{ċita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |pubblikatur=Central Intelligence Agency |xogħol=The World Factbook |titlu=Area |data-aċċess=2013-06-20 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |arkivju-data=2014-01-31 |url-status=dead }}</ref>)
|nota2                       = Dan il-perċentwal huwa għall-art ewlenija, Svalbard, u Jan Mayen. Dan il-persentaġġ jgħodd il-glaċieri bħala "art". Huwa kkalkulat bħala 19,940.14/(365,246.17+19,940.14).
}}

Il-'''Ġonna Botaniċi Rjali ta'''' '''Kew''' jew fil-qosor il-'''Ġonna ta' Kew''' huma ġonna botaniċi fil-Lbiċ ta' [[Londra]] li jospitaw l-"ikbar u l-iżjed kollezzjonijiet botaniċi u mikoloġiċi varjati fid-[[Id-Dinja|dinja]]".<ref>{{Ċita web|url=https://www.kew.org/science/collections-and-resources/collections|titlu=Our collections {{!}} Kew|sit=www.kew.org|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-08}}</ref> Stabbiliti fl-1840 mill-ġnien eżotiku fil-Park ta' Kew, fost il-kollezzjonijiet ħajjin tal-ġonna hemm xi 27,000 [[Takson|unità tassonomika]] li tieħu ħsiebhom l-amministrazzjoni uffiċjali ''Royal Botanic Gardens''<ref>{{Ċita web|url=https://www.kew.org/kew-gardens/plants/living-collection|titlu=Living Collections {{!}} Kew|sit=www.kew.org|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-08}}</ref>'', Kew'', filwaqt li l-herbarium, wieħed mill-ikbar fid-dinja, fih iktar minn 8.5 miljun eżemplar ippreservat ta' pjanti u fungi.<ref>{{Ċita web|url=https://www.kew.org/read-and-watch/launching-collections-strategy|titlu=Launching the Science Collections Strategy 2018–2028 {{!}} Kew|sit=www.kew.org|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-08}}</ref> Il-librerija fiha iktar minn 750,000 volum, u l-kollezzjoni tal-illustrazzjonijiet fiha iżjed minn 175,000 stampa u tpinġija ta' pjanti. Il-ġonna huma waħda mill-attrazzjonijiet turistiċi ewlenin ta' Londra u huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1084/|titlu=Royal Botanic Gardens, Kew|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.statista.com/statistics/630146/leading-london-visitor-attractions-uk/|titlu=Most visited attractions in London UK 2021|sit=Statista|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-08}}</ref>

[[Kategorija:Pika]]
{{TaxoboxIng | color = pink
| name = Pika ta' Moupin
| status = 
| status_ref =
| image =
| image_width = 240px
| image_caption = [[Pika ta' Moupin]] ''[[Ochotona thibetana]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = [[Ochotonidae]]
| genus = ''[[Ochotona]]''
| species = '''''O. thibetana'''''
| binomial = ''[[Ochotona thibetana]]''
| binomial_authority = Argyropulo, 1948 
| subdivision_ranks = [[Sottospeċi]]
| subdivision =
*''[[Ochotona thibetana nagqenica]]''  
*''[[Ochotona thibetana osgoodi]]''  
*''[[Ochotona thibetana sacraria]]'' 
*''[[Ochotona thibetana sikimaria]]'' 
*''[[Ochotona thibetana thibetana]]'' 
}}

'''Xatt it-Tiben''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: '''''Hay Wharf''''' jew '''''Haywharf''''') huwa bażi navali fil-[[Port ta’ Marsamxett]], fis-subborg tal-[[Furjana]], [[Malta]]. Ix-xatt ilu l-bażi ewlenija tal-Iskwadra Marittima tal-[[Forzi Armati ta’ Malta]] mill-1977, u fl-2015-2016 inbniet faċilità ġdida.<ref>{{Ċita web|titlu="Maritime Squadron, AFM". Armed Forces of Malta. Arkivjat 24-06-2015.|url=http://www.afm.gov.mt/maritimesquadronafm?l=1|data-aċċess=2021-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150624052619/http://www.afm.gov.mt/maritimesquadronafm?l=1|arkivju-data=2015-06-24|url-status=bot: unknown}}</ref>

{{Automatic taxobox}}
'''Derorhynchidae''' hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti, eżattament l-[[opossum]]i jew mammiferi [[marsupjali]] qishom opossumi.

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Lamantin Afrikan
| image = Trichechus senegalensis.jpg
| image_width = 235px
| image_caption = [[Lamantin Afrikan]] ''[[Trichechus senegalensis]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| ordo = [[Sirenia]]
| familia = [[Trichechidae]]
| familia_authority = [[Gill]], 1872
| genus = [[Trichechus]]
| genus_authority = [[Linnaeus]], 1758
| species = ''T.senegalensis''
| binomial = ''[[Trichechus senegalensis]]''
}}
'']]
Il-'''Lamantin Afrikan''' huwa 1 minn 3 speċi ta' [[mammiferi]] [[plaċentati]] [[erbivori]] kbar tal-ilma, mill-[[familja]] [[Trichechidae]] fil-[[ġeneru]] ''[[Trichechus]]'' magħruf ukoll bħala [[baqra tal-baħar]] jew bl-isem ta' "[[manati]]" kelma [[Spanjola]] li ġejja mill-[[Karibew]] li tfisser "sider" ta' mara. Dan il-[[lamantin]] ftit li xejn ġie studjat u b'hekk ma tantx hemm tagħrif dwaru.

'''Tsodilo''' jew l-'''Għoljiet ta'''' '''Tsodilo''' (bit-Tswana: ''Lefelo la Tsodilo'') huwa sit bl-għoljiet li jikkonsisti minn [[arti]] fuq il-blat, postijiet imkennija bil-blat, depressjonijiet u għerien fil-[[Botswana]], fin-Nofsinhar tal-[[Afrika]]. Is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2001 bis-saħħa tal-importanza [[Reliġjon|reliġjuża]] u spiritwali unika tas-sit għan-nies lokali, kif ukoll bis-saħħa li huwa xhieda unika tal-insedjament [[Bniedem|uman]] tul bosta millenji.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1021/|titlu=Tsodilo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-29}}</ref> L-UNESCO tistima li hemm iktar minn 4,500 tpittir fuq il-blat fis-sit. Is-sit huwa magħmul minn ftit għoljiet prinċipali magħrufa bħala l-Għolja tal-Wild, l-Għolja Femminili u l-Għolja Maskili.

'''''Hyperdidelphys''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i estinti, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

Il-'''Ġonna ta' Hevsel''' (bit-[[Lingwa Torka|Tork]]: ''Hevsel Bahçeleri'') huma seba' mitt ettaru ta' raba' għammiel u ikkultivat ħdejn ix-xmara [[Tigris]] fil-Lvant tat-[[Turkija]], bejn il-[[Fortizza ta' Diyarbakır]] u x-xmara. Il-belt iffortifikata fl-imgħoddi kienet ikkonfinata b'sistema f'żewġ partijiet ta' swar difensivi, u l-ġonna, alimentati minn fawwariet fix-xaqliba wieqfa ta' taħthom, kellhom rwol vitali biex iwasslu l-ilma u l-provvisti lill-belt. Il-Ġonna ta' Hevsel tniżżlu fil-lista ta' siti indikattivi tal-[[UNESCO]] fl-2013<ref>{{Ċita web|url=https://www.sabah.com.tr/turizm/2013/10/25/hevsel-bahceleri-de-unescoya-aday|titlu=Hevsel Bahçeleri de UNESCO'ya aday|sit=Sabah|lingwa=tr|data-aċċess=2022-03-21}}</ref>, u saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015, flimkien mas-swar tal-Fortizza ta' [[Diyarbakır]] bħala pajsaġġ kulturali.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1488/|titlu=Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-21}}</ref>

Il-'''Monumenti Storiċi ta' Nara''' jinkludu tmien siti tal-[[belt kapitali]] antika ta' Nara fil-Prefettura ta' Nara, il-[[Ġappun]]. B'kollox hemm ħames tempji [[Buddiżmu|Buddisti]], santwarju tax-[[Xintuwiżmu]], palazz imperjali u foresta primordjali. Is-siti jinkludu 26 binja li l-Gvern Ġappuniż iddeżinja bħala Teżori Nazzjonali u 53 binja ddeżinjati bħala Siti Kulturali Importanti. Il-kumplessi kollha ġew rikonoxxuti bħala Siti Storiċi. Is-Sit tal-Palazz ta' Nara ġie ddeżinjat bħala Sit Storiku Speċjali, filwaqt li l-Foresta Primordjali ta' Kasugayama ġiet iddeżinjata bħala [[Monument]] Naturali Speċjali. Tōdai-ji, Kōfuku-ji u l-Foresta Primordjali ta' Kasugayama jinsabu lkoll fi ħdan il-Park ta' Nara, li huwa park li ġie ddeżinjat bħala wieħed mill-"Postijiet ta' Sbuħija Xenika" mill-Ministeru għall-[[Edukazzjoni]], il-[[Kultura]], l-[[Sport|Isport]], ix-[[Xjenza]] u t-[[Teknoloġija]]. Il-Monumenti Storiċi ta' Nara tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1998.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/870.pdf|titlu=Advisory Body Evaluation|kunjom=ICOMOS}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/870/|titlu=Historic Monuments of Ancient Nara|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-19}}</ref>

fl-1976.]]
L-'''''Amerigo Vespucci''''' huwa vapur għoli tat-tbaħħir tal-Flotta Navali Militari Taljana (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Marina Militare'') li ngħata isem u kunjom l-esploratur [[Amerigo Vespucci]]. Huwa replika tax-xini li salpa lejn l-[[Stati Uniti|Amerka]] fl-imgħoddi. Il-port ospitanti ewlieni tiegħu huwa dak ta' [[La Spezia]], l-[[Italja]], u jintuża għat-taħriġ tal-flotta navali militari. Il-motto tal-vapur (li saħansitra huwa miktub fuqu) huwa: ''Non chi comincia ma quel che persevera'' (Mhux min jibda jgħodd, iżda min jibqa' jirsisti).

{{stub|Ambjent}}
L-'''Abjad''' hu kulur. Minnu nnifsu magħmul mill-kuluri kollha l-oħra. Infatti, jekk tgħaddi faxx ta' dawl abjad minn go [[priżma]], il-faxx jinqasam fil-kuluri kollha.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Iżrael]] irratifika l-Konvenzjoni fis-6 ta' Ottubru 1999, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

, l-[[Italja]]]]
L-'''arkeoloġija''' hija l-istudju xjentifiku tal-attività [[Bniedem|umana]] permezz tal-irkupru u l-analiżi tal-[[kultura]] materjali. Reġistru arkeoloġiku jikkonsisti mill-artefatti, l-[[arkitettura]], il-bijofatti jew l-ekofatti, is-siti, u l-pajsaġġi kulturali. L-arkeoloġija tista' titqies kemm bħala [[Xjenzi soċjali|xjenza soċjali]] kif ukoll bħala fergħa tal-umanitajiet.<ref>Renfrew u Bahn (2004 [1991]:13)</ref><ref>Sinclair A (2016), "The Intellectual Base of Archaeological Research 2004–2013: a visualisation and analysis of its disciplinary links, networks of authors and conceptual language", ''Internet Archaeology'' (42).</ref> Fl-[[Ewropa]] spiss titqies jew bħala dixxiplina jew inkella bħala sottoqasam ta' dixxiplini oħra, filwaqt li f[[L-Amerika ta' Fuq|l-Amerka ta' Fuq]] l-arkeoloġija hija sottoqasam tal-[[Antropoloġija|antopoloġija]].<ref>Haviland, William A.; Prins, Harald E.L.; McBride, Bunny; Walrath, Dana (2010), ''Cultural Anthropology: The Human Challenge'' (13th ed.), Cengage Learning, ISBN 978-0-495-81082-7. pp. 7, 14.</ref>

Ir-'''Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa''' (bil-Maċedonjan: Прекуграничен биосферен резерват „Охрид-Преспа“,  b’ittri Rumani: ''Prekugraničen biosferen rezervat „Ohrid-Prespa“''; bl-Albaniż: ''Oher – Prespe, Rezerve Ndërkufitare Biosfere'') hija riżerva ta’ bijosfera li tinkludi ż-żoni tal-[[Lag ta’ Ohrid]] u tal-[[Lag ta’ Prespa]] fil-[[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta’ Fuq]] u fl-[[Albanija]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/albaniathe-former-yugoslav-republic-of-macedonia/ohrid-prespa/|titlu=Ohrid-Prespa {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|sit=www.unesco.org|data-aċċess=2021-03-30}}</ref>

'''Ronald William Fordham Searle''', CBE, RDI (twieled fit-3 ta' Marzu 1920 – miet fit-30 ta' Diċembru 2011<ref name=":0">{{Ċita aħbar|data=2012-01-03|titlu=UK artist, St Trinian's creator Searle dies aged 91|url=https://www.reuters.com/article/us-britain-searle-idUSTRE8020CT20120103|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-03}}</ref>) kien artist, cartoonist satiriku, artist tal-comics, skultur, disinjatur tal-medalji u illustratur [[Renju Unit|Ingliż]]. X'aktarx li baqa' mfakkar l-iktar bħala l-ħallieq tal-Iskola ta' St. Trinian u għall-kollaborazzjoni tiegħu ma' [[Geoffrey Willans]] fis-sensiela ta' Molesworth.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.lambiek.net/artists/s/searle_ronald.htm|titlu=Ronald Searle|sit=lambiek.net|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-03}}</ref>

{{stub|Annimal}}
{{Taxobox
| isem = Għasafar
| stampa = Passer hispaniolensis.jpg
| daqs_stampa = 240px
| deskrizzjoni_stampa = [[Għammiel tal-Bejt]] (''Passer hispaniolensis'')
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| sottofajlum = [[Vertebrata]]
| klassi = '''Aves'''
| awtorità_klassi = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| grad_sottodiviżjoni = Ordnijiet
| sottodiviżjoni =
Superordni [[Paleognathae]]:
* [[Struthioniformes]]
* [[Tinamiformes]]
Superordni [[Neognathae]]:
* [[Anseriformes]]
* [[Galliformes]]
* [[Gaviiformes]]
* [[Podicipediformes]]
* [[Procellariiformes]]
* [[Sphenisciformes]]
* [[Pelecaniformes]]
* [[Ciconiiformes]]
* [[Phoenicopteriformes]]
* [[Falconiformes]]
* [[Gruiformes]]
* [[Charadriiformes]]
* [[Pteroclidiformes]]
* [[Columbiformes]]
* [[Psittaciformes]]
* [[Cuculiformes]]
* [[Strigiformes]]
* [[Caprimulgiformes]]
* [[Apodiformes]]
* [[Coraciiformes]]
* [[Piciformes]]
* [[Trogoniformes]]
* [[Coliiformes]]
* [[Passeriformes]]
}}

{{infobox bijografija}}

{{Taxobox
| isem = Fenek ta' Assam
| stampa = 
| deskrizzjoni_stampa = 
| daqs_stampa = 
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Lagomorpha]]
| familja = [[Leporidae]]
| ġeneru = ''[[Caprolagus]]''
| speċi = '''''C. hispidus'''''
| binominali = ''Caprolagus hispidus''
| awtorità_binominali = (Pearson, 1839) 
}}
Il-'''fenek ta' Assam''' jew '''liebru ispidu''', li hu magħruf xjentifikament bħala ''Caprolagus hispidus'', huwa [[mammiferu]] [[plaċentat]] tal-familja [[Leporidae]] (leporidu), fl-ordni [[Lagomorpha]] (lagomorfu) u nattiv tal-kontinent tal-[[Asja]] u għalkemm xi kultant jissejjaħ liebru dan huwa kkunsidrat bħala speċi ta' fenek. 

Il-'''Belt Projbita''' (biċ-[[Lingwa Ċiniża|Ċiniż]]: 紫禁城; bil-Pinyin: ''Zǐjìnchéng''; bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Forbidden City'') hija kumpless ta' palazz fid-Distrett ta' Dongcheng, f'[[Beijing]], iċ-[[Ċina]], fiċ-ċentru tal-Belt Imperjali ta' Beijing. Hija mdawra b'bosta ġonna u tempji imperjali lussużi, fosthom it-22 ettaru (54 akru) tal-Park ta' Zhongshan, it-Tempju Imperjali tal-Antenati għas-sagrifiċċji, id-69 ettaru (171 akru) tal-Park ta' Beihai, u t-23 ettaru (57 akru) tal-Park ta' Jingshan.<ref>{{Ċita web|url=https://www.asianstudies.org/publications/eaa/archives/symbolism-in-the-forbidden-city-the-magnificent-design-distinct-colors-and-lucky-numbers-of-chinas-imperial-palace/|titlu=Symbolism in the Forbidden City: The Magnificent Design, Distinct Colors, and Lucky Numbers of China’s Imperial Palace - Association for Asian Studies|data=2021-11-18|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211118074554/https://www.asianstudies.org/publications/eaa/archives/symbolism-in-the-forbidden-city-the-magnificent-design-distinct-colors-and-lucky-numbers-of-chinas-imperial-palace/|arkivju-data=2021-11-18|url-status=bot: unknown}}</ref>

Il-'''Park ta' Muskau''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Muskauer Park'', uffiċjalment ''Fürst-Pückler-Park Bad Muskau''; bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''Park Mużakowski'') huwa park pajsaġġistiku fir-reġjun ta' [[Oberlausitz]] fil-[[Ġermanja]] u ta' ''Łużyce Górne'' fil-[[Polonja]]. Huwa l-ikbar ġnien [[Ingliż]] fl-Ewropa Ċentrali u wieħed mill-iktar ġonna Ingliżi famużi, li huwa estiż tul iż-żewġ naħat tal-fruntiera Ġermaniża-Pollakka tul ix-xmara ''Lausitzer Neiße / Nysa Łużycka''. Il-park ġie mqassam mill-1815 'il quddiem skont l-ordnijiet tal-Prinċep [[Hermann von Pückler-Muskau]] (1785-1871), iċċentrat fuq ir-residenza tiegħu ta' Schloss Muskau (il-Kastell ta' Muskau).<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.muskauer-park.de/?lang_pref=en|titlu=Muskauer Park|lingwa=de-DE|data-aċċess=2021-05-16}}</ref><ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Parma|isem=Christian|sena=2018|titlu=Poland UNESCO World Heritage Sites|lingwa=Ingliż|pubblikatur=Parma Press|paġni=142-149|isbn=978-8377771556}}</ref>

{{stub|Ekonomija}}

{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Skwadra Marittima tal-Forzi Armati ta' Malta'''</big>
| align="center" colspan="2"|
{| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0 style="background:#f9f9f9; text-align:center;"
|align=left width=130px| 
|align=right width=130px| 
|}
|-
| align=center colspan=2 style="background:#f9f9f9;" | <br> Patrol boats tal-klassi ''Protector'' waqt missjoni kontra l-piraterija fl-2011.
|-
|'''Pajjiż'''
|[[Malta]]
|-
|'''Attiv'''
|1970-llum
|-
|'''Parti minn'''
|[[Forzi Armati ta' Malta]]
|-
|'''Tip'''
|[[Forza navali]]
|-
|'''Daqs'''
|9 patrol boats u 6 dgħajjes
|-
|'''Bażi'''
|[[Xatt it-Tiben]], [[Furjana]]
|-
|}

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> L-[[Użbekistan]] irratifika l-Konvenzjoni fit-13 ta' Jannar 1993, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/uz|titlu=Uzbekistan - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-26}}</ref> L-Użbekistan għandu seba' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, ħamsa kulturali u tnejn naturali.

Il-'''Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin''' (bil-Ġermaniż: ''Schlösser und Gärten von Potsdam und Berlin'') huma grupp ta' kumplessi ta' palazzi u ġonna pajsaġġistiċi estiżi li jinsabu fir-reġjun ta' Havelland madwar [[Potsdam]] u l-[[belt kapitali]] tal-[[Ġermanja]], [[Berlin]]. Dan it-titlu ntuża fid-deżinjazzjoni tas-siti kulturali bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1990.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532/|titlu=Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-17}}</ref> Is-sit ġie rrikonoxxut għall-unità storika tal-pajsaġġ tiegħu — eżempju uniku ta' disinn tal-pajsaġġ fi sfond ta' ideat monarkiċi tal-istat Prussjan u sforzi komuni ta' emanċipazzjoni.

Il-'''Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela''' huma ħdax-il knisja monolitika li jinsabu fil-Punent tal-Artijiet Għoljin [[Etjopja|Etjopjani]] qrib ir-raħal ta' Lalibela, li ngħatat dan l-isem f'ġieħ ir-Re [[Gebre Meskel Lalibela]] tad-dinastija Zagwe tal-aħħar tas-seklu 12 u l-bidu tas-seklu 13. Dan ir-re kkummissjona l-proġett enormi tal-kostruzzjoni ta' 11-il knisja mħaffra fil-blat sabiex joħloq mill-ġdid il-belt sagra ta' [[Ġerusalemm]] fir-renju tiegħu stess. Is-sit għadu jintuża mill-Knisja [[Kristjaneżmu|Kristjana]] Ortodossa Etjopjana sal-lum, u għadha post importanti ta' pellegrinaġġ għall-fidili Ortodossi Etjopjani. B'kollox il-11-il knisja mħaffra fil-blat inbnew f'24 sena.<ref>Williams, Frances M. (2016). ''Understanding Ethiopia : geology and scenery''. Cham. ISBN <bdi>9783319021805</bdi>.</ref>

[[File:Near_Mestia,_Svan_towers_(35252565354).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Near_Mestia,_Svan_towers_(35252565354).jpg|daqsminuri|It-torrijiet residenzjali tas-Svan qrib Mestia.]]
It-'''torrijiet residenzjali tas-Svan''' (bil-Georgian: სვანური კოშკი; b'ittri Rumani: ''svanuri k'oshk'i'') jirreferu għat-torrijiet li kienu jintużaw bħala djar kif ukoll bħala abitazzjonijiet difensivi fir-reġjun storiku Georgian ta' [[Svaneti]] (illum il-ġurnata msejjaħ Samegrelo-Zemo Svaneti). Dawn it-torrijiet huma uniċi fir-reġjun u nbnew primarjament bejn is-sekli 9 u 12, matul l-epoka tad-deheb tal-Georgia. Madankollu, l-oriġini tat-torrijiet x'aktarx li tmur lura għall-[[preistorja]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/709/|titlu=Upper Svaneti|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-09}}</ref>

Il-'''Kastell ta'''' '''Durham''' huwa kastell tan-[[Normanni]] fil-belt ta' [[Durham]], l-[[Renju Unit|Ingilterra]], li ilu okkupat mill-Kulleġġ Universitarju mill-1837 wara r-rwol preċedenti tiegħu bħala r-residenza tal-Isqfijiet ta' Durham. Il-kastell ġie ddeżinjat flimkien mal-[[Katidral ta' Durham]] bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1986. Il-faċilità hija miftuħa għaż-żjarat iggwidati għall-pubbliku ġenerali, peress li jintuża bħala binja operattiva u jospita iktar minn 100 student. Il-kastell jinsab fil-quċċata ta' għolja fuq ix-xmara [[Wear]] fil-[[peniżola]] ta' Durham, faċċata tal-Katidral ta' Durham.

{{Nebbieta|ġeografija}}

{{Wikifikazzjoni}}
'''Instagram''' (komunement imqassar għal IG jew Insta) huwa servizz ta' networking soċjali [[Stati Uniti|Amerikan]] li jaqsam ir-ritratti u l-filmati u huwa proprjetà ta' [[Facebook]]. Is-servizz ġie maħluq minn [[Kevin Systrom]] u [[Mike Krieger]] u oriġinarjament ġie mniedi fuq iOS f'Ottubru 2010. Il-verżjoni [[Android]] ġiet rilaxxata f'April 2012, segwita minn interfaċċa tad-desktop limitata għall-karatteristiċi f'Novembru 2012, app għall-Fire OS f'Ġunju 2014, u app għall-[[Windows]] 10 f'Ottubru 2016. L-app tippermetti lill-utenti jtellgħu midja li tista' tiġi editjata b'filtri u organizzata b'hashtags u b’markaturi ġeografiċi. Il-midja li tittella'  tinqasam pubblikament jew ma' segwaċi approvati minn qabel. L-utenti jistgħu jibbrawżjaw il-kontenut ta' utenti oħra bit-tags u l-postijiet u jaraw l-iktar kontenut popolari. L-utenti jistgħu juru li ritratt ikun għoġobhom u jistgħu jsegwu utenti oħra biex malli jżidu l-kontenut tagħhom jiġu infurmati. Din il-funzjoni jidher li twaqqfet minn Settembru 2020. Tista' saħansitra tħallas apposta biex tixtri għadd ta' segwaċi ta' Instagram biex issaħħaħ in-negozju tiegħek.

Il-'''Canal du Midi''' (pronunzja bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ​[kanal dy midi]; bl-Oċċitan: ''Canal del Miègjorn'' [ka'nal del mjɛdˈd͡ʒuɾ]; litteralment il-"Kanal tan-Nofsinhar") huwa kanal twil 240 kilometru (150 mil) fin-Nofsinhar ta' Franza (bil-Franċiż: ''le Midi''). Oriġinarjament kien ingħata l-isem ta' ''Canal royal en Languedoc'' (Kanal Irjali f'Languedoc) u mbagħad ingħata l-isem ta' ''Canal du Midi'' fl-1789 mir-[[Rivoluzzjoni Franċiża|rivoluzzjonarji Franċiżi]], il-kanal jitqies wieħed mill-ikbar xogħlijiet ta' kostruzzjoni tas-[[seklu 17]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.french-waterways.com/waterways/south/canal-midi/|titlu=French Waterways in Detail //Canal du Midi|sit=French Waterways|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-04-19}}</ref>

'''Kartaġni''' (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Carthago'' jew ''Karthago'', bil-[[Lingwa Griega|Grieg]]: Καρχηδών ''Karkhēdōn'', bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قرطاج ''Qarṭāj‎'', li tfisser "Belt Ġdida") huwa l-isem ta' belt antika fuq ix-xatt tal-Lvant tal-[[lag ta' Tuneż]] li ilha teżisti għal madwar 3,000 sena u li llum il-ġurnata hija subborg ta' [[Tuneż]], fit-[[Tuneżija]].<ref>{{Ċita web|url=https://pleiades.stoa.org/places/314921|titlu=Carthago: a Pleiades place resource|kunjom=Hitchner|isem=R. B.|data=2021-04-13|sit=Pleiades: a gazetteer of past places|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-22}}</ref>

{{stub|Reliġjon}}

'''Tchogha Zanbil''' (bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: چغازنبيل; bl-Elamit: ''Al Untas Napirisa'', li mbagħad sar ''Dur Untash''), spellut ukoll '''Choga Zanbil''' u '''Čoġā Zanbīl''', huwa kumpless [[Elamiti|Elamit]] tal-qedem fil-provinċja ta' Khuzestan tal-[[Iran]]. Huwa wieħed mill-ftit [[żiggurat]] eżistenti 'l barra mill-[[Mesopotamja]]. Jinsab bejn wieħed u ieħor 30 kilometru (19-il mil) fix-Xlokk ta' [[Susa]] u 80 kilometru (50 mil) fit-Tramuntana ta' Ahvaz. Id-data tal-kostruzzjoni tal-belt mhix ċerta fil-kronoloġija tar-renju ta' [[Untash-Napirisha]] iżda ċertament f'xi żmien fis-seklu 14 jew 13 [[Ante Christum natum|Q.K]]. Id-data maqbula konvenzjonalment hi l-1250 Q.K. Attwalment hu maħsub li l-belt kienet inqerdet mill-mexxej Neo-[[Assirjani|Assirjan]] [[Assurbanipal]] għall-ħabta tas-645 Q.K., flimkien mal-[[belt kapitali]] Elamita ta' Susa, għalkemm xi riċerkaturi jsostnu li tmiem l-okkupazzjoni seħħ fl-aħħar tas-seklu 12 Q.K.<ref>R. Ghirshman, "The Ziggurat of Tchoga-Zanbil", Scientific American, vol. 204, pp. 69-76, 1961.</ref> Iż-żiggurat jitqies bħala l-aqwa eżempju ppreservat ta' [[monument]] piramidali mtarraġ mill-[[UNESCO]]. Fl-1979, Tchogha Zanbil sar l-ewwel [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-UNESCO fl-Iran.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/113/|titlu=Tchogha Zanbil|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-29}}</ref>

'''Gammelstad''', magħrufa wkoll bħala l-'''parroċċa ta' Gammelstad''', (bl-Iżvediż: '''''Gammelstads kyrkstad''''') hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li tinsab ħdejn il-belt ta' [[Luleå]], l-[[Żvezja|Iżvezja]], fin-naħa tat-Tramuntana tal-[[Golf ta' Bothnia]]. Hija l-aqwa eżempju ppreservat tal-parroċċi li fl-imgħoddi kienu mifruxa kullimkien fit-Tramuntana tal-[[Skandinavja|Iskandinavja]].

rebaħ l-ewwel kampjonat tiegħu u sar l-ewwel ċampjin Olandiż fil-Formula Wieħed fl-istaġun li għadda wara li għeleb is-seba' darbiet ċampjin [[Lewis Hamilton]] fl-aħħar tellieqa]]{{Wikifikazzjoni}}
Il-'''Formula Wieħed''' (magħruf ukoll bħala '''Formula 1''', '''Formula One''' jew '''F1''') huwa tip ta’ [[motorsport]]. It-timijiet jikkompetu f’serje ta’ tiġrijiet tal-Grand Prix, li jsiru f’pajjiżi differenti madwar id-dinja. Uħud mill-aktar tiġrijiet popolari jsiru f'[[Monako]], il-[[Ġappun]], l-[[Italja]] u l-[[Renju Unit|Inglilterra]]. Il-karozzi jgħaġġlu ħafna, u jilħqu veloċitajiet sa 350 kilometru fis-siegħa (220 mil fis-siegħa). Il-kampjonat intrebaħ bosta drabi minn timijiet differenti bħall-[[McLaren]], [[Ferrari]] u [[Williams]]. It-timijiet jistgħu jikkonsistu minn 600 persuna, li kollha jingħaqdu flimkien kull tmiem il-ġimgħa tat-tellieqa, u bl-użu ta' kull kompetenza individwali tagħhom jippruvaw jiksbu l-aħjar riżultat - ir-rebħa. Is-sewwieq u t-tim rebbieħ jiksbu ħamsa u għoxrin punt kull wieħed lejn il-Kampjonat tas-Sewwieqa u tal-Kostrutturi. It-timijiet jikkonsistu minn sewwieqa, sewwieqa tal-ittestjar, prinċipal tat-tim, mekkaniċi, inġiniera, u disinjaturi. Ir-rebħ ta’ tellieqa teħtieġ pożizzjoni tajba ta’ kwalifika, strateġija bla difetti, pitstops perfetti u karozza veloċi. Jekk ikollok l-aktar poles (l-ewwel post) fi staġun tirċievi trofew. Din ġiet miżjuda fl-2014.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Messiku aċċetta l-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fit-23 ta' Frar 1984, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

'''Angela Piskernik''' (27 ta' Awwissu 1886 - 23 ta' Diċembru 1967) kienet [[ Botanika |botanista]] u [[ Moviment ta ’konservazzjoni |konservazzjonista]] Awstro-Jugoslava. 

Il-'''Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jinkludi varjetà ta' binjiet f'Hōryū-ji u f'Hokki-ji, f'Ikaruga, il-Prefettura ta' Nara, il-[[Ġappun]]. Dawn il-binjiet [[Buddiżmu|Buddisti]] tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993 flimkien mal-pajsaġġ tal-madwar taħt għadd ta' kriterji.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/660/|titlu=Buddhist Monuments in the Horyu-ji Area|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-17}}</ref> L-istrutturi li jagħmlu parti mis-sit huma fost l-eqdem binjiet tal-[[injam]] li għadhom eżistenti fid-[[Id-Dinja|dinja]], u jmorru lura għas-sekli 7 u 8 [[WK|W.K]]. Ħafna mill-[[Monument|monumenti]] huma wkoll Teżori Nazzjonali tal-Ġappun, u jirriflettu era importanti ta' influwenza Buddista fil-Ġappun. L-istrutturi jinkludu 21 binja fit-Tempju tal-Lvant ta' Hōryū-ji, disa' binjiet fit-Tempju tal-Punent ta' Hōryū-ji, 17-il monasteru u binjiet oħra, u l-pagoda f'Hokki-ji.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/660.pdf|titlu=Advisory Body Evaluation. ICOMOS.}}</ref>

L-'''Imperu Kushan''' (ċ. [[Seklu I]]–[[Seklu III]]) kien stat li fl-aqwa tiegħu, bejn l-[[105]]–[[Snin 250|250]], kien jifrex minn [[Tajikistan]] sal-[[Baħar Kaspjan]] sa l-[[Afganistan]] u l-isfel fil-wied tax-[[Xmara Ganges]]. L-imperu inħoloq mit-tribù Kushan ta' l[[Yuezhi]], li kien poplu mill-[[Xinjiang]] moderna, [[Ċina]], possibilment relatat mat-[[Tocharians]]. Kellhom kuntatti diplomatiċi ma' [[Ruma]], [[Imperu Persjan|Persja]] [[Sassanju|Sassanja]] u [[Ċina]], u għal ħafna sekli kienu fiċ-ċentru ta' skambji bejn il-Lvant u l-Punent.

Id-'''Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell''' huma erbat idjar f'[[Brussell]], il-[[belt kapitali]] tal-[[Belġju]], li ġew imniżżla flimkien bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-sena 2000.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1005/|titlu=Major Town Houses of the Architect Victor Horta (Brussels)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-23}}</ref> L-erbat idjar kollha ġew iddisinjati u nbnew mill-[[arkitett]] Belġjan [[Victor Horta]] (1861-1947), li kien pijunier tal-istil tal-''[[Art Nouveau]]'' matul nofs is-snin 90 tas-seklu 19.

Ir-'''Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Monarch Butterfly Biosphere Reserve''; bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Reserva de Biosfera de la Mariposa Monarca'') hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li tinkludi l-biċċa l-kbira tas-siti li fihom il-popolazzjoni tal-Lvant tal-[[friefet monarki]] jpassu u jibqgħu hemmhekk għax-xitwa. Ir-riżerva tinsab fl-ekoreġjun tal-foresti tal-ballut u taż-żnuber tal-Medda Vulkanika Trans-[[Messiku|Messikana]] mal-fruntiera ta' [[Michoacán]] u l-Istat tal-Messiku, 100 kilometru 'l bogħod (62 mil) mill-[[Belt tal-Messiku]] fil-Majjistral. Miljuni ta' friefet monarki jaslu fir-riżerva kull sena. Il-friefet monarki jgħixu biss f'frazzjon tas-56,000 ettaru tar-riżerva minn Ottubru sa Marzu. Il-missjoni tal-bijosfera hi li tipproteġi din l-ispeċi ta' friefet u l-ħabitat tagħha.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.mexicodesconocido.com.mx/|titlu=México Desconocido|sit=México Desconocido|lingwa=es|data-aċċess=2022-08-19}}</ref>

'''Charles Robert Darwin''' ([[Shrewsbury]], [[12 ta' Frar]] [[1809]] – [[Londra]], [[19 ta' April]] [[1882]]) kien [[storja naturali|naturalista]] [[Ingilterra|Ingliż]] li x-xogħol u t-teoriji tiegħu dwar l-evoluzzjoni tal-[[Speċi|ispeċi]] ħajjin irrivoluzzjonaw profondament il-[[bijoloġija]]. Wara li kiseb il-fama fost ix-xjenzjati għal ħidma tiegħu fil-lok u r-riċerki tiegħu fl-[[ġeoloġija]], ippropona l-ipoteżi li l-ispeċi ħajjin kollha evolvew matul iż-żmien minn antenat komuni jew għadd ta' antenati komuni permezz tal-proċess tas-selezzjoni naturali. It-[[Evoluzzjoni|teorija tal-evoluzzjoni]] ġiet aċċettata mill-komunità xjentifika u l-pubbliku ġenerali matul ħajtu, filwaqt li t-teorija tiegħu tas-[[selezzjoni naturali]] kellha tistenna sas-[[snin 1930|snin tletin]] biex tkun ġeneralment meqjusa bħala l-ispjegazzjoni essenzjali tal-proċess tal-evoluzzjoni. Sas-[[seklu 21]], kienet il-bażi tat-teorija moderna tal-evoluzzjoni. Taħt forma emendata, l-iskoperta xjentifika ta' Darwin baqgħet sa issa s-sies tal-bijoloġija billi tispjega b'mod loġiku u unifikat id-diversità tal-ħajja.<ref>Dobzhansky 1973 </ref>

'''Anna Sychravová''' (twieldet fis-7 ta' Lulju 1873 – mietet fit-22 ta' Frar 1925) kienet [[Għalliem|għalliema]] u [[politiku]] [[Ċekoslovakkja|Ċekoslovakka]]. Fl-1920 ġiet eletta fil-Kamra tad-Deputati u saret waħda mill-ewwel grupp ta' membri nisa, u l-unika mara mis-[[Slovakkja]], li ġew eletti.<ref>Blanca Rodriguez Ruiz & Ruth Rubio-Marín (2012), ''The Struggle for Female Suffrage in Europe'', p. 237.</ref>

Il-bandiera tas-[[Sorbi]] għandha tliet strixxi orizzontali ugwali. L-istrixxa ta' fuq hija [[blu]], tan-nofs [[aħmar|ħamra]], u ta' isfel [[abjad|bajda]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.posol.de/serbsce/zasle_wudaca/njedzelu_26042009/serbske_banty_-_tekst|titlu=serbske banty - tekst|sit=www.posol.de|lingwa=hsb|data-aċċess=2021-05-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210508031943/http://www.posol.de/serbsce/zasle_wudaca/njedzelu_26042009/serbske_banty_-_tekst|arkivju-data=2021-05-08|url-status=dead}}</ref> Il-bandiera għandha proporzjonijiet ta' 3:5.<ref>{{Ċita web|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/de_sorbs.html|titlu=Sorb People (Brandenburg and Saxony)|sit=www.crwflags.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-08}}</ref>

{{Taxobox
| isem = Cryptonanus
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| familja = [[Didelphidae]]
| sottofamilja = [[Didelphinae]]
| tribù = [[Thylamyini]]
| ġeneru = '''''Cryptonanus'''''
| awtorità_ġeneru = [[Robert Voss|Voss]] et al., 2005
| tip_speċi = ''[[Cryptonanus chacoensis|Marmosa agilis chacoensis]]''
| awtorità_tip_speċi = [[George Henry Hamilton Tate|Tate]], 1931
| grad_sottodiviżjoni = Speċi
| sottodiviżjoni =
*''[[Cryptonanus agricolai]]''
*''[[Cryptonanus chacoensis]]''
*''[[Cryptonanus guahybae]]''
*†''[[Cryptonanus ignitus]]''
*''[[Cryptonanus unduaviensis]]''
| mappa_firxa =Distribution Cryptonanus.jpg
| daqs_mappa_firxa = 250px
}}
'''''Cryptonanus''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

'''Su Nuraxi''' huwa sit arkeoloġiku tan-''nuraghe'' (il-bini megalitiku tal-qedem prinċipali f'[[Sardenja]], l-[[Italja]], li ġie żviluppat bejn l-1900 u s-730 [[Ante Christum natum|Q.K.]]) li jinsab f'[[Barumini]], Sardenja, l-Italja. "Su Nuraxi" tfisser sempliċement "In-Nuraghe" bid-djalett ta' Campidanese, il-varjant lingwistiku tan-Nofsinhar tal-lingwa Sarda.

'''Claudine Picardet''' (xebba Poullet, imbagħad Guyton de Morveau) twieldet fis-7 ta' Awissu 1735 u mietet fl-4 ta' Ottubru 1820. Hija kienet xjentista tal-kimika, mineraloġista, meteoroloġista u traduttriċi [[Xjenza|xjentifika]]. Picardet tispikka fost ix-xjentisti tal-kimika Franċiżi tal-aħħar tas-seklu tmintax għat-traduzzjonijiet estensivi tagħha  dwar il-letteratura xjentifika. Ittraduċiet mill-Iżvediż, l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], il-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] u t-[[Lingwa Taljana|Taljan]] għall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]. Picardet hi magħrufa wkoll għat-traduzzjonijiet ta' tliet kotba u eluf ta' paġni ta' xogħlijiet xjentifiċi, li ġew ippubblikati u ċċirkulati f'forma ta' manuskritt. Ospitat laqgħat xjentifiċi u letterarji f'[[Dijon]] u f'[[Pariġi]], u kienet parteċipanta attiva fil-kollezzjoni ta' ''data'' meteroloġika. Hija għenet sabiex tistabbilixxi Dijon u Pariġi bħala ċentri xjentifiċi. Dan wassal għat-tixrid tal-għarfien xjentifiku matul perjodu kritiku fir-rivoluzzjoni [[kimika]]. 
== Traduzzjoni ==
Picardet ittraduċiet eluf ta' paġni ta' xogħlijiet xjentifiċi li ħafna minnhom kienu miktuba mix-xjentisti ewlenin ta' dak iż-żmien. Ittraduċiet testi minn diversi lingwi li mbagħad ġew ippubblikati bil-Franċiż.  Xogħolha jista' jiġi meqjus fil-kuntest tat-tranżizzjoni fit-traduzzjoni xjentifika li tbiegħdet minn dik ta' "tradutturi solitarji".<ref name=":0">{{Ċita rivista|kunjom1=Bret|isem1=Patrice|data=2016-04-02|titlu=The letter, the dictionary and the laboratory: translating chemistry and mineralogy in eighteenth-century France|url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00033790.2015.1034780|rivista=Annals of Science|lingwa=en|volum=73|numru=2|paġni=122–142}}</ref>

{{stub|Ġeografija}}

Il-'''Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan''' jirrappreżenta l-flora u l-fawna, il-kaċċa, l-istili ta' ħajja u l-[[kultura]] tal-[[preistorja]] u tal-[[Medjuevu|Medju Evu]] f'Gobustan, l-[[Ażerbajġan]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1076/|titlu=Gobustan Rock Art Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-11}}</ref> It-tinqix fuq il-blat juri rġiel primittivi, żfin ritwali, irġiel bil-lanez f'idejhom, [[Annimal|annimali]], ġlied tal-barrin, karovani tal-iġmla, u rappreżentazzjonijiet tax-[[xemx]] u tal-[[Stilla|istilel]]. Dan it-tinqix fuq il-blat imur lura għal 5,000-20,000 sena ilu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldheritagesite.org/list/Gobustan+Rock+Art|titlu=Gobustan Rock Art {{!}} For UNESCO World Heritage Travellers|sit=www.worldheritagesite.org|data-aċċess=2023-04-11}}</ref> Dan is-sit sar [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2007.<ref name=":0" />

{{stub|politika}}

b'kitla tal-fidda u wħud mill-għodod tal-inċiżjoni tiegħu]]
'''Arġentier''' huwa ħaddiem tal-metall li jaħdem l-oġġetti mill-[[fidda]]. It-terminu “arġentier” jintuża spiss bħala sinonimu għall-ħaddiema li jaħdmu l-oġġetti mid-deheb peress li t-tekniki, it-taħriġ, l-istorja u x-xirkiet tagħhom huma simili għal dawk tal-'''arġentier (tal-fidda)''', għalkemm il-prodott aħħari mhuwiex l-istess, tant li spiss dan jiġi speċifikat, eż. [[arġentier (tad-deheb)]].

Il-'''Park Nazzjonali ta' Doñana''' (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Parque Nacional de Doñana'') huwa riżerva naturali fl-[[Andalusija]], fin-Nofsinhar ta' [[Spanja]], fil-provinċji ta' [[Huelva]] (il-biċċa l-kbira tat-territorju tagħha), [[Cádiz]] u [[Sivilja]]. Il-park ikopri 543 km<sup>2</sup> (209.65 mili kwadri), li minnhom 135 km<sup>2</sup> (52.12 mil kwadru) huma żona protetta. Il-park huwa żona ta' mraġ, nixxigħat baxxi u għaram tar-ramel f'Las Marismas, id-delta fejn ix-xmara [[Guadalquivir]] tnixxi fl-[[Oċean Atlantiku]]. Ġie stabbilit bħala riżerva naturali fl-1969 meta l-Fond Dinji għall-Organiżmi Selvaġġi ngħaqad mal-gvern Spanjol u xtara sezzjoni ta' mraġ biex jipproteġi s-sit.<ref>{{Ċita web|url=http://www.wwf.be/_media/wwf_50_years_ddd__lrsm_777081.pdf|titlu=For a living planet. WWF.|data-aċċess=2022-10-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120621114020/http://www.wwf.be/_media/wwf_50_years_ddd__lrsm_777081.pdf|arkivju-data=2012-06-21|url-status=dead}}</ref> L-ekosistema ilha taħt theddida kostanti minħabba d-drenaġġ tal-imraġ, l-użu tal-ilma tax-xmara għall-ixprunar tal-produzzjoni agrikola permezz tat-tisqija tal-art tul il-kosta, it-tniġġis tal-ilma permezz tal-estrazzjoni iktar 'il fuq tul ix-xmara, u t-tkabbir tal-faċilitajiet turistiċi. Il-park huwa msemmi għal Doña Ana de Silva y Mendoza, il-mara tas-seba' Duka ta' Medina Sidonia.

'''Christopher Polhammar''' (twieled fit-18 ta' Diċembru 1661 – miet fit-30 ta' Awwissu 1751), magħruf aħjar bħala '''Christopher Polhem''', l-isem li ħa wara li sar nobbli fl-1716, kien xjenzat, inventur u industrijalista [[Żvezja|Żvediż]]. Huwa ta kontributi sinifikanti għall-iżvilupp ekonomiku u industrijali tal-Iżvezja, b'mod partikolari fix-xogħol tal-minjieri. Huwa sar nobbli mir-Re Karlu XII tal-Iżvezja għall-kontributi tiegħu għall-iżvilupp teknoloġiku Żvediż.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Christopher-Polhem|titlu=Christopher Polhem {{!}} Swedish engineer|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-30}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.tekniskamuseet.se/en/learn-more/swedish-inventors/christopher-polhem-the-mechanical-alphabet/|titlu=Christopher Polhem - The mechanical alphabet|sit=Tekniska museet|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-08-30}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://sok.riksarkivet.se/sbl/Mobil/#/Sbl/Mobil/Artikel/7338|titlu=SBL|sit=sok.riksarkivet.se|data-aċċess=2021-08-30}}</ref>

{{Wikifikazzjoni}}

{{Automatic taxobox}}

{{Automatic taxobox}}
'''Tupaiidae''' hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] (it-tupaji), fil-klassi [[Mammiferu|Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], fis-superordni [[Euarchontoglires]], fl-ordni [[Scandentia]], b'erba' ġeneri (''[[Anathana]]'', ''[[Tupaia]]'', ''[[ Dendrogale]]'' u ''[[Urogale]]'') b'żewġ sottoġeneri (''[[Tupaia]]'' u ''[[Lyonogale]]'' fil-ġeneru ''[[Tupaia]]'') u b'dsatax-il speċi ħajja. 

fil-[[Cappella degli Scrovegni]]]]
Il-'''kewkba ta' Betlehem''' hu l-fenomenu [[astronomija|astronomiku]] li, skont ir-rakkont tal-''[[Evanġelju skont Mattew]]'' (Mt:2:1-2.12 u 2:16), mexxa 'l-[[Slaten Maġi|Maġi]] biex isibu l-[[Ġesù]] ftit wara li twieled.

'''Safranbolu''' (bil-Grieg: Σαφράμπολις, '''Saframpolis''') huwa raħal u distrett tal-Provinċja ta' [[Karabük]] fir-reġjun tal-[[Baħar l-Iswed]] fit-[[Turkija]]. Jinsab madwar disa' kilometri fit-Tramuntana tal-belt ta' Karabük, 200 kilometru fit-Tramuntana ta' [[Ankara]] u madwar 100 kilometru fin-Nofsinhar tal-kosta tal-Baħar l-Iswed. L-ismijiet storiċi tar-raħal bil-Grieg kienu '''''Theodoroupolis''''' (Θεοδωρούπολις, jiġifieri l-belt ta' Teodoru jew Teodora) u iktar 'il quddiem ''Saframpolis'' (Σαφράμπολις). L-ismijiet preċedenti bit-Tork kienu '''''Zalifre''''' u '''''Taraklıborlu'''''. Ir-raħal kien parti mill-Provinċja ta' [[Kastamonu]] sal-1923 u mill-Provinċja ta' [[Zonguldak]] bejn l-1923 u l-1995.

[[File:National Library in Valletta.jpg|thumb|upright=2|Il-Librerija Nazzjonali ta' Malta]]

ta' Teruel.]]
L-'''Arkitettura Mudéjar ta' Aragona''' hija xejra estetika bl-istil Mudéjar f'[[Aragona]], [[Spanja]], u fl-1986 ġiet rikonoxxuta f'għadd ta' binjiet rappreżentattivi bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|titlu=Mudejar Architecture of Aragon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-07-30}}</ref>

'''Peri-Khan Sofieva''' (bl-Ażerbajġani: ''Pərixan Sofiyeva'', bil-Georgian: ფერიხან სოფიევა; twieldet fl-1884 – mietet fl-1953) kienet l-ewwel mara [[Iżlam|Musulmana]] li ġiet eletta.

{{Wikifikazzjoni}}

{{nebbieta|liġi}}
It-terminu '''dritt''' jintuża b'modi differenti:

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Fniek
| image = Sylvilagus audubonii.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[Fenek ta' denbu qotni tad-deżert]] (''[[Sylvilagus audubonii]]'')
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = [[Leporidae]]
| subdivision_ranks =  [[Ġeneri]]
| subdivision = 
* ''[[Pentalagus]]''
* ''[[Bunolagus]]''
* ''[[Nesolagus]]''
* ''[[Romerolagus]]''
* ''[[Brachylagus]]''
* ''[[Sylvilagus]]''
* ''[[Oryctolagus]]''
* ''[[Poelagus]]''
* ''[[Pronolagus]]''
* ''[[Caprolagus]]''
}}

[[File:Malta - Birzebbuga - Triq Benghajsa - Fort Benghajsa 01 ies.jpg|thumb|Il-Fortizza ta’ Bengħisa]]

Il-fdalijiet tal-'''Kastell ta'''' '''Spiš''' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: ''Spišský hrad''; bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]: ''Szepesi vár''; bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''Zamek Spiski''; bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Zipser Burg'') fil-Lvant tas-[[Slovakkja]] jiffurmaw wieħed mill-ikbar kastelli fl-[[Ewropa Ċentrali]]. Il-kastell jinsab fuq għolja 'l fuq mir-raħal ta' [[Spišské Podhradie]] u l-villaġġ ta' [[Žehra]], fir-reġjun magħruf bħala Spiš (bl-Ungeriż: ''Szepes'', bil-Ġermaniż: ''Zips'', bil-Pollakk: ''Spisz'', bil-Latin: ''Scepusium''). Fl-1993 ġie inkluż fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien ma' komponenti oħra bħall-[[Kunvent ta' Spiš]]. Bħala erja (41,426 m²) il-kastell huwa wieħed mill-ikbar fl-[[Ewropa]]. Jiġi amministrat mill-[[Mużew]] ta' Spiš f'[[Levoča]], li huwa parti mill-Mużew Nazzjonali tas-Slovakkja.