{{Taxobox
| isem = Tlacuatzin canescens
| stampa = Tlacuatzin canescens.jpg
| stat = LC
| sistema_stat = IUCN3.1
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| infraklassi = [[Marsupialia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| familja = [[Didelphidae]]
| ġeneru = '''''Tlacuatzin'''''
| awtorità_ġeneru = Voss & Jansa, 2003
| speċi = '''''T. canescens'''''
| binominali = ''Tlacuatzin canescens''
| awtorità_binominali = ([[Joel Asaph Allen|J. A. Allen]], 1893)
| mappa_firxa = Grayish Mouse Opossum area.png
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-Tlacuatzin canescens
}}
'''Tlacuatzin''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

{{TaxoboxIng
| name = Macroscelididae
| image = Elephant shrew. (6915984721).jpg
| image_caption = ''Macroscelides proboscideus''
| image_width = 
| regnum = [[Annimal|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammiferu|Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Afrotheria]]
| ordo = [[Macroscelidea]]
| ordo_authority = [[Butler (żoologo)|Butler]], 1956
| familia = [[Macroscelididae]]
| familia_authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838
| subfamilia = '''Macroscelidinae'''
}}
[[Macroscelidinae]] hija [[sottofamilja]], ta' [[mammiferi]] ''(is-[[senġi]]jiet)'', fil-[[klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-[[ordni]] [[Macroscelidea]], fil-[[familja]] [[Macroscelididae]] ma' 5 [[sottofamilja|sottofamilji]] oħra [[Herodotiinae]], [[Mylomygalinae]], [[Metoldobotinae]], [[Myohyracinae]] u [[Rhynchocyoninae]], u għandha bosta [[ġeneru|ġeneri]] li 3 minnhom ''[[Elephantulus]]'', ''[[Macroscelides]]'' u ''[[Petrodromus]]'' għadhom rappreżentati b' 14-il [[speċi]] ħajja. 

Il-'''Knisja ta' Santa Margerita''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Church of St. Margaret'') tinsab fuq l-artijiet tal-[[Abbazija ta' Westminster]] fil-[[Pjazza]] tal-Parlament, [[Londra]], l-[[Renju Unit|Ingilterra]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.westminster-abbey.org/st-margarets/history/|titlu=Westminster Abbey|data=2008-03-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080305183607/http://www.westminster-abbey.org/st-margarets/history/|arkivju-data=2008-03-05|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-knisja hija ddedikata lil [[Margerita ta' Antjokja]]<ref>Pevsner, N.; Bradley, Simon (2003). ''The Buildings of England: London 6 – Westminster''. Uxbridge: Penguin. ISBN <bdi>0-300-09595-3</bdi>.</ref>, u tifforma parti minn [[Sit ta' Wirt Dinji]] uniku tal-[[UNESCO]] flimkien mal-[[Palazz ta' Westminster]] u l-Abbazija ta' Westminster.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/426/|titlu=Palace of Westminster and Westminster Abbey including Saint Margaret&rsquo;s Church|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-08}}</ref>

{{stub|Arti}}

{{stub|ġeografija}}
) Türkmenistan Respublikasy
|isem_komuni                 = Turkmenistan
|stampa_bandiera             = Flag of Turkmenistan.svg
|stampa_emblema              = Emblem of Turkmenistan.svg
|stampa_mappa                = Turkmenistan on the globe (Eurasia centered).svg
|deskrizzjoni_mappa          =
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tat-Turkmenistan
|ħolqa_emblema               = Emblema tat-Turkmenistan
|ħolqa_demografija           = Demografija tat-Turkmenistan
|mottu_nazzjonali            =
|innu_nazzjonali             = ''[[Garaşsyz Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni]]''<br/><small>''Innu Statali ta' Turkmenistan Indipendenti, Newtrali''</small><br/><center>[[File:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]</center>
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Turkmen]]
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Ashgabat]]
|l-ikbar_belt                = [[Ashgabat]]
|latd=37 |latm=58 |latNS=N |lonġd=58 |lonġm=20 |lonġEW=E
|tip_gvern                   = [[Repubblika|Repubblika]] [[Sekulariżmu|sekulari]] [[Stat Unitarju|unitarja]] [[Sistema presidenzjali|presidenzjali]]
|titlu_kap1                  = [[President tat-Turkmenistan|President]]
|titlu_kap2                  = [[Prim Ministru tat-Turkmenistan|Prim Ministru]]
|titlu_kap3                  = President tal-Mejlis
|isem_kap1                   = [[Gurbanguly Berdimuhamedow]]
|isem_kap2                   = [[Raşit Meredow]]
|isem_kap3                   = [[Gülşat Mämmedowa]]
|żona_kklassifika            = 52
|poż_erja                    = 52 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 491,210
|erja_mi_kw                  = 189,660
|perċentwal_ilma             = 4.9
|sena_stima_popolazzjoni     = 2020
|stima_popolazzjoni          = 6,031,187<ref>{{Ċita web|url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|titlu=Total population (both sexes combined) by region, subregion and country, annually for 1950-2100 (thousands)|pubblikatur=Ġnus Magħquda|format=xlsx}}</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 113
|sena_ċensiment_popolazzjoni =
|ċensiment_popolazzjoni      =
|poż_ċensiment_popolazzjoni  =
|densità_popolazzjoni_km2    = 10.5
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 27.2
|poż_densità_popolazzjoni    = 221 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2018
|PGD_PSX                     = $112.659 biljun<ref name=imf>{{Ċita web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&pr.y=15&sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=925&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|titlu=Turkmenistan|editur=International Monetary Fund}}</ref>
|PGD_PSX_per_capita          = $19,526<ref name=imf/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_PGD_nominali           = 2018
|PGD_nominali                = $42.764 biljun<ref name=imf/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $7,411<ref name=imf/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|sena_IŻU                    = 2018
|IŻU                         = {{increase}} 0.710<ref name="HDI">{{ċita web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|titlu=Human Development Report 2019|data=2019-12-10|pubblikatur=United Nations Development Programme|lingwa=en|format=pdf}}</ref>
|poż_IŻU                     = 108
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#008900;">għoli</span>
|tip_sovranità               = Formazzjoni
|avveniment_stabbilit1       = Oblast Transcaspjan
|data_stabbilit1             = 1875
|avveniment_stabbilit2       = SSR Turkmen
|data_stabbilit2             = 13 ta' Mejju 1925
|avveniment_stabbilit3       = Sovranità tal-Istat iddikjarat
|data_stabbilit3             = 22 ta' Awwissu 1990
|avveniment_stabbilit4       = Iddikjarat indipendenza mill-Unjoni Sovjetika
|data_stabbilit4             = 27 ta' Ottubru 1991
|avveniment_stabbilit5       = Rikonoxxut
|data_stabbilit5             = 26 ta' Diċembru 1991
|avveniment_stabbilit6       = Kostituzzjoni kurrenti
|data_stabbilit6             = 18 ta' Mejju 1992
|valuta                      = [[Manat ġdid Turkmen]]
|kodiċi_valuta               = TMT
|żona_ħin                    = TMT
|differenza_ħku              = +5
|żona_ħin_legali             =
|differenza_żona_ħin_legali  =
|cctld                       = .tm
|kodiċi_telefoniku           = +993
|nota1                       
}}
[[File:Turkmenistan, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Turkmenistan location map.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Relief Map of Turkmenistan.png|thumb|Mappa Topografika tat-Turkmenistan]]
It-'''Turkmenistan''' ([[Lingwa Turkmen]]: ''Türkmenistan'', uffiċjalment '''Repubblika tat-Turkmenistan''' ([[Lingwa Turkmen]]: ''Türkmenistan Respublikasy'' huwa pajjiż fl-Asja Ċentrali bil-belt kapitali tiegħu [[Ashgabat]]. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti f'6 miljun ċittadin. Huwa l-mija u tlettax l-ikbar pajjiż fid-dinja; it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 491,210 kilometru kwadru (189,660 mi kw).

Il-'''Portiċi ta' Bologna''' jirrappreżentaw wirt arkitettoniku u [[Kultura|kulturali]] importanti għall-belt ta' [[Bolonja|Bologna]], l-[[Italja]], u huma s-simbolu tal-belt flimkien ma' diversi torrijiet. Fid-[[Id-Dinja|dinja]] kollha ma teżisti l-ebda belt oħra li għandha għadd ta' portiċi daqstant kbir daqs Bologna: kollha f'daqqa, il-portiċi għandhom tul ta' iżjed minn 38 kilometru fiċ-ċentru storiku tal-belt biss<ref>{{Ċita web|url=http://www.emiliaromagnaturismo.it/it/citta-arte/spasso-per-bologna-40-km-portici.html|titlu=A spasso per Bologna sotto i suoi 40 Km di portici — Emilia Romagna Turismo|data=2012-07-17|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120717121452/http://www.emiliaromagnaturismo.it/it/citta-arte/spasso-per-bologna-40-km-portici.html|arkivju-data=2012-07-17|url-status=bot: unknown}}</ref>, u jlaħħqu tul ta' 53 kilometru jekk wieħed iqis dawk li jinsabu 'l barra miċ-ċentru storiku.

{{L-ewwel bil-Malti}}

'''Otto Eduard Leopold von Bismarck''' ([[Schönhausen]], [[1 ta' April]], [[1815]] – [[Friedrichsruh]], [[30 ta' Lulju]], [[1898]]) kien politiku Ġermaniż lejn l-aħħar tas-seklu 19, u figura dominanti fl-isfera globali. Bħala ''[[Ministerpräsident]]'', jew Prim Ministru, tal-[[Prussja]] mill-1862 tal-1890, hu kellu sehem importanti fl-[[unifikazzjoni tal-Ġermanja]]. Fl-1867 hu sar Kanċillier tal-[[Konfederazzjoni Ġermaniża tat-Tramuntana]]. Hu fforma l-[[Imperu Ġermaniż]] fl-1871, fejn sar l-ewwel [[Kanċillier tal-Ġermanja|Kanċillier]] tiegħu u kien persuna importanti fit-treġija tiegħu sakemm ġie mneħħi minn postu fl-1890. Il-diplomazija tiegħu ta' Realpolitik flimkien mat-tmexxija stretta tiegħu, wassluh għal-laqam tiegħu ta' "Il-Kanċillier tal-Ħadid".

Il-'''Grupp Wagner''' huwa organizzazzjoni paramilitari [[Russja|Russa]], deskritta minn xi wħud bħala kumpanija militari privata (jew aġenzija kontraenti militari privata) li l-kuntratturi tagħha jingħad li kienu involuti f’diversi kunflitti, inklużi operazzjonijiet fil-Gwerra Ċivili Sirjana fuq in-naħa tal-gvern Sirjan, kif ukoll fil-gwerra tal-2014-2015 f’[[Donbass]] fl-[[Ukrajna]] biex jgħinu lill-forzi separatisti tar-Repubbliki tal-Poplu ta’ Donetsk u Luhansk iddikjarati lilhom infushom.<ref>{{Ċita web|url=https://bloknot.ru/obshhestvo/uvazhayut-nashih-voinov-istorik-grigorov-o-vozvrashhenii-letchikov-antonova-i-nikishina-v-grobah-s-flagami-rf-i-chvk-vagner-1029595.html|titlu=Уважают наших воинов: историк Григоров о возвращении летчиков Антонова и Никишина в гробах с флагами РФ и ЧВК «Вагнер»|kunjom=Кирьянова|isem=Кристина|data=2022-12-14|sit=Блокнот Россия|data-aċċess=2023-06-24}}</ref>

Il-'''Park ta' Muskau''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Muskauer Park'', uffiċjalment ''Fürst-Pückler-Park Bad Muskau''; bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''Park Mużakowski'') huwa park pajsaġġistiku fir-reġjun ta' [[Oberlausitz]] fil-[[Ġermanja]] u ta' ''Łużyce Górne'' fil-[[Polonja]]. Huwa l-ikbar ġnien [[Ingliż]] fl-Ewropa Ċentrali u wieħed mill-iktar ġonna Ingliżi famużi, li huwa estiż tul iż-żewġ naħat tal-fruntiera Ġermaniża-Pollakka tul ix-xmara ''Lausitzer Neiße / Nysa Łużycka''. Il-park ġie mqassam mill-1815 'il quddiem skont l-ordnijiet tal-Prinċep [[Hermann von Pückler-Muskau]] (1785-1871), iċċentrat fuq ir-residenza tiegħu ta' Schloss Muskau (il-Kastell ta' Muskau).<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.muskauer-park.de/?lang_pref=en|titlu=Muskauer Park|lingwa=de-DE|data-aċċess=2021-05-16}}</ref><ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Parma|isem=Christian|sena=2018|titlu=Poland UNESCO World Heritage Sites|lingwa=Ingliż|pubblikatur=Parma Press|paġni=142-149|isbn=978-8377771556}}</ref>

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Hyraxes
| fossil_range = Kmieni fl-[[Eocene]] sa Reċenti
| image =Procavia_capensis.jpg
| image_width = 300px
| image_caption = Iraċ ta' Kap ''[[Procavia capensis]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| cohors = [[Afrotheria]]
| superordo = [[Paenungulata]]
| ordo = ''[[Hyracoidea]]''
| ordo_authority = (Huxley, 1869)
| familia = ''[[Procaviidae]]''
| familia_authority = (Thomas, 1892)
| subdivision_ranks = [[Ġeneri]]
| subdivision =
* ''[[Procavia]]''
* ''[[Heterohyrax]]''
* ''[[Dendrohyrax]]''
}}
[[Iraċ]], ħirax jew kif jissejjaħ ukoll prokavja jista' jkun 1 minn 5 [[speċi]]<nowiki/>jiet ta' mammiferi plaċentati, erbivori, pjutost żgħar u robusti tal-[[ordni]] [[Hyracoidea]]. Dawn il-ħ[[irakojdu|irakojdi]] llum il-ġurnata jinsabu mifruxin mal-kontinent [[Afrika]]n u fil-Lvant nofsani fl-[[Asja]]. Għalkemm fid-dehra tagħhom minn barra l-[[iraċ]]i moderni, m' għandhom xejn eċċezjonali, ta' minn jgħid li l-linjaġġ prejstoriku tal-[[ordni]] kien wieħed rimarkabli u hemm possibilita kbira, li l-[[iraċ]]i huma l-aktar mammiferi estanti jew ħajjin li huma ġenetikament relatati fil-qrib mal-iljunfanti, u b'hekk huma kklassifikati flimkien mal-ordni Proboscidea fil-[[koħort]] [[Afrotheria]].

Il-'''Park Nazzjonali ta' Sagarmatha''' huwa park nazzjonali fil-[[Himalayas]] tal-Lvant tan-[[Nepal]] li huwa ddominat mill-[[Muntanja Everest]], l-ogħla muntanja fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-park għandu erja ta' 1,148 kilometru kwadru fid-Distrett ta' Solukhumbu u l-elevazzjoni tiegħu tvarja minn 2,845 metru sa 8,848 metru fil-quċċata tal-Muntanja Everest. Fit-Tramuntana, il-park jikkondividi l-fruntiera internazzjonali mar-Riżerva Naturali Nazzjonali ta' Qomolangma fit-[[Tibet]]. Fil-Lvant, hija maġenb il-Park Nazzjonali ta' Makulu Barun, u fin-Nofsinhar il-park jestendi sax-xmara Dudh Kosi.<ref name=":0">Bhuju, U.R.; Shakya, P.R.; Basnet, T.B. & Shrestha, S. (2007). "Sagarmatha National Park" (PDF). ''Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites''. Kathmandu: International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific. pp. 53-55. ISBN <bdi>978-92-9115-033-5</bdi>.</ref> Il-park nazzjonali huwa parti mill-Pajsaġġ Sagru tal-Himalayas.<ref>Gurung, C. P.; Maskey, T. M.; Poudel, N.; Lama, Y.; Wagley, M. P.; Manandhar, A.; Khaling, S.; Thapa, G.; Thapa, S. & Wikramanayake, E. D. (2006). "The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya" (PDF). In McNeely, J. A.; McCarthy, T. M.; Smith, A.; Whittaker, O. L. & Wikramanayake, E. D. (eds.). ''Conservation Biology in Asia''. Kathmandu: Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation. pp. 10-20. ISBN <bdi>99946-996-9-5</bdi>.</ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-Kanada rratifikat il-Konvenzjoni fil-23 ta' Lulju 1976, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ca|titlu=Canada - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-21}}</ref>

{{wikifikazzjoni}}
8 ta' Diċembru - F'dan il-Jum minn tal-bidu tax-xahar kiesaħ ta' Diċembru, l-Knisja Kattolika tiċċelebra l-festa tat-Tnissil bla Tebgħa tal-Verġni Mqaddsa Marija Immakulata. Din hija festa li hija bikrija tant li bdiet fin-naħiet tal-Lvant u li fi ftit żmien infirxet mad-Dinja. Kien hemm diversi dubji fir-rigward tat-Tnissil bla Tebgħa ta' Marija u kienu diversi persuni li ddefendew dan it-Twemmien. Fost dawn wiehed mill-Iktar bikrija kien hemm il-Beatu Giovanni Duns Skotu. Wara ħafna snin, kellu jkun il-Beatu Papa Piju IX li ddefinixxa d-Domma ta' l-Immakulata propju f'din il-ġurnata tas-sena 1854, permezz tal-Bolla "Ineffabilis Deus".

Il-'''Park Nazzjonali ta' Ujung Kulon''' jinsab fix-xifer l-iktar fil-Punent ta' [[Java]], fil-provinċja ta' Banten, fl-[[Indoneżja]]. Jinkludi l-grupp ta' gżejjer [[Vulkan (diżambigwazzjoni)|vulkaniċi]] ta' [[Krakatoa]] fil-provinċja ta' Lampung, kif ukoll gżejjer oħra, fosthom [[Panaitan]], u gżejriet oħra lil hinn mill-kosta bħal [[Handeuleum]] u [[Peucang]] fl-[[Strett ta' Sunda|Istrett ta' Sunda]].

Il-'''Bajja ta' Ha Long''' jew il-'''Bajja ta' Halong''' (bil-[[Lingwa Vjetnamiża|Vjetnamiż]]: ''Vịnh Hạ Long'') hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] u destinazzjoni turistika popolari fil-provinċja ta' Quảng Ninh, il-[[Vjetnam]]. L-isem "Ha Long" ifisser "dragun nieżel". Amministrattivament, il-bajja tagħmel parti mal-belt ta' Ha Long, f'Cẩm Phả, u hija parti mid-distrett ta' Vân Đồn. Il-bajja fiha eluf ta' formazzjonijiet karstiċi u gżejriet tal-[[ġebla tal-ġir]] b'diversi għamliet u daqsijiet. Il-Bajja ta' Ha Long hija ċ-ċentru ta' żona ikbar li tinkludi l-Bajja ta' Bai Tu Long fil-Grigal u l-Gżira ta' Cát Bà fil-Lbiċ. Dawn iż-żoni ikbar għandhom l-istess karatteristiċi [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]], [[Ġeografija|ġeografiċi]], ġeomorfoloġiċi, klimatiċi u [[Kultura|kulturali]].

'''Greenland''', xi kultant magħrufa wkoll bħala l-'''Groenlandja''', (bil-lingwa ta' Greenland: ''Kalaallit Nunaat'', pronunzjata: [kalaːɬːit nʉnaːt]; bid-[[Lingwa Daniża|Daniż]]: ''Grønland'', pronunzjata: [ˈkʁɶnˌlænˀ]) hija territorju awtonomu fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]] tar-Renju tad-[[Danimarka]].<ref>Dallen J. Timothy (2020). ''Tourism in European Microstates and Dependencies: Geopolitics, Scale and Resource Limitations''. CABI. p. 94. ISBN <bdi>978-1-78924-310-9</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gfbv.it/3dossier/eu-min/autonomy.html|titlu=The working autonomies in Europe. Territorial autonomy as a means of minority protection and conflict solution in the European experience - An overview and schematic comparison, 19.6.2006|sit=www.gfbv.it|data-aċċess=2023-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx|titlu=Greenland|data=2019-08-30|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190830110832/http://www.world-autonomies.info/tas/Greenland/Pages/default.aspx|arkivju-data=2019-08-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://international-partnerships.ec.europa.eu/index_en|titlu=International Partnerships|data=2023-08-11|sit=international-partnerships.ec.europa.eu|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-19}}</ref> Hi wieħed minn tliet territorji li jiffurmaw ir-Renju tad-Danimarka; l-oħrajn huma l-art kontinentali [[Ewropa|Ewropea]] tad-Danimarka u l-[[Gżejjer Faroe]]. Iċ-ċittadini ta' dawn it-tliet territorji huma ċittadini tad-Danimarka u ċittadini tal-[[Unjoni Ewropea]]. Il-[[belt kapitali]] u l-ikbar belt ta' Greenland hija [[Nuuk]].<ref>{{Ċita enċiklopedija|titlu=Greenland|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/|data-aċċess=2023-08-19|lingwa=en|data=2023-07-25|pubblikatur=Central Intelligence Agency}}</ref> Greenland tinsab bejn l-[[Oċean Artiku]] u l-[[Oċean Atlantiku]], fil-Lvant tal-Arċipelagu Artiku [[Kanada|Kanadiż]]. Hija l-ikbar gżira fid-[[Id-Dinja|dinja]], kif ukoll l-iżjed territorju fit-Tramuntana tad-dinja – il-Gżira ta' Kaffeklubben lil hinn mill-kosta tat-Tramuntana hija l-iżjed art fit-Tramuntana tad-dinja, u l-Kap Morris Jesup fuq l-art kontinentali tat-territorju kien maħsub li kien l-iżjed art fit-Tramuntana tad-dinja sas-snin 60 tas-seklu 20.

'''Fenno-Skandinavja''' (bil-Finlandiż, bl-Iżvediż u bil-Norveġiż: ''Fennoskandia''; bir-Russu: Фенноскандия, b’ittri Rumani: ''Fennoskandiya'') jew '''il-Peniżola Fenno-Skandinava''' hija l-[[peniżola]] ġeografika li tinkludi l-Peniżola [[Skandinavja|Skandinava]] u [[Peniżola Kola|Kola]], l-art kontinentali tal-[[Finlandja]], u l-Karelja.<ref>''The Oxford Handbook of the Archaeology and Anthropology of Hunter-Gatherers'', eds. Vicki Cummings; Peter Jordan; Marek Zvelebil (Oxfored; New York: Oxford University Press, 2014), p. 838.</ref> Amministrattivament din tinkludi bejn wieħed u ieħor l-art kontinentali tal-Finlandja, [[Norveġja|in-Norveġja]] u l-[[Żvezja|Iżvezja]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-140524869.html|titlu=Status of moose populations and challenges to moose management in Fennoscandia. - Alces - HighBeam Research|data=2007-03-06|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-04-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070306140352/http://www.highbeam.com/doc/1G1-140524869.html|arkivju-data=2007-03-06|url-status=dead}}</ref>, kif ukoll l-[[Murmansk Oblast|Oblast ta’ Murmansk]], il-biċċa l-kbira tar-Repubblika tal-Karelja, u partijiet mit-Tramuntana tal-[[Oblast ta’ Leningrad]] fir-[[Russja]].

Iċ-'''Chadwick Lakes''' huma għadajjar artifiċjali tal-ilma ħelu li nħolqu biex jinġabar l-ilma ġieri hekk kif dan jinżel  f''''Wied il-Qlejgħa''' lil hinn mir-Rabat, f'Malta. Dan l-ilqugħ hu magħmul minn diversi digi li nbnew wara li Osbert Chadwick (ċ. 1884) kien ġie Malta biex jistudja r-riżorsi tal-ilma tal- ġżejjer Maltin u għamel rapport dwarhom.<ref name=":0">Report on the water supplies of Malta, 1912 / by Professor T. Zammit and Major A.H. Morris. [S.l. : s.n., n.d.]. 13 p.</ref> L-ilma jibqa' nieżel mal-wied skont kemm tkun għamlet xita matul l-istaġun xitwi. Dan jibqa' sejjer fi triqtu lejn il-Mosta u Wied il-Għasel. Dan il-wied meta jfur bl-ilma jservi lill-bdiewa li għandhom l-għelieqi fil-madwar sabiex issaqqu l-għelieqi tagħhom.<ref name=":0" /> Fl-għaddajjar artifiċjali jgħixu bosta insetti u annimali żgħar.<ref name=":1">{{Ċita teżi|kunjom1=Zammit|isem1=Lucia M.|data=1971|titlu=A study of the macrofauna of Chadwick Lakes, Malta|tip=masterThesis|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/66483|data-aċċess=2023-09-11|lingwa=en}}</ref>

{{stub|Annimal}}
{{Automatic taxobox| item = Q26972265| image = Coat types 3.jpg}}
II-'''Kelb''' jiġu mill-istess mammiferu kwadrupedu, karnivoru immansat mill-bniedem dixxendent tal-[[lupu]] u l-[[volpi]]. Il-kelb huwa il-ħabib favorit tal- bniedem.

{{Wikifikazzjoni}}

L-'''Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] transnazzjonali tal-[[UNESCO]] magħmul minn ġabra ta' 11-il raħal kbir bi ''spa'' (jiġifieri ċentru termali) f'seba' pajjiżi [[Ewropa|Ewropej]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1613/|titlu=The Great Spa Towns of Europe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> Dawn ġew żviluppati madwar fawwara tal-ilma naturali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/2316/|titlu=Five sites in the Arab and Europe regions inscribed on UNESCO’s World Heritage List|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> Mill-bidu tas-seklu 18 sas-snin 30 tas-seklu 20, il-Punent tal-Ewropa esperjenza żieda fil-kultura tal-ispas, u din wasslet għall-kostruzzjoni ta' ċentri termali elaborati. Dawn spiss kienu jinkludu ġonna, casinos, teatri u vilel madwar il-fawwara u ċ-ċentri termali.<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1613/documents/|titlu=Dokumenti UNESCO}}</ref>

'''Anna Sychravová''' (twieldet fis-7 ta' Lulju 1873 – mietet fit-22 ta' Frar 1925) kienet [[Għalliem|għalliema]] u [[politiku]] [[Ċekoslovakkja|Ċekoslovakka]]. Fl-1920 ġiet eletta fil-Kamra tad-Deputati u saret waħda mill-ewwel grupp ta' membri nisa, u l-unika mara mis-[[Slovakkja]], li ġew eletti.<ref>Blanca Rodriguez Ruiz & Ruth Rubio-Marín (2012), ''The Struggle for Female Suffrage in Europe'', p. 237.</ref>

{{Taxobox
| isem = Patagoniinae
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| sottofajlum = [[Vertebrata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Paucituberculata]]
| awtorità_ordni = (Ameghino, 1894)
| sottordni  = †[[Simpsonitheria]]
| awtorità_sottordni = 
| superfamilja = †[[Argyrolagoidea]]
| awtorità_superfamilja = 
| familja = †[[Groeberiidae]]
| awtorità_familja = 
| sottofamilja = †'''Patagoniinae'''
| awtorità_sottofamilja = 
| grad_sottodiviżjoni = [[Ġeneru|Ġeneri]]
| sottodiviżjoni = 
*†''[[Patagonia]]''
*†''[[Klohnia]]''
| range_map = 
| range_map_caption = 
| range_map_width = 250px
}}
'''Patagoniinae''' hija sottofamilja ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i estinti, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Metatheria]], fis-superordni [[Ameridelphia]], fl-ordni [[Paucituberculata]], fis-sottordni [[Polydolopimorphia]], fl-infrordni [[Simpsonitheria]], fis-superfamilja [[Argyrolagoidea]], ma' sottofamilja oħra ([[Groeberiinae]]) u bl-ebda ġeneru jew speċi ħajja.

{{Coord|31|47|57.22|N|34|38|31.39|E|region:IL|display=title}}
{{Nebbieta|kultura}}
Il-'''Mużew tal-Kultura Filistina'''  ('''המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - Corinne Mamane Museum of Philistine Culture''') huwa mużew arkeoloġiku f'[[Ashdod]], l-[[Iżrael]]. Fih hemm esplorazzjoni tal-kultura tal-[[Filistin]] li storikament għexu f'parti minn din l-istess belt. Dan il-mużew huwa l-uniku wieħed fid-dinja ddedikata għall-kultura Filisintina. Dan kienet l-ewwel mużew li nfetaħ f'Ashdod fl-1990.

'''Fuji''' (bil-[[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]]: 富士山, ''Fujisan'', <small>Japanese:</small> [ɸɯꜜ(d)ʑisaɴ] (listen)), jew '''Fugaku''', hija hija l-ogħla muntanja u [[Vulkan (diżambigwazzjoni)|vulkan]] fil-gżira ta' Honshū, il-[[Ġappun]], u tlaħħaq 3,776.24 metru (12,389.2 pied). Hija wkoll it-tieni l-ogħla vulkan fuq gżira fl-[[Asja]] (wara [[Kerinci]] fil-gżira ta' [[Sumatra]], l-[[Indoneżja]]), u s-seba' l-ogħla quċċata ta' gżira fid-[[Id-Dinja|Dinja]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.cbr.mlit.go.jp/fujisabo/fuji_info/fuji_info-top.html|titlu=富士山情報コーナー|sit=www.cbr.mlit.go.jp|data-aċċess=2022-08-28}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sokuseikagis1.gsi.go.jp/|titlu=Information inspection service of the Triangulation station|sit=sokuseikagis1.gsi.go.jp|data-aċċess=}}</ref> Fuji hija stratovulkan rieqed li żbroffa l-aħħar mill-1707 sal-1708.<ref>{{Ċita web|url=https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/act_map_e.html|titlu=Active Volcano Map|sit=gbank.gsj.jp|data-aċċess=2022-08-28}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Mount-Fuji|titlu=Mount Fuji {{!}} Facts, Height, Location, & Eruptions {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-28}}</ref> Il-muntanja tinsab madwar 100 kilometru (62 mil) fil-Lbiċ tal-[[belt kapitali]] [[Tokjo]] u tidher minn hemm meta jkun bnazzi. Il-kon eċċezzjonalment simetriku ta' Fuji, li jkun miksi bil-borra għal madwar ħames xhur fis-sena, spiss jintuża bħala ikona [[Kultura|kulturali]] tal-Ġappun u sikwit jintuża fl-[[arti]] u fil-[[fotografija]], u jżuruh bosta viżitaturi u xabbaturi.<ref>Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., eds. (1980). ''Natural Wonders of the World''. United States: Reader's Digest Association. p. 153. ISBN <bdi>0-89577-087-3</bdi>.</ref>

Il-'''Palazz ta'''' '''Drottningholm''' (bl-[[Lingwa żvediża|Iżvediż]]: ''Drottningholms slott'') huwa r-residenza privata tal-familja rjali Żvediża. Drottningholm jinsab qrib [[Stokkolma]], il-[[belt kapitali]] tal-[[Żvezja|Iżvezja]]. Inbena fuq il-gżira ta' Lovön (fil-Muniċipalità ta' Ekerö tal-Kontea ta' Stokkolma), u huwa wieħed mill-Palazzi Rjali tal-Iżvezja. Oriġinarjament inbena fl-aħħar tas-seklu 16, u ntuża bħala residenza regolari tas-sajf tal-qorti rjali Żvediża għall-biċċa l-kbira tas-seklu 18. Minbarra li huwa r-residenza privata tal-familja rjali Żvediża, il-palazz huwa attrazzjoni turistika popolari.

{{Taxobox
| isem = Kolugi
| stampa = Kaguang-drawing.jpg
| daqs_stampa = 250px
| deskrizzjoni_stampa = Tpinġija ta' kolugo
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Dermoptera]]
| awtorità_ordni = [[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811
| familja = [[Cynocephalidae]]
| awtorità_familja = [[George Gaylord Simpson|Simpson]], 1945
| grad_sottodiviżjoni = Ġeneri
| sottodiviżjoni = 
* ''[[Cynocephalus]]''
* ''[[Galeopterus]]''
* †''[[Dermotherium]]''
| mappa_firxa = Firxa ta' l-familja Cynocephalidae.PNG
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-kolugi. Il-[[kolugo tal-Filippini]] bl-aħmar u l-[[kolugo ta' Sunda]] bl-iswed.
| daqs_mappa_firxa = 250px
}}
Il-'''kolugi''', imsejħa bħala '''kobegi''' jew '''lemuri li jtiru''' (għalkemm, dawn la huma [[lemuri]] u l-anqas itiru), huma [[mammiferu|mammiferi]] [[erbivoru|erbivori]] notturni ta' daqs żgħir mifruxin mal-foresti tropikali fin-naħa tax-Xlokk tal-[[Asja]]. Jeżistu biss żewġ [[speċi]] f'żewġ [[ġeneru|ġeneri]], li jiffurmaw il-[[Familja (bijoloġija)|familja]] [[Cynocephalidae]] u l-[[Ordni (bijoloġija)|ordni]] [[Dermoptera]]. Għalkemm huma l-aktar mammiferi kapaċi mill-mammiferi li jipplanaw, dawn xorta ma jistgħux itiru ta' vera.

'''Ludmila tal-Boemja''' jew '''Santa Ludmila tal-Boemja''' (twieldet għall-ħabta tat-860 – mietet fil-15 ta' Settembru 921) hija qaddisa u martri [[Ċekja|Ċeka]] meqjuma mill-[[Knisja Ortodossa Russa|Ortodossi]] u mill-[[Knisja Kattolika|Kattoliċi]] Rumani. Hija twieldet f'[[Mělník]] bħala bint il-prinċep tas-Sorbi Slavibor.<ref>{{Ċita web|url=http://www.moraviamagna.cz/legendy/l_ludmp1.htm|titlu=MM - legendy - Prolog o sv. Ludmile (JVajs)|sit=www.moraviamagna.cz|data-aċċess=2023-04-03}}</ref> Santa Ludmila kienet in-nanna ta' San Wenceslaus, li ġeneralment huwa magħruf l-iktar bħala r-Re t-Twajjeb Wenceslaus. Santa Ludmila ġiet kanonizzata ftit wara [[Mewt|mewtha]]. Bħala parti mill-proċess ta' kanonizzazzjoni fid-925, Wenceslaus ċaqlaq il-fdalijiet tagħha lejn il-[[Bażilika ta' San Ġorġ]] fi [[Praga]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Ludmila|titlu=Saint Ludmila {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-03}}</ref>

Il-'''Kalifat Almohad''' jew '''il-Mwaħħdin''' (bl-[[Għarbi]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ jew دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ jew ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ mill-Għarbi ٱلْمُوَحِّدُونَ <small>b'ittri Rumani:</small> ''Kħilafat ul-Muwaħħidīn'', jew ''ad-Dawlat ul-Muwaħħidīn'' mill Għarbi ''al-Muwaħħidūn'', <small>litt.</small> "dawk li jistqarru t-twemmin ta' Alla wieħed"<ref>{{Ċita web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|titlu=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|sit=www.collinsdictionary.com|data-aċċess=2021-01-09}}</ref><ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Bennison|isem=Amira K.|sena=2016|titlu=Almoravid and Almohad Empires|url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ&pg=PA299|pubblikatur=Edinburgh University Press|paġni=299–300, 306|isbn=978-0-7486-4682-1}}</ref>) kien imperu [[Iżlam|Mislem]] [[Berberi|Berberu]] tat-Tramuntana tal-[[Afrika]] mwaqqaf fis-seklu 12. Fl-eqqel tiegħu, kien jikkontrolla ħafna mill-[[Peniżola]] Iberika Iżlamika (Al-Andalus) u t-Tramuntana tal-Afrika (il-[[Magreb]]).<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Almohads|title=Almohads {{!}} Berber confederation|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{cite book|kunjom=Bowering|isem=Gerhard|year=2013|title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34|lingwa=en|publisher=Princeton University Press|page=34|isbn=978-0-691-13484-0}}</ref><ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0217.xml|title=Almohads – Islamic Studies|date=6 Jan 2020|website=Oxford Bibliographies|access-date=11 Feb 2020}}</ref> Il-moviment Almohadi twaqqaf minn Ibn Tumart fost it-tribujiet Masmuda Berberi, iżda l-Kalifat tal-Almohadi u d-dinastija fit-tmun twaqqfu wara mewtu minn [[Abd al-Mu'min al-Gumi]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Abun-Nasr|isem=Jamil M.|sena=1987|titlu=A History of the Maghrib in the Islamic Period|url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC&pg=PA118|lingwa=en|pubblikatur=Cambridge University Press|paġni=87, 94, and others|isbn=978-0-521-33767-0}}</ref><ref name=":0522">{{Ċita ktieb|kunjom=Hopkins|isem=J.F.P.|sena=1986|sena-oriġinali=1971|kapitlu=Ibn Tūmart|titlu=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078|volum=3|post=|pubblikatur=Brill|paġni=958–960|isbn=978-90-04-16121-4}}</ref><ref name=":052">{{Ċita ktieb|kunjom=Lévi-Provençal|isem=Évariste|sena=1986|sena-oriġinali=1960|kapitlu='Abd al- Mu'min|titlu=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109|volum=1|post=|pubblikatur=Brill|paġni=78–80|isbn=978-90-04-16121-4}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Adamson|isem=Peter|data=|sena=2005|editur-kunjom2=|editur-isem2=|titlu=The Cambridge Companion to Arabic Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=xowm255qOzQC&pg=PA180|lingwa=en|pubblikatur=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-52069-0}}</ref> Madwar l-1120, Ibn Tumart l-ewwel stabbilixxa stat Berberu f'[[Tinmel]] fil-[[Muntanji Atlas]].<ref name=":6">{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/Almohads|titlu=Almohads {{!}} Berber confederation|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-05}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.britannica.com/topic/Almohads "Almohads | Berber confederation"]. </cite></ref> Taħt Abd al-Mu'min (li rrenja mill-1130 sal-1163), il-moviment irnexxielu jwaqqa' d-dinastija [[Dinastija Almoravid|Almoravid]] li kienet tiggverna l-[[Marokk]] fl-1147, meta rebaħ [[Marrakesh|Marrakexx]] u ddikjara lilu nnifsu kaliff. Imbagħad estenda s-setgħa tiegħu fuq il-Magreb kollu sal-1159. Al-Andalus malajr segwa u safa taħt il-ħakma tal-Almohadi sal-1172.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Buresi|isem=Pascal|kunjom2=El Aallaoui|isem2=Hicham|sena=2012|titlu=Governing the Empire: Provincial Administration in the Almohad Caliphate (1224–1269)|url=https://books.google.com/books?id=Hl5_--mK8q4C|sensiela=Studies in the History and Society of the Maghrib|volum=3|post=Leiden|pubblikatur=Brill|isbn=978-90-04-23333-1}}</ref>

Il-'''Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Parco nazionale del Cilento, Vallo di Diano e Alburni'') huwa park nazzjonali [[Taljan]] fil-Provinċja ta' [[Salerno]], fir-reġjun ta' [[Campania]] fin-Nofsinhar tal-[[Italja]]. Jinkludi l-biċċa l-kbira ta' Cilento, il-Wied ta' Diano (bit-Taljan: ''Vallo di Diano'') u l-Għoljiet ta' Alburni. Ġie stabbilit fl-1991<ref>{{Ċita web|url=http://www.cilentoediano.it/394.html|titlu=Parco Nazionale del Cilento e Vallo di Diano|data=2012-06-29|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-11|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120629081005/http://www.cilentoediano.it/394.html|arkivju-data=2012-06-29|url-status=dead}}</ref>, u preċedentement kien magħruf bħala l-'''Park Nazzjonali ta' Cilento u Vallo di Diano'''.

{{Lingwa
|isem = Slovakk
|isemuffiċjali = slovenčina, slovenský jazyk
|kulur = lawngreen
|pajjiżi = [[Slovakkja]]
|reġjuni = [[Ewropa]]
|kelliema = 5,2 miljun
|rank =
|familja = [[Lingwi Slavi]]
|nazzjon = [[Slovakkja]]
|aġenzija = Ministerstvo kultúry Slovenskej republiky
|iso1 = sk
|iso2 = slo (B)<br />slk (T)
|iso3 = slk
|sil = -
|mappa = [[Image:Map of Slovak language.svg|frameless|center]]
|test = 
}}
{{Nebbieta|Lingwistika}}

u neħħa lil Adam u lil Eva mill-qabar. Kristu jidher imdawwar bil-qaddisin, filwaqt li x-xitan jidher bħala raġel anzjan marbut bil-ktajjen.]]
L-'''Għid''' jew l-'''Għid il-Kbir''' jew '''Ħadd l-Irxoxt''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Easter'', bl-[[Aramajk ta' Ġesù|Aramajk]], bil-[[Lingwa Griega|Grieg]] u bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Pascha'', huwa festa u btala [[Kultura|kulturali]] [[Kristjaneżmu|Kristjana]] li tfakkar lil [[Ġesù|Kristu]] jirxoxta mill-[[mewt]], deskritt fit-[[Testment il-Ġdid]] bħala avveniment li seħħ fit-tielet jum wara li ndifen, wara li kien issallab mir-[[Imperu Ruman|Rumani]] fil-Kalvarju għall-ħabta tat-30 [[WK|W.K]].<ref>Trawicky, Bernard; Gregory, Ruth Wilhelme (2000). ''Anniversaries and Holidays''. American Library Association. ISBN <bdi>978-0838906958</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://books.google.com/books?id=4Mmmvol6DvkC|titlu=The Book of the Year: A Brief History of Our Seasonal Holidays - Anthony F. Aveni - Google Books|data=2021-02-08|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230409153751/https://books.google.com/books?id=4Mmmvol6DvkC|arkivju-data=2023-04-09|url-status=bot: unknown}}</ref> Huwa l-qofol tal-Passjoni ta' Ġesù Kristu u qablu jiġi r-[[Randan]], li huwa perjodu ta' sawm, talb u penitenza.

</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $24,284<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{increase}} 0.840<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/hdr4press/press/report/summaries/HDR2013_EN_Summary.pdf |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |editur=Ġnus Magħquda |aċċessdata=14 ta' Marzu 2013}}</ref>
|poż_IŻU                     = 35
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]]
|avveniment_stabbilit1       = mill-[[Awstrija–Ungerija]]<br /><small>(bħala parti miċ-[[Ċekoslovakkja]])</small>
|data_stabbilit1             = 28 ta' Ottubru 1918
|avveniment_stabbilit2       = miċ-[[Ċekoslovakkja]]
|data_stabbilit2             = 1 ta' Jannar 1993<sup>1</sup>
|valuta                      = [[Ewro]] ([[Simbolu tal-Ewro|€]])
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.sk]]<sup>2</sup>
|kodiċi_telefoniku           = +421
|sena_PGD_nominali           = 2013
|PGD_nominali                = $91.186 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $16,726<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = Iċ-[[Ċekoslovakkja]] inqasmet fir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja; ara [[Xoljiment taċ-Ċekoslovakkja|Divorzju Velvet]].
|nota2                       = Ukoll [[.eu]], li hi maqsuma flimkien mal-istati membri l-oħra tal-[[Unjoni Ewropea]].
}}
[[File:Slovakia, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:|thumb|]]
[[File:Nízke Tatry.png|thumb|Mappa]]
[[File:Lomnicky and Kezmarsky stit from Skalnate pleso II.jpg|thumb|L-ogħla quċċata fit-Tatras hija Gerlachovský štít, (qabel imsejħa Franz Joseph Peak) u hija 2655 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m., fis-Slovakkja.]]

L-'''Akkwedott ta' Padre Tembleque''' jew l-'''Akkwedott ta'''' '''Tembleque''' huwa akkwedott [[Messiku|Messikan]] li jinsab bejn l-irħula ta' [[Zempoala]], fl-istat ta' [[Hidalgo]], u [[Otumba]] fl-istat tal-[[Belt tal-Messiku]].

{{stub|Intrapriża}}
'''Renault Samsung Motors''', hija kumpanija li timmanifattura l-vetturi tas-sewqan fil-[[Korea t'Isfel]].

Il-'''Knisja tal-injam ta' Hronsek''' hija knisja [[Luteraniżmu|Luterana]] li tinsab fil-villaġġ ta' [[Hronsek]], fir-reġjun ta' Banská Bystrica, is-[[Slovakkja]]. Fil-Luteraniżmu, waħda mill-ikbar fergħat tal-[[Protestantiżmu]], il-knisja tal-[[injam]] tissejjaħ ukoll knisja artikolari. Din il-knisja hija waħda mit-tmien [[Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki]] li tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2008.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1273/|titlu=Wooden Churches of the Slovak part of the Carpathian Mountain Area|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-22}}</ref>

'''Krisztina Tóth''' (twieldet fil-5 ta' Diċembru 1967 f'[[Budapest]], l-[[Ungerija]]) hija [[Kittieb|kittieba]], [[poeta]] u [[Traduttur|traduttriċi]] Ungeriża.<ref>{{Ċita web|url=https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000030056|titlu=Krisztina Tóth - Munzinger Biographie|sit=www.munzinger.de|data-aċċess=2024-04-09}}</ref><ref>Zsuzsanna Ozsváth; Frederick Turner (2014). ''Light within the Shade: Eight Hundred Years of Hungarian Poetry''. Syracuse University Press. p. 251. ISBN <bdi>978-0-8156-5274-8</bdi>.</ref>

Il-'''Bażilika ta' San Eġidju''' f'[[Bardejov]], is-[[Slovakkja]], hija binja [[Reliġjon|reliġjuża]] [[Gotiku|Gotika]] li tinsab fit-Tramuntana tal-[[pjazza]] tal-Muniċipju (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: Radničné námestie). Ir-raħal ta' Bardejov jinsab fiż-żona ikbar ta' Prešov fir-reġjun imsejjaħ Šariš.

{{Nebbieta|letteratura}}

</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 199 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 78,115 
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2006
|densità_popolazzjoni_km2    = 179.8
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 465.7
|poż_densità_popolazzjoni    = 71 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2008
|PGD_PSX                     = $4.510 biljun<ref name="Departament d'estadística">{{ċita web |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=3&codi_divisio=1098&codi_subtemes=155 |titlu=Andorra 2008, Departament d'estadística d'Andorra |pubblikatur=Estadistica.ad |lingwa=es |data-aċċess=2012-08-26}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 155
|PGD_PSX_per_capita          = $53,383
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 9
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{profitt}} 0.846 <ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |format=PDF |titlu=Human Development Report 2010 |sena=2010 |pubblikatur=Ġnus Magħquda |data-aċċess=2013-06-05}}</ref>
|poż_IŻU                     = 33
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Paréage]] mill-[[Kuruna ta' Aragona]]
|data_stabbilit1             = [[Paréage tal-Andorra 1278|1278]]
|valuta                      = [[Ewro]] (€){{smallsup|1}}
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin Ċentrali Ewropew|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin Ċentrali Ewropew tas-Sajf|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.ad]]{{smallsup|2}}
|kodiċi_telefoniku           = [[+376]]
|sena_PGD_nominali           = 
|PGD_nominali                = 
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = 
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                        = Qabel 1999, il-[[frank Franċiż]] u [[peseta Spanjola]];-muniti u noti ta 'żewġ muniti, madankollu, baqgħet valuta legali sal-2002. Ammonti żgħar ta' [[Diner tal-Andorra]] i (maqsum 100 centim) kienu nħadmu wara l-1982.
|nota2                        = Ukoll [[.cat]], li hi maqsuma flimkien mat-territorji li jitkelmu bil-Katalan.
}}
[[File:Andorra location map.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Andorra topographic map-es.svg|thumb|Mappa]]
[[File:Andorra nasa world wind.png|thumb|Immaġini bis-satellita ta' Andorra.]]
[[File:Andorra location map.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Andorra Telecom 2019 logo.svg|thumb|Seu/sede/campus de/d' Andorra Telecom, S.A.U. (kampus ta' huwa Kumpanija tat-telekomunikazzjoni u televiżjoni fil-pajjiż).]]
[[File:Andorra Telecom seu central.jpg|thumb|Seu/sede Andorra Telecom, S.A.U. (kampus ta' huwa Kumpanija tat-telekomunikazzjoni u televiżjoni fil-pajjiż).]]
[[File:Logo Andorra Televisió.png|thumb|Andorra Televisió (ATV)/Andorra Televisión (ATV)/Andorra Television (ATV) (Televiżjoni ta' Andorra).]]
[[File:RTVA logotip.png|thumb|Ràdio i Televisió d'Andorra (RTVA)/Radio y Televisión de Andorra (ATV) (Radju u Televiżjoni ta' Andorra).]]
[[File:RTVA32.JPG|thumb|Seu/sede/campus de/d' Ràdio i Televisió d'Andorra (RTVA)/Radio y Televisión de Andorra (ATV) (kampus ta' Radju u Televiżjoni ta' Andorra).]]
[[File:Andorra lenguas.png|thumb|Tabella tal-lingwi materni ta' Andorra (2012).]]
[[File:Perrosdetrineo2.JPG|thumb|Klieb tas-slitta.]]
[[File:הפרלמנט החדש (cropped).jpg|thumb|Kunsill Ġenerali ta' Andorra (Consejo General de Andorra/Consell General d'Andorra)]]
[[File:Estacionesquiandorra.JPG|thumb|Grandvalira fil-parroċċa ta’ Encamp.]]
[[File:Estació d'esquí Pas de la Casa, Andorra, 2006.JPG|thumb|Chairlift fi Grandvalira. Pas de la Casa.]]
[[File:Sededelgobiernoandorrano.JPG|thumb|Plakka tal-parlament ta' Andorra.]]
[[File:Andorra Encamp Museumsgebäude.JPG|thumb|Mużew Nazzjonali tal-Karozzi (Museu Nacional de l'Automòbil/Museo nacional del Automóvil)]]
[[File:Andorra-coa-old.jpg|thumb|Armi ta' Andorra fil-Casa de la Vall.]]
[[File:Casa de la Vall, Andorra la Vieja, Andorra, 2013-12-30, DD 01.JPG|thumb|Casa de la Vall.]]
[[File:Comapedrosa01.jpg|thumb|Comapedrosa/Coma Pedrosa]]

Il-'''Knejjes tal-Moldavja''' huma tmien knejjes Ortodossi Rumeni rappreżentattivi (minn għadd ferm ikbar) li jinsabu fil-Kontea ta’ [[Suceava]], fit-Tramuntana tal-[[Moldavja]], ir-[[Rumanija]], u nbnew bejn l-1487 u l-1583. 

{{Automatic taxobox}}
It-'''tupaja tal-Filippini''' (''Urogale everetti'') huwa [[mammiferu]] [[plaċentat]] ta' daqs żgħir monotipiku (l-unika speċi fil-ġeneru ''[[Urogale]]'').

Il-'''Kastelli ta'''' '''Augustusburg u Falkenlust fi Brühl''' jiffurmaw kumpless ta' binjiet storiċi fi [[Brühl]], Nord Rhein-Westfalen, il-[[Ġermanja]]. Il-binjiet huma kkollegati permezz ta' ġonna spazjużi u s-siġar tax-Schlosspark. Mibnija fil-bidu tas-seklu 18, il-kastelli u l-ġonna tal-madwar jitqiesu bħala kapulavuri tal-arkitettura tar-Rokokò bikri u fl-1984 ġew iddeżinjati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/288/|titlu=Castles of Augustusburg and Falkenlust at Br&uuml;hl|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-19}}</ref> Il-[[Kastell ta' Augustusburg]] (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Schloss Augustusburg'') u l-parks tiegħu jintużaw ukoll għall-Kunċerti tal-Kastelli ta' Brühl.

Il-'''ħobż Malti''' huwa ħobż bil-qoxra tqarmeċ minn [[Malta]], ġeneralment moħmi f'forn tal-[[injam]]. Jista' jittiekel bħala akkumpanjament għall-ikel u b'varjetà ta' mili; il-mod tipiku u favorit biex tikkonsmah huwa il-ħobż biż-żejt, il-ħobż imdellek biż-żejt taż-żebbuġa, fejn il-ħobż jindilek bit-tadam jew jindilek bil-kunserva tat-tadam, miblul biż-żejt taż-żebbuġa u mimli b'għażla jew b'taħlita ta' tonn, żebbuġ, kappar, basal, [[bigilla]] u [[ġbejna|ġbejniet]]. 

{{Użioħra}} 

'''Dolċier''' huwa persuna li tipproduċi l-ħelu, il-pasti, u l-prodotti tal-ħelu li huma oġġetti tal-ikel mimlijin zokkor u karboidrati.<ref>International Food Information Service, ed. (2009). ''Dictionary of Food Science and Technology'' (2nd ed.). Chichester, U.K.: Wiley–Blackwell. p. 106. ISBN <bdi>9781405187404</bdi>.</ref> Ġeneralment dolċier jipproduċi żewġ tipi ta’ prodotti: il-ħelu magħmula fil-forn u l-pasti li ma jiddaħħlux fil-forn.<ref>Henri Dupin, ''Alimentation et nutrition humaines'', Paris, Esf Éditeur, coll. « Social Hors Collection », 1992, <abbr>p.</abbr> 1030. <nowiki>ISBN 978-2710108924</nowiki>.</ref><ref>Goldstein, Darra (2015). ''The Oxford Companion to Sugar and Sweets''. Oxford University Press. p. 171. ISBN <bdi>978-0-19-931339-6</bdi>.</ref>

Il-'''Ħaġar ta'''' '''Jelling''' (bid-Daniż: ''Jellingstenene'') huma ħaġar kbir imnaqqax fis-seklu 10, li jinsabu fir-raħal ta' Jelling fid-[[Danimarka]]. L-eqdem waħda miż-żewġ ħaġriet ta' Jelling twaqqfet mir-Re [[Gorm ix-Xiħ]] bħala mafkar għal martu Thyra. L-ikbar waħda miż-żewġ ħaġriet twaqqfet minn iben ir-Re Gorm, [[Harald Bluetooth]], bħala mafkar għall-ġenituri tiegħu, u sabiex jiċċelebra l-ħakma tiegħu tad-Danimarka u tan-[[Norveġja]], kif ukoll il-konverżjoni tiegħu u tad-Daniżi għall-[[Kristjaneżmu]]. L-iskrizzjonijiet runiċi fuq il-Ħaġar ta' Jelling huma l-iktar magħrufa fid-Danimarka.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/Jelling-stones|titlu=Jelling stones {{!}} Danish gravestones|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-04}}</ref> Fl-1994, il-ħaġar flimkien mat-tumbati funebri tal-art u l-knisja ż-żgħira fil-qrib, tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala eżempju uniku tal-[[kultura]] Nordika [[Paganiżmu|pagana]] u Kristjana.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/697/|titlu=Jelling Mounds, Runic Stones and Church|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-04}}</ref>

{{Coord|31|47|57.22|N|34|38|31.39|E|region:IL|display=title}}
{{Nebbieta|kultura}}
Il-'''Mużew tal-Kultura Filistina'''  ('''המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - Corinne Mamane Museum of Philistine Culture''') huwa mużew arkeoloġiku f'[[Ashdod]], l-[[Iżrael]]. Fih hemm esplorazzjoni tal-kultura tal-[[Filistin]] li storikament għexu f'parti minn din l-istess belt. Dan il-mużew huwa l-uniku wieħed fid-dinja ddedikata għall-kultura Filisintina. Dan kienet l-ewwel mużew li nfetaħ f'Ashdod fl-1990.

Il-'''Pajsaġġ Kulturali ta' Sukur''', jew fil-qosor '''Sukur''', huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jinsab fuq għolja fuq il-villaġġ ta' Sukur fl-Istat ta' Adamawa fin-[[Niġerja]]. Jinsab fil-Muntanji ta' Mandara, qrib il-fruntiera mal-[[Kamerun]]. Il-pajsaġġ tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO abbażi tal-wirt kulturali tanġibbli u r-raba' mtarraġ b'mod naturali. Sukur huwa l-ewwel pajsaġġ kulturali fl-[[Afrika]] li tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/938/|titlu=Sukur Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-04}}</ref><ref>Brown, Jessica; Mitchell, Nora J.; Beresford, Michael (2005). ''The Protected Landscape Approach: Linking Nature, Culture, And Community''. IUCN. p. 43. ISBN <bdi>978-2-8317-0797-6</bdi>.</ref>

{{stub|Storja}}
{{għal2|ll-artiklu dwar is-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija|Soċjetà tad-Duttrina Nisranija}}
, [[Brażil]]]]
'''Mużew''' huwa post fejn jinżammu diversi oġġetti relatati u ħafna drabi wieħed ikun jista' jara kif dawn l-affarijiet inbidlu maż-żmenijiet.

'''Filtri tal-Ilma ta 'Varsavja,''' magħrufa wkoll bħala '''''Lindley's Filters''''' (Pollakka-"Filtry Lindleya") hija waħda mit-tliet akwedotti, f'[[Varsavja]] u tinsab f' Ochota bejn Koszykowa, Krzywickiego, Filtrowa u toroq f'Raszyńska. Ix-xogħlijiet tal-ilma tlestew fl-1886 bl-użu tad-disinn ta' William Lindley.<ref>[http://www.warsawvoice.pl/WVpage/pages/article.php/14610/article/ Warsaw Voice]</ref> Mill-1973, il-Filtri ta’ Varsavja kienu fil-lista tal-antikitajiet. 

{{stub|Reliġjon}}]]
]]

'''Pergamon''' jew '''Pergamum''' (/ˈpɜːrɡəmən/ jew /ˈpɜːrɡəmɒn/; bil-[[Lingwa Griega|Grieg]] Antik: Πέργαμον), magħrufa wkoll bħala '''Pergamos''' (Πέργαμος) bil-Grieg modern<ref>{{Ċita web|url=https://philologus.gr/4/68-2010-01-01-01-22-30/116-2009-10-28-22-42-18|titlu=philologus.gr - ΤΟ ΠΕΡΓΑΜΟΝ|sit=philologus.gr|data-aċċess=2022-04-04}}</ref>, kienet belt Griega antika sinjura u setgħana f'[[Mysia]]. Tinsab 26 kilometru mill-kosta moderna tal-[[Baħar Eġew]] fuq promontorju, fuq in-naħa tat-Tramuntana tax-xmara Caicus (illum il-ġurnata magħrufa bħala [[Bakırçay]]) u fil-Majjistral tal-belt moderna ta' [[Bergama]], it-[[Turkija]].

It-'''Teatru tal-Opri ta' Sydney''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Sydney Opera House'') huwa binja li tħaddan fiha diversi positijiet fejn jittellgħu l-ispettakli ta[[L-Arti|l-arti]] f'[[Sydney]], l-[[Awstralja]]. Il-binja tinsab fuq in-naħa ta' quddiem tax-xatt tal-Port ta' Sydney, u titqies b'mod wiesa' bħala waħda mill-iżjed binjiet famużi u li jintgħarfu fid-dinja kif ukoll kapulavur tal-arkitettura tas-seklu 20.<ref>{{Ċita web|url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/sydney-opera-house/values|titlu=Sydney Opera House - World Heritage Values - World Heritage Places|data=2016-05-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160510212625/http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/sydney-opera-house/values|arkivju-data=2016-05-10|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.timeout.com/sydney/attractions/seven-alternative-sydney-opera-house-designs-that-never-saw-the-light-of-day|titlu=7 rejected Sydney Opera House designs that never saw the light of day|sit=Time Out Sydney|lingwa=en-AU|data-aċċess=2023-01-12}}</ref>

Giovanni Falcone ([[Palermo]], [[Italja]], 18 Mejju 1939 – Palermo, 23 Mejju 1992) kien maġistrat Taljan. Maqtul flimkien ma' martu u mal-iskorta tiegħu mill-[[mafja]], jitqies bħala eroj Taljan, bħal [[Paolo Borsellino]], li kien ħabib u kollega tiegħu.

'''Lascaux''' ([ɡʁɔt də lasko]; bil-Franċiż magħrufa wkoll bħala ''Grotte de Lascaux'', jiġifieri l-'''Għar ta' Lascaux''')<ref>{{Ċita web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lascaux|titlu=Lascaux definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|sit=www.collinsdictionary.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-12}}</ref> huwa network ta' għerien ħdejn il-villaġġ ta' [[Montignac]], fid-dipartiment ta' [[Dordogne]] fil-Lbiċ ta' [[Franza]]. Iżjed minn 600 [[pittura]] ġew impittra mal-ħitan interni u s-saqaf tal-għar. It-tpittir jirrappreżenta primarjament [[Annimal|annimali]] kbar, tipikament fawna kontemporanja lokali li tikkorrispondi mal-fossili ddokumentati fiż-żona mill-aħħar tal-era Paleolitika. Dawn huma [[frott]] l-isforz konġunt ta' ħafna ġenerazzjonijiet u, b'dibattitu kontinwu, issa huwa stmat li t-tpittir sar madwar 17,000 sena ilu (fil-bidu tal-era Magdalenjana).<ref>{{Ċita web|url=http://www.visual-arts-cork.com/prehistoric/lascaux-cave-paintings.htm|titlu=Lascaux Cave Paintings: Layout, Meaning, Photographs|sit=www.visual-arts-cork.com|data-aċċess=2021-09-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/871930.stm|titlu=BBC News {{!}} SCI/TECH {{!}} Ice Age star map discovered|sit=news.bbc.co.uk|data-aċċess=2021-09-12}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Whitehouse|isem=David|kunjom2=Whitehouse|isem2=&#32;David|data=2000-08-09|titlu=Ice Age star map discovered|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/871930.stm|pubblikatur=BBC News}}</ref> Lascaux tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979, bħala element ewlieni tas-Siti Preistoriċi u l-Għerien Iddekorati tal-Wied ta' Vézère.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/85/|titlu=Prehistoric Sites and Decorated Caves of the Vézère Valley|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-12}}</ref>

{{Stub|ġeografija}}
It-terminu "'''Pied-Noir'''" jirreferi b'mod informali għall-[[Franza|Franċiż]] ta' oriġini [[Ewropa|Ewropea]] stabbilita fl-[[Afrika ta' Fuq]], prinċipalment fl-[[Alġerija]], sa l-indipendenza u r-ripatrijazzjoni tagħhom lejn Franza.

Il-'''Klassifika dinjija tal-FIFA''', magħrufha uffiċjalment bħala '''The FIFA/Coca-Cola World Ranking''' għal raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni, hija sistema ta' klassifikazzjoni tat-[[Lista tat-timijiet nazzjonali tal-futbol tal-irġiel|timijiet nazzjonali tal-irġiel]] tal-[[futbol]]. It-timijiet li huma membri tal-[[FIFA]], il-federazzjoni li tħares il-logħba tal-futbol madwar id-dinja, huma pożizzjonati skont ir-riżultati tal-logħob tagħhom, bit-timijiet bl-aktar suċċess ikunu fl-aktar postijiet għoljin. Introdotta f'Diċembru tal-1992, tmien timijiet waslu sal-quċċata (l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|Arġentina]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Belġju|Belġju]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Brażil|Brażil]], [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]], il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja|Ġermanja]], l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja|Italja]], in-[[Tim nazzjonali tal-futbol tan-Netherlands|Netherlands]] u [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Spanja|Spanja]]), fejn il-Brażil qatta' l-aktar żmien fl-ogħla pożizzjoni. 

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum grazzjuż tat-Tramuntana''', magħruf xjentifikament bħala ''Gracilinanus marica'', huwa [[mammiferu]] marsupjal tat-[[tribù (bijoloġija)|tribù]] [[Thylamyini]], fil-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Didelphidae]] ([[didelfidu]]), fl-[[ordni (bijoloġija)|ordni]] [[Didelphimorphia]] ([[didelfimorfju]]) u huwa wieħed mill-[[opossum grazzjuż|opossumi grazzjużi]] nattiv tal-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].

Il-'''Mafkar tal-Paċi ta' Hiroshima''' (広島平和記念碑, ''Hiroshima Heiwa Kinenhi''), oriġinarjament is-'''Sala tal-Promozzjoni Industrijali Prefetturali ta' Hiroshima''', u issa msejjaħ komunement il-'''Koppla ta'''' '''Genbaku''', il-'''Koppla tal-Bomba Atomika''' (原爆ドーム, ''Genbaku Dōmu''), huwa parti mill-Park tal-Mafkar tal-Paċi ta' [[Hiroshima]] f'Hiroshima, il-[[Ġappun]] u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1996.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/775/|titlu=Hiroshima Peace Memorial (Genbaku Dome)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-27}}</ref> Il-fdal tas-sala jservi bħala mafkar għall-iktar minn 140,000 ruħ li nqatlu fil-bumbardament atomiku ta' Hiroshima fi tmiem [[it-Tieni Gwerra Dinjija]].<ref>{{Ċita web|url=http://rekishi.jkn21.com/|titlu="原爆ドーム" [A-Bomb Dome]. Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) (in Japanese). Tokyo: Shogakukan. 2012.|data=2007-08-25|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-11-27|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/|arkivju-data=2007-08-25|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Yangdong''' huwa villaġġ folkloristiku tradizzjonali tal-''yangban'' (l-aristokrazija Koreana) li oriġina minn żmien id-[[dinastija Joseon]] fil-[[Korea t'Isfel]]. Il-villaġġ jinsab f'Gangdong-myeon, sittax-il kilometru fil-Grigal ta' [[Gyeongju]], Gyeongsangbuk-do, tul ix-xmara Hyeongsan. Il-muntanja Seolchang tinsab fit-Tramuntana tal-villaġġ. Dan il-villaġġ ġie ddeżinjat bħala l-Proprjetà Folkloristika Importanti Nru 189 mill-gvern tal-Korea t'Isfel.

'''Krisztina Tóth''' (twieldet fil-5 ta' Diċembru 1967 f'[[Budapest]], l-[[Ungerija]]) hija [[Kittieb|kittieba]], [[poeta]] u [[Traduttur|traduttriċi]] Ungeriża.<ref>{{Ċita web|url=https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000030056|titlu=Krisztina Tóth - Munzinger Biographie|sit=www.munzinger.de|data-aċċess=2024-04-09}}</ref><ref>Zsuzsanna Ozsváth; Frederick Turner (2014). ''Light within the Shade: Eight Hundred Years of Hungarian Poetry''. Syracuse University Press. p. 251. ISBN <bdi>978-0-8156-5274-8</bdi>.</ref>

[[File:Erzyanj_shtatol_100_2518.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Erzyanj_shtatol_100_2518.jpg|daqsminuri|212x212px|Xtatol f'[[mużew]] fil-[[Mordovja]].]]
'''Xtatol''', imsejħa wkoll '''xtatol Erżjana''' (bl-[[Lingwa Erżjana|Erżjan]]: ''Štatol'', ''ěrzäń štatol'') hija xemgħa tax-xama' li tinżamm f'reċipjent ornamentali tal-[[injam]] li jintuża fir-ritwali tradizzjonali Erżjani (''erzja Ineškipazněń Kemema'').<ref>{{Ċita web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer|titlu=Роль родового коллектива в обрядности финно-угорских народов|sit=cyberleninka.ru|data-aċċess=2023-04-07}}</ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Vjetnam]] irratifika l-Konvenzjoni fid-19 ta' Ottubru 1987, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/vn|titlu=Viet Nam - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-14}}</ref>

{{TaxoboxIng
| name = ''Elephantulus''
| image = Elephant shrew and colorful lizard.jpg
| image_caption = ''Elephantulus'', b'gremxula warajh
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Macroscelidea]]
| familia = [[Macroscelididae]]
| genus = '''''Elephantulus'''''
| genus_authority = Thomas and Schwann, 1906
}}
''[[Elephantulus]]'' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] ''(is-[[senġi]]jiet)'', fil-[[klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-[[ordni]] [[Macroscelidea]], fil-[[familja]] [[Macroscelididae]], fis-[[sottofamilja]] [[Macroscelidinae]] ma' bosta [[ġeneru|ġeneri]] oħra tnejn minnhom ''[[Macroscelides]]'' u ''[[Petrodromus]]'' b' rappreżentanti ħajjin. Dan il-[[ġeneru]] huwa rappreżentat bi ħdax-il [[speċi]] estanti (ħajjin)u bħala numru ta' speċijiet huwa l-aktar wieħed ta' suċċess fl-ordni [[Macroscelidea]].

'''San Robertu Bellarmino''', (1542-1621), qassis u studjuż [[Italja|Taljan]], kien wieħed mill-mexxejja ewlenin ta' dik li tissejjaħ il-Kontro-Riforma, jiġifieri l-ħidma biex il-[[Knisja Kattolika]] tiġġedded, bi tweġiba għall-Protestanti.

L-eks '''Fabbrika ta'''' '''Van Nelle''' (bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]]: ''Van Nellefabriek'') fuq ix-xmara [[Schie]] f'[[Rotterdam]], titqies bħala waħda mill-iprem eżempji tal-Istil Internazzjonali bbażat fuq l-arkitettura [[Kostruttiviżmu|kostruttivista]]. Tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinj]]<nowiki/>i tal-[[UNESCO]] fl-2014.<ref>{{Ċita aħbar|data=2016-02-04|titlu=21 amazing World Heritage Sites you've probably never heard of|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/21-World-Heritage-Sites-you-have-probably-never-heard-of/|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-08-07}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1441/|titlu=Van Nellefabriek|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-07}}</ref> Ftit wara li nbniet, [[Arkitett|arkitetti]] prominenti ddeskrivew il-fabbrika bħala "l-isbaħ spettaklu tal-era moderna" ([[Le Corbusier]] fl-1932) u bħala "[[poeżija]] tal-[[azzar]] u tal-[[ħġieġ]]" (Robertson fl-1930).<ref>{{Ċita web|url=https://www.unesco.nl/nl/erfgoed/van-nellefabriek|titlu=Van Nellefabriek|sit=Unesco Commissie|lingwa=nl|data-aċċess=2021-08-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://architectuul.com/architecture/van-nelle-factory|titlu=Van Nelle Factory|sit=architectuul.com|data-aċċess=2021-08-07}}</ref>

'''Mixodectidae''' hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] plaċentati estinti, eżattament mammiferi relatati fil-qrib mal-[[kolugi]] (il-mammiferi plaċentati li jipplanaw tal-kontinent tal-[[Asja]] mifruxin fin-naħa tax-Xlokk u fuq bosta gżejjer).

Il-'''Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha''' (bir-[[Russja|Russu]]: Национальный парк «Беловежская пуща», bil-Belarussu: Нацыянальны парк Белавежская пушча<ref>{{Ċita web|url=https://mfa.gov.by/mulateral/organization/list/unesco/ec7843627b04dc80.html|titlu=Беловежская пуща - Министерство иностранных дел Республики Беларусь|sit=mfa.gov.by|data-aċċess=2021-03-30}}</ref>) huwa park nazzjonali f’partijiet mir-Reġjuni ta’ [[Brest]] (id-Distretti ta’ Kamyanyets u Pruzhany) u [[Grodno]] (id-Distrett ta’ Svislach) fil-[[Bjelorussja|Belarussja]] biswit il-fruntiera mal-[[Polonja]]. Mill-1992<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/6097/|titlu=38 COM 8B.12 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-30}}</ref> tniżżel bħala l-komponent tal-Belarussja (flimkien mal-komponent tal-Polonja msejjaħ [[Park Nazzjonali ta’ Białowieża]]) tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji]] transnazzjonali tal-[[UNESCO]] tal-[[Foresta ta’ Białowieża]]<ref name=":1">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/33/|titlu=Białowieża Forest|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-30}}</ref>, l-aħħar framment ta’ foresta primordjali tal-boskijiet Ewropew li fil-qedem kienet tiksi l-Pjanura Ewropea kollha. F’dan is-Sit ta’ Wirt Dinji tgħix popolazzjoni kbira ta’ biżonti Ewropej l-iktar [[Annimal|annimali]] tal-art tqal tal-kontinent. Il-fruntiera bejn il-Belarussja u l-Polonja taqsam dan is-Sit ta’ Wirt Dinji fi tnejn: il-Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha fuq in-naħa tal-Belarussja u l-Park Nazzjonali ta’ Białowieża fuq in-naħa tal-Polonja. Minn Mejju 2015, iż-żewġ pajjiżi qablu li jadottaw reġim ħieles mill-viżi fi ħdan il-foresta, biex in-nies bil-mixi u ċ-ċiklisti li jiġu biex jaqsmu l-fruntiera Pierarova-Białowieża jkunu jistgħu jagħmlu dan b’mod ħieles fl-istess jum.<ref>{{Ċita web|url=https://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/belovezhskaya-pushcha|titlu=Belovezhskaya Pushcha National Park. Belarus.by}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://eng.belta.by/all_news/society/Regulations-on-visiting-Belovezhskaya-Pushcha-by-foreign-tourists-approved-in-Belarus_i_81880.html|titlu=Regulations on visiting Belovezhskaya Pushcha by foreign tourists approved in Belarus. Arkivjat 29-06-2015.|data-aċċess=2021-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150629131222/http://eng.belta.by/all_news/society/Regulations-on-visiting-Belovezhskaya-Pushcha-by-foreign-tourists-approved-in-Belarus_i_81880.html|arkivju-data=2015-06-29|url-status=bot: unknown}}</ref>

Il-'''Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda''' huma sit sagru tal-popli Mijikenda fl-eks Provinċja tal-Kosta tal-[[Kenja]]. ''Kaya'' (bil-plural: ''makaya'' jew ''kayas'') jitqies li huwa sors intrinsiku ta' setgħa ritwali u l-oriġini ta' identità kulturali fi ħdan il-foresti sagri;<ref>Parkin, David (2006). ''The Sacred Void: Spatial Images of Work and Ritual Among the Giriama of Kenya''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-02498-3</bdi>. p. 37.</ref><ref>Wynne-Jones, Stephanie; Laviolette, Adria, eds. (2017). ''The Swahili World''. doi:10.4324/9781315691459. ISBN <bdi>978-1-315-69145-9</bdi>.</ref> huwa wkoll post tat-talb għall-membri tal-grupp etniku tal-Mijikenda.<ref>{{Ċita web|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/sacred-groves-threatened-development-kaya-forests-kenya|titlu=Sacred Groves Threatened by Development: The Kaya Forests of Kenya {{!}} Cultural Survival|data=2010-03-25|sit=www.culturalsurvival.org|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref> L-insedjament, iċ-ċentru ritwali, u ħitan iffortifikati assoċjati mal-foresti huma wkoll parti mill-''kaya''. Attwalment, il-''kaya'' jitqies ukoll bħala unità organizzattiva tradizzjonali tal-popli Mijikenda. Ħdax mill-madwar 60 ''kaya'' separat ġew raggruppati flimkien u tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala sit wieħed.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1231/|titlu=Sacred Mijikenda Kaya Forests|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref>

{{Nebbieta|Politika}}
Il-'''Falanġi Libaniżi''' jew il-'''Partit Libaniż tal-Falanġi''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: حزب الكتائب اللبنانية; Ḥizb al-Katā'ib al-Lubnānīya) huwa partit politiku Nisrani fil-[[Libanu]] mwaqqaf fl-1936. Il-partit kellu rwol ewlieni fil-[[Gwerra Ċivili Libaniża]] (1975-1990). Bħalissa huwa parti mill-[[Alleanza tal-14 ta’ Marzu]].

Il-'''Kunvent ta' Novodevichy''', magħruf ukoll bħala l-'''Monasteru ta'''' '''Bogoroditse-Smolensky''' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Новоде́вичий монасты́рь, Богоро́дице-Смоле́нский монасты́рь), x'aktarx li huwa l-iktar kunvent magħruf ta' [[Moska]], ir-[[Russja]]. Isem il-kunvent xi kultant jiġi tradott bħala l-Monasteru l-Ġdid tas-Sorijiet sabiex ikun hemm distinzjoni mal-Monasteru l-Antik tas-Sorijiet fi ħdan il-[[Kremlin ta' Moska]]. Għad-differenza ta' kunventi oħra ta' Moska, dan baqa' ppreservat kważi għalkollox mis-[[Seklu XVII|seklu 17]]. Fl-2004, il-Kunvent ta' Novodevichy tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1097/|titlu=Ensemble of the Novodevichy Convent|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-14}}</ref>

'''Changdeokgung''' (bil-Hangul: 창덕궁, bil-Hanja: 昌德宮; litteralment, "il-Palazz tal-Virtà tal-Prosperità"), magħruf ukoll bħala l-'''Palazz ta'<nowiki/>''' '''Changdeokgung''' jew il-'''Palazz ta'''' '''Changdeok''', huwa stabbilit fi ħdan park kbir fid-Distrett ta' Jongno, f'[[Seoul]], il-[[Korea t'Isfel]]. Huwa wieħed mill-"Ħames Palazzi Grandjużi" li nbnew mir-rejiet tad-[[dinastija Joseon]] (1392-1897).<ref>{{Ċita web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/01/24/2012012400190.html|titlu=The 5 Palaces of Seoul|sit=english.chosun.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-20}}</ref> Peress li jinsab fil-Lvant tal-Palazz ta' Gyeongbok, Changdeokgung — flimkien ma' Changgyeonggung — ġieli jissejjaħ ukoll il-"Palazz tal-Lvant" (동궐, 東闕, ''Donggwol'').

'''Madalena Sofia Barat''' (twieldet fit-12 ta' Diċembru 1779 – mietet fil-25 ta' Mejju 1865) kienet [[qaddis]]a [[Franza|Franċiża]] tal-[[Knisja Kattolika]] li nediet is-[[Soċjetà tal-Qalb ta' Ġesù]].

'''Theano Fotiou''' ( Greek Θεανώ Φωτίου ; imwieled fl-10 ta 'Mejju 1946 [[Ateni|f'Ateni]] ) hija perit [[Greċja|Griega]] u politikant tal-[[ Koalizzjoni tax-Xellug Radikali |Koalizzjoni tax-Xellug Radikali]] (Syriza). Minn Jannar 2015 ilha sservi bħala [[ Ministeru tax-Xogħol u Solidarjetà Soċjali (il-Greċja) |Ministru Alternattiv tas-Solidarjetà Soċjali]] . [[File:Theano Fotiou 2014 cropped.jpg|thumb|Theano Fotiou fl'2014 ]]

{{Nebbieta|Kultura}}

Il-'''Mudell Standard (MS)''' hu [[teorija kwantistika tal-kampi]] (rinormalizzabbli) li tiddeskrivi l-[[partiċella elementari|partiċelli elementari]] kollha magħrufa sal-lum u tlieta mill-erba' [[forza fundamentali|forzi fundamentali]] magħrufa, jiġifieri l-interazzjoni [[interazzjoni nukleari qawwija|qawwija]], [[elettromanjetiżmu|elettromanjetika]] u [[interazzjoni nukleari dgħajfa|dgħajfa]] (l-aħħar tnejn huma magħqudin flimkien fl-[[interazzjoni elettrodgħajfa]]). Il-[[forza gravitazzjonali]] hi l-unika interazzjoni magħrufa li mhijiex deskritta mill-Mudell Standard. Din it-teorija kwantistika tal-kampi taqbel mal-[[mekkanika kwantistika]] kif ukoll mar-[[relattività ristretta]].

Is-'''Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa''' jew is-'''Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta'''' '''Kondoa Irangi''' huma sensiela ta' siti tal-qedem tat-tpittir fuq il-blat fit-[[Tanżanija|Tanzanija]] ċentrali. Is-siti tniżżlu bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2006 minħabba l-kollezzjoni impressjonanti ta' [[arti]] fuq il-blat.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1183/|titlu=Kondoa Rock-Art Sites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-10}}</ref><ref name=":1">Coulson, David; Borona, Gloria K. (2013). ''Rock Art of Kondoa Irangi and Other Attractions''. TARA (Trust for African Rock Art). ISBN <bdi>978-9966-7453-4-7</bdi>.</ref><ref>Netherlands National Commission for UNESCO (2004). ''World Heritage Papers 13''. [[Pariġi]], [[Franza]]: UNESCO World Heritage Centre. pp. 82-83.</ref> Dawn is-siti ssejħu bħala [[Monument|monumenti]] nazzjonali fl-1937 mid-Dipartiment tal-Antikitajiet tat-Tanzanija. Is-siti tat-tpittir fuq il-blat jinsabu bejn wieħed u ieħor disa' kilometri fil-Lvant tal-awtostrada prinċipali (T5) li tmur minn [[Dodoma]] għal [[Babati]], madwar 20 kilometru fit-Tramuntana tar-raħal ta' Kondoa, fid-Distrett ta' Kondoa tar-Reġjun ta' Dodoma, it-Tanzanija. Il-konfini tas-sit huma mmarkati b'arbli tal-konkos. Is-sit ġie rreġistrat bħala Sit [[Storja|Storiku]] Nazzjonali tat-Tanzanija.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maliasili.go.tz/uploads/ANTIQUITIES_SITES_LOCATION_AND_ACCESSBILITY.pdf|titlu=Siti tal-Qedem ta' Kondoa}}</ref>

'''San Piju ta' Pietrelcina''', imwieled '''Francesco Forgione''', magħruf l-iktar bħala '''Patri Piju''' jew

'''L-intelliġenza artifiċjali''' ('''IA''') hija [[intelliġenza]] — li tipperċepixxi, tisintetizza, u tiddeduċi informazzjoni — murija mill-[[Magna|magni]], għall-kuntrarju tal-[[intelliġenza]] naturali murija mill-[[Konjizzjoni tal-annimali|annimali]] u [[Intelliġenza umana|bnedmin]]. Eżempji ta' kompiti li fihom jintuża IA jinkludu r-[[rikonoxximent awtomatiku tad-diskors mitkellem]], l-[[vista tal-kompjuter]], u t-[[traduzzjoni awtomatika]] bejn lingwi (naturali).

Ir-'''Riżerva Naturali Stretta tat-Tsingy ta' Bemaraha''' (bil-Malagasi: ''Tsingin'ny Bemaraha'', bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Réserve naturelle intégrale du Tsingy de Bemaraha''), magħrufa wkoll bħala l-'''Park Nazzjonali tat-Tsingy ta' Bemaraha''', hija riżerva naturali li tinsab qrib il-kosta tal-Punent ta' [[Madagaskar|Madagascar]] fir-Reġjun ta' Melaky. Ir-riżerva tniżżlet bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1990 minħabba l-[[ġeografija]] unika, il-foresti ppreservati tal-mangrovji, u l-popolazzjonijiet ta' [[Għasfur|għasafar]] u ta' lemurs selvaġġi.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/494/|titlu=Andrefana Dry Forests|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-27}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/print/2009/11/stone-forest/shea-text|titlu=National Geographic Magazine - NGM.com|data=2009-10-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-01-27|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20091022084738/http://ngm.nationalgeographic.com/print/2009/11/stone-forest/shea-text|arkivju-data=2009-10-22|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Shibam''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: شِبَام حَضْرَمَوْت, b'ittri Rumani: ''Shibām Ḥaḍramawt'')<ref>{{Ċita web|url=https://www.albayan.ae/editors-choice/asfar/2012-07-30-1.1698590|titlu=مدينة شبام حضرموت "شيكاغو الصحراء"|kunjom=متابعات|data=2012-07-30|sit=www.albayan.ae|lingwa=ar|data-aċċess=2023-11-27}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://mawdoo3.com/%D8%A8%D9%84%D8%AF%D8%A9_%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%85_%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%AA|titlu=بلدة شبام حضرموت|sit=موضوع|lingwa=ar|data-aċċess=2023-11-27}}</ref> huwa raħal fil-[[Jemen]]. Il-popolazzjoni tar-raħal hija ta' madwar 7,000 abitant, u r-raħal huwa s-sede tad-Distrett ta' Shibam fil-Governorat ta' Hadramawt.<ref>{{Ċita web|url=http://www.statoids.com/yye.html|titlu=Yemen Districts|sit=www.statoids.com|data-aċċess=2023-11-27}}</ref> Ir-raħal huwa magħruf għall-binjiet għoljin tiegħu magħmulin bil-brikks tat-tajn, u huwa mlaqqam bħala l-"Manhattan tad-Deżert" (مَانْهَاتَن ٱلصَّحْرَاء) jew iċ-"Chicago tad-Deżert" (شِيْكَاغو ٱلصَّحْرَاء).<ref>{{Ċita web|url=https://weather.com/news/news/shibam-hadhramaut-manhattan-desert-yemen-20131028|titlu=The Ancient City of Shibam: The Manhattan of the Desert {{!}} Weather.com|sit=The Weather Channel|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-11-27}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2020/11/10/in-pictures-yemens-ancient-manhattan-of-the-desert|titlu=In Pictures: Yemen’s ‘Manhattan of the Desert’ risks collapse|sit=Al Jazeera|lingwa=en|data-aċċess=2023-11-27}}</ref> m

{{coord|31|46|20.56|N|35|12|16.29|E|display=title}}

{{Wikifikazzjoni}}
'''L-Isla''' hi waħda mit-Tlett Ibliet li jinsabu madwar [[il-Port il-Kbir]] u li jinsabu fuq in-naħa ta' ġewwa tas-swar tal-Kottonera. L-Isla tinsab fuq ilsien art li jinsab spalla ma' spalla mal-[[Birgu]], u jħares lejn il-[[Belt Valletta]]. Din il-belt hi wkoll magħrufa bħala Senglea. Fl-antik dan l-ilsien art kien magħruf bħala l-Għolja ta' [[Ġiljan l-Ospitalier|San Ġiljan]] minħabba l-[[kappella]] żgħira li kien hemm iddedikata lil dan il-qaddis. 

L- '''Associazione Sportiva Dilettantistica Catania Beach Soccer''' hija l-ewwel tim tal-beach soccer f'Katanja . Il-klabb għandu l-kwartieri ġenerali tiegħu fi Gravina ta 'Katanja (CT).

{{Nebbieta|politika}}

{{Nebbieta|kultura}}
'''Eugen Berthold Friedrich Brecht''' (10 ta' Frar 1898 – 14 ta' Awwissu 1956), magħruf professjonalment bħala '''Bertolt Brecht''', {{Nota|Pronounced {{IPAc-en|b|r|ɛ|x|t}} {{respell|BREKHT}},<ref>{{Dictionary.com|Brecht}}</ref><ref>{{Cite dictionary |url=http://www.lexico.com/definition/Brecht,+Bertolt |title=Brecht, Bertolt |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> in German {{IPA-de|ˈbɛʁtɔlt ˈbʁɛçt||de-Bertolt Brecht.ogg}}.}} kien [[teatrant]] Ġermaniż, drammaturgu, u poeta. Trabba fi żmien ir-Repubblika ta’ Weimar u kellu l-ewwel suċċessi tiegħu bħala drammaturgu fi Munich. Mar joqgħod Berlin fl-1924, fejn kiteb ''[[L-Opra ta' Tliet Ħabbiet]]'' ma’ [[Kurt Weill]] u beda kollaborazzjoni mal-kompożitur [[Hanns Eisler]]. Mgħaddas fil-ħsieb Marxista matul dan il-perjodu, kiteb ''[[Lehrstücke]]'' didattiċi u sar teoriku ewlieni tat-[[teatru epiku]] (li aktar tard ipprefera jsejjaħ "teatru djalettiku") u l-[[Verfremdungseffekt]].

Il-'''Kampnari tal-Belġju u ta' Franza''' huma grupp ta' 56 binja storika li ġew iddeżinjati kollha f'daqqa bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]]<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/943/|titlu=Belfries of Belgium and France|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-02-25}}</ref>, bħala rikonoxximent tal-kampnari ċiviċi (iktar milli tal-knisja) li jservu bħala manifestazzjoni arkitettonika tal-indipendenza ċivika emerġenti mill-influwenzi fewdali u [[Reliġjon|reliġjużi]] fl-eks Kontea tal-Fjandri (illum il-ġurnata ż-żona Franċiża tal-Fjandri fi [[Franza]] u r-reġjun tal-[[Fjandri tal-Lvant]] u tal-[[Fjandri tal-Punent]] fil-[[Belġju]]) u f'żoni ġirien li fl-imgħoddi kienu proprjetà tal-familja Bourgogne (illum il-ġurnata l-[[Wallonja]], fil-Belġju).

{{Mudell:Infobox qaddis
|isem=San Tumas More
|stampa=Portrait of Thomas More by Hans Holbein d. J. in the Frick Colllection.jpg
|desk_stampa=Tumas More, ritratt ta' [[Hans Holbein iż-żgħir]] (1527)
|data_twelid=7 ta' Frar 1478
|post_twelid=[[Londra]]
|data_mewt=6 ta' Lulju 1535
|post_mewt=Londra
|data_beatifikazzjoni=
|post_beatifikazzjoni=
|beatifikat_minn=
|data_kanonizzazzjoni=1935
|post_kanonizzazzjoni=Ruma
|kanonizzat_minn=Piju XI
|jum_festa=22 ta' Ġunju (Kattoliċi)<br />6 ta' Lulju (Anglikani)
|l-ikbar_santwarju=Knisja ta' San Dunstan, Canterbury
|attribut1=palma
|patrun=avukati, politiċi
}}
'''Sir Thomas More''' (Londra, 7 ta' Frar 1478 - Londra, 6 ta' Lulju 1535) kien avukat, filosfu umanista tar-[[Rinaxximent]], kittieb, u politiku Ingliż. Huwa wkoll qaddis tal-[[Knisja Kattolika]]. 

'''Çatalhöyük''' (pronunzja bit-[[Lingwa Torka|Tork]]: [tʃaˈtaɫhœjyc]; miktuba wkoll ''Çatal Höyük'' u ''Çatal Hüyük''; ''çatal'' + ''höyük'' bit-Tork tfisser "tumbata mifruqa fi tnejn") kien insedjament ta' protobelt [[Neolitiku|Neolitika]] u Kalkolitika kbira ħafna fin-Nofsinhar tal-[[Anatolja]], li kien jeżisti għall-ħabta tas-7500 [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-6400 Q.K., u li ffjorixxa għall-ħabta tas-7000 Q.K.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Renfrew|isem1=Colin|data=|titlu=Inception of agriculture and rearing in the Middle East|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830500134X|rivista=Comptes Rendus Palevol|sensiela=CLIMATS-CULTURES-SOCIETES aux temps préhistoriques, de l'apparition des Hominidés jusqu'au Néolothique|lingwa=en|volum=5|numru=1|paġni=395-404}}</ref> F'Lulju 2012, is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinj]]<nowiki/>i tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1405/|titlu=Neolithic Site of Çatalhöyük|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-29}}</ref>

Il-'''pożati''' jinkludu kwalunkwe għodda tal-idejn li tintuża meta jiġi ppreparat u meta jisserva l-ikel, kif ukoll
speċjalment biex jittiekel l-ikel fil-kultura tal-Punent. Persuna li tagħmel, tbigħ jew issewwi l-pożati huwa magħruf bħala tal-pożati. Il-belt ta’ [[Sheffield]] fl-[[Renju Unit|Ingilterra]] ilha famuża għall-produzzjoni tal-pożati mis-[[Seklu XVII|seklu 17]] u [[ferrovija]] – il-''Master Cutler'' – li kienet tmur minn Sheffield għal [[Londra]] ġiet imsemmija għall-industrija tal-produzzjoni tal-pożati.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britishpathe.com/video/the-master-cutler|titlu=The Master Cutler|kunjom=Pathé|isem=British|sit=www.britishpathe.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-04-29}}</ref> L-azzar inossidabbli ġie żviluppat f’Sheffield fil-bidu tas-seklu 20, u b’hekk il-pożati bdew jiġu prodotti bi prezz raġonevoli għall-mases.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bpz4ks|titlu="Made in Great Britain, Series 1, Steel". BBC.|sit=www.bbc.co.uk|data-aċċess=2021-04-29}}</ref>

{{Grammatika}}
It-'''tubeteika''' (bir-Russu тюбете́йка) huwa kelma Russa għal ħafna varjetajiet ta' kpiepel tradizzjonali tal-[[Asja Ċentrali]]. It-tubeteika illum jintlibsu fit-[[Taġikistan]], fil-[[Każakstan]], fil-[[Kirgiżistan]], u fl-[[Użbekistan]], kif ukoll f'reġjuni ta' [[Iżlam|popolazzjoni Musulmana]] tar-[[Russja]] (prinċipalment Tatari) u tal-[[Ażerbajġan]]. Il-kappa tal-kranju li jintlibsu minn Użbeki u Uyghur tissejjaħ ''doppa'' u għandha bażi kwadra. Kien xedd ir-ras popolari fost it-tfal madwar l-RSFSR matul is-snin 1940 u 1950.

{{Wikifikazzjoni}}{{Għall-aġġornament}}

{{stub|Arkitettura}}
[[Image: Upper_belvedere.jpg|thumb|200px|Upper Belvedere]]

{{Nebbieta|ġeografija}}

'''Karlu VI''', (1 ta’ Ottubru, 1685, [[Vjenna]], l-[[Awstrija]] - 20 ta’ Ottubru, 1740, [[Vjenna]]), kien Imperatur Ruman Imqaddes mill-1711 u, bħala Karlu III, kien arċiduka tal-Awstrija u re tal-[[Ungerija]]. Bħala pretendent għat-tron ta' [[Spanja]] (bħala Karlu III), huwa pprova mingħajr suċċess jerġa' jistabbilixxi l-imperu globali tal-antenat tiegħu tas-seklu 16, [[Karlu V]]. Kien l-awtur tas-[[Sanzjoni Pragmatika]], maħsub biex jippermetti lil bintu [[Marija Tereża]] tirnexxi wara l-estinzjoni tal-linja maskili diretta tad-Dar ta’ Asburgu.

{{wikifikazzjoni}}

{{nebbieta|ġeografija}}'''Oran''' hija t-tieni l-akbar belt fl- [[Alġerija]] <ref>{{Ċita web|url=http://www.visoterra.com/article-geographie-et-climat-d-algerie.html|titlu=Géographie et climat d'Algérie|data=5 janvier 2010|sena=2010|data-aċċess=2024-01-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110823121032/http://www.visoterra.com/article-geographie-et-climat-d-algerie.html|arkivju-data=2011-08-23|url-status=dead}}.</ref> u waħda mill-aktar bliet importanti fil-Magreb. Hija belt port fuq il- [[Mediterran|Baħar Mediterran]], li tinsab fil-majjistral tal-Alġerija, {{unité|432|km}}  mill-kapitali [[Alġiers|Algiers]], u l-kapitali tal- wilaya tal-istess isem, fit-tarf tal- Golf ta 'Oran . 

{{infobox city}}
'''Bejrut''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: ''بيروت'') hija l-[[belt kapitali]] tal-[[Libanu]] u l-ikbar belt fil-pajjiż. Hija metropoli b'madwar 360,000 abitant fl-2011. L-agglomerazzjoni urbana għandha bejn 1.8 u 2 miljun abitant.

'''Motoori Norinaga''' (本居 宣長, twieled fil-21 ta’ Ġunju 1730 – miet fil-5 ta’ Novembru 1801) kien studjuż [[Ġappun|Ġappuniż]] tal-''Kokugaku'' u kien attiv matul il-perjodu tal-Edo. Konvenzjonalment huwa kklassifikat bħala wieħed mill-Erba’ Rġiel Kbar tal-istudji (nativisti) tal-Kokugaku.<ref>{{Ċita web|url=https://dictionary.goo.ne.jp/word/%E5%9B%BD%E5%AD%A6%E3%81%AE%E5%9B%9B%E5%A4%A7%E4%BA%BA/|titlu=国学の四大人（こくがくのしたいじん）の意味 - goo国語辞書|sit=goo辞書|lingwa=ja|data-aċċess=2021-06-21}}</ref>

.]]
'''Rammelsberg''' hija muntanja żgħira, b'għoli ta' 635 metru (2,083 pied), li tinsab fit-tarf tat-Tramuntana tal-katina muntanjuża ta' Harz, fin-Nofsinhar tar-raħal storiku ta' [[Goslar]] fl-istat federali [[Ġermanja|Ġermaniż]] ta' Niedersachsen. Fil-qalba tal-muntanja hemm minjiera importanti tal-fidda, tar-ram u taċ-ċomb. Meta ngħalqet fl-1988, kienet l-unika minjiera li baqgħet taħdem b'mod kontinwu għal iktar minn elf sena. Minħabba l-istorja twila tagħha fix-xogħol tal-estrazzjoni bħala xhieda tal-avvanz u tal-iskambju tat-teknoloġija matul bosta sekli, il-minjiera ta' Rammelsberg tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1992 flimkien ma' Goslar u s-sistema tal-ġestjoni tal-ilma fin-naħa ta' fuq tal-katina muntanjuża ta' Harz.<ref>Knolle, Friedhart et al. (2007). ''Geopark Harz, Braunschweiger Land, Ostfalen – Landmark 3 – Rammelsberg'', Regionalverband Harz e.V., Koch-Druck Halberstadt.</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/623/|titlu=Mines of Rammelsberg, Historic Town of Goslar and Upper Harz Water Management System|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-15}}</ref>

{{wikifikazzjoni}}

{{Automatic taxobox}}
'''''Metaxytherium''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti (il-baqar tal-baħar), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Sirenia]], fil-familja [[Dugongidae]], fis-sottofamilja [[Hydrodamalinae]], ma' żewġ ġeneri oħra u bi 12-il speċi estint.

'''Il-Kastell Vastseliina''' (Estonjan: ''Vastseliina piiskopilinnus'', Ġermaniż: ''Neuhausen'', Russu: 'Novgorodok'<ref>{{ċita ktieb |kunjom1=Troebst |isem1=Stefan |titlu=Handelskontrolle, "Derivation", Eindämmerung: schwedische Moskaupolitik 1617-1661 |pubblikatur=Otto Harrassowitz Verlag |data=1997 |isbn=9783447038805 |sensiela=Veröffentlichungen des Osteuropa-Instituts München: Reihe Forschungen zum Ostseeraum |paġna=128 |lingwa=de}}</ref>) kien [[kastell]] tal-[[Ordni Livonjan]], [[Isqof ta ’Dorpat|Veskovat ta' Dorpat]]. Inbena sal-1342 mill-[[Kavallieri Teutoniċi|Landmeister]] [[Burkhard von Dreileben]] bħala parti mill-fortifikazzjonijiet tal-fruntiera ta' [[Livonia l-Qadima|Livonja l-Qadima]] kontra [[Novgorod]], [[Pskov]] u iktar tard [[Moska]]. <ref>{{ċita web |titlu=14081 Vastseliina piiskopilinnus vallikraaviga, 14.-16. saj |url=http://register.muinas.ee/?menuID=monument&action=view&id=14081 |data-aċċess=2021-04-21 |sit=Kultuurimälestiste register |lingwa=et}}</ref>

'''Mattew l-Evanġelista''' (מתי/מתתיהו, "Don ta' [[Jaħwe]]", bl-[[Lingwa Ebrajka|Ebrajk]]: ''Mattaj'' jew ''Mattitjaħu''; bil-[[Lingwa Griega|Grieg]]: Ματθαῖος, ''Mattios'') kien wieħed mit-tnax-il [[appostlu]] ta' [[Ġesù]] u wieħed mill-erba' [[Evanġelista|Evanġelisti]]. Mattew kien Lhudi. X'aktarx li kien mill-Galilija.  Bla dubju kien raġel għani. Huwa l-istess persuna li San Mark u San Luqa jsejħulu Levi.

'' membru tal-ġeneru ''Dasykaluta'']]

{{Automatic taxobox}}
'''Muribacinus gadiyuli''' hija [[speċi]] ta' [[mammiferu]] estint, il-marsupjali karnivori (id-[[dasjuromorfju|dasjuromorfji]]), eżattament il-[[lupu marsupjal|lupi marsupjali]] tal-kontinent tal-[[Awstralja]]. 

'''Spanja''' (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''España''), uffiċjalment '''Renju ta' Spanja''' (bl-Ispanjol ''Reino de España''), hija [[stat]] [[Demokrazzija|demokratiku]], membru tal-[[Unjoni Ewropea]] (mill-1 ta' Jannar 1986) u tan-[[NATO]] (mill-30 ta' Mejju 1982). Hi organizzata taħt forma ta' [[monarkija parlamentari]]. Qiegħda fl-[[Ewropa]] tal-Lbiċ, u flimkien mal-[[Portugall]], ma' [[Andorra]] u mal-[[Ġibiltà]], tifforma il-[[Peniżola Iberika]]. Fix-Xlokk għandha fruntiera ma' [[Franza]] (li hi separata minnha bil-katina tal-[[Pirenej]]) u Andorra, u fin-naħa t'isfel għandha l-[[Baħar Mediterran]] u Ġibiltà (biċċa art żgħira tar-[[Renju Unit]]). Fil-[[Afrika|kontinent Afrikan]], għandha il-bliet awtonomi [[Ceuta]] u [[Melilla]] fil-[[Marokk]]. Għandha xi nuqqas ta' qbil mal-Portugall fuq il-belt ta' [[Olivenza]] u l-[[Gżejjer Salvaġġi]]<ref>Spanjol:islas Salvajes, Portugiż:Ilhas Selvagens</ref>, li qegħdin bejn [[Madeira]] u l-[[Gżejjer Kanarji]], mar-Renju Unit fuq Ġibiltà, u mal-Marokk fuq Ceuta u Melilla. Spanja, b'kodominju ma' Franza għandha l-belt ta' [[Llívia]], imsejħa l-[[Gżira tal-Paguni]] fix-xmara [[Bidasoa]].

Fuq ambitu [[bijoloġija|bijoloġiku]], il-'''mewt''' tista' tkun definita fin-negattiv, meta l-[[funzjonijiet vitali]] jieqfu jaħdmu u l-[[organiżmu]] jieqaf jgħix; it-tmiem tal-[[ħajja]]. 
<gallery>
File:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|Mewt li tieħu ħsieb il-fjuri tagħha, fl ''Kuoleman puutarha'', Hugo Simberg (1906)
Stampa:SkullFromStillLifeWithASkull.jpg|Il-kranju bniedem saret tip tas-simbolu għall-mewt, dettall tal-[[pittura]] minn [[Philippe de Champaigne]].
Stampa:Thetriumphofdeath.jpg|''It-trijonf tal-mewt'', [[Pieter Bruegel ix-Xiħ]]
</gallery>

'''Vlkolínec''' huwa villaġġ li jiġi amministrat mir-raħal ta' Ružomberok fis-[[Slovakkja]]. Madankollu, storikament kien villaġġ separat. L-ewwel darba li l-villaġġ jissemma fid-dokumenti hu fl-1376 u wara l-1882 sar parti minn Ružomberok. Isem il-villaġġ x'aktarx li oriġina mill-kelma Slovakka "vlk" li tfisser "lupu".

'''Hahoe''' (bil-[[Lingwa Koreana|Korean]]: 안동하회마을) huwa villaġġ [[Folklor|folkloristiku]] tradizzjonali ta' żmien id-dinastija Joseon, li jinsab f'[[Andong]], Gyeongsangbuk-do, il-[[Korea t'Isfel]]. Il-prefiss "Ha" fl-isem tal-villaġġ hija verżjoni mqassra tat-terminu għal "xmara" u s-suffiss "hoe" jfisser "li ddur lura jew tirritorna".<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Tourism|isem=Korean Culture and Information Service Ministry of Culture, Sports and|data=2010|titlu=Let’s Go Korea|url=https://books.google.com/books?id=QjZvBgAAQBAJ&q=andong+hahoe+village&pg=PA56|lingwa=en|iktar=|pubblikatur=길잡이미디어}}</ref>

{{stub|Ġeografija}}
{{infobox city}}
'''Montevideo''' hija l-[[belt kapitali]] tal-[[Urugwaj]].

{{nebbieta|ġeografija}}
{{databox}}

'''Ryhor Janavič Baradulin''' (bil-[[Lingwa Belarussa|Belarussu]]: Рыго́р Янавіч Бараду́лін; 24 ta' Frar 1935 – 2 ta' Marzu 2014) kien [[poeta]], [[kittieb]] u traduttur Belarussu.

{{Taxobox
| isem = Leporidi (fniek u liebri)
| stampa = Henry J. Johnson, New York, 1882 Leporidae.jpg
| daqs_stampa = 230px
| deskrizzjoni_stampa = Tpinġija ta' speċi tal-familja Leporidae
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Lagomorpha]]
| familja = [[Leporidae]]
| awtorità_ordni = Fischer de Waldheim, 1817
| grad_sottodiviżjoni = Ġeneri
| sottodiviżjoni = ''[[Pentalagus]]''<br />
''[[Bunolagus]]''<br />
''[[Nesolagus]]''<br />
''[[Romerolagus]]''<br />
''[[Brachylagus]]''<br />
''[[Sylvilagus]]''<br />
''[[Oryctolagus]]''<br />
''[[Poelagus]]''<br />
''[[Caprolagus]]''<br />
''[[Pronolagus]]''<br />
''[[Lepus]]''
}}
'''Leporidae''' hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] ta' [[Fenek|fniek]] u [[Liebru|liebri]] (jew kif jissejħu wkoll flimkien leporidi) fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Lagomorpha]], bi 11-il ġeneru b'rappreżentanti ħajjin u b'kollox mhux anqas minn 60 speċi ħajja.

Il-'''mekkanika kwantistika''' hi teorija fiżika li bdiet tiżviluppa fil-bidu tal-ewwel nofs tas-seklu 20 biex tispjega l-imġiba tal-[[materja]] u tal-enerġija fuq skali [[atomu|atomiċi]]. Din it-teorija twieldet minħabba li l-[[Mekkanika Klassika|mekkanika klassika]] ma setgħetx tagħti spjegazzjoni għall-fenomeni li għandhom x'jaqsmu mar-[[radjazzjoni minn korp iswed]], l-[[effett fotoelettriku]], is-[[sħana speċifika]] tas-[[solidi]], l-[[effett Compton]], l-i[[spettru atomiku|spettri atomiċi]] u l-istabbiltà tal-[[atomu]] li dehru f'diversi esperimenti li saru bejn l-1900 u l-1930.

{{Taxobox
| isem = Patagoniinae
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| sottofajlum = [[Vertebrata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Paucituberculata]]
| awtorità_ordni = (Ameghino, 1894)
| sottordni  = †[[Simpsonitheria]]
| awtorità_sottordni = 
| superfamilja = †[[Argyrolagoidea]]
| awtorità_superfamilja = 
| familja = †[[Groeberiidae]]
| awtorità_familja = 
| sottofamilja = †'''Patagoniinae'''
| awtorità_sottofamilja = 
| grad_sottodiviżjoni = [[Ġeneru|Ġeneri]]
| sottodiviżjoni = 
*†''[[Patagonia]]''
*†''[[Klohnia]]''
| range_map = 
| range_map_caption = 
| range_map_width = 250px
}}
'''Patagoniinae''' hija sottofamilja ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i estinti, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Metatheria]], fis-superordni [[Ameridelphia]], fl-ordni [[Paucituberculata]], fis-sottordni [[Polydolopimorphia]], fl-infrordni [[Simpsonitheria]], fis-superfamilja [[Argyrolagoidea]], ma' sottofamilja oħra ([[Groeberiinae]]) u bl-ebda ġeneru jew speċi ħajja.

Il-'''Wied ta' Kathmandu''' (bin-Nepaliż: काठमाडौं उपत्यका, bin-Nepaliż Bhasa: स्वनिगः, नेपाः गाः), magħruf storikament bħala l-'''Wied tan-Nepal''' jew il-'''Wied tan-Nepa''', jinsab fis-salib it-toroq ta' ċivilizzazzjonijiet tal-qedem tas-subkontinent [[Indja|Indjan]] u l-kontinent [[Asja|Asjatiku]] usa', u fih mill-inqas 130 [[monument]] importanti, inkluż diversi siti tal-pellegrinaġġi għall-[[Ħinduiżmu|Induisti]] u għall-[[Buddiżmu|Buddisti]]. Hemm seba' komponenti fil-wied li flimkien ġew rikonoxxuti bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/121/|titlu=Kathmandu Valley|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-04}}</ref>

Il-'''Codex Eyckensis''' tas-seklu 8 hu Evanġeljarju ibbażat fuq żewġ manuskritti kostitwenti li nistgħu nissoponu iffurmaw konvolut mis-seklu 12 sal-1988. Il-Codex Eyckensis hu l-eqdem ktieb fil-Belġju<ref>Coenen, J., Het oudste boek van België, ''Het Boek 10'', 1921, S. 189-194.</ref>. Sa mis-seklu 8, il-ktieb inżamm fit-territorju li llum jikkorrispondi mal-muniċipalità ta' [[Maaseik]]. Il-ktieb x'aktarx ġie prodott fil-iskrittorju fl-Abbazija ta’ [[Echternach]].

Il-'''Kastell ta' Himeji''' (bil-[[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]]: 姫路城, ''Himeji-jō'') huwa kumpless ta' kastell Ġappuniż fuq il-quċċata ta' għolja<ref>{{Ċita web|url=http://sansenya.com/castle_area.html|titlu=Experience the wonders of Japan with sansen-ya|sit=sansenya.com|data-aċċess=2022-09-01}}</ref> fil-belt ta' [[Himeji]] li tinsab fil-Prefettura ta' Hyōgo, il-[[Ġappun]]. Il-kastell jitqies bħala l-ifjen eżempju eżistenti tal-arkitettura prototipika ta' kastell Ġappuniż, u jinkludi network ta' 83 kamra b'sistemi avvanzati ta' difiża mill-perjodu fewdali. Il-kastell spiss huwa magħruf ukoll bħala ''Hakuro-jō'' jew ''Shirasagi-jō'' ("Kastell tal-Agrett Abjad" jew "Kastell tar-Russett Abjad") minħabba l-kulur abjad jgħajjat tiegħu minn barra u li suppost jixbah lil [[għasfur]] qed itir.<ref>Bornoff, Nicholas (2000). ''The National Geographic Traveler: Japan''. [[Washington D.C.|Washington]]: National Geographic Society. pp. 256–257. ISBN <bdi>0-7894-5545-5</bdi>.</ref><ref>''Eyewitness Travel Guides: Japan''. New York: Dorling Kindersley Publishing. 2000. pp. 200–203. ISBN <bdi>0-7894-5545-5</bdi>.</ref>

{{Nebbieta|ġeografija}}

{{Wikifikazzjoni}}{{grammatika}}

{{wikifikazzjoni}}
L-'''Għaxar Kmandamenti''' (Ebrajk: עֲשֶׂרֶת הַדִּבְּרוֹת, Aseret ha'Dibrot), magħruf ukoll bħala d-Dekalogu, huma sett ta' prinċipji bibliċi relatati mal-etika u l-qima, li għandhom rwol fundamentali fir-reliġjonijiet Abrahamiċi. L-Għaxar Kmandamenti jidhru darbtejn fil-[[Bibbja]] Ebrajka: fil-kotba tal-Eżodu u Dewteronomju. Il-kmandamenti jinkludu struzzjonijiet biex ma jkollhom ebda allat oħra quddiemhom, biex jonoraw il-ġenituri tagħhom, u biex iżommu qaddis il-jum tas-Sibt, kif ukoll projbizzjonijiet kontra l-idolatrija, id-dagħa, il-qtil, l-adulterju, is-serq, id-diżonestà, u t-tixniq. Il-gruppi reliġjużi diversi jsegwu tradizzjonijiet differenti fl-interpretazzjoni u n-numerazzjoni tagħhom.
<br />

Il-'''Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan''', l-[[Italja]], hija bażilika u santwarju tal-Ordni tad-Dumnikani fil-parroċċa ta' [[San Vittore al Corpo]]. L-arkitettura tat-tribuna, li nbniet bejn l-1492 u l-1493 skont ir-rieda tad-Duka ta' [[Milan]] [[Ludovico il Moro]] li xtaq [[mawżolew]] għall-familja tiegħu, hija waħda mill-aqwa binjiet tar-[[Rinaxximent]] fit-Tramuntana tal-Italja.

Il-'''Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč''' (bil-Kroat: ''Eufrazijeva bazilika'') jew il-Bażilika Katidral tat-Tlugħ is-Sema ta’ Marija hija bażilika [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] fir-raħal ta’ [[Poreč]], fin-naħa tal-[[Peniżola ta’ Istria]] li tagħmel mal-[[Kroazja]]. Il-kumpless episkopali, li jinkludi l-bażilika nnifisha, sagristija, battisterju u t-torri tal-kampnar tal-palazz tal-Arċisqof, huwa eżempju eċċellenti ta’ arkitettura [[Biżantini|Biżantina]] bikrija fir-reġjun tal-[[Baħar Mediterran|Mediterran]].

{{stub|Matematika}}
[[File:Axel_Helsted_-_Geometri_-_(gentagelse).png|thumb|Axel Helsted, "Geometrija"]]

Il-'''Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Карпатський національний природний парк) huwa park nazzjonali li jinsab fl-Oblast ta' Ivano-Frankivsk, fl-[[Ukrajna]]. Il-park ġie stabbilit fit-3 ta' Ġunju 1980 biex jiġu protetti l-pajsaġġi muntanjużi tal-[[Karpazji]] fl-Ukrajna.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://cnnp.if.ua/en/|titlu=Carpathian National Nature Park|sit=cnnp.if.ua|data-aċċess=2022-04-08}}</ref> Il-kwartieri ġenerali tal-park jinsabu f'[[Yaremche]]. Il-Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji kien l-ewwel park nazzjonali fl-Ukrajna u huwa wieħed mill-ikbar parks nazzjonali tal-pajjiż.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://ukrainaincognita.com/ivano-frankivska-oblast/karpatskyi-natsionalnyi-pryrodnyi-park|titlu=➤ Карпатський національний природний парк Цікаві місця • Пам'ятки • Що подивитись у Карпатський національний природний парк?|sit=Україна Інкогніта|lingwa=uk|data-aċċess=2022-04-08}}</ref>

{{Wikidata Infobox}}

{{stub|kimika}}
{{wikifikazzjoni}}

{{Automatic taxobox}}
Il-'''Pika ta' Ladak''' (''Ochotona ladacensis'') hija [[speċi]] ta' [[mammiferu]] [[plaċentat]] tal-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Ochotonidae]] fl-[[ordni]] [[Lagomorpha]] mifruxa fl-[[Asja]].

'''Cyrene''' (/saɪˈriːni/ ''sy-REE-nee'') jew '''Kyrene''' (/kaɪˈriːni/ ''ky-REE-nee''; bil-Grieg Antik: Κυρήνη, b'ittri Rumani: ''Kyrḗnē'', bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]] standard: شحات, b'ittri Rumani: ''Shaḥāt'') jew '''Ċirene''' kienet belt [[Greċja|Griega]] antika u iktar 'il quddiem belt [[Imperu Ruman|Rumana]] qrib il-belt moderna ta' [[Shahhat]], il-[[Libja]]. Kienet l-iżjed belt importanti mill-ħames bliet Griegi fir-reġjun, magħrufa bħala l-pentapoli. Tat l-isem klassiku lil-Lvant tal-Libja, iċ-Ċirenajka, isem li nżamm saż-żminijiet moderni.

'''Johann II Bernoulli''' (18 ta' Mejju 1710, [[Basel]] – 17 ta' Lulju 1790, Basel), magħruf ukoll bħala '''Jean''', kien matematiku [[Żvizzera|Żvizzeru]], l-iżgħar mit-tliet ulied subien ta' [[Johann Bernoulli]]. 

Daż-żmien f'tranżazzjonijiet kummerċjali, tintuża s-sistema metrika esklużivament. Dawn l-unitajiet huma kważi kollha ta' interess storiku biss, għalkemm għadhom jintużaw f'xi idjomi jew frażijiet fissi Maltin. Ħafna minn dawn it-termini ġejjin direttament mill-unitajiet Għarbin u xi ftit minn unitajjiet Sqallin.  L-ordinanza tal-piż u l-kejl tal-1921 (''Weights and Measures Ordinance''), mill-gvern Brittaniku, stabbilit uniformità fil-konverżjoni ta' dawn l-unitajiet tal-kejl. Dawn il-qisien ġew definiti bħala multipli sempliċi tal-unitajiet Imperjali li kienu jintużaw fir-[[Renju Unit]] dak iż-żmien. 

In-'''Netwerk tal-Libreriji tal-Punent tal-Iżvizzera''' (bil-Franċiż: Réseau des bibliothèques de Suisse occidentale; '''RERO''' ) twaqqfet minn diversi libreriji ewlenin fl-1985, fir-reġjun ta’ Romandy li jitkellem bil-Franċiż fil-punent tal-[[Żvizzera|Iżvizzera]]. RERO hija abbrevjazzjoni sillabika ta' "Réseau Romand" ("Netwerk Romand").

{{Taxobox
| isem = ''Marmosops''
| stampa = Gracilinanus microtarsus.JPG
| deskrizzjoni_stampa = ''Marmosops incanus''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Marsupialia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| familja = [[Didelphidae]]
| ġeneru = '''''Marmosops'''''
| awtorità_ġeneru = [[Paul Matschie|Matschie]], 1916
| tip_speċi = ''[[Gray Slender Opossum|Didelphis incana]]''
| awtorità_tip_speċi = [[Peter Wilhelm Lund|Lund]], 1840
}}
'''''Marmosops''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinent [[Amerika]]n. 

{{Isma'|type=music|filename='Rule, Britannia!' (United States Army Strings).oga|title="Rule, Britannia!"|description=Interpretata mill-[[United States Army]]
|filename2=Rule, Britannia.ogg|title2="Rule, Britannia!"|description2=[[Ċilindru fonografiku]] rrekordjat  minn Albert Farrington fl-1914 għal [[Edison Records]]}}"'''Rule, Britannia!'''" hija [[Patrijottiżmu|għanja patrijottika]] Brittanika, li toriġina mill-poeżija tal-1740 "Rule, Britannia" ta' James Thomson u mużikata minn Thomas Arne fl-istess sena.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Scholes|isem=Percy A|sena=1970|titlu=[[The Oxford Companion to Music]]|edizzjoni=tenth|pubblikatur=[[Oxford University Press]]|paġni=897}}</ref> Hija l-aktar assoċjata b'mod dirett mar-[[Royal Navy]], iżda tintuża wkoll mill- Armata Brittanika.<ref>{{Ċita web|url=http://www.norfolkbc.fsnet.co.uk/rule_britannia.htm|titlu=Rule Britannia|data=2002|sit=The Britannia and Castle: Norfolk Section|data-aċċess=16 July 2015|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20091122170956/http://www.norfolkbc.fsnet.co.uk/rule_britannia.htm|arkivju-data=22 November 2009}}</ref> 

'''''Protosiren''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Sirenia]], fil-familja [[Protosirenidae]], b'erba' speċi estinti.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Messiku aċċetta l-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fit-23 ta' Frar 1984, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

'''Agatha Barbara''' ([[Ħaż-Żabbar]], 11 ta' Marzu, 1923 - 4 ta' Frar, 2002) kienet it-tielet [[President ta' Malta]], l-ewwel membru parlamentari mara f'Malta, l-ewwel Ministru mara, l-ewwel Aġent-Priministru mara, u l-ewwel President mara. Imwielda [[Ħaż-Żabbar]] nhar il-11 ta’ Marzu 1923, ħadmet bħala għalliema qabel ma daħlet fil-politika.

L-'''oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing''' (biċ-Ċiniż issimplifikat: 明清皇家陵寝; biċ-Ċiniż tradizzjonali: 明清皇家陵寢; bil-pinyin: ''Míng Qīng Huángjiā Língqǐn'') huwa t-titlu li bih l-[[UNESCO]] ddeżinjat 14-il qabar u kumpless tad-dfin fiċ-[[Ċina]] bħala [[Sit ta’ Wirt Dinji]]. Dawn l-oqbra jmorru lura għal żmien id-dinastiji Ming u Qing.<ref name=":0">{{Ċita web|titlu=Imperial Tombs of the Ming and Qing Dynasties|url=https://whc.unesco.org/en/list/1004/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-14|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>

{{Wikifikazzjoni}}

Il-'''Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho''' huma grupp ta' tempji tal-[[Ħinduiżmu|Induiżmu]] u tal-[[Ġainiżmu]] fid-distrett ta' Chhatarpur, Madhya Pradesh, l-[[Indja]], madwar 175 kilometru fix-Xlokk ta' Jhansi, li tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/240 Khajuraho Group of Monuments] UNESCO World Heritage Site</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx|titlu=World Heritage Day: Five must-visit sites in India|data=2015-04-19|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-09-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150419163624/http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx|arkivju-data=2015-04-19|url-status=dead}}</ref> It-tempji huma famużi għas-simboliżmu arkitettoniku bl-istil ''nagara'' u għall-[[Skultura|iskulturi]] [[Erotiżmu|erotiċi]] tagħhom.<ref>Philip Wilkinson (2008), India: People, Place, Culture and History, <nowiki>ISBN 978-1405329040</nowiki>, pp. 352-353.</ref>

Il-'''Park Nazzjonali ta' Nyungwe''' (pronunzja: /njʊŋɡweɪ/) fil-Lbiċ tar-[[Rwanda]], fil-fruntiera mal-[[Burundi]], ġie stabbilit fl-2004 u jkopri erja ta' madwar 1,019 km<sup>2</sup> (393 mil kwadru) ta' foresti tropikali, foresti tal-bambù, bwar tal-ħaxix, imraġ u artijiet imtajna. L-eqreb raħal huwa [[Cyangugu]], 54 kilometru (34 mil) lejn il-Punent. Il-Muntanja ta' Bigugu (2,921 [[metru]] (9,583 pied)) tinsab fi ħdan il-konfini tal-park. F'Ottubru 2020, il-Bord tal-Iżvilupp tar-Rwanda ffirma ftehim mal-organizzazzjoni tal-Parks [[Afrika|Afrikani]] biex jieħu f'idejh il-ġestjoni tal-Park Nazzjonali ta' Nyungwe għal perjodu inizjali ta' 20 sena. F'Settembru 2023, il-Park Nazzjonali ta' Nyungwe żdied fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1697/|titlu=Nyungwe National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-23}}</ref>

{{Grammatika}}
'''Thimphu''' (''pronunzja:'' /tɪmˈpuː/) hija l-[[belt kapitali]] tar[[Butan|-Renju tal-Bhutan]]. Il-belt tinsab f'wied għoli fil-parti tal-punent tal-pajjiż, il- belt, mal-114,551 abitant tagħha <ref>Selon le ministère des affaires intérieures et culturelles du Bhoutan (MoHCA), 2006</ref> (2017), tikkostitwixxi l-akbar żona urbana fil-pajjiż. Hija tinsab fid- distrett ta 'Thimphu . Huwa l-akbar ċentru ekonomiku fil-pajjiż, u waħdu jikkonċentra 45 % tal-prodott domestiku gross nazzjonali.

Il-'''Premju Saci''' (bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Prêmio Saci'') huwa unur nazzjonali [[Brażil]]jan li jingħata kull sena mill-gazzetta ''O Estado de S. Paulo''.<ref>{{ċita pubblikazzjoni |data=1956-10-21 |gazzetta=O Estado de S. Paulo |titlu=Prêmio Saci de Cinema e Teatro |paġna=14 |lingwa=pt}}</ref><ref>{{ċita pubblikazzjoni |data=1960-04-01 |gazzetta=O Estado de S. Paulo |titlu=Dia 16 no Marrocos a festa do Saci |paġna=8 |lingwa=pt}}</ref> L-ewwel premjazzjoni kienet fl-1951.

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Hyraxes
| fossil_range = Kmieni fl-[[Eocene]] sa Reċenti
| image =Procavia_capensis.jpg
| image_width = 300px
| image_caption = Iraċ ta' Kap ''[[Procavia capensis]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| cohors = [[Afrotheria]]
| superordo = [[Paenungulata]]
| ordo = ''[[Hyracoidea]]''
| ordo_authority = (Huxley, 1869)
| familia = ''[[Procaviidae]]''
| familia_authority = (Thomas, 1892)
| subdivision_ranks = [[Ġeneri]]
| subdivision =
* ''[[Procavia]]''
* ''[[Heterohyrax]]''
* ''[[Dendrohyrax]]''
}}
[[Iraċ]], ħirax jew kif jissejjaħ ukoll prokavja jista' jkun 1 minn 5 [[speċi]]<nowiki/>jiet ta' mammiferi plaċentati, erbivori, pjutost żgħar u robusti tal-[[ordni]] [[Hyracoidea]]. Dawn il-ħ[[irakojdu|irakojdi]] llum il-ġurnata jinsabu mifruxin mal-kontinent [[Afrika]]n u fil-Lvant nofsani fl-[[Asja]]. Għalkemm fid-dehra tagħhom minn barra l-[[iraċ]]i moderni, m' għandhom xejn eċċezjonali, ta' minn jgħid li l-linjaġġ prejstoriku tal-[[ordni]] kien wieħed rimarkabli u hemm possibilita kbira, li l-[[iraċ]]i huma l-aktar mammiferi estanti jew ħajjin li huma ġenetikament relatati fil-qrib mal-iljunfanti, u b'hekk huma kklassifikati flimkien mal-ordni Proboscidea fil-[[koħort]] [[Afrotheria]].

'''Calakmul''' (/ˌkɑːlɑːkˈmuːl/; spelluta wkoll '''Kalakmul''' u b'varjanti inqas frekwenti) hija belt antika tal-[[Maja]] u sit arkeoloġiku fl-istat [[Messiku|Messikan]] ta' [[Campeche]], fil-qalba tal-ġungli tar-reġjun il-kbir tal-Baċir ta' Petén. Il-belt antika tinsab 35 kilometru (22 mil) mill-fruntiera mal-[[Gwatemala]]. Calakmul kienet waħda mill-ikbar bliet antiki fl-artijiet baxxi tal-Maja u waħda mill-iżjed setgħana li qatt ġew żvelati.

{{stub|politika}}

L-Organizzazzjoni tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) iddeżinjat 98 [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-UNESCO fil-Punent tal-[[Asja]], li hawnhekk tirreferi għal 18-il pajjiż/stat membru: l-[[Armenja]], l-[[Ażerbajġan]], il-[[Baħrejn|Bahrain]], [[Ċipru]], il-[[Ġeorġja|Georgia]], l-[[Iran]], l-[[Iraq]], [[Iżrael]], il-[[Ġordan]], il-[[Libanu]], l-[[Oman]], il-[[Palestina]], l-[[Arabja Sawdija]], is-[[Sirja]], it-[[Turkija]], l-[[Emirati Għarab Magħquda]], il-[[Qatar]] u l-[[Jemen]]. Filwaqt l-[[Eġittu]] huwa parzjalment fil-Punent tal-Asja, is-Siti ta' Wirt Dinji tiegħu huma elenkati fl-Afrika minflok. Il-[[Kuwajt]] huwa l-unika pajjiż fir-reġjun li ma għandu l-ebda Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

{{Nebbieta|ġeografija}}

It-'''Teatru tal-Opri Margravjali''' (bil-Ġermaniż: ''Markgräfliches Opernhaus'') huwa teatru tal-opri [[Barokk]] fir-raħal ta' [[Bayreuth]], il-[[Ġermanja]]. Huwa nbena bejn l-1745 u l-1750.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bavaria.by/experiences/city-country-culture/unesco-world-heritage/margravial-opera-house-bayreuth/|titlu=Margravial Opera House in Bayreuth World heritage {{!}} Bavaria|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> Huwa wieħed mill-ftit teatri eżistenti ta' dak il-perjodu fl-[[Ewropa]] u ġie rrestawrat b'mod estensiv.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Goldmann|isem=A. J.|kunjom2=Welters|isem2=Gordon|data=2018-04-16|titlu=Inch by Inch, an Operatic Jewel Is Polished|url=https://www.nytimes.com/2018/04/16/arts/music/bayreuth-margravial-opera-house.html|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> Fit-30 ta' Ġunju 2012, it-teatru tal-opri tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1379/|titlu=Margravial Opera House Bayreuth|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-03}}</ref>

'''Skrivan''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: clerk) huwa ħaddiem li bħala l-[[professjoni]] tiegħu jwettaq kompiti ġenerali f’uffiċċju, jew ħaddiem li jwettaq kompiti simili f’ambjent tal-bejgħ bl-imnut. Ir-responsabbiltajiet tal-iskrivana ġeneralment jinkludu ż-żamma tar-rekords, l-organizzazzjoni tad-dokumenti, l-amministrazzjoni tal-postijiet ta’ servizz għall-klijenti, it-tweġib tat-telefonati, u kompiti amministrattivi oħra li spiss jaf ikunu ripetittivi.<ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/clerk|titlu=Definition of CLERK|sit=www.merriam-webster.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-13}}</ref>

'''Castel del Monte''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]] litteralment tfisser "Kastell tal-Għolja"; bid-djalett ta' [[Bari]]: ''Castìdde du Monte'') huwa ċittadella u kastell tas-seklu 13 li jinsab fuq għolja f'[[Andria]] fir-reġjun ta' Puglia fix-Xlokk tal-[[Italja]]. Inbena fis-snin 40 tas-seklu 13 mir-re [[Federiku II]], li kien wiret l-artijiet fejn jinsab mingħand ommu Costanza ta' [[Sqallija]]. Fis-seklu 18, l-irħam ta' ġewwa l-kastell u l-bqija tal-għamara tneħħew. Ma għandux ħandaq jew pont sad-daħla tiegħu li jogħla u jinżel; fil-fatt uħud isostnu li qatt ma kien maħsub bħala fortizza tad-difiża.<ref name=":0">Castex, Jean (2008), ''Architecture of Italy'', ABC-CLIO, ISBN 978-0-313-32086-6. p. 21.</ref> Madankollu, minn xogħol arkeoloġiku li sar ġie suġġerit li oriġinarjament kellu ħajt diviżorju madwaru.<ref name=":1">Hindley, Geoffrey (1968), ''Castles of Europe'', Great Buildings of the World, Feltham, Middlesex, England: Paul Hamlyn, p. 149, ISBN 978-0-600-01635-9.</ref> Is-sit ġie deskritt mill-''Enciclopedia Italiana'' bħala "l-iktar kastell tal-għaġeb li nbena minn Federiku II".<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/castel-del-monte_(Federiciana)|titlu=CASTEL DEL MONTE in "Federiciana"|sit=www.treccani.it|lingwa=it-IT|data-aċċess=2021-08-29}}</ref> Castel del Monte huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/398/|titlu=Castel del Monte|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-29}}</ref> Il-[[monument]] jidher ukoll fuq in-naħa ta' wara tal-verżjoni Taljana taċ-ċenteżmu tal-[[ewro]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.eurocoins.co.uk/images1cents.html|titlu=Images of Euro Coins - 1 Cent|sit=www.eurocoins.co.uk|data-aċċess=2021-08-29}}</ref>

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Opossum bugeddum
| image = Lestoros inca.jpg
| image_caption = [[Opossum bugeddum Peruvjan]] jew  [[Opossum bugeddum]] ''[[Lestoros inca]]''
| image_width = 250px
| fossil_range = Tard fl- [[Oligocene]] - Reċenti
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Metatheria]]
| superordo = [[Ameridelphia]]
| ordo = [[Paucituberculata]]
| ordo_authority = [[Ameghino]], 1894
| familia = [[Caenolestidae]]
| familia_authority = [[Trouessart]], 1898
| subdivision_ranks = Ġeneri
| subdivision = 
*''[[Caenolestes]]''
*''[[Lestoros]]''
*''[[Rhyncholestes]]''
| range_map = 
| range_map_caption = 
| range_map_width = 
}}

L-'''Imperu Kushan''' (ċ. [[Seklu I]]–[[Seklu III]]) kien stat li fl-aqwa tiegħu, bejn l-[[105]]–[[Snin 250|250]], kien jifrex minn [[Tajikistan]] sal-[[Baħar Kaspjan]] sa l-[[Afganistan]] u l-isfel fil-wied tax-[[Xmara Ganges]]. L-imperu inħoloq mit-tribù Kushan ta' l[[Yuezhi]], li kien poplu mill-[[Xinjiang]] moderna, [[Ċina]], possibilment relatat mat-[[Tocharians]]. Kellhom kuntatti diplomatiċi ma' [[Ruma]], [[Imperu Persjan|Persja]] [[Sassanju|Sassanja]] u [[Ċina]], u għal ħafna sekli kienu fiċ-ċentru ta' skambji bejn il-Lvant u l-Punent.

Il-'''Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha''' (bir-[[Russja|Russu]]: Национальный парк «Беловежская пуща», bil-Belarussu: Нацыянальны парк Белавежская пушча<ref>{{Ċita web|url=https://mfa.gov.by/mulateral/organization/list/unesco/ec7843627b04dc80.html|titlu=Беловежская пуща - Министерство иностранных дел Республики Беларусь|sit=mfa.gov.by|data-aċċess=2021-03-30}}</ref>) huwa park nazzjonali f’partijiet mir-Reġjuni ta’ [[Brest]] (id-Distretti ta’ Kamyanyets u Pruzhany) u [[Grodno]] (id-Distrett ta’ Svislach) fil-[[Bjelorussja|Belarussja]] biswit il-fruntiera mal-[[Polonja]]. Mill-1992<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/6097/|titlu=38 COM 8B.12 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-30}}</ref> tniżżel bħala l-komponent tal-Belarussja (flimkien mal-komponent tal-Polonja msejjaħ [[Park Nazzjonali ta’ Białowieża]]) tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji]] transnazzjonali tal-[[UNESCO]] tal-[[Foresta ta’ Białowieża]]<ref name=":1">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/33/|titlu=Białowieża Forest|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-30}}</ref>, l-aħħar framment ta’ foresta primordjali tal-boskijiet Ewropew li fil-qedem kienet tiksi l-Pjanura Ewropea kollha. F’dan is-Sit ta’ Wirt Dinji tgħix popolazzjoni kbira ta’ biżonti Ewropej l-iktar [[Annimal|annimali]] tal-art tqal tal-kontinent. Il-fruntiera bejn il-Belarussja u l-Polonja taqsam dan is-Sit ta’ Wirt Dinji fi tnejn: il-Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha fuq in-naħa tal-Belarussja u l-Park Nazzjonali ta’ Białowieża fuq in-naħa tal-Polonja. Minn Mejju 2015, iż-żewġ pajjiżi qablu li jadottaw reġim ħieles mill-viżi fi ħdan il-foresta, biex in-nies bil-mixi u ċ-ċiklisti li jiġu biex jaqsmu l-fruntiera Pierarova-Białowieża jkunu jistgħu jagħmlu dan b’mod ħieles fl-istess jum.<ref>{{Ċita web|url=https://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/belovezhskaya-pushcha|titlu=Belovezhskaya Pushcha National Park. Belarus.by}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://eng.belta.by/all_news/society/Regulations-on-visiting-Belovezhskaya-Pushcha-by-foreign-tourists-approved-in-Belarus_i_81880.html|titlu=Regulations on visiting Belovezhskaya Pushcha by foreign tourists approved in Belarus. Arkivjat 29-06-2015.|data-aċċess=2021-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150629131222/http://eng.belta.by/all_news/society/Regulations-on-visiting-Belovezhskaya-Pushcha-by-foreign-tourists-approved-in-Belarus_i_81880.html|arkivju-data=2015-06-29|url-status=bot: unknown}}</ref>

It-'''Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae''' huwa tempju ppreservat sew ta' nofs sal-aħħar tas-seklu 5 Q.K. li jinsab fis-sit arkeoloġiku ta' Bassae (bil-Latin: ''Bassae'', bil-Grieg Antik: Βάσσαι - ''Bassai'', li tfisser “wied żgħir fil-blat”<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=6664|titlu=Hellenic Ministry of Culture: The Temple of Epicurean Apollo|sit=odysseus.culture.gr|data-aċċess=2021-05-02}}</ref>) li jinsab f'[[Oichalia]], muniċipalità fil-parti tal-Grigal ta' [[Messenia]], il-[[Greċja]]. Fl-Antikità Klassika, Bassae kien parti minn [[Arcadia (reġjun tal-qedem)|Arcadia]] u jinsab ħdejn il-villaġġ ta' [[Skliros]], fil-Grigal ta' [[Figaleia]], fin-Nofsinhar ta' [[Andritsaina]] u fil-Punent ta' [[Megalopolis, il-Greċja|Megalopolis]].

{{nebbieta|bijografija}}

Il-'''Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro''' fil-[[Messiku]] huma ħames knejjes tal-missjoni li nbnew bejn l-1750 u l-1760. L-istabbiliment tal-missjonijiet huwa attribwit lil [[Junípero Serra]], li stabbilixxa wkoll l-iżjed missjonijiet importanti f'California. Il-ħames knejjes tal-missjoni tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2003.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1079/|titlu=Franciscan Missions in the Sierra Gorda of Quer&eacute;taro|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-15}}</ref>

Il-lista segwenti telenka l-istati madwar id-dinja rikonoxxuti bħala [[pajjiż sovran|sovrani]] min-[[Nazzjonijiet Uniti]].
{{TOCright}}

{{Nebbieta|Ġeografija}}[[File:Vorarlberg in Austria.svg|thumb|Vorarlberg ġewwa l-Awstrija]]
[[File:Wohngebäude in Sibratsgfäll.jpg|thumb|Bregenzerwald, Vorarlberg]]
'''Vorarlberg''' (IPA: ''{{IPA|ˈfoːɐ̯ʔaʁlbɛʁk}}'') huwa [[stat]] tal-[[Awstrija]]. l-istat għandu popolazzjoni ta' 397,094 (sal-2020).

'''Eleonora Jenko Groyer''' (1879-1959) kienet [[Tabib|tabiba]] [[Slovenja|Slovena]], magħrufa bħala l-ewwel tabiba mara mill-Artijiet Sloveni.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-V5HIISVO|titlu=dLib.si - Prva slovenska zdravnica dr. Eleonora Jenko Groyer (1879-1959)|sit=www.dlib.si|data-aċċess=2023-04-25}}</ref>

Il-'''Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi''' huwa park nazzjonali fil-Lbiċ tal-[[Uganda]]. Jagħmel parti mill-Foresta Impenetrabbli ta' Bwindi u jinsab tul il-fruntiera mar-[[Repubblika Demokratika tal-Kongo]] qrib il-[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] u t-tarf tal-Fondoq Albertin. Il-park huwa magħmul minn 321 km<sup>2</sup> (124 mil kwadru) ta' foresti muntanjużi u tal-artijiet baxxi, u huwa aċċessibbli biss bil-mixi. Il-park tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/682/|titlu=Bwindi Impenetrable National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.bwindiforestnationalpark.com/|titlu=Bwindi Impenetrable National Park Uganda, African Safari Treks & Tours|sit=Bwindi|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-01}}</ref>

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Opossum nanu mistur tal-Bolivja
| image = 
| image_caption = [[Opossum nanu mistur tal-Bolivja]] ''[[Cryptonanus unduaviensis]]''
| image_width = 250px
| regnum = [[Animalia]]| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Metatheria]]
| superordo = [[Ameridelphia]]
| ordo = [[Didelphimorphia]]
| ordo_authority = (Gill,1872)
| familia = [[Didelphidae]]
| familia_authority = (Gray,1821)
| subfamilia = [[Didelphinae]]
| subfamilia_authority = (Gray,1821) 
| genus = ''[[Cryptonanus]]''
| genus_authority = (Voss et al.,2005) 
| species = '''''C. unduaviensis'''''
| binomial = ''[[Cryptonanus unduaviensis]]''
| binomial_authority = (Tate, 1931)
| subdivision_ranks = 
| subdivision =
}}
 ''[[Cryptonanus unduaviensis]]'']]
L-[[Opossum nanu mistur tal-Bolivja]] jew [[Opossum grazzjuż tal-Bolivja]], magħruf xjentifikament bħala ''[[Cryptonanus unduaviensis]]'', huwa mammiferu marsupjal, tat-[[tribù]] [[Thylamyini]], fil-[[familja]] [[Didelphidae]] ([[didelfidu]]), fl-ordni [[Didelphimorphia]] ([[didelfimorfju]]) u huwa wieħed mill-[[opossum nanu mistur|opossumi nani mistura]], nativ tal-kontinent ta' l-[[Amerika ta' isfel]].
  
Dan l-[[opossum nanu mistur]] huwa marsupjal b' abitudni notturna (attiv bil-lejl) b' attivita minima matul il-ġurnata. ''[[Cryptonanus unduaviensis]]'' jippreferi jgħix f' abitat ta' foresti tax-xita kemm subtropikali kif ukoll tropiklai umdi kif ukoll f' artijiet mistgħadra ("wetlands"). Dan huwa mammiferu primarjament arborju (jgħix fis-siġar), għalkemm jingħżel ma' l-art biex jiekol xi frott u jikaċċa l-insetti u biex jistkenn f' bejtiet fi zkukk vojta, fi xquq jew taħt il-ġebel u f' ħofor ġewwa l-bejtiet tan-nemel il-bojod jew termiti li huma magħmulin minn għoljiet tal-ħamrijja.

hija waħda mill-[[Arkitettura kopta|Knejjes Ortodossi Kopti]] l-aktar famużi fil-[[Kajr]].]]
Il-'''Kajr il-Koptu''' huwa parti mill-[[Belt Storika tal-Kajr|Kajr il-Qadim]] li jinkludi l-[[Fortezza Babilonja|Fortizza ta’ Babilonja]], il-[[Mużew Koptu]], il-[[Knisja Mdendla|Knisja Mdendlin]], il-[[Knisja ta' San Ġorġ (Kajr)|Knisja Griega ta’ San Ġorġ]] u ħafna [[Knisja Ortodossa Kopta|knejjes u siti storiċi Kopti]] oħra. Huwa maħsub fit-tradizzjoni Nisranija li l-[[Familja Mqaddsa]] żaret din iż-żona u qagħdet fis-sit tal-[[Knisja tal-Qaddisin Serġju u Bakkju (Abu Serga)]]. Il-Kajr il-Koptu kien fortizza għall-[[Kristjaneżmu fl-Eġittu]] kemm qabel kif ukoll matul l-era Iżlamika, peress li ħafna mill-knejjes tiegħu nbnew wara l-[[Konkwista Musulmana tal-Eġittu|konkwista Misilma tal-Eġittu]] fis-seklu 7.

Il-'''Paseo del Prado''' hija waħda mit-toroq u mill-boulevards prinċipali f'[[Madrid]], il-[[belt kapitali]] ta' [[Spanja]]. Hija orjentata mit-Tramuntana għan-Nofsinhar bejn il-[[pjazza]] msejħa Plaza de Cibeles u l-pjazza msejħa Plaza del Emperador Carlos V (magħrufa wkoll bħala Plaza de Atocha), bil-Plaza de Cánovas del Castillo (fejn hemm il-Funtana ta' Nettunu u l-lukandi ta' ħames [[Stilla|stilel]] Ritz u Palace) bejn wieħed u ieħor fin-nofs. Il-Paseo del Prado tifforma t-tarf tan-Nofsinhar tal-assi ċentrali tal-belt (li tkompli sat-Tramuntana ta' Cibeles bħala l-Paseo de Recoletos, u iktar fit-Tramuntana bħala l-Paseo de la Castellana). Għandha l-istatus ta' ''Bien de Interés Cultural'' (BIC), u tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien mal-[[Park tal-Buen Retiro]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1618/|titlu=Paseo del Prado and Buen Retiro, a landscape of Arts and Sciences|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-05}}</ref>

Fl-24 ta' Frar 2022, ir-Russia invadiet u okkupat partijiet mill-[[Ukrajna]] f'eskalazzjoni kbira tal-Gwerra Russo-Ukrena, li bdiet fl-2014. L-[[invażjoni]] rriżultat f'għexieren ta' eluf ta' mwiet fuq iż-żewġ naħat, u instigat l-akbar kriżi tar-refuġjati fl-Ewropa mit- [[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]]. Madwar 8 miljun Ukren kienu spostati minn pajjiżhom sa Ġunju, u aktar minn 8.1 miljun kienu ħarbu mill-pajjiż sa Marzu 2023.

{{Wikifikazzjoni}}

Il-'''Forti ta' Bahla''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قلعة بهلاء‎; traslitterat: Qal'at Bahla) huwa wieħed minn erba' fortijiet storiċi (flimkien ma' dawk ta' [[Nizwa]], [[Rustaq]] u [[Izki]]<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/433/|titlu=Bahla Fort|data-aċċess=2021-02-28|pubblikatur=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en}}</ref>) li jinsabu taħt il-muntanji ta' Hajar Al Gharbiyah u l-[[Jebel Akhdar]] fl-Oman u l-uniku [[forti]] fil-lista ta' [[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] mill-[[Oman]] li ġie miżjud fl-1987.<ref>{{Ċita web|url=https://www.onceinalifetimejourney.com/once-in-a-lifetime-journeys/middle-east/visiting-bahla-fort-omans-only-unesco-fort/|titlu=Visiting Bahla Fort, Oman's only UNESCO fort|pubblikatur=Once In A Lifetime Journey|data-aċċess=2021-02-28|lingwa=en|data=2018-01-11}}</ref>

Il-'''Foss ta' Messel''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Grube Messel'') hija barriera li ma għadhiex tintuża qrib il-villaġġ ta' [[Messel]] (Landkreis [[Darmstadt]]-[[Dieburg]], [[Hesse]]) madwar 35 kilometru (22 mil) fix-Xlokk ta' [[Frankfurt am Main]], il-[[Ġermanja]]. Ix-shale bituminuż kien jiġi estratt minn hawnhekk. Minħabba l-abbundanza ta' fossili ppreservati sew li jmorru lura għal nofs il-perjodu Eoċen, il-foss għandu importanza [[Ġeoloġija|ġeoloġika]] u [[Xjenza|xjentifika]] sinifikanti. Iktar minn 1,000 speċi ta' pjanti u ta' [[Annimal|annimali]] nstabu fis-sit. Wara li kważi s-sit kien sar miżbla, reżistenza lokali qawwija eventwalment waqqfu li l-pjanijiet li kien hemm u l-Foss ta' Messel tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fid-9 ta' Diċembru 1995.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/720/|titlu=Messel Pit Fossil Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-14}}</ref> Għadhom isiru skoperti xjentifiċi sinifikanti dwar l-[[evoluzzjoni]] bikrija tal-[[Mammiferu|mammiferi]] u tal-[[Għasfur|għasafar]] fil-Foss ta' Messel, u kulma jmur is-sit qed isir sit turistiku wkoll.

Id-'''Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Martin Luthers Geburtshaus'') hija binja u [[mużew]] f'[[Eisleben]], il-[[Ġermanja]]. Ir-riformista [[Reliġjon|reliġjuż]] Ġermaniż [[Martin Luteru]] twieled hemmhekk fl-1483.<ref>{{Ċita web|url=http://www.martinluther.de/en/luther-birthplace-museum.html|titlu=Luther Birthplace Museum|data=2012-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120201124738/http://www.martinluther.de/en/luther-birthplace-museum.html|arkivju-data=2012-02-01|url-status=dead}}</ref> Madankollu, id-dar fejn tassew twieled Luteru ma għadhiex teżisti għaliex kienet ħadet in-nar u nqerdet fl-1689. Minflokha nbniet binja ġdida fuq is-sit oriġinali tad-dar l-oħra u din infetħet għall-pubbliku fl-1693, għalkemm ma żammitx mal-pjanta u mad-daqs oriġinali tad-dar ta' qabel. Fl-2006 twettqu skavi li żvelaw bċejjeċ tal-fuħħar u art tat-tafal mid-dar oriġinali.<ref>Ausgrabung durch das Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt, Grabungsleitung Ch. Matthes.</ref>

L'''-ofanim''' (''bl-Ebrajk:'' אוֹפַנִּים ''ʼōp̄annīm'', ; singular: {{Lang|he|אוֹפָן}} ''ʼōp̄ān''), alternattivament spelluta '''auphanim''' jew '''ofanim''', u msejjaħ ukoll '''galgalim''' (''bl-Ebrajk:''  גַּלְגַּלִּים galgallīm; singular: {{Lang|he|גַּלְגַּל}}  galgal), tirreferi għar-roti li dehru lil [[Eżekjel]] fil-viżjoni tal-karru (''bl-Ebrajk'': {{Lang|he-Latn|[[merkabah]]}}), deskritti Ezekiel 1:15–21. Wieħed mill-[[manuskritti tal-Baħar Mejjet]] (4Q405) jinterpretahom bħala anġli; sezzjonijiet lejn l-aħħar tal-[[Ktieb ta’ Ħenok|Ktieb ta' Ħenok]] (61:10, 71:7) jippreżentawhom bħala klassi ta' ħlejjaq [[Ġenna|ċelestjali]] li (flimkien mal-[[Kerubim|Kerubini]] u [[Serafini]]) qatt ma jorqdu, iżda jħarsu t-[[Tron ta’ Alla|tron ta 'Alla]]. Fl- [[anġoloġija Kristjana]], huma wieħed mill-korijiet (klassijiet) tal-anġli, u jissejħu wkoll '''Troni'''.

'''Susa''' (pronunzjata: /ˈsuːsə/ ''SOO-sə''; bl-Elamit Nofsani: 𒀸𒋗𒊺𒂗, b'ittri Rumani: ''Šušen'';<ref>Hinz, Walther; Koch, Heidemarie (1987). ''Elamisches Wörterbuch'' [''Elamite Wordbook''] (bil-Ġermaniż). Vol. 2. Berlin, Germany: Dietrich Reimer Verlag. p. 1184.</ref> bin-Neo-Elamit u Nofsani: 𒋢𒋢𒌦, b'ittri Rumani: ''Šušun''; bin-Neo-Elamit u bl-Elamit Akemenid: 𒀸𒋗𒐼𒀭, b'ittri Rumani: ''Šušan'';<ref>Hinz, Walther; Koch, Heidemarie (1987). ''Elamisches Wörterbuch'' [''Elamite Wordbook''] (bil-Ġermaniż). Vol. 2. Berlin, Germany: Dietrich Reimer Verlag. p. 1183.</ref> bl-Elamit Akemenid: 𒀸𒋗𒐼, b'ittri Rumani: ''Šuša''; bil-Persjan: شوش ''Šuš'' [ʃuʃ]; bl-Ebrajk: שׁוּשָׁן ''Šūšān''; bil-Grieg: Σοῦσα ''Soûsa''; bis-Sirjan: ܫܘܫ ''Šuš''; bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]] Nofsani: 𐭮𐭥𐭱𐭩 ''Sūš'' or 𐭱𐭥𐭮 ''Šūs''; bil-Persjan Antik: 𐏂𐎢𐏁𐎠 ''Çūšā'') kienet belt tal-qedem fin-naħa t'isfel tal-Muntanji Zagros madwar 250 kilometru (160 mil) fil-Lvant tax-xmara [[Tigris]], bejn ix-xmajjar Karkheh u Dez fl-[[Iran]] modern. Susa kienet waħda mill-iżjed bliet importanti tal-Lvant Qarib tal-qedem u kienet il-[[belt kapitali]] ta' [[Elam]] u l-belt kapitali tax-xitwa tal-Imperu [[Akemenidi|Akemenid]], filwaqt li baqgħet ċentru strateġiku matul żmien il-[[Partiċi]] u s-[[Sassanidi]].

Il-'''palianytsia''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Паляниця, pronunzja<small>:</small> [pɐlʲɐˈnɪt͡sʲɐ]) hija tip ta' ħobża Ukrena moħmija fil-fuklar, magħmula l-iktar mid-dqiq tal-qamħ. Il-ħobża għandha għamla semiċirkolari u l-parti ta' fuq fiha, lejn żewġ terzi tagħha, ikollha qasma tipika.

'''Pietru Caxaro''' (m. 1400, L-[[Imdina]] - 1485, ir-[[Rabat (Malta)|Rabat]] (Malta)) huwa magħruf fil-[[letteratura Maltija]] bħala l-ewwel [[poeta]] li kiteb bil-[[Lingwa Maltija|Malti]].

{{wikifikazzjoni}}
{{Nebbieta|Bijoloġija}}
{{Automatic taxobox}}
'''''Lepisma saccharina''''' huwa [[insett]] żgħir li jibża' mid-dawl u m'għandux ġwienaħ. ''Lepisma saccharina'' hija magħrufa wkoll bħala l-''ħuta fiddiena'', u dan minħabba l-kulur griż fiddien li għandha fuq ġisimha. Dan l-insett jgħix fuq il-[[karboidrati]] bħaz-[[zokkor]], li jispjega l-oriġini tal-isem xjentifiku.

<br> ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ ([[Lingwi Berberi|Berberu]])<br>{{small|''Imṛabḍen''}}|stampa_bandiera=Black_flag.svg|stampa_mappa=Almoravid dynasty of Morocco-en.svg|deskrizzjoni_mappa=L-Imperu Almoravid fl-ibgħad twessigħ tiegħu, ċ. 1120.|lingwi_uffiċjali=[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]<ref>{{Cite book |kunjom1=Boudraa |isem1=Nabil |url=https://books.google.com/books?id=B-kYBwAAQBAJ&pg=PA160 |titlu=North African Mosaic: A Cultural Reappraisal of Ethnic and Religious Minorities |kunjom2=Krause |isem2=Joseph |data=2009-03-26 |pubblikatur=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-0768-5 |paġna=160 |lingwa=en |kwotazzjoni=But, as was the rule throughout the history of al-Andalus, the Almoravid Berbers accepted Arab cultural patterns and Arabic as the language of administration and culture.}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7ecEAQAAIAAJ |titlu=Africana Bulletin |sena=1964 |pubblikatur=Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego |paġna=202 |lingwa=fr |kwotazzjoni=En outre, bien que les Almoravides aient parlé le berbère, l'arabe restait la langue officielle == Furthermore, although the Almoravids spoke Berber, Arabic remained the official language.}}</ref>|lingwi_reġjonali=[[Lingwi Berberi]], [[Możarabiku]]|reliġjon=[[Iżlam]] {{small|([[Iżlam Sunni|Sunni]])}}<br />
Minoranzi: [[Kristjaneżmu]] {{small|([[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]])}}, [[Ġudaiżmu]]|valuta=Dinar Almoravid|kapitali={{plainlist|
* [[Azougui]]<ref>{{Cite book|kunjom=Arnaud|isem=Jean|url=https://books.google.com/books?id=PfQJCwAAQBAJ&pg=PA48|titlu=Introduction à la Mauritanie|sena=2013|pubblikatur=Institut de recherches et d'études sur le monde arabe et musulman|isbn=978-2-271-08123-0|lingwa=fr}}</ref><ref>{{Cite book|kunjom=Nantet|isem=Bernard|url=https://books.google.com/books?id=l6BSCwAAQBAJ&pg=PT29|titlu=Le Sahara: Histoire, guerres et conquêtes|sena=2013|pubblikatur=Tallandier|isbn=979-10-210-0172-5|lingwa=fr}}</ref><ref>{{Cite book|kunjom=Gaudio|isem=Attilio|url=https://books.google.com/books?id=iX5sG6T6QP4C&pg=PA58|titlu=Le Dossier de la Mauritanie|sena=1978|pubblikatur=Nouvelles Editions Latines|isbn=978-2-7233-0035-3|lingwa=fr}}</ref><ref>{{Cite book|kunjom=Daddah|isem=Mokhtar Ould|url=https://books.google.com/books?id=kq3E8iUadu0C&pg=PA357|titlu=La Mauritanie contre vents et marées|sena=2003|pubblikatur=Karthala Editions|isbn=978-2-8111-3765-6|lingwa=fr}}</ref>
* [[Agħmat]] {{small|(1058–ċ. 1070)}}<ref>{{Cite book|kunjom1=Garcin|isem1=Jean-Claude|url=https://books.google.com/books?id=ybJ2DwAAQBAJ&pg=PT571|titlu=États, sociétés et cultures du monde musulman médiéval : Xe–XVe siècle (1)|kunjom2=Balivet|isem2=Michel|kunjom3=Bianquis|isem3=Thierry|sena=1995|pubblikatur=Presses universitaires de France (réédition numérique Feni XX)|isbn=978-2-13-067300-2|lingwa=fr}}</ref>
* [[Marrakesh|Marrakexx]] {{small|(ċ. 1070–1147)}}}}|tip_gvern=Monarkija ereditarja|titlu_kap1='''Titlu ta' ħakkiem'''|tip_org=Imperu
* Vassalli nominali tal-[[Kalifat Għabbasi]]<ref>{{Cite book |kunjom1=Flood |isem1=Finbarr Barry |url=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&pg=PA302 |titlu=A Companion to Islamic Art and Architecture |kunjom2=Necipoglu |isem2=Gulru |data=2017-06-16 |pubblikatur=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-06857-0 |paġna=302 |lingwa=en |kwotazzjoni=As far west as the Maghrib, two Berber (Amazigh) dynasties that had emerged in the aftermath of the collapse of the Umayyad caliphate of Cordoba – the Almoravids (1040–1147), who were Abbasid vassals, and their autonomous Almohad successors (1121–1269) who claimed the caliphate for themselves...}}</ref><ref>{{Cite book |kunjom=Nyrop |isem=Richard F. |url=https://books.google.com/books?id=h7_OflKe6EUC&pg=PA14 |titlu=Area Handbook for Algeria |sena=1972 |pubblikatur=U.S. Government Printing Office |paġna=14 |lingwa=en |kwotazzjoni=The Almoravids, who acknowledged the spiritual authority of the Abbasid caliphate in Baghdad, founded their capital at Marrakech and by 1082 had extended their control along the Mediterranean coast beyond present-day Algiers to the edge of the Kabylia region.}}</ref>|isem_kap1=Emir il-Misilmin|titlu_kap2=ċ. 1050–1057|data_stabbilit1=madwar 1050|avveniment_stabbilit1=Stabbili|data_stabbilit2=1147|avveniment_stabbilit2=Disstabbili|tikketta_erja=st. 1120|isem_kap2=[[Jaħja bin Għumar]]|erja_km2=1000000|titlu_kap3=1146–1147|isem_kap3=[[Isħaq bin Għali]]|stampa_emblema=Banner of the Almoravids.svg}}L-'''Imperu''' tad-'''dinastija Almoravida''' jew sempliċiment '''Almoravid''' jew '''il-Murabitin''' jew '''l-Imrabetin''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: المرابطون, <small>rum. ''a''</small>''l-Murābiṭūn''<ref name=":052">{{Ċita ktieb|kunjom=Norris|isem=H.T.|kunjom2=Chalmeta|isem2=P.|sena=1993|kapitlu=al-Murābiṭūn|titlu=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|volum=7|post=|pubblikatur=Brill|paġni=583–591|isbn=}}</ref>; [[Lingwa Berbera|Berberu]]: ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ, <small>rum.</small> ''Imṛabḍen'', <small>litteralment:</small> “Dawk mir-ribat”) kienet imperu tad-dinastija [[Iżlam|Misilma]] [[Berbers|Berbera]] imperjali iċċentrata fit-territorju tal-[[Marokk]] tal-lum.<ref>G. Stewart, ''Is the Caliph a Pope?''</ref><ref>Sadiqi, Fatima, ''The place of Berber in Morocco'', International Journal of the Sociology of Language, 123.1 (2009): 7–22 : "The Almoravids were the isem relatively recent Berber dynasty that ruled Morocco. The leaders of this dynasty came from the Moroccan deep south."</ref> L-Almoravidi stabbilixxa l-imperu tagħhom fis-seklu 11 li jinfirex fuq il-[[Magreb]] tal-punent u l-[[Al-Andalus|Andalus]], li beda fis-snin 50 u dam sal-waqgħa tiegħu f'idejn l-[[Kalifat Almohad|Almohadin]] fl-1147.{{Sfn|Bennison|2016}} Id-dinastija ħarġet minn koalizzjoni tal-[[Lamtuna]], [[Godala|Gudala]], u Massufa, tribujiet Berberi nomadi li jgħixu f'dik li llum hija l-[[Mawritanja]] u s-[[Saħara tal-Punent]],<ref name=":0522">{{Ċita ktieb|kunjom=Messier|isem=Ronald A.|sena=2009|kapitlu=Almoravids|titlu=Encyclopaedia of Islam, Three|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_u8d8|url-aċċess=registration|post=|pubblikatur=Brill|paġni=|isbn=978-9004181304|issn=1873-9830}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Sluglett|isem=Peter|kunjom2=Currie|isem2=Andrew|sena=2014|titlu=Atlas of Islamic History|pubblikatur=Routledge|paġna=31|isbn=978-1-138-82128-6|kwotazzjoni=The Almoravids were an alliance of Sanhaja Berbers from the Guddala, Lamtuna and Massufa tribes, which formed in the 1040s in the area that is now Mauritania and Western Sahara.}}</ref> jaqsmu t-territorju bejn id-[[Xmara Draa|Draa]], in-[[Xmara Niġer|Niġer]], u x-xmajjar tas-[[Xmara Senegal|Senegal]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Meynier|isem=Gilbert|data=2010|titlu=L'Algérie, coeur du Maghreb classique: de l'ouverture islamo-arabe au repli (698–1518)|url=https://books.google.com/books?id=m4s6AQAAIAAJ&q=Les+guerriers+almoravides+se+rattachent+au+rameau+sanh%C3%A2jien+des+Lamt%C3%BBna+du+Sahara+occidental,+qui+nomadisaient+entre+les+oasis+du+Maghreb+al-Aq%C3%A7%C3%A2+m%C3%A9ridional+et+le+Niger.|lingwa=fr|pubblikatur=La Découverte|isbn=978-2-7071-5231-2}}</ref><ref>Extract from [http://www.universalis.fr/encyclopedie/A912241/ALMORAVIDES.htm ''Encyclopedia Universalis on Almoravids''].</ref> Matul l-espansjoni tagħhom fil-Magreb, l-Almoravidi waqqfu l-belt ta' [[Marrakesh|Marrakexx]] bħala kapitali, midwar l-1070 is-sena.

{{stub|Storja}}
border
|stampa_mappa                = The British Empire.png
|deskrizzjoni_mappa          = L-inħawi kollha tad-dinja li qatt kienu parti mill-Imperu Brittaniku. It-[[Territorji Brittaniċi Barranin]] attwali għandhom isimhom issottolinjat bl-aħmar.
<!--Do not add extra information to infobox - it deliberately only contains the flag and map. Do not add countries to the map that are not considered part of the British Empire by reliable sources.-->
}}

{{stub|Militar}}

Il-'''Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi''' (bl-Olandiż: ''Hollandsche Waterlinie'', ortografija moderna bl-Olandiż: ''Hollandse Waterlinie''), magħrufa wkoll bħala '''Linja tal-Ilma Olandiża''', kienu serje ta' linji tal-ilma difensivi maħsuba minn [[Maurice ta' Nassau]] fil-bidu tas-[[Seklu XVII|seklu 17]], u mwettqa minn ħuh tar-rispett [[Frederick Henry]]. Flimkien ma' korpi naturali tal-ilma, il-Linja tal-Ilma ntużat biex tittrasforma l-Olanda, ir-reġjun l-iktar fil-Punent tan-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]] u biswit il-[[Baħar tat-Tramuntana]], kważi fi gżira. Fis-seklu 19, il-Linji tal-Ilma Difensivi ġew estiżi biex tiġi inkluża l-belt ta' [[Utrecht]].<ref>{{Ċita web|url=https://nieuwehollandsewaterlinie.nl/|titlu=Plan jouw dagje uit in de Nieuwe Hollandse Waterlinie|sit=Nieuwe Hollandse Waterlinie|lingwa=nl-NL|data-aċċess=2021-10-15}}</ref>

'''Zond 5''' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Зонд 5, litteralment "Sonda 5") kien inġenju spazjali tal-programm [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiku]] "Zond". F'Settembru 1968 sar it-tieni inġenju spazjali li vvjaġġa u dar mal-[[qamar]], u l-ewwel wieħed li reġa' lura fid-[[Id-Dinja|dinja]] qawwi u sħiħ. Zond 5 ġarr l-ewwel organiżmi terrestri qrib il-qamar, fosthom żewġ fkieren tal-art, bajd tad-dubbien tal-frott, u pjanti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/the-first-earthlings-around-the-moon-were-two-soviet-tortoises|titlu=The First Earthlings Around the Moon Were Two Soviet Tortoises|sit=Discover Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-20}}</ref> Il-fkieren tal-art ġarrbu bidliet bijoloġiċi matul it-titjira, iżda ġie konkluż li l-bidliet seħħew primarjament minħabba l-ġuħ u li ma tantx kienu affettwati mill-ivvjaġġar fl-ispazju.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1968-076A|titlu=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|sit=nssdc.gsfc.nasa.gov|data-aċċess=2021-08-20}}</ref><ref>Siddiqi, Asif A. (2018). ''Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016'' (PDF). Washington, D.C.: NASA History Program Office. p. 80. ISBN <bdi>9781626830424</bdi>. p. 80.</ref>

Il-bandiera tas-[[Sorbi]] għandha tliet strixxi orizzontali ugwali. L-istrixxa ta' fuq hija [[blu]], tan-nofs [[aħmar|ħamra]], u ta' isfel [[abjad|bajda]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.posol.de/serbsce/zasle_wudaca/njedzelu_26042009/serbske_banty_-_tekst|titlu=serbske banty - tekst|sit=www.posol.de|lingwa=hsb|data-aċċess=2021-05-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210508031943/http://www.posol.de/serbsce/zasle_wudaca/njedzelu_26042009/serbske_banty_-_tekst|arkivju-data=2021-05-08|url-status=dead}}</ref> Il-bandiera għandha proporzjonijiet ta' 3:5.<ref>{{Ċita web|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/de_sorbs.html|titlu=Sorb People (Brandenburg and Saxony)|sit=www.crwflags.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-08}}</ref>

{{wikifikazzjoni}}
Fertilizzazzjoni In Vitro (IVF)

{{TaxoboxIng
| name = Dasyurus
| image = Dasyurus maculatus.jpg
| image_caption = ''Dasyurus maculatus''
| fossil_range = Mijoċen tard sa riċenti
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| infraclassis = [[Marsupial]]ia
| ordo = [[Dasyuromorphia]]
| familia = [[Dasyuridae]]
| subfamilia = [[Dasyurinae]]
| tribus = [[Dasyurini]]
| genus = '''''Dasyurus'''''
| genus_authority = [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire|É. Geoffroy]], 1796
| type_species = ''[[Dasyurus viverrinus]]''
| type_species_authority = Anon., 1791<br />(''Didelphis viverrina'' [[George Shaw|Shaw]], 1800)
| subdivision_ranks = [[Speċi]]
| subdivision = 
*''[[New Guinean quoll|D. albopunctatus]]''
*''[[Western quoll|D. geoffroii]]''
*''[[Northern quoll|D. hallucatus]]''
*''[[Tiger quoll|D. maculatus]]''
*''[[Bronze quoll|D. spartacus]]''
*''[[Eastern quoll|D. viverrinus]]''
}}
''[[Dasyurus]]'' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]], il-[[marsupjali]] karnivori, eżattament il-[[Kwoll]]ijiet jew kif xi jissejħu ukoll il-[[qattus marsupjal|qtates marsupjali]] jew [[qattus nativ|qtates nativi]], tal-kontinent ta' l-[[Awstralja]]. 

</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 5
|PGD_PSX_per_capita          = $39,028<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 17
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf  |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |pubblikatur=Nazzjonijiet Uniti |data-aċċess=2013-03-14}}</ref>
|poż_IŻU                     = 43
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = [[Renju tal-Ġermanja|Formazzjoni]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Imperu Ruman Imqaddes]]
|data_stabbilit1             = 2 ta' Frar 962
|avveniment_stabbilit2       = [[Unifikazzjoni tal-Ġermanja|Unifikazzjoni]]
|data_stabbilit2             = 18 ta' Jannar 1871
|avveniment_stabbilit3       = [[Storja tal-Ġermanja|Repubblika Federali]]
|data_stabbilit3             = 23 ta' Mejju 1949
|avveniment_stabbilit4       = [[Riunifikazzjoni tal-Ġermanja|Riunifikazzjoni]]
|data_stabbilit4             = 3 ta' Ottubru 1990
|valuta                      = [[Ewro]] ([[Simbolu tal-Ewro|€]])
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.de]]
|kodiċi_telefoniku           = +49
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $3.401 triljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 4
|PGD_nominali_per_capita     = $41,513<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 22
|nota1                       = 
}}
[[File:Deutschland topo.jpg|thumb|Mappa Topografika tal-Ġermanja]]
[[File:ZugspitzeJubilaeumsgratHoellental.JPG|thumb|Iż-Zugspitze hija, b'2,962 metru, l-ogħla muntanja fil-Ġermanja, tappartjeni għall-Alpi tal-Ġebla tal-Fir tat-Tramuntana (Ġermaniż: Nördliche Kalkalpen) u l-Muntanji Mieming u Wetterstein (Wettersteingebirge). Iż-Zugspitze timmarka l-fruntiera bejn il-Ġermanja u l-Awstrija.Huwa jinsab fir-reġjun ta' Grainau, distrett ta' Garmisch-Partenkirchen fl-Istat Ħieles tal-Bavarja.Min-naħa Awstrijaka tinsab fir-raħal ta' Ehrwald, distrett ta' Reutte fl-istat mit-Tirol.]]
[[File:Frankfurt Am Main-Gallileo von Nordosten-20120115.jpg|thumb|Il-bini Gallileo fi Frankfurt]]
[[File:Bahnhof_Berlin_Zoo_City_West.jpg|thumb|Berlin Zoologischer Garten Station (Stazzjon taż-Żoo ta' Berlin)]]
[[File:Berlin_SBahn_HackescherMarkt_east.jpg|thumb|Hackescher Markt Station, bil-ferroviji RegionalExpress u S-Bahn, Stazzjon Ċentrali ta' Berlin - Ferroviji Urbani (Berlin Stadtbahn) ]]
[[File:Hotel de Rome, Berlin (1X7A5173).jpg|thumb|Hotel de Rome, Berlin]]
[[File:Brandenburger Tor abends.jpg|thumb|Bieb ta' Brandenburg f’Berlin, simbolu nazzjonali tal-Ġermanja tal-lum u r-riunifikazzjoni tagħha fl-1990]]
[[File:BrandenburgerTorDezember1989.jpg|thumb|Folol fil-Bieb ta' Brandenburg fl-1 ta' Diċembru 1989. Id-daħla għan-naħa tal-punent kienet għadha ma miftuħa.]]
Il-'''Ġermanja''' ({{awdjo|En-uk-Germany.ogg|ˈdʒɜrməni}}; [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Deutschland''), uffiċjalment ir-'''Repubblika Federali tal-Ġermanja''' ([[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Bundesrepublik Deutschland''),<ref>{{ċita ktieb|editur=Dudenverlag|titlu=Duden, Aussprachewörterbuch|edizzjoni=6|sena=1995|lingwa=Ġermaniż|paġni=271, 53f}} ISBN 978-3-411-20916-3</ref> [[repubblika kostituzzjonali]] [[Federaliżmu|federali]] fl-[[Ewropa tal-Punent|Ewropa tal-punent]]-[[Ewropa Ċentrali|ċentrali]]. Il-pajjiż jikkonsisti f'[[Stati tal-Ġermanja|16-il stat]], u l-belt kapitali u l-akbar belt hija [[Berlin]] (3,821,881 abitant). Il-Ġermanja tkopri erja ta' 357,021 kilometru kwadru (137,847 mi kw) u għandha klima moderata staġjonali ħafna. Bi 80.3&nbsp;miljun abitant, hija l-istat membru l-aktar popolat fl-[[Unjoni Ewropea]]. Il-Ġermanja hija l-qawwa kbira fl-ekonomika u l-politika  tal-kontinent Ewropew u mexxej storiku f'ħafna oqsma teoretiċi u tekniċi.

Il-fdalijiet tal-'''Kastell ta'''' '''Spiš''' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: ''Spišský hrad''; bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]: ''Szepesi vár''; bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''Zamek Spiski''; bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Zipser Burg'') fil-Lvant tas-[[Slovakkja]] jiffurmaw wieħed mill-ikbar kastelli fl-[[Ewropa Ċentrali]]. Il-kastell jinsab fuq għolja 'l fuq mir-raħal ta' [[Spišské Podhradie]] u l-villaġġ ta' [[Žehra]], fir-reġjun magħruf bħala Spiš (bl-Ungeriż: ''Szepes'', bil-Ġermaniż: ''Zips'', bil-Pollakk: ''Spisz'', bil-Latin: ''Scepusium''). Fl-1993 ġie inkluż fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien ma' komponenti oħra bħall-[[Kunvent ta' Spiš]]. Bħala erja (41,426 m²) il-kastell huwa wieħed mill-ikbar fl-[[Ewropa]]. Jiġi amministrat mill-[[Mużew]] ta' Spiš f'[[Levoča]], li huwa parti mill-Mużew Nazzjonali tas-Slovakkja.

{{Automatic taxobox}}
L-'''Opossum bugeddum tat-Tramuntana''' (''Caenolestes convelatus''), huwa [[mammiferu]] [[marsupjal]] [[notturnu]] u solitarju, pjuttost rari, li jgħix fin-naħa ta' fuq tal-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].    

{{stub|Annimal}}
{{Automatic taxobox}}

Il-'''Porta Nigra''' (li bil-Latin tfisser letteralment "bieb iswed" jew "daħla sewda") hija daħla [[Imperu Ruman|Rumana]] fil-belt ta' [[Trier]], il-[[Ġermanja]]. Illum il-ġurnata hija l-ikbar daħla Rumana fit-Tramuntana tal-[[Alpi]]. Hi waħda mid-disa' komponenti tas-[[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bit-titlu [[Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/367/|titlu=Roman Monuments, Cathedral of St Peter and Church of Our Lady in Trier|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-18}}</ref>

'''Arkitett''' huwa persuna li tippjana, tiddisinja u tissorvelja l-kostruzzjoni tal-binjiet.<ref>{{Ċita web|url=https://build.com.au/whats-difference-between-architect-and-building-designer|titlu=What's the difference between an architect and a building designer?|sit=BUILD|lingwa=en|data-aċċess=2021-07-09}}</ref> Il-prattika tal-[[arkitettura]] tfisser li wieħed jipprovdi servizzi marbuta mad-disinn tal-binjiet u l-ispazju fi ħdan sit madwar il-binjiet li jkunu joqogħdu fihom il-bnedmin jew jintużaw minnhom prinċipalment.<ref>{{Ċita web|url=http://nslegislature.ca/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm|titlu=Architects Act|data=2011-07-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110731123641/http://nslegislature.ca/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm|arkivju-data=2011-07-31|url-status=bot: unknown}}</ref> Etimoloġikament, it-terminu “arkitett” joriġina mil-Latin ''architectus''<ref>{{Ċita web|url=https://www.archdaily.com/898648/etymology-in-architecture-tracing-the-language-of-design-to-its-roots|titlu=Etymology in Architecture: Tracing the Language of Design to its Roots|data=2018-07-30|sit=ArchDaily|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-09}}</ref>, li ġej mill-Grieg<ref>{{Ċita web|url=https://www.nedesignbuild.com/meaning-of-architect/|titlu=The Meaning of the Word Architect {{!}} The History of Design-Build|data=2019-10-24|sit=New England Design & Construction|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-07-09}}</ref> (''arkhi-'', kap/ewlieni + ''tekton'', bennej, jiġifieri, kap bennej jew bennej ewlieni).<ref>{{Ċita web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=architect|titlu=Online Etymology Dictionary|data=2011-04-24|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110424073152/http://www.etymonline.com/index.php?term=architect|arkivju-data=2011-04-24|url-status=bot: unknown}}</ref>

{{stub|Mediċina}}

'''Hovgården''' huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] fil-gżira ta' [[Adelsö]] tal-Lag Mälaren fil-Muniċipalità ta' Ekerö fiċ-ċentru-Lvant tal-[[Żvezja|Iżvezja]]. Matul Żmien il-[[Vikingi]], iċ-ċentru tal-Wied ta' Mälaren li kien qed jistagħna kien l-insedjament ta' [[Birka]], stabbilit f'nofs is-seklu 8 u abbandunat fl-aħħar tas-seklu 10 fil-gżira ta' [[Björkö]] ftit fin-Nofsinhar ta' Adelsö. Hovgården jingħad li kien is-sit li minnu r-rejiet u l-kapijiet irrenjaw fuq iż-żona. Hovgården u Birka saru [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1993.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/555/|titlu=Birka and Hovg&aring;rden|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-07-14}}</ref>

'''Abu l-Ħasan Għali bin Abi Żargħ il-Fasi''' jew sempliċiment bin-''[[Isem Għarbi|nasab]]'' tiegħu '''Iben Abi Żargħ''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: أبو الحسن علي بن أبي زرع الفاسي, ''Abū l-Ħasan Għalī bin Abī Żargħ al-Fāsī'', m. bejn l-1310 u l-1320) huwa l-awtur oriġinali komunement preżunt tal-[[Storja|istorja]] [[Medjuevu|Medjevali]] popolari u influwenti tal-[[Marokk]] magħrufa bħala ''[[Rawd il-Qirtas]]'',<ref>''Encyclopedia of Arabic literature: A-J'', Vol.1, Ed. Julie Scott Meisami and Paul Starkey, (Routledge, 1998), 307.</ref> qal li nkiteb fuq l-istigazzjoni mis-Sultan il-[[Marinidi]] [[Abu Sa'id Uthman II|Abu Sagħid Għutman II]]. In-''nasab'' jew l-isem Għarbi sħiħ tiegħu kultant jingħata bħala ''bin Għabdalla bin Abi Żargħ'' u kultant bħala ''bin Muħammad bin Aħmad bin Għumar bin Abi Żargħ''. L-inċertezza dwar ismu u l-awtur tar-[[Rawd il-Qirtas|''Rawd'']] hija kkawżata mill-ħafna manuskritti varjanti fiċ-ċirkolazzjoni mill-Medjuevu. Ftit li xejn huwa magħruf dwar ħajtu ħlief li kien studjuż evidenti fil-belt ta' [[Fes]].

(ippubblikat bħala taqsima tal-Volum 10 tal-''Atlas Maior'' ta' [[Joan Blaeu]] fl-1655)]]
'''Indiċi''' huwa lista ta' kliem jew frażijiet ("intestaturi") u indikaturi assoċjati ("lokalizzaturi") fejn materjal utli relatat mal-intestatura jista' jinstab f'dokument jew f'ġabra ta' dokumenti. Xi eżempji huma l-indiċi fl-aħħar ta' ktieb u l-indiċi li jservi bħala katalgu tal-librerija.

{{Automatic taxobox}}

{{stub|metroloġija}}
'''Gramma''' hi kejl fis-[[Sistema Metrika]] u fis-sistema [[SI]] (Sistema Internazzjonali) biex jitkejjel il-piż. 

Din hi lista ta' ħwawar u ħxejjex aromatiċi tal-kċina. Dawn huma kollha ta' oriġini botanika u kwantititajiet żgħar minnhom jitħalltu mal-ikel u x-xorb għat-togħma u l-kulur.

'''Maria Dobroniega ta' Kiev''' (twieldet wara l-1012 – mietet fit-13 ta' Diċembru 1087) kienet prinċipessa ta' Rus minn [[Kiev]], l-[[Ukrajna]], tad-dinastija Rurik u biż-żwieġ saret Dukessa tal-[[Polonja]].

'''Otto Eduard Leopold von Bismarck''' ([[Schönhausen]], [[1 ta' April]], [[1815]] – [[Friedrichsruh]], [[30 ta' Lulju]], [[1898]]) kien politiku Ġermaniż lejn l-aħħar tas-seklu 19, u figura dominanti fl-isfera globali. Bħala ''[[Ministerpräsident]]'', jew Prim Ministru, tal-[[Prussja]] mill-1862 tal-1890, hu kellu sehem importanti fl-[[unifikazzjoni tal-Ġermanja]]. Fl-1867 hu sar Kanċillier tal-[[Konfederazzjoni Ġermaniża tat-Tramuntana]]. Hu fforma l-[[Imperu Ġermaniż]] fl-1871, fejn sar l-ewwel [[Kanċillier tal-Ġermanja|Kanċillier]] tiegħu u kien persuna importanti fit-treġija tiegħu sakemm ġie mneħħi minn postu fl-1890. Il-diplomazija tiegħu ta' Realpolitik flimkien mat-tmexxija stretta tiegħu, wassluh għal-laqam tiegħu ta' "Il-Kanċillier tal-Ħadid".

Il-'''Kasbah tal-Alġier''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قصبة, ''qaṣba'', li tfisser ċittadella) hija ċ-ċittadella tal-[[Alġier]], il-belt kapitali tal-[[Alġerija]] u l-kwartier tradizzjonali ta' madwarha. Fl-1992 is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]], peress li "Hemm il-fdalijiet taċ-ċittadella, moskej antiki u palazzi bl-istil [[Imperu Ottoman|Ottoman]], kif ukoll il-fdalijiet ta' struttura urbana tradizzjonali assoċjata ma' sens qawwi ta' komunità".<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/565/|titlu=Kasbah of Algiers|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-20}}</ref>

'''Petra''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: ٱلْبَتْرَاء‎, <small>b’ittri Rumani:</small> ''Al-Batrāʾ''; bil-Grieg Antik: Πέτρα, "Blata"), magħrufa oriġinarjament mill-abitanti tagħha bħala '''Raqmu''' jew '''Raqēmō'''<ref>Stephan G. Schmid and Michel Mouton (2013). ''Men on the Rocks: The Formation of Nabataean Petra''. ISBN <bdi>9783832533137</bdi>.</ref><ref name=":0">Shaddel, Mehdy (2017-10-01). "Studia Onomastica Coranica: AL-Raqīm, Caput Nabataeae*". ''Journal of Semitic Studies''. '''62''' (2): 303–318. ISSN 0022-4480.</ref>, hija belt storika u arkeoloġika fin-Nofsinhar tal-[[Ġordan]]. Petra tinsab madwar Jabal Al-Madbah f’baċir imdawwar bil-muntanji li jiffurmaw in-naħa tal-Lvant tal-Wied ta’ Arabah mill-[[Baħar il-Mejjet]] sal-Golf ta’ [[Aqaba]].<ref name=":1">Chisholm, Hugh (ed.). ''Encyclopædia Britannica''. '''21''' (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 309–310.</ref> Il-belt ilha [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] mill-1985 u fl-2007 il-binja tat-Teżor ġiet ivvutata bħala waħda mis-[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]].<ref name=":2">{{Ċita web|titlu=Petra|url=https://whc.unesco.org/en/list/326/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref><ref name=":10">{{Ċita web|titlu="Lost City" of Petra Still Has Secrets to Reveal|url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/lost-city-petra|data=2017-01-26|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=History}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Wonders|url=https://world.new7wonders.com/wonders/|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en-GB|sit=New7Wonders of the World}}</ref>

L-'''Istmu Kuronjan''' (bil-Litwan: ''Kuršių nerija''; bir-Russu: Ку́ршская коса́ (b’ittri Rumani: Kurshskaya kosa); bil-Ġermaniż: ''Kurische Nehrung;'' bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Curonian Spit'') huwa istmu twil 98 kilometru, irqiq u f’għamla ta’ kurva, magħmul mid-duni tar-ramel, li jissepara l-[[Laguna Kuronjana]] mill-kosta tal-[[Baħar Baltiku]]. Il-parti tan-Nofsinhar tiegħu tagħmel parti mill-Oblast ta’ [[Kaliningrad]], ir-[[Russja]], filwaqt li l-parti tat-Tramuntana tiegħu tagħmel parti mil-Lbiċ tal-Kontea ta’ [[Klaipėda]], il-[[Litwanja]]. L-istmu huwa [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] transnazzjonali, kondiviż bejn iż-żewġ pajjiżi.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/994/|titlu=Curonian Spit|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-28}}</ref>

{{Databox}}

It-'''Teatru tal-Opri ta' Sydney''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Sydney Opera House'') huwa binja li tħaddan fiha diversi positijiet fejn jittellgħu l-ispettakli ta[[L-Arti|l-arti]] f'[[Sydney]], l-[[Awstralja]]. Il-binja tinsab fuq in-naħa ta' quddiem tax-xatt tal-Port ta' Sydney, u titqies b'mod wiesa' bħala waħda mill-iżjed binjiet famużi u li jintgħarfu fid-dinja kif ukoll kapulavur tal-arkitettura tas-seklu 20.<ref>{{Ċita web|url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/sydney-opera-house/values|titlu=Sydney Opera House - World Heritage Values - World Heritage Places|data=2016-05-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-01-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160510212625/http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/sydney-opera-house/values|arkivju-data=2016-05-10|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.timeout.com/sydney/attractions/seven-alternative-sydney-opera-house-designs-that-never-saw-the-light-of-day|titlu=7 rejected Sydney Opera House designs that never saw the light of day|sit=Time Out Sydney|lingwa=en-AU|data-aċċess=2023-01-12}}</ref>

Il-'''Foresti Tropikali ta' Gondwana''' tal-[[Awstralja]], magħrufa preċedentement bħala r-'''Riżervi tal-Foresti Tropikali Ċentrali u tal-Lvant''', huma l-iżjed żona estensiva ta' foresti subtropikali fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/gondwana/index.html|titlu=Gondwana Rainforests of Australia - World Heritage|data=2008-07-26|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-05-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080726061553/http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/gondwana/index.html|arkivju-data=2008-07-26|url-status=bot: unknown}}</ref> Kollettivament, il-foresti tropikali huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] b'ħamsin riżerva separata li jammontaw għal total ta' 366,500 ettaru ta' foresti tropikali minn [[Newcastle]] sa [[Brisbane]].<ref>Reid, Greg (2004). ''Australia's National and Marine Parks: Queensland''. South Yarra, Victoria: Macmillan Education Australia. p. 11. ISBN <bdi>0-7329-9053-X</bdi>.</ref>

'''Val di Noto''' jew '''Vallo di Noto'''<ref>Tommaso Fazello, "''Della Storia di Sicilia - Deche Due''", Volum 1, [[Palermo]], p. 547.</ref> (litteralment "il-Wied ta' Noto") hija żona [[Storja|storika]] u [[Ġeografija|ġeografika]] li tinkludi t-tarf tax-Xlokk tal-[[gżira]] ta' [[Sqallija]], dominata mill-promontorju tal-[[ġebla tal-ġir]] tal-għoljiet Iblei. Storikament, din iż-żona kienet waħda mit-tliet widien ta' Sqallija.

'''Luigi Galvani''' (pronunzja: [luˈiːdʒi ɡalˈvaːni];<ref>{{Ċita web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Galvani|titlu=The American Heritage Dictionary entry: Galvani|kunjom=Publishers|isem=HarperCollins|sit=www.ahdictionary.com|data-aċċess=2022-09-09}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Galvani,_Luigi|titlu=Galvani, Luigi {{!}} Definition of Galvani, Luigi in US English by Oxford Dictionaries|data=2019-05-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-09-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190531144301/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Galvani,_Luigi|arkivju-data=2019-05-31|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Galvani|titlu=Definition of GALVANI|sit=www.merriam-webster.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-09-09}}</ref> bil-Latin: ''Aloysius Galvanus''; twieled fid-9 ta' Settembru 1737 – miet fl-4 ta' Diċembru 1798) kien [[tabib]], fiżiku, bijologu u filosfu Taljan, li studja l-elettriku fl-[[Annimal|annimali]]. Fl-1780, hu u martu [[Lucia Galeazzi Galvani]] skoprew li l-muskoli tas-saqajn taż-żrinġijiet mejtin kienu jiċċaqilqu meta kienu jintmessu bi sparkjatura elettrika.<ref>Whittaker, E. T. (1951), ''A History of the Theories of Aether and Electricity. Vol 1'', Nelson, [[Londra]], pp. 67-71.</ref> Dan kien l-istudju bikri tal-bijoelettriku, skont esperimenti ta' [[John Walsh]] u [[Hugh Williamson]].

'''Söyembikä''' (spelluta wkoll ''Söyenbikä'' jew ''Sujumbike''; pronunzjata [sœˌjœmbiˈkæ]; biċ-Ċirilliku: ''Сөембикә''; twieldet fl-1516 – mietet wara l-1554) kienet mexxejja Tatara jew ''xanbikä''. Kienet reġġenti ta' [[Kazan]] meta binha kien għadu minorenni mill-1549 sal-1551.

Il-'''Monasteru ta' Batalha''' (bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Mosteiro da Batalha'') huwa monasteru Dumnikan li jinsab fil-muniċipalità ta' Batalha, fid-distrett ta' Leiria, fir-reġjun ċentrali tal-[[Portugall]]. Oriġinarjament u uffiċjalment magħruf bħala l-Monasteru ta' [[Santa Marija]] tal-Vitorja (bil-Portugiż: ''Mosteiro de Santa Maria da Vitória''), inbena b'kommemorazzjoni tal-Battalja ta' Aljubarrota tal-1385 u ntuża bħala l-knisja fejn fis-seklu 15 indifnu l-membri tad-dinastija rjali Portugiża, Aviz. Huwa wieħed mill-aqwa eżempji u fost l-iżjed oriġinali tal-arkitettura [[Gotiku|Gotika]] Aħħarija fil-Portugall, b'elementi tal-istil Manwelin.

'''Castel del Monte''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]] litteralment tfisser "Kastell tal-Għolja"; bid-djalett ta' [[Bari]]: ''Castìdde du Monte'') huwa ċittadella u kastell tas-seklu 13 li jinsab fuq għolja f'[[Andria]] fir-reġjun ta' Puglia fix-Xlokk tal-[[Italja]]. Inbena fis-snin 40 tas-seklu 13 mir-re [[Federiku II]], li kien wiret l-artijiet fejn jinsab mingħand ommu Costanza ta' [[Sqallija]]. Fis-seklu 18, l-irħam ta' ġewwa l-kastell u l-bqija tal-għamara tneħħew. Ma għandux ħandaq jew pont sad-daħla tiegħu li jogħla u jinżel; fil-fatt uħud isostnu li qatt ma kien maħsub bħala fortizza tad-difiża.<ref name=":0">Castex, Jean (2008), ''Architecture of Italy'', ABC-CLIO, ISBN 978-0-313-32086-6. p. 21.</ref> Madankollu, minn xogħol arkeoloġiku li sar ġie suġġerit li oriġinarjament kellu ħajt diviżorju madwaru.<ref name=":1">Hindley, Geoffrey (1968), ''Castles of Europe'', Great Buildings of the World, Feltham, Middlesex, England: Paul Hamlyn, p. 149, ISBN 978-0-600-01635-9.</ref> Is-sit ġie deskritt mill-''Enciclopedia Italiana'' bħala "l-iktar kastell tal-għaġeb li nbena minn Federiku II".<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/castel-del-monte_(Federiciana)|titlu=CASTEL DEL MONTE in "Federiciana"|sit=www.treccani.it|lingwa=it-IT|data-aċċess=2021-08-29}}</ref> Castel del Monte huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/398/|titlu=Castel del Monte|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-29}}</ref> Il-[[monument]] jidher ukoll fuq in-naħa ta' wara tal-verżjoni Taljana taċ-ċenteżmu tal-[[ewro]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.eurocoins.co.uk/images1cents.html|titlu=Images of Euro Coins - 1 Cent|sit=www.eurocoins.co.uk|data-aċċess=2021-08-29}}</ref>

{{Automatic taxobox}}
'''Halitheriinae''' hija [[sottofamilja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[plaċentati]] (il-[[baqar tal-baħar]]) (estinti), fil-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Dugongidae]] ma' żewġ sottofamilji oħra ([[Dugonginae]] u [[Hydrodamalinae]]), b'bosta ġeneri estinti u bl-ebda speċi ħajja.

Il-'''Katidral ta' Santa Sofija''', fi [[Kiev]], il-[[belt kapitali]] tal-[[Ukrajna]], huwa [[monument]] arkitettoniku tar-Rus ta' Kiev. L-eks katidral huwa wieħed mill-iżjed binjiet ikoniċi magħrufa tal-belt u l-ewwel sit storiku fl-Ukrajna li tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien mal-kumpless tal-Monasteru tal-Għar ta' Kiev.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/527/|titlu=Kyiv: Saint-Sophia Cathedral and Related Monastic Buildings, Kyiv-Pechersk Lavra|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://archive.ph/lIve8|titlu=Kyiv Pechersk Lavra, St. Sophia Cathedral remain on UNESCO’s World He…|data=2013-06-24|sit=archive.ph|data-aċċess=2022-04-01}}</ref> Apparti l-binja prinċipali, il-kumpless tal-[[katidral]] jinkludi wkoll ġabra ta' strutturi oħra bħat-torri tal-kampnar u l-Binja Metropolitana. Fl-2011 is-sit storiku ġie riassenjat mill-ġurisdizzjoni tal-Ministeru għall-Iżvilupp Reġjonali tal-Ukrajna għal dik tal-Ministeru għall-[[Kultura]] tal-Ukrajna.<ref>{{Ċita web|url=https://archive.ph/fsLZ|titlu=Міністерство культури України|data=2012-07-21|sit=archive.ph|data-aċċess=2022-04-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://archive.ph/xgmO|titlu=Міністерство культури України|data=2012-07-16|sit=archive.ph|data-aċċess=2022-04-01}}</ref> Waħda mir-raġunijiet li wasslet għal din il-bidla kienet li l-Katidral ta' Santa Sofija u l-Monasteru (Lavra) ta' Pechersk ta' Kiev ġew rikonoxxuti flimkien mill-UNESCO bħala Sit ta' Wirt Dinji wieħed, filwaqt li fl-Ukrajna ż-żewġ siti kienu amministrati minn entitajiet differenti tal-gvern. Attwalment il-binja tospita [[mużew]].

{{Wikifikazzjoni}}
Bil-latin '''Magnificat anima mea Dominum''' li jiġifieri bil-Malti: "Ruħi tfaħħar il Mulej tiegħi"
fil-[[Bibbja]] ta' l-[[Għaqda Bibilika Maltija]] dan l-innu jsemmuh '''Innu ta' tifħir lil Alla minn Marija'''
Meta Marija kient f'żjara lil Eliżabetta sajjħet b'dan it-tifħir.
L-insara jużaw il-[[Magnificat]] fil-Knisja tagħhom biex jinvokaw il-Glorja ta' Alla u lbnu Ġesù.

{{stub|Ambjent}}
L-'''Abjad''' hu kulur. Minnu nnifsu magħmul mill-kuluri kollha l-oħra. Infatti, jekk tgħaddi faxx ta' dawl abjad minn go [[priżma]], il-faxx jinqasam fil-kuluri kollha.

'''Procavia''' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] [[plaċentati]] (l-[[iraċ]]i), fil-[[klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]], fl-[[ordni]] [[Hyracoidea]], fil-[[familja]] [[Procaviidae]] ma' żewġ ġeneri oħra (''[[Dendrohyrax]]'' u ''[[Heterohyrax]]'') u bi speċi waħda biss ħajja.

L-'''Iskola ta’ Drama Nazzjonali tal-Greċja''' ([[Greece National Theatre|GNT]] Drama School) twaqqfet fl-1930, fejn ghal dawn is-snin kollha ħadmet id f’id mat-Teatru Nazzjonali tal-[[Greċja]].

{{TaxoboxIng
| name = ''Eomanis''
| fossil_range = Eoċen kmieni
| image = Eomanis NT.jpg
| image_caption = ''Eomanis waldi''
| image_width = 250px
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Pholidota]]
| familia = [[Manidae]]
| genus = [[extinction|†]]'''''Eomanis'''''
| genus_authority = [[Gerhard Storch|Storch]], 1978
}}
'''Eomanis''' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti, fil-[[klassi (bijoloġija)|klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi]] [[Theria]], fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]], fl-[[ordni]] [[Pholidota]], fil-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Manidae]] u fis-[[sottofamilja]] [[Maninae]], ma' tliet ġeneri oħra, li huma ''[[Necromanis]]'' estint, ''[[Patriomanis]]'' estint u ''[[Manis]]''.

Il-'''Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale''' huwa park nazzjonali fl-[[Etjopja]]. Il-park jinkludi erja ta' madwar 2,150 km<sup>2</sup> (830 mil kwadru) fil-Muntanji ta' Bale u fil-Promontorju ta' Sanetti tal-Artijiet Għoljin Etjopjani.

'''Il-ħobż ta' Vjenna''' huwa tip ta' ħobż magħmul minn proċess żviluppat fi [[Vjenna]], l-[[Awstrija]] fis-seklu 19. Il-proċess ta' Vjenna juża tħin għoli ta' qamħ [[Ungerija|Ungeriż]] u ħmira miċ-ċerejali mgħaffeġ biex jgħolli l-ħobż.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Eben Norton Horsford|sena=1875|titlu=Report on Vienna bread|url=https://archive.org/details/bub_gb_6jRDAAAAIAAJ|post=Washington|pubblikatur=Government Printing Office|paġni=[https://archive.org/details/bub_gb_6jRDAAAAIAAJ/page/n14 1]–114}}</ref>

L-'''Esperantoloġija''' (jew l-'''istudji tal-Esperanto''') hija studju tal-lingwistika speċjali tal-[[Esperanto]] li tistudja l-kostruzzjoni tal-kliem, l-assemblaġġ tal-kliem, l-introduzzjoni tal-kliem fil-lingwa u t-traskrizzjoni ta’ termini “umbrella” u ismijiet proprji. Il-prinċipji tal-Esperantoloġija tal-kostruzzjoni tal-kliem huma eżemplari tal-prinċipji tal-ħtieġa u tas-suffiċjenza li għandhom l-għan li joħolqu bilanċ bejn kemm kelma tkun konċiża u kemm tkun tinftiehem b’mod ċar.<ref name=":0">Wüster: Esperantologiaj principoj (E-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en E. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. KALOCSAY.</ref> Fir-rigward tal-għerq tal-kliem, l-Esperantoloġija tistabbilixxi dawn il-prinċipji:

Il-'''Wied ta'''' '''Loire''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Val de Loire'', pronunzjata: [val də lwaʁ]; bil-Breton: ''Traoñ al Liger''), b'tul ta' 280 kilometru (170 mil), huwa wied li jinsab fil-parti tan-nofs tax-xmara [[Loire]] fiċ-ċentru ta' [[Franza]], fiż-żewġ reġjuni amministrattivi ta' Pays de la Loire u ta' Centre-Val de Loire. Il-Wied ta' Loire għandu erja ta' madwar 800 kilometru kwadru (310 mili kwadri).<ref>Tockner, Klement; Uehlinger, Urs; Robinson, Christopher T. (2009). ''Rivers of Europe''. Academic Press. p. 183. ISBN <bdi>978-0-12-369449-2</bdi>.</ref> Ġieli ssir referenza għalih bħala n-''Nieqa tal-Franċiżi'' u l-''Ġnien ta' Franza'' minħabba l-abbundanza ta' għelieqi bid-dwieli, għelieqi bis-siġar tal-[[frott]] (bħaċ-ċirasa), u għelieqi tal-qaqoċċ u tas-spraġ, tul ix-xtut tax-xmara.<ref>Williams, Nicola; Boone, Virginie (1 May 2002). ''The Loire''. Lonely Planet. pp. 7–10. ISBN <bdi>978-1-86450-358-6</bdi>.</ref> Il-wied huwa magħruf għall-irħula storiċi, għall-arkitettura u għall-inbejjed. Il-Wied ta' Loire ilu abitat mill-Paleolitku Nofsani. Fis-sena 2000, il-parti ċentrali tal-Wied ta' Loire ġiet miżjuda fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/933/|titlu=The Loire Valley between Sully-sur-Loire and Chalonnes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-31}}</ref>

{{wikifikazzjoni}}
Il-'''Fondazzjoni għall-Konservazzjoni tan-Naħla Maltija''' twaqqfet fl-2022 bl-iskop biex issir hidma fuq pjan t’azzjoni għal konservazzjoni ta' [[Naħla tal-għasel ta' Malta|din in-naħla]] għal apikultura lokali sostenibbli.<ref>{{Ċita web|url=https://www.guidememalta.com/en/buzz-national-coalition-launched-to-protect-the-maltese-honeybee|titlu=Buzz! National coalition launched to protect the Maltese Honeybee|sit=www.guidememalta.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-12-20}}</ref>

'''''Hyperdidelphys''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i estinti, eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

Il-'''Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro''' fil-[[Messiku]] huma ħames knejjes tal-missjoni li nbnew bejn l-1750 u l-1760. L-istabbiliment tal-missjonijiet huwa attribwit lil [[Junípero Serra]], li stabbilixxa wkoll l-iżjed missjonijiet importanti f'California. Il-ħames knejjes tal-missjoni tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2003.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1079/|titlu=Franciscan Missions in the Sierra Gorda of Quer&eacute;taro|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-01-15}}</ref>

{{Coord|50|26|58|N|30|31|52|E|type:landmark|display=title}}

'''San Ġennaru''' ([[Caroniti]], [[272]] – [[Pozzuoli]], [[19 ta' Settembru]] [[305]]) kien Isqof ta' [[Benevento]], fl-[[Italja]], li skond it-tradizzjoni, fi żmien il-persekuzzjoni ta' Djoklezjanu miet martri flimkien ma' sitta oħra fosthom id-Djaknu u l-Lettur tiegħu, billi wara li kkundannawhom għall-mewt, tefugħom lill-iljuni fl-amfiteatru ta' [[Pozzuoli]], fis-sena 305, iżda peress li l-iljuni ma missewhomx, qatluhom bil-qtugħ tar-ras. San Ġennaru huwa l-Patrun ewlieni ta' [[Napli]], li fil-Katidral t'hemm jinsab demm magħqud, li t-tradizzjoni tgħid li huwa tal-qaddis u li jinħall tliet darbiet f'sena.

Il-'''Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga''' (bl-Olandiż: ''Koninklijk Eise Eisinga Planetarium'') huwa planetarju tas-seklu 18 fi Franeker, Friesland, in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]]. Attwalment jintuża bħala [[mużew]] u huwa miftuħ għall-pubbliku. Il-planetarju ilu elenkat fost l-aqwa siti ta' wirt Olandiż mill-1990 u f'Diċembru 2011 tqiegħed fuq lista proviżorja bħala sit indikattiv. F'Settembru 2023 tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1683/|titlu=Eisinga Planetarium in Franeker|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-04}}</ref> Is-sit huwa l-eqdem planetarju li għadu jaħdem fid-dinja.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Abbot|isem1=Alison|data=2008|titlu=Hidden treasures: Eise Eisinga Planetarium|url=https://www.nature.com/articles/4511057a|rivista=Nature|lingwa=en|volum=451|numru=7182|paġni=1057–1057}}</ref>

Id-'''Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell''' huma erbat idjar f'[[Brussell]], il-[[belt kapitali]] tal-[[Belġju]], li ġew imniżżla flimkien bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-sena 2000.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1005/|titlu=Major Town Houses of the Architect Victor Horta (Brussels)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-23}}</ref> L-erbat idjar kollha ġew iddisinjati u nbnew mill-[[arkitett]] Belġjan [[Victor Horta]] (1861-1947), li kien pijunier tal-istil tal-''[[Art Nouveau]]'' matul nofs is-snin 90 tas-seklu 19.

Il-'''Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda''' huma sit sagru tal-popli Mijikenda fl-eks Provinċja tal-Kosta tal-[[Kenja]]. ''Kaya'' (bil-plural: ''makaya'' jew ''kayas'') jitqies li huwa sors intrinsiku ta' setgħa ritwali u l-oriġini ta' identità kulturali fi ħdan il-foresti sagri;<ref>Parkin, David (2006). ''The Sacred Void: Spatial Images of Work and Ritual Among the Giriama of Kenya''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-02498-3</bdi>. p. 37.</ref><ref>Wynne-Jones, Stephanie; Laviolette, Adria, eds. (2017). ''The Swahili World''. doi:10.4324/9781315691459. ISBN <bdi>978-1-315-69145-9</bdi>.</ref> huwa wkoll post tat-talb għall-membri tal-grupp etniku tal-Mijikenda.<ref>{{Ċita web|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/sacred-groves-threatened-development-kaya-forests-kenya|titlu=Sacred Groves Threatened by Development: The Kaya Forests of Kenya {{!}} Cultural Survival|data=2010-03-25|sit=www.culturalsurvival.org|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref> L-insedjament, iċ-ċentru ritwali, u ħitan iffortifikati assoċjati mal-foresti huma wkoll parti mill-''kaya''. Attwalment, il-''kaya'' jitqies ukoll bħala unità organizzattiva tradizzjonali tal-popli Mijikenda. Ħdax mill-madwar 60 ''kaya'' separat ġew raggruppati flimkien u tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala sit wieħed.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1231/|titlu=Sacred Mijikenda Kaya Forests|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref>

{{Nebbieta|sport}}
Il-'''Federazzjoni Internazzjonali taċ-Ċess''' jew il-'''Federazzjoni Dinjija taċ-Ċess''',<ref>{{Ċita web |url=https://handbook.fide.com/files/handbook/FIDECharter2020.pdf |titlu="FIDE Charter, Art. 1 FIDE – Name, legal status and seat" (PDF) |pubblikatur=FIDE |data=2020-04-27 |data-aċċess=2022-12-14 |lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita ktieb |pubblikatur=FIDE |sena=1989 |titlu=The Official Laws of Chess |paġna=7 |isbn=0-02-028540-X |lingwa=en}}</ref> komunement imsemmija bl-akronimu Franċiż tagħha '''FIDE''' (''Fédération Internationale des Échecs''),<ref>{{Ċita ktieb |kunjom1=Hooper |isem1=David |kunjom2=Whyld |isem2=Kenneth |sena=1992 |titlu=The Oxford Companion to Chess |pubblikatur=Oxford University Press |paġna=133 |isbn=0-19-280049-3 |lingwa=en}}</ref> hija organizzazzjoni internazzjonali bbażata fl-[[Żvizzera|Iżvizzera]] li tgħaqqad id-diversi federazzjonijiet nazzjonali taċ-[[ċess]] u sservi bħala l-korp governattiv tal-kompetizzjoni internazzjonali taċ-ċess. FIDE twaqqfet f'[[Pariġi]], [[Franza]], fl-20 ta' Lulju 1924.<ref name="fide.com">{{Ċita web |url=https://www.fide.com/fide.html|titlu=International Chess Federation - FIDE |sit=www.fide.com |lingwa=en |data-aċċess=2022-12-16}}</ref> Il-motto tagħha huwa ''Gens una sumus'', bil-[[Lingwa Latina|Latin]] għal "Aħna familja waħda". Fl-1999, il-FIDE ġiet rikonoxxuta mill-[[Kumitat Olimpiku Internazzjonali]] (KOI). Minn Mejju tal-2022, jeżistu 200 federazzjoni membru tal-FIDE.<ref>{{Ċita web |url=https://www.fide.com/directory/member-federations |titlu=Member federations |sit=www.fide.com |lingwa=en |data-aċċess=2022-12-16}}</ref>

Is-'''Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] magħmul minn 139 ċimiterju jew mafkar tal-Front tal-Punent tal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]] fi [[Franza]] u fil-[[Belġju]]. Fl-20 ta' Settembru 2023, is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1567/|titlu=Funerary and memory sites of the First World War &#x28;Western Front&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-04}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Brussels|isem=Bruno Waterfield|data=2023-10-04|titlu=First World War killing fields get Unesco recognition|url=https://www.thetimes.co.uk/article/menin-gate-ypres-unesco-world-heritage-2023-bcsrn0ml3|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.dailysabah.com/arts/turkish-mosques-to-american-indian-earthwork-unesco-world-heritage-list/news|titlu=Turkish mosques to American Indian earthwork: UNESCO World Heritage List|kunjom=Agencies|isem=Daily Sabah with|data=2023-09-21|sit=Daily Sabah|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-10-04}}</ref>

Il-'''baxx Albertin''' huwa tip partikolari ta' figura ta' [[akkumpanjament]] fil[[Mużika|-mużika]], użata spiss fl-era Klassika, u xi drabi fl-era Romantika. Din imsemmija għal [[Domenico Alberti]] (1710–1740/46), li użaha b’mod estensiv, għalkemm ma kienx hu l-ewwel wieħed li użaha.<ref name="baker">{{Ċita ktieb|data=1999|titlu="Alberti bass" f'Baker's student encyclopedia of music|url=https://www.worldcat.org/oclc/41320201|lingwa=en|post=New York|pubblikatur=Schirmer Books|isbn=9780028654157}} </ref>

{{stub|Ġeografija}}

]]
Il-'''Villa d'Este''' jew il-'''Villa tal-familja d'Este''' hija villa tas-seklu 16 f'[[Tivoli]], ħdejn [[Ruma]], famuża għall-ġnien [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] [[Taljan]] tagħha f'għolja mtarrġa u speċjalment għall-bosta funtani tagħha. Illum il-ġurnata hija [[mużew]] statali [[Italja|Taljan]] u tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1025/|titlu=Villa d'Este, Tivoli|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-16}}</ref>

{{Nebbieta|Ġeografija}}
{{infobox city}}
'''Annaba''' ([[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: عنّابة), magħrufa formalment bħala ''Bon'', ''Bona'' u ''Bône'', hija belt b'port importanti fil-grigal tal-[[Alġerija]]. 

'''Dasylurinja''' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] estinti, il-marsupjali karnivori, eżattament id-[[dasjuromorfju|dasjuromorfji]] tal-kontinent tal-[[Awstralja]]. 

'''Shaken Kenzhetaiuly Aimanov''' (bil-Każak: Шәкен Кенжетайұлы Айманов; imwieled '''Shahkarim Kenzhetaiuly Aimanov''', bil-Każak: Шаһкерім Кенжетайұлы Айманов;<ref>{{Ċita web|url=https://www.orexca.com/kazakhstan/culture/names.htm|titlu=Kazakh names :: Kazakh culture and national traditions|sit=www.orexca.com|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> twieled fil-15 ta' Ottubru 1914 – miet fit-23 ta' Diċembru 1970) kien attur u reġista tal-films [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiku]] mill-[[Każakistan]].<ref>Peter Rollberg (2016). ''Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema''. [[Stati Uniti|L-Istati Uniti]]: Rowman & Littlefield. pp. 33–34. ISBN <bdi>1442268425</bdi>.</ref> Huwa jitqies bħala missier iċ-ċinematografija tal-Każakistan, kif ukoll reġista u attur ikoniku tal-films.<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20190527133919/https://www.euronews.com/2014/09/18/eurasia-film-festival-celebrates-shaken-aimanov|titlu=Eurasia film festival celebrates Shaken Aimanov {{!}} Euronews|data=2019-05-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-04-18}}</ref> Huwa kien ir-reġista ta' ħdax-il film bejn l-1954 u l-1970.

'''Constance Clara Garnett''' (kunjomha xebba '''Black'''; 19 ta' Diċembru 1861 – 17 ta' Diċembru 1946) kienet traduttriċi [[Renju Unit|Ingliża]] tal-letteratura [[Russja|Russa]] tas-seklu dsatax. Hi kienet l-ewwel traduttriċi Ingliża li ttraduċiet numru ta' volumi mix-xogħol ta' [[Anton Chekhov]] għall-Ingliż u kienet l-ewwel persuna li traduċiet ħafna min-narrattiva ta' [[Fyodor Dostoevsky]] għall-Ingliż. Garnett ittraduċiet ukoll xogħlijiet ta' [[Ivan Turgenev]], [[Leo Tolstoy]], [[Nikolai Gogol]], [[Ivan Goncharov]], [[Alexander Ostrovsky]] u [[Alexander Herzen]]. B'kollox ittraduċiet 71 volum ta' xogħol letterarju Russu u ħafna minnhom għadhom jiġu stampati sal-lum il-ġurnata.

Fil-[[botanika]], il-'''frott''' (jew '''frotta''' bis-singular) jirreferi għal għadd ta’ strutturi li jipproduċu ż-[[żrieragħ]] fil-pjanti li jarmu l-fjuri (magħrufa wkoll bħala anġjospermi) li jiġu ffurmati mill-ovarju wara li l-pjanti jarmu l-fjuri. Uħud mill-frott ikollhom l-għadma (li ma tittikilx) u wħud le.

{{stub|Storja}}

Il-'''Monasteru ta’ Gračanica''' (bis-[[Serbja|Serb]]: Манастир Грачаница, b’ittri Rumani: ''Manastir Gračanica'', ippronunzjat [ɡratʃǎnitsa]; bl-[[Albanija|Albaniż]]: ''Manastiri i Graçanicës'') huwa monasteru Ortodoss Serb li jinsab fil-[[Kosovo]]. Inbena mir-Re Serb [[Stefan Milutin]] fl-1321 fuq il-fdalijiet ta’ bażilika tas-seklu 6 W.K. Il-monasteru ġie ddikjarat bħala [[Monument]] Kulturali ta’ Importanza Eċċezzjonali fl-1990, u fit-13 ta’ Lulju 2006<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/724/|titlu=Medieval Monuments in Kosovo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-26}}</ref> tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] bħala wieħed mill-erba’ [[Monumenti Medjevali fil-Kosovo]] u bħala estensjoni tas-sit tal-[[Monasteru ta’ Dečani]] li kien diġà ġie ddeżinjat fl-2004. Wara li ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji fl-2006, il-Monumenti Medjevali fil-Kosovo tpoġġew minnufih fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji u baqgħu ma tneħħewx sa llum.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/268/|titlu=World Heritage Committee puts Medieval Monuments in Kosovo on Danger List and extends site in Andorra, ending this year’s inscriptions|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-26}}</ref>

Il-'''Muntanji tal-Krimea''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Кримські гори, trażlitterata ''Krymski hory''; bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Крымские горы, trażlitterata ''Krymskie gory''; bit-[[Tatari tal-Krimea|Tatar tal-Krimea]]: Qırım dağları) huma medda ta' muntanji li jinsabu b'mod parallel mal-kosta tax-Xlokk tal-[[Krimea]], bejn madwar tmien kilometri u 13-il kilometru mill-baħar. Lejn il-Punent, il-muntanji jibqgħu neżlin f'daqqa sal-[[Baħar l-Iswed]], u lejn il-Lvant, il-muntanji jinbidlu bil-mod f'pajsaġġ tal-isteppa.

{{Taxobox
| image = Southern ningaui captured in the Middleback Ranges.jpg
| image_caption = ''Ningauis yvonneae''
| isem = Ningauis
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| infraklassi = [[Marsupialia]]
| ordni = [[Dasyuromorphia]]
| familja = [[Dasyuridae]]
| sottofamilja = [[Sminthopsinae]]
| tribù = [[Sminthopsini]]
| ġeneru = '''''Ningaui'''''
| awtorità_ġeneru = [[Mike Archer|Archer]], 1975
| tip_speċi = ''[[Ningaui timealeyi]]''
| awtorità_tip_speċi = [[Mike Archer|Archer]], 1975
| grad_sottodiviżjoni = [[Speċi]]jiet
| sottodiviżjoni = 
* ''[[Wongai Ningaui|N. ridei]]''
* ''[[Pilbara Ningaui|N. timealeyi]]''
* ''[[Southern Ningaui|N. yvonneae]]''
}}
'''Ningaui''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]], eżattament in-[[Ningawi]]jiet, tal-kontinent tal-[[Awstralja]]. 

Iċ-'''Ċittadella ta'''' '''Erbil''', lokalment imsejħa '''Qelat''' (bil-Kurd: قەڵای ھەولێر , قەراتی هەولێرێ, ''Qelay Hewlêr'') hija għolja jew tumbata okkupata, u ċ-ċentru storiku tal-belt ta' Erbil fir-Reġjun tal-Kurdistan fl-[[Iraq]]. Iċ-ċittadella ġiet inkluża fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-21 ta' Ġunju 2014.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|titlu=Erbil Citadel|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-30}}</ref>

{{stub|Annimal}}
{{Automatic taxobox}}

Il-'''Kċina Marokkina''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: المطبخ المغربي) hija l-kċina tal[[Marokk|-Marokk]], alimentata minn interazzjonijiet u skambji ma' bosta [[Kultura|kulturi]] u nazzjonijiet matul is-sekli.<ref>{{Ċita web|url=http://fescooking.com/come-cook-with-us/the-art-of-moroccan-cuisine|titlu=The Art of Moroccan Cuisine|data=10 October 2007}}</ref> Il-kċina Marokkina hija ġeneralment taħlita ta' kċejjen [[Kċina Berbera|Berberi]], tal-[[Kċina tal-Andalusija|Andalusija]], [[Kċina Mediterranja|Mediterranji]] u [[Kċina Għarbija|Għarab]], b'influwenzi minimi [[Kċina Ewropea|Ewropej]] (Franċiżi u Spanjoli) u sub-[[Saħara|Saħarjani]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Howard|isem=Herbert|data=2013-10-30|titlu=Ultimate African Travel - Morocco|url=https://books.google.com/books?id=Sb7KAQAAQBAJ|lingwa=en|pubblikatur=Herbert Howard}}</ref> Bħall-bqija tal-[[kċina Magrebina]], il-kċina Marokkina għandha aktar aspetti komuni mal-[[kċina tal-Lvant Nofsani]] milli mal-bqija tal-[[Kċina Afrikana|Afrika]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=McCann|isem=Jennifer|data=2011-01-22|titlu=Vegan Lunch Box Around the World (Large Print 16pt)|url=https://books.google.com/books?id=tbe2YLv7cU0C&pg=PA29|lingwa=en|pubblikatur=ReadHowYouWant.com|paġni=29|isbn=978-1-4596-0917-4}}</ref>

'''Çatalhöyük''' (pronunzja bit-[[Lingwa Torka|Tork]]: [tʃaˈtaɫhœjyc]; miktuba wkoll ''Çatal Höyük'' u ''Çatal Hüyük''; ''çatal'' + ''höyük'' bit-Tork tfisser "tumbata mifruqa fi tnejn") kien insedjament ta' protobelt [[Neolitiku|Neolitika]] u Kalkolitika kbira ħafna fin-Nofsinhar tal-[[Anatolja]], li kien jeżisti għall-ħabta tas-7500 [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-6400 Q.K., u li ffjorixxa għall-ħabta tas-7000 Q.K.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Renfrew|isem1=Colin|data=|titlu=Inception of agriculture and rearing in the Middle East|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830500134X|rivista=Comptes Rendus Palevol|sensiela=CLIMATS-CULTURES-SOCIETES aux temps préhistoriques, de l'apparition des Hominidés jusqu'au Néolothique|lingwa=en|volum=5|numru=1|paġni=395-404}}</ref> F'Lulju 2012, is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinj]]<nowiki/>i tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1405/|titlu=Neolithic Site of Çatalhöyük|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-29}}</ref>

'''Banca Agricola Popolare di Ragusa (Bapr)''' hija kumpanija koperattiva Taljana għal ishma b'responsabbiltà limitata mwaqqfa fl- 1889, b'kaital ġenerali f'Ragusa u sussidjarji li joperaw fl-oqsma ta' Ragusa, Siracusa, Catania, Messina, Enna, Palermo u Milan.<ref name=":2024">{{Ċita web|url=https://www.bapr.it/mappa-filiali/ |titlu=Dove Siamo |lingwa=it |sit=Banca Agricola Popolare di Ragusa}}</ref>

'''It-Tbissima tat-Tfal''', (Grieg: Το Χαμόγελο του παιδιού; Ingliż: The Smile of the Child) hija organizzazzjoni mingħajr skop ta’ qligħ ghat-tfal ibbażata f’[[Ateni]], il-[[Greċja]].

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Portugall]] irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Settembru 1980, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/pt/|titlu=Portugal - UNESCO World Heritage Centre|data=2015-07-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150721102456/https://whc.unesco.org/en/statesparties/pt/|arkivju-data=2015-07-21|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Elaine Feinstein''' (imwielda Elaine Cooklin; 24 ta’ Ottubru 1930 - 23 ta’ Settembru 2019)<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.nytimes.com/2019/10/04/books/elaine-feinstein-dead.html?mc_cid=5c578d716d&mc_eid=b73e319a34|titlu=Elaine Feinstein, Poet, Novelist and Biographer, Dies at 88|kunjom=Genzliger|isem=Neil|lingwa=en|data-aċċess=}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/elaine-feinstein|titlu=Elaine Feinstein|sit=British Council Literature|lingwa=en}}</ref> kienet poetessa, rumanziera, kittieba ta’ novelli, drammaturga, bijografa u traduttriċi. Hija ngħaqdet mal-Kunsill tar-[[:en:Royal_Society_of_Literature|Royal Society of Literature]] fl-2007.

'''Ġeriko tal-Qedem''' jew '''Tell es-Sultan''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: تل السلطان, litteralment "l-Għolja tas-Sultan") hija sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] u [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-belt ta' [[Ġeriko]], il-[[Palestina]], li jikkonsisti mill-fdalijiet tal-eqdem belt iffortifikata fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/9/18/jerichos-tell-es-sultan-added-to-unesco-world-heritage-list|titlu=Photos: Jericho’s Tell es-Sultan added to UNESCO World Heritage list|sit=Al Jazeera|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-13}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1687/|titlu=Ancient Jericho&#x2f;Tell es-Sultan|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-13}}</ref>

{{Wikifikazzjoni}}

It-'''[[Tuneżija]]''' rreġistra li jipparteċipa fil-[[Festival tal-Eurovision 1977]], ospitat ġewwa [[Londra]]. Minkejja li kienu f'post numru erbgħa biex ikantaw, it-Tuneżija rtiraw għal raġunijiet mhux ċari. Hemm għajdut li d-deċiżjoni biex jirtiraw kien minħabba li l-Iżrael kienu wkoll fil-festival. Sal-ġurnata tal-lum, l-uniku pajjiż [[Afrika]]n li ħa sehem fil-Eurovision hu l-[[Marokk]], li għamel l-ewwel dehra fil-[[Festival tal-Eurovision 1980]].

Id-'''Dolmen ta' Viera''', magħruf ukoll bħala d-'''Dolmen de los Hermanos Viera''' huwa dolmen — tip ta' qabar megalitiku b'kompartiment wieħed — li jinsab fl-inħawi ta' Antequera, fil-provinċja ta' [[Málaga]], l-[[Andalusija]], [[Spanja]]. Jinsab 70 metru biss mid-[[Dolmen ta' Menga]]<ref>{{Ċita web|url=http://www.nuevaacropolismalaga.org/archives/malaga/dolmenes_de_antequera.php|titlu=Dolmenes de Antequera|sit=www.nuevaacropolismalaga.org|data-aċċess=2021-09-25}}</ref> u madwar erba' kilometri mit-[[Tholos ta' El Romeral]]. Ġie skopert bejn l-1903 u l-1905 mill-aħwa [[Antonio Viera|Antonio]] u [[José Viera]] minn Antequera, li skoprew ukoll it-Tholos ta' El Romeral.<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/servlet/descarga?up=34719|titlu=Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera|data=2011-06-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-09-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110615072920/http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/servlet/descarga?up=34719|arkivju-data=2011-06-15|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Krisztina Tóth''' (twieldet fil-5 ta' Diċembru 1967 f'[[Budapest]], l-[[Ungerija]]) hija [[Kittieb|kittieba]], [[poeta]] u [[Traduttur|traduttriċi]] Ungeriża.<ref>{{Ċita web|url=https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000030056|titlu=Krisztina Tóth - Munzinger Biographie|sit=www.munzinger.de|data-aċċess=2024-04-09}}</ref><ref>Zsuzsanna Ozsváth; Frederick Turner (2014). ''Light within the Shade: Eight Hundred Years of Hungarian Poetry''. Syracuse University Press. p. 251. ISBN <bdi>978-0-8156-5274-8</bdi>.</ref>

{{stub|mużika}}

Il-'''Park Storiku ta' Ayutthaya''' (bit-Tajlandiż: อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา) ikopri l-fdalijiet tal-belt antika ta' '''Ayutthaya''', fil-Provinċja ta' Phra Nakhon Si Ayutthaya, it-[[Tajlandja]]. Fl-1969, id-Dipartiment tal-Belle Arti tat-Tajlandja beda r-rinnovazzjonijiet tal-fdalijiet, u saħħaħ il-proġett wara li s-sit ġie ddikjarat bħala park storiku fl-1976. Parti mill-park tniżżel bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1991.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/576/|titlu=Historic City of Ayutthaya|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-02-25}}</ref>

{{stub|Bijografija|Militar}}

Il- '''linja ħadra''' (jew linja 1) hija waħda mill-erba 'linji tal- [[metro ta' Montreal]] . Hija t-tieni l-akbar linja fin-netwerk f'termini tan-numru ta' stazzjonijiet tagħha, it-tul tagħha u n-numru ta' rikkieba tagħha. Madankollu, is-sezzjoni downtown tagħha hija l-aktar traffikuża min-netwerk kollu. Sezzjoni minn din il-linja kienet parti min-netwerk inizjali tal-1966 u għaddiet minn estensjonijiet fl -1976 u fl-1978 . Illum huwa magħmul minn 27 stazzjon, kollha taħt l-art. Il-linja ħadra taqdi d-distretti ta ’ Mercier, Hochelaga-Maisonneuve, Centre-Sud, Le Village, Le Quartier Latin, Centre-ville, Pointe-Saint-Charles, Verdun u Ville-Émard .

'''Nicolau Coelho''' (twieled għall-ħabta tal-1460 f’[[Felgueiras]] – miet fl-1502, tul il-kosta tal-[[Możambik|Mozambique]]) kien navigatur u esploratur [[Portugall|Portugiż]] espert matul żmien l-iskoperti. Huwa pparteċipa fl-iskoperta tar-rotta lejn l-[[Indja]] minn [[Vasco da Gama]] fejn idderieġa l-ewwel karavella, Berrio, li rritornat; kien il-kaptan ta’ vapur fil-flotta mmexxija minn [[Pedro Álvares Cabral]] li wasal il-[[Brażil]]. Huwa miet fuq il-baħar, x’aktarx tul il-kosta tal-Mozambique, fil-vjaġġ tar-ritorn mill-Indja fil-ħames Armada Portugiża ma’ [[Francisco de Albuquerque]].

{{stub|Astronomija}}
.]]
'''Kostellazzjoni''' jew imħalla hija waħda minn 88 arji ili bihom is-sema jew l-isfera ċelesti hija maqsuma. It-terminu kostellazzjoni jista’ jfisser ukoll grupp ta’ stilel viżibli irrelatati ma’ xulxin f’diżin wieħed.

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Laurasiatheria
| image = Laurasiatheria.jpg
| image_caption = 
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Laurasiatheria]]
| subdivision_ranks = [[Ordnijiet]]
| subdivision = 
* [[Artiodactyla]]
* [[Carnivora]]
* [[Cetacea]]
* [[Chiroptera]]
* [[Erinaceomorpha]]
* [[Perissodactyla]]
* [[Pholidota]]
* [[Soricomorpha]]
}}

{{stub|storja}}
Il-'''Gwerer Puniċi''' kienu sensiela ta' tliet gwerer miġġielda bejn ir-[[Rumani]] u l-belt [[Feniċi|Feniċja]] ta' [[Kartaġiniżi|Kartaġni]]. Jissejħu "Puniċi" għax ir-Rumani baqgħu jirreferu għall-Kartaġiniżi bħala Feniċi, billi l-kelma bil-[[Latin]] għall-feniċju għandha l-għerq 'Puniceus'.

{{Wikifikazzjoni}}

Il-'''Gżira Inaċċessibbli''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Inaccessible Island'') hija gżira vulkanika li tinsab fin-Nofsinhar tal-[[Oċean Atlantiku]], 31 kilometru (19-il mil) fil-Lbiċ ta' Tristan da Cunha. L-ogħla punt tal-gżira, il-Muntanja ta' Swale (bl-Ingliż: ''Swale's Fell''), huwa 581 metru (1,906 piedi) 'il fuq mil-livell tal-baħar, u l-gżira għandha erja ta' 12.65 km<sup>2</sup> (4.88 mili kwadri). Il-vulkan kien attiv l-aħħar darba sitt miljun sena ilu u attwalment huwa estint.<ref>{{Ċita web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/1869|titlu=Inaccessible Island {{!}} Ramsar Sites Information Service|sit=rsis.ramsar.org|data-aċċess=2023-08-19}}</ref>

'''Alto Douro''' huwa reġjun [[Portugall|Portugiż]] tal-[[inbid]] iċċentrat fuq ix-xmara [[Douro]] fil-provinċja magħrufa bħala Trás-os-Montes e Alto Douro. Ir-reġjun jinsab ftit 'il fuq mill-fluss tax-xmara minn [[Porto]], u huwa mkenni mill-influwenza kostali permezz tal-ktajjen muntanjużi. Ir-reġjun għandu l-ogħla klassifikazzjoni tal-inbid fil-Portugall, Denominazzjoni ta' Oriġini KKontrollata (DOK; bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Denominação de Origem Controlada''), huwa rreġistrat bħala Denominazzjoni ta' Oriġini Protetta skont id-[[dritt]] tal-[[Unjoni Ewropea]] u tar-[[Renju Unit]], u għandu Indikazzjoni Ġeografika Tipika f'diversi pajjiżi oħra permezz ta' ftehimiet bilaterali.<ref>{{Ċita web|url=https://aroundtheworldin80harvests.com/2018/03/01/douro-study-guide-fast-facts/|titlu=Douro study guide: Port winemaking and Douro viticulture. Fast Facts|data=2018-03-01|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-10-13}}</ref> Filwaqt li r-reġjun huwa assoċjat primarjament mal-produzzjoni tal-inbid aħmar magħruf bħala ''Port'' (għalkemm teżisti wkoll il-varjetà tal-''Port'' abjad), ir-reġjun ta' Alto Douro jipproduċi l-istess ammont ta' nbid tal-mejda (inbejjed mhux fortifikati) u nbid fortifikat. L-inbejjed mhux fortifikati tipikament jissejħu "nbejjed ta' Douro".

{{Nebbieta|mużika}}

Il-'''Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie''' (bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''drewniane kościoły południowej Małopolski'') huma grupp ta’ sitt knejjes [[Knisja Kattolika|Kattoliċi Rumani]] tal-[[injam]] li jinsabu fin-Nofsinhar ta’ Małopolski, fix-Xlokk tal-[[Polonja]], preċiżament f’Binarowa, f’Blizne, f’Dębno, f’Haczów, f’Lipnica Murowana u f’Sękowa, u li huma mniżżlin fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1053/|titlu=Wooden Churches of Southern Małopolska|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-08}}</ref> Fir-reġjun, u fl-[[Ewropa Ċentrali]] inġenerali, hemm bosta knejjes oħra tal-injam (bħal pereżempju l-kollezzjonijiet ta’ knejjes tal-injam fil-mużewijiet fil-beraħ f’Sanok u f’Nowy Sącz), iżda dawn is-sitta huma l-iktar rappreżentattivi ta’ aspetti differenti tat-tradizzjonijiet tal-kostruzzjoni tal-knejjes [[Gotiku|Gotiċi]] [[Medjuevu|Medjevali]].<ref name=":1">{{Ċita ktieb|kunjom=Parma|isem=Christian|sena=2018|titlu=Poland Unesco World Heritage Sites|lingwa=en|pubblikatur=Parma Press|paġni=128-141|isbn=978-8377771556}}</ref>

Bil-frażi '''mekkanika klassika''' ġeneralment infissru, fil-[[fiżika]] u fil-[[matematika]], il-ġabra ta' [[Mekkanika (fiżika)|teoriji mekkaniċi]] (bil-formaliżmi tagħhom) żviluppati sal-1800.

'''Christopher Polhammar''' (twieled fit-18 ta' Diċembru 1661 – miet fit-30 ta' Awwissu 1751), magħruf aħjar bħala '''Christopher Polhem''', l-isem li ħa wara li sar nobbli fl-1716, kien xjenzat, inventur u industrijalista [[Żvezja|Żvediż]]. Huwa ta kontributi sinifikanti għall-iżvilupp ekonomiku u industrijali tal-Iżvezja, b'mod partikolari fix-xogħol tal-minjieri. Huwa sar nobbli mir-Re Karlu XII tal-Iżvezja għall-kontributi tiegħu għall-iżvilupp teknoloġiku Żvediż.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Christopher-Polhem|titlu=Christopher Polhem {{!}} Swedish engineer|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-30}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.tekniskamuseet.se/en/learn-more/swedish-inventors/christopher-polhem-the-mechanical-alphabet/|titlu=Christopher Polhem - The mechanical alphabet|sit=Tekniska museet|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-08-30}}</ref><ref name=":1">{{Ċita web|url=https://sok.riksarkivet.se/sbl/Mobil/#/Sbl/Mobil/Artikel/7338|titlu=SBL|sit=sok.riksarkivet.se|data-aċċess=2021-08-30}}</ref>

'''Brú na Bóinne''' (pronunzja bl-[[Lingwa Irlandiża|Irlandiż]]: [ˈbˠɾˠuː n̪ˠə ˈbˠoːn̠ʲə]; li litteralment tfisser "Palazz ta' Boyne" jew aħjar "Wied ta' Boyne") jew '''l-oqbra tal-Wied ta'''' '''Boyne''', hija żona fil-Kontea ta' Meath, l-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlanda]], li tinsab f'lilwa tax-xmara [[Boyne]]. Fiha wieħed mill-iżjed pajsaġġi [[Preistorja|preistoriċi]] importanti fid-[[Id-Dinja|dinja]] li jmur lura għan-[[Neolitiku]]. Tinkludi l-oqbra megalitiċi tal-passaġġ il-kbir ta' [[Knowth]], [[Newgrange]] u [[Dowth]], kif ukoll xi 90 [[monument]] addizzjonali. Il-[[kultura]] [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] assoċjata ma' dawn is-siti tissejjaħ il-"kultura ta' Boyne".

'''Gammelstad''', magħrufa wkoll bħala l-'''parroċċa ta' Gammelstad''', (bl-Iżvediż: '''''Gammelstads kyrkstad''''') hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li tinsab ħdejn il-belt ta' [[Luleå]], l-[[Żvezja|Iżvezja]], fin-naħa tat-Tramuntana tal-[[Golf ta' Bothnia]]. Hija l-aqwa eżempju ppreservat tal-parroċċi li fl-imgħoddi kienu mifruxa kullimkien fit-Tramuntana tal-[[Skandinavja|Iskandinavja]].

{{Automatic taxobox}}
''[[Barinya]]'' huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] estinti, il-marsupjali karnivori, eżattament id-[[dasjuromorfju|dasjuromorfji]] tal-kontinent ta' l-[[Awstralja]]. 

'''Charles Robert Darwin''' ([[Shrewsbury]], [[12 ta' Frar]] [[1809]] – [[Londra]], [[19 ta' April]] [[1882]]) kien [[storja naturali|naturalista]] [[Ingilterra|Ingliż]] li x-xogħol u t-teoriji tiegħu dwar l-evoluzzjoni tal-[[Speċi|ispeċi]] ħajjin irrivoluzzjonaw profondament il-[[bijoloġija]]. Wara li kiseb il-fama fost ix-xjenzjati għal ħidma tiegħu fil-lok u r-riċerki tiegħu fl-[[ġeoloġija]], ippropona l-ipoteżi li l-ispeċi ħajjin kollha evolvew matul iż-żmien minn antenat komuni jew għadd ta' antenati komuni permezz tal-proċess tas-selezzjoni naturali. It-[[Evoluzzjoni|teorija tal-evoluzzjoni]] ġiet aċċettata mill-komunità xjentifika u l-pubbliku ġenerali matul ħajtu, filwaqt li t-teorija tiegħu tas-[[selezzjoni naturali]] kellha tistenna sas-[[snin 1930|snin tletin]] biex tkun ġeneralment meqjusa bħala l-ispjegazzjoni essenzjali tal-proċess tal-evoluzzjoni. Sas-[[seklu 21]], kienet il-bażi tat-teorija moderna tal-evoluzzjoni. Taħt forma emendata, l-iskoperta xjentifika ta' Darwin baqgħet sa issa s-sies tal-bijoloġija billi tispjega b'mod loġiku u unifikat id-diversità tal-ħajja.<ref>Dobzhansky 1973 </ref>

]]
'''Artiġjan''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] u bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''artisan'', bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''artigiano'') huwa ħaddiem tas-[[sengħa]] li permezz tal-ħiliet manwali tiegħu u bl-użu tal-għodod jirnexxilu jipproduċi jew joħloq oġġetti materjali. Dawn l-oġġetti jistgħu jkunu funzjonali jew għat-tiżjin biss, pereżempju għamara, [[L-Arti|arti]] dekorattiva, [[Skultura|skulturi]], ilbies, oġġetti tal-ikel, oġġetti tad-dar u għodod u mekkaniżmi bħall-moviment tal-arloġġ magħmul bl-idejn minn arloġġar. L-artiġjani jipprattikaw sengħa u permezz tal-esperjenza, tat-talent u tal-ħiliet jistgħu jilħqu livelli espressivi ta’ artist.

{{Taxobox
| isem = Euarchontoglires
| stampa = Aye-Aye (Chiromys madagascariensis).png
| daqs_stampa = 250px
| deskrizzjoni_stampa = [[Aj-aj]] ''Daubentonia madagascariensis''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = '''Euarchontoglires'''
| grad_sottodiviżjoni = Ordnijiet
| sottodiviżjoni = 
* [[Dermoptera]]
* [[Lagomorpha]]
* [[Plesiadapiformes]]
* [[Primates]]
* [[Rodentia]]
* [[Scandentia]]
}}
'''Euarchontoglires''' huwa [[superordni]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[plaċentat]]i bbażat fuq analiżi ta' sekwenzi ġenetiċi molekulari u fuq dati preżenti/assenti ta' [[retrotranspożju|retrotranspożji]]. Dan is-superordni qiegħed klassifikat, fil-[[klassi (bijoloġija)|klassi]] [[Mammalia]], fis-[[sottoklassi (bijoloġija)|sottoklassi]] [[Theria]] u  fl-[[infraklassi]] [[Eutheria]]. 

0.459
|poż_IŻU                     = 152
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]]
|avveniment_stabbilit1       = Unifikazzjoni ta ' [[Protettorat tan-Nofsinhar tan-Niġerja|Nofsinhar]] u  [[Protettorat tat​​-Tramuntana Niġerja|Tramuntana tan-Niġerja]]
|data_stabbilit1             = 1 ta' Jannar, 1914
|avveniment_stabbilit2       = Indipendenza
|data_stabbilit2             = 1 ta' Ottubru, 1960
|avveniment_stabbilit3       = Repubblika
|data_stabbilit3             = 1 ta' Ottubru, 1963
|valuta                      = [[Naira]] (₦)
|kodiċi_valuta               = NGN
|żona_ħin                    = [[Ħin Afrika tal-Punent|WAT]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.ng]]
|kodiċi_telefoniku           = 234
|sena_PGD_nominali           = 2010
|PGD_nominali                = $238.920 biljun
|poż_PGD_nominali            = 40
|PGD_nominali_per_capita     = $1,490
|poż_PGD_nominali_per_capita = 138
|noti                        = 
}}

'''Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón''' jew '''Frida Kahlo''' twieldet fis-[[6 ta' Lulju]] [[1907]] ġewwa Coyoacan, il-Belt tal-Messiku u mietet fit-[[13 ta' Lulju]] [[1954]]. Hija kienet [[pittura|pittriċi]] li kellha sehem importanti fil-moviment artistiku Messikan ta' żmienha. 

{{stub|Bijoloġija}}

Il-'''Kastell ta' Wartburg''' ([ˈvaʁtbʊʁk]) huwa kastell li oriġinarjament inbena fil-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Jinsab fuq irdum għoli 410 metri fil-Lbiċ u 'l fuq mir-raħal ta' [[Eisenach]], fl-istat ta' Thüringen, il-[[Ġermanja]]. Fl-1999, l-[[UNESCO]] żiedet il-Kastell ta' Wartburg fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tagħha.<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/897/|titlu=Wartburg Castle|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-07}}</ref> Il-kastell kien ir-residenza ta' [[Santa Eliżabetta tal-Ungerija|Santa Eliżabetta]] tal-[[Ungerija]], il-post fejn [[Martin Luteru]] ttraduċa t-[[Testment il-Ġdid]] tal-[[Bibbja]] bil-Ġermaniż, is-sit tal-festival ta' Wartburg tal-1817 u l-post fejn allegatament x'aktarx seħħet is-''Sängerkrieg'' leġġendarja. Il-kastell kien ispirazzjoni importanti għal [[Ludwig II]] meta ddeċieda li jibni l-[[Kastell ta' Neuschwanstein]]. Il-Kastell ta' Wartburg huwa l-iktar attrazzjoni li jżuruha turisti f'Thüringen wara [[Weimar]]. Għalkemm il-kastell illum il-ġurnata fih strutturi oriġinali sostanzjali mis-sekli 12 sa 15, il-biċċa l-kbira tal-kastell minn ġewwa jmur lura biss għas-seklu 19.

'''Afag Bashirgyzy''' (bl-Ażerbajġani: ''Afaq Bəşirqızı''), imwielda '''Afag Bashir gyzy oghlu Safarova''' (twieldet fl-1955, f'[[Baku]]; bl-Ażerbajġani: ''Afaq Bəşir qızı Səfərova''), hija attriċi mill-[[Ażerbajġan]].

[[File:National Library in Valletta.jpg|thumb|upright=2|Il-Librerija Nazzjonali ta' Malta]]

'''Afag Bashirgyzy''' (bl-Ażerbajġani: ''Afaq Bəşirqızı''), imwielda '''Afag Bashir gyzy oghlu Safarova''' (twieldet fl-1955, f'[[Baku]]; bl-Ażerbajġani: ''Afaq Bəşir qızı Səfərova''), hija attriċi mill-[[Ażerbajġan]].

{{Nebbieta|letteratura}}

{{mur lura|Nunzjatura Appostolika}}
Din hi '''lista ta' Missjonijiet Diplomatiċi tas-Santa Sede'''. Sa mill-ħames seklu, sekli qabel it-twaqqif tal-[[Vatikan|istat tal-Vatikan]]fl-1929, mibgħuta tal-[[Papa]] (illum magħrufa bħala [[Nunzjatura Appostolika|Nunzji Appostoliċi]]) irrapreżentaw is-[[Santa Sede]] f’pajjżi barranin. Barra minn hekk, delegati tal-Papa, magħrufa bħala Delegati Appostoliċi jassiguraw kuntatt kontinwu bejn is-Santa Sede u l-[[Knisja Kattolika]] f’pajjiżi li ma stabilixxewx relazzjonijiet diplomatiċi mas-Santa Sede. Preżentament, hemm Delegazzjoni Appostolika residenzjali waħda, għall-[[Ġerusalemm]] u l-[[Palestina]], kif ukoll sebgħa non-residenzjali ([[Botswana]], [[Brunej]], [[Burma]], [[Laos]], [[Malasja]], [[Mawritanja]], u s-[[Somalja]]), u fi tlett reġjuni mingħajr kuntatt diplomatiku (il-Peniżola Għarbija, il-[[Karibew]], u l-[[Oċean Paċifiku]]). Il-[[Vjetnam]], għalkemm għadu mniżżel fl-''[[Annuario Pontificio]]'' bħala li għandu Delegazzjoni Appostolika, ilu b’dan il-post vakanti għal bosta snin. Iċ-[[Ċina]] jipprojbixxi kemm in-Nunzjatura, kif ukoll id-Delegazzjoni Appostolika, iżda s-Santa Sede hi rrapreżentat f’[[Tajpej]], minn Nunzjatura Appostolika, li iżda hi mmexxija minn chargé d’affaires. Bosta pajjiżi li qabel kellhom Delegazzjoni Appostolika, fosthom l-i[[Stati Uniti]], illum għandhom nunzju.
 
Barra mill-pajjiżi li għandhom Delegazzjoni Appostolika, l-[[Afganistan]], il-[[Butan]], Ir-[[Ċina|Repubblika taċ-Ċina]], il-[[Koreja ta’ Fuq]], l-[[Oman]], l-[[Arabja Sawdita]], u t-[[Tuvalu]] m’għandhom l-ebda forma ta’ relazzjonijiet diplomatiċi mas-Santa Sede.<ref>{{Ċita web|url=http://chiesa.espresso.repubblica.it/articolo/162301bdc4.html?eng=y|titlu=Mission Impossible: Eject the Holy See from the United Nations|sit=chiesa.espresso.repubblica.it|data-aċċess=2023-02-10}}</ref>

'''Manhush''' jew '''Мангуш''' huwa insedjament urban (raħal) fl-Oblast (provinċja) ta' [[Donetsk]], li jinsab fir-reġjun industrijali tal-Baċir tax-xmara Donets, fl-[[Ukrajna]]. Huwa s-sede amministrattiva tar-Raion ta' Manhush b'popolazzjoni ta' 7,858 ruħ (skont l-istimi tal-2021).<ref>{{Ċita web|url=http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2021/zb_chuselnist%202021.pdf|titlu=Чисельність наявного населення України на 1 січня 2021 / Number of Present Population of Ukraine, 2021 (PDF) (bl-Ukren u bl-Ingliż). Kiev: State Statistics Service of Ukraine.|data-aċċess=2022-04-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220406120543/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ukr/publ_new1/2021/zb_chuselnist%202021.pdf|arkivju-data=2022-04-06|url-status=dead}}</ref>

It-'''Tinqix fuq il-Blat f'Tanum''' (bl-Iżvediż: ''Hällristningsområdet i Tanum'') huma kollezzjoni ta' petroglifiċi ħdejn Tanumshede, Bohuslän, l-[[Żvezja|Iżvezja]], li ġew iddikjarati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1994<ref name=":0" /> minħabba l-konċentrazzjoni kbira ta' tinqix fuq il-blat.

{{Taxobox
| isem = Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu kannella fl-isfar
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| awtorità_ordni = (Gill, 1872)
| familja = [[Didelphidae]]
| awtorità_familja = (Gray, 1821)
| sottofamilja = [[Didelphinae]]
| awtorità_sottofamilja = (Gray, 1821) 
| ġeneru = ''[[Thylamys]]''
| awtorità_ġeneru = (Gray,1843) 
| speċi = '''''T. venustus'''''
| binominali = ''Thylamys venustus''
| awtorità_binominali = ([[Oldfield Thomas|Thomas]], 1902)
| mappa_firxa = Buff-bellied Fat-tailed Mouse Opossum area.png
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-Opossum ġurdien ts' denbu oħxon ta' żaqqu kannella fl-isfar
}}
L-'''Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu kannella fl-isfar''', magħruf xjentifikament bħala ''Thylamys venustus'', huwa mammiferu marsupjal, tat-tribù [[Thylamyini]], fil-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ġurdien ta' denbu oħxon|opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon]] nattiv fil-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].
  
Dan l-opossum huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix mal-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl). Id-dieta tiegħu tikkonsisti minn waħda [[insettivora]], għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma inklużi fid-dieta ukoll.

It-'''Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Донецький академічний обласний драматичний театр, bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Донецкий академический областной драматический театр) kien teatru f'[[Mariupol]] fin-Nofsinhar tal-[[Ukrajna]]. It-teatru modern kien inbena fl-1960 bejn wieħed u ieħor fil-post fejn qabel kien hemm il-Knisja tal-Marija Maddalena.<ref>{{Ċita web|url=https://mrpl.city/blogs/view/tserkov-sv-marii-magdaliny|titlu=Церковь св. Марии Магдалины|sit=MRPL.CITY|lingwa=ru|data-aċċess=2022-03-31}}</ref> It-teatru nqered kważi għalkollox mill-attakki mill-ajru [[Russja|Russi]] fis-16 ta' Marzu 2022.<ref>{{Ċita web|url=https://www.dw.com/en/ukraine-mariupol-city-council-claims-russia-destroys-crowded-theater-live-updates/a-61140204|titlu=Ukraine: Mariupol city council claims Russia destroys crowded theater — live updates {{!}} News {{!}} DW {{!}} 16.03.2022|data=2022-03-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220316174736/https://www.dw.com/en/ukraine-mariupol-city-council-claims-russia-destroys-crowded-theater-live-updates/a-61140204|arkivju-data=2022-03-16|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Iremel''' (bil-Baxkir: Ирәмәл, bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Иремель) hija muntanja kumpatta fil-katina muntanjuża tan-Nofsinhar tal-Ural fir-Repubblika tal-[[Baxkortostan]] fil-[[Russja|Federazzjoni Russa]] (tmiss mal-fruntiera tal-Oblast ta' Chelyabinsk fil-Majjistral). L-ogħla quċċata, Bolshoy Iremel (''Iremel il-Kbira''), jew sempliċement Iremel, tlaħħaq għoli ta' 1,589 metru (5,200 pied). Maly Iremel (''Iremel iż-Żgħira''), xi sitt kilometri fil-Grigal, tlaħħaq għoli ta' 1,449 metru. Hija s-sors tax-xmara Belaya.<ref>{{Ċita web|url=http://bse.sci-lib.com/article056494.html|titlu=Иремель|sit=bse.sci-lib.com|data-aċċess=2023-04-05}}</ref>

ta' stalagmit magħrufa bħala l-''Kastell [[Abjad]]''.]]
'''Saeva Dupka''' (bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]]: Съева дупка) hija għar fit-Tramuntana tal-[[Bulgarija]] qrib il-villaġġ ta' Brestnitsa, fil-Provinċja ta' Lovech (43°2′N 24°11′E). L-għar ifforma naturalment 400 metru ta' kurituri u kompartimenti. L-għar ospita bosta spettakli mużikali ta' korijiet, bis-saħħa tal-kundizzjonijiet akustiċi eċċellenti tiegħu. L-isem Saeva Dupka oriġina minn isem żewġ aħwa, Seyu u Sae, li kienu jużaw l-għar bħala moħba waqt l-okkupazzjoni [[Imperu Ottoman|Ottomana]] tal-Bulgarija. Skavi reċenti wrew li l-għar kien abitat fi żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]]. L-għar ta' Saeva Dupka ġie elenkat bħala wieħed mill-100 Sit Turistiku tal-Bulgarija.<ref>{{Ċita web|url=http://caves.4at.info/index.php?cave_id=1246|titlu=Съева дупка :: Пещерите в България|sit=caves.4at.info|data-aċċess=2024-04-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://cherga.bg/statia.php?mysid=490&t=7&|titlu=Saeva Dupka - The Kingdom of down below|data=2007-08-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-04-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070814195157/http://cherga.bg/statia.php?mysid=490&t=7&|arkivju-data=2007-08-14|url-status=bot: unknown}}</ref>

'''Kulleġġ ta 'Bagdad''' (Għarbi كلية بغداد) huwa [[skola sekondarja]] elite għal subien ta ’bejn il-11 u t-18-il sena f’Bagdad, l- [[Iraq]] . Għall-bidu kienet skola [[Kattolika]] mwaqqfa minn, u mħaddma minn, [[Ġiżwit|Ġiżwiti]] [[Stati Uniti|Amerikani]] minn [[Boston]]. In-nazzjonalizzazzjoni u t-tkeċċija tal-għalliema tal-Ġiżwiti mill-gvern Iraqi fl-1969 biddlu l-karattru tal-iskola. Ġie mqabbel fil-midja Ingliża ma ' Eton College <ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/film/8681025/Saddams-demon-seed.html</ref> u huwa probabbilment l-aktar skola sekondarja famuża ta' l-Iraq għas-subien, wara li pproduċa Prim Ministri Iraqini, Viċi Prim Ministri, Viċi Presidenti, biljunarji u membri tal-British House of Lords, fost ħafna alumni oħra notevoli. 

Il-'''Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] magħmula minn 17-il komponent differenti fil-[[Ġappun]], fi ħdan il-belt ta' [[Kjoto]] u l-inħawi tal-madwar. Fis-794, il-familja imperjali Ġappuniża ttrasferiet il-[[belt kapitali]] lejn Heian-kyō. Dawn il-komponenti fl-imgħoddi kienu jinsabu fil-belt ta' Kjoto Antika, filwaqt li issa jinsabu fi tliet bliet: Kjoto u Uji fil-Prefettura ta' Kjoto; u Ōtsu fil-Prefettura ta' Shiga; Uji u Ōtsu jmissu ma' Kjoto lejn in-Nofsinhar u t-Tramuntana, rispettivament. Mill-[[Monument|monumenti]], 13 huma tempji [[Buddiżmu|Buddisti]], tlieta huma santwarji [[Xintoiżmu|Xintoisti]], u wieħed huwa kastell. Il-komponenti jinkludu 38 binja ddeżinjati mill-gvern Ġappuniż bħala Teżori Nazzjonali, 160 proprjetà ddeżinjati bħala Proprjetajiet [[Kultura|Kulturali]] Importanti, tmien ġonna ddeżinjati bħala Postijiet Speċjali ta' Sbuħija Xenika, u erba' ddeżinjati bħala Postijiet ta' Sbuħija Xenika. L-UNESCO elenkat is-sit bħala Sit ta' Wirt Dinji fl-1994.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/688/|titlu=Historic Monuments of Ancient Kyoto &#x28;Kyoto, Uji and Otsu Cities&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-07-09}}</ref>

'''Rudolf Christian Karl Diesel''' [ˈdiːzl̩]; twieled fit-18 ta' Marzu 1858 – miet fid-29 ta' Settembru 1913) kien inventur u inġinier mekkaniku [[Ġermanja|Ġermaniż]] li kien famuż għaliex ivvinta l-magna li taħdem bid-diżil. Il-kunjom Diesel intuża wkoll għall-film tal-1942 ''Diesel''.

{{Wikifikazzjoni}}

Kronoloġija tal-iżviluppi prinċipali fil-[[matematika]].

'''San Robertu Bellarmino''', (1542-1621), qassis u studjuż [[Italja|Taljan]], kien wieħed mill-mexxejja ewlenin ta' dik li tissejjaħ il-Kontro-Riforma, jiġifieri l-ħidma biex il-[[Knisja Kattolika]] tiġġedded, bi tweġiba għall-Protestanti.

{{Automatic taxobox}}
It-'''tupaja tal-Filippini''' (''Urogale everetti'') huwa [[mammiferu]] [[plaċentat]] ta' daqs żgħir monotipiku (l-unika speċi fil-ġeneru ''[[Urogale]]'').

Il-'''Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki''' huwa l-isem uffiċjali ta’ [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-[[Slovakkja]] li huwa magħmul minn disa’ binjiet reliġjużi tal-[[injam]] li nbnew bejn is-seklu 16 u s-seklu 18 fi tmien postijiet differenti fil-Karpazji Slovakki. Dawn jinkludu żewġ [[Knisja Kattolika|knejjes Kattoliċi Rumani]] (f’Hervartov u fi Tvrdošín), tliet knejjes Protestanti msejħa lokalment bħala knejjes Artikolari (f’Hronsek, f’Leštiny u f’Kežmarok) u tliet knejjes Kattoliċi Griegi (f’Bodružal, f’Ruská Bystrá u f’Ladomirová) flimkien ma’ kampnar f’Hronsek.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1273/|titlu=Wooden Churches of the Slovak part of the Carpathian Mountain Area|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-05}}</ref> Is-Sit ta’ Wirt Dinji jelenka biss l-iktar knejjes rappreżentattivi fis-Slovakkja, iżda minbarra dawn il-knejjes tal-injam, hemm xi 50 knisja oħra tal-injam fit-territorju attwali tas-Slovakkja, l-iktar fil-parti tat-Tramuntana u tal-Lvant tar-Reġjun ta’ Prešov.

) f'''Wanshou Shan'' (l-Għolja tal-Lonġevità).]]
Il-'''Palazz tas-Sajf''' (biċ-Ċiniż issimplifikat: 颐和园; biċ-Ċiniż tradizzjonali: 頤和園; bil-Pinyin: ''Yíhéyuán'') huwa kumpless enormi ta' lagi, ġonna u palazzi f'[[Beijing]], il-[[belt kapitali]] taċ-[[Ċina]]. Fid-dinastija Qing kien ġnien imperjali. Fuq ġewwa tal-palazz hemm l-Għolja tal-Lonġevità (万寿山; 萬壽山; ''Wànshòu Shān''), il-Lag ta' Kunming u l-Pont tas-Sbatax-il Arkata. L-erja tal-palazz hija mifruxa fuq 2.9 kilometri kwadri (1.1 mil kwadru), u tliet kwarti minnha hija ilma.

Il-'''Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki''' huwa l-isem uffiċjali ta’ [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-[[Slovakkja]] li huwa magħmul minn disa’ binjiet reliġjużi tal-[[injam]] li nbnew bejn is-seklu 16 u s-seklu 18 fi tmien postijiet differenti fil-Karpazji Slovakki. Dawn jinkludu żewġ [[Knisja Kattolika|knejjes Kattoliċi Rumani]] (f’Hervartov u fi Tvrdošín), tliet knejjes Protestanti msejħa lokalment bħala knejjes Artikolari (f’Hronsek, f’Leštiny u f’Kežmarok) u tliet knejjes Kattoliċi Griegi (f’Bodružal, f’Ruská Bystrá u f’Ladomirová) flimkien ma’ kampnar f’Hronsek.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1273/|titlu=Wooden Churches of the Slovak part of the Carpathian Mountain Area|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-05}}</ref> Is-Sit ta’ Wirt Dinji jelenka biss l-iktar knejjes rappreżentattivi fis-Slovakkja, iżda minbarra dawn il-knejjes tal-injam, hemm xi 50 knisja oħra tal-injam fit-territorju attwali tas-Slovakkja, l-iktar fil-parti tat-Tramuntana u tal-Lvant tar-Reġjun ta’ Prešov.

'''Tino''' hija gżira [[Italja|Taljana]] li tinsab fil-[[Baħar Liguri]], fl-iżjed punt fil-Punent tal-Golf ta' [[La Spezia]]. Hija parti minn [[arċipelagu]] ta' tliet gżejjer qrib ħafna ta' xulxin li sseparaw min-Nofsinhar tal-art kontinentali tal-Italja f'[[Portovenere]]. L-ikbar gżira minnhom it-tlieta, [[Palmaria]], tinsab fit-Tramuntana u l-iżgħar gżira jew gżejra, Tinetto, tinsab fin-Nofsinhar.

{{wikifikazzjoni}}

'''[[Moldova]]''' pparteċipat fil-[[Eurovision]] tliet darbiet, fl-[[Festival tal-Eurovision 2005|2005]], fl-[[Festival tal-Eurovision 2006|2006]] u fl-[[Festival tal-Eurovision 2007|2007]]. Il-Moldova ngħatat l-aċċess fil-Eurovision meta fl-2004 ingħaqdet mal-[[European Broadcasting Union]]. Wara r-riżultat deludenti fl-edizzjoni ta' l-2006, ix-xandar Moldovjan ħabbar li jista' jkun li jirtira l-parteċipazzjoni u ma allokax fondi għall-edizzjoni ta' l-2006. Madanakollu, mill-pressjoni tal-pubbliku, TRM imliet id-dokumenti preliminarji biex tikkompeti u bagħtet lil [[Natalia Barbu]] bil-kanzunetta "Fight".[https://web.archive.org/web/20090419222726/http://esctoday.com/news/read/6824 ] Fl-[[2008]] il-Moldova, għall-ewwel darba f'erba' snin, ma kkwalifikatx għall-finali, u b'ħafna jsostnu li l-kanzunetta "A Century Of Love" ma kinitx fost l-aqwa kanzunetti li ġew esebiti f'dik is-serata tas-semi-finali.

{{TaxoboxIng
| color = pink
| name = Fenek ta' Bunyoro
| status = 
| status_system = 
| image = 
| image_caption = [[Fenek ta' Bunyoro]], ''[[Poelagus marjorita]]''
| image_width = 240px
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = [[Lagomorpha]]
| familia = [[Leporidae]]
| genus = ''[[Poelagus]]''
| species = '''''S. marjorita'''''
| binomial = ''[[Poelagus marjorita]]''
| binomial_authority = (St. Leger, 1929) 
| subdivision_ranks = 
| subdivision = 
}}
Il-'''Fenek ta' Bunyoro''' jew '''Liebru tal-ħaxix tal-Uganda''', li hu magħruf xjentifikament bħala ''[[Poelagus marjorita]]'' huwa [[mammiferu]] [[plaċentat]] tal-[[familja]] [[Leporidae]] (leporidu), fl-[[ordni]] [[Lagomorpha]] (lagomorfu) u nativa tal-kontinent ta' l-[[Afrika]] u għalkemm xi kulltant jissejjaħ '''''"Liebru"''''' dan huwa kkunsidrat [[speċi]] ta' [[fenek]]. 

'''Eleonora Jenko Groyer''' (1879-1959) kienet [[Tabib|tabiba]] [[Slovenja|Slovena]], magħrufa bħala l-ewwel tabiba mara mill-Artijiet Sloveni.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-V5HIISVO|titlu=dLib.si - Prva slovenska zdravnica dr. Eleonora Jenko Groyer (1879-1959)|sit=www.dlib.si|data-aċċess=2023-04-25}}</ref>

(<span style="color:#e0584e;white-space:nowrap;">bl-uniformi ħamra</span>) qabeż lid-[[difensur]] (bl-uniformi bajda) u qed jipprepara biex jixxutja. Il-[[gowlkiper]] (uniformi skura) se jipprova jipprevjeni li l-ballun jaqbeż il-linja tal-gowl.]]

Il-'''Wied ta'''' '''M'zab''' jew '''Mzab''' (bil-Możabit: ''Aghlan'', bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: مزاب, b'ittri Rumani: ''Mzāb'') huwa reġjun naturali tat-Tramuntana tad-Deżert tas-[[Saħara]] fil-Provinċja ta' Ghardaïa, l-[[Alġerija]]. Jinsab 600 kilometru (370 mil) fin-Nofsinhar tal-[[Alġier]] u fih jgħixu madwar 360,000 abitant (skont stima tal-2005).<ref>{{Ċita web|url=http://www.globosapiens.net/travel-information/Ghardaia-2369.html|titlu=Ghardaia Algeria - Travel to the Mzab Valley|sit=www.globosapiens.net|data-aċċess=2023-10-19}}</ref>

{{Automatic taxobox}}
Il-'''pika ta' Forrest''' (''Ochotona forresti'') hija [[speċi]] ta' [[mammiferu]] [[plaċentat]] tal-[[familja (bijoloġija)|familja]] [[Ochotonidae]], fl-[[ordni (bijoloġija)|ordni]] [[Lagomorpha]] mifruxa fl-[[Asja]] f'ambjent ta' rdum mal-ġnub tal-muntanji li jħarsu lejn ix-xemx f'għoli ta' mhux inqas minn 2,600 [[metru]] u mhux aktar minn 4,400 m.

'''Wadi Rum''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: وادي رم‎ ''Wādī Ramm''), magħruf ukoll bħala '''Wied il-[[Qamar]]''' (bl-Għarbi: وادي القمر‎ ''Wādī al-Qamar''), huwa wied maqtugħ fil-blat ramli u fil-granit b’pajsaġġ ta’ [[deżert]], li jinsab xi 60 kilometru fil-Lvant ta’ [[Aqaba]], fin-Nofsinhar tal-Ġordan. Wadi Rum huwa l-ikbar ''wadi'' (wied ġebli) fil-[[Ġordan]]<ref>Mannheim, Ivan (1 December 2000). ''Jordan Handbook''. Footprint Travel Guides. p. 293. ISBN <bdi>978-1-900949-69-9</bdi>.</ref> u sar [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2011.

{{stub|reliġjon}}

Il-'''Baħar ta' Wadden''' (bl-Olandiż: ''Waddenzee'' [ˈʋɑdə(n)zeː]; bil-Ġermaniż: ''Wattenmeer''; bil-Ġermaniż kollokjali: ''Wattensee'' jew ''Waddenzee''; bid-Daniż: ''Vadehavet''; bil-Frisjan tal-Punent: ''Waadsee''; bil-Frisjan tat-Tramuntana: ''di Heef'') huwa żona intermareali fix-Xlokk tal-[[Baħar tat-Tramuntana]]. Jinsab bejn il-kosta tal-Majjistral tal-[[Ewropa]] kontinentali u l-firxa ta' Gżejjer Frisjani baxxi, u jifforma korp tal-ilma baxx b'artijiet mareali u b'artijiet mistagħdra. Il-Baħar ta' Wadden għandu diversità bijoloġika rikka u huwa żona importanti għat-tnissil u għall-passa tal-[[Għasfur|għasafar]]. Fl-2009, il-partijiet tal-Baħar ta' Wadden li jagħmlu man-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]] u mal-[[Ġermanja]] tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] u l-parti li tagħmel mad-[[Danimarka]] ġiet miżjuda f'Ġunju 2014.<ref>{{Ċita web|url=https://waddensea-worldheritage.org/|titlu=Wadden Sea {{!}}|sit=waddensea-worldheritage.org|data-aċċess=2021-10-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/1160/|titlu=Six new sites inscribed on World Heritage List|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-24}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1314/|titlu=Wadden Sea|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-24}}</ref>

{{TaxoboxIng
| name = Cynocephalidae
| fossil_range = Paleoċen tard sa riċenti
| image =  Colugo (Galeopterus variegatus, adult female), Central Catchment Area, Singapore - 20060618.jpg  
| image_caption = Cynocephalus volans
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]ia| infraclassis = [[Eutheria]]
| superordo = [[Euarchontoglires]]
| ordo = '''Dermoptera'''
| ordo_authority = [[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811
| familia = '''Cynocephalidae'''
| familia_authority = [[George Gaylord Simpson|Simpson]], 1945
| subdivision_ranks = [[Ġeneru|Ġeneri]]
| subdivision = 
*''[[Philippine Flying Lemur|Cynocephalus]]''
*''[[Galeopterus]]''
*†''[[Dermotherium]]''
}}
'''Cynocephalidae''' hija [[klassi (bijoloġija)|klassi]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] plaċentati, eżattament il-[[kolugi]], tal-kontinent tal-[[Asja]] mifruxin fin-naħa tax-Xlokk u fuq bosta gżejjer.

Il-'''Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela''' huma ħdax-il knisja monolitika li jinsabu fil-Punent tal-Artijiet Għoljin [[Etjopja|Etjopjani]] qrib ir-raħal ta' Lalibela, li ngħatat dan l-isem f'ġieħ ir-Re [[Gebre Meskel Lalibela]] tad-dinastija Zagwe tal-aħħar tas-seklu 12 u l-bidu tas-seklu 13. Dan ir-re kkummissjona l-proġett enormi tal-kostruzzjoni ta' 11-il knisja mħaffra fil-blat sabiex joħloq mill-ġdid il-belt sagra ta' [[Ġerusalemm]] fir-renju tiegħu stess. Is-sit għadu jintuża mill-Knisja [[Kristjaneżmu|Kristjana]] Ortodossa Etjopjana sal-lum, u għadha post importanti ta' pellegrinaġġ għall-fidili Ortodossi Etjopjani. B'kollox il-11-il knisja mħaffra fil-blat inbnew f'24 sena.<ref>Williams, Frances M. (2016). ''Understanding Ethiopia : geology and scenery''. Cham. ISBN <bdi>9783319021805</bdi>.</ref>

{{Wikidata Infobox}}Il-'''Mużew tas-Santwarju ta’ Ħaż-Żabbar''' (bl-Ingliż: Żabbar Sanctuary Museum) huwa l-mużew Parrokkjali ta' [[Ħaż-Żabbar]], [[Malta]], li jikkonsisti f'artifatti li jvarjaw mill-[[preistorja]] sal-lum. Il-maġġoranza tal-affarijiet fil-mużew għandhom tema reliġjuża, filwaqt li oħrajn huma sekulari. Huwa mużew mibni apposta li waqt l-ippjanar tiegħu qajjem kontroversja dwar l-istruttura ta’ barra f’qalba storika, ħdejn il-[[Knisja Parrokkjali tal-Madonna tal-Grazzji, Ħaż-Żabbar|knisja parrokkjali]].

'''Il-Ballett ta' Kosovo''' ġie stabbilit fl-1972. Mill-bidu tagħha, kien hemm żewġ ġenerazzjonijiet ewlenin tal-kumpanija. Huma magħrufa bħala l-"Ewwel Ġenerazzjoni" u t-"Tieni Ġenerazzjoni", li hija magħrufa wkoll bħala l-ġenerazzjoni l-ġdida. L-Ewwel Ġenerazzjoni tirreferi għall-membri fundaturi tal-Ballet tal-Kosovo li żifnu mal-kumpanija sal-iżmantellament sfurzat tagħha. It-Tieni Ġenerazzjoni tirreferi għall-grupp ta' żeffiena li tħarrġu taħt Ahmet Brahimaj biex jirriformaw il-Ballet tal-Kosovo wara l-Gwerer Jugoslavi. 

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Bangladexx|Bangladesh]] irratifika l-Konvenzjoni fit-3 ta' Awwissu 1983, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/bd|titlu=Bangladesh - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-10}}</ref>

'''Ir-Ramla ta' Għajn Tuffieħa''' (jew sempliċiment '''Għajn Tuffieħa''', u magħrufa ma' xi wħud bħala 'r-Riviera' jew 'ir-Riviera Martinique', għalkemm dan huwa isem mhux korrett) hija bajja bir-ramel ħamrani li tinsab fil-limiti tal-[[Mġarr|Imġarr]], [[Malta]]. Il-bajja tinsab 345 metru fin-Nofsinhar tar-Ramla tal-Mixquqa (magħrufa wkoll bl-isem 'Golden Bay'). Normalment bħala bajja tkun iktar kwieta mill-Mixquqa u spiss iżuruha kemm il-[[Maltin]] kif ukoll it-turisti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltainfoguide.com/ghajn-tuffieha-bay-malta.html|titlu=Ghajn Tuffieha Bay Malta {{!}} Everything You Need To Know|sit=Malta Info Guide|data-aċċess=2022-04-10}}</ref> Sabiex wieħed jasal f'din il-bajja, irid jinżel 187 tarġa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.visitmalta.com/en/a/info/ghajntuffieha/|titlu=Organisation Information|sit=Visit Malta|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-04-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://holidaysinmalta.net/ghajn-tuffieha/|titlu=Discover Għajn Tuffieħa (Riviera) The Ultimate Guide|data=2020-05-15|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-04-10}}</ref>

'''Nemrut Dağı''' jew l-'''Għolja ta'''' '''Nemrut''' jew ta' '''Nemrud''' (bil-[[Lingwa Kurda|Kurd]]: Çiyayê Nemrûdê; bl-[[Lingwa Armena|Armen]]: Նեմրութ լեռ) hija għolja b'għoli ta' 2,134 metru fix-Xlokk tat-[[Turkija]], magħrufa għall-quċċata artifiċjali tagħha fejn instabu għadd ta' [[Statwa|statwi]] kbar madwar dak li x'aktarx jitqies bħala qabar irjali mis-seklu 1 Q.K. Din l-għolja hija waħda mill-ogħla qċaċet fil-Lvant tal-Muntanji Taurus.

'''''Theology and Philosophy of Education''''' (TAPE) huwa ġurnal elettroniku xjentifiku internazzjonali għat-[[teoloġija]] tal-edukazzjoni u l-[[filosofija]] tal-[[edukazzjoni]]. Ir-rivista hija ppubblikata mis-Sezzjoni Pedagoġika tal-Akkademja Kristjana Ċeka, u hija ppubblikata darbtejn fis-sena. Ir-rivista twaqqfet fl-20 ta’ Jannar 2022<ref>NAGY, Jakub. New Journal on Theology and Philosophy of Education. ''Church Reporter'' , 2022-02-19, Vol. 7, no. 2, p. 5–6. [http://spcp.prf.cuni.cz/CHURCH_REPORTER_2022.02.pdf Online]. [http://worldcat.org/issn/2695-012X ISSN 2695-012X]. (bl-Ingliż)</ref>. L-ewwel ħarġa ġiet ippubblikata fil-25 ta’ Mejju 2022<ref>DLOUHÁ, Jana. TAPE – it is not a tape with an already finished recording, but a new magazine for the philosophy and theology of education. ''Envigogika'' , 2022-08-15, vol. 17, no. 1. [http://worldcat.org/issn/1802-3061 ISSN 1802-3061]. DOI: [https://dx.doi.org/10.14712%2F18023061.646. 10.14712/18023061.646.] (biċ-Ċek)</ref>. Il-ħolqien tar-rivista TAPE tħabbar uffiċjalment fl-Iskola tal-Filosofija Edukattiva fl-2022 , li, bħala rivista, oriġinaw mill-wirt tal-fundatur tal-Iskola Ċeka tal-Filosofija Edukattiva, Radim Palouš , u l-ewwel mara tal-filosofija Ċeka tal-edukazzjoni, Jaroslava Pešková. TAPE jirrikonoxxi wkoll b'mod espliċitu l-wirt tat-teologu Ċek Josef Zvěřin   u ''t-Teologie Agapé tiegħu.''

Iż-'''Żona Protetta''' '''ta'<nowiki/>''' '''Jungfrau-Aletsch''' (magħrufa uffiċjalment bħala l-'''Alpi Żvizzeri''' '''ta'''' '''Jungfrau-Aletsch''') tinsab fil-Lbiċ tal-[[Żvizzera|Iżvizzera]] bejn il-kantons ta' [[Bern]] u [[Valais]]. Hija reġjun muntanjuż fin-naħa l-iktar fil-Lvant tal-[[Alpi]] ta' Bern, li fih il-parti tat-Tramuntana ta' Jungfrau u ta' Eiger, u l-iżgħar żona glaċjali fil-Punent tal-Ewrasja, li tinkludi l-Glaċier ta' Aletsch. Iż-Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch hija l-ewwel [[Sit ta' Wirt Dinji]] Naturali tal-[[UNESCO]] fl-Alpi u tniżżel  fil-lista fl-2001.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1037/|titlu=Swiss Alps Jungfrau-Aletsch|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.uvek.admin.ch/dokumentation/00474/00492/index.html?lang=en&msg-id=13346|titlu=DETEC - Approval of site extension and management plan for Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn World Natural Heritage|data=2011-06-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110614145307/http://www.uvek.admin.ch/dokumentation/00474/00492/index.html?lang=en&msg-id=13346|arkivju-data=2011-06-14|url-status=dead}}</ref>

'''Angkor Wat''' (/ˌæŋkɔːr ˈwɒt/; bil-[[Lingwa Khmer|Khmer]]: អង្គរវត្ត "Belt it-Tempji"<ref name=":0">Cambodian-English Dictionary by Robert K. Headley, Kylin Chhor, Lam Kheng Lim, Lim Hak Kheang, and Chen Chun (1977, Catholic University Press)</ref>) huwa kumpless ta' tempji fil-[[Kambodja]] u l-ikbar [[monument]] [[Reliġjon|reliġjuż]] fid-[[Id-Dinja|dinja]] bħala erja ta' art (1,626 km<sup>2</sup>).<ref>{{Ċita web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-religious-structure/|titlu=Largest religious structure|lingwa=en-GB|aċċess=|opra=}}</ref> L-isem jirreferi kemm għall-kumpless ta' diversi tempji kif ukoll għat-tempju ewlieni. Dan tal-aħħar, oriġinarjament inbena bħala tempju [[Induiżmu|Ħinduista]] ddedikat lil [[Vishnu]] fil-bidu tas-seklu 12<ref>{{Ċita web|url=http://www.nationalgeographic.org/photo/angkor-wat-cambodia-990/|titlu=Angkor Wat - National Geographic Society|isem=|data=2013-03-01|lingwa=en|aċċess=|opra=|data-aċċess=2021-02-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210207145213/https://www.nationalgeographic.org/photo/angkor-wat-cambodia-990/|arkivju-data=2021-02-07|url-status=dead}}</ref>, u lejn tmiem is-seklu ġie kkonvertit f'tempju [[Buddiżmu|Buddist]] u għadu hekk sa llum.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.cyark.org/news/recycling-monuments-the-hinduismbuddhism-switch-at-angkor|titlu=Recycling Monuments: The Hinduism/Buddhism Switch at Angkor. CyArk|aċċess=|opra=}}</ref>

'''Stevns Klint''' huwa rdum tal-ġibs abjad li jinsab xi sitt kilometri fix-Xlokk ta' Store Heddinge fuq il-gżira [[Danimarka|Daniża]] ta' Zealand. L-irdum wiesa' 17-il kilometru tul il-kosta, huwa għoli 40 metru<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://denstoredanske.lex.dk/Stevns_Klint?utm_source=denstoredanske.dk&utm_medium=redirect&utm_campaign=DSDredirect|titlu=Stevns Klint {{!}} lex.dk|sit=Den Store Danske|lingwa=da|data-aċċess=2021-08-17}}</ref> u huwa ta' importanza ġeoloġika peress li fih waħda mill-konfini taż-Żmien Kretaċju-Terzjarju (K/T) esposti l-aħjar fid-[[Id-Dinja|dinja]]. L-irdum huwa soġġett għal erożjoni frekwenti. Minħabba l-ħażna eċċezzjonali ta' fossili li fih, Stevens Klint tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2014.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1416/|titlu=Stevns Klint|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stevnsklint.com/en/frontpage/|titlu=Stevns Klint UNESCO World Heritage|sit=Stevns Klint UNESCO World Heritage|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-17}}</ref>

'''Yeni-Kale''' (bl-Ukren: Єні-Кале; bir-Russu: Еникале; bit-Tork: ''Yenikale''; bit-Tatar tal-[[Krimea]]: Yeñi Qale, spelluta wkoll ''Yenikale, Eni-Kale, Yeni-Kaleh'' jew ''Yéni-Kaleb'') hija fortizza max-xatt tal-[[Strett ta’ Kerch|Istrett ta’ Kerch]] fil-belt ta’ [[Kerch]] fil-Krimea.

Il-'''Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Wieskirche'') hija knisja ovali bi stil [[Rokokò]], li ġiet iddisinjata fl-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 18 mill-aħwa [[J. B. Zimmermann|J. B.]] u [[Dominikus Zimmermann]]. Dan tal-aħħar kien jgħix fil-qrib għall-aħħar ħdax-il sena ta' ħajtu. Il-knisja tinsab fl-għoljiet ta' qabel l-[[Alpi]], fil-muniċipalità ta' Steingaden fid-distrett ta' Weilheim-Schongau, il-[[Bavarja]], il-[[Ġermanja]]. Bħala rikonoxximent tal-arkitettura Rokokò straordinarja tagħha, il-knisja tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1983.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/271/|titlu=Pilgrimage Church of Wies|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-21}}</ref>

[[Chacodelphys]] huwa [[ġeneru]] ta' [[mammiferi]] [[marsupjali]], eżattament l-[[opossum]]i tal-kontinenti [[Amerika]]ni. 

.]]
Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Ġappun]] irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Ġunju 1992, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jp|titlu=Japan - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-18}}</ref>

{{stub|Storja}}
In-'''Normanni''' (korruzzjoni ta' l-isem "''Northmen''" jew "''Norsemen''", Poplu tan-Nofsinhar) kienu taħlita ta' Galli minn [[Franza]] u invażuri [[Vikingi]] mmexxijin minn Hrolf Ganger, li adotta l-isem Franċiż Rollo u ħalef li jservi lir-re ta' Franza (Karlu s-Sempliċi). Dawn il-Vikingi Daniżi u Norveġiżi bdew jokkupaw in-naħa ta' fuq ta' [[Franza]], illum magħrufa bħala n-Normandija, fit-tieni nofs tas-Seklu IX.  Fid-911, Karlu s-Sempliċi tagħhom art fil-wied tax-xmara Senna, li maż-żmien kibret sakemm saret id-Dukat tan-[[Normandija]].

Il-'''Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte''' huwa park nazzjonali li jinsab ħdejn [[Naracoorte]] fir-reġjun turistiku tal-Kosta tal-Ġebla tal-Ġir (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Limestone Coast'') fix-Xlokk tal-istat tan-Nofsinhar tal-[[Awstralja]]. Ġie rikonoxxut uffiċjalment fl-1994 għall-ġabra estensiva ta' fossili meta tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] flimkien ma' [[Riversleigh]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/698/|titlu=Australian Fossil Mammal Sites &#x28;Riversleigh &#x2f; Naracoorte&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-27}}</ref> Il-park jippreserva 6 km<sup>2</sup> ta' veġetazzjoni, bi 28 għar fi ħdan iż-żona ta' lqugħ ta' 3.05 km<sup>2</sup>. Mit-28 għar magħruf fil-park, erba' biss huma miftuħin għall-pubbliku. L-għerien l-oħra mhumiex miftuħin għall-pubbliku peress li huma importanti għar-riċerka xjentifika u anke għall-protezzjoni tal-għerien stess u tal-kontenut tagħhom. Ħafna mill-għerien fihom stalaktiti u stalagmiti spettakolari.<ref>{{Ċita web|url=https://www.naracoortecaves.sa.gov.au/plan-your-visit/about-naracoorte-caves|titlu=Naracoorte Caves {{!}} About Naracoorte Caves|sit=Naracoorte Caves|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-27}}</ref>

'''Pavlo 'Pasha' Romanovych Lee''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Павло «Паша» Романович Лі; twieled fl-10 ta' Lulju 1988 – miet fis-6 ta' Marzu 2022) kien attur u preżentatur televiżiv [[Ukrajna|Ukren]].<ref>{{Ċita aħbar|data=2022-03-08|titlu=Ukrainian actor Pasha Lee killed in Russian bombardment|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60659363|lingwa=en-GB|data-aċċess=2022-03-24}}</ref>

{{Wikifikazzjoni}}
Il-'''Ġudaiżmu''' (oriġinarjament bl-Ebrajk יהודה, Yehudah, "Ġuda"; [1] [2] permezz tal-Latin u l-Grieg) huwa r-reliġjon etnika tal-poplu Lhudi, li tinkludi t-tradizzjoni reliġjuża, kulturali u legali u ċ-ċivilizzazzjoni tal-poplu Lhudi. [ 3] [4] Il-Ġudaiżmu huwa meqjus mill-Lhud reliġjużi bħala l-espressjoni tal-patt li Alla stabbilixxa mat-Tfal ta ’Iżrael. [5] Iħaddan korp wiesa 'ta' testi, prattiki, pożizzjonijiet teoloġiċi, u forom ta 'organizzazzjoni. It-Torah huwa parti mit-test ikbar magħruf bħala t-Tanakh jew il-Bibbja Ebrajka, u tradizzjoni orali supplimentari rrappreżentata minn testi aktar tard bħall-Midrash u t-Talmud. B'bejn 14.5 u 17.4 miljun tad-dinja kollha, [6] Ġudaiżmu huwa l-għaxar akbar reliġjon fid-dinja.

{{Taxobox
| isem = Didelphidae
| stampa = Opossum-drawing.jpg
| daqs_stampa = 250px
| deskrizzjoni_stampa = Opossum ta' Virġinja (''Didelphis virginiana'')
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| awtorità_ordni = [[Theodore Gill|Gill]], 1872
| superfamilja = [[Didelphoidea]]
| familja = '''Didelphidae'''
| awtorità_familja = [[John Edward Gray|Gray]], 1821
| mappa_firxa = Ameridelphia distribution.PNG
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-familja Didelphidae
}}
'''Didelphidae''' hija [[Familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum]]i.

In-'''Numru Internazzjonali Standard tal-Kotba''' ('''ISBN''') huwa identifikatur kummerċjali numeriku tal-kotba li hu maħsub li jkun uniku. Il-pubblikaturi jixtru l-ISBNs minn entità affiljata tal-Aġenzija Internazzjonali tal-ISBN.<ref>{{Ċita web|url=https://www.isbn-international.org/|titlu=The International ISBN Agency {{!}} International ISBN Agency|sit=www.isbn-international.org|data-aċċess=2021-05-08}}</ref>

'''Ludwik Lejzer Zamenhof''' (twieled fil-15 ta' Diċembru 1859 – miet fl-14 ta' April 1917) kien oftalmologu li għex il-biċċa l-kbira ta' ħajtu f'[[Varsavja]], il-[[Polonja]]. Huwa magħruf l-iktar bħala l-ħallieq tal-[[Esperanto]], l-iżjed lingwa awżiljarja internazzjonali kostruwita li tintuża b'mod mifrux.<ref>{{Ċita web|url=http://failuremag.com/feature/article/discouraging_words|titlu=The history of invented languages - Failure magazine|data=2017-01-23|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170123202016/http://failuremag.com/feature/article/discouraging_words|arkivju-data=2017-01-23|url-status=bot: unknown}}</ref>

0.458
|poż_IŻU                     = 152
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#e0584e;">għoli</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]] Minn-[[Spanja]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Rivoluzzjoni Ta 'Mejju]]
|data_stabbilit1             = 25 ta Mejju, 1810
|avveniment_stabbilit2       = [[Dikjarazzjoni ta 'Indipendenza fl-Arġentina|Iddikjarat]]
|data_stabbilit2             = 9 ta Lulju, 1816
|avveniment_stabbilit3       = [[Kostituzzjoni Arġentina|Kostituzzjoni Attwali]]
|data_stabbilit3             = 1 ta Mejju, 1853
|valuta                      = [[Peso tal-Arġentina|Peso]]
|kodiċi_valuta               = ARS
|żona_ħin                    =  [[Ħin fl-Arġentina|ART]]
|differenza_ħku              = -3
|cctld                       = [[.ar]]
|kodiċi_telefoniku           = 54
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $474.812 biljun
|poż_PGD_nominali            = 27
|PGD_nominali_per_capita     = $11,572
|poż_PGD_nominali_per_capita = 62
|noti                        = 
}}
[[File:Argentina politico sin capitales.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:Relief Map of Argentina.jpg|thumb|Mappa Topografika tal-Arġentina]]
[[File:Argentina topo blank.jpg|thumb|Mappa Topografika tal-Arġentina]]
[[File:Mapa Argentino según presentación CLPC-ONU - 2009.png|thumb|Mappa uffiċjali tal-Arġentina mħejjija fl-2009. Hija indikata bl-aħdar il-wiċċ tal-blata kontinentali Arġentina, rikonoxxuta min-Nazzjonijiet Uniti fl-2016. Il-mappa tinkludi talbiet territorjali fuq il-Gżejjer Malvinas, il-Gżejjer Aurora, il-Gżejjer tal-Ġeorġja t'Isfel, in-Nofsinhar Gżejjer Sandwich u l-Antartika Arġentina]]
[[File:Cono-sur-anual-sat.gif|thumb|Immaġini satellitari]]
[[File:Montaje de la Ciudad de Buenos Aires.png|thumb|Buenos Aires]]
[[File:Casa de Gobierno de Santa Fe.jpg|thumb|Dar tal-Gvern tal-Provinċja ta' Santa Fe fil-Belt ta' Santa Fe (Casa de Gobierno de la Provincia de Santa Fe en la Ciudad de Santa Fe)]]
[[File:Vista lejana de la ciudad de Santa Fe, desde un edificio de Parana - panoramio.jpg|thumb|Santa Fe]]
[[File:La Plata desde el aire.JPG|thumb|La Plata]]
[[File:Museo Cs. Naturales otra.JPG|thumb|La Plata]]
[[File:Estadio Único Ciudad de La Plata.jpg|thumb|La Plata]]
[[File:Poder Legislativo de Santiago del Estero 4.jpg|thumb|Santiago del Estero]]
[[File:Municipalidad de Esperanza, Santa Fe.jpg|thumb|Muniċipalità ta' Tama]]
[[File:Casa de Gobierno de Jujuy 01.JPG|thumb|San Salvador de Jujuy]]
[[File:Casas fueguinas (5466920128).jpg|thumb|Ciudad de Ushuaia]]
[[File:ViñedoCafayate.jpg|thumb|Salta]]
[[File:Catamarca Belen Santuario.JPG|thumb|Is-Santwarju tal-Madonna ta' Betlem, Belén, Catamarca (12.000 pop., 2001)]]
[[File:Foz de Iguaçu 27 Panorama Nov 2005.jpg|thumb|Iguazu Falls (Cataratas del Iguazú/Cataratas do Iguaçu) huma sett ta' kaskati li jinsabu fuq ix-Xmara Iguazú, fuq il-fruntiera bejn il-provinċja Arġentina ta' Misiones u l-istat Brażiljan ta' Paraná.]]
[[File:Iguazu Décembre 2007 - Panorama 5.jpg|thumb|The Devil's Throat (Garganta del Diablo) huwa sett ta' kaskati fuq ix-Xmara Iguazú, għoli sa 80 m, li jegħlbu ġo gorge dejqa, li tikkonċentra l-akbar fluss tal-Iguazú Falls.]]
L-'''Arġentina''' hi nazzjon f[[L-Amerika t'Isfel|l-Amerka t'Isfel]]. Il-[[belt kapitali]] hi [[Buenos Aires]]. Arġentina Għandha fruntieri ta '11,968 km li taqsam fruntiera maċ-[[Ċili]] (il-punent u n-nofsinhar): 5,308 km, [[Paragwaj]] (Tramuntana): 1,699 km, [[Urugwaj]] (Grigal): 887 km, [[Brażil]] (Tramuntana: 1,132 km (tqassim kurrenti: 1898).

[[Żurigu]], [[Svizzera]]
|sħubija = [[Lista tat-timijiet nazzjonali tal-futbol tal-irġiel|208 assoċjazzjoni nazzjonali]]
|titlu_kap = [[Lista ta' presidenti tal-FIFA|President]]
|kap_isem = [[Sepp Blatter]]
|lingwa = [[Lingwa Ingliża|Ingliż]], [[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], [[Lingwa Franċiża|Franċiż]], [[Lingwa Spanjola|Spanjol]], [[Lingwa Taljana|Taljan]]
|sit_elettroniku = [http://www.fifa.com/ www.fifa.com]
}}
Il-'''Fédération Internationale de Football Association''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] għal ''Federazzjoni Internazzjonali tal-Assoċazzjoni tal-Futbol''), magħrufa aħjar bħala l-'''FIFA''' ({{pronING|fifə}} jew /fifæ/), hija l-federazzjoni internazzjonali li tieħu ħsieb il-[[futbol]]. Il-kwartieri ġenerali tagħha jinsabu f'[[Żurigu]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] u l-president attwali huwa [[Sepp Blatter|Joseph Blatter]]. Il-FIFA hija responsabbli għall-organizazzjoni u t-tmexxija tal-kompetizzjonijiet importanti tal-futbol, bl-aktar waħda magħrufa tkun it-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol|Tazza tad-Dinja]], li ilha ssir mill-1930.

Il-'''Park Nazzjonali ta' Vatnajökull''' (bl-[[Lingwa Iżlandiża|Iżlandiż]]: ''Vatnajökulsþjóðgarður'' [ˈvahtnaˌjœːkʏlsˌθjouðˌkarðʏr̥]) huwa wieħed mit-tliet parks nazzjonali fl-[[Iżlanda]]. Il-park jinkorpora l-glaċier kollu ta' Vatnajökull u l-inħawi estensivi tal-madwar. Dawn jinkludu l-parks nazzjonali li qabel kienu jeżistu fi Skaftafell fil-Lbiċ u f'Jökulsárgljúfur fit-Tramuntana.

L-'''Għar ta' Altamira''' (/ˌæltəˈmɪərə/; bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Cueva de Altamira'' [ˈkweβa ðe altaˈmiɾa]) huwa għar li jinsab qrib ir-raħal storiku ta' [[Santillana del Mar]] f'[[Cantabria]], [[Spanja]]. Huwa rinomat għal[[L-Arti|l-arti]] [[Preistorja|preistorika]] mal-ħitan tiegħu bi tpinġijiet bil-karbonju u [[Pittura|pitturi]] polikromatiċi ta' fawna lokali kontemporanja u idejn [[Bniedem|umani]]. L-iktar pitturi bikrin saru matul il-Paleolitiku Superjuri, madwar 36,000 sena ilu.<ref name=":0">A. W. G. Pike et al., "U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain", ''Science'' 336, 1409 (2012)</ref> Is-sit ġie skopert fl-1868 minn [[Modesto Cubillas]] u sussegwentement ġie studjat minn [[Marcelino Sanz de Sautuola]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.culturaydeporte.gob.es/mnaltamira/en/cueva-altamira/descubrimiento.html|titlu=Discovery of Altamira|kunjom=Museo Nacional y Centro de Investigación de Altamira}}</ref>

</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 125
|PGD_PSX_per_capita          = $27,022<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 32
|sena_IŻU                    = 2019
|IŻU                         = {{profitt}}0.895<ref name=HDI>{{ċita rapport |titlu=Human Development Report 2013 - The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World |pubblikatur=United Nations Development Programme |data=2013 |isbn=978-92-1-126340-4 |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130319002613/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf |arkivju-data=2013-03-19 |lingwa=en}}</ref>
|poż_IŻU                     = 28
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = Indipendenza
|avveniment_stabbilit1       = mir-[[Renju Unit]]
|data_stabbilit1             = 21 ta' Settembru, 1964
|avveniment_stabbilit2       = Repubblika
|data_stabbilit2             = 13 ta' Diċembru, 1974
|avveniment_stabbilit3       = Ħelsien
|data_stabbilit3             = 31 ta' Marzu, 1979
|valuta                      = [[Ewro]] ([[Simbolu tal-Ewro|€]])<sup>2</sup>[[Lista ta' banek f'Malta|Banek]]
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.mt]]<sup>3</sup>
|kodiċi_telefoniku           = 356
|sena_PGD_nominali           = 2019
|PGD_nominali                = $16,476&nbsp;biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 125
|PGD_nominali_per_capita     = $32,021<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 32
|noti                        = <sup>1</sup> Il-popolazzjoni totali tinkludi wkoll lir-residenti barranin. Il-popolazzjoni ta' residenti Maltin fl-2004 kien ta' madwar 389,764. Kull data uffiċjali ta' popolazzjoni hi pprovduta mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika (NSO).<ref>{{ċita rapport |awtur=National Statistics Office |titlu=Census of Population and Housing 2005: Preliminary Report |data=2006 |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 |isbn=978-99909-73-38-9 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070311025208/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 |arkivju-data=2007-03-11 |lingwa=en}}</ref><br /><sup>2</sup>Qabel l-2008: [[Lira Maltija]]<br /><sup>3</sup> Ukoll [[.eu]], li hi maqsuma flimkien mal-istati membri l-oħra tal-[[Unjoni Ewropea]].
}}

'''Barbier''' huwa persuna li x-xogħol tiegħu jinvolvi l-iktar li jaqta’, jieħu ħsieb, jagħti stil u jqaxxar ix-xagħar jew il-leħja tal-irġiel u tas-subien. Id-differenza prinċipali meta mqabbel ma’ [[parrukkier]] hi li parrukkier ma jqaxxarx il-leħja għaldaqstant il-klijentela ewlenija tiegħu tkun magħmula mill-bniet u min-nisa. Il-ħanut ta’ barbier normalment huwa magħruf bħala “tal-barbier” (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: "barber shop/salon" jew "barber's"). Għand tal-barbier normalment ikun hemm interazzjoni soċjali u jkun hemm taħdit fil-pubbliku. F’xi każijiet, ħanut tal-barbier ikun forum pubbliku wkoll. Huma postijiet fejn isiru dibattiti miftuħa, jitleħħen it-tħassib pubbliku, u fejn iċ-ċittadini jiddiskutu dwar kwistjonijiet kontemporanji.

{{Automatic taxobox}}
'''''Hypolagus''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] estint ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[lagomorfu|lagomorfi]], fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Lagomorpha]], fil-familja [[Leporidae]], ma' bosta ġeneri oħra estinti u ma' għaxar ġeneri oħra b'rappreżentanti ħajjin.

{{wikifikazzjoni}}
{{Nebbieta|Bijoloġija}}
{{Automatic taxobox}}
'''''Lepisma saccharina''''' huwa [[insett]] żgħir li jibża' mid-dawl u m'għandux ġwienaħ. ''Lepisma saccharina'' hija magħrufa wkoll bħala l-''ħuta fiddiena'', u dan minħabba l-kulur griż fiddien li għandha fuq ġisimha. Dan l-insett jgħix fuq il-[[karboidrati]] bħaz-[[zokkor]], li jispjega l-oriġini tal-isem xjentifiku.

{{Automatic taxobox}}

Iż-'''Żoni Storiċi ta' Baekje''' huma grupp ta' [[Monument|monumenti]] li jinsabu fi tliet bliet tal-[[Korea t'Isfel]]: [[Gongju]], [[Buyeo]], u [[Iksan]]. Joriġinaw mill-aħħar perjodu tar-[[Renju ta' Baekje]], li jirrappreżenta l-perjodu mill-475 sas-660 W.K., li kien wieħed mit-tliet renji li tkattru mit-18 [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-660 W.K. Is-sit tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2015<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1477/|titlu=Baekje Historic Areas|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-05-04}}</ref> u huwa magħmul minn tmien siti [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]]. Dawn huma: il-[[Fortizza ta' Gongsanseong]] (공주 공산성) u l-oqbra rjali ta' Songsan-ri, b'rabta mal-[[belt kapitali]] tal-qedem ta' Ungjin, issa magħrufa bħala Gongju; il-[[Fortizza ta' Busosanseong]] (부소산성) u l-binjiet amministrattivi ta' Gwanbuk-ri, it-[[Tempju ta' Jeongnimsa]], l-oqbra rjali ta' Neungsan-ri u s-swar tal-belt ta' Naseong f'Sabi, issa magħrufa bħala Buyeo; u l-[[Palazz ta' Wanggung-ri]] u t-[[Tempju ta' Mireuksa]] f'Iksan, reġjun kapitali sussidjarju ta' Sabi.

'''Júlia Sigmond''' (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi [[Ungerija|Ungeriża]]-[[Rumanija|Rumena]], u [[Kittieb|kittieba]] u editriċi bl-[[Esperanto]]. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi [[Piacenza]], l-[[Italja]], bil-marda tal-[[coronavirus]].<ref>{{Ċita web|url=https://sezonoj.ru/2020/03/nekrologo-44/|titlu=Júlia Sigmond forpasis|kunjom=redakcio|isem=La|data=2020-03-23|sit=La Ondo de Esperanto|lingwa=eo|data-aċċess=2022-04-19}}</ref>

{{Automatic taxobox}}
L-'''Opossum bugeddum tal-Lvant''' jew '''opossum far tal-Lvant''', magħruf xjentifikament bl-isem ta' ''Caenolestes sangay'', huwa [[mammiferu]] [[marsupjal]] notturn ta' daqs żgħir, nattiv tal-[[Amerika t'Isfel]] li jippreferi l-foresti msaħba qalb l-[[Andi]] tal-Lvant. Din l-ispeċi ġiet deskritta fl-2013. 

'''Lingwa Awżiljari Internazzjonali''' magħrufa ukoll bħala '''Lingwa Awżiljari''' (fil-qosor '''IAL'''), hija lingwa maħluqa għall-komunikazzjoni bejn nies ta' nazzjonijiet differenti li m'għandhomx l-istess lingwa, biex tiġi mitkelma bħala t-tieni lingwa ta' għajnuna komunikattiva internazzjonali. Għalkemm idea antika ħafna, l-IAL tqieset għall l-ewwel darba fuq bażi teoretika serja mil-Lingwisti [[Edward Sapir]] u [[Otto Jespersen]] fil-bidu tas seklu li għadda. B'mod speċjali, il-ħsibijiet ta' Sapir għadhom siewja sa llum. L-argumenti tal-[[konstruttivismu|filosofija konstruttivista]] ikomplu jsaħħu dawn il-ħsibijiet. Dan l-artiklu jagħmel emfasi fuq ir-rwol tal-[[krejattività]] konxja fil-lingwa. Fl-istess waqt irid jingħadd li, minħabba il-kumplessità tal-Lingwa, il-lingwisti saru joqgħodu ħafna aktar attenti li ma jagħmlux dikjarazzjonijiet daqshekk ġenerali. Fil-fatt ħafna kliem użat hawn huwa problematiku, per eżempju, għadd mhemmx definizjoni ċara fuq x'inhi "sempliċità" u "loġika" fil-lingwa (ara [[#Evalwazzjoni|Evalwazzjoni]]).

[[File:Selmunett Island.jpg|thumb|Il-gżira/gżejjer ta' Selmunett]]

{{Taxobox
| isem = ''Coccinella septempunctata''
| stampa = BIEDRONA.JPG
| stampa_daqs = 240px
| renju = [[Animalia]]
| fajlum = [[Arthropod]]a
| klassi = [[Insect]]a
| ordni = [[Beetle|Coleoptera]]
| familja = [[Coccinellidae]]
| ġeneru = ''[[Coccinella]]''
| speċi = '''''C. septempunctata'''''
| binominali = ''Coccinella septempunctata''
| awtorità_binominali = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]])
}}
In-'''nannakola tas-seba tikek''' hija bijoloġikament magħrufa bl-isem ''Coccinella septempunctata''. L-isem ''[[Coccinella]]'' ġej mill-kelma latina ''Coccineus'' li tfisser lewn [[aħmar]] filwaqt li l-isem ''septempunctata'' jirreferi għas-seba' tikek illi jisabu fuq id-dahar tal-[[insett]] <ref>{{ċita aħbar |url=http://www.uoguelph.ca/debu/lady/lady-beetles.htm|titlu= Lady Beetles of Ontario|pubblikatur=L-Università ta' Guelph |isem=S.A. |kunjom=Marshall |data=2008-08-29 |lingwa=Ingliż}}</ref>. Dan l-insett hu kklasifikat taħt il-familja [[Coccinellidae]]. Din hija familja diversa li tinkludi il-fuq minn 5,000 speċi differenti ta' [[nannakola|nannakoli]]. In-nannakola tas-seba' tikek hija komuni fil-Kampanja Maltija speċjalment fl-Istaġun tar-Rebbiegha li huwa l-istaġun ta' kopulazzjoni tan-nannakoli.

'''L-istrateġija militari''' hija sett ta' ideat jew pjanijiet imfassla minn organizzazzjonijiet militari biex isegwu l-għanijiet strateġiċi mixtieqa.<ref>Gartner (1999), p. 163</ref> Imnissla mill-kelma Griega ''strategos'', it-terminu [[strateġija]] intuża matul is-seklu 18 u <ref>Carpenter (2005), p. 25</ref> kien meqjus fis-sens dejjaq tiegħu bħala l-"arti tal- ġenerali",<ref>Matloff (1996), p. 11</ref> jew "'l-arti tal-arranġament" tat-truppi. <ref>Wilden (1987), p. 235</ref> L-istrateġija militari tittratta l-ippjanar u t-tmexxija tal-kampanji, il-moviment u t-tqassim tal-forzi, u l-qerq tal-ghadu.

Il-'''Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori''' huwa park nazzjonali u [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-Muntanji ta' Rwenzori tal-[[Uganda]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/684/|titlu=Rwenzori Mountains National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-26}}</ref> B'erja ta' kważi 1,000 km<sup>2</sup> (386 mil kwadru), il-park fih it-tielet l-ogħla quċċata ta' muntanja fl-[[Afrika]], b'bosta kaskati, lagi u glaċieri. Il-park huwa magħruf għall-bosta pjanti li jgħixu fih.

'''Surtsey''' (bl-[[Lingwa Iżlandiża|Iżlandiż]] tfisser litteralment "il-gżira ta' Surtr" u tiġi ppronunzjata: ​[ˈsʏr̥(t)sˌeiː]) hija gżira vulkanika li tinsab fl-arċipelagu ta' Vestmannaeyjar lil hinn mill-kosta tan-Nofsinhar tal-[[Iżlanda]]. Bil-koordinati 63.303°N 20.605°W, Surtsey hija l-iżjed punt fin-Nofsinhar tal-pajjiż. Ġiet iffurmata fi żbroffar vulkaniku li beda 130 metru (430 pied) taħt il-livell tal-baħar, u laħqet il-wiċċ tal-baħar fl-14 ta' Novembru 1963. L-iżbroffar baqa' għaddej sal-5 ta' Ġunju 1967, meta l-gżira laħqet id-daqs massimu tagħha ta' 2.7 km<sup>2</sup> (1.0 mil kwadru). Minn dak iż-żmien 'l hawn, l-erożjoni bil-mewġ wasslu biex il-gżira tiċkien b'mod kostanti: fl-2012, l-erja tal-wiċċ tal-gżira kien 1.3 km<sup>2</sup> (0.50 mili kwadri). L-iżjed stħarriġ reċenti (2007) juri li l-elevazzjoni massima tal-gżira hija 155 metru (509 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.icelandreview.com/news/surtsey-island-50-percent-original-size/|titlu=Surtsey Island 50 Percent Original Size|kunjom=Review|isem=Iceland|data=2013-08-13|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-09-05}}</ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> L-[[Indja]] rratifikat il-Konvenzjoni fl-14 ta' Novembru 1977, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/in|titlu=India - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-12}}</ref>

[[File:Left side of Flying Pigeon.jpg|thumb|upright=1.35|L-iktar mudell popolari ta' rota - u l-iktar [[vettura]] popolari ta' kull tip fid-dinja - hi ċ-[[Ċina|Ċiniża]] [[Flying Pigeon]] b'xi 500 miljun fis-servizz.]]
[[File:Set of bicycles in Buenos Aires.JPG|thumb|upright=1.35|Grupp ta' roti ta' tipi u qisien varji (fi [[Buenos Aires]]).]]
[[File:Mexico City Cycling.webm|thumbnail|upright=1.35|right|Nies fuq roti f'[[Mexico City]].]]

{{infobox city}}
'''Khiva''' (bl-Użbek: Xiva/Хива, خىۋا; bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: خیوه‎, ''Xīveh''; ismijiet storiċi jew alternattivi jinkludu ''Kheeva'', ''Khorasam'', ''Khoresm'', ''Khwarezm'', ''Khwarizm'', ''Khwarazm'', ''Chorezm;'' bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: خوارزم‎ u bil-Persjan: خوارزم‎) hija belt ta' bejn wieħed u ieħor 90,000 ruħ fir-Reġjun ta' Xorazm, l-[[Użbekistan]]. Skont id-''data'' arkeoloġika, il-belt ġiet stabbilita madwar 1,500 sena ilu.<ref>В. А. Булатова, И. И. Ноткин, Архитектурные памятники Хивы. (Путеводитель), Ташкент, 1972; Хива. (Архитектура. Фотоальбом), Л., 1973; Г. Пугаченкова, Термез, Шахрисябз, Хива, (М„ 1976).</ref> Hija l-eks [[belt kapitali]] ta' Khwarezmia u tal-Khanat ta' Khiva. '''Itchan Kala''', iċ-"ċentru storiku" ta' Khiva kien l-ewwel sit fl-Użbekistan li tniżżel fil-lista ta' [[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1990.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/543/|titlu=Itchan Kala|kunjom=UNESCO}}</ref> L-astronomu, l-istoriku u l-poliedriku [[Al-Biruni]] (973-1048 W.K.) twieled f'Khiva jew inkella fil-belt fil-qrib ta' Kath.<ref>{{Ċita ktieb|data=|titlu=Patrologia orientalis|url=http://archive.org/details/patrologiaorient10pariuoft|pubblikatur=Paris Firmin-Didot}}</ref>

Is-'''Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid''' huwa park arkeoloġiku li jinsab f'Al Balīd (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: البليد), Salalah, Dhofar, l-[[Oman]]. Huwa wieħed mill-erba' komponenti tal-[[Art tal-Inċens]] li sar [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-sena 2000.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1010/|titlu=Land of Frankincense|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-30}}</ref>

'''Eleonora Jenko Groyer''' (1879-1959) kienet [[Tabib|tabiba]] [[Slovenja|Slovena]], magħrufa bħala l-ewwel tabiba mara mill-Artijiet Sloveni.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-V5HIISVO|titlu=dLib.si - Prva slovenska zdravnica dr. Eleonora Jenko Groyer (1879-1959)|sit=www.dlib.si|data-aċċess=2023-04-25}}</ref>

Il-'''Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki''' huwa l-isem uffiċjali ta’ [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fis-[[Slovakkja]] li huwa magħmul minn disa’ binjiet reliġjużi tal-[[injam]] li nbnew bejn is-seklu 16 u s-seklu 18 fi tmien postijiet differenti fil-Karpazji Slovakki. Dawn jinkludu żewġ [[Knisja Kattolika|knejjes Kattoliċi Rumani]] (f’Hervartov u fi Tvrdošín), tliet knejjes Protestanti msejħa lokalment bħala knejjes Artikolari (f’Hronsek, f’Leštiny u f’Kežmarok) u tliet knejjes Kattoliċi Griegi (f’Bodružal, f’Ruská Bystrá u f’Ladomirová) flimkien ma’ kampnar f’Hronsek.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1273/|titlu=Wooden Churches of the Slovak part of the Carpathian Mountain Area|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-05}}</ref> Is-Sit ta’ Wirt Dinji jelenka biss l-iktar knejjes rappreżentattivi fis-Slovakkja, iżda minbarra dawn il-knejjes tal-injam, hemm xi 50 knisja oħra tal-injam fit-territorju attwali tas-Slovakkja, l-iktar fil-parti tat-Tramuntana u tal-Lvant tar-Reġjun ta’ Prešov.

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Finlandja]] rratifikat il-Konvenzjoni fl-4 ta' Marzu 1987, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/fi|titlu=Finland - UNESCO World Heritage Centre|data=2019-11-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191122024747/https://whc.unesco.org/en/statesparties/fi|arkivju-data=2019-11-22|url-status=bot: unknown}}</ref>

Il-'''Wied tal-Fondoq il-Kbir''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Great Rift Valley'') huwa parti minn sistema ta' ktajjen muntanjużi intrakontinentali li tgħaddi mill-[[Kenja]] mit-Tramuntana għan-Nofsinhar. Huwa parti mill-Fondoq ta' Gregory, il-fergħa tal-Lvant tal-Fondoq tal-Lvant tal-[[Afrika]], li jibda fit-[[Tanżanija|Tanzanija]] lejn in-Nofsinhar u jibqa' sejjer lejn it-Tramuntana fl-[[Etjopja]].<ref>Chorowicz, Jean (2005). "The East African Rift System". ''Journal of African Earth Sciences''. '''43''' (1–3): 379–410.</ref> Ifforma fuq l-hekk imsejħa "Koppla tal-Kenja", art olzata [[Ġeografija|ġeografika]] li nħolqot mill-interazzjonijiet ta' tliet plakek tettoniċi ewlenin: il-plakek tal-Arabja, tan-Nubja u tas-[[Somalja]].<ref>Corti, Giacomo (Frar 2012). "Evolution and characteristics of continental rifting: Analog modeling-inspired view and comparison with examples from the East African Rift System". ''Tectonophysics''. '''522''': 1–33.</ref> Fl-imgħoddi, kien jitqies bħala parti mill-"Wied tal-Fondoq il-Kbir" minn [[Madagaskar|Madagascar]] sas-[[Sirja]]. Il-biċċa l-kbira tal-wied jagħmel parti mill-eks Provinċja tal-Wied tal-Fondoq.
[[File:Longolot.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Longolot.jpg|daqsminuri|Il-Muntanja ta' Longonot.]]
Fil-wied hemm l-Għoljiet ta' Cherangani u katina ta' vulkani, uħud minnhom li għadhom attivi. Il-klima hija waħda miti, bit-temperaturi li normalment ikunu taħt it-28 °C (82 °F). Il-biċċa l-kbira tax-xita tinżel bejn Marzu u Ġunju u bejn Ottubru u Novembru.<ref>Firestone, Matthew (2009). ''Kenya''. Lonely Planet. ISBN <bdi>978-1-74104-773-8</bdi>. p. 151.</ref> L-Għoljiet ta' Tugen lejn il-Punent tal-Lag ta' Baringo fihom fossili ppreservati fil-flussi tal-[[lava]] ta' bejn 14 u 4 miljun sena ilu. Il-fdalijiet ta' bosta ominidi, l-antenati tal-[[Bniedem|bnedmin]], instabu hawnhekk.<ref>Firestone, Matthew (2009). ''Kenya''. Lonely Planet. ISBN <bdi>978-1-74104-773-8</bdi>. p. 23.</ref>

{{Mudell:Infobox qaddis
|isem=Santa Tereża Benedetta tas-Salib 
|stampa=Edith Stein Ausdruck.JPG
|desk_stampa=Edith Stein 
|data_twelid=12 ta' Ottubru 1891
|post_twelid=Breslau, il-Ġermanja, illum il-Polonja
|data_mewt=1942
|post_mewt=Auschwitz, il-Polonja 
|data_beatifikazzjoni=1 ta’ Mejju 1987
|post_beatifikazzjoni=Kolonja
|beatifikat_minn=Ġwanni Pawlu II
|data_kanonizzazzjoni=11 ta’ Ottubru 1998 
|post_kanonizzazzjoni=Ruma
|kanonizzat_minn=Ġwanni Pawlu II
|jum_festa=9 ta' Awwissu
|l-ikbar_santwarju=
|attribut1=
|patrun=L-[[Ewropa]]; Telf tal-ġenituri; Jum Dinji taż-Żgħażagħ; Lhud konvertiti.
}}
'''Edith Stein''' ([[12 ta' Ottubru]] [[1891]], Breslau, il-Ġermanja, illum il-Polonja - 1942, Auschwitz, il-Polonja) magħrufa ukoll bħala '''Santa Tereża Benedetta tas-Salib''' kienet filosfa Ġermaniża-Lhudija li kkonvertiet għall-Kristjaneżmu u saret soru Tereżjana. Inqatlet fil-kamp tal-konċentrament ta’ Auschwitz u fil-11 ta' Ottubru 1998 ġiet iddikjarata qaddisa tal-[[Knisja Kattolika]]. It-tifkira tagħha ssir fid-9 ta' Awwissu. 

L-'''Anfiteatru ta' El Jem''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قصر الجم, b'ittri Rumani: ''Qaṣr al-Jamm'') huwa anfiteatru ovali fil-belt moderna ta' El Jem (magħrufa wkoll bħala El Djem), it-[[Tuneżija]], li qabel kienet magħrufa bħala Thysdrus fil-provinċja [[Imperu Ruman|Rumana]] tal-[[Afrika]]. Tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1979.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/38/|titlu=Amphitheatre of El Jem|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-12-03}}</ref>

"Il-bieraħ f’Palermo, kien dikjarat Beatu Don Giuseppe Puglisi, saċerdot u martri, maqtul mill-mafja fl-1993.  Don Puglisi kien saċerdot eżemplari, dedikat speċjalment għall-pastorali taż-żgħażagħ. Eduka lit-tfal skont l-Evananġelju u neħħihom mid-dinja tal-kriminalità, u din fittxet li tegħlbu billi qatluh. Fil-verità, però, kien huwa li rebaħ, ma’ Kristu Irxoxt." - Papa Franġisku, Angelus, 26 ta' Mejju 2013

Il-'''waqgħa tal-Avro Lancaster f'Ħal Luqa tal-1952''' kienet inċident tal-avjazzjoni militari li seħħ [[Kolonja ta' Malta|f'Malta]] fit-30 ta' Diċembru 1952 meta bomber tat-tip Avro Lancaster ġġarraf ftit wara t-tluq mill-ajruport tal-RAF Luqa f'żona residenzjali f'Ħal [[Ħal Luqa|Luqa]]. Tlieta mill-erba’ membri tal-ekwipaġġ abbord l-ajruplan u nies oħra fl-art inqatlu. It-tiġrif ikkawża wkoll ħsarat estensivi fil-proprjetà. Il-kawża tal-inċident kienet ħsara fil-magna.

'''Draginja Vuksanović-Stanković''' (biċ-Ċirilliku: Драгиња Вуксановић-Станковић; twieldet fis-7 ta' April 1978) hija ġurista, [[Politiku|politika]] u professur tad-[[dritt]] mill-[[Montenegro]]. Hija taħdem bħala professur fl-Università tal-Montenegro. Attwalment hija Membru Parlamentari u l-eks President tal-Partit [[Soċjaliżmu Demokratiku|Soċjalista Demokratiku]]. Fl-elezzjoni presidenzjali tal-2018, hija saret l-ewwel kandidata presidenzjali fl-istorja tal-pajjiż.

Il-'''Wied tat-Tempji''' (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Valle dei Templi''; bl-[[Sqalli|Isqalli]]: ''Vaddi di li Tempri'') huwa sit arkeoloġiku f'[[Agrigento]] (magħrufa bħala ''Akragas'' fil-[[Greċja]] Antika), [[Sqallija]]. Huwa wieħed mill-iżjed eżempji straordinarji ta' arti u arkitettura tal-Greċja Antika, u huwa wieħed mill-attrazzjonijiet prinċipali ta' Sqallija minn mindu tniżżel bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1997.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/831/|titlu=Archaeological Area of Agrigento|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-22}}</ref> 

{{Taxobox
| isem = ''Gomphos''
| stampa = Gomphos Lagomorfu primitiv.jpg
| daqs_stampa = 225px
| deskrizzjoni_stampa = Rikostruzzjoni ta' ''[[Gomphos elkema]]'' speċi ta' lagomorfu fil-familja ''[[Mimotonidae]]''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Lagomorpha]]
| familja = [[Mimotonidae]]
| ġeneru = '''''Gomphos'''''
| grad_sottodiviżjoni = [[Speċi]]
| sottodiviżjoni =
*''[[Gomphos elkema]]'' 
}}
'''''Gomphos''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] estint ta' [[mammiferi]] [[lagomorfu|lagomorfi]] fil-klassi [[Mammiferu|Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Lagomorpha]], fil-familja [[Mimotonidae]] (lagomorfi primitivi), ma' bosta ġeneri u speċi kollha estinti.

Is-'''Sinagoga Antika''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Alte Synagoge'') f'[[Erfurt]], il-[[Ġermanja]], hija waħda mill-iżjed sinagogi [[Medjuevu|Medjevali]] ppreservati sew fl-[[Ewropa]], u l-iżjed partijiet antiki tagħha jmorru lura għall-aħħar tas-seklu 11. Il-biċċa l-kbira tal-partijiet tal-binja jmorru lura għall-ħabta tal-1250-1320. Minħabba l-fatt li s-saqaf tagħha għadu sħiħ, huwa maħsub li hija l-eqdem binja ta' sinagoga intatta fl-Ewropa u fid-[[dinja]].

</ref><br /> [[monarkija]]-[[saċerdotali]];<ref name=pages>{{ċita web |url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |titlu=Vatican City |sit=catholic-pages.com |data-aċċess=2011-07-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110623191417/http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |arkivju-data=2011-06-23}}</ref><br />[[monarkija assoluta]];<ref>{{ċita web |url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |titlu=State Departments |pubblikatur=L-Istat tal-Vatikan |data-aċċess=2011-07-09 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111001192545/http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |arkivju-data=2011-10-01}}</ref> [[monarkija elettiva]];<ref>{{ċita ktieb |url=http://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1009 |isem=Gerhard |kunjom=Robbers |titlu=Encyclopedia of World Constitutions |pubblikatur=Infobase Publishing |sena=2006 |isbn=978-0-8160-6078-8 |paġna=1009 |lingwa=en}}</ref><br />[[theokratika]] elettiva.<ref>{{ċita ktieb |url=http://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf |titlu=International Encyclopedia of Human Geography |isem=Nick |kunjom=Megoran |volum=11 |sena=2009 |paġna=226 |pubblikatur=Elsevier |lingwa=en |isbn=978-0-08-044911-1}}</ref>
|titlu_kap1                  = [[Lista ta' sovrani tal-Istat tal-Belt tal-Vatikan|Sovran]]
|titlu_kap2                  = [[President tal-Kummissjoni Pontifiċja għall-Istat tal-Belt tal-Vatikan|President tal-<br />Governatorat]]
|isem_kap1                   = [[Papa Franġisku|Franġisku]]
|isem_kap2                   = <br />[[Giuseppe Bertello]]<ref>{{ċita web |titlu=Governorate |url=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo/struttura-del-governatorato/organigramma/governatorato.html |pubblikatur=L-Istat tal-Vatikan |data-aċċess=2013-08-12 |lingwa=en |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130515001716/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo/struttura-del-governatorato/organigramma/governatorato.html |arkivju-data=2013-05-15 }}</ref>
|poż_erja                    = 250
|erja_km2                    = 0.44
|erja_mi_kw                  = 0.17
|perċentwal_ilma             = 
|sena_stima_popolazzjoni     = 
|stima_popolazzjoni          = 
|poż_stima_popolazzjoni      = 240 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 836<ref name="factbook" />
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2012
|densità_popolazzjoni_km2    = 1877
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 4859
|poż_densità_popolazzjoni    = 6
|sena_PGD_PSX                = 
|PGD_PSX                     = 
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = 
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 
|IŻU                         = 
|poż_IŻU                     = 
|kategorija_IŻU              = 
|tip_sovranità               = Indipendenza {{nobold|mir-[[Renju tal-Italja (1861–1946)|Renju tal-Italja]]}}
|avveniment_stabbilit1       = [[Trattat Lateran]]
|data_stabbilit1             = 11 ta' Frar 1929
|valuta                      = Ewro (€)
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.va]]
|kodiċi_telefoniku           = +379
|sena_PGD_nominali           = 
|PGD_nominali                = 
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = 
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = 
}}

'''Taron David Egerton''' (imwieled fl-10 ta’ Novembru 1989) huwa attur Brittaniku.<ref>{{Ċita web|url=https://ew.com/person/taron-egerton/|titlu=Taron Egerton|sit=EW.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-25}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.numeromag.nl/in-conversation-with-taron-egerton/|titlu=IN CONVERSATION WITH TARON EGERTON|kunjom=Letonja|isem=Timotej|data=2023-05-31|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-01-25}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.emmys.com/bios/taron-egerton|titlu=Taron Egerton|sit=Television Academy|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-25}}</ref>

Il-'''Monasteru ta' Maulbronn''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Kloster Maulbronn'') huwa eks abbazija tal-Ċisterċensi u eks stat ekkleżjastiku fl-[[Imperu Ruman]] Sagru li jinsab f'Maulbronn, Baden-Württemberg.<ref>Mueller, Carla; Stober, Karin (2009). ''Maulbronn Monastery''. Deutscher Kunstverlag. ISBN <bdi>978-3-422-02054-2</bdi>. p. 3.</ref> Il-kumpless tal-monasteru, wieħed mill-iżjed ippreservati fl-[[Ewropa]], sar [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1993.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/546/|titlu=Maulbronn Monastery Complex|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-03}}</ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Madagaskar|Madagascar]] irratifika l-Konvenzjoni fid-19 ta' Lulju 1983, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mg|titlu=Madagascar - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-03}}</ref>

'''Bidwi'''<ref>Dyer, Christopher (2007). "A suffolk farmer in the fifteenth century". ''Agricultural History Review''. '''55''' (1), p. 1.</ref> huwa xi ħadd li jaħdem fl-agrikoltura u jkabbar l-organiżmi ħajjin għall-ikel jew għall-materja prima. It-terminu s-soltu japplika għall-persuni li jkabbru l-għelejjel fl-għelieqi, iħawwlu s-siġar tal-[[frott]], jieħdu ħsieb l-għelieqi bid-dwieli, u jkabbru t-tjur jew [[Annimal|annimali]] ħajjin oħra. Bidwi jista’ jkun is-sid tar-raba’ jew jaħdem bħala ħaddiem fl-art ta’ oħrajn, iżda fl-ekonomiji avvanzati, bidwi s-soltu jkun is-sid ta’ razzett jew azjenda agrikola, filwaqt li l-impjegati jkunu magħrufa bħala ħaddiema agrikola. Madankollu, fl-imgħoddi mhux daqstant imbiegħed, bidwi kien dak li jippromwovi jew itejjeb it-tkabbir ta’ pjanti, għelejjel, annimali, eċċ. permezz tax-xogħol u l-attenzjoni.

{{infobox city}}
'''Třebíč''' (ippronunzjat biċ-Ċek: [ˈtr̝̊ɛbiːtʃ]; bil-Ġermaniż: ''Trebitsch''; bil-Yiddish: טרייביטש Treybitsh‎) huwa raħal fil-parti Moravjana tar-Reġjun ta’ [[Vysočina]] tar-[[Ċekja|Repubblika Ċeka]]. Třebíč huwa ċentru reġjonali b’popolazzjoni ta’ kważi 36,000 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.czso.cz/csu/czso/population-of-municipalities-1-january-2019|titlu=Population of Municipalities - 1 January 2020|sit=Population of Municipalities - 1 January 2020|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-04-02}}</ref> Barra minn hekk, hija l-kapitali amministrattiva tad-Distrett ta’ Třebíč. Fil-perjodu tat-tkabbir tiegħu, ir-raħal ta’ Třebíč kien it-tielet l-iktar raħal importanti fil-[[Moravja]]. It-tkabbir fil-popolazzjoni beda wara [[It-Tieni Gwerra Dinjija|t-Tieni Gwerra Dinjija]]. Il-bidu tal-istorja tar-raħal huwa marbut mat-twaqqif ta’ monasteru [[Ordni Benedettina|Benedettin]], fejn illum hemm kastell. Il-kwartier [[Reliġjon Lhudija|Lhudi]] u l-Bażilika ta’ San Prokopju huma mniżżlin fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1078/|titlu=Jewish Quarter and St Procopius' Basilica in Třebíč|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-02}}</ref>

'''Korfù''' (miktuba wkoll Korfu; magħrufa wkoll bħala Kerkira, /korˈʧira/; bil-[[Lingwa Griega|Grieg]]: Κέρκυρα o Κόρκυρα, Kérkyra; bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Corcyra''; bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Corfu'') hija gżira [[Greċja|Griega]], fil-[[Baħar Jonju]], quddiem ix-xtajta t'Epiru, fil-konfini ta' bejn il-Greċja u l-[[Albanija]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/complete-guide-corfu-851348.html|titlu=The Complete Guide To: Corfu {{!}} The Independent {{!}} The Independent|data=2021-04-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-06-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210427030450/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/complete-guide-corfu-851348.html|arkivju-data=2021-04-27|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>Trevor Webster (1994). ''Where to Go in Greece: A New Look''. Vol. 1. Settle Press. p. 221. ISBN <bdi>9781872876207</bdi>.</ref> Hija maqtugħa mill-Greċja kontinentali permezz ta' fliegu li jvarja fil-wisa' minn 3 sa 25 kilometru u tinkludi l-gżejriet kollha fil-qrib sew tagħha. Il-gżira hija parti mill-unità reġjonali ta' Korfù, u hija amministrata minn tliet muniċipalitajiet mal-gżejjer ta' Othonoi, Ereikoussa, u Mathraki.<ref>{{Ċita web|url=https://corfutvnews.gr/diaspasi-deite-tin-tropologia/|titlu=Διάσπαση: Δείτε την Τροπολογία.|data=2019-02-25|lingwa=el|data-aċċess=2022-06-24}}</ref> F'Korfù hemm ukoll l-Università tal-Jonju. Il-gżira għandha erja ta' 613.6 kilometru kwadru, jiġifieri kważi d-doppju tal-erja ta' [[Malta]]. Il-belt ewlenija għandha l-istess isem tal-gżira, jiġifieri Korfù u n-nies tal-post isejħulha Kerkira.

{{Automatic taxobox}}
Il-'''Pika tax-xofftejn suwed''' (''Ochotona curzoniae'') hija speċi ta' [[mammiferu]] [[plaċentat]] tal-familja [[Ochotonidae]], fl-ordni [[Lagomorpha]].

'''Miosireninae''' hija [[sottofamilja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[plaċentat]]i (il-[[baqar tal-baħar]]) estinti, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], fl-ordni [[Sirenia]], fil-familja [[Trichechidae]] ma' sottofamilja oħra ([[Trichechinae]]) bil-ġeneri kollha estinti magħrufa biss minn speċi fossili.

}}
  |2 = ''Principatu de Múnegu'' {{small|{{nobold|([[Lingwa Monagaski|Monagaski]])}}}}
  |3 = ''Principato di Monaco'' {{small|{{nobold|([[Lingwa Taljana|Taljan]])}}}}
  |4 = ''Principat de Mónegue''  {{small|{{nobold|([[Lingwa Oċċitana|Oċċitan]])}}}}
 }}
|isem_nattiv                 = 
|isem_komuni                 = Monako
|stampa_bandiera             = Flag of Monaco.svg
|stampa_emblema              = Coat of Arms of Monaco.svg
|stampa_mappa                = Location Monaco Europe.png
|deskrizzjoni_mappa          = 
|ħolqa_bandiera              = Bandiera tal-Monako
|ħolqa_emblema               = Emblema tal-Monako
|ħolqa_demografija           = Demografija tal-Monako
|mottu_nazzjonali            = "Deo Juvante"<small>Bl-għajnuna t'Alla</small>
|innu_nazzjonali             =  ''[[Hymne Monégasque]]''<br/>''<small>Innu Monagaski</small><br/><center>[[File:Monaco National Anthem.ogg]]</center>
|lingwi_uffiċjali            = [[Lingwa Franċiża|Franċiż]]<ref>{{ċita web |data-aċċess=2008-05-22 |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |arkivju-data=2011-07-22 |titlu=Constitution de la Principauté |pubblikatur=Kunsill tal-Gvern |lingwa=fr |url-status=dead }}</ref>
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = Monako<sup>1</sup>
|latd =43 |latm=43 |latNS=N |lonġd=7 |lonġm=25 |lonġEW=E
|l-ikbar_belt                = [[Monte Carlo]]
|tip_l-ikbar_belt            = ''Quartier''
|tip_gvern                   = [[Prinċipalità]] [[Monarkija kostituzzjonali|kostituzzjonali]] [[Stat unitarja|unitarja]] 
|titlu_kap1                  = [[Prinċep tal-Monako|Prinċep]]
|titlu_kap2                  = [[Ministru tal-Istat (Monako)|Ministru tal-Istat]]
|titlu_kap3                  = [[Kunsill Nazzjonali (Monako)#Presidenti tal-Kunsill Nazzjonali|President tal-Kunsill Nazzjonali]]
|isem_kap1                   = [[Albert II ta’ Monako|Albert II]]
|isem_kap2                   = [[Pierre Dartout]]
|isem_kap3                   = [[Stéphane Valeri]]
|data_sħubija_UE             = 
|żona_kklassifika            = 248
|poż_erja                    = 248 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 2.02
|erja_mi_kw                  = 0.78
|perċentwal_ilma             = negliġibbli<ref name="monacodata">{{ċita web |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20091115210931/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |arkivju-data=2009-11-15 |titlu=Monaco en Chiffres |pubblikatur=Principauté de Monaco |data=2010-07-07 |lingwa=fr |data-aċċess=2023-12-23 |url-status=dead }}</ref>
|sena_stima_popolazzjoni     = 2011
|stima_popolazzjoni          = 36,371<ref name="imsee.mc">{{ċita web |url=http://www.imsee.mc/Population-et-emploi |titlu=Population et emploi |pubblikatur=Imsee.mc |data= |data-aċċess=2012-09-06 |lingwa=fr}}</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 217 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 35,352<ref name="monacodata"/>
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2008
|densità_popolazzjoni_km2    = 18,005
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 39,217
|poż_densità_popolazzjoni    = 1<sup>el</sup> <!--Nota: Il-Makaw hija aktar densa, iżda hija dipendenza, mhux pajjiż-->
|sena_PGD_PSX                = 2010
|PGD_PSX                     = $4.694 biljun<ref name="imf2">{{ċita web |url=http://data.worldbank.org/data-catalog |titlu=World Development Indicators |pubblikatur=Bank Dinji |data-aċċess=2012-10-08 |lingwa=en}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 156
|PGD_PSX_per_capita          = $132,571<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 1
|sena_IŻU                    = 1997
|IŻU                         = {{steady}} 0.946
|poż_IŻU                     = 1<sup>el</sup>
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = [[Indipendenza]]
|nota_sovranità              = 
|avveniment_stabbilit1       = [[Dar ta' Grimaldi]]
|data_stabbilit1             = 1297
|avveniment_stabbilit2       = [[Trattat Franko-Monagaski]]
|data_stabbilit2             = 1861
|avveniment_stabbilit3       = [[Kostituzzjoni tal-Monako|Kostituzzjoni]]
|data_stabbilit3             = 1911
|avveniment_stabbilit4       = [[Trattat Franko-Monagaski]]
|data_stabbilit4             = 2002
|valuta                      = [[Ewro]] ([[Simbolu tal-Ewro|€]])
|kodiċi_valuta               = EUR
|żona_ħin                    = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.mc]]
|kodiċi_telefoniku           = +377
|sena_PGD_nominali           = 2010
|PGD_nominali                = $5.424 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 148
|PGD_nominali_per_capita     = $153,177<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 1
|nota1                       = Il-Monako hija [[belt-stat]].
}}
[[File:Monaco5.png|thumb|Organizzazzjoni territorjali]]
[[File:MonacoBeiNacht.jpg|thumb|Monako]]
[[File:Logo-MT.png|thumb|Monaco Telecom, Operatur tat-telekomunikazzjoni tal-Pajjiż.]]
[[File:Monaco Telecom Boutique.jpg|thumb|ħanut Monaco Telecom, Operatur tat-telekomunikazzjoni tal-Pajjiż.]]
[[File:TMC logo.jpg|thumb|TMC (Télé Monte-Carlo), kanal tat-televiżjoni nazzjonali.]]
[[File:Monaco Telecom.JPG|thumb|Kabina tat-telefon ta’ Monaco Telecom f’Monaco-Ville.]]

'''Barbier''' huwa persuna li x-xogħol tiegħu jinvolvi l-iktar li jaqta’, jieħu ħsieb, jagħti stil u jqaxxar ix-xagħar jew il-leħja tal-irġiel u tas-subien. Id-differenza prinċipali meta mqabbel ma’ [[parrukkier]] hi li parrukkier ma jqaxxarx il-leħja għaldaqstant il-klijentela ewlenija tiegħu tkun magħmula mill-bniet u min-nisa. Il-ħanut ta’ barbier normalment huwa magħruf bħala “tal-barbier” (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: "barber shop/salon" jew "barber's"). Għand tal-barbier normalment ikun hemm interazzjoni soċjali u jkun hemm taħdit fil-pubbliku. F’xi każijiet, ħanut tal-barbier ikun forum pubbliku wkoll. Huma postijiet fejn isiru dibattiti miftuħa, jitleħħen it-tħassib pubbliku, u fejn iċ-ċittadini jiddiskutu dwar kwistjonijiet kontemporanji.

Id-'''Delta ta' Saloum''' jew id-'''Delta ta'''' '''Sine-Saloum''' hija l-bokka jew il-ħalq (delta) tax-xmara Saloum fis-[[Senegal]] fejn tnixxi fit-Tramuntana tal-[[Oċean Atlantiku]]. Id-delta għandha erja ta' 180,000 ettaru<ref>William J. Mitsch; James G. Gosselink (2007). ''Wetlands''. John Wiley and Sons. p. 92. ISBN <bdi>978-0-471-69967-5</bdi>.</ref> u hija estiża għal 72.5 kilometru tul il-kosta u għal 35 kilometru 'l ġewwa mill-baħar.

Il-'''Park Nazzjonali ta' Ichkeul''' jew il-'''Lag ta' Ichkeul''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: بحيرة اشكل, b'ittri Rumani: ''Buḥayra ʾIshkul'') huwa lag fit-Tramuntana tat-[[Tuneżija]], li jinsab 15-il kilometru mit-Tramuntana ta' Mateur u 20 kilometru (12-il mil) fil-Lbiċ ta' [[Bizerte]], l-iżjed belt fit-Tramuntana tal-[[Afrika]] mal-[[Mediterran|Baħar Mediterran]]. Il-lag u l-artijiet mistagħdra tal-Park Nazzjonali ta' Ichkeul huma punt importanti fejn kull sena jieqfu jistrieħu mijiet ta' eluf ta' [[Għasfur|għasafar]] tal-passa. Xi għasafar li jżuru l-lag huma l-papri, il-wiżż, iċ-ċikonji u l-fjamingi roża. Il-kostruzzjoni ta' digi fejn ix-xmajjar li jalimentaw il-lag ipproduċew bidliet kbar fil-bilanċ [[Ekoloġija|ekoloġiku]] tal-lag u tal-artijiet mistagħdra.

{{wikifikazzjoni}}

{{ħassar|Crosswiki spam, undisclosed paid editing}}
{{Nebbieta|edukazzjoni}}

'''Quito''' (pronunzja bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: [ˈkito]; bil-Quechua: ''Kitu''), formalment '''San Francisco de Quito''', hija l-[[belt kapitali]] tal-[[Ekwador]], b'popolazzjoni stmata li tlaħħaq it-2.8 miljun ruħ fiż-żona urbana tagħha. Hija wkoll il-belt kapitali tal-provinċja ta' Pichincha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.igepn.edu.ec/guagua-pichincha|titlu=GUAGUA PICHINCHA - Instituto Geofísico - EPN|sit=www.igepn.edu.ec|lingwa=es-es|data-aċċess=2023-04-06}}</ref> Quito tinsab f'wied max-xaqlibiet tal-Lvant ta' Pichincha, stratovulkan attiv fil-katina muntanjuża tal-[[Andes]], f'elevazzjoni ta' 2,850 metru (9,350 pied); b'hekk hija t-tieni l-ogħla belt kapitali fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.tame.com.ec/index.php?option=com_content&view=article&id=134&Itemid=18&lang=en|titlu=Tame EP - Airline of Ecuador|sit=www.tame.com.ec|data-aċċess=2023-04-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230204160924/https://www.tame.com.ec/index.php?option=com_content&view=article&id=134&Itemid=18&lang=en|arkivju-data=2023-02-04|url-status=dead}}</ref>

L-Att dwar id-'''Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna''' (bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: Акт проголошення незалежності України, b'ittri Rumani: ''Akt proholoshennya nezalezhnosti Ukrayiny'') ġie adottat mill-Parlament Ukren fl-24 ta' Awwissu 1991.<ref>A History of Ukraine: The Land and Its Peoples by Paul Robert Magocsi, University of Toronto Press, 2010, ISBN 1442610212. pp. 722-723.</ref> L-Att reġa' stabbilixxa l-indipendenza statali tal-Ukrajna.<ref>{{Ċita web|url=https://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2018/05_2018/30/bild/specproject.pdf|titlu=Ukrainian Week|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190620220422/https://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2018/05_2018/30/bild/specproject.pdf|arkivju-data=2019-06-20|url-status=bot: unknown}}</ref>

l-'''artiklu''' hija kelma li titqiegħed biswit [[Nom]] biex t'indika it-tip ta' referenza li n-nom ikun qiegħed jirrealizza f'ċerta frażi.

'''Ronald William Fordham Searle''', CBE, RDI (twieled fit-3 ta' Marzu 1920 – miet fit-30 ta' Diċembru 2011<ref name=":0">{{Ċita aħbar|data=2012-01-03|titlu=UK artist, St Trinian's creator Searle dies aged 91|url=https://www.reuters.com/article/us-britain-searle-idUSTRE8020CT20120103|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-03}}</ref>) kien artist, cartoonist satiriku, artist tal-comics, skultur, disinjatur tal-medalji u illustratur [[Renju Unit|Ingliż]]. X'aktarx li baqa' mfakkar l-iktar bħala l-ħallieq tal-Iskola ta' St. Trinian u għall-kollaborazzjoni tiegħu ma' [[Geoffrey Willans]] fis-sensiela ta' Molesworth.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://www.lambiek.net/artists/s/searle_ronald.htm|titlu=Ronald Searle|sit=lambiek.net|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-03}}</ref>

. Mill-frott ta' din l-ispeċi jsiru żewġ ħwawar importanti;  l-aril aħmar (mace) li qed jghatti wiċċ l-ghadma tal-frotta. Filwaqt li mill-ghadma tal-frotta jsir in-[[noċemuskata]].]]
'''Il-botanika''', imsejħa wkoll '''ix-xjenza tal-pjanti''', hija qasam fix-[[xjenza]] dwar l-istudju tal-ħajja  tal-pjanti u fergħa mill-[[bijoloġija]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/botany|titlu=Definition of BOTANY|data=2023-07-29|sit=www.merriam-webster.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-07-29}}</ref>. Filwaqt li l-'''Botanista''' jew '''fitologu''' huwa xjenzat li jispeċjalizza f'dan il-qasam<ref>{{Ċita web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/botanist|titlu=BOTANIST - English meaning Cambridge Dictionary|kunjom=Cambridge University Press & Assessment 2023|data=2023|sit=dictionary.cambridge.org|lingwa=English|data-aċċess=2023-07-29}}</ref>. Il-kelma "botanika" ġejja mill-kelma Griega tal-qedem βοτάνη li tfisser " mergħa "," ħaxix ", jew " għalf "<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=bota/nh|titlu=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, βοτάνη|sit=www.perseus.tufts.edu|data-aċċess=2023-07-25}}</ref>; il- kelma βοτάνη  min-naħa tagħha hija mnissla minn βόσκειν, li tfisser "biex jitimgħu" jew " jirgħu ". <ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20170908201347/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=botany&searchmode=none|titlu=Botany|kunjom=Harper|isem=Douglas|data=2023|sit=www.etymonline.com|lingwa=en|data-aċċess=2023-07-29|arkivju-url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=botany&searchmode=none|arkivju-data=2017-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://books.google.com/books?id=d0XSwMJLDg4C&q=botane%20boskein%20botany&pg=PA134|titlu=A Dictionary of Entomology - Google Books|data=2023-02-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-07-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230210172545/https://books.google.com/books?id=d0XSwMJLDg4C&q=botane%20boskein%20botany&pg=PA134|arkivju-data=2023-02-10|url-status=bot: unknown}}</ref>Tradizzjonalment, il-botanika kienet tinkludi wkoll l-istudju tal-fungi u tal-[[alka]] li illum huma ikklassifikati u s f'renji separati u studjati separatament<ref>Scamardella, J. M. (1999). Not plants or animals: a brief history of the origin of Kingdoms Protozoa, Protista and Protoctista. ''International Microbiology'', ''2''(4), 207-216.DOI:10.2436/IM.V2I4.9219</ref>. Ilum il-ġurnata, il-botaniċi jistudjaw madwar 410,000 [[speċi]] ta ' pjanti terrestri li jinkludu pjanti vaskulari (391,000) u pjanti tal-fjuri (369,000)<ref>{{Ċita web|url=https://stateoftheworldsplants.com/report/sotwp_2016.pdf|titlu=The State of the World's Plants Report- 2016 Royal Botanic Gardens, Kew|kunjom=Royal Botanic Gardens, Kew|data=2016|sit=kew.iro.bl.uk/concern/reports/f931f1de-72c7-46b4-b57c-28eb417c53ec?locale=en|lingwa=en|data-aċċess=2023-07-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160928190506/https://stateoftheworldsplants.com/report/sotwp_2016.pdf|arkivju-data=2016-09-28}}</ref> filwaqt li madwar 20,000 minnhom huma brijofiti<ref>{{Ċita web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/B/|titlu=Bryophytes (Mosses and liverworts) — The Plant List|sit=www.theplantlist.org|data-aċċess=2023-07-25}}</ref>.

{{stub|storja}}
Il-'''Gwerer Puniċi''' kienu sensiela ta' tliet gwerer miġġielda bejn ir-[[Rumani]] u l-belt [[Feniċi|Feniċja]] ta' [[Kartaġiniżi|Kartaġni]]. Jissejħu "Puniċi" għax ir-Rumani baqgħu jirreferu għall-Kartaġiniżi bħala Feniċi, billi l-kelma bil-[[Latin]] għall-feniċju għandha l-għerq 'Puniceus'.

Ir-'''relattività ristretta''' hi teorija formali li żviluppa [[Albert Einstein]] fl-1905. L-għan ta' Einstein kien li joħroġ il-konsegwenzi fiżiċi kollha tar-[[relattività Galilejana]] u tal-fatt li l-veloċità tad-dawl fil-vojt għandha l-istess valur fis-sistemi ta' riferiment inerzjali kollha. Dan il-fatt irriżulta mill-[[ekwazzjonijiet ta' Maxwell]] imma sa dak iż-żmien kien spjegat b'mod differenti bl-użu tal-"ispazju assolut" ta' [[Isaac Newton|Newton]] u tal-"eter".

{{stub|Kultura}}
, Miyajima, Hiroshima]]
In-'''No''' (能) huwa forma ta' [[teatru]] li jsib l-għeruq tiegħu fil-[[Ġappun]] fis-seklu 14 fost dawk ta' [[kultura]] għolja, kuntrarju għall-[[kabuki]] li huwa t-teatru iktar vulgari (mhux f'sens moralistiku). It-testi tan-no huma mibnija b'tali mod li jistgħu jiġu interpretati b'mod ħieles mill-ispettatur; dan huwa dovut għall-partikolarità tal-lingwa użata li tikkonsisti minn ħafna omofoni. It-teatru No huwa kkaratterizzat minn maskri karatteristiċi, il-grazzja tal-atturi, kif ukoll il-lajma li biha jiġu interpretati l-partijiet.

'''Theano Fotiou''' ( Greek Θεανώ Φωτίου ; imwieled fl-10 ta 'Mejju 1946 [[Ateni|f'Ateni]] ) hija perit [[Greċja|Griega]] u politikant tal-[[ Koalizzjoni tax-Xellug Radikali |Koalizzjoni tax-Xellug Radikali]] (Syriza). Minn Jannar 2015 ilha sservi bħala [[ Ministeru tax-Xogħol u Solidarjetà Soċjali (il-Greċja) |Ministru Alternattiv tas-Solidarjetà Soċjali]] . [[File:Theano Fotiou 2014 cropped.jpg|thumb|Theano Fotiou fl'2014 ]]

{{Nebbieta|liġi}}
Mill-1935 sal-inkorporazzjoni tal-[[Estonja]] fl-[[Unjoni Sovjetika]] fl-1940, ħabsin ikkundannati għall-mewt mill-qrati ċivili ngħataw għażla li jmutu jew b' suwiċidju kkaġunat mill-velenu jew bil-forka, kif deskritt fil-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali (li daħal fis-seħħ fl-1 ta' Frar 1935): ''“Siegħa qabel il-ħin skedat tal-eżekuzzjoni, il-kundannat għandu jittieħed f’ ċella tal-mewt, fejn il-prosekutur tal-istat jaqra s-sentenza tal-mewt u jistaqsi lill-priġunier jekk hux lest li jagħmel suwiċidju.'' ''Jekk it-tweġiba tkun fl-affermattiv, il-prosekutur jagħti lill-ikkundannat tazza velenu—it-tip ta’ velenu li għandu jiġi determinat mill-Bord Nazzjonali tas-Saħħa.'' ''Jekk ir-raġel iddestinat jonqos milli jieħu l-velenu fi żmien ħames minuti jiġi mgħallaq.”'' <ref>{{Ċita aħbar|data=Nov 5, 1934|titlu=ESTONIA: Authorized Suicides|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,882558,00.html|url-status=dead|pubblikazzjoni=Time|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20091019045610/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,882558,00.html|arkivju-data=19 October 2009}}</ref> L-eżekuzzjonijiet militari saru minn skwadra tal-isparar .

{{Automatic taxobox}}
L-'''Opossum bugeddum ta' żaqqu griża''' jew '''opossum far ta' żaqqu griża''', magħruf xjentifikament bl-isem ta' ''Caenolestes caniventer'', huwa [[mammiferu]] [[marsupjal]] notturn ta' daqs żgħir, nattiv tal-[[Amerika t'Isfel]] li jippreferi l-foresti ta' altitudni għolja qalb l-[[Andi]]. 

[[Kategorija:2007]]
[[Kategorija:Listi ta' speċi ta' mammiferi]]
Din hija il-lista ta' l-ispeċi tal-mammiferi il-ġodda li ġew deskritti xjentifikament fis-sena 2007. It-terminu "mammiferi" hawn jinkludi l-ispeċi klassifikati fil-"[[Mammaliaformes]]" ([[Docodonta]], [[Haramiyida]], [[Morganucodonta]] u xi ġeneri oħrajn) ukoll.

Fil-[[botanika]], il-'''frott''' (jew '''frotta''' bis-singular) jirreferi għal għadd ta’ strutturi li jipproduċu ż-[[żrieragħ]] fil-pjanti li jarmu l-fjuri (magħrufa wkoll bħala anġjospermi) li jiġu ffurmati mill-ovarju wara li l-pjanti jarmu l-fjuri. Uħud mill-frott ikollhom l-għadma (li ma tittikilx) u wħud le.

Il-'''Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] li jinkludi varjetà ta' binjiet f'Hōryū-ji u f'Hokki-ji, f'Ikaruga, il-Prefettura ta' Nara, il-[[Ġappun]]. Dawn il-binjiet [[Buddiżmu|Buddisti]] tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993 flimkien mal-pajsaġġ tal-madwar taħt għadd ta' kriterji.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/660/|titlu=Buddhist Monuments in the Horyu-ji Area|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-03-17}}</ref> L-istrutturi li jagħmlu parti mis-sit huma fost l-eqdem binjiet tal-[[injam]] li għadhom eżistenti fid-[[Id-Dinja|dinja]], u jmorru lura għas-sekli 7 u 8 [[WK|W.K]]. Ħafna mill-[[Monument|monumenti]] huma wkoll Teżori Nazzjonali tal-Ġappun, u jirriflettu era importanti ta' influwenza Buddista fil-Ġappun. L-istrutturi jinkludu 21 binja fit-Tempju tal-Lvant ta' Hōryū-ji, disa' binjiet fit-Tempju tal-Punent ta' Hōryū-ji, 17-il monasteru u binjiet oħra, u l-pagoda f'Hokki-ji.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/660.pdf|titlu=Advisory Body Evaluation. ICOMOS.}}</ref>

'''Vasco da Gama''', l-Ewwel Konti ta' [[Vidigueira]] (pronunzja bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]] [[Ewropa|Ewropew]]: [ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐ̃mɐ]<ref>Wells, John C. (2008). ''Longman Pronunciation Dictionary'' (3rd ed.). Longman. ISBN <bdi>978-1-4058-8118-0</bdi>.</ref><ref>Jones, Daniel (2011). Roach, Peter; Setter, Jane; Esling, John (eds.). ''Cambridge English Pronouncing Dictionary'' (18th ed.). Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-15255-6</bdi>.</ref>; twieled fl-1469 – miet fl-24 ta' Diċembru 1524), kien esploratur [[Portugall|Portugiż]] u l-ewwel Ewropew li wasal sal-[[Indja]] bil-baħar.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Vasco-da-Gama|titlu=Vasco da Gama {{!}} Biography, Achievements, Route, Map, Significance, & Facts {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-29}}</ref>

'''Maria Pronchishcheva''' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Мария Прончищева; twieldet qabel l-1713 – mietet fit-23 ta' Settembru 1736), magħrufa wkoll bħala '''Tatiana Fyodorovna Pronchishcheva''', kienet esploratriċi [[Russja|Russa]]. 

'''Isabelle Borg''' (Londra 7 ta' Settembru 1959 - Malta 23 ta' Settembru 2010) kienet artista Ingliża-Maltija. Ix-xogħol tagħha deher f’diversi wirjiet [[Malta|f’Malta]] u internazzjonalment.

'''Staka Skenderova''' (1831-26 ta' Mejju 1891) kienet għalliema [[Bożnija u Ħerżegovina|Bosnijaka]], ħaddiema soċjali, kittieba u folklorista.<ref>Pokop.ba. "Sveti Arhangeli Georgije i Gavrilo" (in Bosnian). Retrieved 2019-07-12.</ref> Hija stabbiliet l[[Sarajevo|-]]<nowiki/>ewwel skola għal-bniet f'’[[Sarajevo]] fid-19 ta’ Ottubru 1858.<ref>Žene iz priča i legendi BiH - Staka Skenderova". Federalna. 11 May 2014. Retrieved 11 September 2014.</ref> Is-sena ta' wara, hija saret l-ewwel awtur mara ppubblikata fil-Bosnja moderna.

'''Gerbrand van den Eeckhout''' (twieled fid-19 ta' Awwissu 1621 – miet fid-29 ta' Settembru 1674)<ref>{{Ċita web|url=https://archive.ph/MZsP|titlu=Begraafregisters voor 1811, Zoek|data=2012-05-30|sit=archive.ph|data-aċċess=2022-08-19}}</ref><ref>Liedtke, W. (2007) Dutch Paintings in The Metropolitan Museum of Art, p. 185.</ref> kien pittur tal-Epoka tad-Deheb [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiża]] u student favorit ta' [[Rembrandt]].<ref>Robinson, William W. (2016). ''Drawings from the age of Bruegel, Rubens, and Rembrandt: Highlights from the collection of the Harvard Art Museums''. Cambridge, Mass.: Harvard Art Museums. p. 119. ISBN <bdi>9780300208047</bdi>.</ref> Huwa kien ukoll [[intaljatur]], inċiżur, [[poeta]] dilettant, kollezzjonista u konsulent tal-[[arti]].

'''Marian Smoluchowski''' (pronunzja bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: [ˈmarjan smɔluˈxɔfski]; twieled fit-28 ta' Mejju 1872 – miet fil-5 ta' Settembru 1917) kien fiżiku [[Polonja|Pollakk]] li ħadem fit-territorji Pollakki tal-Imperu [[Awstrija|Awstrijak]]-[[Ungerija|Ungeriż]]. Huwa kien pijunier tal-fiżika statistika u xabbatur akkanit tal-muntanji.

Il-'''Konvenzjoni ta' Vjenna dwar id-Dritt tat-Trattati''' hija [[trattat]] internazzjonali dwar id-[[Dritt Internazzjonali Konswetudinarju]] (jew mhux skritt), b'mod partikolari dwar it-trattati bejn l-istati. It-trattat ġie adottat nhar it-22 ta' Mejju 1969 u nfetaħ għall-firem nhar it-23 ta' Mejju. Il-Konvenzjoni daħlet fis-seħħ nhar is-27 ta' Jannar 1980. Sa Novembru 2010 it-trattat kien jorbot 111-il stat. [[Malta]] aċċediet f'Settembru 2012.

Is-'''Salini Rjali ta' Arc-et-Senans''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Saline Royale d'Arc-et-Senans'') huma bini storiku f'[[Arc-et-Senans]] fid-dipartiment ta' Doubs, fil-Lvant ta' [[Franza]]. Jinsabu fil-Foresta ta' Chaux, 29.2 kilometru (18.1-il mil) fil-Lbiċ ta' [[Besançon]]. L-[[arkitett]] kien [[Claude-Nicolas Ledoux]] (1736-1806), arkitett [[Pariġi|Pariġin]] prominenti ta' dak iż-żmien.<ref>Hall, William (2019). ''Stone''. Phaidon. p. 190. ISBN <bdi>978-0-7148-7925-3</bdi>.</ref> Il-bini huwa eżempju importanti ta' proġett bikri tal-[[Illuminiżmu]] li fih l-arkitett ibbaża d-disinn tiegħu fuq [[filosofija]] li kienet favur l-arranġament tal-binjiet skont [[ġeometrija]] razzjonali u rabta ġerarkika bejn il-partijiet tal-proġett.

'''Sengħa''' hija passatemp jew okkupazzjoni li tirrikjedi ħiliet u għarfien partikolari fix-xogħlijiet tas-sengħa. F’sens storiku, partikolarment fil-[[Medjuevu|Medju Evu]] u qabel, it-terminu kien jintuża l-iktar b’referenza għal nies okkupati fil-produzzjoni fuq skala żgħira tal-oġġetti, jew fil-manutenzjoni tagħhom, pereżempju l-[[Landier|landiera]]. It-terminu tradizzjoni “ħaddiem tas-sengħa” spiss illum tiġi sostitwita bit-terminu “[[artiġjan]]”.

(''Didelphis virginiana'')]]
 jew opossum tal-ilma (''Chironectes minimus'')]]
'''Didelphini''' huwa [[tribù (bijoloġija)|tribù]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i, eżattament l-[[opossum|opossumi]] tal-kontinent Amerikan. 

Ir-'''Riżerva Naturali ta’ Yulen''' (bil-Bulgaru: Юлен) hija riżerva naturali fil-[[Park Nazzjonali ta’ Pirin]] li huwa Sit ta’ Wirt Dinji tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/225/|titlu=Pirin National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-27}}</ref> Din ir-riżerva tinsab fil-katina muntanjuża ta’ Pirin fil-Lbiċ tal-[[Bulgarija]], fil-Muniċipalità ta’ [[Bansko]], fil-Provinċja ta’ [[Blagoevgrad]]. Ir-Riżerva Naturali ta’ Yulen ġiet iddikjarata bħala riżerva naturali fis-26 ta’ Awwissu 1994 biex jiġi ssorveljat it-tkabbir ta’ speċijiet ta’ pjanti Alpini mingħajr l-influwenza tal-bniedem, kif ukoll biex jiġu protetti speċijiet rari ta’ pjanti u ta’ [[Annimal|annimali]]. Ir-riżerva għandha territorju ta’ 3,156 ettaru jew 31.56 km<sup>2</sup>.<ref>{{Ċita web|url=http://pdbase.government.bg/zpo/bg/area.jsp?NEM_Partition=1&categoryID=1&areaID=54|titlu=Регистър на ЗТ и ЗЗ|sit=pdbase.government.bg|data-aċċess=2021-04-27}}</ref>

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Bulgarija]] aċċettat il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fis-7 ta' Marzu 1974, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/bg|titlu=Bulgaria - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-06-11}}</ref>

'''Kauksi Ülle''' (imwielda '''Ülle Kahusk''' fit-23 ta' Settembru 1962) hija [[Kittieb|kittieba]] [[Estonja|Estonjana]].<ref>{{Ċita web|url=http://lib.werro.ee/index.php/kauksi-uelle.html|titlu=Kauksi Ülle|data=2014-12-17|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-26|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141217144709/http://lib.werro.ee/index.php/kauksi-uelle.html|arkivju-data=2014-12-17|url-status=dead}}</ref>

'''Johan Ludwig William Valdemar Jensen''', magħruf l-iktar bħala '''Johan Jensen''' (twieled fit-8 ta’ Mejju 1859 – miet fil-5 ta’ Marzu 1925), kien matematiku u inġinier Daniż. Huwa kien il-President tal-Għaqda Daniża tal-[[Matematika]] mill-1892 sal-1903.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Jensen/|titlu=Johan Ludwig Jensen - Biography|sit=Maths History|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-08}}</ref>

{{Nebbieta|letteratura}}

</ref>
|density             = 21.4/km<sup>2</sup>
|GDP_PPP             = $6.53 triljun<ref>{{Ċita web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|titlu=“GDP PPP, current prices” - il-Fond Monetarju Internazzjonali|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref>
|GDP_nominal         = $2.90 triljun<ref>{{Ċita web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|titlu=“GDP nominal, current prices” - il-Fond Monetarju Internazzjonali|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref> 
|GDP_per_capita      = $6,720<ref>{{Ċita web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|titlu=“GDP per capita, current prices” - il-Fond Monetarju Internazzjonali|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref>
|HDI                 = 
|ethnic_groups       = 
|religions           = 
|demonym             = abitant tal-Amerka t’Isfel
|countries           = 12-14
|list_countries      = 
|dependencies        = Esterni (1-3)<br />Interni (1-5)
|unrecognized        = 
|languages           = Spanjol, Portugiż, Gwaraní, Ingliż, Franċiż, Olandiż, Quechua, Aymara, Mapudungun, u oħrajn
|time                = UTC-2 sa UTC-5
|internet            = 
|calling_code        = 
|cities              = [[São Paulo]]<br />[[Lima]]<br />[[Bogotá]]<br />[[Rio de Janeiro]]<br />[[Santiago]]<br />[[Caracas]]<br />[[Buenos Aires]]<br />[[Salvador]]<br />[[Brasília]]<br />[[Fortaleza]]
|m49                 = <code>005</code> – l-Amerka t’Isfel<br /><code>419</code> – l-Amerka Latina<br /><code>019</code> – l-Amerki<br /><code>001</code> – id-Dinja
|footnotes           = 
}}
L-'''Amerika t'Isfel''' (jew '''l-Amerka t'Isfel''') hija kontinent li jinsab kollu kemm hu fl-Emisferu tal-Punent u l-iktar fl-Emisferu tan-Nofsinhar, b'biċċa relattivament żgħira fl-Emisferu tat-Tramuntana. Tista' tiġi deskritta wkoll bħala s-sottokontinent t'isfel miż-żewġ Amerki. F'dawn l-aħħar deċennji r-referenza għall-Amerka t'Isfel minflok reġjuni oħra (bħall-Amerka Latina jew il-Kon tan-Nofsinhar) żdiedet minħabba bidliet fid-dinamiċi ġeopolitiċi.

fl-Iskoll il-Kbir tal-Qroll.]]
Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-[[Nazzjonijiet Uniti]] għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> L-[[Awstralja]] rratifikat il-Konvenzjoni fit-22 ta' Awwissu 1974, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/au|titlu=Australia - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-06}}</ref>

"'''Il Canto degli Italiani'''" (li tfisser "Il-Kant tat-Taljani") huwa l-[[innu nazzjonali]] tal-[[Italja]] miktub minn [[Goffredo Mameli]] b'kompożizzjoni ta' [[Michele Novaro]]. Fost it-Taljani l-innu huwa aħjar magħruf bħala l-'''''Inno di Mameli''''' (L-Innu ta' Mameli), wara l-awtur tal-lirika, jew '''''Fratelli d'Italia''''' (L-Aħwa tal-Italja), frażi meħuda mill-ewwel vers.

{{Automatic taxobox}}

{{infobox bijografija}}
'''Giulio Natta''' (twieled fis-26 ta’ Frar 1903 – miet fit-2 ta’ Mejju 1979) kien kimiku [[Taljan]] u rebbieħ tal-Premju Nobel. Huwa rebaħ il-Premju Nobel tal-Kimika fl-1963 flimkien ma’ [[Karl Ziegler]] għall-ħidma fuq il-polimeri għoljin. Huwa rċieva wkoll Medalja tad-Deheb ta’ Lomonosov fl-1969.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giulio-natta_(Dizionario-Biografico)|titlu=NATTA, Giulio in "Dizionario Biografico"|sit=www.treccani.it|lingwa=it-IT|data-aċċess=2021-05-02}}</ref>

.]]
Il-'''Gotiku''' kien stil ta' [[arti]] [[Medjuevu|Medjevali]] li żviluppa fit-Tramuntana ta' [[Franza]] mir-[[Rumanesk]] fis-seklu 12 [[WK|W.K]]., immexxi mill-iżvilupp simultanju tal-arkitettura Gotika. Infirex fil-Punent tal-[[Ewropa]] kollha, u fil-biċċa l-kbira tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar tal-Ewropa, kif ukoll fl-[[Ewropa Ċentrali]], għalkemm qatt ma ħassar l-istil iktar klassiċi fl-[[Italja]]. Fl-aħħar tas-seklu 14 żviluppa l-istil sofistikat tal-qorti tal-Gotiku Internazzjonali, li baqa' jevolvi sal-aħħar tas-seklu 15. F'ħafna nħawi, speċjalment fil-[[Ġermanja]], l-arti Gotika Aħħarija baqgħet għaddejja anke fis-seklu 16, qabel ma ħaditilha postha l-arti [[Rinaxximent|Rinaxximentali]]. Il-mezzi primarji fil-perjodu Gotiku kienu jinkludu l-[[Skultura|iskulturi]], il-[[Pittura|pitturi]] f'panewijiet, il-[[ħġieġ]] ikkulurit, l-affreski u l-manuskritti bil-minjatura. Il-bidliet faċilment rikonoxxibbli fl-arkitettura mir-Rumanesk għall-Gotiku, u mill-Gotiku għar-Rinaxximent, tipikament jintużaw biex jiġu ddefiniti l-perjodi artistiċi fil-mezzi kollha, għalkemm l-arti figurattiva żviluppat b'pass differenti u b'bosta modi.
 Mqaddsa ta' [[Pariġi]], Franza.]]
L-iżjed arti Gotika bikrija kienet l-iskultura [[Monument|monumentali]], mal-ħitan tal-[[Katidral|katidrali]] u l-abbaziji. Sikwit l-arti [[Kristjaneżmu|Kristjana]] kellha natura tipoloġika, u kienet tirrakkonta l-ġrajjiet tat-[[Testment il-Ġdid]] u tat-[[Testment il-Qadim|Testment l-Antik]] maġenb xulxin. Spiss kienu jintwerew xeni mill-ħajja tal-qaddisin. Ix-xbihat tal-[[Santa Marija|Madonna]] nbidlu mill-għamla ikonika [[Biżantini|Biżantina]] għal omm iktar [[Bniedem|umana]] u premuruża, tfissed lill-Bambin [[Ġesù]] f'ħoġorha, b'imġiba raffinata ta' [[mara]] aristokratika.

Il-'''Fruntieri Rumani tad-Danubju''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Donaulimes''; bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Danube Limes'') jirreferu għall-fruntiera militari Rumana jew ''limes'' tul ix-xmara [[Danubju]] fl-istat federali [[Ġermanja|Ġermaniż]] tal-[[Bavarja]], fl-[[Awstrija]], fis-[[Slovakkja]], fl-[[Ungerija]], fil-[[Kroazja]], fis-[[Serbja]], fil-[[Bulgarija]] u fir-[[Rumanija]].

{{Nebbieta|Reliġjon}}

{{infobox city}}
'''Toruń''' (/'tɒrʊnjə/<ref>{{Ċita web|url=https://www.lexico.com/definition/torun|titlu=TORUŃ {{!}} Definition of TORUŃ by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of TORUŃ|sit=Lexico Dictionaries {{!}} English|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210503160852/https://www.lexico.com/definition/torun|arkivju-data=2021-05-03|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Torun|titlu=The American Heritage Dictionary entry: Torun|kunjom=Company|isem=Houghton Mifflin Harcourt Publishing|sit=www.ahdictionary.com|data-aċċess=2021-05-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/torun|titlu=Toruń definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|sit=www.collinsdictionary.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Toru%C5%84|titlu=Definition of TORUŃ|sit=www.merriam-webster.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-03}}</ref>, bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: [ˈTɔruj̃]; bil-Ġermaniż: ''Thorn'') huwa raħal storiku max-xmara [[Vistula]] fil-[[Polonja]] Ċentrali u tat-Tramuntana u huwa wkoll [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]]. Il-popolazzjoni tar-raħal kienet tammonta għal 197,812 abitant f’Diċembru 2021.<ref>{{Ċita web|url=https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/teryt/jednostka|titlu=GUS - Bank Danych Lokalnych|sit=bdl.stat.gov.pl|data-aċċess=2021-05-03}}</ref> Preċedentement, kien il-kapitali tad-Distrett ta’ Toruń (1975-1998) u tad-Distrett tal-Pomeranja (1921-1945). Mill-1999, Toruń huwa sede tal-gvern awtonomu tad-Distrett ta’ Kujavja u tal-Pomeranja u huwa wieħed miż-żewġ kapitali tad-distrett, flimkien ma’ [[Bydgoszcz]]. Il-bliet u l-kontej ġirien jiffurmaw iż-żona metropolitana ġemellata ta’ Bydgoszcz–Toruń.

{{nebbieta|ġeografija}}'''Attika''' huwa r-reġjun ta' madwar [[Ateni]]. Jifforma waħda mit-tlettax-il periferija tal-Greċja (reġjun amministrattiv), kif ukoll waħda mis-seba’ djoċesijiet deċentralizzati maħluqa mill- programm Kallikratis f’{{date-|janvier 2011}}, data li fiha ġie maqsum fi tmien distretti reġjonali :

[[Kategorija:Listi ta' speċi ta' mammiferi]]
[[Kategorija:2002]]
Din hija il-lista ta' l-ispeċi tal-mammiferi il-ġodda li ġew deskritti xjentifikament fis-sena 2002. It-terminu "mammiferi" hawn jinkludi l-ispeċi klassifikati fil-"[[Mammaliaformes]]" ([[Docodonta]], [[Haramiyida]], [[Morganucodonta]] u xi ġeneri oħrajn) ukoll.

{{Nebbieta|letteratura}}
'''Juhan Jaik''' (13 ta' Jannar 1899 – 10 ta' Diċembru 1948) kien kittieb u ġurnalist [[Estonja]]n.<ref name="sisu.ut.ee">{{ċita web |kunjom1=Vabar |isem1=Sven |titlu=Juhan Jaik |url=https://sisu.ut.ee/ewod/j/jaik |sit=sisu.ut.ee |data-aċċess=2021-01-17 |lingwa=en}}</ref>

{{Nebbieta|Storja}}

Il-'''Park Nazzjonali ta' Chitwan''' huwa l-ewwel park nazzjonali tan-[[Nepal]]. Ġie stabbilit fl-1973 u sar [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1984.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/284/|titlu=Chitwan National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-30}}</ref> Ikopri erja ta'  952.63 km<sup>2</sup> (367.81 mil kwadru) u jinsab fl-artijiet baxxi subtropikali fuq Ġewwa ta' Terai lejn in-Nofsinhar u ċ-Ċentru tan-Nepal fid-distretti ta' [[Nawalpur]], [[Parasi]], [[Chitwan]] u [[Makwanpur]]. Bħala altitudni l-park ivarja minn madwar 100 metru (330 pied) fil-widien tax-xmajjar sa 815-il metru (2,674 pied) fl-Għoljiet ta' Sivalik.<ref name=":1">Bhuju, U. R.; Shakya, P. R.; Basnet, T. B. & Shrestha, S. (2007). "Makalu Barun National Park". ''Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites''. Kathmandu: International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific. pp. 55–57. ISBN <bdi>978-92-9115-033-5</bdi>.</ref>

{{Nebbieta|ġeografija}}

Il-'''Park Nazzjonali ta'<nowiki/>''' '''Pirin''' (bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]]: Национален парк "Пирин"), oriġinarjament imsemmi bħala l-'''Park Nazzjonali ta'''' '''Vihren''', jinkorpora l-biċċa l-kbira tal-Muntanji ta' Pirin fil-Lbiċ tal-[[Bulgarija]], b'erja ta' 403.56 km<sup>2</sup> (155.82 mil kwadru).

'''Qal'at al-Bahrain''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: قلعة البحرين; bil-[[Lingwa portugiża|Portugiż]]: ''Forte de Barém''), magħruf ukoll bħala l-'''Forti tal-Bahrain''' jew il-'''Forti Portugiż''', huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] li jinsab fil-[[Baħrejn|Bahrain]]. Mill-iskavi arkeoloġiċi li saru mill-1954 ġew żvelati antikitajiet minn tumbata artifiċjali għolja madwar 12-il metru (39 pied) li kien fiha seba' saffi stratifikati, li nħolqot minn diversi okkupanti mill-2300 [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-seklu 18, inkluż il-Kassiti, il-[[Greċja|Griegi]], il-[[Portugall|Portugiżi]] u l-[[Iran|Persjani]]. Fl-imgħoddi is-sit kien il-[[belt kapitali]] taċ-ċivilizzazzjoni ta' Dilmun u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2005.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1192/|titlu=Qal&rsquo;at al-Bahrain &ndash; Ancient Harbour and Capital of Dilmun|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-25}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1192bis.pdf|titlu=Rapport Nru 1192 tal-UNESCO.}}</ref>

{{stub}}
{{Lingwa
|isem = Esperanto
|isemuffiċjali = 
|kulur = lawngreen
|pajjiżi = 
|reġjuni = [[Dinjija]]
|kelliema = 
|rank =
|familja = [[Lingwi Internazzjonali Awżiljari]]
|nazzjon = 
|aġenzija = Akademio de Esperanto
|iso1 = eo
|iso2 = epo
|iso3 = epo
|sil = -
|mappa = [[Image:Flag of Esperanto.svg|197px]]
|test = 
}}
'''Esperanto''' ((/ˌɛspəˈrɑːntoʊ, -ˈræn-/)   hija l-aktar mitkellma mibnija [[Lingwa Awżiljari Internazzjonali|lingwa awżiljarju internazzjonali]]. Inħoloq mill-[[ Oftalmologu |oftalmologu]] Pollakk [[ LL Zamenhof |LL Zamenhof]] fl-1887. Zamenhof l-ewwel iddeskriva l-lingwa f'International ''Language'', li ppubblika f'ħames lingwi taħt il-psewdonimu "Doktoro Esperanto". (Dan il-ktieb ħafna drabi huwa mlaqqam bl-Esperanto bħala ''la [[ Libru Unua |Unua Libro]]'' jiġifieri ''L-Ewwel Ktieb''.) Il-kelma ''esperanto'' tittraduċi bl-Ingliż bħala "wieħed li jittama". <ref>[https://global.britannica.com/biography/L-L-Zamenho]</ref> 

Il-'''Kastell ta' Nesvizh''' jew il-'''Kastell ta'''' '''Nyasvizh''' (bil-[[Lingwa Belarussa|Belarussu]]: Нясвіжскі замак, b'ittri Rumani: ''Niasvižski zamak''; bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Несвижский замок; bil-[[Lingwa Pollakka|Polakk]]: ''zamek w Nieświeżu''; bil-[[Lingwa Litwana|Litwan]]: ''Nesvyžiaus pilis'') huwa kastell residenzjali tal-[[familja Radziwiłł]] f'Nyasvizh (Nesvizh), il-[[Belarussja]]. Il-kastell jinsab 183 metru (600 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Inbena fis-sekli 16 u [[Seklu 17|17]], u kien proprjetà tal-familja Radziwiłł sal-1939. Il-kastell u l-Knisja tal-Corpus Christi fil-qrib kienu strumentali fl-iżvilupp tal-arkitettura [[Russja|Russa]] u [[Ewropa Ċentrali|Ewropea Ċentrali]].<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-27|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2005, il-kastell, il-knisja u l-ambjent tal-madwar tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1196/|titlu=Architectural, Residential and Cultural Complex of the Radziwill Family at Nesvizh|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-27}}</ref>

'''Pamukkale''', li tfisser "kastell tal-qoton" bit-Tork, huwa sit naturali fil-Provinċja ta' [[Denizli]] fil-Lbiċ tat-[[Turkija]]. Iż-żona hija famuża għall-mineral karbonat li jitħalla mill-fluss tal-ilma tal-fawwara termali.<ref name=":1">Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., eds. (1980). ''Natural Wonders of the World''. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. p. 286. ISBN <bdi>978-0-89577-087-5</bdi>.</ref> Is-sit jinsab fir-reġjun [[Baħar Eġew|Eġew]] fuq ġewwa tat-Turkija, fil-wied tax-xmara Menderes, li għandu klima miti għall-biċċa l-kbira tas-sena.

Il-'''Park Nazzjonali ta' Banc d'Arguin''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: حوض أركين, b'ittri Rumani: ''Ḥawḍ ʾArkīn'', bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: ''Parc national du Banc d'Arguin'') tal-Bajja ta' Arguin jinsab fil-Punent tal-[[Afrika]] fil-kosta tal-Punent tal-[[Mawritanja|Mauritania]] bejn [[Nouakchott]] u [[Nouadhibou]], u huwa l-bokka preċedenti tax-xmara Tamanrasset. Il-park huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]]<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/506/|titlu=Banc d&#x27;Arguin National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-16}}</ref>, huwa sit [[Ramsar]]<ref>{{Ċita web|url=https://rsis.ramsar.org/ris/250|titlu=Parc National du Banc d'Arguin {{!}} Ramsar Sites Information Service|sit=rsis.ramsar.org|data-aċċess=2023-10-16}}</ref> u huwa sit importanti għall-[[Għasfur|għasafar]] tal-passa u għall-għasafar li jitnisslu, fosthom fjamingi, pellikani u ċirlewwi. Il-biċċa l-kbira tat-tnissil isir fuq ix-xtut tar-ramel, inkluż il-gżejjer ta' Tidra, Niroumi, Nair, Kijji u Arguim. L-ilmijiet tal-madwar huma fost l-iżjed ilmijiet rikki għas-sajd fil-Punent tal-Afrika u jservu bħala postijiet tar-riproduzzjoni għar-reġjun kollu tal-Punent.

{{TaxoboxIng
| name = Coccinellidae
| image = Psyllobora.vigintiduopunctata.6920.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ''[[Coccinella septempunctata]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Arthropoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[beetle|Coleoptera]]
| superfamilia = [[Cucujoidea]]
| familia = '''Coccinellidae'''
| familia_authority = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1807
| subdivision_ranks = Sottofamilji
| subdivision =
*[[Chilocorinae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Coccidulinae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Coccinellinae]] <small>Latreille, 1807</small>
*[[Epilachninae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Hyperaspidinae]] <small>Duverger, 1989</small>
*[[Scymninae]] <small>Mulsant, 1846</small>
*[[Sticholotidinae]] <small>Weise, 1901</small>
}}
Il-familja Coccinellidae hija familja bijoloġika ta' [[insett]]i, magħrufa aħjar bħala dik tan-nannakoli. Fiha tiġbor 'il fuq minn 5,000 speċi ta' nannakoli minn madwar id-dinja kollha. F’Malta nsibu madwar tletin speċi. 

Iz-'''zona ekonomika esklussiva''' hi qatgħa baħar tmiss mal-ibħra territorjali li fuqha Stat tal-kosta jkollu s-sovranità għall-ġestjoni tar-riżorsi naturali, ġurisdizzjoni fi kwestjonijiet ta’ installazzjoni u użu ta’ strutturi artifiċjali jew fissi, riċerka xjentifika, protezzjon u konservazzjoni tal-ambjent tal-baħar.

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum ta' denbu qasir tal-ġnub ħomor tat-Tramuntana''' jew '''opossum ta' denbu qasir tas-saqajn ħomor''', magħruf xjentifikament bħala ''Monodelphis brevicaudata'', huwa mammiferu marsupjal, tal-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ta' denbu qasir|opossumi ta' denbhom qosra]] l-inqas fost l-[[opossum]]i li huma adattati għal ħajja fis-siġar, nattiv tal-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]].

Il-'''Muniċipju ta' Bremen''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: ''Bremer Rathaus'') huwa s-sede tal-President tas-Senat u tas-Sindku tal-Belt [[Lega Anseatika|Anseatika]] Ħielsa ta' [[Bremen]]. Huwa wieħed mill-iżjed eżempji importanti ta' arkitettura [[Gotiku|Gotika]] tal-brikks u ta' arkitettura [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] tat-Tramuntana (magħrufa wkoll bħala Rinaxximent Weser) fl-[[Ewropa]]. Fl-1973 sar binja storika protetta<ref>{{Ċita web|url=https://www.denkmalpflege.bremen.de/denkmalliste/denkmaldatenbank-37984|titlu=Denkmaldatenbank - Landesamt für Denkmalpflege|sit=www.denkmalpflege.bremen.de|data-aċċess=2022-03-18}}</ref> u f'Lulju 2004, flimkien mal-[[Statwa ta' Roland ta' Bremen|istatwa ta' Roland ta' Bremen]], żdied fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1087/|titlu=Town Hall and Roland on the Marketplace of Bremen|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-18}}</ref>

{{Nebbieta|ġeografija}}

{{infobox city}}
'''Nikkō''' (日光市, ''Nikkō-shi'', <small>IPA:</small> [ɲiꜜkkoːɕi]) hija belt li tinsab fil-Prefettura ta' Tochigi, il-[[Ġappun]]. Fit-2 ta' Diċembru 2020, ġie stmat li l-belt kellha popolazzjoni ta' 80,239 ruħ f'36,531 unità domestika, u densità tal-popolazzjoni ta' 55 persuna kull kilometru kwadru. L-erja totali tal-belt hija 1,449.83 kilometru kwadru.<ref>{{Ċita web|url=https://www.city.nikko.lg.jp/shimin/jinkou/index.html|titlu=人口|kunjom=日光市|sit=日光市|lingwa=ja|data-aċċess=2021-08-06}}</ref> Nikkō hija destinazzjoni popolari mat-turisti Ġappuniżi u internazzjonali. Fost l-attrazzjonijiet tagħha hemm il-mawżolew tax-''shōgun'' [[Tokugawa Ieyasu]] (Nikkō Tōshō-gū) u dak tan-neputi tiegħu Iemitsu (Iemitsu-byō Taiyū-in), u s-Santwarju ta' Futarasan, li jmur lura għas-767 W.K. Hemm ukoll bosta fawwara jaħarqu (''onsen'') fiż-żona. L-elevazzjonijiet ivarja minn 200 metru sa 2,000 metru.<ref>{{Ċita web|url=http://www.city.nikko.lg.jp/fl/english/introduction/cityinfo.html|titlu=Nikko City/Location, Topography & History of Nikko City|data=2006-10-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20061005192124/http://www.city.nikko.lg.jp/fl/english/introduction/cityinfo.html|arkivju-data=2006-10-05|url-status=dead}}</ref> Il-[[qawl]] Ġappuniż 日光を見ずして結構と言うなかれ, "Qatt tgħid "kekkō" sa ma tara lil Nikkō"—fejn ''kekkō'' tfisser sabiħ, tal-għaġeb jew "Jien sodisfatt"—huwa riflessjoni tas-sbuħija tas-siti f'Nikkō.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Lohr|isem=Steve|data=1983-09-11|titlu=SHRINE OF THE SHOGUN|url=https://www.nytimes.com/1983/09/11/travel/shrine-of-the-shogun.html|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-08-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.okatours.com/challenging/nikko-aizu/|titlu=Nikko/Aizu – Challenging {{!}} Oka Tours|data=2019-07-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190709175501/https://www.okatours.com/challenging/nikko-aizu/|arkivju-data=2019-07-09|url-status=bot: unknown}}</ref>

It-'''Tempju ta'''' '''Mahabodhi''', li jfisser litteralment "Tempju tal-Qawmien il-Kbir"), jew '''Mahābodhi Mahāvihāra''', huwa tempju antik iżda rikostruwit u rrestawrat f'[[Bodh Gaya]], [[Bihar]], l-[[Indja]] u [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1056/|titlu=Mahabodhi Temple Complex at Bodh Gaya|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-17}}</ref> It-tempju jimmarka l-post fejn il-[[Gautama Buddha|Buddha]] jingħad li kiseb l-illuminazzjoni.<ref>{{Ċita web|url=http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx|titlu=World Heritage Day: Five must-visit sites in India|data=2015-08-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150814145305/http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx|arkivju-data=2015-08-14|url-status=dead}}</ref> Bodh Gaya tinsab 15-il kilometru minn [[Gaya]] u madwar 96 kilometru (60 mil) minn [[Patna]].

It-terminu '''''ante Christum natum'''''{{nota|Xi drabi spelluta ħażin bħala ''Ante Christus Natum''}} (li bil-[[Lingwa Latina|Latin]] tfisser ''qabel it-twelid ta' Kristu'') jew '''Qabel Kristu''', ġeneralment imqassar bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] għal '''Q.K.''', jindika s-snin ta' qabel it-twelid ta' [[Ġesù|Ġesù Kristu]].<ref>{{Ċita web |url=http://www.bl.uk/catalogues/manuscripts/INDX0010.ASP?MSRefID=37339.htm&NameDesc=Arundel.382 |titlu=British Library manuscripts catalogue |data-aċċess=2011-05-21 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110521140037/http://www.bl.uk/catalogues/manuscripts/INDX0010.ASP?MSRefID=37339.htm&NameDesc=Arundel.382 |arkivju-data=2011-05-21 |lingwa=en}}</ref> Huwa ekwivalenti bil-Latin għall-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "BC". Il-frażi ''ante Christum natum'' tidher ukoll imqassra għal ''ante Christum'' ("qabel Kristu"), imqassra bl-istess mod għal ''a.'' ''Chr.'', ''AC'' jew ''AC''.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/03738a.htm General Chronology in the ''Catholic Encyclopedia'' of 1913]</ref><ref>''Webster's New World College Dictionary'', Fourth Edition</ref><ref>''Webster's Ninth New Collegiate Dictionary'' (1983)</ref> Frażi relatata, p. Chr. n., p. Ch. n., jew ''post Christum natum'' tikkomplementa a. Ch. n. u hija ekwivalenti għal "''Anno Domini'' " (AD)<ref>[https://web.archive.org/web/20110720165718/http://www.logoslibrary.eu/pls/wordtc/new_wordtheque.w6_home_author.home?code_author=5547&lang=LA Example from LogosLibrary.eu].</ref>, li bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] nsibuha wkoll bħala [[Wara Kristu]] (W.K.)

Fil-[[bijoloġija]], l-'''evoluzzjoni''' hija l-bidla fil-[[Introduzzjoni għall-ġenetika|materjal ġenetiku]] ta' popolazzjoni ta' [[organiżmu|organiżmi]] minn ġenerazzjoni għal oħra. Għalkemm il-bidliet li jsiru f'kull waħda mill-ġenerazzjonijiet huma żgħar, id-differenzi jinġemgħu ma' kull ġenerazzjoni u jistgħu, matul iż-żmien, iwettqu bidliet sostanzjali fl-organiżmi. Dan il-proċess jista' jirriżulta fil-[[speċjazzjoni|ħolqien ta' speċi ġodda]]. Tabilħaqq, ix-xebh bejn l-organiżmi jissuġġerixxi li l-[[speċi|ispeċi]] magħrufa kollha huma [[dixxendenza komuni|imnisslin minn antenat komuni]] (jew [[Introduzzjoni għall-ġenetika|patrimonju ġenetiku]] wieħed) permezz ta' dan il-proċess ta' diverġenza gradwali.<ref name="Futuyma">{{ċita ktieb |kunjom=Futuyma |isem=Douglas J. |titlu=Evolution |sena=2005 |editur=Sinauer Associates, Inc. |post=Sunderland, Massachusetts |isbn=0-87893-187-2}}</ref> 

{{Nebbieta|Storja}}
L- '''Irvell Ilinden–Preobrazhenie''', jew sempliċement l-'''Irvell Ilinden''' ta' Awwissu - Ottubru 1903 (Bulgaru, ''Ilindensko-Preobražensko vǎstanie'' ; Maċedonjan, ''Ilindensko vostanie'' ; Grieg, ''Eksegersi tou Ilinden''), kien rewwixta organizzata kontra l[[Imperu Ottoman|-Imperu Ottoman]], li ġiet ippreparata u mwettqa mill-Organizzazzjoni Rivoluzzjonarja Intera tal-Maċedonjan-Adrianople,<ref>J. D. B. (1911). "Maċedonja (Insurrezzjoni Bulgara ta 'l-1903)". L-Encyclopaedia Britannica; Dizzjunarju tal-Arti, Xjenzi, Letteratura u Informazzjoni Ġenerali. XVII (LORD CHAMBERLAIN sa MECKLENBURG) (il-11 ed.). Cambridge, l-Ingilterra: Fl-Istampa tal-Università. p. 221. Irkuprat fit-18 ta 'Lulju 2018 - permezz tal-Internet Archive.</ref><ref>The Establishment of the Balkan National States, 1804–2020, C. & B. Jelavich, 1977, pp 211–212</ref> bl-appoġġ tal-Kumitat Suprem tal-Maċedonjan-Adrianople.<ref>Victor. Roudometof, Il-Mistoqsija tal-Maċedonja Minn Kunflitt għal Kooperazzjoni? fi Constantine Panos Danopoulos, Dhirendra K. Vajpeyi, Amir Bar-Or bħala ed., Relazzjonijiet Ċivili-Militari, Nazzjon Bini, u Identità Nazzjonali: Perspettivi Komparattivi, Greenwood Publishing Group, 2004, <nowiki>ISBN 0275979237</nowiki>, p. 216.</ref> L-isem tar-rewwixta jirreferi għal ''Ilinden'', isem għal jum Elijah, u għal ''Preobrazhenie'' li tfisser Trasfigurazzjoni. Ir-rewwixta damet mill-bidu ta' Awwissu sal-aħħar ta’ Ottubru u kopriet territorju vast mill-kosta tal-Lvant tal-Baħar l-Iswed max-xtut tal-Lag Ohrid. 

{{Databox}}

{{stub|Mediċina}}

{{stub|Ġeografija}}

L-'''Istmu Kuronjan''' (bil-Litwan: ''Kuršių nerija''; bir-Russu: Ку́ршская коса́ (b’ittri Rumani: Kurshskaya kosa); bil-Ġermaniż: ''Kurische Nehrung;'' bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''Curonian Spit'') huwa istmu twil 98 kilometru, irqiq u f’għamla ta’ kurva, magħmul mid-duni tar-ramel, li jissepara l-[[Laguna Kuronjana]] mill-kosta tal-[[Baħar Baltiku]]. Il-parti tan-Nofsinhar tiegħu tagħmel parti mill-Oblast ta’ [[Kaliningrad]], ir-[[Russja]], filwaqt li l-parti tat-Tramuntana tiegħu tagħmel parti mil-Lbiċ tal-Kontea ta’ [[Klaipėda]], il-[[Litwanja]]. L-istmu huwa [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] transnazzjonali, kondiviż bejn iż-żewġ pajjiżi.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/994/|titlu=Curonian Spit|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-28}}</ref>

'''Ryhor Janavič Baradulin''' (bil-[[Lingwa Belarussa|Belarussu]]: Рыго́р Янавіч Бараду́лін; 24 ta' Frar 1935 – 2 ta' Marzu 2014) kien [[poeta]], [[kittieb]] u traduttur Belarussu.

'''L-altruwiżmu ineffettiv''' huwa l-prassi ta’ donazzjonijiet ineffettivi u jirreferi għal meta l-isforzi biex isir il-ġid billi wieħed jagħti l-flus lilll-karità ma jipproduċux l-impatt pożittiv maħsub.<ref name=":0">Caviola, Lucius; Schubert, Stefan; Greene, Joshua D. (July 2021). "The Psychology of (In)Effective Altruism". ''Trends in Cognitive Sciences''. '''25''' (7): 596–607. doi:10.1016/j.tics.2021.03.015. ISSN 1364-6613. <nowiki>PMID 33962844</nowiki>.</ref> Huwa kunċett li għandu l-oriġini tiegħu fil-[[psikoloġija soċjali]],<ref name=":3">Berman, Jonathan Z.; Barasch, Alixandra; Levine, Emma E.; Small, Deborah A. (May 2018). "Impediments to Effective Altruism: The Role of Subjective Preferences in Charitable Giving". ''Psychological Science''. '''29''' (5): 834–844. doi:10.1177/0956797617747648. ISSN 0956-7976. <nowiki>PMID 29659341</nowiki>. S2CID 4901791 – via Association for Psychological Science.</ref> [[psikoloġija morali]],<ref name=":12">{{Ċita ktieb|kunjom=Greene|isem=Joshua|sena=2013|titlu=Moral Tribes: Emotion, Reason, and the Gap Between Us and Them|lingwa=en|post=New York, NY|pubblikatur=Penguin Press|isbn=978-0-14-312605-8}}</ref> [[filosofija]]<ref name=":7">{{Ċita ktieb|kunjom=Singer|isem=Peter|sena=2009|titlu=The Life You Can Save: Acting Now to End World Poverty|lingwa=en|edizzjoni=1st|post=United States|pubblikatur=Random House|isbn=978-1-4000-6710-7}}</ref> u [[Karità (prattika)|l-għoti ta' karità]]. Il-bnedmin huma motivati biex jagħmlu affarijiet tajbin fid-dinja, kemm jekk permezz ta' donazzjonijiet għall-karità, ħin ta' volontarjat għal xi kawża, jew sempliċiment biex jagħtu daqqa t'id lil xi ħadd li għandu bżonn l-għajnuna.<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-research/wgi_report_2023_final.pdf?sfvrsn=402a5447_2|titlu=CAF World Giving Index 2023|awtur-ħolqa=Charities Aid Foundation|data=2023|sit=Charities Aid Foundation (CAF)|data-aċċess=14 November 2023}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-research/caf_world_giving_index_2022_210922-final.pdf|titlu=World Giving Index 2022: A global view of giving trends|awtur-ħolqa=Charities Aid Foundation|data=2022|sit=Charities Aid Foundation (CAF)|data-aċċess=10 November 2023}}</ref> Fl-2022, madwar 4.2 biljun ruħ taw il-flus, il-ħin tagħhom, jew għenu lil xi ħadd li ma jafux.<ref name=":4" /> Id-donazzjonijiet li jmorru għall-karità huma sostanzjali. Pereżempju, madwar 2% tal-[[PGD tal-Istati Uniti|PDG tal-Istati Uniti]] jmur għal organizzazzjonijiet tal-karità - total ta 'aktar minn $450 biljun f'donazzjonijiet annwali.<ref>{{Ċita ktieb|sena=2020|titlu=Giving USA 2020: The Annual Report on Philanthropy for the Year 2019.|pubblikatur=Giving USA Foundation|isbn=9780998746654}}</ref> Minkejja din it-tendenza umana biex wieħed jagħti jew jgħin billi jeżibwixxi imġieba [[Imġieba altruistika|altruista]], ir-riċerka qiegħda turi li l-bniedem għandu wkoll motivazzjoni inugwali biex jagħti b'mod effettiv.<ref name=":0" /><ref name=":1">Burum, Bethany; Nowak, Martin A.; Hoffman, Moshe (December 2020). "An evolutionary explanation for ineffective altruism". ''Nature Human Behaviour''. '''4''' (12): 1245–1257. doi:10.1038/s41562-020-00950-4. ISSN 2397-3374. <nowiki>PMID 33046859</nowiki>. S2CID 222318993.</ref>

fil-[[Cappella degli Scrovegni]]]]
Il-'''kewkba ta' Betlehem''' hu l-fenomenu [[astronomija|astronomiku]] li, skont ir-rakkont tal-''[[Evanġelju skont Mattew]]'' (Mt:2:1-2.12 u 2:16), mexxa 'l-[[Slaten Maġi|Maġi]] biex isibu l-[[Ġesù]] ftit wara li twieled.

Il-'''Kumpless tal-Kastell ta' Mir''' (bil-[[Lingwa Belarussa|Belarussu]]: Мірскі замак, b'ittri Rumani: ''Mirski zamak''; bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Мирский замок; bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: ''Zamek w Mirze'') huwa kastell iffortifikat storiku u [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fil-[[Belarussja]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/625/|titlu=Mir Castle Complex|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-27}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|data=2016-02-04|titlu=21 amazing World Heritage Sites you've probably never heard of|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/21-World-Heritage-Sites-you-have-probably-never-heard-of/|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-08-27}}</ref> Il-kastell jinsab fir-raħal ta' Mir, fid-Distrett ta' Karelichy tar-Reġjun ta' Hrodna, 29 kilometru (18-il mil) fil-Majjistral minn Sit ta' Wirt Dinji ieħor, il-[[Kastell ta' Nesvizh]]. Il-Kumpless tal-Kastell ta' Mir jinsab 164 metru (538 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Inbena bil-brikks fis-seklu 16 bl-istil [[Gotiku]] Aħħari, u huwa wieħed mill-ftit [[Monument|monumenti]] arkitettoniċi li għad fadal mill-eks [[Commonwealth tan-Nazzjonijiet|Commonwealth]] bejn il-[[Polonja]] u l-[[Litwanja]] fil-Belarussja kontemporanja.

'''L-Artist tal-Poplu''' (Albanian: Artist i Popullit; Artiste e Popullit) kien titlu onorarju għal artisti tal-arti eċċellenti tar-[[Ir-Repubblika Soċjalista Popolari tal-Albanija|Repubblika Soċjalista Popolari tal-Albanija]], li l-merti tagħhom kienu eċċezzjonali fl-isfera tal-iżvilupp tal-arti tal-ispettaklu ([[teatru]], [[mużika]], [[ċinema]] u [[arti]]). Ġie maħluq bil-liġi fl-1960 u emendat fl-1980. It-titlu m'għadux jingħata fl-[[Albanija]] wara li l-liġi ġiet emendata fl-1996. L-ekwivalenti tiegħu sar it-titlu "Gran Mastru tax-Xogħol", li ġie sostitwit ukoll bit-titlu "Gran Mastru" wara emenda tal-liġi tal-1996 tal-2001. 

{{taxobox
|isem = Tuta tal-għollieq
|stampa = Ripe, ripening, and green blackberries.jpg
|deskrizzjoni_stampa= Tut tal-għollieq misjur, qiegħed isir u nej fuq l-istess xitla
|renju = [[Pjanta|Plantae]]
|diviżjoni_mhux_klassifikata = [[Angiospermae]]
|klassi_mhux_klassifikata = [[Eudicotyledones]]
|ordni_mhux_klassifikata = [[Rosidae]]
|ordni = [[Rosales]]
|familja = [[Rosaceae]]
|ġeneru = ''[[Rubus]]''
|sottoġeneru = ''Rubus'' (qabel ''Eubatus'')
|grad_sottodiviżjoni = Speċi
|sottodiviżjoni =
* ''[[Rubus ursinus]]''
* ''[[Rubus argutus]]''
* '''''Rubus fruticosus'''''
* '''''Rubus ulmifolius'''''
U mijiet ta' speċi oħrajn
}}
It-'''tuta tal-għollieq''' hi [[frotta]] li tittiekel magħmula minn xi waħda mix-xtieli tal-għollieq ta' bosta speċi fil-ġeneru ''[[Rubus]]'' tal-familja [[Rosaceae]]. Il-frotta mhux [[bakka]] tassew; botanikament tissejjaħ "frotta aggregata", magħmula minn [[drupa|drupi]] żgħar. Tipikament il-pjanti jkollhom zkuk biennali u għeruq perenni. Dan huwa grupp mifrux, u magħruf sewwa ta' aktar minn 375 speċi, li ħafna minnhom huma mikrospeċi apomitiċi li jiġu minn xulxin mill-qrib, indiġeni fil-partijiet tal-[[Emisfera ta' Fuq]] u tal-[[Amerika t'Isfel]] li għandhom klima moderata<ref name=rhs>Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.</ref>. F'Malta tikber speċi waħda bl-isem [[Rubus ulmifolius]].

{{stub|lingwistika}}
'''Proġett ta' traduzzjoni''' huwa proġett li jittratta l-attività tat-[[traduzzjoni]].

{{Wikifikazzjoni}}

{{Automatic taxobox}}

'''L-altruwiżmu ineffettiv''' huwa l-prassi ta’ donazzjonijiet ineffettivi u jirreferi għal meta l-isforzi biex isir il-ġid billi wieħed jagħti l-flus lilll-karità ma jipproduċux l-impatt pożittiv maħsub.<ref name=":0">Caviola, Lucius; Schubert, Stefan; Greene, Joshua D. (July 2021). "The Psychology of (In)Effective Altruism". ''Trends in Cognitive Sciences''. '''25''' (7): 596–607. doi:10.1016/j.tics.2021.03.015. ISSN 1364-6613. <nowiki>PMID 33962844</nowiki>.</ref> Huwa kunċett li għandu l-oriġini tiegħu fil-[[psikoloġija soċjali]],<ref name=":3">Berman, Jonathan Z.; Barasch, Alixandra; Levine, Emma E.; Small, Deborah A. (May 2018). "Impediments to Effective Altruism: The Role of Subjective Preferences in Charitable Giving". ''Psychological Science''. '''29''' (5): 834–844. doi:10.1177/0956797617747648. ISSN 0956-7976. <nowiki>PMID 29659341</nowiki>. S2CID 4901791 – via Association for Psychological Science.</ref> [[psikoloġija morali]],<ref name=":12">{{Ċita ktieb|kunjom=Greene|isem=Joshua|sena=2013|titlu=Moral Tribes: Emotion, Reason, and the Gap Between Us and Them|lingwa=en|post=New York, NY|pubblikatur=Penguin Press|isbn=978-0-14-312605-8}}</ref> [[filosofija]]<ref name=":7">{{Ċita ktieb|kunjom=Singer|isem=Peter|sena=2009|titlu=The Life You Can Save: Acting Now to End World Poverty|lingwa=en|edizzjoni=1st|post=United States|pubblikatur=Random House|isbn=978-1-4000-6710-7}}</ref> u [[Karità (prattika)|l-għoti ta' karità]]. Il-bnedmin huma motivati biex jagħmlu affarijiet tajbin fid-dinja, kemm jekk permezz ta' donazzjonijiet għall-karità, ħin ta' volontarjat għal xi kawża, jew sempliċiment biex jagħtu daqqa t'id lil xi ħadd li għandu bżonn l-għajnuna.<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-research/wgi_report_2023_final.pdf?sfvrsn=402a5447_2|titlu=CAF World Giving Index 2023|awtur-ħolqa=Charities Aid Foundation|data=2023|sit=Charities Aid Foundation (CAF)|data-aċċess=14 November 2023}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-research/caf_world_giving_index_2022_210922-final.pdf|titlu=World Giving Index 2022: A global view of giving trends|awtur-ħolqa=Charities Aid Foundation|data=2022|sit=Charities Aid Foundation (CAF)|data-aċċess=10 November 2023}}</ref> Fl-2022, madwar 4.2 biljun ruħ taw il-flus, il-ħin tagħhom, jew għenu lil xi ħadd li ma jafux.<ref name=":4" /> Id-donazzjonijiet li jmorru għall-karità huma sostanzjali. Pereżempju, madwar 2% tal-[[PGD tal-Istati Uniti|PDG tal-Istati Uniti]] jmur għal organizzazzjonijiet tal-karità - total ta 'aktar minn $450 biljun f'donazzjonijiet annwali.<ref>{{Ċita ktieb|sena=2020|titlu=Giving USA 2020: The Annual Report on Philanthropy for the Year 2019.|pubblikatur=Giving USA Foundation|isbn=9780998746654}}</ref> Minkejja din it-tendenza umana biex wieħed jagħti jew jgħin billi jeżibwixxi imġieba [[Imġieba altruistika|altruista]], ir-riċerka qiegħda turi li l-bniedem għandu wkoll motivazzjoni inugwali biex jagħti b'mod effettiv.<ref name=":0" /><ref name=":1">Burum, Bethany; Nowak, Martin A.; Hoffman, Moshe (December 2020). "An evolutionary explanation for ineffective altruism". ''Nature Human Behaviour''. '''4''' (12): 1245–1257. doi:10.1038/s41562-020-00950-4. ISSN 2397-3374. <nowiki>PMID 33046859</nowiki>. S2CID 222318993.</ref>

'''Durmitor''' (biċ-Ċirilliku Serb: Дурмитор, ippronunzjat [durmǐtɔr] <small>jew</small> [dǔrmitɔr]) hija żona muntanjuża fil-Majjistral tal-[[Montenegro]]. Hija parti mill-[[Alpi Dinariċi]]. L-ogħla quċċata taż-żona, [[Bobotov Kuk]], hija għolja 2,523 metru.

</ref>
|gruppi_etniċi               = 
|kapitali                    = [[Praga]]
| latd=50 |latm=05 |latNS=N |lonġd=14 |lonġm=28 |lonġEW=E
|l-ikbar_belt                = [[Praga]]
|tip_gvern                   = [[Repubblika Parlamentari]]
|titlu_kap1                  = [[President tar-Repubblika Ċeka|President]]
|titlu_kap2                  = [[Lista ta' Prim Ministri tar-Repubblika Ċeka|Prim Ministru]]
|titlu_kap3                  = ''[[Lista ta' Prim Ministri tar-Repubblika Ċeka|Prim Ministru nominat]]''
|isem_kap1                   = [[Miloš Zeman]]
|isem_kap2                   = [[Bohuslav Sobotka]]
|isem_kap3                   = 
|data_sħubija_UE             = 1 ta' Mejju, 2004
|żona_kklassifika            = 116
|poż_erja                    = 116 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2                    = 78,866
|erja_mi_kw                  = 30,450
|perċentwal_ilma             = 2
|sena_stima_popolazzjoni     = 2012
|stima_popolazzjoni          = 10,513,209<ref>{{ċita web |titlu=Popolazzjoni |url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |pubblikatur=Czech Statistical Office |data=2012-10-19 |data-aċċess=2012-12-19 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140331091537/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |arkivju-data=2014-03-31 |url-status=dead }}</ref>
|poż_stima_popolazzjoni      = 81 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|ċensiment_popolazzjoni      = 10,436,560
|densità_popolazzjoni_km2    = 134
|densità_popolazzjoni_mi_kw  = 341
|poż_densità_popolazzjoni    = 84 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX                = 2012
|PGD_PSX                     = $286.952 biljun<ref name="imf2">{{ċita web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=24&pr.y=17&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935%2C939%2C936%2C961&s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |titlu=Repubblika Ċeka|pubblikatur=Fond Monetarju Internazzjonali |data-aċċess=2013-04-17 |lingwa=en}}</ref>
|poż_PGD_PSX                 = 
|PGD_PSX_per_capita          = $27,190<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita      = 
|sena_IŻU                    = 2013
|IŻU                         = {{profitt}} 0.873<ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_Table1.pdf |titlu=Human Development Report 2013 |sena=2013 |pubblikatur=Nazzjonijiet Uniti |data-aċċess=2013-03-14 |lingwa=en}}</ref>
|poż_IŻU                     = 28
|kategorija_IŻU              = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità               = [[Storja tar-Repubblika Ċeka|Formazzjoni]]
|avveniment_stabbilit1       = [[Storja tal-artijiet Ċeki fil-Medju Evu|Prinċipalità tal-Boħemja]]
|data_stabbilit1             = [[Ċirka|c.]] 870
|avveniment_stabbilit2       = [[Renju tal-Boħemja]]
|data_stabbilit2             = 1198
|avveniment_stabbilit3       = [[Ċekoslovakkja]]
|data_stabbilit3             = 28 ta' Ottubru 1918
|avveniment_stabbilit4       = [[Repubblika Soċjalista Ċeka]]
|data_stabbilit4             = 1 ta' Jannar 1969
|avveniment_stabbilit5       = [[Xoljiment taċ-Ċekoslovakkja|Repubblika Ċeka]]
|data_stabbilit5             = 1 ta' Jannar 1993
|valuta                      = [[Koruna Ċeka]]
|kodiċi_valuta               = CZK
|żona_ħin                    = [[Ħin Ewropew Ċentrali|CET]]
|differenza_ħku              = +1
|żona_ħin_legali             = [[Ħin Ewropew Ċentrali tas-Sajf|CEST]]
|differenza_żona_ħin_legali  = +2
|cctld                       = [[.cz]]<sup>1</sup>
|kodiċi_telefoniku           = +420
|sena_PGD_nominali           = 2012
|PGD_nominali                = $196.072 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali            = 
|PGD_nominali_per_capita     = $18,579<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita = 
|nota1                       = Id-dominju [[.eu]] hija wkoll użata u maqsuma mal-istati membri oħrajn tal-Unjoni Ewropeja.
}}

{{Taxobox
| isem = Argyrolagidae
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| filu = [[Chordata]]
| sottofilu = [[Vertebrata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Paucituberculata]]
| awtorità_ordni = (Ameghino, 1894)
| sottordni = [[Simpsonitheria]]
| superfamilja = [[Argyrolagoidea]]
| familja = '''Argyrolagidae'''
| familia_authority = 
| grad_sottodiviżjoni = [[Ġeneru|Ġeneri]]
| sottodiviżjoni = 
*''[[Argyrolagus]]''	
*''[[Hondalagus]]''
*''[[Microtragulus]]''
*''[[Proargyrolagus]]''
}}
'''Argyrolagidae''' hija [[Familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[Mammiferu|mammiferi]] [[marsupjal]]i estinti, fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Metatheria]], fis-superordni [[Ameridelphia]], fl-ordni [[Paucituberculata]], fis-sottordni [[Polydolopimorphia]], fl-infrordni [[Simpsonitheria]], fis-superfamilja [[Argyrolagoidea]], ma' żewġ familji oħra [[Gashterniidae]] u [[Groeberiidae]], mingħajr l-ebda ġeneru jew speċi ħajja. 

{{Taxobox
| isem = ''Pronolagus''
| stampa = Liepru tal-ġebel aħmar ta' Smith (P.rupestris).JPG
| daqs_stampa = 240px
| deskrizzjoni_stampa = Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, ''Pronolagus rupestris''
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklssi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Lagomorpha]]
| familja = [[Leporidae]]
| ġeneru = '''''Pronolagus'''''
| grad_sottodiviżjoni = [[Speċi]]
| sottodiviżjoni =
*''[[Pronolagus crassicaudatus]]''
*''[[Pronolagus randensis]]''
*''[[Pronolagus rupestris]]''
*''[[Pronolagus saundersiae]]''
}}
'''''Pronolagus''''' huwa [[ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] (il-[[Fenek aħmar|fniek ħomor]] jew [[liebru l-ġebel|liebri l-ġebel]]), fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]] (il-plaċentati), fl-ordni [[Lagomorpha]], fil-familja [[Leporidae]], ma' għaxar ġeneri oħra b'rappreżentanti ħajjin (''[[Bunolagus]]'', ''[[Nesolagus]]'', ''[[Romerolagus]]'', ''[[Brachylagus]]'', ''[[Sylvilagus]]'', ''[[Poelagus]]'', ''[[Oryctolagus]]'', ''[[Lepus]]'', ''[[Pentalagus]]'',  u ''[[Caprolagus]]'') u b'erba' speċi estanti.

[[Afrika|Afrikani]] fil-parti tan-Niġer tal-Park Nazzjonali ta' W.]]
Il-'''Kumpless ta'''' '''W-Arly-Pendjari''', magħruf ukoll bħala l-'''Kumpless WAP''', huwa [[Sit ta' Wirt Dinji]] naturali transfruntier tal-[[UNESCO]] fil-[[Benin]], fil-[[Burkina Faso]] u fin-[[Niġer]].<ref name=":0" /><ref>Henschel, P.; Petracca, L. S.; Hunter, L. T.; Kiki, M.; Sewadé, C.; Tehou, A.; Robinson, H. S. (2016). "Determinants of distribution patterns and management needs in a critically endangered lion ''Panthera leo'' population". ''Frontiers in Ecology and Evolution''. '''4''' (4): 110.</ref> 

Iż-'''Żona tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Chongoni''' tinsab fir-Reġjun Ċentrali tal-[[Malawi]] u tikkonsisti minn 127 sit fl-għoljiet forestali tal-promontorju tal-Malawi bi tpittir u [[arti]] fuq il-blat tal-komunità ta' [[Bidwi|bdiewa]] ta' [[Neolitiku|Żmien il-Ħaġar]] Aħħari u ta' Żmien il-[[Ħadid]]. Dan ir-rendikont tal-qedem tal-[[Storja|istorja]] [[Kultura|kulturali]] huwa pjuttost popolari.<ref>Frankel, David; Lawrence, Susan; Webb, Jennifer (2013). ''Archaeology in Environment and Technology: Intersections and Transformations''. Routledge. ISBN <bdi>978-1-134-62615-1</bdi>. p. 2.</ref>

{{Automatic taxobox}}
L-'''opossum ta' denbu qasir tat-tlett strixxi tat-Tramuntana''', magħruf xjentifikament bħala ''Monodelphis americana'', huwa mammiferu marsupjal, tal-familja [[Didelphidae]] (didelfidu), fl-ordni [[Didelphimorphia]] (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-[[opossum ta' denbu qasir|opossumi ta' denbhom qosra]] l-inqas fost l-[[opossum]]i li huma addattati għal ħajja fis-siġar. ''Monodelphis americana'' għandu distribuzjoni fil-kontinent tal-[[Amerika t'Isfel]] u huwa speċi endemika tal-[[Brażil]]. 

Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Spanja]] rratifikat il-Konvenzjoni fl-4 ta' Mejju 1982, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/es|titlu=Spain - UNESCO World Heritage Convention|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-17}}</ref>

'''Athos''' jew il-'''Muntanja Athos''' (pronunzja: /ˈæθɒs/; bil-Grieg: Ἄθως [ˈa.θos]) hija muntanja fil-[[peniżola]] ta' Athos fil-Grigal tal-[[Greċja]]. Hija ċentru importanti tal-monastiċiżmu [[Knisja Ortodossa Russa|Ortodoss tal-Lvant]]. Il-muntanja u l-biċċa l-kbira tal-peniżola ta' Athos huma rregolati bħala reġjun awtonomu fil-Greċja mill-komunità monastika tal-Muntanja Athos, li ekkleżjastikament taqa' taħt il-ġurisdizzjoni diretta tal-Patriarka Ekumeniku ta' [[Kostantinopli]]. Il-bqija tal-peniżola tifforma parti mill-muniċipalità ta' Aristotelis. Skont il-[[Dritt|liġi]] u t-tradizzjoni [[Reliġjon|reliġjuża]] tal-Greċja, in-[[Mara|nisa]] ma jistgħux jidħlu fiż-żona rregolata mill-komunità monastika.<ref>{{Ċita aħbar|data=2016-05-26|titlu=Why are women banned from Mount Athos?|url=https://www.bbc.com/news/magazine-36378690|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-04-20}}</ref>

Il-'''Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği''' (bit-Tork: ''Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası'') huma kumpless ta' moskea u ta' sptar li nbena fl-1228-1229 mid-dinastija lokali tal-Mengujekidi fir-raħal [[Anatolja|Anatoljan]] żgħir ta' [[Divriği]], issa fil-Provinċja ta' Sivas, it-[[Turkija]].<ref>{{Ċita web|url=http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=7802|titlu=Great Mosque and Hospital of Divrigi|data=2006-02-26|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060226165654/http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=7802|arkivju-data=2006-02-26|url-status=dead}}</ref> Il-kumpless jinsab fil-parti ta' fuq tar-raħal, taħt iċ-ċittadella. It-tinqix mill-isbaħ fil-ġebel u l-arkitettura eklettika tal-kumpless ipoġġuh fost l-iżjed xogħlijiet importanti tal-arkitettura fl-Anatolja<ref name=":0">Kuban, Doğan (2001). ''The Miracle of Divriği: An Essay on the Art of Islamic Ornamentation in Seljuk Times''. [[Istanbul]]: YKY. ISBN <bdi>975080290X</bdi>.</ref> u wasslu biex jitniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1985.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/358/|titlu=Great Mosque and Hospital of Divriği|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-24}}</ref>

[[Category:Articles using infobox ethnic group with image parameters|ΒRussians in Estonia]]

Il-'''Forti ta' Agra''' huwa forti storiku fil-belt ta' [[Agra]], l-[[Indja]]. Kien ir-residenza prinċipali tal-imperaturi tad-dinastija Mughal sal-1638, meta l-[[belt kapitali]] ġiet ittrasferita minn Agra għal [[New Delhi|Delhi]]. Qabel ma spiċċa taħt il-[[Renju Unit|Brittaniċi]], l-aħħar mexxejja Indjani li okkupawh kienu l-Maratha. Fl-1983, il-Fort ta' Agra tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/251/|titlu=Agra Fort|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-09-21}}</ref> Jinsab madwar żewġ kilometri u nofs fil-Majjistral tal-[[monument]] famuż tat-[[Taj Mahal]]. Il-forti jista' jiġi deskritt aħjar bħala belt iffortifikata.

{{Nebbieta|Reliġjon}}
[[File:Salt Lake Temple, Utah - Sept 2004-2.jpg|197px|thumb|It-[[Tempju ta' Salt Lake]].]]

Is-'''Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel''', magħrufa wkoll bħala n-'''Nieqa tal-Umanità''',<ref>Fleminger, David (2008). ''The Cradle of Humankind''. 30° South Publishers. pp. 7–10. ISBN <bdi>978-0-9584891-3-3</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://davidfleminger.co.za/books/cradle-of-humankind/|titlu=Cradle of Humankind – David Fleminger|data=2020-02-03|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-01-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200203002245/https://davidfleminger.co.za/books/cradle-of-humankind/|arkivju-data=2020-02-03|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-human-evolution-world-tour-10925648/|titlu=The Human Evolution World Tour|kunjom=Magazine|isem=Smithsonian|kunjom2=Wayman|isem2=Erin|sit=Smithsonian Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref> huma għadd ta' siti paleoantropoloġiċi li jinsabu madwar 50 kilometru (31 mil) fil-Majjistral ta' [[Johannesburg]], l-[[Afrika t'Isfel]], fil-provinċja ta' Gauteng.<ref>{{Ċita web|url=https://kids.britannica.com/kids/article/Cradle-of-Humankind/601978|titlu=Cradle of Humankind|sit=Britannica Kids|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-01-18}}</ref> Dawn is-siti tniżżlu bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1999, u jinkludu l-ikbar konċentrazzjoni ta' fdalijiet tal-antenati tal-[[bniedem]] modern fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/915/|titlu=Fossil Hominid Sites of South Africa|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.nbcnews.com/science/science-news/fossils-cradle-humankind-site-reignite-debate-origins-humans-rcna35867|titlu=Fossils in the Cradle of Humankind site reignite debate over origins of humans|data=2022-06-29|sit=NBC News|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-18}}</ref> Attwalment is-sit jokkupa 47,000 ettaru (180 mil kwadru) u fih sistema kumplessa ta' għerien tal-[[ġebla tal-ġir]].<ref>{{Ċita web|url=http://maropeng.co.za/index.php/about/|titlu=About Maropeng a’ Afrika and the Cradle of Humankind – Maropeng – Official Visitor Centre {{!}} Cradle of Humankind {{!}} Maropeng Hotel|data=2013-04-23|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-01-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130423235449/http://maropeng.co.za/index.php/about/|arkivju-data=2013-04-23|url-status=dead}}</ref>

{{coord|31|46|31.73|N|35|13|59.16|E|display=title}}
{{Nebbieta|Kultura}}
L-'''Istitut tat-Tempju''' ('''The Temple Institute - מכון המקדש''') huwa [[mużew]], istitut ta' riċerka u ċentru edukattiv fil-[[Ġerusalemm|Belt Qadima ta' Ġerusalemm]]. Din twaqqfet fl-1987 u hija ddedikata għaż-żewġ tempji f'Ġerusalemm (il-[[Ewwel Tempju]] u [[Tieni Tempju]]).

'''Wādī al-Ḥītān''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: وادي الحيتان, litteralment "il-Wied tal-Balieni"; pronunzja bl-Għarbi Eġizzjan: [ˈwa.diː elˈħit.æːn]) huwa sit paleontoloġiku fil-Governorat ta' Faiyum, l-[[Eġittu]], madwar 150 kilometru (93 mil) fil-Lbiċ tal-[[Kajr]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldheritagesite.org/list/id/1186|titlu=Wadi Al-Hitan {{!}} For UNESCO World Heritage Travellers|sit=www.worldheritagesite.org|data-aċċess=2023-10-15}}</ref> Il-wied ġie ddeżinjat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] f'Lulju 2005 għall-mijiet ta' fossili li nstabu ta' wħud mill-iżjed tipi bikrin ta' balieni, l-arkeoċeti (subordni estinta ta' balieni).<ref>{{Ċita aħbar|data=2005-07-15|titlu=Africa World Heritage sites named|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4685389.stm|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-10-15}}</ref><ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1186/|titlu=Wadi Al-Hitan &#x28;Whale Valley&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-10-15}}</ref> Is-sit joħroġ fid-dieher evidenza għall-ispjegazzjoni ta' wieħed mill-ikbar misteri tal-[[evoluzzjoni]] tal-balieni: l-evoluzzjoni tal-balieni minn [[annimal]] terresti għal [[mammiferu]] tal-baħar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.whizzed.net/egypt/whale-valley/|titlu=Valley of the Whales Egypt at Wadi Al-Hitan {{!}} Whizzed Net|kunjom=Ray|isem=Amitava|data=2023-03-23|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-10-15}}</ref>

{{nebbieta|ġeografija}}
{{databox}}

'''Ivana Despić''' (née '''Simonović''', Serbian Cyrillic :Ива Деспић;15 ta’ Awwissu 1891 - 12 ta’ Lulju 1961) kienet skulturiċi Jugoslava. Imwielda fil-Kroazja, Despić-Simonović kienet edukata [[Żagreb|f'Żagreb]], Pariġi u [[Munich]]. Mill-1920 sal-mewt tagħha għexet l-aktar [[Sarajevo|f'Sarajevo]], iżda serviet ukoll bħala l-iskultur tal-qorti f'Belgrad. Hija kienet l-ewwel skultur fil-Bożnja u Ħerzegovina tal-lum u l-unika waħda fil-perjodu ta' bejn il-gwerer, iżda sfumat fl-oskurità wara t-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] .

'''Surtsey''' (bl-[[Lingwa Iżlandiża|Iżlandiż]] tfisser litteralment "il-gżira ta' Surtr" u tiġi ppronunzjata: ​[ˈsʏr̥(t)sˌeiː]) hija gżira vulkanika li tinsab fl-arċipelagu ta' Vestmannaeyjar lil hinn mill-kosta tan-Nofsinhar tal-[[Iżlanda]]. Bil-koordinati 63.303°N 20.605°W, Surtsey hija l-iżjed punt fin-Nofsinhar tal-pajjiż. Ġiet iffurmata fi żbroffar vulkaniku li beda 130 metru (430 pied) taħt il-livell tal-baħar, u laħqet il-wiċċ tal-baħar fl-14 ta' Novembru 1963. L-iżbroffar baqa' għaddej sal-5 ta' Ġunju 1967, meta l-gżira laħqet id-daqs massimu tagħha ta' 2.7 km<sup>2</sup> (1.0 mil kwadru). Minn dak iż-żmien 'l hawn, l-erożjoni bil-mewġ wasslu biex il-gżira tiċkien b'mod kostanti: fl-2012, l-erja tal-wiċċ tal-gżira kien 1.3 km<sup>2</sup> (0.50 mili kwadri). L-iżjed stħarriġ reċenti (2007) juri li l-elevazzjoni massima tal-gżira hija 155 metru (509 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.icelandreview.com/news/surtsey-island-50-percent-original-size/|titlu=Surtsey Island 50 Percent Original Size|kunjom=Review|isem=Iceland|data=2013-08-13|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-09-05}}</ref>

Suor '''Maria de Dominici''' (Birgu, Malta 6 ta' Diċembru 1645 – Ruma, l-Italja 18 ta' Marzu 1703) kienet artista Maltija u soru Karmelitana Terzjarja. Hija twieldet f'familja ta' artisti bbażati fil-[[Birgu]]<ref name="Hoe">'Hoe, Susanna. 'Malta: Women, History, Books and Places'' (HOLO Books: 2015) ISBN: 978-0-9572153-5-1 pp. 3, 116, 117</ref>, bint arġentier u assessur għall-Ordni tal-[[Kavallieri ta' San Ġwann]] f'Malta.<ref name="Gaze"></ref> Tnejn minn ħutha, [[Raimondo de Dominici]] u [[Francesco de Dominici]], kienu pitturi.<ref name="Gaze">Delia Gaze, ed. (1997). ''Dictionary of Women Artists. 1.'' Taylor & Francis. p. 462.</ref> Bernardo, bin Raimondo, kiteb dwar l-istorja kontemporanja tal-arti minn [[Napli]], fejn inkluda ukoll lil Maria bħala parti mill-familja de Dominici.<ref name="de Dominici">de Dominici, Bernardo. [https://archive.org/details/vitedeipittoris01domigoog ''Vite dei pittori, scultori ed architetti napoletani'']</ref>

{{Nebbieta|Storja}}

'''Philipp Otto Runge''' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]: [ˈʁʊŋə]; twieled f'[[Wolgast]] fit-23 ta' Lulju 1777 – miet f'[[Amburgu|Hamburg]] fit-2 ta' Diċembru 1810) kien pittur Romantiku u disinjatur tekniku Ġermaniż. Għalkemm beda l-karriera tiegħu tard u miet żgħir, huwa jitqies fost l-aqwa pitturi Romantiċi Ġermaniżi.

'''Daiga Mieriņa''' (kunjomha xebba '''Cekule'''; twieldet fit-3 ta' Marzu 1969) hija [[Politiku|politika]] [[Latvja|Latvjana]] li ilha l-iSpiker tal-Parlament Latvjan (is-''Saeima'') mill-20 ta' Settembru 2023.

{{Automatic taxobox}}
'''Tupaiidae''' hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] (it-tupaji), fil-klassi [[Mammiferu|Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], fis-superordni [[Euarchontoglires]], fl-ordni [[Scandentia]], b'erba' ġeneri (''[[Anathana]]'', ''[[Tupaia]]'', ''[[ Dendrogale]]'' u ''[[Urogale]]'') b'żewġ sottoġeneri (''[[Tupaia]]'' u ''[[Lyonogale]]'' fil-ġeneru ''[[Tupaia]]'') u b'dsatax-il speċi ħajja. 

Il-'''Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana''' (bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: راه‌آهن سراسری ایران, b'ittri Rumani: ''Râh-âhan Sarâsari Irân'') kienet proġett ta' kostruzzjoni tal-linja ferrovjarja ewlenija li nbeda fl-[[Iran]] ta' żmien Pahlavi fl-1927 u tlesta fl-1938, taħt it-tmexxija tal-monarka Iranjan ta' dak iż-żmien [[Reza Shah]]. Il-linja nbniet kollha b'kapital intern u tikkollega l-[[belt kapitali]] ta' [[Tehran]] ma' Bandar Shahpur (issa magħrufa bħala Bandar-e Emam Khomeyni) fil-Golf Persjan fin-Nofsinhar u ma' Bandar Shah (issa magħrufa bħala Bandar Torkaman) fil-[[Baħar Kaspju]] fit-Tramuntana, billi tgħaddi minn Ahvaz u Ghom.<ref>Wright, p. 367.</ref> Fl-1961, taħt iben Reza Shah, [[Mohammad Reza Pahlavi]], il-linja ferrovjarja ġiet estiża minn Bandar Shah sa terminus ġdid f'Gorgan.<ref>De Planhol, X. (1988). "Bandar-e Šāh". ''Encyclopaedia Iranica''. Vol. III. pp. 688-689.</ref> Matul ir-riformi tal-art ta' Mohammad Reza Pahlavi fl-1963, bħala parti mir-"Revoluzzjoni l-Bajda", il-Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana ġiet estiża biex tikkollega Tehran ma' Mashhad, ma' [[Tabriz]] u ma' [[Esfahan]].<ref>Abrahamian, p. 133.</ref>

{{Klassifikazzjoni xjentifika}}
Fix-xjenzi bijoloġiċi, il-'''klassifikazzjoni''' hu kunċett li jirreferi għal kif il-bijoloġiċi jiggruppaw, jissistemaw u jikkategorizzaw id-diversi entitajiet tal-organiżmi ħajjin u tal-fossili.

[[File:Tri_plus_angle.png|alt=triangle, tri, three, angle|daqsminuri|Trijangolu = Tri (tlieta) + Angolu]]{{Nebbieta|matematika}}
'''Trijangolu''' huwa poligonu bi tliet kantunieri u tliet naħat, waħda mill- forom bażiċi fil-[[ġeometrija]]. Il-kantunieri, imsejħa wkoll ''vertiċi'', huma punti ta' dimensjoni żero filwaqt li l-ġnub li jgħaqqduhom, imsejħa wkoll ''truf'', huma segmenti tal-linja ta' dimensjoni waħda. L-intern tat-trijangolu huwa reġjun bidimensjonali. Xi drabi xifer arbitrarju jintgħażel biex ikun il-''bażi'', f'liema każ il-vertiċi oppost jissejjaħ il-''quċċata''.

Is-'''système universitaire de documentation''' jew '''SUDOC''' hija sistema użata mil-libreriji ta' universitajiet [[Franza|Franċiżi]] u instituzzjoniijiiet ta' edukazzjoni terzjarja biex jidentifikaw, jittraċċaw u jimmaniġġjaw id-dokumenti fil-pussess tagħhom. Il-katalgu, li fih kważi 13-il miljun referenza, jippermetti lill-istudenti u r-riċerkaturi jfittxu informazzjoni biblijografika u dwar il-post f'aktar minn 3,400 ċentru ta' dokumentazzjoni. Is-sistema hija miżmuma mill-Agence bibliographique de l'enseignement supérieur (ABES).

'''Harry Belafonte''' (imwieled '''Harold George Bellanfanti Jr.'''; twieled fl-1 ta' Marzu 1927 – miet fil-25 ta' April 2023) kien [[kantant]], attur u attivist [[Ġamajka|Ġamajkan]]-[[Stati Uniti|Amerikan]], li ppopolarizza l-[[mużika]] calypso mal-udjenzi internazzjonali fis-snin 50 tas-seklu 20. Belafonte huwa wieħed mill-ftit artisti tal-ispettaklu li ngħataw Emmy, Grammy, Oscar, u Tony (EGOT). L-iżvolta fil-karriera tiegħu waslet permezz tal-album ''Calypso'' (1956), li kien l-ewwel LP ta' artist solista li bigħ miljun kopja.

ta' sena dawl (l-isfera l-kbira, għandha vleġġa safra bħala raġġ) u xahar dawl (l-isfera ż-żgħira) imqabbla mat-trajettorji tal-kometa l-kbira ta' Jannar tal-1910 (linja safra) u l-kometa Hyakutake (linja oranġjo).]]

{{infobox kontinent
|title               = L-Amerika ta' Fuq
|image               = Stampa:Location North America.svg
|area                = 24,709,000 km<sup>2</sup>
|population          = 579,024,000
|density             = 22.9/km<sup>2</sup>
|GDP_PPP             = $26.55 triljun<ref>{{Ċita web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|titlu=“GDP PPP, current prices” - il-Fond Monetarju Internazzjonali|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref>
|GDP_nominal         = $24.88 triljun<ref>{{Ċita web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|titlu=“GDP nominal, current prices” - il-Fond Monetarju Internazzjonali|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref>
|GDP_per_capita      = $49,430<ref>{{Ċita web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|titlu=“GDP per capita, current prices” - il-Fond Monetarju Internazzjonali|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref>
|HDI                 = 
|ethnic_groups       = 
|religions           = 
|demonym             = abitant tal-Amerika ta’ Fuq
|countries           = 23 stat sovran
|list_countries      = 
|dependencies        = 23 territorju mhux sovran
|unrecognized        = 
|languages           = Ingliż, Spanjol, Franċiż, u bosta oħrajn
|time                = UTC-10 sa UTC
|internet            = 
|calling_code        = 
|cities              = Lista taż-żoni urbani:<ref>{{Ċita web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|titlu=“Demographia World Urban Areas, 16th Annual Edition 2020.06”|kunjom=|isem=|koawturi=}}</ref>
* il-Belt ta’ New York
* il-Belt tal-Messiku
* Los Angeles
* Chicago
* Boston
* Toronto
* Dallas–Fort Worth
* iż-Żona tax-Xatt ta’ San Francisco
* Houston
* Miami
* Philadelphia
|m49                 = <code>003</code> – l-Amerika ta’ Fuq</br>
<code>019</code> – l-Amerki<br /><code>001</code> – id-Dinja
|footnotes           = 
}}

{{Nebbieta|Bijografija}}
'''Karl Yngve Sköld''' (29 ta' April 1899 – 6 ta' Diċembru 1992) kien kompożitur, pjanista u organista [[Żvezja|Svediż]]. Minbarra li kiteb mużika orkestrali, solo u tal-kamra u li jagħti kunċerti pubbliċi, ħadem ukoll għall-industrija tal-Films Svediża.

]]
'''Artiġjan''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] u bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''artisan'', bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''artigiano'') huwa ħaddiem tas-[[sengħa]] li permezz tal-ħiliet manwali tiegħu u bl-użu tal-għodod jirnexxilu jipproduċi jew joħloq oġġetti materjali. Dawn l-oġġetti jistgħu jkunu funzjonali jew għat-tiżjin biss, pereżempju għamara, [[L-Arti|arti]] dekorattiva, [[Skultura|skulturi]], ilbies, oġġetti tal-ikel, oġġetti tad-dar u għodod u mekkaniżmi bħall-moviment tal-arloġġ magħmul bl-idejn minn arloġġar. L-artiġjani jipprattikaw sengħa u permezz tal-esperjenza, tat-talent u tal-ħiliet jistgħu jilħqu livelli espressivi ta’ artist.

{{Taxobox
| isem = Kolugi
| stampa = Kaguang-drawing.jpg
| daqs_stampa = 250px
| deskrizzjoni_stampa = Tpinġija ta' kolugo
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammalia]]
| sottoklassi = [[Theria]]
| infraklassi = [[Eutheria]]
| superordni = [[Euarchontoglires]]
| ordni = [[Dermoptera]]
| awtorità_ordni = [[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1811
| familja = [[Cynocephalidae]]
| awtorità_familja = [[George Gaylord Simpson|Simpson]], 1945
| grad_sottodiviżjoni = Ġeneri
| sottodiviżjoni = 
* ''[[Cynocephalus]]''
* ''[[Galeopterus]]''
* †''[[Dermotherium]]''
| mappa_firxa = Firxa ta' l-familja Cynocephalidae.PNG
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-kolugi. Il-[[kolugo tal-Filippini]] bl-aħmar u l-[[kolugo ta' Sunda]] bl-iswed.
| daqs_mappa_firxa = 250px
}}
Il-'''kolugi''', imsejħa bħala '''kobegi''' jew '''lemuri li jtiru''' (għalkemm, dawn la huma [[lemuri]] u l-anqas itiru), huma [[mammiferu|mammiferi]] [[erbivoru|erbivori]] notturni ta' daqs żgħir mifruxin mal-foresti tropikali fin-naħa tax-Xlokk tal-[[Asja]]. Jeżistu biss żewġ [[speċi]] f'żewġ [[ġeneru|ġeneri]], li jiffurmaw il-[[Familja (bijoloġija)|familja]] [[Cynocephalidae]] u l-[[Ordni (bijoloġija)|ordni]] [[Dermoptera]]. Għalkemm huma l-aktar mammiferi kapaċi mill-mammiferi li jipplanaw, dawn xorta ma jistgħux itiru ta' vera.

Il-'''Marokk''' ipparteċipa fil-[[Eurovision Song Contest]] darba biss, fl-[[Festival tal-Eurovision 1980]] bil-kantanta [[Samira Said|Samira Bensaïd]]. F'dik l-edizzjoni, bin-nuqqas ta' parteċipazzjoni tal-[[Iżrael fil-Eurovision|Iżrael]], il-Marokk sar l-ewwel pajjiż Afrikan u Għarbi li daħal fil-festival. Il-kanzunetta "Bitaqat Hob" kisbet biss 7 punti, ilkoll mill-[[Italja fil-Festival tal-Eurovision|Italja]], u spiċċat fit-18-il post, quddiem biss il-[[Finlandja fil-Festival tal-Eurovision|Finlandja]].
 
== Rappreżentanti tal-Marokk ==

{{Taxobox
| isem = Didelphimorphia
| firxa_fossili = [[Oligocene]] - Riċenti
| stampa = Possum122708.JPG
| deskrizzjoni_stampa = [[Opossum ta' Virġinja]], ''Didelphis virginiana''
| daqs_stampa = 250px
| renju = [[Annimal|Animalia]]
| fajlum = [[Chordata]]
| klassi = [[Mammiferu|Mammalia]]
| infraklassi = [[Metatheria]]
| superordni = [[Ameridelphia]]
| ordni = [[Didelphimorphia]]
| awtorità_ordni = (Gill, 1972)
| grad_sottodiviżjoni = Familji estanti
| sottodiviżjoni = 
* [[Didelphidae]]
| mappa_firxa = Firxa tas-superordni Ameridelphia.PNG
| deskrizzjoni_mappa_firxa = Firxa tal-ordni Didelphimorphia
| daqs_mappa_firxa = 250px
}}
, ''Didelphis virginiana'']]
 jew opossum tal-ilma, ''Chironectes minimus'']]

Il-'''Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho''' huma grupp ta' tempji tal-[[Ħinduiżmu|Induiżmu]] u tal-[[Ġainiżmu]] fid-distrett ta' Chhatarpur, Madhya Pradesh, l-[[Indja]], madwar 175 kilometru fix-Xlokk ta' Jhansi, li tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name="unesco">[https://whc.unesco.org/en/list/240 Khajuraho Group of Monuments] UNESCO World Heritage Site</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx|titlu=World Heritage Day: Five must-visit sites in India|data=2015-04-19|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-09-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150419163624/http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx|arkivju-data=2015-04-19|url-status=dead}}</ref> It-tempji huma famużi għas-simboliżmu arkitettoniku bl-istil ''nagara'' u għall-[[Skultura|iskulturi]] [[Erotiżmu|erotiċi]] tagħhom.<ref>Philip Wilkinson (2008), India: People, Place, Culture and History, <nowiki>ISBN 978-1405329040</nowiki>, pp. 352-353.</ref>

{{Mudell:Infobox qaddis
|stampa=Vincent de Paul.PNG
|data_twelid=24 ta' April [[1581]]
|post_twelid=Pouy ħdejn Dax, Franza
|data_mewt=27 ta’ Settembru [[1660]]
|post_mewt=Pariġi, Franza
|data_beatifikazzjoni=21 ta’ Awwissu [[1729]]
|post_beatifikazzjoni=Ruma
|beatifikat_minn=[[Papa Benedettu XIII]]
|data_kanonizzazzjoni=16 ta’ Ġunju [[1737]] 
|post_kanonizzazzjoni=Ruma
|kanonizzat_minn=[[Klement XII]]
|jum_festa=27 ta' Settembru
|l-ikbar_santwarju=Il-Kappella ta' San Vinċenz de Paul, Rue de Sèvres, Pariġi
|attribut1=
}}
'''San Vinċenz de Paul''' ([[Landes]], [[24 ta' April]] [[1581]] – [[27 ta' Settembru]] [[1660]]) kien qassis [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] iddedikat għas-servizz tal-foqra.  

{{infobox city}}
'''Český Krumlov''' (pronunzja biċ-Ċek:[ˈtʃɛskiːˈkrumlof]; bil-Ġermaniż: ''Krumau'' jew ''Böhmisch Krumau'') hija belt fir-Reġjun tan-Nofsinhar tal-[[Boemja]] taċ-[[Ċekja]]. Iċ-ċentru storiku tal-belt, iċċentrat madwar il-[[kastell]], ilu meqjus bħala [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] mill-1992 u ngħata dan l-istatus flimkien mad-distrett storiku tal-belt kapitali [[Praga]].<ref name=":0">{{Ċita web|titlu=Historic Centre of Český Krumlov|url=https://whc.unesco.org/en/list/617/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-16|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>

'''Sjesta''' (mill-Ispanjol, ppronunzjata [ˈsjesta] u spelluta komunament ukoll f'lingwi oħra, inkluż l-iSpanjol, bħala ''siesta'') hija [[raqda qasira]] meħuda kmieni wara nofsinhar, ħafna drabi wara l-[[ikla]] ta' nofsinhar. Perjodu ta' rqad bħal dan huwa tradizzjoni komuni f'xi pajjiżi, partikolarment dawk f'żoni ta' temp sħun. Is-sjesta tista' tirreferi għar-raqda nnfisha, jew b'mod aktar ġenerali għal perjodu tal-ġurnata, ġeneralment bejn is-2 u l-5 ta' wara nofsinnhar. Dan il-perjodu jintuża għall-irqad, kif ukoll għal divertiment, ikliet ta' nofs il-ġurnata, jew attivitajiet oħra.
[[File:Pihenő a szőlőhegyen. Fortepan 57116.jpg|thumb|250px|Sjesta fuq it-tiben, f'[[Lendava]], il-Jugoslavia, 1957]]
Is-sjesti huma storikament komuni madwar il-[[Baċir tal-Mediterran|Mediterran]] u [[Ewropa t'Isfel|l-Ewropa tan-Nofsinhar]], il-[[Lvant Nofsani]], [[iċ-Ċina kontinentali]], u s-[[sottokontinent Indjan]]. Is-sjesta hija tradizzjoni antika fi [[Spanja]] u, permezz tal-influwenza Spanjola, il-biċċa l-kbira tal-[[Amerika Latina]]. Il-kelma [[Lingwa Spanjola|Spanjola]] ''siesta'' ġejja oriġinarjament mill-kelma [[Lingwa Latina|Latina]] ''hora sexta'' "is-sitt siegħa" (jgħoddu mis-sebħ, għalhekk "mistrieħ ta' nofs in-nhar").

{{Automatic taxobox}}
{| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%"
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Sinonimi<ref name="Blgr1894">[[George Albert Boulenger|Boulenger GA]] (1894). </ref><ref>"''Zamenis situla'' ". The Reptile Database. www.reptile-database.org </ref>
|-
| colspan="2" style="text-align: left" |
* ''Coluber situla'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">Linnaeus, 1758</span>
* ''Coluber leopardinus'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1834</span>
* ''Callopeltis leopardinus'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">— Bonaparte, 1839</span>
* ''Natrix leopardina'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">— [[Edward Drinker Cope|Cope]], 1862</span>
* ''Coronella quadrilineata'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">[[Giorgio Jan|Jan]], 1863</span>
* ''Coluber leopardinus'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">— [[George Albert Boulenger|Boulenger]], 1894</span>
* ''Elaphe situla'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">— [[Wolf-Eberhard Engelmann|Engelmann]] et al., 1993</span>
* ''Zamenis situla'' <br /><br /><span style="font-size:85%;">— [[Alberto Venchi|Venchi]] & [[Roberto Sindaco|Sindaco]], 2006</span>
|}

'''Meteora''' (/ˌmɛtiɔːrə/<ref>{{Ċita web|url=https://www.lexico.com/definition/Meteora|titlu=METEORA {{!}} Definition of METEORA by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of METEORA|sit=Lexico Dictionaries {{!}} English|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-26|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210411180824/https://www.lexico.com/definition/Meteora|arkivju-data=2021-04-11|url-status=dead}}</ref>; bil-Grieg: Μετέωρα, ippronunzjata [meˈteora]) hija formazzjoni tal-blat fil-[[Greċja]] ċentrali li tospita wieħed mill-ikbar kumplessi ta’ monasteri Ortodossi tal-Lvant mibnija fi qċaċet prekarji. Il-[[Muntanja Athos]] biss hija iktar importanti bħala kumpless ta’ monasteri fil-Greċja.<ref name=":0">Sofianos, D.Z.: "Metéora". Holy Monastery of Great Meteoro, 1991.</ref> Is-sitt monasteri (minn erbgħa u għoxrin li kien hemm oriġinarjament) huma mibnija fuq blatiet naturali għoljin ħafna, lixxi u ġejjin għat-tond qishom għoljiet, li jiddominaw iż-żona lokali. Meteora tinsab ħdejn ir-raħal ta’ [[Kalabaka]] fin-naħa tal-Majjistral tal-Pjanura ta’ [[Thessaly]] qrib ix- xmara [[Pineios]] u l-[[Muntanji Pindus]].

tal-1778]]
'''''Xprunara''''' ([[Lingwa Ingliża|Ingliż]] speronara, [[Lingwa Franċiża|French]]: spéronare) kienet tip ta’ inġenju tal-[[Vapur merkantili|merkanzija]] żgħir li oriġina minn [[Malta]] li kien jintuża fil-[[Mediterran]] mis-seklu 16 sal-bidu tas-seklu 20. Il-bastimenti ġeneralment ma kellhomx gverta u kellhom arblu wieħed biss, ħafna drabi b'qlugħ Latin jew [[Spritsail|tarkija]]. Xi bastimenti akbar kellhom nofs gverta jew sa tliet arbli.

{{Wikidata Infobox}}Il-'''Mużew tas-Santwarju ta’ Ħaż-Żabbar''' (bl-Ingliż: Żabbar Sanctuary Museum) huwa l-mużew Parrokkjali ta' [[Ħaż-Żabbar]], [[Malta]], li jikkonsisti f'artifatti li jvarjaw mill-[[preistorja]] sal-lum. Il-maġġoranza tal-affarijiet fil-mużew għandhom tema reliġjuża, filwaqt li oħrajn huma sekulari. Huwa mużew mibni apposta li waqt l-ippjanar tiegħu qajjem kontroversja dwar l-istruttura ta’ barra f’qalba storika, ħdejn il-[[Knisja Parrokkjali tal-Madonna tal-Grazzji, Ħaż-Żabbar|knisja parrokkjali]].

Galbi-tang]]
'''Ingredjent''' huwa sustanza li tifforma parti minn taħlita (f’sens ġenerali). Pereżempju, fit-tisjir, ir-riċetti jispeċifikaw liema ingredjenti jintużaw biex jitħejja platt speċifiku. Bosta prodotti kummerċjali jkun fihom ingredjenti sigrieti li suppost jagħmluhom aħjar mill-prodotti li jkunu kompetituri tagħhom. Fl-industrija farmaċewtika, ingredjent attiv huwa dik il-parti minn formulazzjoni li twassal għall-effett mistenni mill-klijent.

{{Mudell:Infobox qaddis
|stampa=Saint Joseph with the Infant Jesus by Guido Reni, c 1635.jpg
|desk_stampa=Ġużeppi u l-Bambin Ġesù, pittura ta' [[Guido Reni]]. 
|jum_festa=19 ta' Marzu; <br />1 ta' Mejju, San Ġużepp ħaddiem
|l-ikbar_santwarju=

[[File:Seal_of_the_Austrian_Service_Abroad.png|thumb|]]{{Nebbieta|organizzazzjoni}}
Is-'''Servizz Awstrijak barra l-pajjiż''' (''Austrian Service Abroad'') hija inizjattiva bla għan ta` profitti, mwaqfa fl-1998 mit-tabib Andreas Maislinger, li tipprovdi stat għall-''“Zivildienst”'' [[Awstrija|Awstrijaċi]] (servizzi ċivili) madwar id- dinja. Id-disa` xhur, kif normalment idum dan is- servizz ċivili, ġie mibdul ma` tnax-il xahar xogħol f’waħda mill- organizazzjonijiet, bi sħab, barranija. Il- ħtiġijiet ivarjaw bil- bosta. Service Abroad (''Auslandsdienst'') hija istituzzjoni tar-[[Awstrija|Repubblika Awstrijaka]] li tipprovdi ġuvintur Awstrijaċi alternattiva, minflokk is- servizz militari obligatoju. L-Austrian Service Abroad qed taspira li toffri din l- alternattiva (''Zivildienst'') fi tliet postijiet prinċipali: 

'''Moritz Benedikt Cantor''' (twieled fit-23 ta' Awwissu 1829 – miet fl-10 ta' April 1920) kien storiku [[Ġermanja|Ġermaniż]] tal-[[matematika]].

It-'''Tieqa tad-Dwejra''' jew it-'''Tieqa Żerqa''' kienet arkata naturali fil-gżira ta’ [[Għawdex]]. Il-ħnejja naturali li ffurmat tul is-sekli fil-Bajja tad-[[Dwejra]] qrib il-bajja interna tad-Dwejra u l-[[Ġebla tal-Ġeneral]], kienet waħda mill-attrazzjonijiet turistiċi ewlenin qabel ma waqgħet il-baħar f’maltempata li ħakmet iż-żona fit-8 ta’ Marzu 2017. Il-blata ż-żgħira li għad fadal ’il fuq mil-livell tal-baħar ma għadhiex aċċessibbli bil-mixi. It-Tieqa tad-Dwejra, flimkien ma’ karatteristiċi naturali oħra tal-madwar, dehret f’għadd ta’ films internazzjonali u produzzjonijiet medjatiċi.

{{wikifikazzjoni}}
{{Mudell:Infobox qaddis
|stampa=Fra Angelico St. Dominic.jpg
|desk_stampa=[[Beato Angelico]], ''San Duminku qiegħed jitlob'' 
|data_twelid=madwar 1170
|post_twelid=
|data_mewt=6 ta' Awwissu 1221
|post_mewt=Milan, l-Italja 
|data_beatifikazzjoni=
|post_beatifikazzjoni=
|beatifikat_minn=
|data_kanonizzazzjoni=2 ta' Lulju 1234
|post_kanonizzazzjoni=
|kanonizzat_minn=
|jum_festa=8 ta' Awwissu
|l-ikbar_santwarju=Bażilika ta' San Duminku, [[Bolonja]], l-Italja
|attribut1=stilla fuq ġbinu, kelb, ġilju
|patrun=astronomi; astronomija; nies mixlijin falz;ir-Repubblika Dominikana 
}}
San Duminku (Spanjol: Domingo), magħruf ukoll bħala Duminku ta' Osma jew ta' Guzmán (1170 – 6 ta' Awissu, 1221) kien il-Fundatur tal-Ordni tal-Predikaturi (OP) magħrufin bħala d-Dumnikani, ordni reliġjuż Kattoliku.

'''Kalwaria Zebrzydowska''' (bil-[[Lingwa Pollakka|Pollakk]]: [kalˈvarja zɛbʐɨˈdɔfska]) hija raħal fin-Nofsinhar tal-[[Polonja]] b’4,429 abitant (skont stima tal-2007). Mill-1999, ir-raħal jinsab fid-distrett ta’ [[Małopolskie]]. Preċedentement, ir-raħal kien amministrat fid-distrett ta’ [[Bielsko-Biała]] (1975-1998). Il-kumpless tal-pellegrinaġġ ta’ Kalwaria Zebrzydowska tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1999.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/905/|titlu=Kalwaria Zebrzydowska: the Mannerist Architectural and Park Landscape Complex and Pilgrimage Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-05-02}}</ref>

{{Nebbieta|saħħa}}

Fl-[[astronomija]] u n-[[navigazzjoni]], l-'''isfera ċelesti''' hija sfera rotazzjonali imaġinarja  ta’ [[raġġ]] ġgantesk, konċentrika u koassjali ma’ l-[[Art]]. L-'''isfera ċelesti''' hija dik l-[[sfera]] fuq liema jidru li huma imwaħla l-[[stillel|astri]] kif narawhom mill-Art. <br />